پرواز ۹۵۶ ایران ایرتور

**پرواز شماره ۹۵۶ هواپیمایی ایران ایرتور**، یک پرواز تجاری داخلی متعلق به هواپیمایی ایران ایرتور از مبدأ فرودگاه بین‌المللی مهرآباد تهران به مقصد فرودگاه بین‌المللی خرم‌آباد بود که در ساعت ۰۷:۰۴ صبح روز سه‌شنبه ۲۳ بهمن ۱۳۸۰ تیک‌آف کرد. مکالمه خلبان هواپیما پس از حدود ۳۰ دقیقه، در نزدیکی فرودگاه مقصد، با برج مراقبت قطع شد و هواپیما در ساعت ۰۷:۳۲ صبح پس از برخورد به سفیدکوه در ارتفاع ۹۱۰۰ پایی (تقریباً ۲۸۰۰ متر از سطح دریا) سقوط کرد. در این حادثه همهٔ ۱۱۹ سرنشین این پرواز کشته شدند. کاپیتان پرویز احمدی‌فر و کمک خلبان ثامر زهیری هدایت این پرواز را برعهده داشته‌اند.

## هواپیما
بندانگشتی|هواپیمای توپولوف-۱۵۴
هواپیما سانحه دیده از نوع توپولف تی یو-۱۵۴ بود که در سال ۱۹۹۱ با سریال ۰۸۷۱ و شماره کارخانه 91A871 برای شرکت آئروفلوت ساخته شد و مدتی نیز در جمهوری آذربایجان و بلغارستان پرواز کرد.

از ۱ بهمن ۱۳۸۰، این هواپیما با رجیستر EP-MBS به اجاره شرکت ایران‌ایرتور درآمد و تنها ۱۴ روز پس از ورود به ایران در ۲۳ بهمن ۱۳۸۰ دچار سانحه شد. طی ۱۴ روز حضور در ایران، این هواپیما مجموعا ۸۰ ساعت پرواز شامل ۷۵ نشست و برخاست داشت. همچنین، تا قبل از تحویل به ایرتور ۱۲۶۱۰ ساعت عمليات پروازی شامل ۵۴۴۱ نشست و برخاست انجام داده بود.

## بررسی علت سانحه

کمیته بررسی علل سوانح هوایی، تابع سازمان هواپیمایی کشوری، علت سانحه را اشتباه خلبان پرواز اعلام کرد. گویا هواپیما در ارتفاع ۹۰۰۰ پایی قرار داشته و پس از رسیدن به زاویه ۲۶۵ درجه نسبت به دستگاه کمک ناوبری VOR باید بلافاصله باید به سمت راست گردش می کرده تا در راستای باند ۱۱ فرودگاه خرم‌آباد و رو به شرق جغرافیایی قرار می‌گرفت.  هواپیما از راستای باند 11 در فرودگاه عبور می‌كند اما گردش به راست نكرده و همچنان به سمت شمال ادامه مسیر می‌دهد. هواپیما بعد از طی ۲ مایل وارد مه می شود و خلبان هیچ دیدی ندارد. هواپیما با سرعتی بیش از ۳۵۰ کیلومتر بر ساعت در ارتفاع ۹۱۰۰ پایی به کوههای سفیدکوه می رسد. مه و سرعت زیاد هواپیما مانع از این می شود که خلبان قله ۱۰۰۰۰ پایی کوه را به موقع ببیند، هواپیما به کوه برخورد کرده و منفجر می‌شود.

