آذر

**آذر** (در تقویم هجری خورشیدی افغانستان: **قَوس**) نهمین ماه سال در گاه‌شماری هجری خورشیدی است و همواره ۳۰ روز دارد و از روز ۲۴۷م سال آغاز شده و در روز ۲۷۶م سال پایان می‌یابد. آذر سومین و آخرین ماه فصل پاییز است. برج فلکی آذرماه برج قوس (کمان) است.

در گاه‌شماری رسمی ایران نام این ماه از نام ماه نهم گاه‌شماری اوستایی نو برگرفته شده‌است. در گاه‌شماری [زرتشتی] نهمین روز هر برج نیز آذر نام دارد و در آذرروز از آذرماه، جشن آذرگان برگزار می‌شود. ایزد این ماه ایزدآذر است.

ایزدآذر، در اسطوره‌های ایرانی و زرتشتی، ایزد نگاهبان آتش و فروزه اهورامزدا است برای همین گاه جایگاه او را در شمار امشاسپندان نیز آورده‌اند و او را پسر اهورامزدا دانسته‌اند.

## واژه‌شناسی
واژهٔ آذر به‌معنای آتش و در اوستایی *آتَر (ātar)* و 'آدُر (ĀDUR)* و در [[پارسی میانه]] *آدُر (ĀDUR یا ādar)* است. واژهٔ *آتَش (ātaš)* که در پارسی میانه *آتَخش (ātaxš)* بوده، برگرفته از این واژه است.*

## رویدادها
۱ _ انتقال پایانی آرمان عبدالعالی ؛ دوست و عامل جنایت قتل غزاله شکور به قرنطینه زندان انفرادی پس از تعویق های مکرر برای اجرای حکم قصاص _ ۲ آذر ۱۴۰۰ 

۲ _ اجرای حکم آرمان عبدالعالی ، دوست و عامل جنایت قتل غزاله شکور _ ۳ آذر ۱۴۰۰

۳ _ آخرین قرنطینه زندان انفرادی خدیجه (شهلا) جاهد ؛ پرستار، دانشجوی روان‌شناسی ،مربی مهد کودک ، همسر دوم موقت ناصر محمدخانی و محکوم به جنایت قتل فاطمه (لاله ) سحرخیزان (خیّر و همسر اول ناصر محمدخانی)، پیش از قصاص _ ۹ آذر ۱۳۸۹ 

۴ _ اعدام خدیجه ( شهلا ) جاهد ؛ پرستار ، دانشجوی روان‌شناسی ، مربی مهدکودک ، همسر دوم موقت ناصر محمدخانی و محکوم به جنایت قتل فاطمه ( لاله ) سحرخیزان (خیّر و همسر اول ناصر محمدخانی ) - ۱۰ آذر ۱۳۸۹   

## مناسبت‌ها
**[[۱ آذر|۱]] -** آذرجشن

**[[۹ آذر|۹]] -** جشن آذرگان

**[[۱۵ آذر|۱۵]] -** روز هوانیروز - روز حسابدار

**[[۱۶ آذر|۱۶]] -** روز دانشجو

**[[۳۰ آذر|۳۰]] -** روز انارام، جشن میانه سال، جشن شب یلدا یا شب چله: انقلاب زمستانی و جشن زایش خورشید است، ایرانیان در این شب با فراهم آوردن خوراکی‌های گوناگون تا بامداد به انتظار دیدار نخستین پرتوهای خورشید بیدار می‌نشسته‌اند.

