خاندان بوربون

**خاندان بوربون** (به انگلیسی: House of Bourbon) دودمانی است که در پادشاهی فرانسه شکل گرفت و شاخه‌ای از خاندان کاپتی، خاندان سلطنتی فرانسه، به‌شمار می‌رود. نخستین پادشاهان بوربون در قرن شانزدهم بر فرانسه و ناوار حکمرانی کردند. شاخه‌ای از بوربون‌های فرانسوی در قرن هجدهم به پادشاهی اسپانیا رسید و خانواده سلطنتی کنونی اسپانیا از این شاخه است. شاخه‌های دیگری از بوربون‌های اسپانیایی نیز بر تخت‌های ناپل، سیسیل و پارما سلطنت کردند. امروزه اسپانیا و لوکزامبورگ پادشاهانی از خاندان بوربون دارند.

بوربون‌های سلطنتی در سال ۱۲۷۲ به وجود آمدند، زمانی که روبر، کنت کلرمون کوچک‌ترین پسر پادشاه لوئی نهم، پادشاه فرانسه با وارث ارباب بوربون یعنی بئاتریس بورگونی ازدواج کرد. این خاندان به مدت سه قرن به عنوان یک شاخه فرعی از خاندان‌های پادشاهی فرانسه ادامه یافت و به عنوان اشراف فرانسوی تحت فرمانروایی پادشاهان کاپتی و والوآ خدمت کرد.

خط ارشد خاندان بوربون در سال ۱۵۲۷ با مرگ شارل سوم، دوک بوربون منقرض شد. این باعث شد که شاخه بوربون-واندوم از نظر تبارشناسی به شاخه ارشد خانه بوربون تبدیل شود. در سال ۱۵۸۹، با مرگ هانری سوم، پادشاه فرانسه، دودمان والوآ منقرض شد. بر اساس قانون سالیک، هانری ناوار، رئیس خاندان بوربون، به عنوان نماینده ارشد شاخه بازمانده از دودمان کاپتی، به عنوان هانری چهارم، پادشاه فرانسه شد. سپس پادشاهان بوربون بخشی از پادشاهی ناوار در شمال پیرنه را که پدر هانری (آنتوان) با ازدواج (یوره اوکساریس) در سال ۱۵۵۵ به دست آورده بود، به فرانسه ملحق و تا زمان سرنگونی در سال ۱۷۹۲ بر هر دو حکومت کردند. در سدهٔ ۱۸، افرادی از این خاندان بر اسپانیا و جنوب ایتالیا (پادشاهی سیسیل و پادشاهی پارما) چیره شدند و افرادی دیگر از بوربون‌ها دوک‌نشین‌های مهمی مانند دوک اعظم لوکزامبورگ و دوک‌نشین پارما را در دست گرفتند. شاخه اصلی بوربون‌ها در طول انقلاب فرانسه و با اعدام لوئی شانزدهم به‌طور موقت سقوط کرد. اما در سال ۱۸۱۴ به مدت کوتاهی و به‌طور قطعی در ۱۸۱۵ پس از سقوط اولین امپراتوری فرانسه، به پادشاهی بازگشتند. سلسله ارشد بوربون‌ها سرانجام طی انقلاب ژوئیه ۱۸۳۰ سرنگون شد. شاخه فرعی بوربون، یعنی خاندان اورلئان، به مدت ۱۸ سال (۱۸۳۰–۱۸۴۸) حکومت کرد که از این دوران با عنوان سلطنت ژوئیه یاد می‌شود، تا اینکه آن نیز طی انقلاب فوریه ۱۸۴۸ سرنگون شد و لوئی فیلیپ از سلطنت برکنار و از فرانسه تبعید شد.

امروزه دودمان پادشاهی اسپانیا و دوک‌های اعظم لوکزامبورگ، از دودمان بوربون و از نسل فیلیپ، دوک آنژو فرزند لوئی، گراند دوفن و نوه لوئی چهاردهم، پادشاه فرانسه هستند.

