open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آوج

**آوَج** مرکز شهرستان آوج در استان قزوین است. این شهر در جاده قزوین_همدان و در ۱۱۰ کیلومتری شهر قزوین واقع شده است. شهر آوج به دلیل همجواری با پایتخت‌های دولت مادها، ایلخانان و صفویان، دارای تاریخی طولانی و قدیمی است. در دوره حکومت سلجوقیان که سنی مذهب بودند، آوج (آوا) به همراه ری و قم ۳ منطقه شیعه‌نشین بوده است.

## جمعیت
جمعیت این شهر در سال ۱۳۹۵ برابر با ۹٬۱۴۲ نفر و ۲٬۶۲۱ خانوار بوده است. مردم این شهر از بومیان منطقه هستند و به زبان ترکی آذربایجانی سخن می‌گویند.

## مکان‌های تاریخی و گردشگری
شهر آوج به علت تاریخ طولانی و طبیعت بکرش مکان‌های تاریخی و گردشگری بسیاری را در خود جای داده است.

### آبشار شاه‌دره و پل معلق
درّهٔ تنگ و عمیق شاه دره در غرب آوج قرار دارد و آبشاری به همین نام در درون آن قرار گرفته است همچنین پل معلق شاه دره که دومین پل معلق ایران است بر روی این دره بکر و رنگارنگ قرار داد.بندانگشتی|شاه دره
بندانگشتی|کوه‌های آوج

### کاروانسرا شاه عباسی
کاروانسرای شاه عباسی در وسط شهر آوج قرار دارد و وسعت تقریبی آن ۵۵×۵۸ متر می‌باشد و دارای طرح دو ایوانی است. شالوده کاروانسرا از سنگ‌های لاشه و قلوه سنگ بنا شده و روی آن آجرچینی شده است. کاروانسرا از داخل دارای دو ایوان و ۲۴ ایوانچه است و در پشت اکثر آن‌ها، حجره‌ها واقع شده‌اند که چهار عدد از آن‌ها به شترخان کاروانسرا راه دارند. شترخان به صورت راهرویی طویل با پوشش طاق و تَویزه است و زیر هر طاق نمای آن سکویی جهت باراندازی قرار دارد.

این کاروانسرا از جمله منزلگاه‌هایی است که در مسیرهای اصلی کشور و به دستور شاه عباس صفوی بنا شده و در سال ۱۰۴۰ هجری قمری در زمان پادشاهی شاه صفی به پایان رسیده است. متأسفانه این بنا در زلزله تیر ماه سال ۱۳۸۰ خورشیدی آسیب‌های جدی دید.
thumb|250px|پل معلق شاهدره

## جستارهای وابسته
* شهرستان آوج
* استان قزوین

## منابع

رده:شهرستان آوج

رده:شهرهای استان قزوین
رده:شهرهای شهرستان آوج
بوئین‌زهرا

**بوئین‌زَهرا** شهری در بخش مرکزی شهرستان بویین‌زهرا استان قزوین ایران است. این شهر در جنوب دشت قزوین و در ۵۰ کیلومتری مرکز استان واقع شده است. بوئین‌زهرا در کنار جاده ۳۸ (تهران - تاکستان) قرار گرفته است.

## تاریخچه
در فرهنگ جغرافیایی ایران نوشته حسینعلی رزم آرا که در دهه ۳۰ شمسی تألیف شده است دربارهٔ این منطقه اینگونه آمده است که نشان‌دهنده وضعیت این شهر در آن دوران است:بوئین، قصبه‌ای مرکز بخش بوئین تابع شهرستان قزوین است. در ۵۴ کیلومتری جنوب قزوین - در جلگه و دارای آب‌وهوای معتدل - دارای ۲۲۳۵ سکنه شیعه مذهب و ترکی زبان - دارای آب از قنات و رودخانه حاجی عرب - محصولات غلات، چغندر قند و سیب‌زمینی - شغل مردم زراعت و گلیم و جاجیم بافی - دارای راه ماشین رو - ادارات بخشداری، دسته ژاندارمری، بهداری و فرهنگ در این قصبه فعال می‌باشند.

## وجه تسمیه
بویین‌زهرا از ترکیب واژگان «بو» (چشمه) «یین» (خدا) «زر و بعدها زرا و زهرا» (مقدس) به معنی «چشمهٔ خدای مقدس» تشکیل یافته و مربوط به ایزدبانوی آناهیتا بوده که معبدی در این منطقه به نام «ناهید» (و بعدها خاتون، بی‌بی، دختر) وجود داشته است.

## مشخصات جغرافیایی
بندانگشتی|مرکز شهر بوئین زهرا
شهر بویین زهرا از نظر جغرافیایی در ۵۰ درجه و ۴ دقیقه درازای خاوری و ۳۵ درجه و ۴۶ دقیقه پهنای شمالی و در ارتفاع ۱۲۱۰ متری از سطح دریا قرار دارد. آب و هوای این منطقه؛ معتدل مایل به گرم و خشک است.

## مردم
مردم شهر بوئین‌زهرا به زبان ترکی آذربایجانی صحبت می‌کنند.

## اقتصاد
شهرستان بوئین زهرا دارای زمین‌های کشاورزی و باغات بسیاری می‌باشد. از مهم‌ترین محصولات زراعی آن می‌توان به پسته، بادام، گردو، جو و گندم، چغندر قند، میوه‌های سردرختی و نهال که در روستای امیرآباد نو کشت می‌شود نام برد. این شهرستان داری ۴ شهرک صنعتی فعال و نیمه از جمله آراسنج، دانسفهان، شال و سگزآباد می‌باشد. هم چنین این شهرستان دارای مجتمع‌های بزرگ صنعتی مانند شرکت آپاداناسرام (تولید کاشی و سرامیک)، آرین فولاد (تولید مقطعات فلزی و آهن)، پاکنام (بهداشتی و شوینده) و … می‌باشد. متأسفانه در سال‌های اخیر به دلیل عدم توجه مسئولان به تولید ملی، برخی کارخانجات و شهرک‌ها در حالت تعطیل یا نیمه تعطیل به سر می‌برند.  همچنین شهرستان بوئین زهرا دارای بزرگ‌ترین جمعیت دامی (گاو، گوسفند و بز) در استان قزوین و واحدهای بزرگ پرورش مرغ (سیمرغ، آرزوی بهار، دشت ارم و …) و بیش از پنجاه واحد بزرگ و کوچک و پرورش گاو (شیری و پرواری) است.

## گردشگری
از مکان‌های دیدنی بوئین زهرا می‌توان به کاروانسرای شاه عباسی روستای حجیب، کاروانسرای شاه عباسی محمدآباد، بوستان امام علی (آقا امام)، پل شاه عباسی ولد آباد، کاروانسرای محمدآباد، تپه قبرستان قره تپه و خانه صمدی‌ها اشاره کرد.

## ترابری
* جاده ۳۸ (تهران - تاکستان)
* جاده ۴۹ (بوئین زهرا-ساوه)
* جاده بوئین زهرا - قزوین

## جستارهای وابسته
* زمین‌لرزه بوئین‌زهرا (۱۳۸۱)
* زمین‌لرزه بوئین‌زهرا (۱۳۴۱)
* شال (بوئین‌زهرا)
* شاهسون شهرستان بویین زهرا

## منابع

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.

رده:شهرستان بوئین‌زهرا
رده:شهرهای استان قزوین
رده:شهرهای تخریب‌شده توسط زمین‌لرزه
رده:مناطق مسکونی در شهرستان بوئین‌زهرا
بیدستان (البرز)

**بیدستان** شهری در شهرستان البرز استان قزوین در کشور ایران است.

این شهر دارای سفره‌های آب زیرزمینی قابل توجهی است که در حال حاضر بخش عظیمی از آب شهر قزوین از این محل تأمین می‌شود.

## منابع

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.

رده:شهرستان البرز
رده:شهرهای استان قزوین
رده:بیدستان
رده:مناطق مسکونی در شهرستان البرز
خرمدشت (تاکستان)

شهر خرمدشت در بخش خرمدشت شهرستان تاکستان استان قزوین ایران واقع می‌باشد. ژنرال **[[امیرعلی حاجی‌زاده]]** فرمانده پیشین نیروی هوافضای سپاه ریشه‌ای خرمدشتی دارند.

