طایفه بورکی

**طایفه بورکی** یک طایفه قدیمی از لرهای جنوبی است. که اکثریت در بخش کوار شهرستان شیراز استان فارس زندگی می کنند.

حمدالله مستوفی نخستین بار در حدود ۱۰۰۰ سال پیش این طایفه را از اولین طوایف لر به شمار آورد، و سپس در دوره صفویه در کتاب عالم آرای عباسی به کوچ برخی از طوایف لر از نواحی لرنشین همدان و لرستان به جنوب ایران اشاره شد که بورکی یکی از آنها بود.

## طایفه بورکی
### تاریخچه
پیشینه تاریخی طایفه بورکی، به زمان پادشاهی شاه عباس صفوی باز می گردد. یکی از عمده ترین اسباب انحطاط فرمان روایی صفویان، وجود سران و سرداران مقتدر قزلباش بود که مانعی برای تثبیت اقتدار پادشاهی یگانه به شمار می آمد. شاه عباس برای حذف قدرت نظامی و سیاسی قزلباشان اقدامات زیر را انجام داد:
* **سرکوب و از میان بردن سران قزلباش**
* **از میان بردن حکومت های قبیله ای مستقل،** مثل ذوالقدر درفارس و افشار در کرمان
* **ایجاد اتحادیه های ایلی،** مثل ایل بختیاری
* **کوچاندن قبایل **: شاه عباس برای مهار و تضعیف قبایل قزلباش به کوچاندن و جابه‌جایی این قبایل و قبایل غیر قزلباش مثل لر کوچک، چیک وار، کرد مکری و بختیاری با هم نمود.
این اقدامات باعث در هم شکستن تفوق قزلباش در بلوک قدرت گردید. در وضعیت جدید هیچ گروهی به‌طور مطلق بر دیگری برتری نداشت و همگی قدرت خود را مدیون پشتیبانی شاه بودند.

در همین راستا طایفه بورکی از نواحی مرکزی زاگرس به منطقه کوار کوچ كرده و در آنجا ساکن شدند.

امروزه بخش عظیمی از جمعیت شهرستان کوار، مخصوصا بخش طسوج در استان فارس را بورکی ها تشکیل می دهند. و روستایی به همین نام در این شهرستان وجود دارد. همچنین آنها در بخش هایی از شهرستان های شیراز، سروستان، فیروزآباد، سپیدان، کازرون و لامرد نیز ساکن اند.

### بورکی ها و جنبش های سیاسی اجتماعی
در سرتاسر دوران قاجار، بورکی ها به عنوان طایفه ای ناراضی از حکومت، مشغول فعالیت های ضد قاجاری بوده اند که این امر موجب پراکندگی و تبعید و کوچ اجباری آنها از کوار به دیگر نقاط فارس شده است.

اما اوج فعالیت آنها به نهضت مشروطیت می رسد. که سردمدار این نهضت در فارس، یکی از سران طایفه بورکی به نام میرزا حسین خان معتمد دیوان کواری می باشد. وی در زمان مشروطیت به تهران رفت و پس از آشنایی با اهداف و سران نهضت مشروطیت در بسط آن به شیراز و فارس نقش اساسی ایفا کرد و به همراه طایفه خود و البته دیگر مشروطه خواهان فارس، ایالت فارس را به یکی از مهمترین کانون های مشروطیت بدل کرد، و سر انجام نیز در این راه جان کشته می‌شود.

از دیگر افراد مشهور این طایفه، می توان به ملا ماندگار بورکی اشاره کرد، که از افراد نزدیک کریم خان زند بوده است و در زمان او آبادانی های بسیاری در شهر کوار ایجاد می‌گردد.

## گویش بورکی
بورکی ها به زبان لری جنوبی یا لری بورکی حرف می زنند این گویش به دلیل‌ همجواری با مردم فارس زبان بسیار آمیخته با فارسی شده و درحال فراموشی است. در اینجا برای شناخت بیشتر ریشه و اصالت این طایفه، تعدادی از کلمات کاربردی که توسط آنها به کار برده می شود، آمده است. همان‌طور که مشاهده می شود، تمام این کلمات ریشه  پهلوی دارند و بسیاری از این کلمات توسط اقوام لر ساکن لرستان نیز به کار برده می شوند.

لازم است ذکر شود که کلمات زیر از گویش مردم شهر طسوج در شهرستان کوار فارس، که عمده جمعیت آن از طایفه بورکی می باشد، گرفته شده است.

در بعضی کلمات حرف **او** به **ای** تبدیل می شود. مانند کلمات خون، پول، مو، زانو، دود، کوچه، فوت، که به تر تیب به **خین، پیل، می، زانی، دید، کیچه، فیت ** تبدیل می شوند. و همچنین در بعضی کلمات نیز حرف **ب** به **او** تبدیل می شود.مانند آب، شب، تب، سبز، ابر که به ترتیب به **او، شو، تو، سوز، اور** تبدیل می شوند.
در این لهجه تحت تاثیر لهجه شیرازی حرف **او** به آخر اشیا و جاندارانی که در تعریف واقع می شوند اضافه می شود.

## منابع

رده:لر کوچک
رده:شهرستان کوار
رده:عشایر استان فارس