در سال ۱۷۰۰، با مرگ کارلوس دوم، پادشاه اسپانیا، هابسبورگ‌های اسپانیایی در نسل مردان منقرض شدند. بر اساس وصیت کارلوس دوم بدون فرزند، نوه دوم لوئی چهاردهم فرانسه با شرط عدم اتحاد تاج و تخت فرانسه و اسپانیا به عنوان جانشین وی معرفی شد. این موضوع با مخالفت قدرت‌های آن روز اروپا مانند هابسبورگ اتریش و بریتانیای کبیر مواجه شد. این مخالفت باعث بروز جنگ‌های جانشینی اسپانیا شد. در نهایت شاهزاده فیلیپ، دوک آنژو، با عنوان فلیپه پنجم، پادشاه اسپانیا شد. جدایی دایمی تاج و تخت فرانسه و اسپانیا زمانی حاصل شد که در قرارداد اوترخت در سال ۱۷۱۴، فیلیپ انصراف خود از امتیازاتش نسبت به تاج و تخت فرانسه و تمامی القاب و عنوان‌ها و دارایی‌ها را برای خود و فرزندانش تأیید کرد و ترتیبات مشابه بعداً تاج و تخت اسپانیا را باعث شد این دو از هم جدا نگه داشته شوند. شاخه اسپانیایی بوربون (به اسپانیایی به عنوان Borbón [boɾˈβon] ترجمه شده است) چندین بار سرنگون شده و بازسازی شده است، در ۱۷۰۰–۱۸۰۸، ۱۸۱۳–۱۸۶۸، ۱۸۷۵–۱۹۳۱، و از سال ۱۹۷۵. بوربون‌ها از ۱۷۳۴ تا ۱۸۰۶ در پادشاهی ناپل و از ۱۷۳۵ تا ۱۸۱۶ در سیسیل و از ۱۸۱۶ تا ۱۸۶۰ در پادشاهی متحد دو سیسیل حکومت کردند. آنها همچنین در پارما از ۱۷۳۱ تا ۱۷۳۵، ۱۷۴۸–۱۸۰۲ و ۱۸۴۷–۱۸۵۹ حاکم بودند.

## پیشینه
نام بوربون از نام دژی قدیمی گرفته شده که امروزه به نام بوربون لارشامبو (Bourbon l'Archambault) معروف است. این دژ در استان قدیمی بوربون در مرکز فرانسه قرار داشت. سر دودمان خاندان بوربون، آدمار (Adhémar) نام داشت. یکی از اخلاف آدمار به نام بئاتریس بورگونی در سال ۱۲۶۸ میلادی با روبر، کنت کلرمون، ششمین پسر شاه لوئی نهم ازدواج کرد. پسر این دو به نام لوئی، در سال ۱۳۲۷ اولین دوک بوربون شد.

## به قدرت رسیدن
در تاریخ بیست و پنجم مارس ۱۵۸۹ میلادی و همزمان با به قدرت رسیدن هانری ناوار، حکومت سلسله بوربون‌ها در کشور فرانسه آغاز شد. بوربون‌ها یکی از خاندان‌های مقتدر و نیرومند اروپایی بود که در برخی از کشورهای اروپا نظیر اسپانیا، فرانسه و… حکمرانی کردند. دو قرن پس از وی، این خاندان در نیمه قرن شانزدهم میلادی بار دیگر احیا شد و هانری چهارم به تخت پادشاهی نشست. هانری چهارم، خود، پروتستان مذهب بود، ولی برای سلطنت بر کشوری که اکثریت مردم آن کاتولیک بودند، مذهب کاتولیک را پذیرفت و در سال ۱۵۹۴ میلادی تاج‌گذاری کرد. دوران سلطنت برخی از سلاطین بوربون، بسیار طولانی بود به طوری که تنها نوه هانری چهارم با عنوان لوئی چهاردهم و پس از وی، لوئی پانزدهم، مجموعاً بیش از ۱۳۰ سال از طول دوران دویست ساله حکومت بوربون‌ها را به خود اختصاص دادند. آخرین پادشاه این سلسله لوئی شانزدهم بود که در جریان انقلاب فرانسه در ۲۱ ژانویه سال ۱۷۹۳ میلادی، اعدام شد. با اعدام لوئی شانزدهم، پادشاهی بوربون‌ها در فرانسه خاتمه یافت و جمهوری اول فرانسه شکل گرفت.

