open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فرهنگستان

**فرهنگستان** یا **آکادِمی**  مؤسسه‌ای پژوهشی یا آموزشی برای آموزش عالی، پژوهش، یا عضویت افتخاری است.

اکنون در ایران چهار فرهنگستانِ فعال وجود دارد: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، فرهنگستان علوم، فرهنگستان علوم پزشکی، و فرهنگستان هنر.

## ریشه‌شناسی
فرهنگستان را در یونان باستان، «آکادِمیا»  می‌گفتند. کاربرد این واژه به شکل یونانیِ آن به سال ۳۸۵ پیش از میلاد برمی‌گردد؛ زمانی‌که افلاطون در دبیرستانی در شمال آتن در یونان، مدرسه‌ای برای خردورزی و فلسفه و آموزش بنیاد نهاد.

در لغت‌نامهٔ دهخدا فرهنگستان. [ ف َ هََ گ ِ ] ( اِ مرکب ) ( از: فرهنگ + ستان ، پسوند ). در زبان پهلوی فرهنگستان به معنی مدرسه و مکتب است و در سالهای اخیر این لغت را معادل آکادمی یعنی انجمن عالی ادیبان و نویسندگان ودانشمندان برگزیده اند. ( از حاشیه برهان چ معین ).

- فرهنگستان ایران ؛ برای حفظ و توسعه و ترقی زبان فارسی در خرداد 1314 انجمنی از 24 نفر از فحول دانشمندان ، بنام فرهنگستان ایران تشکیل شد که در پیراستن زبان فارسی و جلوگیری از تعصبات افراطی و تسجیل اصطلاحات علمی و تعیین قواعد برای اخذ یا رد لغات خارجی و تهیه مقدمات تألیف فرهنگ و دستور زبان فارسی اقدامات مفیدی کرد. ( از تاریخ فرهنگ ایران عیسی صدیق ص 356 ).

فرهنگ عمید واژه فرهنگستان-ا. مر.(فَ هَ گِ) ((پهلوی frahangisān)) مدرسه، مکتب، محل‌ تعلیم و تربیت. مجمع یا انجمنی از سر آمدان علوم و فنون.[۳]

## جستارهای وابسته
* فرهنگستان زبان و ادب فارسی
* فرهنگستان علوم
* فرهنگستان علوم پزشکی
* فرهنگستان هنر
* فرهنگستان ایران
* فرهنگستان زبان ایران
* فهرست فرهنگستان‌های جهان

## منابع
۳.فرهنگ عمید.

رده:آکادمی
رده:آکادمی‌ها
رده:اصطلاح‌شناسی آکادمیک
رده:افلاطون
رده:انواع مدرسه
رده:تاریخ ایده‌ها
رده:فرهنگستان‌ها
آلفا

واژه آلفا به معنی‌های زیر بکار می‌رود:
* آلفا (حرف) نخستین حرف از حروف الفبای یونانی
* ذرات آلفا نام ذره‌ای در شیمی
* نام یک کانال تلویزیونی گجراتی
* جوخه آلفا، یکی از جوخه‌های ویژه روسیه
* سطح آلفا نوعی حالت نیمه هوشیاری توام با تمرکز در انسان
*به قوی ترین و بزرگ ترین گرگ گله (گرگ ماده و یا نر) گرگ آلفا گفته می شود
*اندروید نسخه آلفا یا ۱.۰
*آلفا؛ فیلمی ماجراجویی محصول ۲۰۱۸ آمریکا
*در فیزیک، به عنوان ضریب انبساط طولی اجسام در فیزیک، به عنوان ضریب دمایی مقاومت ویژه

رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی
رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی نهاد آموزشی
رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی مکان‌ها
چرخانه

[بندانگشتی|250px|چپ|تصویر روتور و [ایستانه|استاتور (روتور در سمت چپ، استاتور در سمت راست)]]
**روتور**  یا **چرخانه** به بخش چرخندهٔ یک دستگاه یا ماشین می‌گویند.