معدن داران و روستائیان چم پلک، شیخ گل و چگنی،‌ بخش چگنی، با صدای مهیب انفجاری در هوای مه آلود و در ارتفاعات صخره ای پر از برف سفیدکوه، آتش و دود حجیمی را دیدند که به هوا بلند شد. آن‌ها پس از این واقعه خود را به پاسگاه انتظامی سرآسياب رساندند و اطلاع دادند هواپیمایی را در آسمان روستا ديده‌اند كه در هوای مه‌آلود با صخره‌ها برخورد كرده است و پس از انفجار شدید متلاشی شده است. گروه نجات هوانیروز ارتش فعال شده و پایگاه مسجد سلیمان دو فروند بالگرد  و از پایگاه کرمانشاه یک فروند بالگرد به محل اعزام شدند، ولی به علت بدی هوا به پایگاههای خود برگشتند. همچنین یک بالگرد از اصفهان به محل سانحه حرکت کرد ولی در حوالی خرم آباد علیرغم پرواز یک ساعت و نیمه، به دلیل بدی آب و هوا، از توده هوا نتوانستند عبور کنند و به اصفهان بازگشتند.  در همین راستا تیپ ۲ لشگر ۸۴ گروه زمینی ارتش به محل سانحه حرکت کرد، ولی به علت ارتفاعات صعب العبور، نتوانسته اند خود را به محل برسانند. سرانجام بعداز ۲ روز، هوای خرم‌آباد صاف و آفتابی شد تا از نخستين ساعات صبح ۲۵ بهمن‌ماه تلاش برای انتقال اجساد قربانيان سانحه هوایی آغاز شود. به علت سختی مسیر و بدی آب‌وهوا، عملیات جمع‌آوری اجساد و لاشه هواپیما بیش از یک هفته زمان برد و بعد از گذشت ۱۱ روز جعبه سیاه هواپیما توسط یكی از نیروهای امدادیِ سپاه پیدا و تحویل کمیتهٔ بررسی علت سانحه شد. پس از بررسی، سازمان هواپیمایی كشور اشتباه انسانی (خلبان) را عامل اصلی بروز اين حادثه اعلام كرد.

اینکه چرا خلبان مرحوم  احمدی‌فر تغییر مسیر نداده از ابهامات این سانحه است. ممکن است تاخیر در عقربه تایید گذر از نقطه مربوطه در نمایشگر آنالوگ VOR باعث شده که کروی پرواز متوجه اشتباه خود نشوند. به گفتهٔ کمیتهٔ بررسی علل سوانح هوایی، پیام های برج مراقبت به دلیل کوه های مرتفع اطراف باند به احمدی فر نمی‌رسید و ارتباط قطع شده بود.

بعد از این سانحه شایعات زیادی در مورد علت سقوطِ این هواپیما شکل گرفت، نشأت گرفته از اینکه سقوط هواپیما درست یک روز بعد از ۲۲ بهمن اتفاق افتاد و این باعث شد که همیشه یک ابهام در اذهان عمومی مردم ایران در مورد دلیل این سانحه باقی بماند. سقوط و هدف‌گیریِ اشتباهیِ هواپیمای پی‌اس۷۵۲ با موشک، و اعلاماتِ دروغینِ مسئولین بلافاصله پس از آن در سال ۱۳۹۸، گمانه‌زنی‌ها را مجدداً تقویت کرد. اما در حال حاضر، دلیل کافی و منطقی بر اثبات این شایعات وجود ندارد. چیزی که در این سانحه مسجل هست اشتباه خلبان و انحراف از مسیر در طرح تقرب به باند بوده است؛ ولی اینکه بعد از این انحراف تا برخورد به کوه چه اتفاقی می افتد نامشخص است.

## اسامی قربانیان

## جستارهای وابسته
* فهرست سوانح هوایی در ایران

## منابع

رده:استان لرستان
رده:ایران در ۱۳۸۰
رده:ایران در ۲۰۰۲ (میلادی)
رده:حوادث و سوانح ایران‌ایر
رده:حوادث و سوانح توپولف تی‌یو-۱۵۴
رده:حوادث و سوانح شرکت‌های هواپیمایی ایران
رده:حوادث و سوانح هوایی پرواز هدایت‌شده به روی زمین
رده:حوادث و سوانح هوایی در ۱۳۸۰
رده:حوادث و سوانح هوایی در ۲۰۰۲ (میلادی)
رده:حوادث و سوانح هوایی در ایران
رده:فوریه ۲۰۰۲ (میلادی)
رده:فاجعه‌های ۲۰۰۲ (میلادی) در ایران