هنری فوندا

**هنری جینز فوندا** (؛ ۱۶ مهٔ ۱۹۰۵ – ۱۲ اوت ۱۹۸۲) بازیگر آمریکایی بود که پنج دهه در برادوی و هالیوود فعالیت کرد. او اغلب نقش شخصیت‌هایی را بازی می‌کرد که نمایانگر مردم عادی بودند.

فوندا در نبراسکا زاده و بزرگ شد. او در آغاز به‌عنوان بازیگر برادوی شناخته شد و نخستین حضور سینمایی‌اش در سال ۱۹۳۵ رقم خورد. شهرت سینمایی او با نقش‌آفرینی در فیلم‌هایی چون *[[جزبل (فیلم ۱۹۳۸)|جزبل]]* (۱۹۳۸)، *[[جسی جیمز (فیلم ۱۹۳۹)|جسی جیمز]]* (۱۹۳۹) و *[[آقای لینکلن جوان]]* (۱۹۳۹) افزایش یافت. او برای نقش تام جود در فیلم *[[خوشه‌های خشم (فیلم)|خوشه‌های خشم]]* (۱۹۴۰) نامزد دریافت جایزهٔ اسکار بهترین بازیگر مرد شد.

در سال ۱۹۴۱، فوندا در کنار باربارا استانویک در کمدی اسکروبال *[[بانو ایو]]* نقش‌آفرینی کرد. پس از خدمت در جنگ جهانی دوم، او در دو وسترن تحسین‌شده، *[[حادثه آکس‌بو]]* (۱۹۴۳) و *[[کلمنتاین عزیزم]]* (۱۹۴۶) به کارگردانی جان فورد بازی کرد و سپس در وسترن دیگر فورد، *[[دژ آپاچی]]* (۱۹۴۸) ظاهر شد. فوندا طی یک دورهٔ هفت‌ساله از سینما فاصله گرفت و بر تئاتر تمرکز کرد، اما در سال ۱۹۵۵ با فیلم *[[آقای رابرتس (فیلم ۱۹۵۵)|آقای رابرتس]]*، که پیش‌تر در برادوی نیز در آن نقش‌آفرینی کرده بود، به سینما بازگشت. در سال ۱۹۵۶، در ۵۱ سالگی، نقش اصلی فیلم *[[مرد عوضی (فیلم ۱۹۵۶)|مرد عوضی]]* اثر آلفرد هیچکاک را ایفا کرد. یک سال بعد، در فیلم *[[۱۲ مرد خشمگین (فیلم ۱۹۵۷)|۱۲ مرد خشمگین]]* (۱۹۵۷) در نقش هیئت‌منصفهٔ شمارهٔ ۸ ظاهر شد؛ فیلمی که خود تهیه‌کنندهٔ آن بود و جایزهٔ بفتا برای بهترین بازیگر خارجی را برایش به همراه داشت.

در ادامهٔ کارنامهٔ هنری‌اش، فوندا طیفی از نقش‌ها را ایفا کرد؛ از جمله نقش منفی در فیلم حماسی *[[روزی روزگاری در غرب]]* (۱۹۶۸) و نقش اصلی در کمدی رمانتیک *[[مال من مال تو مال ما (فیلم ۱۹۶۸)|مال من مال تو مال ما]]* در کنار لوسیل بال. او همچنین در نقش‌های نظامی ظاهر شد؛ از جمله به‌عنوان سرهنگ در فیلم *[[نبرد بولج (فیلم)|نبرد بولج]]* (۱۹۶۵) و دریاسالار نیمیتز در فیلم *[[میدوی (فیلم)|میدوی]]* (۱۹۷۶). فوندا در پنجاه و چهارمین دوره جوایز اسکار برای آخرین نقش سینمایی خود در فیلم *[[کنار برکه طلایی]]* (۱۹۸۱)، که در کنار کاترین هپبورن و دخترش جین فوندا بازی کرده بود، جایزهٔ اسکار بهترین بازیگر مرد را دریافت کرد. او به دلیل بیماری نتوانست در مراسم حضور یابد و پنج ماه بعد بر اثر بیماری قلبی درگذشت.

فوندا پدرسالار خانواده‌ای از بازیگران بود که شامل دخترش جین فوندا، پسرش پیتر فوندا و نوه‌هایش بریجیت فوندا و تروی گاریتی می‌شود. در سال ۱۹۹۹، انستیتوی فیلم آمریکا او را به‌عنوان ششمین افسانهٔ مرد بزرگ سینمای کلاسیک هالیوود (ستارگانی که نخستین فیلمشان پیش از ۱۹۵۰ منتشر شده بود) معرفی کرد.

