مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران

**مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران** با هدف گردآوری، تعیین هویت، کنترل کیفی، طبقه‌بندی، ثبت، نگهداری، تکثیر و توزیع انواع میکروارگانیسم‌ها و سلولهای قابل کشت و تجدیدپذیر اعم از باکتری، قارچ، ویروس، دانه‌ها و سلول‌های گیاهی و جانوری و DNA ژنومی و فرآورده‌های نوکلئوتیدی، در اسفندماه ۱۳۸۶ توسط جهاد دانشگاهی تأسیس گردید.

## چشم‌انداز
دستیابی به مرکزی پیشتاز در سطح ملی و بین‌المللی به منظور جمع‌آوری، ساماندهی، استانداردسازی، حفظ و بهره‌برداری از ذخایر ژنتیکی و زیستی کشور برای توسعه دانش، فناوری و افزایش کیفیت زندگی و سلامت و حفظ تنوع زیستی کشور و عرضه به جامعه جهانی

## مأموریت
* گردآوری، شناسایی، تعیین هویت، کنترل کیفی، طبقه‌بندی، ثبت، نگهداری، تکثیر، توزیع و بهره‌برداری انواع میکروارگانیسم‌هاو سلولهای قابل کشت و تجدید پذیر اعم از باکتری، قارچ، ویروس، سلولهای انسانی، جانوری و گیاهی، DNA ژنومی و فرآورده‌های نوکلئوتیدی
* ایجاد شبکه اطلاعات علمی (شبکه ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی کشور)
* تدوین وارایه دستورالعملها واستانداردهای لازم
* آموزش و تربیت نیروی انسانی متخصص

## وظایف مرکز براساس اساسنامه
# شناسایی، تهیه و گردآوری میکروارگانیسم‌ها و سلول‌های جانوری و انسانی و دانه‌ها و سلول‌های گیاهی، از منابع بومی و غیربومی
# تهیه بانک DNA از منابع مختلف بومی و غیربومی
# تهیه، کنترل و گردآوری ناقلهای نوکلئوتیدی و میزبان‌های مورد استفاده در مطالعات زیست‌فناوری
# پشتیبانی از بانک‌های موجود در مراکز پژوهشی و دانشگاهی کشور، همچنین کنترل کیفی و تعیین هویت ذخایر آن‌ها و نگهداری نمونه‌های آن‌ها (Back *up) برای استفاده آتی همان مراکز
# ثبت میکروارگانیسم‌ها و سلول‌های جدید که توسط افراد حقیقی یا حقوقی تهیه می‌شوند به منظور حفظ مالکیت معنوی آنها
# تهیه و پیشنهاد قوانین و آیین‌نامه‌های لازم به مراجع قانونی ذیصلاح برای تصویب به منظور حفاظت از ذخایر زیستی و ژنتیکی کشور
# دسته‌بندی و ثبت اطلاعات علمی و تخصصی ذخایر موجود در مراکز پژوهشی و دانشگاهی کشور و ایجاد بانک و شبکه اطلاعاتی الکترونیک از همه میکروارگانیسم‌ها و ذخایر سلولی به منظور تأمین نیاز مراکز علمی، دانشگاهی، پژوهشی و صنعتی کشور
# ایجاد ارتباط و تعامل علمی، تخصصی با مراکز و بانک‌های مرتبط و معتبر بین‌المللی و ارتقاء جایگاه علمی – پژوهشی مرکز در سطح ملی – منطقه‌ای و جهانی

## بانک‌های مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران
### بانک سلول‌های انسانی و جانوری
**استراتژی‌ها**
# تعیین اولویت‌های فعالیت‌های بانک سلولی مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران
# جمع‌آوری نمونه‌های رده‌های موجود سلولی بر حسب اولویت
# تهیه رده‌های سلولی مورد نیاز در کشور
# حفاظت از ذخایر سلولی
# راه‌اندازی و توسعه روش‌های تأیید هویت سلولی و ارائه خدمات مربوط به متقاضیان
# راه‌اندازی و توسعه روش‌های بررسی آلودگی سلولی و ارائه خدمات مربوط به متقاضیان
# اطلاع‌رسانی مناسب در زمینه مطالب و فعالیت‌های مربوط
# برقراری ارتباط و مراوده علمی با محققین، مراکز تحقیقاتی و بانک‌های معتبر داخلی و بین‌المللی
# ارائه خدمات فنی- تخصصی تعیین هویت و کنترل کیفی و نگهداری نمونه‌ها
# ارائه آموزش‌های تخصصی و مشاوره‌های علمی به متقاضیان حقیقی یا حقوقی داخلی و خارجی
# انجام و حمایت از تحقیقات پایه و کاربردی
# تدوین مقررات و استانداردهای لازم مرتبط با کار بانک سلول‌های انسانی و جانوری مرکز ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران
# ایجاد شبکه اطلاعات علمی ذخایر سلولی انسانی و جانوری کشور

