open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
گردنه گوچی

**گردنه گوچی** در راه گوچی در ارتفاعات کوه زیر در بخش کوخرد شهرستان بستک و در غرب استان هرمزگان در جنوب ایران واقع شده‌است.

راه مشهور «گوچی» و گردنه گوچی و پیچهای خطرناک آن در مسیر جاده ارتباطی شهرستان بستک به شهرستان بندر لنگه قرار دارد.
این راه از «بون کوه چهار برکه» شروع می‌شود و رو به سمت جنوب می‌رود و به بخش مرکزی شهرستان بندر لنگه منتهی می‌شود.

## نقاطی که در مسیر این راه قرار دارد
نقاطی معروف که در مسیر این راه قرار دارد عبارت‌اند از: «گردنه گوچی»، «برکه زیر گوچی»، «پر رنده»، «دُکَل بَردِ مَد کاملی» (حشم‌نشین)، «دین، قهوه‌خانه دین، لاورِ دین»، «دره کوره‌ای» در این دره چند کوره گچی وجود دارد، «درواه دُمُو»، «خوئق»، «پشتخه چتالی» یعنی پشتخه سمری، «پاتنگستان»، «چُک لِسُه»، «تنگو» برکه و کاروانسرای تنگو، «پَرِ بارام»، «دو رودخانه» جایی است که آب دو رودخانه به هم می‌پیوندد، «پشتخه شب خاب» ۲ باب آب انبار دارد، راه قافله (مالرو) قدیمی است، «درواه شنی»، «پشتخه کودان» یک باب آب‌انبار دارد، «مرزان»، «برکه مرزان»، «گردنه کرزائی»، «گردنه شرفائی»، «دُول گِردُه»، «شربتو» (احشم نشین)، «گُلِنگُو» (احشم نشین)، «روستای سورو»، سمر دان، روستای «چاه مسلم».
* اما از «بون کوه چهار برکه» رو به طرف شمال از این قرار است: «دو راهی کوران»، «بلدنگ»،
«برکه و کاروانسرای بلدنگ»، «گردنه شیخ عبدالعزیز» که به گویش محلی «شبدیز» یا «شیخ دِس» می‌نامند، «گردنه شیخ عبدالرحمن» که باصطلاح اهالی
منطقه «شبدرحمان» گفته می‌شود، «نمکی مهران» معدن نمک بخش کوخرد، «سیاه تک مهران»، «پل رودخانه مهران»، «پاسگاه ژاندارمری مِهران».

از سوی شمال از این راه به شهرستان بستک و پس از عبور از گردنه شورد به سمت لارستان ادامه پیدا می‌کند.

## منابع

* محمدیان، کوخردی، محمد، “ «به یاد کوخرد» “، ج۲. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی.

## جستارهای وابسته
* پل درواه ناخ
* پل مهران
* نمکی مهران

رده:جغرافیای استان هرمزگان
رده:گردنه‌های ایران
داگلاس دی‌سی-۳

250px|بندانگشتی|دی‌سی-۳ شرکت سوئیس ایر
**داگلاس دی‌سی-۳** هواپیمای دوموتوره حمل و نقل ساخت شرکت هواپیماسازی داگلاس بود که در دهه ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰ صنعت هواپیمایی جهان را دگرگون کرد.

نخستین نمونه این هواپیما در ۱۹۳۵ پرواز کرد. در دهه ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰ بسیاری از شرکت‌های هواپیمایی آن را بکار گرفتند. در جنگ جهانی دوم ارتش آمریکا نمونه‌های مختلف آن را برای کاربردهای حمل نیرو و حمل بار سفارش داد. معروف‌ترین نمونه‌های نظامی آن با نام‌های سی-۴۷ و داکوتا شناخته می‌شد. پس از جنگ بسیاری از همین هواپیماهای نظامی را تبدیل به هواپیمای غیرنظامی‌کردند و در شرکت‌های هواپیمایی بکار رفت.

هواپیمای داگلاس دی‌سی-۳ نخستین هواپیمایی بود که یک غذاخانه طراحی‌شده در داخل خود داشت.

چند فروند از این هواپیما هنوز در وضعیت پروازی قرار دارد و برای حمل و نقل و در نمایش‌های هوایی به پرواز در می‌آید.

## منابع

* 


رده:نخستین پرواز هواگردها در ۱۹۳۵ (میلادی)
رده:هواپیماهای مسافربری آمریکایی دهه ۱۹۳۰ (میلادی)
رده:هواپیماهای ملخ‌پیشین دوموتوره
رده:هواگردهای بال پایین
رده:هواگردهای داگلاس
مایا

**مایا** می‌تواند به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
* تمدن مایا، قومی باستانی در مکزیک
* مایا (اسطوره)، از دختران اطلس در اسطوره‌ای یونانی
* نرم‌افزار مایا، نرم‌افزاری برای طراحی سه بعدی
* ''مایا'' (کتاب)، کتابی از یوستین گردر
* مایا (بارسلونا)، دهستانی در استان بارسلونای اسپانیا
* مایا (ساراگوسا)، دهستانی در استان ساراگوسای اسپانیا
* ''مایا'' (دین)، به معنی توهم
* مایا (سرزمین میانی)، نژادی در رشته افسانه‌های تالکین 

رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی مکان‌ها
آورو یورک

**آورو یورک**  هواپیمای دو موتوره ترابری، ساخت شرکت بریتانیایی آورو بود.

این هواپیما از روی بمب‌افکن آورو لانکاستر و با تغییراتی (از جمله داشتن سه سکان عمودی) ساخته شد. نخستین نمونه این هواپیما در ۱۹۴۲ پرواز کرد.

## منابع

رده:آورو لانکاستر
رده:نخستین پرواز هواگردها در ۱۹۴۲ (میلادی)
رده:هواپیماهای مسافربری بریتانیایی دهه ۱۹۴۰ (میلادی)
رده:هواگردهای بال بالا
رده:هواگردهای ترابری نظامی
رده:هواگردهای ترابری نظامی بریتانیایی دهه ۱۹۴۰ (میلادی)
رده:هواگرد دو دم
شوتوکان

**شوتوکان**  یک ورزش رزمی زیبا

کاراته است، که توسط: گیچین فوناکوشی (۱۹۵۷–۱۸۶۸) بنیان‌گذاری شد.مسابقات رسمی کاراته در سراسر جهان از همین سبک برگزار می‌شود و یکی از ورزش های پر طرفدار است.
## ساختار نام
«شوتو» اسم مستعار و امضای ادبی فوناکوشی و «کان» به معنای خانه یا مکتب است. علاوه بر آن *شوتوکان* متعلق به سیستم شوری‌ته در کاراته است.

## تاریخچه
در سال ۱۹۴۸ اجرای هنرهای رزمی آزاد شد و دو تن از شاگردان قبلی دوجوی *شوتوکان* به نام‌های ماساتوشی ناکایاما و ایسائو اُباتا سازمان جدیدی را به نام انجمن کاراته ژاپن (JKA) به عنوان اولین تشکیلات رسمی کاراته در جهان بنیان نهادند. دوباره کاراته ترویج شد و در میان ارتش و دانشگاه‌ها و مدارس محبوب گردید. کاراتهٔ *شوتوکان* با برنامه‌ریزی‌های استاد ناکایاما می‌رفت تا در سطح بین‌المللی مطرح شود، انجمن کاراته ژاپن با تربیت مدرس و اعزام آن‌ها به چهارگوشهٔ دنیا شروع به تبلیغ کاراته فوناکوشی یا همان *شوتوکان* نمود و این امر موجب خشنودی فوناکوشی نیز بود.

[بندانگشتی|[گیچین فوناکوشی در حال اجرای کاتای کانکودای در سال ۱۹۲۴ (میلادی)]]
## جهانی‌شدن
*شوتوکان* توسط ماساتوشی ناکایاما (۱۹۱۳–۱۹۸۷) دان ۹ (پس از مرگ دان ۱۰) به صورت امروزی‌تر و علمی‌تر به جهانیان معرفی شده که به کمک نیروهای فیزیکی کارهایی که به نظر خیلی‌ها سخت یا غیرممکن می‌نمایند را ممکن می‌کند. در این روش توجه خاصی به نیرو و سرعت ورود آن و مرکز جرم نیرو می‌شود.

پس از ناکایاما دو تن از شاگردان ارشد وی هیروکازو و کانازاوا دان ۱۰ که نخستین قهرمان مسابقات رسمی جهانی کاراته بود، اقدام به تأسیس *شوتوکان* کاراته بین‌المللی (SKI) و استاد مرحوم هیده تاکا نیشی یاما دان ۱۰ نیز فدراسیون جهانی کاراته سنتی (ITKF) را که رقیب اصلی فدراسیون جهانی کاراته به شمار می‌رود را در آمریکا تأسیس نمود و کاراته را در آمریکا پایه‌گذاری نمود.

## ساختار کنونی
بندانگشتی|رسم‌الخط (خطوط حرکتی) کاتای هیان شودان
در حال حاضر علاوه بر این تشکیلات بعدها فدراسیون جهانی *شوتوکان* کاراته (WSKF) توسط استاد کاسویا و فدراسیون جهانی کاراته نو میچی (KWF) توسط استاد میکیو یاهارا دان ۹ و فدراسیون (JKS) توسط «آسای» و پس از آن استاد ماسائو کاگاوا دان ۸ به همراه سایر استادان در سبک *شوتوکان* تأسیس و فعالیت نمودند.

## شوتوکان در ایران
سبک *شوتوکان* از نخستین و اصیل‌ترین سبک‌های کاراته در ژاپن و جهان و از سبک‌های فعال کاراته در ایران است که خود شاخه‌های متعددی دارد؛ تا به امروز ۹ شاخه متفاوت از سبک *شوتوکان* در فدراسیون کاراته ایران به ثبت رسیده‌ است که مجوز رسمی فعالیت دارند.

