open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
حمام و بازار ابراهیم خان

**مجموعه ابراهیم خان** در ضلع شمالی مجموعه گنجعلیخان و در جوار میدان گنجعلیخان واقع گردیده‌است. بانی آن ابراهیم خان ظهیرالدوله حاکم کرمان در زمان فتح علیشاه قاجار است و در سال ۱۲۳۱ ه‍.ق بنا شده‌است. این مجموعه شامل: مدرسه، **حمام**، **بازار** ،کاروانسرا و آب انبار است. مساحت مجموعه قریب ۴۵۰۰ مترمربع است.

## حمام
**حمام ابراهیم خان** از دیگر بخش‌های مجموعهٔ ابراهیم خان در کرمان است که سردر آن در کنج جنوب غربی فضای باز وسط **بازار قیصریه** قرار دارد. سازندگان این حمام آن را همانند دیگر حمام‌های قدیمی در مکانی پایین‌تر از سطح زمین احداث کرده‌اند تا با این روش، آبرسانی بهتر صورت گرفته و گرمای داخل حمام نیز تا حد قابل توجهی حفظ شود. در این حمام تزئینات کاشی‌کاری از نوع خشتی هفت‌رنگ کار شده‌است که در سردر حمام می‌توان آن‌ها را مشاهده کرد. همچنین طاق حمام نیز به هنر مقرنس‌کاری مزین شده‌است. با طی کردن راهرویی زاویه‌دار می‌توان به بخش رخت‌کن حمام رفت که دارای یک گنبد مرکزی، ایوان‌های جانبی و در مرکز نیز حوض آب قرار گرفته‌است. این حوض آب نه تنها به زیبایی فضای داخل حمام افزوده‌است، بلکه نقش پررنگی در بازتاب نور به درون رختک‌کن ایفا می‌کند. تزئینات مقرنس کاری از عمده تزئیناتی است که در ستون‌های سنگی که سقف‌های حمام بر آن‌ها قرار گرفته‌است، مشاهده می‌شود. گرمخانه از دیگر قسمت‌های حمام است که برای رسیدن به آن باید راهرویی طویل و زاویه‌دار را طی کرد.

از ویژگی‌های حمام می‌توان به شکل راهروهای آن اشاره کرد که برای سه اصل محرمیت، جلوگیری از در دید بودن فضای داخلی حمام و نیز ممانعت از خارج شدن هوای گرم، اینگونه ساخته شده‌است. رخت‌کن دارای سقفی تقریباً کوتاه است که آن را روی ستون‌های سنگی قرار داده‌اند. جالب است بدانید که در قسمت رختکن سازنده بخشی به عنوان اعیان و اشراف بنا کرده‌است. حجاری‌های تماشایی و نیز تزئینات زیبا با کاشی‌های خشتی هفت‌رنگ در بخش گرم‌خانه انجام شده‌است. نور گرم‌خانه از طریق سقف این بخش از حمام تأمین می‌شود. همچنین بهره‌مندی از تزئینات زیبا و تماشایی و البته خاص سقف رختکن، از دیگر خصوصیات قابل توجه در **حمام ابراهیم‌خان** به‌شمار می‌رود.

## بازار (قیصریه زرگری)
**بازار مجموعهٔ ابراهیم خان** به **قیصریهٔ زرگری** نیز شناخته می‌شود. این قسمت از مجموعه ابراهیم خان در ضلع شرقی مدرسه و **حمام** ساخته شده و خوشبختانه کاربری این بخش نیز همانند مدرسه همچنان حفظ شده‌است. این قسمت از مجموعه نیز همانند دیگر بخش‌ها تاثیر گرفته از معماری عصر صفویه ساخته شده و کل سقف‌های آن به همت استادان سازنده کادربندی شده‌است. این بازارچه دارای ۴۷ باب مغازه و طولی نزدیک به صد متر است که فضای بازار قیصریه در حد فاصل آن ایجاد شده و ورودی به آب‌انبار، **حمام** و مدرسه نیز در این بخش قرار دارد.

**قیصریه زرگری** یک راسته متقاطع عمود بر بازار کلاه مالی و به موازات بازار کفاش‌ها است.
بندانگشتی|بازار ابراهیم خان

## نگارخانه

پرونده:Hamam Ebrahim khan . Kerman.png|ورودی حمام
پرونده:بازار ابراهیم خان1.jpg
پرونده:مجموعه ابراهیم خان- قیصریه 11.jpg
پرونده:مجموعه ابراهیم خان- قیصریه 2.jpg
پرونده:مجموعه ابراهیم خان2.jpg|ورودی حمام


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* مجموعه ابراهیم خان
* مدرسه ابراهیم خان
* آب انبار ابراهیم خان
* کرمان
* بازار کرمان
* ابراهیم خان ظهیرالدوله
* فهرست نقاط دیدنی استان کرمان

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان کرمان
رده:بازارهای تاریخی شهرستان کرمان
رده:جاذبه‌های گردشگری استان کرمان
رده:حمام‌های تاریخی شهرستان کرمان
مسجد حاج رجبعلی

**مسجد حاج رجبعلی** مربوط به سدهٔ ۱۳ ه‍.ق است و در تهران، منطقه سنگلج، محله گلوبندک واقع شده و این اثر سال ۱۲۱۵ توسط استاد رستم معمار ساخته شده و در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۴۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است و تا کنون سه مرتبه مرمت شده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:مسجدهای تاریخی تهران
پایه سنگی با کتیبه کوفی

**پایه سنگی با کتیبه کوفی** مربوط به سدهٔ ۴ و ۵ ه.ق است و در داخل خرم‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۳۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی خرم‌آباد
رده:کتیبه‌های تاریخی خرم‌آباد
امامزاده سید اسماعیل (تهران)

**آرامگاه سید اسماعیل** مربوط به سدهٔ ۹ و ۱۳ ه.ق است و در تهران، بین خیابان های گذر جمهوری و مولوی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۴۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## خصوصیات بنا
این مکان تاریخی شامل: میدان، آب انبار، مدرسه علمیه آیت‌الله حق‌شناس (فیلسوف الدوله) و بازار سید اسماعیل است.
[چپ|بندانگشتی|سردر زیبای [مدرسه علمیه آیت‌الله حق‌شناس (فیلسوف الدوله) که در کنار امامزاده سید اسماعیل قرار دارد.]]

## نحوه دسترسی
چهارراه مولوی خیابان مصطفی خمینی کوچه غفاری کوچه سید اسماعیل

## بنای آرامگاه
بنای کنونی آن طبق کتیبه موجود در ایوان و داخل حرم در زمان محمدشاه قاجار به سال ۱۲۶۲ قمری (برابر ۱۲۲۵ خورشیدی) ساخته شده و بانی آن عیسی خان بیگلربیگی تهرانی است.

