ام‌اس

**مولتیپل اِسکلٌروزیس** یا **اسکلُروز چندگانه** یا **تصلب پراکنده**  به اختصار **MS**، یک بیماری خودایمنی است که منجر به آسیب به میلین می‌شود، میلین پوشش محافظ سلول‌های عصبی در مغز و طناب نخاعی است. به‌عنوان یک بیماری میلین‌زدا، MS توانایی سیستم عصبی در انتقال سیگنال‌ها را مختل می‌کند و منجر به طیف وسیعی از علائم و نشانه‌ها، از جمله مشکلات جسمی، ذهنی و گاهی اوقات روان‌پزشکی می‌شود. نشانه‌ها شامل دوبینی، از دست دادن بینایی، درد چشم، ضعف عضلانی، و از دست دادن حس یا هماهنگی است.

MS به اشکال مختلفی بروز می‌کند:
* نشانه‌های جدید می‌توانند به‌صورت یک حمله مجزا رخ دهند؛ جایی که بیمار به‌طور ناگهانی علائم عصبی را تجربه می‌کند و سپس بهتر می‌شود (شکل عودکننده) که MS عودکننده-فروکش‌کننده نامیده می‌شود و در ۸۵٪ از بیماران دیده می‌شود.
* در بیماران دیگر، علائم می‌تواند به آرامی در طول زمان بدتر شود (شکل پیشرونده) که MS پیشرونده اولیه نامیده می‌شود و در ۱۵٪ از بیماران دیده می‌شود.
* بیماران مبتلا به MS عودکننده-فروکش‌کننده می‌توانند بدتر شدن تدریجی علائم خود را پس از حملات تجربه کنند، این زیرگروه MS پیشرونده ثانویه نامیده می‌شود. در اشکال عودکننده MS، علائم ممکن است به‌طور کامل بین حملات ناپدید شوند، اگرچه برخی مشکلات عصبی دائمی اغلب باقی می‌مانند، به ویژه با پیشرفت بیماری. در اشکال پیشرونده MS، عملکرد بدن به آرامی پس از بروز علائم رو به زوال می‌رود و در صورت عدم درمان به‌طور پیوسته بدتر خواهد شد.
* یک بیمار ممکن است یک حمله مجزا داشته باشد و معیارهای کامل برای تشخیص MS را نداشته باشد. این سندرم ایزوله بالینی نامیده می‌شود.

اگرچه علت آن مشخص نیست، تصور می‌شود مکانیسم زمینه‌ای یا به دلیل تخریب توسط سیستم ایمنی بدن یا غیرفعال شدن سلول‌های تولیدکننده میلین باشد. علل پیشنهادی برای این امر شامل اختلال تنظیم ایمنی، ژنتیک و عوامل محیطی، مانند عفونت‌های ویروسی است. معیارهای مک‌دونالد مجموعه‌ای از دستورالعمل‌های مرتباً به‌روزشده هستند که برای اثبات تشخیص MS استفاده می‌شوند.

هیچ درمانی برای MS وجود ندارد. درمان‌های فعلی با هدف کاهش التهاب و علائم ناشی از شعله‌ورشدگی‌های حاد و پیشگیری از حملات بیشتر با داروهای تغییردهنده بیماری انجام می‌شوند، که هدف آن کاهش سرعت پیشرفت بیماری و بهبود کیفیت زندگی است. فیزیوتراپی و کاردرمانی، همراه با مدیریت علائم مبتنی بر بیمار، می‌تواند به توانایی عملکرد افراد کمک کند. پیش‌بینی نتیجه بلندمدت دشوار است؛ نتایج بهتر بیشتر در زنان، کسانی که بیماری را در اوایل زندگی بروز می‌دهند، کسانی که سیر عودکننده دارند و کسانی که در ابتدا حملات کمی را تجربه کردند دیده می‌شود.

شواهد جدید نقش مهم عوامل سبک زندگی را در پیش‌آگهی بیماری MS نشان می‌دهد، به‌طوری که عوامل متعدد سبک زندگی (از جمله سیگار کشیدن، مصرف الکل، ورزش، رژیم غذایی و سطح ویتامین D) بسته به سن، جنسیت و مدت بیماری بیماران، با تأثیرگذاری بر نمره مقیاس وضعیت ناتوانی گسترده (EDSS) مرتبط دانسته شده‌اند.

MS شایع‌ترین اختلال ایمنی-میانجی است که دستگاه عصبی مرکزی (CNS) را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در سال ۲۰۲۰، حدود ۲٫۸ میلیون نفر در سراسر جهان تحت تأثیر MS قرار داشتند که نرخ آن در مناطق مختلف و بین جمعیت‌های مختلف بسیار متفاوت بود. این بیماری معمولاً بین سنین ۲۰ تا ۴۰ سالگی آغاز می‌شود و تقریباً سه برابر در زنان شایع‌تر از مردان است (نسبت ۳:۱).

MS برای اولین بار در سال ۱۸۶۸ توسط عصب‌شناس فرانسوی ژان-مارتن شارکو توصیف شد. نام «اسکلروز چندگانه» خلاصه‌شده عبارت «اسکلروز چندگانه مغزی-نخاعی» است که به اسکارهای گلیال متعدد (یا اسکلره‌ها – اساساً پلاک‌ها یا ضایعات) اشاره دارد که بر روی ماده سفید مغز و نخاع ایجاد می‌شوند.

## علائم و نشانه‌ها

بندانگشتی|علائم اصلی مولتیپل اسکلروزیس

ضایعات MS می‌توانند هر بخشی از دستگاه عصبی مرکزی را تحت تأثیر قرار دهند، بنابراین فرد مبتلا به MS می‌تواند تقریباً هرگونه علائم یا نشانه‌های عصبی را داشته باشد.

خستگی یکی از شایع‌ترین علائم MS است. حدود ۶۵٪ از افراد مبتلا به MS خستگی را تجربه می‌کنند. از بین این افراد، حدود ۱۵ تا ۴۰٪ خستگی را ناتوان‌کننده‌ترین علامت خود گزارش می‌دهند.

مشکلات خودگردان، بینایی، حرکتی و حسی نیز در میان شایع‌ترین علائم هستند.

علائم خاص به محل ضایعات درون سیستم عصبی بستگی دارد و ممکن است شامل از دست دادن حساسیت یا تغییرات حسی در اندام‌ها، مانند سوزن‌سوزن شدن، «سنجاق‌وسوزن» یا بی‌حسی؛ ضعف یا درد حرکتی اندام، تاری دید، رفلکس‌های تشدیدشده، اسپاسم‌های عضلانی، مشکل در راه‌رفتن، یا در هماهنگی یا تعادل (آتاکسی)؛ مشکلات گفتاری یا بلع، مشکلات بینایی (التهاب عصب بینایی که به صورت درد چشم و از دست‌دادن بینایی ظاهر می‌شود، یا نیستاگموس که به صورت دوبینی ظاهر می‌شود)، خستگی و مشکلات مثانه و روده (مانند بی‌اختیاری یا احتباس ادرار یا مدفوع) و غیره باشد. هنگامی که MS پیشرفته‌تر است، مشکلات راه‌رفتن منجر به خطر بیشتر زمین‌خوردن می‌شود.

مشکلات در تفکر و مسائل عاطفی مانند افسردگی یا بی‌ثباتی خلق نیز شایع هستند. نقص اولیه در عملکرد شناختی که افراد مبتلا به MS تجربه می‌کنند، کاهش سرعت پردازش اطلاعات است که حافظه نیز معمولاً تحت تأثیر قرار می‌گیرد و کارکردهای اجرایی کمتر شایع است. هوش، زبان و حافظه معنایی معمولاً حفظ می‌شوند و سطح اختلال شناختی بین افراد مبتلا به MS تفاوت قابل‌توجهی دارد.

پدیده اوتهوف، یک تشدید برگشت‌پذیر علائم بیمار به دنبال افزایش دمای بدن، و علامت لرمیت، یک حس الکتریکی که هنگام خم کردن گردن در پشت بدن ایجاد می‌شود، به ویژه مشخصه MS هستند، اگرچه ممکن است همیشه وجود نداشته باشند. ۶۰ تا ۸۰ درصد از بیماران MS متوجه می‌شوند که علائمی مانند خستگی تحت تأثیر تغییرات دمای بدن قرار می‌گیرند. MS همچنین ممکن است با اختلالات حرکتی چشم مانند فلج چشمی بین‌هسته‌ای یا فلج عصب ششم ظاهر شود.

### معیارهای سنجش ناتوانی
معیار اصلی ناتوانی و شدت، مقیاس وضعیت ناتوانی گسترده (EDSS) است، با این حال معیارهای دیگری مانند ترکیب عملکردی مالتیپل اسکلروزیس به‌طور فزاینده‌ای در پژوهش‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. EDSS همچنین با زمین‌خوردن در افراد مبتلا به MS مرتبط است. در حالی که این یک معیار محبوب است، EDSS به دلیل برخی از محدودیت‌هایش، مانند اتکای بیش از حد بر راه‌رفتن، مورد انتقاد قرار گرفته است.

## سیر بیماری
### فاز پرودرومال
MS ممکن است یک فاز پرودرومال در سال‌های منتهی به بروز خود داشته باشد که با مسائل روان‌پزشکی، اختلال شناختی و افزایش استفاده از خدمات سلامت مشخص می‌شود.

### شروع
۸۵٪ از موارد به صورت یک سندرم ایزوله بالینی (CIS) در طول چند روز شروع می‌شود که ۴۵٪ مشکلات حرکتی یا حسی دارند، ۲۰٪ التهاب عصب بینایی دارند، و ۱۰٪ علائم مربوط به اختلال عملکرد ساقه مغز را دارند، در حالی که ۲۵٪ باقی‌مانده بیش از یکی از مشکلات ذکر شده را دارند. با توجه به اینکه نوریت اپتیک شایع‌ترین علامت اولیه است، افراد مبتلا به MS متوجه از دست دادن بینایی تحت‌حاد می‌شوند که اغلب با دردی همراه است که با حرکت چشم بدتر می‌شود و دید رنگی کاهش می‌یابد. تشخیص زودهنگام نوریت اپتیک مرتبط با MS به شروع به موقع درمان‌های هدفمند کمک می‌کند. با این حال، به دلیل طیف گسترده علل جایگزین، مانند اختلال طیف سندرم دویک (NMOSD) و سایر بیماری‌های خودایمنی یا عفونی، پایبندی به معیارهای تشخیصی ثابت‌شده هنگام درمان نوریت اپتیک بسیار مهم است. سیر علائم در ابتدا به دو الگوی اصلی رخ می‌دهد: یا به صورت دوره‌هایی از بدتر شدن ناگهانی که چند روز تا چند ماه طول می‌کشد (که عودها، تشدیدها، حمله‌ها یا شعله‌ور شدن‌ها نامیده می‌شود) و به دنبال آن بهبودی (۸۵٪ موارد) یا به صورت بدتر شدن تدریجی در طول زمان بدون دوره‌های بهبودی (۱۰–۱۵٪ موارد). ترکیبی از این دو الگو نیز ممکن است رخ دهد، یا افراد ممکن است با یک سیر عودکننده و فروکش‌کننده شروع کنند که بعداً به حالت پیشرونده تبدیل شود.

