آزتک‌ها

**آزْتِک‌ها** یک فرهنگ آمریکای میانهای بودند که در دورۀ پَساکلاسیک، یعنی از سال ۱۳۰۰ تا ۱۵۲۱، در مرکز مکزیک شکوفا شدند.
آزتک‌ها یک تمدن سرخ‌پوستی در مکزیک بودند. آزتک‌ها در قرن ۱۴ میلادی، یعنی زمانی که شهر تنوچتیتلان (تنوشتیتلان) را ساختند، به قدرت رسیدند.

مردم آزتک از گروه‌های مختلف قومی مرکز مکزیک تشکیل شده بودند؛ به‌خصوص از گروه‌هایی که به زبان ناهاوتْل یا آزتک صحبت می‌کردند و بر قسمت‌های بزرگی از آمریکای میانه از قرن ۱۴ تا ۱۶ تسلط داشتند. تمدن آزتک بر اساس دولت‌شهر سازماندهی شده بود، بعضی از آنها به هم پیوسته بودند تا اتحاد، کنفدراسیون سیاسی یا امپراتوری تشکیل دهند. امپراتوری آزتک، یک کنفدراسیون از سه دولت‌شهر بود که در سال ۱۴۲۷ تشکیل شده بود. این سه دولت‌شهر عبارت بودند از: تنوچتیتلان، مکزیکا یا تتسکوکو و تلاکوپان.

آنها به کوزه‌ها و معماریشان معروف هستند.

همچنین اساطیر آزتک‌ها بسیار معروف هستند.

## تقویم آزتک
آزتک‌ها از دو تقویم استفاده می‌کردند: یکی تقویم خورشیدی که به ۱۸ ماه تقسیم شده بود، و دیگری تقویم مقدس.

## تاریخچه
آزتک‌ها یک تمدن در آمریکای مرکزی و مکزیک کنونی بودند. کلمۀ  *آزتکاتل* به زبان خود آزتک‌ها یعنی ناهاوتل ('''ناواتْل''' - Nāhuatl)، در لغت به‌معنی افرادی است که از آزتلان (سرزمین افسانه‌ای آزتک‌ها) می‌آمدند. آزتک‌ها خود را بیشتر *مِکزیکا* صدا می‌کردند که امروزه نام کشور مکزیک از آن کلمه مشتق شده است. در سال ۱۸۱۰، طبیعت‌شناس پروسی به‌نام الکساندر فون هولمبولدت برای اولین بار، لفظ مدرن *آزتک* را برای این تمدن یا ملت استفاده کرد.

پایتخت آزتک‌ها تنوشتیتلان نام داشت و از سال ۱۳۲۵ تا ۱۵۲۱، دوازده حاکم بر آن فرمانروایی کردند. پس از جنگ‌های خونین، آخرین حکمران آزتک‌ها خود را در ۱۳ اوت ۱۵۲۱، تسلیم اسپانیایی‌ها کرد.

## فرهنگ
آزتک‌ها پرستشگاه‌ها و برج‌ها و خانه‌های بسیارِ خود را با مصالح سنگی می‌ساختند، در رشتۀ نجوم، حقوق و حکومت پیشرفت کرده بودند، در بسیاری از هنرها و پیشه‌ها صاحب مهارت شده و به موسیقی، رقص، نمایشنامه و ادبیات علاقه‌مند بودند.

گذشته از این، آزتک‌ها چندین باغ گیاه‌شناسی یا گیاه‌پروری داشتند که اروپایی‌ها تا آن زمان، چنین چیزی را ندیده بودند و با آن آشنایی نداشتند. در سرزمین آزتک‌ها شبکۀ بزرگی برای آبیاری زمین‌های کشاورزی ایجاد شده بود. صنعت بافندگی نیز در بین آنان پیشرفت زیادی داشت. در این میان، تأسیساتی مانند بیمارستان با پزشکان و جراحان متخصص وجود داشتند.

