لمراسک

**لمراسک**، روستایی باستانی است  از توابع بخش کلباد شهرستان گلوگاه در استان مازندران ایران.قدمت لِمراسک بر اساس منابع تاریخی حداقل ۳۵۰۰ سال یعنی هزاره قبل میلاد مسیح و به دوره های ماقبل ساسانیان وهخامنشیان می رسد.وجود منطقه تاریخی شهربند و ۶تپه باستانی با آثار و دیواره های متعدد گواه روشن آن یادگاران گذشته پرفروغ لمراسک است که هنوز بقایای ان شهر باستانی و قطعات مختلف و سفالینه ها و دیواره های سنگی خشتی و آجری هنوز در سطح زمینهای مسکونی وکشاورزی قابل مشاهده است.
منابع معتبر تاریخی::
تاریخ طبری، محمد بن جریر، (۱۳۷۳)، تاریخ الامم و الملوک، ج 5، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: نشر اساطیر.حدود العالم، دربارة لمراسک می‌نویسد: «لمراسک، شهرکی است خرم بر دامن کوه و به یک فرسخی وی نمکستان است که نمک گرگان و طبرستان از آنجاست». یعقوبی در کتاب البلدان، درباره مسافت شهرهای طبرستان می‌نویسد: «از استرآباد تا طمیش هفت فرسنگ است، از طمیش تا نامیه هفت فرسنگ، از نامیه تا لمراسک هشت فرسنگ است» .
قدمت روستای لمراسک را بر اساس منابع تاریخی می‌توان به دورة ماقبل میلاد مسیح و قبل از هخامنشیان رساند. وفایی در کتاب خود، سیمای فرهنگی استان مازندران، قدمت لمراسک را به زمان ماقبل ساسانیان می‌رساند. همچنین دکتر حسین اسلامی در کتاب مازندران در تاریخ معتقد است لمراسک، یکی از شهرهای پیش از اسلام در مازندران بود. ابن اسفندیار در کتاب تاریخ طبرستان، آنجا که از شهرهای مهم طبرستان نام می‌برد، شهرها را به دو دستة واقع در هامون و کوهستان قسمت کرده و لمراسک را از شهرهای مهم واقع در هامون ذکر می‌کند.لمراسک از جهت نظامی و موقعیت سوق الجیشی آن بوده است. در دوره ی فرمانروایی " محمد بن احمد " فرزند ناصرالحق، نبردی میان سپاه وی و نیروهای " ماکان بن کاکی " به فرماندهی " امیرکا " پسر " ورداسف " در لمراسک رخ داد که وی توانست سپاه ماکان را در لمراسک شکست دهد. لمراسک در دوره های سلجوقی و ایلخانی نیز در روند تحولات سیاسی-اجتماعی قرار داشته استاز شخصیت‌های مهم لِمراسک در گذشته می توان به " شهرخواستان بن زردستان لمراسکی " اشاره که سخنان وی در مراسم جشن بنیان گذاری شهر ساری که توسط اسپهبد فرخان باوندی ترتیب داده شده بود، مورد تایید و تحسین اسپهبد و حاضران در آن جشن قرار گرفته بود. در دوره‌ی خلافت منصور عباسی و حاکمیت ابوالعباس طوسی بر طبرستان برای مقابله با آشوب‌ها و بی‌نظمی‌ها، پادگان‌های نظامی زیادی در طبرستان ایجاد گردید که یکی از آنها با 1000( هزار ) نفر نیروی نظامی به فرماندهی " اسحق بن ابراهیم الباهلی " در لمراسک احداث شد . لمراسک باتوجه به موقعیت و نشانه های باستانی و نزدیکی به غار هوتو و گوهرتپه بهشهر واتشکده ساسانیان باید همطراز تارخی انان بوده باشد که در صورت گمانه زنی های تارخی وباستانی و تحقیقات اکادمیک احتمال میرود از سکونتگاههای اولیه بشر همزمان با سایر نقاط مازندران باشد.