## نگارخانه



1امامزاده سید اسماعیل تهران.jpg|نمای کلی
بقعه سید اسماعیل 5.jpg|کتیبه ایوان
امامزاده سید اسماعیلc.jpg|ضریح 



## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* کاظم ملک‌الاطباء رشتی

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان تهران
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان تهران
تپه لاس (گرد لاس)

**تپه لاس (گرد لاس)** مربوط به اواسط هزاره دوم قبل از میلاد است و در مه‌آباد (فیروزکوه)، منطقه منگورشرقی مه‌آباد واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار هزاره ۲ (پیش از میلاد) در شهرستان فیروزکوه
رده:تپه‌های باستانی شهرستان فیروزکوه
آرامگاه ایوب انصاری

**بقعه ایوب انصاری** مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است این بقعه جزو زیباترین مقابر مذهبی منطقه آذربایجان به حساب می‌آید بنای مذکور از تناسبات بسیار زیبایی برخوردار است که احتمال می‌رود ۵۰ سال بعد از فوت این عالم و فقیه این بنا را به پاس داشت وی می‌سازند و در ۱۳ کیلومتری جنوب تکاب در روستای دورباش واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## متولّیان

آنچه که از اسناد مربوط به این بقعه بر می‌آید، متولّیان موقوفات از اعقاب خود ایّوب انصاری بوده‌اند، و وظیفهٔ آن‌ها حفظ و حراست بقعه و برداشت محصول از اراضی وابسته و نیز محاسبهٔ مخارج بوده‌است.

متولّیان در مواقع ضروری قسمتی از عایدی موقوفات را صرف اطعام صادرین و واردین می‌کردند. با این حال هیچگاه از ظلم و ستم غارتگران در امان نبوده‌اند، و حتی غارتگران آن‌ها را بارها کتک زده‌اند و اموال‌شان را به یغما برده‌اند. در سال ۱۱۰۶ ه.ق، چند تن از آن‌ها به نام‌های شیخ علی، شیخ جمال و شیخ سعدی متولی، از فشار ظلم و تعدی به نواحی اصفهان متواری شده‌اند. در همین سال یکی از وابستگان خودشان به نام ملک زکریا که زمانی حکومت ساروقورخان را داشته‌است، چشم طمع به اراضی موقوفه دوخته، و حتی در یک مورد شیخ سعدی متولی را کتک زده است.

متولیان که با خلوص نیّت به انجام کار خود مشغول بوده‌اند، بارها از دست اینگونه افراد به مرکز حکومت شکایت برده‌اند، ولی هیچگاه موفق به احقاق حق نگشته‌اند. از سال ۱۱۱۶ ه‍.ق به این طرف، هیچ سندی در باب وقفیّت مزار و تولیّت آن برجای نمانده‌است، و تنها سند این دوره مربوط به سال ۱۲۴۱ ه‍.ق است، و با توجه به محتوای آن، متولّیان بقعه در این عصر به نام‌های شیخ حسین، عبدالغفّار، شیخ فرج، کربلایی رضا و شیخ عبدالحسین بوده‌اند.

در کتاب تاریخ تکاب افشار در توضیح متولیان بنای ایوب انصاری این چنین می‌نویسد:

«یکی از افراد وابسته به این خاندان اظهار داشته‌است که جد بزرگ او در زمان قاجاریه با اسناد و احکام جهت عرض و دادگاهی عازم مرکز حکومت می‌شود، ولی در حوالی سلطانیه امروز بر اثر ابتلاء به بیماری درگذشت و اسناد مزبور نیز همان‌جا از بین می‌رود.»

آن بقعه که روزگاری صدها نفر از اطراف و اکناف شهرستان ساروقورخان قدیم به زیارتش می‌رفتند، و چند صباحی از طعام آن برخوردار می‌شدند، به صورت بنایی متروک در بالای کوهی مرتفع همچنان ساکت و آرام برجای مانده است، و گهگاه چند از معتقدان سلطان ایّوب با سفره‌ای نان شبی را در جوار مزار متروک به صبح می‌رسانند.

یداللّه‌خان افشار که اهل روستای اغولبیک (یکی از قدیمی‌ترین روستاهای شهرستان تکاب) است در متنی به قرار اطلاع و به قول میرزا یوسف انصاری، جد بزرگ انصاری‌های اغولبیگ در بالای آن کوه مدفون است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی شهرستان تکاب
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان تکاب
آتشکده قلعه کهنه

**قلعه کهنه چهارطاقی (آتشکده)** یا **آتشکده خرم دشت** مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان کاشان، روستای خرم دشت واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۴۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* آتشکده نیاسر
* آثار ملی ایران
* فهرست آتشکده‌های ایران

## منابع

رده:آتشکده‌های تاریخی شهرستان کاشان
رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان کاشان
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان کاشان
رده:آتشکده‌های استان اصفهان
محوطه آوه

**محوطه آوه** مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در ۳۲ کیلومتری جنوب شرقی ساوه، مجاورت روستای آوه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۴۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

تاکنون از این مکان سفالینه‌های بسیاری استخراج شده‌است که عمدتاً به دوره‌های پیش از اسلام و نیز برخی هم به دورهٔ بعد از اسلام تعلق دارند.

محوطه تاریخی آوه یکی از شهرهای مهم دوره اسلامی و شیعه‌نشین بوده که طبق آخرین فصل کاوش، در این منطقه یک شهر ۲۲۰ هکتاری با حریم آزاد وجود دارد که تمام آن زیر خاک است.

محوطه تاریخی آوه در دوره مغول به دلایلی که هنوز مشخص نشده‌است، متروک شد و پس از گذشت سال‌ها و بر اثر عوامل جوی به صورت آوار فرو ریخته شده و در زیر خاک قرار گرفت.

از زمان ناصرالدین شاه که رفت‌وآمد اروپاییان به ایران افزایش یافت این محوطه مورد تعرض و تجاوز اشخاص سودجو و حفاران غیرمجاز قرار گرفت.

منطقه تاریخی آوه آثار باستانی جالب توجهی دارد که کاروانسرا شاه عباسی از آن جمله است.

این کاروانسرا یکی از بناهای ماندگار و تاریخی آوه است که از یادگارهای دوره صفوی و به شکل چهار ایوانی و قرینه سازی کامل ساخته شده‌است.

ساختمان اصلی بنا از خارج و داخل به شکل مربع و دروازه ورودی آن در سمت جنوب بنا واقع شده‌است.

ورودی کاروانسرا با عبور از یک دالان طولانی به حیاط می‌رسد، داخل حیاط به صورت چهار ایوانی است که در وسط هر جبهه آن قوسی بلند دیده می‌شود.

این کاروانسرا در حدود دو هزار و۸۰۰ متر زیر بنا دارد، دیوارهای داخلی و خارجی آن خشتی، آجری و طاق‌های هلالی و سقف‌های گنبدی شکل دارد.

ˈآب انبار بلور ˈ در مقابل دروازه ورودی کاروانسرا قرار دارد و مصالح به کار رفته در این آب انبار شباهت زیادی با مصالح به کار رفته در کاروانسرا دارد.

