هپاتیت ب

**هپاتیت ب**  یک بیماری ویروسی است که کبد را درگیر می‌کند. کبد اندامی حیاتی در بدن است که وظایف مهمی مانند تصفیه خون از مواد سمی، ذخیره انرژی و کمک به هضم غذا را بر عهده دارد. زمانی که فردی به ویروس هپاتیت ب آلوده می‌شود، کبد او دچار التهاب می‌شود و عملکرد طبیعی‌اش مختل می‌گردد. راه‌های اصلی انتقال ویروس شامل تماس با خون یا مایعات بدن آلوده است، برای نمونه از طریق استفاده از سرنگ یا وسایل تزریقی آلوده، یا انتقال از مادر به نوزاد در هنگام تولد. این بیماری از طریق تماس‌های روزمره مانند دست‌دادن، بوسیدن یا در آغوش گرفتن منتقل نمی‌شود.

در بسیاری از موارد، بدن پس از چند ماه می‌تواند ویروس را از بین ببرد و فرد بهبود می‌یابد. با این حال، در برخی افراد بیماری به صورت مزمن باقی می‌ماند و سال‌ها در بدن فعال می‌ماند. هپاتیت ب مزمن می‌تواند منجر به عوارض جدی مانند آسیب دائمی کبد، سیروز (سخت و زخمی شدن کبد) یا سرطان کبد شود. برای پیشگیری، واکسن هپاتیت ب در دسترس است که ایمنی بسیار مؤثری ایجاد می‌کند. واکسیناسیون یکی از مطمئن‌ترین راه‌ها برای جلوگیری از ابتلا به این بیماری است.

هپاتیت نوعی بیماری عفونی ویروسی در انسان است که ویروس هپاتیت بی (HBV یا اچ‌بی‌وی)، عامل آن است. بیشترین آسیب این بیماری متوجه کبد بیمار است. ویروس این بیماری می‌تواند سبب هر دو حالت حاد یا مزمن آن شود. ویروس هپاتیت ب یکی از جدی‌ترین انواع هپاتیت را سبب می‌شود. در بسیاری از بیماران در ابتدای آلودگی و عفونت اولیه اثری از نشانه‌های بیماری دیده نمی‌شود. در برخی شروع و توسعهٔ سریع بیماری با استفراغ، زردی پوست، خستگی، ادرار تیره و درد شکم همراه است. این نشانه‌ها اغلب یکی دو هفته ادامه می‌یابند و به ندرت پیش می‌آید که این عفونت اولیه سبب مرگ بیمار شود.

آغاز بروز علائم بیماری ممکن است ۳۰ تا ۱۸۰ روز به طول انجامد. در میان کسانی که در هنگام تولد خود این آلودگی را تجربه می‌کنند حدود ۹۰ درصد هپاتیت ب آن‌ها مزمن است در حالی که کمتر از ۱۰ درصد از بیمارانی که پس از پنج سالگی آلوده شوند هپاتیت ب آن‌ها مزمن خواهد بود. بیشتر کسانی که این بیماری را به صورت مزمن دارند هیچ نشانه‌ای از آن بیماری نشان نمی‌دهند؛ با این حال در نهایت این آلودگی می‌تواند به ابتلای به بیماری‌های سیروز و سرطان کبد (*Hepatocellular carcinoma*) کمک کند و آن را پیچیده‌تر سازد. در اثر این پیچیدگی آمار مرگ در پی آن بیماری‌ها ۱۵ تا ۲۵ درصد بیشتر از دیگران است.

انتقال این ویروس با قرار گرفتن در معرض خون یا مایعات بیولوژیکی آلودهٔ بدن فرد آلوده صورت می‌گیرد. در مناطقی که این بیماری شایع و بوم‌زاد است، این انتقال در زمان تولد یا از راه تماس با خون افراد دیگر در دوران کودکی شایع‌ترین راه انتقال هپاتیت ب است. در مناطقی که این بیماری نادر است، متداول‌ترین شیوهٔ انتشار این عفونت از مسیر استفادهٔ کاربران تزریق درون‌وریدی مواد مخدر، و مقاربت جنسی است.