این روتورها را می‌توان در دستگاه‌هایی مانند موتور، تلمبه یا هلیکوپتر دید.
به بخشی از دستگاه که نمی‌چرخد ایستانه می‌گویند.

روتور از چندین قطعه مجزای باریک فولادی که میان‌شان میله‌هایی از مس یا آلومینیوم تعبیه شده ساخته شده است. در رایج‌ترین نوع روتور (روتور قفس سنجابی) این میله‌ها در انتهای خود به صورت الکتریکی و مکانیکی به وسیلهٔ حلقه‌هایی به هم متصل شده‌اند. تقریباً ۹۰ درصد از موتورهای القایی دارای چرخانه قفس سنجابی می‌باشند و این به خاطر آن است که این نوع روتور ساختی مستحکم و ساده دارد. این چرخانه از هسته‌ای چند تکه استوانه‌ای با محوری که شکافهای موازی برای جادادن رساناها درون آن دارد تشکیل شده است. هر شکاف یک میله مسی یا آلومینیومی یا آلیاژی را شامل می‌شود. در این میله‌ها به‌طور دائمی به وسیلهٔ حلقه‌های انتهایی آن‌ها همچنان که در شکل دو مشاهده می‌شود مدار کوتاه برقرار است. چون این نوع مونتاژ درست شبیه قفس سنجاب است، این نام برای آن انتخاب شده است. میله‌های چرخانه دقیقاً با محور موازی نیستند؛ در عوض به دو دلیل مهم قدری اریب نصب می‌شوند:
* دلیل اول آنکه موتور با کاهش صوت مغناطیسی بدون صدا کارکرده و برای آنکه از هارمونیکها در شکاف‌ها کاسته شود.
* دلیل دوم آن است که گرایش روتور به هنگ کردن کمتر شود. دندانه‌های روتور به خاطر جذب مغناطیسی مستقیم (محض) تلاش می‌کنند که در مقابل دندانه‌های استاتور باقی بمانند. این اتفاق هنگامی می‌افتد که تعداد دندانه‌های روتور و استاتور برابر باشند.

روتور به وسیلهٔ مهارهایی در دو انتها روی محور نصب شده؛ یک انتهای محور در حالت طبیعی برای انتقال نیرو بلندتر از طرف دیگر گرفته می‌شود. ممکن است بعضی موتورها محوری فرعی در طرف دیگر (غیرگردنده - غیرمنتقل‌کننده نیرو) برای اتصال دستگاه‌های حسگر حالت (وضعیت) و سرعت داشته باشند. بین استاتور و روتور شکافی هوایی موجود است. بعلت القا انرژی از استاتور به روتور منتقل می‌شود. گشتاور نیرو تولیدشده به چرخانه نیرو داده و سپس برای چرخیدن به آن نیرو می‌کند. صرف نظر از چرخانه استفاده شده قواعد کلی برای دوران یکی است.

لرزش روتور پروانهٔ اصلی باعث لرزش خطرناک هلیکوپتر بر روی زمین و تشدید شدن آن در پایه‌های لندینگ گیر می‌شود که به آن تشدید زمینی  می‌گویند.

## جستارهای وابسته
* ایستانه (استاتور)

## منابع

* وب سایت هوپا
* ویکی‌پدیای انگلیسی

رده:موتورهای الکتریکی
آبدره

[بندانگشتی| [گیرانگرفیورد یک آبدره در نروژ]]
**آبدَره** یا **فیورد**  شاخابهٔ باریک و ژرفی از دریا است که در خشکی پیش رفته باشد. آبدره معمولاً دارای دیواره‌های پرشیب و تندی است. این دیواره‌ها در پی زیر آب رفتن دامنه‌های کوه‌ها یا ادامه فرسایش یخچالی زیاد و عمیق شدن یک دره ساحلی تشکیل یافته‌ است.

پدیده آبدره در کرانه‌های نروژ بسیار دیده می‌شود. واژه انگلیسی برای آبدره یعنی Fjord هم از زبان نروژی آمده‌است.

