یوزف هایدن

بندانگشتی|چپ|255px|امضای هایدن
بندانگشتی|تندیس هایدن، ساختهٔ فرانتس تالر، در حدود ۱۸۰۰

**فرانتس یوزف هایدن** (به آلمانی: Franz Joseph Haydn؛  ؛ ۳۱ مارس ۱۷۳۲ در روهراو، اتریش – ۳۱ مهٔ ۱۸۰۹ در وین) آهنگساز و موسیقی‌دان اتیشی و از پایه‌گذاران موسیقی دورهٔ کلاسیک و همچنین از پرکارترین و برجسته‌ترین موسیقی‌دانان در این دوره است. او همچنین، به‌دلیل سهم بسزایی که در توسعهٔ موسیقی و نیز کثرت آثارش داشت، به «پدر سمفونی» و «پدر کوارتت زهی» در این دو فرم ملقب است. هایدن ازطرفی پرورش‌دهنده و استاد موسیقی‌دان بزرگی چون لودویگ فان بتهوون بود و از طرف دیگر آیندگانی چون فرانتس شوبرت، فلیکس مندلسون، و یوهانس برامس را تحت تأثیر شیوهٔ موسیقایی خود قرار داد. او همچنین استاد و دوست نزدیک آهنگساز شهیر، ولفگانگ آمادئوس موتسارت بود.
هایدن بیشترِ عمر طولانی خویش را در اتریش گذراند و در هنگام مرگ، یکی از معروف‌ترین آهنگسازان اروپایی به‌شمار می‌رفت.

## زندگی
هایدن در روستایی کوچک در روهراو اتریش زاده شد. پدرش چرخ ارابه می‌ساخت و هایدن کوچک تا شش‌سالگی به‌جز آوازهای عامیانه، که پدرش دل‌بستهٔ خواندنِ آنها بود، و نیز رقص‌های روستایی، که هنگام جشن و سرور در گوشه و کنار زادگاهش برپا می‌شد، چیزی از موسیقی نمی‌شناخت.
هایدن در هشت‌سالگی به وین رفت تا به عضویت پسران آوازخوان کلیسای سن‌اشتفان درآید. در آن‌جا اگرچه صدای دلنشین او مورد توجه قرار گرفت، اما هیچ امکانی برای تحصیل آهنگ‌سازی و هنر نوازندگی برایش فراهم نیامد، و هنگامی که در عنفوان جوانی صدای خوشش را از دست داد، او را بدون پرداختِ کمترین پول، از سن‌اشتفان روانهٔ گوشهٔ خیابان کردند.

او دربارهٔ این دوره چنین گفته است: 

او در آن ایام در تلاش بود تا فن آهنگسازی را خود به‌تنهایی بیاموزد و هم‌زمان، به هر کاری که می‌توانست، ازجمله نوازندگیِ ویولن در گروه محبوب نوازندگان خیابان وین، که اسباب سرگرمی و تفریح شبانهٔ مردم را فراهم می‌کرد، می‌پرداخت.

هایدن گرچه خود را اسیر شغلش حس می‌کرد، اما بعدها در توصیفی خردمندانه از وضعیت خود چنین گفت: «آنجا نه فقط دلگرم به اقبال و پذیرش مداوم بودم، بلکه در مقام رهبر ارکستر، می‌توانستم تجربه کنم و دریابم که چه چیز سبب تقویت جلوه‌ای صوتی می‌شود یا آن را تضعیف می‌کند، و به این ترتیب می‌توانستم به دلخواهِ خود، ترکیبِ سازها را بهبود بخشم، آن‌ها را تغییر دهم، و سازهایی را حذف یا اضافه کنم. من از دنیا دور افتاده بودم.»

هایدن رهیاب سبک موسیقی دورهٔ کلاسیک بود و در تکامل بخشیدن به قالب‌‌ سمفونی و کوارتت زهی پیشرو بود. موتسارت و بتهوون تحت تأثیر سبک او بودند.

هایدن در سال ۱۸۰۹ و هنگام اشغال وین توسط ارتش ناپلئون بناپارت، در ۷۷ سالگی درگذشت.

گئورگ آوگوست فون گریزینگر (۱۷۶۹–۱۸۴۵)، معلم، دیپلمات، زندگی‌نامه‌نویس، و آهنگساز آلمانی‌الاصل اهل اتریش، که از او به‌عنوان یکی از دوستانِ یوزف هایدن و بتهوون یاد می‌کنند، زندگی‌نامه‌ای دربارهٔ هایدن نوشت.

