open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
حسینیه سید مصلی

**حسینیه سید مصلی** مربوط به اوایل دوره قاجار است و در یزد، بلوار امامزاده جعفر، محله گودال مصلی، خیابان مصلی، کوچه جعفر خواجه حسینی، روبروی کاروانسرای پشت سید واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۷۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
*فهرست آثار ملی استان یزد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان یزد
رده:حسینیه‌های تاریخی شهرستان یزد
رده:مصلی‌های تاریخی شهرستان یزد
تپه داش باشی (ارمنی گوللرخ)

**تپه داش باشی (ارمنی گوللرخ)** مربوط به اورارتور - هزاره دوم و اول قبل از میلاد است و در شهرستان ورزقان، بخش مرکزی، دهستان ازومدل جنوبی، چسبیده به ضلع شمالی روستای امیرآباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار هزاره ۱ (پیش از میلاد) در شهرستان ورزقان
رده:تپه‌های باستانی شهرستان ورزقان
رده:آثار هزاره ۲ (پیش از میلاد) در شهرستان ورزقان
آب‌انبار جواهری قوژد

**آب‌انبار جواهری قوژد** مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان گناباد، بخش مرکزی، روستای قوژد واقع شده‌است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۹۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان گناباد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آب‌انبارهای تاریخی شهرستان گناباد
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان گناباد
محوطه سنگ‌نگاره‌های جربت

**مجموعه سنگ نگاره‌های جربت** که در بین اهالی منطقه به نام «سنگ نوشته معروف است»، در شهرستان جاجرم، بخش جلگه سنخواست، دهستان چهارده سنخواست، حدود ۹ کیلومتری غرب روستای جربت واقع شده است. سنگ نگاره های جربت از نظر گستردگی یکی از بزرگترین و از دیدگاه گوناگونی نقوش از متنوع ترین مجموعه سنگ نگاره های شرق ایران است. این مجموعه سنگ نگاره از میانۀ هزارۀ سوم پیش از میلاد در عصر مفرغ تشکیل شده و در دوران تاریخی و دوره اسلامی هم نقوشی به آن افزوده شده است. 
در این مجموعه بیش از صد صخره کوچک و بزرگ با نقوش مختلف وجود دارد که روی هر صخره تعداد زیادی نقش در دوره های مختلف و به رو های گوناگون رسم شده است. صخره های نقش دار از سنگ های رسوبی متشکل از کانی های کوارتز و کلسیت هستند که سطح آنها به دلیل وجود ترکیبات آهندار سیاه رنگ شده و مناسب نقش اندازی است. اغلب نقوش با روش کوبشی و با کوبیدن یک جسم سخت، احتمالاً سنگ، بر روی صخره های سیاه رنگ رسم شده است. بعضی نقوش نیز با روش خراش و از طریق زدودن پوسته سطحی و سیاه رنگ صخره روی آنها نقش شده است.
نقوش حک شده عمدتاً به تصاویر حیوانی به ویژه بزکوهی یا کل با شاخ های بسیار بلند و خمیده، انسان در حالات مختلف، صحنه رقص، صحنه شکار، ادوات جنگی و نقوش هندسی و نمادین و بلاخره کتیبه¬های مختلف اسلامی اختصاص دارد.
با توجه شرایط محیطی منطقۀ جربت در حاشیۀ کویر و جنس رسوبی صخره های نقش دار، تعدادی از سنگ نگاره ها در برابر عوامل فرساینده جوی از قبیل نوسانات دمایی، چرخۀ مداوم یخبندان-حرارت، رشد گلسنگ ها و تنش های طبیعی دیگر آسیب دیده اند. مهار آسیب های طبیعی که امری پیچیده، زمانبر و پر هزینه است، باید از طریق مطالعات دقیق آسیب شناسی و به دست مرمتکاران متخصص در رشته حفاظت و مرمت آثار سنگی انجام شود. 
با وجود پیشرفت روش های حفاظت و مرمت دارایی فرهنگی در دهه های اخیر در ایران، هنوز تجربیات کمی در زمینه مرمت آثار سنگی وجود دارد و حفاظت پیشگیرانه بهترین روش مراقبت از سنگ نگاره های جربت و نمونه های مشابه آن است. 
آشنایی جامعه محلی و گردشگران با اهمیت و ارزش باستان شناختی سنگ نگاره ها در حفظ این آثار اهمیت دارد. کاتالوگ و بروشورهای معرفی سنگ نگاره های جربت، انتشار کتاب و مقالاتی به زبان فارسی و انگلیسی برای معرفی این مجموعه از سوی میراث فرهنگی خراسان شمالی در آگاه سازی مردم و در نهایت حفظ این آثار موثر بوده است.
گردشگران و علاقمندان به هنر صخره ای برای حفظ این آثار باید از یادگار نویسی، راه رفتن روی سنگ نگاره ها، لمس نقوش باستانی، افروختن آتش و ایجاد گرد و غبار در محیط سنگ نگاره ها و هرگونه فعالیت که به نحوی باعث تخریب این آثار می شود پرهیز کنند. چرای دام در محدوده سنگ نگاره ها به دلیل ایجاد انواع آسیب های فیزیکی از جمله تماس احشام با صخره ها و نقوش باستانی، فرسایش خاک و بافت گیاهی و ایجاد گرد و غبار باعث ریز فرسایش و در نهایت تخریب نقوش باستانی می شود. سنگ نگاره ها یک میراث اجدادی هستند که در محیط طبیعی خود معنا می یابند و حفظ آنها یک وظیفه همگانی است.
سنگ نگاره های جربت در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## گالری

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:سنگ‌نگاره‌های تاریخی شهرستان جاجرم
رده:محوطه‌های تاریخی شهرستان جاجرم
تپه کلاته مستوفی

**تپه کلاته مستوفی** مربوط به مفمرع - عصر آهن است و در بجنورد، ۵۰۰ متری حومه غربی شهر بجنورد (کلاته مستوفی)، ۱۵۰ متری شمال جاده اصلی بجنورد، گرگان، در نزدیکی ایستگاه پلیس راه بجنورد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:تپه‌های باستانی شهرستان بجنورد
حسینیه سنگ‌آوی

**حسینیهٔ سنگ‌آوی** مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان گراش، بخش مرکزی، بافت قدیم گراش واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۷۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان گراش
رده:بناهای تاریخی استان فارس
رده:بناهای تاریخی شهرستان گراش
رده:تاریخ گراش
تپه شاه بداغلی

