آخرین وسوسه مسیح (فیلم)

***آخرین وسوسهٔ مسیح*** یک فیلم حماسی و مذهبی در ژانر درام محصول سال ۱۹۸۸ به کارگردانی مارتین اسکورسیزی است. فیلم‌نامه را پل شریدر نوشت و بازنویسی‌هایی بدون ذکر نام نیز توسط اسکورسیزی و جی کاکس انجام شد. این اثر اقتباسی از نیکوس کازانتزاکیس و رمان جنجالی او در سال ۱۹۵۵ با همین نام (''آخرین وسوسهٔ مسیح'') است. فیلم با بازی ویلم دفو، هاروی کایتل، باربارا هرشی، آندره گرگوری، هری دین استنتون و دیوید بویی ساخته شد و به‌طور کامل در مراکش فیلم‌برداری گردید.

فیلم زندگی عیسی و کشمکش او با شکل‌های گوناگون وسوسه از جمله ترس، شک، افسردگی، بی‌میلی و شهوت را به تصویر می‌کشد. رمان و فیلم، عیسی را در حال وسوسه‌شدن با تصور روابط جنسی نشان می‌دهند که این موضوع موجب خشم برخی گروه‌های مسیحی شد و آن را کفرگویی دانستند. در ابتدای فیلم یک هشدار آورده شده است: «این فیلم بر اساس انجیلها ساخته نشده بلکه بر پایهٔ کاوش داستانی در نبرد جاودانهٔ روحانی است».

*آخرین وسوسهٔ مسیح* نقدهای مثبتی از سوی منتقدان و برخی رهبران مذهبی دریافت کرد و اسکورسیزی نامزد جایزهٔ اسکار بهترین کارگردانی شد. بازی باربارا هرشی در نقش مریم مجدلیه برای او نامزدی جایزهٔ گلدن گلوب بهترین بازیگر نقش مکمل زن را به همراه داشت. موسیقی پیتر گابریل نیز تحسین شد و نامزد جایزهٔ گلدن گلوب بهترین موسیقی گردید. بازی دفو در نقش عیسی مورد ستایش قرار گرفت، در حالی‌که بازی کایتل در نقش یهودا نامزد جایزهٔ تمشک طلایی بدترین بازیگر مکمل مرد در جایزهٔ تمشک طلایی شد.

## داستان
عیسی ناصری، نجاری در ایالت وابستهٔ امپراتوری روم، یهودیه است. او میان خواسته‌های شخصی خود و آگاهی‌اش از نقشهٔ خدا برای او دچار کشمکش است. دوستش یهودا اسخریوطی مأمور می‌شود که او را به‌دلیل همکاری با رومی‌ها در به‌صلیب‌کشیدن یهودیان شورشی بکشد، اما شک می‌کند که عیسی همان مسیحا باشد و از او می‌خواهد رهبری جنگ آزادی‌بخش علیه رومیان را بر عهده بگیرد. در حالی که عیسی به او اطمینان می‌دهد پیامش محبت به بشریت است، یهودا هشدار می‌دهد که به شورش آسیب نزند.

عیسی پس از نجات‌دادن مریم مجدلیه (روسپی) از سنگسار و تعمید توسط یحیی، شروع به موعظه می‌کند. او شاگردانی گرد می‌آورد که برخی آزادی از رومیان را می‌خواهند، اما عیسی تأکید می‌کند که مردم باید به امور روحانی بپردازند. عیسی برای آزمودن پیوند خود با خدا به بیابان می‌رود، جایی که وسوسه‌های شیطان را پس می‌زند. پس از بازگشت از بیابان، مرثا و مریم از بیت‌عنیا از او پرستاری می‌کنند و او را تشویق به ازدواج و داشتن فرزند می‌کنند.