### عودها
عودها معمولاً غیرقابل پیش‌بینی هستند و بدون هشدار قبلی رخ می‌دهند. تشدیدها به ندرت بیش از دو بار در سال رخ می‌دهند. با این حال، برخی عودها با محرک‌های شایع پیش‌می‌روند و در فصل بهار و تابستان بیشتر رخ می‌دهند. به‌طور مشابه، عفونت‌های ویروسی مانند سرماخوردگی، آنفلوانزا یا گاستروانتریت خطر آن‌ها را افزایش می‌دهند. استرس نیز ممکن است باعث حمله شود.

بسیاری از رویدادها بر نرخ عود نیازمند بستری شدن تأثیر نمی‌گذارند از جمله واکسیناسیون، شیردهی، تروما، و پدیده اوتهوف.

### بارداری
بسیاری از زنان مبتلا به MS که باردار می‌شوند علائم کمتری را در دوران بارداری تجربه می‌کنند. طی ماه‌های اول پس از زایمان، خطر افزایش می‌یابد. به‌طور کلی، به نظر نمی‌رسد بارداری بر ناتوانی بلندمدت تأثیر بگذارد. شواهد معاصر از این یافته حمایت می‌کنند و نشان می‌دهند که بارداری با بدتر شدن ناتوانی در طولانی‌مدت مرتبط نیست. یک مطالعه در مقیاس بزرگ نشان داد که در مقایسه با زنان غیرباردار همسان، تفاوت معنی‌داری در زمان رسیدن به ناتوانی تاییدشده بین گروه‌ها وجود ندارد.

## علل
MS یک بیماری خودایمنی است که ترکیبی از علل ژنتیکی و محیطی زمینه‌ساز آن هستند. هر دو سلول T و B درگیر هستند، اگرچه سلول‌های T اغلب به عنوان نیروی محرکه بیماری در نظر گرفته می‌شوند. علل بیماری به‌طور کامل درک نشده است. نشان داده شده است که ویروس اپشتین–بار (EBV) به‌طور مستقیم در مغز اکثر موارد MS وجود دارد و این ویروس از نظر رونویسی در سلول‌های آلوده فعال است. اعتقاد بر این است که آنتی‌ژن‌های هسته‌ای EBV در پاتوژنز مالتیپل اسکلروزیس نقش دارند، اما همه افراد مبتلا به MS شواهدی از عفونت EBV ندارند. ده‌ها پپتید انسانی در موارد مختلف بیماری شناسایی شده‌اند، و در حالی که برخی پیوندهای قابل قبولی با ارگانیسم‌های عفونی یا عوامل محیطی شناخته شده دارند، برخی دیگر ندارند.

### اختلال ایمنی
MS معمولاً زمانی آغاز می‌شود که برخی از سلول‌های ایمنی معروف به سلول‌های T و B به اشتباه به سیستم عصبی خود بدن حمله می‌کنند. سلول‌های T و B، تا آنجا که می‌دانیم، به سلول‌های خود بدن حمله نمی‌کنند، و بنابراین سیگنال‌هایی آزاد می‌کنند که باعث التهاب سیستم عصبی مرکزی می‌شود. این التهاب منجر به آسیب‌هایی می‌شود که در MS مشاهده می‌کنیم. در MS، برخی سلول‌های B ممکن است درگیر باشند، و برخی از این نظریه سلول B با استناد به وجود آنتی‌بادی‌های خاصی (باندهای الیگوکلونال IgG) که در مایع نخاعی اکثر بیماران MS یافت می‌شوند و اغلب برای کمک به تأیید تشخیص استفاده می‌شوند، حمایت می‌کنند.

### عوامل عفونی
شواهد اولیه نشان‌دهنده ارتباط بین چندین ویروس با انسفالومیلیت دمیلینه‌کننده انسانی و وقوع دمیلینه‌سازی در حیوانات ناشی از برخی عفونت‌های ویروسی بود. یکی از این ویروس‌ها، ویروس اپشتین–بار ویروس (EBV)، می‌تواند باعث مونونوکلئوز عفونی شود و حدود ۹۵٪ از بزرگسالان را آلوده می‌کند، اگرچه تنها بخش کوچکی از افراد آلوده بعداً به MS مبتلا می‌شوند. مطالعه‌ای روی بیش از ۱۰ میلیون عضو نظامی ایالات متحده، ۸۰۱ نفر که به MS مبتلا شده بودند را با ۱۵۶۶ فرد شاهد همسان که به این بیماری مبتلا نشده بودند مقایسه کرد. این مطالعه افزایش ۳۲ برابری خطر ابتلا به MS پس از عفونت EBV را نشان داد. این مطالعه افزایش خطر پس از عفونت با سایر ویروس‌ها از جمله سیتومگالوویروس مشابه را نیافت. این یافته‌ها به شدت نشان می‌دهند که EBV در شروع MS نقش دارد، اگرچه EBV به تنهایی ممکن است برای ایجاد آن کافی نباشد.

آنتی‌ژن هسته‌ای EBV، که سازگارترین نشانگر عفونت EBV در تمام سویه‌ها است، به عنوان یک منبع مستقیم خودواکنشی در بدن انسان شناسایی شده است. به نظر می‌رسد این آنتی‌ژن‌ها بیشتر احتمال دارد که خودایمنی را در افراد دچار کمبود ویتامین D تشویق کنند. ماهیت دقیق این رابطه به خوبی درک نشده است.

### ژنتیک
بندانگشتی|ناحیه HLA روی کروموزوم ۶: تغییرات در این ناحیه احتمال ابتلا به MS را افزایش می‌دهد.

MS یک بیماری ارثی در نظر گرفته نمی‌شود، اما نشان داده شده است که چندین تنوع ژنتیکی خطر آن را افزایش می‌دهند. به نظر می‌رسد برخی از این ژن‌ها سطوح بیان بالاتری در سلول‌های میکروگلیا نسبت به آنچه به‌طور تصادفی انتظار می‌رود دارند. احتمال ابتلا به MS در بستگان فرد مبتلا بیشتر است، با خطر بیشتر در میان کسانی که ارتباط خویشاوندی نزدیک‌تری دارند. یک دوقلوی همسان یک فرد مبتلا ۳۰٪ شانس ابتلا به MS دارد، برای یک دوقلوی غیرهمسان ۵٪، برای یک خواهر و برادر تنی ۲٫۵٪، و برای یک خواهر و برادر ناتنی شانس حتی کمتری وجود دارد. MS همچنین در برخی گروه‌های قومی شایع‌تر از دیگران است.

ژن‌های خاص مرتبط با MS شامل تفاوت‌هایی در سیستم آنتی‌ژن لکوسیت انسانی (HLA) می‌شود — گروهی از ژن‌ها روی کروموزوم ۶ که به عنوان مجموعه سازگاری بافتی اصلی (MHC) عمل می‌کند. مشارکت واریانت‌های HLA در حساسیت به MS از دهه ۱۹۸۰ شناخته شده است، و همچنین در ایجاد سایر بیماری‌های خودایمنی مانند دیابت نوع ۱ و لوپوس اریتماتوی سیستمیک دخیل بوده است. سازگارترین یافته، ارتباط بین خطر بالاتر ابتلا به MS و آلل MHC *[[DR15]]* است که در ۳۰٪ از جمعیت ایالات متحده و شمال اروپا وجود دارد. سایر جایگاه‌ها اثر محافظتی نشان می‌دهند، مانند *HLA-C554* و *HLA-[[DRB1*11]]*. تفاوت‌های HLA حدود ۲۰ تا ۶۰ درصد از استعداد ژنتیکی را تشکیل می‌دهند. مطالعات ارتباط در سطح گسترده ژنوم حداقل ۲۰۰ واریانت مرتبط با MS را در خارج از جایگاه HLA آشکار کرده‌اند.

### جغرافیا
بندانگشتی|توزیع جغرافیایی خطر MS

شیوع MS از دیدگاه جغرافیایی شبیه یک گرادیان است، به طوری که در افرادی که دورتر از استوا زندگی می‌کنند (به عنوان مثال، کسانی که در مناطق شمالی جهان زندگی می‌کنند) شایع‌تر است، اگرچه استثناهایی وجود دارد. تا سال ۲۰۱۹، گرادیان شمال-جنوب بروز هنوز وجود دارد و در حال افزایش است. استثناها شامل گروه‌های قومی کم‌خطری هستند که دور از خط استوا زندگی می‌کنند، مانند سامی، آمریکای بومی، هاتریت‌های کانادایی، مائوری نیوزیلند، و اینوئیت کانادا، و همچنین گروه‌هایی که خطر نسبتاً بالایی دارند و نزدیک‌تر به خط استوا زندگی می‌کنند مانند ساردینی، سیسیلی داخلی، فلسطینی و پارسی.

عوامل محیطی در دوران کودکی ممکن است نقش داشته باشند، با چندین مطالعه که نشان می‌دهند افرادی که قبل از ۱۵ سالگی به منطقه دیگری از جهان نقل مکان می‌کنند، خطر منطقه جدید را کسب می‌کنند. اگر مهاجرت بعد از ۱۵ سالگی صورت گیرد، فرد خطر منطقه کودکی خود را حفظ می‌کند. با این حال، برخی شواهد نشان می‌دهد که تأثیر جابجایی ممکن است برای افراد بالای ۱۵ سال نیز اعمال شود.

علت این الگوی جغرافیایی مشخص نیست، می‌تواند به دلیل عوامل ژنتیکی، یا قرار گرفتن در معرض اشعه فرابنفش B (UVB) باشد که سطح ویتامین D را افزایش می‌دهد. از یک سو، MS در مناطق با جمعیت اروپای شمالی شایع‌تر است، بنابراین تنوع جغرافیایی ممکن است صرفاً توزیع این جمعیت‌های پرخطر را منعکس کند. از سوی دیگر، کسانی که در مناطق شمالی جهان زندگی می‌کنند قرار گرفتن در معرض UVB کمتری دارند و سطوح ویتامین D پایین‌تر و خطر بالاتری برای ابتلا به MS دارند. برعکس، کسانی که در مناطق با قرار گرفتن در معرض خورشید بیشتر و اشعه UVB افزایش یافته زندگی می‌کنند خطر کمتری برای ابتلا به MS دارند. چندین مطالعه همبستگی منفی بین سطح ویتامین D و خطر MS یافته‌اند، که نشان‌دهنده یک رابطه علّی بین سطوح پایین ویتامین D و افزایش خطر ابتلا به MS است. فواید مکمل ویتامین D در حال بررسی است، اما هنوز شواهد کافی برای یک اجماع وجود ندارد.

### سایر موارد
سیگار کشیدن یک عامل خطر برای MS است. استرس نیز ممکن است یک عامل خطر باشد، اگرچه شواهد برای حمایت از این ضعیف است.

