گاه‌شماری رویدادهای تاریخی ارمنستان

**گاهشماری رویدادهای تاریخی [[ارمنستان]]**
بندانگشتی|250px|چپ|استان‌های تاریخی ارمنستان بزرگ
بندانگشتی|200px|چپ|نقشه ارمنستان در دوران تیگران بزرگ

## سده۲۳ (پیش از میلاد)
* هایک (اسطوره) خلق ملت ارمنی در سرزمین آیراراد

## سده ۹ (پیش از میلاد)
* تأسیس پادشاهی اورارتو توسط آرامٍ (آرامو). (۸۴۴ تا ۸۵۸ پیش از میلاد)
* حکومت ساردوری یکم کسی که توانست شهر توشپا را بنا نهد. (۸۲۸ تا ۸۴۴ پیش از میلاد)
* حکومت منوآ کسی که توانست دشت آرارات را فتح نماید. (۷۸۵ تا ۸۱۰ پیش از میلاد)

## سده ۸ (پیش از میلاد)
* حکومت آرگیشتی یکم کسی که امپراتوری ارمنستان را تأسیس نمود. (۷۵۳ تا ۷۸۵ پیش از میلاد)
* ساخت قلعه‌های اربونی توسط آرگیشتی یکم و انتخاب به عنوان پایتخت کشور ارمنستان (ایروان کنونی). (۷۸۲ پیش از میلاد)

## سده ۶ (پیش از میلاد)
* غلبه بر پادشاهی اورارتو توسط شاهنشاهی ماد. (۵۸۵ پیش از میلاد)
* ضمیمه کردن خاک ارمنستان به امپراتوری ایران توسط داریوش بزرگ. (۵۱۲ پیش از میلاد) و آوردن نام ارمنستان برای اولین بار در سنگ نبشته بیستون ارمنستان هخامنشی

## سده ۵ (پیش از میلاد)
* تأسیس حکومت دودمان اروندی توسط یرواند یکم. (۴۰۱ پیش از میلاد)

## سده ۴ (پیش از میلاد)
* حمله اسکندر به داریوش سوم شکست دادن آن پادشاه و استقلال دوباره ارمنستان. (۳۳۱ پیش از میلاد)

## سده ۲ (پیش از میلاد)
* آرتاشس اول، تأسیس پادشاهی جدید به نام دودمان آرتاشسی و ایجاد شهری جدید به نام آرتاشات. (۱۹۰ پیش از میلاد)

## سده ۱ (پیش از میلاد)
بندانگشتی|200px|چپ|تیگران بزرگ
* قدرت گرفتن تیگران دوم (تیگران بزرگ). (۹۵ پیش از میلاد)
* تهاجم به کاپادوکیه. (۹۳ پیش از میلاد)
* فتح آتروپاتکان و اسروئن و کردوئنه (به ارمنی کورچایک) توسط تیگران بزرگ. (۸۸ پیش از میلاد)
* فتح سوریه و کیلیکیه و فنیقی‌ها توسط تیگران بزرگ. (۸۳ پیش از میلاد)
* ارتش تیگران و نبرد تیگراناکرت بر ضد لوکولوس. (۶۹ پیش از میلاد)
* هجوم پومپه بر ارمنستان. (۶۶ پیش از میلاد
* مرگ تیگران بزرگ و انتقال پادشاهی به آرتاواز دوم. (۵۵پیش از میلاد)

## سده ۱ (میلادی)
* پایان حکومت دودمان آرتاشسی
* تیرداد یکم و تأسیس سلسله اشکانی ارمنستان

## سده ۳ (میلادی)
* دفع تهاجم ساسانی توسط تیرداد دوم
* آغاز سلطنت تیرداد سوم

## سده ۴ (میلادی)
* ارمنستان اولین دولتی است که مسیحیت را به عنوان دین رسمی به رسمیت می‌شناسد. در زمان تیرداد سوم مسیحیت به عنوان دین رسمی کشور ارمنستان می‌شود.