**تپه شاه بداغلی** مربوط به هزاره اول قبل از میلاد - سده‌های متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان خداآفرین، بخش مرکزی، دهستان بسطاملو، روستای شاه بداغلی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان خداآفرین
رده:آثار هزاره ۱ (پیش از میلاد) در شهرستان خداآفرین
رده:تپه‌های باستانی شهرستان خداآفرین
تپه قاریاغدی ۱

**تپه قاریاغدی ۱** مربوط به هزاره اول ق است و در شهرستان میاندوآب، بخش مرکزی، دهستان زرینه‌رود شمالی، جنوب روستای قاریاغدی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

در این تپه که قبرستان روستا بوده یک امام زاده واقع میباشدودربین اهالی روستا قداست خاصی داردو مردم برای حل مشکلات و گرفتن حاجات برای آن امام زاده نذر می‌کنند. معروف است که دو سید که خواهر و برادر بودند در آنجا دفن شده‌اند و این نیز بین اهلی معروف است که آن دو بزرگوار در سفر خود در آنجا مریض شده و بعد فوت دفن می‌شوند
بیشترمردم روستا به شغل چوب فروشی، باغ داری سیب وهلوو انگور مشغول هستند.
معنی ومعادل فارسی نام روستا (برف بارید) است؛ و اسم روستا در بین تمام نامهای روستاهای ترک وآذری زبان دنیا، اسم تک و بامسما و دارای شخصیت منحصر به خود است.
چشمه روستا، در دل کوه کوچک واقع بود، که متأسفانه به علت خشکسالی‌های سالهای ۱۳۷۰ تا ۱۳۹۴. خشک شده، ولی نشان از تمدن ناشناخته‌ای از عصر مس و آهن را در خود دارد.
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار هزاره ۱ (پیش از میلاد) در شهرستان میاندوآب
رده:تپه‌های باستانی شهرستان میاندوآب
محوطه دولامحکه

**محوطه دولامحکه** مربوط به هزاره ۲و۱ قبل از میلاد - سدهٔ ۱۲ تا ۱۰ ه.ق است و در شهرستان ارومیه، بخش صومای برادوست، دهستان برادوست، روستای خلیان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:محوطه‌های باستانی شهرستان ارومیه
خانه بنی طبا

**خانه بنی طبا** مربوط به دوره قاجار - دوره پهلوی است و در آران و بیدگل، محله مختص آباد، اول خیابان ۲۲ بهمن واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۹۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا طی دوره‌های صفوی تا اواخر قاجاریه به شیوه معماری درون گرا و به سبک گودال باغچه ساخته شده‌است. این بنا در سال ۱۳۸۴ هجری شمسی با هزینه شهرداری آران و بیدگل و با همراهی خاندان بنی طبا که از نوادگان امام حسن مجتبی(ع) میباشند، تملک شد و کار مرمت و احیای آن با مساعدت مدیریت میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری منطقه کاشان و آران و بیدگل انجام شد. قدمت قسمت شمالی این خانه به دوران قاجار و زند می‌رسد. باغچه‌های چهارگانه‌ای که در طرفین حیاط وجود داشت، مملو از درختان انار و انجیر و عنّاب و گل سرخ بود. حوضی لبریز از آب زلال که در کنار آن سماور زغالی خودنمایی می‌کرد. مطبخ و تنوری که هر از چندی بانوان خانه جمع می‌شدند و در آن نان می‌پختند. پاییز، انارها چیده و میان اهل خانه تقسیم می‌شد. نظمی در این خانه حکمفرما بود که بچه‌ها با احترام از بزرگترها فرمان می‌بردند و حتّی حاضر نمی‌شدند که به درخت‌ها و میوه‌هایش دست بزنند.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان آران و بیدگل
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان آران و بیدگل
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان آران و بیدگل
قلعه قلا قوره

**بقایای قلعه قلا قوره** در شهرستان بیجار، بخش مرکزی، دهستان سیلتان، ۵۶۰۰ متری جنوب شرقی روستای چشمه سنگین واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۷۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان بیجار
رده:قلعه‌ها در ایران
آغ‌بلاغ تپه‌سی

**آغ بلاغ تپه سی** مربوط به عصر مس - دوره اشکانیان است و در شهرستان هشترود، روستای آغ بولاغ حسن کندی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۷۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره اشکانیان در شهرستان هشترود
رده:آثار عصر مس در شهرستان هشترود
رده:تپه‌های باستانی شهرستان هشترود
غار باستانی چپلک

**غارباستانی چپلک** مربوط به دوره ماقبل تاریخ است و در شهرستان رودبار، بخش عمار لو، روستای نورده فاراب واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۸۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. قدمت این غار با توجه به بقایای استخوان انسان و حیوانات چیزی حدود ۶۳هزار سال پیش تخمین زده شده. با وجود این کشفیات مشخص شد انسان‌ها ۶۰هزار سال پیش از تمدن جیرفت و شهر سوخته و مارلیک در این مناطق زندگی میکردن

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره نوسنگی در شهرستان رودبار
رده:تاریخ گیلان
رده:زمین‌چهرهای استان گیلان
رده:غارهای ایران
رده:غارهای تاریخی شهرستان رودبار
رده:مناطق مسکونی پیشین در ایران
تل ملاگه

**تل ملاگه** در شهرستان فراشبند، بخش مرکزی، دهستان آویز، ۵۰۰ متری بعد از روستای آویز بطرف کازرون، سمت راست جاده واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۷۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:تپه‌های باستانی شهرستان فراشبند
کاخ الیت کیش

**کاخ الیت کیش** مربوط به دوره معاصر - دوره پهلوی است و در جزیره کیش، شرق جزیره کیش، جنب مجمتع‌های مسکونی آفتاب واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاخ مذکور که محل اقامت محمدرضا پهلوی بوده، سالهای اخیر تبدیل به زباله دانی شده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* کاخ مرجان کیش

## منابع

رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان بندر لنگه
رده:کاخ‌های تاریخی شهرستان بندر لنگه
محوطه کهللر

**محوطه کهللر** مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان نیر، بخش مرکزی، دهستان رضاقلی خان قشلاقی، روستای یامچی سفلا واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۹۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان نیر
رده:محوطه‌های تاریخی شهرستان نیر
تپه چهل ماه

**تپه چهل ماه** مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در رشتخوار، ۲ کیلومتری شمال شهر رشتخوار واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۹۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

