open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مجموعه تاریخی قاضی آران

**مجموعه تاریخی قاضی آران** واقع در آران و بیدگل، مربوط به دوره سلجوقیان است که در ۱۰ کیلومتری شمال شرق کاشان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره سلجوقیان در شهرستان آران و بیدگل
رده:بناهای تاریخی شهرستان آران و بیدگل
مسجد جامع اردکان

**مسجد جامع اردکان** مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان اردکان، کنار کتابخانه عمومی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## نگارخانه

پرونده:مسجد جامع اردکان.jpg|گنبد مسجد
پرونده:مسجد جامع اردکان7.jpg|در ورودی


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان اردکان
رده:آثار ملی ایران
رده:ساختمان‌های مذهبی دارای گنبد
رده:ساختمان‌های مسجد دارای گنبد
رده:مسجدهای ایران
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان اردکان
رده:مسجدهای جامع
خانه گلبتان

**خانه گلبتان** یکی از بناهای بسیار زیبای دوره قاجاریه در بندر کنگ از توابع شهرستان بندر لنگه و از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران است. این خانهٔ اثری دارای تعداد اتاق در پیرامون یک حیاط مرکزی و چند بادگیر است. طاق‌ها و گچبری‌های زیبای آن نمایانگر هنر استادکاران آن دوره می‌باشد.
**خانه گلبتان** در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این خانهٔ اثری دارای تعداد اتاق در پیرامون یک حیاط مرکزی و چند بادگیر است . طاق‌ها و 
گچبری‌های زیبای آن نمایانگر هنر استادکاران آن دوره می‌باشد.
## منابع

left|300px|thumb| ''' '''
left|300px|thumb| ''' '''

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

* زنده دل، دستیاران، حسن. *(مجموعه کتابهای راهنمای جامع ایرانگردی استان هرمزگان) * ج۱. چاپ وانتشار سال ۱۹۹۸ میلادی.
* درگاه فهرست آثار ملی ایران

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان بندر لنگه
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان بندر لنگه
عمارت مهربان

**عمارت مهربان** مربوط به دوره قاجار است و در بوشهر، خیابان خلیج فارس، محله بهبهانی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## ویژگی‌ها
این عمارت، بنایی تاریخی واقع در بخش مرکزی شهرستان بوشهر یکی از آثارهای تاریخی و از نقاط دیدنی استان بوشهر در جنوب ایران است.
بندانگشتی|عمارت مهربان در محله بهبهانی‌
«عمارت مهربان» در منتهی الیه شمال شهر بوشهر، پشت اداره بندر در خیابان خلیج فارس واقع شده‌است. فاصله آن تا دریا فقط ۱۰ متر است.
این عمارت تاریخی در یکی از محله‌های قدیمی بوشهر به نام محله بهبهانی قرار گرفته که اطراف آن ساختمان‌های بافت قدیم وجود دارد. واقع شدن این بنا در کنار ساحل باعث وزیدن نسیم دریا و باد شمال به داخل ساختمان می‌شود. قدمت این بنا به 180 سال پیش می‌رسد، و سازنده آن میرزا غلامحسین گلشن از تاجران بنام بوشهری بوده و کاربری مسکونی داشته، سپس توسط آقای علی اکبر مهربان از تاجران بوشهری خریداری شده‌است به این خاندان به مدت قریب به 100 سال در آن سکونت گزیدند و چسبیده به آن تجارتخانه حاج علی اکبر مهربان و پسران و نیز اسطبل بوده است. عمارت متعلق به دورهٔ قاجاریه بوده و نوع معماری بیت میلانی است که در نوع خود منحصربه فرد است.
ساختمان از سه طبقه تشکیل شده‌است. طبقه اول شامل
آب‌انبار (برکه)، حمام، دست شویی، آشپزخانه و جای نگهداری خدمه و طبقات دوم و سوم جهت سکونت و پذیرایی و امور تجاری بوده‌است.
عمارت مهربان از چهارطرف با پلکان حلزونی به پشت بام راه دارد. در طبقه سوم ضلع شمالی اتاقی ساخته نشده و این گوشه خالی است. این عمل به دلیل رساندن باد خنک شمال به داخل ساختمان بوده‌است. ساختمان دارای حیاط مرکزی و تمامی اتاق‌ها اطراف آن می‌باشند که همگی با درهای دو لنگه با هم اربتاط دارند. درب و پنجره‌ها از جنس چوب ساج و دریایی و پوشش سقف از چوب چندل (صندل) است. سیستم خنک‌کننده ساختمان وجود درهای متعدد است. بیش تر اتاق‌ها پنج دری هستند و بین آن‌ها راهرو وجود دارد. این بنا با مساحت ۱۲۳۰ متر، پهنای ۸۸۹ مترمربع و اعیان ۱۰۴۱ متر مربع در حال حاضر با کاربری اداری فرهنگی مورد استفاده می‌باشد و از سال ۱۳۶۵ تاکنون که توسط میراث فرهنگی خریداری شده مرتب مورد تعمیر قرار می‌گیرد. البته شکل اولیه ساختمان حفظ شده و فقظ مصالح پوسیده تعویض و مرمت شده و نمای بیرونی آن سفید کاری شده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

* دکتر: رازی، عبدالله، * (ازسلسلهٔ ماد تا انقراض سلسلهٔ قاجاریه) * چاپ ششم، چاپخانهٔ: اقبال، انتشار سال ۱۳۶۳.
* حاتم، محمد، بن غریب، * «تاریخ عرب الهولة»، * چاپ سوم، قاهره (مصر): دارالعرب للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۹۹۷ میلادی به (عربی).
* صدیق، محمد، عبدالرزاق، * «صهوة الفارس فی تاریخ عرب فارس»، * چاپ دوم،: مطبعة المعارف، انتشار سال ۱۹۹۳ میلادی به (عربی).

## پیوند به بیرون

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان بوشهر
رده:عمارت‌های تاریخی شهرستان بوشهر
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
کاروانسرای خرانق

**کاروانسرای خرانق** مربوط به دوره قاجار است و در خرانق، شهرستان اردکان، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## ثبت در فهرست میراث جهانی
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای خرانق به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان اردکان
رده:سرای‌های تاریخی شهرستان اردکان
رده:کاروان‌سراهای تاریخی شهرستان اردکان
رده:کاروانسراهای ایرانی ثبت‌شده در میراث جهانی
کلیسای حضرت مریم (همدان)

**کلیسای حضرت مریم**  مربوط به دوره قاجار است و در همدان، خیابان اکباتان، ضلع شمال شرقی تپه هگمتانه، محله ارامنه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

در قسمت شرقی تپه هگمتانه همدان، در محلهٔ ارامنه، دو کلیسا وجود دارد. کلیسای قدیمی‌تر کلیسای گریگوری استپان و متعلق به مذهب ارتدکس است و کلیسای جدیدتر به نام کلیسای حضرت مریم به مذهب پروتستان تعلق دارد.