## سده ۵ (میلادی)
بندانگشتی|200px|چپ|مسروب ماشتوتس
* اختراع الفبای ارمنی توسط مسروب ماشتوتس
* پایان حکومت سلسله اشکانی ارمنستان
* نبرد آوارایر، به رهبری وارتان مامیکونیان برای حفظ دین مسیحیت در ارمنستان

## سده ۹ (میلادی)
* آشوت یکم و تأسیس دودمان باگراتونی

## سده ۱۰ (میلادی)
بندانگشتی|200px|چپ|ویرانه‌های شهر باستانی ارمنی آنی
* آشوت سوم و انتخاب آنی به عنوان پایتخت کشور ارمنستان

## سده ۱۲ (میلادی)
* نفوذ ترکان سلجوقی به فلات ارمنستان (ارمنستان سلجوقی)
* ظهور خاندان زاکاریان و ایجاد ارمنستان زاکارید
* ظهور پادشاهی و ارمنستان جدید (پادشاهی ارمنی کیلیکیه)
* ظهور حکومت جدید به نام دودمان هتومی در کیلیکیه

## سده ۱۳ (میلادی)
* ظهور حکومت جدید به نام دودمان لوزینیان در کیلیکیه

## سده ۱۶ (میلادی)
* نفوذ صفویان در ارمنستان فتح آن کشور. (۱۵۰۲م)
* نبرد بین صفویان و امپراتوری عثمانی بر سر ارمنستان. (۱۵۱۴م)
* اشغال ارمنستان توسط سلیم یکم. (۱۵۲۰م)
* سری دوم جنگ‌های بین صفویان و دولت عثمانی در ارمنستان. (۱۵۳۲م تا ۱۵۵۵م)
* ایجاد صنعت چاپ ارمنی در استانبول. (۱۵۶۷م)

## سده ۱۷ (میلادی)
* نبرد شاه عباس بزرگ و عثمانی و کوچ هزاران ارمنی به ایران توسط شاه عباس نابودی و آتش زدن شهرها و روستاهای ارمنستان و ایجاد خانات ایروان و خانات نخجوان به عنوان دولت‌های دست نشانده. ۱۶۰۵م)

## سده ۱۸ (میلادی)
* تولد سایات‌نووا (شاه نغمه‌ها) بزرگترین موسیقی دان ارمنی. ۱۷۱۲م)

## سده ۱۹ (میلادی)

* عهدنامه گلستان میان امپراتوری روسیه و قاجاریان ۱۸۱۳)
* قشون روس، ایروان را تصرف کرد. (اول اکتبر ۱۸۲۷)
* عهدنامه ترکمنچای منعقد شد. (دهم فوریه ۱۸۲۸)
* پیمان سن استفانو میان امپراتوری روسیه و امپراتوری عثمانی منعقد گردید. (۱۹ فوریه ۱۸۷۸)
* عهدنامه برلین منعقد شد. (اول ژوئیه ۱۸۷۸)
* دولت تزار مدارس ارمنی را در قفقاز تعطیل کرد. (۱۸۸۵م)
* حزب فدراسیون انقلابی ارمنی (داشناکسوتیون) در تفلیس بنیان نهاده شد. (۱۸۹۰م)
* عبدالحمید دوم قشون مجزای کرد (مردم کرد) را تحت عنوان حمیدیه تشکیل داد که مأموریت آنان کشتار ارامنه و آشوری‌ها بوده است. (۱۸۹۰ تا ۱۸۹۱م)
* کشتار ارمنیان روستای ارمنی ساسون توسط قشون ترک. (۱۸۹۴م)
* کشتارهای جمعی ارمنی‌ها در نواحی ارمنستان غربی توسط دولت عثمانی. (۱۸۹۵ تا ۱۸۹۶م)

