شکل (واحد پول یا وزن)

[thumb|شِکِلِ [کارتاژ مربوط به ۳۱۰-۲۹۰ پیش از میلاد]]

**شِکِل** یا شِقِل (آکادی: 𒅆𒅗𒇻، رومی‌شده: šiqlu، siqlu؛ اوگاریطی: 𐎘𐎖𐎍، رومی‌شده: ṯiql، عبری: שקל، رومی‌شده: šeqel، جمع عبری: שקלים، رومی‌شده: šəqālim، فنیقی: 𐤔𐤒𐤋) یک سکه باستانی میان‌رودانی است که معمولاً از نقره ساخته می‌شد. شِکِل ابتدا یک واحد وزنی بود که ارزش آن در طول زمان و بسته به مرجع صادرکننده تغییر می‌کرد. این واحد همچنین در باستانی‌ترین دوران‌های صور، کارتاژ،  و  یهودیه حشمونیایی استفاده می‌شد.
بندانگشتی|سکه نیم شکل صادر شده توسط شورشیان یهودی در سال‌های 67–68 میلادی، توجه کنید به الفبای عبری پالیو. روی سکه: "نیم شکل سال 2" پشت سکه: "اورشلیم مقدس"

## نام
واژه "شِکِل" بر اساس ریشه سه‌گانه پروتو-سمیتی ṯql است که با کلمه آکادی "šiqlu" یا "siqlu" هم‌خانواده است، که یک واحد وزن معادل با "گین۲" سومری است. استفاده از این واژه نخستین‌بار در حدود 2150 قبل از میلاد در دوران سلطنت نارام‌سین از اکد ثبت شده است و بعداً در حدود 1700 قبل از میلاد در قانون حمورابی دیده می‌شود. بازتاب عبری این ریشه "šql" در کلمات عبری برای "وزن کردن" (شاقل)، "وزن" (مِشْقَل) و "ملاحظه" (شِقُل) یافت می‌شود. این ریشه با ریشه آرامی "tql" و ریشه عربی "ṯql" (ث ق ل، در کلماتی مانند "ثِقال" به معنی "وزن"، "ثَقِیل" به معنی "سنگین" یا "مِثْقَال" که واحد وزن است) هم‌خانواده است. نوشتار مشهور بر دیوار در کتاب دانیال استفاده رمزی از این کلمه به آرامی دارد: "مِنِی، مِنِی، تِقِلْ، وْفارْسِن".

واژه "شِکِل" از طریق کتاب مقدس عبری وارد زبان انگلیسی شده است، جایی که نخستین بار در سفر پیدایش 23 به کار رفته است.

واژه "شِکِل" به عنوان یک واحد وزن به کار رفته است، حدود 9.6 یا 9.8 گرم (0.31 یا 0.32 اونس تروی)، که در اروپا در دوره برنز برای وزن‌های تعادلی و قطعات برنزی که ممکن است به عنوان پول استفاده می‌شدند، مورد استفاده قرار می‌گرفت.

## تاریخچه
اولین شِکِل‌ها به عنوان یک واحد وزن به کار می‌رفتند، مشابه دیگر واحدها مانند گرم و اونس تروی که قبل از ظهور سکه‌ها برای تجارت استفاده می‌شدند. شِکِل در میان سخن‌گویان سامی غربی رایج بود. موآب‌ها، ادومی‌ها و فنیقی‌ها از شِکِل استفاده می‌کردند، هرچند که سکه‌زنی به‌طور جدی دیر توسعه یافت. سکه‌زنی کارتاژ بر اساس شِکِل بود و ممکن است پیش از زادگاهش صور در صدور سکه‌های رسمی قرار داشته باشد.

سکه‌ها استفاده می‌شدند و ممکن است توسط بازرگانان آناتولیایی اولیه اختراع شده باشند که برای جلوگیری از وزن کردن هر بار، علامت‌های خود را بر روی سکه‌ها حک می‌کردند. هرودوت بیان می‌کند که اولین سکه‌ها توسط کروئسوس، پادشاه لیدیا صادر شد، که به سکه طلای داریک (ارزش آن 20 سیگلو یا شِکِل بود) گسترش یافت، که توسط امپراتوری هخامنشی و سکه‌های نقره‌ای آتنی (اوبول و دراخما) صادر می‌شدند. سکه‌های اولیه، پول‌هایی بودند که با مهر رسمی برای تایید وزنشان ضرب می‌شدند. شمش‌های نقره، برخی از آن‌ها با علامت‌ها، صادر شده بودند. بعدها مقامات تصمیم گرفتند که سکه‌ها را طراحی کنند.