آبدره‌ها معمولاً در نقاطی دیده می‌شوند که یخگیری‌های کهن یا امروزه به درون رویه دریا کشیده شده باشند. آبدره زمانی تشکیل می‌شود که یک یخچال طبیعی به دریا رسیده و آب شود. یخچال‌ها معمولاً دره‌های U شکل ویژه خود را بر می‌کنند. این آب شدن یخچال، دره‌ای پرشیب و باریک برجا می‌گذارد که آب دریا در آن می‌ریزد. این ریزش دریاچه‌ای ژرف و باریک پدید می‌آورد (گاه تا ژرفای ۱۳۰۰ م) که به دریا پیوند دارد.
[بندانگشتی|مجموعه‌ای از آبدره‌ها در [گرینلند]]
یخرفت پایانه‌ای، که از سوی یخچال به پایین دره رانده می‌شود در دهانه آبدره در زیر آب برجا می‌ماند. این روند باعث می‌گردد تا آب در گلوگاه یک آبدره نسبت به پشت گلوگاه آن کم ژرفتر باشد.

## جستارهای وابسته
* خور (جغرافیا)

## منابع

* جعفری، عباس: *فرهنگ بزرگ گیتاشناسی،* تهران، چاپ دوم ۱۳۷۲. (اصطلاح آبدره نیز از این منبع گرفته شده).
* ویکی‌پدیای انگلیسی.

رده:آب‌دره‌ها
رده:اصطلاحات جغرافیا
رده:دریاچه‌ها
رده:زمین‌چهرهای ساحلی و اقیانوسی
رده:زمین‌چهرهای یخچالی
رده:یخچال‌شناسی
یخسار

بندانگشتی|چپ|260px|رویهٔ قطب جنوب به‌وسیلهٔ یخسار پوشیده شده است.
**یَخسار** یک توده بسیار بزرگ و ضخیم از یخ است که روی خشکی قرار دارد. به عبارتی دیگر، یخسار انبوهه‌ای از یخ حاصل از یخچال طبیعی است که پهنهٔ پیرامون خود را بپوشاند و از ۵۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع بزرگ‌تر باشد. یخسارها از جزیره‌های یخی یا یخچال‌ها بزرگ‌ترند.

به‌طور خلاصه، یخسار یک صفحه یخی غول‌پیکر در خشکی است که از برف‌های فشرده شده در طول هزاران سال به وجود آمده و آنقدر بزرگ است که می‌تواند یک قاره را بپوشاند. این پدیده‌ها با یخچال‌های کوهستانی که بسیار کوچک‌تر هستند، فرق دارند.

تنها یخسارهای موجود جنوبگان و گرینلند می‌باشند. در زمان‌های کهن، یخسار لارنتی بیشتر کانادا و شمال آمریکا را پوشانده بود.

یخسارها از خیلی از کشورها بزرگ‌تر هستند. به همین دلیل به آن «ورقه یخی» یا «یخچال قاره‌ای» هم می‌گویند.

یخسارها در طی هزاران سال به وجود می‌آیند. در مناطقی که همیشه سرد است، برفی که می‌بارد، در تابستان به‌طور کامل آب نمی‌شود. به مرور زمان، لایه‌های جدید برف روی لایه‌های قدیمی‌تر می‌نشینند و آن‌ها را فشرده می‌کنند تا در نهایت به یخ تبدیل شوند. ضخامت این لایه‌های یخی می‌تواند به چندین کیلومتر برسد.

با اینکه جامد به نظر می‌رسند، یخسارها به خاطر وزن بسیار زیادشان به آرامی از مرکز به سمت اطراف حرکت می‌کنند، مثل یک خمیر خیلی خیلی کند.

## اصطلاحات
کاهش حجم یخسار بر اثر تبخیر یا ذوب‌شدن را اصطلاحاً «یخ‌کاست» می‌گویند. بخشی از یخسار یا حوضهٔ برفی که در آن یخ‌کاست بیش از انباشته‌شدن صورت می‌گیرد را نیز پهنهٔ یخ‌کاست می‌گویند.

غار یخ‌کاستی نوعی غار یخساری با چند متر ارتفاع و عرض است که نزدیک به انتهای یخسار تشکیل می‌شود.