مرورهای عامل خطر محیطی قرار گرفتن کمتر در معرض آفتاب را با نرخ بالاتر MS همبسته داده‌اند، اگرچه این تأثیر کاملاً با گرادیان عرض جغرافیایی تابش خورشیدی زمین همسو نیست. آشفتگی‌های منطقه‌ای وجود دارند که نشان‌دهنده درگیری عوامل خطر محلی اضافی و تأثیرگذارتر برای MS هستند. همچنین ببینید: مالتیپل اسکلروزیس#جغرافیا.

قرار گرفتن در معرض حلال‌های آلی و کار شیفت شب با افزایش خطر MS مرتبط هستند، اما به اندازه سایر عوامل خطر ثابت نشده‌اند.

واکسیناسیون‌ها به عنوان عوامل علّی مورد مطالعه قرار گرفتند؛ اما بیشتر مطالعات هیچ ارتباطی را نشان نمی‌دهند. چندین عامل خطر احتمالی دیگر، مانند رژیم غذایی و مصرف هورمون، ارزیابی شده‌اند، اما شواهد در مورد ارتباط آن‌ها با بیماری «پراکنده و غیرقانع‌کننده» است. نقرس کمتر از حد انتظار رخ می‌دهد و سطح پایین‌تری از اسید اوریک در افراد مبتلا به MS یافت شده است. این امر منجر به این نظریه شده است که اسید اوریک محافظ است، اگرچه اهمیت دقیق آن ناشناخته باقی مانده است. چاقی در دوران نوجوانی و جوانی بزرگسالی یک عامل خطر برای MS است.

## پاتوفیزیولوژی

بندانگشتی|مالتیپل اسکلروزیس
مالتیپل اسکلروزیس یک بیماری خودایمنی است که عمدتاً توسط سلول‌های T واسطه‌گری می‌شود. سه ویژگی اصلی MS تشکیل ضایعات در دستگاه عصبی مرکزی (که پلاک نیز نامیده می‌شود)، التهاب و تخریب غلاف‌های میلین نورون‌ها است. این ویژگی‌ها به روشی پیچیده و هنوز به‌طور کامل درک نشده با یکدیگر تعامل می‌کنند تا تجزیه بافت عصبی و به نوبه خود، علائم و نشانه‌های بیماری را تولید کنند. اعتقاد بر این است که آسیب حداقل تا حدی ناشی از حمله سیستم ایمنی خود فرد به سیستم عصبی است.

### اختلال ایمنی
همان‌طور که به‌طور خلاصه در بخش علل این مقاله توضیح داده شد، در حال حاضر تصور می‌شود که MS از عدم توانایی سیستم ایمنی بدن در از بین بردن سلول‌های T و B خودواکنشگر ناشی می‌شود. در حال حاضر، زیرجمعیت‌های سلول T که تصور می‌شود پیشرفت MS را هدایت می‌کنند، سلول‌های T خودواکنشگر CD8+، سلول‌های T کمکی CD4+ و سلول‌های TH17 هستند. این سلول‌های T خودواکنشگر موادی به نام سیتوکین تولید می‌کنند که پاسخ ایمنی التهابی در دستگاه عصبی مرکزی القا می‌کنند و منجر به پیشرفت بیماری می‌شوند. تحقیقات اخیر نشان می‌دهد که کمبود ویتامین D ممکن است با ترویج تمایز و فعالیت سلول‌های TH17، MS را تشدید کند. نشان داده شده است که مکمل ویتامین D پاسخ‌های TH17 را تعدیل می‌کند و به‌طور بالقوه بر پیشرفت بیماری تأثیر می‌گذارد. با این حال، اخیراً نقش سلول‌های B خودواکنشگر روشن شده است. شواهد مشارکت آن‌ها در پیشرفت MS از طریق وجود باندهای IgG الیگوکلونال (آنتی‌بادی‌های تولید شده توسط سلول‌های B) در مایع مغزی-نخاعی (CSF) بیماران مبتلا به MS مطرح است. وجود این باندهای الیگوکلونال به عنوان شواهد حمایتی در تشخیص قطعی MS استفاده شده است. همان‌طور که قبلاً به‌طور مشابه توصیف شد، سلول‌های B همچنین می‌توانند سیتوکین‌هایی تولید کنند که از طریق فعال‌سازی سلول‌های T خودواکنشگر، پاسخ ایمنی التهابی را القا می‌کنند. به همین ترتیب، سطوح بالاتر این سلول‌های B خودواکنشگر با افزایش تعداد ضایعات و تخریب عصبی و همچنین ناتوانی بدتر مرتبط است.

جمعیت سلولی دیگری که به‌طور فزاینده‌ای در MS نقش دارد، میکروگلیاها هستند. این سلول‌ها در دستگاه عصبی مرکزی ساکن هستند و بر آن نظارت می‌کنند و با تغییر بین حالت‌های پیش‌التهابی و ضد التهابی به پاتوژن‌ها پاسخ می‌دهند. میکروگلیاها در تشکیل ضایعات MS دخیل هستند و ممکن است در سایر بیماری‌هایی که عمدتاً ماده سفید دستگاه عصبی مرکزی را تحت تأثیر قرار می‌دهند، نقش داشته باشند. با این حال، به دلیل توانایی آن‌ها در تغییر بین حالت‌های پیش‌التهابی و ضد التهابی، همچنین نشان داده شده است که میکروگلیاها می‌توانند در بازسازی میلین و ترمیم بعدی نورون کمک کنند. بنابراین، تصور می‌شود که میکروگلیاها در ضایعات حاد و مزمن MS شرکت دارند، به طوری که ۴۰٪ از سلول‌های فاگوسیتیک در ضایعات MS فعال اولیه، میکروگلیاهای پیش‌التهابی هستند.

### ضایعات
[بندانگشتی|دمیلینه‌سازی در MS: در رنگ‌آمیزی میلین [کلور-باررا، تغییر رنگ در ناحیه ضایعه قابل مشاهده است.]]
نام مالتیپل اسکلروزیس به اسکارها (اسکلره‌ها – که بهتر به عنوان پلاک یا ضایعات شناخته می‌شوند) اشاره دارد که در سیستم عصبی تشکیل می‌شوند. این ضایعات معمولاً ماده سفید در عصب بینایی، ساقه مغز، عقده‌های قاعده‌ای و نخاع، یا مسیرهای ماده سفید نزدیک به بطن‌های جانبی را تحت تأثیر قرار می‌دهند. عملکرد سلول‌های ماده سفید انتقال سیگنال‌ها بین نواحی ماده خاکستری، جایی که پردازش انجام می‌شود، و بقیه بدن است. سیستم عصبی محیطی به ندرت درگیر می‌شود.

بندانگشتی|دستگاه MRI که به عنوان ابزاری برای تشخیص MS استفاده می‌شود

به‌طور خاص، MS شامل از دست دادن الیگودندروسیت‌ها است، سلول‌هایی که مسئول ایجاد و حفظ یک لایه چربی – معروف به غلاف میلین – هستند که به نورون‌ها کمک می‌کند تا سیگنال‌های الکتریکی (پتانسیل عمل) را حمل کنند. این امر منجر به نازک شدن یا از دست دادن کامل میلین می‌شود و با پیشرفت بیماری، تجزیه آکسون‌های نورون‌ها رخ می‌دهد. هنگامی که میلین از دست می‌رود، یک نورون دیگر نمی‌تواند به‌طور مؤثر سیگنال‌های الکتریکی را هدایت کند. یک فرایند ترمیمی، به نام بازسازی میلین، در مراحل اولیه بیماری رخ می‌دهد، اما الیگودندروسیت‌ها قادر به بازسازی کامل غلاف میلین سلول نیستند. حملات مکرر منجر به بازسازی‌های میلین با اثربخشی کمتر می‌شود، تا زمانی که یک پلاک شبیه اسکار در اطراف آکسون‌های آسیب‌دیده ساخته شود. این اسکارها منشأ علائم هستند و در طول یک حمله، تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) اغلب بیش از ۱۰ پلاک جدید را نشان می‌دهد. این می‌تواند نشان دهد که تعدادی ضایعه وجود دارد که زیر آن مغز قادر به ترمیم خود بدون ایجاد عواقب محسوس است. فرایند دیگری که در ایجاد ضایعات دخیل است، افزایش غیرطبیعی تعداد آستروسیت‌ها به دلیل تخریب نورون‌های مجاور است. تعدادی از الگوهای ضایعه توصیف شده‌اند.

### التهاب
علاوه بر دمیلینه‌سازی، علامت دیگر بیماری التهاب است. مطابق با توضیح ایمنی‌شناختی، فرایند التهابی توسط سلول‌های T، نوعی لنفوسیت که نقش مهمی در دفاع بدن ایفا می‌کند، ایجاد می‌شود. سلول‌های T به دلیل اختلال در سد خونی-مغزی وارد مغز می‌شوند. سلول‌های T میلین را به عنوان عامل خارجی تشخیص می‌دهند و به آن حمله می‌کنند، که توضیح می‌دهد چرا این سلول‌ها همچنین «لنفوسیت‌های خودواکنشگر» نامیده می‌شوند.

حمله به میلین فرآیندهای التهابی را آغاز می‌کند، که سایر سلول‌های ایمنی و ترشح عوامل محلول مانند سیتوکین‌ها و آنتی‌بادی‌ها را تحریک می‌کند. شکست بیشتر سد خونی-مغزی، به نوبه خود، باعث بسیاری از اثرات مخرب دیگر می‌شود، مانند تورم، فعال‌سازی ماکروفاژها و فعال‌سازی بیشتر سیتوکین‌ها و سایر پروتئین‌های مخرب. التهاب به‌طور بالقوه می‌تواند انتقال اطلاعات بین نورون‌ها را حداقل از سه طریق کاهش دهد. عوامل محلول آزاد شده ممکن است انتقال عصبی توسط نورون‌های دست‌نخورده را متوقف کنند. این عوامل می‌توانند منجر به از دست دادن میلین یا تشدید آن شوند، یا ممکن است باعث شوند آکسون به‌طور کامل تجزیه شود.

### سد خونی-مغزی
سد خونی-مغزی (BBB) بخشی از سیستم مویرگی است که از ورود سلول‌های T به دستگاه عصبی مرکزی جلوگیری می‌کند. ممکن است این سد به دنبال یک عفونت ویروسی یا باکتریایی نسبت به این نوع سلول‌ها نفوذپذیر شود. پس از ترمیم خود، معمولاً پس از پاک شدن عفونت، سلول‌های T ممکن است در مغز به دام بیفتند. گادولینیم نمی‌تواند از یک BBB طبیعی عبور کند، بنابراین MRI تقویت شده با گادولینیم برای نشان دادن شکست‌های BBB استفاده می‌شود.

### خستگی MS
پاتوفیزیولوژی و مکانیسم‌های ایجادکننده خستگی MS به خوبی درک نشده‌اند. خستگی MS می‌تواند تحت تأثیر گرمای بدن قرار گیرد. خستگی‌پذیری، که به عنوان «کاهش عملکرد فیزیکی در طول زمان» تعریف می‌شود، با خستگی ادراک شده همبستگی دارد، اما همبستگی محدود نشان می‌دهد که آن‌ها سازه‌های متمایزی هستند و ارزیابی مستقل را در مطالعات بالینی تضمین می‌کنند.