در سال ۱۵۱۹ میلادی، یک ملوان اسپانیایی به‌نام ارنان کورتس همراه با ارتشی کوچک به آزتک‌ها حمله کرد. او پس از نبردهای سخت و خونین توانست قدرت و حکومت آزتک‌ها را سرنگون و نابود کند. آنگاه اسپانیایی‌ها مکزیک را جزئی از سرزمین امپراتوری اسپانیا به‌شمار آوردند، ولی امروزه نیز بسیاری از سرخ‌پوستان ساکن مکزیک به زبان آزتک‌ها سخن می‌گویند. مکزیک امروزی و مکزیکی‌های معاصر از اینکه تمدن آزتک‌ها به آنها تعلق دارد، بر خود می‌بالند. آنها توانسته‌اند بسیاری از شیوه‌های زندگی و آداب و رسوم آزتک‌ها را تا امروز حفظ کنند. برخی از واژه‌های آزتک نه‌فقط در میان مکزیکی‌ها یافت می‌شود، بلکه به زبان‌های بزرگ مانند زبان انگلیسی نیز راه یافته‌اند. از میان این واژه‌ها می‌توان به chocolate (= شکلات)، tomato (= گوجه فرنگی)، ocelot (= گربه پلنگی)، coyote (= کایوت)، avocado (= آووکادو) و برخی واژه‌های دیگر اشاره کرد.

بدین ترتیب، با آنکه قدرت و حکومت امپراتوری آزتک‌های باستان، حدود چهارصد سال پیش از این نابود شد، ولی تأثیرشان در جنبه‌های گوناگون زندگی فرهنگی مردم مکزیک همچنان زنده است.

### جستارهای وابسته
سرخپوستان

تاریخ مکزیک

سنگ تقویم آزتک

## قربانی کردن انسان و آدم‌خواری
برای آزتک‌ها مرگ، ابزاری در خدمت خلقت بود. خدایان و انسان مسئولیت داشتند تا با قربانی کردن خودشان اجازه دهند زندگی ادامه پیدا کند. هم حیوانات و هم انسان‌ها بر اساس اینکه به کدام خدا تقدیم می‌شوند و کدام مراسم برگزار می‌شود، قربانی می‌شدند. در بعضی از این مناسک، نشانه‌هایی از آدم‌خواری هم وجود داشته است. قربانی‌کننده و خانواده‌اش بخش‌هایی از جسم قربانی خود را مصرف می‌کرده‌اند؛ هرچند که میزان رایج بودن این عمل، مشخص نیست.

## نگارخانه

پرونده:Aztec5figure9.jpg|نقاشی از دفترنامۀ مندوزا
پرونده:Aztec5figure9.jpg|نقاشی از دفترنامۀ مندوزا
Image:Jaguar_warrior.jpg|
Image:Lake_Texcoco_c_1519.png|درۀ مکزیکو در زمان حمله اسپانیایی‌ها


## پانویس

## منابع

آدم‌خواری آزتک‌ها
* Berdan, Frances F. (۲۰۰۵) *The Aztecs of Central Mexico: An Imperial Society*. 2nd ed. Thomson-Wadsworth, Belmont, CA.
* Berdan, Frances F. , Richard E. Blanton, Elizabeth H. Boone, Mary G. Hodge, Michael E. Smith and Emily Umberger (1996) *Aztec Imperial Strategies*. Dumbarton Oaks, Washington, DC.
* Boone, Elizabeth H. ۱۹۸۹. «Incarnations of the Aztec Supernatural: The Image of Huitzilopochtli in Mexico and Europe." *Transactions of the American Philosophical Society*, New Ser. , Vol. 79, No. 2. , pp. i-iv+۱–۱۰۷.


رده:الگو:ویکی‌پروژه آمریکای میانه
رده:انحلال‌های ۱۵۲۱ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در دهه ۱۳۲۰ (میلادی)
رده:پادشاهی‌های گذشته در آمریکای شمالی
رده:تاریخ ایالات متحده آمریکا
رده:تمدن‌ها
رده:دره مکزیک
رده:سرخپوستان
رده:فرهنگ‌های آمریکای میانه
رده:مکزیک مرکزی