## نگارخانه

پرونده:Armenia Church Hegmatane Hill Hamedan.jpg
پرونده:Armenia Church Hegmatane Hill.jpg


## پیوند به بیرون
* کلیسای تاریخی گریگوری همدان،تهیه شده توسط شبکه مستند

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* کلیسای گریگوری استفان
* کلیسای آنجلی

## منابع
* 
* 
* 
* 

* 

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان همدان
رده:کلیساهای تاریخی ایران بر پایه شهرستان
رده:کلیساهای تاریخی شهر همدان
رده:صومعه‌ها و کلیساهای اسقف‌نشین تهران
قلعه مغویه

**قلعه مغویه** یا **قلعه شیخ سلطان** مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان بندر لنگه، بندرمغویه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
یا بوسنی

این بنای تاریخی در بندر مغویه واقع شده‌است، و متعلق به شیخ سلطان المرزوقی یکی از حکمرانان منطقه و رئیس «قبیله المرازیق» و حاکم مغویه می‌باشد و به «حصن شیخ سلطان المرزوقی» مشهور است. ساختمان قلعه دارای دو حیاط اندرونی و بیرونی بوده که قدمت حیاط اندرونی از بیرونی بیشتر است. این بنا در دو طبقه و در قسمت‌هایی نیز در سه طبقه ساخته شده و دارای تعداد زیادی اتاق به همراه حمام سنتی، یک برج نگهبانی و دو بادگیر می‌باشد. ساخت این بنا در سال ۱۳۲۱ هجری قمری پایان یافته‌است.

این کاخ زیبا از یادگار حکمرانان (مرزوقی) از قبیله العجمان که در منطقه مغویه و بندر لنگه از توابع استان هرمزگان حاکم بودند باقی مانده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

* الوحیدی الخنجی، حسین بن علی بن احمد، * «تاریخ لنجه» ،* چاپ دوم، دبی: دار الأمة للنشر والتوزیع، ۱۹۸۸ میلادی به (عربی).
* زنده دل، دستیاران، حسن. *(مجموعه کتابهای راهنمای جامع ایرانگردی استان هرمزگان) * ج۱. چاپ وانتشار ۱۹۹۸سال میلادی.
* محمد، صدیق «تارخ فارس» صفحه‌های (۵۰ ـ ۵۱ ـ ۵۲ ـ ۵۳)، چاپ سال ۱۹۹۳ میلادی.

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان بندر لنگه
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان بندر لنگه
عمارت باغ سپهدار

**عمارت باغ سپهدار** کوشکی آجری در دو طبقه است که در خیابان فلسطین غربی شهر قزوین، محوطه باغ تاریخی هزار جریب، قرار دارد و در دوره قاجار ساخته شده‌است.
## پیشینه
عمارت باغ سپهدار قزوین، منسوب به محمدولی خان تنکابنی ملقب به سپهدار اعظم، شخصیت معروف دوره قاجاریه می‌باشد. این بنا ملهم از عمارت کلاه فرنگی (کاخ چهلستون) و مهمانخانه بزرگ قزوین بنا شده‌است. الگو برداری از دو بنای شاهانه و مجلل دوره‌های صفوی و قاجاریه نمایانگر طبع قدرت طلب سپهدار می‌باشد که برای نمایش اقتدار و جایگاه خود در قزوین ساخته شده‌است. تاریخ احداث آن را می‌توان به سال‌های ۱۳۲۳ تا ۱۳۲۷ هجری قمری نسبت داد.

عمارت در جنگ جهانی اول مورد استفاده نظامیان روس و انگلیس قرار گرفت و چون محمد ولی خان تنکابنی به دولت بدهکاری مالیاتی پیدا کرد، این بنا مانند دیگر املاک ایشان به تصرف دولت درآمد. بنا به سبب عدم رسیدگی دچار آسیب گشت تا اینکه در سال ۱۳۳۵ مرمت شده و در اختیار اداره کشاورزی قرار گرفت و بعد در زمره آثار ملی به ثبت رسید.

## معماری بنا
این عمارت به اوایل دوران پهلوی تعلق دارد. نمای ضلع شمالی این بنا رو به سمت خیابان فلسطین است. این عمارت شبیه کوشک ساخته شده وایوانی به صورت غلام گردشی دور آن قراردارد. درطبقه همکف این عمارت، یک راهرویاسالن مرکزی و تعدادی اتاق با کاربری خدماتی و در طبقه بالای آن یک تالار مستطیل شکل کشیده و تعدادی اتاق قرارگرفته‌است. ضلع شرقی وغربی این بنا دارای هفت ستون ودوستون مشترک در تقاطع اضلاع است و در اضلاع شمالی وجنوبی آن پنج ستون وجود دارد. همچنین کف عمارت اندکی بالاتر از کف حیاط قرارگرفته‌است.

## موزه کشاورزی
عمارت باغ سپهدار اکنون به صورت موزه کشاورزی مورد استفاده قرار گرفته می‌شود. برای فضاسازی و تجهیز این موزه که از مصوبات سفر سوم هیئت دولت به قزوین است، با مشارکت اداره کل میراث فرهنگی و سازمان جهاد کشاورزی استان قزوین، هفت میلیارد ریال اعتبار هزینه شده‌است. در موزه کشاورزی قزوین ابزار و ادوات قدیمی کشاورزی از جمله سم پاشی، گاوآهن، خرمن کوب، ترازو، حوزهای سنگی جهت آبش خور چهار پایان در باغستان‌های سنتی، انواع داس، اره، ظروف مسی، کوزه‌های سفالی، قفل و شیرآلات و سنگ‌های آسیاب در فضای تاریخی و زیبا در معرض دید عموم قرار گرفته‌است.

## ثبت ملی
باغ سپهدار مربوط به اواخر دوره قاجاریه است و در قزوین، انتهای خیابان فلسطین غربی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* محمدولی تنکابنی
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## پانویس

## منابع

* کتاب *سیر تاریخی بنای شهر قزوین و بناهای آن* از محمد دبیرسیاقی

رده:باغ‌های ایرانی
رده:باغ‌های تاریخی شهرستان قزوین
رده:موزه‌های قزوین
رده:عمارت‌های تاریخی شهرستان قزوین
رده:معماری ایرانی
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان قزوین
رده:کاخ‌های تاریخی شهرستان قزوین
رده:عمارت‌‌های ایران
تپه باستانی مافین‌آباد

**تپه باستانی مافین‌آباد** با قدمت هزاره چهارم (پیش از میلاد)، هزاره پنجم (پیش از میلاد) به شمارهٔ ثبت ۲۲۳۵ در تاریخ ۱۳۷۷/۱۲/۰۳ به ثبت آثار ملی ایران رسید.
این تپه در شهرستان اسلامشهر، بخش مرکزی، و در جنوب شهرک قائمیه قرار دارد.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:تپه‌های باستانی شهرستان اسلام‌شهر
تپه‌های سه‌گانه موسی روانسر