وجود آثاری از ظروف سفالین شکسته شده قدمت و همچنین مسکونی بودن این تپه را تأیید می‌کند.
بخش زیادی از تپه چهل ماه در جریان خاکبرداری مسیر راه آهن رشتخوار- خواف تخریب شده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان رشتخوار

## منابع

رده:آثار دوران پیش از اسلام در شهرستان رشتخوار
رده:تپه‌های باستانی شهرستان رشتخوار
تپه قلعه نو

**تپه قلعه نو** مربوط به دوره اشکانیان است و در شهرستان اراک، بخش مرکزی، دهستان مشهد میقان، روستای مشهد الکوبه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۰۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره اشکانیان در شهرستان اراک
رده:تپه‌های باستانی شهرستان اراک
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان اراک
تپه زنبور خانه

**قلعه شیر خان** مربوط به دوره اشکانیان - سده‌های متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان کمیجان، بخش مرکزی، دهستان خنجین، روستای چالمیان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان کمیجان
رده:آثار دوره اشکانیان در شهرستان کمیجان
رده:تپه‌های باستانی شهرستان کمیجان
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان کمیجان
آب‌انبار سعید

**آب‌انبار سعید** مربوط به دوره افشار است و در اردکان، محله دروازه سیف واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آب‌انبارهای تاریخی شهرستان اردکان
رده:آثار دوره افشاریان در شهرستان اردکان
برج خانقلی

**برج خانقلی** مربوط به دوره ایلخانی است و در شهرستان ملایر، بخش سامن، شهر سامن، خیابان امام، خیابان خانقلی ، محله چاله خانقلی، برج خانقلی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۱۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این برج خشتی وگلی، در محله چال خانقلی شهر سامن واقع شده وقدمت آن به حدود ۷۰۰سال قبل می‌رسد وقطر پایه‌های آن در حدود ۱۵ متر می‌باشد. ارتفاع این برج در ابتدا در ۴ طبقه بوده‌است که در زمان جنگ جهانی اول در حمله روسها، طبقه بالائی آن با توپ تخریب شده‌است.

این بنا یکی از چهاربرج دیده بانی ودفاعی شهر سامن بوده‌است که در فواصل مختلف در اطراف شهر ساخته شد ه است این برج دارای ۴ طبقه است که طبقات اول ودوم از چینه که نوعی مصالح بومی است ساخته شده ودارای سقف طاقی شکل میباشدطبقات سوم وچهارم ازخشت خام وگل می‌باشد وپوشش مسطح تیر چوبی دارند. بدنه این طبقات دارای سوراخهای مشبک است که علاوه برجنبه تزیینی جهت تیراندازی به سوی دشمنان تعبیه شده‌است.

در زمان جنگ جهانی اول طبقه بالایی آن در حمله روسها با توپ تخریب شده‌است.

ایلخانان یا ایلخانیان نام سلسله‌ای است که از سال ۶۵۴ تا ۷۵۰ ه‍.ق معادل ۱۲۵۶ تا ۱۳۳۵ میلادی در ایران حکومت می‌کردند و فرزندان چنگیزخان مغول بودند. لشکریان چنگیزخان نخستین بار در سال ۶۱۸ ه‍.ق معادل ۱۲۲۱ میلادی به خراسان حمله نمودند. چنگیزخان در سال ۱۲۲۵ میلادی به مغولستان بازگشت و در آنجا درگذشت. سال ۱۲۵۱ م. منگو یا منگل، خان بزرگ یا قاآن، بر آن شد تا با اعزام برادرانش هولاکو و قوبیلای (کوبلاخان) به ترتیب به ایران و چین پیروزی‌های مغولان را تحکیم و تکمیل کند. هولاکو با فتح ایران سلسله ایلخانیان ایران و قوبیلای با فتح چین سلسله یوان چین را بنیاد گذاردند. ایلخانان یعنی خانان محلی و غرض از این عنوان آن بوده‌است که سمت اطاعت ایلخانان را نسبت به قاآنان می‌رسانند و این احترام همه وقت از طرف ایلخانان ایران رعایت می‌شده‌است. فتح ایران به دست هلاکوخان پیامدهای مهمی چون پایان کار اسماعیلیان و انقراض خلافت عباسیان در پی داشت. ایلخانان در ابتدا دین بودایی داشتند اما به تدریج به اسلام گرویدند. ایلخانان مسلمان خود را سلطان نامیده و نام‌های اسلامی برگزیدند.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* مطلب کاملتر در وب سایت رسمی شهر سامن

## منابع

رده:آثار دوره ایلخانیان در شهرستان ملایر
رده:برج‌های تاریخی شهرستان ملایر
تپه تصفیه خانه ۱۷

**تپه تصفیه خانهٔ ۱۷** مربوط به دوران پارینه‌سنگی است و در شهرستان کرمانشاه، بخش مرکزی، دهستان قره سو، ۸۰۰ متری جنوب غرب روستای ده سواران واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۸۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پارینه‌سنگی در شهرستان کرمانشاه
رده:تپه‌های باستانی شهرستان کرمانشاه
گورستان کول نوده

**قبرستان کول نوده** مربوط به عصر آهن دو است و در شهرستان رودبار، بخش عمارلو، روستای نورده فاراب واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۸۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار عصر آهن در شهرستان رودبار
رده:گورستان‌های تاریخی شهرستان رودبار
محوطه قلاکوتی برمکوه

**محوطه قلاکوتی برمکوه** مربوط به عصر آهن دوم و سوم است، که در شهرستان رودسر، روستای برمکوه قرار دارد. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۸۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:محوطه‌های تاریخی شهرستان رودسر
مسجد حضرت فاطمه

**مسجد حضرت فاطمه** **زهراء (س)** مربوط به دوره پهلوی اول است و در تبریز، خیابان تربیت، کوچه پرورش واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۱۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان تبریز
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان تبریز
آب‌انبار حاج علی‌محمد

**آب‌انبار حاج علی محمد** مربوط به دوره پهلوی است و در میبد، میدان شهرداری، بلوار قاضی میر حسین، بلوار شهید جعفری نژاد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۰۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آب‌انبارهای تاریخی شهرستان میبد
رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان میبد
مدرسه علیمرادیان

