open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آرشیف ملی افغانستان

**آرشیف ملی افغانستان** یا **آرشیو ملی افغانستان** که در ساختمانی به همین نام در منطقه «ده افغانان» کابل قرار گرفته‌است، به جمع‌آوری و نگهداری اسناد ملی و تاریخی افغانستان می‌پردازد.

## تاریخچه
ساختمان آرشیو ملی که خود یک اثر تاریخی است، در زمان پادشاهی امیر عبدالرحمن‌خان در محوطه باغ چرمگری کابل برپا گردیده که از جمله بهترین باغ‌های شهر کابل به‌شمار می‌رفت. گرچه تاریخ دقیق ساخت این سازه آشکار نیست اما نظر به روایاتی بنای آن پس از ساخت بستان‌سرای کابل، یعنی در سال ۱۳۱۰ برابر با ۱۲۷۱ با کاربرد دفتر کار شاهزاده حبیب‌الله‌خان ساخته شد. گویند وقتی امیر عبدالرحمن‌خان از سفر بخارا برگشت، یک عده از مهندسان و نگارگران بخارایی را با خود به کابل آورد و بر پایهٔ بازگفته‌ها این ساخت و ساز نیز بدست ایشان انجام گرفت.

این ساختمان در آغاز بمنظور دفترکار شاهزاده حبیب‌الله‌خان در نظر گرفته شده بود. هنگامی که شاهزاده حبیب‌الله خان می‌خواست به این کاخ بیاید، در جریان راه پای اسب وی به سوراخ موش فرورفته و شاهزاده از اسب به زمین می‌افتد. شاهزاده از همان آغاز فال آن را خوب نگرفته به قصر داخل نشد.

بعداً از این ساختمان به عنوان مهمانخانه دولتی بهره می‌گرفتند. بعدها دوره آموزش عالی افسران در این ساختمان تأسیس و آهسته آهسته متروکه شده و وزارت دفاع وقت از آن به عنوان دپوی لجستیکی بهره می‌گرفت تا اینکه در سال ۱۳۵۱ اندیشه تأسیس اداره‌ای بنام آرشیف ملی ایجاد شد اما این اندیشه اجرا نشد. سرانجام در هفدهم سنبله سال ۱۳۵۲ در وقت زمامداری سردار محمد داود، این اداره به‌طور نمایشی با داشته‌های سخت اندک و ناچیز در همچون بخشی از کتابخانه مربوط وزارت اطلاعات و فرهنگ وقت برپا شد و بعداً تصمیم گرفته شد تا از این ساختمان برای بایگانی تاریخی کار گرفته شود که کار ترمیم و باز سازی آن در سال ۱۳۵۲ آغاز و تا سال ۱۳۵۶ ادامه پیدا کرد.

وقتی که از ترمیم برآمد، کتابخانه دستنوشته‌ها از منزل پنجم مرکز وزارت اطلاعات و کلتور به این‌جا نقل مکان نمود و سپس در سال ۱۳۵۹ رسماً بنام «آرشیف ملی افغانستان» نامیده شد.

## تشکیلات
این اداره دارای ۹ مدیریت مسلکی و اداری است. بایگانی دارای دو بخش عمده دستنویس‌ها و اسناد تاریخی است که در مخزن اسناد تاریخی در حدود یکصد و نود هزار قطعه سند تاریخی از قبیل فرمانها، قباله‌ها، نکاح‌نامه‌ها، روزنامه‌ها، عکس‌ها، و جز این‌ها بوده و در بخش دستنویس‌های آن پیرامون نه هزار جلد دستنوشته از قبیل قرآن، رساله‌ها، دیوانها، کتب ادبی، تاریخی، فلسفی، و قطعه خط‌ها موجود است.

## رؤسای آرشیف ملی
## جستارهای وابسته
* وزارت اطلاعات و فرهنگ جمهوری اسلامی افغانستان

## منابع

## پیوند به بیرون
* آرشیو ملی افغانستان

رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
رده:تاریخ‌نگاری افغانستان
رده:فرهنگ در افغانستان
رده:کابل
فهرست آثار تاریخی افغانستان

از جمله آثار تاریخی افغانستان می‌توان موارد زیر را نام برد.

 

## کابل
* آرامگاه تیمورشاه
* مسجد عیدگاه
* بوستان‌سرای
* باغ بابر
* باغ لطیف
* زیارت شیخ سعدالدین احمد انصاری
* آرامگاه و مسجد حاجی صاحب پایمنار
* مسجد چوبفروشی
* بالا حصار کابل
* قصر دارالامان
* کاخ کوتی‌باغچه
* قصر چهلستون
* منار علم و جهل
* منار عبدالوکیل خان

## ولایت هرات
* دژ اختیارالدین
* مسجد جامع بزرگ هرات
* نمازگاه‌های هرات
* آرامگاه خواجه عبدالله انصاری

شهر غلغله

## ولایت هلمند
* طاق بست
* چاه بست

## ولایت قندهار
* چهل‌زینه قندهار

غزنی یا غزنه باستان از جمله جای های تاریخی داره که باید رفت مانند منار جان شهر کهنه بالا حصار بهلول دانا زیارت حکیم سنایی آرام گاه سلطان محمود غزنوی وغیره نشر کننده احسان الله خیرزاده

## ولایت لوگر
* آرامگاه ملک سبز علی صاحب

## ولایت پکتیا
## ولایت ننگرهار
* ساختمان سراج العمارت

## ولایت لغمان
* قلعه سراج

## ولایت پروان
* قصر جبل السراج

## ولایت کاپیسا
* استوپاهای چشمه معاذالله

## ولایت سمنگان
* تخت رستم
* قصر جهان‌نما
* بازار سرپوشیده حلم

## ولایت بلخ
* آرامگاه حضرت علی کرم الله وجهه
* مسجد نه‌گنبد
* برج عیاران

## جستارهای وابسته
* باستان‌شناسی افغانستان

رده:تاریخ افغانستان
رده:فرهنگ در افغانستان
رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
جوزف مولر-بروکمان

**جوزف مولر بروکمان**  طراح گرافیک سوئیسی بود.

## زندگی‌نامه
**مولر بروکمان** در سال ۱۹۱۴ در راپرزویل، سوئیس زاده شد. از سال ۱۹۳۰ به عنوان طراح گرافیک (ارتباط تصویری) در زوریخ آغاز به کار کرد. وی در پی یک بیان گرافیکی مطلق و جهان‌شمول بود که از طریق ارائه‌ای عینی و غیر شخصی بدون واسطه احساسات شخصی طراح با مخاطب ارتباط برقرار کند.

برای داشتن معیاری از درجه موفقیت او می‌توانیم به قدرت و تأثیر تصویری کارهای او مراجعه کنیم. طراحی‌های مولر-بروکمان در دهه پنجاه میلادی امروز هم همان اندازه به روز و زنده هستند که نیم قرن پیش از این بوده‌اند و پیام خود را با همان شدت و وضوح بیان می‌کنند.

پوسترهای مبتنی بر عکاسی او با تصاویر همچون نمادهای عینی رفتار می‌کند چنان‌که تصاویر خنثی از طریق مقیاس و زاویه دوربین تأثیرگذار می‌شوند. در پوسترهای کنسرت مشهورش زبان ساخته‌باور او یک همتای تصویری برای موسیقی موضوع پوستر خلق می‌کند. از برجسته‌ترین تالیفات او کتابی به نام «سامانه‌های توری در طرح‌های نگارین» (سیستم‌های گرید در گرافیک) در سال ۱۹۸۱ است.

وی عضو اتحادیه بین‌المللی طراحان گرافیک و استاد آموزشگاه هنری زوریخ بود و گاهنامه هنر گرافیک نو را در ۱۹۵۸ با همکاری چند طراح دیگر راه‌اندازی کرد.

مولر-بروکمان در ۱۹۹۶ درگذشت.

## پانویس

## منابع و پیوند به بیرون
* زندگینامه، کتابشناسی و نمونه آثار 
* نمونه آثار

رده:اهالی رپپرسویل-جونا
رده:تایپوگرافان
رده:درگذشتگان ۱۹۹۶ (میلادی)
رده:زادگان ۱۹۱۴ (میلادی)
رده:گرافیست‌ها
رده:گرافیست‌های اهل سوئیس
رده:طراحی ارتباطات
آذربایجان (ابهام‌زدایی)

**[[آذربایجان]]** نام ناحیه‌ای جغرافیایی و تاریخی در انتهای شمال‌غربی ایران است.

**آذربایجان** همچنین ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
* آذربایجان (روزنامه)
* جمهوری آذربایجان، کشوری در قفقاز جنوبی
* آذربایجان شرقی، یکی از استان‌های کنونی ایران به مرکزیت تبریز
* آذربایجان غربی، یکی از استان‌های کنونی ایران به مرکزیت ارومیه
* استان آذربایجان، یکی از استان‌های ایران از دورهٔ خلفای عباسی تا دورهٔ قاجار
* مردم آذربایجان، مردمی عموماً منصوب به خطهٔ آذربایجان است
* آتورپاتکان، نام باستانی منطقۀ آذربایجان
* آذربایجان (نام)، نام تاریخی منطقه جنوب رود ارس

## جستارهای وابسته
* آذری (ابهام زدایی)
* آذربایجانی (ابهام زدایی)
* استان آذربایجان (ابهام‌زدایی)
صادق بریرانی

**صادق بریرانی** ( – ) طراح گرافیک و نقاش ایرانی بود. وی از پیشکسوتان هنر گرافیک ایران بود که در کنار ارائهٔ آثار گرافیکی به نقاشی نیز می‌پرداخت.

## زندگینامه
صادق بریرانی در ۷ اردیبهشت ۱۳۰۲ در روستای بریران گیلان زاده شد. او نقاشی را در ۱۶ سالگی از درویشی به نام زرین‌کِلک آموخت که از شاگردان کمال‌الملک بود. بریرانی در سال ۱۳۲۶ برای تحصیل در رشتهٔ نقاشی وارد دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران شد. سپس به آمریکا رفت و در دانشگاه ایندیانا تحصیل کرد.

