پیمان نجات فضانوردان

**پیمان نجات فضانوردان، بازگرداندن فضانوردان و بازگرداندن اجسام پرتاب شده به فضای بیرونی جو زمین** با نام معمول **پیمان نجات** یک توافق بین‌المللی است که حقوق و الزاماتی را برای کشورهای عضو دربارهٔ نجات فضانوردان در فضا ایجاد می‌کند. متن این توافق در ۱۹ دسامبر ۱۹۶۷ با اجماع عمومی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد طی قطع‌نامه ۲۳۴۵ پذیرفته و در ۳ دسامبر ۱۹۶۸ اجرایی شد. مفاد این پیمان، بیان دقیقی از بند پنجم پیمان فضایی ماورای جو است. اما با وجود بیان دقیق‌تر با جزئیات بیشتر از بند پنجم پیمان فضای بیرونی، این پیمان هنوز دارای نکات مبهم بسیاری است که بیان تفسیرهای گوناگون را ممکن می‌سازد. نظارت بر اجرای این پیمان بر عهده کمیته سازمان ملل در امور استفاده صلح‌آمیز از فضا است.
## تاریخچه
مجمع عمومی سازمان ملل در ۱۹ دسامبر ۱۹۶۷ طی قطع‌نامه ۲۳۴۵ متن پیمان نجات را به رسمیت شناخت. این قطع‌نامه در ۲۲ آوریل ۱۹۶۸ به امضا گذاشته و در ۳ دسامبر ۱۹۶۸ اجرایی شد. تا ماه مه ۲۰۱۳، ۹۲ کشور آن را تصویب، ۲۴ کشور آن را امضا کرده ولی در داخل کشور خود تصویب نکرده و ۲ سازمان دولتی بین‌المللی آژانس فضایی اروپا و سازمان اروپایی بهره‌برداری از ماهواره‌های هواشناسی پذیرش و تعهد خود را در قبال حقوق و الزامات این پیمان اعلام کرده‌اند.

## مفاد اصلی
بر اساس توافق نجات، هر یک از کشورهای عضو که از وضعیت جسمی یا روحی نامناسب پرسنل یک سفینه فضایی آگاهی پیدا می‌کند باید به مقامات کشور پرتاب‌کننده و دبیرکل سازمان ملل متحد اطلاع دهد.

طبق این توافق، همه کشورهای عضو باید تمامی امکانات خود را برای نجات پرسنل یک فضاپیما که به هر دلیل مانند تصادف، وضعیت نامناسب جسمی یا روحی، وضعیت اضطراری یا فرود غیر عمدی در خاک آن‌ها فرود می‌آیند بکار گیرند. اگر وضعیت نامناسب در بالای آسمان هر کشوری پیش بیاید آن کشور موظف به پیگیری و نجات فضانوردان است.

## تغییرات بنیادی پس از پیمان فضای بیرونی جو

### افرادی که باید حفاظت شوند
پیمان فضایی ماورای جو به‌طور کلی میگوید که "فضانوردان" باید به هر صورت ممکن توسط کشورهای عضو، پشتیبانی شوند. اما این پیمان تعریف مشخصی برای عبارت "فضانورد" بیان نکرده‌است. زیرا معلوم نیست که این عبارت شامل گردشگر فضایی می‌شود یا نه؟ منظور از "گردشگر فضایی" کسی است که دوره‌های آموزشی معمول برای فضانوردی را پشت سر نگذاشته است.

پیمان نجات با بیان عبارت "پرسنل یک فضاپیما" به جای "فضانورد" سعی در بیان واضح‌تر برای کسی دارد که نیازمند پشتیبانی یا دریافت کمک است. اگرچه این عبارت نیز مفهوم نامشخصی دارد. آیا "پرسنل یک سفینه" که سوار بر فضاپیما هستند (مانند یک گردشگر در پرواز شرکت ویرجین گلکتیک) نیز پرسنل یک سفینه فضایی به حساب می‌آیند یا نه؟

### پرداخت هزینه تعمیر جسم فضایی
در مواقعی که یک جسم فضایی ساخت انسان یا تکه‌های آن بر روی زمین کشوری غیر از کشور سازنده (که عضو پیمان است) فرود آید کشور میزبان (در صورت درخواست کشور صاحب جسم فضایی) باید آن را تعمیر و به کشور صاحب بازگرداند. پیمان توافق می‌گوید که کشور صاحب جسم فضایی باید هزینه تعمیر و بازگردانی را به کشور میزبان پرداخت نماید.

## نجات در فضا
در زمانی نگارش پیش‌نویس این معاهده، به خاطر توانایی محدود حتی پیشرفته‌ترین کشورهای دارای فناوری فضایی، چشم‌انداز نجات مسافران فضایی امری بعید به نظر می‌رسید. اما امروز این موضوع امکان‌پذیر است. برای نمونه، ایستگاه فضایی بین‌المللی و ایستگاه فضایی میر در صورت بروز حادثه در زمان چرخش در مدار خود، هر دو از فضاپیمای سایوز روسی به عنوان راه فرار یا نجات دیگران استفاده می‌کنند.

پس از حادثه پیش آمده برای فضاپیمای کلمبیا در سال ۲۰۰۳ ناسا اقدام به آماده سازی STS-3xx کرد که پیشرفت مهمی در امر نجات فضانوردان به حساب می‌آید. اگرچه به خاطر تعطیلی برنامه شاتل‌های فضایی این وسیله هرگز به‌طور عملی آزمایش نشد.

## انتقادها
پیمان نجات به علت ارائه تعاریف مبهم، مورد انتقاد است. به خصوص به اینکه تعریف مشخصی از اینکه چه کسی باید نجات داده شود و اینکه فضاپیما و قطعات آن چیستند ارائه نمی‌دهد.