**مدرسه علیمرادیان** مربوط به دوره پهلوی است و در نهاوند، خیابان ابوذر، میدان ۲۲ بهمن، مسجد و مدرسه علمیه آقای شیخ عزیز الله علیمرادیان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۱۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان نهاوند
رده:مدرسه‌های تاریخی شهرستان نهاوند
برج سیاهوئیه

**برج سیاهوئیه** مربوط به دوره زند است و در شهرستان خاتم، بخش مرکزی، دهستان فتح‌آباد، روستای سیاهوئیه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این برج واقع در خاتم شهر بخش مرکزی (هرات) روستای سیاهوئیه (۷کیلومتری هرات) واقع شده است
این برج در حال تخریب بوده و هیچگونه مرمتی نیز نشده است
از قلعه‌های بزرگ سیاهوئیه (قلعه خیرآباد و قلعه سیاهوئیه) فقط همین یک برج دست نخورده باقی‌مانده

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره زندیان در شهرستان خاتم
رده:برج‌های تاریخی شهرستان خاتم
تپه زورآوند۲

**تپه زورآوند۲** مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان اراک، بخش مرکز ی، شهر داودآباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۰۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان اراک
رده:تپه‌های باستانی شهرستان اراک
زبان نوقایی

**زبان نوقایی** از زبان‌های ترکی رایج در کشور روسیه است که در جنوب غرب روسیه و به ویژه در منطقه کاراچای-چرکسیا حدود نود هزار تن گویشور دارد. گویشوران این زبان از تیره‌های تاتار هستند و به این زبان که گونه‌ای از زبان‌های قپچاق به‌شمار می‌رود تکلم می‌کنند. خط مورد استفاده برای نگارش این زبان خطوط فارسی و سیریلیک است.

زبان نوقایی به گروه زبان‌های ترکی میانه تعلق دارد و می‌توان آن را در گروه قبچاق، زیرگروه قبچاق-نوقای جای داد. زبان نوقایی بیش از هر زبانی دیگر با زبان‌های قره‌قالپاقی و قزاقی نزدیکی دارد. نوقایی از نظر تقسیم‌بندی قبیله‌ای سه گروه گویشی دارد، یعنی «نوقایی»، «آق‌نوقایی» و «قره‌نوقایی».

زبان ادبی نوقایی از زمان حکومت شوراها به بعد توسعه یافته‌است. کوشش‌هایی که در جهت یک دست کردن زبان نوگای به عمل آمده‌است، رفته رفته اختلاف گویش‌ها را از میان می‌برد. در حال حاضر اختلاف عمده میان این گویش‌ها اختلاف آوایی است. واژگان این زبان حاوی عناصر زیاد عربی و فارسی است. واژه‌های روسی زیادی نیز از قبل یا بعد از انقلاب به این زبان وارد شده‌است. برای امور اداری، قضایی و سایر امور دولتی معمولاً از زبان روسی استفاده می‌شود. این زبان به‌طور قطع در معرض خطر Definitely endangered قرار دارد.

## پیشینه
نام نوقای از نام نوقای خان نوه چنگیز خان مغول ریشه گرفته‌است. نوقایی‌ها اقوام بیابانگردی بودند که در سده سیزدهم میلادی کنترل نواحی رود دانوب را بدست گرفتند. بعدها در منطقه دریای سیاه حوالی اوکراین مستقر شدند. در سده نوزدهم میلادی شمار زیادی از افراد این قوم به مناطق مختلف کوچ کردند. شماری به رومانی و ترکیه رفته برخی نیز در روسیه و قفقاز سکنی گزیدند. آنهایی که در ترکیه بودند به دلیل سیاست تک‌زبانی ترکیه و همگون‌سازی به تدریج ترک‌زبان شدند و زبان نوقایی امروزه تنها میان افراد سالخورده نوقایی در ترکیه مورد استفاده است. در سال ۱۹۷۳ شماری روزنامه‌ها و جراید در قفقاز بزبان نوقایی نوشته و چاپ شد اما به دلیل دورافتاده بودن نواحی نوقایی زبان معمولاً این نوشته‌ها آنجا بدستشان نمی‌رسید. هم‌اکنون شمار گویشوران این زبان را حدود نود تا یکصد هزار تن می‌دانند.

## شیوه نگارش
پس از اینکه مدت‌ها از خطی وام گرفته از خط عربی برای نگارش این زبان استفاده می‌شد. این خط چند نشانه اضافی داشت که برای نوشتن آواهای نوقایی مناسب گردد. از سال ۱۹۲۸ الفبای لاتین در لاتین سازی روسی برای این زبان در نظر گرفته شد که حروف آن بدین صورت بود:

بعدها در سال ۱۹۳۹ دوباره الفبای روسی به نحوی که برای زبان نوقا مناسب باشد مجدد بکار گرفته شد.

## جستارهای وابسته
* زبان چوواشی
* زبان باشقیری
* داغستان
* تاتار

## منابع

* http://en.wikipedia.org/wiki/Nogai_language

رده:داغستان
رده:زبان‌ها
رده:زبان‌های اروپا
رده:زبان‌های ازبکستان
رده:زبان‌های پیوندی
رده:زبان‌های ترکی در خطر
رده:زبان‌های ترکی
رده:زبان‌های ترکیه
رده:زبان‌های دارای کد ایزو ۶۳۹–۲
رده:زبان‌های در خطر آسیا
رده:زبان‌های در خطر اروپا
رده:زبان‌های روسیه
رده:زبان‌های قبچاقی
رده:زبان‌های قزاقستان
رده:قره‌چای و چرکس
رده:قفقاز
آتشکده فردقان

**بقایای آتشکده فردقان** مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان فراهان، بخش خنجین، شهر خنجین، روستای فردقان واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۰۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## معرفی
در استان مرکزی، روستای تاریخی فردقان از توابع بخش خنجین شهرستان فراهان است و در شمال غرب این شهرستان قرار دارد. در این روستا بقایای یک قلعه عظیم به مساحت حدود یک هکتار و همچنین بقایای معماری منتسب به یک آتشکده وجود دارد که مهم‌ترین عنصر بارز آن، یک ستون آجری چهاروجهی است.

## پیشینه تاریخی
در کتاب اخبار البلدان نوشته ابن فقیه همدانی گفته شده این همان آتشکده آذرخره می باشد.
برخی متون تاریخی به قلعه فردقان اشاره کرده و از آتشکده‌ای در فردقان سخن گفته و به رویدادهای تاریخی مرتبط با آن پرداخته‌اند. بر اساس نوشته‌های برخی منابع، آتش این آتشکده تا اواخر سده سوم هجری روشن بوده است.