لیست شاخه‌های زیر مجموعه شوتوکان در ایران:

* شوتوکان JKA
* شوتوکان JKS
* شوتوکان JSKA 
* شوتوکان SKI 
* شوتوکان WJKA 
* شوتوکان WSKF 
* شوتوکان WUKA
* شوتوکان ادونس 
* شوتوکان آسای ریو ایران
* شوتوکان ایران 
* شوتوکان تن شین کان
* شوتوکان ریو بوکای
شوتوکان IMA
## ترتیب کمربند

دان دو
دان سه 
دان چهار
دان پنج
دان شش
دان هفت 
دان هشت
دان نه 
دان ده

## پاورقی‌ها


## پانویس

## منابع
* علی حق‌شناس (۱۳۹۵)، دانشنامهٔ هنرهای رزمی: نخستین دایرةالمعارف ورزش‌های رزمی در ایران، تهران، نشر بوستان.

رده:شوتوکان
رده:کاراته
رده:کاراته ژاپن
رده:هنرهای رزمی
رده:سبک‌های کاراته
رده:هنرهای رزمی ژاپنی
شیتوریو

thumb

**شیتوریو** یک  ورزش رزمی  و از مهم‌ترین سبک‌های ورزش کاراته است، که توسط کنوا مابونی (۱۹۵۲–۱۸۸۹) بنیان‌گذاری شد. 

شیتوریو متشکل از سیستم‌های ناهاته، شوری ته، توماری ته و  هاکاکوکن (درنای سفید)  در کاراته می‌باشد. از کاتا های سیستم های یاد در شیتوریو میتوان سی انچین در ناهاته، باسای دای در شوری ته، توماری باسای در توماری ته و نی پای پو در سیستم هاکاکوکن را نام برد. «شیتو» از نام‌های دو استاد بزرگ اوکیناوایی گرفته شده‌است. بدین صورت که «شی» از نام کانریو هیگااونا (شیااونا) استاد مسلم سیستم ناهاته و کلمه «تو» از نام آنکو ایتوسو بنیان‌گذار و استاد مسلم سیستم شوری ته.

در این مکتب توجه خاصی به نیرو و سرعت ورود آن و مرکز ثقل نیرو می‌شود. نشان (آرم) شی تو ریو برگرفته از نشان خانوادگی مابونی است. درجات در این سبک بدین ترتیب است: سفید- زرد - نارنجی - سبز - ابی- بنفش- قهوه‌ای و مشکی از دان یک الی ده. 

## پانویس

## منابع
* علی حق‌شناس (۱۳۹۵)، دانشنامهٔ هنرهای رزمی: نخستین دایرةالمعارف ورزش‌های رزمی در ایران، تهران، نشر بوستان.

رده:شیتوریو
رده:هنرهای رزمی
رده:سبک‌های کاراته
رده:هنرهای رزمی ژاپنی
وادوریو

**وادوریو** یک ورزش رزمی و از مهم‌ترین سبک‌های کاراته است، که توسط اوتسوکا هیرونوری (۱۹۸۲–۱۸۹۲) ابداع شد.

وادوریو یعنی: راه صلح، روش صلح، روش صلح‌جویانه.

رده:وادوریو
رده:کاراته
رده:هنرهای رزمی
گردنه شورد

**گردنه شورد** در راه بستک به لار در ارتفاعات کوه هرمزان و در قسمت شرقی کوه گاه‌بست در شمال شهرستان بستک و در غرب استان هرمزگان در جنوب ایران واقع شده‌است. 

راه ارتباطی شهرستان لارستان به شهرستان بندر لنگه از این گردنه عبور می‌کند. در دوران گذشته این راه سخت‌گذر بوده و فقط ماشینهای «جیپ» و «وانیت» می‌توانستند از این راه گذرنمایند. 
## سیزده پیچ خطرناک
**گردنه شورد** شامل ۱۳ پیچ خطرناک بوده که از ته دره 
«تنگ شورد» شروع می‌شده، ماشیهای جیب و وانیت راه این پیچهای خطرناک را طی می‌نمودند وبا دشواری به بالای کوه می‌آمدند. در بالای کوه یک کاروانسرای قدیمی وجود دارد که در زمان قدیم پاسگاه ژاندارمری بوده‌است که بر «تنگ شورد» نظارت می‌کردند. اما حالا خالی از سکنه‌است. در سال ۱۳۵۶ خورشیدی راه « شورد» زیرسازی شده‌است، حالا این راه آسفالته ومناسب است.

## منابع

* محمدیان، کوخردی، محمد ، * «شهرستان بستک و بخش کوخرد» *، ج۱. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۵ میلادی.

رده:شهرستان بستک
رده:گردنه‌های ایران
ب

**ب**، حرف دوم در الفبای فارسی، الفبای ترکی استانبولی، ترکی آذربایجانی، عربی، الفبای شغنانی، کردی و عبری (بِت (وِت) ב) و انگلیسی است در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی ب جزو واژه‌های اوستای است. ]

این حرف به چهار صورت جدا، آغازی، میانی و پایانی چسبان نوشته می‌شود مثل باران یا ناب و باب و ….

## زبان عربی

نام این حرف در عربی «الباء» و «الباء الموحّدة» است. گاه نیز «البا» (بدون همزه) و «ب» خوانده می‌شود و به «باءات» و «ابواء» جمع بسته می‌شود. «ب» در عربی صامت انفجاری واکدار لبی است. به علل مختلف صوتی، «ب» به حروف (واج‌های) دیگر، یا حروف دیگر به «ب» تبدیل می‌شود. در قرائت قرآن، در صورتی که حرف نخست کلمه‌ای «ب» یا «ف» یا «م» باشد باء پایانی کلمهٔ قبل می‌تواند در آن ادغام شود، مانند «إِذهَبْ فَّمَن تَبِعَک» (الاسراء:۶۳) و «یُعَذَّب مَّنْ یَشاءُ» (آل‌عمران: ۱۲۹). در عربی، برخلاف دیگر زبان‌های سامی، صامت لبی انفجاری بی واک (پ) وجود ندارد و «ب» در برخی کلمات عربی معادل یا جانشین «پ» در دیگر زبانهای سامی است، ولی در زبان گفتاری امروز در برخی از موارد صامت واکدار «ب» در مجاور صامت بی واک دیگر به «پ» تبدیل می‌شود، مانند: مبسوط / مپسوط.

## زبان فارسی
«ب» در فارسی نشانهٔ دوگونه عنصر دستوری است: ۱) واجِ «ب»، ۲) تکواژِ دستوری «بـ/به» با سه‌گونه کاربرد: تصریفی (پیشوند فعلی)، اشتقاقی (در کلمات مرکب)، نحوی (حرف اضافه).

## زبان ترکی
واج «ب» در ادوار مختلف زبان ترکی (باستان، میانه، جدید) و در شاخه‌ها و لهجه‌های آن تحولات گوناگونی داشته است. «ب» ترکی عموماً در زبان‌های آلتاییِ مادر «ب» است که معادل «پ» در زبان‌های اورالیِ مادر است، ولی در برخی موارد «ب» شاخهٔ آلتایی برابر «م» در شاخهٔ اورالی است.

در زبان ترکی، صامت‌های واکدار آخر کلمات گرایش به بی‌واک شدن دارند. واج «ب» پایانی نیز در ترکی آذربایجانی با تلفظی بین ب و پ (ḅ) ادا می‌شود، ولی در کتابت نشان داده نمی‌شود. اما در ترکی ترکیه «ب» پایانی کاملاً «پ» تلفظ می‌شود و در خط جدید نیز p نوشته می‌شود؛ مانند kitap: کتاب. «ب» در میان کلمات نیز اغلب به «پ» تبدیل می‌شود و از طریق همانندسازی، صامت واکدار مجاور را بی واک می‌کند؛ مانند aptes: آبدست، iptal: اِبدال، ولی گاه «ب» تابع همانندی نمی‌شود؛ مانند matbaa: مطبعه، tasbit: تثبیت.

## عرفان اسلامی
در عرفان اسلامی و عقاید باطنی بعضی فرق و نیز در علوم غریبه که برپایهٔ اعتقاد به اسرار حروف بوده، حرف «ب» در میان حروف دیگر دارای اهمیتی خاص است. توجه به حروف و اعداد و اسرار معنوی آنها که نزد نحله‌های پیش از اسلام سابقه داشته است، در عصر اسلامی در میان فرقی از مسلمانان با گرایش‌های عرفانی و باطنی آغاز شد و بالاخص با توجه به حروف مقطعهٔ قرآن و خواص حروف آیات و اسما خداوند بتدریج رشد کرد و بعدها به شکلی افراطی نزد حروفیه و نقطویه، نظامی خاص یافت. در میان صوفیه اگرچه از آغاز، توجه به اسرار حروف و جنبه‌های رمزی آنها وجود داشته است، ولی ابن‌عربی و پیروان او بدین مبحث توجهی خاص نشان داده‌اند و از ترکیب عقاید پیشینیان در بارهٔ حروف و تطبیق آنها با آرای خود شکل تکامل یافته‌تری از نظریات عرفانی در بارهٔ اسرار حروف عرضه کرده‌اند.

