ایمپلنت دندان

alt=Dental Implant|thumb|285x285px|ایمپلنت دندان، تصویر سه بعدی
یک **کاشت** یا **ایمپلنت دندان** (که هم‌چنین با نام‌های **ایمپلنت داخل استخوانی** یا **فیکسچر** شناخته می‌شود) پروتزی است که با استخوان فک یا جمجمه درگیر می‌شود تا از پروتزهای دندانی مانند روکش، بریج، دندان مصنوعی یا پروتز صورت پشتیبانی کند یا به‌عنوان یک تکیه‌گاه ارتودنتیک عمل نماید. اساس ایمپلنت‌های دندانی مدرن، فرایندی بیولوژیکی به نام یکپارچگی استخوانی است که در آن موادی مانند تیتانیوم یا زیرکونیا پیوند محکمی با استخوان برقرار می‌کنند. ابتدا فیکسچر ایمپلنت طوری قرار داده می‌شود که احتمال یکپارچه شدن با استخوان وجود داشته باشد، سپس یک پروتز دندانی به آن اضافه می‌شود. پیش‌از اینکه پروتز دندان (شامل دندان، بریج یا دندان مصنوعی) به ایمپلنت متصل شود یا یک اباتمنت که پروتز دندان یا روکش را نگه می‌دارد، قرار داده شود، مدت زمان متفاوتی برای بهبود و یکپارچه شدن با استخوان مورد نیاز است.

موفقیت یا شکست ایمپلنت‌ها در درجه اول به ضخامت و سلامت استخوان و بافت‌های لثه‌ای اطراف ایمپلنت بستگی دارد، اما هم‌چنین به وضعیت سلامت فرد دریافت‌کننده درمان و داروهایی که بر احتمال یکپارچه شدن با استخوان تأثیر می‌گذارند، وابسته است. هم‌چنین میزان فشاری که در طول عملکرد طبیعی بر ایمپلنت و فیکسچر وارد می‌شود، ارزیابی می‌شود. برنامه‌ریزی برای تعیین موقعیت و تعداد ایمپلنت‌ها کلید سلامت طولانی‌مدت پروتز است، زیرا نیروهای بیومکانیکی ایجادشده حین جویدن می‌توانند قابل توجه باشند. موقعیت قرارگیری ایمپلنت‌ها با توجه به موقعیت و زاویه دندان‌های مجاور، با شبیه‌سازی‌های آزمایشگاهی یا با استفاده از توموگرافی کامپیوتری با شبیه‌سازی‌های CAD/CAM و راهنماهای جراحی به نام استنت تعیین می‌شود. پیش‌نیازهای موفقیت طولانی‌مدت ایمپلنت‌های دندانی ادغام‌شده در استخوان، استخوان و لثه سالم هستند. از آنجایی که هر دو می‌توانند پس‌از کشیدن دندان دچار آتروفی شوند، گاهی اوقات برای بازسازی استخوان و لثه ایده‌آل، پروسیجرهای پیش‌ساخت پروتز مانند لیفت سینوس یا پیوند لثه ضروری است.
پروتز نهایی می‌تواند ثابت باشد، که در آن فرد نمی‌تواند دندان مصنوعی یا دندان‌ها را از دهان خود خارج کند، یا متحرک باشد، که در آن می‌تواند پروتز را خارج کند. در هر مورد، یک اباتمنت به پایه ایمپلنت متصل می‌شود. در جایی که پروتز ثابت است، روکش، بریج یا دندان مصنوعی یا با استفاده از پیچ‌های لگ یا با سیمان دندان‌پزشکی به اباتمنت متصل می‌شود. در مواردی که پروتز متحرک است، یک آداپتور مربوطه در پروتز قرار داده می‌شود تا دو قطعه به هم متصل شوند.

خطرات و عوارض مربوط به درمان ایمپلنت به سه دسته تقسیم می‌شوند، مواردی که حین جراحی رخ می‌دهند (مانند خون‌ریزی بیش‌ازحد یا آسیب عصبی، عدم ثبات اولیه کافی)، مواردی که در شش ماه اول رخ می‌دهند (مانند عفونت و عدم یکپارچه شدن با استخوان) و مواردی که در طولانی‌مدت رخ می‌دهند (مانند پری‌ایمپلنتیت و شکست‌های مکانیکی). در صورت وجود بافت‌های سالم، یک ایمپلنت که به‌خوبی جوش خورده باشد و تحت بارهای بیومکانیکی مناسب قرار گیرد، می‌تواند نرخ بقای ۵ ساله و بالاتر بین ۹۳ تا ۹۸ درصد و عمر مفید ۱۰ تا ۱۵ ساله برای دندان‌های مصنوعی داشته باشد. مطالعات طولانی‌مدت نشان می‌دهند که موفقیت (بقای ایمپلنت‌ها بدون عوارض یا نیاز به ترمیم) در یک دوره ۱۶ تا ۲۰ ساله، میان ۵۲٪ تا ۷۶٪ است، در حالی که عوارض در ۴۸٪ از مواقع رخ می‌دهند. 

## کاربردهای پزشکی

کاربرد اصلی ایمپلنت‌های دندانی، پشتیبانی از پروتزهای دندانی (یعنی دندان‌های مصنوعی) است. ایمپلنت‌های دندانی مدرن از طریق یک فرایند بیولوژیکی عمل می‌کنند که در آن استخوان به‌طور محکم به سطح مواد خاصی مانند تیتانیوم و برخی سرامیک‌ها جوش می‌خورد. جوش خوردن ایمپلنت و استخوان می‌تواند بارهای فیزیکی را برای دهه‌ها بدون شکست تحمل کند.

ایالات متحده شاهد افزایش استفاده از ایمپلنت‌های دندانی بوده است، به‌طوری که این میزان از ۰٫۷٪ بیمارانی که حداقل یک دندان خود را از دست داده‌اند (۲۰۰۰–۱۹۹۹) به ۵٫۷٪ (۲۰۱۶–۲۰۱۵) افزایش یافته است و پیش‌بینی می‌شود که این میزان در سال ۲۰۲۶ به ۲۶٪ برسد. ایمپلنت‌ها برای جایگزینی دندان‌های ازدست‌رفته (ترمیم‌های تک دندان)، دندان‌های متعدد یا برای ترمیم قوس‌های دندانی بی‌دندان (پل ثابت متکی بر ایمپلنت، اوردنچر متکی بر ایمپلنت) به کار می‌روند. در حالی که استفاده از ایمپلنت‌های دندانی در ایالات متحده افزایش یافته است، درمان‌های دیگری برای از دست دادن دندان وجود دارد.

ایمپلنت‌های دندانی هم‌چنین در ارتودنسی برای ایجاد انکوریج (مینی‌ایمپلنت‌های ارتودنتیک) استفاده می‌شوند. ممکن است پیش‌از قرار دادن ایمپلنت دندان، درمان ارتودنتیک مورد نیاز باشد. یک حوزه در حال توسعه، استفاده از ایمپلنت‌ها برای نگه داشتن اوبتوراتورها (پروتزهای متحرکی که برای پُر کردن ارتباط میان حفره‌های دهان و فک بالا یا بینی به کار می‌روند) است. پروتزهای صورت، که برای اصلاح بدشکلی‌های صورت (مانند موارد ناشی از درمان سرطان یا آسیب‌دیدگی‌ها) استفاده می‌شوند، می‌توانند از اتصالاتی به ایمپلنت‌هایی که در استخوان‌های صورت قرار داده شده‌اند، بهره ببرند. بسته به شرایط، ایمپلنت ممکن است برای نگه داشتن یک پروتز ثابت یا متحرک که جایگزین بخشی از صورت می‌شود، استفاده شود.

### ترمیم ایمپلنت تک‌دندان
ترمیم‌های تک‌دندانی، واحدهای مستقل و جداگانه‌ای هستند که به دندان‌ها یا ایمپلنت‌های دیگر متصل نیستند و برای جایگزینی دندان‌های ازدست‌رفته استفاده می‌شوند. برای جایگزینی دندان منفرد، ابتدا یک اباتمنت ایمپلنت با استفاده از یک پیچ اباتمنت به ایمپلنت متصل می‌شود. سپس یک روکش (پروتز دندان) با استفاده از سیمان دندان‌پزشکی، یک پیچ کوچک، یا با اتصال جوشی در طول ساخت به‌صورت یکپارچه با اباتمنت، به آن متصل می‌شود. هم‌چنین، به همین ترتیب، از ایمپلنت‌های دندانی می‌توان برای ثابت نگه‌داشتن پروتز دندانی جایگزین چندین دندان، به شکل بریج ثابت یا دندان مصنوعی متحرک، استفاده کرد.

شواهد محدودی وجود دارد که نشان می‌دهد روکش‌های تکی متکی بر ایمپلنت در طولانی‌مدت عملکرد بهتری نسبت به دندان مصنوعی پارشیال ثابت متکی بر دندان دارند. بااین‌حال، با در نظر گرفتن نسبت مطلوب هزینه به مزیت و میزان بالای بقای ایمپلنت، درمان ایمپلنت دندان استراتژی خط اول برای جایگزینی تک‌دندان است. ایمپلنت‌ها یکپارچگی دندان‌های مجاور ناحیه بی‌دندان را حفظ می‌کنند و اثبات شده است که درمان ایمپلنت دندان در طول زمان نسبت به FPDهای متکی بر دندان برای جایگزینی یک دندان ازدست‌رفته، کم‌هزینه‌تر بوده و کارایی بیشتری دارد. عیب اصلی جراحی ایمپلنت دندان، نیاز به انجام یک پروسیجر جراحی است.