وجود تپه‌های شش گانه که به دینه‌سر یا دین تپه نامیده میشود گواه بارزی از قدمت شهریست به آوازه تاریخ .بدلیل عدم همت مسئولین در ثبت نگهداری ویا به تحریر دراوردن تاریخ و یافته ها ومکانهای باستانی لمراسک تنها منابع حقیقی باستانی در مشاهداتی است که از حفاری های غیر مجاز سوداگران که در سرتاسر این منطق انجام میشود بدست میاید در دینه سر از مشاهدات حفاری تپه جنوب شرقی حدودآ تا عمق ۱۳ متر به ۵ دوره تاریخی با رنگ و اشیاع شکسته و سفالینه های متفاوتی قابل مشاهده بود درانتهای  آن حفاری قطعاتی ظروف گلی خاکی رنگ نپخته مشاهده شد که در حدود ۴۰۰۰ سال بیشتر قدمت دارند و از دلایل اهمیت ان میتوان به قناتهایی که با برداشت بی رویه چاهها خشکیده اند و مهمتر از همه قناتی که از کوهپایه تا زیر سازه مجموعه ششگانه تپه های دینه سر جهت تامین اب مجموعه وجود دارد هرچند در اطراف وتمام محدوده لمراسک قدیم از رودخانه خلیل شهر جدید  تا سرحدشرقی لمراسک قناتهای بیشماری مشاهده میشود نمونه مشابه این مجموعه باستانی در گوهرتپه بهشهر تپه مارلیک گیلان و سیلک کاشان نیز وجود دارند و در زمینهای قسمت شهربند لمراسک به وفور قطعات شیشه ای مشاهده میشود.مهمترین سوال اینجاست مردم لمراسک  و توابع نزدیک که بعدا به این مکان مهجرت کرده اند به جنگل خرابه میگویند که این واژه در زبان قدیم تبری و هیچ منطقه دیگر مازندران از واژه خرابه استفاده نمیشود دلیل ان هم وجود بقایای سکونتگاههای مخروبه وقدیمی و شاید معابد و زندان و دژهایی درجنگل میباشد که در سال ۱۳۹۸ در یکی از حفاریهای دزدان تاریخ وهویت ایران در جنگل لمراسک حین تردد جهت بازرسی مسیر انتقال آب آشامدنی به حفاری غیر مجازی برخورد کردیم که نمای بیرونی یک تپه بشکل کله قندی خاکی و درقسمت حفاری غیرمجاز دیواره ای باسنگهای یک تا دو متری مکعبی چیده شده است
اینهمه اهمیت لازمه تلاش بیشتر در رسای نام بلند و آوازه لمراسک این ضرورت رامیطلبد که در تبیین تاریخ مازندران و گذشته ایرانشهر بزرگ جایی برای لمراسک به عنوان سند مهم  تاریخی باز کنیم هرچند اهتمامی مشاهده نمیشود

## جمعیت
این روستا در دهستان کلباد شرقی قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۲۷۸۲ نفر (۷۷۶خانوار) بوده‌است. مردم لمراسک از قومیت طبری هستند که  ریشه آن به قوم آمارد و قوم تپوری می‌رسد. مردم لمراسک به زبان طبری (مازندرانی)  سخن میگویند. سکنه بومی گلوگاه خود را تات می‌نامند و زبان خود را زبان تاتی می‌نامند. به گفته محققین تات در زبان اهالی مازندران به معنی بومی، روستایی و یکجانشین می‌باشد و منظور از تات همان قوم طبری است و منظور از زبان تاتی همان زبان طبری می‌باشد.

## تاریخچه
لمراسک در قدیم از شهرهای شرق طبرستان محسوب می‌شد. ابن اسفندیار در قرن هفتم هجری، لمراسک را از شهرستان ساری دانسته و آن را به همراه اسرم، مهروان و تمیشه از شهرهای شرق مازندران یاد می‌کند.