**تپه‌های سه‌گانه موسی روانسر** مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان روانسر، ابتدای جاده روانسر، جنوب جاده واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان کرمانشاه
رده:آثار دوران پیش از اسلام در شهرستان کرمانشاه
رده:تپه‌های باستانی شهرستان کرمانشاه
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
خانه باکوچی

**خانه باکوچی** مربوط به دوره زند - دوره قاجار است و در کاشان، محله سلطان امیراحمد، حدفاصل قلعه جلالی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره زندیان در شهرستان کاشان
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان کاشان
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان کاشان
آرامگاه پیرنجم‌الدین

**آرامگاه پیر نجم الدین** مربوط به دوره سلجوقیان - دوره ایلخانی است و در سمنان، مجاور دروازه قدیم خراسان، در وسط میدان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

در مورد اینکه این آرامگاه، متعلق به چه کسی است، چند احتمال مطرح است که احتمال اول قوی‌تر است:

# پیر نجم الدین دادبخش (یا تاجبخش)، که از بزرگان و سرداران سمنان بود و در راه مقاومت در برابر حمله مغولان به سمنان و دفاع از شهر، کشته شد.
# نجم‌الدین کبری، از صوفیان سده ششم و هفتم هجری قمری
# کمال‌الدین سمنانی، منجم مشهور در دوره خوارزمشاهیان و پدر منجمه نیشابوری

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره ایلخانیان در شهرستان سمنان
رده:آثار دوره سلجوقیان در شهرستان سمنان
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان سمنان
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
رده:جاذبه‌های گردشگری سمنان
مجموعه بیرم‌آباد

**مجموعه بیرم آباد** مربوط به دوره صفوی است و در کرمان، قسمت شرقی شهر، حد جنوبی کوه‌های شرقی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان شهرستان کرمان
رده:مجموعه‌های تاریخی شهرستان کرمان
خانه نصر

**منزل نصر** مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، محله سنگ سیاه کوچه عظیمی مجاور منزل عدلو واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان شیراز
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان شیراز
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
کتیبه‌های مشروطیت پیر غار

**کتیبه‌های مشروطیت پیر غار،** مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان فارسان، روستای ده چشمه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۷۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

سنگ نوشته‌های دوره مشروطیت، به دستور خسروخان سردار ظفر،  سردار اسعد بختیاری و  سردار اسعد سوم بختیاری، مقارن با جنگ جهانی اول بر روی یک تخته سنگ در کوهپایه‌ای از رشته کوه زاگرس حک شد. این کتیبه شرح فعالیتهای مجاهدین بختیاری، برای مبارزه با استبداد محمد علی شاه قاجار است. این سنگ نوشته‌ها علاوه بر شرح وقایع مربوط به فتح اصفهان و تهران و همراهی مجاهدان بختیاری با نهضت مشروطه خواه روحانیت اصفهان به رهبری آیت الله نورالله اصفهانی، مبین جریان‌های فکری سیاسی و اجتماعی حاکم بر جنوب غربی ایران مقارن با اعاده مشروطه دوم و سقوط استبداد صغیر است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان فارسان
رده:غارهای تاریخی شهرستان فارسان
رده:کتیبه‌های تاریخی شهرستان فارسان
آب‌انبار سید فتح الدین رضا

**آب‌انبار سید فتح الدین رضا** مربوط به دوره پهلوی است و در یزد، خیابان امام خمینی، کوچه مالمیر، کوچه شهید بافی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
*فهرست آثار ملی استان یزد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آب‌انبارهای تاریخی شهرستان یزد
رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان یزد
پل جهان‌آباد فامنین

**پل جهان‌آباد فامنین** مربوط به دوره صفوی بوده و در شهرستان فامنین، ۶ کیلومتری جنوب فامنین واقع شده است.  این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفوی در شهرستان فامنین
رده:پل‌های تاریخی شهرستان فامنین
کاروانسرای خانه سرخ

**کاروانسرای خانه سرخ** مربوط به دوره قاجار است و در ۶۰ کیلومتری شمال شرق سیرجان در مسیر جاده واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:کاروانسراهای تاریخی شهرستان سیرجان
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان سیرجان
رده:کاروانسراها در ایران
رده:کاروانسراهای استان کرمان
رده:بناهای تاریخی استان کرمان
بازار شاهرود

## تاریخچه
**مجموعه بازار شاهرود** مربوط به دوره قاجار است و در شاهرود، بافت قدیم شهر واقع شده است.
## ثبت ملی
این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

. این بازار در شاهرود اکنون با نام (بازار سر پوشیده شاهرود) شناخته میشود.
شاهرود به خاطر موقعيت نظامي خود، در زمان فتحعلي شاه قاجار رونق اساسي يافت، چند كاروانسراي بزرگ در آن ساخته شد و چندين كمپاني روسي در اين شهر تأسيس شدند. سپس بازرگانان اناركي و يزدي به اين شهر آمدند و ساكن آن شدند و شاهرود، مركز صادرات ايران به روسيه شد. اقليت‌ هاي مذهبي از جمله ارامنه رسي همزمان در شهر اقامت گزيدند و به سرعت، قلعه ‌اي بر قلعه قبلي شهر اضافه شد و بازاري جديد نيز به بازار قديمي شهر به نام بازار قلعه نو افزوده شد.
بازار شاهرود اين بازار در مركز شهر شاهرود قرار دارد و قدمت احداث آن به دوره قاجار مي رسد. مجموعه بازار شاهرود از زمان ساخت تا كنون همواره توسعه يافته و بخش هاي جديدي به آن الحاق شده است.در بدنه بازار بناهايي چون كاروانسرا، بارانداز، مسجد و گرمابه تعبيه شده است. بازار شاهرود از دو راسته اصلي به نام' راسته بازار' و 'بازار اناركي ها' تشكيل شده و داراي پنج ورودي اصلي است. اولی روبروی خیابان شبدری، ورودی دوم از ابتدای خیابان شهید صدوقی نبش میدان جمهوری اسلامی به نام راسته بازار انارکی ها و سوم از خیابان فردوسی روبروی پاساژ محمدی به نام راسته بازار قلعه نو.
## معماری
نوع معماری بازار کویری بوده که بصورت سرپوشیده و گنبدی شکل است که باعث شده دمای بیرون و داخل بازار محسوس باشد. اين مجموعه با مساحتي بالغ بر 18 هزار متر مربع داراي بيش از 250 باب مغازه است. شالوده اصلي بازار خشت خام است و پوشش گنبد ها از خشت و آجر است كه با چهار فرم مختلف اجرا شده است. لازم به ذكر است بخش هايي از گنبدها و گرمابه وجداره بازار اصلي در سال هاي گذشته مرمت شده است. اين بنا به شماره 2285 در فهرست آثار ملي ايران بهبت رسيده است.
البته در گذشته شاهرود داراي بازار تاريخي در بافت قديم شهر (محله بيدآباد) بوده است كه باتوسعه شهر، بازار قديم از بين رفته است.

