انرژی خورشیدی در ایران

**انرژی خورشیدی در ایران** کشور ایران در میان مدارهای ۲۵ تا ۴۰ درجه عرض شمالی قرار گرفته است و در منطقه‌ای واقع شده که به لحاظ دریافت انرژی خورشیدی در میان نقاط جهان در بالاترین رده‌ها قرار دارد.

میزان تابش خورشیدی در ایران بین ۱۸۰۰ تا ۲۲۰۰ کیلووات ساعت بر مترمربع در سال تخمین زده شده است که البته بالاتر از میزان میانگین جهانی است. در ایران به‌طور میانگین سالیانه بیش از ۲۸۰ روز آفتابی گزارش شده است که بسیار قابل توجه است.

پتانسیل تابشی هر منطقه با توجه به میزان ساعات تابش خورشید (Peak Sun Hours) متفاوت است که برای نمونه، پتانسیل آن در تهران حدود ۵٫۴ ساعت است. برای شهرهای شمالی این مقدار کمتر است و برای شهرهای استان کرمان و فارس بیشتر است.

در حال حاضر بزرگ‌ترین نیروگاه خورشیدی فعال در ایران با ظرفیت 120 مگاوات در فولاد مبارکه در استان اصفهان اجرا شده است. 

## تاریخچه انرژی خورشیدی در ایران
از مشهورترین استفاده های تاریخی از انرژی خورشیدی در ایران (در قالب روش ها و متدهای باستانی و سنتی) می توان به این موارد اشاره نمود:

1- سیستم سنتی سرمایش و تهویه ی مبتنی بر بادگیر و زمهریر

2- معماری های سنتی آگاه از فرآیندهای تبادل انرژی

3- کوره ها و تنورهای خورشیدی در چین، هند، مصر و ایران باستان

4- استفاده از انرژی خورشیدی در کاربردهای تبدیل فرآورده های سنتی کشاورزی (خشک کردن)، مهندسی سنتی خواص مواد (قوام دهی خورشیدی به سفال و سرامیک) و کاربردهای کهن بهداشتی و درمانی (ضدعفونی طبیعی)

5- استفاده حداکثری و هوشمندانه از نور طبیعی آفتاب در روز و مهتاب در شب در معماری ابنیه به منظور کاربردهای روشنایی، تزئینی (کاشیکاری برّاق، آئینه کاری و ابزارزنی برای ایجاد سطح انعکاسی بر روی سطوح سنگ و آجر)، اعلان زمانی (ساعت آفتابی، هنگامه ظهر و هنگامه اذان و هنگامه تغییر فصل) و ... .

ایران از کشورهای پیشگام در بهره‌مندی از انرژی خورشیدی در سطح جهان در دهه ۷۰ میلادی بوده است. در دهه شصت هجری شمسی، موضوع انرژی خورشیدی در مقالات علمیِ جراید عمومی مطرح بود. در خلال سالهای 1370 تا 1377 هجری شمسی اولین ساختمان انرژی خورشیدی ایران (واجد اجزای فعال انرژی و غیرفعال) در دانشگاه علم و صنعت ایران به همت دکتر حاجی سقطی به بهره برداری رسید. دکتر مهدی بهادری نژاد (معاون و استاد وقت دانشگاه صنعتی شریف) از مروجین فناوری انرژی خورشیدی در جامعه مهندسین مکانیک ایران (و سپس با تاسیس انجمن انرژی خورشیدی ایران) در خلال سالهای 1370 تا 1373 بود و گزارشی درباره لزوم و اهمیت انرژی خورشیدی برای آینده ایران برای مرکز پژوهشهای مجلس در سال 1372 تالیف نمود. در دهه ۱۳۷۰، آزمایشگاه‌های تحقیقاتی خورشیدی در دانشگاه‌ها شکل گرفت، سپس در اخبار عمومی مطرح شد. در حوالی سال 1373 ، یک خط مونتاژ پنلهای خورشیدی (عمدتاً برای پشتیبانی نیروی برق در ایستگاه های مخابراتی دورافتاده) توسط وزارت پست و تلگراف و تلفن در ایران راه اندازی گردید.  در سالهای ۱۳۷۴ تا ۱۳۷۹، «سازمان انرژی نو ایران (سانا)» به‌عنوان متولی توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر تأسیس و رشد یافت. در سال 1383 هجری شمسی اولین مولد خورشیدی از نوع دیش استرلینگ در ایران (با ظرفیت 10 کیلووات) در پژوهشگاه نیرو ساخته و آزمایش شد. در خلال سالهای 1387 تا 1391 هجری شمسی، بزرگترین نیروگاه خورشیدی خاورمیانه (تا آن زمان) در شیراز با نام "نیروگاه سهموی خطی شیراز" به بهره برداری رسید. در سال 1399، اولین نیروگاه خورشیدی شناورِ ایران به ظرفیت 30 کیلووات در پتروشیمی مهاباد راه اندازی شد. در سال 1404 اولین نیروگاه های بزرگتر از 100 مگاواتِ خورشیدیِ فعالِ ایران با ظرفیت 100 مگاوات در محلات و 120 مگاوات در فولاد مبارکه در استان اصفهان افتتاح شد.  