در حدود العالم نقل است «لمراسک شهرکی است خرم بر دامن کوه و به یک فرسنگی آن نمکستان است که نمک گرگان و طبرستان از آنجاست»قدمت لِمراسک بر اساس منابع تاریخی به دوره ی ساسانیان و زمان خسرو انوشیروان می رسد. طبری، محمد بن جریر، (۱۳۷۳)، تاریخ الامم و الملوک، ج 5، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: نشر اساطیر.حدود العالم، دربارة لمراسک می‌نویسد: «لمراسک، شهرکی است خرم بر دامن کوه و به یک فرسخی وی نمکستان است که نمک گرگان و طبرستان از آنجاست». یعقوبی در کتاب البلدان، درباره مسافت شهرهای طبرستان می‌نویسد: «از استرآباد تا طمیش هفت فرسنگ است، از طمیش تا نامیه هفت فرسنگ، از نامیه تا لمراسک هشت فرسنگ است» . قدمت روستای لمراسک را بر اساس منابع تاریخی می‌توان به دورة ساسانیان رساند. وفایی در کتاب خود، سیمای فرهنگی استان مازندران، قدمت لمراسک را به زمان ساسانیان می‌رساند. همچنین دکتر حسین اسلامی در کتاب مازندران در تاریخ معتقد است لمراسک، یکی از شهرهای پیش از اسلام در مازندران بود. ابن اسفندیار در کتاب تاریخ طبرستان، آنجا که از شهرهای مهم طبرستان نام می‌برد، شهرها را به دو دستة واقع در هامون و کوهستان قسمت کرده و لمراسک را از شهرهای مهم واقع در هامون ذکر می‌کند.لمراسک از جهت نظامی و موقعیت سوق الجیشی آن بوده است. در دوره ی فرمانروایی " محمد بن احمد " فرزند ناصرالحق، نبردی میان سپاه وی و نیروهای " ماکان بن کاکی " به فرماندهی " امیرکا " پسر " ورداسف " در لمراسک رخ داد که وی توانست سپاه ماکان را در لمراسک شکست دهد.

لمراسک در دوره های سلجوقی و ایلخانی نیز در روند تحولات سیاسی-اجتماعی قرار داشته استقدمت لِمراسک بر اساس منابع تاریخی به دوره ی ساسانیان و زمان خسرو انوشیروان می رسد. طبری، محمد بن جریر، (۱۳۷۳)، تاریخ الامم و الملوک، ج 5، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: نشر اساطیر.حدود العالم، دربارة لمراسک می‌نویسد: «لمراسک، شهرکی است خرم بر دامن کوه و به یک فرسخی وی نمکستان است که نمک گرگان و طبرستان از آنجاست». یعقوبی در کتاب البلدان، درباره مسافت شهرهای طبرستان می‌نویسد: «از استرآباد تا طمیش هفت فرسنگ است، از طمیش تا نامیه هفت فرسنگ، از نامیه تا لمراسک هشت فرسنگ است» . قدمت روستای لمراسک را بر اساس منابع تاریخی می‌توان به دورة ساسانیان رساند. وفایی در کتاب خود، سیمای فرهنگی استان مازندران، قدمت لمراسک را به زمان ساسانیان می‌رساند. همچنین دکتر حسین اسلامی در کتاب مازندران در تاریخ معتقد است لمراسک، یکی از شهرهای پیش از اسلام در مازندران بود. ابن اسفندیار در کتاب تاریخ طبرستان، آنجا که از شهرهای مهم طبرستان نام می‌برد، شهرها را به دو دستة واقع در هامون و کوهستان قسمت کرده و لمراسک را از شهرهای مهم واقع در هامون ذکر می‌کند.لمراسک از جهت نظامی و موقعیت سوق الجیشی آن بوده است. در دوره ی فرمانروایی " محمد بن احمد " فرزند ناصرالحق، نبردی میان سپاه وی و نیروهای " ماکان بن کاکی " به فرماندهی " امیرکا " پسر " ورداسف " در لمراسک رخ داد که وی توانست سپاه ماکان را در لمراسک شکست دهد. لمراسک در دوره های سلجوقی و ایلخانی نیز در روند تحولات سیاسی-اجتماعی قرار داشته است

## منابع

لمراسک
رده:شهرهای باستانی طبرستان
ابن اثیر، عزالدین، (۱۳۷۱)، تاریخ کامل، ج 5، ترجمه محمد حسین روحانی، چ اول، تهران: اساطیر.