### بریج ثابت متکی بر ایمپلنت یا بریج متکی بر ایمپلنت
بریج متکی بر ایمپلنت (یا دندان مصنوعی ثابت)، گروهی از دندان‌ها هستند که به ایمپلنت‌های دندانی متصل می‌شوند، بنابراین کاربر نمی‌تواند پروتز را از دهان خارج کند. آنها مشابه بریج‌های مرسوم هستند، با این تفاوت که پروتز به جای دندان‌های طبیعی توسط یک یا چند ایمپلنت پشتیبانی و نگه داشته می‌شود. بریج‌ها معمولاً به بیش از یک ایمپلنت متصل می‌شوند و هم‌چنین ممکن است به‌عنوان نقاط اتکا به دندان‌ها نیز وصل شوند. به‌صورت معمول، تعداد دندان‌ها بیشتر از نقاط اتکا است، دندان‌هایی که دقیقاً روی ایمپلنت‌ها قرار می‌گیرند، اباتمنت و دندان‌هایی که میان اباتمنت‌ها قرار دارند، پونتیک نامیده می‌شوند. بریج‌های متکی بر ایمپلنت، به همان شیوه‌ای که جایگزینی ایمپلنت تک‌دندانی انجام می‌شود، به اباتمنت‌های ایمپلنت متصل می‌شوند. بریج ثابت می‌تواند جایگزین حداقل دو دندان شود (که هم‌چنین با عنوان دندان مصنوعی پارشیال ثابت شناخته می‌شود) و ممکن است به اندازه‌ای گسترش یابد که جایگزین کل قوس دندانی شود (که هم‌چنین با عنوان دندان مصنوعی کامل ثابت شناخته می‌شود). در هر دو مورد، گفته می‌شود که پروتز ثابت است زیرا توسط فرد استفاده‌کننده از دندان مصنوعی قابل برداشتن نیست.

### اوردنچر متکی بر ایمپلنت
دندان مصنوعی متحرک متکی بر ایمپلنت (هم‌چنین اوردنچر متکی بر ایمپلنت) یک پروتز متحرک است که جایگزین دندان‌ها می‌شود و از ایمپلنت‌ها برای بهبود پشتیبانی، حفظ و ثبات استفاده می‌کند. آنها اغلب از نوع دندان مصنوعی کامل (برخلاف دندان مصنوعی پارشیال) هستند که برای ترمیم قوس‌های دندانی بی‌دندان استفاده می‌شوند. پروتز دندان را می‌توان با فشار انگشت توسط کاربر از اباتمنت‌های ایمپلنت جدا کرد. برای فراهم آوردن این امکان، اباتمنت به شکل یک رابط کوچک (یک دکمه، توپ، میله یا آهنربا) ساخته می‌شود که می‌تواند به آداپتورهای مشابه در قسمت زیرین پروتز دندان متصل شود.

### مینی‌ایمپلنت‌های ارتودنتیک (TAD)
ایمپلنت‌های دندانی در بیماران ارتودنسی برای جایگزینی دندان‌های ازدست‌رفته یا به‌عنوان یک دستگاه انکوریج موقت استفاده می‌شود تا با فراهم کردن یک نقطه اتکای اضافی، حرکت ارتودنسی را تسهیل کنند. برای حرکت دندان‌ها، باید نیرویی در جهت حرکت مورد نظر به آنها وارد شود. این نیرو سلول‌های رباط پریودنتال را تحریک می‌کند تا باعث بازسازی استخوان شوند، به این صورت که استخوان را در جهت حرکت دندان برداشته و به فضای ایجادشده اضافه می‌کنند. به منظور اعمال نیرو بر دندان، به یک نقطه اتکا (چیزی که حرکت نکند) نیاز است. از آنجایی که ایمپلنت‌ها رباط پریودنتال ندارند و تحریک کششی باعث بازسازی استخوان نمی‌شود، نقاط اتکای ایده‌آلی در ارتودنسی محسوب می‌شوند. معمولاً ایمپلنت‌هایی که برای حرکت ارتودنسی طراحی می‌شوند، کوچک هستند و به‌طور کامل با استخوان فک جوش نمی‌خورند، به همین دلیل پس‌از پایان درمان به راحتی قابل برداشتن هستند. این ایمپلنت‌ها در صورت نیاز به کوتاه کردن طول درمان یا به‌عنوان جایگزینی برای انکوریج خارج دهانی استفاده می‌شوند. مینی‌ایمپلنت‌ها اغلب میان ریشه‌های دندان قرار می‌گیرند، اما هم‌چنین ممکن است در سقف دهان قرار گیرند. سپس آنها به یک بریس ثابت متصل می‌شوند تا به حرکت دندان‌ها کمک کنند.

### ایمپلنت‌های با قطر کوچک (مینی‌ایمپلنت‌ها)
معرفی ایمپلنت‌های با قطر کوچک، این امکان را برای دندان‌پزشکان فراهم کرده است که حین ساخت ترمیم‌های قطعی، پروتزهای موقت با عملکرد فوری را برای بیماران بی‌دندان، کامل یا پارشیال فراهم سازند. مطالعات بالینی زیادی در مورد موفقیت استفاده طولانی‌مدت از این ایمپلنت‌ها انجام شده است. بر اساس یافته‌های بسیاری از مطالعات، مینی‌ایمپلنت‌های دندانی در کوتاه‌مدت تا میان‌مدت (۳ تا ۵ سال) میزان بقای بسیار خوبی را نشان می‌دهند. بر اساس شواهد موجود، به نظر می‌رسد که آنها یک روش درمانی جایگزین معقول برای حفظ اوردنچر کامل فک پائین هستند.

## ترکیب

یک ایمپلنت مرسوم تیپیکال از یک پیچ تیتانیومی (شبیه ریشه دندان) با سطح زبر یا صاف تشکیل شده است. اکثر ایمپلنت‌های دندانی از تیتانیوم خالص تجاری ساخته می‌شوند که بسته به میزان کربن، نیتروژن، اکسیژن و آهن موجود در چهار گرید موجود است. بیشتر ایمپلنت‌های دندانی مدرن، هم‌چنین اغلب دارای سطح بافت‌دار (از طریق اچینگ، اکسیداسیون آندی یا ساب‌پاشی با واسطه‌های مختلف) هستند تا مساحت سطح و پتانسیل یکپارچه شدن ایمپلنت با استخوان افزایش یابد. اگر تیتانیوم CP یا آلیاژ تیتانیوم حاوی بیش از ۸۵٪ تیتانیوم باشد، یک لایه سطحی از جنس اکسید تیتانیوم با سازگاری زیستی با تیتانیوم یا ونیر تشکیل می‌دهد که دیگر فلزات را در بر می‌گیرد و از تماس آنها با استخوان پیشگیری می‌کند.

ایمپلنت‌های سرامیکی (مبتنی بر زیرکونیا) به‌صورت سیستم‌های یک‌تکه (ترکیب پیچ و اباتمنت) یا دوتکه - اباتمنت می‌تواند به شکل سیمانی یا پیچی باشد - موجود هستند و ممکن است خطر ابتلا به بیماری‌های اطراف ایمپلنت را کاهش دهند، اما داده‌های طولانی‌مدت در مورد میزان موفقیت آنها در دسترس نیست.

## تکنیک
### برنامه‌ریزی

### ملاحظات عمومی
برنامه‌ریزی برای ایمپلنت‌های دندانی بر وضعیت سلامت عمومی بیمار، وضعیت سلامت موضعی غشاهای مخاطی و فک‌ها و شکل، اندازه و موقعیت استخوان‌های فک، دندان‌های مجاور و روبرو تمرکز دارد. شرایط سلامت اندکی وجود دارد که کاملاً مانع از جاگذاری ایمپلنت شود و شرایط خاصی وجود دارد که می‌تواند خطر شکست را افزایش دهد. افرادی که بهداشت دهان ضعیفی دارند، سیگاری‌های قهار و دیابتی‌ها، همگی در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به نوعی از بیماری لثه به نام پری-ایمپلنتیت هستند که ایمپلنت‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد و احتمال شکست ایمپلنت در طولانی‌مدت را افزایش می‌دهد. استفاده طولانی‌مدت از داروهای استروئیدی، استئوپوروز و دیگر بیماری‌هایی که بر استخوان‌ها تأثیر می‌گذارند، می‌توانند خطر شکست زودهنگام ایمپلنت‌ها را افزایش دهند. گفته شده است که پرتودرمانی می‌تواند بر بقای ایمپلنت‌ها تأثیر منفی بگذارد. با این وجود، یک مطالعه سیستماتیک که در سال ۲۰۱۶ منتشر شد، به این نتیجه رسید که ایمپلنت‌های دندانی کاشته‌شده در ناحیه تحت رادیاسیون حفره دهان ممکن است میزان بقای بالایی داشته باشند، مشروط بر اینکه بیمار اقدامات بهداشت دهان و پیگیری‌های منظم را برای پیشگیری از عوارض رعایت کند.