هم اکنون نیز در اکثر غرفه های آن فعالیت اقتصادی یافت می شود.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان شاهرود
رده:بازارهای ایران
رده:بازارهای تاریخی شهرستان شاهرود
رده:مجموعه‌های شهرستان شاهرود
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
رده:معماری ایرانی
رده:آثار ملی ایران
رده:بنیان‌گذاری‌های سده ۱۹ (میلادی) در ایران
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های ثبت‌شده در فهرست میراث ملی ایران
اتاق آئینه شهرکرد

**اتاق آئینه شهرکرد**  مربوط به دوره قاجار است و در مرکز شهرکرد، خیابان ولی عصر شمالی واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان شهرکرد
رده:بناهای تاریخی شهرستان شهرکرد
کاروانسرای رشتی

**کاروانسرای رشتی** مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان اردکان، کنارراه اصلی ورودی عقداء واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## ثبت در فهرست میراث جهانی
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای رشتی به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* کاروانسرا

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان اردکان
رده:سرای‌های تاریخی شهرستان اردکان
رده:کاروانسراهای ایرانی ثبت‌شده در میراث جهانی
رده:کاروان‌سراهای تاریخی شهرستان اردکان
چهارطاقی سیم بند

**چهار طاقی سیم بند** مربوط به احتمالاً دوره ساسانیان -صدر اسلام است و در شهرستان اندیکا، روستای سیم بند واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان مسجدسلیمان
رده:آثار دوره صدر اسلام در شهرستان مسجدسلیمان
رده:چهارطاقی‌های تاریخی شهرستان مسجدسلیمان
عصارخانه حاج حسین صالحی

**عصار خانه حاج سیدحسین صالحی** مربوط به دوره معاصر است که در فرخ‌شهر از توابع شهرستان شهرکرد قرار دارد. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار تاریخی شهرستان شهرکرد
رده:جاذبه‌های گردشگری استان چهارمحال و بختیاری
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان شهرکرد
مجموعه سمیران

**مجموعه سمیران** مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان قزوین، روستای بهرام آباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان قزوین
رده:مجموعه‌های تاریخی شهرستان قزوین
خانه شقاقی

**خانه مرحوم دکترسیاوش شقاقی** مربوط به اواخر دوره قاجار است و در تهران، خیابان سعدی، شهید قائدی، هدایت سابق واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان تهران
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان تهران
امامزاده جعفر (یزد)

**امامزاده جعفر ** مربوط به ساخت ۴۲۴–۱۰۸۳ تعمیر است و در یزد، بلوارامامزاده جعفر، محله مصلی عتیق واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
*فهرست آثار ملی استان یزد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان یزد
آرامگاه شیخ حاج محمد ابونجم

**بقعه شیخ حاج محمد ابونجم** مربوط به سدهٔ ۷ ه‍.ق است و در خنج، محله حاج شیخ محمدابونجم واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخی خنج
خانه مستوفی

**خانه مستوفی** مربوط به دوره قاجار است و در شوشتر، میدان باطنی، جنب مسجد مستوفی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بندانگشتی|حیاط خانه مستوفی شوشتر]]
## کاربری موزه
موزه خانه مستوفی که شامل آثار قدیمی از دوران باستان تا دوره قاجار است در شبستان این خانه تاریخی قرار دارد.

بندانگشتی|چپ|200px|ورودی موزه مستوفی در شبستان این خانه

## کاربری پایگاه اطلاع‌رسانی گردشگری یونسکو
مجموعه پردیس مستوفی شوشتر از سوی سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو) به عنوان مرکز پایگاه اطلاع‌رسانی میراث فرهنگی و گردشگری شوشتر تعیین شده‌است.

## کاربری رستوران سنتی
با تصمیم سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و به منظور درآمد زایی میراث فرهنگی، طبقه همکف این بنا به عنوان رستوران سنتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
[بندانگشتی|سکوی حیاط خانه مستوفی شوشتر، دید به رود [کارون و بند قیصر]]]]
## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان شوشتر
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان شوشتر
آرامگاه شیخ اباصلت

**مقبره شیخ اباصلت** مربوط به دوره صفوی است و در قم، خیابان آذرمحله مسجدجامع، کوچه مسجدجامع واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان قم
رده:آرامگاه‌های شهرستان قم
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
مجموعه مهرپادین مهریز

**مجموعه مهرپادین مهریز** مربوط به سدهٔ ۸ هجری‌قمری است و در مهریز، مجاور خیابان انقلاب، حدفاصل خیابان سیدمصطفی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مجموعه تاریخی مهرپادین مهریز شامل قلعه، مسجد جامع (زمستانه و تابستانه)، حسینیه، امامزاده، آب انبار، حمام، بازارچه و خونه‌های قدیمی خشتی با نورگیرهای زیبا و بادگیرهای بلند بالا می‌شود. قدیمی‌ترین بخش محله و مجموعه مهرپادین متعلق به قرن هشتم هجری‌قمری است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:مجموعه‌های تاریخی شهرستان مهریز
مسجد چهل‌ستون سمنان

**مسجدجامع ومسجدچهل ستون** مربوط به دوره صفوی - دوره زند است و در سرخه، خیابان محرم واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره زندیان در شهرستان سرخه
رده:آثار دوره صفویان در شهرستان سرخه
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان سرخه
ساختمان دارائی (بنا و باغ)

**ساختمان دارائی (بنا و باغ)** مربوط به دوره پهلوی اول است و در زنجان، شمال سبزه میدان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.این ساختمان در حال حاضر موزه صنایع دستی می‌باشد.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان زنجان
رده:باغ‌های تاریخی زنجان
رده:ساختمان‌های تاریخی زنجان
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
قلعه توزنده جان

**قلعه توزنده جان** مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان نیشابور، روستای توزندجان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان فیروزه
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان نیشابور
رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان نیشابور
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان نیشابور
چغا تپه

**چغا تپه** مربوط به دوره عیلامیان است و در گتوند، ابتدای شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این تپه در ورودی شهر گتوند (جاده اصلی گتوند-شوشتر) واقع در شمال استان خوزستان است این تپه بیش از 3400 سال قدمت دارد.