**آزمایشگاه‌ها**
* **آزمایشگاه میکروب (Microbiology Lab)**: شناسایی منابع آلودگی در مراحل کشت سلول
* **آزمایشگاه مولکولی (Molecular Lab)**: تعیین هویت سلول‌ها از نظر مارکرهای مولکولی و ژنتیکی و بررسی مولکولی کیفیت سلول‌ها از نظر آلودگی به میکروارگانیسم‌ها
* **آزمایشگاه قرنطینه (Quarantine Lab)**: کشت سلولهایی که کیفیت و هویت آن‌ها تأیید نشده‌است.
* **آزمایشگاه کشت سلولی نامیراسازی (Immortalization Lab)**: در این آزمایشگاه کشت سلولی، سطح بالاتری از امنیت زیستی تعریف و اجرا شده‌است تا انجام طرح‌ها و عملیاتی که به این شرایط نیاز دارند، امکان‌پذیر گردد.
* **آزمایشگاه کشت اصلی (Propagation Lab)**: تکثیر سلول‌هایی که کیفیت آن‌ها کنترل و هویت آن‌ها تأیید شده‌است.
* **آزمایشگاه تهیه مواد (Preparation Lab)**: تهیه کلیه مواد، محلول‌ها و محیط‌های کشت مورد نیاز در کلیه آزمایشگاه‌های موجود در مرکز
* **اتاق شستشو (Washing Room)**: شستشو و استریل کردن وسایل شیشه‌ای و فلزی
* **بخش مخازن (Storage Room)**: ذخیره‌سازی سلولها

### بانک میکروارگانیسم‌ها
**استراتژی‌ها**
# جمع‌آوری اطلاعات و شناسایی مراکزپژوهشی، افراد حقیقی و حقوقی در زمینه تنوع زیستی میکروبی
# جمع‌آوری اطلاعات مربوط به میکروارگانیسم‌های موجود درمراکز پژوهشی، دانشگاهی و صنعتی کشور
# اجرای طرحهای تصویب شده در مرکز در این زمینه وعقد قراردادهایی با مراکز فعال در این زمینه
# تأمین حداقل فضا و امکانات لازم از نظر دستگاه‌ها و مواد آزمایشگاهی برای انجام کلیه امور مربوط به جمع‌آوری، جداسازی، شناسایی، ذخیره‌سازی و کنترل کیفی میکروارگانیسم‌ها
# تأمین نیروی متخصص و اعضاء هیئت علمی
# تأمین نیازمندیهای نرم‌افزاری اطلاعاتی نیروهای متخصص و اعضاء هیئت علمی
# درج اطلاعات شناسنامه‌ای سویه‌ها در بانک اطلاعاتی
# انتشار کاتالوگ سویه‌ها
# مبادله سویه‌ها با دانشگاه‌ها، مؤسسات پژوهشی و خصوصی، کلکسیون‌های میکروبی داخل کشور و صنایع
# مبادله سویه‌های میکروبی با کلکسیون‌های میکروبی خارج کشور
# اخذ گواهینامه‌های ایزو و حفظ کیفیت لازم برای آن
# تهیه روش‌های استاندارد کار برای کلیه فعالیت‌های مورد انجام در بانک میکروارگانیسم‌ها
# برقراری سیستم نظارت بر کیفیت سویه‌های نگهداری‌شده
# ایجاد ذخیره پشتیبان از بانک‌های موجود در مراکز پژوهشی، دانشگاهی و خصوصی کشور و کنترل کیفی و تعیین هویت ذخایر میکروبی آنها
# گسترش بانک‌های میکروارگانیسم در سطح کشور با کمک به راه‌اندازی بانک‌های میکروارگانیسم تاکسون‌های خاص
# تدوین قوانین و دستورالعمل‌های مربوط به حفظ مالکیت معنوی

**آزمایشگاه‌ها**
* **آزمایشگاه شناسایی**: شناسایی، جداسازی و خالص سازی میکروارگانیسم‌ها
* **آزمایشگاه نگهداری**: نگهداری میکروارگانیسم‌ها به روش سرما، لیوفلیزاسیون و…
* **آزمایشگاه محیط سازی و شستشو**: شستشو و استریل کردن وسایل شیشه‌ای و فلزی و ساخت محیط‌های کشت میکروبی
* **آزمایشگاه شناسایی کپک و مخمر**: این آزمایشگاه که در واقع آزمایشگاه قارچ‌شناسی مرکز می‌باشد به مطالعه و شناسایی مولکولی، فنوتیپیک و کموتاکسونومیک قارچها اعم از کپک و مخمر می‌پردازد

### بانک گیاهی
**استراتژی‌ها**
# شناسایی و جمع‌آوری ذخایر توارثی در عرصه طبیعی
# شناسایی و دریافت نمونه‌های موجود در مراکز نگهداری ژرم‌پلاسم داخلی
# جمع‌آوری ارقام تجارتی و لاین‌های اصلاحی
# قرنطینه مواد گیاهی
# تجزیه و آماده‌سازی نمونه‌ها
# نگهداری نمونه‌ها در خارج از رویشگاه
# نگهداری نمونه‌ها در رویشگاه اصلی
# احیا و ارزیابی نمونه‌های جمع‌آوری شده برای صفات مورفولوژیک
# ارزیابی نمونه‌ها برای مارکرهای مولکولی
# ارزیابی نمونه‌ها برای صفت مهم افتصادی
# تشکیل بانک‌های اطلاعاتی
# انتشار کاتالوگ نمونه‌ها
# توسعه تحقیقات کاربردی برای بهره‌برداری از منابع ژنتیکی
# مبادله مواد ژنتیکی با دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی
# مبادله مواد ژنتیکی با مراکز بین‌المللی حفاظت از منابع ژنتیکی
# جمع‌آوری دانش بومی استفاده از گیاهان
# ارزشیابی اطلاعات دانش بومی
# انتشار اطلاعات دانش بومی استفاده از گیاهان