### ملاحظات بیومکانیکی
موفقیت طولانی‌مدت ایمپلنت‌ها تا حدودی توسط نیروهایی که باید تحمل کنند، تعیین می‌شود. از آنجایی که ایمپلنت‌ها رباط پریودنتال ندارند، هنگام گاز زدن هیچ احساس فشاری وجود ندارد، بنابراین نیروهای ایجادشده بالاتر هستند. برای جبران این امر، محل قرارگیری ایمپلنت‌ها باید نیروها را به‌طور مساوی در سراسر پروتزهایی که از آنها پشتیبانی می‌کنند، توزیع نماید. نیروهای متمرکز می‌توانند منجر به شکستگی بریج، اجزای ایمپلنت یا از بین رفتن استخوان مجاور ایمپلنت شوند. محل نهایی ایمپلنت‌ها بر اساس عوامل بیولوژیکی (نوع استخوان، ساختارهای حیاتی، سلامت) و مکانیکی تعیین می‌شود. ایمپلنت‌هایی که در استخوان ضخیم‌تر و قوی‌تر مانند استخوان قسمت جلویی فک پایین قرار می‌گیرند، نسبت به ایمپلنت‌هایی که در استخوان با تراکم کمتر مانند قسمت پشتی فک بالا قرار می‌گیرند، میزان شکست کمتری دارند. هم‌چنین افرادی که دندان‌قروچه می‌کنند، فشار روی ایمپلنت‌ها را افزایش داده و احتمال شکست آنها را بالا می‌برند.

طراحی ایمپلنت‌ها باید به گونه‌ای باشد که یک عمر استفاده واقعی در دهان فرد را در نظر بگیرد. نهادهای نظارتی و صنعت ایمپلنت دندان، مجموعه‌ای از تست‌های قابلیت اطمینان را برای تعیین قابلیت اطمینان مکانیکی طولانی‌مدت ایمپلنت‌ها در دهان فرد ایجاد کرده‌اند، در این تست‌ها ایمپلنت به‌طور مکرر با نیروهای فزاینده (مشابه با نیروی گاز گرفتن) ضربه می‌خورد تا زمانی که دچار شکست شود. زمانی که نیاز به طرح‌ریزی دقیق‌تری فراتر از قضاوت بالینی باشد، دندان‌پزشک پیش‌از جراحی یک راهنمای اکریلیک (به نام استنت) می‌سازد که موقعیت مطلوب ایمپلنت را هدایت می‌کند. دندان‌پزشکان به‌طور فزاینده‌ای ترجیح می‌دهند از فک‌ها و هرگونه دندان مصنوعی موجود، سی‌تی‌اسکن مخروطی تهیه کرده و سپس جراحی را با استفاده از نرم‌افزار CAD/CAM برنامه‌ریزی کنند. سپس می‌توان استنت را با استفاده از استریولیتوگرافی و به دنبال برنامه‌ریزی کامپیوتری یک مورد بر اساس تصویربرداری سی‌تی‌اسکن ساخت. استفاده از سی‌تی‌اسکن در موارد پیچیده هم‌چنین به جراح کمک می‌کند تا ساختارهای حیاتی مانند عصب آلوئولار تحتانی و سینوس را شناسایی و از آسیب به آنها جلوگیری کند.

### داروهای بیس‌فسفونات
استفاده از داروهای استخوان‌ساز، مانند بیس‌فسفونات‌ها و داروهای ضد RANKL، در ارتباط با ایمپلنت‌ها نیاز به توجه ویژه دارد زیرا این داروها با اختلالی به نام استئونکروز فک مرتبط با دارو همراه بوده‌اند. این داروها تبدیل استخوان را تغییر می‌دهند، که تصور می‌شود افراد را هنگام انجام جراحی‌های خفیف دهانی در معرض خطر نکروز استخوان قرار می‌دهد. در دوزهای معمول (مثلاً دوزهایی که برای درمان استئوپوروز روتین استفاده می‌شوند) تأثیرات داروها ماه‌ها یا سال‌ها باقی می‌ماند اما خطر آن بسیار پائین به نظر می‌رسد. به دلیل این ماهیت دوگانه، در جامعه دندان‌پزشکی در خصوص چگونگی مدیریت بهتر خطر استئونکروز فک مرتبط با بیس‌فسفونات هنگام قرار دادن ایمپلنت، عدم قطعیت وجود دارد. یک بیانیه موضعی در سال ۲۰۰۹ از سوی انجمن جراحان دهان، فک و صورت آمریکا بیان داشت که خطر ابتلا به استئونکروز فک ناشی از درمان خوراکی با دوز پائین (یا تزریقی آهسته‌رهش) برای هر پروسیجر انجام‌شده روی فک‌ها (مانند ایمپلنت، کشیدن دندان و غیره) بین ۰٫۰۱ تا ۰٫۰۶ درصد است. این خطر در درمان داخل‌وریدی، پروسیجرهای انجام‌شده روی فک پایین، افرادی که مشکلات پزشکی دیگری دارند، افرادی که استروئید مصرف می‌کنند، افرادی که بیس‌فسفونات‌های قوی‌تر مصرف می‌کنند و افرادی که بیش از سه سال این دارو را مصرف کرده‌اند، بیشتر است. این بیانیه موضعی، کاشت ایمپلنت در افرادی که برای مراقبت از سرطان، درمان داخل‌وریدی با دوز بالا یا با فرکانس بالا دریافت می‌کنند را توصیه نمی‌کند. در غیر این صورت، به‌طور کلی می‌توان ایمپلنت‌ها را جاگذاری کرد و به نظر نمی‌رسد استفاده از بیس‌فسفونات‌ها بر بقای ایمپلنت تأثیر بگذارد. با تجویز پنتوکسی‌فیلین و توکوفرول، هم پیش‌از جراحی و هم پس‌از جراحی، می‌توان اقدامات احتیاطی بیشتری انجام داد. علاوه‌بر این، بیمارانی که بیس‌فسفونات مصرف می‌کنند، در مقایسه با بیمارانی که این دسته از داروها را مصرف نمی‌کنند، با خطر بیشتری برای شکست ایمپلنت مواجه هستند.

### روش‌های اصلی جراحی
#### جاگذاری ایمپلنت
بیشتر سیستم‌های ایمپلنت پنج مرحله اساسی برای جاگذاری هر ایمپلنت دارند:
# «کنار زدن بافت نرم»: برشی روی تاج استخوان ایجاد می‌شود که لثه ضخیم‌تر متصل را تقریباً به دو نیم تقسیم می‌کند تا ایمپلنت نهایی یک نوار ضخیم از بافت در اطراف خود داشته باشد. لبه‌های بافت، که هر کدام به‌عنوان یک فلپ شناخته می‌شوند، به عقب رانده می‌شوند تا استخوان نمایان شود. جراحی بدون فلپ یک تکنیک جایگزین است که در آن به جای بالا بردن فلپ‌ها، یک پانچ کوچک از بافت (به قطر ایمپلنت) برای جاگذاری ایمپلنت برداشته می‌شود.
# «دریل کردن با سرعت بالا»: پس‌از کنار زدن بافت نرم و در صورت لزوم استفاده از راهنمای جراحی یا استنت، حفره‌های اولیه با مته‌های دقیق و با سرعت بسیار کنترل‌شده ایجاد می‌شوند تا از سوختگی یا نکروز فشاری استخوان پیشگیری شود.
# «دریل کردن با سرعت پائین»: حفره اولیه با استفاده از مته‌هایی که به تدریج عریض‌تر می‌شوند (معمولاً بین سه تا هفت مرحله دریل کردن متوالی، بسته به عرض و طول ایمپلنت) گسترش می‌یابد. دقت می‌شود که استئوبلاست‌ها یا سلول‌های استخوانی در اثر حرارت بیش‌ازحد، آسیب نبینند. اسپری خنک‌کننده سالین یا آب، دما را پائین نگه می‌دارد.
# «جاگذاری ایمپلنت»: پیچ ایمپلنت قرار داده می‌شود و می‌تواند خودرو (self-tapping) باشد؛ در غیر این صورت، محل آماده‌شده با یک آنالوگ ایمپلنت رزوه می‌شود. سپس ایمپلنت با استفاده از یک آچار کنترل گشتاور با یک گشتاور دقیق در جای خود پیچ می‌شود تا فشار بیش‌ازحدی به استخوان اطراف وارد نشود (استخوان تحت بار اضافی می‌تواند از بین برود، وضعیتی به نام استئونکروز که ممکن است منجر به شکست در یکپارچه‌سازی کامل ایمپلنت یا اتصال آن به استخوان فک شود).
# «سازگاری بافت»: لثه در اطراف کل ایمپلنت تطابق داده می‌شود تا یک نوار ضخیم از بافت سالم در اطراف اباتمنت در حال ترمیم ایجاد کند. در مقابل، ایمپلنت می‌تواند «مدفون» شود، به این صورت که قسمت بالای ایمپلنت با یک پیچ پوششی مهروموم شده و بافت لثه بسته می‌شود تا آن را کاملاً بپوشاند. سپس یک پروسیجر جراحی دوم برای برداشتن پوشش ایمپلنت در تاریخ بعدی لازم خواهد بود.

#### زمان‌بندی ایمپلنت پس از کشیدن دندان
رویکردهای متفاوتی برای قرار دادن ایمپلنت‌های دندانی پس از کشیدن دندان وجود دارد. این رویکردها عبارتند از:
# جاگذاری ایمپلنت بلافاصله پس از کشیدن دندان.
# جاگذاری ایمپلنت به تأخیر افتاده بلافاصله پس از کشیدن دندان (دو هفته تا سه ماه پس از کشیدن).
# ایمپلنت دیرهنگام (سه ماه یا بیشتر پس از کشیدن دندان).

