طرح‌ریزی واحدهای صنعتی

**طرح ریزی واحدهای صنعتی** یکی از درس‌های رشتهٔ دانشگاهی مهندسی صنایع است.

طرح ریزی واحدهای صنعتی چیست؟
طرح ریزی واحدهای صنعتی عبارت است از برنامه ریزی، طرح، بهبود وپیاده سازی سیستم‌های استقرار و حمل و نقل مواد، به نحوی که حداکثر کارایی حاصل شود.

منظور از طرح استقرار چیدمان منسجم و هماهنگ تجهیزات و ماشین آلات در یک واحد تولیدی است و منظور از سیستم‌های حمل و نقل، طراحی سیستمی است که بتواند با کمترین هزینه جریان مواد را در واحد تولیدی برقرار سازد و طراحی هر دو مورد ذکر شده باید به گونه‌ای باشد که حداکثر بهره‌برداری از ترکیب نیروی کار، مواد، تجهیزات و ماشین آلات حاصل گردد.

## انواع مسائل طراحی کارخانه (موارد کاربرد طرح ریزی)
۱- تغییر طرح محصول

۲- اضافه کردن و تولید محصول جدید

۳- بزرگتر کردن یا کوچکتر کردن دپارتمانها

۴- تغییر مکان یک بخش

۵- افزودن یک بخش جدید

۶- جایگزینی و تعویض دستگاه‌های قدیمی

۷- تغییر در روش تولید

۸- کاهش هزینه

۹- طراحی و احداث یک کارخانه جدید

:: مراحل طراحی استقرار:

## طراحی محصول
طراحی محصول باید به این سؤال پاسخ دهد که چه محصولی با چه ویژگی هایی می‌خواهیم تولید کنیم؟

## محصول
محصول خروجی یک سیستم است که می‌تواند به صورت کالا یا خدمات باشد.

هر محصول (کالا یا خدمت) دارای یک سری ویژگیها است که این ویژگیها شامل ویژگیهای عمومی و فنی است. اصولاً مشخصه‌های عمومی به مشخصه‌هایی گفته می‌شود که برای مصرف کننده اهمیت دارد و مشخصه‌های فنی برای مشتری اهمیت چندانی ندارد اما برای تولید کننده اهمیت زیادی دارد.

## طراحی ظرفیت
میزان خروجی یک سیستم را ظرفیت (تولید) آن سیستم می‌نامند.

ظرفیت اسمی: میزانی است که ما طراحی کرده‌ایم و آن را تعریف نموده‌ایم.

ظرفیت واقعی: میزانی است که در واقعیت و درعمل از سیستم گرفته می‌شود.

طراحی فرایند

فرایند: مکانیزم تبدیل ورودی‌ها به خروجی‌ها است.

در این مرحله باید به مشخص کنیم که چگونه می‌خواهیم تولید کنیم؟

فرایندها خود از نظر نوع خروجی، مشخصات عملیات، نوع استقرارو نوع منابع و غیره به انواع مختلفی تقسیم‌بندی می‌شوند.

انتخاب و محاسبه ماشین آلات مورد نیاز

بعد از طراحی فرایند نوبت مشخص کردن نوع و تعداد ماشین آلات مورد نیاز برای تولید است. انتخاب ماشین آلات نیز بر اساس معیارهایی صورت می‌گیرد که برخی از آنها عبارتند از: عمومی یا تخصصی بودن ماشین، یک منظوره یا چند منظوره بودن ماشین، میزان سرمایه‌گذاری، هزینه تعمیرات و نگهداری، تجهیزات جانبی و مواردی از این قبیل.

می‌توانیم واحدهای تولیدی را به چهار گروه بر اساس تعداد ماشین- تنوع تولید تقسیم‌بندی کنیم:

۱- یک نوع ماشین– یک نوع محصول

۲- چند نوع ماشین– یک نوع محصول

۳- یک نوع ماشین– چند نوع محصول

۴- چند نوع ماشین– چند نوع محصول

## نیروی انسانی مورد نیاز
با توجه به اینکه اپراتور خود بعنوان یک ماشین عمل می‌کند یا همراه یک ماشین کار می‌کند می‌توان نیروی انسانی مورد نیاز را تعیین کرد.

## محاسبه فضای مورد نیاز برای ماشین آلات
با استفاده از «روش تولید» این کار را انجام می‌دهیم

فضای لازم ماشین، فضای حرکت ماشین، فضای عملیاتی و فضای تعمیراتی ماشین را محاسبه نموده و حاصل جمع این اعداد فضای مورد نیاز یک ماشین را به ما می‌دهد.

## استقرار تسهیلات
### چهار نوع استقرار وجود دارد
۱- استقرار بر اساس محصول

۲- استقرار کارگاهی یا فرایندی

۳- استقرار تکنولوژی گروهی

۴- استقرار ایستا

## تعیین نوع استقرار
دو تکنیک برای انجام این کار وجود دارد:

1- P-Qتکنیک (تنوع – مقدار)

۲- تکنیک C-Q (هزینه – مقدار)

## طراحی جریان مواد
### جریان مواد
به مسیر گردش مواد از ابتدای ورود به کارخانه تا خروج از کارخانه را جریان مواد می‌گوییم.

از نظر فضاهای موجود در کارخانه فضاها به ۶ دسته تقسیم می‌شوند:

سطح زیر زمین، سطح همکف، سطح حرکت محصولات، سطح آزاد، سطح اسکلت فلزی و سطح پشت بام.

## الگوهای عمومی جریان مواد
مدل‌های افقی

مدل‌های عمودی

مدل‌های افقی مانند مدل خط مستقیم، مدل L شکل، مدل زیگزاگ، مدل U شکل، مدل دایره‌ای شکل و مدل ترکیبی.

طراحی استقرار:

با استفاده از الگوهای دستی یا کامپیوتری می‌توان یک طرح استقرار برای ایجاد یا بهبود یک واحد صنعتی به دست آورد.

## جستارهای وابسته
مهندسی صنایع

## منابع