open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
یاسر سیروان

**یاسر سیروان**  (زاده ۱۹۶۰ در دمشق، سوریه) استادبزرگ شطرنج اهل ایالات متحده آمریکا و ۴ دوره قهرمان شطرنج این کشور است.

یاسر سیروان موفقترین بازیکن نسل جدیدی از جوانان آمریکایی است که امتیازش را به تراز بین‌المللی رسانده‌است. در دمشق زاده شد و خانواده اش در همان اوان که پسرک کوچکی بود به ایالت کالیفرنیا مهاجرت نمودند و همچون بسیاری دیگر، بر اثر تبلیغات و هیاهوی بازی فیشر و اسپاسکی به بازی شطرنج کشیده شد و از همان سنین کودکی به طور جدی بدین ورزش پرداخت. کامیابیها خیلی زود به سراغش آمدند. در سال ۱۹۷۹ برنده جایزه قهرمانی جوانان جهان شد و اولین درجه استادی بزرگ را در لون پاین کسب کرد. در سال ۱۹۸۱ مشترکاً قهرمان آمریکا شد و در ۱۹۸۶ بتنهایی به این مقام رسید؛ و در سال ۱۹۸۰ کورچنوی را شکست داد، در المپیک شطرنج سال ۱۹۸۲ کارپف و در ۱۹۸۶ کاسپارف را مغلوب کرد. آرزو نهاییاش کسب عنوان قهرمانی جهان است و بهترین مقامی که تاکنون توانسته کسب کرده نفر دهمی مسابقات انتخابی ۱۹۸۶ بوده‌است. مشکل یاسر – مردی با علایق بسیار که شیفته زندگی در بهترین حالاتش است –آنست که چگونه این آرمانهای حرفه‌ای، بدور از گرایش‌های بیمارگونه و افراطی بابی فیشر، سامان دهد. در اواخر دهه ۱۹۸۰ شواهد حاکی از این بودند که وی از نظر موقعیتی، به ده نفر برتر جهان شطرنج نزدیکتر شده‌است. یاسر، به خلاف فیشر، از شخصیتی طبیعی و عادی برخوردار است و در هر تورنمنتی که شرکت جسته نماینده خوبی برای آمریکا بوده‌است. چندی پیش وی در هستینگز، انگلستان بازی کرد و نمایشی در مقابل ۲۵ دانشجوی جوان در باشگاه شبانه لندن ترتیب داد. قبل از بازی اصرار داشت که با حریفش دست دهد و برای همه در آنها در آخر بازی جمله‌ای دلسوزانه در چنته داشت. یاسر در مقابل جوانی که داشت شیرینی می‌خورد و نمی‌توانست با او دست دهد، مکثی کرد، تبسمی نمود، چشمانش را بست و دستهای او را فشرد، بعد دستانش را پاک کرد و به بازی پرداخت. اما آنچه از یاسر می‌توان آموخت شطرنج پوزیسیونی قدرتمند – نمونه‌ای از روش آمریکایی- است. همچون ساموئل رشفسکی و پیلز بری وی نیز با گشایش‌های راهبردی آغاز می‌کند. گشایش مورد دلخواه وی سیستم انگلیسی است که به خاطر انعطاف‌پذیری و ویژگی‌های نا مشخص آن در میان استادان شطرنج رواج دارد. سیروان تمایل دارد که سیستم انگلیسی را برای کسب فضا در جناح وزیر بکار برده سپس از جناح دیگر از خطوط عقب به جناح شاه حمله‌ور شود. این یک استراتژی قوی است اگر همه‌جانبه در آن دقت شود و سیروان از جمله کسانی است که آن را خوب بکار می‌برد.

بازیهای بین‌المللی سال ۱۹۸۰ نشان داد که سیروان بعد از فیشر بزرگ‌ترین بازیکن آمریکا است. جایزه اول را مشترکاً با براون – سه بار قهرمان آمریکا – تصاحب کرد، با سه بازی باقی‌مانده به درجه استادی بزرگ رسید و کورچنوی را حذف کرد.

## منابع

* شطرنج ایران (برداشت آزاد با ذکر منبع)

رده:استادبزرگان شطرنج
رده:افراد آمریکایی انگلیسی‌تبار
رده:افراد آمریکایی سوری‌تبار
رده:افراد آمریکایی عرب‌تبار
رده:افراد زنده
رده:اهالی دمشق
رده:اهالی سوریه انگلستانی‌تبار
رده:اهالی سیاتل واشینگتن
زادگان ۱۹۶۰
رده:سوری‌های مهاجرت‌کرده به ایالات متحده آمریکا
رده:شرکت‌کنندگان المپیاد شطرنج
رده:شطرنج‌بازان اهل ایالات متحده آمریکا
رده:شطرنج‌بازان اهل سوریه
رده:قهرمانان مسابقات شطرنج قهرمانی جوانان جهان
رده:مخترعان انواع شطرنج
رده:مسلمانان اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان شطرنج اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان شطرنج
رده:نویسندگان مرد اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان مرد غیرداستانی اهل ایالات متحده آمریکا
رده:ورزشکاران اهل سیاتل
رده:ورزشکاران اهل دمشق
تونی مایلز

**تونی مایلز**  با نام کامل **آنتونی جان مایلز** (۲۳ آوریل ۱۹۵۵ - ۱۲ نوامبر ۲۰۰۱) استادبزرگ شطرنج انگلیسی و از قهرمانان جهان بود.

بندانگشتی|right

## منابع

* شطرنج ایران (برداشت آزاد با ذکر منبع)
* Wikipedia contributors، "Tony Miles،" Wikipedia، The Free Encyclopedia، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tony_Miles&oldid=458782770 (accessed December ۸، ۲۰۱۱).

رده:استادبزرگان شطرنج
رده:افراد تحصیل‌کرده در مدرسه کینگ ادوارد، بیرمنگام
رده:اهالی اجباستن
رده:اهالی بیرمنگام
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه شفیلد
رده:درگذشتگان ۲۰۰۱ (میلادی)
رده:درگذشتگان به علت سکته قلبی
رده:زادگان ۱۹۵۵ (میلادی)
رده:شرکت‌کنندگان المپیاد شطرنج
رده:شطرنج‌بازان اهل انگلستان
رده:قهرمانان شطرنج جهان
رده:قهرمانان مسابقات شطرنج قهرمانی جوانان جهان
رده:نویسندگان شطرنج اهل بریتانیا
رده:نظریه‌پردازان شطرنج
یاقوت

**یاقوت** یا **یاکَند** یا **بَهرامَن** نوع سرخ‌رنگ و متبلور کُرُندوم است که بعد از الماس سخت‌ترین کانی‌ها محسوب می‌شود. درجهٔ سختی یاقوت ۹ در مقیاس موس است. کرندوم از کانی‌های سنگ‌های آذرین و دگرگونی است و نوعی آلومین (اکسید آلومینیم) شمرده می‌شود که ممکن است حاوی مقدار کمی ناخالصی از عناصری همچون تیتانیم، مس، منگنز، کروم و آهن باشد. وجود این ناخالصی‌ها باعث ایجاد رنگ‌های گوناگون مانند آبی، زرد، بنفش، صورتی، نارنجی و سرخ در کرندوم می‌شود. کرندوم‌هایی که رنگی به‌جز سرخ و صورتی داشته باشند یاقوت کبود (نیلَم) نامیده می‌شوند و کرندوم‌های سرخ‌رنگ و صورتی با نام یاقوت سرخ شناخته می‌شوند.

بیشتر یاقوت جهان در کشورهای میانمار، سری‌لانکا، کنیا، ماداگاسکار، موزامبیک، گرینلند و افغانستان قرار دارد و مرغوب‌ترین آن‌ها در درهٔ موگوک در میانمار یافت می‌شود.
## ریشهٔ نام
ریشهٔ فرجامین این واژه  در یونانی باستان hyakinthos است . در  فارسی میانه  انرا یاکوت و یاکند میخوانند و  معرب ان «یاقوت» است در پارسی دری نیز یاقوت و در سروده های کلاسیک به گونه   یاکَند  نیز امده‌است. خود زبان یونانی این واژه را از یکی از زبان‌های کهن ناهِندواروپایی مدیترانه‌ای به وام گرفته که اصل آن مشخص نیست.

واژهٔ ruby از ruber، در لاتین به معنی قرمز آمده است. رنگ یاقوت سرخ به دلیل وجود عنصر کروم است. همچنین یاقوت سنگ تولد ماه ژوئیه است.

## باور پیشینیان
یونانیان باور داشته‌اند که این سنگ به صاحبش نیروهای خاصی از جمله تندرستی، دانش، ثروت و موفقیت در عشق می‌دهد. بر پایهٔ باور پیشینیان، همهٔ گوهرها در آتش می‌گدازند به جز یاقوت رُمّانی. محمد بن محمود همدانی در کتاب عجایب‌نامه دربارهٔ یاقوت می‌گوید:

## نگارخانه

پرونده:Ruby cristal.jpg|
پرونده:Ruby gem.JPG|
پرونده:Ruby and diamond bracelet.jpg|


## منابع

* 
* همدانی، محمد ابن محمود، *عجایب‌نامه،* ویرایش متن: جعفر مدرس صادقی، تهران: نشر مرکز ۱۳۷۵خ، ص۳۹۲

رده:کانی‌های آلومینیم
رده:کانی‌های اکسید
رده:کانی‌های تابناک
رده:کانی‌های سه‌گوشه
رده:گوهرسنگ‌ها
رده:گوهرسنگ‌های کرندوم
رده:مواد ابرسخت
یادگار بزرگ‌مهر

بندانگشتی|250px|صفحه نخست یادگار بزرگمهر
**یادگار بزرگمهر** یا **پندنامهٔ بزرگمهر بُختگان** کتاب و اندرزنامه‌ای است که از بزرگمهر بختگان، وزیر دانای انوشیروان به جای مانده‌ است. متن با مقدمه‌ای در معرفی بزرگمهر از زبان خود او آغاز می‌گردد که در آن می‌آورد که این رساله را به فرمان خسرو انوشیروان نگارش کرده و در گنج شاهی نهاده‌ است که بتواند موجب بهبود فرهنگ کسانی باشد که شایستگی پذیرش آن را دارند. سپس شرحی در بی‌دوامی امور گیتی و ثبات و دوام پارسایی و کارهای نیک می‌آورد و متذکر می‌شود که خود او پیوسته در پرداختن به پارسایی و پرهیز از گناه کوشا بوده‌ است. اندرزها به صورت پرسش و پاسخ است پرسش ها را نویسنده خود طرح می‌کند و خود به آن پاسخ می‌گوید. در این اندرزنامه فضائل و متشابهات آنها، به برادران دروغین مصطلح شده‌اند مثلاً رادی یا بخشندگی فضیلت است ولی اسراف که متشابه یا برادر دروغین آن است، رذیله به‌شمار می‌رود. بعضی از اندرزهای این مجموعه از نوع اندرزهای اخلاقی تجربی و بعضی از نوع اندرزهای دینی زرتشتی است و در آن‌ها اصطلاحات دینی زرتشتی به کار رفته‌ است. این اندرزنامه در دوران اسلامی نیز از شهرت و اهمیت برخوردار بوده‌ است. و ترجمهٔ بیشتر بخش‌های آن به عربی در جاودان خرد آمده‌ است. این اندرزنامه به فارسی ترجمه شده‌ است.