یک استراتژی فزاینده برای حفظ استخوان و کاهش زمان درمان شامل قرار دادن یک ایمپلنت دندانی در محل کشیدن دندان اخیر می‌شود. از یک سو، این روش زمان درمان را کوتاه‌تر می‌کند و می‌تواند زیبایی ظاهری را بهبود بخشد زیرا پوشش بافت نرم حفظ می‌شود. از سوی دیگر، ایمپلنت‌ها ممکن است نرخ شکست اولیه کمی بالاتری داشته باشند. با این وجود، نتیجه‌گیری در مورد این موضوع دشوار است، زیرا مطالعات کمی ایمپلنت‌های فوری و تأخیری را به شیوه‌ای علمی دقیق مقایسه کرده‌اند.

#### جراحی یک‌مرحله‌ای در مقابل دو مرحله‌ای
پس از جاگذاری ایمپلنت، اجزای داخلی آن با یک اباتمنت ترمیمی یا یک پیچ پوششی پوشانده می‌شوند. یک اباتمنت ترمیمی از مخاط عبور می‌کند و مخاط اطراف در انطباق با آن شکل می‌گیرد. پیچ پوششی هم‌سطح با سطح ایمپلنت دندان است و به گونه‌ای طراحی شده است که کاملاً توسط مخاط پوشانده شود. پس از یک دوره ادغام، یک جراحی دوم برای کنار زدن مخاط و قرار دادن یک اباتمنت ترمیمی مورد نیاز است.

در مراحل اولیه توسعه ایمپلنت (۱۹۷۰–۱۹۹۰) سیستم‌های ایمپلنت از رویکرد دو مرحله‌ای استفاده می‌کردند، با این باور که این روش شانس بقای اولیه ایمپلنت را افزایش می‌دهد. پژوهش‌های بعدی نشان می‌دهد که هیچ تفاوتی در بقای ایمپلنت میان جراحی‌های یک‌مرحله‌ای و دو مرحله‌ای وجود نداشته است، و انتخاب اینکه آیا ایمپلنت در مرحله اول جراحی «مدفون» شود یا خیر، به یک دغدغه در مدیریت بافت نرم (لثه) تبدیل شده است. هنگامی که بافت ناکافی، کم‌مایه یا به دلیل از دست دادن دندان‌ها، استخوان مجاور یا لثه آسیب دیده باشد، ایمپلنت‌ها قرار داده می‌شوند و اجازه داده می‌شود تا استخوان‌یابی انجام دهند، سپس سطح صاف لثه به‌صورت جراحی در اطراف اباتمنت‌های در حال ترمیم قرار داده می‌شود. نقطه ضعف تکنیک دو مرحله‌ای، نیاز به جراحی اضافی و اختلال در گردش خون بافت به دلیل جراحی‌های مکرر است. انتخاب یک یا دو مرحله‌ای بودن اکنون بر چگونگی بازسازی بهینه بافت‌های نرم اطراف دندان‌های ازدست‌رفته متمرکز است.

#### پروسیجرهای تکمیلی برای تقویت استخوان ناکافی در محل ایمپلنت

برای اینکه یک ایمپلنت استخوان‌یابی کند، نیاز است که توسط مقدار سالمی از استخوان احاطه شود. برای بقای طولانی‌مدت، نیاز است که یک پوشش ضخیم و سالم از بافت نرم (لثه) در اطراف آن وجود داشته باشد. شایع است که کمبود استخوان یا بافت نرم به اندازه‌ای باشد که جراح نیاز به بازسازی آن، پیش از یا در حین جاگذاری ایمپلنت داشته باشد. تمام تکنیک‌های تقویت استخوان آلوئولار در آماده‌سازی برای جاگذاری ایمپلنت، تهاجمی هستند و با درجه‌ای از عوارض همراه می‌باشند.

#### بازسازی بافت سخت (استخوان)

پیوند استخوان در صورت کمبود استخوان ضروری است. هم‌چنین با افزایش میزان بقای ایمپلنت و کاهش میزان تحلیل استخوان حاشیه‌ای، به تثبیت ایمپلنت کمک می‌کند. در حالی که همیشه انواع جدیدی از ایمپلنت، مانند ایمپلنت‌های کوتاه، و تکنیک‌هایی برای ایجاد تطابق وجود دارد، یک هدف درمانی کلی داشتن حداقل  ارتفاع و  عرض استخوان است. به‌طور جایگزین، نقص‌های استخوانی از A تا D درجه‌بندی می‌شوند (A=۱۰+ میلی‌متر استخوان، B=۹–۷ میلی‌متر، C=۶–۴ میلی‌متر و D=۳–۰ میلی‌متر) که در آن احتمال استخوان‌یابی ایمپلنت با درجه استخوان مرتبط است.

برای دستیابی به عرض و ارتفاع کافی استخوان، تکنیک‌های مختلف پیوند استخوان توسعه یافته‌اند. متداول‌ترین روش مورد استفاده، پیوند استخوان هدایت شده نام دارد که در آن، یک نقص با استفاده از استخوان طبیعی (برداشته‌شده از بدن خود فرد یا اتوگرافت) یا آلوگرافت (استخوان اهدایی یا جایگزین استخوان مصنوعی) پر می‌شود، سپس با یک غشای نیمه‌تراوا پوشانده شده و به آن اجازه داده می‌شود تا بهبود یابد. در طول مرحله بهبودی، استخوان طبیعی جایگزین پیوند می‌شود و یک پایه استخوانی جدید برای ایمپلنت تشکیل می‌دهد.

سه روش رایج عبارتند از:
# لیفت سینوس
# افزایش عرض جانبی آلوئولار (افزایش عرض یک ناحیه)
# افزایش عمودی آلوئولار (افزایش ارتفاع یک ناحیه)

روش‌های دیگر، تهاجمی‌تر، نیز برای نقص‌های استخوانی بزرگ‌تر وجود دارند، از جمله جابجایی عصب آلوئولار تحتانی برای امکان قرارگیری یک فیکسچر، پیوند استخوان رویی با استفاده از تاج ایلیاک یا منبع بزرگ دیگری از استخوان و پیوند استخوان عروقی که در آن منبع خون‌رسانی به استخوان همراه با استخوان منبع پیوند زده شده و دوباره به منبع خون‌رسانی محلی متصل می‌شود. تصمیم نهایی در مورد بهترین تکنیک پیوند استخوان، بر اساس ارزیابی میزان تحلیل عمودی و افقی استخوان موجود اتخاذ می‌شود که هر کدام به سه دسته خفیف (۲–۳ میلی‌متر تحلیل)، متوسط (۴–۶ میلی‌متر تحلیل) یا شدید (بیش از ۶ میلی‌متر تحلیل) طبقه‌بندی می‌شوند. روی‌آوری ارتودنسی یا توسعه محل ایمپلنت ارتودنسی می‌تواند در موارد منتخب برای افزایش عمودی/افقی استخوان آلوئولار مورد استفاده قرار گیرد.

#### بازسازی بافت نرم (لثه)

لثه اطراف یک دندان دارای یک نوار ۲–۳ میلی‌متری از مخاط متصل به رنگ صورتی روشن و بسیار محکم است، و سپس یک ناحیه تیره‌تر و بزرگ‌تر از مخاط غیرمتصل که به داخل گونه‌ها تا می‌خورد. هنگام جایگزینی یک دندان با ایمپلنت، برای حفظ سلامت ایمپلنت در طولانی‌مدت، به یک باند محکم و متصل از لثه نیاز است. این امر به‌ویژه در مورد ایمپلنت‌ها مهم است زیرا خون‌رسانی در لثه اطراف ایمپلنت ناپایدارتر است و از نظر تئوری به دلیل اتصال طولانی‌تر به ایمپلنت نسبت به دندان (یک عرض زیستی طولانی‌تر) بیشتر در معرض آسیب قرار دارد.

وقتی یک نوار کافی از بافت متصل وجود نداشته باشد، می‌توان آن را با یک پیوند بافت نرم بازسازی کرد. چهار روش برای پیوند بافت نرم وجود دارد. یک رول از بافت مجاور یک ایمپلنت (که به آن رول پالاتال گفته می‌شود) می‌تواند به سمت لب (باکال) حرکت داده شود، لثه از کام می‌تواند پیوند زده شود، بافت همبند عمیق‌تر از کام می‌تواند پیوند زده شود یا، هنگامی که یک قطعه بزرگ‌تر از بافت نیاز است، یک زائده بافتی مبتنی بر یک رگ خونی در کام (که فلپ بافت همبند-پریوستیال بین‌وضعیتی عروقی‌شده نامیده می‌شود) می‌تواند به ناحیه مورد نظر منتقل شود. ماتریس‌های کلاژن زنوژنیک برای تقویت لثه پس از کاشت دندان استفاده می‌شوند.

علاوه بر این، برای اینکه یک ایمپلنت از نظر زیبایی مطلوب به نظر برسد، به یک نوار کامل و برجسته از لثه نیاز است تا فضای دو طرف ایمپلنت را پر کند. شایع‌ترین عارضه بافت نرم، مثلث سیاه نامیده می‌شود، که در آن پاپیلا (قطعه مثلثی کوچک بافت بین دو دندان) به عقب جمع می‌شود و یک فضای خالی مثلثی بین ایمپلنت و دندان‌های مجاور ایجاد می‌کند. دندان‌پزشکان فقط می‌توانند انتظار ۲–۴ میلی‌متر ارتفاع پاپیلا روی استخوان زیرین را داشته باشند. اگر فاصله بین محل تماس دندان‌ها و استخوان بیشتر از این باشد، می‌توان انتظار یک مثلث سیاه را داشت.