اینکه بار مالی انجام عملیات نجات بر عهده چه کسی هست در این پیمان مشخص نیست. از سوی دیگر در صورت سقوط یک فضاپیما در کشوری دیگر، هیچ براوردی از مقدار هزینه عملیات تعمیر ارائه نمی‌کند.

## پانویس

## منابع
* 
* Agreement on the Rescue of Astronauts, the Return of Astronauts and the Return of Objects Launched into Outer Space (Full Text)

رده:ارکان فرعی مجمع عمومی سازمان ملل متحد
رده:پیمان‌نامه‌های سازمان ملل متحد
رده:پیمان‌نامه‌های فضایی
رده:حقوق فضا
رده:سازمان‌های فضایی
رده:معاهده‌های آرژانتین
رده:معاهده‌های آفریقای جنوبی
رده:معاهده‌های آلمان غربی
رده:معاهده‌های آنتیگوآ و باربودا
رده:معاهده‌های اتحاد شوروی
رده:معاهده‌های اتریش
رده:معاهده‌های اروگوئه
رده:معاهده‌های اسپانیای فرانکو
رده:معاهده‌های استادو نوو (پرتغال)
رده:معاهده‌های استرالیا
رده:معاهده‌های اسرائیل
رده:معاهده‌های اسلواکی
رده:معاهده‌های اسلوونی
رده:معاهده‌های اسواتینی
رده:معاهده‌های اکوادور
رده:معاهده‌های السالوادور
رده:معاهده‌های اندونزی
رده:معاهده‌های ایالات متحده آمریکا
رده:معاهده‌های ایتالیا
رده:معاهده‌های ایرلند
رده:معاهده‌های ایسلند
رده:معاهده‌های باربادوس
رده:معاهده‌های باهاما
رده:معاهده‌های بریتانیا
رده:معاهده‌های بلژیک
رده:معاهده‌های بوتسوانا
رده:معاهده‌های بوسنی و هرزگوین
رده:معاهده‌های پاپوآ گینه نو
رده:معاهده‌های پادشاهی لائوس
رده:معاهده‌های پادشاهی یونان
رده:معاهده‌های پاکستان
رده:معاهده‌های پرو
رده:معاهده‌های تایلند
رده:معاهده‌های ترکیه
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به آنتیل هلند
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به آنگویلا
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به برمودا
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جبل‌الطارق
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به جزایر پیت‌کرن
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر فارو
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر فالکلند
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر کیمن
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر ویرجین بریتانیا
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به سنت هلن، اسنشن و تریستان دا کونا
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به مونتسرات
رده:معاهده‌های تونس
رده:معاهده‌های تونگا
رده:معاهده‌های جمهوری چک
رده:معاهده‌های جمهوری خلق بلغارستان
رده:معاهده‌های جمهوری خلق چین
رده:معاهده‌های جمهوری خلق لهستان
رده:معاهده‌های جمهوری خلق مجارستان
رده:معاهده‌های جمهوری خلق مغولستان
رده:معاهده‌های آلمان شرقی
رده:معاهده‌های جمهوری سوسیالیستی اوکراین شوروی
رده:معاهده‌های جمهوری سوسیالیستی بلاروس شوروی
رده:معاهده‌های جمهوری سوسیالیستی رومانی
رده:معاهده‌های چکسلواکی
رده:معاهده‌های چین
رده:معاهده‌های دانمارک
رده:معاهده‌های دودمان پهلوی
رده:معاهده‌های دولت نظامی برزیل
رده:معاهده‌های زامبیا
رده:معاهده‌های ژاپن
رده:معاهده‌های سان مارینو
رده:معاهده‌های سری‌لانکا
رده:معاهده‌های سنت وینسنت و گرنادین‌ها
رده:معاهده‌های سنگاپور
رده:معاهده‌های سوریه
رده:معاهده‌های سوئد
رده:معاهده‌های سوئیس
رده:معاهده‌های سیشل
رده:معاهده‌های شیلی
رده:معاهده‌های صربستان و مونته‌نگرو
رده:معاهده‌های عراق بعثی
رده:معاهده‌های فرانسه
رده:معاهده‌های فنلاند
رده:معاهده‌های فیجی
رده:معاهده‌های قبرس
رده:معاهده‌های قزاقستان
رده:معاهده‌های قطر
رده:معاهده‌های کامرون
رده:معاهده‌های کانادا
رده:معاهده‌های کره جنوبی
رده:معاهده‌های کوبا
رده:معاهده‌های کویت
رده:معاهده‌های گابن
رده:معاهده‌های گامبیا
رده:معاهده‌های گرجستان
رده:معاهده‌های گویان
رده:معاهده‌های گینه بیسائو
رده:معاهده‌های لازم‌الاجرا در ۱۹۶۸ (میلادی)
رده:معاهده‌های لبنان
رده:معاهده‌های ماداگاسکار
رده:معاهده‌های مالدیو
رده:معاهده‌های مراکش
رده:معاهده‌های مصر
رده:معاهده‌های مصوب‌شده در ۱۹۶۷ (میلادی)
رده:معاهده‌های مصوب‌شده در ۱۹۶۸ (میلادی)
رده:معاهده‌های مکزیک
رده:معاهده‌های موریس
رده:معاهده‌های مونته‌نگرو
رده:معاهده‌های نپال
رده:معاهده‌های نروژ
رده:معاهده‌های نیجر
رده:معاهده‌های نیجریه
رده:معاهده‌های نیوزیلند
رده:معاهده‌های هلند
رده:معاهده‌های هند
رده:معاهده‌های یوگسلاوی
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به آروبا
رده:قلمروهای گسترش‌یافته به گرینلند