راج کاپور

**راج کاپور** (( – ) با نام اصلی **شریشتی نات کاپور** همچنین با نام **رانبیر راج کاپور** هم شناخته می‌شود. بازیگر، کارگردان و تهیه‌کنندهٔ اهل هند بود که در سینمای هند فعالیت می‌کرد. او به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین و تأثیرگذارترین بازیگران و فیلمسازان در تاریخ سینمای هند شناخته می‌شود و به او لقب «بزرگ‌ترین شومن سینمای هند» و همچنین «چارلی چاپلین سینمای هند» را داده‌اند.

راج کاپور در پیشاور به عنوان فرزند بزرگ پریتویراج کاپور در خانواده کاپور به دنیا آمد. او در بسیاری از فیلم‌ها بازی کرد و تهیه‌کننده آن‌ها بود و برای این آثار جوایز متعددی از جمله سه جایزه ملی فیلم و ۱۱ جایزه فیلم‌فیر در هند دریافت کرد. او از چارلی چاپلین الهام گرفت و نقش‌هایی بر اساس شخصیت
*[[ولگرد (فیلم ۱۹۱۵)|ولگرد]]* (۱۹۱۵) در فیلم‌هایی مانند *[[آواره (فیلم)|آواره]]* (۱۹۵۱)، *[[آقای ۴۲۰]]* (۱۹۵۵) و *[[اسم من دلقک]]* (۱۹۷۰) بازی کرد. اجرای او در *[[آواره (فیلم)|آواره]]* توسط مجله تایم در سال ۲۰۰۵ به‌عنوان یکی از «ده اجرای برتر تمام دوران سینمای جهان» انتخاب شد. فیلم‌های او آواره (۱۹۵۱) و *[[واکس (فیلم)|واکس]]* (۱۹۵۴) در دوره‌های ۱۹۵۱ و ۱۹۵۵ جشنواره فیلم کن برای دریافت جایزه نخل طلایی رقابت کردند.

فیلم‌های او در بخش‌هایی از آسیا، خاورمیانه، کارائیب، آفریقا و بلوک شوروی موفقیت تجاری جهانی داشتند. دولت هند در سال ۱۹۷۱ به پاس خدماتش در هنرها، نشان پادما بوشان را به او اعطا کرد. بالاترین جایزه سینمایی هند، جایزه داداساهب فالکه، نیز در سال ۱۹۸۸ توسط دولت هند به او اهدا شد.

## اوایل زندگی و پیشینه
راج کاپور با نام اصلی رانبیر راج کپور در ۱۴ دسامبر ۱۹۲۴ در «کپور حویلی»، خانه بزرگی که در آن زمان متعلق به پدربزرگش در محله بازار قصه‌خوانی، پیشاور، هند بریتانیا بود، به دنیا آمد. او در یک خانواده هندو پنجابی متولد شد که به جامعه سونار تعلق داشتند. او با تربیت آیین آریا سماجی بزرگ شد. والدینش پریتویراج کاپور و رام سرنی دوی کاپور بودند. خانواده کاپور اصالتاً از سمندری، بخش سمندری، شهرستان لیالپور، استان پنجاب، هند بریتانیا آمده بودند. راج کاپور بزرگ‌ترین فرزند از شش فرزند خانواده بود. او نوه دیوان باششوارنات کاپور، نتیجه دیوان کشاومال کاپور و نتیجهٔ بزرگ دیوان مورلی مال کاپور بود و بخشی از خانواده کاپور به شمار می‌رفت. برادرانش، شامی کاپور (۱۹۳۱–۲۰۱۱) و شاشی کاپور (۱۹۳۸–۲۰۱۷) نیز بازیگر بودند. او همچنین یک خواهر به نام اورمیلا سیال (۱۹۳۵–۲۰۰۱) داشت و دو خواهر یا برادر دیگرش در دوران نوزادی درگذشتند.