پس از انجام معجزاتی، از جمله زنده‌کردن ایلعازر، خدمت عیسی به اورشلیم می‌رسد، جایی که او و پیروانش صرافان را از معبد بیرون می‌رانند. او شروع به خونریزی از دستانش می‌کند که آن را نشانه‌ای می‌داند مبنی بر اینکه باید برای نجات بشریت بر صلیب بمیرد و به یهودا دستور می‌دهد او را به رومیان تحویل دهد. عیسی شاگردانش را برای پسح و سدر پسح گرد می‌آورد، سپس یهودا گروهی از سربازان را برای دستگیری او به باغ جتسیمانی می‌آورد. پونتیوس پیلاطس، هرچند به فضیلت‌های عیسی اذعان می‌کند، به او می‌گوید که باید کشته شود زیرا تهدیدی برای امپراتوری روم به‌شمار می‌رود. عیسی سپس کتک زده می‌شود، شلاق می‌خورد، مورد تمسخر قرار می‌گیرد و برای تصلیب برده می‌شود.

بر روی صلیب، دختری جوان که خود را فرشتهٔ نگهبان عیسی معرفی می‌کند، به او می‌گوید که هرچند او پسر خدا است، اما مسیحا نیست و خدا از او خشنود است و می‌خواهد او خوشبخت باشد. او عیسی را از صلیب پایین می‌آورد و نزد مریم مجدلیه می‌برد که با او ازدواج می‌کند. آن دو زندگی خوشی دارند، اما با مرگ ناگهانی مریم، عیسی با دلداری فرشته تسلا می‌یابد و سپس با مریم از بیت‌عنیا و مرثا، خواهران ایلعازر، خانواده تشکیل می‌دهد. در دوران پیری، عیسی با رسول پولس روبه‌رو می‌شود که دربارهٔ مسیحا موعظه می‌کند و می‌کوشد به او بگوید خودش همان کسی است که پولس دربارهٔ او تبلیغ می‌کند. پولس او را رد می‌کند و می‌گوید حتی اگر عیسی بر صلیب نمرده باشد، پیام او حقیقت است و چیزی مانع از تبلیغ آن نخواهد شد. عیسی با او مجادله می‌کند و می‌گوید که رستگاری نمی‌تواند بر پایهٔ دروغ باشد.

در اواخر عمر، در حالی که اورشلیم درگیر شورش است، عیسی سالخورده و در حال مرگ شاگردان سابق خود را به بالینش می‌خواند. وقتی یهودا می‌آید، آشکار می‌شود که فرشتهٔ نگهبان عیسی در واقع شیطان بوده که او را فریب داده تا باور کند نیازی به قربانی‌کردن خود برای نجات جهان ندارد. عیسی در حالی که از میان شهر در حال سوختن می‌خزد، به محل مصلوب‌شدنش بازمی‌گردد و از خدا می‌خواهد که بگذارد رسالتش را انجام دهد و می‌گوید: «می‌خواهم مسیحا باشم!». سپس خود را بار دیگر بر صلیب می‌یابد و بر وسوسهٔ «آخرین وسوسه» غلبه می‌کند؛ وسوسه‌ای برای فرار از مرگ، ازدواج و خانواده‌داشتن، که در صورت تحقق، فاجعه‌ای برای بشریت در پی داشت. عیسی فریاد می‌زند «تمام شد!» و جان می‌سپارد.

## بازیگران

* ویلم دفو در نقش عیسی
* هاروی کایتل در نقش یهودا اسخریوطی
* باربارا هرشی در نقش مریم مجدلیه
* هری دین استنتون در نقش شائول/پولس طرسوسی
* دیوید بویی در نقش پونتیوس پیلاطس
* استیو شیل در نقش سنتوریون
* ورنا بلوم در نقش مریم، مادر عیسی
* رابرتس بلوسوم در نقش استاد سالخورده
* بری میلر در نقش یِرُبعام
* گری باسارابا در نقش اندره
* اروین کرشنر در نقش زبدی
* ویکتور آرگو در نقش پطرس
* پل هرمن در نقش فیلیپ
* جان لوری (هنرمند) در نقش یعقوب، پسر زبدی
* مایکل بین در نقش یوحنا
* لئو برمستر در نقش نتنائیل
* آندره گرگوری در نقش یحیی
* توماس آرانا در نقش ایلعازر
* آلن روزنبرگ در نقش توما
* نحمیا پرسوف در نقش خاخام
* پیتر برلینگ در نقش گدا
* لئو مارکس در نقش شیطان
* مارتین اسکورسیزی در نقش اشعیا
*  در نقش دختر فرشته
*  در نقش مرثا
*  در نقش مریم از بیت‌عنیا

