سده ۶ (پیش از میلاد)

بندانگشتی|تصویر کوزه سفالی سده ۶ (پیش از میلاد)
(سده هفتم پ.م. - **سده ششم پیش از میلاد مسیح** - سده پنجم پ.م. - سده‌های دیگر)

----
## دورنما
* آغاز فلسفه یونانی؛ فلسفه یونانی در سده ۵ (پیش از میلاد) شکوفاشد.
* فرهنگ هالشتات پایانی در مرکز و خاور اروپا؛ عصر برنز پایانی در اروپای شمالی
* فلسفه چینی کیش چینیان شد. کنفوسیوس‌گرایی، دائوئیسم، قانون‌پرستی(لگالیسم) و موئیسم در دوره بهار و پاییز چین شکوفاشدند.
* پیدایش زرتشتی‌گری و فلسفه دوگرایی در ایران. به بند کشیدن یهودیان در بابل.
* در هندوستان بودا و مهاویرا بودایی‌گری و جینیسم را پایه‌ریزی کردند و هندوئیسم و سامانه کاستی را به چالش‌کشیدند.
* خمودگی تمدن اولمک در قاره آمریکا.
## رویدادها
* میانه سده؛ پی‌ریزی نیایشگاه زئوس المپی در آتن.
* ۵۹۸ (پیش از میلاد)؛ یهویاقیم پادشاه یهودا شد.
* ۱۶ مارس۵۹۷ (پیش از میلاد)؛ بابلیان اورشلیم را گرفتند و به جای یهویاقین صدقیا را به فرمانروایی آن سامان گماردند.
* ۵۹۵ (پیش از میلاد)؛ پسام‌مه‌تیخوس دوم فرعون مصر باستان شد.
* ۵۹۴ (پیش از میلاد)؛ سولون سرپرست آتن شد و اصلاحات مردم سالارانه‌ای را در آنجا پایه‌ریخت.
* ۵۸۹ (پیش از میلاد)؛ آپریس فرعون مصر شد.
* ۵۸۸ (پیش از میلاد)؛ محاصره اورشلیم به دست نبوکدنصر دوم.
* ۵۸۷/۵۸۶ (پیش از میلاد)؛ اورشلیم به دست بابلی‌ها افتاد، پادشاهی یهودا سرنگون‌شد، نیایشگاه اورشلیم ویران‌شد و بازمانده یهودیان به بابل رانده‌شدند.
* ۲۸ مه۵۸۵ (پیش از میلاد)؛ رخداد خورشیدگرفتگی، این خورشیدگرفتگی را که پیشتر طالس پیشبینی‌کرده‌بود در هنگام جنگ خورشیدگرفتگی میان هوخشتره و آلیات دوم رخ‌داد و سبب‌ساز پایان جنگ میان ماد و لیدی شد.
* ۵۸۵/۵۸۴ (پیش از میلاد)؛ ایشتوویگو جانشین هوخشتره پادشاه ماد شد.
* ۵۸۵؛ جیان پادشاه چین شد.
* ۵۸۲ (پیش از میلاد)؛ بازی‌های پوتی در دلفی.
* ۵۸۰ (پیش از میلاد)؛ کمبوجیه یکم جانشین کورش یکم پادشاه انشان و سردودمان هخامنشی شد.
* ۵۸۰؛ پیدایش بازی‌های تنگه‌ای در کورنیت.
* ۵۷۹ (پیش از میلاد)؛ سرویوس تولیوس پادشاه روم شد.
* ۵۷۲ (پیش از میلاد)؛ مرگ جیان پادشاه چین.
* ۵۷۱ (پیش از میلاد)؛ لینگ پادشاه چین شد.
* ۵۷۰ (پیش از میلاد)؛ آماسیس دوم فرعون مصر شد.
* ۵۶۸ (پیش از میلاد)؛ آمتالقا پادشاه کوش شد.
* ۵۶۲ (پیش از میلاد)؛ آمل‌مردوک پادشاه بابل شد.
* ۵۶۰ (پیش از میلاد)؛ نریگلیسر پادشاه بابل شد.
* ۵۶۰/۵۶۱ (پیش از میلاد)؛ کرزوس پادشاه لودیه شد.
* ۵۶۰؛ پیزیستراتوس آکروپولیس را به چنگ آورد، وی در همان سال کنار گذاشته‌شد.
* دهه ۵۵۰ (پیش از میلاد)؛ کارتاژ سیسیل، ساردین و کورسیکا را گشود.
* ۵۵۹ (پیش از میلاد)؛ کمبوجیه یکم درگذشت و کورش بزرگ جانشینش شد.
* ۵۵۸ (پیش از میلاد)؛ هگسیاس از سرپرستی آتن کنارگذاشته‌شد.
* ۵۵۸؛ در چین ایالت جین بر ایالت چین چیره‌شد.
* ۵۵۶ (پیش از میلاد)؛ تبعید پیریستراتوس از آتن.
* ۵۵۶؛ لاباشی‌مردوک پادشاه بابل شد.
* ۵۵۶/۵۵۵ (پیش از میلاد)؛ نبونید پادشاه بابل شد.
* ۵۵۰ (پیش از میلاد)؛ تراکیه‌ای‌ها آبدرا را ویران کردند.
* ۵۵۰؛ سرنگونی ایشتوویگو به دست کورش بزرگ و پایه ریزی شاهنشاهی ایران.
* ۵۴۷ (پیش از میلاد)؛ شکست کرزوس از کورش بزرگ در کنار رود هالیس.
* ۵۴۶ (پیش از میلاد)؛ چیرگی کامل لودیه به دست کورش بزرگ و گزیدن پاسارگاد در جایگاه پایتخت ایران.
* ۵۴۴ (پیش از ایران)؛ پادشاهی جینگ در چین.
* ۵۴۳ (پیش از میلاد)؛ تازش ویجایا شاهزاده هندی به سیلان.