بنای آب انبار نیز به دوره صفوی مربوط است و برای تأمین آب مورد نیاز مسافران ساخته شده‌است.

یکی دیگر از آثار تاریخی این منطقه ˈبقعه امامزاده عبدالله ˈ است که ساختمان ساده‌ای دارد و از آثار دوره سلجوقی است.

تپه باستانی آوه که نزدیک به ۳۰ متر ارتفاع دارد، بقایای برج یا ساختمانی مرتفع است که در دامنه این تپه خشت و آجرهای فراوانی به چشم می‌خورد.

این تپه یکی از برج‌های دیدبانی است که سلطان محمد سلجوقی در چهار طرف آوه آن را ساخته بود.

## جستارهای وابسته
* تپه آوه ۱
* تپه آوه ۲
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

* صفحه مربوطه در سایت جامع گردشگری ایران

رده:تپه‌های باستانی شهرستان ساوه
رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان ساوه
رده:آثار دوران پیش از اسلام در شهرستان ساوه
رده:محوطه‌های تاریخی شهرستان ساوه
مناره کبیر

**مناره کبیر** مربوط به دوره سلجوقیان است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران در طبس به ثبت رسیده است.
## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره سلجوقیان در شهرستان طبس
رده:برج‌های تاریخی شهرستان طبس
رده:معماری سلجوقی
رده:مناره‌ها در ایران
رده:هنر اسلامی
امامزاده حسین بن موسی کاظم

**امامزاده حسین بن موسی کاظم،** از فرزندان موسی کاظم و از برادران علی بن موسی الرضا است و آرامگاه وی در طبس، میدان امامزاده حسین واقع شده است. این بنا در زلزله سال ۱۳۵۷ بطور کلی ویران شد که دوباره بازسازی شد. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۳۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بنا بر نقل قول های مختلف آرامگاه وی در شیراز مشهور به حسین بن موسی و در کنار برادرش احمد بن موسی است.
## منابع

رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان طبس
تپه بالانج (لیلی تپه)

**تپه بالانج (لیلی تپه)** مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان اورمیه، روستای بالانج واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۴۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

لیلی تپه، نام تپه‌ای در شمال شرقی روستای بالانج می‌باشد که از یک سمت به خانه‌های روستاییان چسبیده و از سه سمت دیگر در محاصره باغ‌های سیب است که منظره‌ای زیبا و دلنشین را پدیدآورده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پیش از اسلام در شهرستان ارومیه
رده:تپه‌های باستانی شهرستان ارومیه
گرد حسنعلی بانو

**گرد حسنعلی بانو** مربوط به عصر مس است و در حومه اشنویه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۴۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی شهرستان اشنویه
رده:آثار عصر مس در شهرستان اشنویه
قلعه و معبد صخره‌ای کل خرابه

**قلعه و معبد صخره‌ای کل خرابه** مربوط به هزاره اول - سدهٔ ۷ ه.ق است و در شهرستان اورمیه، بخش سرو واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۴۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار هزاره ۱ (پیش از میلاد) در شهرستان ارومیه
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان ارومیه
رده:قلعه‌ها در ایران
تپه کلار

**تپه کلار** مربوط به هزاره دوم پیش از میلاد است و در شهرستان چالوس، دهستان کلاردشت، روستای لاهو واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۴۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. تپه مذکور امروزه در ضلع شرقی دشت مرکزی کلاردشت واقع است، این تپه با پستی بلندیهای موجود در آن از سطح دشت بین ۷تا۱۲متر ارتفاع دارد و بیضی شکل به نظر می‌رسد. مساحت آن در حدود ۵هکتار و قطر آن ۳۰۰متر است و تپه کوچکی که گویا بقایای قصری بوده، در جنوب غربی آن، با مساحت یکصد متر مربع که «گل گمبه» یا گنبد گلی نامیده می‌شود، به چشم می‌خورد. بر روی این تپه حفاریهایی نیز صورت گرفته است که آثار شهر قدیمی را تأیید می‌نماید.

## جستارهای وابسته
* گاه‌شمار تاریخ ایران از غارنشینی تا ظهور هخامنشیان
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان چالوس
رده:تپه‌های باستانی شهرستان چالوس
تپه کنار صندل الف

بندانگشتی|تپه کنارصندل
**تپه کنار صندل الف** مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان جیرفت، روستای کنار صندل واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۵۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## کاوش‌ها
کاوش‌هایی در سال‌های ۲۰۰۷ و ۲۰۰۸ در منطقه جیرفت، دامان هلیل رود در کنار صندل به سرپرستی باستان‌شناس ایرانی، یوسف مجیدزاده انجام شده‌است. این اکتشافات، شگفتی‌های بزرگی را موجب شده‌است. یافتن گنجینه‌ای از تمدن ۵۰۰۰ ساله جیرفت که کهن تر از تمدن عیلامی بوده و در مدارک سومریان، از آن به نام **آراتا** و تمدنی بزرگ یاد شده‌است. به نظر یوسف مجیدزاده، این تمدن ممکن است از تمدن میان‌رودان و مصر نیز دیرین‌تر باشد.

## نگارخانه

پرونده:Jiroft545.jpg|خط نوشته رمزگشایی نشده یافته شده تمدن کهن جیرفت
File:Konar_Sandal.jpg|ظرف منقش سنگی
پرونده:Ir2094-2.jpg|کار دستی تمدن کهن جیرفت
پرونده:Ir2094-3.jpg|ظرف منقش به تصویر مار
پرونده:Ir2094-4.jpg|ظرف تزیین شده تمدن کهن یافت شده
پرونده:Ir2094-5.jpg|ظروف تزیین شده
پرونده:Ir2094.jpg|خط نوشته بر روی سنگ
پرونده:موزه-جیرفت-4.jpg|کارهای دستی تمدن کهن جیرفت
پرونده:یوسف-مجیدزاده.jpg|تپه کنارصندل و تصویر یوسف مجیدزاده باستان‌شناس
پرونده:Jiroft-mound.jpg|تپه کنارصندل
پرونده:موزه-جیرفت-3.jpg|کار روی فلز
پرونده:موزه-جیرفت-2.jpg|مجسمه عقاب


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پیش از اسلام در شهرستان عنبرآباد
رده:تپه‌های باستانی شهرستان عنبرآباد
رده:تمدن مردمان آراتتا
قلعه قهقه

**قلعه قهقه** مربوط به دوره ساسانیان - دوران پس از اسلام و در شهرستان راور در استان کرمان، روستای ده شیب واقع شده است.
این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۴۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان راور
رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان راور
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان راور
رده:شهرستان راور
رده:قلعه‌های ساسانیان
رده:قلعه‌ها در ایران
آرامگاه آخوند

**مقبره آخوند** مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان کرمان، کوهنبان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۵۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان کرمان
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان کرمان
تپه وکیل‌آقا