- ابن اسفندیار، محمد بن حسن، (۱۳۶۶)، تاریخ طبرستان، به کوشش عباس اقبال، چ دوم، تهران: انتشارات پدیده خاور.
- ابن حوقل، ابوالقاسم محمد، (۱۳۶۶)، صوره الارض، ترجمه و توضیح جعفر شعار، تهران: امیرکبیر.
- ابن خردادبه، ابوالقاسم عبیدالله بن عبدالله، (۱۳۰۶)، المسالک و الممالک، لیدن هلند.
- ابن رسته، ابوعلی احمد بن عمر، (۱۳۴۳)، اعلاق النفیسه، ترجمه و تعلیق حسین قره چانلو، تهران: امیرکبیر.
- ابن فقیه همدانی، ابوبکر احمد بن محمد، (۱۳۴۹)، مختصر البلدان، ترجمه ح. مسعود، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
- اسلامی، حسین، (۱۳۹۰)، مازندران در تاریخ، ج 1، ساری: نشر شلفین.
- اصطخری، ابواسحق ابراهیم، (۱۳۶۸)، المسالک و الممالک، به اهتمام ایرج افشار، تهران: علمی و فرهگنی.
- اعتمادالسلطنه، محمد حسن خان، (بی‌تا)، التدوین فی احوال جبال شروین، تهران: فکر روز.
- بارتولد، ولادیمیر، (۱۳۵۸)، تذکره جغرافیای تاریخی ایران، ج 2، ترجمه حمزه سر دادور، تهران: توس.
- بلاذری، احمدبن یحیی، (۱۳۴۶)، فتوح البلدان، ترجمه آذرتاش آذرنوش، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
- بلعمی، ابوعلی، (۱۳۷۳)، تاریخ بلعمی، ج ۱، تصحیح محمد روشن، تهران: نشر البرز.
- بناکتی، داود بن محمد، (۱۳۴۸)، تاریخ بناکتی، تهران: انجمن آثار ملی.
- بندهشن، (۱۳۷۹)، روایت مرداد بهار، تهران: انتشارات توس.
- حموی البغدادی، یاقوت، (۱۹۹۵)، معجم البلدان، ج 5، بیروت: دار صادر.
- رابینو، (۱۳۶۵)، مازندران و استرآباد، ترجمه غلامعلی وحید مازندرانی، تهران: علمی و فرهنگی.
- رزم‌آرا، علی، (بی‌تا)، فرهنگ جغرافیایی ایران، بی‌جا: بی‌نا.
- ستوده، منوچهر، (۱۳۶۶)، از آستارا تا استرآباد، ج ۴ (بخش دوم)، تهران: وزرات فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- طبری، محمد بن جریر، (۱۳۷۳)، تاریخ الامم و الملوک، ج 5، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: نشر اساطیر.
- عسگری، علی بابا، (۱۳۵۰)، بهشهر (اشرف البلاد)، تهران: ایران چاپ.
- فردوسی، ابوالقاسم، (۱۳۷۳)، شاهنامه، ج ۱، ویراسته مهدی قریب و محمد علی بهبودی، تهران: توس.
گیلانی، شیخ علی، (۱۳۵۲)، تاریخ مازندران، تصحیح منوچهر ستوده، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
-لسترنج، گای، (۱۳۷۷)، جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، ترجمه محمود عرفان، تهران: علمی و فرهنگی.
- مادلونگ، ویلفرد، (۱۳۸۱)، سلسله‌های کوچک شمالی ایران در تاریخ ایران کمبریج (از اسلام تا سلاجقه)، ج 5، به کوشش ریچارد فرای، ترجمه حسن انوشه، تهران: امیرکبیر.
- مارکورات، یوزف، (۱۳۶۵)، ایرانشهر بر مبنای جغرافیای موسی خورنی، ترجمه مریم میر احمدی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- ماهفروزی، علی، (۱۳۸۴)، فصل دوم و سوم کاوش باستان شناسی گوهرتپه، مرکز اسناد میراث فرهنگی و گردشگری مازندران.