بریرانی از سال ۱۳۶۰ در دانشگاه‌های تهران گرافیک تدریس می‌کرد. او داور دوسالانهٔ گرافیک برنو، چکسلواکی در ۱۳۵۵ و دوسالانهٔ طراحی گرافیک تهران در ۱۳۷۱ بوده و در نمایشگاه‌ها و دوسالانه‌های بسیاری شرکت کرده‌بود.

صادق بریرانی با وجود اینکه در دوران تحصیل، تأثیر زیادی از هنر اروپا و آمریکا گرفت. ولی به بیان هنر ایرانی خود وفادار ماند. آثار وی در عین حال که از هنر خوشنویسی قدیمی ایرانی ریشه می‌گیرند، به گونه‌ای از نقاشی معاصر که نقاشی حرکتی نامیده می‌شود نیز تمایل دارند. او شیوه خوشنویسی خاص خود را داشت که بر مبنای حرکت آزاد قلم‌مو و برهم‌ریختن کامل تناسبات و ساختارشکنی برای دستیابی به الفبایی تازه بود. بریرانی معتقد بود که فرم ظاهری واژه‌ها تداعی‌کنندهٔ معنا و مفهوم هستند و پلی بین درون مفاهیم با جهان خارج‌اند. تلفیق نقاشی، گرافیک و شعر مشخصهٔ عمدهٔ کارهای او بودند. وی به اصل بیان خودانگیخته و نشان‌گذاری‌های خودکار هنری نزدیک می‌شد که روش سوررئالیست‌‌ها است. اما نگرش او اصالتی شرقی داشت و مبتنی بر تعمق و نظاره بود که از فلسفهٔ شرق نشأت می‌گرفت.

صادق بریرانی بین سال‌های ۱۳۴۳ تا ۱۳۵۷ در زمانی که رئیس اداره گرافیک وزارت‌ فرهنگ و هنر بود، حدود ۵۰ تمبر یادبود طراحی کرد. تمبر بيست و پنجمین سالگرد یونیسف که یکی از نقاشی‌های بریرانی است و در سال ۱۳۵۰ خورشیدی منتشر شد، تنها تمبری است که نام طراح آن روی تمبر قید شده است. 

## درگذشت
صادق بریرانی در بهمن ۱۴۰۳ بر اثر کهولت سن در ۱۰۱ سالگی درگذشت.

## جستارهای وابسته
* انجمن صنفی طراحان گرافیک ایران
* موزه گرافیک

## پانویس

## منابع
* رسم گرافیک
* نمایه صادق بریرانی در گالری مجازی اعلان

## پیوند به بیرون
* 

رده:زادگان ۱۳۰۲
رده:زادگان ۱۹۲۳ (میلادی)
رده:اهالی بندر انزلی
رده:افراد صدساله اهل ایران
رده:استادان دانشگاه تهران
رده:دانش‌آموختگان دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران
رده:طراحان گرافیک اهل ایران
رده:منتقدان هنری اهل ایران
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه ایندیانا
رده:دریافت‌کنندگان نشان فرهنگ و هنر
رده:درگذشتگان ۱۴۰۳
رده:درگذشتگان ۲۰۲۵ (میلادی)
رده:مردان صدساله
کد فرودگاهی

برای شناسایی و مشخص کردن فرودگاه‌ها برای هرکدام کد ویژه‌ای بکار می‌رود. این کدها به صورت سرواژه درست می‌شوند.

برای کدگذاری فرودگاه‌ها دو سامانه بکار می‌رود:
* کد فرودگاهی یاتا (IATA) (که معروفیت بیشتری دارد)
* کد فرودگاهی ایکائو (ICAO)

رده:مجموعه‌نمایه‌ها
آژیره

بندانگشتی|چپ|پدال آژیره.
در راه‌آهن، **آژیره** دکمه یا پدالی است که لکوموتیوران باید در فواصل زمانی معینی مثلاً هنگام عبور از کنار علامت هشدار فشار دهد، در غیر این صورت ترمز خودبه‌خود به کار می‌افتد.

## منابع

* واژگان مصوب فرهنگستان زبان فارسی.

رده:ایمنی راه‌آهن
رده:تجهیزات ایمنی
رده:قطعات قطار
ایستگاه چندگانه

هنگامی که یک سامانهی ترابری بیش از یک شیوهٔ ترابری را در بر بگیرد، به آن **چندگانه** می‌گویند.

برای مثال، ایستگاهی که امکان جابجایی از اتوبوس‌ها به قطارها را فراهم می‌کند یک ایستگاه چندگانه نامیده می‌شود.

## نگارخانه

Image:Stabilizing_capabilities_Cordstrap_dunnage_bags.jpg|
Image:Lashing_and_dunnage_bag_application.JPG|
Image:Lashing_application_flat_rack.jpg|
Image:Kuantan Port Container Yard (View 2).JPG|
Image:Containers ContainerCare Copenhagen.JPG|
Image:Melbourne--swanston-dock-container-carrier.jpg|
File:Banbury box car  2001 1st.png|
File:Mini Land Bridge.png|
File:Micro Land Bridge.png|
File:Reverse Land Bridge.png|


## منابع


رده:ترابری ریلی
رده:موضوعات مرتبط با ترابری و توزیع
هزارچرخ

بندانگشتی|279x279پیکسل|بوژی یک قطار
**هزارچرخ** یا **بوژی**  یا **ارابه واگن** گونه‌ای شاسی است که حمل‌کننده محورها و چرخ‌های یک وسیله نقلیه، به‌ویژه قطار است. واژه **بوژی** در اصل یک کلمه فرانسوی است که در لغت به معنای **محور** است. بوژی به سامانه حرکتی (ناقله) واگن گفته می‌شود و متشکل از قاب (تیرهای طولی و عرضی)، مجموعه فنربندی (سامانه تعلیق)، مجموعه چرخ و محور، مجموعه ترمز و ادوات مربوطه می‌باشد.

بوژی ضمن توزیع یکنواخت وزن واگن روی خط باعث سهولت در گردش واگن هنگام عبور از قوس، ایمنی سیر، آسانی مبادله واگن بین راه‌آهن‌های با عرض خط مختلف، افزایش ظرفیت بارگیری واگن در بار محوری ثابت می‌شود.

## بوژی‌های ریلی
واژه هزارچرخ مصوبه فرهنگستان زبان فارسی است.

## منابع


رده:فناوری وسایل نقلیه
رده:فناوری‌های ریلی
رده:قطعات قطار
رده:ویکی‌سازی رباتیک
واگن خدمت

[بندانگشتی|300px|یک واگن خدمت که برای نمایش قرار داده شده، [افالون|اُفالون ایلی‌نویز، آمریکا]]
واگن انتهایی قطار برای استراحت یا انجام وظیفه مأموران موظف قطار.

## منابع

فرهنگستان زبان فارسی.

رده:وسایل نقلیه ریلی ایالات متحده آمریکا
رده:وسایل نقلیه ریلی کانادا
رده:وسایل نقلیه ریلی مکزیک
رده:خودروهای ریلی
رده:وسایل نقلیه ریلی باری
ریل‌بند

بندانگشتی|ریل‌بندهای آهنی-بتنی در زیر ریل
**ریل‌بند** یا **تراورس**  به تکیه‌گاه بتونی یا چوبی یا فولادی می‌گویند که ریلها روی آن بسته می‌شود. در گذشته‌ای نه چندان دور، ریل‌بندهای فولادی بیشترین مورد استفاده را در راه آهن داشته‌اند. به دلیل هزینه زیاد تولید و عمر مفید کمتر این نوع از ریل‌بندها امروزه کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد. ریل‌بندهای چوبی از لحاظ نرمی و سهولت تردد قطارها، مزیت بسیاری بر انواع دیگر دارند؛ ولی این گونه ریل‌بند هزینه‌های تولید زیادی داشته و بیشتر در کشورهایی استفاده می‌شوند که تولید چوب مناسب ارزان‌تر است. بزرگ‌ترین کارخانه تولید و اشباع ریل‌بند (با مواد نفتی)ایران در شیرگاه مازندران قرار دارد. امروزه در ایران بیشینه راه آهنهای بیرون از ایستگاه‌ها به‌وسیله ریل‌بندهای بتونی ایجاد می‌شوند.
واژه ریل‌بند از مصوبات فرهنگستان زبان ایران است.

## نگارخانه

پرونده:Feste Fahrbahn FFBögl.jpg
پرونده:Schwellen Rheda.jpg
پرونده:Gleise y normal stahlschwellen.jpg
پرونده:Tie placer.JPG
پرونده:KLP Hybrid Plastic Sleeper.JPG
پرونده:Pine Creek Rail Steel Sleepers DSC03637.jpg
پرونده:Concrete sleeper 1638.JPG
پرونده:Geschweisster schienenstoss.jpeg
پرونده:Railroad tieswoodconcrete.jpg


## جستارهای وابسته
* راه آهن

## پانویس

## منابع
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

رده:زیرساخت‌های ریلی
رده:فناوری‌های ریلی
رده:فراورده‌های چوبی
رده:مسیر دائمی
خطرو

وسیله‌ای ریلی برای جابه‌جایی مأموران بازرسی و انجام تعمیرات در مسافت‌های کوتاه و شیب کم، داخل ایستگاه‌های راه‌آهن می‌باشد. استفاده از این وسیله در اوایل ورود راه‌آهن به ایران، در راه‌آهن ایران نیز مرسوم بوده و با گذشت زمان و ورود وسایل نقلیه ریلی سبک و دارای موتور محرکه، استفاده این وسایل منسوخ شد.
200px|بندانگشتی|خطرو

## نگارخانه

Image:Three-wheelDraisineSRM.jpg|
Image:Drezyna 442.jpg|
Image:RailVelocipede.jpg|
Image:Schienenfahrrad.JPG|
Image:HotchkissBikeRR.JPG|
File:Draisines in Broby, 2009-09-02.jpg|
Image:USFSRailcarWilliams5171.JPG|
Image:Speeder-Draisine-SMR.jpg|
Image:GAZ-13 Chaika draisine.jpg|
Image:VW T1-BD 20-5031.JPG|
Image:Rail bus01.jpg|


## منابع

رده:ترابری ریلی
رده:خودروهای با نیروی محرکه انسانی
رده:خودروهای ریلی
شاخک برقرسان

[بندانگشتی|شاخک متقارن و لوزی‌شکل، مورد استفاده در [تراموا|تراموای شهر پراگ.]]
**شاخک برقرسان** یا **پانتوگراف**  وسیلهٔ انتقال برق (نیرو) از سیم بالاسر به وسایل کشندهٔ واگن یا لوکوموتیو است.