براساس مطالعات انجام شده بنایی از نوع معابد ایلامی و از دوران تاریخی ایلام میانی است که براساس آجر نوشته های کشف شده مربوط به اونتاش گال پسر 'هومبان من' است.این پادشاه بانی بنای مشهور چغازنبیل از بزرگترین معابد ایلامی است و بر اساس روایات وی دستور ساخت 20 معبد را در سراسر قلمرو خود داده است که تپه باستانی چغا در شهر گتوند یکی ازمعابد مذکور می باشد.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:تپه‌های باستانی شهرستان گتوند
پل صفوی

**پل صفوی** یا **پل آجری** که در میان مردم خرم‌آباد به پل گَپ (به معنی پل بزرگ) هم شناخته شده است، یک پل تاریخی متعلق به دوره صفوی است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این پل بر روی رودخانه خرم‌رود در مرکز شهر خرم‌آباد قرار دارد و بخش غربی مرکز شهر را به بخش شرقی متصل می‌کند. این پل که با ملات آهک و گچ و پایه‌های از جنس آجر ساخته شده است طولی بیش از ۳۵۰ متر و پهنایی به اندازه ۵٫۸ دارد. ساختمان این پل شباهت فراوانی با ساختمان پل خواجو دارد و همانند آن دارای شاه‌نشین بوده که بر اثر سیل از بین رفته است. این اثر در زمان شاه سلطان حسین صفوی ساخته شده‌است.

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان خرم‌آباد
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان خرم‌آباد
رده:پل‌های تاریخی خرم‌آباد
رده:بناهای تاریخی خرم‌آباد
رده:پل‌های استان لرستان
رده:معماری اسلامی
رده:جاذبه‌های گردشگری خرم‌آباد
حمام گپ

**حمام گپ (حمام آسیا)** مربوط به دوره صفویه است و در خرم‌آباد، میدان گپ، در مجاورت خیابان حافظ واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. حمام تاریخی گپ (آسیا) که بخش اصلی آن بر روی چهارستون سنگی قرار گرفته، در دوران صفویه ساخته شده است.
این حمام به وسیله چند پله ارتباطی از خیابان مجاور (خیابان حافظ) به سربینه مرتبط می‌گردد که در حدود سه متر از سطح خیابان پائین‌تر است.
در گوشه شمال شرقی ورودی حمام گرم (در حد فاصل حمام گرم و حمام سرد) فضایی کوچک با پوشش تاقی ساخته شده که بخشی از آن جهت استقرار دلاک و بخشی دیگر جهت انجام کارهای نظافتی تعبیه شده است.
علاوه بر این‌ها این گونه فضاهای حد فاصل در حمام‌های قدیمی، جلوگیری از تغییر هوای ناگهانی حمام گرم و سرد بوده که معمولاً پس از استحمام و خروج از حمام گرم به فضایی سردتر از حمام گرم و گرم‌تر از حمام سرد وارد می‌شده‌اند تا از ناراحتی‌هایی که ممکن بوده در اثر این تغییر هوای ناگهانی بوجود آید، جلوگیری شود.
حمام گرم از نظر فضاهای داخلی شبیه حمام سرد است که بخشی از آن به دلیل استفاده از آب شهری به دوش‌های خصوصی تبدیل شده (که مدتها پیش دوش ها جمع آوری شد) و ورودی خزینه نیز مسدود گردیده بود.
این حمام همچنین دارای دو چال حوض (فضایی برای شنا که آب آن نه خیلی گرم و نه خیلی سرد بوده) بوده که در حال حاضر مسدود می‌باشند.
از سوی دیگر بخش اصلی حمام در مرکز بنا بر روی چهارستون سنگی قرار گرفته که در چهار جهت آن، چهاررختکن با پلان صلیبی قرار دارند.
پوشش رختکن تاق و تویزه است و فضای چهارضلعی مرکزی نیز به وسیله کاربندی به پلان گرد تبدیل شده است. در مرکز گنبد این حمام جامخانه‌ای قرار دارد که نور فضای داخلی را تأمین می‌کند.
ورودی دیگری نیز در گوشه جنوب شرقی قرار دارد که به پشت حمام گرم و بخش تون حمام راه دارد.
این نکته ضروری است که فضای تون به وسیله موتور و نفت سیاه حرارت مورد نیاز برای حمام را در سال‌های گذشته فراهم می‌نمود.
البته در زمان ساخت حمام سوخت مورد نیاز چوب، هیمه، خار و خاشاک و مواد سوختی مشابه بودند که فضاهای انبار مورد نیاز آن‌ها هنوز هم باقی است.
حمام صفویه گپ به شماره ۲۳۵۷ در فهرست آثار تاریخی به ثبت ملی رسیده است.

این حمام قدیمی با واگذاری به بخش خصوصی به عنوان یک مجموعه فرهنگی و پذیرایی در شهر خرم‌آباد تغییر کاربری یافته است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
*مجموعه فرهنگی تاریخی حمام گپ
*مکان مجموعه فرهنگی تاریخی گپ روی نقشه گوگل

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان خرم‌آباد
رده:آثار ملی ایران
رده:حمام‌های تاریخی خرم‌آباد
خانه امامزاده‌ای

**خانه امامزاده ایی** مربوط به دوره قاجار است و در یزد، محله مصلی عتیق، نزدیک بلوار امام زاده جعفر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
*فهرست آثار ملی استان یزد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان یزد
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان یزد
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان یزد
پیر نارستانه

**پیر نارستانه** یا **پیر نارکی** مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان یزد، در روستائی بر بلندای کوه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

زیارتگاه پیرنارکی از جاهای دیدنی مهریز در استان یزد به‌شمار می‌رود و از قدیمی‌ترین زیارتگاه‌های زرتشتیان در ایران است. زیارتگاه پیر نارستانه در ۳۰ کیلومتری شرق یزد و در روستایی کوچک در پشت کوه دُربید واقع در ارتفاعات میان یزد و خرانق قرار دارد، این زیارتگاه در دره‌ای با عمق کم واقع شده و سه طرف آن را کوه احاطه کرده است.

مسیر اصلی رسیدن به نارستانه از اردکان و پس از گذشتن از دشت وسیع خرانق است، اما اخیراً در تحقیقات باستان‌شناسی، جاده ای قدیمی به طول ۱۰ کیلومتر و عرض ۴ متر در مسیر تفت کشف شده که دیواره‌های آن تا یک متر سنگ چین است.

## پیشینه
بنای این زیارتگاه در سال ۱۳۲۴ توسط «لعل فیروز» ساخته شد و ساختمان آجری کنونی همان بنای کوچک آن است. در این روستای کوچک حدود ۱۰۰ اتاق با معماری سنتی و با بکارگیری خشت و گل برای زائران ساخته شده است.

زرتشتیان از روز سپندارمذ تشتریا در ماه تیر (دوم تیر) تا روز آذر ایزد (۶ تیر ماه) برای نیایش کردن به آنجا می‌روند. زرتشتیان ۵ روز در این نیایشگاه حضور دارند و اهورامزدا را ستایش می‌کنند و به روان و فروهر مردگان راه میهن و ارزشهای نیک انسانی درود می‌فرستند. این زیارتگاه که در گویش دری زرتشتی به آن نورسته می‌گویند دقیقاً در فاصله ۴۱ کیلومتری یزد قرار دارد.