مانند بسیاری از واحدهای باستانی، شِکِل ارزش‌های مختلفی داشت که بسته به دوره، دولت و منطقه متفاوت بود؛ وزن‌هایی بین 7 و 17 گرم و ارزش‌هایی از 11، 14 و 17 گرم رایج بودند. یک وزن دو شِکِل که اخیراً در نزدیکی منطقه معبد در اورشلیم کشف شد و به دوره معبد اول نسبت داده می‌شود، 23 گرم وزن داشت، که وزن 11.5 گرم برای هر شِکِل در اسرائیل در دوره سلطنت را نشان می‌دهد. وقتی که برای پرداخت دستمزد کارگران استفاده می‌شد، دستمزدهای ثبت‌شده در دنیای باستان دامنه وسیعی داشتند. قانون حمورابی (حدود 1800 قبل از میلاد) ارزش کارگری بدون مهارت را تقریباً ده شِکِل در سال کاری تعیین کرده است، که در قانون اسرائیلی با مقایسه تورات 15:18 با خروجی 21:32 تأیید می‌شود. بعدها، در امپراتوری هخامنشی (539–333 قبل از میلاد) سوابقی وجود دارد که محدوده‌های آن از حداقل دو شِکِل در ماه برای کارگر بدون مهارت، تا حداکثر هفت تا ده شِکِل در ماه در برخی سوابق متغیر است. دستمزد معیشتی برای یک خانواده شهری در دوران هخامنشی حداقل نیازمند 22 شِکِل درآمد در سال بود.
بندانگشتی|سکه نقره‌ای دراخما، ربع شِکِل، ضرب شده در غزه، کنعان (450-331 قبل از میلاد)

### کنعان
اولین منطقه در کنعان که از سیستم تبادل پولی بر پایه فلزات گرانبها به سیستم تبادل سکه‌ای انتقال یافت، کنعان در قرن 5 قبل از میلاد بود. ضرب سکه‌های نقره‌ای یک شِقِل با وزن 14.32 گرم، که همچنین به آن‌ها تترادرخم گفته می‌شود، نخستین‌بار در شهرهای اشکلون، اشدود و غزه، سه شهر از پنج‌گانه شهرهای کنعان تحت حاکمیت هخامنشیان، ضرب شد.[12] یک چهارم شِقِل فنیقی (یا ربع شِقِل، که "ربع" به معنی "ربع" در زبان‌های سامی است) با وزن 3.58 گرم، که همچنین به آن دراخما گفته می‌شود، نیز ضرب شد. واحدهای کوچکتر شامل m'h (1/24 شِقِل به وزن 0.60 گرم، که همچنین به آن ابول گفته می‌شود) و نیم m'h (1/48 شِقِل به وزن 0.30 گرم، که همچنین به آن هِمی‌ابول گفته می‌شود) بودند.

### سرزمین اسرائیل
سفر خروج 30:24 اشاره می‌کند که مقادیر مواد لازم برای روغن مقدس تدهین باید با استفاده از شِکِل معبد محاسبه می‌شد (همچنین نگاه کنید به خروج 38:24–26، و به طور مشابه در اعداد 3:47 برای پرداخت فدیه 273 پسر اول و در اعداد 7:12–88 برای قربانی‌های سران قبیله‌های اسرائیل)، که نشان می‌دهد ممکن است مقادیر دیگری از شِکِل در استفاده بوده‌اند، یا دست‌کم مقامات معبد استانداردی برای شِکِل مورد استفاده برای مقاصد معبد تعیین کرده بودند.

بر اساس قانون لاویان، هرگاه سرشماری از اسرائیلی‌ها انجام می‌شد، هر فردی که شمارش می‌شد باید نیم شِکِل برای کفاره خود پرداخت می‌کرد (خروج 30:11–16).

تِقِل آرامی، مشابه شِکِل عبری، که در جشن بِلشَصَر طبق کتاب دانیال استفاده شده و به عنوان سکه‌ای وزن شده تعریف شده است، ریشه مشترکی با واژه شِکِل دارد و حتی ممکن است به استفاده اصلی آن به عنوان یک واحد وزن اشاره داشته باشد.
[بندانگشتی|شِکِل از [نخستین جنگ یهود-روم|نخستین جنگ یهودیان-رومیان با کتیبه "לגאלת ציון" (برای رستگاری صهیون)، به خط عبری پالیو]]