**تم وکیل آقا (تپه وکیل آقا)** مربوط به هزاره ۱- دوره ساسانیان است و در شهرستان جیرفت، روستای دهنو واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۵۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان جیرفت
رده:تپه‌های باستانی شهرستان جیرفت
رده:تم‌های تاریخی شهرستان جیرفت
تپه اولیاء

**تپه اولیاء** مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شمال‌غربی شهرستان درگز واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان درگز
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در ایران بر پایه شهرستان
رده:تپه‌های باستانی شهرستان درگز
گلور تپه (دو تپه)

**گلور تپه (دو تپه)** مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در استان خراسان شمالی، فاروج، غرب شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۷۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار هزاره ۱ (پیش از میلاد) در شهرستان فاروج
رده:تپه‌های باستانی شهرستان فاروج
شهر وقلعه بی‌بی دوست

**شهر وقلعه بی بی دوست** مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در ۱۷ کیلومتری شمال شرقی زابل از مسیر روستای بنچار واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۵۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره اشکانیان در شهرستان زابل
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان زابل
رده:معماری ساسانی
رده:معماری دوره اشکانیان
رده:شهرهای باستانی ایران
رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان زابل
قلعه سار

**قلعه سار (سام)** مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در دهستان کوه خواجه بخش تیمورآباد شهرستان هامون، روستای سه کوهه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۵۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان هامون
رده:جاذبه‌های گردشگری سیستان
رده:اماکن تاریخی سیستان
رده:بناهای تاریخی سیستان
گورستان گشت

**قبرستان گُشت** مربوط به اواخر دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهر گُشت، ۶۹ کیلومتری جاده سراوان به خاش واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۵۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

**قبرستان گشت** سراوان از زمان دوره اشکانی و ساسانی است و در حدود ۲هزار و پانصد سال قدمت دارد. قبرستان گشت سراوان متعلق به دوره اشکانی – ساسانی می‌باشد و بیش از ۲۰۰۰ سال قدمت دارد و گنجینه ای از تاریخ کهن و تمدن دیرینه استان سیستان و بلوچستان محسوب می‌شود. قبرستان گشت سراوان در سال ۱۳۴۲ هجری شمسی توسط یک گروه از باستان شناسان ایرانی و ایتالیایی مورد حفاری و گمانه زنی قرار گرفت و از اشیا به دست آمده از قبور معلوم گردید که قدمت قبرستان مربوط به دوره ای اشکانی و ساسانی است. در برخی از سنگ‌های رها شده در قبرستان آثار سنگ‌نگاره دیده می شود که حکایت از قدمت منطقه دارد.

شهر گشت ما بین دو شهرستان سراوان و خاش و در مسیر جاده ایی این دو شهر قرار دارد. از طرف جنوب شرقی به شهرستان سراوان با مسافت ۶۵ کیلو متر و از طرف شمال غربی به شهرستان خاش با مسافت ۹۵ کیلو متر محدود است، در طول جغرافیایی ۶۱ درجه و ۵۷ دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی ۲۷ درجه و ۴۷ دقیقه شرقی قرار دارد، ارتفاع آن از سطح دریا ۱۴۵۰متر است، جمعیت کلی شهر گشت در حدود بیش از ۱۲ هزار نفر تخمین زده شده است.

شهر گشت با توجه با آثاری که در آن قرار دارد یک شهر تاریخی و باستانی است و از قدمت زیادی برخوردار می باشد.

این قبرستان با ۱۳۰ هکتار وسعت در سال ۱۳۴۵ با شماره ثبتی ۵۴۸ به ثبت ملی رسیده است.

## جستارهای وابسته

* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره اشکانیان در شهرستان سراوان
رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان سراوان
رده:گورستان‌های تاریخی شهرستان سراوان
رده:مناطق باستانی بلوچستان
تپه قلعه ملا

**تپه قبر ملا** مربوط به هزاره۲ تا سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان سیب و سوران، بخش مرکزی ۵۰۰ متری غرب روستای سیب واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۵۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان سیب و سوران
خانه سید علی مجلسی

**خانه سید علی مجلسی (چای چی)** مربوط به سدهٔ ۱۳ ه‍.ق است و در اصفهان، خیابان عبدالرزاق، کوچه آرد فروشان، انتهای ساباط واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان اصفهان
تپه سه گردان

**تپه سه گردان** مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در ۸۰ کیلومتری شمال بوکان (آذربایجان غربی) واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پیش از اسلام در شهرستان فیروزکوه
رده:تپه‌های باستانی شهرستان فیروزکوه
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
آرامگاه امامزاده محمد

**بقعه امامزاده محمد** مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان مشهد، محله چهار ستون واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان مشهد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان مشهد
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان مشهد
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان مشهد
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
تپه اسکی بغداد

**تپه اسکی بغداد** مربوط به اوایل دوره اشکانیان است و در جنوبغرب بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۵۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. طبق اساطیر منقول منطقه کنونی اسکی بغدا واراضی پیرامون مربوط به شهر باستانی «زنگ زاوران» بوده که از نظر مساحت منطقه ا ی وسیع را شامل می‌شود. این قلعه دارای چندین قبرستان اعم از یهودی ومسلمان است که بخش مربوط به قبرستان مسلمانان اکنون در سطحی وسیع وروبه روی روستا است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره اشکانیان در شهرستان بوکان
رده:تپه‌های باستانی شهرستان بوکان
رده:معماری دوره اشکانیان
قلعه تپه (قره تپه)

**قلعه تپه (قره تپه)** مربوط به نیمه دوم هزاره اول قم است و در غرب بوکان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۵۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار هزاره ۱ (پیش از میلاد) در شهرستان بوکان
رده:تپه‌های باستانی شهرستان بوکان
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان بوکان
تپه قلای ربط

**تپهٔ قَلایْ رَبَط** مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان سردشت، روستای ربط واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

کانی گراوان 1.jpg|کانی گراوان


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار هزاره ۱ (پیش از میلاد) در شهرستان سردشت
رده:تپه‌های باستانی شهرستان سردشت
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های ثبت‌شده در فهرست میراث ملی ایران
تپه پشت‌تپ (باغ شایگان)

**تپه پشت تپ (اردشیر قلعه _ باغ شایگان)** مربوط به هزاره اول تا دوره ساسانیان است و در جنوب مهاباد واقع شده است. این تپه از قلعه های باستانی و تفریحی ساسانیان به ویژه اردشیر بابکان بوده است. در سال ۱۲۴۱ قمری این قلعه توسط اردشیربیگ مکری باریکان دوباره بازسازی و به اردشیر قلعه یا شیر قلعه نام گذاری شده و مرکز امارت مکری ها تعیین گردید. اردشیرقلعه در جنگ اول جهانی توسط روس ها به تمامی تخریب گردید. و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این اثر در سالیان اخیر به دلیل تعریض خیابان تخریب شده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار ملی تخریب‌شده در ایران
رده:آثار هزاره ۱ (پیش از میلاد) در شهرستان مهاباد
رده:باغ‌های تاریخی شهرستان مهاباد
رده:تپه‌های باستانی شهرستان مهاباد
کول‌تپه (تپه خاکستر)