## بازگشت به قدرت

از آن زمان تا ۱۸۱۴ میلادی، سلطنت فرانسه به‌دست ژنرال‌های ارتش خصوصاً ژنرال برجسته فرانسوی – ناپلئون بناپارت – افتاد. در ۱۸۱۴ با سقوط ناپلئون، متفقین (اتریش، بریتانیا، روسیه و پروس) از خاندان بوربون خواستند که به فرانسه بازگشته و قدرت را به‌دست گیرند.
لوئی هجدهم – برادر لوئی شانزدهم و نوه لوئی پانزدهم که به مدت ۲۰ سال در گوشه و کنار اروپا در تبعید به سر می‌برد – به پاریس آمد و آخرین مرحله سلطنت بوربون‌های فرانسه آغاز شد. بوربون‌ها تا ۱۸۳۰ میلادی در فرانسه بر سر کار بودند تا این که طی انقلاب ۱۸۳۰، شارل دهم – برادر لوئی شانزدهم و لوئی هیجدهم- توسط انقلابیون فرانسوی سرنگون شد.

شاهزادگان کنده شاخه‌ای از خاندان بوربون‌ها بودند که از نسل لوئی یکم، شاهزاده کنده عموی هانری چهارم سرچشمه می‌گرفتند و شاهزادگان کونتی از خاندان کنده بودند. هر دو خاندان، که به عنوان شاهزادگان اصیل شناخته می‌شدند، خانواده‌های اشرافی برجسته فرانسوی بودند که به خاطر مشارکتشان در امور فرانسه، حتی در دوران تبعید در انقلاب فرانسه، تا زمان انقراض هر یک در سال‌های ۱۸۳۰ و ۱۸۱۴، شناخته شده بودند. در نتیجه، از زمان انقراض خاندان کاپتی کورتنی در سال ۱۷۳۳، بوربون‌ها تنها شاخه مشروع باقی‌مانده از خاندان کاپتی هستند. اگرچه خاندان براگانزا نامشروع است، اما نسب خود را از طریق نسبشان از روبر دوم، پادشاه فرانسه از طریق خاندان اول بورگونی و سپس از طریق شاخه پرتغالی بورگونی به خاندان کاپتی می‌رساند. پدروی یکم، پادشاه پرتغال صاحب پسری نامشروع به نام ژواو، بنیانگذار دودمان اویش، شد که او نیز صاحب پسری نامشروع به نام آفونسو شد که او نیز خاندان براگانزا موجود را تأسیس کرد.

شارلوت، دوشس بزرگ لوکزامبورگ با [شاهزاده فلیکس بوربون-پارما و ازدواج کرد و بنابراین جانشینان او که از زمان کناره‌گیری او در سال ۱۹۶۴ در [لوکزامبورگ سلطنت کرده‌اند، نیز عضو خانواده بوربون بوده‌اند. ایزابل، شاهدخت امپراتوری برزیل، نایب السلطنه پدرش، پدروی دوم، امپراتور برزیل، با گاستون، نوه لوئی فیلیپ، پادشاه فرانسه و از خاندان اورلئان ازدواج کرد و بنابراین نوادگان آنها، معروف به اورلئان-براگانزا، در صف جانشینی تاج و تخت برزیل بودند و انتظار داشتند که به آن دست یابند. اگر سلطنت با کودتا در سال ۱۸۸۹ لغو نشده بود. همه اعضای قانونی و زنده خاندان بوربون، از جمله شاخه‌های فرعی آن، از نوادگان مستقیم هانری چهارم از طریق پسرش لوئی سیزدهم پادشاه فرانسه هستند.