## معدن افرا سرب شاکین
معدن شاکین در ۸۳ کیلومتری جنوب غرب استان قزوین و در محدوده خرمدشت و روستای شاکین قرار دارد. منطقه از نظر ساختمانی متعلق به زون خرمدشت (ایران مرکزی) است معدن شاکین جزء معادن فلزی محسوب می‌شود و دارای ذخیره سرب، نقره و سیلیس می‌باشد. ذخیره برآورد شده برای آن ۷۴۰۰۰ تن بوده و عیار سرب و نقره آن به ترتیب ۱۰تا۱۲ درصد برای سرب و ۲۰۰گرم در تن برای نقره می‌باشد، مقدار خاک صنعتی معدن ۲۲۵۰۰۰تخمین زده شده است. کانه اصلی معدن گالن بوده و کانی‌های باطله آن باریت و کلسیت می‌باشند). شروع فعالیت معدنکاری سال ۱۳۵۳ و خاتمه آن سال ۱۳۷۶ (۲۳ سال) می‌باشد که متأسفانه به دلایلی امروزه معدن تعطیل و دستگاه‌های کارخانه فراوری آن رو به فرسودگی و خرابی می‌روند. این مطالعه به منظور شناسایی قابلیت‌هایی که از نظر ذخیره معدنی و دیگر جنبه‌های اقتصادی که معدن شاکین دارا می‌باشد از جمله استفاده از سیلیس آن که می‌توان برای کارخانه‌های صنعتی و بخصوص شیشه سازی استفاده کرد انجام گردید

## مجتمع آوین دشت
مجتمع کشت و صنعت آوین دشت و رادین دشت واقع در شرکت کشت و صنعت آوین دشت در ۲۲ کیلومتری جنوب غربی شهرستان تاکستان و در حاشیه جاده آسفالته خرمدشت به ضیاءآباد و در ۳۰ کیلومتری شهر ابهر واقع شده است. کشت و صنعت آوین دشت و رادین دشت در سال ۱۳۸۱ با هدف ایجاد یک مجموعه بزرگ تولیدی شیر و گوشت در منطقه ای محروم و در محدوده ای دیوارکشی شده به وسعت ۴۰ هکتار راه اندازی شده است.
این مجمتع در حال حاضر ۱۰ هزار راس گاو بل تولید روزانه ۱۸۰ تن شیر نقش تعیین‌کننده ای در تولید و اشتغال کشور دارد و ۳۰۰ نیروی انسانی در این مجتمع دامداری مشغول به کار هستند که اغلب از بومیان منطقه جذب شده‌اند که با توسعه و پیشرفت کار قطعاً زمینه اشتغال بیشتری ایجاد خواهد شد.

## دشت رادین
مشخصات شرکت مجتمع شیر و گوشت دشت رادین

استان قزوین - شهرستان تاکستان - بخش خرمدشت - دهستان رامند شمالی - روستا ی ورسج دودانگه-روبروی کشت وصنعت آوین دشت

شماره ثبت

۱۴۲۸

شناسه ملی

۱۰۸۶۱۷۷۰۲۳۶

تاریخ تأسیس

۱۳۸۷/۲/۳

وضعیت شرکت

فعال

نوع شرکت

سهامی خاص

## سد نهب
سد نهب در استان قزوین و به فاصله ۱۸ کیلومتری جنوب شهر خرمدشت قرار دارد و در روستای نهب در حوزه شهرستان تاکستان واقع است. سد نهب بر روی رودخانه خررود ساخته شده است

## شهرک‌صنعتی خرمدشت
شهرک صنعتی خرمدشت در دهستان رامند شمالی شهرستان تاکستان استان قزوین قرار دارد. شهرک صنعتی خرمدشت بزرگ‌ترین شهرک صنعتی استان و جزو ۱۰ شهرک صنعتی بزرگ کشور است. که در ۶ فاز طراحی شده و در حال حاضر فاز اول این شهرک در حال واگذاری به متقاضیان می باشدبا توجه به به عرصه ۱۷۵۰ هکتاری یکپارچه برای سرمایه‌گذاری مشترک داخلی و خارجی پیشنهاد می‌شود. واحدهای موجود در شهرک صنعتی خرمدشت

کاشی و سرامیک

سلولوزی

بسته‌بندی انگور و کشمش

فولاد و صنایع فلزی

لوله مانیسمان

انواع اسپری و خوشبو کننده

تولید انواع غذاهای دام و طیور

فولاد و میلگرد

مصالح پیش ساخته

شهرک صنعتی خرمدشت دارای ۱۵۰۰ واحد صنعتی است که موجب اشتغال ۲۵۰۰۰ نفر شده است.

امکانات شهرک:

آب

برق

گاز

تلفن

شبکه فاضلاب و تصفیه خانه

شبکه روشنایی

کانال‌های دفع سیلاب

انبار

ایستگاه آتش‌نشانی

## جمعیت
جمعیت این شهر در سال ۱۳۹۵ برابر با ۶٬۵۵۴ نفر و ۱٬۹۹۷ خانوار بوده است‌ که در سال ۱۴۰۰ به ۸٬۵۳۵ نفر رسیده است.زبان این شهر ترکی آذربایجانی است.

## منابع

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.

رده:شهرهای استان قزوین
رده:شهرهای شهرستان تاکستان
رازمیان

[بندانگشتی|پاییز '''رازمیان''' به سمت [هیر]]
**رازمیان** شهری است در بخش الموت غربی، شهرستان قزوین و استان قزوین و در کشور ایران. از همسایگان رازمیان می‌توان به بهرام آباد و شهرستان‌های علیا و سفلی و هیر اشاره نمود. این شهر طبق سرشماری سال ۱۳۹۵، ۱٬۲۵۳ نفر جمعیت دارد. مردم شهر رازمیان تات هستند و به گویش الموتی که گویشی از زبان تاتی است صحبت می‌کنند.
[جایگزین=|بندانگشتی|'''[دژ لمسر** در حال مرمت]]
راه دسترسی به این منطقه زیبا از پارک جنگلی باراجین و عبور از روستای زرشک و فلار و همچنین گذر از گردنه‌های پر پیچ و خم و مرتفع  کامان و همچنین رودخانه شاهرود می‌باشد.
بخش رودبار الموت غربی دارای ۱۲۱ روستا به مرکزیت رازمیان می‌باشد.

رازمیان شمالی‌ترین شهر استان قزوین می‌باشد همجوار با استان گیلان، پس از عبور از روستاهای **هیر** و **ویار** و طی مصافت یک ساعته به سمت شمال می‌توان به جنگلهای جواهرده [[استان گیلان]] رسید.

آب و هوای این منطقه معتدل کوهستانی و در ارتفاعات در بیشتر مواقع مه آلود و دارای بکرترین مناظر طبیعی می‌باشد. اما متأسفانه مسیر دسترسی به این شهر از جاده با آسفالت خوبی برخوردار نیست.

محصول اصلی زراعی این منطقه: خرمالو - فندق - گیلاس -آلبالو می‌باشد.

== وجه تسمیه ==
رازمیان در زبان تاتی و گویش [[گویش رامسری|رامسری]] به رازِ میان تلفظ می‌شود. رازِ میان به معنای 'در بین راز' می‌باشد.

== دژ لمبسر ==
[[دژ لمسر]] قلعه مستحکم اسماعیلیان در ۳ کیلومتری شمال شرقی شهر رازمیان - مرکز [[بخش رودبار الموت غربی]] - و بر سر راه روستای توریستی «هیر» قرار دارد. دره‌های عمیق نینه رود و لمه دسترسی به آن را از شرق و غرب غیرممکن ساخته‌اند و تنها از دو دروازه شمالی و جنوبی می‌توان به دژ وارد شد. شیب کوه که از شمال به جنوب کشیده شده و اختلاف دو سطح آن به ۱۵۰ متر می‌رسد حدود ۴۸۰ متر طول دارد و پهنای قلعه بیش از ۱۹۰ متر است، این موارد شرایط استثنایی برای دژ به وجود آورده که موجب **تسخیر ناپذیر''' خواندن این قلعه شده‌است.[۳]

این قلعه که در بخش الموت غربی واقع گردیده مهم‌ترین مقر برای دفاع از الموت در برابر هجوم از سوی غرب بود.

## محصولات زراعی
به دلیل حاصل خیزی خاک و همچنین همجواری با رودخانه پرآب نینه رود برنج محصول اصلی منطقه رازمیان می‌باشد، در سال ۹۴ بیش از ۷۰۰ تن برنج از این شهر برداشته شد

محصولاتی همچون گیلاس خرمالو و گردو نیز جز زراعت اصلی مردم این منطقه است.

## شهرداری و رسیدگی
شهر رازمیان جزو شهرهای تاریخی با طبیعت بسیار زیبا در کشور است که دراین سالها با تأسیس شهرداری تحولات زیرساختی بسیاری را به خود دیده‌است، این شهر با طبیعت بکر و دلنشینی که دارد گرمترین نقطه استان قزوین می‌باشد که کاشت برنج در آن بسیار رواج دارد.

## منابع

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایربان، تهران: ۱۳۸۳ خ

رده:شهرستان قزوین
رده:شهرها و روستاهای تات‌زبان
رده:شهرهای استان قزوین
معلم‌کلایه

**معلم‌کِلایه** شهری در بخش رودبار الموت شرقی شهرستان قزوین استان قزوین ایران است. این شهر در منطقهٔ کوهستانی استان قزوین واقع شده و شاهرود الموت در فاصلهٔ کمی از جنوب آن می‌گذرد. اهالی معلم‌کلایه به گویش الموتی  سخن می‌گویند.

## وجه تسمیه
معادل فارسی معلم کلایه به معنی قلعهٔ معلم می‌باشد.

## مناطق دیدنی پیرامون
* دژ حسن صباح
* دره اندج
* قلعه شهرک
* قلعه شمس‌کلایه
* امامزاده حسن سپهسالار

## منابع

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.

رده:شهرستان قزوین
رده:شهرها و روستاهای تات‌زبان
رده:شهرهای استان قزوین
رده:مناطق مسکونی در شهرستان قزوین
کوهین (قزوین)

**کوهین** شهری است در بخش کوهین شهرستان قزوین استان قزوین ایران. روستای کوهین در سال ۱۳۸۱ به سطح شهر ارتقاء یافت.

## مردم‌شناسی
در سال ۱۳۹۰ جمعیت کوهین بالغ بر ۱٬۶۲۲ نفر و ۴۱۴
خانوار بوده است که طبق آمارگیری سرشماری سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر به ۱٬۴۱۱ نفر و ۴۱۸ خانوار کاهش یافته است. بوده و مذهب آنها شیعه است. عدس و ادویه کوهین از شهرت برخوردار است.