#### تکنیک تغییر محل ایمپلنت ارتودنتیک
تحلیل استخوان آلوئولار یک عارضه جانبی شایع پس از خارج کردن دندان (کشیدن) به دلیل پوسیدگی شدید دندان، تروما یا عفونت است که جاگذاری ایمپلنت دندان را محدود می‌کند. افزایش استخوان با جراحی با محدودیت‌هایی مانند هزینه بالا، رد یا شکست پیوند استخوان، درد، عفونت و اضافه شدن ۶ تا ۱۲ ماه به زمان درمان تا بلوغ پیوند همراه است. در مقایسه با جراحی افزایش حجم استخوان تهاجمی، حرکت دندان ارتودنتیک این ظرفیت را دارد که ریج آلوئولار ناقص را بازسازی کرده و حجم استخوان کافی را برای جاگذاری ایمپلنت ایجاد نماید. این روش به‌ویژه هنگام ترمیم یک یا دو دندان ازدست‌رفته با ایمپلنت مفید است؛ با این حال، تکنیک تغییر محل ایمپلنت ارتودنتیک تنها زمانی قابل استفاده است که یک ناحیه بی‌دندان در مجاورت دندان‌های سالم وجود داشته باشد که بتوان آن را به‌صورت ارتودنتیک به محل بی‌دندان منتقل کرد و حجم استخوان سالمی را برای جاگذاری ایمپلنت ایجاد کرد.

حرکت دندان ارتودنتیک می‌تواند استخوان جدید ایجاد کند. این به دلیل رشته‌های رباط پریودنتال (PDL) است که دندان‌ها را احاطه کرده و به استخوان آلوئولار متصل است، رشته‌های کشیده شده در PDL استئوبلاست‌ها را برای رسوب‌دهی استخوان آلوئولار جدید تحریک می‌کنند. برای مثال، رویش اجباری ارتودنتیک دندان‌های بی‌امید می‌تواند استخوان را به‌صورت عمودی افزایش دهد و میزان پیوند استخوان مورد نیاز قبل از جاگذاری ایمپلنت را حذف یا کاهش دهد. به‌طور مشابه، در جایی که یک ناحیه بی‌دندان با کمبود استخوان وجود دارد، امکان‌پذیر است که دندان‌های سالم مجاور به این ناحیه حرکت داده شوند، فضای بی‌دندان را ببندند و همزمان یک محل ایمپلنت با استخوان کافی در مجاورت جایی که در ابتدا برای جاگذاری ایمپلنت برنامه‌ریزی شده بود، ایجاد کنند.

## بهبودی
thumb|200px|مراحل انجام شده برای محکم کردن روکش دندان روی پایه ایمپلنت، شامل قرار دادن اباتمنت و روکش
مرحله پروتز زمانی آغاز می‌شود که ایمپلنت به خوبی یکپارچه شده باشد (یا اطمینان معقولی مبنی بر یکپارچه شدن آن وجود داشته باشد) و یک اباتمنت برای عبور آن از مخاط قرار داده شده باشد. حتی در صورت بارگذاری زودهنگام (کمتر از سه ماه)، بسیاری از دندان‌پزشکان، دندان‌های موقت را تا زمان تأیید استخوان‌یابی قرار می‌دهند. مرحله پروتزی ترمیم ایمپلنت به همان اندازه که جراحی به تخصص فنی نیاز دارد، به دلیل ملاحظات بیومکانیکی، به‌ویژه هنگامی که قرار است چندین دندان ترمیم شوند، نیازمند تخصص فنی است. دندان‌پزشک برای بازگرداندن بُعد عمودی اکلوژن، زیبایی لبخند و یکپارچگی ساختاری دندان‌ها تلاش خواهد کرد تا نیروهای وارده بر ایمپلنت‌ها به‌طور یکنواخت توزیع شوند.

### زمان بهبودی
گزینه‌های مختلفی برای زمان اتصال دندان‌ها به ایمپلنت‌های دندانی وجود دارد، که به موارد زیر طبقه‌بندی می‌شوند:
# پروسیجر بارگذاری فوری.
# بارگذاری زودهنگام (یک هفته تا دوازده هفته).
# بارگذاری تأخیری (بیش از سه ماه)

برای اینکه یک ایمپلنت به‌طور دائم پایدار شود، بدن باید استخوان را تا سطح ایمپلنت رشد دهد (استخوان‌یابی). بر اساس این فرایند بیولوژیک، تصور می‌شد که بارگذاری ایمپلنت در طول دوره استخوان‌یابی منجر به حرکتی خواهد شد که از استخوان‌یابی جلوگیری می‌کند و در نتیجه میزان شکست ایمپلنت را افزایش می‌دهد. در نتیجه، سه تا شش ماه زمان یکپارچه‌سازی (بسته به عوامل مختلف) پیش از قرار دادن دندان‌ها روی ایمپلنت‌ها (ترمیم آنها) مجاز شمرده شد. با این حال، تحقیقات بعدی نشان می‌دهد که پایداری اولیه ایمپلنت در استخوان، عامل تعیین‌کننده مهم‌تری برای موفقیت یکپارچه‌سازی ایمپلنت است، تا یک دوره زمانی خاص برای التیام. در نتیجه، زمان مجاز برای التیام معمولاً بر اساس تراکم استخوانی که ایمپلنت در آن قرار می‌گیرد و تعداد ایمپلنت‌های متصل به هم تعیین می‌شود، نه یک دوره زمانی یکنواخت. هنگامی که ایمپلنت‌ها می‌توانند گشتاور بالا (۳۵ نیوتن‌سانتی‌متر) را تحمل کنند و به ایمپلنت‌های دیگر متصل شده باشند، هیچ تفاوت معناداری در بقای طولانی‌مدت ایمپلنت یا تحلیل استخوان بین ایمپلنت‌هایی که بلافاصله، در سه ماهگی یا در شش ماهگی بارگذاری می‌شوند، وجود ندارد. نتیجه این است که ایمپلنت‌های تکی، حتی در استخوان محکم، برای به حداقل رساندن خطر شکست اولیه، به یک دوره بدون بار نیاز دارند.

### دندان‌های تکی، بریج‌ها و دندان‌های مصنوعی ثابت
یک اباتمنت بسته به کاربرد آن انتخاب می‌شود. در بسیاری از موارد تاج تکی و دندان‌های مصنوعی پارشیال ثابت (بریج)، از اباتمنت‌های سفارشی استفاده می‌شود. یک قالب از قسمت بالای ایمپلنت با دندان‌ها و لثه مجاور گرفته می‌شود. سپس یک لابراتوار دندان‌پزشکی به‌طور همزمان یک اباتمنت و یک تاج می‌سازد. اباتمنت روی ایمپلنت قرار می‌گیرد، یک پیچ از میان اباتمنت عبور می‌کند تا آن را به رزوه داخلی روی ایمپلنت محکم کند. انواع دیگری از این روش نیز وجود دارد، مثلاً زمانی که اباتمنت و بدنه ایمپلنت یک تکه هستند یا زمانی که از یک اباتمنت *استاندارد* (پیش‌ساخته) استفاده می‌شود. اباتمنت‌های سفارشی را می‌توان به صورت دستی، به شکل یک قطعه فلزی ریخته‌گری شده یا به صورت سفارشی از فلز یا زیرکونیا تراش داد، که همه این روش‌ها نرخ موفقیت مشابهی دارند.

پلتفرم بین ایمپلنت و اباتمنت می‌تواند صاف (تکیه‌گاه) یا مخروطی‌شکل باشد. در اباتمنت‌های مخروطی، یقه اباتمنت درون ایمپلنت قرار می‌گیرد که باعث اتصال قوی‌تر بین ایمپلنت و اباتمنت و مهر و موم بهتر در برابر ورود باکتری به بدنه ایمپلنت می‌شود. برای بهبود مهر و موم لثه در اطراف یقه اباتمنت، از یک یقه باریک‌شده روی اباتمنت استفاده می‌شود که به آن تعویض پلتفرم گفته می‌شود. ترکیب تناسب مخروطی و تعویض پلتفرم در مقایسه با اباتمنت‌های تخت، شرایط پریودنتال بلندمدت نسبتاً بهتری ایجاد می‌کند.

صرف نظر از جنس یا تکنیک اباتمنت، سپس از اباتمنت قالب گرفته می‌شود و یک تاج با سیمان دندانی روی اباتمنت محکم می‌شود. یکی دیگر از انواع مدل اباتمنت/تاج، زمانی است که تاج و اباتمنت یک تکه هستند و پیچ از هر دو عبور می‌کند تا ساختار یک تکه را به رزوه داخلی روی ایمپلنت محکم کند. به نظر نمی‌رسد از نظر موفقیت، هیچ مزیتی بین پروتزهای سیمان‌شونده در مقابل پیچ‌شونده وجود داشته باشد، اگرچه اعتقاد بر این است که دومی نگهداری آسان‌تری دارد (و هنگام شکستن پروتز تعویض آن راحت‌تر است) و اولی عملکرد زیبایی بالایی ارائه می‌دهد.