## منابع
* جعفری، عباس، *فرهنگ بزرگ گیتاشناسی (اصطلاحات جغرافیایی)*، تهران: انتشارات گیتاشناسی، چاپ دوم، ۱۳۷۲ خورشیدی.

رده:اثرات تغییر اقلیم
رده:اقلیم
رده:پدیده‌های هوای برفی یا یخی
رده:توده‌های یخی
رده:زمین‌شناسی
رده:یخچال‌شناسی
رده:یخچال‌های طبیعی
رده:یخسارها
رده:یخ‌کره
دوره یخچالی

[بندانگشتی|چپ|350px|چرخه‌های یخچالی و [میان‌یخچالی بر پایه کربن دی‌اکسید اندازه‌گیری‌شده در هسته‌های یخی به قدمت ۸۰۰۰۰۰ سال پیش.]]
**دوره یخچالی**، **دوره یخساری** یا **یخگیری** به دوره‌ای گفته می‌شود که یک منطقه به وسیله یخچال یا یخسار پوشیده می‌شود.

دوره یخچالی بازه زمانی در مقیاس هزاران سال در طی یک عصر یخبندان است که که دمای پایین و پیشروی یخچال‌های طبیعی شناخته می‌شود. از سوی دیگر دوره میان‌یخچالی به دوره‌ای گفته می‌شود که بین دو دوره یخچالی قرار داشته و دمای هوا در آن دوره بالا است. آخرین عصر یخبندان حدود ۱۵۰۰۰ سال پیش پایان یافته‌است. دور هولوسن دوره میان‌یخچالی کنونی است.

در دوره یخچالی یخسارهای انبوه از شمالگان و جنوبگان به سوی استوا پیشرفت می‌کنند. یخگیری با خود آب و هوای سرد و نمناک و یخسارهای ستبر رو به جنوب هر قطب به همراه دارد.
در چنین دوره‌ای یخچال‌های کوهستانی که پیش از آن در بلندی‌ها حضور داشتند به ارتفاعات پایین‌تر می‌گسترند. همچنین رویهٔ دریاها فرو می‌افتد. علت آن حضور حجم بزرگی از آب موجود در یخپهنه‌های بالای سطح دریاهاست.

## جستارهای وابسته
* یخچال طبیعی
* دوره میان‌یخچالی
* عصر یخبندان
* آخرین بیشینه یخچالی
* چرخه‌های میلانکوویچ
* حرکت تقدیمی
* یخبندان کواترنری

## منابع

رده:یخچال‌شناسی
یخچال‌شناسی

**یخچال‌شناسی** ، دانش مطالعه یخچال‌های طبیعی در نواحی قطبی و کوهسارها یا به‌صورت کلی‌تر، مطالعه همه نمودهای یخ و پدیده‌های حاصل از آن در سطح زمین است و در آن، ویژگی‌های گوناگون آب در حالت جامد (برف و یخ) بررسی می‌شود.

یخچال‌شناسی شاخه‌ای از علوم زمین و ترکیبی از دانش‌های ژئوفیزیک، زمین‌شناسی، جغرافیای طبیعی، ژئومورفولوژی، اقلیم‌شناسی، هواشناسی، آب‌شناسی، زیست‌شناسی و بوم‌شناسی است. تأثیرات یخچال‌ها بر انسان نیز در حیطه جغرافیای انسانی و انسان‌شناسی است. یافتن یخ بر سطح ماه، مریخ و اروپا شاخه‌ای فرازمینی از این رشته را به‌وجود آورده‌است که یخچال‌شناسی نجومی نامیده می‌شود.

## جستارهای وابسته
* یخچال طبیعی
* یخ‌فرسایی
* یخ‌کوه
* یخ‌کافت
* یخشار
* یخمه
* یخ‌نهشت
* یخ‌کند
* یخ‌پهنه
* یخ‌رفت
* یخ‌رفت‌چال
* یخ‌زایی
* یخسار
* یخ زمینی
* یخزار
* یخگیری
* یخ‌گشا
* استالاگمیت یخی

## منابع

* جعفری، عباس: فرهنگ بزرگ گیتاشناسی، نشر از گیتاشناسی، تهران ۱۳۷۲، چاپ دوم.
* Wurbs, R. and W.P.James, Water resaercas engineering, Prentice Hall of india, New delhi، ۲۰۰۲.