### مالیات نیم شکل دوره معبد دوم اورشلیم
در دوره معبد دوم اورشلیم، رایج بود که یهودیان هر سال نیم شِکِل را به خزانه معبد اهدا کنند، برای نگهداری و تعمیرات محوطه معبد، همان‌طور که برای خرید قربانی‌های حیوانی عمومی نیز استفاده می‌شد. این رسم نه تنها برای یهودیان ساکن در سرزمین اسرائیل بلکه برای یهودیان ساکن خارج از سرزمین اسرائیل نیز اعمال می‌شد. کاوش‌های باستان‌شناسی که بین سال‌های 1999 تا 2001 در حُربات عِثری در اسرائیل توسط بواز زیسو و امیر گنور از سازمان آثار باستانی اسرائیل (IAA) انجام شد، یافته‌های مهمی به دست آورد که ارزشمندترین آن‌ها یک سکه نیم شِکِل ضرب‌شده در قرن دوم میلادی است، که بر روی آن کلمات "نیم شِکِل" به خط عبری پالیو (عبری: חצי השקל) حک شده است. همین سکه محتوای نقره‌ای به وزن 6.87 گرم دارد. طبق گفته تاریخ‌نگار یهودی، یوسفوس، مالیات سالانه نیم شِکِل به معبد در اورشلیم معادل دو دراخمای آتنی بود، که هر دراخما آتنی یا آتیک کمی بیشتر از 4.3 گرم وزن داشت.
بندانگشتی|شِکِل/تترادرخم نقره‌ای بار کوخبا. روی سکه: نمای پیش‌روی معبد یهودی با ستاره در حال برخاستن، احاطه شده با کلمه "شمعون".

### جنگ های یهودیان-رومیان
سکه‌های نخستین شورش یهودیان  از سال 66 تا 70 میلادی در جریان جنگ یهودیان-رومیان اول صادر شدند به عنوان روشی برای تأکید بر استقلال یهودا از حکومت روم و جایگزینی شِکِل صور که تصویر یک خدای بیگانه بر آن حک شده بود و قبلاً برای پرداخت مالیات معبد ضرب می‌شد.

شِکِل شمعون بارکوخبا  از سال 132 تا 135 میلادی در جریان قیام بار کوخبا به دلایل مشابهی صادر شد.

### کارتاژ
شِکِل فنیقی یا کارتاژی معمولاً حدود 7.2 گرم نقره و 7.5 گرم طلا داشت (که نشان‌دهنده نرخ تبدیل 12:1 است). ظاهراً اولین‌بار در سیسیل در اواسط قرن 4 قبل از میلاد توسعه یافت. این سکه با پرداخت ارتش‌های مزدور کارتاژ مرتبط بود و در طول هر یک از جنگ‌های پونیک به‌طور مکرر ارزش آن کاهش یافت. با این حال، مقدار و کیفیت این ارز به دلیل گسترش امپراتوری کارتاژ به اسپانیا تحت حکومت دودمان بارکید پیش از جنگ پونیک دوم و بازیابی آن تحت رهبری هانیبال پیش از جنگ پونیک سوم افزایش یافت. در طول این مدت، استفاده از سکه در شمال آفریقا برای کارتاژ معمول‌تر بود که یا از سکه برنزی استفاده می‌کردند یا اصلاً سکه‌ای وجود نداشت، مگر در مواردی که ارتش‌های مزدور پرداخت می‌شدند و بیشتر سکه‌ها در ایبریا، ساردنیا و سیسیل در گردش بودند.

### صور
شِکِل صور از حدود 300 قبل از میلاد شروع به ضرب شد. به دلیل خلوص نسبی نقره‌اش، این سکه تبدیل به وسیله ترجیحی پرداخت مالیات معبد در اورشلیم شد. در عهد جدید، "30 سکه نقره" که توسط سران کاهنان به یهودا اسکاریوت برای خیانت به عیسی پرداخت شد، ممکن است اشاره به شِکِل‌های صور باشد.

## در حال حاضر
بندانگشتی|شکل جدید دولت اسرائیل.

شِکِل (شِقِل در transcription مستقیم) در سال 1980 جایگزین پوند اسرائیل (عبری: לִירָה، لیره) شد. نماد ارز آن ⟨⟩ بود، هرچند معمولاً به صورت ش یا IS نوشته می‌شد. این واحد به 100 آگوروت جدید (אגורות חדשות) تقسیم می‌شد. در سال 1985 به دلیل تورم شدید، با شِکِل جدید جایگزین شد. نماد ارز آن ⟨ ₪ ⟩ است، هرچند معمولاً به صورت ش״ח یا NIS نوشته می‌شود. این واحد به 100 آگوروت تقسیم می‌شود. هر دو شِکِل اسرائیلی تنها واحدهای ارز فیات هستند و هیچ ارتباطی با وزن فلزات گرانبها ندارند. با سری جدید اسکناس‌ها در سال 2014، بانک اسرائیل transcription های "Sheqel" و "Sheqalim" را کنار گذاشت و به جای آن‌ها از اشکال استاندارد انگلیسی "Shekel" و "Shekels" استفاده کرد.
## جستارهای وابسته
* شِکِل جدید اسرائیل
* اولین سکه شورش یهودیان

## پانویس
رده:ارزهای باستان
رده:یکاهای جرم
رده:یکای پول اسرائیل
رده:نام‌های یکاهای پول