خانواده کاپور بعدها از پیشاور به بمبئی نقل مکان کردند تا هم در آنجا سکونت داشته باشند و هم تحصیلات خود را ادامه دهند. از آنجا که پریتویراج کاپور در دهه ۱۹۳۰ برای کار بین شهرها سفر می‌کرد، خانواده نیز مجبور به جابجایی بود. راج کاپور در مدارس مختلفی تحصیل کرد، از جمله مدرسه کلنل براون کمبریج در دهراون، مدرسه همبستگی سنت ژاویر در کلکته و مدرسه کمپین در بمبئی.

### خانوادهٔ گسترده
او برادرزادهٔ بازیگر تریلوک کاپور است که برادر کوچک‌تر پدرش بود. پسرعموی او، کارگردان ویجی کاپور، فرزند تریلوک کاپور بود و بازیگر سوبیراج نیز پسر خواهر پدرش به شمار می‌رفت. پسرعموی پدرش، تهیه‌کننده فیلم سورندر کاپور بود که فرزندانش بانی کاپور (تهیه‌کننده) و آنیل کاپور و سانجی کاپور (بازیگران) هستند.

پسرعموهای مادری پدرش بازیگران کمال کاپور، راوِیندرا کاپور و ناندکیشور کاپور بودند. نوهٔ کمال کاپور، فیلم‌ساز گلدی بِهل است. پسرعمهٔ مادری او، جوگال کیشور مهرا، خواننده بود و نوه‌خواندهٔ او، سلما آقا، بعدها به‌عنوان بازیگر و خواننده شناخته شد.

## زندگی شخصی
در ۱۲ مهٔ ۱۹۴۶، راج کاپور با کریشنا مالهوترا (۱۹۳۰–۲۰۱۸)، که دخترعموی پدرش پریتویراج بود، ازدواج کرد. آن زمان کریشنا ۱۶ ساله و راج کاپور ۲۲ ساله بود. کریشنا یکی از ۹ فرزند خانواده بود و پس از ازدواج او، بسیاری از اعضای خانواده‌اش وارد صنعت سینمای هند شدند. برادرانش، راجندرا نات، پرم نات و ناریندرا نات بعدها بازیگر شدند و خواهرش اوما نیز همسر بازیگر پرم چوپرا است.

راج و کریشنا کاپور پنج فرزند داشتند: سه پسر به نام‌های راندهیر کاپور، ریشی کاپور و راجیو کاپور که هر سه بازیگر بودند، و دو دختر به نام‌های ریتو ناندا و ریما جین. راندهیر با بازیگر سابق، بابیتا، ازدواج کرده و پدر دو بازیگر، کاریشما کاپور و کارینا کاپور است. همسر ریشی کاپور، بازیگر نیتو سینگ است و آن‌ها دو فرزند دارند: دختری به نام ریدیما کاپور و پسری به نام رانبیر کاپور که بازیگر است. ریتو ناندا، دختر بزرگ راج کاپور، با صنعت‌گر راجان ناندا (از خاندان صاحب گروه اسکورتس) ازدواج کرده بود و دو فرزند داشت: دختری به نام نیتاشا ناندا و پسری به نام نیکیل ناندا که با شویتا، دختر بازیگران آمیتاب باچان و جایاباچان، ازدواج کرده است. دختر کوچک‌تر راج کاپور، ریما جین، با بانکدار مانوج جین ازدواج کرده و مادر آرمان جین و آدار جین است که هر دو بازیگر هستند.

هر دو برادر راج کاپور، هر سه پسرش، دو تن از عروس‌هایش، سه نوه‌اش و یک نبیره‌اش همگی از بازیگران صنعت فیلم هندی هستند. نوه‌های دختری او، کاریشما کاپور و کارینا کاپور (دختران پسر بزرگش، راندهیر)، و نوه پسری‌اش رانبیر کاپور (پسر، پسر دومش، ریشی) آخرین سوپراستارهای سینمای هند از خانواده کاپور به شمار می‌روند. در همین حال، یکی دیگر از نوه‌های او، نیکیل ناندا (پسر دخترش ریتو)، یک صنعت‌گر شناخته‌شده است. پسر نیکیل، آگاستیا ناندا، در سال ۲۰۲۳ با فیلم آرچی‌ها بازیگری را آغاز کرد..