**کول تپه (تپه خاکستر)** مربوط به دوره اشکانیان است و در شهرستان گرمی، بخش انگوت، روستای حاج احمد کندی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره اشکانیان در شهرستان گرمی
رده:تپه‌های باستانی شهرستان گرمی
رده:کول‌تپه‌های تاریخی شهرستان گرمی
قلعه داغ (قلعه نودوز)

**قلعه داغ نقدوز ( به اصطلاح نودوز)** مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان اهر، روستای نقدوز واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان اهر
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان اهر
رده:قلعه‌های ساسانیان
رده:قلعه‌ها در ایران
پل بابا محمود

**پل بابا محمود سهروفیروزان ** مربوط به قرن هفتم، دوران مغول سلطان محمد خدابنده (الجایتو) است و در شهرستان فلاورجان، شهر تاریخی سهروفیروزان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران در سهرفیروزان به ثبت رسیده‌است.
جایگزین=پل تاریخی بابا محمود متعلق به دوره ایلخانان مغول سلطان اولجایتو ساخته شده در ۷۰۴ هجری به دست بابا محمود فیروزانی|بندانگشتی|تصویری از پل تاریخی بابا محمود متعلق به دوره ایلخانان مغول سلطان اولجایتو که در زمان پهلوی اول گرفته شده است
**پل بابا محمود سهرفیروزان** که در بین پل‌های قدیمی استان اصفهان از قدمت بیشتری برخوردار است و دومین پل تاریخی استان به‌شمار می‌رود، ساخته شده در دوره ایلخانان مغول (عهد سلطان محمد خدابنده الجایتو) توسط یکی از اهالی، مشاهیر، بزرگان شهر و حاکم لنجانات و از مشاوران الجایتو یعنی بابامحمود سهروفیروزانی در سال ۷۰۴ هجری قمری است که این بنای تاریخی که قدمتی بالغ بر ۷۵۰ سال دارد

مقبره بابا محمود سهروفیروزانی بانی احداث این پل در سهرفیروزان و در آرامستان مرکزی روستای سهروفیروزان که به نام آرامستان بابا محمود شهرت دارد قرار داشته و مسجدی زیبا با طاق ضربی و بنای سه ایوانی در مجاورت مقبره قرار داشته که متعلق به قرن ۷ هجری و ساخته شده به دست بابا محمود سهرفیروزانی می‌باشد که محل بار و دیدار امرا و بزرگان شهر با مردم بوده‌است و از شواهد پیداست که محل تجمعات مهم و مراسمات خاص نیز بوده‌است

این بنایی که از قدمت و تاریخ ایران سخن می‌گوید و از بناهای اسلامی و منحصر به فرد دوره ایلخانان مغول در ایران به‌شمار می‌آید و حتی در عرصهٔ میراث جهانی و نیز از قدمت این مرزوبوم و فرهنگ و تمدن ایران اسلامی دفاع کرده و سخنی برای گفتن دارد متعلق به دهستان سهروفیروزان است.

پل بابا محمود در گذشته راه ارتباطی بین شهرتاریخی سهروفیروزان به مسیر خوزستان و فارس بوده‌است که این موضوع اهمیت این بنای تاریخی را افزون می‌کند
بندانگشتی|پل تاریخی بابا محمود سهروفیروزان، دومین پل تاریخی بر روی زاینده رود می‌باشد و در دوران ایلخانان مغول به قرن هفتم هجری توسط بابامحمود سهرفیروزانی مشاور و حاکم اولجایتو ساخته شده‌است

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان فلاورجان
رده:پل‌های تاریخی شهرستان فلاورجان
کول‌تپه (کوده کهریز)

**کول تپه (کوده کهریز)** مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مشگین‌شهر، بخش ارثق، روستای گوده کهریز واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان مشگین‌شهر
رده:تپه‌های باستانی شهرستان مشگین‌شهر
رده:کول‌تپه‌های تاریخی شهرستان مشگین‌شهر
آرامگاه درویش فخرالدین

**مقبره درویش فخرالدین** مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در شهر بابل، منطقه موزیرج واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## مشخصات
این بنا تاریخی و بلند در غرب شهر بابل و در شمال جاده اصلی آمل قرار دارد. پلان این بقعه از سه بخش؛ بدنه مدور، منطقه انتقالی هشت ضلعی و بام هشت ضلعی هرمی، شکل گرفته است. تزیینات بخش گیلویی بدنه بقعه عبارت است از تزیینات آجری برجسته و یک ردیف قرنیس سینه کفتری آجری، در میان هر دو قرنیس کاشی فیروزه‌ای رنگ نیم‌دایره کار کرده‌اند. منطقه انتقالی نیز در هر ضلع دارای مربع‌های فرورفته مزین به کاشی است. بام هرمی شکل بنا از نوع دوپوش و پوشش داخلی بام گنبدی مدور است. در صحن بنا صندوق چوبی منبت قرار دارد و کتیبه‌های آن در ضلع شرقی، جنوبی و غربی مشتمل بر آیةالکرسی و صلوات کبیر است و کتیبهٔ جهت شمالی معرف نام متوفی، خادم و سازنده صندوق بدین شرح است:
**عمل استاد فخرالدین بن علی بن استاد نجار آملی المعروف رازی بامتثال درویش شمس‌الدین ولایت رحل سلطان المحققین مفخرالفقرا الصالحین درویش فخر دین حاجی طاب ثرا و جعل الجنة مثواه بن حسن حاجی فی تاریخ سنه ثلاث و ثلاثین و ثمانمائه الهجریه النبوی الکاتب الفقرا الحقیر خادم الفقرا و الصلحا الضعیف نظام بن علی جوبکلاه الطبری**

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع
* https://web.archive.org/web/20120706094614/http://babolcity.ir/Homepage.aspx?site=DouranPortal&lang=fa-IR&tabid=1

رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان بابل
امامزاده سیدالسادات

**امامزاده سیدالسادات** مربوط به دوره تیموریان است و در گلپایگان، جنب مسجد جامع، کوچه پشت بانک سپه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان گلپایگان
تپه ۶ کیلومتری غرب گنبد کاووس

**تپه ۶ کیلومتری غرب گنبد کاووس** مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در ۶ کیلومتری غرب گنبد کاووس واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۷۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پیش از اسلام در شهرستان گنبد کاووس
رده:گنبدهای تاریخی شهرستان گنبد کاووس
رده:تپه‌های باستانی شهرستان گنبد کاووس
تپه مراوه

**تپه مراوه** تپه‌ای دست‌ساز مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است که در جنوب غربی شهر مراوه تپه در شمال شرق استان گلستان واقع شده‌است. این اثر در تاریخ ۲۳ فروردین ۱۳۴۶ با شمارهٔ ثبت ۷۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این تپه در حدود دو کیلومتری شهر مراوه‌تپه و یک کیلومتری روستای یازگلدی قرار دارد. اسپند و شقایق از گونه‌های گیاهی شاخص بر روی این تپه است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در مراوه تپه
رده:تپه‌های باستانی شهرستان مراوه‌تپه
تپه و گورستان شمسی خان