## منابع

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
* مختصات

رده:شهرستان قزوین

رده:شهرهای استان قزوین
رده:مناطق مسکونی در شهرستان قزوین
رده:بنیان‌گذاری‌های ۲۰۰۲ (میلادی) در ایران
ضیاءآباد

**ضیاءآباد** یکی از شهرهای شهرستان تاکستان واقع در استان قزوین است. این شهر در فاصله ۶۰ کیلومتری جنوب غربی شهر قزوین واقع شده و بر اساس آمار پراکندگی جمعیت آن در سال۱۴٠۴ بالغ بر ۲۷۰۰۰ نفر است. زبان مردم ض**یاءآباد**  ترکی آذربایجانی است.این شهر به عنوان مهم‌ترین تولیدکننده گردو و انگور و شیره ی انگور  در استان قزوین شناخته می‌شود. و غذاهای محلی معروف  آن شامل: قیمه نثار و قورمه اشکنه ی معروف **ضیاءآباد** است.  

## آثار تاریخی
از آثار تاریخی شهر ضیاءآباد می‌توان به امامزاده ولی به شماره ثبت ۲۶۲۱ مربوط به دوران صفویه و امامزاده کمال به شماره ثبت ۳۳۱۶ متعلق به امپراتوری تیموری در قرن ۹ قمری اشاره نمود.

قیز قلعه نیز یکی از آثار تاریخی در فاصله ۱۵ کیلومتری ضیاءآباد متعلق به دوران قبل از ساسانیان است.

هفت حوض برای قبل از پیدایش طلا 

## سوغاتی های ضیاءآباد
از سوغاتی‌های این شهر می‌توان به گردو، انگور، کشمش و شیره انگور اشاره نمود. این شهر یکی از قدیمی‌ترین بخش‌ها و شهرهای استان قزوین می‌باشد.

## منابع

* رضا صمدیها، ضیاآباد؛ *کهن شهر تاریخ*، قزوین: انتشارات اندیشه زرین و نشر هدی، ۱۳۹۰.

رده:شهرهای استان قزوین
رده:شهرهای شهرستان تاکستان
اب (شهر)

**اب** شهری است کوهستانی در یمن، که در جنوب یریم و در استان اِب واقع شده‌است. 

## جمعیت
جمعیت این شهر کوهستانی در حدود ۶۰ هزار نفر می‌باشد. ارتفاعش از سطح دریا (۲۰۵۰ متر) است و در قلهٔ کوه بلندی قرار دارد. چند مسجد تاریخی در شهر وجود دارد. همچنین قسمتی از شهر نیز در دوران گذشته دارای حصار بند بوده‌است، به نحوی که قسمتی از دیوار شهر در ضلع شمالی آن هنوز پابرجاست.

## اقتصاد
باغ‌ها و کشتزارهای محصولات زراعتی مانند: قهوه، القات، النیله، و حبوب، و بقولات در این شهر فراوان است و بیشتر ساکنانش به کشاورزی اشتغال دارند.

## جستارهای وابسته
* **[[فهرست شهرهای یمن]]**

## منابع

* دکتر: شامی، یحیی، *(موسوعة المدن العربیة والاسلامیة) *، دارالفکر العربی، بیروت، چاپ سال ۱۹۹۳ میلادی به (عربی).

رده:مناطق مسکونی در استان اب
ژژونوم

**ژِژونوم** یا **ژژنوم**  یا **تُهی‌روده** در کالبدشناسی دستگاه گوارش بخش میانی از سه بخش روده باریک است. ژِژونوم، دوازدهه (دئودِنوم) را به ایلئوم متصل می‌کند. انسداد تُهی‌روده خطرناک‌ترین گونه از بیماری انسداد روده می‌باشد.

در یک انسان بالغ، طول روده باریک معمولاً بین ۲ تا ۸ متر است که ۱ تا ۲ متر از آن مربوط به تهی‌روده است.

## نگارخانه

 Image:Gray1042.png|
 Image:Microvilli.jpg|
 Image:Nudemousejejunum_EM.jpg|
File:Slide4ffff.JPG|
File:Slide9ffff.JPG|


## جستارهای وابسته
* روده باریک
* لوله گوارش
* آندو سکوپی
* کولون سکوپی

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۱۶ مارس ۲۰۰۷.
* برابرها از فرهنگستان زبان فارسی.https://web.archive.org/web/20070705065829/http://www.persianacademy.org/all_report_farsi.asp?offset=2200

رده:دستگاه گوارش
رده:روده‌ها
رده:کالبدشناسی دستگاه گوارش
ایلئوم

**ایلِئوم**  یا **درازروده** در کالبدشناسی دستگاه گوارش بخش انتهایی، از سه بخش رودهٔ باریک است. در اکثر مهره‌داران، درازروده بخش نهایی روده باریک به‌شمار می‌رود: از جمله در پستانداران، خزندگان و نیز پرندگان.

ایلئوم در زیر دوازدهه و تهی‌روده قرار گرفته و توسط دریچه‌ای به نام دریچه ایلئوسکال (دریچهٔ دراز-کوری) از روده کور (سکوم) جدا شده است. در محل این سوراخ مخاط روده دارای دو چین فوقانی و تحتانی می‌باشد که به یکدیگر متصل شده و مانع برگشت مواد از رودهٔ بزرگ به داخل رودهٔ باریک می‌شود. طول درازروده در انسان‌ها در حدود ۲ تا ۴ متر است.

مقدار PH درازروده معمولاً بین ۷ و ۸ (خنثی یا کمی قلیایی) است.

## کارکرد
اصلی‌ترین کارکرد ایلئوم، جذب ویتامین ب۱۲ و نمک‌های صفراوی و فرآورده‌هایی است که توسط تهی‌روده جذب نشده‌اند. دیوارهٔ درازروده چین‌دار است و هر کدام از چین‌ها از شمار بسیار زیادی پُرزهای روده‌ای کوچک پوشیده شده است.

## ایلئوستومی
در جراحی، گاه در دیواره شکم با وسایل جراحی سوراخی ایجاد می‌کنند که در نتیجه آن محتویات درازروده به بیرون راه پیدا می‌کند. به این عمل ایلئوستومی گفته می‌شود. https://web.archive.org/web/20070705065829/http://www.persianacademy.org/all_report_farsi.asp?offset=2200

## جستارهای وابسته
* دوازدهه (دئودنوم)
* تهی روده (ژژنوم)
* روده باریک

## منابع

* 
* برابرها از فرهنگستان زبان فارسی.https://web.archive.org/web/20070705065829/http://www.persianacademy.org/all_report_farsi.asp?offset=2200

## نگارخانه

 File:Cecum and ileum.JPG|
 File:Ileo-cecal valve.JPG|
 Image:Gray1044.png|
 Image:Gray536.png|
 Image:Gobletcell.jpg|
 Image:Gut wall.svg|
 Image:Dogileum40x.jpg|


## پانویس
# Jejunum
# ileocecal valve
# ileostomy

رده:دستگاه گوارش
رده:روده‌ها
رده:کالبدشناسی دستگاه گوارش
دوازدهه

بندانگشتی|320 px|دستگاه گوارش انسان
بندانگشتی|چپ|270px|دوازدهه در رودهٔ کوچک.
**دَوازدَهه** یا **اِثناعَشَر** یا **دئودنوم**  در کالبدشناسی دستگاه گوارش، لوله‌ای توخالی و شبیه به یک لوله خمیده است که معده را به تهی‌روده متصل میکند. دوازدهه نخستین و کوتاه‌ترین قسمت از روده باریک است.

در ابتدای دوازدهه، حباب دوازدهه‌ای و در انتهای آن رباط ترایتز قرار دارد.

## علت نام‌گذاری
نام دوازدهه ترجمه واژه یونانی است که توسط پزشک یونانی هروفیلوس نامیده شده، زیرا طول آن در حدود دوازده انگشت است. سپس این واژه توسط ابوعلی سینا دانشمند ایرانی در کتاب قانون به صورت اثنی‌عشر (به عربی به معنای دوازده ) به کار رفته و از آنجا به زبان لاتین راه یافته‌است.

در انسان، طول اثنی عشر حدود ۲۵ سانتی‌متر (۱۵–۱۰ اینچ) است که با حباب دوازدهه شروع می‌شود و به عضله تعلیقی اثنی عشر ختم می‌شود. می‌توان آن را به چهار قسمت تقسیم کرد.

## کارکرد
کارکرد دوازدهه، بیشتر، تجزیه مواد خوراکی در روده ی کوچک است. آنزیم‌ها و بیکربنات سدیم از پانکراس و نمکهای صفراوی از کیسه صفرا ترشح می‌شوند و به این ناحیه می‌ریزند.