**[[۲۵ آذر|۲۵]] -** روز پژوهش

## نامگذاری‌ها
**[[۵ آذر|۵]] -** روز بسیج مستضعفان

**[[۷ آذر|۷]] -** روز نیروی دریایی

**[[۹ آذر|۹]] -** روز بزرگداشت شیخ مفید.

**[[۱۰ آذر|۱۰]] -** روز مجلس.

**[[۱۲ آذر|۱۲]] -** روز قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و روز جهانی معلولان.

**[[۱۴ آذر|۱۴]] -** روز بیمه.

**[[۱۵ آذر|۱۵]] -** روز هوانیروز

**[[۱۶ آذر|۱۶]] -** روز دانشجو.

**[[۱۹ آذر|۱۹]] -** روز جهانی حقوق بشر.

**[[۲۵ آذر|۲۵]] -** روز پژوهش. روز مادر پیش از انقلاب ۱۳۵۷.

**[[۲۶ آذر|۲۶]] -** روز حمل و نقل.

**[[۲۷ آذر|۲۷]] -** روز وحدت حوزه و دانشگاه.

## زادروزها
**[[۱ آذر#زادروزها|۱]]**
* ۱۳۰۲ - داریوش اسدزاده، بازیگر ایرانی
* ۱۳۳۰ - فرخ نعمتی، بازیگر ایرانی
* ۱۳۳۴ - حمید باکری ، نظامی ایرانی
* ۱۳۳۶ - ایرج بسطامی، خواننده
* ۱۳۳۶ - علیرضا اوسیوند، بازیگر سینما و تلویزیون
* ۱۳۴۲ - امیر قلعه نوعی، بازیکن فوتبال اهل ایران
* ۱۳۴۵ - فریبا کوثری، بازیگر
* ۱۳۴۸ - مرجان ساتراپی، نویسنده، کارگردان، فعال حقوق بشر و انیماتور داستان‌های مصور
* ۱۳۶۵ - جهانگیر عسگری، بازیکن فوتبال اهل ایران

**[[۲ آذر#زادروزها|۲]]**
* ۱۳۰۸ - ویگن، خواننده
* ۱۳۱۲ - علی شریعتی، استاد تاریخ، سخنران، نویسنده، اسلام‌شناس، جامعه‌شناس و پژوهشگر دینی
* ۱۳۵۶ - حمید گودرزی، بازیگر

**[[۳ آذر#زادروزها|۳]]**
* ۱۳۴۲ - کیهان کلهر، آهنگساز و نوازنده
* ۱۳۴۷ - امید زندگانی، بازیگر و مجری

**[[۴ آذر#زادروزها|۴]]**
* ۱۳۶۳ - لیلا بلوکات، بازیگر
* ۱۳۷۵ - علی شادمان، بازیگر

**[[۵ آذر#زادروزها|۵]]**
* ۱۳۳۴ - محمدعلی بنی اسدی، نقاش، تصویرگر.
* ۱۳۳۷ - نادر مشایخی، موسیقی‌دان و رهبر ارکستر.

**[[۶ آذر#زادروزها|۶]]**
* ۱۲۱۸ - عباس میرزا ملک‌آرا، شاهزاده قاجار و برادر ناتنی ناصرالدین‌شاه قاجار، (درگذشته ۱۲۷۶)
* ۱۳۱۳ - جمشید مشایخی، بازیگر پیشکسوت
* ۱۳۲۶ - داریوش فرهنگ، کارگردان، فیلم نامه‌نویس و بازیگر
* ۱۳۲۸ - شاهرخ شاهید، خواننده

**[[۷ آذر#زادروزها|۷]]**
* ۱۳۰۷ - داریوش صفوت، موسیقی‌دان ایرانی
* ۱۳۳۵ - محمد عمرانی، بازیگر، کارگردان، نویسنده و صداپیشه
* ۱۳۳۸ - نادر دست‌نشان، بازیکن بازنشسته و مربی کنونی فوتبال
* ۱۳۴۶ - حسین شهابی، نویسنده و کارگردان
* ۱۳۴۷ - حمید امجد، نویسنده، کارگردان، داستان‌نویس، مترجم و پژوهشگر
* ۱۳۴۹ - منصور ضابطیان، روزنامه‌نگار، کارگردان، مجری رادیو و تلویزیون، پادکست ساز، نویسنده و تهیه‌کننده
* ۱۳۵۸ - روزبه بمانی، شاعر و ترانه‌سرا

**[[۸ آذر#زادروزها|۸]]**
* ۱۳۴۴ - سروش صحت، بازیگر، کارگردان و نویسنده
* ۱۳۵۶ - الهام حمیدی، بازیگر
* ۱۳۵۹ - هومن سیدی، بازیگر، کارگردان و نویسنده