## سده ۲۰ (میلادی)
بندانگشتی|250px|چپ|نسل‌کشی ارمنی‌ها توسط دولت ترکیه

[بندانگشتی|250px|چپ|ژنرال‌های ارمنی در [جنگ جهانی دوم شرکت نمودند. مارشال ایوان باقرامیان، رئیس ستاد نیروی دریایی هوْوانس ایساکُو، رئیس نیروهای مکانیزه مارشال هامازاسپ باباجانیان، مارشال آرمناک خانفریانس فرمانده ارشد هوانیروز]]
* قانون دولت تزاری در مورد مصادره اموال کلیسای ارمنی. (۱۲ ژوئن ۱۹۰۳)
* قیام ارمنی‌های قفقاز جنوبی علیه سیاست ضد ارمنی تزار. (۱۹۰۳م)
* کشتار اهالی ارمنی شهر آدانا توسط نیروهای ترک. (۱۹۰۹م)
* عملیات جنگی ساری قامیش، شکست ارتش ترکیه. (۱۹۱۴–۱۹۱۵م)
* دفاع قهرمانانه اهالی ارمنی وان در مقابل ارتش ترکیه. (۶ مه ۱۹۱۵)
* تبعید و قتل متفکرین ارمنی استانبول توسط حکومت ترکیه، (۲۴ آوریل ۱۹۱۵)
* شروع نسل‌کشی ارمنیان توسط حکومت ترکیه. (۱۹۱۵ تا ۱۹۱۶م)
* نبرد قهرمانانه سارداراباد و شکست قشون ترکیه. (۲۲ تا ۲۶ مه ۱۹۱۸)
* نبرد قهرمانانه قره کلیسا و شکست قشون ترکیه، (۲۵ تا ۲۸ مه ۱۹۱۸)
* تشکیل اولین جمهوری ارمنستان. در (۲۸ مه ۱۹۱۸)
* عقد معاهده سور. ۱۹۲۰م
* جنگ ارمنستان–ترکیه. ۱۹۲۰م
* تشکیل جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی. (۲۰ نوامبر ۱۹۲۰)
* اولین مهاجرت ارامنه خارج به ارمنستان شوروی آغاز گردید. ۱۹۲۱م)
* کومیتاس وارداپت در پاریس درگذشت (۲۲ اکتبر ۱۹۳۵)
* یقیشه چارنتس در «بیمارستان زندان ایروان» به طرز مشکوکی درگذشت. (۲۷ نوامبر ۱۹۳۷)
* شروع جنگ جهانی دوم و شرکت هزاران ارمنی در جنگ. (۱۹۳۹م)
* گارگین نژده در مسکو در گذشت. (۲۱ دسامبر ۱۹۵۵)
* آوتیک ایساهاکیان در ایروان در گذشت. (۱۷ اکتبر ۱۹۵۷)
* آرام خاچاتوریان در مسکو در گذشت. (۱ مه ۱۹۷۸م)
* هوانس شیراز در ایروان در گذشت. (۲۴ مارس ۱۹۸۴)
* پارلمان اروپا، نسل‌کشی ارمنی‌ها را به رسمیت شناخت، و انکار ترکیه را محکوم کرد. (۱۸ ژوئن ۱۹۸۷)
* کشتار ارامنه سومقاییت توسط شورشیان آذربایجانی (کشتار سومقاییت). (۲۷ تا ۲۹ فوریه ۱۹۸۸)
* زمین‌لرزه اسپیتاک. (۷ دسامبر ۱۹۸۸)
* قتل‌عام ارامنه گنجه توسط نیروهای آذربایجانی (قتل‌عام گنجه). (نوامبر ۱۹۸۸)
* شروع جنگ قره باغ (فوریه ۱۹۸۸)
* قتل‌عام ارامنه باکو توسط سربازان جمهوری آذربایجان (قتل‌عام باکو). (۱۹۹۰م)
* فروپاشی دولت شوروی و استقلال ارمنستان و تشکیل جمهوری مستقل ارمنستان. (۲۱ سپتامبر ۱۹۹۱)
* کشتار ارامنه ماراقا توسط نیروهای آذربایجانی (کشتار ماراقا). (آوریل ۱۹۹۲)

## جستارهای وابسته

* تاریخ ارمنستان
* گاه‌شمار تاریخ نوین ارمنستان
* فهرست سال‌ها در ارمنستان
* فهرست مقالات مرتبط با ارمنستان

## منابع

* هراند پاسدرماجیان، (تاریخ ارمنستان) ترجمه محمد قاضی. تهران، زرین ۱۳۷۷
* تاریخ ارمنستان از دوران ما قبل تاریخ تا آخر سده هجدهم ترجمه آ. گرمانیک تهران ۱۳۶۰
* 

رده:تاریخ ارمنستان
رده:گاه‌شماری‌ها بر پایه کشور