## منابع
۹.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515


رده:الفبای عبری
رده:الفبای فارسی
رده:الفبای فنیقی
رده:حروف عربی
پ

**پ**، حرف سوم در الفبای فارسی است. این حرف در الفبای عربی وجود ندارد ولی در عربی مصری از این حرف استفاده می‌شود. در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی پ جزو واژه‌های اوستای است. ]

## کاربرد
پ در نوشتن نشانی خانه‌ها، به معنای پلاک خانه است.

## جستارهای وابسته
* گ
* چ
* ژ

## منابع
* https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای فارسی
رده:حروف عربی
رده:حروف فارسی
ت

**ت** حرف چهارم در الفبای فارسی، سومین حرف الفبای عربی و بیست و دومین حرف از حروف الفبای عبری (تاو ת) است. ارزش آن در حساب ابجد ۴۰۰ است. در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی ت جزو واژه‌های اوستای است. ]

## منابع
https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای عبری
رده:الفبای فارسی
رده:الفبای فنیقی
رده:حروف عربی
رده:صلیب
رده:نمادهای صلیب
ث

**ث** حرف پنجم در الفبای فارسی و حرف چهارم در الفبای عربی است. صدای آن در تلفظ فارسی همان صدای «س» (s) است ولی در عربی همانند «th» انگلیسی تلفظ می‌شود.

در زبان عربی نوین استاندارد این حرف به صورت « تلفظ می‌شود. همچنین این حرف برابر "**th**" انگلیسی در کلمات "**th**ink" و "**th**in" است. در نام و شکل، این حرف یکی از مشتقات حرف "**[[ت|تاء]]**" است. ارزش عددی این حرف ۵۰۰ است (*[[حساب جمل]]* را ببینید). شکل این حرف در عربی  است و نامش هم  که در حالت‌های مختلف به اشکال زیر نوشته می‌شود:در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی ث جزو واژه‌های اوستای است. ]

## مشابه‌ها در دیگر الفباها

## منابع
* Ṯāʾ، https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515
* «ثامت /θ/ «ث» در زبان فارسی و پهلوی»، از علی‌اشرف صادقی، *فرهنگ‌نویسی*، ویژه‌نامهٔ *نامهٔ فرهنگستان*، شمارهٔ ۹، اردیبهشت ۱۳۹۴.

رده:الفبای فارسی
رده:تک‌نگاره‌ها
رده:حروف عربی
ج

**ج (جیم)** یا **گیمِل** حرف ششم در حروف الفبای خط فارسی، سومین حرف از حروف الفباهای فنیقی (𐤂)، آرامی، سریانی (ܓ — گامال)، عبری (ג) و عربی (ج — جیم) است. الفبای خط فارسی از اصیل‌ترین زبان‌های دنیا است.

این حرف از نظر واج‌شناسی یک صامت می‌باشد.

در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی ج جزو واژه‌های اوستای است. ]

## منابع

شکل **ج** در الفبای ایرانیک: **ӌ**۲.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای عبری
رده:الفبای فارسی
رده:الفبای فنیقی
رده:حروف عربی
چ

**چ**، حرف هفتم در الفبای فارسی است. این حرف در الفبای عربی، وجود ندارد.
* در الفبای ایرانیک: **ч**

چ یکی از همخوان‌ها (صامتها) است و هفتمین حرف از الفبای فارسی، هشتمین حرف از الفبای اردو و چهارمین حرف الفبای ترکی است. این حرف در الفبای عربی وجود ندارد.

در فارسی در قدیم آن را جیم مَعْقود و جیم فارسی نیز نامیده‌اند.
ارزش عددی آن را در حساب جمل، مانند «ج»، سه در نظر می‌گیرند
از لحاظ آواشناسی، «چ» صامتی شُشی، برون‌سو، سخت، بی‌واک، دمیده، انفجاری ـ سایشی و لثوی ـ کامی است.در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی چ جزو واژه‌های اوستای است. ]

## کلمات دارای حرف چ
چوب، چاپ، چرک، چک، چانه، چیز، چیت، چیره، چتر، چرا، چون، چفیه، چهار، چادر، چماق، پرچم، پوچ، چپ، بچه، ساچمه، داچ، پارچ، آچمز، ار، چهارچوب، چشم، چسب، چرخ، چِت و موارد دیگر.

## جستارهای وابسته
* گ
* ژ
* پ

## منابع
۳.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای فارسی
رده:حروف عربی
رده:حروف فارسی
ح

**ح** حرف هشتم در الفبای فارسی، حرف ششم در الفبای عربی و هشتمین حرف از حروف الفبای عبری (خت ח) است. صدای آن در تلفظ فارسی همانند «ه» است ولی در عربی گونه‌ای «ه» با گلو تلفظ می‌شود.
به نظر می‌رسد هر واژه رایج در فارسی که حرف ح دارد؛ چه در اول، وسط یا آخر این واژه باشد، از زبان عربی گرفته شده است. چند مثال از اینگونه واژه‌ها عبارتند از حادثه، حقیقت، محبوب، محسن و واضح و حجره. در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی ی جزو واژه‌های اوستای است حرف ح از حرف‌های عربی است طبق در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این کلمه ه در این کتاب است ]

 

## منابع
۱.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای عبری
رده:الفبای فارسی
رده:الفبای فنیقی
رده:حروف عربی
خ

**خ** حرف نهم در الفبای فارسی و حرف ششم در الفبای عربی است که برای نمایش همخوان سایشی نرمکامی بی‌واک بکار می‌رود. برای نمایش این همخوان در انگلیسی باستان از دونگاره gh استفاده می‌شد، مانند واژه doughter (دختر) و ... برای نوشتن کلمات دارای این حرف در زبان فارسی یا عربی با الفبای لاتین از (**[[KH]]**) استفاده می‌کنند. مانند:**kh**oozestan برای خوزستان، که نام یکی از استان‌های ایران است. همچنین این کلمه در الفبای لاتین ک تلفظ می‌شود.
* شکل **خ** در الفبای ایرانیک: **x**

## زبان‌شناسی
واج «خ» از دیدگاه آواشناسی، همخوانی است سایشی، ملازی و بی‌واک. اندام‌های تولیدکنندهٔ آن انتهایی‌ترین بخش عقب زبان و بخش پایانی نرم‌کام هستند. برای تولید این واج، عقب زبان که روبه‌روی زبان کوچک قرار دارد بالا می‌رود و بدین ترتیب، گذرگاه تنگی برای گذر هوا پدید می‌آیدو جریان هوا با فشار از این گذرگاه می‌گذرد و سایش ایجاد می‌کند.

واج «خ» فارسی بازماندهٔ آواهای q و gh زبان‌های هندواروپایی و g آریایی باستان است.در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی خ جزو واژه‌های اوستای است. ]

## منابع
۴.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای فارسی
رده:حروف عربی
رده:زبان گعز
ش

**ش**، حرف شانزدهم در الفبای فارسی، حرف سیزدهم در الفبای عربی و بیست‌ویکمین حرف از حروف الفبای عبری (شین ש) است. نام این حرف، «شین» است.این حرف در زبان عربی جزئی از حروف شمسی است. در حروف ابجد تین حرف معادل ۳۰۰ می باشد.
* در الفبای ایرانیک: **ш** در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی ش جزو واژه‌های اوستای است. ]

## منابع

۲.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای عبری
رده:الفبای فارسی
رده:الفبای فنیقی
رده:حروف عربی
رده:حروف فارسی
ض

**ض** هجدهمین حرف در الفبای فارسی و حرف پانزدهم در الفبای عربی است. نام این حرف «ضاد» است.
صدای آن در تلفظ فارسی همانند «ز» است ولی در عربی بین دندان‌های بغل قرار می‌گیرد. حرف ض از حرف‌های عربی است طبق در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این کلمه ز در این کتاب است. ]

## منابع
۱.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515
رده:الفبای فارسی
رده:حروف عربی
رده:زبان گعز
ط

**ط** حرف نوزدهم در الفبای فارسی، حرف شانزدهم در الفبای عربی (ط - طا) و نهمین حرف از حروف الفبای عبری است. صدای آن در تلفظ فارسی همانند «ت» است ولی در عربی گونه‌ای «ت» لثوی تلفظ می‌شود. 
حرف ط از وات یا واکه های پهلوی ساسانی است ، وات (ط) 𐬙 در الفبای پهلوی ساسانی است بنا به نوشته کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این وات یا واکه به شکل (𐬙) در این کتاب آمده است. این واکه پهلوی پس از فرو هشت و سقوط ساسانیان و پس از ساختن الفبا برای زبان عربی از پهلوی پارسی برای الفبای عربی رو برداری شده است.]

## منابع
۱.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای عبری
رده:الفبای فارسی
رده:الفبای فنیقی
رده:حروف عربی
ظ

**ظ** حرف بیستم در الفبای فارسی و حرف هفدهم در الفبای عربی است. نام این حرف «ظا» است.
صدای آن در تلفظ فارسی همانند «ز» است ولی درعربی گونه‌ای «ز» غلیظ تلفظ می‌شود. حرف ظ از حرف‌های عربی و حرفی شمسی است طبق در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این کلمه ظ در این کتاب نیست. ]

جایگزین=ظ|بندانگشتی|ظ
بندانگشتی|یکی از روش‌های نوشتن ظ
بندانگشتی|یکی از روش‌های نوشتن ظ

## منابع
۱.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515
رده:الفبای فارسی
رده:حروف عربی
ع

ع بیست و یکمین حرف از الفبای فارسی است که از کلمه عربی نشئت گرفته و طبق کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا کلمه ع در این کتاب نیست. ]

## منابع
۱.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای عبری
رده:الفبای فارسی
رده:الفبای فنیقی
رده:حروف عربی
غ

**غ** حرف بیست‌ودوم در الفبای فارسی و حرف نوزدهم در الفبای عربی است. نام این حرف «غَین» است و برای صدای سایشی نرمکامی واکدار که نمادش در الفبای آوانگاری بین‌المللی ⟨ʁ⟩ است به کار می‌رود. همچنین برای صدای انفجاری نرمکامی واک‌دار ⟨ɡ⟩ یا انسدادی ملازی واکدار ⟨ɢ⟩ و ترانویسی حرف لاتین G/g نیز به‌طور گسترده در عربی استفاده می‌شود و می‌تواند در فارسی نیز استفاده شود، همانند واژهٔ «پرتغال».