## خاندان بوربون (از لوئی نهم تا هانری چهارم)

## شجره‌نامه خاندان بوربون

## فهرست فرمانروایان بوربون

تاریخ‌ها نمایانگر زمان فرمانروایی است (نه زندگی):

### شاهان فرانسه
* ۱۶۱۰-۱۵۸۹: هانری چهارم، پادشاه فرانسه
* ۱۶۴۳-۱۶۱۰: لوئی سیزدهم
* ۱۷۱۵-۱۶۴۳: لوئی چهاردهم
* ۱۷۷۴-۱۷۱۵: لوئی پانزدهم
* ۱۷۹۳-۱۷۷۴: لوئی شانزدهم
* ۱۸۲۴-۱۸۱۴: لوئی هجدهم
* ۱۸۳۰-۱۸۲۴: شارل دهم

### شاهان اسپانیا
* ۱۷۴۶-۱۷۰۰: فلیپه پنجم، پادشاه اسپانیا
* ۱۷۲۴: لوئی یکم اسپانیا (کمتر از یک سال حکومت کرد)
* ۱۷۵۹-۱۷۴۶: فرناندوی ششم
* ۱۷۸۸-۱۷۵۹: کارلوس سوم اسپانیا
* ۱۸۰۸-۱۷۸۸: کارلوس چهارم اسپانیا
* ۱۸۳۳-۱۸۱۳: فردیناند هفتم اسپانیا
* ۱۸۶۸-۱۸۳۳: ایزابلای دوم اسپانیا
* ۱۸۸۵-۱۸۷۴: آلفونسو دوازدهم اسپانیا
* ۱۹۳۱-۱۸۸۶: آلفونسوی سیزدهم اسپانیا
* ۲۰۱۴-۱۹۷۵: خوآن کارلوس اول اسپانیا
* ۲۰۱۴-تا کنون: فلیپه ششم اسپانیا

### شاخه‌های دیگر خاندان بوربون
* شاه دو سیسیل
* دوک بزرگ لوکزامبورگ
* دوک‌های بوربون
* دوک‌های مون‌پنسیه
* دوک‌های وندوم
* خاندان اورلئان
* دوک‌های پارما
* شهریاران کنده
* شهریاران کنتی

## پانویس

## منابع
* 
* همنشین بهار: انقلاب‌های ۱۸۴۸ در اروپا (بخش بوربون‌ها Maison de Bourbon)

https://web.archive.org/web/20161012234236/http://tarikh1.com/house-of-bourbon/
* Bergamini, John D. *The Spanish Bourbons: The History of a Tenacious Dynasty*. Putnam, 1974.
* Petrie, Sir Charles. *The Spanish Royal House*. Geoffrey Bles, 1958.
* Seward, Desmond. *The Bourbon Kings of France*. Barnes & Noble, 1976.
* Van Kerrebrouck, Patrick. *La Maison de Bourbon, 1256-1987*. ___v. Villeneuve d'Ascq, France: The Author, 1987–2000. [only Vol. 2 & Vol. 4 have been published as of 2005]

رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۲۷۲ (میلادی) در اروپا
رده:بنیان‌گذاری‌های دهه ۱۲۷۰ (میلادی) در فرانسه
رده:تاریخ اسپانیا
رده:تاریخ فرانسه
رده:خاندان‌های پادشاهی فرانسه
رده:خانواده‌های سلطنتی اروپا
رده:خانواده‌های نجیب اهل فرانسه
*
رده:دودمان‌های پادشاهی اسپانیا
رده:دودمان‌های پادشاهی ایتالیا
رده:رژیم باستان در فرانسه
رده:شجره‌نامه‌ها
رده:کاپتی‌ها