تابعین

بندانگشتی|نماد تابعین
**تابعین** افرادی هستند که یک یا چند تن از صحابه را ملاقات کرده و به رسالت پیامبر اسلام ایمان داشته و با ایمان از دنیا رفته‌اند ولی پیامبر اسلام را ملاقات نکرده‌اند. تابعین اسم جمع است و مفرد آن «تابعی» است.

## استثنائات تابعین
کسانی که در زمان صحابه نفاق آن‌ها آشکار شده و نیز کسانی که بر اساس اعتقادات اهل سنت هدایت یافته نیستند (مانند خوارج)، جزو تابعین محسوب نمی‌شوند. کسانی که در زمان حیات صحابه، احکام و شریعت اسلام را رعایت نکرده‌اند و فسق آن‌ها آشکار شده‌است (مانند یزید پسر معاویه) نیز جزو تابعین به‌شمار نمی‌آیند.

## تعریف اهل سنت
مسلمانان شاخهٔ اهل سنت، «تابعی» را چنین تعریف می‌کنند:

مسلمانی که دست‌کم یکی از یاران محمد را دیده باشد.

بر راه راست بوده باشد («الرّاشدون»).

در همان حال درگذشته باشد. بنابراین خوارج را با وجود دیدن بسیاری از یاران محمد، تابعی نمی‌دانند.

مسلمانان اهل سنت همچنین تابعین را بهترین نسل پس از یاران می‌شمارند. بر پایهٔ روایت اهل سنت، محمد گفته است: «بهترین مردم کسانی هستند که در دوران من زندگی می‌کنند، سپس کسانی که پس از آنان می‌آیند، و سپس کسانی که پس از نسل دوم می‌آیند».

بیشتر دانشمندان مسلمان، تابعین را به سه دسته تقسیم کرده‌اند:

شاگردان یارانی که پیش از فتح مکه اسلام آوردند.

شاگردان یارانی که پس از فتح مکه اسلام آوردند.

شاگردان یارانی که هنگام درگذشت محمد هنوز به بلوغ نرسیده بودند.

## فهرست تابعین
نخستین تابعی که درگذشت، زید بن معمر بن زید بود، سی سال پس از هجرت، و آخرین کسی که درگذشت، خلف بن خلیفه بود که در سال ۱۸۰ هجری قمری درگذشت. با این حال، چون جایگاه تابعی بودن خلف بن خلیفه از سوی دانشمندان برجسته به شدت مورد تردید قرار گرفته است، آخرینِ آنان شاید جریر بن حازم باشد که در سال ۱۷۰ هجری قمری درگذشت. بنابراین بسیاری از تابعین، مأمور به حفظ سنت‌های اسلامی از روزگار یاران تا نسل‌های بعدی مسلمانان شدند.

ابان بن عثمان

عباد بن عبدالله الزبیر

عبدالله بن محمد بن حنفیه

عبدالرحمان اوزاعی

عبدالرحمان بن ابی لیلی کندی (د. ۷۰۱)، راوی سنت‌هایی دربارهٔ علی و یاران، که به قیام ابن الاشعث پیوست و در نبرد دیرالجماجم کشته شد.

ابو مسلم الخولانی

ابو حنیفه (۸۰ - ۱۵۰ هجری قمری)

احنف بن قیس

علی بن حسین زین العابدین

علقمه بن قیس

عمرو بن عثمان

عامر الشعبی

عطاء بن ابی رباح (د. ۱۰۶ هجری قمری)

همام بن منبه

حسن بن محمد بن حنفیه (د. ۱۰۰ هجری قمری)

حسن بصری (۲۱ - ۱۱۰ هجری قمری)

ابن جریج

ابن کثیر المکی

ابن شهاب زهری (د. ۱۲۴ هجری قمری)

ابن سیرین

جعفر صادق

مالک دینار

مسروق بن اجدع (د. ۱۰۳ هجری قمری)

موسی بن عقبه

محمد بن ابی بکر

محمد باقر

مجاهد بن جبر

نافع مولی ابن عمر

قاسم بن محمد بن ابی بکر (د. ۱۰۳ هجری قمری)

سعید بن مسیب (د. ۹۳ هجری قمری)

سعید بن جبیر

سالم بن عبدالله

شیخ حبیب الراعی

سلیم بن قیس

سلیمان الاعمش

طاوس بن کیسان

عبیدالله بن عبدالله (د. ۹۸ هجری قمری)

عمر بن عبدالعزیز

عروه بن زبیر (د. ۹۴ هجری قمری)

اویس قرنی

وهب بن منبه

وُهَیب بن الورد

یحیی بن سعد (د. ۱۴۳ هجری قمری)

زید بن علی (د. ۷۴۰ میلادی (۱۲۲ هجری قمری؟))

نخعی (د. ۷۱۴ میلادی) النخعی

## پانویس

* ابن صلاح، عثمان بن عبد الرحم، مقدمة ابن الصلاح، به کوشش ابو عبد الرحمن صلاح بن محمد بن عویضة، دارالکتب العلمیة، بیروت، ۱۴۱۶ق/ ۱۹۹۵م
* ابن حجر، احمد بن علی، نخبة الفکر فی مصطلح اهل الاثر، دار طریق للنشر والتوزیع، ریاض، ۱۴۲۲ق/ ۲۰۰۱م
* مامقانی، عبد لله، مقباس الهدایة فی علم الدرایة، به کوشش محمد رضا مامقانی منشورات دلیل ما، قم، ۱۳۸۵ ش/ ۲۰۰۶م

## پیوند به بیرون
تابعین

رده:اسلام سده ۷ (میلادی)
رده:اصطلاحات اسلامی
تابعین
رده:تاریخ اسلام