## نگارخانه

پرونده:Pantograph toy 1.jpg|
پرونده:Pantograph toy 3.jpg|


## منابع

رده:اتوبوس‌های برقی
رده:ترابری ریلی
رده:قطعات قطار
خطوط برق هوایی

بندانگشتی|چپ|280px|سیم‌های بالاسر قطار در سوئیس

**سیم بالاسر** به سیم‌ها یا کابل‌هایی که برای انتقال برق از یک نقطه تأمین انرژی به یک قطار، تراموا، یا واگن مترو بکار می‌رود می‌گویند.
برق این سیمها از طریق ایستگاه‌های تغذیه که در بازه‌های مشخص قرار گرفته تأمین می‌شود. خود ایستگاه‌های تغذیه معمولاً از یک شبکه برق ولتاژ بالا‌ تغذیه می‌شوند.

## منابع

رده:پایه‌های نصب
رده:ترابری ریلی برقی
رده:توزیع برق
رده:خودروهای سبز
رده:زیرساخت‌های ریلی
رده:زیرساخت‌های نیروی الکتریکی
رده:فناوری‌های ریلی
ریل راه‌آهن

[پیوند=https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Rail_gauge_world.png|چپ|بندانگشتی|300x300پیکسل|کشورهای جهان بر پایه [اندازه ریل|اندازه ریل راه‌آهن]]
**ریل**  فولاد نوردشده‌ای است که به شکل معین و به صورت دو رشتهٔ موازی روی ریل‌بندها نصب می‌شود. هدف از ساخت و نصب ریل‌ها معمولاً گذر واگن از روی آن‌هاست. برای تثبیت و تعادل ریل‌ها قطعات شکسته‌شدهٔ سنگ روی بستر راه‌آهن ریخته می‌شود. به این قطعه‌سنگ‌ها پارسنگ یا «بالاست» می‌گویند.

## جستارهای وابسته

* جوش احتراقی
* مونوریل

## نگارخانه

پرونده:Risanatrice.jpg
پرونده:Maintenance of way.jpg
Rouge National Urban Park-Cedar Trail-CNR-Toronto-Ontario.jpg


## منابع

Wikipedia contributors, "Rail tracks," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Rail_tracks&oldid=187874205 (accessed January 31, 2008).

رده:خطوط راه‌آهن
رده:زیرساخت‌های ریلی
رده:فولاد سازه
رده:مسیر دائمی
رده:طرح‌بندی مسیر راه‌آهن
آمادگاه

[بندانگشتی| آمادگاه [راه آهن شمال اقیانوس آرام]]
بندانگشتی|در داخل آلونک های دیزل

**آمادگاه** (به انگلیسی: Motive power depot) و (به صورت مختصرMPD) به مکانی گفته می‌شود که لوکوموتیو در آن ذخیره می‌شود وقتی که از آن استفاده نمی‌شود و هم چنین برای تعمیر و نگهداری هم می‌باشد. آمادگاه‌ها در اصل به عنوان در حال اجرا، یا سوله موتور و برای کوتاه مدت آلونک شناخته می‌شود. آمادگاه‌ها دارای امکانات برای سوخت‌گیری و جایگزینی آب، روغن موتور و گریس و برای لوکوموتیو بخار دفع خاکستر ارائه شده است.

## منابع

* 
* 

رده:پارکینگ‌ها
رده:زیرساخت‌های ریلی
رده:لوکوموتیوها
رده:نگهداری
پارسنگ

بندانگشتی|خط آهن خوابیده بر روی پارسنگ
**پارسَنگ** یا **بالاست**  قطعات شکسته شده سنگ است که روی بستر راه آهن ریخته می‌شود تا از لغزیدن خط آهن جلوگیری کرده و ایجاد تعادل برای ریل‌ها کند. پارسنگ‌ها همچنین آب‌های بارشی را رد می‌کنند و باعث زهکشی مسیر راه آهن می‌شوند.

نوعی از خطوط آهن هم هست که در آنها پارسنگ بکار نرفته و به خط آهن بی‌پارسنگ معروفند.

پارسنگ همچنین مفهومی است در وزن کردن با ترازو.

**بالاست** لایه‌ای از مصالح سنگی شکسته با قطر متوسط ۲۰ تا ۶۰ میلیمتر است که مجموعه تراورس‌ها و ریل بر روی آن قرار
گرفته و پیش بینی آن برای رسیدن به اهداف زیر ضروری است:
* تحمل نیروهای قائم، افقی و جانبی وارده بر تراورسها به منظور نگهداشتن خط در موقعیت معین خود
* تأمین بخشی از برجهندگی و جذب انرژی خط
* پخش و انتقال بارها به لایه‌های تحتانی
* زهکشی آبهای سطحی
* تنظیم و تراز نمودن سطح ریل حین ریل گذاری و تعمیرات
* میرایی و استهلاک ضربات، ارتعاشات و صداهای حاصل از حرکت وسایل نقلیه ریلی
* عایق یخبندان برای لایه زیر خود
* جلوگیری از رشد گیاهان در خط

## زیر بالاست
زیر بالاست لایه‌ای از مصالح نسبتاً ریزدانه است که توصیه می‌شود به منظور دستیابی به اهداف زیر بین بالاست و سطح تمام
شده زیر سازی اجرا شود:
* کاهش تنشهای وارد بر لایه‌های زیرسازی
* نگهداری سطح بالای بستر در مقابل نفوذ سنگهای بالاست
* محافظت از سطح زیرسازی در برابر یخبندان
* جلوگیری از نفوذ ذرات ریز بستر روسازی به بالاست
* تسهیل بیشتر زهکشی

## منابع

* Wikipedia contributors, "Track ballast," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Track_ballast&oldid=188664555 (accessed February 17, 2008).
* مصوبات فرهنگستان زبان فارسی در زمینه ترابری.

رده:مسیر دائمی
رده:زیرساخت‌های ریلی
قلاب قطار

**قلاب قطار** بخشی از تجهیزات قطار است که امکان آزاد شدن اتصال بین دو خط‌نورد (واگن) را فراهم می‌کند.

## نگارخانه

Image:Link and Pin.jpg|


## منابع

## پیوند به بیرون

* West Somerset Railway - Feature: Couplings – *Descriptions of: three-link, Instanter, Screw, Buckeye*

رده:فناوری‌های ریلی
رده:قطعات قطار
حکم (فرمان قانونی)

فرمان یک اعلامیه قانونی است که معمولاً توسط یک رئیس کشور مانند رئیس جمهور در یک نظام جمهوری یا یک پادشاه (فرمان سلطنتی) طبق رویه‌های خاصی (معمولاً در قانون اساسی تعیین می‌شود) صادر می‌شود. قدرت قانون را دارد.  اصطلاح خاص مورد استفاده برای این مفهوم ممکن است از کشوری به کشور دیگر متفاوت باشد.  برای مثال، فرمان‌های اجرایی که توسط رئیس‌جمهور ایالات متحده صادر می‌شود، فرمان هستند (اگرچه یک فرمان دقیقاً یک دستور نیست).

## برپایه کشور

### ایران
بر اساس اصل ۱۱۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی، رهبر سیاست‌های کلی نظام جمهوری اسلامی را مشخص و تعیین می‌کنند.

## پانویس

## منابع

رده:حکم‌های رسمی
رده:قوانین فرانسه
رده:منابع حقوق
شهرستان ازنا

**شهرستان ازنا** یکی از شهرستانهای استان لرستان، واقع در شرق این استان است. مرکز این شهرستان، شهر ازنا است، که در دشت وسیع جاپلق جا دارد. شهرستان ازنا از جنوب به اشترانکوه و سفیدکوه، از غرب به دربند و چشمه قل‌قل و تیان و شهرستان دورود، از شرق و شمال به امامزاده قاسم و مؤمن‌آباد در دشت فرزیان و شهرستان شازند و شهرستان خمین، و از شرق به شهرستان الیگودرز محدود است.

## تقسیمات کشوری
* بخش مرکزی شهرستان ازنا
** دهستان پاچه‌لک غربی
** دهستان سیلاخور شرقی
** شهر ازنا
* بخش جاپلق
** دهستان جاپلق شرقی
** دهستان جاپلق غربی
** شهر مؤمن‌آباد

## کشاورزی
بیش از ۸۰ درصد از مساحت شهرستان ازنا را دشتهای حاصل خیز و کشاورزی تشکیل می‌دهد وضعیت جغرافیایی ازنا زیبا و جذاب است به طوری که بیشتر مناطق را دشت تشکیل می‌دهد اما این دشت‌ها که به نوبه خود جزء بهترین مناطق کشاورزی ایران نیز می‌باشد به طرز زیبایی به یکباره به کوه‌های سر به فلک کشیده از جمله اشترانکوه، سفیدکوه بزرگ و کوچک چال خاتون و مسترون (ماه‌سران) تبدیل می‌شود. این وجه جغرافیایی وضع اقتصادی کشاورزان را بهبود بخشیده به طوری که شهرستان ازنا حدود ۱۰ درصد لوبیای کشور را تولید می‌کند. طبق آمار سازمان جهاد کشاورزی استان لرستان، شهرستان ازنا مقام اول را در تولید گندم استان را دارا می‌باشد. وجود دو سیلوی بزرگ در شهر ازنا و در کنار ایستگاه راه‌آهن این شهر را به محل تجمع و انتقال گندم منطقه تبدیل کرده است.