**تپه و قبرستان شمسی خان** مربوط به دوره اشکانیان است و در شهرستان درگز، بخش لطف آباد، روستای شمسی خان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان درگز
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:گورستان‌های تاریخی شهرستان درگز
رده:تپه‌های باستانی شهرستان درگز
رده:آثار دوره اشکانیان در شهرستان درگز
تپه گبرخانه

**تپه گبرخانه** مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شیروان، ۱۷ کیلومتر جنوبشرقی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره اشکانیان در شهرستان شیروان
رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان شیروان
رده:تپه‌های باستانی شهرستان شیروان
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان شیروان
آب‌انبارهای روستای خشت

**آب انبارهای روستای خشت** مربوط به دوره افشار است و در ۱۲ کیلومتری شمال غرب کلات واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

از دیگر شاهکارهای دوره نادر در راستای تامین آب مورد نیاز در کنار تاسیسات انتقال آب قره‌سو به کلات، تعمیرات بند نادری و تاسیسات دروازه های مختلف ورودی ساخت حوض انبارهای روستای خشت است.

این تاسیسات منحصر به فرد که خود جلوه‌ای از ذکاوت نادر است تامین کننده آب مورد نیاز عمارت خشت که در یکی از مرتفع‌ترین نقاط کلات که فاقد هیچگونه چشمه یا رودخانه‌ای می‌باشد بوده است.

به دستور نادرشاه 366 حوض به تعداد روزهای سال با احتساب یک روز کبیسه در روستای خشت ساخته شد که برای هدایت آب به داخل آن‌ها راه‌آب‌هایی در تقاط مختلف ارتفاعات با سنگ و خشت و ساروج ایجاد و آب باران و برف به سوی این حوض‌ها هدایت می‌شد. در مسیر انتقال آب به حوضچه‌ها با قرار دادن خار و خاشاک و احداث حوضچه‌های کوچک با کم کردن سرعت آب یک سیستم تصفیه آب اجرا گردیده بود.

سقف حوضچه‌ها را برای مصون ماندن از از نور خورشید با طاق‌هایی هلالی شکل پوشانیده بودند که متاسفانه هیچ اثری از آن‌ها مشاهده نمی‌گردد. ابعاد خشت‌های بکار رفته در این تاسیسات 27*27 سانتی‌متر می‌باشد.

ایجاد تاسیسات آب انبارهای خشت این مجموعه را به طور کامل از نظر آب مورد نیاز به دیگر نقاط بی بهره می‌کرد و این آن چیزی بود که نادر را به چنین اقدامی وا می‌داشت زیرا هر حوض کفایتیک روز از سال را می‌نمود.

گفتنی است با تخریب حوض‌های نادری عمارت خشت و اهالی آن که خود بانیان اصلی تخریب حوض‌ها بودند با مشکل تامین آب مورد نیاز روبرو و مجبور شدند برای تامین آب شرب با استفاده از چهارپا و استرس سختی پیین رفتن از سینه کش کوه‌ها و دره‌های عمیق کوه‌ها را به جان بخرند. که البته در حال حاضر با حفر یک حلقه چاه در دهانه ورودی دربند ارغوان شاه و احداث یک منبع ذخیره، آب مورد نیاز این روستا و روستای گرو تامین گردیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان کلات
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع
* کتاب دژ خدای آفرین، نوشته حسن امیری و وحدت شاکری، انتشارات خیزران 1385، شابک: 2-16-8597-964

رده:آب‌انبارهای تاریخی شهرستان کلات
رده:آثار دوره افشاریان بر پایه شهرستان
سد نادری

**بند نادری** یک سد قدیمی خاکی است که بنا به برخی گفته‌ها مربوط به دوره افشار است و در ۵ کیلومتری شهرستان کلات، واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## معماری
مصالح اصلی به کار رفته در این بند طبق گفته سازمان میراث فرهنگی از سنگ و ساروج است. البته این بند از زمان ساخت، بالاخص در چند سال دهه اخیر، چندین بار مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است و به دلیل حفاظت از این بنای تاریخی، در دهه ۹۰ شمسی، رفتن به روی خود سد توسط سازمان میراث فرهنگی ممنوع شد و به دور آن میله‌های آهنی جهت حفاظت بیشتر، قرار گرفت.

در نما و پوشش این بند از آجرهای قرمز رنگ استفاده شده است. دیوار سد دارای حالت نیم دایره و شبیه سدهای هلالی با فرورفتگی بسیار کم می‌باشد. به طوری که اگر از نزدیک به مصالح درون بند نگاه کنید، متوجه ساروج و سنگ‌های به کار رفته در آن می‌شوید.

ارتفاع این بنا از کف رودخانه طبق گفته سازمان میراث فرهنگی ۲۵ متر و عرض آن بیش از ۷ الی ۱۲ متر می‌باشد. گفتنی است هرچقدر از خود بند به سمت خارج از شهر کلات حرکت کنید و به روستای قله‌زو نزدیک‌تر شوید، ارتفاع و عرض کوه‌های اطراف شماافزایش می‌یابد و دره‌ها عمیق‌تر می‌شود به طوری که برخی از افراد، دره‌های اطراف شهر قله زو را به عنوان یکی از عمیق‌ترین دره‌های ایران می‌شناسند.

این بند دارای سه دهانه عمودی به فواصل مختلف می‌باشد که دو دهانه زیرین برای کاهش فشار آب و دهانه سوم که در قسمت بالا است به منظور تقسیم آب تعبیه شده است. هدف کلی از اهداث این سد، تقسیم آب بین مزارع کشاورزی و جلوگیری از هدر رفت آن به کشور ترکمنستان بود.

## مکان دقیق
این بند در حدود ۵ کیلومتر پایین‌تر از شهر کلات به سمت روستای نفطه و قله‌زو و بر روی رودخانه ژرف‌رود ساخته شده است.

ناگفته نماند به دلیل قرار دادن میله‌های آهنی در اطراف بند، رفتن به بالای بند برای گردشگران و عموم مردم امکان‌پذیر نیست اما می‌توان از پشت میله‌های محافظتی، به راحتی بند را مشاهده کرد.