* ۵۴۰ (پیش از میلاد)؛ پیدایش شهر یونانی‌نشین ولیا در جنوب ایتالیا.
* ۵۴۰؛ ایران شهر زانتوس در جنوب ترکیه کنونی را گشود.
* ۵۳۹ (پیش از میلاد)؛ چیرگی کورش بزرگ بر بابل با شکست نبونید پادشاه آن کشور.
* ۵۳۸ (پیش از میلاد)؛ بازگشت یهود از بابل به اسرائیل.
* ۵۳۴ (پیش از میلاد)؛ لوسیوس تارکینیوس سوپربوس پادشاه روم شد.
* ۵۳۰ (پیش از میلاد)؛ کمبوجیه دوم جانشین کورش بزرگ شد.
* ۵۲۸ (پیش از میلاد)؛ پیدایش بودایی‌گری در هندوستان به دست گواتاما بودا.
* ۵۲۶ (پیش از میلاد)؛ پسام‌مه‌تیخوس سوم فرعون مصر شد.
* ۵۲۵ (پیش از میلاد)؛ کمبوجیه دوم پسام‌مه‌تیخوس سوم را شکست داد و مصر باستان را گشود. اینگونه دودمان بیست‌وششم پادشاهی این کشور به پایان رسید.
* ۵۲۲ (پیش از میلاد)؛ در ایران گئوماتای مغ به نام بردیا جانشین کمبوجیه دوم شد.
* ۵۲۲؛ بابل بر شاهنشاهی ایران شورید.
* ۵۲۱ (پیش از میلاد)؛ داریوش بزرگ شاه ایران شد.
* ۵۲۱؛ سرکوبی شورش بابل.
* ۵۲۰ (پیش از میلاد)؛ دائو پادشاه چین شد.
* ۵۲۰؛ کلومنس یکم پادشاه اسپارت شد.
* ۵۱۹ (پیش از میلاد)؛ جینگ از دودمان ژو پادشاه چین شد.
* ۱۲ مارس۵۱۵ (پیش از میلاد)؛ ساخت نیایشگاه اورشلیم به پایان رسید.
* ۵۱۴ (پیش از میلاد)؛ هلو (پادشاه چین) شهر سوشو را پایتخت کشور چین نمود.
* ۵۱۳ (پیش از میلاد)؛ داریوش بزرگ در جنگ با سکاها خاور تراکیه و داکیه را رام خود ساخت.
* ۵۱۰ (پیش از میلاد)؛ آتنی‌ها با یاری اسپارت، هیپیاس فرمانروای خودکامه خود را بیرون‌راندند.
* ۵۱۰؛ پایان پادشاهی لوسیوس تارکینیوس سوپربوس بر روم.
* ۵۱۰؛ دماراتوس پادشاه اسپارت شد.
* ۱۳ سپتامبر۵۰۹ (پیش از میلاد)؛ نیایشگاه ژوپیتر در روم وقف عید سپتامبر شد.
* ۵۰۸ (پیش از میلاد)؛ پیدایش دفتر پنتیفکس ماکسیموس در رم.
* ۵۰۷ (پیش از میلاد)؛ کلیستن اصلاح‌طلب یونانی در آتن بر سر کار آمد.
* ۵۰۶ (پیش از میلاد)؛ جنگ بای‌جو در چین.
* ۵۰۵ (پیش از میلاد)؛ نخستین کنسول‌های روم گزیده شدند.
* ۴ دسامبر۵۰۲ (پیش از میلاد)؛ خورشیدگرفتگی در مصر باستان.
* ۵۰۲؛ شکست اتروسکن‌ها از لاتین‌های همپیمان.
* ۵۰۲؛ شورش ناگزوس بر ایران آتش شورش یونیه را روشن‌شاخت.
* ۵۰۱ (پیش از میلاد)؛ اصلاحات مردمسالارنه کلیستن در آتن.
* ۵۰۱؛ ایران به ناگزوس لشکرکشید.
* ۵۰۱؛ در واکنش به تهدید سابین، روم به دیکتاتوری گرایید.
* ۵۰۱؛ کنفوسیوس به فرمانداری چونگ‌تو گمارده‌شد.
* ۵۰۱؛ کارتاژ بر کادیز چیره‌شد.
* ۵۰۰ (پیش از میلاد)؛ مردمان بانتو از باختر به جنوب غربی اوگاندا کوچیدند.
* ۵۰۰؛ پناهندگان تئوسی به آبدرا پناه‌بردند.
* ۵۰۰؛ داریوش بزرگ زبان آرامی را زبان رسمی نیمه باختری شاهنشاهی ایران اعلام‌کرد.
* ۵۰۰؛ پایان عصر برنز نوردیک و آغاز عصر آهن پیشارومی.
* ۵۰۰؛ پیدایش نخستین جمهوری در وایشالی هندوستان.
* دهه ۵۰۰ (پیش از میلاد)؛ آغاز پیدایی قبیله‌های گوتایی در میانه و جنوب آفریقا.
* به قدرت رسیدن ایرانیان در جهان.
* چیرگی ایران بر بخش خاوری مدیترانه.
* لشکرکشی‌های کورش بزرگ و داریوش بزرگ به فرارود.
* چیرگی آرام کارتاژ بر بخش باختری مدیترانه.
* نگارش تائوته‌چینگ.
* قاعده‌بندی سامانه اخلاقی کنفوسیوسی از سوی کنفوسیوس، آیین او در چین بسیار فراگیر شد.
* کوچ سینهالسه به سری‌لانکا.
* پیدایش کتاب سروده‌های دینی.
* کوچ دسته‌هایی از یونانیان به آبخاز.
* کوچ سلت‌ها به بریتانیا و ایرلند و جزیره‌های بریتانیا.
* فرهنگ نیاژرمنی یاستورف.
* نیایشگاه B در سلینوس سیسیل ساخته‌شد.

