گاه‌شمار سلوکیان و اشکانیان

این گاه‌شمار از سال ۳۳۰ پیش از میلاد یعنی حمله اسکندر مقدونی به امپراتوری هخامنشی و ویرانی تخت جمشید و پایان پادشاهی هخامنشیان آغاز و تا پایان سلسله اشکانیان و بنیانگذاری ساسانیان در سال ۲۲۴ میلادی می‌باشد.

سلوکیان و اشکانیان به مدت ۳۱۰ سال دو امپراتوری همسایه بودند و بر ایران زمین حکومت کردند.

## پیش از میلاد
150px|بندانگشتی|چپ|'''تصویر ۱''': اسکندر مقدونی
* **۳۳۰ تا ۳۲۸**: حمله اسکندر مقدونی (تصویر ۱: نقاشی) به شمال شرق و شرق ایران، بنای تعدادی شهر تحت عنوان *اسکندریه*، انتصاب تعدادی از ایرانیان توسط اسکندر به عنوان ساتراپ و همچنین انتصاب برخی از فرماندهان ایرانی در ارتش اسکندر.
** **۳۲۷ تا ۳۲۶**: حمله اسکندر به هندوستان.
** **۳۲۳**: بازگشت اسکندر به بابل، بیماری و مرگ اسکندر در سن ۳۳ سالگی.
* **حدود ۳۲۰**: بنیانگزاری پادشاهی سلوکیان به وسیله سلوکوس یکم. 
* **۳۰۵**: تاجگذاری و آغاز سلطنت سلوکوس یکم.
* **۲۸۱**: قتل سلوکوس یکم.
* **۲۸۱**: تاجگذاری آنتیوخوس یکم.
* **۲۶۱**: تاجگذاری آنتیوخوس دوم.
** **۲۶۱**: اعلام استقلال سرزمین باختر توسط دیودوت یکم از حکومت سلوکی. وی نخستین شاه دولت یونانی بلخ بود.
150px|بندانگشتی|چپ|'''تصویر ۲''': سکه با تصویر ارشک یکم
* **۲۴۷**: بنیانگذاری سلسله اشکانیان (پارتیان) توسط ارشک یکم. (تصویر ۲: سکه)
* **۲۲۳**: آغاز سلطنت آنتیوخوس سوم سلوکی.
* **۲۱۷**: آغاز سلطنت اشک دوم.
** **۱۹۲ تا ۱۸۸**: جنگ‌های روم علیه آنتیوخوس سوم.
* **حدود ۱۹۱**: آغاز سلطنت فریاپت.
* **۱۸۷**: مرگ آنتیوخوس سوم.
* **۱۷۵**: آغاز پادشاهی آنتیوخوس چهارم.
* **۱۷۱**: آغاز پادشاهی مهرداد یکم. 
* **۱۶۸**: تخلیه مصر توسط آنتیوخوس چهارم.
* **۱۶۴**: مرگ آنتیوخوس چهارم.
* **۱۶۲**: آغاز پادشاهی دیمتریوس یکم و آغاز انحطاط سلوکیان.
* **۱۵۵**: فتح سرزمین ماد به وسیله مهرداد یکم.
* **۱۴۱**: ورود مهرداد یکم به بین‌النهرین و آزادی شهر سلوکیه.