## زندگی
هنری جینز فوندا در ۱۶ مهٔ ۱۹۰۵ در گرند آیلند، نبراسکا زاده شد. او فرزند ویلیام بریس فوندا، چاپگر، و همسرش هربرتا (جینز) بود. خانواده در سال ۱۹۰۶ به اوماها، نبراسکا نقل مکان کردند.

ریشهٔ پدری فوندا به یکی از نیاکانش در جنوا، ایتالیا بازمی‌گردد که در سدهٔ پانزدهم به هلند مهاجرت کرد.. در سال ۱۶۴۲ شاخه‌ای از خانوادهٔ فوندا به مستعمرهٔ هلند نو در ساحل شرقی آمریکای شمالی مهاجرت نمودند. آنان از نخستین گروه‌های هلندی بودند که در منطقهٔ امروزی ایالت نیویورک ساکن شدند و شهر فوندا، نیویورک را بنیان گذاشتند. تا سال ۱۸۸۸ بسیاری از نوادگان این خانواده به نبراسکا کوچ کردند.

فوندا در خانواده‌ای پرورش یافت که پیرو آیین علم مسیحی بودند. خانوادهٔ او بسیار صمیمی و حامی یکدیگر بودند و به دلیل باورهای مذهبی از مراجعه به پزشک پرهیز می‌کردند. با وجود این پیشینهٔ مذهبی، فوندا بعدها به ندانم‌گرایی گرایش یافت.

او در کودکی پسری خجالتی و کوتاه‌قد بود که از معاشرت با دختران (جز خواهرانش) پرهیز می‌کرد، اما در اسکیت، شنا و دویدن مهارت داشت. فوندا به‌طور نیمه‌وقت در چاپخانهٔ پدرش کار می‌کرد و به حرفهٔ روزنامه‌نگاری علاقه نشان می‌داد. بعدها پس از مدرسه در شرکت تلفن مشغول شد و به طراحی نیز علاقه داشت. فوندا عضو فعال پیشاهنگی پسران آمریکا بود. در زندگی‌نامهٔ هاوارد تیچمن و همچنین گفته‌های پسرش پیتر فوندا آمده است که او به درجهٔ عقاب رسید، هرچند برخی منابع دیگر این ادعا را رد کرده و او را صرفاً یک سرپرست پیشاهنگان معرفی کرده‌اند.

در ۱۴ سالگی، فوندا همراه پدرش شاهد قتل وحشیانهٔ ویل براون در جریان شورش نژادی اوماها در سال ۱۹۱۹ بود. این واقعه خشم عمیقی در او برانگیخت و تا پایان عمر نسبت به تبعیض حساس باقی ماند. او در مصاحبه‌ای با بی‌بی‌سی در سال ۱۹۷۵ گفت: «این وحشتناک‌ترین صحنه‌ای بود که در عمرم دیده‌ام. دست‌هایم خیس بود، اشک در چشمانم جمع شده بود. تنها چیزی که به ذهنم می‌رسید آن مرد سیاه‌پوست جوان بود که بر سر طناب آویزان شده بود.»

تا سال پایانی دبیرستان، فوندا بیش از ۱۸۰ سانتی‌متر قد داشت، اما همچنان فردی خجالتی بود. او در دانشگاه مینه‌سوتا در رشتهٔ روزنامه‌نگاری تحصیل کرد، هرچند فارغ‌التحصیل نشد. در دوران دانشجویی عضو انجمن Chi Delta Xi بود که بعدها به شاخهٔ Gamma Delta انجمن Chi Phi تبدیل شد. پس از ترک دانشگاه، در شرکت Retail Credit Company مشغول به کار شد.

او پدرسالار خانواده‌ای از هنرپیشگان معروف است: پسرش پیتر فوندا، دخترش جین فوندا و نوه‌هایش بریجیت فوندا و تروی گاریتی.

فوندا در طی حضور ۴۷ ساله‌اش در عرصهٔ سینما در کلاسیک‌هایی همچون *[[خوشه‌های خشم (فیلم)|خوشه‌های خشم]]*، *[[۱۲ مرد خشمگین (فیلم ۱۹۵۷)|۱۲ مرد خشمگین]]*، *[[کلمنتاین عزیزم]]* و *[[روزی روزگاری در غرب]]* نقش‌آفرینی کرده است.