تا قبل از گمانه‌زنی فردقان، تنها اثر باقی‌مانده از این بنا، یک ستون آجری شبدری شکل در خانه یکی از اهالی روستا بود.

در بازدیدی که در اردیبهشت ۱۳۹۴ از اثر انجام شد، انجام عملیات گمانه‌زنی برای شناخت ابعاد معماری بنا ضروری تشخیص داده شد. طی سال‌های ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵ دو طرح پژوهشی تهیه و به پژوهشکده باستان‌شناسی ارسال گردید. پس از بررسی طرح‌ها توسط پژوهشکده، مجوزهای لازم برای انجام عملیات پژوهشی صادر شد و در تابستان ۱۳۹۴ و پاییز ۱۳۹۵ قلعه و آتشکده فردقان مورد مطالعه میدانی و گمانه‌زنی قرار گرفت.

هدف گمانه‌زنی در فصل اول، شناسایی و بررسی وضعیت کلی بنای موسوم به آتشکده بود و در فصل دوم، تعیین عرصه و پیشنهاد حریم قلعه تاریخی فردقان مدنظر قرار گرفت که هر دو هدف محقق شد.

## موقعیت جغرافیایی
روستای فردقان در ۵۰ کیلومتری شمال غرب شهر فرمهین، مرکز شهرستان فراهان، واقع شده است. این روستا در منطقه‌ای کوهستانی و به شکل مثلث در دره‌ای ناهموار محصور شده است و تنها راه ارتباطی مؤثر آن با سایر مراکز، جاده آسفالته‌ای است که آن را به شهر خنجین و از آنجا به مسیر فرمهین-کمیجان متصل می‌کند.

دره اصلی رودخانه فردقان از میانه روستا عبور کرده و آن را به دو بخش شرقی و غربی تقسیم می‌کند. از نظر اقلیمی، فردقان در اقلیم سرد و کوهستانی قرار دارد و بیشترین بارندگی در ماه‌های آبان و بهمن اتفاق می‌افتد.

## منابع تاریخی
بر اساس مطالعات متون تاریخی، از سده سوم هجری به نام فردقان و برخی وقایع مرتبط با آن اشاره شده است. منابع عبارتند از:

* ابن فقیه همدانی در «مختصرالبلدان»
* محمدبن حسن قمی در «تاریخ قم» (سده ۳ هجری)
* ابن اثیر در «الکامل فی التاریخ» (سده ۶ و ۷ هجری)
* احمد تتوی در «تاریخ الفی» (سده ۱۱ هجری)
* یاقوت حموی در «المعجم البلدان»
* حسن قمی در «تاریخ قم» از فردقان با نام مزدجان یاد کرده است.

مطالب ذکر شده شامل تصرف و تخریب آتشکده توسط حاکم قم در سال ۲۸۸ هجری، انتقال درب مطلای آتشکده به کعبه در زمان حجاج بن یوسف، شکست علاءالدوله کاکویه و پناه گرفتن او در قلعه فردقان و زندانی شدن بوعلی سینا در این قلعه است.

## آثار و معماری
بر اساس نتایج پژوهش‌ها، فردقان تا اواخر سده سوم هجری اهمیت خود را حفظ کرده و بقایای ستون آجری موجود در روستا منتسب به آتشکده باقی مانده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* فهرست آتشکده‌های ایران

## منابع
* کتاب تاریخ قم
* کتاب نجم البدان 

رده:آتشکده‌های تاریخی شهرستان فراهان
رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان فراهان
رده:آتشکده‌های استان مرکزی
آرامگاه پیر خاموش

**آرامگاه پیر خاموش** مربوط به دوره سلجوقیان است و در مرند، خیابان هفت تیر شرقی، کوچه صمصامی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۱۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## نگارخانه

Tomb of Pir Khamoush Marand 3.jpg
Tomb of Pir Khamoush Marand 2.jpg


## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره سلجوقیان در شهرستان مرند
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان مرند
آب‌انبار میدان سنگ

**آب‌انبار میدان سنگ** مربوط به دوره صفوی است و در اردکان، بلوار آیت اله خامنه‌ای، خیابان شهید قانعی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آب‌انبارهای تاریخی شهرستان اردکان
رده:آثار دوره صفویان در شهرستان اردکان
رده:میدان‌های تاریخی شهرستان اردکان
دژ آق‌قلا

**دژآق قلا** مربوط به دوره صفوی است و در آق قلا، حاشیه خیابانهای خرمشهر و بسیج واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی شهرستان آق‌قلا
رده:دژهای تاریخی شهرستان آق‌قلا
رده:آثار دوره صفویان در شهرستان آق‌قلا
کاروانسرای کمانج علیا

**کاروانسرای کمانج علیا** مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان تبریز، بخش مرکزی، دهستان اسپران، شمال روستای کمانج علیاء واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۱۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته

* فهرست کاروانسراهای ایران
* فهرست آثار ملی ایران
* وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* کاروانسرا
* معماری ایرانی

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان تبریز
رده:سرای‌های تاریخی شهرستان تبریز
رده:کاروان‌سراهای تاریخی شهرستان تبریز
رده:کاروانسراهای استان آذربایجان شرقی
رده:کاروانسراها در ایران
امامزادگان جعفر بین محمد و فضل بن محمد

**بنای امزادگان جعفر بین محمد و فضل بن محمد** مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان شازند، بخش مرکز ی، شهر آستانه، خیابان امام خمینی، میدان سپاه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۰۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی شهرستان شازند
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان شازند
تپه سیاه‌بید علیای ۳

**تپه سیاه بید علیای ۳** مربوط به دوران فرادیرینه‌سنگی است و در شهرستان کرمانشاه، بخش مرکزی، دهستان دورود فرامان، ۲۰۰ متری جنوب روستای سیاه بید علیا واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۸۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران فرا دیرینه‌سنگی در شهرستان کرمانشاه
رده:تپه‌های باستانی شهرستان کرمانشاه
کاروانسرای یعقوب یاری

**کاروانسرای یعقوب یاری** مربوط به دوره قاجار است و در همدان، میدان امام، خیابان بابا طاهر، راسته پیغمبر، کاروانسرای یعقوب یاری واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۱۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان همدان
رده:سرای‌های تاریخی شهرستان همدان
رده:کاروان‌سراهای تاریخی شهرستان همدان
مسجد چاله

