روحانی (اسلام)

**روحانی** در اسلام به کسانی گفته می‌شود که تحصیل کرده حوزه علمیه و **ملبس به لباس روحانیت** هستند.
همچنین به کسانی که در حوزه‌های علمیه به **تحصیل [[علوم اسلامی]]** مشغول هستند **طلبه** هم گفته می‌شود. گاهی دو عنوان روحانی و طلبه به صورت همزمان بر یک نفر صدق می‌کند.
کاربرد واژه طلبه، معادل کاربرد واژه‌های دانش آموز یا دانشجو در مدارس و دانشگاه‌ها است. اگر چه این واژه در زبان عربی جمع واژهٔ طالب می‌باشد، ولی در زبان فارسی به صورت مفرد به‌کار رفته و آن را به صورت طُلّاب جمع می‌بندند.

## روحانیت در مذهب شیعه
به روحانیان شیعه، آخوند، ملّا، شیخ، حجت‌الاسلام و المسلمین و در مراتب بالاتر، آیت‌الله و آیت‌الله‌العظمی گفته می‌شود. آموزش و هدایت روحانیان و عالمان دین، دارای اهمیت زیادی است. غالباً شکل‌گیری روحانیت در تشیع دوازده‌امامی را به عصر گزینش وکیل از سوی امام دهم شیعه به بعد، تحلیل می‌کنند.

### لباس طلاب و روحانیون
[جایگزین=عکس از یک شخص روحانی در شهر قم در حال تردد بر روی موتورسیکلت|بندانگشتی|250x250پیکسل|یک روحانی در [قم سوار بر موتورسیکلت]]
به‌طور کلی طلاب و روحانیون دارای پوشش مخصوصی نبوده‌اند. تا اواخر دوره قاجاریه با ورود مدرنیته به ایران و فرنگی شدن لباس عموم مردم ایران لباس پیشین مردم که تقریباً شبیه به همین لباس ویژه روحانیت می‌باشد از بین رفت و لباس روحانیون خاص شد و به چشم آمد. 

جهانگیرخان قشقایی هیچ‌وقت لباس طلبگی نپوشید. همیشه با همان پالتو پوستی که داشت و ریش و موهای کمی بلند ظاهر می‌شد. فقط هنگام نماز جماعت شال کمرش را باز می‌کرد و به سر می‌بست. شاگرد وی، رحیم ارباب نیز به پیروی او هیچگاه معمّم نشد. جهانگیرخان در پاسخ فردی که پرسیده بود: "آقا شما که در سلک روحانیت هستید، عمامه ندارید؟ اگر خدا در روز قیامت از شما بپرسد که چرا این کار را نکردید؟" پاسخ داده بود: "اگر می‌گذاشتم و خدا از من می‌پرسید چه تناسبی با این لباس داشتی، آن وقت نمی‌دانستم چه جواب دهم!"

### شرایط کنونی
پس از انقلاب اسلامی ایران که نظام آموزشی طلاب و روحانیون سامان یافت، برای استفاده از لباس ویژه روحانیت مقررات خاصی وضع شد؛ از جمله این که:
* طلاب خواستار پوشیدن لباس روحانیت باید برای اخذ مجوز تلبس، حداقل پنج پایه را در دوره بلند مدت و ۲۰۲ واحد را در دوره کوتاه مدت تمام کنند.
* طلاب خواستار پوشیدن لباس روحانیت باید مورد گزینش عقیدتی و اخلاقی از سوی امور صیانتی حوزه قرار بگیرند و در دوره کارگاه تلبس شرکت کرده و در مصاحبه علمی-تربیتی و روانشناختی حوزه قبول شوند.
* طلاب مجاز به پوشیدن لباس روحانیت ملزم به رعایت نکات اخلاقی هستند واگر از یک سری قوانین تخطی کنند طبق قانون حق پوشیدن لباس روحانیت را ندارند. بندانگشتی|طلاب مدرسه باقریه مشهد-در حدود سال ۱۳۰۶ ه‍.ش |جایگزین=|250x250پیکسل
* طلاب و روحانیون اجباری به پوشیدن لباس روحانیت ندارند، اما در مقابل، حق اخذ مدارک سطح سوم و چهارم تحصیلات حوزوی (کارشناسی ارشد و دکترا) و حق استفاده کامل از شهریه (کمک هزینه تحصیل و زندگی) منوط به داشتن حکم تلبس دائم به لباس روحانیت است.