تا سال ۲۰۱۹، تخمین زده شده که حدود ۲۹۶ میلیون نفر، یا ۳٫۸٪ از جمعیت جهان، به عفونت مزمن هپاتیت بی مبتلا بوده‌اند. همچنین در همان سال، ۱٫۵ میلیون نفر به عفونت حاد مبتلا شدند و ۸۲۰٬۰۰۰ مرگ ناشی از ویروس هپاتیت بی رخ داد. سیروز کبدی و سرطان کبد مسئول اکثر مرگ‌ومیرهای مرتبط با ویروس هپاتیت بی هستند. این بیماری در قاره آفریقا (که ۷٫۵٪ از جمعیت این قاره را تحت تأثیر قرار داده) و منطقه اقیانوس آرام غربی (۵٫۹٪) بیشترین شیوع را دارد. نرخ ابتلا در اروپا ۱٫۵٪ و در قاره آمریکا ۰٫۵٪ است. بر اساس برخی برآوردها، حدود یک سوم جمعیت جهان حداقل در یک مقطع زمانی از زندگی خود به هپاتیت بی آلوده شده‌اند. هپاتیت بی در گذشته با نام «هپاتیت سرمی» شناخته می‌شد.

## ویروس هپاتیت ب
این ویروس عامل مولد هپاتیت ب است و جزء ویروس‌های کبدی دارای دی‌ان‌ای طبقه‌بندی می‌شود. HBV از خانواده Hepadenaviridae می‌باشد. بافت هدف این بیماری و میزبان آن محدود و فقط در کبد، گاهی پانکراس و کلیه انسان و میمون را نیز آلوده می‌کند. این ویروس کوچک، دارای پوشش، دارای دی‌ان‌ای دو رشته و حلقوی که قسمتی از آن تک رشته‌ای است ودارای آنزیم ریورز ترانس کرپیتاز (RTase) است که این آنزیم چسبیده به ژنوم ویروس است و دارای فعالیت ریبونوکلئاز است.

این ویروس دارای ۳ نوع آنتی‌ژن مهم به نام‌های پادگِن (آنتی‌ژن) سطحی، پادگن مرکزی و یک پادگن دیگر است. پادگن سطحی که پادگن استرالیا نامیده می‌شود (به‌علت اینکه اولین بار در سرم یک فرد بومی استرالیا که در ظاهر سالم شناسایی شد). از نظر شکل ظاهری دارای دو فرم است: ۱- شکل کروی که فراوانترین نوع این خانواده است. ۲- شکل لوله‌ای یا رشته‌ای. این آنتی‌ژن در PH کمتر از ۴ به مدت ۶ ساعت پایدار می‌ماند؛ ولی در این PHعفونت زایی هپاتیت ب از بین می‌رود. این ویروس به علت داشتن غشا در برابر اتر مقاوم است، PH پایین، حرارت متوسط، یخ زدن و پرتو فرابنفش پایدار می‌ماند. دی‌ان‌ای ویروس تمایل زیادی برای ادغام شدن با دی‌ان‌ای سلول میزبان دارد. نسخه برداری ویروس توسط عوامل نسخه بردار سلول میزبان کنترل می‌شود.

پوشش ویروس هپاتیت ب شامل سه پلی پپتید به صورت همپوشان است که پروتئین‌های اصلی Small (S)، Middle (M) و Large (L) را به وجود می‌آورد و به ترتیب توسط سکانس‌های ژنی S, Pre-S1 و Pre-S2 کدگذاری می‌شوند. پلی پپتید s دارای وزن مولکولی ۲۴ کیلو دالتون و۲۲۶ اسیدآمینه، توسط ناحیهٔ S ژن سطحی ویروس کدگذاری می‌شود و به نام پروتئین اصلی (Major)خوانده می‌شود؛ که شامل دترمینانت‌های زیرگونه‌ای متداول، (a) و (d/y , w/r) می‌باشد. بر اساس متغیرهای سرولوژیکی بیوشیمیایی و ژنتیکی مشاهده شده در HBsAg جداشده از سویه‌های مختلف HBV، این ویروس به ژنوتایپ‌ها و سروتایپ‌های مختلفی طبقه‌بندی شده است.