## پیشینه تاریخی
اهالی کلات این سد را به نادرشاه افشار نسبت می‌دهند اما بعضی از محققین، ساختمان آن را از آثار الغ بیگ فرزند شاهرخ گورکانی می‌دانند. اما به نظر مهدی بامدادی در کتاب آثار تاریخی کلات و سرخس، بنای سد را مربوط به سلجوقیان و بالاخص سلطان سنجر سلجوقی می‌داند.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان کلات
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

* کتاب دژ خدای آفرین، نوشته حسن امیری و وحدت شاکری، انتشارات خیزران ۱۳۸۵، شابک: ۲-۱۶-۸۵۹۷-۹۶۴
الراند

رده:بندهای استان خراسان رضوی
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در کلات
رده:سدهای استان خراسان رضوی

رده:آثار دوره افشاریان در شهرستان کلات
رده:سدهای تاریخی شهرستان کلات
قلعه بزنگان

**قلعه بزنگان** مربوط به دوره افشار است و در شهرستان سرخس، بخش مرزداران ـ روستای بزنگان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان سرخس
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره افشاریان در شهرستان سرخس
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان سرخس
بقعه میرشمس‌الدین لاهیجانی

**بقعه میر شمس الدین لاهیجانی** مربوط به دوره صفوی است و در لاهیجان، خیابان شهدا واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

اين آرامگاه در محلهٔ اردو بازار لاهيجان قرار دارد. بالاى تاق‌نماهاى هشت‌گانه بنا، ميان دو حاشيهٔ گچ‌برى شده،   قصيده‌اى ۱۵ بيتى با خط نستعليق خوش گچ‌برى شده است. 

اين بنا داراى يک حياط در مرکز و سه ايوان در جبهه‌هاى شمال، شرق و غرب است. طول و عرض کلی بقعه ۵/ ۱۵ در ۵/ ۱۵ متر است دیوارهای بنا از نوع دیوارهای باربر آجری ساده و به صورت راسته چین است. ضخامت دیوارها بین ۴۰ تا ۴۵ سانتیمتر است. چهار در ورودی در چهار جهت اصلی نصب و بالای هر یک خفنگی تعبیه شده است. خفنگ بالای درهای جنوبی و شرقی از ترکیب گره چینی چوبی و شیشه های رنگی است. 

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان لاهیجان
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان لاهیجان
رده:مساجد لاهیجان
آرامگاه امامزاده محمد و ابراهیم

**بقعه امامزاده محمد و ابراهیم** مربوط به دوره ایلخانی - دوره صفوی است و در ۱۵ کیلومتری جنوب شهرستان شهرضا واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۷۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره ایلخانیان در شهرستان شهرضا
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان شهرضا
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان شهرضا
امامزاده حمزه رضا (گور تیمور)

**امامزاده حمزه رضا (گور تیمور)** مربوط به دوره غزنویان - دوره ایلخانی است و در شیروان، ۹ کیلومتر شمالغربی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۷۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* آرامگاه چهار تاقی

## منابع

رده:آثار دوره ایلخانیان در شهرستان شیروان
رده:آثار دوره غزنویان در شهرستان شیروان
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان شیروان
قلعه خرابه و رباط چاهک

**قلعه خرابه و رباط چاهک** مربوط به سدهٔ ۴ تا ۶ ق است و در شهرستان مشهد، بخش رضویه، روستای چاهک واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان مشهد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:چاه‌های تاریخی شهرستان مشهد
رده:رباط‌های تاریخی شهرستان مشهد
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان مشهد
تپه و قلعه خرابه مزدوران

**تپه و قلعه خرابه مزدوران** مربوط به سدهٔ ۵ ه.ق تا دوره صفوی است و در بین مشهد و سرخس، روستای مزدوران واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان سرخس
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:تپه‌های باستانی شهرستان مشهد
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در مشهد
آرامگاه امامزاده رحمن و امامزاده زید

**بقعه امامزاده رحمن و امامزاده زید** مربوط به سدهٔ ۷ تا ۹ ه.ق است و در شهرستان کرج، روستای پلنگ آباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۷۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## نگارخانه

پرونده:امامزاده سه گنبدان.jpg|نمای جنوب غربی
پرونده:امامزاده سه گنبدان 2.jpg|alt=
پرونده:امامزاده سه گنبدان 3.jpg|بخشی از ایوان ورودی آرامگاه
پرونده:امامزاده سه گنبدان 4.jpg|زیر گنبد شمالی متعلق به دوره صفوی
پرونده:امامزاده سه گنبدان 5.jpg|زیر گنبد جنوبی متعلق به دوره تیموری
پرونده:امامزاده سه گنبدان 6.jpg|alt=
پرونده:امامزاده سه گنبدان 7.jpg|زیر گنبد شرقی (متعلق به دوره ایلخانی) که بنای گنبد ایرانی در آن بخوبی مشاهده می شود و تبدیل چهار ضلعی (مکعب بنای گنبدخانه) به هشت ضلعی که در کنج های آن فیل‌گوش (معماری) وجود دارد، نمایان است؛ این سازه سپس به دوازده ضلعی و سرانجام به دایره تبدیل می گردد که حجم گنبد برروی آن (رینگ گنبد) ساخته می شود
پرونده:امامزاده سه گنبدان 8.jpg|alt=
پرونده:امامزاده سه گنبدان 9.jpg|یک علم (عزاداری) که پارچه های زیادی بعنوان دخیل و نذورات به آن وصل شده اند
پرونده:امامزاده سه گنبدان 10.jpg|نمای شمال شرقی


## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان کرج
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان کرج
تپه روزه

**تپه روزه** مربوط به اواخر هزاره دوم قبل از میلاد است و در ۱۲ کیلومتری غرب آزادشهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۷۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار هزاره ۲ (پیش از میلاد) در شهرستان آزادشهر
رده:تپه‌های باستانی شهرستان آزادشهر
تپه صندل‌آباد

**تپه صندل آباد** مربوط به قبل از اسلام تا سدهٔ ۳ ه.ق است و در شهرستان بجنورد، بین روستاهای حمزانلو و صندل آباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۷۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:تپه‌های باستانی شهرستان بجنورد
شهر عتیق قوچان

**شهر عتیق قوچان** مربوط به سده ۵ و ۶ ق است و در ۸ کیلومتری غرب شهر قوچان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان قوچان
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:محوطه‌های تاریخی شهرستان قوچان
رده:شهرهای باستانی ایران
گنبد زنگوله

**گنبد زنگوله** مربوط به سدهٔ ۷ ه.ق است و در دامغان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این گنبد کلا از خشت خام ساخته و پرداخته شده و ساختمان آن را مربوط به دوره سده هفتم هجری می‌دانند. شیوه معماری این گنبد و چگونگی توزیع فشار گنبد به پایه‌های آن بسیار جالب و مورد توجه معماران و باستان شناسان است.

محوطه سازی اطراف این بنا در زمستان 1399 با همکاری شهرداری دامغان انجام شد.

## نگارخانه

پرونده:گنبد زنگولۀ دامغان.jpg|نمای داخلی بنا
پرونده:گنبد زنگولۀ دامغان 2.jpg|آسمان از ورای خشت ها و آجرهایمان، چه زیباتر بود...