## زبان
زبان مردم شهرستان ازنا لری با دو گویش بختیاری و گویش بروجردی(گاپله ایی) است.

## منابع


ازنا
محمد (ابهام‌زدایی)

**[[محمد]]** پیامبر اسلام بود.

**محمد** همچنین می‌تواند به موارد زیر اشاره داشته‌باشد:
* محمد (نام)، نامی مردانه
* محمد (سوره)، سوره ۴۷ از قرآن
* محمد (شوشتر)، روستایی در استان خوزستان
* محمد (فیلم ۱۳۹۴)، فیلمی از مجید مجیدی
* محمد: آخرین پیامبر، فیلم پویانمایی
* وحدت (ترانه)

رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی مکان‌ها
رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی نام افراد
جاماسب‌نامه

***جاماسب‌نامه***  یا *ژاماسپ‌نامک*، کتابی است به زبان پارسی میانه و نویسنده آن جاماسب حکیم از خاندان هوگو است که در اوستا ستوده شده‌است. جاماسب در کتاب خود در پاسخ به پرسشهای گشتاسب‌شاه، پیشگویی‌هایی درباره آینده کرده‌ است.

قطعاتی از دست‌نوشتهٔ آسیب‌دیدهٔ این اثر به خط پهلوی بر جای مانده اما متن کامل آن تنها به پازند موجود است.

## جستارهای وابسته

* جاماسپی

## پانویس

## منابع
* کتاب «پایان جهان و ظهور موعود در ادیان ایران باستان» نوشتهٔ داریوش احمدی

## پیوند به بیرون
ترجمهٔ انگلیسی متن جاماسب‌نامه

رده:ادبیات فارسی میانه
رده:متون زرتشتی
خاندان هوگو

**خاندان هْوُگّْوَ** از خاندان‌های برجسته ایران باستان بوده‌است. یکی از افراد این خاندان به نام فرشوشتر هوگو (Frashushtar hvogva) پدرزن زرتشت و یکی از نخستین گروندگان به دین او بوده‌است. فرشوشتر و برادرش جاماسب هوگو هر دو وزیر گشتاسب‌شاه بودند و از مزداپرستان نامبردار بشمار می‌آیند که در سرتاسر اوستا از آنان با درود و ستایش یاد می‌شود. شهاب‌الدین سهروردی در کتاب حکمةالاشراق خود فرشوشتر یا فرشادشور[ هر دو نام متعلق به یک شخص میباشد ] را در تراز جاماسب و بزرگمهر از خردورزان و فیلسوفان ایران کهن می‌داند که روش فلسفی آنان قاعده فلسفه اشراق در نور و تاریکی بوده‌است. 

## منبع

* برگرفته از اوستا، گزارش و پژوهش جلیل دوستخواه، تهران ۱۳۷۴ ص ۱۰۲۲

رده:مزدیسنا
هوگو، خاندان
هات

**هات** یا **ها** واژه‌ای فارسی به معنی فصل و بخش یک کتاب است. این واژه در اوستا به گونهٔ **هائیتی** و در سانسکریت **ساتی** و در زبان پهلوی **هات** است. در کتاب اوستای زرتشت به هر یک از بخش‌های هفتاد و دوگانهٔ یسنه، هات گفته می‌شود.

گات‌ها سرودهٔ زرتشت از هات ۲۸ یسنه آغاز می‌شود و به‌طور کلی شامل ۱۷ هات است.

## پانویس

## منابع
* 

رده:اوستا
اهونودگاه

**اَهونَوَدگاه ahnavad** نام نخستین روز از پنج روز اندرگاه است که آن را به نام نخستین سرود از گاهان پنجگانه زرتشت خوانده‌اند.
این سرود که «اهونویتی (Ahunavaiti)» نام دارد شامل ۷ سرود؛ از یسن ۲۸ تا یسن ۳۴ می‌باشد.

## منابع
* دوستخواه جلیل. «پیوست»، *اوستا: کهن‌ترین سرودهای ایرانیان*. گزارش و پژوهش: جلیل دوستخواه

رده:مزدیسنا
اشتودگاه

**اُشتَوَدگاه** نام دومین روز از پنج روز اندرگاه است که آن را به نام دومین سرود از گاهان پنجگانه زرتشت خوانده‌اند.
این سرود که «اوشتویتی (Ushtavaiti)» نام دارد شامل ۴ سرود؛ از یسن ۴۳ تا ۴۶ می‌باشد.

## منابع
* دوستخواه، جلیل. *اوستا: کهن‌ترین سرودهای ایرانیان*.

رده:زرتشتیان
سپنتمدگاه

**سپنتمدگاه** نام سومین روز از پنج روز اندرگاه است که آن را به نام سومین سرود از گاهان پنجگانه زرتشت خوانده‌اند.

این سرود، که سرود «سپنتامینیو (Spentamainyu)» نیز نام دارد، شامل ۴ سرود؛ از یسن ۴۷ تا ۵۰ می‌باشد.

## منابع
* دوستخواه جلیل. «پیوست»، *اوستا: کهن‌ترین سرودهای ایرانیان*. گزارش و پژوهش: جلیل دوستخواه

رده:گاه‌شماری در ایران باستان
وهوخشترگاه

**وُهوخْشتَرگاه** نام چهارمین روز از پنج روز اندرگاه است که آن را به نام چهارمین سرود از گاهان پنجگانه زرتشت خوانده‌اند. سرود وهوخشترگاه در اوستا، یَسنه را در بردارد.
این سرود که «وهوخشثرَ (Vohuxshathra)» نام دارد شامل یسن ۵۱ می‌باشد.

## منابع
* دوستخواه جلیل. «پیوست»، *اوستا: کهن‌ترین سرودهای ایرانیان*. گزارش و پژوهش: جلیل دوستخواه

رده:گاه‌شماری در ایران باستان
وهیشتوایشت‌گاه

**وَهیشتوایشْت‌گاه** نام پنجمین روز از پنج روز اندرگاه است که آن را به نام پنجمین سرود از گاهان پنجگانه زرتشت خوانده‌اند.
این سرود که وهیشتویشتی (Vahishtoishti)» نام دارد دربرگیرنده یسن ۵۳ است.
## منابع
* دوستخواه جلیل.«پیوست»، *اوستا: کهن‌ترین سرودهای ایرانیان*. گزارش و پژوهش: جلیل دوستخواه

رده:مزدیسنا
قطار توربینی

[بندانگشتی|یک قطار توربینی متعلق به [شرکت ملی راه‌آهن فرانسه در دوویل]]
**قطار توربینی** یا **توربوترن** (به انگلیسی: turbotrain) به قطاری که با نیروی محرکه توربینی حرکت کند گفته می‌شود. نخستین نمونه از این قطارها در سال ۱۹۶۷ توسط شرکت ملی راه‌آهن فرانسه به کار کرفته شد. ۴ نوع از این قطارها ساخته شده است و سال آخرین خدمت آن به ۲۰۰۵ بازمی‌گردد. این قطار زمینه را برای ایجاد ت ژ و ایجاد کرد.

## جستارهای وابسته
* توربوشفت

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی

رده:ترابری ریلی در فرانسه
رده:قطارها
رده:قطارهای تندرو فرانسه
قطار تماشا

بندانگشتی
**قطار تماشا**، خودرو ریلی مسافری با پنجره‌های بزرگ برای آنکه مسافران بتوانند چشم‌اندازهای پیرامون را به خوبی ببینند. به اینگونه قطار در زبان انگلیسی observation railcar می‌گویند.

## منبع
* فهرست برابرنهاده‌های فرهنگستان زبان فارسی.

رده:مشاهده
قطار دوسر

**قطار دوسر** به قطاری گفته می‌شود که بدون تغییر جهت می‌تواند رفت و برگشت کند. قطار دوسر دارای یک لوکوموتیو در یک انتهای قطار است که از طریق نوعی کنترل از راه دور مانند کنترل قطار چند واحدی به ماشین کنترل در انتهای دیگر قطار متصل است. این وسیله نقلیه دوم ممکن است یک لوکوموتیو دیگر یا یک ماشین کنترل بدون قدرت باشد.

در بریتانیا و برخی دیگر از مناطق اروپا، از ماشین کنترل به عنوان تریلر رانندگی یاد می‌شود. در ایالات متحده و کانادا به آنها کابین گفته می‌شود.

## جستارهای وابسته
* قطار

## منابع

رده:عملیات ترابری ریلی
بانکداری

بندانگشتی|بانک ژولیوس بار. یک بانک خصوصی سوئیسی است که دفتر مرکزی آن در زوریخ می‌باشد. در بین بانک‌های سوئیسی دارای رتبه سوم است.
**بانک‌داری** به مدیریت تجهیز و تخصیص منابع در بازار پول گفته می‌شود. مجموعه‌ای از فعالیت‌ها در عملیات بانکی، شامل سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی و سازماندهی و اجرا، **نظام بانک‌داری** نام دارد.

## پیشینه
کهن‌ترین شکل بانک‌داری مربوط به میانرودان است که در آنجا یهودیان عهده‌دار امور بانکداری بوده‌اند. مدارکی از این ناحیه به دست آمده‌است که کاملاً حکم چک را دارند. واژهٔ «بانک» نیز در آن زمان به کار می‌رفته‌است و واژهٔ «چک» نیز از آن روزگار تا به امروز باقی مانده‌است. اگر فرم درست چک که همان بدهی خود بانک به وجه را در نظر بگیریم از ایالات متّحده و در اوج رواج وام خرید واحد مسکونی رواج یافته‌است.