### پروسیجرهای پروتز برای دندان مصنوعی متحرک

هنگامی که از دندان مصنوعی متحرک استفاده می‌شود، نگهدارنده‌هایی که دندان مصنوعی را در جای خود ثابت نگه می‌دارند، می‌توانند به‌صورت سفارشی ساخته شوند یا به‌صورت اباتمنت‌های از پیش طراحی‌شده (استاندارد) باشند. وقتی از نگهدارنده‌های سفارشی استفاده می‌شود، چهارپایه ایمپلنت یا بیشتر قرار داده می‌شود و قالبی از ایمپلنت‌ها گرفته می‌شود، سپس لابراتوار دندان‌پزشکی یک میله فلزی سفارشی با اتصالات لازم جهت ثابت نگه داشتن دندان مصنوعی در جای خود می‌سازد. با استفاده از اتصالات متعدد و استفاده از اتصالات نیمه‌دقیق (مانند یک پین با قطر کوچک که از طریق دندان مصنوعی به سمت میله فشار می‌آورد) می‌توان گیر قابل توجهی ایجاد کرد، این امر امکان حرکت دندان مصنوعی را بسیار کم یا حذف می‌کند، اما در عین حال امکان خارج کردن آن را فراهم می‌سازد. بااین‌حال، همان چهار ایمپلنت که به گونه‌ای زاویه‌دار کاشته شده‌اند که نیروهای اکلوژال را توزیع کنند، ممکن است بتوانند یک دندان مصنوعی ثابت را با هزینه‌ها و تعداد پروسیجرهای مشابه، به‌طور بی‌خطر در جای خود محکم نگه دارند و به استفاده‌کننده از دندان مصنوعی، یک راه‌حل ثابت ارائه دهند.

از طرف دیگر، از اباتمنت‌های استاندارد برای نگه داشتن دندان‌های مصنوعی با استفاده از یک آداپتور نر متصل به ایمپلنت و یک آداپتور ماده درون دندان مصنوعی استفاده می‌شود. دو نوع شایع آداپتورها، نگهدارنده مدل گوی و کاسه و آداپتور مدل دکمه هستند. این نوع اباتمنت‌های استاندارد، در مقایسه با دندان‌های مصنوعی متداول، امکان حرکت دندان مصنوعی را فراهم می‌کنند، اما در عین حال، به اندازه کافی در دهان می‌مانند تا کیفیت زندگی دارندگان دندان مصنوعی را بهبود بخشند. صرف‌نظر از نوع آداپتور، قسمت مادگی آداپتور که در دندان مصنوعی قرار می‌گیرد، نیاز به تعویض دوره‌ای خواهد داشت، بااین‌حال به نظر نمی‌رسد تعداد و نوع آداپتور بر رضایت بیمار از پروتز برای گزینه‌های مختلف متحرک تأثیر بگذارد.

### نگهداری
پس از قرار دادن، ایمپلنت‌ها نیاز به تمیز کردن (مشابه دندان‌های طبیعی) با یک جرمگیر پریودنتال برای حذف هرگونه پلاک دارند. به دلیل خون‌رسانی ضعیف‌تر به لثه، باید در استفاده از نخ دندان احتیاط کرد. ایمپلنت‌ها با سرعتی مشابه دندان‌های طبیعی در دهان دچار تحلیل استخوان می‌شوند (برای مثال اگر کسی بیماری پریودنتال داشته باشد، یک ایمپلنت می‌تواند تحت تأثیر اختلال مشابهی قرار گیرد) اما در غیر این صورت، ماندگار خواهند بود. انتظار می‌رود که پرسلن روی تاج‌ها تقریباً هر ده سال تغییر رنگ دهد، بشکند یا نیاز به ترمیم داشته باشد، اگرچه بر اساس موقعیت قرارگیری تاج‌ها در دهان، نیروهای وارده از دندان‌های مقابل و جنس ماده ترمیمی، تفاوت قابل توجهی در طول عمر تاج‌های دندانی وجود دارد. در مواردی که از ایمپلنت‌ها برای نگه داشتن یک دندان مصنوعی کامل استفاده می‌شود، بسته به نوع اتصالات، لازم است که این رابط‌ها هر یک تا دو سال تعویض یا بازسازی شوند. هم‌چنین ممکن است برای تمیز کردن اطراف ایمپلنت‌ها، استفاده از شوینده دهان مفید باشد.

همان انواع تکنیک‌هایی که برای تمیز کردن دندان‌ها استفاده می‌شوند، برای حفظ بهداشت اطراف ایمپلنت‌ها نیز توصیه می‌شوند و می‌توانند به صورت دستی یا حرفه‌ای انجام شوند. نمونه‌هایی از این موارد می‌تواند استفاده از مسواک‌های نرم یا مسواک‌های بین دندانی با روکش نایلونی باشد. یک نکته مهم در طول درمان حرفه‌ای این است که ابزارهای فلزی ممکن است به سطح فلزی ایمپلنت یا اباتمنت آسیب برسانند که می‌تواند منجر به کلونیزاسیون باکتریایی شود. برای جلوگیری از این امر، ابزارهای مخصوصی با طراحی خاص وجود دارند که از پلاستیک سخت یا لاستیک ساخته شده‌اند. علاوه‌بر این، نشان داده شده است که شست‌وشو (دو بار در روز) با دهان‌شویه‌های آنتی‌میکروبیال مفید است. هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد یک نوع ماده آنتی‌میکروبی بهتر از نوع دیگر است.

پری‌ایمپلنتیت وضعیتی است که ممکن است به دلیل باکتری، پلاک یا طراحی نامناسب در اطراف ایمپلنت‌ها رخ دهد و شیوع آن در حال افزایش است. این بیماری به عنوان یک وضعیت برگشت‌پذیر به نام موکوزیت پری‌ایمپلنت آغاز می‌شود، اما در صورت عدم درمان می‌تواند به پری‌ایمپلنتیت تبدیل شود که منجر به شکست ایمپلنت می‌شود. افراد تشویق می‌شوند در مورد بهداشت دهان و نگهداری از ایمپلنت‌ها با دندان‌پزشک خود مشورت کنند. در صورت بروز پری‌ایمپلنتیت، مداخلات مختلفی مانند دبریدمان مکانیکی، شست‌وشوی آنتی‌میکروبیال و آنتی‌بیوتیک‌ها وجود دارد. هم‌چنین می‌توان از جراحی‌هایی مانند دبریدمان با فلپ باز برای از بین بردن باکتری‌ها، ارزیابی/صاف کردن سطح ایمپلنت یا ضدعفونی کردن سطح ایمپلنت استفاده کرد. شواهد کافی برای تعیین بهترین مداخله در مورد پری‌ایمپلنتیت وجود ندارد.

## خطرات و عوارض
### در حین جراحی
جاگذاری ایمپلنت‌های دندانی یک پروسیجر جراحی است و خطرات معمول جراحی از جمله عفونت، خون‌ریزی بیش‌ازحد و نکروز فلپ بافت اطراف ایمپلنت را به همراه دارد. ساختارهای آناتومیک مجاور، مانند عصب آلوئولار تحتانی، سینوس فکی و رگ‌های خونی، نیز می‌توانند هنگام ایجاد استئوتومی یا جاگذاری ایمپلنت آسیب ببینند. حتی زمانی که پوشش سینوس فکی توسط یک ایمپلنت سوراخ می‌شود، سینوزیت طولانی‌مدت نادر است. ناتوانی در قرار دادن ایمپلنت در استخوان برای ایجاد ثبات ایمپلنت (که به آن ثبات اولیه ایمپلنت گفته می‌شود) خطر شکست در استخوان‌یابی را افزایش می‌دهد.

### شش ماه اول
#### ثبات اولیه ایمپلنت
ثبات اولیه ایمپلنت به ثبات ایمپلنت دندان بلافاصله پس از کاشت اشاره دارد. ثبات ایمپلنت پیچ تیتانیومی در بافت استخوانی بیمار پس از جراحی را می‌توان به صورت غیرتهاجمی با استفاده از آنالیز فرکانس تشدید ارزیابی کرد. ثبات اولیه کافی ممکن است امکان بارگذاری فوری با بازسازی پروتز را فراهم سازد، اگرچه بارگذاری زودهنگام خطر بالاتری از شکست ایمپلنت را نسبت به بارگذاری متداول به همراه دارد.

اهمیت ثبات اولیه ایمپلنت به تدریج با بازسازی بافت استخوانی اطراف ایمپلنت در هفته‌های اول پس از جراحی کاهش می‌یابد و منجر به ثبات ثانویه می‌شود. ثبات ثانویه با تثبیت اولیه متفاوت است، زیرا نتیجه فرایند مداوم بازسازی استخوان در داخل ایمپلنت (استخوان‌یابی) است. هنگامی که این فرایند بهبودی کامل شود، ثبات مکانیکی اولیه به ثبات بیولوژیکی تبدیل می‌شود. ثبات اولیه تا زمانی که بازسازی استخوان، حمایت مکانیکی و بیولوژیکی ایمپلنت را به حداکثر برساند، برای موفقیت کاشت بسیار مهم است. بازسازی معمولاً در طول ۳–۴ هفته پس از کاشت رخ می‌دهد. ثبات اولیه ناکافی، یا تحرک اولیه زیاد ایمپلنت، می‌تواند منجر به شکست شود.