**مسجد چال(هیئت الزهرا)**مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان زرندیه، بخش مرکزی، شهر مامونیه، خیابان امام حسین، کوچه نورانی جنب مسجد علی ابن ابیطالب واقع شده این بنا به همت جوانان شهر به هیئتی با نام هیئت الزهرا تبدیل شده است 

این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۰۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان زرندیه
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان زرندیه
آرامگاه خاندان دارابی

**آرامگاه خاندان دارابی (۲)** مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان کمیجان، بخش مرکزی، دهستان اسفندان، روستای وفس، محله میان داران واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۰۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است همچنان خاندان دارابی در حال زندگی در وفس میباشند.
از نوادگان خاندان دارابی میتوان به هادی دارابی (ساکن وفس)طاهر دارابی (ساکن تهران) هوشنگ دارابی و.....نام برد در مرحله بعدی شجره نامه خاندان دارابی را برای علاقه مندان بارگزاری مینمایم. 

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان کمیجان
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان کمیجان
امامزاده سام و هام

**امامزاه سام و هام** مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان ملایر، بخش سامن، شهر سامن، گلزار شهدای قدیمی سامن واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۱۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

پرونده:SamenSam o Ham.jpeg|آرامگاه امامزادگان سام و هام شهر سامن


## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
*  نمایش تصاویر و معرفی آرامگاه امامزادگان سام و هام شهر سامن

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان ملایر
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان ملایر
چهارطاقی کارچان

**چهار طاقی کارچان** مربوط به دوره قاجار - دوره پهلوی است و در شهرستان اراک، بخش مرکزی، دهستان معصومیه، روستای کارچان، درمیان گورستان عمومی روستا واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۰۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان اراک
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان اراک
رده:چهارطاقی‌های تاریخی شهرستان اراک
تپه چیا کره کال ۲

**تپه چیا کره کال ۲** مربوط به عصر مس است و در شهرستان کوهدشت، بخش کونانی، ۵۰۰ متری شمال شرقی سوله ورزشی شهر کونانی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۲۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار عصر مس در شهرستان کوهدشت
رده:تپه‌های باستانی شهرستان کوهدشت
تپه‌های باستانی چنارک

**تپه‌های باستانی چنارک** مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مشهد، روستای چنارک واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۹۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان مشهد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان مشهد
رده:تپه‌های باستانی شهرستان مشهد
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
آرامگاه عبد کثیر

**بقعه عبد کثیر** مربوط به صدر اسلام است و در لار، ۱ کیلومتری اوز، کنار کاروانسرای عبد کثیر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۷۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صدر اسلام در شهرستان لارستان
رده:آرامگاه‌های تاریخ شهرستان لارستان
تپه سفید چغا دوده ۴

**تپه سفید چغا دوده ۴** مربوط به دوره نوسنگی است و در شهرستان کرمانشاه، بخش مرکزی، دهستان بالادربند، ۱ کیلومتری شمال غرب روستای سفید چغا دوده واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۸۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره نوسنگی در شهرستان کرمانشاه
رده:تپه‌های باستانی شهرستان کرمانشاه
پناهگاه سنگی کوه زرد

**پناهگاه سنگی کوه زرد** مربوط به دوره نوسنگی است و در شهرستان گیلانغرب، بخش مرکزی، دهستان چله، ۳۰۰ متری شمال غربی روستای بان میا واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۸۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی شهرستان گیلانغرب
رده:پناهگاه صخره‌ای‌های شهرستان گیلانغرب
امامزاده اسماعیل غریب مزرعه

**امامزاده اسماعیل غریب مزرعه** مربوط به سدهٔ ۴ تا ۶ ه.ق است و در شهرستان آبیک، بخش مرکزی، روستای غریب مزرعه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۸۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان آبیک
رباط خارفیروزی

**رباط خار فیروزی** مربوط به اواخر دوره صفوی است و در شهرستان بجستان، روستای خارفیروزی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۹۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان بجستان
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان بجستان
رده:رباط‌های تاریخی شهرستان بجستان
محوطه مراد دره سی

**محوطه مراد دره سی** مربوط به دوره هخامنشی - دوره اشکانیان است و در شهرستان زنجان، بخش مرکزی، دهستان بوغدا کندی، ۱۵۰ متری جنوب شرق روستای بوغدا کندی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره اشکانیان در شهرستان زنجان
رده:آثار دوره هخامنشیان در شهرستان زنجان
رده:محوطه‌های تاریخی شهرستان زنجان
آرامگاه پیرکربلایی علی

**بقعه پیرکربلایی علی** مربوط به اواخر دوره قاجار است و در ۲ کیلومتری جاده قدیم لار، شیراز واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۷۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخ شهرستان لارستان
تپه دول آسیاب

**تپه دول آسیاب** مربوط به عصر آهن است و در شهرستان الیگودرز، بخش بشارت، دهستان پیشکوه ذلقی، ۳ کیلومتری جنوب شرقی روستای قلیان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۲۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آسیاب‌های تاریخی شهرستان الیگودرز
رده:تپه‌های باستانی شهرستان الیگودرز
سراچه منزل حاجی معین

**سراچه منزل حاجی معین** مربوط به اواخر دوره قاجار است و در بیدخت، خیابان بهار واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۹۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان گناباد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی شهرستان گناباد
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان گناباد
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان گناباد
محوطه خاتون‌بلاغی

**محوطه خاتون بلاغی** مربوط به عصر آهن است و در شهرستان نیر، بخش کورائیم، دهستان یورتچی شرقی، روستای آق چای سفلی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۹۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.این محوطه در مزرعه شخصی نصراله خان امیر خسروی ملقب به سردارنصرت واقع شده است.و جزء مستثنیات خانواده امیرخسروی قراردارد

جستارهای وابسته

* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:محوطه‌های تاریخی شهرستان نیر
گورستان علیرضاوندی ۲

**قبرستان علیرضاوندی ۲** مربوط به عصر آهن I است و در شهرستان گیلانغرب، بخش مرکزی، دهستان حومه، ۷۰۰ متری جنوب روستای علیرضاوندی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۸۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:گورستان‌های تاریخی شهرستان گیلانغرب
رده:آثار عصر آهن در شهرستان گیلانغرب
محوطه داروند