تلفظ آن در فارسی معیار "غ فارسی "است. صدای آن در عربی و بعضی لهجه‌های فارسی چیزی میان *ق* و *خ* است. برخلاف تصور بسیاری، این حرف از حرف‌های اصیل فارسی‌است، به این معنا که تنها برای نوشتن کلمه‌های بیگانه یا وام‌واژه‌ها استفاده نمی‌شود.

در میان واژه‌های غیرعربی در فارسی بیشتر آن دسته که از زبان سغدی و دیگر زبان‌های ایرانی خاوری به وام گرفته شده این حرف را در خود دارد، مانند: جغد، راغ، فغ، چرغشت و غیره.در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی غ جزو واژه‌های اوستای است. ]

## منابع
هم‌چنین در لاتین‌نویسی فارسی، Qq برای نشان دادن این حرف و ق (قاف) به‌کار می‌رود.

۱٫۲.https://www.instagram.com/reel/C3xVqkOuhXv/?igsh=MXQzNDB2bTRxOTB4ag==
۳.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای فارسی
رده:حروف عربی
ف

**ف** حرف بیست‌وسوم در الفبای فارسی و حرف بیستم در الفبای عربی و هفدهمین حرف از حروف الفبای عبری (په פ) است. نام این حرف «فِ» است. این حرف جزو حروف قمری است.

در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی ف جزو واژه‌های اوستای است.

## منابع

## نگارخانه
جایگزین=ف|بندانگشتی|ف
بندانگشتی|یکی از روش‌های نوشتن ف آغازی و میانی
بندانگشتی|یکی از روش‌های نوشتن ف جدا و پایانی

رده:الفبای عبری
رده:الفبای فارسی
رده:الفبای فنیقی
رده:حروف عربی
ک

**ک** حرف بیست و پنجم در الفبای فارسی، (به شکل ک) حرف بیست‌ودوم در الفبای عربی و یازدهمین حرف از حروف الفبای عبری (کاف כ) است. نام این حرف «کاف» است.

این حرف در فارسی پسوند تصغیر، دلسوزی، شباهت، حالت، تحقیر، نسبت و کوتاهی نیز هست. برای نمونه، پسوند تصغیر به صورت «ـَ ک» به پایان واژه‌ها می‌چسبد. در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی ک جزو واژه‌های اوستای است. ]

## منابع

۲.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای عبری
رده:الفبای فارسی
رده:الفبای فنیقی
رده:حروف عربی
گ

**گ** (گاف) بیست و ششمین حرف در الفبای فارسی است. در زبان انگلیسی به جای این حرف از g استفاده می‌شود. «ݢ‎» در الفبای جاوی، «ګ» در پشتو و «ڳ‎» در سندی همانند این حرف هستند. این حرف در الفبای عربی وجود ندارد و به جای آن از غ یا ق استفاده می‌شود همانند :إنستغرام به جای اینستاگرام و غاندالف به جای گندالف. البته در عربی مراکشی از «ڭ» و در عربی تونسی، الجزایری و در زبان‌های بربری از «ڨ» برای این منظور استفاده می‌شود. در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی گ جزو واژه‌های اوستای است. ]

شکل **گ** در الفبای ایرانی:

## جستارهای وابسته
* ژ
* چ
* پ

## منابع

* ۲.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای فارسی
رده:حروف فارسی
ل

**ل** حرف بیست‌وهفتم در الفبای فارسی، حرف بیست‌وسوم در الفبای عربی و دوازدهمین حرف از حروف الفبای عبری (لَمِد ל) است. نام این حرف «لام» است. در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی ل جزو واژه‌های اوستایی است. ]

## منابع
۱.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای عبری
رده:الفبای فارسی
رده:الفبای فنیقی
رده:حروف عربی
م

**م** حرف بیست‌وهشتم در فهرست الفبای فارسی (میم)، حرف بیست و چهارم در الفبای عربی (میم) و سیزدهمین حرف از حروف الفبای عبری (مِم מ).
از حرف «**م**» برای حالت منفی فعل امری استفاده می‌شود؛ به جای حرف ن و البته، این جایگزینی بیشتر در شعر انجام می‌شود؛ مانند میازار به جای نیازار و مخور به جای نخور، مریز به‌جای نریز. در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی م جزو واژه‌های اوستای است. ]
[150px|بندانگشتی|نقاشیخط حرف م به [خط نستعلیق]]

## منابع
* ن
۱.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای عبری
رده:الفبای فارسی
رده:الفبای فنیقی
رده:حروف عربی
ن

**ن** حرف بیست‌ونهم در الفبای فارسی، حرف بیست‌وپنجم در الفبای عربی، چهاردهمین حرف از حروف الفبای عبری («נ») و «N» در الفبای انگلیسی است. نام این حرف «نون» است. در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی ن جزو واژه‌های اوستای است. ]

## منابع
۱.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای عبری
رده:الفبای فارسی
رده:الفبای فنیقی
رده:حروف عربی
ه

**ه** حرف سی‌ویکم در الفبای زبان فارسی، حرف بیست‌وهفتم در الفبای عربی و پنجمین حرف از حروف الفبای عبری (ה) است. نام این حرف «هـِ» یا اصطلاحاً «هـِ یِ دوچشم» است. در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی ه جزو واژه‌های اوستای استپ. ]

## کاربردها
این حرف گاهی جزء اصلی کلمه است و صدای «ِ» /e/ می‌دهد:

و گاهی با توجه به دستور زبان به کلمه اضافه می‌شود:

در محاوره به جای «است» به‌کار می‌رود:

برای معرفه کردن اسم‌ها در محاوره نیز به‌کار می‌رود:

حرف ه در این موارد به کار نمی‌رود:

### در اسم‌ها
ه در آخر اسامی، آن‌ها را به مؤنث تبدیل می‌کند. مانند: راهب (مرد دینی) به راهبه (زن دینی)، مهدی به مهدیه، سعید به سعیده و…

## های غیرملفوظ
**های بیان حرکت**، **های غیرملفوظ**، **های مختفی** یا **های ناملفوظ** در زبان فارسی هایی‌ست در پایان واژه و نشانگر فتحه یا کسرهٔ حرف پیش از خود است. این «**ه**» تلفظ نمی‌شود. مانند: خانِه یا خانَه و کاشانِه یا کاشانَه. در فارسی تاجیکی پایان این‌گونه واژگان مصوّت a [æ] است.

قافیه در شعر فارسی شناسای آن است، که فتحه واپسین حرکت واژه‌های پایان‌یافته با «های» مختفی بوده است.

ناصر خسرو:

ایا غرّه گشته به مکر زمانَه

ز مکرش به دل گشتی آگاه یا نَه

عطّار:

دلی کز عشق تو دیوانَه گردد

وجودش با عدم هم‌خانَه گردد …

درین دریا دل پردرد عطّار

ندانم مرد گردد یا نَه‌گردد

مولوی:

ای دل به کجایی تو آگاه هیی یا نَه

از سر تو برون کن هی سودای گدایانَه

در بزم چنان شاهی در نور چنان ماهی

خط در دو جهان درکش چه جای یکی خانَه

شمس قیس رازی ازهای وصلی در برابرهای اصلی نام برده است. وی دربارهٔ «**های وصلی»** یا زاید و واژگانی پایان‌یافته با این‌گونه «ها» (ـه/ه) نگاشته است:

«بناءِ این کلمات بر فتح است و این «هاآت» در کلّ احوال از لفظ ساقط‌اند و جز دلالت حرکت ماقبل در معنی کلمه هیچ مدخل ندارند»

برهان، محمدحسین بن خلف تبریزی از چهار گونه «ه» نام برده است. وی چهارمین گونه را، «**های بیانِ فتحه**» نامیده و چنین نگاشته است:

«غیر از دلالت بر فتحهٔ ماقبل هیچ مدخل دیگر ندارد، همچو: «خانه» و «کاشانه» و «بنده»؛ و این در جمع البتّه ساقط می‌شود، همچو: «خانها» و «جامها» و «بندها» و در اضافت به همزهٔ ملیّنه تبدیل می‌یابد، همچو: «خانهٔ من» و «جامهٔ من» و «بندهٔ خدا». و در تصغیر به کاف عجمی [گ] تبدیل می‌یابد، همچو: «خانگک» و «جامگک»»

### تعریب
در تعریب «ج»، «ق» و «ح» بدل‌های «های مختفی» هستند. پسوند جمع «جات» در زبان فارسی اقتباس از جمع عربی کلمهٔ مختوم به «ج» بدل از «های مختفی» با «ات» است.

### تفریس
در فارسی‌سازی برخی واژه‌های عربی مختوم به «ة» این «تای پایانی» به «های غیرملفوظ »تبدیل می‌شود. از این دست:

تفریسِ خدعة، خدشة، کلمة و خطبة به خدعه، خدشه، کلمه و خطبه به انجامِ‌های مختفی

## جستارهای وابسته
* ة

## منابع
۱۰.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای عبری
رده:الفبای فارسی
رده:الفبای فنیقی
رده:حروف عربی
ی

«ی» حرف سی و دوم یعنی حرف آخر در حروف الفبای فارسی، حرف بیست‌وهشتم و آخر در الفبای عربی و دهمین حرف از حروف الفبای عبری (یُدי) است.