درونمایه این کتاب در حدود ۲۶۳ پند و اندرز است. با مقایسه متن یادگار بزرگمهر با گفتاری از شاهنامه فردوسی به نام «پند دادن بوزرجمهر نوشین‌روان را» می‌توان بدین نکته پی برد که این متن پهلوی یکی از منابع شاهنامه بوده و آن را فردوسی خود یا مهربانِ سرای او از پهلوی ترجمه کرده‌ است. اگرچه در همه جا و در همه واژه‌ها این دو متن تطبیق کامل ندارند ولی باز تقریباً همه اندرزها و مضمون‌ها (با اندک اختلافی) با همان نظم و ترتیب متن پهلوی در شاهنامه نیز آمده‌ است.

در ترجمه و نظم این متن پارسی میانه، بایستی فردوسی رنج فراوانی برده باشد زیرا در پایان این گفتار می‌گوید:

یادگار بزرگمهر جزو متون پهلوی چاپ جاماسپ‌جی دستور مینوچهر جی جاماسپ-اسانا است.

## پانویس

## منابع
* تفضلی، احمد. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷5
* نوابی، ماهیار، مجموعه مقالات، جلد ۱، مؤسسه آسیایی دانشگاه پهلوی شیراز، ۲۵۳۵ شاهنشاهی/۱۹۷۶ میلادی. ص ۴۰۷.

رده:ادبیات فارسی میانه
رده:شاهنامه‌شناسی
چاپارل (مجموعه تلویزیونی)

***چاپارل***  یکی از مجموعه‌های تلویزیونی آمریکایی در ژانر وسترن است. این مجموعه تلویزیونی توسط شبکه ان‌بی‌سی آمریکا طی سال‌های ۱۹۶۷ تا ۱۹۷۱ پخش می‌شد. سازندهٔ مجموعه دیوید دورترت بود که پیش از آن هم مجموعه تلویزیونی بونانزا را برای این شبکه ساخته بود.

## داستان
این مجموعه تلویزیونی داستان زندگی مردی به نام «جان کنن» است. رویدادها بر مدار زندگی او و خانواده‌اش در مزرعه‌ای به نام «چاپارل» در آریزونای دههٔ ۱۸۷۰ میلادی دور می‌زند. جان کنن با کمک برادرش «باک» و پسر جوانش «بیلی بلو بوی» این مزرعه را مدیریت و اداره می‌کنند. «آنالی» همسر نخست جان و مادر بلو در نخستین اپیزود این مجموعه تلویزیونی به‌وسیلهٔ تیری که از کمان یک سرخ‌پوست رها شده بود جان خود را از دست می‌دهد و جان کنن را بر آن می‌دارد که در راستای سامان‌بخشیدنِ دگربار به زندگی‌اش با دختری به نام «ویکتوریا» فرزند «دُن سباستین مونتویا»، یکی از قدرتمندترین مردان غرب، ازدواج کند. با این ازدواج، راه برای ورود «مانولیتو مونتویا»، برادر ویکتوریا، به مزرعهٔ چاپارل باز می‌شود. کاراکتر خندان و دوست‌داشتنی مانولیتو سبب‌ساز پذیرش بیشتر وی در جمع خانوادهٔ بزرگ کنن شده و او خیلی زود بر آن می‌شود که در چاپارل با خواهر خود ویکتوریا و خانوادهٔ کنن زندگی را ادامه دهد.

## منابع

## پیوند به بیرون
فهرست اپیزودهای چاپارل

رده:درام‌های تلویزیونی ان‌بی‌سی
رده:مجموعه‌های تلویزیونی آمریکایی آغازشده در ۱۹۶۷ (میلادی)
رده:مجموعه‌های تلویزیونی آمریکایی پایان‌یافته در ۱۹۷۱ (میلادی)
رده:مجموعه‌های تلویزیونی آمریکایی دهه ۱۹۶۰ (میلادی)
رده:مجموعه‌های تلویزیونی آمریکایی
رده:مجموعه‌های تلویزیونی پخش شده از شبکه جم
رده:مجموعه‌های تلویزیونی خارجی پخش‌شده از تلویزیون ملی ایران
رده:مجموعه‌های تلویزیونی سی‌بی‌اس
رده:مجموعه‌های تلویزیونی واقع‌شده در دهه ۱۸۷۰ (میلادی)
رده:مجموعه‌های تلویزیونی وسترن
رده:مجموعه‌های تلویزیونی یونیورسال تله‌ویژن
رده:نمایش‌های تلویزیونی واقع‌شده در آریزونا
رده:نمایش‌های تلویزیونی واقع‌شده در توسان (آریزونا)
رده:ویکی‌سازی رباتیک
تخیل فعال

**تخیل فعال** اصطلاحی است که کارل گوستاو یونگ برای مشاهدهٔ آگاهانه تصورات و نمادهای ناخودآگاه و واکنش به آنها وضع کرده است .این فرایند را می‌توان رویاپردازی آگاهانه هم خواند .البته این رویاپردازی نه خودجوش بلکه هدایت شده است .تخیل فعال از بسیاری جهات با برخی اشکال مراقبه و تأمل روحانی فرقی ندارد .
## منابع

* والتر اودانیک، ولودیمیر .یونگ و سیاست .ترجمهٔ علیرضا طیب .نشر نی ۱۳۷۹  

رده:روان‌شناسی تحلیلی
دینار عراق

**دینار عراق** با کد ایزو ۴۲۱۷ IQD یکای پول کشور عراق است. تا سال ۱۹۹۰ هر دینار عراق به هزار فلس بخش می‌شد تا اینکه در پی تورم منسوخ شد. ارائهٔ دینار توسط بانک مرکزی عراق انجام می‌گیرد.

## واژه‌شناسی
این واژه از دناریوس که ریشه یونانی دارد و یکای پول امپراتوری روم بود گرفته شده است.

## تاریخچه

### پس از ۱۹۳۲
با اشغال عراق توسط بریتانیا طی جنگ جهانی اول، روپیه هند یکای پول رسمی عراق اعلام شده بود. در یکم آوریل ۱۹۳۲ دینار عراق با نرخ هر دینار در برابر ۱۱ روپیه، جایگزین روپیه شد؛ هرچند تا سال ۱۹۵۹ همچنان با پوند استرلینگ تثبیت می‌شد تا اینکه پوند جای خود را به دلار آمریکا داد و هر دینار عراق برابر ۲٫۸ دلار آمریکا نرخ‌گذاری شد.

### پس از ۱۹۹۰
با رخ دادن جنگ خلیج فارس و وضع تحریم‌ها علیه عراق توسط سازمان ملل، عراق دیگر نتوانست به شرکت دی لا رو سفارشی بدهد از این رو اسکناس‌هایی که پیش از سال ۱۹۹۰ چاپ شده بودند، اسکناس‌های سوئیسی و اسکناس‌های جدید، اسکناس‌های صدام لقب گرفتند. ریشه *سوئیسی* لقب گرفتن اسکناس‌ها به طور قطع مشخص نیست. کردستان عراق به دلیل بهره بردن از اسکناس‌های سوئیسی از تورمی که در دیگر نقاط عراق رخ داده بود در امان ماند.

### پس از ۲۰۰۳
با سرنگونی رژیم بعث، دینار عراق باری دیگر به شرکت دی لا رو سفارش داده شد و نگاره صدام حسین بر روی اسکناس‌ها با نگاره ابن هیثم جایگزین شد. نقش بستن زبان کردی بر روی اسکناس تغییر تازه دیگر دینار عراق است.

## سکه‌ها

### پادشاهی عراق
در دوران پادشاهی عراق نگاره فیصل یکم از سال ۱۹۳۱ تا ۱۹۳۳، غازی یکم از ۱۹۳۸ و فیصل دوم از ۱۹۴۳ تا انقلاب ۱۴ ژوئیه بر روی سکه‌ها نقش می‌بست.


File:4 Fils, 1933, obverse.jpg|روی سکه ۴ فلس، ضرب ۱۹۳۳ با نگاره فیصل یکم
File:4 Fils, 1933 reverse.jpg|پشت سکه ۴ فلس، ضرب ۱۹۳۳
File:Iraq Bronze Coin King Ghazi.jpg|روی سکه ۱۰ فلس، ضرب ۱۹۳۸ با نگاره غازی یکم
File:IRAQ, GHAZI I 1938 -50 FILS b - Flickr - woody1778a.jpg|روی سکه ۵۰ فلس، ضرب ۱۹۳۸ با نگاره غازی یکم
File:IRAQ, GHAZI I 1938 -50 FILS a - Flickr - woody1778a.jpg|پشت سکه ۵۰ فلس، ضرب ۱۹۳۸


### عراق بعثی
در پی سرنگونی پادشاهی در عراق، نگاره پادشاهان که تا پیش از آن بر روی سکه‌ها نقش می‌بست با خورشید جایگزین شد. در سال ۱۹۶۸ نگاره خورشید نیز با نگاره سه نخل جایگزین شد. در سال ۱۹۹۰ در پی جنگ خلیج فارس و اعمال تحریم‌ها علیه عراق، عراق از ضرب سکه دست کشید.