## تاریخچه بانکداری مدرن
ریشه **بانکداری** به معنای امروزی این کلمه، می‌توان در دوره رنسانس ایتالیا و در شهرهای ثروتمند آن در شمال مانند فلورانس، ونیس و ژنووا یافت. خانواده‌های باردی و پروزی در ۴ میلادی بانکداری را در فلورانس با توزیع شعبات در بسیاری از بخش‌های دیگر اروپا گسترش دادند؛ و شاید مشهورترین بانک ایتالیا، بانک medici، باشد که توسط جیووانی مدیسی در سال ۱۳۹۷ میلادی تأسیس شد. اولین بانک سرمایه‌گذاری ایالتی شناخته شد، بانک سنت جورج  در ژنووا ایتالیا در سال ۱۴۰۷، تأسیس شد. پیش از آن نیز هلندی‌ها در مناطق استراتژیک مثل بازارها ویا اسکله‌های بنادر، چیزی شبیه پیت حلبی را وارونه روی زمین می‌گذاشتند که به آن بانک گفته می‌شد و با دریافت مبالغی یا پول خارجی را به حساب مشتری می‌گذاشتند و خود را بدهکار بازار می‌کردند یا پول پرداخت می‌کردند تا هموطنانشان به خارج رفته تجارت کنند.
در ایران هم شواهد و مدارکی وجود دارد که از زمان هخامنشیان، سبک صرفی وجود داشته که نظیر بانکداری امروزی بوده‌است.
به این ترتیب که شاه در هر ولایت شخصی را صرف دریافت امانات پولی قرار می‌داده. امروزه دیگر نه پیت حلبی و نه خود شخص طرف حساب دیگران نیستند.

## جستارهای وابسته
* بانکداری الکترونیک
* بانکداری اختصاصی
* بانکداری اخلاقی
* بانکداری اینترنتی بی‌نام
* بانکداری مستقیم
* بانکداری متمرکز
* بانکداری تعاونی
* بانکداری خرد
* بانکداری ذخیره کسری
* بانکداری زمان
* بانکداری سرمایه‌گذاری
* بانک تجاری
* بانک مرکزی
* بانکداری با تلفن همراه
* ترفند پونزی

## منابع
* *اقتصاد چیست؟*، محمدمهدی بهکیش، نشر نی، چاپ دوم، ۱۳۸۱.

## پانویس
نحو

**نَحو** یا **جمله‌شناسی** در زبان‌شناسی به دانش مطالعه‌ی قواعد مربوط به نحوه‌ی ترکیب و در کنار هم آمدن واژه‌ها به‌منظور ایجاد و درک جملات در یک زبان گفته می‌شود.

این شاخه‌ی مهم از دستور هر زبان، نظام‌مندی و خلاقیت فراوانی را طلب می‌کند. درست است که انسان‌ها می‌توانند مجموعه ‌کلمات یک جمله را با ترتیب گوناگونی در کنار هم قرار دهند، ولی تمامی آن‌ها جملات معنی‌دار نخواهند شد. مثلاً به این دو جمله توجه کنید:
# خرید را کتاب مرد.
# مرد کتاب را خرید.

در اینجا، جمله‌ی اول در ساختارهای زبانی زبان فارسی غیرمجاز و بی‌معنی است؛ ولی، دومی که درست همان مجموعه‌ی کلمات را داراست، ساختاری مورد پذیرش از نظر ساختار و دستورهای نحوی زبان فارسی دارد.

موضوعات اصلی در نحو عبارتند از ترتیب کلمات، روابط دستوری، ساخت‌های سلسله‌مراتبی یا سازه‌ها، مطابقت دستوری، ماهیت تنوع‌های بین زبان‌ها و رابطه‌ی میان صورت و معنی (معناشناسی). رویکردهای متعددی به نحو وجود دارد که در مفروضات و اهداف با یکدیگر تفاوت دارند.

## مباحث
حوزه‌ی نحو دربردارنده‌ی مباحث مختلفی است که یک نظریه‌ی نحوی باید از پس تبیین آنها بربیاید. رابطه‌ی میان این مباحث در نظریه‌های مختلف متفاوت است؛ ممکن است در برخی نظریه‌ها این مباحث از هم متمایز شوند و یا در برخی نظریات دیگر، یکی از دل دیگری بیرون آمده باشد (به طور مثال ترتیب کلمات در یک نظریه ممکن است نتیجه‌ی قواعد حرکت باشد و از روابط دستوری ریشه بگیرد).

#### توالی فاعل، فعل، مفعول
یک توصیف ساده در مورد نحو یک زبان، ترتیبی است که فاعل (S)، فعل (V) و مفعول (O) در جمله تظاهر پیدا می‌کند. بیش از ۸۵٪ زبان‌ها فاعل را در ابتدای جمله قرار می‌دهند؛ خواه ترتیب جمله در آن زبان SVO باشد و یا SOV. ترتیب‌های ممکن دیگر عبارتند از VSO،‌ VOS، OVS و OSV که از میان اینها، تنها VSO نسبتا رایج است و سه توالی دیگر بسیار نادر هستند. در بیشتر نظریه‌های نحوی دستور زایشی این تفاوت ظاهری ریشه در یک ساختار سازه‌ای پیچیده‌تر دارد و هر ترتیبی ممکن است اشتقاق‌های مختلفی داشته باشد. همچنین ترتیب کلمات ممکن است کارکردهای معناشناختی عناصر را نشان بدهد.

##### روابط دستوری
یک توصیف دیگر در مورد ساختار زبان، معطوف به مجموعه‌ی روابط دستوری ممکن میان اجزای جمله در هر زبان است. توصیف روابط دستوری می‌تواند شامل متعدی بودن، مجهول‌سازی، نشانه‌گذاری هسته-وابسته و سایر مطابقه‌های دستوری باشد. زبان‌های مختلف معیار‌های مختلفی برای روابط دستوری دارند.

## جستارهای وابسته
* سیبویه
* ابوالاسود دؤلی
* صرف

## منابع

* *نحو زبان فارسی برپایهٔ نظریهٔ حاکمیت و مرجع‌گزینی*، سیدعلی میرعمادی، تهران: انتشارات سمت، ۱۳۷۶
* *گفتارهایی در نحو*، محمد راسخ مهند، تهران: نشر مرکز، ۱۳۸۸

* Crystal, D. , *The Cambridge Encyclopedia of Language*, 2nd edition, Cambridge University Press, 1996. 
* O'Grady, W. , Dobrovolsky, M. , and Aronoff, M. , *Contemporary Linguistics, An Introduction*, 2nd edition, St. Martin Press, Inc. , 1993. 

## پیوند به بیرون
* پیکرهٔ وابستگی نحوی زبان فارسی  مجوعه‌ای شامل حدود ۳۰هزار جملهٔ برچسب‌خورده با اطلاعات نحوی بر اساس دستور وابستگی.
* وبگاه زبان فارسی
* مشخصه‌های معنایی به «نحو» مربوطند 

رده:اصطلاحات زبان‌شناسی
رده:دستور زبان
رده:شاخه‌های زبان‌شناسی
رده:عناصر نحوی
رده:فلسفه زبان
رده:مفاهیم معرفت‌شناسی
نحو
رده:نشانه‌شناسی
اسپیتامن

**اسپیتامن** (پارسی باستان: *spitamana*؛ یونانی باستان: Σπιταμένης؛ ۳۷۰ – ۳۲۸ پیش از میلاد) یک سردار ایرانی (تاجیکی) سغدی بود که رهبری شورش بلخ و سغد (واقع در تاجیکستان امروزی) بر اسکندر مقدونی را در سال ۳۲۹ و پس از کشته شدن اردشیر پنجم به‌عهده گرفت اما سرانجام به دلیل خیانت همسرش شکست خورد.

درحالی که اسکندر مقدونی در اسکندریه اسخاته در نزدیکی سیردریا بود، به او خبر رسید که اسپیتامن سغدیان را شورانده و نیروهای مقدونی حاضر در سمرقند (از شهرهای سغد) را محاصره کرده است. اسکندر که در آن زمان خود قادر نبود کارزار علیه اسپیتامن را رهبری کند، یکی از سرداران خود به نام فرنوخوس از اهالی لیکیه را مامور سرکوب شورش سغد و بلخ کرد. با این حال، اسپیتامن به سختی او را شکست داد و سپاه مقدونی بیش از ۲۰۰۰ پیاده و ۳۰۰ سواره نظام را از دست داد.

از آنجایی که اوضاع برای اسکندر به سمت بحرانی شدن پیش می‌رفت، شخصا فرماندهی عملیات سرکوب سمرقند را برعهده گرفت؛ اما پیش از آن به وی خبر رسید که اسپیتامن به سمت بلخ پیش رفته، گرچه توسط ساتراپ باختر، یعنی آرتاباز، عقب رانده شده است.

نبرد نهایی در دسامبر ۳۲۸ پیش از میلاد روی داد، جایی که سپاهیان شورشی فارس به رهبری اسپیتامن در محلی به نام گابای با نیروهای مقدونیان به رهبری کوینوس روبرو شدند، اما پیروزی با مقدونیان بود. پس از عقب‌نشینی اسپیتامن، همسر او به وی خیانت کرد و او را کشت. وی سپس به نشانه تقاضا برای صلح، سر بریده اسپیتامن را برای اسکندر مقدونی فرستاد و سپاه شوهرش را منحل کرد.

اسپیتامن یک دختر به نام آپامه داشت. چند سال پس از آرام شدن اوضاع در سغد و بلخ، آپامه در عروسی شوش به ازدواج سلوکوس، از مهم‌ترین سرداران اسکندر و بنیان‌گذار امپراتوری سلوکی درآمد. آپامه چند فرزند برای سلوکوس به دنیا آورد که مهم‌ترین آن‌ها آنتیوخوس یکم سوتر بود که بعدها به عنوان دومین شاه سلوکی برتخت نشست. چند شهر نیز به افتخار او *آپامیا* توسط سلوکوس نامیده شد.

اسپیتامن همچنین یکی از شخصیت‌های رمان «حمله به افغانستان» نوشته استیون پرسفیلد است.

