ابوالحسن محمد عامری

**ابوالحسن محمد بن یوسف عامری**  فیلسوف، منطق دان و دانشمند معروف در سده چهارم هجری بود. ابوالحسن عامری از جمله مهم‌ترین فیلسوفانی است که در فاصله زمانی میان فارابی و ابن‌سینا می‌زیسته‌است.

## زندگی
ابوالحسن در نیشابور زاده شد و در همان‌جا به تحصیل علوم دینی پرداخت و سپس در بلخ نزد ابوزید بلخی به تحصیل فلسفه پرداخت. پس از مرگ استاد به چاچ رفت و نزد ابوبکر قفال، فقه و کلام آموخت و سپس به بخارا بازگشت و کتاب معروف خود *السعاده و الاسعاد* را نوشت. در فاصله سال‌های ۳۵۲–۳۴۲ در نیشابور ساکن بود و حدود سال ۳۵۳، ۵ سال ساکن ری شد و به آموزش و نوشتن مشغول بود. ظاهراً در همین شهر ابوعلی مسکویه، مورخ نامدار در خدمت او بوده، ابوالحسن در ری از حمایت ابوالفضل بن عمید وزیر آل بویه و فرزند و جانشین او ابوالفتح برخوردار بود.

دو گزارش از سفر او به بغداد در تذکره‌ها آمده‌است: نخستین سفر، پیش از ۳۳۵ ق، ابوالحسن عامری در بغداد با بی‌اعتنایی دانشمندان روبه‌رو شد و آزرده‌خاطر به زادگاهش بازگشت.

در سفر دوم ابوالحسن عامری به بغداد، در مصاحبت ابوالفتح بن‌عمید، مناظره‌ای میان او و ابوسعید سیرافی اتفاق افتاد. وی در مجلسی که علمای بسیاری حاضر بودند آغاز سخن کرد و از ابوسعید دربارهٔ  پرسید و ابوسعید که اهل بغداد او را شیخ الکلام میخواندند، پاسخ سوال ابوالحسن را می دهد ولی او قانع نمی شود و سخت بر ابوسعید می تازد.

ابوالحسن علاوه بر ابوزید بلخی نزد ابوالفضل بن عمید درس خوانده‌است. در میان کسانی که از او دانش‌آموخته‌اند، افزون بر ابوعلی مسکویه، ابوحیان توحیدی و مانی مجوسی نام می‌برد. ابوالقاسم کاتب نیز مدت‌ها ملازم او بوده و ابوحیان توحیدی و علی‌بن حسین هندو از دبیران دیوان عضدالدوله نیز در زمره شاگردان او بوده و از او فلسفه آموختند. برخی ابوالحسن را به دلیل مشرب زیدی استادش- ابوزید بلخی- فیلسوف زیدی یاد می‌کنند که فلسفه و دیانت را ملازم و مساوق یکدیگر می‌دانست. ابوالحسن به دلیل اعتقاد به قدم عالم و نیز کلامش در هیولی و صورت و زمان و مکان، به الحاد متهم شد. آرگون در این‌باره می‌نویسد: ا

او علاوه بر اینکه در فلسفه صاحب‌نظر بوده و تالیفاتی دارد، در باب اخلاق و دین نیز تحقیق و بررسی کرده و آثار ارزشمندی را پدیدآورده‌است.

## آثار
* **الاعلام بمناقب الاسلام**: ابوالحسن در این کتاب از مقام و منزلت دین اسلام سخن گفته‌است. غلام‌حسین ابراهیمی دینانی دربارهٔ این اثر می‌نویسد: «کتاب الاعلام ابوالحسن عامری از جهت سبک و روش کم‌نظیر بوده و احتمالاً پیش از او کسی بدین سبک و سیاق کتابی ننوشته‌است.». وی در این کتاب دین را دارای پنج بخش دانسته است.
*
* **الامد علی الابد**: این کتاب حاوی اندیشه‌های تازه‌ای از عامری دربارهٔ *صفات اضافیه و سلبیه خداوند* است. ابوالحسن در این‌باره، تبدل اضافات را در خداوند جایز ندانسته و معتقد است اختلاف اضافات در مورد باری‌تعالی موجب اختلاف حیثیات در ذات مقدس او خواهد بود و اختلاف حیثیات سبب تکثر می‌شود. متفکران بعدی هم چون قطب‌الدین شیرازی در شرح حکمه‌الاشراق شیخ شهاب‌الدین سهروردی راجع به صفات اضافیه و سلبیه خداوند به تفصیل سخن گفته و همان مطالبی را که ابوالحسن عامری در آثار خود مطرح کرده آورده‌است، اما شگفت اینکه وی این مطالب را منسوب به سهروردی کرده و مدعی شده‌است که پیش از سهروردی هیچ‌یک از متفکران بدین‌گونه سخن نگفته‌اند. در حالی که صدرالدین شیرازی این سخن قطب‌الدین را نقد کرده و می‌گوید: «این مطالب را در الامد ابوالحسن دیده‌ام که آنها را به انباذقلس نسبت داده‌است.»
* **التقریر لاوجه التقدیر** :دربارهٔ فلسفه‌است.
* **السعاده و الاسعاد فی السیره الانسانیه**:ابوالحسن این کتاب را به مباحث اخلاق و سیاست اختصاص داده‌است. البته جناب نصرالله حکمت انتساب کتاب را رد کرده‌است.
* **الفصول فی‌المعالم الالهیه**
* **القول فی‌الابصار و المبصر**
* **الإتمام لفضائل الأنام**
* **الفصول الربانیة فی المباحث النفسانیة**
* **النُّسک العقلی**
* **شروح علی کتب أرسطو**
* **رسائل**:در این کتاب ابوالحسن عامری «استقرار عدالت و دوری از ظلم و جور را هدف غایی حکومت و حکومت‌داری» می‌داند.

## پانویس

## منابع

* «المقابسات» و «الإمتاع والمؤانسة» از ابو حیان التوحیدی
* «تجارب الأمم وتعاقب الهمم» از مسکویه
* نوشتار «مفهوم الثقافة الاسلامیة عند ابی الحسن العامری» از احمد عبدالحمید غراب المجله شماره ژوئن ۱۹۶۷/ ۱۹–۲۰ چاپ مصر.
* رسائل ابوالحسن عامری،: با مقدمه و تصحیح سبحان خلیفات؛ ترجمه مهدی تدین
* تاریخ فلسفهٔ اسلامی نوشتهٔ هانری کوربن

* https://web.archive.org/web/20110606174417/http://www.muslimphilosophy.com/ip/rep/H041
* https://web.archive.org/web/20160307011406/http://en.factolex.com/Abu%27l_Hasan_Muhammad_Ibn_Yusuf_al-%27Amiri:muslim_philosopher
* http://en.wikipedia.org/wiki/Abu%27l_Hasan_Muhammad_Ibn_Yusuf_al-%27Amiri

رده:اهالی ایران در سده ۱۰ (میلادی)
رده:اهالی حنفی مذهب نیشابور
رده:درگذشتگان ۹۹۱ (میلادی)
رده:فیلسوفان اهل نیشابور
رده:فیلسوفان دین
رده:فیلسوفان سده ۱۰ (میلادی)
رده:فیلسوفان فارسی‌زبان قرون وسطی
رده:فیلسوفان مسلمان
رده:اهالی نیشابور