## تشخیص

بندانگشتی|انیمیشن نشان‌دهنده انتشار ضایعات مغزی در زمان و مکان همان‌طور که توسط مطالعات MRI ماهانه در طول یک سال نشان داده شده است بندانگشتی|مالتیپل اسکلروزیس همان‌طور که در MRI دیده می‌شود
مالتیپل اسکلروزیس معمولاً بر اساس علائم و نشانه‌های حاضر، در ترکیب با تصویربرداری پزشکی و آزمایش‌های آزمایشگاهی پشتیبانی‌کننده تشخیص داده می‌شود. تأیید آن می‌تواند دشوار باشد، به ویژه در مراحل اولیه، زیرا علائم و نشانه‌ها ممکن است مشابه سایر مشکلات پزشکی باشند.

### معیارهای مک‌دونالد
معیارهای مک‌دونالد، که بر شواهد بالینی، آزمایشگاهی و رادیولوژیکی ضایعات در زمان‌ها و مناطق مختلف تمرکز دارد، رایج‌ترین روش تشخیص است که شوماخر و معیارهای پوسر عمدتاً اهمیت تاریخی دارند. معیارهای مک‌دونالد بیان می‌کند که بیماران مبتلا به مالتیپل اسکلروزیس باید ضایعاتی داشته باشند که در زمان (DIT) و در مکان (DIS) منتشر شده باشند، یعنی ضایعاتی که در مناطق مختلف مغز و در زمان‌های مختلف ظاهر شده‌اند. در زیر یک طرح کلی خلاصه‌شده از معیارهای مک‌دونالد ۲۰۱۷ برای تشخیص MS آمده است (این معیارها از آن زمان با معیارهای مک‌دونالد ۲۰۲۴ گسترش یافته‌اند تا تشخیص زودتر امکان‌پذیر شود، اگرچه اصول اساسی بدون تغییر باقی می‌مانند).
* حداقل ۲ حمله بالینی با MRI که ۲ یا بیشتر ضایعه مشخصه MS را نشان می‌دهد.
* حداقل ۲ حمله بالینی با MRI که ۱ ضایعه مشخصه MS را نشان می‌دهد با شواهد واضح تاریخی از یک حمله قبلی شامل یک ضایعه در یک مکان مشخص در دستگاه عصبی مرکزی.
* حداقل ۲ حمله بالینی با MRI که ۱ ضایعه مشخصه MS را نشان می‌دهد، با DIT که توسط یک حمله بالینی اضافی در یک مکان مشخص دستگاه عصبی مرکزی یا توسط MRI که یک ضایعه قدیمی MS را نشان می‌دهد، اثبات شده است.
* ۱ حمله بالینی با MRI که حداقل ۲ ضایعه مشخصه MS را نشان می‌دهد، با DIT که توسط یک حمله اضافی، توسط MRI که ضایعه (های) قدیمی MS را نشان می‌دهد، یا حضور باندهای الیگوکلونال در CSF اثبات شده است.
* ۱ حمله بالینی با MRI که ۱ ضایعه مشخصه MS را نشان می‌دهد، با DIS که توسط یک حمله اضافی در یک مکان متفاوت دستگاه عصبی مرکزی یا توسط MRI که ضایعه (های) قدیمی MS را نشان می‌دهد اثبات شده است، و DIT توسط یک حمله اضافی، توسط MRI که ضایعه (های) قدیمی MS را نشان می‌دهد، یا حضور باندهای الیگوکلونال در CSF اثبات شده است.

، هیچ آزمایش واحدی (از جمله بیوپسی) نمی‌تواند تشخیص قطعی ارائه دهد.

### MRI
تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) مغز و ستون فقرات ممکن است مناطقی از دمیلینه‌سازی (ضایعات یا پلاک‌ها) را نشان دهد. گادولینیم می‌تواند به صورت تزریق وریدی به عنوان یک عامل کنتراست تجویز شود تا پلاک‌های فعال را برجسته کند و با حذف، وجود ضایعات تاریخی که در زمان ارزیابی با علائم مرتبط نیستند را نشان دهد.

علائم ورید مرکزی (CVS) به عنوان یک شاخص خوب برای MS در مقایسه با سایر شرایط ایجادکننده ضایعات سفید پیشنهاد شده‌اند. یک مطالعه کوچک تعداد کمتری CVS در افراد مسن‌تر و مبتلا به فشار خون بالا یافت. تحقیقات بیشتر در مورد CVS به عنوان یک نشانگر زیستی برای MS در حال انجام است.

#### قابلیت مشاهده ضایعات درون بدن در مقابل پس از مرگ در اسکن‌های MRI
فقط MRI پس از مرگ امکان مشاهده ضایعات زیر میلی‌متری در لایه‌های قشری و در قشر مخچه را فراهم می‌کند.

### مایع مغزی-نخاعی (پونکسیون کمری)
آزمایش مایع مغزی-نخاعی به دست آمده از یک پونکسیون کمری می‌تواند شواهدی از التهاب مزمن در دستگاه عصبی مرکزی ارائه دهد. مایع مغزی-نخاعی برای باندهای الیگوکلونال IgG بر روی الکتروفورز آزمایش می‌شود، که نشانگرهای التهابی هستند که در ۷۵–۸۵٪ از افراد مبتلا به MS یافت می‌شوند.

### تشخیص افتراقی
چندین بیماری به‌طور مشابه با MS تظاهر می‌کنند. متخصصان پزشکی از تظاهرات خاص بیمار، سابقه و یافته‌های معاینه برای ایجاد یک تشخیص افتراقی فردی استفاده می‌کنند. پرچم‌های قرمز یافته‌هایی هستند که یک تشخیص جایگزین را پیشنهاد می‌کنند، اگرچه MS را رد نمی‌کنند. پرچم‌های قرمز شامل بیمار زیر ۱۵ سال یا بالای ۶۰ سال، علائم کمتر از ۲۴ ساعت، درگیری چندین عصب مغزی، درگیری اندام‌های خارج از سیستم عصبی و یافته‌های آزمایشگاهی و معاینه غیرمعمول است.

در یک شرایط اورژانسی، مهم است که سکته مغزی یا خونریزی در مغز رد شود. استفراغ مقاوم، نوریت اپتیک شدید، یا نوریت اپتیک دوطرفه شک را برای اختلال طیف نورومیلیت اپتیکا (NMOSD) افزایش می‌دهد. بیماری‌های عفونی که ممکن است شبیه مالتیپل اسکلروزیس باشند شامل HIV، بیماری لایم و سیفلیس هستند. بیماری‌های خودایمنی شامل نوروسارکوئیدوز، لوپوس، سندرم گیلن-باره، انسفالومیلیت منتشر حاد و بیماری بهجت می‌شوند. شرایط روان‌پزشکی مانند اضطراب یا اختلال تبدیلی نیز ممکن است به روشی مشابه تظاهر کنند. سایر بیماری‌های نادر در تشخیص افتراقی شامل لنفوم دستگاه عصبی مرکزی، لکودیستروفی‌های مادرزادی و میلیت مرتبط با آنتی-MOG هستند.

## انواع و واریانت‌ها
بندانگشتی|انواع پیشرفت MS. از پایین به بالا: RRMS, PPMS, SPMS.
چندین فنوتیپ (معمولاً «انواع» نامیده می‌شوند)، یا الگوهای پیشرفت، توصیف شده‌اند. فنوتیپ‌ها از سیر گذشته بیماری برای پیش‌بینی سیر آینده استفاده می‌کنند. آن‌ها نه تنها برای پیش‌آگهی بلکه برای تصمیمات درمانی نیز مهم هستند.
کمیته مشورتی بین‌المللی کارآزمایی‌های بالینی MS چهار نوع MS (اصلاح شده در ۲۰۱۳) را در آنچه به عنوان طبقه‌بندی لوبلین شناخته می‌شود توصیف می‌کند:
# سندرم ایزوله بالینی (CIS)
# MS عودکننده-فروکش‌کننده (RRMS)
# MS پیشرونده اولیه (PPMS)
# MS پیشرونده ثانویه (SPMS)

CIS می‌تواند به عنوان یک ضایعه منفرد دیده شده در MRI که با علائم یا نشانه‌های یافت شده در MS مرتبط است، مشخص شود. به دلیل معیارهای مک‌دونالد، کاملاً با معیارهای تشخیص MS مطابقت ندارد، از این رو «سندرم ایزوله بالینی» نامیده می‌شود. CIS را می‌توان به عنوان اولین اپیزود دمیلینه‌سازی در دستگاه عصبی مرکزی در نظر گرفت. برای طبقه‌بندی به عنوان CIS، حمله باید حداقل ۲۴ ساعت طول بکشد و ناشی از التهاب یا دمیلینه‌سازی دستگاه عصبی مرکزی باشد. بیمارانی که از CIS رنج می‌برند ممکن است یا ممکن نیست به MS مبتلا شوند، اما ۳۰ تا ۷۰٪ از افرادی که CIS را تجربه می‌کنند بعداً به MS مبتلا خواهند شد.

RRMS با عودهای غیرقابل پیش‌بینی که به دنبال آن دوره‌هایی از ماه‌ها تا سال‌های آرامش نسبی (بهبودی) بدون علائم جدید فعالیت بیماری مشخص می‌شود. کمبودهایی که در طول حملات رخ می‌دهند ممکن است برطرف شوند یا مشکلاتی باقی بگذارند، مورد دوم در حدود ۴۰٪ از حملات رخ می‌دهد و هر چه فرد مدت طولانی‌تری بیماری داشته باشد شایع‌تر است. این سیر اولیه ۸۰٪ از افراد مبتلا به MS را توصیف می‌کند.

PPMS تقریباً در ۱۰–۲۰٪ از افراد مبتلا به این بیماری رخ می‌دهد، بدون بهبودی پس از علائم اولیه. با پیشرفت ناتوانی از شروع، بدون هیچ بهبودی و کاهشی، یا فقط گاه‌به‌گاه و جزئی، مشخص می‌شود. سن معمول شروع برای زیرگروه پیشرونده اولیه دیرتر از زیرگروه عودکننده-فروکش‌کننده است. مشابه سنی است که پیشرونده ثانویه معمولاً در RRMS آغاز می‌شود، حدود ۴۰ سالگی.

SPMS در حدود ۶۵٪ از کسانی که RRMS اولیه دارند رخ می‌دهد، که در نهایت بین حملات حاد بدون هیچ دوره مشخصی از بهبودی، افت عصبی پیشرونده دارند. ممکن است عودهای گاه‌به‌گاه و بهبودی‌های جزئی ظاهر شوند. رایج‌ترین طول زمان بین شروع بیماری و تبدیل از RRMS به SPMS ۱۹ سال است.

### دوره‌های ویژه
مستقل از انواع منتشر شده توسط انجمن‌های MS، آژانس‌های نظارتی مانند FDA اغلب دوره‌های ویژه‌ای را در نظر می‌گیرند و سعی می‌کنند برخی نتایج کارآزمایی بالینی را در اسناد تأیید خود منعکس کنند. برخی مثال‌ها می‌توانند «MS بسیار فعال» (HAMS), «MS ثانویه فعال» (مشابه نوع قدیمی پیشرونده-عودکننده) و «PPMS با پیشرفت سریع» باشند.