**آزمایشگاه‌ها**
* **آزمایشگاه تنش‌های زنده و قرنطینه (Quarantine and Biotic Stresses Lab)**: بررسی تنش‌های زنده شامل حشرات، ویروس‌ها، باکتری‌ها و بیماری‌های قارچی
* **آزمایشگاه گیاه‌شناسی و هرباریوم (Herbarium and Botanical Lab)**: جمع‌آوری، شناسایی و تهیه نمونه‌های هرباریومی، مکانی آموزشی برای گیاه‌شناسی و نوشتن کتب فلور و غیره
* **آزمایشگاه بذر (Seed Lab)**: ارزیابی ژرم پلاسم گیاهان، کشت جنین، بررسی قوه نامیه بذر، رفع رکود بذر

### بانک مولکولی
**استراتژی‌ها**
# ایجاد گروه پژوهشی
# نیازسنجی در کشور
# جذب و تربیت نیروهای انسانی ماهر و متخصص
# راه اندازی روش‌های استخراج مولکولی
# راه اندازی و توسعه روش‌های تعیین هویت مولکول‌ها
# جمع‌آوری نمونه‌های موجود بر حسب اولویت
# حفاظت از ذخایر مولکولی
# ثبت مولکول‌ها و ژن‌های جدید
# اطلاع‌رسانی مناسب
# برقراری ارتباطات علمی با محققین، مراکز تحقیقاتی و بانک‌های معتبر داخلی و بین‌المللی
# ارائه خدمات فنی و تخصصی تعیین هویت و کنترل کیفی و نگهداری نمونه
# ارائه آموزش‌های تخصصی و مشاوره‌های علمی به متقاضیان حقیقی یا حقوقی داخلی و خارجی
# انجام و حمایت از تحقیقات پایه‌ای و کاربردی
# ارائه مواد ژنتیکی و روش‌های مورد نیاز به متقاضیان
# انتشار مطالب علمی مرتبط
# تدوین مقررات مربوط به حفاظت از مولکول‌ها و دستاوردها
# تدوین مقررات اخلاق زیستی در ارتباط با کار بانک‌های زیستی مرتبط
# تدوین استانداردهای کنترل کیفی
# تدوین استانداردهای حقوق مالکیت معنوی
# تدوین و تصویب ضوابط، شرایط و تعهدنامه‌های مربوط به تهیه و نگهداری نمونه‌ها
# تهیه استانداردهای مربوط به اصول کار آزمایشگاه‌ها و مراکز ذخایر زیستی
# تهیه و پیشنهاد آیین‌نامه‌ها و قوانین لازم به مراجع قانونی ذیصلاح برای تصویب به منظور حفاظت و بهره‌برداری از ذخایر ژنتیکی کشور
# ایجاد تعامل با سایر گروه‌های داخلی مرکز ملی ذخایر زیستی و سایر مراکز تحقیقاتی داخل و خارج کشور
# ایجاد زیرساخت‌های سخت‌افزاری شبکه و ذخیره اطلاعات و تدوین پروتکل‌های مربوط به امنیت اطلاعات
# ایجاد آزمایشگاه بیوانفورماتیک
# مشارکت در پروژه‌های ژنومی ملی و بین‌المللی

**آزمایشگاه‌ها**
* **آزمایشگاه مرکزی (Core Facility Lab)**: محل قرارگیری تجهیزات اصلی برای انجام آزمایشهای ارزیابی برای سایر گروه‌ها. این آزمایشگاه شامل اتاق‌های زیر است:
** اتاق تهیه مواد (Prep Room)
** اتاق الکتروفورز (Electrophoresis Room)
** اتاق تمیز جهت کشت میکروبی (Clean Room)
** اتاق تاریک جهت دستگاه ژل داک (Dark Room)
** اتاق سرد (Cold Room)
* **بانک DNA**: محل ذخیره‌سازی نمونه‌های DNA و انجام آزمایش‌های کنترل کیفی
* **آزمایشگاه بیوانفورماتیک (Bioinformatics Lab)**: آنالیز داده‌های مولکولی و تفسیر نتایج و تمامی موارد انفورماتیکی
* **اتاق تجهیزات (Instrument Room)**: محل قرارگیری تجهیزات خاص جهت انجام آزمایش‌هایی که نیاز به تجهیزات سنگین مربوط به آن دارند.

## پیوند به بیرون
* وبگاه رسمی مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران

رده:پژوهشگاه‌های ایران