برخی معتقد هستند که نازبانو، عروس پادشاه پارس با حملهٔ مسلمانان به فارس، به یزد می‌آید و در این کوه غیب می‌شود. تعدادی خانه خشتی سنتی با نام خیله در نزدیکی زیارتگاه ساخته‌اند تا بازدیدکنندگان و زائران بتوانند در آن‌ها استراحت کنند. روز مهر تا روز وَرَهرام از ماه امرداد (دوازده تا شانزده امرداد) تعداد زیادی از زرتشتی‌ها از سراسر ایران برای برگزاری مراسم‌های آینی و مذهبی در این نقطه جمع می‌شوند.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

# 

رده:بناهای تاریخی شهرستان یزد
آرامگاه سید داود فهلوی

**بقعه سید داود فهلوی (خرقه)** مربوط به سدهٔ ۷ ه.ق است و در کیلومتر۲۰ جاده فیروزآباد به فراشبند واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان فیروزآباد
چهارطاقی فیشور

**چهارطاقی محلچه** مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان اوز، روستای محلچه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت محلچه رسیده است.

## نگارخانه

Chartaqi (Fire temple in Sassanid Empire) چهارطاقی - panoramio.jpg


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* فهرست آتشکده‌های ایران

## منابع

رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان خنج
رده:چهارطاقی‌های تاریخی شهرستان خنج
کاروانسرای چنار راهدار

**کاروانسرای چنار راهدار** مربوط به دوره صفوی است و در شیراز، جنب پاسگاه چنارراهدار واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان شیراز
رده:سرای‌های تاریخی شهرستان شیراز
رده:کاروان‌سراهای تاریخی شهرستان شیراز
رده:کاروانسراها در ایران
رده:کاروانسراهای استان فارس
بافت قدیم شهر بوشهر

**بافت شهر بوشهر** مربوط به دوره افشار است و در بوشهر، بافت ساحل دریا، خیابان ساحلی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره افشاریان در شهرستان بوشهر
رده:بافت‌های تاریخی شهرستان بوشهر
رده:محوطه‌های باستانی شهرستان بوشهر
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
دانشکده ادبیات دانشگاه مازندران

**دانشکده ادبیات دانشگاه مازندران** مربوط به دوره پهلوی اول است و در بابلسر، شمال خیابان پاسداران واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان بابلسر
رده:دانشکده‌های تاریخی شهرستان بابلسر
رده:دانشگاه‌های تاریخی شهرستان بابلسر
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
دیوار گرگان (سدانوشیروان)

**دیوار گرگان (سدانوشیروان)** مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستانهای گنبد کاووس، کلاله و آق قلا واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی شهرستان گنبد کاووس
رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان گنبد کاووس
مهدکودک سابق دانشگاه تهران

**مهدکودک سابق دانشگاه تهران** مربوط به دوره قاجار است و در تهران، امیرآباد شمالی، خیابان ۱۶، کوچه مدرسه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این بنا در ساختمانی کهن در منطقه امیرآباد تهران، با مساحتی بیش از ۹۰۰۰ متر مربع از بناهای بازمانده دوره قاجاری بنا نهاده شده‌است. این بنا به دستور امیرکبیر به عنوان اصطبل شاهی (جلالیه) ساخته شده بود. در دوره پهلوی به عنوان مهدکودک استفاده شده و در سال ۱۳۸۰ موزه ملی تاریخ علوم پزشکی ایران در مکان همین مهدکودک سابق دانشگاه تأسیس شد.

با گذر زمان نشانی آن تغییر کرده و کوچه مدرسه ورودی درب شماره (۲) پردیس شمالی دانشگاه تهران شده‌است.

## نگارخانه

Former_university_of_terhan_Kindergarten-2.jpg|مهدکودک سابق دانشگاه تهران
Former_university_of_terhan_Kindergarten-3.jpg|مهدکودک سابق دانشگاه تهران
Former_university_of_terhan_Kindergarten-4.jpg | مهدکودک سابق دانشگاه تهران
Former_university_of_terhan_Kindergarten-5.jpg | مهدکودک سابق دانشگاه تهران


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان تهران
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در تهران
رده:دانشگاه تهران
تپه صرم

**تپه صرم** مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان کهک، میان روستاهای صرم و خورآباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار هزاره ۱ (پیش از میلاد) در شهرستان کهک
رده:تپه‌های باستانی شهرستان کهک
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
مسجد ریگ مجومرد

**مسجد ریگ اشکذر** (**مسجد شیخ کبیر**) مربوط به دوره تیموریان است. مسجد ریگ اشکذر واقع در استان یزد است. این بنا تا سال‌ها در زیر شن‌های روان مدفون بود و در سال ۱۳۷۰ به‌طور اتفاقی کشف شد. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. کاشی‌کاری‌های قبور موجود در این مسجد به نحوی است که به خط نسخ خوش بر کاشی معرق ابیاتی وجود دارد.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:مسجدهای تاریخی شهرستان اشکذر
رده:بناهای تاریخی شهرستان اشکذر
مسجد شیخی‌ها

**مسجد شیخیها** مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در یزد، محله وقت الساعت واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
*فهرست آثار ملی استان یزد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان یزد
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان یزد
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان یزد
رده:مسجدهای صفویان
خانه اوجی

**منزل اوجی** مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، خیابان، احمدی، بازارچه حاج زینل، کوچه بصیری واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان شیراز
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان شیراز
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
پل مشیر

**پل مشیر** یا **دالکی** به درازای ۱۳۰ متر بر روی رود دالکی در دشتستان استان بوشهر، جاده شیراز به بوشهر، بعد از شهر دالکی قرار دارد. بلندای بلندترین دهانه آن ۱۱٫۴۰ متر و پهنای آن ۱۰٫۵۰ متر است. از دورهٔ صفوی تا قاجار دو کاروانسرا در کنار این پل وجود دارد. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

این پل که دارای شش دهانه است در زمان ناصرالدین شاه قاجار به دستور ابوالحسن خان مشیرالملک و با معماری محمد رحیم شیرازی به صورت کامل مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت و تا اواخر دوران پهلوی اول مورد استفاده قرار می‌گرفت.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان کازرون
رده:پل‌های تاریخی شهرستان کازرون
رده:پل‌های استان فارس
گنبد سنگی هگ

**گنبد سنگی هگ** مربوط به اواخر سدهٔ ۸ ه.ق است و در شهرستان ابرکوه، روستای هگ، جنب گورستان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## نگارخانه

File:گنبد سنگی هگ - نمای روبرو.jpg|نمای جانبی بنای گنبد سنگی هگ
File:گنبد سنگی هگ.jpg|بنای تاریخی گنبد سنگی هگ
File:تابلوی_ثبت_اثر_گنبد_سنگی_هگ_01.jpg|تابلوی ثبت اثر ملی ایران


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:گنبدهای تاریخی شهرستان ابرکوه
امامزاده کهریز

**امامزاده کهریز** مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان ابهر، ضلع غربی گنبد سلطانیه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان ابهر
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان ابهر
رباط ده محمد

**رباط ده محمد** مربوط به دوره قاجار است و در روستای ده محمد، شهرستان عشق‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## ثبت در فهرست میراث جهانی
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، رباط ده محمد به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان عشق‌آباد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی شهرستان عشق‌آباد
رده:کاروانسراهای ایرانی ثبت‌شده در میراث جهانی
رده:کاروانسراهای استان خراسان جنوبی
رده:کاروانسراها در ایران
آب‌انبار بلور

**آب‌انبار بلور** مربوط به دوره قاجار است و در تفرش، محله زاغرم،کوچه ضیائیه،کوچه بلور واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۶۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
در حال حاضر این بنا تبدیل به رستوران سنتی بلور شده است.