* **۱۴۰**: حمله دیمتریوس دوم به قوای مهرداد یکم اشکانی. در این یورش دیمتریوس دوم شکسن خورده و اسیر می‌گردد.
* **۱۳۸**: مرگ مهرداد یکم و آغاز سلطنت فرهاد دوم.
* **۱۲۹**: شکست آنتیوخوس هفتم به وسیله فرهاد دوم.
* **۱۲۴**: آغاز پادشاهی مهرداد دوم.
120px|بندانگشتی|چپ|'''تصویر ۳''': مهرداد ششم پادشاه پنتوس
* **۱۲۰**: اوج گرفتن قدرت پادشاهی پنتوس به وسیله مهرداد ششم پنتوس. (تصویر ۳: سردیس)
* **۱۰۹ :**  فتح ارمنستان توسط مهرداد دوم
* **۱۰۹ تا ۱۰۷ :** جنگ مهرداد دوم با سکاها و وابسته شدن دولت جدید سکستان به اشکانیان
* **۱۲۰ تا ۹۰**:  اتحاد مهرداد ششم پنتوس با روم.
* **۱۰۰ تا ۹۱**: حمله مهرداد ششم پنتوس به خاک روم در آسیای صغیر.
* **۹۰ تا ۸۸**: فتح کاپادوکیه به وسیله مهرداد ششم پنتوس.
* **۸۷ تا ۸۶**: آغاز جنگ‌های مهردادی. عقب راندن مهرداد ششم پنتوس از یونان و دیگر نقاط اروپا به وسیله رومیان.
* **۸۵ تا ۷۴**: ایالت‌های آسیای صغیر دوباره به وسیله لوسیوس کورنلیوس سولا فتح می‌شود.
* **۷۵ تا ۷۲**: شکست مهرداد ششم پنتوس از رومیان و گریختن و پیوستن به هم پیمانش تیگران دوم پادشاه ارمنستان.
* **۷۰**: آغاز پادشاهی فرهاد سوم.
* **۶۷ تا ۶۳**: پومپه سردار رومی، سوریه و ارمنستان را فتح کرده و آخرین پادشاه سلوکیان را از سلطنت عزل می‌نماید. جمهوری روم همسایه پادشاهی اشکانی می‌شود.
* **۶۳**: مرگ مهرداد ششم پنتوس.
* **۵۳**: حمله کراسوس رومی به امپراتوری اشکانی و شکست قوای روم طی نبرد حران. بنا بر برخی گزارش‌ها، سر کراسوس برای ارد دوم فرستاده می‌شود.
* **۵۱**: حمله اشکانیان به سوریه.
* **۳۸**: تاجگذاری فرهاد چهارم.
* **۳۶**: جنگ‌های مارکوس آنتونیوس و اشکانیان بدون نتیجه پایان یافت.
* **۳۳**: شورش تیرداد دوم علیه فرهاد چهارم پادشاه اشکانی. شکست فرهاد چهارم و عزیمت به روم.
* **۳۰**: بازگشت فرهاد چهارم و پناه بردن تیرداد دوم نزد آگوستوس.
* **۲۰**: بازگردانی درفش رومیان. پس دادن آناتولی و سوریه به روم توسط دولت اشکانی.
* **۲**: مرگ فرهاد چهارم.

