کمک (پرنده)

**کَمَک** یا **کَمَک مُرغ**، در اساطیر ایران و آئین زرتشت، نام پرنده‌ای غول‌پیکر و جادو اهریمنی است، که موجب تاریک شدن و بی باران ماندن زمین و خشک‌سالی و تباهی و ویرانی در آن می‌شود. این پرندهٔ عظیم الجُثّه، بدن خویش را در برابر نور و در برابر بارانی که از آسمان می‌بارید قرار می‌داد تا باران بر پشت او بریزد و هرگز به زمین نرسد. این پرندهٔ شوم، سرانجام با رشادت گرشاسب و هفت شبانه روز تیر افکندن وی به سوی او، نابود می‌شود و بر زمین می‌افتد.

داستان اسطورهٔ کَمَک، شباهتی عجیب با برخی افسانه‌های اساطیری چین باستان دارد و از جمله اسطورهٔ ده خورشید و نبرد یی، کماندار بزرگ آسمانی با نُه خورشید و نابودی این نُه تا به نفع بقای یک خورشید را در اسطوره‌های چینی یادآوری می‌کند. البته باید گفت که گرچه در برخی روایات کهن ایرانی و زرتشتی به اسطورهٔ کَمَک اشاره شده است، امّا در آثار دیگر زرتشتی و از جمله در بندهش فرنبغ دادگی، نشانی از این مرغ افسانه‌ای (کَمَک) نیست و این عده‌ای را بر آن داشته که این روایت را شکل تحریف گونه‌ای از روایات باستانی چین بدانند.

## شرح و معرفی
در کتاب فارسی *صد در [[بندهش]]*، و در روایت داراب هرمزدیار(۱/۶۴) دربارهٔ کَمَک چنین روایت شده که با زاده شدن او، زمین بی باران و بدون فروغ می‌ماند و رودها می‌خشکند. بر مبنای این روایت، کَمَک مردم و حیوانات را می‌بلعد و همه جا ویرانی و تباهی پدیدمی‌آورد.

ویرانی و تباهی پدیدآمده توسط کَمَک، تداوم دارد تا زمانی که سرانجام گرشاسب او را نابود می‌کند و آبادانی و فراوانی را به زمین بازمی‌گرداند.

در این روایت گرشاسب، خطاب به اورمزد می‌گوید:

«ای دادار اورمزد! مرا بیامرز و روان من را در بهشت جایگاه بخش، که چون *کَمَک مُرغ* پدید آمد، پر بر سر همهٔ جهانیان بازداشت و جهان تاریک کرد و هر باران که می‌بارید، بر پشت او می‌بارید و به دُم به دریا می‌ریخت و نمی‌گذاشت قطره‌ای در جهان ببارد. بدینسان همهٔ جهان از قحط و نیاز تباه شد. [و چنان‌که] مُرغ گندم چیند، او(=کَمَک) [هر آنچه از نعمت و وفور در جهان بود]، می‌خورد و هیچ‌کس تدبیر او، نتوانستی کردن.

سرانجام، من (=گرشاسپ)، تیر و کمان برگرفتم و هفت شبان روز، چونان که باران بارد، تیر می‌انداختم و بر دو بال او می‌زدم، تا بال او سست شد و به زیر افتاد. [وی(=کَمَک)، در هنگام به زیر افتادن نیز]، بسیاری از مردمان را در زیر گرفت و هلاک کرد. من به گرز، منقار وی خُرد کردم، که اگر من آن نکردی، او عالم را خراب کردی و هیچ‌کس بنماندی.

و این زور و قوّت مرا، تو ای اورمزد دادار داده بودی، وگرنه مرا توانائی آن نبود.»

## ارتباط با اساطیر چین
آنچه که در روایات افسانه‌ای و اساطیری ایران پیرامون کَمَک آمده است، شباهتی عجیب با برخی افسانه‌های موجود در مورد برخی اساطیر چین دارد و این می‌تواند نشانه‌ای از پیوند میان اساطیر آسیایی و به‌طور کلی اساطیر شرقی باشد:

در اساطیر چین، پس از فرمانروائی خاقان یائو و به هنگام انتقال فرمانروائی به خاقان شون، به ناگاه ده خورشید در آسمان پدیدار می‌شوند و زمین را از تَفِ خویش، به آتش می‌کشند، [طوریکه در آنجا نیز زمین بی باران می‌ماند و سرچشمه‌های آب‌ها می‌خشکند و خشکسالی بیداد می‌کند و....]، تا اینکه سرانجام، یی، کماندار بزرگ آسمان، نُه خورشید را با بارانی از تیرهای خود از آسمان به زیر می‌کشد و زمین را از قحطی و تباهی می‌رهاند؛ یعنی در آنجا یی کمانگیر، درست همان نقشی را ایفا می‌کند که در اینجا، گرشاسب در مواجهه با کَمَک مُرغ به انجام رسانیده است.

*جی کارنوی*، اسطوره‌شناس معروف نیز، روایت کَمَکِ اسطوره‌ای را، شکل تحریف شده‌ای از برخی داستان‌های اساطیری چین همچون داستان طوفان بزرگ و اسطورهٔ ده خورشید و نبرد یی کماندار آسمان با نُه خورشید جادویی می‌داند.

## جستارهای وابسته
* فهرست جانداران افسانه‌ای

## منابع

* 
* 

رده:آفریده‌های افسانه‌ای زرتشتی
رده:اسطوره‌شناسی ایرانی
رده:پرندگان افسانه‌ای