**محوطه داروند** مربوط به عصر برنز - سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان ایلام، بخش مرکزی، دهستان میش خاص، روستای داروند واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان ایلام
رده:محوطه‌های باستانی شهرستان ایلام
تپه احمد خان

**تپه احمد خان** مربوط به عصر مس و سنگ است و در شهرستان سرپل ذهاب، بخش مرکزی، دهستان دشت ذهاب، ۳۰۰ متری جنوب شرق روستای قلعه بهادری واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۸۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار عصر مس در شهرستان سرپل ذهاب
رده:تپه‌های باستانی شهرستان سرپل ذهاب
تپه چیا کوچکینه

**تپه چیا کوچکینه** مربوط به عصر مفرغ است و در شهرستان کوهدشت، بخش کونانی، ۲۰ متری شمال شرقی چاه آب سهراب رستمی، ۶۰۰ متری شمال شرق قبرستان فعلی کاکه متری زن واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۲۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:تپه‌های باستانی شهرستان کوهدشت
تپه قلقل دره

**تپه قلقل دره** مربوط به عصر مفرغ - دوره هخامنشی - دوره اشکانیان است و در شهرستان زنجان، بخش مرکزی، دهستان بوغدا کندی، ۱ کیلومتری غرب روستای شاه بداغ واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره اشکانیان در شهرستان زنجان
رده:آثار دوره هخامنشیان در شهرستان زنجان
رده:تپه‌های باستانی شهرستان زنجان
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
تپه چغا سفید ۳

**تپه چغا سفید ۳** مربوط به عصر مفرغ - هزاره سوم قبل از میلاد است و در شهرستان کرمانشاه، بخش مرکزی، دهستان بالادربند، ۶۰۰ متری جنوب غرب روستای سفید چغا دوده واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۸۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار هزاره ۳ (پیش از میلاد) در شهرستان کرمانشاه
رده:تپه‌های باستانی شهرستان کرمانشاه
تپه شور پز تپه

**تپه شور پز تپه** مربوط به عصر مفرغ قدیم - دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان همدان، بخش شراء، دهستان شوردشت، ۲۳۰ متری شمال شرق روستای خیرآباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۱۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره اشکانیان در شهرستان همدان
رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان همدان
رده:تپه‌های باستانی شهرستان همدان
مسجد میرزا عرب بیلند

**مسجد جامع میرزاعرب بیلند** مربوط به اواخر دوره قاجار است و در شهرستان گناباد، بخش مرکزی، روستای بیلند واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۹۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* تور مجازی مسجد جامع میرزاعرب
* فهرست آثار ملی شهرستان گناباد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان گناباد
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان گناباد
آبراهه گور گنجو

**آبراهه گور گنجو** اثری تاریخی مربوط به سده‌های میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان دنا، بخش پاتاوه، دهستان پاتاوه، روستای گورگنجو واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آبراهه‌های تاریخی شهرستان دنا
رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان دنا
محوطه کومز بویینی

**محوطه کومز بویینی** مربوط به دوره سلوکیان - دوره اشکانیان است و در شهرستان ماهنشان، بخش انگوران، دهستان قعله جوق، ۳ کیلومتری شمال غربی روستای گاوگل واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره اشکانیان در شهرستان ماه‌نشان
رده:آثار دوره سلوکیان در شهرستان ماه‌نشان
رده:محوطه‌های تاریخی شهرستان ماه‌نشان
گورستان مرجان بابامراد ۲

**قبرستان مرجان بابا مراد ۲** مربوط به عصر آهن است و در شهرستان گیلانغرب، بخش مرکزی، دهستان حومه، ۷۰۰ متری جنوب غربی روستای مرجان بابا مراد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۹۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار عصر آهن در شهرستان گیلانغرب
رده:گورستان‌های تاریخی شهرستان گیلانغرب
عمارت شهرداری اهر

**عمارت شهرداری اهر** مربوط به اواخر دوره پهلوی اول است و در اهر، تقاطع خیابان شیخ شهاب الدین و خیابان امام خمینی (میدان شهرداری) واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۱۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان اهر
رده:شهرداری‌های تاریخی اهر
رده:عمارت‌های تاریخی اهر
حمام قاسم‌آباد

**حمام قاسم‌آباد** مربوط به اواخر دوره صفوی است و در شهرستان مشهد، بخش احمدآباد، دهستان پیوه ژن، روستای قاسم‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۹۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان مشهد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان مشهد
رده:حمام‌های تاریخی شهرستان مشهد
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
آرامگاه بی‌بی حور و بی‌بی نور

**مزار بی بی حور و بی بی نور** مربوط به اواخر دوره قاجار است و در شهرستان خواف، میدان امام خمینی، خیابان شهاب، شهاب ۶، جنب مسجد مولانا مطهری واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۹۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. 

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان خواف
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی شهرستان خواف
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان خواف
حمام سید علی اتحاد

**حمام سید علی اتحاد** مربوط به اواخر دوره قاجار ۱۳۰–۱۰۰ است و در کرمان، میدان شهدا (مشتاق)، ابتدای خیابان مادر، سمت راست واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۲۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان کرمان
رده:حمام‌های تاریخی شهرستان کرمان
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
قلعه فرادنبه

**قلعه فرادنبه** قلعه‌ای مربوط به سال ۱۲۷۹ ه‍.ق است در شهر فرادنبه است و در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## زمان ساخت
رضا قلی خان ایل بیگی،پدر ضرغام السلطنه در زمان حکومت خود، در این محل قلعه‌ای می‌سازد که به *قلعه کهنه* معروف است.

پس از رضاقلی خان، پسرش ابراهیم خان ضرغام السلطنه، خانِ فرادنبه، قلعه‌ای در کنار قلعه کهنه می‌سازد که به **قلعه ضرغام السلطنه** معروف است. زمان ساخت این قلعه به سال ۱۲۷۹ ه‍.ق بازمی‌گرد.