## جستار های وابسته
* تهی روده (ژژنوم)
* ایلئوم 
*روده باریک
## نگارخانه

 Image:Gray533.png|
 Image:Gray1041.png|
 Image:Gray1042.png|
 Image:Gray1050.png|
 Image:Gray1058.png|
 Image:Gray1099.png|
 Image:Gray1097.png|
 Image:Gray1100.png|
 Image:Small bowel duodenum with amyloid deposition congo red 10X.jpg|
 Image:Illu pancrease.jpg|
 Image:Illu stomach2.jpg|
 Image:Microvilli-Duodenum.JPG|
 Image:Giardiasis duodenum low.jpg|
 File:Slide3ii.JPG|
File:Slide2ffff.JPG|
File:Slide7ffff.JPG|


## پانویس

# Jejunum
# duodenal bulb
# ligament of Treitz

## منابع

* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Duodenum&oldid=181120225  Wikipedia contributors, "Duodenum," Wikipedia, The Free Encyclopedia,(accessed January 18, 2008)]
* برابرها از فرهنگستان زبان و ادب فارسی.https://web.archive.org/web/20070705065829/http://www.persianacademy.org/all_report_farsi.asp?offset=2200

رده:دستگاه گوارش
رده:روده‌ها
رده:کالبدشناسی دستگاه گوارش
درختستان

[300px|چپ|بندانگشتی|رنگ‌های پائیزی در [درختستان وستانبرت در گلاسترشر، انگلستان.]]
**درختستان**  یک باغ گیاه‌شناسی یا جایی است که در آن شمار زیادی درخت و درختچه برای نمایش و پژوهش کاشته شده باشد.

## نام‌های دیگر
به درختستان‌هایی که ویژه کاشت و رویش ناژویان هستند *کاجستان* گفته می‌شود. از دیگر نام‌های درختستان می‌توان به *چنارستان*، *نخلستان* و *سروستان* نیز اشاره کرد.

*نهالستان* یا *قلمستان* نیز به قطعه‌زمینی گفته می‌شود که در آن نهال بکارند تا برای انتقال به جاهای دیگر آماده شوند. از نهال‌های پرورش‌یافته در جهت احداث باغات، جنگل کاری‌های متعارف و نیز ایجاد بادشکن، کمربند سبز، نوارهای حفاظتی، درختکاری در طرفین و حاشیهٔ جاده‌ها و مانند آن استفاده می‌شود. در قلمستان تنها مبادرت به کاشت بذر و تخم نمی‌شود، بلکه قلمه، انواع ریشه‌جوش و پاجوش درختان مختلف نیز، در قطعه‌های مخصوص کاشت می‌شود تا نهال‌ها ریشه‌دار شوند، پاجوش‌ها و ریشه‌ها تقویت گردند و آمادهٔ انتقال به محل کاشت در محل اصلی موردنظر باشند.

## اروپا
نخستین درختستان اروپا درختستان ترستنو در نزدیکی دوبروونیک در کرواسی بود. تاریخ دقیق ساخت آن آشکار نیست ولی از منابع تاریخی مشخص است که در سال ۱۴۹۲ وجود داشته است.

## جستارهای وابسته

* باغ گیاه‌شناسی
* باغبانی علمی
* کاشت درخت

## منابع


رده:باغ‌های گیاه‌شناسی
*
چنارستان (شازند)

**چنارستان** روستایی در دهستان هندودر بخش سربند شهرستان شازند استان مرکزی ایران است.
مردم این روستا به مانند به زبان لری سخن میگوند.

## جغرافیا
دارای زمستان‌های سرد و تابستان‌های معتدل. اب و هوای این منطقه به علت کوهستانی بودن در فصل سرد دارای برف و باران سنگین می‌باشد، و در فصل گرم به علت کوهستانی بودن روزهای گرم و شب‌های خنکی را دارد، اکثر مردم این منطقه به کشاورزی و باغداری و دامپروری مشغول هستند. محصولاتی مانند گندم، جو، بادام.
حیوانات وحشی و بومی این منطقه مثل گراز، گرگ، روباه، شغال، خرگوش، بز و کل وحشی، عقاب، شاهین، و سایر پرندگان شکاری و در بیشه زارها خرس بومی زاگرس وجود دارد در بعضی از نقاط به صورت پراکند جنگل بلوط مشاهده می‌شود بزرگ‌ترین درخت چنارستان (درخت چنار است) که به او چهار چنار می‌گویند، که اسم دیگر چنارستان هم هست. قدمت این چنار به حدود ۱۰۰۰ سال می‌رسد.

## جمعیت
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این روستا ۳۰۳ نفر (۱۰۴خانوار) بوده‌است.

## منابع

رده:روستاهای شهرستان شازند
A

**A** یا **a** اولین حرف و اولین مصوت الفبای انگلیسی مدرن و الفبای لاتین پایه ISO است. نام آن در انگلیسی *a* (تلفظ / ˈ eɪ /)، جمع *aes* است. از نظر شکل شبیه به حرف آلفا یونان باستان است که از آن گرفته شده‌است. حروف بزرگنسخه uue77uuu373y45u
شامل دو ضلع مایل یک مثلث است که از وسط توسط یک میله افقی عبور کرده‌است. نسخه کوچک را می‌توان به دو صورت نوشت: a دو طبقه **و ɑ** یک طبقه. این دومی معمولاً در دستخط و فونت‌های مبتنی بر آن، به‌ویژه فونت‌هایی که برای خواندن کودکان در نظر گرفته شده‌اند، استفاده می‌شود و در نوع ایتالیک نیز یافت می‌شود.                

بندانگشتی|نحوه رسم A (اِی بزرگ) و a (اِی کوچک)

## تاریخچه

حرف A به گونه یک تصویرنگاری سر یک گاو نر در هیروگلیف‌های مصری یا الفبای نیا-سامی آغاز شد.

در سال ۱۶۰۰ پ.م. این حرف در الفبای فنیقی شکلی خطی پیدا کرده بود و همین شکل بود که پایه و اساس شکل‌های بعدی را تشکیل داد. نام این حرف یعنی الف در عبری، عربی و فارسی و آلفا در یونانی نیز بایستی نامی باستانی باشد.

## کاربرد

### ریاضی
در ریاضی حرف Å (با دایره در بالا) نماد آنگستروم است.

### فیزیک
A (اِی بزرگ) نماد مساحت و a (اِی کوچک) نماد شتاب است.

### الکترونیک
حرف A نماد آمپر در الکترونیک است.

### نمره‌دهی
در نمره‌دهی به مصرف انرژی محصولات الکترونیکی یا در نمره‌دهی آموزش و پرورش؛ بطور معمول حرف A نماد بالاترین درجه است.

### زبان انگلیسی
در زبان انگلیسی حرف A یکی از حروف صدادار و همچنین جزو حرف‌های تعریف در زبان انگلیسی است. در برخی از واژه‌های زبان انگلیسی پیشوند -a به معنای نبودن یا منفی کردن واژه است. مانند: sexual و asexual به معنای جنسی و غیرجنسی است.

## جستارهای وابسته
* الفبای لاتین
* Å

## نگارخانه

پرونده:Anarchist s.png|نشان‌واره آنارشیسم
پرونده:Atheism - The Noun Project.svg|نشان‌واره آتئیسم
پرونده:Apollo Automobil Logo.png|نشان‌واره آپولو اتومبیل
پرونده:Ariel-Logo.svg|نشان‌واره آریل موتور
پرونده:Acura logo.svg|نشان‌واره آکورا
پرونده:MULTIA LOG Aixam Bleu.png|نشان‌واره آیگزام


## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۱۶ مارس ۲۰۰۷.

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
رده:حروف واکه‌ها
B

بندانگشتی|150px|یک نشان تزیینی بنتلی (حرف بی پرنده)**B** یا **b** دومین حرف الفبای خط لاتین است. نام آن در زبان انگلیسی *bee* (تلفظ / ˈ b i: /)، جمع *bees* است. این نشان دهنده توقف دو زبانه در بسیاری از زبان‌ها، از جمله انگلیسی است. در برخی از زبان‌های دیگر، برای نشان دادن سایر صامت‌های دو زبانی استفاده می‌شود.

## تاریخچه

## در نگارش فارسی
این حرف معادل حروف / ب / در الفبای فارسی می‌باشد.

## کاربرد
بندانگشتی|نحوه نوشتن حرف B (بی بزرگ) و b (بی کوچک)

### زبان انگلیسی
در زبان انگلیسی حرف B در مانند تمام زبان‌ها با خط لاتین به دو صورت بزرگ B و کوچک b نوشته می‌شود. این حرف جزو حروف کانسوننت محسوب می‌شوند. همچنین این حرف با واژه‌های Be به معنای بودن و Bee به معنای زنبور هم‌آوا است و یکسان تلفظ می‌شوند.

### ریاضی
در ریاضی و اقتصاد حرف b معادل عدد ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ (یک میلیارد) است.

### شیمی
بندانگشتی|حرف B نمایانگر عنصر بور
در شیمی حرف B نماد عنصر بور در جدول تناوبی است.

### رایانه
در واحدهای حافظه رایانه حرف B (بی بزرگ) نماد بایت و حرف b (بی کوچک) نماد بیت به کوچک‌ترین واحد حافظه است. هر یک بایت از هشت بیت تشکیل می‌شود. همچنین ممکن است در برنامه‌نویسی رایانه‌ای متغیرهایی با حرف B برای نوع داده بولی توسط برنامه‌نویس‌ها اختصاص می‌یابد. این عمل برای کدنویسی یکپارچه انجام می‌شود تا تداخلی در متغیرها ایجاد نشود.

### موسیقی
در موسیقی حرف B نت سی نام دارد که هفتمین نُت از هفت نُت اصلی است. همچنین نماد  (بسیار مشابه حرف b) برای بِمُل بکار می‌رود. 

### نمره‌دهی
در نمره‌دهی به مصرف انرژی محصولات الکترونیکی یا در نمره آموزش و پرورش؛ بطور معمول حرف B نماد دومین درجه است که مطلوب، درجه دو یا خوب، ارزیابی می‌شود.