#### خطرات فوری پس از جراحی
# عفونت (آنتی‌بیوتیک‌های پیش از جراحی، خطر شکست ایمپلنت را تا ۳۳ درصد کاهش می‌دهند، اما بر خطر عفونت تأثیری ندارند). ۲. خون‌ریزی بیش‌ازحد ۳. شکست فلپ (کمتر از ۵ درصد)

### شکست در یکپارچه‌سازی
یک ایمپلنت بین هفته‌های ۸ تا ۲۴ آزمایش می‌شود تا مشخص شود که آیا یکپارچه شده است یا خیر. تنوع قابل توجهی در معیارهای مورد استفاده برای تعیین موفقیت ایمپلنت وجود دارد، رایج‌ترین معیارهای ذکر شده در سطح ایمپلنت عبارتند از: عدم وجود درد، تحرک، عفونت، خون‌ریزی لثه، شفافیت رادیوگرافی یا تحلیل استخوان پری‌ایمپلنت بیش از ۱٫۵ میلی‌متر. موفقیت ایمپلنت دندان به مهارت جراح، کیفیت و کمیت استخوان موجود در محل، و بهداشت دهان بیمار بستگی دارد، اما مهم‌ترین عامل ثبات اولیه ایمپلنت است. در حالی که در میزان عدم موفقیت ایمپلنت‌ها در یکپارچه‌سازی (به دلیل عوامل خطر فردی) تفاوت قابل توجهی وجود دارد، مقادیر تقریبی ۱ تا ۶ درصد است. شکست یکپارچه‌سازی نادر است، به‌ویژه اگر دستورالعمل‌های دندان‌پزشک یا جراح دهان توسط بیمار به دقت رعایت شود. ایمپلنت‌های با بارگذاری فوری ممکن است نرخ شکست بالاتری داشته باشند، احتمالاً به دلیل بارگذاری بلافاصله پس از تروما یا کشیدن دندان، اما این تفاوت با مراقبت و نگهداری مناسب کاملاً در محدوده واریانس آماری برای این نوع روش قرار دارد. اغلب، شکست استخوان‌یابی زمانی رخ می‌دهد که بیمار یا برای دریافت ایمپلنت بیش‌ازحد ناسالم باشد یا درگیر رفتاری شود که با بهداشت مناسب دندانی مغایرت داشته باشد، از جمله سیگار کشیدن یا مصرف مواد مخدر.

### بلندمدت
عوارض بلندمدتی که از ترمیم دندان با ایمپلنت ناشی می‌شود، مستقیماً به عوامل خطر بیمار و فناوری مربوط می‌شود. خطراتی مرتبط با زیبایی وجود دارد، از جمله خط لبخند بالا، کیفیت نامطلوب لثه و از بین رفتن پاپیلاها، مشکل در تطابق شکل دندان‌های طبیعی که ممکن است نقاط تماس نابرابر یا اشکال غیرمعمول داشته باشند، استخوان ازدست‌رفته، تحلیل‌رفته یا شکل‌گیری نامناسب آن، انتظارات غیرواقعی بیمار یا بهداشت ضعیف دهان و دندان. این خطرات می‌توانند مربوط به عوامل بیومکانیکی باشند، در مواردی که هندسه ایمپلنت‌ها از دندان‌ها به روشی مشابه دندان‌های طبیعی حمایت نمی‌کند، مانند زمانی که امتدادهای کانتی‌لیور وجود دارد، تعداد ایمپلنت‌ها کمتر از ریشه‌ها باشد یا دندان‌ها از ایمپلنت‌هایی که از آن‌ها پشتیبانی می‌کنند، بلندتر باشند (یک نسبت تاج به ریشه ضعیف). به همین ترتیب، ساییدن دندان‌ها، کمبود استخوان یا استفاده از ایمپلنت‌هایی با قطر کم، خطر بیومکانیکی را افزایش می‌دهند. در نهایت، خطرات تکنولوژیکی وجود دارد، که طی آن خود ایمپلنت‌ها می‌توانند به دلیل شکستگی یا از دست دادن گیر نسبت به دندان‌هایی که قرار است از آن‌ها پشتیبانی کنند، شکست بخورند.

فراتر از احتمال شکست مکانیکی که ممکن است به دلیل تناسب ضعیف پروتز، ساییدگی و پارگی یا اقدامات ناشی از کاربر مانند براکسیسم باشد، ایمپلنت‌های دندانی نیز در معرض موکوزیت پری‌ایمپلنت و پری‌ایمپلنتیت هستند، جایی که بافت لثه و توده استخوانی اطراف ایمپلنت جذب می‌شوند و ایمپلنت به تدریج شل می‌شود و باید خارج شود. علاوه بر این، اگرچه تیتانیوم به‌طور کلی توسط بدن به خوبی تحمل می‌شود، مواردی گزارش شده است که تجمع ذرات تیتانیوم آزادشده توسط ایمپلنت ممکن است باعث ایجاد پاسخ التهابی سیستمیک شود. از آنجا که هیچ مینای دندانی روی یک ایمپلنت وجود ندارد، برخلاف دندان‌های طبیعی به دلیل حفره‌ها از بین نمی‌رود. در حالی که مطالعات بلندمدت در مقیاس بزرگ اندک هستند، چندین مرور سیستماتیک بقای بلندمدت (پنج تا ده سال) ایمپلنت‌های دندانی را بسته به کاربرد بالینی آن‌ها، ۹۳–۹۸ درصد تخمین می‌زنند. در طول توسعه اولیه دندان‌های نگه‌دارنده ایمپلنت، همه تاج‌ها با پیچ به دندان‌ها متصل می‌شدند، اما پیشرفت‌های اخیر این امکان را فراهم کرده است که تاج‌ها با سیمان دندانی روی اباتمنت‌ها قرار داده شوند (شبیه به قرار دادن یک تاج روی دندان). این امر باعث ایجاد پتانسیلی شده است که سیمانی که در طول سیمان‌کاری از زیر تاج خارج می‌شود، در لثه گیر کند و باعث پری‌ایمپلنتیت شود (تصویر زیر را ببینید). اگرچه این عارضه می‌تواند رخ دهد، اما به نظر نمی‌رسد که در مقایسه با تاج‌های پیچ‌شونده، هیچ پری‌ایمپلنتیت اضافی در تاج‌های سیمان‌شونده وجود داشته باشد.

در ایمپلنت‌های مرکب (ایمپلنت‌های دو مرحله‌ای)، بین خود ایمپلنت و ساختار فوقانی (اباتمنت) شکاف‌ها و حفره‌هایی وجود دارد که باکتری‌ها می‌توانند از حفره دهان به آن‌ها نفوذ کنند. بعداً این باکتری‌ها به بافت مجاور بازمی‌گردند و می‌توانند باعث پری‌ایمپلنتیت شوند. معیارهای موفقیت پروتز دندانی متکی بر ایمپلنت از مطالعه‌ای به مطالعه دیگر متفاوت است، اما می‌توان آن را به‌طور کلی به شکست‌های ناشی از ایمپلنت، بافت‌های نرم یا اجزای پروتز یا عدم رضایت بیمار طبقه‌بندی کرد. رایج‌ترین معیارهای ذکر شده برای موفقیت عبارتند از: عملکرد حداقل پنج ساله در غیاب درد، تحرک، شفافیت رادیوگرافی و تحلیل استخوان پری‌ایمپلنت بیش از ۱٫۵ میلی‌متر روی ایمپلنت، عدم وجود چرک یا خون‌ریزی در بافت‌های نرم و وقوع عوارض فنی/نگهداری پروتز، عملکرد کافی و زیبایی در پروتز. علاوه بر این، بیمار در حالت ایده‌آل باید عاری از درد، بی‌حسی، قادر به جویدن و چشیدن باشد و از زیبایی ظاهری راضی باشد.

میزان عوارض بر اساس کاربرد ایمپلنت و نوع پروتز متفاوت است و در زیر فهرست شده‌اند:

### ایمپلنت‌های تاج تکی (۵ ساله)
# بقای ایمپلنت: ۹۶٫۸ درصد
# بقای تاج: فلز-سرامیک: ۹۵٫۴ درصد؛ تمام سرامیک: ۹۱٫۲ درصد؛ نرخ تجمعی شکستگی ونیر سرامیکی یا اکریلیک: ۴٫۵ درصد
# پری‌ایمپلنتیت: ۹٫۷ درصد تا ۴۰ درصد
# موکوزیت پری‌ایمپلنت: ۵۰ درصد
# شکستگی ایمپلنت: ۰٫۱۴ درصد
# شل شدن پیچ یا اباتمنت: ۱۲٫۷ درصد
# شکستگی پیچ یا اباتمنت: ۰٫۳۵ درصد

### دندان‌های مصنوعی کامل ثابت
# تحلیل عمودی پیشرونده استخوان، اما همچنان دارای عملکرد (پری‌ایمپلنتیت): ۸٫۵ درصد
# شکست پس از سال اول: ۵ درصد در پنج سال، ۷ درصد در ده سال
# بروز شکستگی ونیر در:
* ۵ سال: ۱۳٫۵ تا ۳۰٫۶ درصد،
* ۱۰ سال: ۵۱٫۹ درصد (۳۲٫۳ تا ۷۵٫۵ درصد با یک فاصله اطمینان ۹۵ درصدی)
* ۱۵ سال: ۶۶٫۶ درصد (۴۴٫۳ تا ۸۶٫۴ درصد با یک فاصله اطمینان ۹۵ درصدی)
# بروز شکستگی فریم در ۱۰ سال: ۶ درصد (۲٫۶ تا ۹٫۳ درصد با یک فاصله اطمینان ۹۵ درصدی)
# بروز نقص زیبایی در ۱۰ سال: ۶٫۱ درصد (۲٫۴ تا ۹٫۷ درصد با یک فاصله اطمینان ۹۵ درصدی)
# شل شدن پیچ پروتز: ۵ درصد در طول پنج سال تا ۱۵ درصد در طول ده سال

شایع‌ترین عارضه، شکستگی یا سایش ساختار دندان است، به ویژه بیش از ده سال که در آن دندان‌های مصنوعی ثابت ساخته‌شده از فلز-سرامیک در مقایسه با آن‌های ساخته‌شده از طلا-اکریلیک، بقای ده ساله به میزان قابل توجهی بالاتری دارند.