## چهره‌های برجسته
* مهاویرا بنیادگذار جینیسم.
* نبوکدنصر دوم پادشاه بابل.
* آناکسیمنس ملطی فیلسوف یونانی.
* فیثاغورث ریاضی‌دان یونانی.
* کورش یکم.
* کورش بزرگ.
* عزرا و نحمیا رهبران یهود در بازگشت از تبعیدشان از بابل به اورشلیم.
* گواتاما بودا.
* شهبانو مایا مادر گواتاما بودا.
* پیزیستراتوس خودکامه آتنی.
* سولون یکی از هفت فرزانه یونان.
* ایتوکو امپراتور ژاپن.
* استسیخوروس شاعر سیسیلی.
* کنفوسیوس.
* تالس ریاضی‌دان یونانی.
* داریوش بزرگ.
* کرزوس.
* آناکسیماندر فیلسوف یونانی.
* لینگ پادشاه چین.
* آمونتاس یکم پادشاه مقدونیه.
* نبونید واپسین شاه بابل.
* هراکلیتوس فیلسوف یونانی.
* آشیلوس نویسنده یونانی.
* پسام‌مه‌تیخوس سوم واپسین فرعون مصر از دودمان بیست‌وششم.
* پینداروس شاعر یونانی.
* کمبوجیه دوم.
* گئوماتای مغ.
* بردیا.
* خشایارشا.
* اپیمنیدس پیشگوی کرتی.
* سون تسی نویسنده کتاب هنر جنگیدن.

## یافته‌ها و نوآوری‌ها
* نخستین بررسی‌های باستانشناسانه از سوی نبونید پادشاه بابل در شبه‌جزیره عربستان.
## منبع
* نویسندگان ویکی‌پدیای انگلیسی، [//en.wikipedia.org/wiki/6th_century_BC ۶th century BC]. (نسخه ۷ مه ۲۰۰۷)

رده:سده ششم (پیش از میلاد)
رده:سده‌ها (میلادی)
رده:هزاره ۱ (پیش از میلاد)