### پزشکی
حرف B نماد ویتامین‌های گروه ب است که بر روی محصولات دارویی و مربوط به تغذیه نیز نشان داده می‌شوند. همچنین حرف b می‌تواند معادل گروه خونی بی است.

## نگارخانه

پرونده:Bitcoin.svg|نشان‌واره بیت‌کوین
پرونده:Beats Electronics logo.svg|نشان‌واره بیتس الکترونیکس
پرونده:Blogger icon 2017.svg|نشان‌واره بلاگر
پرونده:Bluetooth Figure Mark Logo.svg|نماد بلوتوث


## جستارهای وابسته
* Ƃ
* Ɓ
* فهرست حروف لاتین
* الفبای انگلیسی

## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۱۶ مارس ۲۰۰۷.

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
D

بندانگشتی|دو حالت حرف D, d - سریف و سنس
بندانگشتی|نحوه نوشتن دی بزرگ (D) و دی کوچک (d)
**D, d** چهارمین حرف از حروف الفبای لاتین است. نام انگلیسی آن دی است.

## در نگارش فارسی
این حرف معادل حروف / د / در الفبای فارسی می‌باشد.

## کاربرد

### اقتصاد
در علم اقتصاد حرف 13x13پیکسل نماد یکای پول امارات متحده عربی با نام درهم درهم امارات است.

### اعداد رومی
حرف D در اعداد رومی معادل عدد ۵۰۰ است.

## نگارخانه

پرونده:U.S. Democratic Party logo (transparent).svg|حزب دموکرات (ایالات متحده آمریکا)
پرونده:Disney Stub.svg|نشان‌واره والت دیزنی ورلد
پرونده:3807-DASH.png|نشان‌واره دش
پرونده:Dogecoin Logo.png|نشان‌واره دوج‌کوین


## جستارهای وابسته
* D (زبان برنامه‌نویسی)
* D (ر ماژور)

## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۱۶ مارس ۲۰۰۷.

## جستارهای وابسته
* فهرست حروف لاتین

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
E

بندانگشتی

**[[Ejtgujr|Eyhjyueruuttitiy]]** یا **e** پنجمین حرف از حروف الفبای لاتین است. نام انگلیسی آن «ئی» است.

در فارسی‌ لاتین، نویسهٔ** E e** نمایانگر واکهٔ میانی جلویی غیرگرد /e/ است که در خط فارسی معمولاً با حرکت «اِ» و کسره نشان داده می‌شود. این واکه در واژگانی مانند «اِسم» (Esm)، «اِنسان» (Ensân) و «اِمروز» (Emruz) شنیده می‌شود. انتخاب نویسهٔ E بر اساس کاربرد رایج آن در الفباهای لاتین و انطباق با استاندارد بین‌المللی واج‌نگاری صورت گرفته است. این بازنمایی موجب حذف ابهام موجود در خط فارسی (که حرکت کوتاه غالباً نوشته نمی‌شود) و ایجاد شفافیت کامل در خواندن و نوشتن می‌شود.

## تاریخچه

## نگارخانه

پرونده:Internet Explorer 10+11 logo.svg|نشان‌واره اینترنت اکسپلورر
پرونده:E! Logo 2012.svg|ئی!


## منابع

Wikipedia contributors, "E," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=E&oldid=183390862 (accessed January 20, 2008).

## جستارهای وابسته
* E (عدد)
* فهرست حروف لاتین

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
رده:حروف واکه‌ها
F

[بندانگشتی|مسیر [نوشتن حرفf F بزرگ و f کوچک]]
**F** ششمین حرف از حروف الفبای لاتین است. نام انگلیسی و فرانسه آن «اِف» است.                                                                                                               

## کاربرد
### در [[نگارش لوقا-اعمال|نگارش]] فارسی
این حرف معادل حروف / ف / در الفبای فارسی می‌باشد. 

### در ریاضی
معمولاً نام توابع در ریاضی F از اول واژه function گرفته شده‌است.

### در فیزیک
در فیزیک نماد نیرو F و فارنهایت F° است.

### شیمی
در شیمی نماد فلوئور F است.

### الکترونیک
در الکترونیک نماد بسامد (فرکانس) F است.

### مکانیک
در مکانیک نماد اصطکاک (فریکشن) F است(عمدتاً f کوچک به کار میرود)

### زیست‌شناسی
در زیست‌شناسی برخی مواقع نشانگر جنسیت مؤنث (فیمیل) با نماد f به کار رود. به عنوان مثال، در نمودارهای ژنتیکی، برای نشان دادن افراد مؤنث از نماد ونوس و گاهی از حرف "f" استفاده می‌شود. همچنین در ژنتیک، "f" ممکن است به عنوان نماد نسل فرزندان (filial generation) به کار رود که با (نسل اول فرزندان) f1 و (نسل دوم فرزندان) f2 نمایش داده می‌شود.

### مصالح
بر روی فایرباکس (جعبه آتش نشانی) حرف "F" نوشته شده‌است، که به مخفف عبارت "Fire extinguisher" به‌معنای کپسول آتش‌نشانی است.

### موسیقی
حرف "F" به فا (نت موسیقی) در معروف است.

## جستارهای وابسته

* واو (حرف)
* Ƒ
* ف

## منابع

Wikipedia contributors, "F," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=F&oldid=227537809

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
G

**G** (جی) هفتمین حرف از حروف الفبای انگلیسی است.

## کاربرد
### در نگارش فارسی
در فارسی‌ لاتین، نویسهٔ G g نمایندهٔ همخوان انسدادی کامیِ واک‌دار /g/ است که در خط فارسی با «گ» بازنمایی می‌شود. این صدا در واژگانی چون «گل» (Gol)، «گرگ» (Gorg) و «گوشت» (Guşt) حضور دارد. انتخاب G بر پایهٔ سنت تثبیت‌شدهٔ الفباهای لاتین و هم‌خوانی کامل با نماد /g/ در الفبای آوانگاری بین‌المللی (IPA) صورت گرفته است. در این سیستم، G g به‌طور یکتا تنها برای واج /g/ به‌کار می‌رود و هیچ ابهامی با نویسه‌های دیگر ایجاد نمی‌کند.

### فیزیک
جی کوچک (g) در فیزیک مخفف واحدهای گرم (**g**ram) و گرانش (**g**r

### سینما
در فیلم‌های ایالات متحده جی بزرگ (G) مخفف واژه جنرال (General) به معنای عمومی بودن محتوای فیلم برای تمامی رده‌های سنی است.

### در گفتگو
در گفتگوهای خیابانی G به معنای ۱۰۰۰$ (هزار دلار) است.

## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۱۶ مارس ۲۰۰۷.

## جستارهای وابسته
* فهرست حروف لاتین

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
H

**H** هشتمین حرف از حروف الفبای لاتین است.

## نام و شیوه‌های تلفظ
نام انگلیسی این حرف «اِیچ» (aitch) است، و به صورت/eɪtʃ/ و در زبان فارسی به صورت /εyč?/ (اِیْچ) خوانده می‌شود. نام دیگر این کلمه که کاربرد بسیار کمی در برخی از مناطق دارد «هِیچ» (haitch) است که به صورت /heɪtʃ/ (هِیْچ) تلفظ می‌شود؛ که در زبان فارسی به‌خصوص در حوزه شیمی، «هاش» هم خوانده می‌شود که برگرفته از تلفظ فرانسوی «اَش» است. آلمانیها به این حرف «ها» می‌گویند.

گویندگان با لهجهٔ انگلیسی بریتانیایی با کاهش سن تمایل بیشتری به تلفظ این حرف به صورت (هِیْچ) نشان می‌دهند. این تمایل از کمتر از ۱۰ درصد در افراد مسن به بیش از ۲۰ درصد در افراد جوان افزایش پیدا می‌کند.

## در نگارش فارسی
این حرف معادل حروف / ه و ح/ در الفبای فارسی می‌باشد.

## کاربردها
### H در دایره

هلیکوپترنشین‌ها معمولاً قسمتی دایره‌شکل دارند به ابعاد مشخص می‌باشد که با حرف H به معنای helicopter نشان داده می‌شود و محدوده فرود هلیکوپتر را مشخص می‌کند.

### در فیزیک
در فیزیک ثابت پلانک با h و ثابت پلاک کاهش یافته با ℏ نمایش داده می‌شود.

### در هندسه
در هندسه معمولاً نام ارتفاع را با h که مخفف height است؛ مشخص می‌کنند.

### در نشان‌های راهنمایی و رانندگی
در نشان‌های راهنمایی و رانندگی حرف ایچ بزرگ H، مخفف هاسپیتال Hospital؛ به معنای بیمارستان است.

## نگارخانه

پرونده:Honda.svg|نماد هوندا
پرونده:Hyundai Motors Logo - After 1992.JPG|نماد هیوندای
پرونده:Hino-logo.png|نماد هینو موتورز


## منابع

## جستارهای وابسته
* فهرست حروف لاتین

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
I

**I** نهمین حرف از حروف الفبای لاتین است. نام آن در الفبای زبان انگلیسی آن «آی» است.

در فارسی‌ لاتین، نویسهٔ I i نمایانگر واکهٔ جلویی بستهٔ غیرگرد /i/ است که در خط فارسی معمولاً با «ای/ی» یا در برخی موارد بدون علامت مشخص نوشته می‌شود. این واکه در واژگانی مانند «سیب» (Sib)، «ایست» (Ist) و «ایمان» (Imân) شنیده می‌شود. انتخاب نویسهٔ I بر اساس هم‌خوانی با استانداردهای جهانی الفباهای لاتین و نظام واج‌نگاری بین‌المللی انجام شده است. این بازنمایی به شفاف‌سازی نوشتار کمک کرده و مانع از ابهامی می‌شود که در خط فارسی سنتی ناشی از نبود تمایز صریح میان واکه‌های کوتاه و بلند وجود دارد.