## پیوند به بیرون

* World Data Centre for Glaciology, Cambridge, UK
* National Snow and Ice Data Center, Boulder, Colorado
* Global Land Ice Measurements from Space (GLIMS)
* Glacial structures – photo atlas
* North Cascade Glacier Climate Project
* Centre for Glaciology, University of Wales
* Caltech Glaciology Group
* Glaciology Group, University of Copenhagen
* Institute of Low Temperature Science, Sapporo
* National Institute of Polar Research, Tokyo
* Glaciology Group, University of Washington
* Glaciology Laboratory, Universidad de Chile-Centro de Estudios Científicos, Valdivia
* Russian Geographical Society (Moscow Centre) – Glaciology Commission
* Institute of Meteorology and Geophysics, Univ. of Innsbruck, Austria.


رده:جغرافیای طبیعی
رده:زمین‌شناسی
رده:ژئومورفولوژی
رده:مهندسی هیدرولوژی
رده:یخچال‌های طبیعی
کوه یخ

بندانگشتی|یک کوه یخ در شمالگان**کوه یخ** یا **یخ‌کوه** توده‌ای از آب شیرین یخ زده‌است که از انتهای یک یخچال یا کنارهٔ یک پهنهٔ یخی یخ‌تاق جدا شده و روی آب دریا شناور شده‌باشد. با ورود به آب‌های کم‌عمق، کوه یخ ممکن است در تماس با بستر دریا فرایند «خراش بستر دریا» را پدیدآورد. تقریباً ۹۱٪ از یک کوه یخ در زیر سطح آب قرار می‌گیرد.

هنگامی که زبانهٔ یک یخچال وارد دریا می‌شود، زیر آن، رفته‌رفته شسته شده و به آسانی از بدنهٔ اصلی جدا می‌شود. جنوبگان و دریای گرینلند یکی از مهم‌ترین خاستگاه‌های یخ‌های شناور هستند.

## نگاه اجمالی
از آنجا که چگالی یخ خالص حدود ۹۲۰ کیلوگرم بر متر مکعب است و از طرفی تراکم آب دریا به حدود ۱۰۲۵ کیلوگرم بر مترمکعب می‌رسد، معمولاً یک دهم حجم کوه یخی؛ (به دلیل قانون شناوری ارشمیدس) در بالای آب است. داوریِ شکل بخش‌هایی که در زیر آب هستند؛ با نگاه کردن به قسمت بالای سطح آب، دشوار است. این نکته در زبان‌های گوناگون به پیدایش اصطلاح دیدن تنها «نوک کوه یخ»: (tip of the iceberg) منجر شده که برابر فارسی آن «مشت نمونه خروار» است.

یک کوه یخ به‌طور معمول بین ۱ تا ۷۵ متر (۳٫۳ تا ۲۴۶٫۱ فوت) بالاتر از سطح دریاست و دارای وزنی بین ۱۰۰٬۰۰۰ تا ۲۰۰٫۰۰۰ تن است. بزرگ‌ترین *کوه یخی* شناخته شده در شمال اقیانوس اطلس با بلندی ۱۶۸ متر (۵۵۱ فوت) بالاتر از سطح دریا بوده، توسط کشتی یخ‌شکن آمریکایی ایست ویند در سال ۱۹۵۸ گزارش شده که این ارتفاع به اندازهٔ یک ساختمان ۵۵ طبقه است. این کوه‌های یخ از یخچال‌های طبیعی غربی گرینلند سرچشمه می‌گیرند و می‌توانند یک دمای داخلی حدود -۱۵ تا -۲۰ درجه سانتی‌گراد (۵ تا -۴ درجه فارنهایت) داشته باشند.