## مشخصات بنا
آب‌انبار بلور تفرش نیز که سال ۱۳۷۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده به عنوان یادگار به جا مانده از دوران قاجاریه و مرحوم ضیاءلشکر تفرشی است که به همت میرزا حسین وزیر ملقب به بلور از افراد خیر تفرش در محله زاغرم شهرستان تفرش احداث شده است؛ که از جمله سازه‌های آبی تفرش است.
این بنا به بازارچه و موزه صنایع دستی شهرستان تفرش تبدیل شده است.

این بنا به سبب اهمیت در نزدیکی بناهای عالم‌المنفعه‌ای چون مسجد ششناو، گرمابه فم و تکیه زاغرم و همچنین امامزاده محمد فم قرار دارد.
سر در و راه پله پاشیر (پاشویه) آب‌انبار مذکور در ضلع شمال شرقی بنا تعبیه شده و در حد وسط هر یک از اضلاع غرب و شرق نیز یک بادگیر بنا گردیده است به جهت جلوگیری از ورود حیوانات و افراد متفرقه به محوطه آب‌انبار در سه سمت بام بنای فوق دیوارهای خشتی و گلی بنا کرده‌اند، دوازده ستون، ۱۸ جرز و بیست گنبد و همچنین دو کانال ویژه تهویه هوا، اسکلت و فضای اصلی مخزن آب‌انبار را تشکیل می‌دهند.

تمام جرزها و ستون‌ها با تیرهای چوبی به یکدیگر کلاف کشی شده‌اند، یک ردیف پله در داخل مخزن و در گوشه شمال غربی آن قرار دارد که به بام منتهی می‌شود، از این راه‌پله برای تشخیص میزان آب و نیز در مواقع ضروری برای لایروبی و انتقال رسوبات به بیرون استفاده می‌کرده‌اند.

عمده مصالح به کار رفته در این بنا شامل خاک، خشت، گچ، آهک، چوب، آجر و سنگ و به ویژه ملات ساروج است.

تزئینات این آب‌انبار نیز عبارت از تزئینات آجری و نیز رسم بندی بر سر در ورودی پاشیر و همچنین در بخش فوقانی دو بادگیر بنا می‌باشد.

بنای عام‌المنفعه فوق برای تأمین آب اهالی محل به ویژه در تابستان بوده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

بلور
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان تفرش
گنبد کلیدر

**گنبد کلیدر (بقعه کلیدر)** مربوط به سدهٔ ۸ ه.ق است و در شهرستان نیشابور، روستای کلیدر، بخش سر ولایت واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان نیشابور
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان نیشابور
رده:گنبدهای تاریخی شهرستان نیشابور
رده:آثار دوره ایلخانیان در شهرستان نیشابور
رده:آثار دوره تیموریان در شهرستان نیشابور
آرامگاه شیخ ابوالمفاخر

بندانگشتی|جایگزین= ابوالمفاخر قاینی
**مقبره شیخ ابوالمفاخر** مربوط به سدهٔ سیزدهم است و در ۲ کیلومتری جنوب شهرستان قائنات واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بندانگشتی|مقبره دختر  یکی از حکام شهر قاین به نام ابو تراب،  حدود ۱٫۵ متری مقبره ابوالمفاخر، مربوط به دوره صفویه ؛
بنای فعلی مقبره ظاهراً بر روی ویرانه‌های بنای قبلی و در داخل قبرستان و مزرعه بلهری احداث شد این بنا دارای پلان چهار طاقی است که با مصالح آجر ساخته شده‌است بنا فاقد سنگ لوح یا کتیبه است و از سادگی خاصی بر خوردار است این اثر به فاصله حدود ۱٫۵ متری این بنا مقبره دیگری وجود دارد که از قدمت بیشتر بر خوردار است و به دوره صفویه تعلق دارد بنا به اظهارات مطلعین محلی این مقبره متعلق به دختر یکی از حکام شهر قاین به نام ابو تراب بوده‌است.
جایگزین=سنگ لوح مقبره دختر  یکی از حکام شهر قاین به نام ابو تراب،  |بندانگشتی|سنگ لوح مقبره دختر  یکی از حکام شهر قاین به نام ابو تراب،

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

* وضعيت آرامگاه ابوالمفاخر قاين نامناسب است نسیم قاین

رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان قائنات
پل خشتی چمار سرا

**پل خشتی چمار سرا** و یا به زبان گیلکی **چومار سرا خشته پورد** در حدفاصل سال‌های ۱۲۳۴-۱۲۳۰ هجری قمری در زمان سلطنت فتحعلی‌شاه قاجار و در دوران حکمرانی خسروخان گرجی حاکم وقت گیلان در محله‌ای به نام چمار سرا واقع در حد غربی رشت آن دوران ساخته شد. این پل خشتی با ۳ دهانه و ۲ طاق جناغی و به طول ۲۰ متر و عرض ۵ متر از شرق به غرب رودخانه گوهررود در مسیر شاه‌راه اصلی شاه عباسی با استفاده از آجر، ساروج و سنگ ساخته شد و راه ارتباطی اصلی به سمت غرب گیلان به شمار می‌رفت.
این پل در زمان گذشته دارای اهمیت استراتژیک بود و نقش مهمی را در جریان جنبش جنگل ایفا کرد. مرکز اولیه مبارزات میرزا کوچک خان در گوراب زرمیخ بود و این پل خشتی تنها راه ارتباطی گوراب زرمیخ با رشت بود که مسیر تردد میرزاکوچک خان و یارانش را فراهم می‌کرد. گفته می‌شود میرزاکوچک خان با عبور از روی این پل به سبزه میدان رفت و قیام معروف خود به نام جنبش جنگل را اعلام کرد.
گزارش ارائه شده در کتاب «ولایات دارالمرز ایران گیلان» نوشته یاسنت لویی رابینو، نایب کنسول بریتانیا در رشت در اوایل قرن بیستم، نشان می‌دهد که تا زمان وی ۱۰ پل خشتی بروی دو رودخانه زرجوب و گوهررود رشت احداث شده بود. ۲ عدد از پل‌های خشتی رودخانه گوهررود در دهه ۳۰ و پل خشتی ملقب به پل عراق در دهه ۸۰ تخریب شدند تا در نهایت پل خشتی چمار سرا به تنها پل خشتی باقیمانده از رشت قدیم تبدیل شود. این اثر در تاریخ  با شماره ثبت ۲۳۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## وضعیت کنونی
تا چند دهه قبل این پل خشتی همچنان راه ترددی به سمت غرب گیلان بود اما با احداث پل بتنی در مجاورت آن عملا غیرقابل رویت گردیده و به دست فراموشی سپرده شده است. تاسیسات شهری به طرز غیر قابل باوری از کنار جانپناه پل خشتی عبور می‌کند. دو دهانه این پل خشتی بر اثر ضایعات پل جدید بتنی و رسوبات رودخانه کاملا مسدود شده است و تنها دهانه اصلی آن قابل رویت است. رطوبت شدید شهر رشت باعث رشد درختان و گیاهان در لا‌به‌لای خشت‌ها شده است. شهرداری رشت در تابستان سال ۱۳۹۷ تصمیم به مرمت پل خشتی با انجام خاکبرداری از روی سطح پل گرفت اما خاکبرداری‌های صورت گرفته سبب نشست پل خشتی شد و حتی برخی از قسمت‌های جانپناه این پل فرو ریخت. تمامی این عوامل عملا این بنای ملی را درمعرض نابودی قرار داده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان رشت
رده:پل‌های تاریخی رشت
حوزه علمیه آخوندملاعلی همدانی