## جستارهای وابسته
* محاصره صخره سغدی

## منابع

رده:اسکندر مقدونی
رده:اهالی ایران در سده ۴ (پیش از میلاد)
رده:درگذشتگان ۳۲۸ (پیش از میلاد)
رده:زادگان ۳۷۰ (پیش از میلاد)
رده:سغدی‌ها
رده:پادشاهان سغدی
جمجمه‌شناسی

thumbnail|250px|چپ|یک راهنمای جمجمه‌خوانی از سدهٔ نوزدهم
**جمجمه‌شناسی**، **جمجمه‌خوانی**  یا **جمجمه‌شناسی روانی**T نظریه‌ای شبه علمی است که ادعا دارد منش و شخصیت افراد را می‌توان از روی شکل جمجمهٔ آنها تشخیص داد. فرض این شبهِ علم این است که مغز اندام مربوط به ذهن است و عملکردها و ماژول‌های بخش‌های گوناگون مغز در شکل‌گیریِ جمجمه نقش دارند. بیشتر، پستی‌وبلندی‌های سر است که مورد نظر جمجمه‌خوانان است. چراکه در گذشته ادعا می‌شد که مغز از ماهیچه‌هایی ساخته شده و ماهیچه‌های پُرکارتر، بزرگ‌تر از بقیه هستند و اینگونه، تفاوت میزان فعالیتِ ماهیچه‌های مغز، شکل مغز و جمجمه را تشکیل می‌دهد. هرچند فرض‌های ابتداییِ جمجمه‌خوانی، ریشه در واقعیت‌ها داشتند اما فراتر از دانش‌تجربی تعمیم داده شد و از حیطهٔ علمی فاصله گرفت و از علم جدا شد. امروزه دیگر جمجمه‌شناسی را یک رشتهٔ علمی به حساب نمی‌آورند.

ایدهٔ جمجمه‌خوانی پیرامون سال ۱۸۰۰ از سوی یک پزشک آلمانی به نام فرانتس یوزف گال ساخته و پرداخته شد و در سدهٔ نوزدهم میلادی از ۱۸۱۰ تا ۱۸۴۰ بسیار تأثیرگذار واقع شد. آن زمان‌ها مرکز جمجمه‌خوانی در ادینبورگ بود.

امروزه می‌دانیم که از نظر علمی، پیش‌بینیِ شخصیت انسان براساسِ شکل جمجمهٔ فرد، نادرست و بی‌اعتبارِ است.

در گذشته نیز دقتِ روش‌شناسیِ جمجمه‌شناسی مشکوک بود و در همان سدهٔ نوزدهم هم برخی آن را شبه علمی می‌دانستند.

## فهرست مناطق
۱: میل به تخریب،
۲: محبت‌خواهی،
۳: محبت به والدین،
۴: وابستگی عاطفی،
۵: دلبستگی به خانه،
۶: جنگ‌جویی،
۷: رازپوشی،
۸: زیاده‌خواهی،
۹: سازندگی،
۱۰: احتیاط‌کاری،
۱۱: حس جلب تحسین،
۱۲: عزت نفس،
۱۳: خیرخواهی،
۱۴: احترام،
۱۵: ثبات،
۱۶: وجدان،
۱۷: امید،
۱۸: رفعت،
۱۹: اندیشه‌گرایی،
۲۰: شادی و نشاط،
۲۱: تقلید،
۲۲: فردیت،
۲۳: شکل،
۲۴: اندازه،
۲۵: وزن،
۲۶: رنگ،
۲۷: مکان،
۲۸: نظم،
۲۹: محاسبه،
۳۰: احتمالات،
۳۱: زمان،
۳۲: آهنگ،
۳۳: زبان،
۳۴: مقایسه،
۳۵: علیّت،
۳۶: میل به زندگی،
۳۷: میل به غذا.

### نگارخانه


Phrenological_chart_Wellcome_L0022607.jpg|
Phrenological_head._Wellcome_L0022093.jpg|
Phrenological_organs,_1887_Wellcome_L0001965.jpg |
Phrenology%E2%80%94Numbering_and_Definition_of_the_Organs.png|
Phrenology;_Chart_Wellcome_L0000992.jpg|
Phrenologychart.png|
PhrenologyPix.jpg|
Try_your_bumps_;_buy_Hudson's_soap_in_dozens._Wellcome_L0060934.jpg|


## جستارهای وابسته
* منش‌شناسی
* چهره‌خوانی
* حس‌خوانی
* شخص‌شناسی

## ارجاعات

## منابع

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Debby Applegate, *The Most Famous Man in America: The Biography of Henry Ward Beecher*. Doubleday, 2006.

* *روان‌شناسی بالینی*، تألیف جفری پ. کرامر، داگلاس آ. برنستاین، ویکی فیرز؛ مترجم: مهدی گنجی؛ ویراستار: دکتر حمزه گنجی، تهران: ساوالان، ۱۳۸۸.
* مقاله در ویکی‌پدیای انگلیسی


رده:تاریخ اختربینی
رده:تاریخ ایده‌ها
رده:تاریخ روان‌شناسی
رده:تاریخ علوم اعصاب
رده:جرم‌شناسی
رده:چهره‌خوانی
رده:روان‌شناسی
رده:شبه‌علم
رده:فلسفه ذهن
رده:نگرش‌های علمی کهن
رده:نژادگرایی علمی
پاتوگنومونیک

**پاتوگنومونیک** () یا نشانهٔ شاخص بیماری اصطلاحی است که بیشتر در علوم پزشکی استفاده می‌شود و به معنای «ویژگی شاخص یک بیماری خاص» است. نشانهٔ پاتوگنومونیک نشانه خاصی است که وجود آن، به معنای وجود قطعی یک بیماری خاص است. وقتی گفته می‌شود یک علامت یا نشانه «پاتوگنومونیک» است، آن علامت یا نشانه به میزان قابل توجهی ارزش «تشخیصی» دارد.

این واژه، صفتی با ریشه یونانی است که از πάθος (تلفظ: pathos) به معنای «بیماری» و γνώμων (تلفظ:gnomon) به معنای «شاخص» مشتق شده است.

## برخی مثال‌ها

## منابع

رده:نشانه‌های بیماری
رده:واژگان پزشکی
منش‌شناسی

**منش‌شناسی** یکی از روش‌های تشخیص شخصیت است که در دههٔ ۱۹۲۰ پدید آمد. در آن دهه، شخصی به نام ال. همیلتون مک‌کورمیک (L. Hamilton McCormick) به ترکیب روش‌های چهره‌خوانی، جمجمه‌خوانی و حس‌خوانی با دانش‌های نژادشناسی، جامعه‌شناسی و مردم‌شناسی پرداخت تا از این راه، روشی علمی برای ایجاد یک سیستم تعیین منش و شخصیت افراد پدید آورَد.

## جستارهای وابسته
* شخص‌شناسی
* چهره‌خوانی
* جمجمه‌شناسی

رده:شبه‌علم
رده:آلمان در سده ۱۹ (میلادی)
رده:علم در سده ۱۹ (میلادی)
رده:آلمان در سده ۲۰ (میلادی)
رده:علم در سده ۲۰ (میلادی)
رده:تاریخ روان‌شناسی
رده:چهره‌خوانی
شخص‌شناسی

**شخص‌شناسی** شکل نویی از یکی از دانش‌نماهای قدیمی یعنی چهره‌خوانی (علم فِراست) است که از سوی طرفداران گروه «عصر جدید» ارائه شده‌است. روش‌های شخص‌شناسی با جمجمه‌خوانی نزدیکی دارد.
شخص‌شناسان می‌کوشند تا میان شکل ظاهریِ چهره و بدن افراد و رفتار و منش آنها ارتباط و پیوندی بیابند.
شخص‌شناسی و روش‌های آن از سوی دانشمندان رد شده و به‌عنوان یک دانش‌نمای کاملاً بی‌پایه شناخته می‌شود.

رده:چهره‌خوانی
عنصر

عنصر در معانی زیر کاربرد دارد:
* عنصر شیمیایی
* عنصر الکتریکی
* عنصر گرمایی
* عنصر اچ‌تی‌ام‌ال
بیت (شعر)

**بیت** (به انگلیسی: Verse) کوچک‌ترین واحد کامل در شعر کهن فارسی است که دو مصراع (مِصرَع) را شامل می‌شود.

بیت در زبان عربی به معنی خانه و در اصطلاح، کوتاهترین شعر در بحرهایِ عروضی، آن است که از دو مصراع تشکیل شده باشد.

نمونه:

## بیت مُصَرّع
اگر هر دو مصراع یک بیت قافیه دار باشند، آن بیت را مصرّع می‌نامند؛ یعنی قافیه‌دار. نمونه:

## نگارخانه

پرونده:Verses on Perceived Value WDL6848.png|یک اثر هنری که خطاطی دو بیت را نمایش می‌دهد.
پرونده:Hafez Ghazal.svg|یک بیت شعر به خط نستعلیق که توسط نرم‌افزار خطاطی شده‌است.


## منابع
* همایی، استاد جلال‌الدّین. *فنون بلاغت و صناعات ادبی*، جلد اوّل (صنایع لفظی بدیع و اقسام شعر فارسی)، چاپ سوّم، انتشارات توس، تهران، ۱۳۶۴
* احمدی گیوی، حسن، و دیگران. *زبان و نگارش فارسی*، چاپ دهم، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، زمستان ۱۳۷۴

رده:شعر
رده:بند در شعر
رده:گونه شعری
رده:وزن شعر
رده:زبان‌شناسی
رده:وزن شعر عربی
رده:وزن شعر فارسی
رده:شعر عربی
رده:شعر فارسی
مصراع

**مصراع** یا **مِصرَع** یا **نیم‌بیت** کوچک‌ترین جزء از کلام موزون (شعر) در شعر کلاسیک فارسی و واحد وزنی شعر است. موسیقی درونی شعر در یک مصرع شکل می‌گیرد و شعر ادامه می‌یابد.

دو مصراع تشکیل یک بیت می‌دهند که حداقلّ معنایی شعر است. از آن جا که لغت «مصراع» به معنی یک لنگه از درِ دولنگه است، بدان مشابهت، نصف هر بیت را مصراع نام‌گذاری کرده‌اند.