### دندان‌های مصنوعی متحرک (اوردنچرها)
# شل شدن گیر دندان مصنوعی متحرک: ۳۳ درصد
# دندان‌های مصنوعی که نیاز به روکش مجدد دارند یا گیره نگهدارنده آن‌ها شکسته است: ۱۶ تا ۱۹ درصد

## تاریخچه
left|thumb|سبد گرینفیلد: یکی از اولین نمونه‌های ایمپلنت درون استخوانی موفق، سیستم ایمپلنت گرینفیلد در سال ۱۹۱۳ بود.
thumb|right|برانمارک هنگام مطالعه سلول‌های استخوانی در استخوان ساق پای خرگوش با استفاده از محفظه تیتانیومی، نتوانست آن را از استخوان جدا کند. درک او از اینکه استخوان به تیتانیوم می‌چسبد، منجر به مفهوم ادغام استخوانی و توسعه ایمپلنت‌های دندانی مدرن شد. فیلم اشعه ایکس اصلی محفظه تعبیه شده در استخوان ساق پای خرگوش نشان داده شده است (توسط برانمارک در دسترس قرار گرفته است).thumb|رادیوگرافی پانورامیک از ایمپلنت‌های دندانی قدیمی، گرفته شده در سال ۱۹۷۸
thumb|right|ایمپلنت‌های تیغه‌ای یاقوت کبود که در گذشته استفاده می‌شدند.
شواهد باستان‌شناختی نشان می‌دهد که انسان‌ها هزاران سال است که سعی در جایگزینی دندان‌های ازدست‌رفته با ایمپلنت‌های ریشه‌ای شکل داشته‌اند. بقایای چین باستان (که قدمت آن‌ها به ۴۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد) دارای میخ‌های بامبوی کنده‌کاری‌شده‌ای هستند که به استخوان کوبیده شده‌اند تا جایگزین دندان‌های ازدست‌رفته شوند، و بقایای ۲۰۰۰ ساله از مصر باستان نیز دارای میخ‌هایی به همین شکل ساخته‌شده از فلزات گران‌بها هستند. برخی از مومیایی‌های مصری دارای دندان‌های پیوندی انسان یافت شده‌اند و در موارد دیگر، دندان‌هایی از عاج. اتروسک‌ها اولین پونتیک‌ها را با استفاده از نوارهای طلای منفرد در اوایل ۶۳۰ قبل از میلاد و شاید حتی زودتر تولید کردند. ویلسون پوپنو و همسرش در سال ۱۹۳۱، در محوطه‌ای در هندوراس که قدمت آن به ۶۰۰ پس از میلاد می‌رسد، آرواره پایینی یک زن جوان مایایی را یافتند که سه دندان پیشین آن با قطعاتی از صدف‌های دریایی، شکل داده شده به تقلید دندان، جایگزین شده بود. رشد استخوان در اطراف دو مورد از ایمپلنت‌ها، و تشکیل جرم دندان، نشان می‌دهد که آن‌ها علاوه بر زیبایی، کاربردی نیز بوده‌اند. این قطعه در حال حاضر بخشی از مجموعه استخوان‌شناسی موزه باستان‌شناسی و قوم‌شناسی پی‌بادی در دانشگاه هاروارد است.

در دوران مدرن، یک ایمپلنت کپی دندان در اوایل سال ۱۹۶۹ گزارش شد، اما آنالوگ دندان از جنس پلی‌متاکریلات به جای اینکه استخوان‌یابی شود، توسط بافت نرم محصور شده بود.

اوایل قرن بیستم شاهد تعدادی ایمپلنت ساخته‌شده از مواد مختلف بود. یکی از اولین ایمپلنت‌های موفق، سیستم ایمپلنت گرینفیلد در سال ۱۹۱۳ بود. ایمپلنت گرینفیلد، یک ایمپلنت ایریدیوپلاتین متصل به یک تاج طلا، شواهدی از استخوان‌یابی را نشان داد و چندین سال دوام آورد. اولین استفاده از تیتانیوم به عنوان یک ماده قابل کاشت توسط بوت، بیتون و داونپورت در سال ۱۹۴۰ انجام شد، که مشاهده کردند استخوان چقدر به پیچ‌های تیتانیومی نزدیک رشد کرده و در خارج کردن آن‌ها چقدر مشکل داشتند. بوت و همکارانش اولین پژوهشگرانی بودند که آنچه را که بعداً استخوان‌یابی نامیده می‌شود (نامی که بعدها توسط پر-اینگوار برنمارک به بازار عرضه شد) توصیف کردند. در سال ۱۹۵۱، گوتلیب لونتال میله‌های تیتانیومی را در خرگوش‌ها کاشت. نتایج مثبت لونتال او را به این باور رساند که تیتانیوم فلز ایده‌آلی برای جراحی است.

در دهه ۱۹۵۰، تحقیقاتی در دانشگاه کمبریج در انگلستان دربارهٔ جریان خون در موجودات زنده در حال انجام بود. این پژوهشگران روشی برای ساخت یک محفظه از تیتانیوم ابداع کردند که سپس در بافت نرم گوش خرگوش‌ها جاسازی می‌شد. در سال ۱۹۵۲، جراح ارتوپدی سوئدی، پر-اینگوار برنمارک، علاقه‌مند به مطالعه بهبودی و بازسازی استخوان بود. در طول زمان پژوهش خود در دانشگاه لوند، او «محفظه گوش خرگوش» طراحی شده در کمبریج را برای استفاده در استخوان ران خرگوش به کار گرفت. پس از مطالعه، او تلاش کرد این محفظه‌های گران‌قیمت را از خرگوش‌ها بازیابی کند و دریافت که قادر به خارج کردن آن‌ها نیست. برنمارک مشاهده کرد که استخوان به قدری به تیتانیوم نزدیک رشد کرده است که عملاً به فلز چسبیده است. برنمارک مطالعات بیشتری در مورد این پدیده، با استفاده از سوژه‌های حیوانی و انسانی انجام داد که همه این ویژگی منحصربه‌فرد تیتانیوم را تأیید کردند. لئونارد لینکو، در دهه ۱۹۵۰، یکی از اولین کسانی بود که ایمپلنت‌های تیتانیوم و دیگر فلزات را در استخوان‌های فک قرار داد. سپس دندان‌های مصنوعی به این قطعات فلزی متصل شدند. در سال ۱۹۶۵، برنمارک اولین ایمپلنت دندانی تیتانیومی خود را در یک داوطلب انسانی قرار داد. او شروع به کار در دهان کرد زیرا برای مشاهدات مستمر در دسترس‌تر بود و نرخ بالای دندان‌های از دست رفته در جمعیت عمومی، سوژه‌های بیشتری برای مطالعه گسترده ارائه می‌داد. او چسبندگی بالینی مشاهده شده استخوان با تیتانیوم را «استخوان‌یابی» نامید. از آن زمان، ایمپلنت‌ها به سه نوع اساسی تکامل یافته‌اند:
# «ایمپلنت‌های ریشه‌ای‌شکل»: رایج‌ترین نوع ایمپلنت که برای همه کاربردها نشان داده شده است. درون نوع ریشه‌ای ایمپلنت، تقریباً ۱۸ واریان وجود دارد که همه از تیتانیوم ساخته شده‌اند اما با اشکال و بافت‌های سطحی مختلف. شواهد محدودی نشان می‌دهد که ایمپلنت‌هایی با سطوح نسبتاً صاف کمتر از ایمپلنت‌هایی با سطوح زبرتر مستعد پری‌ایمپلنتیت هستند و هیچ مدرکی نشان نمی‌دهد که نوع خاصی از ایمپلنت دندانی موفقیت بلندمدت برتری دارد.
# «ایمپلنت زیگوماتیک»: یک ایمپلنت بلند که می‌تواند با عبور از سینوس فکی به استخوان گونه متصل شود تا یک دندان مصنوعی کامل بالایی را در صورت عدم وجود استخوان حفظ کند. در حالی که ایمپلنت‌های زیگوماتیک یک رویکرد نوآورانه به از دست دادن شدید استخوان در فک بالا ارائه می‌دهند، از نظر عملکردی هیچ مزیتی نسبت به پیوند استخوان نشان نداده‌اند اگرچه ممکن است بسته به اندازه بازسازی مورد نیاز، گزینه کمتر تهاجمی‌ای ارائه دهد. خطر کوچکی از عوارض پس از جراحی، مانند سینوزیت، عفونت بافت نرم، پارستزی و فیستول‌های دهانی-آنتورال وجود دارد.
# «ایمپلنت‌های با قطر کوچک»: ایمپلنت‌هایی با قطر کم با ساختار یک‌تکه (ایمپلنت و اباتمنت) هستند که گاهی اوقات برای نگهداری دندان مصنوعی یا لنگر ارتودنسی استفاده می‌شوند.

## جستارهای وابسته
* کارل ای. میش
* دنیس پی. تارنو
* لئونارد لینکوه
* میله‌های ایمپلنت
* اباتمنت چند واحدی
* ایمپلنت دندانی آنالوگ ریشه
* اتاق عمل

## واژه‌نامه
## منابع

## برای مطالعه

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون

رده:ایمپلنت‌ها
رده:پروتز
رده:تجهیزات دندان‌سازی
رده:جراحی دهان
رده:دندان‌پزشکی ترمیمی
رده:دندان‌پزشکی
رده:فناوری پزشکی
رده:ویکی‌سازی رباتیک