نام این حرف به فارسی (یاء) است و در انگلیسی(y) خوانده می‌شود. 

**ی** حرف سی و دوم یعنی حرف آخر در حروف الفبای فارسی، حرف بیست و هشتم و آخر در الفبای عربی و دهمین حرف از حروف الفبای عبری (یُدי) است. در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی ی جزو واژه‌های اوستای است. ]

شکل **ی** در الفبای ایرانیک:

## جستارهای وابسته
* یای معروف و مجهول

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:الفبای عبری
رده:الفبای فارسی
رده:الفبای فنیقی
رده:تک‌نگاره‌ها
رده:حروف عربی
رده:حروف واکه‌ها
۲.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515
د

**د** حرف دهم در الفبای فارسی (دال)، حرف هشتم در الفبای عربی (دال) و چهارمین حرف از حروف الفبای عبری (دالت ד) است. حروف (د) در انگلیسی حرف (D) است و تلفظ (دِ) دارد. در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی د جزو واژه‌های اوستای است. ]

عدد این حرف به حساب ابجد ۴ است.
[بندانگشتی|چپ|300px|برگی از [شاهنامه از قرن هشتم هجری که داستان رستم و اسفندیار را نوشته است. متن شعردر این نسخه بسیاری از کلماتی که امروزه با حرف «د» نوشته و تلفظ می‌شدند با «ذ» نوشته شده‌اند. به این «ذ» در فارسی قدیم ذال معجم گفته می‌شد و تلفظی شبیه به ذال عربی یا th انگلیسی داشت.]]

## منابع
۱.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای عبری
رده:الفبای فارسی
رده:الفبای فنیقی
رده:حروف عربی
ذ

**ذ** نویسه یازدهم در دبیرهٔ فارسی و نویسه نهم در دبیرهٔ عربی است. نام این نویسه «ذال» است.

صدای آن در واگفت فارسی امروز همانند «ز» است؛ ولی در عربی گونه‌ای از «ز» واگفت می‌شود. در گویش نخستین فارسی دری واگفتش /ð/

مانند ذال عربی یا th در They انگلیسی بود. در گویش امروزین فارسی دری ز نویسهٔ ذال کمابیش کم‌رنگ‌تر شده و ذال کمابیش در همهٔ واژگان فارسی (یعنی غیرعربی) با دال جایگزین شده است.

شیوهٔ همه‌گیر برای جدا کردن «دال» و «ذال» در گویش نخستین فارسی این بوده است که زمانی پیش از آن نویسهٔ ساکن بود آن را *دال* نوشته و می‌خواندند و هنگامی که پیش از آن نویسهٔ صامت بوده است آن را *ذال* نوشته و می‌خواندند. برای نمونه کتاب کشف‌المحجوب سجستانی که هانری کربن آن را با نگهداری همه‌گیر ذال فارسی چاپ کرده با این سخن آغاز می‌شود: «چیزی در آفریذگار دور کنذ تا بذان نشان آفریذه بوذ بدرست و بذان آفریذه را جذائی افتذ از یک دیگر…»
(در این نوشته «درست» یک واژهٔ خودسر است و کسره *به* در «بِدرست» مایهٔ دگرگونی دال به ذال نمی‌شود ولی دربارهٔ «بِذان» کسرهٔ *ب* دست‌آویز می‌شود با ذال واگفت شود).

تنها کاربردهای به‌جامانده ذال در زبان فارسی را در واژه‌هایی چون «گذشتن»و «پذیرفتن» می‌توان دید.
در زبان فارسی ذال در آغاز هیچ کلمه نیامده و در این بین «ذرخش» تنها واژه‌ای است که با ذال آغاز می‌شود.در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی ذ جزو واژه‌های اوستای نیست. ]

[بندانگشتی|چپ|300px|برگی از [شاهنامه از قرن هشتم هجری که داستان رستم و اسفندیار را نوشته است. متن شعردر این نسخه بسیاری از واژگانی که امروزه با نویسهٔ «د» نوشته و تلفظ می‌شدند با «ذ» نوشته شده‌اند. به این «ذ» در گویش نخستین فارسی دری ذال معجم گفته می‌شد و واگفتی شبیه به ذال عربی یا th انگلیسی داشت.]]

## جستارهای وابسته
* ذال معجم

## پانویس
۳.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای فارسی
رده:تک‌نگاره‌ها
رده:حروف عربی
ر

**ر** حرف دهم در الفبای عربی (راء)، حرف دوازدهم در [الفبای فارسی] و بیستمینِ حروف الفبای عبری (رش ר) است. در الفبای عربی، مؤنث و از حروف شمسی است؛ در حساب ابجد به مثابهٔ عدد ۲۰۰، منسوب به آن «رائی» است.
ر (نت موسیقی) نیز هست. در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی ر جزو واژه‌های اوستای است. ]

تلفظ حرف ر: /ر/یا ره

## منابع
۲.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای عبری
رده:الفبای فارسی
رده:الفبای فنیقی
رده:حروف عربی
ز

**ز** حرف یازدهم در عربی (زای)، سیزدهم در الفبای فارسی (زِ) و هفتمینِ الفبای عبری (زین ז) است. در حساب جمل به مثابهٔ عدد ۷ و منسوب به آن «زائی» است.این حرف در زبان عربی در گروه حروف شمسی قرار می گیرد.در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی ز جزو واژه‌های اوستای است. ]

## منابع
۲.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای عبری
رده:الفبای فارسی
رده:الفبای فنیقی
رده:حروف عربی
ژ

**ژ**، چهاردهمین حرف در الفبای فارسی است.

**ژ**، حرف چهاردهم در الفبای فارسی است. این حرف یکی از ۴ حروف الفبای فارسی است که در الفبای عربی وجود ندارد. از ژ علاوه در فارسی، در زبان‌های کردی، پشتو، اویغور، ترکی عثمانی، آذری و اردو نیز استفاده می‌شود. در بیشتر بخش‌های شامات و شمال آفریقا از «ج» برای بیان صدای ژ استفاده می‌شود. در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی ژ جزو واژه‌های اوستای است. ]

در حساب ابجد، معادل حرف «ج» (=۳) محاسبه می‌گردد.

## جستارهای وابسته
* گ
* چ
* پ

## منابع
* ۱.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

رده:الفبای فارسی
رده:حروف فارسی
و

**و** (تلفظ: واو) حرف سی‌ام در الفبای فارسی، حرف بیست‌وششم در الفبای عربی و ششمین حرف از حروف الفبای عبری (ו) است. نام این حرف «واو» است.
این حرف از حروف ربط نیز است. در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی و جزو واژه‌های اوستای است. ]

## انواع کاربرد واو
در خط و زبان فارسی حرف «و» نمایندهٔ چند واج به‌شمار می‌رود:
# در آخر کلماتی مانند ناو، گاو، سرو
# در آخر کلماتی که به ـُ ختم می‌شوند مانند: دو، تو، نو، ایزو (این کلمه به ـُ استثنا معروف است)
# حرف واو مانند: وضو، واکس، گاو، باور، سوار
# نمایندهٔ واج «ـُ و» مانند: نور، دور، صورت، پرستو
# نوعی دیگر از حرف واو وجود دارد که نشان دهندهٔ واج «اَوْ» می‌باشد. این واج که در کلمات عربی وجود دارد امروزه در ایران به صورت ـُ کشیده خوانده می‌شود مثل: «توحید، اولیاء، فردوس، قول، کوکب، موج» که در عربی به صورت «تَوْحید، اَوْلیاء، فردَوْس، قَوْل، کَوْکب، مَوْج» گفته می‌شود.
# واو معدوله مانند: خواب، خواجه، خود، خوالیگر (آشپز)
# واو تفریق: برای تشخیص و تفریق تلفظ در نوشته‌ها می‌آید؛ مثل «عمرو» که «عَمر» خوانده می‌شود (و افزودن واو به انتهایش کمک می‌کند که با «عُمَر» اشتباه نشود).

همچنین واو به عنوان یک واژهٔ مستقل یا یک وند نیز به کار می‌رود:
# **واو عطف**: بین دو واژه که نقش یکسان دارند می‌آید، نظیر «حسن  حسین پسران علی هستند.»
# **واو ربط**: دو جمله را به هم مرتبط می‌کند نظیر «حسن به خانه آمد  علی را دید.»
# **واو معیت**: به معنی «همراه با» است و اغلب در شعر مشاهده می‌شود، نظیر «گفتم من  طالع نگونسارم»
# **تضاد|واو مقابله**: برای اشاره به تضاد دو موضوع به کار می‌رود، نظیر «عمر برف است  آفتاب تموز»
# **واو استبعاد** (دور بودن): برای برجسته کردن چیزی و اشاره به این که بعید است اتفاق بیفتد استفاده می‌شود، نظیر «حسن  بدقولی؟» (که یعنی حسن هرگز بدقولی نمی‌کند)
# **واو میان‌وند**: در تک‌واژهای ترکیبی به کار می‌رود، نظیر «آموزش  پرورش»
# **واو وند اشتقاقی**: به کثرت (زیاد بودن) اشاره دارد، نظیر «شکمو» (کسی که بسیار شکم‌چران است) یا «نق‌نقو» (کسی که زیاد نق نق می‌کند)
# **واو ضمیر**: فرم کوتاه شده‌ای از ضمیر «او» است، مثلاً «همو گفت» که کوتاه شدهٔ «هم او گفت» است.