این ویروس دارای چندین زیرگونه (ساب‌تایپ) اصلی به نام‌های ayr, ayw, adr, adw است؛ که شاخص آنتی ژنیکی a در همگی مشترک بوده و از نظر اپیدمیولوژی در جهت تعیین شیوع عفونت اهمیت ویژه‌ای دارد. همچنین دو شاخص آنتی ژنیکی دیگر مثل “r” یا “w” و “y” یا “d” را نیز شامل می‌گردند. در افرادی که به عفونت HBV آلوده شده‌اند پاسخ ایمنی علیه شاخص a ایجاد می‌شود. . پادتن ایجاد شده علیه شاخص a در مقابل همه ساب تایپ‌های متداول HBV ایمنی می‌دهد.

علاوه بر چهار زیرگونه اصلی، زیرگونه‌های غیرمعمول HBV نظیر aywr, adwr, adyr, adywr نیز گزارش شده‌اند. زیرگونه ayw بیشتر در نواحی مدیترانه، خاورمیانه، هند شایع است. زیرگونه adw در شمال غربی اروپا و آمریکا مشاهده شده است. و زیرگونه‌های دارای شاخص r اکثراً در خاور دور دیده شده است. سروتایپ‌های HBV در تشخیص و بررسی‌های همه‌گیرشناختی حائز اهمیت است.

## علایم
علایم و نشانه‌های هپاتیت ب معمولاً ۳ ماه بعد از آلوده شدن به ویروس HBV ظاهر می‌شوند و می‌توانند طیف گسترده‌ای از علایم را شامل شود، علایم عفونت هپاتیت ب می‌تواند شامل:
# درد شکم
# ادرار تیره
# تب
# درد مفاصل و ماهیچه‌ها
# حالت تهوع و استفراغ
# زرد شدن پوست و صلبیه چشم ها
# خستگی و ضعف

## نحوه انتقال
دلیل ابتلا به بیماری هپاتیت ب، ویروس این بیماری بنام HBV یا ویروس هپاتیت ب است.

دلایل معمول انتقال هپاتیت ب به بدن افراد شامل:
# تماس جنسی، درصورتی‌که شما رابطه جنسی محافظت نشده با فرد مبتلا به این بیماری داشته باشید که خون، بزاق، منی یا ترشحات واژنی‌اش وارد بدن شما شود، ممکن است شما مبتلا شوید.
# استفاده از سوزن مشترک، ویروس هپاتیت ب به راحتی از طریق سوزن و سرنگ آلوده به خون فرد مبتلا منتقل می‌شود. این راه شامل تیغ اصلاح و لوازم دندانپزشکی غیر استریل نیز می‌شود.
# انتقال از مادر به فرزند، زنان باردار مبتلا به این بیماری می‌توانند ویروس را به بدن فرزند خود منتقل نمایند.
# انتقال از راه تزریق خون و فرآورده‌های خونی بیمار مبتلا به فرد سالم. امروزه چون قبل از انتقال خون، سالم بودن خون اهداشده از نظر ویروس هپاتیت بررسی می‌شود احتمال ابتلا از این طریق بسیار کاهش یافته است ولی درگذشته بیماران به‌خصوص بیماران هموفیل که نیاز به تزریق خون مکرر داشتند اغلب از این راه مبتلا به هپاتیت می‌شدند.
# احتمال انتقال این بیماری از طریق استنشاق سرم افرادی که خیلی آلوده هستند وجود دارد.
# انتقال از طریق زالوی مصرف شده آلوده.