## مجموع ظرفیت نصب شده برق خورشیدی ایران
طبق آمار منتشره ماهانه توسط ساتبا، تا خرداد ۱۴۰۴، مجموعاً حدود ۱۷۰۰ مگاوات ظرفیت نصب شده نیروگاه‌های تجدیدپذیر ایران بوده است که از این میزان، بیشترین سهم (69 درصد و معادل با حدود 870 مگاوات) متعلق به نیروگاه‌های خورشیدی می‌باشد. تا دوم دی ماه ۱۴۰۴ ظرفیت انرژی های تجدید پذیر به رشدی ۲۰۰ درصدی به حدود ۳۵۰۰ مگاوات رسید. 

وزیر نیرو در ۲۲ خرداد ۱۴۰۴ به رسانه‌ها اعلام کرد که "اکنون ۱۷۹۳ مگاوات ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر در کشور در حال بهره‌برداری است که ۵۶۱ مگاوات آن در دولت چهاردهم وارد مدار شد". وی در تاریخ 9 تیر ۱۴۰۴ به رسانه‌ها اعلام کرد: "تولید برق انرژی‌های تجدیدپذیر ایران امروز به بیش از ۲۳۰۰ مگاوات می رسد". در ۲۸ مرداد ۱۴۰۴، رئیس ساتبا اعلام کرد که ظرفیت منصوبه نیروگاه‌های تجدیدپذیر ایران از ۲۱۰۰ مگاوات عبور کرده است. در ۳۱ شهریور ۱۴۰۴ ساتبا اعلام کرد که ظرفیت نیروگاه های تجدیدپذیر ایران به بیش از ۲۳۰۰ مگاوات رسیده است. در مهرماه ۱۴۰۴ معاون اجرائی رئیس جمهور اعلام نمود که تولید برق خورشیدی کشور به ۲۵۰۰ مگاوات رسیده است. در ۱۸ مهرماه ۱۴۰۴ اعلام شد که ظرفیت برق تجدیدپذیر کشور از ۲۵۰۰ مگاوات و ظرفیت نیروگاه های خورشیدی کشور از ۲۰۰ مگاوات فراتر رفته است. در ۷ آبان ۱۴۰۴ اعلام شد که با افزوده شدن ۲۰۰ مگاوات جدید به نیروگاه های خورشیدی طی دو هفته، مجموع ظرفیت نیروگاه های تجدیدپذیر کشور به ۲۷۰۰ مگاوات رسید. در ۲۵ آبان ۱۴۰۴ وزیر نیرو اعلام کرد که مجموع ظرفیت نیروگاه های تجدیدپذیر ایران از ۳۰۰۰ مگاوات عبور کرده است. در ۹ آذر ۱۴۰۴، از مرز ۳۱۰۰ مگاوات هم عبور کرد. در دوم دی ماه به حدود ۳۵۰۰ مگاوات رسید. در 16 دی ماه اعلام شد که ایران از مرز 4000 مگاوات ظرفیت نصب شده تولید برق تجدیدپذیر عبور کرده است. در 21 بهمن 1404 اعلام شد که ظرفیت نصب شده تجدیدپذیر در کشور به 4200 مگاوات رسیده است.