## اعداد رومی
در اعداد رومی حرف I معادل عدد ۱ است.

## منابع
ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۱۶ مارس ۲۰۰۷.

## جستارهای وابسته
* الفبای زبان لاتین

رده:تک‌نگاره‌ها
رده:حروف واکه‌ها
رده:الفبای لاتین
J

بندانگشتی|نحوه رسم J (جِی بزرگ) و j (جِی کوچک)
**J** یا "j"دهمین حرف از حروف الفبای لاتین است. نام انگلیسی آن «جِی» است.
این حرف در فارسی لاتین بازنمای همخوان «ژ» است.

## در نگارش فارسی
در فارسی‌ لاتین، نویسهٔ J j بازنمای همخوان سایشی لثوی‌ـ پس‌لثوی واکدار /ʒ/ است که در خط فارسی با نویسهٔ «ژ» نمایش داده می‌شود. این واج در واژگانی مانند «ژاله» (Jâle)، «ژاپن» (Jâpon) و «ژرف» (Jarf) حضور دارد. انتخاب نویسهٔ J بر پایهٔ سنت متداول در الفباهای لاتین‌مبنای دیگر زبان‌ها (مانند فرانسوی) انجام شده و سبب هماهنگی فارسی‌ لاتین با استانداردهای بین‌المللی می‌شود. به‌کارگیری آن، بازنمایی دقیق و یکتا برای واج /ʒ/ فراهم می‌آورد و اصل «یک واج = یک نویسه» را حفظ می‌کند.

## زبان انگلیسی
در زبان انگلیسی حرف J هم‌آوا با واژه Jay به معنی "زاغ" است. بدین ترتیب حرف J و Jay یکسان تلفظ می‌شوند.

## جستارهای وابسته
* سایشی کامی واک‌دار
* J̌
* فهرست حروف لاتین

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
K

بندانگشتی|نحوه رسم K (کی بزرگ) و k (کی کوچک)
**K** یازدهمین حرف از حروف الفبای لاتین است. نام انگلیسی آن «کِی» است. در فرانسوی نام آن «کا» است و در تلفظ رایج فارسی همان گفته می‌شود.

## کاربرد

### در نگارش فارسی
این حرف معادل حرف / ک / در الفبای فارسی می‌باشد.

معمولاً به صورت kh معادل حرف / خ / در الفبای فارسی می‌باشد.

### فیزیک
K (کی بزرگ) در دستگاه بین‌المللی یکاها نماد کلوین و k نماد رسانندگی گرمایی است.

## جستارهای وابسته
* فهرست حرف‌های اضافه در زبان انگلیسی
*الفبای انگلیسی
*الفبای فارسی

## منابع

Wikipedia contributors, "K," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=K&oldid=210206818

## پیوند به بیرون

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
L

بندانگشتی|نحوه رسم L (ال بزرگ) و l (ال کوچک)
**L** دوازدهمین حرف از حروف الفبای لاتین است. که در الفبای انگلیسی مدرن، الفبای سایر زبان‌های اروپای غربی و سایر زبان‌ها در سراسر جهان استفاده می‌شود. نام آن در انگلیسی el (تلفظ /ˈɛl/ EL)، جمع els است. 

## در نگارش فارسی
این حرف معادل حرف / ل / در الفبای فارسی می‌باشد. و فونتیک یا همان تلفظ آواییش به صورت / el / است.

## کاربرد

### ریاضی
در دستگاه بین‌المللی یکاها "L" نماد طول (Length) یا لیتر (Liter) است.

### اعداد رومی
در اعداد رومی، حرف "L" نمایانگر عدد 50 است.

## نگارخانه

پرونده:LexusLogoDileo.png|نشان‌واره لکسوس
پرونده:Luxgen logo.png|نشان‌واره لوکسژن
پرونده:Silver Legion of America.svg|Silver Legion of America


## جستارهای وابسته
* Ł
* Ḷ
* الفبای زبان لاتین

## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۱۶ مارس ۲۰۰۷.

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
M

بندانگشتی
**M** سیزدهمین حرف از حروف الفبای لاتین است. نام انگلیسی آن «اِم» است.

## در نگارش فارسی

این حرف معادل حرف / م / در الفبای فارسی می‌باشد. این حرف تاریخچه یونانی دارد.

## کاربرد

### اعداد رومی
در اعداد رومی حرف M معادل عدد ۱۰۰۰ است.

### ریاضی
در ریاضی حرف M ممکن است به عنوان نماد عدد بزرگ (-Mega) یا میلیون (Million) باشد. همچنین در برخی مواقع می‌تواند نماد هزارم (-Milli)، مثل میلی‌متر باشد.

### فیزیک
m (کوچک) در دستگاه بین‌المللی یکاها نماد جرم، متر و دقیقه است.

### گرافیک رایانه
حرف M با W متقارن‌نما است.

## نگارخانه

پرونده:McDonald's Golden Arches.svg|نشان‌واره مک‌دونالد
پرونده:Motorola M symbol blue.svg|نشان‌واره موتورولا
پرونده:MTV-2021.svg|نشان‌واره ام‌تی‌وی
پرونده:Mario emblem.svg|امبلم ماریو


## جستارهای وابسته
* W (دابلیو) - حرف متقارن‌نمای M
* Ḿ
* Ɱ

## منابع

Wikipedia contributors, "M," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=M&oldid=227798455

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
N

بندانگشتی
**N** چهاردهمین حرف از حروف الفبای لاتین است. نام انگلیسی آن «اِن» است.

## روند شکل‌گیری حرف N

## کاربرد
### در نگارش فارسی
این حرف معادل حرف / ن / در الفبای فارسی می‌باشد.

### در ریاضیات
در ریاضیات N مخفف (نچرال نامبر) به معنای عدد طبیعی است.

### در فیزیک
در فیزیک N نماد نیوتون یکای نیرو است.

### ناوبری
در ناوبری N مخفف واژه North (نورث) برای نمایش شمال است.

## نگارخانه

پرونده:Nikola Motor Company logo.svg|نشان‌واره نیکولا کورپوریشن


## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۱۶ مارس ۲۰۰۷.

## جستارهای وابسته

* فهرست حروف لاتین

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
O

بندانگشتی
**O** پانزدهمین حرف از حروف الفبای لاتین است. نام انگلیسی آن اُ /oʊ/ است.

در فارسی‌ لاتین، نویسهٔ O o نمایندهٔ واکهٔ پشتی میانهٔ گرد /o/ است که در خط فارسی معمولاً با «و» یا «اُ» (ضمه) نشان داده می‌شود. این واکه در واژگانی مانند «اُردو» (Ordu)، «اُمید» (Omid) و «اُستاد» (Ostâd) شنیده می‌شود. انتخاب نویسهٔ O به‌دلیل هم‌خوانی آن با استانداردهای لاتین و نظام واج‌نگاری بین‌المللی صورت گرفته است. این بازنمایی، ابهام‌های موجود در خط فارسی سنتی را برطرف می‌سازد؛ جایی که چندین نویسهٔ متفاوت ممکن است یک واکه را نمایش دهند. در فارسی‌لاتین، O o به‌طور یکتا و بی‌ابهام تنها برای /o/ به‌کار می‌رود.

## کاربرد

### شیمی
در فهرست عناصر بر پایه نماد شیمیایی حرف O نماد اکسیژن است.

### گرافیک رایانه
در گرافیک رایانه حرف O یک متقارن‌نما محسوب می‌شود.

### زبان انگلیسی
در تلفظ شماره تلفن، حرف "O" به عنوان جایگزینی برای عدد صفر (0) به کار می‌رود.

## جستارهای وابسته

* 0 (صفر) - عددی شبیه به حرف O
* Ø
* Ö

## منابع

Wikipedia contributors, "O," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=O&oldid=191498378 (accessed February 19, 2008).

## جستارهای وابسته
* فهرست حروف لاتین

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
رده:حروف واکه‌ها
P

بندانگشتی
**P** شانزدهمین حرف از حروف الفبای لاتین است. نام انگلیسی آن «پی» است.

## در نگارش فارسی

این حرف معادل حرف / پ / در الفبای فارسی می‌باشد.

## کاربرد

### ریاضی
در ریاضی حرف 

### اقتصاد
حرف p (پی کوچک) در مفاهیم اقتصادی یکای پول پنی درنظر گرفته می‌شود. همچنین حرف پی بصورت ₽ نماد یکای پول روسیه با نام روبل است.

### قوانین نشر
در قوانین کپی رایت حرف ℗ نماد کپی رایت ضبط صدا است.

### شیمی
در فهرست عناصر بر پایه نماد شیمیایی حرف P نماد عنصر فسفر است.

### فیزیک
در فیزیک حرف P نماد فشار (پرشر) است.

### الکترونیک
در الکترونیک حرف P نماد قدرت (پاور) و در نقشه‌خوانی نماد الکترونیکی پایه اتصال است.

### تابلوهای اخباری
در تابلوهای اخباری نشان‌های راهنمایی و رانندگی؛ P مخفف پارکینگ است.

## نگارخانه

پرونده:P - Pixar.svg|پیکسار
پرونده:Pfizer logo.svg|نشان‌واره شرکت فایزر با P ناخوانا
پرونده:PlayStation logo.svg|نشان‌واره پلی‌استیشن
پرونده:272 Parkovanie.svg|تابلو پارکینگ


## جستارهای وابسته

* ρ - رو هفدهمین حرف الفبای یونانی شبیه به حرف P (پی)
*

## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۱۶ مارس ۲۰۰۷.