## تولید
### توسعه
مارتین اسکورسیزی از کودکی شیفتهٔ تصویرپردازی‌های مربوط به عیسی بود و می‌خواست نسخه‌ای سینمایی از زندگی او بسازد. او در سال ۱۹۶۲ هنگامی که در دانشگاه نیویورک تحصیل می‌کرد نسخه‌ای از رمان *[[آخرین وسوسه مسیح]]* نوشتهٔ نیکوس کازانتزاکیس را دریافت کرد، اما آن را تا سال ۱۹۷۲ نخواند. در طول فیلم‌برداری *[[باکس‌کار برتا]]*، باربارا هرشی و دیوید کارادین نسخه‌های بیشتری از رمان را به او دادند. او از ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۸ به‌آرامی کتاب را خواند و تصمیم گرفت که باید آن را اقتباس کند. پل شریدر بین سال‌های ۱۹۸۱ تا ۱۹۸۲ فیلمنامه‌ای بر اساس رمان نوشت. اسکورسیزی و جی کاکس در سال ۱۹۸۳ طی هشت ماه فیلمنامهٔ شریدر را بازنویسی کردند و بیشتر دیالوگ‌ها را تغییر دادند. در ابتدا نام کاکس در کنار شریدر به‌عنوان نویسنده روی پوستر آمده بود، اما پس از شکایت شریدر، انجمن نویسندگان آمریکا نام او را حذف کرد.

تولید فیلم در سال ۱۹۸۳ در پارامونت پیکچرز با بودجه‌ای ۱۵ تا ۲۰ میلیون دلاری آغاز شد. آیدان کوئین برای نقش عیسی و استینگ برای نقش پونتیوس پیلاطس در بازیگران اصلی حضور داشتند. جیسون میلر نیز برای نقش یحیی در نظر گرفته شد، اما از پروژه کناره‌گیری کرد. مدیریت پارامونت و شرکت مادر آن، صنایع گلف اند وسترن، به‌دلیل افزایش بودجه و دریافت نامه‌های اعتراضی از گروه‌های مذهبی نگران شدند. پروژه وارد مرحلهٔ توقف تولید شد و سرانجام در دسامبر ۱۹۸۳ لغو گردید. اسکورسیزی سپس *[[پس از ساعات اداری]]* را ساخت و از رها شدن پروژه توسط پارامونت ناامید شد.

اسکورسیزی و نماینده‌اش تلاش کردند پروژه را احیا کنند و فیلم‌برداری در یوگسلاوی، اسپانیا یا شمال آفریقا را در نظر گرفتند. در سال ۱۹۸۶، یونیورسال پیکچرز به پروژه علاقه‌مند شد. اسکورسیزی پیشنهاد داد فیلم را در ۵۸ روز با ۷ میلیون دلار بسازد، و یونیورسال سرانجام چراغ سبز نشان داد، مشروط بر آنکه اسکورسیزی در آینده فیلمی جریان‌اصلی برای استودیو کارگردانی کند (که در نهایت به ساخت *[[تنگه وحشت (فیلم ۱۹۹۱)|تنگهٔ وحشت]]* انجامید).

اسکورسیزی برای یافتن بازیگری که بتواند نقش عیسی را ایفا کند با مشکل روبه‌رو بود. او نخستین‌بار ویلم دفو را در فیلم *[[برای زندگی و مرگ در لس آنجلس]]* دید و بازی او در ''جوخه'' توانایی‌های او را برای این نقش تأیید کرد. دفو که در آن زمان در ماساچوست تدریس می‌کرد، بی‌درنگ نقش را پذیرفت. استینگ جای خود را به دیوید بویی داد.
در یکی از قسمت‌های *تجربهٔ جو روگان* در ژانویهٔ ۲۰۲۵، مل گیبسون فاش کرد که اسکورسیزی از او خواسته بود نقش عیسی را در فیلم بازی کند. گیبسون گفت در آن زمان به اسکورسیزی گفته: «وای. من این کار را نمی‌کنم».