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* برج مهماندوست

## منابع

رده:گنبدهای تاریخی شهرستان دامغان
گلور تپه

**گلور تپه** مربوط به سده‌های متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان فاروج، روستای برگرد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان فاروج
رده:تپه‌های باستانی شهرستان فاروج
دوین‌تپه

**دوین تپه** مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شیروان، ۱۸ کیلومتر جنوب شرقی شهر شیروان روستای دوین واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۹۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار هزاره ۱ (پیش از میلاد) در شهرستان شیروان
رده:تپه‌های باستانی شهرستان شیروان
تپه پاسگاه

**تپه پاسگاه** مربوط به هزاره ۵ - دوره ساسانیان است و در درگز، جنوب یاریم تپه، روبروی کلانتری ۱۲ واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان درگز
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان درگز
رده:تپه‌های باستانی شهرستان درگز
تپه ارگ شیروان

**تپه ارگ شیروان** (تپه نادری شیروان) مربوط به هزاره پنجم قبل از میلاد است و در شیروان، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۷۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه باستانی ارگ شیروان عظیم‌ترین و مهم‌ترین محوطه باستانی شمال شرق کشور و از کهن‌ترین مراکز فرهنگ و تمدن در خطه خراسان شمالی است.
این اثر باستانی از اولین محوطه‌های مسکونی حاشیه رودخانه اترک محسوب می‌شود که همانند کوهی در داخل شهر باستانی شیروان قرار گرفته و بر دشت شیروان اشراف داشته و رود اترک از مجاورت آن می‌گذرد.

تپه باستانی ارگ شیروان بزرگ‌ترین تپه دست ریز خاکی ایران است که ۲۵ متر ارتفاع و ۹۰ متر قطر دارد که به علت فرسایش بتدریج از ارتفاع تپه کاسته شده که سابقاً مرکز حکومت و فرماندهی خطه شمال خراسان بوده است.

این محدوده تاریخی دارای حصار و چهار برج مرتفع بوده که عمارت حاکم بر بلندایش مستقر بوده و دور تا دور آن دیوار شهر بند قرار داشته است.

سفال‌های به دست آمده از تپه باستانی ارگ شیروان نظیر تپه باستانی (یاریم تپه درگز) است، و نوع سفال‌ها قرمز با نقش سیاه مربوط به هزاره پنجم قبل از میلاد (هفت هزار سال قبل) می‌باشد و به عنوان کهن‌ترین زیستگاه خراسان شمالی مورد تحقیق و بررسی و پژوهش باستانشناسان ایرانی و خارجی قرار گرفته است.

با توجه به قبور زرتشتی در اطراف تپه مذکور و روستاهای قدیمی گلیان و تپه خانلق (محل فعلی منبع آب شیروان) و بعضی از آداب و رسوم مردم شیروان زندگی زرتشیان در شیروان را تأیید می‌نماید.

تپه باستانی ارگ شیروان در روزگاران گذشته محل برگزاری کشتی پهلوانی باچوخه خراسان نیز بود، این تپه بزرگ دست ریز دارای دو کانال سفالین در قسمت شمال و جنوب تپه بود که آثار آن هنوز هم دیده می‌شود.

طبق اظهارات معمرین و باستان شناسان از کانال شمالی آب قنات میرک آباد شیروان به سطح تپه انتقال می‌یافت (توسط عوامل حاکم) و در آنجا آب انبار می‌شد و کانال جنوبی حکم فاضلاب را داشت.

عمارت تپه باستانی ارگ شیروان دارای شاه‌نشین اندرونی و بیرونی بود که تماماً از خشت خام و گل و آرچه (سرو کوهی) احداث شده بود که برج چهارگانه فقط دید اطراف را داشتند (از برج‌ها داخل و سطح تپه دیده شد).

فواصل برج ۷۰ ذرع، بلندی برج ۶ ذرع و حصاری (دیواری) به ارتفاع بیش از چهر متر داشت و تنها در ورود و خروج در ضلع شرقی قرار داشت، تپه باستانی ارگ شیروان برای چندمین بار به‌تازگی (آذرماه ۱۳۸۹)، هم توسط باستان شناسان گمانه زنی گردید.

در بهمن ۱۳۹۹، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شیروان گفت: عرصه و حریم سه تپه ارگ باستانی، ارگ استقلال و تپه گلول در این شهرستان خراسان شمالی مطالعه و تعیین تکلیف شدند.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:ارگ‌های تاریخی شهرستان شیروان
رده:تپه‌های باستانی شهرستان شیروان
قلعه بزی (قلعه خان لنجان)

**قلعه بزی (قلعه خان لنجان)** مربوط به اواخر دوره ساسانیان تا دوره سلجوقیان است و در شهرستان مبارکه، جاده سیمان سپاهان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۷۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان فلاورجان
رده:آثار دوره سلجوقیان در شهرستان فلاورجان
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان فلاورجان
چهل دختران (اثر تاریخی)

**چهل دختران** مربوط به دوره ایلخانی است و در کاشان ـ محله سلطان میر احمد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۷۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی شهرستان کاشان
رده:معماری ایرانی
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در کاشان
رده:آرامگاه‌ها در ایران
رده:ساختمان‌های مذهبی سده ۱۳ (میلادی)
رده:ساختمان‌های مذهبی دارای گنبد
ارگ نوشیجان

**ارگ نوشیجان** مربوط به دوره مادها - دوره هخامنشی - دوره ساسانیان است و در شهرستان ملایر، روستای شوشاب واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۷۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

ارگ نوشیجان که در ۱۶ کیلومتری شهر ملایر قرار گرفته است، بر بلندای تپه‌ای ساخته شده که از دور، توجه هر بیننده‌ای را به سمت خود جذب می‌کند. در ارگ نوشیجان در سال‌های گذشته، حریم مجموعه و ایجاد کمپینگ و تجهیزات گردشگری ساخته شده است. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این ارگ، دست‌نخوردگی و عدم بازسازی آن بوده، که سبب دست نخوردن این اثر تاریخی بزرگ در دوره مادها شده است.
بندانگشتی
ارگ نوشیجان یکی از آثار تاریخی ارزشمند باستانی است که با ارتفاع ۴۰ متری روی یک تپه قرار گرفته است. نوشیجان در لغت احتمالاً به معنی جایگاه نوش یا جایگاه انوش بوده است. نوش یا انوش ظاهراً نام خانمی است که بر این منطقه حکمرانی می‌کرده است. تپه نوشیجان در سال ۱۳۴۳ خورشیدی مورد شناسایی قرار گرفت و در سال‌های ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۶ طی ۶ فصل باستان‌شناسی توسط مؤسسهٔ ایران‌شناسی بریتانیا به سرپرستی دیوید استروناخ عملیات کاوش و مرمت در تپه انجام گرفت. دستاورد فعالیت‌های این هیئت، شناسایی سه دوره معماری باستانی متعلق به دوران مادها، هخامنشیان و اشکانیان است.

بندانگشتی
بندانگشتی

بندانگشتی
بندانگشتی
بندانگشتی
بندانگشتی

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان ملایر
رده:آثار دوره مادها در شهرستان ملایر
رده:آثار دوره هخامنشیان در شهرستان ملایر
رده:ارگ‌های تاریخی شهرستان ملایر