نمونهٔ مصراع:

هرگاه که قافیه را در هر دو مصرع یک بیت رعایت کرده باشند، آن بیت مُصَرَّع و انجام این کار تصریع نام می‌گیرد.

## نمونهٔ ابیات مُصَرَّع

:حافظ: بخشی از مثنویِ (الا ای آهوی وحشی)؛



## جستارهای وابسته
* شعر
* بیت
* مشاعره

## منابع

* همایی، استاد جلال‌الدّین. *فنون بلاغت و صناعات ادبی*، جلد اوّل (صنایع لفظی بدیع و اقسام شعر فارسی)، چاپ سوّم، انتشارات توس، تهران، ۱۳۶۴

رده:ادبیات فارسی
رده:شعر
رده:گونه شعری
رده:وزن شعر
رده:وزن شعر عربی
رده:وزن شعر فارسی
رده:قالب‌های شعر فارسی
رده:شعر عربی
رده:شعر فارسی
استان‌ها و قلمروهای کانادا

کانادا، دومین کشور بزرگ جهان با ۹٫۹۸۵ میلیون کیلومتر مربع وسعت است و از مجموعه ۱۰ استان و ۳سرزمین و در ۵ منطقه اصلی به نام‌های کرانه غربی، شمال، مرکز، علفزارها، و منطقه اقیانوس اطلس تشکیل شده‌است. فرهنگ و جمعیت هر یک از این بخش‌ها متفاوت و نمایانگر تصویری متفاوت از این کشور پهناور هستند.
* **منطقه اطلس (Atlantic)**: از مجوعه استانهای نوا اسکوشیا، نیوبرانزویک، پرنس ادوارد آیلند و نیوفاندلند و لابرادور تشکیل شده‌است. صنایع ماهیگیری، کشاورزی، جنگلداری، استخراج معادن و گردشگری از مهم‌ترین فعالیت‌های این منطقه به‌شمار می‌روند.
* **کانادای مرکزی (Central Canada**): از مجموعه استان های انتاریو و کبک تشکیل شده‌است. این منطقه پرجمعیت‌ترین ناحیه در کشور کانادا است. استانهای انتاریو و کبک مجموعاً بیشتر از ۴/۳ کل محصولات کانادا را تولید می‌کنند.
* **منطقه علفزارها (Prairies**): از مجموعه استان‌های منیتوبا، سسکچوان و آلبرتا تشکیل شده‌است. بیشتر زمین‌های این ناحیه صاف و بارور هستند و برای کشاورزی بسیار مناسب هستند. همچنین این زمین‌ها غنی از منابع انرژی هستند. این منطقه از کوه‌های راکی آغاز شده و در غرب آلبرتا به پایان می‌رسد. رشته‌کوه‌های راکی شامل بلندترین قله‌های آمریکای شمالی هستند.
* **کرانه غربی (West Coast)**: استان بریتیش کلمبیا به دلیل دامنه‌ها و جنگل‌های زیبایش مشهور است. منابع طبیعی این استان از قبیل صنعت چوب و ماهیگیری برای اقتصاد کشور بسیار مهم است. میوه کاری و صنعت جهانگردی از دیگر فعالیت‌های مهم این استان است.
* **منطقه شمال (North)**: این منطقه از مجموعه سه سرزمین کانادا تشکیل می‌شود. مناطق نورت وست تریتوریز، یوکان و نوناووت ۳/۱ زمین‌های کانادا را تشکیل می‌دهد. از منابع مهم این منطقه می‌توان به نفت، گاز طبیعی، طلا، روی و سرب اشاره کرد.
## نقشه کانادا

## استان‌ها

یادداشت‌ها:

## قلمروها
سه قلمرو یا ناحیه کانادا به همراه مراکز آن‌ها:

## نگارخانه

File:Alberta-Provincial-Legislature-Building-Edmonton-Alberta-Canada-01.jpg|
File:British Columbia Parliament Buildings - Pano - HDR.jpg|
File:Parliamentwinnipeg manitoba.jpg|
File:Legislative Assembly of New Brunswick.jpg|
File:ConfederationBuildingStJohnsNewfoundland.JPG|
File:Province House (Nova Scotia).jpg|
File:Pink Palace Toronto 2010.jpg|
File:282 - Birthplace of Canada Charlottetown PEI.JPG|
File:Québec - Hôtel du Parlement 3.jpg|
File:Saskatchewan legislative building.jpg|


## منابع

## پیوند به بیرون
* وبگاه دولت کانادا 

رده:استان‌ها و قلمروهای کانادا
رده:تقسیمات اداری سطح اول بر پایه کشور
رده:زیربخش‌های کشور قاره آمریکا
رده:فهرست‌های تقسیم‌بندی کشوری
آنتاناناریوو

شهر **آنتاناناریوو** (به مالاگاسی: Antananarivo، اَنطَنَنَرِيْوُ) پایتخت کشور ماداگاسکار است.

آنتاناناریوو یکی از استان‌های کشور ماداگاسکار است.

مساحت آن ۵۸٬۲۸۳ کیلومتر مربع و جمعیت آن ۴٬۵۸۰٬۷۸۸ (در ژوئیه سال ۲۰۰۱) است. مرکز این استان شهر آنتاناناریوو است.

این استان تنها استان بدون ساحل کشور ماداگاسکار است.

از نقاط دیدنی این استان، منطقه حفاظت شده طبیعی آمبوهیتانتلی (Ambohitantely) است.

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی


رده:بنیان‌گذاری‌های دهه ۱۶۲۰ (میلادی) در آفریقا
رده:پایتخت‌های آفریقا
رده:پایتخت‌های منطقه‌ای در ماداگاسکار
رده:شهرستان‌های ماداگاسکار
رده:ماداگاسکار
رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در دهه ۱۶۲۰ (میلادی)
رده:مناطق مسکونی در آنالامانگا
رده:ناحیه‌های آنالامانگا
آمبوهیتانتلی

**آمبوهیتانتلی** (Ambohitantely) نام یک منطقه حفاظت‌شده طبیعی در استان آنتاناناریوو ی کشور ماداگاسکار است. مساحت این منطقه حفاظت‌شده ۵۶۰۰ هکتار و آب و هوای آن گرمسیری است. دمای هوا در این منطقه میان ۱۱ تا ۲۲ درجه سانتیگراد نوسان دارد. گونه‌های جانوری در آن بیشتر از پرندگان، پستانداران و خزندگان و بیشترین گونه گیاهی در این منطقه نخل زینتی است. قوم ساکن در منطقه قوم مرینا است.
برای گردشگران هتلی در منطقه به نام آنکازوب (Ankazobe) وجود دارد.

## منابع

بر پایه داده‌هایی در:

* AMBOHITANTELY SITE
* Wildmadagascar.com

رده:آنالامانگا
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۸۲ (میلادی) در ماداگاسکار
رده:پارک‌های ملی ماداگاسکار
رده:رده IV اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت
رده:مناطق حفاظت‌شده بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۸۲ (میلادی)
مرینا

**مِرینا** نام قومی است از نژاد مالایی-پولینزی که در مرکز کشور ماداگاسکار بویژه در استان آنتاناناریوو زندگی می‌کنند.
نژاد مالایی-پولینزی را با نامهای استرونزیایی و نوسانتاری هم می‌شناسند.

## منابع

* The Merina Nation

رده:مرینا
رده:اقوام در ماداگاسکار
انجمن

[جایگزین=گروهی که برای خواندن قرآن در حرم فاطمه معصومه گرد هم آمده‌اند.|بندانگشتی|250x250پیکسل|گروهی که برای خواندن [قرآن در حرم فاطمه معصومه گرد هم آمده‌اند.]]
**اَنجُمَن** به دسته‌ای از مردم گویند که به‌صورت داوطلبانه در جایی گرد آمده باشند یا مکان گردهمایی‌ای که برای هم‌اندیشی یا رایزنی است. گاهی نام‌های گروه، فوج، مجمع، مجلس هم همین کاربرد را دارد. برترین چیزی که مایه جدایی کاربرد واژه انجمن به‌جای یک گروه یا دسته از مردم می‌شود، داشتن انگیزه همسان است.

ساخت انجمن از کارهای پایه و بنیادی هر صنفی است. انجمن‌ها گسترش برنامه‌ها و پیگیری طرحهایی را آسان می‌کنند که برای بهبود آسایش و درآمد اعضایشان برنامه‌ریزی شده است. آن‌ها مایه پیشبرد برنامه‌ها و کارها و دسترسی به پشتیبانی نهادها از زمینه ویژه کاری انجمن می‌شوند. انجمن‌ها برای اعضای خود شیوه نامه و آیین‌نامه رفتاری وضع می‌کنند. آن‌ها دیدگاه یگانه ای در برابر جهان گسترده می‌سازند و پیگیری شکوفایی و گسترش کار و پیشه خود را از راه آموزش سازمان یافته و پذیرش اعضای تازه ای که از کارایی بالایی برخوردارند، پشتیبانی می‌کنند. در هر انجمن قوانینی شناسایی، سازماندهی، نشاندهی و بازخواست می‌شود که یا از سوی انجمن پذیرش شده، یا شخص شایسته‌ای آنها را برای همه وضع کرده است.

## ریشه‌شناسی
پسوند نون در پایان این واژه همان است که در پایان واژگان نهنبن، سوزن، روزن، میهن، روشن، برزن، هاون، پرویزن، چمن و واژگان نوساخته تاون و پوشن نیز دیده می‌شود و پسوندی است که با آن اسم و به‌ویژه اسم ابزار می‌سازند.

## جستارهای وابسته
* آزادی انجمن
* انجمن علمی
* انجمن برخط
* انجمن دانشجویی
* انجمن تخصصی

## منابع

* منبع بخش اول: برگرفته از ماهنامه آموزشی - خبری کاما، سال دوم، شماره سوم، اردیبهشت ۱۳۸۰خ.