## منابع

رده:اقیانوس‌نگاری فیزیکی
رده:توده‌های یخی
رده:زمین‌شناسی
رده:کوه یخی‌ها
رده:واژگان اقیانوس‌نگاری
رده:یخ در ترابری
رده:پدیده‌های هوای برفی یا یخی
هواایست

**هواایست**‌ها هواگردهای سبکتر از هوا هستند. برای نمونه بالنها و کشتی‌های هوایی.

شناوری یک هواایست در هوا به همان شیوه است که شناوری یک کشتی در آب یعنی با جایگزینی هوا در پیرامون وسیله با یک گاز سبکتر (هلیم یا هیدروژن) یا هوای داغ.
تفاوت میان بالن و کشتی هوایی این است که کشتی هوایی سکان دارد و هدایت شونده است ولی بالن به همراه باد می‌رود و هدایت نمی‌شود.

## نگارخانه

Image:2006_Ojiya_balloon_festival_011.jpg|
Image:Goodyear-blimp.jpg|


رده:بالون‌ها (هوانوردی)
رده:کشتی‌های هوایی بادکنکی بی‌سرنشین
رده:هواگردها بر پایه نوع‏
مراقبه

**مُراقبه**، **خویشتن‌کاوی** یا **درون‌پویی** در اخلاق و عرفان اسلامی و کلا یکتاپرستی بخش مهمی از سیر و سلوک است.

شیخ محمد بهاری دربارهٔ لفظ مراقبه می‌گوید: «مراقبه یعنی کشیک نفس را کشیدن که مبادا اعضا و جوارح را به خلاف وادارد و عمر عزیز را که هر آنی از آن بیش از تمام دنیا و ما فیها قیمت دارد، ضایع بگرداند.»

روزبهان در مَشرَب الارواح می‌گوید: «مردی از ابن‌مبارک پرسید: ای ابو عبدالرحمن مرا وصیتی کن. گفت: مراقب حق تعالی باش. آن مرد تفسیر این سخن را خواست، گفت: همیشه چنان باش که خدای را می‌بینی.»

عطار نیشابوری در تذکرةالاولیاء در ذکر عبدالله مغربی می‌گوید: «و [عبدالله مغربی] گفت: فاضل‌ترین اعمال عمارت اوقات است به مراقبات.»

مراقبه (دهیانا) حالتی فراتر از تمرکز و مدیتیشن است که ذهن کاملاً رام شده و تحت کنترل قرار می‌گیرد. بعبارتی ساده انسان از ذهن فراتر رفته و به فراآگاهی یا توریا (سامادهی) دست پیدا می‌کند

## لفظ مراقبه
مراقبه کلمه‌ای عربی است که از ماده *رقبه* به معنی گردن و ورود گرفته شده است و برای اینکه «انسان به هنگام نظارت و مواظبت از چیزی گردن می‌کشد، و اوضاع را زیر نظر می‌گیرد، این واژه بمعنی نظارت و مواظبت و تحقیق و زیر نظر گرفتن چیزی، اطلاق شده است.»

## منابع

## پیوند به بیرون


رده:اسلام
رده:تشیع
رده:خود
رده:خودپروری
رده:خودشناسی
رده:شفای فراطبیعی
رده:عرفان اسلامی
رده:فلسفه صوفی
رده:معنویت
رده:مقاله‌های نیازمند توجه متخصص دین
رده:واژه‌ها و عبارت‌های عربی
استان لوری

**لوری**   از بزرگ‌ترین استان‌های ارمنستان است که در شمال این کشور واقع شده است و شهر وانادزور که سومین شهر بزرگ ارمنستان است مرکز این استان است.