اریک رابرتس در خاطرات خود نوشت که نقش عیسی به او پیشنهاد شد، اما پس از مشورت با مدیر برنامه‌هایش آن را رد کرد. رابرتس ادعا می‌کند اسکورسیزی از این تصمیم او ناراحت شد و از آن زمان کینه‌ای به دل گرفت.

### فیلم‌برداری
جان بیرد به پیشنهاد تری گیلیام به‌عنوان طراح صحنه استخدام شد. اسکورسیزی اعلام کرد که نمی‌خواهد فیلم پرزرق‌وبرق باشد و از «شکوه، وقار یا احترام افراطی» پرهیز می‌کرد. ژان-پی‌یر دلیفر طراحی لباس‌های فیلم را برعهده داشت. در نخستین روز فیلم‌برداری، اسکورسیزی از تمیزی بیش از حد سربازان رومی انتقاد کرد و سیاهی‌لشکرها را مجبور کرد در خاک غلت بزنند.

فیلم‌برداری در مراکش انجام شد و روستای اومنست به‌عنوان ناصره و مَجدَلا استفاده شد. صحنه‌های بیابانی بیست دقیقه بیرون از اومنست گرفته شد. مکناس برای صحنه‌های اورشلیم استفاده شد و اصطبل‌های اسماعیل بن شریف شبیه مسجدالاقصی بودند؛ جایی که اسکورسیزی امیدوار بود در فیلم‌برداری ۱۹۸۳ استفاده کند. دو روز فیلم‌برداری نیز در کوه‌های نزدیک ازرو و ایتو انجام شد. در فیلم جلوه‌های ویژهٔ اندکی وجود داشت و اسکورسیزی بیشتر بر نورپردازی و تدوین تکیه کرد. معبد مشرکان که در صحنهٔ موعظه سر کوه دیده می‌شود، بر اساس طرح‌های تمدن بابل ساخته شده بود.

صحنهٔ مصلوب‌کردن طی سه روز با شصت زاویهٔ دوربین مختلف فیلم‌برداری شد. فیلم‌برداری دشوار بود، زیرا دفو تنها می‌توانست دو تا سه دقیقه روی صلیب بماند. صحنهٔ حرکت آهستهٔ جمعیت استهزاگر در هنگام مصلوب‌کردن، الهام‌گرفته از نقاشی‌ای از هیرونیموس بوش بود. تصویربرداری اصلی در اکتبر ۱۹۸۷ آغاز شد و تا ۲۵ دسامبر ۱۹۸۷ پایان یافت.

باربارا هرشی استفاده از بدل برای صحنهٔ جنسی خود را رد کرد و گفت: «می‌دانستم اگر خودم این صحنه را بازی کنم، واقعاً حس می‌کنم یک روسپی هستم».

## مضامین
اسکورسیزی گفت یهودا «نمایانگر خشونت و بازوی قدرتمند است، اما این راه درستی نیست» و اینکه فیلم در واقع تقابل میان اصول زور عریان و محبت است.

اسکورسیزی افزود که «برخی بخش‌های کتاب را نسبت به زنان کمی سخت‌گیرانه» یافته است. او یادآور شد که حواریون نخستین کسانی بودند که عیسی را ترک کردند، در حالی‌که زنان با او ماندند. جملهٔ فرشته با این مضمون که «در جهان تنها یک زن وجود دارد. زنی با چهره‌های بسیار». به‌منظور هشدار به مخاطب بود که فرشته در واقع نیرنگ شیطان است.

## موسیقی
حاشیهٔ صوتی فیلم که توسط پیتر گابریل ساخته شد، در سال ۱۹۸۸ نامزد جایزهٔ گلدن گلوب بهترین موسیقی شد و با عنوان *اشتیاق* بر روی سی‌دی منتشر گردید؛ آلبومی که در سال ۱۹۹۰ برندهٔ جایزهٔ گرمی برای بهترین آلبوم «نیو ایج» شد. موسیقی فیلم خود به محبوبیت موسیقی ملل کمک کرد. گابریل سپس آلبومی گردآوری‌شده با عنوان *اشتیاق– منابع* منتشر کرد که شامل آثار اضافی از موسیقی‌دانان گوناگون بود؛ آثاری که در آهنگ‌سازی این موسیقی متن الهام‌بخش او بودند یا از آن‌ها برای موسیقی فیلم نمونه‌برداری کرده بود. در ساخت موسیقی متن، هنرمندان بین‌المللی بسیاری مشارکت داشتند، از جمله نصرت فتح‌علی خان (موسیقی‌دان و خوانندهٔ پاکستانی)، عبدال عزیز (نوازندهٔ قانون مصری)، کودسی ارگونر (نوازندهٔ نی ترکی)، و نوازندگان دودوک ارمنی، آنترانیک اسکاریان و وچه هوسپیان.