**[[۹ آذر#زادروزها|۹]]**
* ۱۳۶۳ - آزاده نامداری، مجری
* ۱۳۵۶ - پانته‌آ پناهی‌ها، بازیگر

**[[۱۰ آذر#زادروزها|۱۰]]**
* ۱۲۹۱ - حسن علوی‌کیا، سرتیپ نیروی زمینی شاهنشاهی در دوران پهلوی و از بنیان‌گذاران سازمان ساواک
* ۱۳۰۲ - نظام فاطمی، ادیب، ترانه‌سرا، و فیلم‌ساز
* ۱۳۱۵ - نادر گلچین، خواننده آواز سنتی ایرانی
* ۱۳۲۵ - ابراهیم آشتیانی، بازیکن و مربی فوتبال
* ۱۳۳۲ - شهلا معززی، نقاش
* ۱۳۴۱ - پرویز شهبازی، کارگردان، نویسنده و تدوینگر
* ۱۳۵۲ - بهاره رهنما، بازیگر
* ۱۳۵۹ - علی صادقی، بازیگر
* ۱۳۶۰ - مینا ساداتی، بازیگر

**[[۱۱ آذر#زادروزها|۱۱]]**
* ۱۳۰۲ - جلال آل احمد،
* ۱۳۴۵ - علی مصفا، بازیگر، نویسنده، تهیه‌کننده و کارگردان
* ۱۳۵۶ - سالار عقیلی، خواننده

**[[۱۲ آذر#زادروزها|۱۲]]**
* ۱۳۲۵ - کوروش یغمایی، خواننده
* ۱۳۷۰ - سینا مهراد، بازیگر

**[[۱۳ آذر#زادروزها|۱۳]]**
* ۱۳۷۴ - امیرمحمد متقیان، مجری کودک

**[[۱۴ آذر#زادروزها|۱۴]]**
* ۱۳۶۱ - پندار اکبری، بازیگر
* ۱۳۷۵ - علی یاسینی، خواننده

**[[۱۶ آذر#زادروزها|۱۶]]**
* ۱۳۵۰ - مهراب قاسمخانی، نویسنده

**[[۱۷ آذر#زادروزها|۱۷]]**
* ۱۳۱۸ - داریوش مهرجویی، کارگردان، نویسنده و مترجم
* ۱۳۲۲ - محمدرضا اصلانی، کارگردان، شاعر و فیلسوف 
* ۱۳۴۱ - علی‌رضا بهشتی، فرزند سید محمد حسینی بهشتی، استاد دانشگاه
 
**[[۱۸ آذر#زادروزها|۱۸]]**
* ۱۲۶۵ - ملک‌الشعرای بهار،
* ۱۳۲۷ - مسعود جعفری جوزانی، کارگردان و فیلم‌ساز ایرانی.

**[[۱۹ آذر#زادروزها|۱۹]]**
* ۱۳۱۰ -حیدر رقابی، شاعر و فعال سیاسی ایرانی، متخلص به «هاله»

**[[۲۰ آذر#زادروزها|۲۰]]**
* ۱۳۶۷ - شیدا یوسفی، بازیگر
**[[۲۱ آذر#زادروزها|۲۱]]**
* احمد شاملو، شاعر و مترجم
* حشمت مهاجرانی، مربی فوتبال
* ۱۳۷۰ - هستی مهدوی‌فر، بازیگر

**[[۲۲ آذر#زادروزها|۲۲]]**
* ۱۳۳۳ - رسول صدرعاملی، کارگردان سینما

**[[۲۳ آذر#زادروزها|۲۳]]**
* ۱۳۲۸ - ناصر حجازی، مربی و بازیکن فوتبال

**[[۲۴ آذر#زادروزها|۲۴]]**
* ۱۳۱۴ - جلال شباهنگی، گرافیست، نقاش و مجسمه‌ساز

**[[۲۵ آذر#زادروزها|۲۵]]**
* ۱۳۱۸ - مهدی فتحی، بازیگر تلویزیون تئاتر سینما
* ۱۳۲۴ - عبدالکریم سروش، فیلسوف
* ۱۳۲۵ - طوفان هل عطایی، آهنگساز، نوازنده و خواننده
* ۱۳۲۸ - کیومرث پور احمد، فیلمنامه‌نویس، کارگردان
* ۱۳۲۹ - بهرام شاه‌محمدلو، کارگردان و هنرپیشه تئاتر و تلویزیون
* ۱۳۵۸ - امیرحسین اصلانیان، بازیکن فوتبال