همچنین، کمبودهایی که همیشه بین حملات برطرف می‌شوند گاهی اوقات به عنوان MS «خوش‌خیم» اشاره می‌شود، اگرچه افراد هنوز هم در درازمدت تا حدی ناتوانی ایجاد می‌کنند. از طرف دیگر، اصطلاح مالتیپل اسکلروزیس بدخیم برای توصیف افراد مبتلا به MS که در یک دوره کوتاه به سطح قابل توجهی از ناتوانی رسیده‌اند استفاده می‌شود.

یک پانل بین‌المللی یک تعریف استاندارد برای دوره HAMS منتشر کرده است.

### واریانت‌ها
واریانت‌های غیرمعمول MS توصیف شده‌اند؛ اینها شامل مالتیپل اسکلروزیس تومفکتیو، اسکلروز بالو متمرکز، اسکلروز منتشر شیلدر و مالتیپل اسکلروزیس ماربورگ هستند. بحث در مورد اینکه آیا آن‌ها واریانت‌های MS هستند یا بیماری‌های متفاوت، ادامه دارد. برخی بیماری‌هایی که قبلاً واریانت‌های MS در نظر گرفته می‌شدند، مانند بیماری دویک، اکنون خارج از طیف MS در نظر گرفته می‌شوند.

## مدیریت

اگرچه درمانی برای مالتیپل اسکلروزیس یافت نشده است، چندین درمان مفید بوده‌اند. چندین درمان مؤثر می‌توانند تعداد حملات و سرعت پیشرفت را کاهش دهند. اهداف اولیه درمان بازگرداندن عملکرد پس از حمله، جلوگیری از حملات جدید و جلوگیری از ناتوانی است. شروع داروها به‌طور کلی در افرادی توصیه می‌شود که پس از اولین حمله، زمانی که بیش از دو ضایعه در MRI دیده می‌شود.

اولین داروهای تأیید شده برای درمان MS به‌طور متوسط مؤثر بودند، اگرچه به خوبی تحمل نمی‌شدند و عوارض جانبی زیادی داشتند. چندین گزینه درمانی با پروفایل ایمنی و تحمل بهتر معرفی شده‌اند، که پیش‌آگهی MS را بهبود می‌بخشد.

همانند هر درمان پزشکی، داروهای مورد استفاده در مدیریت MS چندین اثر نامطلوب دارند. برخی افراد به دنبال درمان‌های جایگزین هستند، علیرغم کمبود شواهد پشتیبان از اثربخشی.

### مدیریت اولیه شعله‌ور شدن حاد
در طول حملات علامت‌دار، تجویز دوزهای بالای کورتیکواستروئیدهای داخل وریدی، مانند متیل‌پردنیزولون، درمان معمول است، و به نظر می‌رسد کورتیکواستروئیدهای خوراکی پروفایل کارایی و ایمنی مشابهی داشته باشند. اگرچه درمان‌های کورتیکواستروئیدی در کوتاه‌مدت برای تسکین علائم مؤثر هستند، اما به نظر نمی‌رسد تأثیر قابل توجهی بر بهبودی بلندمدت داشته باشند. سود بلندمدت در نوریت اپتیک تا سال ۲۰۲۰ نامشخص است. عواقب حملات شدیدی که به کورتیکواستروئیدها پاسخ نمی‌دهند ممکن است با پلاسمافرز قابل درمان باشد.

### مدیریت مزمن
#### مالتیپل اسکلروزیس عودکننده-فروکش‌کننده
چندین داروی تعدیل‌کننده بیماری توسط آژانس‌های نظارتی برای RRMS تأیید شده‌اند؛ آن‌ها به‌طور متوسط در کاهش تعداد حملات مؤثر هستند. اینترفرون‌ها و گلاتیرامر استات درمان‌های خط اول هستند و تقریباً معادل هستند و عودها را حدود ۳۰٪ کاهش می‌دهند. درمان بلندمدت با شروع زودهنگام ایمن است و نتایج را بهبود می‌بخشد.
درمان CIS با اینترفرون‌ها احتمال پیشرفت به MS بالینی را کاهش می‌دهد. اثربخشی اینترفرون‌ها و گلاتیرامر استات در کودکان تخمین زده شده است که تقریباً معادل بزرگسالان است. نقش برخی عوامل جدیدتر مانند فینگولیمود، تری‌فلونوماید و دی‌متیل فومارات، هنوز کاملاً مشخص نیست. نتیجه‌گیری قطعی در مورد بهترین درمان دشوار است، به ویژه در مورد سود و ایمنی بلندمدت درمان زودهنگام، با توجه به عدم مطالعاتی که به‌طور مستقیم درمان‌های تعدیل‌کننده بیماری را با یکدیگر مقایسه کنند یا نظارت بلندمدت بر نتایج بیماران.

اثربخشی نسبی درمان‌های مختلف مشخص نیست، زیرا بیشتر آن‌ها فقط با دارونما یا تعداد کمی از درمان‌های دیگر مقایسه شده‌اند. مقایسه‌های مستقیم اینترفرون‌ها و گلاتیرامر استات نشان‌دهنده اثرات مشابه یا فقط تفاوت‌های جزئی در اثرات بر میزان عود، پیشرفت بیماری و معیارهای MRI است. اطمینان بالایی وجود دارد که ناتالیزومب، کلادریبین یا آلمتوزومب عودها را در طول دو سال برای افراد مبتلا به RRMS کاهش می‌دهند. ناتالیزومب و اینترفرون بتا-1a (ربیف) ممکن است عودها را در مقایسه با هم دارونما و هم اینترفرون بتا-1a (آونکس) کاهش دهند، در حالی که اینترفرون بتا-1b (بتاسرون)، گلاتیرامر استات و میتوکسانترون نیز ممکن است از عودها جلوگیری کنند. شواهد در مورد اثربخشی نسبی در کاهش پیشرفت ناتوانی نامشخص است. اطمینان متوسطی وجود دارد که یک درمان دو ساله با ناتالیزومب پیشرفت ناتوانی را برای افراد مبتلا به RRMS کند می‌کند. همه داروها با عوارض جانبی همراه هستند که ممکن است بر پروفایل خطر به سود آن‌ها تأثیر بگذارد.

اوبلیتوکسیماب در دسامبر ۲۰۲۲ برای استفاده پزشکی در ایالات متحده تأیید شد.

### داروها
بررسی اجمالی داروهای موجود برای MS.

#### مالتیپل اسکلروزیس پیشرونده
در سال ۲۰۱۱، میتوکسانترون اولین داروی تأیید شده برای MS پیشرونده ثانویه بود. در این جمعیت، شواهد اولیه از میتوکسانترون در کند کردن متوسط پیشرفت بیماری و کاهش نرخ عودها در طول دو سال حمایت می‌کند.

داروهای جدید تأیید شده همچنان ظهور می‌کنند. در مارس ۲۰۱۷، FDA اوکرلیزوماب را به عنوان درمانی برای MS پیشرونده اولیه در بزرگسالان تأیید کرد، اولین دارویی که این تأیید را دریافت کرد، با الزامات برای چندین کارآزمایی بالینی فاز IV. همچنین برای درمان اشکال عودکننده مالتیپل اسکلروزیس، شامل سندرم ایزوله بالینی، بیماری عودکننده-فروکش‌کننده و بیماری پیشرونده ثانویه فعال در بزرگسالان استفاده می‌شود. طبق یک مرور کاکرین در سال ۲۰۲۱، اوکرلیزوماب ممکن است بدتر شدن علائم برای MS پیشرونده اولیه را کاهش دهد و احتمالاً عوارض ناخواسته را افزایش می‌دهد اما تفاوت اندک یا هیچ تفاوتی در تعداد عوارض ناخواسته جدی ایجاد نمی‌کند.

در سال ۲۰۱۹، سیپونیمود و کلادریبین در ایالات متحده برای درمان مالتیپل اسکلروزیس پیشرونده ثانویه (SPMS) تأیید شدند. متعاقباً، اوزانیمود در سال ۲۰۲۰ تأیید شد و پونسیمود در سال ۲۰۲۱ تأیید شد، که هر دو برای مدیریت CIS, MS عودکننده و SPMS در ایالات متحده و RRMS در اروپا تأیید شدند.

اوکرلیزوماب/هیالورونیداز در سپتامبر ۲۰۲۴ برای استفاده پزشکی در ایالات متحده تأیید شد.

#### عوارض جانبی
بندانگشتی|منطقه تحریک پس از تزریق گلاتیرامر استات
درمان‌های درمان تعدیل‌کننده بیماری چندین عارضه جانبی دارند. یکی از شایع‌ترین آن‌ها تحریک در محل تزریق برای گلاتیرامر استات و اینترفرون‌ها است (تا ۹۰٪ با تزریق زیرجلدی و ۳۳٪ با تزریق عضلانی). با گذشت زمان، ممکن است یک فرورفتگی قابل مشاهده در محل تزریق، به دلیل تخریب موضعی بافت چربی، معروف به لیپوآتروفی ایجاد شود. اینترفرون‌ها ممکن است علائم شبه آنفلوانزا ایجاد کنند؛ برخی افراد مصرف‌کننده گلاتیرامر یک واکنش پس از تزریق با گرگرفتگی، سفتی قفسه سینه، تپش قلب و اضطراب را تجربه می‌کنند، که معمولاً کمتر از سی دقیقه طول می‌کشد. خطرناک‌تر اما بسیار کمتر شایع، آسیب کبدی از اینترفرون‌ها، نارسایی قلب (۱۲٪)، ناباروری و لوسمی حاد میلوئیدی (۰٫۸٪) از میتوکسانترون، و لکوانسفالوپاتی چندکانونی پیشرونده رخ‌دهنده با ناتالیزوماب (در ۱ از هر ۶۰۰ نفر تحت درمان) هستند.

فینگولیمود ممکن است باعث فشار خون بالا و کاهش ضربان قلب، ادم ماکولا، افزایش آنزیم‌های کبدی یا کاهش سطح لنفوسیت‌ها شود. شواهد اولیه از ایمنی کوتاه‌مدت تری‌فلونوماید حمایت می‌کند، با عوارض جانبی شایع شامل سردرد، خستگی، تهوع، ریزش مو و درد اندام. همچنین گزارش‌هایی از نارسایی کبدی و PML با استفاده از آن وجود دارد و برای توسعه جنین خطرناک است. شایع‌ترین عوارض جانبی دی‌متیل فومارات گرگرفتگی و مشکلات گوارشی هستند. در حالی که دی‌متیل فومارات ممکن است منجر به کاهش شمارش گلبول‌های سفید خون شود، هیچ موردی از عفونت‌های فرصت‌طلب در طول کارآزمایی‌ها گزارش نشد.