## اکران
فیلم در ۱۲ اوت ۱۹۸۸ اکران شد. سپس در ۷ سپتامبر ۱۹۸۸ به‌عنوان بخشی از جشنوارهٔ فیلم ونیز به نمایش درآمد. در واکنش به پذیرش فیلم به‌عنوان بخشی از برنامهٔ جشنواره، کارگردان فرانکو زفیرلی فیلم خود *[[توسکانینی جوان]]* را از برنامه کنار کشید.

هرچند *آخرین وسوسهٔ مسیح* بر روی وی‌اچ‌اس و لیزردیسک منتشر شد، بسیاری از فروشگاه‌های اجارهٔ ویدئو، از جمله بلاکباستر ویدئو که در آن زمان غالب بود، به‌دلیل واکنش‌های بحث‌برانگیز پیرامون فیلم از عرضهٔ آن خودداری کردند.

در سال ۱۹۹۷، مجموعه کرایتریون نسخه‌ای ویژه از *آخرین وسوسهٔ مسیح* را بر روی لیزردیسک منتشر کرد. کرایتریون این فیلم را در سال ۲۰۰۰ بر روی دی‌وی‌دی و در مارس ۲۰۱۲ در دیسک بلوری منطقهٔ A و در آوریل ۲۰۱۹ در منطقهٔ B دوباره منتشر کرد.

## بازخورد
### گیشه
*آخرین وسوسهٔ مسیح* در ۱۲ اوت ۱۹۸۸ در ۱۲۳ سالن سینما در ایالات متحده و کانادا اکران شد و در نخستین آخر هفتهٔ خود ۴۰۱٬۲۱۱ دلار فروش داشت. در پایان اکران، فروش آن در ایالات متحده و کانادا به ۸٬۳۷۳٬۵۸۵ دلار رسید. در سطح بین‌المللی، فیلم ۲۵٫۴ میلیون دلار فروش داشت و مجموع فروش جهانی آن به ۳۳٫۸ میلیون دلار رسید.

### واکنش منتقدان
وبگاه راتن تومیتوز گزارش می‌دهد که ۸۲٪ از ۱۰۳ منتقد سینمایی به فیلم نقد مثبت داده‌اند و میانگین امتیاز ۷٫۶ از ۱۰ را ثبت کرده‌اند. اجماع منتقدان بیان می‌کند: «برخلاف اتهام بی‌حرمتی، بزرگ‌ترین گناهان *آخرین وسوسهٔ مسیح* در واقع ریتم کند و برخی دیالوگ‌های ضعیف است — اما شور و شوق مارتین اسکورسیزی برای موضوع در این تأمل غالباً متعالی دربارهٔ ایمان می‌درخشد». وبگاه متاکریتیک که امتیاز میانگین وزنی به نقدهای منتقدان جریان اصلی اختصاص می‌دهد، به فیلم نمرهٔ ۸۰ از ۱۰۰ بر اساس ۱۸ نقد داده است که نشان‌دهندهٔ «به‌طور کلی نقدهای مطلوب» است.

راجر ایبرت در نقدی چهار از چهار ستاره برای *[[شیکاگو سان-تایمز]]* — که بعدها فیلم را در فهرست «فیلم‌های بزرگ» خود قرار داد — نوشت که اسکورسیزی و فیلمنامه‌نویس «به مسیح احترام گذاشتند که او و پیامش را جدی گرفتند و فیلمی ساختند که او را به تصویری زننده و تضعیف‌شده از یک کارت‌پستال مذهبی تقلیل نمی‌دهد. اینجا او جسم و خون است، در حال کشمکش، پرسش‌گری، و جست‌وجوی راه درست از خود و پدرش و در نهایت پس از رنج عظیم، شایستگی آن را می‌یابد که بر صلیب بگوید: "تمام شد."» جین سیسکل از *[[شیکاگو تریبون]]* نوشت: «دفو موفق می‌شود ما را به درون راز، رنج و شادی زندگی مقدس بکشاند. این فیلم به‌هیچ‌وجه یکی دیگر از آن حماسه‌های خسته‌کنندهٔ کتاب‌مقدسی نیست. در این فیلم چالش و امید واقعی وجود دارد».