## بیماریزایی
بندانگشتی|میکروگراف با بزرگنمایی بالا سلول‌های کبدی شیشه زمین، همان‌طور که در عفونت مزمن هپاتیت ب با بار ویروسی بالا دیده می‌شود. بیوپسی کبد لکه H&E. لیپوفوسین (رنگدانه دانه ای ریز قهوه ای/زرد) در تعدادی از سلول‌های کبدی دیده می‌شود.
از طریق مایعات بدن، خون، مقاربت جنسی و در ماه‌های آخر حاملگی از مادر به جنین منتقل می‌شود و ابتلا به این بیماری هیچ ارتباطی به سن، فصل و جنس ندارد. دارای دوره کمون متوسط سه‌ماهه است. در ۵ تا ۱۰ در صد مبتلایان تبدیل به حالت مزمن می‌شود و گاهی منجر به سرطان کبد می‌شود. این ویروس ۳ روز پس از ورود به سلول‌های کبدی شروع به تکثیر می‌نماید؛ اما علایم بالینی به‌علت نا معلومی حدود ۴۵ روز بعد ظاهر می‌شود که بستگی به راه ورود مقدار ویروس و وضعیت فرد مبتلا دارد. علایم بالینی شامل تهوع، استفراغ، بی‌اشتهایی شدید می‌باشد که به دنبال آن یرقان ظاهر می‌شود (گرچه هپاتیت بدون یرقان نیز شایع است). حدود ۸۵ در صد بیماران کاملاً بهبود حاصل پیدا می‌کند. مرگ و میر بین ۷/۲–۶/۰ درصد است که بسته به سن و شرایط متغیر است. حدود ۱۰ تا ۵ در صد افراد به هپاتیت مزمن می‌شوند که این مبتلایان منبع اصلی انتشار ویروس در جامعه هستند. در اکثر موارد ژنوم ویروس ادغام شده در ژنوم سلول‌های سرطانی دیده می‌شود. درمان اختصاصی برای هپاتیت ب وجود ندارد. درمان بیشتر جنبه علامتی و حفاظتی دارد. انترفرون آلفا ممکن است برای هپاتیت مزمن مؤثر باشد. این ویروس انتشار جهانی دارد. حاملین ویروس در جهان حدود ۲۰۰ میلیون نفر هستند که یک میلیون آن‌ها در آمریکا زندگی می‌کنند. افراد در معرض خطر شامل شاغلان، در مراکزبهداشتی و درمانی، بهورزان، کارکنان آزمایشگاه‌ها، کارکنان بانک خون، افراد ساکن در مناطق بوم‌زاد (چین، آفریقا …………..) نوزادان متولدشده از مادر مبتلا، معتادین تزریقی و افراد دارای هموفیلی و دریافت کنندگان خون و محصولات آن. بیشترین موارد آلودگی به این ویروس در کشورهای عقب مانده است به‌طوری‌که ۵ درصد نوزادان در هنگام متولد شدن و شیردادن مبتلا می‌شوند.

## پیشگیری
روش‌های پیشگیری و کنترل وجود دارند که عبارتند از: ۱- انجام واکسیناسیون ۲- کنترل و جدا کردن خون‌های آلوده ۳- تزریق ایمنوگلوبین به نوزدان که از مادر مبتلا متولد شده و افرادی که با بیماران تماس داشته ۴- عدم مصرف خون کسانی که هرگونه ناراحتی کبدی دارند ۵- استفاده از وسایل مانند دستکش هنگام معاینه بیمار و …….. ۶- حذف سریع وسایل آلوده وضدعفونی وسایل مورد استفاده ۷- اجتناب از رفتارهای اجتماعی پر خطر و خطرساز که انتشار ویروس را تسهیل می‌کند

## در ایران
بنا بر گفته رئیس شبکه هپاتیت کشور در سال ۱۳۹۳، یک میلیون و ۴۰۰ هزار نفر در ایران به این بیماری مبتلا هستند و ناقل آن به حساب می‌آیند. در سال۱۳۸۶ واختصاصاً برای افراد متولد ۱۳۶۸ واکسیناسیون عمومی با اطلاع‌رسانی ضعیف انجام شد. درسال ۱۳۷۳ با انجام واکسیناسیون نوزادان و افراد پرخطر میزان بروز هپاتیت ب رو به کاهش است و هپاتیت ب در جمعیت زیر ۲۰ سال کشور بسیار نادر می‌باشد.

## جستارهای وابسته
* هپاتیت
* اچ‌آی‌وی
* ویروس پاپیلوم انسانی (اچ‌پی‌وی)

## منابع

* انواع هپاتیت به نقل از سایت پزشکان بدون مرز
* وضعیت هپاتیت در ایران
* Yoder MC, Polin RA. Hepatits B virus. In:Fanaroff AA, Martin RJ, eds. Neonatal PerinatalMedicine. 6th ed. St. Louis: Mosby; ۱۹۹۷: ۷۸۴–۶.

## پیوند به بیرون


رده:آرتی‌تی
رده:بیماری‌های آمیزشی
رده:بیماری‌های قابل پیشگیری با واکسن
رده:عفونت‌های پوستی ویروسی
رده:علت‌های عفونی سرطان
رده:هپاتیت