## منابع
۴.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

## جستارهای وابسته
* واو معدوله
* واو معروف و مجهول

رده:الفبای عبری
رده:الفبای فارسی
رده:الفبای فنیقی
رده:حروف عربی
پترسهاگن

**پترسهاگن** (به آلمانی: Petershagen) نام یک شهر و حوزه بخشداری در شهرستان میندن-لوبکه در ایالت نوردراین-وستفالن آلمان است.
پترسهاگن در کنار رود وسر و در حدود ۱۰ کیلومتری شمال شرقی میندن قرار دارد.

## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۲۳ اکتبر ۲۰۰۶.

رده:شهرک‌های نوردراین-وستفالن
رده:شهرهای نوردراین-وستفالن
رده:میندن-لوبکه
آبجیز

**آبجیز** نام یک گروه موسیقی ایرانی از سوئد است. سبک موسیقی این گروه پاپ راک و رگی و تلفیقی است و متن تمامی آهنگ‌های ایشان در دو آلبوم اول آنها به فارسی است.

خوانندگان این گروه دو خواهر به نام‌های صفورا و ملودی صفوی هستند. شعر ترانه‌ها از ملودی (خواهر بزرگتر) است و آهنگ‌ها ساخته صفورا هستند.

آبجیز در ۳۰ مهر ۱۳۸۵ (۲۲ اکتبر ۲۰۰۶) یکی از شرکت‌کنندگان در جشنواره میان‌کهکشانی موسیقی ایرانی در زندام هلند بود.

دیگر اعضای گروه عبارتند از صوفی صفوی (برادر)، Robin Cochrane (با نام مستعار رامین) که درامز می‌زند و اسکاتلندی- سوئدی‌ست، Erland Hoffgard (اردلان) بیسیست گروه که نروژی-سوئدی است، Paulo Murga (پهلوان) شیلیایی‌تبار که در سازهای پرکاشن می‌زند و Johan Moberg (جوان) نوازنده گیتار که سوئدی است.
این دو خواهر بعد از اعتراضات سراسری دی ماه ۹۶ قطعه شیاد را با همکاری شاهین نجفی منتشر کردند.

## آلبوم‌ها
* همه (۱۳۸۶)
* بابات کیه؟ (۱۳۸۶)
* Perfectly displaced (کاملا آواره) (۱۳۸۸)
* پاشو (۱۳۹۶)

## انتخابات دورهٔ دهم
در طی حوادث بعد از انتخابات دهم، گروه آبجیز آهنگی به نام *بیا* را اجرا کرد و سپس بعد از حوادث عاشورای ۱۳۸۸ یک نماهنگ از آهنگ «من با تو هستم» را نیز ساختند.

## همکاری
این دو خواهر بعد از اعتراضات دی ۱۳۹۶ ایران قطعه شیاد از فریدون فروغی را با همکاری شاهین نجفی در روز ۱۶ دیماه ۱۳۹۶ منتشر کردند.

## پیوند به بیرون
* مصاحبه مجله مونوریل با صفورا و ملودی صفوی

## منابع

رده:خوانندگان رگه
رده:گروه‌های راک ایرانی
رده:گروه‌های موسیقی از استکهلم
رده:گروه‌های موسیقی سوئدی
رده:موسیقی راک ایرانی
رده:گروه‌های پاپ ایرانی
پرویز ملک‌زاده

**پرویز ملک‌زاده** (زاده ۱۳۲۳ - درگذشت ۲ آبان ۱۳۸۵) مدیر فیلم‌برداری ایرانی بود.

## زندگی‌نامه
ملک‌زاده کار هنری را از سال ۱۳۴۸ آغاز کرد. فیلم بچه‌های آسمان با فیلم‌برداری او و کارگردانی مجید مجیدی به جمع پنج فیلم نامزد اسکار بهترین فیلم خارجی راه یافت. او برادر فیروز ملک‌زاده هنرمند دیگر ایرانی بود.

## مدیر فیلم‌برداری
* دست شیطان (۱۳۶۰)
* مرگ سفید (۱۳۶۲)
* دخترک کنار مرداب (۱۳۶۹)
* بهترین بابای دنیا (۱۳۷۰)
* راز خنجر (۱۳۷۲)
* مستأجر (۱۳۷۲)
* من و شعر (۱۳۷۳)
* ضربه آخر (۱۳۷۳)
* آرزوی بزرگ (۱۳۷۴)
* به خاطر هانیه (۱۳۷۴)
* قله دنیا (۱۳۷۶)
* سایه به سایه (۱۳۷۶)
* مردی شبیه باران (۱۳۷۶)
* یاد سبز (۱۳۷۶)
* لک‌لک‌ها (۱۳۷۶)
* بچه‌های آسمان (۱۳۷۶) (نامزد اسکار بهترین فیلم خارجی)
* بودن یا نبودن (۱۳۷۷)
* زن شرقی (۱۳۷۷)
* تابلویی برای عشق (۱۳۷۷)
* بازیگر (۱۳۷۸)
* دفتری در آسمان (۱۳۷۸)
* قطار کودکی (۱۳۸۱)

## منابع
* دوربین پرویز ملک‌زاده برای همیشه خاموش شد فیلمبردار بچه‌های آسمان درگذشت

## پیوند به بیرون
* آثار ملک‌زاده در وب‌گاه هالیوود

رده:درگذشتگان ۱۳۸۵
رده:زادگان ۱۳۲۳
رده:فیلم‌برداران اهل ایران
رده:خاک‌سپاری‌ها در قطعه هنرمندان بهشت زهرا
اولمیر

**اَوَلمیر** (زاده ۸ مه ۱۹۳۱ در پیشاور – مرگ ۴ مه ۱۹۸۲ در کابل)، آوازخوان، شاعر و آهنگساز پشتو زبان اهل افغانستان بود.

## زندگی نامه
اولمیر فرزند سید احمد در سال ١٣٠٨  یا ١٣١٢   در قریه نوتیه پیشاور متولد شد.

در سن ۱۰ سالگی نزد جعفر خان شاگردی کرد و نواختن معیاری هارمونیه و اساس هنر آوازخوانی را در مدت 6 سال نزد وی آموخت و بعدها به نزد سبزعلی خان و گلستان نیز شاگردی کرد.

در سن ١٧ سالگی در جشن سالگرد افغانستان به کابل آمد و دیگر برنگشت و از طریق ملنگ جان ننگرهاری به رادیو افغانستان وارد شد.

در سال ۱۳۵۰ خورشید لقب استادی را به درخواست ریاست رادیو و تصویب مجلس مسلکی وزارت اطلاعات و کلتور وقت کسب کرد. 

اولمیر در ۱۴ ثور ١٣٦١ در کابل درگذشت و در شاه شهید کابل به خاک سپرده شد.

از آهنگ‌های مشهورش می‌شود از *وطن جنت نشان دی گلان پکښی کرمه* یاد کرد.

## آرامگاه
آرامگاه وی سال‌ها گمنام و نامعلوم بود  تا اینکه به‌وسیله یکی از نمایندگان مجلس افغانستان ،ملالی جویا، بازسازی گردیده به تاریخ ۸ اکتبر ۲۰۰۶ در حضور چندین هنرمند افغانستان نظیر گل زمان، شیر غزنوی، عبدالحمید قندهاری، حیات اله گردیزی، محمود کاروان و سایرین و تعداد زیادی از مردم کابل در محفلی به همین مناسبت بازگشایی شد.

## منابع

## پیوند به بیرون
* درباره اولمیر

رده:آهنگسازان اهل افغانستان
رده:آهنگسازان پشتون
رده:خوانندگان پشتوزبان
رده:خوانندگان مرد اهل افغانستان
رده:خوانندگان مرد پشتون
رده:درگذشتگان ۱۹۸۲ (میلادی)
رده:زادگان ۱۹۳۱ (میلادی)
رده:آهنگسازان سده ۲۰ (میلادی)
رده:خوانندگان مرد سده ۲۰ (میلادی)
رده:خوانندگان سده ۲۰ (میلادی)
رده:مردمان پشتون
رده:خوانندگان مرد سده ۲۰ (میلادی) اهل افغانستان
هاشم‌آباد (تهران)

**هاشم‌آباد** محله‌ای است در جنوب شرق تهران و در منطقه ۱۵ شهرداری تهران است. این محله از شمال به خیابان خاوران، از جنوب به بزرگراه بعثت، از شرق به سه راه افسریه و غرب به محله اتابک محدود می‌شود.

این محل یکی از محل های قدیمی ایرانی بوده که در دوره ی ناصرالدین شاه به ((هاشم امیرالدوله سمیرجانی)) واگذار شد. و او هم تصمیم به آباد کردن این محل نمود.

## اماکن مهم محله
* فرهنگسرای خاوران
* پارک آبی آزادگان
* خانه فرهنگ هاشم‌آباد
* کتابخانه خاوران
* نگارخانه خاوران

## جستارهای وابسته
## منابع

رده:محله‌های تهران
رده:محله‌های منطقه ۱۵ تهران
رد هت لینوکس

**رد هت لینوکس**  یک توزیع لینوکس بود که در سال ۱۹۹۴ بنیان گذاشته شد و آخرین نسخه آن ۳۱ مارس ۲۰۰۳ منتشر و توسعه آن در همین سال متوقف ولی تا ۳۰ آوریل ۲۰۰۴ توسط شرکت ردهت پشتیبانی می‌شد. پس از نسخه ۹ این شرکت اقدام به ارائهٔ دو توزیع متفاوت نمود. فدورا که توزیعی رایگان که هم‌اکنون تحت توسعه پروژه فدورا است و توسط شرکت ردهت پشتیبانی می‌شود و توزیع تجاری اما متن باز ردهت انترپرایز لینوکس (Red Hat Enterprise Linux)(به اختصار RHEL) که کاربران تنها با پرداخت هزینه اشتراک می‌توانند از پشتیبانی شرکت بهره‌مند شوند. شرکت های معروفی مانند IBM از این توزیع استفاده میکنند.