قلعه ضرغام السلطنه بختیاری، تنها قلعه بازمانده در بین قلعه‌های استان چهارمحال و بختیاری است که با قدمت ۱۵۴ سال، همچنان با سردری که همه ویژگی‌های یک سردرب منحصر به فرد را دارد، باقی مانده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی

## منابع

رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان بروجن
رده:قلعه‌های قاجاریان
رده:شهرستان بروجن
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های کامل‌شده در سده ۱۸ (میلادی)
حمام فرادنبه

**حمام فرادنبه،**  مربوط به سال ۱۲۷۹ ه.ق است و در شهر فرادنبه،  شهرستان بروجن و استان چهارمحال و بختیاری واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:حمام‌های تاریخی شهرستان بروجن
قلعه سلطان محمود

**بقایای قلعه سلطان محمود** مربوط به سده ۷ ه.ق است و در شهرستان تفرش، بخش مرکزی، دهستان رودبار، روستای کهلو سفلی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۰۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان تفرش
چله‌خانه هجیج

**چله‌خانه هجیج** مربوط به سدهٔ ۲ ه.ق است و در شهرستان پاوه، بخش نوسود، دهستان سیروان، روستای هجیج واقع شده‌است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۸۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

فضای چله‌خانه برای چله‌نشینی و عبادت و تزکیۀ نفس که به مدت ۴۰ شب به طول می‌انجامد مورد استفاده قرار می‌گیرد. این بنا در زیر مسجد جامع روستای هجیج قرار گرفته و از ملات سنگ و گل ساخته شده و دارای دو ستون چوبی است.

## مرمت
در بهمن ۱۴۰۱ مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کرمانشاه از مرمت چله‌خانۀ هجیج در آینده‌ای نزدیک خبر داد و عملیات بازسازی را شامل مرمت دیواره‌ها و جداره‌های بنا و نم‌زدایی اعلام کرد.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:خانه‌های تاریخی شهرستان پاوه
تپه سیدآباد (چناران)

**تپه سیدآباد** مربوط به سدهٔ ۳ تا ۷ ه.ق است و در شهرستان چناران، بخش مرکزی، دهستان چناران، ۱۸۰ متری جنوب غرب روستای سیدآباد (۱۸ کیلومتری شهر چناران) واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۹۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان چناران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:تپه‌های باستانی شهرستان چناران
تپه بزقلعه

**تپه بزقلعه** مربوط به سدهٔ ۹–۳ ه‍.ق است و در شهرستان چناران، بخش گلبهار، دهستان گلمکان، ۵۰۰ متری شمال شرق روستای نوزاد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۹۷۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان گلبهار
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:تپه‌های باستانی شهرستان چناران
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان چناران
آرامگاه جلال الدین محمد

**مقبره جلال الدین محمدخوارزمشاه** مربوط به سده‌های ۱۰ تا ۱۱ ه‍.ق است و در شهرستان خرم‌آباد، بخش پاپی، دهستان کشور، ۲ کیلومتری غرب منطقه دره نسو واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۲۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان خرم‌آباد
برج رتک

**برج رتک** مربوط به سده‌های ۱۰ تا ۱۳ - دوره صفوی است و در شهرستان کوهبنان، بخش مرکزی، دهستان خرمدشت، روستای رتک واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان کوهبنان
رده:برج‌های تاریخی شهرستان کوهبنان
زورخانه پوریای ولی

**زورخانه پوریای ولی** مربوط به اواخر دوره قاجار است که در شهرستان گناباد، بخش مرکزی، روستای بیلند واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۹۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان گناباد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان گناباد
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان گناباد
رده:زورخانه‌ها
آسیاب‌آبی شعبجره

**آسیاب آبی شعبجره** مربوط به سده‌های ۱۰ تا ۱۳ ه.ق - دوره قاجار است و در شهرستان زرند، بخش مرکزی، دهستان شعبجره، روستای شعبجره، جاده قدیم (کوچه باغ)، روبروی مدرسه قدیمی حافظ واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۲۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آسیاب‌های تاریخی شهرستان زرند
تپه زاوه

**تپه زاوه** مربوط به سده‌های ۵ تا ۷ ه.ق است و در شهرستان تربت حیدریه، بخش زاوه، دهستان زاوه، ۱ کیلومتری شرق روستای زاوه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۹۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان زاوه
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی شهرستان زاوه
محوطه قلیان

**محوطه قلیان** مربوط به سده‌های ۶ تا ۸ ه‍.ق است و در شهرستان الیگودرز، بخش بشارت، دهستان پیشکوه ذلقی، ۱ کیلومتری جنوب شرقی روستای قلیان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۲۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:محوطه‌های باستانی شهرستان الیگودرز
برج بابعبدان کوهبنان

**برج بابعبدان زرند** مربوط به سده‌های ۶ تا ۹ ه.ق - دوره ایلخانی است و در شهرستان زرند، بخش مرکزی، دهستان دشتخاک، روستای بابعبدان، بافت قدیم روستا واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره ایلخانیان در شهرستان زرند
رده:برج‌های تاریخی شهرستان زرند
تپه ده‌نمک

**تپه ده نمک** مربوط به سده‌های ۷ و ۸ ه.ق است و در شهرستان اراک، بخش مرکزی، دهستان داودآباد، روستای ده نمک واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۰۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:تپه‌های باستانی شهرستان اراک
تپه مسجد یری

**تپه مسجد یِری** (تپهٔ زمینِ مسجد) مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان سرعین، بخش مرکزی، دهستان آبگرم، روستای کلخوران واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۹۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## کاوش
کاوش باستان‌شناسی در تپه تاریخی مسجد یری واقع در روستای ویند کلخوران، شهرستان سرعین، با هدف تعیین عرصه و حریم اثر آغاز شده است. این گمانه‌زنی که از ۱۵ آبان ماه تا ۱۳ آذر ماه ادامه خواهد داشت، به دلیل توسعه مناطق مسکونی روستا و با هدف حفاظت بیشتر از این اثر تاریخی و جلوگیری از ساخت و ساز در عرصه آن انجام می‌شود.

تپه تاریخی مسجد یری که مربوط به دوره تاریخی تا قرون میانی اسلام است، پیش از این در سال ۱۳۸۸ به شماره ۲۴۹۵۵ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. در قالب این طرح، عرصه و حریم آثار صخره‌ای یا دستکندهای روستای ویند کلخوران نیز که به چله‌خانه معروف است و با شماره ۳۶۶۹ در سال ۱۳۷۹ به ثبت رسیده است، تعیین خواهد شد.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

*News I. آغاز کاوش باستان‌شناسی در تپه مسجد یئری سرعین. ایسنا. Published November 5, 2024. Accessed November 11, 2024. https://www.isna.ir/news/1403081511170/آغاز-کاوش-باستان-شناسی-در-تپه-مسجد-یئری-سرعین

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان سرعین
رده:تپه‌های باستانی شهرستان سرعین
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان سرعین