## پس از میلاد
* **۱**: پیمان‌نامه فرهاد پنجم با امپراتوری روم. دست کشی و عقب نشینی اشکانیان از ارمنستان.
* **۱۸**: ژرمنیکوس ژولیوس سزار اعلام می‌دارد آرتاشز سوم پادشاه ارمنستان است.
150px|بندانگشتی|چپ|'''تصویر ۴''':سکه اردوان سوم
* **۳۴**: اردوان سوم اشکانی (تصویر ۴: سکه)، پسرش ارشک یکم را به زمامداری ارمنستان منصوب می‌کند.
* **۳۵**: قتل ارشک یکم.
* **۳۷**: اردوان سوم ارمنستان را به روم واگذار کرده و با تیبریوس پادشاه روم صلح می‌کند.
* **۳۸**: مرگ اردوان سوم
** **۴۷**: گندفر از پادشاهان پارتی هند، سکاهای شمالی را از گنداره اخراج کرد.
* **۵۱**: حمله بلاش یکم پادشاه اشکانی به ارمنستان.
* **۶۶**: نرون پادشاه امپراتوری روم، تیرداد یکم را به پادشاهی ارمنستان منصوب می‌کند. سلسله اشکانی ارمنستان رسماً تحت استیلای امپراتوری روم بنیان نهاده شد.
* **۷۷**: مرگ بلاش یکم و آغاز پادشاهی پسرش بلاش دوم.
** **۷۹**: مرگ پلینیوس نویسنده و فیلسوف نامدار رومی و خالق دانشنامه تاریخ طبیعی پلینی.
* **۸۰**: تاجگذاری پاکور دوم.
* **۱۰۵**: تاجگذاری بلاش سوم. او بر بخش‌های شرقی پادشاهی اشکانی سلطنت می‌کرد.
150px|بندانگشتی|چپ|'''تصویر ۵''': سکه خسرو اشکانی
* **حدود ۱۰۵**: آغاز پادشاهی خسرو اشکانی (تصویر ۵: سکه) جانشین قانونی پاکور دوم. تمام مدت پادشاهی خسرو اشکانی با سلطنت بلاش سوم در شرق قلمرو حکومتی اشکانیان، مصادف بود.
** **۱۰۵ تا ۲۵۰** اوج قدرت شاهنشاهی کوشان، همسایه شرقی اشکانیان.
* **۱۱۴**: آغاز فتوحات و لشکرکشی‌های تراژان به سمت شرق. امپراتوری روم علیه دولت اشکانی اعلان جنگ کرد و ارمنستان را ضمیمه خاک خود کرد.
* **۱۱۵** اشغال آشوریه، میان رودان (بین‌النهرین) و تیسفون توسط تراژان.
* **۱۱۷** مرگ تراژان. عقب‌نشینی هادریانوس از ارمنستان و بین‌النهرین.
* **۱۲۲** اعلام صلح بین دولت اشکانی و روم.
150px|بندانگشتی|چپ|'''تصویر ۶''': تندیس سپتیموس سوروس
* **۱۲۹** آغاز سلطنت مهرداد چهارم برادر خسرو اشکانی (یکم) و تداوم درگیری‌های او با بلاش سوم که رقیب مهرداد چهارم بود و در سرزمین‌های شرقی قلمرو حکومت اشکانیان سلطنت می‌کرد.
** **۱۳۳** حمله آلانان به غرب آسیا.
* **۱۳۳** تاجگذاری بلاش چهارم. اتحاد دوباره دو پادشاهی شرق و غرب اشکانی. از دوره سلطنت بلاش سوم و خسرو اشکانی، به ترتیب پادشاهان اشکانی شرقی و اشکانی غربی، قلمرو اشکانیان دو پاره شده بود.
* **۱۶۳** شکست قوای اشکانی از اویدیوس کاسیوس سردار رومی.
* **۱۹۱** مرگ بلاش چهارم و تاجگذاری بلاش پنجم.
* **۱۹۵** سپتیموس سوروس (تصویر ۶: تندیس) پادشاه امپراتوری روم به ارتش بلاش پنجم حمله کرد.
* **۱۹۷** غارت تیسفون پایتخت اشکانیان به وسیله سپتیموس سوروس.
* **۲۰۸** تاجگذاری بلاش ششم.
* **حدود ۲۱۴ تا ۲۱۷**: زادروز مانی پیامبر ایرانی.
* **۲۱۶** تاجگذاری اردوان پنجم.
* **۲۱۷** مرگ کاراکالا شاه رومی. برقراری صلح بین اشکانیان و رومیان.
* **۲۲۴** شکست و قتل اردوان پنجم به وسیله اردشیر بابکان حاکم فارس (بعداً اردشیر یکم ساسانی) در نبرد هرمزدگان و پایان پادشاهی ۴۷۱ ساله اشکانیان.

## یادداشت‌ها

#  رومیان از دست دادن درفش خود را ننگی شوم و شکستی سنگین می‌دانستند.
#  در دانشنامه بریتانیکا که منبع این موضوع است به اشتباه اردوان دوم ذکر شده است.
#  در ترتیب جدید شاهنشاهان اشکانی اردوان چهارم خوانده می‌شود.

## منابع

رده:گاه‌شمارهای ایران