راج کاپور در دهه‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ با وجود اینکه متاهل بود رابطه عاشقانه طولانی‌مدتی با بازیگر مشهور نرگس داشت، هرچند هیچ‌کدام از آن‌ها هرگز این رابطه را به‌طور علنی تأیید نکردند. این دو در چندین فیلم با یکدیگر هم‌بازی بودند، از جمله آواره و آقای ۴۲۰. از آنجا که کاپور حاضر نبود همسر و فرزندانش را ترک کند، نرگس پس از فیلم مخفیانه به رابطه‌شان پایان داد و با هم‌بازی خود سونیل دات ازدواج کرد؛ کسی که او هنگام فیلم‌برداری مادر هند (۱۹۵۷) عاشقش شده بود. در سال ۲۰۱۷، پسر دوم راج کاپور، ریشی کاپور، در کتاب زندگینامه‌اش رابطه پدرش را تأیید کرد.

## زندگی حرفه‌ای

بندانگشتی|مجسمه یادبود راج کاپور در پیاده‌روی ستارگان بمبئی.

فیلم ''آتش'' (۱۹۴۸) نخستین فیلمی بود که وی تهیه و کارگردانی کرد و خود در سن ۲۳ سالگی با نرگس دات، کامینی کوشال و نگار سلطان در آن بازی کرد. *[[باران (فیلم ۱۹۴۹)|باران]]* یک سال بعد به نمایش در آمد. هنگام تولید این دو فیلم، راج توجه شماری از هنرمندان از جمله دو آهنگساز به نام‌های شنکر و جی کیشن، دو شاعر به نام‌های شنکرداس کیسری لال شیلندر و حسرت جیپوری (اقبال حسین)، دو خواننده به نام‌های موکش و لاتا، دو فیلمنامه‌نویس به نام‌های خواجه احمد عباس و وی.پی. ساته (V.P. Sathe)، یک فیلمبردار به نام رادهو کارماکار (Radhu Karmakar)، یک کارگردان هنری به نام ام.آر. آچرکر (M. R. Acharekar) و یک صدا بردار به نام علاءالدین خان (Allauddin Khan Qureshi) را به خود جلب کرد. هنر این گروه در شمار زیادی از کارهای هنری راج کاپور بازتاب می‌نماید.

در سال ۱۹۵۱ راج فیلم آواره را تولید کرد. این فیلم نه تنها در هند یک موفقیت بزرگ بود و به عنوان بهترین فیلم سال شناخته شد بلکه در کشورهای جنوب آسیا، چین و کشورهای شرق و میانه اروپا نیز یک فیلم موفق بود.

رنگ سفید طلسم هنری راج بود و تمام قهرمانان زن فیلم‌های خود را با این رنگ آرایش می‌داد و بدینسان از آنان شخصیتهای برجسته سینمایی خلق می‌کرد. بسیاری از همکاران زن وی نیز ترجیح می‌دادند که لباسهای سفید رنگ بپوشند. از جمله لاتا منگشکر و سیمی گروال و همچنین همسر وی، کریشنا راج در زمینه‌های زیاد دیگری نیز پیشاهنگ بود. بخش زیادی از نخستین فیلم‌های وی از جمله فیلم *باران* با کشمیر به عنوان مناظر زیبای صحنه، سنگام با لوکیشن‌های اروپایی و اسم من دلقک با بازیگران روسی و سیرک به خوبی فیلمبرداری شدند. راج فیلم اسم من دلقک را در حقیقت به عنوان هدیه متقابلی برای روسها که در میان آنان محبوبیت زیادی داشت و بسیاری از آنان نام او را با افتخار برای فرزندان خود انتخاب می‌کردند، تولید و تهیه نمود.