File:Syp59year.jpg|سکه ۱۰ فلس، ضرب ۱۹۵۹ با نگاره خورشید 
File:مسكوكة 50 فلس التذكارية (احياء بابل اثريا واجب وطني وقومي وانساني).png|پشت سکه ۵۰ فلس، ضرب ۱۹۸۲

### جمهوری عراق
پس از سرنگونی رژیم بعث در سال ۲۰۰۴ روند ضرب سکه از سر گرفته شد. سکه‌های کنونی به دلیل ارزش کم از محبوبیت چندانی برخوردار نیستند.

## اسکناس‌ها

### دینار پادشاهی عراق (۱۹۳۲–۱۹۳۹)

### دینار سوئیسی (۱۹۷۹–۱۹۸۶)

### دینار صدام (۱۹۹۰–۲۰۰۳)
در این سری، تصویر شمشیرهای قادسیه که به فرمان صدام به نشانه پیروزی بر ایران در جنگ ایران و عراق در بغداد ساخته شده بود و صحنه‌هایی از نبرد قادسیه بر روی اسکناس‌ها نقش بست.

### دینار  جمهوری (۲۰۰۳–تاکنون)

## کشورهای دیگر که نام واحد پول آن‌ها دینار است

## نرخ کنونی ارز

## جستارهای وابسته
* فهرست یکای پول رایج کشورها
* بانک مرکزی عراق
* دینار سوئیسی عراق
* اقتصاد عراق

## منابع

* 

رده:اقتصاد عراق
رده:ایزو ۴۲۱۷
رده:دینار
رده:معرفی‌شده‌های ۱۹۳۲ (میلادی)
رده:یکاهای پول آسیا
رده:یکاهای پول بر پایه کشورها
رده:یکاهای پول در گردش
رده:یکای پول عراق
رده:یکای پول معرفی‌شده در ۱۹۳۲ (میلادی)
یحیی تابش

[thumb|یحیی تابش در مراسم جشن ۷ سالگی [بنیاد دانش و هنر]]
**یحیی تابش** متولد ۱۳۲۹ شمسی عضو هیئت علمی بازنشسته دانشکده علوم ریاضی دانشگاه صنعتی شریف است.

تابش عضو شورای عالی انفورماتیک (به نمایندگی از سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی انتصاب از طرف محمدعلی نجفی) و شورای زبان و رایانه فرهنگستان زبان و ادب فارسی (به پیشنهاد حسین معصومی همدانی و انتصاب غلامعلی حداد عادل) است. وی مدیرعامل شرکت سپهر هفتم فناوری نو و رئیس هیئت مدیره شرکت فارسی‌وب شریف است. وی در سال‌های ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۸ میلادی رئیس دانشکده علوم ریاضی دانشگاه صنعتی شریف بوده‌است.

همچنین وی از شهریور ۱۳۸۲ عضو گروه زبان و رایانه فرهنگستان زبان و ادب فارسی نیز است.

وی یکی از ۱۲۵ نفر از استادان دانشگاه صنعتی شریف بود که طی بیانیه‌ای در روز ۵ خرداد ۱۳۸۸، خواستار تبلور عقلانیت در مدیریت کشور و مشارکت فعال در انتخابات شدند. در این بیانیه از خارج کردن تدریجی متخصصان باتجربه از دایرهٔ تصمیم‌گیری، تکیه بر شعارهای عوام‌پسند نظیر مبارزه با مافیا و مظلوم‌نمایی با وجود در اختیار داشتن تمام ابزار قدرت، تحقیر مردم و سعی در تطمیع آنان به نام عدالت‌طلبی از خزانهٔ ملی، شکستن حرمت بزرگان و اندیشمندان و همچنین سوءاستفاده از احساسات پاک دینی و عدالت‌طلبانهٔ مردم در جهت فعال کردن شکاف‌های فرهنگی و طبقاتی، با ایجاد تضاد و تفرقه در سطح ملی و… انتقاد شده بود.
وی همچنین عضو هیئت علمی مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات پیشرفته دانشگاه صنعتی شریف است.

در ۵ آبان ۱۳۸۹ به مناسبت ۶۰ سالگی او، مراسم بزرگداشتی برای وی در دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد. وی هم‌اکنون در دانشگاه استنفورد در حال پژوهش و تحقیق در خصوص تکنولوژی‌های نوین آموزشی و همچنین هوش مصنوعی است.

## پیوند به بیرون
* صفحه شخصی یحیی تابش
* ویدئوی مراسم بزرگ‌داشت یحیی تابش به مناسبت ۶۰ سالگیش در دانشگاه شریف

## منابع

## منابع
* فرهنگستان زبان و ادب فارسی ۱۵ ساله شد، خبرگزاری میراث فرهنگی، ۲۶ شهریور ۱۳۸۴.

رده:استادان دانشکده علوم ریاضی دانشگاه صنعتی شریف
رده:استادان دانشگاه صنعتی شریف
رده:پژوهشگران اهل ایران
دینار

300px|بندانگشتی|سکه ۱۰ دیناری، ۱۳۱۰ خورشیدی
بندانگشتی|کشورهای دارای یکای پول دینار
**دینار** یکای پول رسمی نُه کشور محسوب می‌شود که در گذشته در کشورهای دیگری نیز رواج داشته. هر یک‌هزار دینار ایران یک ریال محاسبه می‌شد، ولی در سال ۱۳۱۱ خورشیدی ریال جایگزین قران شد و همچنین ارزشش به صد دینار جدید افزایش پیداکرد. به هر ده هزار دینار یک تومان (مغولی: ده هزار) می‌گویند.

دینار در اصل سکه طلایی است که نخستین بار در دوران جمهوری رم عمدتاً برای پرستیژ و به تقلید از دَریک دوران هخامنشی ضرب شد. واژه دینار از واژه *[[دناریوس]]* یونانی گرفته شده با اینحال برخی لغت دینار را معرب *دنار* فارسی می‌دانند.

## پیشینه

[بندانگشتی|دینار طلا مربوط به دوره [آل بویه]]

از دوره سلطنت پارتیان دیناری به دست نیامده اما در دورهٔ ساسانی و از زمان سلطنت اردشیر یکم تا شاپور سوم این سکه به وزن ۷ تا ۷٫۴ گرم (مشابه وزن درهم نقره) ضرب می‌شد که عمدتاً برای مصارف تشریفاتی مورد استفاده بود؛ با اینحال از کتیبهٔ سه زبانه شاپور یکم چنین بر می‌آید که رومی‌ها در اثر شکست از امپراتوری ایران و برای حفظ جان امپراتور فیلیپ عرب و خانواده اش مجبور به پرداخت پانصد هزار دینار غرامت شدند.

دینار پس از دوران اسلامی هم به صورت دینارهای بیزانسی کاربرد داشت؛ اما تا سالهای ۷۲ه‍.ق/۶۹۲. م توسط مسلمانان ضرب نمی‌شد. نخستین دینارهای اسلامی وزنی برابر با دینار بیزانسی ۴٫۵۵ گرم داشت که در زمان سلطنت بنی امیه و در دمشق ضرب شد و وزن آن تا ۴٫۲۵ گرم هم پایین آمد با اینحال ابزار اصلی برای مبادلات کماکان درهم نقره بود.

در اوایل قرن یازدهم میلادی و در زمان سلجوقیان ضرب مسکوکات نقره متوقف شد چنان‌که دو قرن پیش از آن در اوایل قرن نهم میلادی ضرب سکه مسی فلوس متوقف شده بود با این توصیف تنها واحد پولی در زمان سلجوقیان دینار طلا بود. هنوز معلوم نیست با توجه به ارزش بالای طلا مبادلات کوچکتر در این دوره را با چه وسیله‌ای انجام می‌دادند.

از دوران چنگیز خان تنها معدودی سکه طلا باقی مانده اما از قرن سیزدهم میلادی، دوران غازان خان، ایلخان مغول و وزیرش رشید الدین، دینار به عنوان واحد پایهٔ پولی و معادل ۴٫۳۰ گرم یا شش درهم نقره قرار گرفت. در واقع در این دوره برای نخستین بار معادل ارزش یک دینار به عنوان استاندارد پولی (و نه سکه حقیقی) درآمد از اینرو در دورهٔ بعد از ایلخانیان وزن درهم و ارزش این واحد به شدت کاهش یافت تا جایی که در دوره‌های بعد از واحد شمارش تومان (که در زبان مغولی به معنای ده هزار است) برای شماردن دینارها که واحد پولی کشور بود، استفاده می‌کردند.

واحد دینار از زمان غازان خان تا سلطنت پهلوی در ایران واحد پول رسمی بود که در زمان سلسله پهلوی از دینار به صورت ریال درآمد و واحد فرعی دینار نام گرفت.

در زمان ناصرالدین شاه قاجار برای نخستین بار اسکناس ده هزار دیناری منتشر شد که برای سهولت بر روی آن عنوان تومان (به معنی ده هزار در زبان مغولی) گذاشتند که در واقع ابزار شمارش دینار است و واحد پولی در دوره قاجار همان دینار بود.

واژه دینار بیش از دویست بار در شاهنامه فردوسی آمده؛ جمع این واژه در فارسی دینارها و در عربی دنانیر است. دینار در حال حاضر به‌طور رسمی زیر واحد پول ایران است که معادل یکصدم ریال می‌باشد (هر صد دینار معادل یک ریال است).