در سال ۱۹۶۸ سرجو لئونه با ایجاد انقلابی در سبک بازی فوندا کلیشه همیشگی او که بازی در نقش «آدم خوب‌ها» بود را شکست و نقش یک قاتل شیطان صفت را در فیلم روزی روزگاری در غرب به او داد که به عنوان یکی از به یاد ماندنی‌ترین شخصیت‌های منفی سینما شناخته می‌شود.

فوندا در سال ۱۹۸۲ و در سن ۷۶ سالگی به خاطر بازی در فیلم «روی گلدن پاند» جایزه اسکار بهترین بازیگر مرد را دریافت کرد که از این حیث به عنوان کهن‌سال‌ترین برنده جایزه اسکار شناخته می‌شود. قبل از آن و در سال ۱۹۸۰ نیز یک جایزه اسکار افتخاری دریافت کرده بود.

## درگذشت
وی در ۱۲ اوت ۱۹۸۲ در لس آنجلس، کالیفرنیا بر اثر ناراحتی قلبی در سن ۷۷ سالگی درگذشت.

## جوایز
* برنده جایزه تونی بهترین بازیگر مرد برای فیلم *[[آقای رابرتس (فیلم ۱۹۵۵)|آقای رابرتس]]*
* برنده جایزه بفتا بهترین بازیگر مرد برای فیلم *[[۱۲ مرد خشمگین (فیلم ۱۹۵۷)|۱۲ مرد خشمگین]]*
* برنده جایزه اسکار افتخاری در سال ۱۹۸۰
* برنده جایزه اسکار بهترین بازیگر مرد برای فیلم *[[کنار برکه طلایی]]*
* برنده جایزه گلدن گلوب بهترین بازیگر مرد فیلم درام برای فیلم *کنار برکه طلایی*

## فیلم‌شناسی
بندانگشتی|فوندا در فیلم ''بانو ایو''
* *[[کشاورز زن می‌گیرد]]* (۱۹۳۵؛ اولین نقش‌آفرینی فوندا)
* *[[تنها یکبار زندگی می‌کنید (فیلم ۱۹۳۷)|تنها یکبار زندگی می‌کنید]]* (۱۹۳۷)
* *[[جزبل (فیلم)|جزبل]]* (۱۹۳۸)
* *[[جسی جیمز (فیلم ۱۹۳۹)|جسی جیمز]]* (۱۹۳۹)
* *[[آقای لینکلن جوان]]* (نقش آبراهام لینکلن) (۱۹۳۹)
* *[[طبل‌ها با چرخش پا]]* (۱۹۳۹)
* *[[خوشه‌های خشم (فیلم)|خوشه‌های خشم]]* (۱۹۴۰)
* *[[لیلیان راسل (فیلم)|لیلیان راسل]]* (۱۹۴۰)
* *[[بانو ایو]]* (۱۹۴۱)
* *[[حیوان نر]]* (۱۹۴۲)
* *[[داستان‌های منهتن]]* (۱۹۴۲)
* *[[خیابان بزرگ]]* (۱۹۴۲)
* *[[حادثه آکس‌بو]]* (۱۹۴۳)
* *[[کلمنتاین عزیزم]]* (نقش وایات ارپ) (۱۹۴۶)
* *[[فراری (فیلم ۱۹۴۷)|فراری]]* (۱۹۴۷)
* *[[دیزی کنیون]]* (۱۹۴۷)
* *[[دژ آپاچی]]* (۱۹۴۸)
* *[[آقای رابرتس (فیلم ۱۹۵۵)|آقای رابرتس]]* (۱۹۵۵)
* *[[جنگ و صلح (فیلم ۱۹۵۶)|جنگ و صلح]]* (۱۹۵۶)
* *[[مرد عوضی (فیلم ۱۹۵۶)|مرد عوضی]]* (۱۹۵۶)
* *[[۱۲ مرد خشمگین (فیلم ۱۹۵۷)|۱۲ مرد خشمگین]]* (۱۹۵۷)
* *[[ستاره حلبی (فیلم)|ستاره حلبی]]* (۱۹۵۷)
* *[[عشق بازیگری]]* (۱۹۵۸)
* *[[وارلاک (فیلم ۱۹۵۹)|وارلاک]]* (۱۹۵۹)
* *[[طولانی‌ترین روز (فیلم)|طولانی‌ترین روز]]* (۱۹۶۲)
* *[[چگونه غرب تسخیر شد]]* (۱۹۶۲)
* *[[کوهستان اسپنسر]]* (۱۹۶۳)
* *[[بهترین مرد (فیلم ۱۹۶۴)|بهترین مرد]]* (۱۹۶۴)
* *[[وضعیت رفع خطر]]* (نقش رئیس‌جمهور) (۱۹۶۴)
* *[[سکس و دختر مجرد (فیلم)|سکس و دختر مجرد]]* (۱۹۶۴)
* *[[راندرز (فیلم ۱۹۶۵)|راندرز]]* (۱۹۶۵)
* *[[در راه خطر]]* (نقش چستر نیمیتز)(۱۹۶۵)
* *[[بازی کثیف]]* (۱۹۶۵)
* *[[نبرد تانک‌ها (فیلم)|نبرد تانک‌ها]]* (۱۹۶۵)
* *[[به عصر سختی‌ها خوش آمدید (فیلم)|به عصر سختی‌ها خوش آمدید]]* (۱۹۶۷)
* *[[روزی روزگاری در غرب]]* (۱۹۶۸)
* *[[مال من مال تو مال ما (فیلم ۱۹۶۸)|مال من مال تو مال ما]]* (۱۹۶۸)
* *[[برای قهرمانان خیلی دیر است (فیلم)|برای قهرمانان خیلی دیر است]]* (۱۹۷۰)
* *[[گاهی فکری بزرگ (فیلم)|گاهی فکری بزرگ]]* (۱۹۷۱)
* *[[چهارشنبه خاکستر (فیلم ۱۹۷۳)|چهارشنبه خاکستر]]* (۱۹۷۳)
* *[[به من می‌گویند هیچ‌کس]]* (۱۹۷۳)
* *[[آخرین روزهای موسولینی]]* (۱۹۷۴)
* *[[میدوی (فیلم)|میدوی]]* (نقش چستر نیمیتز) (۱۹۷۶)
* *[[قطار هوایی (فیلم ۱۹۷۷)|قطار هوایی]]* (۱۹۷۷)
* *[[سد معبر بزرگ دودی]]* (۱۹۷۷)
* *[[یورش بزرگ]]* (۱۹۷۸)
* *[[کلاه شاپو (فیلم ۱۹۷۸)|کلاه شاپو]]* (۱۹۷۸)
* *[[حمله زنبورها (فیلم)|حمله زنبورها]]* (۱۹۷۸)
* *[[شهاب‌وار (فیلم)|شهاب‌وار]]* (۱۹۷۹)
* *[[کنار برکه طلایی]]* (۱۹۸۱؛ برنده جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش اول مرد؛ آخرین نقش‌آفرینی فوندا)