### نقش‌آفرینی اجتماعی

در سدهٔ بیستم، دو انقلابِ مهم در ایران روی داد که نقش روحانیت شیعه در هریک گوناگون بوده‌است؛ انقلابِ مشروطه و انقلابِ ۱۹۷۹م که «اسلامی» نامیده می‌شود. انقلاب مشروطه نخست شاهدِ برآمدن روشنفکران مدرن بود که از ایدئولوژی‌های ناسیونالیسم، لیبرالیسم و سوسیالیسم تأثیر می‌گرفتند، قانون اساسی کاملاً غیردینی مدوّن کردند و به نوسازی جامعهٔ خود امیدوار بودند و پرداختند. امّا در انقلابِ دوّم، علمای سنّتی (روحانیت شیعه) فعالیت کردند که بنا به دیدگاه یرواند آبراهامیان از «دورانِ طلایی اسلام الهام می‌گرفتند. پیروزیِ خود را با طرح و تدوین یک قانون اساسی کاملاً دینی تضمین نمودند، قوانین شرعی را جایگزین دادگاه‌های موجود کردند و مفاهیمِ غربی همچون دموکراسی را مفاهیمی الحادی دانستند و موردِ انتقاد قرار دادند.»

### فرصت‌های شغلی
به صورت کلی فرصت‌های شغلی طلاب و روحانیون به سه دستهٔ علمی، تبلیغی و حقوقی تقسیم می‌شود.

## روحانیت در مذهب [[اهل سنت]]
به روحانیان سنّی، ماموستا و در مراتب بالا، مولوی و در مراتب بالاتر، مولانا خطاب می‌شوند. ماموستا، واژه‌ای کُردی و به معنای استاد و معلم است که در مناطق کردنشین، به عالمان دینی اطلاق می‌شود. واژه مولوی، از اضافه شدن «ی» به کلمه «مولا»، تشکیل شده‌است. این اصطلاح، در بخش‌های شرقی ایران و نیز کشورهای شرق ایران، برای کسانی که در علوم دینی، به درجات بالا رسیده‌اند، استفاده می‌شود. مولانا به معنای بزرگ و سرور ما، می‌باشد که بیشتر برای افراد فاضل و بزرگ‌مرتبه به کار می‌برند. رتبه مولانا، از مولوی بالاتر است.

## نگارخانه

پرونده:طلبه 35.jpg|طلبه‌های مدرسه خان در قم
پرونده:طلبه.jpg|طلاب علوم دینی
پرونده:حجره طلبه.jpg
پرونده:طلبه در حال مطالعه تابلو اعلانات.jpg|مدرسه حجتیه
پرونده:مدارس علومی دینی قم- مدرسه شهیدین.jpg|طلبه‌های مدرسه شهیدین قم


## جستارهای وابسته

* فهرست فقیهان شیعه دوازده‌امامی ایرانی
* فهرست مراجع تقلید شیعه
* روحانی‌گرایی در ایران
* روحانی‌گرایی
* روحانی‌ستیزی
* حوزه علمیه (شیعه)
* حوزه علمیه
* روحانی (عنوان)
* آخوند
* ملا
* آیت‌الله
* ثقت الاسلام
* شیخ

## منابع

* http://www.vajehyab.com/?q=طلبه
* https://web.archive.org/web/20160305095042/http://iranculture.org/fa/simpleview.aspx?provid=901
* https://web.archive.org/web/20140714202517/http://www.iranculture.org/fa/simpleView.aspx?provID=1380

## پیوند به بیرون

* پاسخ به پرسش‌هایی پیرامون تحصیل در حوزه

رده:اصطلاحات اسلامی
رده:تشیع
رده:حوزه علمیه (شیعه)
رده:حوزه علمیه
*