### علائم مرتبط
هم داروها و هم توانبخشی عصبی نشان داده‌اند که برخی علائم را بهبود می‌بخشند، اگرچه هیچ‌کدام سیر بیماری را تغییر نمی‌دهند. برخی علائم پاسخ خوبی به دارو دارند، مانند اسپاستیسیته مثانه، در حالی که برخی دیگر تغییر کمی می‌کنند. تجهیزاتی مانند کاتتر برای اختلال عملکرد مثانه نوروژنیک یا وسایل کمک حرکتی می‌توانند به بهبود وضعیت عملکردی کمک کنند.
یک رویکرد چندرشته‌ای برای بهبود کیفیت زندگی مهم است؛ با این حال، تعیین یک «تیم اصلی» دشوار است زیرا بسیاری از خدمات سلامت ممکن است در زمان‌های مختلف مورد نیاز باشند. برنامه‌های توانبخشی چندرشته‌ای فعالیت و مشارکت افراد مبتلا به MS را افزایش می‌دهند اما بر سطح اختلال تأثیر نمی‌گذارند. مطالعات بررسی‌کننده ارائه اطلاعات در حمایت از درک و مشارکت بیمار نشان می‌دهند که اگرچه مداخلات (اطلاعات نوشتاری، ابزارهای تصمیم‌گیری، مربیگری، برنامه‌های آموزشی) ممکن است دانش را افزایش دهند، شواهد تأثیر بر تصمیم‌گیری و کیفیت زندگی ترکیبی و با قطعیت پایین است. شواهد محدودی برای کارایی کلی رشته‌های درمانی فردی وجود دارد، اگرچه شواهد خوبی وجود دارد که رویکردهای خاص، مانند ورزش، و درمان‌های روانشناختی مؤثر هستند. آموزش شناختی، به تنهایی یا همراه با سایر مداخلات عصبروانشناختی، ممکن است اثرات مثبتی بر حافظه و توجه نشان دهد، اگرچه نتیجه‌گیری قطعی با توجه به تعداد نمونه کم، روش‌شناسی متغیر، مداخلات و معیارهای پیامد ممکن نیست. اثربخشی رویکردهای مراقبت تسکینی علاوه بر مراقبت استاندارد، به دلیل کمبود شواهد، نامشخص است. اثربخشی مداخلات، از جمله ورزش، به‌طور خاص برای پیشگیری از زمین‌خوردن در افراد مبتلا به MS نامشخص است، در حالی که شواهدی از تأثیر بر عملکرد تعادل و تحرک وجود دارد. درمان شناختی رفتاری نشان داده است که برای کاهش خستگی MS نسبتاً مؤثر است. شواهد برای اثربخشی مداخلات غیردارویی برای درد مزمن برای توصیه چنین مداخلاتی به تنهایی کافی نیست، با این حال استفاده از آن‌ها در ترکیب با داروها ممکن است منطقی باشد.

### غیردارویی
شواهدی وجود دارد که آب‌درمانی یک مداخله مفید است.

اسپاستیسیتی مرتبط با MS می‌تواند به دلیل سیر پیشرونده و نوسانی بیماری دشوار باشد. اگرچه هیچ نتیجه قطعی در مورد اثربخشی در کاهش اسپاستیسیتی وجود ندارد، مداخلات فیزیوتراپی می‌توانند یک گزینه ایمن و مفید برای بیماران مبتلا به مالتیپل اسکلروزیس باشند. فیزیوتراپی شامل مداخلات ارتعاشی، تحریک الکتریکی، ورزش درمانی، درمان ایستادن و درمان شوک‌ویو رادیال (RSWT)، برای محدود کردن اسپاستیسیتی، کمک به محدود کردن تحریک‌پذیری یا افزایش دامنه حرکتی مفید بودند.

### درمان‌های جایگزین
بیش از ۵۰٪ از افراد مبتلا به MS ممکن است از طب مکمل و جایگزین استفاده کنند، اگرچه درصدها بسته به نحوه تعریف طب جایگزین متفاوت است. در مورد ویژگی‌های کاربران، آن‌ها بیشتر زنان هستند، مدت طولانی‌تری به MS مبتلا بوده‌اند، تمایل به ناتوانی بیشتری دارند و سطوح رضایت کمتری از مراقبت سلامت معمول دارند. شواهد برای اثربخشی چنین درمان‌هایی در بیشتر موارد ضعیف یا отсут دارد. درمان‌هایی با مزیت اثبات نشده که توسط افراد مبتلا به MS استفاده می‌شوند شامل مکمل‌ها و رژیم‌های غذایی، ویتامین D, تکنیک‌های آرامش مانند یوگا، داروی گیاهی (از جمله ماری‌جوآنا پزشکی)، اکسیژن درمانی پرفشار، خودآلوده‌سازی با کرم‌های قلابدار، رفلکسولوژی، طب سوزنی، و ذهن‌آگاهی. شواهد نشان می‌دهد که مکمل ویتامین D، صرف نظر از فرم و دوز، هیچ سودی برای افراد مبتلا به MS ندارد؛ این شامل معیارهایی مانند عود مجدد، ناتوانی و ضایعات MRI می‌شود در حالی که اثرات بر کیفیت زندگی مرتبط با سلامت و خستگی نامشخص است. شواهد کافی برای حمایت از بیوتین با دوز بالا وجود ندارد و برخی شواهد برای افزایش فعالیت بیماری و خطر بالاتر عود با استفاده از آن وجود دارد. یک مرور در سال ۲۰۲۲ دریافت که نابیکسیمولس (تتراهیدروکانابینول و کانابیدیول) می‌توانند شدت اسپاستیسیتی را در کوتاه‌مدت کاهش دهند، اما ممکن است اثرات عصبی ناخواسته داشته باشند.

## پیش‌آگهی
دسترسی به درمان‌هایی که سیر مالتیپل اسکلروزیس را از دهه ۱۹۹۰ تغییر می‌دهند، معروف به درمان‌های تعدیل‌کننده بیماری (DMTs)، پیش‌آگهی را بهبود بخشیده است. این درمان‌ها می‌توانند عودها را کاهش دهند و پیشرفت را کند کنند، اما هیچ درمانی وجود ندارد.
پیش‌آگهی MS به زیرگروه بیماری بستگی دارد و تغییرپذیری فردی قابل توجهی در پیشرفت بیماری وجود دارد. در MS عودکننده، شایع‌ترین زیرگروه، یک مطالعه کوهورت در سال ۲۰۱۶ دریافت که پس از میانه ۱۶٫۸ سال از شروع، یک از ده نفر نیاز به یک وسیله کمکی راه‌رفتن داشتند و تقریباً دو از ده نفر به MS پیشرونده ثانویه، شکلی که با زوال پیشرونده‌تر مشخص می‌شود، انتقال یافتند. با درمان‌های موجود در دهه ۲۰۲۰، عودها می‌توانند حذف یا به‌طور قابل توجهی کاهش یابند. با این حال، «پیشرفت خاموش» بیماری همچنان رخ می‌دهد.

علاوه بر MS پیشرونده ثانویه (SPMS)، بخش کوچکی از افراد مبتلا به MS (۱۰–۱۵٪) زوال پیشرونده از شروع را تجربه می‌کنند، معروف به MS پیشرونده اولیه (PPMS). بیشتر درمان‌ها برای استفاده در MS عودکننده تأیید شده‌اند؛ درمان‌های کمتری با کارایی پایین‌تر برای اشکال پیشرونده MS وجود دارد. پیش‌آگهی برای MS پیشرونده بدتر است، با انباشت سریع‌تر ناتوانی، اگرچه با تغییرپذیری فردی قابل توجه. در PPMS درمان نشده، زمان میانه از شروع تا نیاز به یک وسیله کمکی راه‌رفتن هفت سال تخمین زده می‌شود. در SPMS، یک مطالعه کوهورت در سال ۲۰۱۴ گزارش داد که افراد پس از میانگین پنج سال از شروع SPMS نیاز به یک وسیله کمکی راه‌رفتن داشتند و پس از میانگین پانزده سال وابسته به صندلی چرخدار یا بستری بودند.

پس از تشخیص MS، ویژگی‌هایی که یک سیر بدتر را پیش‌بینی می‌کنند عبارتند از جنس مذکر، سن بالاتر و ناتوانی بیشتر در زمان تشخیص؛ جنس مؤنث با نرخ عود بالاتر مرتبط است. در حال حاضر، هیچ نشانگر زیستی نمی‌تواند به‌طور دقیق پیشرفت بیماری را در هر بیمار پیش‌بینی کند. ضایعات نخاع، ناهنجاری‌ها در MRI و آتروفی مغز بیشتر پیش‌بینی‌کننده یک سیر بدتر هستند، اگرچه آتروفی مغز به عنوان یک پیش‌بین سیر بیماری تجربی است و در عمل بالینی استفاده نمی‌شود. درمان زودهنگام منجر به پیش‌آگهی بهتر می‌شود، اما فرکانس عود بالاتر هنگام درمان با DMTs با پیش‌آگهی ضعیف‌تر مرتبط است. یک مطالعه طولی جمعیتی ۶۰ ساله که در نروژ انجام شد دریافت که افراد مبتلا به MS امید به زندگی هفت سال کوتاه‌تر از جمعیت عمومی داشتند. امید به زندگی میانه برای بیماران RRMS ۷۷٫۸ سال و برای PPMS ۷۱٫۴ سال بود، در مقایسه با ۸۱٫۸ سال برای جمعیت عمومی. امید به زندگی برای مردان پنج سال کوتاه‌تر از زنان بود.

## همه‌گیرشناسی

بندانگشتی|چپ|مرگ‌ومیر ناشی از مالتیپل اسکلروزیس به ازای هر میلیون نفر در سال ۲۰۱۲

MS شایع‌ترین اختلال خودایمنی دستگاه عصبی مرکزی است. آخرین تخمین از تعداد کل افراد مبتلا به MS ۲٫۹ میلیون در سطح جهان تا سال ۲۰۲۳ بود، با شیوع ۳۶ در هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر. علاوه بر این، شیوع در مناطق مختلف جهان بسیار متفاوت است. در آفریقا، ۵ نفر در هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر با MS تشخیص داده می‌شوند، در مقایسه با جنوب شرقی آسیا که شیوع ۹ در هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر است، ۱۱۲ در هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر در قاره آمریکا و ۱۳۳ در هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر در اروپا. تقریباً یک میلیون نفر در ایالات متحده MS دارند.

افزایش نرخ MS ممکن است به سادگی با تشخیص بهتر توضیح داده شود. مطالعات دربارهٔ الگوهای جمعیتی و جغرافیایی شایع بوده‌اند و به تعدادی نظریه دربارهٔ علت منجر شده‌اند.