## عوارض جغرافیایی
* کوه لالوار - ۲۵۴۴ متر - رشته‌کوه ویراهایوتس
* چاتین - ۲٬۲۴۴ متر -
* **[[آچکاسار]]** - ۳۱۹۶ متر -
* رودخانه زوراگت
* رود پامباک
* رود وانادزور - ۱۶ کیلومتر

## تقسیمات استانی
استان لوری شامل موارد زیر است.

### Towns or urban communities

### روستاها یا communities روستایی

* آگاراک
* آهنیدزور
* آکوری
* آمراکیتس
* آنتاراموت
* آنتاراشن
* آپاون
* آردوی
* آرواشوغ
* آرواتساگ
* آرجوت
* آرتسنی
* آتان
* آیگهات
* آزنوادزور
* بازوم
* Blagodarnoye
* بووادزور
* چکالوو
* چوچکان
* دارپاس
* داشتادم
* دبت
* دسق
* دزوراگت
* دزوراگیوغ
* دزوراموت
* دزیوناشوغ
* فیولتوفو
* گراگار
* گغاسار، لوری
* غورسالی
* گوگاران
* گوگارک
* گیولاگاراک
* هاقپات
* هاگوی
* هالاوار
* هارتاگیوغ
* هوباردزی
* هوونانادزور
* جیلیزا
* جراشن
* کاچاچکوت
* کارابرد
* کارادزور
* کارینج
* کارکوپ
* کارمیر آغک
* کاتناغبیور
* کاتناجور
* کاتنارات
* خنکویان
* کوغس
* کورتان
* لجان
* لرمانتوفو
* لرناهوویت
* لرنانتسک
* لرناپات
* لرناوان
* لوری برد، لوری
* لوروت
* لوساغبیور
* مارگاهوویت
* مارتس
* مدوفکا
* مغاواهوویت
* متس آیروم
* متس پارنی
* متساوان
* مغارت
* میکائیلوفکا
* نور خاچاکاپ
* نوراشن
* نغوتس
* نوفوسلتسوفو
* اودزون
* پاغاغبیور
* پامباک
* پتروفکا
* پریفولنوی
* پوشیکنو
* ساراهات
* سارالانج
* سارامج
* ساراتوفکا
* سارچاپت
* شاهومیان
* شاموت
* شناوان
* شیراکاموت
* شنوغ
* سوردلوف
* تغوت
* تساغکابر
* تساغکاشات
* تساتر
* اوراسار
* اوروت
* واهاگنادزور
* واهاگنی
* واردابلور
* یاغدان
* یغگنوت

#### روستاهای Non-community
* آختالا، belongs to the شاملوغ community.
* Akner, belongs to the آلاوردی community.
* آموج، belongs to the اودزون community.
* استانتسییا آرجوت، belongs to the آرجوت community.
* آرمانیس، belongs to the استپاناوان community.
* Akhtala Aroghjaranin kits, belongs to the آختالا community.
* بندیک، belongs to the شاملوغ community.
* Getavan, belongs to the Saratovka community.
* گوگاوان، belongs to the دزوراموت community.
* Haydarli, belongs to the هالاوار community.
* کیلیسا، belongs to the هالاوار community.
* کوبر کایاران، belongs to the تومانیان community.
* کروگلایا شیشکا، belongs to the مدوفکا community.
* نوراموت، belongs to the مغاواهوویت community.
* پوکر آیروم، belongs to the متس آیروم community.
* استانتسییا پامباک، belongs to the Pambak community.

#### روستاهای سابق
* گیولودارا، belongs to the هالاوار community.

## استانداران
*  آندری قوکاسیان

## اماکن مذهبی و تاریخی
سازه‌های تاریخی و مذهبی این استان عبارتنداز:

* صومعه آختالا
* صومعه ساناهین
* صومعه هاقپات
* صومعه هورومایر 
* صومعه کوبایر
* هنوانک



6 General view, Tumanyan, Armenia.jpg
Vanadzor-marzpan.jpg|فرمانداری استان لوری در وانادزور



## منابع

* 

رده:استان لوری
رده:منطقه‌های ارمنستان
رده:زیربخش‌های ارمنستان
استان کوتایک

**کوتایْک** (, ) یکی از استان‌های کشور ارمنستان است که در مرکز این کشور واقع شده‌است.

مرکز استان کوتایک شهر هرازدان است که رودخانه‌ای به همین نام هم از میان آن شهر می‌گذرد و بزرگترین شهر این استان آبوویان
می‌باشد.