## برخی از آثار
px300|بندانگشتی|'''یوزف هایدن'''
بندانگشتی|دست‌خط هایدن
* ۱۰۴ سمفونی، ازجمله سمفونی مشهور شماره ۹۴ ''(شگفتی)''
* ۸۳ کوارتت زهی
* ۱۲۳ قطعه موسیقی مجلسی
* ۵۲ سونات پیانو
* اوراتوریو *آفرینش*
* ۶ کوارتت برای فلوت و سازهای زهی
* ۶ سونات برای فلوت، ویولن، ویولنسل
* ۳ پیانو تریو
* ۶ کوارتت اپوس ۱ (۱۷۵۹/۱۷۵۷)
* ۶ دیوِرتیمنتو (کوارتت) اپوس ۲ (۱۷۶۲/۱۷۶۰)
* ۱۴ مَس

*'اپراها:
* *شیطان لنگ* - ۱۷۵۳ (اثرِ ازدست‌رفته)
* *اسید و گالاتیا* - ۱۷۶۲
* *خواننده* - ۱۷۶۶
* *داروپزشک* - ۱۷۶۸
* *زنان ماهی‌گیر* - ۱۷۶۹
* *برخورد ناگهانی* - ۱۷۷۵
* *خیانت ناامیدکننده* - ۱۷۷۷
* *دنیای ماه* - ۱۷۷۷
* *خیانت ناامید شد* - ۱۷۷۷
* *کنستانس واقعی* - ۱۷۷۹
* *جزیرهٔ خالی از سکنه* - ۱۷۷۹
* *پاداش وفاداری* - ۱۷۸۱
* *اورلاندو پالادینو* - ۱۷۸۲
* *آرمیدا* - ۱۷۸۴
* *روح فیلسوف* - ۱۷۹۱

== جستارهای وابسته ==
* [[سمفونی‌های پاریس]]
* [[سمفونی‌های لندن]]
* [[فهرست سمفونی‌های یوزف هایدن]]
* [[سمفونی]]
* [[کوارتت زهی]]
* [[میشائل هایدن]]

== منابع ==


* [http://imslp.org/index.php?title=Category:Haydn,_Joseph& آثار (نُت‌ها)]
* [https://web.archive.org/web/20110525131913/http://infopuq.uquebec.ca/~uss1010/catal/haydn/hayfj.html فهرست آثار]

== پیوند به بیرون ==

* 
* 
* [http://www.haydnfestival.at/ Haydn Festival Eisenstadt] 
* Albert Christoph Dies: (German) *Biographische Nachrichten von Joseph Haydn. Wien: Camesinaische Buchhandlung*, 1810.
* [http://www.earlymusicworld.com/id26.html Haydn's Late Oratorios: The Creation and The Seasons by Brian Robins]
* Full text of the biography *Haydn* by J. Cuthbert Hadden, 1902, from [[Project Gutenberg]]. The end of book contains documentary material including a number of Haydn's letters. Alternatively scanned copy *Haydn* at archive.org.
* [http://www.classical.net/music/comp.lst/articles/haydnfj/noroyal.html No Royal Directive: Joseph Haydn and the String Quartet] by [[Ron Drummond]]
* [http://www.musicologie.org/Biographies/h/haydn.html *musicologie.org''], with biography 
* "Haydn – Quartet in F minor, Op. 20 No. 5", lecture by Professor Roger Parker, with the Badke Quartet, Gresham College, ۸ آوریل ۲۰۰۸ (available for video, audio and text download)
* Haydn anniversary page on Bachtrack, includes lists of live performances 
* 


رده:آهنگسازان اپرا اهل اتریش
رده:آهنگسازان اپرای مرد
رده:آهنگسازان اوراتوریو
رده:آهنگسازان اهل اتریش
رده:آهنگسازان پیانو
رده:آهنگسازان دوره کلاسیک اهل اتریش
رده:آهنگسازان کلاسیک اهل اتریش
رده:آهنگسازان کلاسیک سده ۱۸ (میلادی)
رده:آهنگسازان کلاسیک مرد اهل اتریش
رده:آهنگسازان کلاسیک مرد
رده:آهنگسازان کوارتت زهی
رده:آهنگسازان موسیقی کلاسیک کلیسایی
رده:اهالی اتریش در سده ۱۸ (میلادی)
رده:اهالی ناحیه بروک آن در لیتا
رده:پیانیست‌های کلاسیک مرد
رده:درگذشتگان ۱۸۰۹ (میلادی)
رده:دور از وطن‌های اهل اتریش در مجارستان
رده:زادگان ۱۷۳۲ (میلادی)
رده:عصر روشنگری
رده:فراماسون‌های هل اتریش
رده:کاتولیک‌های رومی اهل اتریش
رده:موسیقی‌دانان مرد سده ۱۹ (میلادی)
رده:نوازندگان پیانو کلاسیک اهل اتریش
رده:نوازندگان پیانو مرد
رده:نویسندگان سرود ملی