## جستارهای وابسته
* فهرست توزیع‌های لینوکس

## پیوند به بیرون

* صفحه اصلی وب‌گاه رسمی ردهت

## منابع

* 

رده:توزیع‌های لینوکس رهاشده
رده:توزیع‌های لینوکس مبتنی‌بر آرپی‌ام
رده:رد هت
رده:نرم‌افزارهای رد هت
رده:نرم‌افزارهای ۱۹۹۵ (میلادی)
رده:محصولات و خدمات رهاشده در ۲۰۰۴ (میلادی)
رده:محصولات و خدمات رهاشده در ۲۰۰۷ (میلادی)
عزیزه مصطفی‌زاده

**عزیزه مصطفی‌زاده**   (زاده ۱۹۶۹) خواننده و نوازنده پیانو و آهنگساز موسیقی جاز اهل آذربایجان است. او از سن سه سالگی آواز خواندن را شروع کرد. سپس به فراگیری پیانو کلاسیک پرداخت. او از کودکی به همراه پدر خود به روی سن رفت و همراه با وی به اجرای قطعات تلفیقی جاز و موسیقی مقامی آذربایجانی پرداخته است.

پدر او واقف مصطفی‌زاده خود نوازنده پیانو و آهنگساز و از مبتکران ترکیب موسیقی مقامی و جاز بود. او عزیزه را «جزیزه» (ترکیب جز و عزیزه) می‌خواند و عزیزه پنجمین آلبوم خود را به همین نام منتشر کرد و در آن بسیار یاد پدر کرده است.

عزیزه همراه مادرش الیزا که خواننده موسیقی کلاسیک است، در آلمان زندگی می‌کند.

موسیقی او ترکیبی از جاز و موسیقی مقامی آذربایجان است.

## آلبوم‌ها
* 1991 Aziza Mustafa Zadeh
* 1993 Always
* 1995 Dance of Fire
* 1996 Seventh Truth
* 1997 Jazziza
* 2000 Inspiration – Colors & Reflections
* 2002 Shamans
* 2006 Contrasts
* 2007 Contrasts II

## پیوند به بیرون
* وب‌گاه رسمی عزیزه مصطفی‌زاده

## منابع

* 

رده:آهنگسازان زن اهل جمهوری آذربایجان
رده:افراد آذربایجانی گرجی‌تبار
رده:اهالی باکو
رده:پیانونوازان سده ۲۱ (میلادی)
رده:پیانیست‌های زن اهل جمهوری آذربایجان
رده:خوانندگان آذری‌زبان
خوانندگان جاز اهل جمهوری آذربایجان
رده:خوانندگان زن اهل جمهوری آذربایجان
رده:خوانندگان زن سده ۲۰ (میلادی) اهل جمهوری آذربایجان
رده:خوانندگان زن سده ۲۱ (میلادی) اهل جمهوری آذربایجان
رده:خواننده-ترانه‌پردازان زن اهل جمهوری آذربایجان
رده:زادگان ۱۹۶۹ (میلادی)
رده:زنان اهل جمهوری آذربایجان
رده:زنان پیانیست جاز
رده:موسیقی‌دانان اهل باکو
رده:موسیقی‌دانان اهل جمهوری آذربایجان
رده:موسیقی‌دانان جاز آوازی
رده:موسیقی‌دانان جاز اهل جمهوری آذربایجان
رده:موسیقی‌دانان زن سده ۲۱ (میلادی)
رده:نوازندگان پیانو جاز اهل جمهوری آذربایجان
رده:نوازندگان پیانو زن سده ۲۱ (میلادی)
رده:نوازندگان پیانوی اهل جمهوری آذربایجان
استفان گراپلی

**استفان گراپلی**  (زاده ۱۹۰۸ – درگذشته ۱۹۹۷) نوازنده فرانسوی ویولن و از معدود نوازندگان ویولن جاز بود.

او در پاریس به دنیا آمد. پدر و مادرش ایتالیائی بودند. در نوجوانی پس از مرگ آنان برای گذران زندگی در کوچه و خیابان ویولن می‌زد.

اولین گروه سازهای زهی جاز را با جنگو راینهارت بنیان گذاشت و تا پایان زندگی جنگو با او همکاری داشت.

پس از جنگو با بسیاری از بزرگان موسیقی از جمله یهودی منوهین همکاری کرد.

او در سال ۱۹۹۷ درگذشت و در گورستان پرلاشز دفن شد.

## منابع

* Wikipedia contributors، «Stéphane Grappelli،» Wikipedia، The Free Encyclopedia، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Stéphane_Grappelli&oldid=199742095

رده:اجراکنندگان خیابانی اهل فرانسه
رده:افراد فرانسوی ایتالیایی‌تبار
رده:اهالی پاریس
رده:اهالی مون‌مارتر
رده:برندگان جایزه یک عمر دستاورد گرمی
گراپلی
رده:رهبران گروه‌های موسیقی
گراپلی
رده:لاتزیویی‌تبارها
گراپلی
رده:موسیقی‌دانان اهل پاریس
رده:موسیقی‌دانان جاز اهل فرانسه
رده:موسیقی‌دانان جاز مرد
رده:موسیقی‌دانان ال‌جی‌بی‌تی اهل فرانسه
رده:موسیقی‌دانان سده ۲۰ (میلادی) اهل فرانسه
رده:موسیقی‌دانان مرد سده ۲۰ (میلادی)
رده:موسیقی‌دانان مرد سده ۲۰ (میلادی) اهل فرانسه
رده:موسیقی‌دانان همجنس‌گرای مرد
رده:نوازندگان ویولن جاز اهل فرانسه
رده:نوازندگان ویولن جیپسی جاز
رده:نوازندگان ویولن سده ۲۰ (میلادی)
رده:نوازندگان ویولن کانتینتال جاز
رده:ویولن‌نوازان مرد
میوه غریب

«**میوه غریب**»  نام آهنگی است که نخست با صدای بیلی هالیدی به شهرت رسید. این آهنگ انتقادی از لینچ کردن سیاهان است که در زمانی که آهنگ عرضه شد در جنوب آمریکا معمول بود.

شعر مؤثر آن را ایبل مروپل با نام مستعار «لوئیس آلن» نوشت و اگر چه از قول بیلی هالیدی گفته شد که او مدعی ساختن آهنگ آن است ولی گفته می‌شود که یا پارکر هال یا خود ایبل مروپل آن را ساخته‌است.

نخستین ضبط این آهنگ از بیلی هالیدی در ۱۹۳۹ است ولی پیش‌تر او آن را در باشگاه‌های جاز نیویورک می‌خواند.

## شعر

## منابع

(Harper Collins). I
* 
* 
* 
*  Autobiography.

## پیوند به بیرون
* 

رده:ترانه‌های ۱۹۳۹ (میلادی)
رده:ترانه‌های بیلی هالیدی
رده:ترانه‌های درباره درختان
رده:زجرکش کردن در ایالات متحده آمریکا
رده:تاریخ حقوق مدنی آمریکایی‌های آفریقایی‌تبار
رده:ترانه‌ها علیه نژادپرستی و بیگانه‌هراسی
رده:ترانه‌های اقتباس‌شده از رویدادهای واقعی
رده:ترانه‌های اقتباس‌شده از شعرها
رده:آثار ثبت‌شده در فهرست ملی ضبط اصوات آمریکا
رده:آثار نخستین‌بار منتشرشده در مجله‌های آمریکایی
رده:ترانه‌های اعتراضی
رده:ترانه‌ها درباره مرگ
رده:ترانه‌های اعتراضی آمریکایی
نوکتورن

بندانگشتی|نوکتورننوکتورننوکتورن
**نوکتورن** (گرفته شده از واژه فرانسوی noturnal به معنی **شبانه**) قطعه‌ای موسیقی است که بر پایه سنت اروپایی برای نواختن در شب ساخته شده‌است یا حال و هوای شبانه دارد. نخستین مجموعه نوکتورن‌ها برای پیانو در سال ۱۸۱۳ توسط آهنگساز ایرلندی، جان فیلد منتشر شد. نوکتورن توسط فردریک شوپن به کمال رسید. و معروفترین نوکتورن متعلق به وی است.

## تاریخچه
کلمه نوکتورن اولین بار هنگامی در قرن هفدهم به کار برده شد که قطعاتی گروهی و دارای چندین موومان که اغلب در مهمانی‌های شبانه نواخته می‌شد ظهور کردند. گاهی از معادل ایتالیایی این کلمه برای نام‌گذاری چنین قطعاتی استفاده می‌شد که می‌توان به سرناتا نوتورنا (serenata notturna) اثر موتسارت اشاره کرد. در آن زمان نوکتورن را الزاماً برای شب‌نشینی‌ها نمی‌نوشتند اما ممکن بود مانند سرناد برای یک اجرای شبانه در نظر گرفته شود.

فرم نوکتورن عامیانه‌تر از قطعات تک موومانی است که اغلب برای پیانو سلو نوشته می‌شد. این فرم در قرن نوزدهم گسترده‌تر شد. اولین کسی که قطعاتی با عنوان نوکتورن نوشت، جان فیلد آهنگساز ایرلندی بود که پدر نوکتورن رمانتیک خوانده می‌شود اما با این حال فردریک شوپن مشهورترین آهنگساز در زمینه تصنیف نوکتورن است که ۲۱ نوکتورن برای پیانو نوشته‌است. از آهنگسازان پس از شوپن که نوکتورن‌هایی نوشته‌اند می‌توان به گابریل فوره، الکساندر اسکریابین و اریک ساتی اشاره کرد.