## کشورهایی که دینار یکای پول اصلی آنهاست

## استفاده در گذشته

## جستارهای وابسته
* درهم
* دینار طلای نوین

## منابع


رده:اصطلاحات اقتصاد اسلامی
رده:اقتصاد اسلامی
رده:سکه‌ها
رده:سکه‌های ایران باستان
رده:نام‌های یکاهای پول
رده:یکاهای پول بر پایه کشورها
رده:یکاهای پول منسوخ‌شده نوین
شاعر

**شاعر** (اسم فاعِل و از مشتقات شعر) **سُراینده**، **چکامه‌سرا**، **چامه‌سرا**، یا **سَرواده گو** به کسی گفته می‌شود که قدرت سرودن اشعار و به نظم کشیدن مطالب را بر مبنای فنونِ ادبی داشته باشد. [بندانگشتی|[فردوسی|ابوالقاسم فردوسی طوسی، حکیم سخن پارسی]]

## تعریف شعر و شاعر
مقصود از شعر در علم منطق، سخنی است که نوعاً از قضایای مُخیّلات تشکیل شده باشد و به‌منظور تأثیرگذاری بر دیگران از طریق عاطفه و تحریک احساسات، ادا شود. هدف شاعر این است که در پرتو خیال‌پردازی و صورت‌گری لفظی، مخاطب خود را تحت تأثیر عاطفی قرار دهد و مطابق میل گوینده شعر، پذیرای خواسته‌های خود گرداند. از آنجا که بیان کردن قضایای مخیّله همراه با وزن و قافیه، بهتر در روحیه مخاطبان تأثیر می‌گذارد و احساسات و عواطف آنان را تحریک می‌نماید، بنابراین بسیاری از دانشمندان علم منطق، وزن و قافیه را هم به‌عنوان عوامل اساسی و مؤثّر در تدوین شعر، قلمداد نموده‌اند و مراعات آن را به شاعران توصیه کرده‌اند.

## نقش شاعران در تاریخ
[بندانگشتی|[آنا آخماتووا از مهم‌ترین شاعران روسیه در قرن بیستم]]
بسیاری از شاعران و سرایندگان در طول تاریخ، نقش مهم و کلیدی را در تحریک احساسات و عواطف فرمانروایان و عموم مردم در راستای خواسته‌های خود ایفا کرده‌اند. به عنوان نمونه، شعر معروف رودکی را مثال می‌آوریم که باعث شد پادشاه معاصرش برای سفر به سوی بخارا مصمم گردد:

همچنین سرودن شعرهای حماسی توسط برخی از شاعران در میدان‌های نبرد، چه بسا لشکری شکست‌خورده و فراری را مجدداً منسجم ساخته و با دمیدن روح امید از طریق تحریک عاطفه و احساسات سربازان و فرماندهان، دوباره آن لشکر را به صحنه جنگ بازگردانده و پیروزی‌ها آفریده است، مثل برخی از شعرهای حماسی فردوسی:

## سبک‌های شعر
هر شاعر معمولاً سبک ویژه‌ای در شعر گفتن دارد. معروف‌ترین انواع سرودن شعر در نزد شاعران فارسی‌زبان، عبارتند از: شعر کلاسیک فارسی، شعر نیمایی و شعر سپید.

## جستارهای وابسته
* اختیارات شاعری
* شعر نو فارسی
* شعر کهن فارسی
* فهرست شاعران پارسی‌گوی

## پانویس

## منابع

* کتاب «سبک‌شناسی»، نگارش ملک الشعرای بهار
* دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامهٔ دهخدا.
* معین، محمد، فرهنگ فارسی معین.

رده:ادبیات
رده:پیشه‌های هنر
رده:شاعران
*
جزیره مادورا

**جزیره مادورا** جاوه ای:مَدورا،(در زبان جاوه‌ای,زبان عربی: ماندورا، مَنْدُورَة),زبان انگلیسی: Madura Island )از الجزائريون الناس  است.

## جغرافیا
این جزیره در روبروی کرانه شمال شرقی جزیره جاوه و در نزدیکی بندر سورابایا واقع شده است. مادورا در تقسیمات کشوری بخشی از استان جاوه شرقی به‌شمار می‌آید.

## مردم
جمعیت این جزیره در حدود چهار میلیون نفر است که بیشتر ایشان از نژاد مادورایی هستند. زبان اصلی جزیره مادورا نیز زبان مادورایی است که در ۶۶ جزیره پیرامونی نیز صحبت می‌شود.


Madura bull racing 1999.jpeg|مسابقه گاودوانی در سومنپ، جزیره مادورا


## منابع

* 

رده:مادورا
رده:جزایر سوندای بزرگ
رده:جزیره‌های اندونزی
رده:مناطق مسکونی در اندونزی
سوماترا

**سوماترا** (با وسعت تقریبی ۴۷۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع) از جزایر کشور اندونزی است.

جزیره سوماترا ششمین جزیره بزرگ جهان و بزرگ‌ترین جزیره‌ای است که تمام خاک آن در کشور اندونزی قرار دارد، این جزیره حدود ۴۵ میلیون نفر جمعیت دارد.

250px|بندانگشتی|راست|محل سوماترا در اندونزی
بندانگشتی|250px|راست|آتشفشان‌های سوماترا

* Aceh - capital: Banda Aceh
* Bangka-Belitung - capital: Pangkalpinang
* Bengkulu - capital: Bengkulu
* Jambi - capital: Jambi
* Lampung - capital: Bandar Lampung
* Riau - capital: Pekanbaru
* Riau Islands - capital: Tanjung Pinang
* West Sumatra (Sumatera Barat) - capital: Padang
* South Sumatra (Sumatera Selatan) - capital: Palembang
* North Sumatra (Sumatera Utara) - capital: Medan

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی، ۱۲ ژوئن ۲۰۰۷.

رده:سوماترا
رده:جزایر سوندای بزرگ
رده:جزیره‌ها
رده:جزیره‌های اندونزی
رده:مناطق اندونزی
رده:ناحیه دریایی جنوب شرق آسیا
رده:جزیره‌های اقیانوس هند
رده:مناطق مسکونی در اندونزی
نیاس

**جزیره نیاس** از جزایر کشور اندونزی است.

جزیره نیاس در کرانهٔ غربی سوماترا وقع شده‌است.

نیاس از اماکن معروف موج‌سواری در جهان است.

بهترین محل موج‌سواری این جزیره در خلیج سوراکه در نزدیکی شهر تِلوک دالام در جنوبی‌ترین نقطه جزیره قرار دارد.

نیاس در دهه ۱۹۶۰ در مسیر هیپی‌ها قرار داشت.

## نگارخانه

File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Krijger van Nias TMnr 10001780.jpg|
File:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Paalwoning_op_Nias_TMnr_10017250.jpg|
File:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Huwelijksplechtigheid_in_Zuid-Nias_TMnr_10003054.jpg|
File:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Houten_mannelijk_voorouderbeeld_Nias_TMnr_10001071.jpg|
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een groep onderworpen koppensnellers Nias TMnr 10001505.jpg|
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een familie op Nias TMnr 10005771.jpg|
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Oude stenen offerplaats Zuid-Nias TMnr 10001064.jpg|
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Studioportret van twee mannen in krijgskleding Zuid-Nias TMnr 60042492.jpg|


## منابع

* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Nias&oldid=210524761 Wikipedia contributors, "Nias," Wikipedia, The Free Encyclopedia,]

رده:جزیره‌های اقیانوس هند
رده:جزیره‌های سوماترا
رده:جغرافیای سوماترای شمالی
رده:زمین‌چهرهای سوماترای شمالی
رده:سر آوردن
رده:مجمع‌الجزایرهای اندونزی
رده:مناطق مسکونی در اندونزی
رده:مناطق مهم پرندگان اندونزی
رده:مناطق مهم پرندگان جزیره‌های اقیانوس هند
پاسومپاهان

جزیره **پاسومپاهان** از جزایر توریستی کشور اندونزی است.

این جزیره در حدود ۲۰۰ مایلی جزیره Sikuai قرار گرفته است

## منابع

* ویکی‌پدیای اندونزیایی
* https://web.archive.org/web/20100916065513/http://www.padang.go.id/v2/index.php

رده:جزیره‌های سوماترا
رده:مقاله‌های خرد جغرافیای سوماترا
رده:مناطق مسکونی در اندونزی
سیمئولوئه

**سیمئولوئه** از جزایر کشور اندونزی در اقیانوس هند است.

جزیره سیمئولوئه در ۱۵۰ کیلومتری کرانه غربی سوماترا قرار گرفته‌است و جزئی از منطقه آچه به‌شمار می‌آید. این جزیره از پیامدهای کشمکش سیاسی میان حکومت اندونزی و جنبش آچه آزاد (GAM) به‌دور مانده‌است.
بندانگشتی|راست|270px|سیمئولوئه در بخش بالای بخش چپ این نقشه قرار دارد.
بندانگشتی|چپ|270px

## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۲۶ فوریه ۲۰۰۷.

رده:جزیره‌ها
رده:جزیره‌های اقیانوس هند
رده:جزیره‌های اندونزی
رده:جزیره‌های سوماترا
رده:مناطق مسکونی در اندونزی
سیبروت

**سیبروت** (Siberut) از جزایر کشور اندونزی است که در شرق آسیا واقع شده است.

## منابع

* 

رده:جزیره‌ها
رده:جزیره‌های اقیانوس هند
رده:جزیره‌های اندونزی
رده:ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره اندونزی
رده:مناطق مسکونی در اندونزی
پانتار

**پانتار** یکی از جزایر کشور اندونزی واقع در سوندای شرقی است.

پانتار بزرگترین جزیره در مجمع‌الجزایر آلور اندونزی، پس از آلور، است.

بندانگشتی|250px|right

در شرق آن جزیره آلور و سایر جزایر کوچک مجمع‌الجزایر، و در غرب آن تنگه آلور، که آن را از مجمع‌الجزایر سولور جدا می‌کند قرار دارد.

در جنوب آن تنگه اومبای و در ۷۲ کیلومتری جنوب پانتار جزیره تیمور قرار دارد. در شمال پانتار نیز دریای باندا واقع شده‌است.