**حوزه علمیه آخوندملاعلی همدانی ** مربوط به دوره قاجار است و در همدان، خ، شهداء (شورین)، کوچه مدرسه آخوند واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران

## منابع

رده:بناهای تاریخی همدان
تپه بید سرخ ۲

**تپه بید سرخ ۲** مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان صحنه، بزرگراه کربلا، محورصحنه کرمانشاه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پیش از اسلام در شهرستان صحنه
رده:تپه‌های باستانی شهرستان صحنه
ساختمان شهرداری خوی

**ساختمان شهرداری خوی** مربوط به دوره پهلوی اول است و در خوی، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

شهرداری خوی در سال ۱۳۰۷ هجری شمسی به دست استاد علی اکبر توانا (معمار مشهور خویی) در محل ساختمان قدیم شهرداری واقع در خیابان شهید صمدزاده (فعلی) تأسیس گردید. درفضای شهرداری قدیم صدها درخت اصله تبریزی تنومند وجود داشت. در گذشته به شهردار قدیم رئیس بلدیه شهر می‌گفتند و در زمان تاسیس۵ الی ۶ نفر کارگر روز مزد داشت. کوچه‌های شهر اکثراً خاکی بودند. در سال ۱۳۱۲ خیابان‌های اصلی شهر احداث شد (خیابان طالقانی و خیابان شریعتی) و در سال ۱۳۱۶تنها در چند محل از شهر آسفالت وجود داشت از ۱۳۳۰ سر آغاز آسفالت خیابانهای شهر بوده است. وظایف شهرداری در بدو تشکیل بیشتر نظافت و رفت روب شهر بوده است و در سال ۱۳۳۰، ۳۵ نفر کارمند و ۲۰ نفر کارگر داشته است.

شهرداری خوی در گذشته زیر نظر انجمن شهر فعالیت می‌کرد و بیشترین منابع تأمین درآمدی شهرداری، از محل دریافت عوارض بوده و به مسایل و امور آب، برق، نان، گوشت، بهداشت شهر با نظافت، رفت و روب (خدمات شهری) نیز نظارت داشته است. در سال ۱۳۰۷ شهر خوی دارای پنج دروازه ورودی بوده و در هر کدام از این دروازه‌ها عوارض ورود و خروج به شهرو کالاهای وارداتی، اجناس فروشی در میادین گندم، نمک، دواب عوارض دریافت می‌گردید. بعدها وظایف شهرداری توسعه یافته و اخذ عوارض از پروانه‌های ساختمانی و مغازه‌ها و سایر مجوزها از مردم نیز به منابع درآمدی شهرداری اضافه شد.
بندانگشتی|نمای پشت ساختمان شهرداری خوی
کاشتن درختان چنار از سال ۱۳۳۸ در شهر خوی آغاز شد و بیشتر آرامستانها مسیرگشائی شده و ورود حیوانات به شهر ممنوع شد. هم اینک شهرداری خوی با داشتن درجه ۱۰ به عنوان یکی از شهرداریهای فعال شمال غرب کشور به شمار رفته و دارای ۴ ناحیه و ۵ سازمان آتش‌نشانی، اتوبوسرانی، تاکسیرانی، سازمان پایانه‌ها و سازمان آرامستانها می‌باشد.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان خوی
رده:ساختمان‌های تاریخی خوی
رده:شهرداری‌های تاریخی خوی
آرامگاه عبدالله بانو

**بقعه عبدالله بانو** مربوط به دوره صفوی است و در شوشتر، خ، شریعتی، خیابان عبدالله بانو واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان شوشتر
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان شوشتر
کلیسای مهلذان

**کلیسای مهلذان** مربوط به دوره صفوی است و در ۱۵ کیلومتری شمال خوی، در روستای مهلذان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

تاريخ بناى کليسا نامعلوم است، اما با توجه به فرم ساختمان و شيوهٔ معمارى، به نظر مى‌رسد که قدمت آن به دورهٔ مغول يا صفويه برسد. 

نخستين بار پروفسور ' ولفرام كلايس' آلماني از اين كليسا ديدن كرد و آن را با نام مخلذان يا مهلذان معرفي و ضمن ارايه اطلاعاتي از آن، نقشه به نسبت دقيقي به همراه چند تصوير از آن را منتشر كرده است. 

## نام‌های دیگر
این کلیسا به نام‌های **کلیسای صلیب مقدس** و **کلیسای سورپ خاچ** نیز شناخته می‌شود.

بندانگشتی|راست|نمایی از زیر گنبد
بندانگشتی|راست|نمایی از درون کلیسا

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان خوی
رده:کلیساهای تاریخی شهرستان خوی
رده:کلیساهای کلیسای حواری ارمنی در ایران
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان آذربایجان غربی
رده:تاریخ استان آذربایجان غربی
رده:جاذبه‌های گردشگری استان آذربایجان غربی
رده:معماری ارمنی
رده:صومعه‌ها و کلیساهای اسقف‌نشین آذربایجان
آب‌انبار چهاردرخت

**آب‌انبار چهاردرخت (حاج محمدجعفر)** مربوط به دوره قاجار است و در بیرجند، خیابان شهید مطهری، محله چهار درخت واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آب‌انبارهای تاریخی شهرستان بیرجند
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان بیرجند