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
Q

بندانگشتی
**Q**، یا **q** (نام فرانسوی: کو، نام انگلیسی: کیو)، هفدهمین حرف از حروف الفبای لاتین است. در لاتین نویسی فارسی Q برای ق به کار می‌رود.

## کاربرد
### در نگارش فارسی
در فارسی‌ لاتین، نویسهٔ Q q بازنمای واجِ انسدادیِ ملازیِ بی‌واک /q/ است که در خط فارسی با حرف «ق» نشان داده می‌شود. این واج در واژگانی چون «قلم» (Qalam)، «قانون» (Qânun) و «قرمز» (Qermez) به‌کار می‌رود. انتخاب نویسهٔ Q موجب تمایز روشن آن از واج /ɣ/ (غ) می‌شود و بر اصل «یک واج = یک نویسه» استوار است. به‌کارگیری Q همچنین هماهنگ با استانداردهای واج‌نگاری بین‌المللی است و امکان بازنمایی دقیق و بی‌ابهام این واج را در خط لاتین فارسی فراهم می‌سازد.

### زبان انگلیسی
حرف Q با واژه Queue به معنای صف و با واژه Cue به معنای چوب بیلیارد، هم‌آوا است. بدین ترتیب می‌توان تمام آن‌ها را کیو تلفظ کرد.

### فیزیک
Q در فیزیک نماد گرما است.

### کارت بازی
Q مخفف Queen (کویین) به معنای ملکه است.

### سیاست
Q در بسیاری از پرچم‌ها در ایالت متحده استفاده می‌شود که مخفف کیوانان است.

## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۱۶ مارس ۲۰۰۷.

## جستارهای وابسته
* فهرست حروف لاتین

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
R

بندانگشتی
**R**، یا **r** (نام فرانسوی: اِر، نام انگلیسی: آر)، هجدهمین حرف از حروف الفبای لاتین است. در فارسی R برای ر به کار می‌رود.

## در نگارش فارسی
این حرف معادل حرف / ر / در الفبای فارسی می‌باشد.

## کاربرد

### ریاضی
در ریاضی نماد شعاع (رادیوس)، حرف کوچک r است.

### الکترونیک
در الکترونیک نماد مقاومت (رزیستنس) حرف R است.

### جهت‌شناسی
در جهت‌ها حرف R مخفف واژه Right به معنای راست است.

### بر روی بلندگو
بر روی بلندگوها و هندزفری‌ها، r و L نوشته شده‌ است که r مخفف واژه right به معنی «راست» است.

### محصولات
بر روی برخی از محصولات حرف R درون دایره ® درج شده به معنای علامت ثبت‌شده است.

## نگارخانه

پرونده:Rolls royce.png|نشان‌واره رولز-رویس موتور کارز


## منابع

Wikipedia contributors, "R," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=R&oldid=188026608 (accessed February 2, 2008).

## جستارهای وابسته
* فهرست حروف لاتین

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
S

بندانگشتی
**[[S]]** صد و نوزدهمین حرف از حروف الفبای لاتین است. نام انگلیسی آن «اِس» است: 

## تاریخچه تغییرات حرف S

## در نگارش فارسی
این حرف معادل حروف / س و ص و ث/ در الفبای فارسی می‌باشد.

## کاربردها
### فیزیک
s (اِس کوچک) در دستگاه بین‌المللی یکاها نماد ثانیه است.

### در نقشه
در نقشه‌ها s سمت جنوب را نمایش می‌دهد.

## نگارخانه

پرونده:Suz history 6.svg|نشان‌واره سوزوکی
پرونده:SEAT Logo from 2017.svg|نشان‌واره سیات
پرونده:Sterling Trucks logo.png|نشان‌واره استرلینگ تراکس
پرونده:Lazystude.gif|نشان‌واره استودبیکر
پرونده:Snowa.jpg|نشان‌واره اسنوا
پرونده:Superman shield.svg|Superman logo


## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۱۶ مارس ۲۰۰۷.

## جستارهای وابسته
* فهرست حروف لاتین

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
T

**T**، یا **t** (نام فرانسوی: ته، نام انگلیسی: تی)، بیستمین حرف از حروف الفبای لاتین است. در فارسی لاتین T برای ت به کار می‌رود.

## کاربرد
### در نگارش فارسی
این حرف معادل حرف / ت و ط / در الفبای فارسی می‌باشد.

### در فیزیک
در فیزیک T بزرگ کمیت دما و t کوچک کمیت زمان است.

## نگارخانه

پرونده:Tesla T symbol.svg|نشان‌واره شرکت تسلا موتورز
پرونده:Troller logo.png|نشان‌واره شرکت ترولر


## منابع

Wikipedia contributors, "T," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=T&oldid=197254406

## جستارهای وابسته
* فهرست حروف لاتین

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
رده:صلیب
U

بندانگشتی|نحوه رسم U (یو بزرگ) و u (یو کوچک)
**U**، یا u (نام فرانسوی: او، نام انگلیسی: یو)، بیست و یکمین حرف از حروف الفبای لاتین است. در فارسی لاتین U برای او به کار می‌رود.

این حرف در شیمی نماد عنصر اورانیوم است مانند UF-6.

## در نگارش فارسی
در فارسی‌ لاتین، نویسهٔ U u بازنمای واکهٔ بلند پشتی ـ گرد /u/ است که در خط فارسی غالباً با «او» نوشته می‌شود. این واکه در واژگانی مانند «روز» (Ruz)، «نور» (Nur) و «دوست» (Dust) به‌کار می‌رود. انتخاب نویسهٔ U بر مبنای سنت بین‌المللی واج‌نگاری و هم‌سویی با سامانه‌های نوشتاری استاندارد صورت گرفته است و سبب جدایی روشن آن از سایر واکه‌ها (مانند /o/ یا /v/) می‌شود. بدین ترتیب، هرگونه ابهام میان واکهٔ «او» و همخوان «و» در خط فارسی برطرف می‌گردد و اصل «یک واج = یک نویسه» به‌طور کامل رعایت می‌شود.

## کاربردها
### در ریاضیات
در نظریه مجموعه‌ها، U نماد اجتماع است.

### در فیلم‌سازی
در فیلم‌سازی‌های پادشاهی متحده "U" مخفف واژه "Universal" برای رده‌سنی همگانی است.

### انگلیسی
حرف "U" با واژه‌های "yew", "you" و "ewe" هم‌آوا است.

### دور-U
دور-U یا U-turn در جاده‌ها نوشته‌ای مربوط به دور U شکل است.

## جستارهای وابسته
* فهرست حروف لاتین
* Ʉ
* Ư

## منابع

Wikipedia contributors, "U," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=U&oldid=184414530 (accessed January 18, 2008).

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
رده:حروف واکه‌ها
V

بندانگشتی|نحوه رسم V (وی بزرگ) و v (وی کوچک)
**V** بیست و دومین حرف از حروف الفبای لاتین است. نام انگلیسی آن «وی» است. به فرانسوی «وِ» و به آلمانی «فاو» خوانده می‌شود.

## در فارسی
### ادبیات فارسی

این حرف معادل حرف / و / در الفبای فارسی می‌باشد. همچنین این حرف در الفبای لاتین شبیه به عدد عربی ۷ است.

## کاربرد
### فیزیک

v نماد حجم (*v*olume)، سرعت برداری (*v*elocity) و ولتاژ (*v*oltage) است.

### نماد

V مخفف *V*ictory به معنای پیروزی است که با نماد V آن را نشان می‌دهند.

### عددنویسی رومی
در عددنویسی رومی حرف "V" نماد عدد ۵ است.

## جستارهای وابسته
* ⱴ
* Ʋ
* الفبای انگلیسی

## منابع

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
W

بندانگشتی|نحوه رسم W (دابلیو بزرگ) و w (دابلیو کوچک)

**W** بیست و سومین حرف از حروف الفبای لاتین است.

## تلفظ
نام انگلیسی آن «دابِل-یو» است. صدای w تا حد زیادی مشابه صدای v تلفظ می‌شود با این تفاوت که دهان برای صدای /w/ باید گرد شود.

نام آن در الفباهای دانمارکی، نروژی و سوئدی، «دابِل-وی» است.

## قوانین
حرف W, w قبل از R, r، تلفظ نمی‌شود. مانند: Write

## کاربردها

### اقتصاد
در علم اقتصاد نماد ₩ با نام وون کره شناخته می‌شود.

### فیزیک
در فیزیک حرف W، مخفف عبارت وزن (Weight) است.

### الکترونیک
در الکترونیک حرف W، مخفف عبارت وات (Watt) است.

### ناوبری
در ناوبری سمت غرب "West" را با "W" نمایش می‌دهند.
### متقارن‌نمایی
حرف "W" متقارن‌نمای حرف "M" است.

## جستارهای وابسته
* M - حرف متقارن‌نمای W
* الفبای انگلیسی

## منابع

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
رده:حروف واکه‌ها
X

X, x بیست‌وچهارمین حرف از الفبای انگلیسی است. نام و نحوه تلفظ آن (اِکس) است.
آمریکایی‌ها به آن اکس می‌گویند.
این حرف در فارسی لاتین نشان‌دهنده صدای «خ» است.