جزیره پانتار از شمال به جنوب در حدود ۵۰ کیلومتر طول دارد و پهنای آن در جهت شرقی-غربی از ۱۱ تا ۲۹ کیلومتر متفاوت است. مساحت جزیره ۷۲۸ کیلومتر مربع است. شهرهای اصلی در این جزیره بارانوسا و کبیر هستند. از نظر اداری این جزیره بخشی از فرمانداری آلور به‌شمار می‌آید.

## منابع

Wikipedia contributors, "Pantar," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Pantar&oldid=466964353 (accessed January 1, 2012).

رده:جزیره‌های اندونزی
رده:جغرافیای سوندای شرقی
رده:زمین‌چهرهای سوندای شرقی
رده:مجمع‌الجزایر آلور
رده:مناطق مسکونی در اندونزی
سازمان خبات انقلابی کردستان ایران

**سازمان خبات کردستان ایران** (کردی: سازمانی خه‌باتی کوردستانی ئێران) یک سازمان سیاسی و نظامی در کردستان ایران است که در ۵ شهریور ۱۳۵۹ خورشیدی به رهبری جلال‌الدین حسینی روحانی اهل تسنن کُرد ایران و با کمک چند تن از استادان دینی تأسیس شد. نام این سازمان در ابتدا **سازمان مبارزهٔ ملی و اسلامی کردستان ایران (خبات)** بود. اما در جریان سومین کنگرهٔ سازمان در سال ۱۳۸۳ که در شهر توبزاوا (رزگاری) در نزدیکی اربیل در کردستان عراق برگزار شد، نام آن به *سازمان خبات کردستان ایران* تغییر یافت.

## تاریخچه
سازمان خبات در سال ۱۳۵۹ توسط شیخ جلال الدین حسینی از شیوخ برجسته کردستان ایران وتعدادی دیگر از استادان مذهبی کردستان تأسیس شد و اولین کنگره خود را با نام کنگره مؤسس در بانه برگزار کرد از همان ابتدا تأسیس به فعالیت مسلحانه بر علیه حکومت جمهوری اسلامی پرداخت و هدف خود را برقراری یک حکومت خودمختار در کردستان ایران اعلام کرد

هفت سال پس از تأسیس سازمان خبات با عقب‌نشینی از کردستان ایران به کردستان عراق با مشکلات داخلی متعددی مواجه شد. اختلافاتی بین دو شخصیت برجسته سازمان، شیخ جلال حسینی و ملاخدر عباسی، به وجود آمد در نهایت در سال ۱۳۶۶ ملاخدر عباسی به همراه شش تن دیگر از اعضای رهبری از جمله عثمان حسینی، طه مینایی، بیاض رسولی، رشید احمدی، علی عزیزی و ملا حمید معروفی جدایی خود را از سازمان خبات اعلام کردند و سازمان مبارزه ملی و انقلاب اسلامی کردستان را تأسیس کردند.

## نگارخانه
## پیوند به بیرون
وبگاه رسمی

## پانویس

رده:انقلاب ۱۳۵۷
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۸۰ (میلادی) در ایران
رده:سازمان‌های اسلامی کرد
رده:سازمان‌های سیاسی در ایران
رده:سازمان‌های کرد ایران
رده:سازمان‌های کرد
رده:سازمان‌هایی که انقلاب ۵۷ را شکل دادند
رده:سازمان‌هایی که ایران تروریستی می‌داند
رده:شورای ملی مقاومت ایران
رده:گروه‌های شورشی در ایران
رده:گروه‌های مسلح ایران
رده:مرکز همکاری احزاب کردستان ایران
بیدمشک

[250px|بندانگشتی|شاخه‌های بیدمشک در کارت تبریک [عید پاک سال۱۹۰۲ (که زمان آن تقریباً با عید نوروز مصادف است)]]
**بیدمِشک** به گروهی از درخت یا درختچه‌های زینتی از سرده بید گفته می‌شود که سنبله‌های آن (که پرمانند و دارای اسانس معطری هستند) در آغاز فصل بهار به عمل می‌آید. سالیکس کاپری ، یکی از انواع آن است که دارای گل‌های زرد کم‌رنگ دم‌گربه‌ای است. ارتفاع درخت به ۹ متر می‌رسد.اسانسی از این گیاه گرفته می‌شود به نام عرق بیدمشک که برای معطر کردن شربت استفاده می‌شود و در طب سنتی دارای خواص درمانی بالا است. شاخه‌های بیدمشک همچنین برای تزیین سفره هفت سین استفاده می‌شود.

## خواص دارویی در طب سنتی
طبیعت آن سرد و تر است. مقوی قوای دماغی و قلب، مفرح روح، ملین مزاج، سردردهای گرم مزاج را نیز تسکین می‌دهد. بوعلی سینا نوشته است كه بیدمشک (بهرامج) از نباتات خوشبوست و افشره‌اش ورم‌ها را فرونشاند، شکوفه و بوی برگ آن بادهای متراکم سر را علاجند. اندامان دفعی: شکم را روان کند.

دمنوش بیدمشک برای درمان بی‌خوابی و درمان جوش‌های صورت مفید است.

## جستارهای وابسته
* فهرست درختان ایران

## پانویس

## منابع
* 
* سایت اینترنتی دانشگاه پیام نور ارومیه
* نوشتاری از بهمن فصیحی، برگرفته از وبگاه مغان ارس  (برداشت آزاد با ذکر منبع)

رده:بید
رده:درختان در ایران
رده:سنت‌های عید پاک
رده:عید پاک
رده:گیاهان دارویی
رده:نام‌های رایج گیاهان
یونجه تاجی

**یونجه تاجی** یا **یونجه باغی**   

گیاهی از تیره بقولات، علفی و پایا با ریشه‌ای عمیق و ساقهای بالارونده پرشاخه و برگهای تک‌شاخه‌ای متناوب هستند.

خواص دارویی:
ملین، مدر بول، تسکین دهنده اضطراب قلبی و تسکین دهنده آسم.

سنا را از برگ‌های خشک شده انواع کاسیاها بالاخص کاسیا اکوتیفولیا «سنای اسکندریه» و کاسیا انگوستیفولیا «سنای هندی» یاتی نولی، از تیره نخود به دست می‌آورند
این گیاه در طبیعت به صورت بته و درختچه‌ها ی کوچک یک متر وجود دارد، بومی آفریقا و هندوستان بوده و به صورت وحشی و کشت شده یافت می‌شود. برگ‌ها به صورت پر مانند روی ساقه‌ها قرار گرفته، بیضی شکل و نوک تیز می‌باشند، رنگ و اندازه آنها در گونه‌های مختلف فرق می‌کند مثلاً رنگ کاسیا اکوتیفولیا سبز زیتونی. در صورتی که رنگ انگوستیفولیا مایل به زرد است. بوی آن مشخص و طعم آن ابتدا کمی شیرین و سپس تلخ و زننده می‌گردد.

ترکیبات
ماده مؤثر آن جزء دسته انتراکینون گلی کوزیدها بوده و عبارتنداز: سنوزید B , A (۵/۲ درصد) و مقدار کمی سنوزید D , C می‌باشد. این ترکیبات در اثر آبکافت تبدیل به رئین و الوا مودین می‌گردند. علاوه بر ترکیبات فوق دارای مقداری رزین «امتیک»، مقدار کم روغن فرار، موسین، و مشتقات فلاون‌ها مثل کامفورید، کامفورول و ایزورامنتین می‌باشد

خواص درمانی
فراورده خیسانده برگ آن را به عنوان یک مسهل سالم مورد استفاده قرار می‌دهند و میوه سنا نیز خاصیت مسهلی داشته ولی اثر آن ملایم تر می‌باشد.

## جستارهای وابسته
* فهرست گیاهان

## پانویس

## منابع
* 
نوشتاری از بهمن فصیحی، برگرفته از وب‌گاه مغان ارس  (برداشت آزاد با ذکر منبع)

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:گونه‌های گیاهی مهاجم در ایالات متحده آمریکا
رده:گونه‌های گیاهی مهاجم
رده:گونه‌های گیاهی نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:گیاهان توصیف‌شده در ۱۷۵۳ (میلادی)
رده:گیاهان دارویی
رده:ملین‌ها
سداب

**سُداب**  از تیره مرکبات، گیاهی علفی پایا با ساقه‌های منشعب و چوبی، برگهای متناوب دو تا سه قسمتی صاف و بی پرز است.

از گونه‌های سداب می‌توان به سُداب کوهی (اسپند، wild rue) و سداب کهنه (wall rue) اشاره کرد.

خواص داروئی:
خاصیت اصلی آن کم کردن فشار شهوت است (البته باید توجه داشت که مصرف زیاد سداب سمی است و باید پرهیز شود)، پائین آورنده فشار خون. تنظیم‌کننده کار قلب. ضدسردرد. ترشح صفرا را تحریک نموده و انگلهای روده را دفع می‌کند.

## ریشه‌شناسی
واژه "سداب" در فارسی به‌طور سنتی با فتحه (سَداب) تلفظ می‌شود، هرچند صورت‌های دیگری نظیر "سُداب" نیز استفاده شده‌اند.

این کلمه از زبان پهلوی به عربی و دیگر زبان‌ها منتقل شده است.

سداب با معانی مختلفی مانند نوعی گیاه دارویی (که در برخی منابع با اسفند یا حرمل یکی دانسته شده) و همچنین قدرت مردی یا توانایی جسمانی مرتبط شده است.

این واژه در اشعار منسوب به شاعران کلاسیک مانند رودکی و قطران به‌معنی تقویت قوای جسمانی استفاده شده است.

"سداب" در زبان‌های دیگر نیز حضور دارد، از جمله ارمنی و ترکی، که احتمالاً از فارسی تأثیر گرفته‌اند.

در متون زردشتی، سداب با آیین‌ها و اساطیر مربوط به آب و باران مرتبط است و به‌عنوان صفتی برای هوم (نبات مقدس) استفاده شده است.

به‌دلیل شباهت ظاهری، گاهی میان سداب و اسفند (سپند) خلط شده است. برخی منابع نیز آن را به معنای "بخشندهٔ صد آب" تفسیر کرده‌اند.