در بهار ۱۴۰۴ مجموع تولید برق خورشیدی کشور، رشدی ۷۷ درصدی (در مقایسه با مدت مشابه پارسال) داشته است. در مجموع ۴ ماه ابتدای ۱۴۰۴، تولید برق از منبع انرژی خورشیدی، رشدی ۷۱٪ درصدی نسبت به مدت مشابه پارسال در ایران داشته است.

## بزرگترین نیروگاه خورشیدی ایران
نیروگاه خورشیدی فولاد مبارکه به ظرفیت فعلی 120 مگاوات (که در تیرماه 1404 به صورت رسمی افتتاح شد)، هم اکنون بزرگترین نیروگاه خورشیدی ایران (به صورت تک خاستگاه) به شمار می رود. البته خوشه های مولدهای توزیع شده خانگی و تجاری که محدود به ظرفیت انشعاب هستند، و به صورت توزیع شده در کل شبکه قرار دارند، بزرگترین خوشه مولدهای خورشیدی در ایران (به صورت توزیع شده و نه تک خاستگاه) به شمار می روند.

## سامانه های خورشیدی کوچک مقیاس و خانگی در ایران
در کنار طرح‌های کلان در سال 1404، سامانه‌های خورشیدی کوچک‌مقیاس نیز به سرعت در حال گسترش هستند. در آبان 1398 فقط 3500 نیروگاه کوچک مقیاس خورشیدی خانگی در ایران وجود داشت. در سال ۱۴۰۱ ظرفیت این سامانه‌ها به مجموع ۷۰ مگاوات رسید و در مهر ۱۴۰۴ از ۳۳۰ مگاوات عبور کرده و به بیش از ۵۶ هزار سامانه کوچک معادل ۳۳۷ مگاوات ظرفیت منصوبه در کشور رسیده است. در مهر 1404 اعلام شد که ظرفیت نیروگاه های کوچک انشعابی خورشیدی در کشور از 350 مگاوات هم فراتر رفته است و 15 درصد ظرفیت نیروگاه های تجدیدپذیر کشور را تشکیل می دهد.

## جایگاه جهانی انرژی خورشیدی ایران
اگرچه ایران به علت اقلیم خود، یکی از پرپتانسیل ترین کشورهای جهان در زمینه تابش دریافتی انرژی خورشیدی است، در جایگاه 40 تا 50 ام در بین کشورها در اکتبر سال 2025 در زمینه "ظرفیت نصب شده انرژی خورشیدی" قرار دارد.

## نیروگاه خورشیدی در ایران
بندانگشتی|202x202px|روند رشد ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر ایران
نیروگاه‌های تجدید پذیر مختلفی در استان‌های ایران احداث شده‌اند که با استفاده از انرژی باد، خورشید، زیست توده و برق-آبی کوچک نسبت به تولید انرژی برق اقدام می‌کنند. سهم نیروگاه‌های خورشیدی در ابتدای سال ۱۴۰۲ بیش از ۴۵۰ مگاوات بوده است که سهم ۵۳٪ از ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر را به خود اختصاص داده است.