MS معمولاً در بزرگسالان در اواخر بیست‌سالگی یا اوایل سی‌سالگی ظاهر می‌شود اما به ندرت می‌تواند در کودکی و پس از ۵۰ سالگی شروع شود. زیرگروه پیشرونده اولیه در افراد در پنجاه‌سالگی شایع‌تر است. مشابه بسیاری از اختلالات خودایمنی، بیماری در زنان شایع‌تر است و روند ممکن است در حال افزایش باشد. از سال ۲۰۲۰، در سطح جهانی حدود دو برابر در زنان شایع‌تر از مردان است و نسبت زنان به مردان مبتلا به MS در برخی کشورها تا ۴:۱ است. در کودکان، حتی در دختران شایع‌تر از پسران است، در حالی که در افراد بالای پنجاه سال، تقریباً به‌طور مساوی مردان و زنان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

## تاریخچه
## کشف پزشکی
[بندانگشتی|جزئیات نقاشی کارسول از ضایعات MS در [ساقه مغز و نخاع (۱۸۳۸)]]
رابرت کارسول (۱۷۹۳–۱۸۵۷)، استاد آسیب‌شناسی بریتانیایی و ژان کروویه (۱۷۹۱–۱۸۷۳)، استاد آناتومی پاتولوژیک فرانسوی، بسیاری از جزئیات بالینی بیماری را توصیف و تصویرسازی کردند، اما آن را به عنوان یک بیماری مجزا شناسایی نکردند. به‌طور خاص، کارسول آسیب‌هایی که یافت را به عنوان «یک ضایعه قابل توجه نخاع همراه با آتروفی» توصیف کرد. زیر میکروسکوپ، آسیب‌شناس سوئیسی گئورگ ادوارد ریندفلیش (۱۸۳۶–۱۹۰۸) در سال ۱۸۶۳ خاطرنشان کرد که ضایعات مرتبط با التهاب در اطراف رگ‌های خونی توزیع شده‌اند.

عصب‌شناس فرانسوی ژان-مارتن شارکو (۱۸۲۵–۱۸۹۳) اولین کسی بود که در سال ۱۸۶۸ مالتیپل اسکلروزیس را به عنوان یک بیماری مجزا تشخیص داد. با خلاصه کردن گزارش‌های قبلی و افزودن مشاهدات بالینی و آسیب‌شناختی خود، شارکو بیماری را *اسکلروز پلاکی* نامید.

## تاریخچه تشخیص
اولین تلاش برای ایجاد یک مجموعه معیارهای تشخیصی نیز در سال ۱۸۶۸ به شارکو نسبت داده می‌شود. او آنچه را که اکنون به عنوان «سه‌گانه شارکو» شناخته می‌شود منتشر کرد، که شامل نیستاگموس، لرزش عمدی و گفتار تلگرافی (گفتار اسکن‌شده) است. شارکو همچنین تغییرات شناختی را مشاهده کرد و بیماران خود را به عنوان داشتن «یک ناتوانی مشخص حافظه» و «مفاهیمی که به آرامی شکل می‌گیرند» توصیف کرد.

تشخیص بر اساس سه‌گانه شارکو و مشاهده بالینی بود تا زمانی که شوماخر اولین تلاش برای استانداردسازی معیارها را در سال ۱۹۶۵ با معرفی برخی الزامات اساسی انجام داد: انتشار ضایعات در زمان (DIT) و مکان (DIS) و اینکه «علائم و نشانه‌ها را نمی‌توان با فرایند بیماری دیگری بهتر توضیح داد». شرط DIT و DIS بعداً توسط معیارهای پوسر و مک‌دونالد به ارث برده شد، که تجدید نظر ۲۰۱۷ آن در حال استفاده است.

در طول قرن بیستم، نظریه‌هایی دربارهٔ علت و پاتوژنز توسعه یافت و درمان‌های مؤثر در دهه ۱۹۹۰ شروع به ظهور کردند. از آغاز قرن بیست و یکم، اصلاح مفاهیم صورت گرفته است. تجدید نظر ۲۰۱۰ معیارهای مک‌دونالد اجازه تشخیص MS را تنها با یک ضایعه اثبات‌شده (CIS) داد.

در سال ۱۹۹۶، انجمن ملی مالتیپل اسکلروزیس آمریکا (NMSS) (کمیته مشورتی کارآزمایی‌های بالینی) اولین نسخه از فنوتیپ‌های بالینی را که در حال استفاده است تعریف کرد. در این نسخه اول، آن‌ها تعاریف استانداردی برای چهار دوره بالینی MS ارائه دادند: عودکننده-فروکش‌کننده (RR)، پیشرونده ثانویه (SP)، پیشرونده اولیه (PP) و پیشرونده عودکننده (PR). در سال ۲۰۱۰، PR حذف شد و CIS گنجانده شد. سه سال بعد، تجدید نظر ۲۰۱۳ «فنوتیپ‌های برای سیر بیماری» مجبور شد CIS را به عنوان یکی از فنوتیپ‌های MS در نظر بگیرد، که برخی عبارات مانند «تبدیل از CIS به MS» را منسوخ کرد. سایر سازمان‌ها بعداً فنوتیپ‌های بالینی جدیدی پیشنهاد کرده‌اند، مانند HAMS (MS بسیار فعال).

## موارد تاریخی
[بندانگشتی|مطالعه عکاسی حرکت یک زن مبتلا به MS با مشکلات راه‌رفتن که در سال ۱۸۸۷ توسط [مایبریج ایجاد شد]]

چندین روایت تاریخی از افرادی وجود دارد که احتمالاً MS داشتند و قبل یا اندکی پس از توصیف بیماری توسط شارکو زندگی می‌کردند.

یک زن جوان به نام هالدورا که حدود سال ۱۲۰۰ در ایسلند زندگی می‌کرد، ناگهان بینایی و تحرک خود را از دست داد اما هفت روز بعد آن‌ها را بازیافت. سنت لیدوینا از اسخیدام (۱۳۸۰–۱۴۳۳)، یک راهبه هلندی، ممکن است یکی از نخستین افراد به وضوح قابل شناسایی با MS باشد. از سن ۱۶ سالگی تا مرگش در ۵۳ سالگی، او درد متناوب، ضعف پاها و کاهش بینایی داشت: علائمی معمولی از MS. هر دو مورد منجر به پیشنهاد فرضیه «ژن وایکینگ» برای انتشار بیماری شده‌اند.

آگوستوس فردریک دسته (۱۷۹۴–۱۸۴۸)، پسر شاهزاده آگوستوس فردریک، دوک ساسکس و لیدی آگوستا موری و نوه جرج سوم بریتانیا، تقریباً مطمئناً MS داشت. دسته یک دفتر خاطرات دقیق از ۲۲ سال زندگی خود با بیماری به جا گذاشت. دفتر خاطرات او در سال ۱۸۲۲ آغاز شد و در سال ۱۸۴۶ پایان یافت، اگرچه تا سال ۱۹۴۸ ناشناخته باقی ماند. علائم او در سن ۲۸ سالگی با از دست دادن ناگهانی بینایی گذرا (آموروز فوگاکس) پس از مراسم خاکسپاری یک دوست شروع شد. در طول بیماری، او ضعف در پاها، بی‌دست و پایی در دست‌ها، بی‌حسی، سرگیجه، اختلال مثانه و اختلال نعوظ ایجاد کرد. در سال ۱۸۴۴، او شروع به استفاده از صندلی چرخدار کرد. علیرغم بیماری‌اش، او دیدگاه خوشبینانه‌ای از زندگی حفظ کرد. گزارش اولیه دیگر از MS توسط وقایع‌نگار بریتانیایی دبلیو. ان. پی. باربلیون، نام مستعار بروس فردریک کامینگز (۱۸۸۹–۱۹۱۹) نگهداری شد، که یک گزارش دقیق از تشخیص و مبارزه خود را حفظ کرد. دفتر خاطرات او در سال ۱۹۱۹ به عنوان *[[خاطرات یک مرد ناامید]]* منتشر شد. چارلز دیکنز، یک مشاهده‌گر دقیق، نوریت اپتیک دوطرفه احتمالی با دید کنتراست کاهش یافته و پدیده اوتهوف را در شخصیت اصلی زن *[[خانه متروک]]* (۱۸۵۲–۱۸۵۳)، استر سامرسون، توصیف کرد.

## پژوهش

### ویروس اپشتین–بار
تا سال ۲۰۲۲، پاتوژنز MS، به آنگونه که به ویروس اپشتین–بار (EBV) مربوط است، به‌طور فعال بررسی می‌شود، همانند درمان‌های تعدیل‌کننده بیماری؛ درک چگونگی ترکیب عوامل خطر با EBV برای آغاز MS دنبال می‌شود. اینکه آیا EBV تنها علت MS است یا نه ممکن است اگر یک واکسن EBV توسعه یابد و نشان داده شود که از MS نیز پیشگیری می‌کند بهتر درک شود.

اگرچه انواعی از مطالعات ارتباط بین عفونت EBV و توسعه بعدی مالتیپل اسکلروزیس را نشان داده‌اند، مکانیسم‌های پشت این همبستگی کاملاً واضح نیست و چندین نظریه برای توضیح رابطه بین دو بیماری پیشنهاد شده است. تصور می‌شود که درگیری سلول‌های B آلوده به EBV (لنفوسیت‌های B) و درگیری آنتی‌بادی‌های ضد-EBNA، که به نظر می‌رسد در بیماران مالتیپل اسکلروزیس به‌طور قابل توجهی بالاتر است، نقش مهمی در توسعه بیماری داشته باشند. این با این واقعیت پشتیبانی می‌شود که درمان علیه سلول‌های B، به عنوان مثال اوکرلیزومب، علائم مالتیپل اسکلروزیس را کاهش می‌دهد: عودهای سالانه کمتر ظاهر می‌شوند و پیشرفت ناتوانی کندتر است. یک مطالعه دانشگاه استنفورد در سال ۲۰۲۲ نشان داد که در طول عفونت EBV، تقلید مولکولی می‌تواند رخ دهد، جایی که سیستم ایمنی آنتی‌بادی‌هایی علیه پروتئین EBNA1 تولید می‌کند، که در عین حال قادر به اتصال به گلیال سی‌ای‌ام در میلین است. علاوه بر این، آن‌ها پدیده‌ای را مشاهده کردند که در افراد سالم غیرمعمول است اما اغلب در بیماران مالتیپل اسکلروزیس شناسایی می‌شود – سلول‌های B به مغز و نخاع حرکت می‌کنند و در آنجا باندهای آنتی‌بادی الیگوکلونال تولید می‌کنند. اکثریت این باندهای الیگوکلونال میل به پروتئین ویروسی EBNA1 دارند، که با گلیال سی‌ای‌ام واکنش متقاطع دارد. این آنتی‌بادی‌ها در حدود ۲۰–۲۵٪ از بیماران مالتیپل اسکلروزیس فراوان هستند و دمیلینه‌سازی خودایمنی را بدتر می‌کنند که در نتیجه منجر به تشدید پاتوفیزیولوژیک بیماری می‌شود. علاوه بر این، گسترش الیگوکلونال داخل نخاعی با یک جهش بدنی ثابت در مالتیپل اسکلروزیس در مقایسه با سایر بیماری‌های نوروالتهابی منحصر به فرد است. در این مطالعه، همچنین فراوانی آنتی‌بادی‌هایی با ژن‌های IGHV ۳–۷ اندازه‌گیری شد، که به نظر می‌رسد با پیشرفت بیماری مرتبط باشد. آنتی‌بادی‌هایی که مبتنی بر IGHV۳–۷ هستند با میل بالا به EBNA1 و گلیال سی‌ای‌ام متصل می‌شوند. این فرایند به‌طور فعال دمیلینه‌سازی را پیش می‌برد. احتمال دارد که سلول‌های B، بیان‌کننده ژن‌های IGHV ۳–۷ وارد CSF شده و پس از مواجهه با گلیال سی‌ای‌ام دچار بلوغ میل شده‌اند، که در نتیجه منجر به تولید آنتی‌بادی‌های ضد-گلیال سی‌ای‌ام با میل بالا شده است. این به‌طور اضافی در مدل موش EAE نشان داده شد که ایمن‌سازی با EBNA1 منجر به پاسخ قوی سلول B علیه گلیال سی‌ای‌ام شد که EAE را بدتر کرد.