## نوشتارهای وابسته
* فهرست گیاهان

## منابع

نوشتاری از بهمن فصیحی، برگرفته از وب‌گاه مغان ارس  (برداشت آزاد با ذکر منبع)
Schwartz, Martin, and David Flattery. Haoma and Harmaline. Berkeley, 1989, 148–152.

## پیوند به بیرون
* درباره خواص دارویی سداب در وب‌گاه تبیان

رده:سداب
رده:داروهای گیاهی
رده:سرده‌های مرکبات
رده:گیاهان دارویی
شاه‌تره (گیاه)

**شاه‌تره**  نام یک گونه از سرده شاه‌تره و از تیره شقایقیان، علفی یکساله با ساقه‌ای شکننده کوتاه و شاخه‌دار است.
دارای گل‌های نامنظم و برگ‌های بریده‌است که چون با دست نرم کنند بوی دود می‌دهد. در طعم او تلخی است.
در ایران این گیاه اغلب در دامنه‌های زاگرس بخصوص در دشت های (بیجار کردستان)، (فریدونشهر) ، (اقلید فارس) و (کوهسرخ خراسان رضوی) (علاقه خراسان رضوی )(جلگه رخ تربت حیدریه)یافت می‌شود. در گویش عام به شاطره نیز شناخته می‌شود.

## خواص دارویی
اشتهاآور، تصفیه خون، تب‌بر، برطرف‌کننده بیماری‌های پوستی، ضد جوش و حساسیت. شاه تره طبع سردی دارد و در طب سنتی برای درمان بیماری‌های پوستی از آن بسیار استفاده می‌شود.

## عرق شاه تره
ترکیب مقداری عرق شاه تره و عرق کاسنی برای شفافیت پوست و زیبایی استفاده می‌شود؛ و همچنین تأثیر فوق‌العاده‌ای در از بین رفتن جوش‌های دوره بلوغ دارد.

## جستارهای وابسته
* دم‌نوش
* فهرست گیاهان

## منابع

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:شاه تره (سرده)
رده:شاه‌تره‌ایان
رده:گل‌ستاره‌ایان
رده:گونه‌های گیاهی نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:گیاگان استونی
رده:گیاگان بریتانیا
رده:گیاگان شمال آفریقا
رده:گیاهان توصیف‌شده در ۱۷۵۳ (میلادی)
رده:گیاهان دارویی اروپا
رده:گیاهان دارویی
رده:گیاهان در اروپا
رده:گیاهان سمی
رده:گیاهان علفی
ایل گوران قلعه زنجیری

چپ|بندانگشتی|لباس مردم گوران

**ایل گوران قلعه زنجیری** یکی از ایل‌های کرد است. این ایل یکی از قدیمی‌ترین ایل‌های کرد در غرب کشور است. 

ایل گوران از ایل‌های بزرگ ایران در استان کرمانشاه است، مردم آن، به زبان گورانی سخن می‌گویند و بیشتر پیرو آیین یارسان هستند. ایل گوران، شامل مناطق گسترده‌ای از استان کرمانشاه (سرپل ذهاب، قصر شیرین، اسلام آباد غرب و کرند غرب) است.

## تاریخ
در برخی منابع گفته شده که در اواخر پادشاهی ساسانیان کردهای گوران تحت فرماندهی رهبری فردی به نام گواتانزا حکومتی تشکیل داده‌اند که پایتخت آن کرمانشاه و آتروپاتکان (آذربایجان و کردستان امروزی یا ماد کوچک) قلمرو آن بوده‌است. برای این ادعا منبع موثق و اسناد کافی در دست نیست. آکوپوف ارمنی در کتاب کردان گوران نوشته‌است آنچنانکه در میان بزرگان گوران روایت و مشهور است خود را از بهرام گور شهریار پنجم ساسانی می‌دانند.
ولادیمر مینورسکی مردم گوران را مردمی با قدمت ۲٬۰۰۰ سال و بومیان منطقهٔ کرمانشاه می‌داند.

شهاب‌الدین احمد عمری (ابن فضل‌الله عمری) در کتاب مسالک الابصار فی ممالک الامصار از مردمی به نام گوران ذیل «قبایل کرد» یاد می‌کند. پیر ابرلینگ در مدخل گوران در دانشنامهٔ ایرانیکا این اشاره را قدیمی‌ترین اشاره به نام ایل گوران می‌داند. این موضوع توسط گارنیک آساطوریان نیز تکرار شده که بطور کامل اشتباه است، چراکه چند سده قبل تر از عمری در کتبی چون مجمل التواریخ و القصص از گوران‌ها یاد شده است.

کهنترین آثار به زبان گورانی هشت سطر از سده هفتم میلادی است که توسط کُردشناس معروف آکوپوف ارمنی در سال ۱۹۶۷ منتشر شده‌است.

## ریشه
ریشه واژه گوران، لغت گَوْر است و من حیث مجموع این واژه به معنای مردمان گَوْر می‌باشد. گبر یا گَوْر واژه‌ای است در کُردی، گورانی و فارسی جدید (فارسی دری) به معنی زَرتُشتی است که بعدها به تمامی غیر مسلمانان گفته شده‌است؛ پیش‌تر این واژه را تغییر یافته واژه عربی (کافر) می‌پنداشتند ولی اکنون نظریه غالب این است که از واژه آرامی gbr (خوانش: گَبْرا یا گَوْرا؛ به معنی مرد) است که در فارسی میانه نیز به صورت هزوارش GBRA (خوانش: mard) به کار رفته‌است. 

## طایفه‌ها
طایفه‌های این ایل عبارتند از:
* طایفه چوپانکاره
* طایفه حیدری
* طایفه تفنگچی(دانیالی)
* طایفه بهرامی
* طایفه ترابی

## منابع

رده:ایل‌های کرد
رده:پراکنش کرد
رده:دهستان‌های شهرستان دالاهو
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های در خطر
رده:عشایر ایران
رده:مردمان ایرانی‌تبار
فهرست رنگ‌ها (فشرده)

## مقدمه
متأسفانه هیچ فهرست معتبری از نام رنگ‌ها به زبان فارسی وجود ندارد. در این فهرست سعی شده نام رنگ‌ها به زبان فارسی جمع‌آوری شود. گفتنی است که برخی از این نام‌ها بیشتر در صنعت قالی‌بافی رواج داشته و حیات خود را وام‌دار این هنر و صنعت هستند.

## فهرست نام رنگ‌ها
* آبی
* آبی آسمانی
* آبی ایرانی
* آبی بنفش
* آبی درباری
* آبی دریایی
* آبی زنگاری
* آبی سیر
* آبی فولادی
* آبی فیروزه‌ای
* آبی کاربنی
* آبی لجنی
* آبی نفتی
* آتشی
* آجری
* آل
* آلبالویی
* اُخرایی (زرد تیره)
* ارغوانی
* ارکیده
* الماسی
* استخوانی
* بادامی
* بادمجانی
* برگ سنجدی
* برنجی
* برنزی
* بژ
* بلوطی
* بنفش
* بور
* بیدی
* پرتقالی
* پرکلاغی
* پشمی گربه نارنجی
* پنبه‌ای
* پوست‌پیازی
* پوست‌گرگی
* تاج‌خروسی
* تریاکی
* ترمه‌ای
* تمشکی
* تنباکویی
* توسی
* جگری
* چناری
* چهره‌ای
* چیریکی
* حنایی
* خاکی
* خاکستری
* خردلی
* خرمایی
* خزه‌ای
* دارچینی
* دودی
* دوغی
* دلفینی
* روغنی
* روناسی
* رز ایرانی
* زرد
* زرد قناری
* زرشکی
* زعفرانی
* زغالی
* زیتونی
* ساقه چناری
* سبز
* سبز آبی
* سبز آووکادو
* سبز ارتشی
* سبز ایرانی
* سبز چمنی
* سبز درباری
* سبز دودی
* سبز سیدی
* سبز کاهویی
* سبز کبریتی
* سبز لجنی
* سبز مغزپسته‌ای
* سبز میشی
* سدری
* سربی
* سرخ
* سرخ آتشی
* سرخابی
* سرخ گلی
* سرمه‌ای
* سفید
* سفید الافی
* سفید سرامیکی
* سفید نعنایی
* سفید یخچالی
* سوسنی
* سیاه (مشکی)
* شتری
* شرابی
* شفقی
* شکلاتی
* شنگرفی
* شویدی
* شیرشکری
* شیری
* صدفی
* صورتی
* صورتی ایرانی
* طلایی (زرین)
* عبایی
* عسلی
* عنابی
* فالونی
* فسفری
* فندقی
* فیروزه‌ای
* فیلی
* قارچی
* قرمز (سرخ)
* قرمز ایرانی
* قهوه‌ای
* قهوه‌ای سوخته
* کاراملی
* کافوری
* کاکائویی
* کاهگلی
* کاهی
* کبود
* کتانی
* گلبهی
* کرمی
* کله‌غازی
* کَهَر
* کهربایی
* گردویی
* گلبهی
* گل ناری
* گندمی
* گوجه‌ای
* گیلاسی
* لاجوردی
* لاکی
* لیمویی
* ماشی
* ماهگونی
* مخملی
* مرجانی
* مسی
* مشکی (سیاه)
* مشکی تاریکی
* ملّه‌ای
* موشی
* نارنجی
* نخودی
* نسکافه‌ای
* نقره‌ای (سیمین)
* نوک‌مدادی
* نیلی
* هلویی
* هلی
* یاسی
* یاقوتی
* یخی
* یشمی

پرده‌ها و طیف‌های گوناگونی از هر کدام از رنگ‌های اصلی نیز وجود دارند که با افزودن صفت‌های «روشن، تیره، تند، سیر، مات، کم‌رنگ، پررنگ، جیغ، مایل به، باز، کدر، چرک، متالیک و…» نام‌گذاری می‌شوند.