راج علاوه بر اینکه یک تهیه‌کننده، کارگردان و هنرپیشه برجسته و موفقی بود، دارای مهارت در تمام بخش‌های فیلم‌سازی نیز بود. او فیلم‌نامه *آتش* را به همراه رام آناند ساگر به رشته تحریر درآورد. او علاوه بر رسیدگی و تهیهٔ تقریباً تمام فیلم‌های خود، حتی داستان فیلم *[[رام، گنگا تو ناپاک است]]* را خود به تنهایی نوشت که بعد از اکران به عنوان پرفروشترین فیلم سال معرفی گردید و همچنین این فیلم یکی از پرفروشترین فیلم‌های تاریخ سینمای هند نیز شناخته شد.

اهدای جایزه دادا صاحب در سال ۱۹۸۸ برای آثار وی شهرتی بی‌سابقه را برای راج نه تنها در هند و روسیه بلکه در چندین کشور دیگر که شمار زیادی جوایز و افتخارات را به وی اهدا نمودند، به ارمغان آورد.

## فیلم‌شناسی
### فیلم

## [[جوایز فیلم‌فیر]]
* جایزه بهترین فیلم برای *[[واکس (فیلم)|واکس]]* در سال ۱۹۵۳
* جایزه بهترین بازیگر نقش اول مرد برای فیلم ساده لوح در سال ۱۹۵۹
* جایزه بهترین فیلم برای در سرزمینی که گنگا جاری است در سال ۱۹۶۱
* جایزه بهترین بازیگر نقش اول مرد برای فیلم در سرزمینی که گنگا جاری است در سال ۱۹۶۱
* جایزه بهترین کارگردان برای فیلم سنگام در سال ۱۹۶۴
* جایزه بهترین تدوین برای فیلم سنگام در سال ۱۹۶۴
* جایزه بهترین کارگردان برای فیلم اسم من دلقک در سال ۱۹۷۱
* جایزه بهترین کارگردان برای فیلم *[[بیمار عشق (فیلم)|بیمار عشق]]* در سال ۱۹۸۲
* جایزه بهترین تدوین برای فیلم بیماری عشق در سال ۱۹۸۲
* جایزه بهترین کارگردان برای فیلم *رام، گنگا تو ناپاک است* در سال ۱۹۸۵

راج کاپور و فیلم‌هایش همچنین موفق به دریافت ۹ جایزه از جشنواره بین‌المللی فیلم هند و بیش از ۳۰ جایزه از دیگر جشنواره‌های داخلی و خارجی از جمله جشنواره کن شده‌اند.

راجندرا کومار می‌گوید: هیچ‌کس راج کاپور دیگری نخواهد شد چون هیچ‌کس نمی‌تواند راج کاپور دیگری بشود

## منابع

## پیوند به بیرون

* 

رده:اهالی بمبئی
رده:اهالی پیشاور
رده:اهالی هند در سده ۲۰ (میلادی)
رده:بازیگران مرد اهل بمبئی
رده:بازیگران مرد سده ۲۰ (میلادی) اهل هند
رده:بازیگران مرد فیلم اهل هند
رده:بازیگران مرد فیلم‌های هندی‌زبان
رده:برندگان جوایز فیلم‌فیر
رده:پنجابی‌ها
رده:تهیه‌کنندگان فیلم اهل بمبئی
رده:تهیه‌کنندگان فیلم اهل هند
رده:خانواده کاپور
رده:درگذشتگان ۱۹۸۸ (میلادی)
رده:درگذشتگان به علت آسم
رده:دریافت‌کنندگان جایزه پادما بوشان
راج کاپور
رده:زادگان ۱۹۲۴ (میلادی)
رده:کارگردانان فیلم اهل بمبئی
رده:کارگردانان فیلم اهل هند
رده:کارگردانان فیلم سده ۲۰ (میلادی) اهل هند
رده:کارگردانان فیلم هندی‌زبان
رده:هندوهای پنجابی
رده:هندوهای هندی
رده:هنرپیشه‌ها در بالیوود