با وجود این که ایران پتانسیل بالایی برای استفاده از انرژی‌های پاک و به خصوص انرژی فوتوولتائیک خورشیدی دارد، اما سرمایه‌گذاری در آن با سرعت بالایی نسبت به کشورهای دنیا به پیش نرفته است. روند رشد احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر مطابق تصویر مقابل است که سهم نیروگاه‌های خورشیدی در آن به نسبت شاخص تر بوده است.
فهرست نیروگاه‌های خورشیدی با ظرفیت بالای یک مگاوات تا نیمه سال ۱۴۰۲ که هم‌اکنون در مدار و در دست بهره‌برداری می‌باشد، به شرح زیر است:

در دی ماه سال ۱۴۰۲، قراردادی برای اجرای طرح احداث ۴ گیگاوات نیروگاه انرژی تجدیدپذیر، به عنوان بزرگ‌ترین قرارداد یکجای ساخت نیروگاه تجدیدپذیر بادی و خورشیدی در غرب آسیا منعقد شد که قرار است تا پیش از آغاز دوره پیک مصرف در سال ۱۴۰۳ به بهره‌برداری برسد. شرکت‌های برق منطقه‌ای استان‌های تهران با ۳۲ درصد، فارس با ۱۰ درصد و سیستان و بلوچستان با ۹ درصد از استان‌هایی هستند که بیشترین سهم را در احداث نیروگاه‌های مربوط به این ۴ گیگاوات در کشور دارند.

* نیروگاه خورشیدی اراک
* نیروگاه خورشیدی تبریز
* نیروگاه خورشیدی طالقان
* نیروگاه خورشیدی بیرجند
* نیروگاه خورشیدی سمنان
* نیروگاه خورشیدی شیراز
* نیروگاه خورشیدی یزد
* نیروگاه خورشیدی هرمزگان
* نیروگاه خورشیدی خلیج فارس در همدان
* نیروگاه خورشیدی جرقویه در اصفهان
* نیروگاه خورشیدی جاسک در ماهان کرمان
* نیروگاه خورشیدی امیرکبیر در همدان
* نیروگاه خورشیدی آرکا در ماهان کرمان

## تولید پنل‌های خورشیدی PV در ایران
تولید پنل‌های خورشیدی در ایران به صورت مونتاژ سلول‌های خورشیدی و نصب مدار و شیشه روی پنل خورشیدی انجام می‌گیرد. سلول‌های خورشیدی از چین و هند وارد می‌شوند. یکی از کارخانه‌های تولیدکننده پنل‌های خورشیدی PV در شهرک صنعتی شیراز قرار دارد که پنل‌ها را در اندازه ۲×۱ متر تولید می‌کند که ۷۲ سلول خورشیدی در خود داشته و توان تولیدی بین ۳۲۰ تا ۳۷۵ وات را دارد. راندمان پنل‌های خورشیدی در این کارخانه بین ۱۷ تا ۱۸ درصد است. کارخانه‌های ایران با توجه به نیاز مصرف‌کنندگان در تیراژهای بالا شیوه تولید خود را متناسب با نیاز مصرف‌کننده تغییر می‌دهند.

به‌علاوه شرکت مانا انرژی پاک در استان مرکزی تنها سازنده کامل نیروگاه‌های خورشیدی است به‌گونه‌ای که قطعات به‌کاررفته در نیروگاه‌ها مانند ویفرهای سیلیکونی سلول‌های خورشیدی را نیز تولید می‌کند. مانا انرژی پاک توان ساخت ۱۰۰۰ مگاوات پنل خورشیدی در سال را بدون ارزبری دارد.

## جستارهای وابسته
* انرژی خورشیدی مبتنی بر فضا
* برج مکشی خورشیدی
* بادگیر
* دودکش خورشیدی
* انرژی حرارتی خورشیدی
* توان خورشیدی
* صفحه خورشیدی
* سلول خورشیدی
* سلول فوتوالکتروشیمیایی
* سلول خورشیدی رنگ-حساس
* اثر فوتوولتاییک
* اثر ترموالکتریک
* اثر فوتوالکتریک
* تاریخچه انرژی های تجدیدپذیر

## منابع

رده:انرژی جایگزین
رده:انرژی خورشیدی
رده:تبدیل انرژی