رده:اتحادیه‌ها
انجمن
رده:انواع سازمان
رده:جامعه مدنی
رده:حکومت
رده:سازمان‌ها
رده:شخصیت حقوقی
رده:قوانین سوئیس
رده:واژگان حقوقی

رده:سازمان‌های ناسودبر
رده:کار داوطلبانه
فهرست میوه‌ها

این فهرست نام میوه‌هایی که چه به صورت خام و چه در برخی خوراک‌پزی‌ها خوردنی محسوب می‌شوند را شامل می‌شود. تعریفی از «میوه» که در این جا استفاده می‌شود این است: «هر بخش خوردنیِ شیرین یا خوشمزه از یک گیاه که به میوه شبیه است، حتی اگر از تخمدان گیاهی توسعه نیافته باشد؛ همچنین در یک مفهوم به لحاظ فنی غیر دقیق [از این واژه] برای برخی سبزیجات شیرین یا خوشمزه یا شبیه‌-شیرین یا شبه-خوشمزه استفاده می شود، برخی از این ها ممکن است شبیه میوه‌ای واقعی باشند یا در طباخی به صورتی که انگار میوه بوده‌اند استفاده شده باشند، برای مثال رابارب.»

## جستارهای وابسته

* فهرست میوه‌های غیر خوراکی
* میوه
* فهرست خوراک‌های میوه‌ای
* فهرست آجیل‌های مورد استفاده در آشپزی
* فهرست بذرهای خوراکی
* فهرست سبزیجات
* فهرست گیاهان و ادویه‌جات مورد استفاده در آشپزی
* فهرست غذاها

## پانویس

## منابع
* برابرهای فرهنگستان زبان فارسی. فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان - دفترهای یکم تا ششم. تهران: ۳۱ اردیبهشت ۱۳۸۸.

رده:فهرست‌های خوراکی‌ها
رده:فهرست‌های گیاهان
رده:فهرست‌های مربوط به گیاهان
رده:فهرست‌های مرتبط با کشاورزی
رده:گیاهان
رده:گیاهان دارویی
رده:گیاه‌شناسی
رده:میوه‌ها
رده:میوه‌های خوراکی
فهرست دریانوردان مشهور

نام دریانوردان نامدار جهان: 

* لایف اریکسون
* پدرو آلوارز کابرال
* بارتولومئو دیاس
* کریستف کلمب
* فردیناند ماژلان
* پیری رئیس
* رابین ناکس-جانستون
* ژنگ هه
* جیمز کوک
* ساتاسپ
* هیدراسپ
* الن مک‌آرتور
* فرانسیس دریک
* فرانسیس چیچستر
* جیمز کوک
* فرانسیس ژویون
* ابن ماجد
* واسکو دا گاما
* تور هیردال
* جوانی سولدینی
* توما کوویل
رده:دریانوردان
دریانوردان مشهور
دیابت (ابهام‌زدایی)

**دیابت** کلمه‌ای است با ریشهٔ یونانی، که از نظر ریشه کلمه شامل دو بخش *dia* به معنی میان و خلال، و *betes* از ریشهٔ *bainein* به معنای عبور تشکیل شده‌است. این لفظ در پزشکی برای مجموعه‌ای از بیماری‌ها به کار می‌رود که وجه اشتراک آن‌ها در **پر ادراری** بیمار می‌باشد.

## انواع دیابت

از دید پزشکی چندین نوع بیماری دیابت وجود دارد:
# **[[مرض قند|دیابت شیرین]]** یا **مرض قند** که در آن پر ادراری بیمار ناشی از افزایش سطح قند در خون و دفع آن در ادرار می‌باشد. در عرف کلمهٔ *دیابت* معمولاً برای این معنی گفته می‌شود که از دید پزشکی یک غلط مصطلح محسوب می‌شود.
# **[[دیابت بارداری]]**: هر نوع اختلال تحمل قند که برای اولین بار در طی بارداری ایجاد شود.
# **[[دیابت بی‌مزه]]** که در آن، بیماری به دلیل اختلالی در کلیه‌ها یا در غدهٔ هیپوفیز ، بیش از اندازه ادرار دفع می‌کند.
# **دیابت دارویی** که ناشی از مصرف داروهای ادرار آور مانند تیازیدها می‌باشد.
# **دیابت فسفره** اصطلاحی است که متخصصین ارتوپدی برای وضعیتی به کار می‌برند که فرد در اثر اختلالات متابولیک، مقدار زیادی فسفر از ادرار دفع می‌کند و میزان مواد معدنی استخوان‌ها نیز کاهش می‌یابد.
کارنیتین

**کارنیتین** یا **ال-کارنیتین**  از اسیدهای آمینه لیزین و متیونین ساخته شده و موجب آزاد سازی انرژی از یاخته های چربی می شود.
این ماده موجب انتقال اسیدهای چرب به داخل میتوکندری می‌شود. کارنیتین در بافت عضلات و کبد ساخته می‌شود و  در برخی مواد غذایی مانند گوشت، گوشت طیور، ماهی، و برخی از فراورده‌های لبنی وجود دارد. کارنیتین نوعی مکمل غذایی است. 

با وجود آنکه مصرف مکمل کارنیتین در بین ورزشکاران — برای بهبود عملکرد ورزشی و یا ریکاوری — رواج بسیاری دارد، اما در پزشکی مبتنی بر شواهد، نتایج مکفی وجود ندارد که نشان دهد این مکمل فوایدی در این زمینه دارد.

در بیماران مبتلا به گالاکتوزمی ، توصیه نمی‌شود و منع مصرف دارد

## کارکرد

وظیفه اصلی کارنیتین در بدن کمک به سوخت و ساز و تبدیل غذا به انرژی می‌باشد. کارنیتین این عمل را از طریق انتقال اسیدهای چرب بلند زنجیره به داخل میتوکندری‌ها جهت بتااکسیداسیون آن‌ها انجام می‌دهد. از طرف دیگر مصرف چربی‌ها به عنوان منبع انرژی موجب صرفه جویی در مصرف گلیگوژن عضلات گردیده و با حفظ ذخایر گلیکوژن به تأخیر در بروز خستگی ورزش کار می‌انجامد. میتوکندری را می‌توان موتورخانه یاخته‌های بدن دانست. در واقع انرژی مورد نیاز بدن در این بخش از یاخته‌ها تولید می‌شود.

برخی از شواهد نشان می‌دهد که میزان نیاز به ال-کارنیتین در دوران کودکی و همچنین در زمان‌های خاصی مانند بارداری و شیردهی که میزان نیاز بدن به انرژی افزایش می‌یابد کمی بالا می‌رود که این افزایش نیاز موجب به افزایش تولید این ماده غذایی از سوی بدن می‌شود.

همچنین به‌نظر می‌رسد که وجود ال-کارنیتین برای بهبود کارکرد قلب نیاز است. برای نمونه یک پژوهش نشان داده است میزان کارکرد نابهنجار و تپش غیرعادی قلب پس از ۴۵ هفته مصرف ۴ گرم ال-کارنیتین در روز در بیماران دیابتی که علاوه بر فشار خون بالا از ناراحتی‌های قلبی و رگی رنج می‌بردند به میزان زیادی کاهش یافته و بهبود پیدا نموده است.

همچنین پژوهش دیگر نشان داده است که مصرف روزانه ال-کارنیتین در ورزشکاران می‌تواند حتی تا ۲۵٪ میزان توانایی و ظرفیت فعالیت بدنی را بالا ببرد. افرادی که از مکمل‌های ال-کارنیتین استفاده می‌نمایند بعد از انجام فعالیت‌های بدنی به میزان کمتری دچار خستگی و کوفتگی می‌شوند. این بررسی همچنان نشان داد که مصرف ال-کارنیتین دو ساعت پیش و پس از دویدن به مسافت ۲۰ کیلومتر موجب بروز خستگی کمتر و بازیابی سریعتر قوای بدنی گردد.

همچنین بررسی‌ها نشان داده است که مصرف ۱۰۰ میلی گرم ال-کارنیتین به ازای هر کیلو وزن افراد و کودکان تالاسمی ماژور به مدت ۳ ماه موجب کاهش نیاز بدن این افراد به پالایش خون شود.

## منابع

رده:اسیدهای آمینه
رده:اسیدهای هیدروکسی
رده:ترکیب‌های چهارتایی آمونیوم
رده:چربی سوزها
رده:مکمل‌های غذایی
رده:بتا هیدروکسی اسیدها
دهستان ترگور

***تَرگَوَر*** یکی از دهستان‌های واقع در سیلوانه شهرستان ارومیه در استان آذربایجان غربی کشور ایران است. بخش سیلوانه در غرب شهر ارومیه مابین ایران و مرز ترکیه قرار گرفته منطقه‌ای سرسبز و خرم است 
تا اوایل سده بیستم بخش بزرگی از جمعیت منطقه ترگور را آشوریان مسیحی تشکیل می‌دادند ولی امروزه دیگر هیچ مسیحی در این منطقه سکونت ندارد و مردم آن کورد هستن از قدیم تا الان .و مردم آن به زبان کرمانجی صحبت میکنن ولی کلیساهای آنان در بسیاری از روستاهای منطقه ازجمله تولکی تپه عزیزخان، سروه، کلیسای موانا و بالولان .میتوان نام برد http://www.aina.org/books/fla/fla.htm
امروزه ایل اصلی ساکن منطقه ترگور بیگزاده و هرکی وشکاکو(دری)  که از ایلات بزرگ این منطقه می‌باشند و طوایف  بزرگ کورد  دیگری که در این مناطق ساکن بودن  ساکنان این منطقه هستند. زبان گفتاری مردم این منطقه کورد گویش کرمانجی است که یکی از گویش‌های کردی به‌شمار می‌رود. دین مردم این منطقه دین اسلام از شاخه سنی است.

## منابع

* فرهنگ جغرافیایی شهرستان‌های کشور (شهرستان ارومیه)، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ۱۳۷۹.
* کریمی، بهمن، جغرافی مفصل تاریخی غرب ایران، تهران، ۳۱۶ش

رده:دهستان‌های شهرستان ارومیه
رده:مناطق مسکونی نوچیا
رده:نسل‌کشی آشوری‌ها