- محبوبی اردکانی، (۱۳۷۴)، چهل سال تاریخ ایران، ج 1، مصحح ایرج افشار، تهران: اساطیر.
- مرعشی، میر ظهیرالدین، (۱۳۴۵)، تاریخ طبرستان و رویان، به کوشش محمد حسین تسبیحی، تهران: شرق.
- مستوفی، حمدالله، (۱۳۳۱)، نزهه القلوب، تصحیح گای لسترنج، لیدن هلند.
- ملگونوف، گریگوری، (۱۳۶۴)، سفرنامه ملگونوف، ترجمه و تکمیل مسعود گلزاری، تهران: نشر دادجو.
- مهجوری، اسماعیل، (۱۳۸۰)، تاریخ مازندران، ج 1، تهران: توس.
- میرزا ابراهیم، (۱۳۵۵)، سفرنامه استرآباد و مازندران، به کوشش مسعود گلزاری، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
- نویسنده ناشناخته، (۱۳۶۲)، حدود العالم، به کوشش منوچهر ستوده، تهران، نشر طهوری.
- وفایی، شهربانو، (۱۳۸۱)، سیمای میراث فرهنگی مازندران، تهران: معاونت آموزشی میراث فرهنگی کشور.
- هدایت، رضاقلی خان، (۱۳۸۰)، روضه الصفای ناصری، ج 9، تصحیح جمشید کیانفر، تهران: اساطیر.
- یعقوبی، احمد بن واضح، (۱۳۵۶)، البلدان، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
- --------------، (بی‌تا)، تاریخ یعقوبی، ج 2، بیروت: دار صادر.گیلانی، شیخ علی، (۱۳۵۲)، تاریخ مازندران، تصحیح منوچهر ستوده، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
-لسترنج، گای، (۱۳۷۷)، جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، ترجمه محمود عرفان، تهران: علمی و فرهنگی.
- مادلونگ، ویلفرد، (۱۳۸۱)، سلسله‌های کوچک شمالی ایران در تاریخ ایران کمبریج (از اسلام تا سلاجقه)، ج 5، به کوشش ریچارد فرای، ترجمه حسن انوشه، تهران: امیرکبیر.
- مارکورات، یوزف، (۱۳۶۵)، ایرانشهر بر مبنای جغرافیای موسی خورنی، ترجمه مریم میر احمدی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- ماهفروزی، علی، (۱۳۸۴)، فصل دوم و سوم کاوش باستان شناسی گوهرتپه، مرکز اسناد میراث فرهنگی و گردشگری مازندران.
- محبوبی اردکانی، (۱۳۷۴)، چهل سال تاریخ ایران، ج 1، مصحح ایرج افشار، تهران: اساطیر.
- مرعشی، میر ظهیرالدین، (۱۳۴۵)، تاریخ طبرستان و رویان، به کوشش محمد حسین تسبیحی، تهران: شرق.
- مستوفی، حمدالله، (۱۳۳۱)، نزهه القلوب، تصحیح گای لسترنج، لیدن هلند.
- ملگونوف، گریگوری، (۱۳۶۴)، سفرنامه ملگونوف، ترجمه و تکمیل مسعود گلزاری، تهران: نشر دادجو.
- مهجوری، اسماعیل، (۱۳۸۰)، تاریخ مازندران، ج 1، تهران: توس.
- میرزا ابراهیم، (۱۳۵۵)، سفرنامه استرآباد و مازندران، به کوشش مسعود گلزاری، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
- نویسنده ناشناخته، (۱۳۶۲)، حدود العالم، به کوشش منوچهر ستوده، تهران، نشر طهوری.
- وفایی، شهربانو، (۱۳۸۱)، سیمای میراث فرهنگی مازندران، تهران: معاونت آموزشی میراث فرهنگی کشور.
- هدایت، رضاقلی خان، (۱۳۸۰)، روضه الصفای ناصری، ج 9، تصحیح جمشید کیانفر، تهران: اساطیر.
- یعقوبی، احمد بن واضح، (۱۳۵۶)، البلدان، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
- --------------، (بی‌تا)، تاریخ یعقوبی، ج 2، بیروت: دار صادر.