## در نگارش فارسی
بندانگشتی|نحوه رسم حرف اِکس بزرگ X و اِکس کوچک x|149x149پیکسل
در فارسی لاتین، نویسهٔ X x برای بازنمایی همخوان /x/ (حرف «خ» در خط فارسی) به‌کار می‌رود. این واج یک همخوان سایشی ملازی بی‌واک (voiceless velar fricative) است و در واژگانی مانند «خانه» (Xâne), «خوب» (Xub) و «خواب» (Xâb) حضور دارد. انتخاب نویسهٔ X بر پایهٔ اصل «یک واج = یک نویسه» صورت گرفته است و موجب می‌شود که این واج بدون نیاز به دیگراف‌هایی مانند kh نمایش داده شود. در این نظام، X ارزش ویژه و یکتای خود را دارد و تنها نمایندهٔ واج /x/ است، بنابراین هیچ تداخلی با کاربردهای دیگر حرف X در زبان‌های مختلف ایجاد نمی‌شود.

در الفبای روسی، برابر نویسه /خ/ به کار می‌رود. مانند хѣръ.

در الفبای ترکی آذربایجانی، برابر نویسه /خ/ به کار می‌رود. مانند خورتان Xortan (لولو).

در لاتین‌نویسی الفبای تاجیکی، برابر نویسه /خ/ به کار می‌رود. مانند مختری Moxteri (خودمختار).

در آوانگاری و برخی لاتین نویسی، برابر نویسه /خ/ در به‌کار می‌رود.

همچنین در الفبای آوانگاری بین‌المللی، نیز برای نمایش آوای /خ/ به کار می‌رود، مانند خاک: /xɒ:k/.

## کاربردها
در زبان عربی واژه شئ (به معنای چیز)، برای اشاره به مجهول استفاده می‌شود. پس از فتح اندلس توسط مسلمانان، این واژه در ترجمه به زبان اسپانیایی، با مشکلاتی مواجه بود چرا که صدای «ش» در این زبان وجود ندارد. همچنین مانند x-ray: پرتوی ناشناس.

همچنین گاهی حرف اکس X با ضربدر ✘ اشتباه گرفته می‌شود.

### ریاضیات
X در ریاضیات نماد یک چیز مجهول(مقداری که نداریم) را ایفا می‌کند. همچنین نماد چند برابر بودن نیز است. X بعد از اعداد به معنای چندبار یا چندبرابر است. برای مثال دوبرابر 2x نوشته می‌شود.

همچنین در اعداد رومی X معادل عدد ۱۰ است.

اغوز (نام جد ترکان)

X ریشه یا مخفف کلمه اغوز oguz است که در واقع از صداهای KZ درست شده است و استفاده از صداهای o و u در تلفظ آن جهت سهولت تلفظ انجام می شود این کلمه همچنین ریشه کلماتی همچون قزاق قرقیز قفقاز و حتی با تبدیل غ به ع ریشه کلمه عازری یا به اصطلاح امروزی آن آذری می باشد با تغییر ز به ر این کلمه بصورت GR ریشه اسامی اقوام ترک تبار چون باشقور (باش اغور) اویغور بولگار و هونگار و اوگر می باشد

### محل گنج
در بسیاری از مناطق، محل گنج را با X نشانه گذاری می‌کنند. همچنین معماران باستانی در دوره اشکانی و ساسانی، اغلب برای نشان دادن نقطه صفر مرزی (حدود دو کشور)؛ از نماد ضربدر X استفاده می‌کردند.

### رتبه‌بندی اکس
در برخی از وبگاه‌ها از X به علت رتبه‌بندی اکس (X rating) توسط سیستم درجه‌بندی فیلم‌ها توسط انجمن تصاویر متحرک آمریکا در گذشته، برای نشان دادن محتوای جنسی استفاده می‌شود. مانند: XHamster, XVideos و Xtube

### نامه
x در انتهای نامه‌ها به معنای بوس است.

## جستارهای وابسته
* پرتو ایکس
* ضربدر - نمادی شبیه به حرف X
* اکس (شبکه‌اجتماعی)

## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۱۶ مارس ۲۰۰۷.

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
رده:صلیب
رده:نمادهای صلیب
Y

بندانگشتی|نحوه رسم Y (وای بزرگ) و y (وای کوچک)
**Y** بیست‌وپنجمین حرف از حروف الفبای لاتین است. نام انگلیسی آن «وای»، نام فرانسوی آن «ای‌گرک»، و نام آلمانی آن «اوپسیلون» است.

در فارسی‌ لاتین، نویسهٔ Y y نمایندهٔ همخوان سایشی کامیِ واک‌دار /j/ است که در خط فارسی با «ی» بازنمایی می‌شود. این صدا در آغاز یا میان بسیاری از واژگان فارسی شنیده می‌شود، مانند «یک» (Yek)، «یار» (Yâr) و «دریا» (Daryâ). انتخاب نویسهٔ Y به‌دلیل انطباق با سنت نوشتاری لاتین و هم‌خوانی کامل با ارزش آوایی /j/ در نظام بین‌المللی آوانگاری (IPA) صورت گرفته است. در فارسی‌ لاتین، این نویسه به‌طور یکتا و بی‌ابهام صرفاً برای صدای /j/ به‌کار می‌رود و با نقش مصوّت «ی» (یعنی /i/) که توسط نویسهٔ I i نمایش داده می‌شود، خلط نمی‌شود.

## کاربرد
### ریاضیات
در دستگاه مختصات دکارتی حرف y نماد محور بالا/پایین است.

### [[زیست‌شناسی]]
کروموزوم Y یکی از دو کروموزوم موجود در مردان است.

### شیمی
نماد عنصر ایتریم حرف Y (وای بزرگ) است.

### زبان انگلیسی
در زبان انگلیسی Y جزو حروف نیمه‌صدادار است. همچنین جزو پسوندها محسوب می‌شود و با افزودن y- به انتهای اسم، به صفت تبدیل می‌شود.

## جستارهای وابسته
* پسی - نماد روانشاسی
* اوپسیلون
* Ȳ
* فهرست حروف لاتین

## منابع

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها
رده:حروف واکه‌ها
Z

**Z** یا **z**  بیست‌وششمین و آخرین حرف از حروف الفبای لاتین است. از این حرف در الفبای انگلیسی مدرن، الفبای زبان‌های اروپای غربی و سایر نقاط جهان استفاده می‌شود. نام مرسوم این حرف در انگلیسی زِد () می‌باشد که با این تلفظ بیشتر در زبان انگلیسی بریتانیایی رایج است و در انگلیسی آمریکا شمالی بیشتر بصورت زی () تلفظ میگردد.                    

                    

## در نگارش لاتین
در خط لاتین حرف Z مانند حروف H، O، S، X متقارن‌نما کامل است که با چرخش آن دوباره شکل همان حرف پدیدار می‌شود.

## در نگارش فارسی

این حرف معادل حروف ز، ذ، ض و ظ در الفبای فارسی است.

## تلفظ
Z در گویش انگلیسی بریتانیایی، کانادایی، استرالیایی، نیوزیلندی و هندی «زِد» /zed/ تلفظ می‌شود‌‌ و در انگلیسی آمریکایی و انگلیسی فیلیپینی «زی» /ziː/ و در انگلیسی جامائیکایی «زِی» /zeɪ/ تلفظ می‎‌شود. در زبان فارسی این حرف با تلفظ بریتانیایی «زد» تلفظ می‌شود. یکی از علت‌های تلفظ «زی» در انگلیسی آمریکایی گرایش‌های ضداستعماری آمریکایی‌ها بود که ترجیح دادند حرف z را با گویش فرانسوی «زی» تلفظ کنند. این امر به دلیل رقابت‌های امپراتوری‌های بریتانیا و فرانسه قبل از توافق قلبی در آمریکای شمالی و نزدیکی دیپلماتیک ایالات‌متحده با فرانسه در مسائلی مانند خرید لوئیزیانا و دریافت تندیس آزادی در ابتدای استقلال آمریکا بود.

## کاربردها

### ریاضی
در ریاضی نماد عدد صحیح (زاهلِن) حرف \mathbb{Z} است. همچنین در دستگاه مختصات دکارتی حرف z برای نشانگر محور عمود است.

### شیمی
در شیمی نماد عدد اتمی حرف z است.

### زبان انگلیسی
در زبان انگلیسی حرف z در مفهوم پایان یا انتهای یک چیز شمرده می‌شود. مانند عبارت "A to Z" به معنای الف تا ی، اول تا آخر، صفر تا صد یا سیر تا پیاز در زبان فارسی است. در نشان‌واره شرکت آمازون یک فلِش از حرف A تا Z کشیده شده که به معنای گستردگی محصولات و گستردگی فروش است.

### پویانمایی
در برخی از پویانمایی‌ها و حتی محصولات فروشگاه‌های کالای خواب ممکن است عبارت زی‌زی‌زی zzz درج شده باشد که به معنای خرناس کشیدن یا خوابیدن قلمداد می‌شود.

## نگارخانه

پرونده:Zagato logo.svg|نشان‌واره زاگاتو
پرونده:Logo of FC Zbrojovka Brno.svg|نشان‌واره زبرویوفکا


## جستارهای وابسته

* Z (نماد نظامی)
* زتا
* الفبای انگلیسی

## منابع

رده:الفبای لاتین
رده:تک‌نگاره‌ها