**[[۲۸ آذر#زادروزها|۲۸]]**
* ۱۳۵۶ - سپند امیرسلیمانی، بازیگر

**[[۲۹ آذر#زادروزها|۲۹]]**
* ۱۳۲۶ - مریم امیرجلالی، بازیگر
* ۱۳۴۴ - مهتاب نصیرپور، بازیگر
* ۱۳۶۳ - سیاوش خیرابی، بازیگر

**[[۳۰ آذر#زادروزها|۳۰]]**
* ۱۳۵۴ - لاله اسکندری، بازیگر و عکاس

**آذر**
* ۱۳۰۸ - **[[سروژ استپانیان]]**، مترجم ارمنی‌تبار

## درگذشت‌ها
۲ آذر:
* غلامحسین ساعدی، نویسنده، پژوهشگر و روان‌شناس، ۱۳۶۴ خورشیدی
* درویش خان، ۱۳۰۵ خورشیدی
۳ آذر:
* محمود کریمی، ردیف‌دان و مدرس آواز، ۱۳۶۳ خورشیدی
* آرمان عبدالعالی ، بسکتبالیست ، دانش آموخته حقوق دانشگاه جامع علمی کاربردی ، دانش آموخته و دانشجوی مهندسی پزشکی   دانشگاه پردیس تربیت مدرس ، دوست و عامل جنایت قتل غزاله شکور - ۱۴۰۰  
۴ آذر:
* بیتا فرهی، بازیگر، ۱۴۰۲
۵ آذر:
* محمدعلی فروغی، ۱۳۲۱ ش
* حسن میرخانی، از بنیان‌گذاران انجمن خوشنویسان ایران، ۱۳۶۹ ش
۶ آذر:
* پروانه معصومی، بازیگر، ۱۴۰۲
۷ آذر:
* میرزا حسن زرین‌خط، استاد خوشنویسی، ۱۳۵۷ ش
* جلال تاج اصفهانی، خواننده، ردیف‌دان و مدرس آواز، ۱۳۶۰ ش
* حمید مصدق، شاعر و وکیل، ۱۳۷۷ ش
۸ آذر:
* سید محمدهاشم پیر، از مورخان و پایه‌گذاران جنبش‌های نوین فکری در ایران، ۱۳۲۵ ش
۹ آذر:
* عیسی بهنام، باستان‌شناس و استاد دانشگاه تهران، ۱۳۶۳
* مهدی خالدی، نوازنده ویولون و مدرس ۱۳۶۹ ش
۱۰ آذر:
* آیت الله مدرس، ۱۳۱۶
* شهلا جاهد ، پرستار ، مربی مهدکودک ، دانشجوی روان‌شناسی ، همسر دوم موقت ناصر محمدخانی و اعدامی - ۱۳۸۹ 
۱۱ آذر:
* میرزا کوچک خان، ۱۳۰۰
۱۲ آذر:
* نصرت‌الله گلپایگانی، نوازنده تار، ویولون، تنبک و آهنگساز، ۱۳۴۱
* شاهرخ شاهید، خواننده، ۱۴۰۲
۱۳ آذر:
* عمر خیام نیشابوری، ۵۰۲
* آیت الله گلپایگانی، ۱۳۷۲
۱۴ آذر:
* غلامحسین یوسفی، استاد زبان و ادبیات فارسی، ۱۳۶۹
* علی حاتمی، فیلم‌ساز، ۱۳۷۵
۱۵ آذر:
* احمد کشوری
۱۶ آذر:
* میرزا آقا امامی اصفهانی (محمد مهدوی)، نقاش، ۱۳۳۴
* هوشنگ پزشک نیا، نقاش معاصر ایرانی، ۱۳۵۱
* جواد معروفی، نوازندهٔ پیانو و آهنگساز، ۱۳۷۲
۱۹ آذر:
* سعدی، ۶۷۱
۲۳ آذر:
* حیدر رقابی، شاعر و فعال سیاسی ایرانی، متخلص به «هاله»، ۱۳۶۶
۲۶ آذر:
* مولوی، ۶۵۲
۲۹ آذر:
* ابوالحسن صبا، ۱۳۳۶

## منابع

* برگرفته از تقویم رسمی ایران، در سال ۱۳۸۸

*
رده:ماه‌های گاه‌شماری ایرانی