### رتروویروس‌های درون‌زا انسانی
دو عضو خانواده رتروویروس‌های درون‌زا انسانی-W (HERV-W)، یعنی ERVWE1 و رتروویروس مرتبط با MS (MSRV)، ممکن است عوامل همکار در ایمونوپاتوژنز MS باشند. HERVها تا ۸٪ از ژنوم انسان را تشکیل می‌دهند؛ بیشتر آن‌ها از نظر اپی‌ژنتیکی خاموش هستند، اما می‌توانند توسط ویروس‌های برون‌زا، شرایط پیش‌التهابی یا استرس اکسیداتیو دوباره فعال شوند.

### داروها
داروهایی که بر کانال‌های یونی سدیم وابسته به ولتاژ تأثیر می‌گذارند به عنوان یک استراتژی بالقوه محافظت عصبی تحت بررسی هستند به دلیل نقش فرضی سدیم در فرایند پاتولوژیک منجر به آسیب آکسونی و ناتوانی تجمعی. شواهد کافی از تأثیر مسدودکننده‌های کانال سدیم برای افراد مبتلا به MS وجود ندارد.

### پاتوژنز
MS یک موجودیت با تعریف بالینی با چندین تظاهر غیرمعمول است. برخی اتوآنتی‌بادی‌ها در موارد غیرمعمول MS یافت شده‌اند که منجر به ایجاد خانواده‌های بیماری جداگانه و محدود کردن مفهوم قبلی گسترده‌تر MS شده‌اند.

اتوآنتی‌بادی‌های ضد-AQP4 در نورومیلیت اپتیکا (NMO) یافت شدند، که قبلاً یک واریانت MS در نظر گرفته می‌شد. یک طیف از بیماری‌ها به نام NMOSD (بیماری‌های طیف NMO) یا بیماری‌های ضد-AQP4 پذیرفته شده است. برخی موارد MS اتوآنتی‌بادی‌های ضد-MOG را نشان می‌دادند، عمدتاً با واریانت ماربورگ همپوشانی داشت. مشخص شد اتوآنتی‌بادی‌های ضد-MOG همچنین در ADEM وجود دارند و یک طیف دوم از بیماری‌های جدا شده در حال بررسی است. این طیف در بین نویسندگان مختلف به‌طور ناهماهنگی نامگذاری شده است، اما معمولاً چیزی شبیه به بیماری‌های دمیلینه‌کننده ضد-MOG است.

یک نوع سوم اتوآنتی‌بادی پذیرفته شده است. چندین اتوآنتی‌بادی ضد-نوروفاسین وجود دارد که به گره‌های رانویه نورون‌ها آسیب می‌رسانند. این آنتی‌بادی‌ها بیشتر با دمیلینه‌سازی عصبی محیطی مرتبط هستند، اما همچنین در PPMS پیشرونده مزمن و دمیلینه‌سازی مرکزی و محیطی ترکیبی (CCPD، که یک تظاهر غیرمعمول دیگر MS در نظر گرفته می‌شود) یافت شدند.

علاوه بر اهمیت اتوآنتی‌بادی‌ها در MS، چهار الگوی مختلف دمیلینه‌سازی گزارش شده است، که راه را برای در نظر گرفتن MS به عنوان یک بیماری ناهمگن باز می‌کند.

### نشانگرهای زیستی

بندانگشتی|اسکن MRI مغز تولید شده با استفاده از یک *توالی فاز گرادیان-اکو* نشان‌دهنده رسوب آهن در یک ضایعه ماده سفید (در داخل جعبه سبز در وسط تصویر؛ تقویت شده و با پیکان قرمز در گوشه بالا سمت چپ علامت‌گذاری شده)

از آنجایی که پیشرفت بیماری نتیجه تخریب نورون‌هاست، نقش پروتئین‌هایی که از دست رفتن بافت عصبی را نشان می‌دهند مانند نوروفیلامنت‌ها، تاو و ان-استیل‌آسپارتات در حال بررسی است.

بهبود در تکنیک‌های تصویربرداری عصبی مانند برش‌نگاری با گسیل پوزیترون (PET) یا MRI نویدبخش تشخیص بهتر و پیش‌بینی‌های پیش‌آگهی هستند. در مورد MRI، چندین تکنیک وجود دارد که قبلاً در محیط‌های تحقیقاتی مفید بودن خود را نشان داده‌اند و می‌توانند وارد عمل بالینی شوند، مانند توالی‌های بازیابی معکوس دوگانه، انتقال مغناطیسی، تانسور پخش و تصویربرداری تشدید مغناطیسی کارکردی. این تکنیک‌ها برای بیماری اختصاصی‌تر از تکنیک‌های موجود هستند، اما هنوز فاقد برخی استانداردسازی پروتکل‌های برداشت و ایجاد مقادیر هنجاری هستند. این به ویژه در مورد طیف‌سنجی تشدید مغناطیسی پروتون صادق است، که تعدادی از تغییرات روش‌شناختی مشاهده شده در ادبیات ممکن است زمینه‌ساز ناهماهنگی‌های مداوم در ناهنجاری‌های متابولیک دستگاه عصبی مرکزی، به ویژه در ان-استیل آسپارتات، ماینوزیتول، کولین، گلوتامات، گاما آمینوبوتیریک اسید و گلوتاتیون، مشاهده شده برای مالتیپل اسکلروزیس و زیرگروه‌های آن باشد. تکنیک‌های دیگری در حال توسعه هستند که شامل عوامل کنتراست قادر به اندازه‌گیری سطوح ماکروفاژهای محیطی، التهاب یا اختلال عملکرد عصبی، و تکنیک‌هایی که رسوب آهن را اندازه‌گیری می‌کنند و می‌توانند برای تعیین نقش این ویژگی در MS، یا نقش پرفیوژن مغزی خدمت کنند.

### کووید-۱۹
میزان بستری شدن در بیمارستان در میان افراد مبتلا به MS و عفونت کووید-۱۹، ۱۰٪ یافت شد، در حالی که نرخ عفونت تجمعی ۴٪ تخمین زده می‌شود. شیوع تجمعی مرگ در افراد بستری شده با MS ۴٪ تخمین زده می‌شود.

### متفورمین
یک مطالعه در سال ۲۰۱۹ روی موش‌های صحرایی و یک مطالعه در سال ۲۰۲۴ روی موش‌ها نشان داد که یک داروی خط اول برای درمان دیابت نوع ۲، متفورمین، می‌تواند بازسازی میلین را ترویج کند. این داروی امیدوارکننده در حال حاضر روی انسان‌ها در کارآزمایی‌های اختاپوس، یک کارآزمایی چندبازو، چندمرحله‌ای، متمرکز بر آزمایش داروهای موجود برای سایر شرایط روی بیماران مبتلا به MS در حال تحقیق است. در حال حاضر، کارآزمایی‌های بالینی روی انسان در بلژیک، برای بیماران با MS پیشرونده غیرفعال، در انگلستان، در ترکیب با کلماستین برای درمان MS عودکننده-فروکش‌کننده، و کانادا، برای بیماران MS تا ۲۵ سال، در حال انجام است.

### سایر نظریه‌های نوظهور
یک فرضیه نوظهور، اشاره شده به عنوان فرضیه بهداشت، نشان می‌دهد که مواجهه اولیه زندگی با عوامل عفونی به توسعه سیستم ایمنی کمک می‌کند و حساسیت به آلرژی‌ها و اختلالات خودایمنی را کاهش می‌دهد. فرضیه بهداشت با فرضیه‌های MS و میکروبیوم مرتبط شده است.

همچنین پیشنهاد شده است که برخی باکتری‌های یافت شده در روده از تقلید مولکولی برای نفوذ به مغز از طریق محور روده–مغز استفاده می‌کنند، یک پاسخ التهابی را آغاز می‌کنند و نفوذپذیری سد خونی-مغزی را افزایش می‌دهند. سطح ویتامین D نیز با MS همبسته شده است؛ سطوح پایین‌تر ویتامین D با افزایش خطر MS مطابقت دارد، که نشان‌دهنده کاهش شیوع در مناطق گرمسیری - منطقه‌ای با نور خورشید غنی از ویتامین D بیشتر - است، که تأثیر موقعیت جغرافیایی بر توسعه MS را تقویت می‌کند. مکانیسم‌های MS زمانی آغاز می‌شوند که سلول‌های خودواکنشگر محیطی CD4+ T فعال می‌شوند و به دستگاه عصبی مرکزی حرکت می‌کنند. سلول‌های عرضه‌کننده آنتی‌ژن فعال‌سازی مجدد سلول‌های CD4-T خودواکنشگر را پس از ورود به دستگاه عصبی مرکزی محلی می‌کنند، سلول‌های T و ماکروفاژهای بیشتری را برای تشکیل ضایعه التهابی جذب می‌کنند. در بیماران MS، ماکروفاژها و میکروگلیا در مکان‌هایی که دمیلینه‌سازی و تخریب عصبی به‌طور فعال رخ می‌دهند جمع می‌شوند و فعال‌سازی میکروگلیا در ماده سفید با ظاهر طبیعی بیماران MS آشکارتر است. آستروسیت‌ها مواد شیمیایی نوروتوکسیک مانند نیتریک اکسید و TNFα تولید می‌کنند، مونوسیت‌های التهابی نوروتوکسیک را به دستگاه عصبی مرکزی جذب می‌کنند و مسئول آستروگلیوز هستند، زخمی که از گسترش التهاب عصبی جلوگیری می‌کند و نورون‌ها را داخل ناحیه زخمی شده می‌کشد.

در سال ۲۰۲۴، دانشمندان تحقیقات خود را در مورد یافته‌های خود از مهاجرت باستانی به شمال اروپا از منطقه فرهنگی یامنایا، ردیابی واریانت‌های ژن خطر MS به حدود ۵۰۰۰ سال پیش، انجام دادند. واریانت‌های ژن خطر MS از چوپانان گله باستانی در برابر بیماری‌های حیوانی محافظت می‌کرد، اما سبک‌های زندگی مدرن، رژیم‌های غذایی و بهداشت بهتر، به ژن اجازه توسعه داده‌اند، که منجر به خطر بالاتر MS امروزی شده است.

## جستارهای وابسته

* فهرست سازمان‌های مرتبط با بیماری مالتیپل اسکلروزیس
* فهرست افراد مبتلا به مالتیپل اسکلروزیس

## واژه‌نامه

## منابع

## پیوند به بیرون


رده:بیماری‌ها و ناهنجاری‌های ژنتیکی
رده:بیماری‌های اعصاب
رده:بیماری‌های با علت ناشناخته
رده:بیماری‌های خودایمنی
رده:ویکی‌سازی رباتیک
رده:بیماری‌های مرتبط با ویروس اپشتین-بار