## جستارهای وابسته
* فهرست‌های رنگ‌ها
* رنگ‌های وب
* رنگ اسب

## منابع

* *فرهنگ همراه پیشرو آریانپور*، تهران ۱۳۸۳.
* رنگ‌های قالی ایران
* فراخوان رنگ‌ها
* یساولی، جواد، *مقدمه‌ای بر شناخت قالی ایران*، تهران: فرهنگ‌سرا ۱۳۷۵.

رده:رنگ‌ها
رده:سایه‌های سبز
رده:فهرست‌های رنگ‌ها
رده:فهرست‌های مربوط به هنر
رده:نام رنگ
آل (رنگ)

**آل** رنگی مایل به قرمز است که از ریشه گیاهی استخراج می‌شود. 
برای تهیه آن از زاج سفید و روناس بهره می‌گیرند.
## جستارهای وابسته
فهرست رنگ‌ها
## منابع

* رنگ‌های قالی ایران

رده:رنگ‌ها
برگ‌سنجدی

**برگ‌سنجدی** نام رنگی است به رنگ برگ سنجد که از خانوادهٔ رنگ سبز است.

برای تهیهٔ این رنگ از این مواد بهره می‌گیرند:
نیل، سود، هیدروسولفیت، زاج پتاسیم (زاج سفید)، روناس و اسپرک.

از این رنگ در صنعت قالی‌بافی ایران استفاده می‌شود.

## منابع
* رنگ‌های قالی ایران

رده:رنگ‌ها
پوست‌پیازی

**پوست پیازی** نام یکی از رنگ‌ها است. این رنگ نزدیک به صورتی یا چهره‌ای است.

برای تهیه این رنگ از این مواد بهره می‌گیرند:
نیل، سود، زاج سفید، روناس و اسپرک.

از این رنگ در صنعت قالیبافی ایران استفاده می‌شود.

## منبع
با استفاده از داده‌هایی در:
* رنگ‌های قالی ایران

رده:رنگ‌ها
تریاکی (رنگ)

**تریاکی**  نام رنگی تیره‌تر از قهوه‌ای سوخته و به رنگ تریاک است.

از این رنگ در صنعت قالیبافی ایران استفاده می‌شود.

## منابع

* رنگ‌های قالی ایران

رده:رنگ‌ها
رده:سایه‌های سرخ
رده:سایه‌های نارنجی
دوغی

**دوغی** نام یک رنگ است. این نام بیشتر در صنعت قالیبافی یزد برای گونه‌ای آبی کمرنگ بکار می‌رود.

## جستارهای وابسته
* فهرست رنگ‌ها

## منبع

رده:رنگ‌ها
رده:قالی
فانوسقه

**فانوسقه** (**فانسقه**، **فانوسکا**، **فانوسکه** یا **جای فشنگ**) از لوازم سربازان است.

فانوسقه کمربند پهنی است از جنس برزنت که برای حمل فشنگ و قمقمه و ابزارهای دیگر، گیره‌ها و خانه‌های متعدد دارد. 

طبق لغت‌نامه دهخدا، کلمه فانسقه روسی است و به معنی جای فشنگ.  در زبان انگلیسی به آن کمربند تجهیزات (Equipment belt) نام دارد زیرا علاوه بر خشاب می‌توان قطب نما، قمقمه، سرنیزه (چاقوی نظامی) و نارنجک دستی را نیز  بر روی آن سوار کرد.

فانسقه‌سازی در روستای هوجقان آذربایجان شرقی به‌طور سنتی  رواج فراوان داشته است.

## منابع

*

رده:اجزای جنگ‌افزارها
رده:واژگان نظامی
رده:واژه‌ها و عبارت‌های روسی
جزایر تالائود

**جزایر تالائود** (Talaud) از جزایر کشور اندونزی هستند.

بندانگشتی|راست|250px
این جزائر، گروهی جزیره واقع در شمال جزیره سولاوسی است که یکی از نایب‌السلطنه‌نشین‌های سولاوسی شمالی بشمار می‌رود.

تالائود همچنین شمالی‌ترین منطقه اندونزی و هم‌مرز با فیلیپین است.

نایب‌السلطنه‌نشین تالائود منطقه‌ای فقیر است. دولت اندونزی با ساخت جاده‌ای ۹۱ کیلومتری با بودجه ۱۴ میلیون روپیه موافقت کرده‌است.

## منابع

* Wikipedia contributors, "[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Talaud_Islands&oldid=62777220 Talaud Islands]," Wikipedia, The Free Encyclopedia, (نسخه 8 ژوئیه 2006). 

رده:جزیره‌های اندونزی
رده:جزیره‌های سولاوسی
رده:زمین‌چهرهای سولاوسی شمالی
رده:مجمع‌الجزایرهای اندونزی
نیل بالا

**نیل بالا**  یکی از استان‌های کشور سودان جنوبی است.

مرکز آن شهر ملکال است.

## منابع

رده:نیل بالا
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۹۴ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۲۰۱۵ (میلادی)
رده:ایالت‌های سودان جنوبی
جزیره (ایالت سودان)

**جزیره** ()، یکی از ۱۸ ایالت سودان است. این ایالت بین نیل آبی و نیل سفید در منطقه شرق مرکزی کشور قرار دارد. جمعیت این ایالت تا سال ۲۰۱۸ برابر با ۵٬۰۹۶٬۹۲۰ نفر بوده است، و مساحت آن برابر با ۲۷٬۵۴۹ کیلومتر مربع می‌باشد.

مرکز این ایالت ود مدنی است. جزیره به عنوان ایالتی مشهور به تولید پنبه با استفاده از سیستم‌های آبیاری شناخته می‌شود، چرا که منطقه‌ای پرجمعیت و مناسب برای کشاورزی است. نام این ایالت از واژه زبان عربی برای جزیره گرفته شده است.

## تاریخ

بندانگشتی|چپ

این منطقه در انتهای جنوبی نوبه قرار داشت و اطلاعات کمی از تاریخ باستانی آن در دسترس است و تنها تحقیقات باستان‌شناسی محدودی در این منطقه انجام شده است. این منطقه برای چندین قرن بخشی از قلمرو پادشاهی علوه بود و با فروپاشی این پادشاهی در اوایل قرن شانزدهم، به مرکز پادشاهی فنج تبدیل شد.

منطقه کتفیا در جزیره محل وقوع قیام ود حبوبه در آوریل ۱۹۰۸ بود. طرح جزیره برنامه‌ای بود که در سال ۱۹۲۵ برای توسعه پنبه‌کاری آغاز شد. در آن زمان، سد سنار و آبراهه‌های متعدد آبیاری ساخته شدند. الجزیره به منطقه کشاورزی اصلی سودان تبدیل شد و بیش از  از زمین‌های آن زیر کشت رفت.

ایالت اداری جزیره در ۱ ژوئیه ۱۹۴۳، پس از تقسیم ایالت نیل آبی به سه بخش تأسیس شد. پروژه اولیه نیمه‌خصوصی بود اما دولت آن را در سال ۱۹۵۰ ملی کرد. تولید پنبه در دهه ۱۹۷۰ افزایش یافت اما تا دهه ۱۹۹۰ تولید گندم افزایش یافت و یک‌سوم زمین‌هایی که قبلاً پنبه در آن کشت می‌شد به گندم اختصاص یافت.

جنگ داخلی سودان (۲۰۲۳–اکنون) که در سال ۲۰۲۳ آغاز شد، بحران پناهجویان در این ایالت را به دنبال داشت و طبق تخمین‌ها تا ۱۸ دسامبر ۲۰۲۳، حدود ۲۵۰٬۰۰۰ نفر به دلیل درگیری‌های ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳ آواره شدند.

در اکتبر ۲۰۲۴، این ایالت تحت تأثیر کشتارهای ۲۰۲۴ ایالت شرق جزیره قرار گرفت.

## نواحی و مناطق جمعیتی
مرکز جزیره ود مدنی است.
این ایالت به هشت ناحیه تقسیم شده است، به شرح زیر:
* شهرستان کاملین
* شهرستان شرق الغزه
* جنوب الجزیره
* المناقل
* شرق الجزیره
* شهرستان ام القری
* ود مدنی
* الحصاحیصا
* ۲۴ القرشی


رده:ایالت‌های سودان
جونقلی

یکی از استان‌های کشور سودان جنوبی است. 

مرکز آن شهر بور است.

رده:جونقلی
رده:ایالت‌های سودان جنوبی
رده:تقسیمات کشوری سودان جنوبی
رده:نیل بالای بزرگ
دارفور جنوبی

**دارفور جنوبی** یکی از ۱۵ ایالت کشور سودان است.

## جغرافیا

مرکز آن شهر نیاله است.

دارفور جنوبی به همراه دو ایالت دیگر منطقه دارفور در غرب سودان را تشکیل می‌دهند.

مساحت دارفور جنوبی ۱۲۷،۳۰۰ کیلومتر مربع است و جمعیتی در حدود ۲،۷۰۰،۰۰۰ (برآورد ۲۰۰۰) دارد.

## جستارهای وابسته
* نسل‌کشی دارفور

بندانگشتی|راست|ایالت جزیره سودان
بندانگشتی|right

رده:دارفور جنوبی
رده:ایالت‌های سودان
رده:دارفور
کردفان جنوبی

**کُردُفان جنوبی** یکی از ۱۵ ایالت کشور سودان است.

## جغرافیا

مرکز آن شهر کادوقلی است.

مساحت آن ۷۹٬۴۷۰ کیلومتر مربع و جمعیت آن (در سال ۲۰۰۰ میلادی) ۱٬۱۰۰٬۰۰۰ نفر است.

بندانگشتی|راست|ایالت کردفان جنوبی سودان
بندانگشتی|راست|ایالت کردفان جنوبی سودان

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، "South Kurdufan"، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامه آزاد، (نسخه ۱۵ ژوئیه ۲۰۰۶).

## پیوند به بیرون
* وب‌گاه کوهستان نوبا (انگلیسی)

رده:کردفان جنوبی
رده:ایالت‌های سودان
رده:کردفان
خارطوم (ایالت)

یکی از ۱۵ ایالت کشور سودان است.

