شائول شاکد

**شائول شاکد** (، زاده ۵ مارس ۱۹۳۳ دبرتسن، مجارستان – ۲۷ اکتبر ۲۰۲۱ اورشلیم) استاد ارشد دانشگاه عبری اورشلیم و پژوهش‌گر نامدار تاریخ یهودیت، زبان پهلوی و فرهنگ باستانی ایران بود. وی همچنین از محققان و نویسندگان دانشنامه ایرانیکا است.

شائول شاکد تحقیقات گسترده‌ای در زمینه زبان پهلوی و فرهنگ باستانی ایران انجام داد و آثار با ارزش تاریخی را در این زمینه گردآوری کرد. پژوهش‌های وی به زبان‌های عبری، انگلیسی و فرانسه و فارسی منتشر شده است.

## تحصیلات آکادمیک
شائول شاکد در ۱۹۵۵ میلادی، تحصیلات دوره کارشناسی خود را در رشته «*مطالعات خاورشناسی و ادبیات و زبان عربی*» در دانشگاه عبری اورشلیم به انجام رساند. وی کارشناسی ارشد خود را در ۱۹۶۰ میلادی، در زمینه «*ادبیات عرب و زبان‌های هند و اروپائی و سامی*» از همان دانشگاه گرفت و در ۱۹۶۴ میلادی، موفق به کسب درجه پی‌اچ‌دی در زمینه «*زبان‌های ایرانی*» از دانشگاه لندن شد.

## پژوهش‌ها
### دین زرتشتی
شاکد چندین کتاب و مقاله دربارهٔ دین زرتشتی، به‌ویژه در دوره ساسانی — دوره‌ای که پیش از فتح مسلمانان بود — نوشت. پایه کار او متون پهلوی (فارسی میانه) بود، اما از منابع عربی و زبان‌های دیگر نیز بهره گرفت. این ادبیات گسترده بود اما تنها بخش کمی از آن باقی مانده است؛ پاره‌هایی در نسخه‌های خطی و پاره‌های دیگری در ترجمه عربی. این ادبیات شامل توصیف آفرینش جهان، آخرت‌شناسی، پاداش و کیفر در جهان دیگر، و نیز اندرزها و مسائل حقوقی و دینی است.

### دوآلیسم در تحول
در کتاب *دوآلیسم در تحول*، شاکد کوشید نشان دهد که تصویر دین زرتشتی به‌عنوان دینی دوآلیستی که از آغاز تا امروز تقریباً بدون تغییر مانده، نیاز به بازنگری دارد. او نشان داد که زیر این عنوان کلی «دوآلیسم» اشکال بسیار متنوعی از بیان دینی وجود دارد: دوآلیسم سخت — در یک سو خدای نیک و در سوی دیگر نیروی شر — و نیز اسطوره‌هایی که در آن‌ها سه موجود ازلی وجود دارد، از جمله اسطوره خدای زمان که از او خدای نیک و نیروی شر منشعب می‌شوند. در این تصویر، نیروی شر آفریننده نیست بلکه نیرویی منفی در برابر خدای نیک است.

شاکد معتقد بود که بسیاری از دیدگاه‌های زرتشتی که با سنت رسمی همخوانی ندارند در نوشته‌های مؤلفان عرب — که اغلب از خانواده‌های زرتشتی بودند — حفظ شده‌اند و این نوشته‌ها تصویر را تکمیل می‌کنند.

### تأثیر دین زرتشتی بر یهودیت
شاکد معتقد بود که تأثیرات زرتشتی بر یهودیت از اواخر دوره معبد دوم در حوزه فرجام‌شناسی (آخرت‌شناسی) آشکار است. او استدلال کرد که آموزه فرشتگان و دیوان در یهودیت اواخر دوره معبد دوم — موجوداتی روحانی و نامرئی — از تصورات ایرانی تأثیر پذیرفته است. همچنین در نوشته‌های فرقه قمران ردپای تأثیرات ایرانی دیده می‌شود.

ادبیات زرتشتی دوره ساسانی از نظر زمانی با دوره تدوین تلمود بابلی همزمان است و شباهت‌های قابل توجهی میان این دو ادبیات وجود دارد. شاکد در آشکار کردن واژه‌های فارسی که وارد آرامی تلمود شده‌اند سهم چشمگیری داشت.

## کتاب‌شناسی
* *A Tentative Bibliography of Geniza Documents*. Paris–The Hague: École Pratique des Hautes Études, 1964.
* *Wisdom of the Sasanian Sages*. Boulder: Persian Heritage Series, 1979.
* *Amulets and Magic Bowls: Aramaic Incantations of Late Antiquity* (با یوسف نوه). Jerusalem–Leiden: Magnes Press and Brill, 1985.
* *Dualism in Transformation: Varieties of Religion in Sasanian Iran*. London: Jordan Lectures in Comparative Religion, 1994.
* *From Zoroastrian Iran to Islam: Studies in Religious History and Intercultural Contacts*. Aldershot: Variorum, 1995. [ترجمه فارسی: *از ایران زرتشتی تا اسلام*. ترجمه مرتضی ثاقب‌فر، تهران: ققنوس، ۱۳۸۱.]
* *Aramaic Documents from Ancient Bactria* (با یوسف نوه). London, 2008.
* حول ثنویت، نشر ماهی، مترجم سید احمد رضا قائم مقامی

## منابع

رده:استادان دانشگاه عبری اورشلیم
رده:ایران‌شناسان اهل اسرائیل
رده:تاریخ‌نگاران اهل اسرائیل
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه عبری اورشلیم
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه لندن
رده:درگذشتگان ۲۰۲۱ (میلادی)
رده:زادگان ۱۹۳۳ (میلادی)
رده:زبان‌شناسان اهل اسرائیل
رده:نویسندگان اهل اسرائیل
رده:نویسندگان اهل مجارستان
رده:نویسندگان دانشنامه ایرانیکا
رده:نویسندگان یهودی
رده:یهودیان اهل مجارستان