نقدی وابسته به سرویس خبری کاتولیک بیان داشت که *آخرین وسوسهٔ مسیح* «نه به‌خاطر تعصب ضد مذهبی، بلکه به دلیل کاستی‌های هنری شکست می‌خورد». *[[لزلی هالیول]]* از چهار ستاره تنها یک ستاره به فیلم داد و آن را «زیبا فیلم‌برداری‌شده و به‌شکلی چشمگیر بازی‌شده، اما پرحرف و بیش‌ازحد طولانی» توصیف کرد. آلن جونز در *[[ریدیو تایمز]]* چهار ستاره از پنج ستاره به فیلم داد و آن را «مقاله‌ای چالش‌برانگیز دربارهٔ زندگی عیسی» و «نه کفرآمیز و نه توهین‌آمیز» خواند، هرچند آن را «اندکی طولانی» دانست و افزود اسکورسیزی برای رعایت حرمت موضوع برخی نکات را تعدیل کرده است. او این موارد را «نقدهای جزئی» دانست و نتیجه گرفت که فیلم «اثری صادقانه» است.

اسکورسیزی قرار بود کارگردانی اقتباس سینمایی *[[کشتی شیندلر]]* را برعهده بگیرد و همراه با استیون زایلیان روی فیلمنامه کار می‌کرد، اما به‌دلیل واکنش‌ها به *آخرین وسوسهٔ مسیح* از پروژه کنار کشید. او همچنین احساس می‌کرد که کارگردانی چنین فیلمی توسط فردی غیریهودی مناسب نیست.

## جنجال
### حملهٔ تروریستی
در ۲۲ اکتبر ۱۹۸۸، یک گروه کاتولیک انتگرالیست سینمای «سن-میشل» در پاریس را هنگام نمایش فیلم به آتش کشید. اندکی پس از نیمه‌شب، یک وسیلهٔ آتش‌زا زیر یکی از صندلی‌های سالن زیرزمینی کم‌نظارت‌تر (که فیلم دیگری در آن پخش می‌شد) منفجر شد. این وسیلهٔ آتش‌زا شامل مقداری پتاسیم کلرات بود که با شیشه‌ای حاوی اسید سولفوریک فعال می‌شد. این حمله سیزده نفر را زخمی کرد که چهار نفر از آنان به‌شدت دچار سوختگی شدند و سینما آسیب جدی دید.

### تهدید به مرگ
در کتاب راجر ایبرت با عنوان *اسکورسیزی به روایت ایبرت*، این منتقد دربارهٔ واکنش‌ها به *آخرین وسوسهٔ مسیح* نوشت: «... اسکورسیزی هدف تهدیدهای مرگ و مرثیهٔ ارمیایی واعظان تلویزیونی قرار گرفت». این تهدیدها به اندازه‌ای جدی بود که اسکورسیزی ناچار شد برای چندین سال در برنامه‌های عمومی از محافظ شخصی استفاده کند.

### اعتراضات
بندانگشتی|بُرش روزنامه از اوت ۱۹۸۸
به‌دلیل فاصله گرفتن فیلم از روایت‌های انجیل — و به‌ویژه یک صحنهٔ کوتاه که در آن عیسی و مریم مجدلیه ازدواج خود را به‌طور کامل انجام می‌دهند — چندین گروه مسیحی بنیادگرا پیش از اکران و هم‌زمان با آن، اعتراضات پرسروصدا و تحریم‌هایی علیه فیلم سازمان‌دهی کردند. یکی از این اعتراض‌ها که توسط یک ایستگاه رادیویی مذهبی در کالیفرنیا برگزار شد، ۶۰۰ معترض را گرد هم آورد تا مقابل دفتر مرکزی شرکت مادرِ وقت یونیورسال استودیوز، یعنی ام‌سی‌ای کورپوریشن، تحصن کنند.