مرکز آن شهر خرطوم است.

مساحت آن ۲۲٬۱۲۲ کیلومتر مربع و جمعیتی در حدود ۴٬۷۰۰٬۰۰۰ (برآورد سال ۲۰۰۰) دارد.

شهر خرطوم پایتخت کشور سودان است.

رده:خارطوم (ایالت)
رده:ایالت‌های سودان
رده:خارطوم
سنار (ایالت سودان)

**سِنّار** یکی از ۱۵ ایالت کشور سودان است. 

## جغرافیا

مرکز آن شهر سنار است.

مساحت این ایالت ۳۷٬۸۴۴ کیلومتر مربع و جمعیت آن در حدود ۱٬۱۰۰٬۰۰۰ نفر است (برآورد سال ۲۰۰۰).

بندانگشتی|راست|ایالت سنار سودان
بندانگشتی|right

## منابع

* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sennar_(state)&oldid=209302381 Wikipedia contributors, "Sennar (state)," Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed April 30, 2008).]

رده:سنار
رده:ایالت‌های سودان
نیاله

**نیاله** مرکز استان دارفور جنوبی در کشور سودان است. 

نیاله از سدهٔ پانزدهم میلادی به این سو پایتخت پادشاهی فور بود. پادشاهی فور چندصدسال دوام یافت ولی امروزه چیز زیادی از رونق گذشته بجا نمانده‌است. خشکسالی دههٔ ۱۹۸۰ بیشتر بنیه اقتصادی شهر را نابود کرد.
جذبه نیاله موقعیت جغرافیایی آن است. این شهر درست در پای رشته‌کوه‌های دارفور قرار گرفته و به عنوان پایگاهی برای کوهنوردان رهسپار قله جبل مَرّه و دیگر کوه‌ها عمل می‌کند.

## منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Nyala,_Sudan&oldid=56096818 Nyala, Sudan]»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد. (نسخهٔ ۲ ژوئیهٔ ۲۰۰۶).

رده:دارفور
رده:مناطق مسکونی در دارفور جنوبی
رده:مرکز ایالت‌ها در سودان
والاشهر

**والاشهر (بالاده سابق)** شهری که مرکز بخش جره و بالاده در شهرستان کازرون در جنوب غربی استان فارس است.

## تغییر نام بالاده به والاشهر
نام شهر بالاده در سال ۹۷ با درخواست مردم و مصوبه دولت رسماً به والاشهر تغییر یافته است.

## گلدشت
**نرگس‌زار جره**، بزرگ‌ترین نرگس‌زار طبیعی ایران است که با ۱۴۰ هکتار وسعت در نزدیکی روستای جره قرار گرفته است. به این علت مسئولان استانی جهت ارتقا بخش جره و بالاده به شهرستان، که دومین بخش بزرگ استان فارس نیز می‌باشد نام شهرستان گلدشت به مرکزیت شهر والاشهر را پیشنهاد داده‌اند. نرگس‌زار جره در سال ۱۳۹۵ از سوی انجمن گل و گیاه ایران به عنوان خانه نرگس ایران معرفی شد.

## جغرافیای والاشهر
والاشهر شهری است در ۷۰ کیلومتری جنوب باختری شهر شیراز و ۵۰ کیلومتری جنوب خاوری شهر کازرون و رود جره از جنوب آن می‌گذرد. والاشهر در راه اصلی شهرهای کازرون - فراشبند و در دشتی در قسمت میانی بخش جره و بالاده قرار دارد. فاصله آن در جنوب با آبادی جره حدود ۶ کیلومتر و با شهر فراشبند حدود ۵۵ کیلومتر است. این شهر از راه‌های فرعی با آبادی‌های بخش مرتبط است.

**آتشکده بزرگ گره** یا چهارتاق جره متعلق به دوره ساسانی، بر روی تپه‌ای نزدیک شهر بالاده و مشرف بر شهر قدیمی جره از دیدنی‌های آن است. بازمانده‌های تاریخی و سنگ نوشته‌های مهمی از روزگار هخامنشی و ساسانی در این منطقه به جای مانده است.
این آتشکده یکی از پنج آتشکده‌ای است که مهرنرسی وزیر بهرام پنجم در بین مسیر بیشاپور ـ اردشیر خُره بنا نمود.

نرگس‌زار معروف والاشهر در دهستان جره واقع شده است که همه ساله بازدیدکننده‌های بسیاری را از تمام شهرستان‌های اطراف برای دیدن این نرگس‌زار به خود جذب می‌کند.
نرگس‌های جره به خاطر مرغوبیت زیاد خواهان زیادی دارد و به شهرهای اصفهان، تهران، حاشیه‌های جنوبی خلیج فارس و… صادر می‌شود.

## جاذبه‌های تاریخی و گردشگری
* امامزاده سیدکمال الدین
* امامزاده پیر علوی
* امامزاده سیدحسین
* شاهزاده محمد
* مسجد جامع سیریزجان
* آتشکده جره
* دریاچه پریشان
* کتیبه کرتیر در سرمشهد
* چهارطاق
* قصر گل‌اندام
* نرگس زار جره
* نرگس زار بالاده
* نرگس زار نرگسی
* نرگس زار دادین
* جنگل اسلام‌آباد
* رودخانه دالکی
* اقامتگاه توریستی و گردشگری آریل

## منابع

* مختصات و ارتفاع
* https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395

رده:شهرستان کازرون
رده:شهرهای استان فارس
رده:شهرهای شهرستان کازرون
آرمین وگنر

بندانگشتی

**آرمین تئوفیل وِگنِر**  (زادهٔ ۱۶ اکتبر ۱۸۸۶ - درگذشتهٔ ۱۷ مه ۱۹۷۸ میلادی در رم) یک سرباز و پزشک آلمانی در زمان جنگ جهانی اول بود.

## زندگی‌نامه
وِگنِر در طی جنگ جهانی اول به‌عنوان پزشک نظامی همراه با ارتش آلمان وارد ترکیه شد. او توانست تصاویر و اخباری را از نسل‌کشی ارمنی‌ها در این کشور در طی آن سال‌ها جمع‌آوری کند که با کمک این عکس‌ها «**اولین نسل‌کشی قرن بیستم**» به جهانیان شناسانده شد.

کودکانی که گرسنگی در جاده‌ها تلف شدند و پدران و مادرانی که در حال کندن قبر هستند، از جمله عکس‌های این شاهد عینی به‌شمار می‌روند. آن زمان، عکس گرفتن از ارمنی‌ها ممنوع بود و به همین خاطر، وگنر دستگیر و پس از چندی به آلمان بازگردانده شد. وگنر در یکی از خاطراتش می‌گوید: «کشیش ارمنی به من گفت، روزی من کشیش بودم ولی الان بره‌ای هستم که می‌روم کشته شوم.»

او در سال ۱۹۱۹، نامه «راه بی‌بازگشت» در مورد وضعیت ارمنی‌ها را به وودرو ویلسون، رئیس‌جمهور وقت آمریکا نوشت و از وی خواست برای تشکیل ارمنستان مستقل تلاش کند.

وی پس از بازگشت به آلمان به شهرت رسید. او تنها نویسندهٔ آلمانی در زمان نازی‌ها بود که به آزاری که بر یهودی‌ها روا داشته می‌شد اعتراض کرد. در پی همین اعتراضات وی در سال ۱۹۳۳ توسط گشتاپو دستگیر شد. وی مدتی در چند اردوگاه زندانی بود و در نهایت توانست به ایتالیا بگریزد.

او سرانجام موفق به فرار به ایتالیا شد و در سال ۱۹۷۸ در رم درگذشت. بنای یادبودی از وگنر، هم در ارمنستان و هم در اسرائیل وجود دارد.

در سال ۱۹۵۶ وگنر توسط دولت فدرال آلمان به‌عنوان برندهٔ عنوان «بالاترین درجهٔ شایستگی» اعلام شد.

پس از مرگش، در سال ۱۹۹۶ میلادی بخشی از خاکستر او به ارمنستان منتقل شد و پس از یک مراسم تدفین نمادین در نزدیک مشعل یادمان نسل‌کشی ارمنی‌ها (نسل‌کشی ارامنه) جای گرفت.

## جستارهای وابسته
* نسل‌کشی ارمنی‌ها
* یادمان نسل‌کشی ارمنی‌ها

## منابع

## پیوند به بیرون
* 
* بنیاد آرمین ت. وگنر
* تصاویری از نسل‌کشی ارمنی‌ها، در دانشنامهٔ ارامنه.
* تصاویری از ارامنهٔ بی‌خانمان توسط وگنر در وبگاه مؤسسهٔ ملی ارامنه.
* ''آرمین وگنر؛ هنرمند نسل‌کشی. فیلم مستندی دربارهٔ آرمین وگنر و عکس‌های او.
* 
* ایش آرمین وگنر - ید وشم 

*  
* 
*  
* Armin Wegner - Photographer during the Armenian Genocide
* https://www.findagrave.com/memorial/10841668/armin-theophilus-wegner

رده:افراد جنگ جهانی اول اهل آلمان
رده:اهالی استان راین
رده:بازماندگان اردوگاه‌های کار اجباری آلمان نازی
رده:بشردوستان اهل آلمان
رده:درگذشتگان ۱۹۷۸ (میلادی)
رده:دریافت‌کنندگان صلیب آهنین (۱۹۱۴) درجه دو
رده:دریافت‌کنندگان صلیب آهنین (۱۹۱۴)
رده:دریافت‌کنندگان صلیب آهنین
رده:زادگان ۱۸۸۶ (میلادی)
رده:شاهدان نسل‌کشی ارمنی‌ها
رده:عکاسان اهل آلمان
رده:عکاسی در عراق
رده:فرماندهان دریافت‌کننده نشان افتخار شایستگی جمهوری فدرال آلمان
رده:قربانیان شکنجه اهل آلمان
رده:نسل‌کشی ارمنی‌ها
رده:نظامیان آلمانی در جنگ جهانی اول
رده:نویسندگان اهل آلمان
رده:نویسندگان مرد اهل آلمان