از نمونه‌های دیگر این فرم موسیقایی رویای نیمه شب تابستان اثر مندلسون است که برای ارکستر نوشته شده و موومان اول کنسرتو ویلن شماره ۱ ساخته دیمیتری شوستاکوویچ.

اولین موومان از سونات مهتاب اثر بتهوون را نیز می‌توان نمونه‌ای از یک نوکتورن دانست، اگرچه بتهوون خود چنین تعبیری از سوناتش نداشت.

نوکتورن‌ها قطعاتی ملایم و آرام و اغلب پر معنی و غزل گونه و گاهی غم‌انگیز هستند. اما برخی از نوکتورن‌ها حس کاملاً متفاوتی را القا می‌کنند مانند دومین نوکتورن ارکسترال دبوسی که حالتی سرزنده و شاد دارد.

## آهنگسازان اصلی نوکتورن
* جان فیلد: ابداع‌کنندهٔ نوکتورن پیانو؛ او ۱۶ قطعه نوکتورن ساخت.
* کارل چرنی: ۱۷ قطعه برای پیانو
* فردریک شوپن: ۲۱ قطعه برای پیانو
* روبرت شومان: ۴ قطعه به نام *قطعات شب*، اُپوس ۲۳
* کلارا شومان: یک قطعه به نام نوکتورن در فا ماژور، اپوس ۶ شمارهٔ ۲
* میخائیل گلینکا: ۳ قطعه
* فرانتس لیست: یک قطعه به نام *در رؤیا*
* کلود دبوسی: ۳ قطعه برای ارکستر و کُر، و یک قطعه برای پیانو
* گابریل فوره: ۱۳ قطعه برای پیانو
* اریک ساتی: ۵ قطعه برای پیانو
* فرانسیس پولنک: ۸ قطعه برای پیانو

## پانویس

## منابع
* 

رده:فرم‌های موسیقی کلاسیک غربی
رده:نوکتورن‌ها
لایه کاربرد

مجموعه پروتکل اینترنت (TCP/IP) و مدل مرجع اتصال داخلی سیستم‌های باز (OSI) در شبکه‌های کامپیوتری هر کدام دارای گروهی از پروتکل‌ها و روش‌ها می‌باشند که در لایه‌ای به نام **لایه کاربرد** جای می‌گیرند.

در مدل TCP/IP، لایه کاربرد شامل تمام پروتکل‌ها و متدهایی می‌باشد که در حوزه ارتباطات پردازش-به-پرداش در سرتاسر شبکه پروتکل اینترنت (IP) قرار می‌گیرند. متدهای لایه کاربرد برای برقراری ارتباطات میزبان به میزبان از پروتکل‌های لایه انتقال بهره می‌برند.

در این مدل پروتکل‌های لایه کاربرد سرویس‌هایی را برای نرم‌افزارهای کامپیوتری در حال اجرا فراهم می‌آورند. این لایه نحوه کاربرد را تعریف نمی‌کند بلکه سرویس‌هایی را که آن کاربرد نیاز دارد به ما معرفی می‌کند - برای مثال قابلیت انتقال یک فایل در مورد پروتکل HTTP. به‌طور خلاصه، لایه کاربرد واسطی را بین نرم‌افزار در حال اجرا بر روی رایانه و خود شبکه برقرار می‌کند.

در مدل OSI، تعریف لایه کاربرد دقیق تر است، زیرا عملیات افزونتری نسبت به لایه کاربرد در TCP/IP دارد بطوری‌که دو لایه اضافی یعنی لایه نشست و لایه نمایش بین این لایه و لایه انتقال قرار می‌گیرد.

## پروتکل‌های TCP/IP
پروتکل‌های زیر به تفصیل در RFC 1123 شرح داده شده‌اند:

MBS $ YAS
* گروه لاگین کردن از راه دور
** Telnet
* گروه انتقال فایل
** FTP
** TFTP
* گروه پست الکترونیکی
** SMTP
** IMAP
** POP
* گروه سرویس‌های پشتیبانی
** DNS
** RARP
** BOOTP
** SNMP
** CMOT

## دیگر پروتکل‌ها
left|300px|thumb|مدل مرجع OSI
* AFP
* APPC، ارتباط پیشرفته برنامه به برنامه
* AMQP، پروتکل پیشرفته صف‌بندی پیام
* بیت تورنت
* پروتکل انتشار اتم
* CFDP، پروتکل توزیع منسجم فایل
* DeviceNet
* eDonkey
* ENRP
* KaZaa, Grokster, iMesh) FastTrack)
* Finger
* Freenet
* FTAM، مدیریت و دسترسی انتقال فایل
* Gopher، پروتکل گوفر
* HL7
* HTTP، پروتکل انتقال ابرمتن
* H.323، سیستم ارتباطی چندرسانه مبتنی بر بسته
* IRCP
* Kademlia
* LDAP، پروتکل سبک-وزن دسترسی دایرکتوری
* LPD
* S-MIME) MIME)
* Modbus
* Netconf
* NFS، سیستم فایل شبکه
* NIS، سرویس اطلاعاتی شبکه
* NNTP، پروتکل انتقال اخبار شبکه
* NTCIP
* NTP، پروتکل زمان شبکه
* OSCAR، پروتکل پیام‌رسانی فوری AOL
* PNRP، پروتکل تفکیک نام همتا
* RDP، پروتکل میزکار راه دور
* Rlogin
* RPC، فراخوانی رویه‌های راه دور
* RTMP، پروتکل پیام‌رسانی بلادرنگ
* RTP، پروتکل انتقال بلادرنگ
* RTPS
* RTSP
* SAP، پروتکل اعلان نشست
* SDP، پروتکل توصیف نشست
* SIP، پروتکل آغاز نشست
* SLP، پروتکل مکان سرویس
* SMB، قطع پیام سرور
* SNTP، پروتکل ساده زمان شبکه
* SOCKS
* SSH، پوسته امن
* SMSS، پروتکل پیام‌رسانی ایمن SMS
* TCAP
* TDS، جریان داده‌ای جدولی
* TSP، پروتکل مهر زمانی
* VTP، پروتکل پایانه مجازی
* Waka
* Whois، پروتکل دسترسی دایرکتوری راه دور
* WebDAV
* X.400
* X.500
* XMPP، پروتکل حضور و پیام‌رسانی قابل توسعه

## منابع
* 
* شبکه‌های کامپیوتری، آندروس اس. تنن بام، ویراست چهارم(۲۰۰۳)

## پانویس

## پیوند به بیرون
مدل مرجع OSI
مقایسه مدل‌های OSI و TCP/IP
مدل مرجع TCP/IP

رده:پروتکل‌های اواس‌آی
رده:پروتکل‌های لایه کاربرد
لایه شبکه

**لایه شبکه**  سومین لایه از لایه‌های هفت‌گانهٔ مدل اتصال متقابل سامانه‌های باز (OSI) در شبکه رایانه‌ای است. لایه شبکه مسئولیت ارسال بسته شامل مسیریابی از طریق روترهای متوسط را بر عهده دارد.

= شرح =
لایه شبکه (لایه بسته هم میگوبند) سرویس مزایای خاصی را برای باز پخش داده در اتصالات switching و خدمات بسته محور فراهم می کند. در هر دو مورد انتقال داده ها در تمام ارتباطات شبکه خواهد رفت و مسیر بین گره های شبکه را جست و جو می کند. چون همیشه یک ارتباط مستقیم بین ارسال کننده و دریافت کننده ممکن نیست و بسته باید مسیری را از گره های مختلف دنبال کند. یک بسته ی میانی به لایه ی بالاتر نمی رود بلکه به یک هدف حد واسط فرستاده شده و سپس به گره بعدی می رود. یکی از وظایف لایه شبکه تهیه ادرس بین شبکه ای، مسیریابی، ساختن و بروز رسانی جدول های بروز رسانی و بخش بخش کردن بسته برای ارسال است. 

= پروتکل های رایج لایه شبکه =

* CLNS, سرویس مدل شبکه بدون اتصال
* DDP, پروتکل رساندن دیتاگرام
* EGP, پروتکل دروازه خارجی
* EIGRP, پروتکل پیشرفته مسیریابی درون دروازه
* ICMP, پروتکل کنترل پیام‌های اینترنتی
* IGMP, قرارداد مدیریت گروه اینترنت
* IPsec, پروتکل امنیت پروتکل اینترنت
* IPv4/IPv6, پروتکل اینترنت
* IPX, تبادل بسته درون شبکه‌ای
* OSPF, Open Shortest Path First
* PIM, Protocol Independent Multicast
* RIP, Routing Information Protocol

= پروتکل اینترنت =
مهمترین و معروفترین پروتکل لایه ی شبکه، پروتکل اینترنت یا همان IP است. پروتکل اینترنت استانداردی برای  مسیریابی(routing) بسته در بین شبکه های به هم وصل شده است -به همین دلیل اینترنت"درون شبکه" نام گرفت-. این پروتکل یک پروتکل '''کپسوله‌سازی''' است درست مانند روش اترنت در لایه دو که نوعی پروتکل کپسوله سازی است -یعنی کسی خارج از دو دستگاه مرتبط نمی تواند متوجه اطلاعات شود. در sniff کردن هم شما نمی توانید مستقیما این پروتکل را شنود کنید بلکه بین دو دستگاه متصل اطلاعات دستگاه مسیر گذار "router" شنود میشود نه خود پروتکل-.
## منابع

## جستارهای وابسته
* مدل اتصال متقابل سامانه‌های باز
* مقایسه مدل‌های OSI و TCP/IP
* مجموعه پروتکل اینترنت

رده:پروتکل‌های اواس‌آی
رده:پروتکل‌های لایه‌ای شبکه
رده:مدل مرجع OSI