یکی از معترضان لباس رئیس هیئت مدیرهٔ ام‌سی‌ای کورپوریشن، لو واسرمن، را پوشید و وانمود کرد که میخ‌هایی را از طریق دستان عیسی به صلیبی چوبی می‌کوبد. مبلغ انجیلی بیل برایت پیشنهاد داد نگاتیو فیلم را از یونیورسال بخرد تا آن را نابود کند.

اعتراضات آن‌قدر مؤثر بود که چندین زنجیرهٔ سینمایی را متقاعد کرد فیلم را به نمایش نگذارند. یکی از این زنجیره‌ها، جنرال سینماز، بعدها بابت این کار از اسکورسیزی عذرخواهی کرد.

### سانسور و ممنوعیت‌ها
مادر آنجلیکا، راهبهٔ کاتولیک و بنیان‌گذار شبکه تلویزیونی کلمهٔ ابدی (EWTN)، *آخرین وسوسه* را «کفرآمیزترین تمسخر از عشای ربانی که تاکنون در این جهان صورت گرفته» و «یک فیلم هولوکاست که قدرت نابود کردن ابدی روح‌ها را دارد» توصیف کرد.

در برخی کشورها، از جمله یونان، آفریقای جنوبی، ترکیه، مکزیک، شیلی و آرژانتین، این فیلم برای چندین سال ممنوع یا سانسور شد. تا فوریهٔ ۲۰۲۴، فیلم همچنان در فیلیپین و سنگاپور ممنوع بود.

در فوریهٔ ۲۰۲۰، نتفلیکس اعلام کرد که این فیلم یکی از پنج عنوانی است که به درخواست ادارهٔ توسعهٔ رسانه‌ای و اینفوکام دولت سنگاپور از نسخهٔ سنگاپور نتفلیکس حذف شده است.

## جوایز و نامزدی‌ها

## یادداشت‌ها


## منابع

## پیوند به بیرون
* 
* 
* 

رده:آثار موسیقی پیتر گابریل
رده:اقتباس‌ها از آثار نیکوس کازانتزاکیس
رده:به‌تصویرکشیدن مریم در فیلم
رده:دیوید بویی
رده:سانسور فیلم در ایالات متحده آمریکا
رده:شیطان در فیلم
رده:فیلم‌نامه‌های پل شریدر
رده:فیلم‌ها به زبان انگلیسی
رده:فیلم‌ها به کارگردانی مارتین اسکورسیزی
رده:فیلم‌های ۱۹۸۸ (میلادی)
رده:فیلم‌های آمریکایی دهه ۱۹۸۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های اقتباس‌شده از انجیل
رده:فیلم‌های آمریکایی
رده:فیلم‌های حماسی آمریکایی
رده:فیلم‌های حماسی کانادا
رده:فیلم‌های حماسی مذهبی
رده:فیلم‌های حماسی
رده:فیلم‌های درام ۱۹۸۸ (میلادی)
رده:فیلم‌های درام آمریکایی
رده:فیلم‌های درام کانادایی
رده:فیلم‌های درام مذهبی
رده:فیلم‌های درباره مذهب
رده:فیلم‌های سانسورشده
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری شده در مراکش
رده:فیلم‌های کانادایی به زبان انگلیسی
رده:فیلم‌های کانادایی دهه ۱۹۸۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های کانادایی
رده:فیلم‌های مستقل آمریکایی
رده:فیلم‌های مستقل کانادا
رده:فیلم‌های مستقل
رده:فیلم‌های واقع‌شده در امپراتوری روم
رده:فیلم‌های واقع‌شده در سده ۱ (میلادی)
رده:فیلم‌های واقع‌شده در فلسطین
رده:فیلم‌های یونیورسال پیکچرز
رده:مناقشه‌های مربوط به مسیحیت
رده:مناقشه‌های وقاحت در سینما
رده:نمودهای فرهنگی پطرس
رده:نمودهای فرهنگی پولس رسول
رده:نمودهای فرهنگی پونتیوس پیلاطس
رده:نمودهای فرهنگی یحیی