### تلویزیون
* *[[ریشه‌ها: نسل‌های بعدی]]* (۱۹۷۹)

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی

## پیوند به بیرون

* 
* 
* 

رده:افراد آمریکایی هلندی‌تبار
رده:افسران نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا
رده:اهالی گرند آیلند، نبراسکا
رده:بازیگران تئاتر مرد اهل ایالات متحده آمریکا
رده:بازیگران قراردادی فاکس قرن بیستم
رده:بازیگران مرد اهل اوماها، نبراسکا
رده:بازیگران مرد تلویزیونی اهل ایالات متحده آمریکا
رده:بازیگران مرد سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:بازیگران مرد فیلم اهل ایالات متحده آمریکا
رده:بازیگران مرد فیلم‌های وسترن اسپاگتی
رده:بازیگران مرد فیلم‌های وسترن
رده:باورمندان پیشین علم مسیحی
رده:برندگان جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش اول مرد
رده:برندگان جایزه تونی
رده:برندگان جایزه گرمی
رده:برندگان جایزه گلدن گلوب بهترین بازیگر مرد فیلم درام
رده:برندگان جایزه گلدن گلوب یک عمر فعالیت هنری
رده:برندگان جایزه مرکز کندی
رده:برندگان خارجی جایزه بفتا بهترین بازیگر نقش اول مرد
رده:خانواده فوندا
رده:درگذشتگان ۱۹۸۲ (میلادی)
رده:دریافت‌کنندگان جایزه اسکار افتخاری
رده:دموکرات‌های اهل کالیفرنیا
رده:دموکرات‌های اهل نبراسکا
رده:راویان کتاب صوتی
رده:زادگان ۱۹۰۵ (میلادی)
رده:زنبوردارهای اهل ایالات متحده آمریکا
رده:لیبرالیسم در ایالات متحده آمریکا
رده:ندانم‌گرایان اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نظامیان اهل نبراسکا
رده:نظامیان نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا در جنگ جهانی دوم
رده:افراد آمریکایی ایتالیایی‌تبار