کوتایک از شمال با استان لوری، از شمالشرقی با استان تاووش، از شرق با استان گغارکونیک، از غرب با استان آراگاتسوتن، و از جنوب با استان آرارات و پایتخت ایروان همسایه است.

## نامگذاری
استان کوتایک نام خویش را از کانتون کوتایک استان تاریخی آیرارات در ارمنستان بزرگ گرفته است.

## جغرافیا
در بخش مرکزی ارمنستان کنونی واقع شده‌است و مساحتی  (۷% از کل مساحت ارمنستان) را احاطه کرده‌است. از شمال با استان لوری، از شمالشرقی با استان تاووش، از شرق با استان گغارکونیک، از غرب با استان آراگاتسوتن، و از جنوب با استان آرارات و پایتخت ایروان همسایه است.

* کوه آرایی - ۲۵۷۶ متر -
* **[[تغنیس]]** - ۲۸۵۱ متر - رشته‌کوه تساغکونی
* رود گتار - ۲۴ کیلومتر -
* رود هرازدان - ۱۴۱ کیلومتر

## جمعیت
بر پایه سرشماری رسمی سال ۲۰۱۱ کوتایک ۲۵۴٬۳۹۷ تن جمعیت دارد (۱۲۳٬۵۲۴ مرد و ۱۳۰٬۸۷۳ زن). جمعیت شهری آن ۱۳۷٬۴۸۱ تن (۵۴٪) و جمعیت روستایی آن ۱۱۶٬۹۱۶ تن (۴۶٪) می باشد. 

استان کوتایک شامل موارد زیر است 67 communities (*hamaynkner*), of which 7 are considered urban and 60 are considered rural.

### شهرک‌ها یا communities شهری

### روستاها یا communities روستایی

* آغاونادزور
* آرتاواز
* آکونک
* آراموس
* آرینج
* آرزنی
* آلاپارس
* آرزاکان
* آراگیوغ
* آرگل
* بالاهوویت
* بجنی
* بوژاکان
* دزوراغبیور
* فانتان
* گارنی
* گغادیر
* گغارد
* گغاشن
* گوغت

* گتامچ
* گتارگل
* هانکاوان
* هاتیس
* هاتساوان
* جرابر
* جارارات
* جروژ
* کاغسی
* کاماریس
* کاناکراوان
* کاپوتان
* کاراشامب
* کارنیس
* کاساخ
* کاتناغبیور
* کوتایک
* لرنانیست
* مارماریک
* مایاکوفسکی

* مغرادزور
* مرگاشن
* نور آرتامت
* نور گغی
* نور گیوغ
* نور یرزنکا
* نورنوس
* پروشیان
* پتغنی
* سارالانج
* سوابرد
* سولاک
* تغنیک
* ورین پتقنی
* ووغجابرد
* زار
* زوراوان
* زوواشن
* زووک
* زوونی

#### روستاهای Non-community
* گورگوچ، belongs to the مغرادزور community.
* Pyunik, belongs to the آرتاواز community.

## اماکن مذهبی و تاریخی
* پتغناوانک
* صومعه ماکراوانک
* صومعه گغارد
* معبد گارنی
* تساغکادزور

## نگارخانه


File:Garni Temple 02.JPG|معبد گارنی
File:Geghard entrance-IMG 2525.JPG|صومعه گغارد
File:Zachatztor.JPG|صومعه کچاریس در تساغکادزور
File:Zachatztor aus dem Lift.JPG|تساغکادزور
File:Ազատի ջրամբար ու կղզիներ.JPG| رود ازات
File:Hrazdan1.JPG|رودخانه هرازدان


## منابع

* 
* 

رده:استان کوتایک
رده:منطقه‌های ارمنستان
رده:زیربخش‌های ارمنستان
کانتینر

بندانگشتی|278x278پیکسل|یک کانتینر حمل و نقل ۴۰ فوتی (۱۲٫۱۹ متری). هر هشت گوشه دارای اتصالات پیچشی ضروری برای بلند کردن، انباشته کردن و محکم کردن است.
**کانتینر حمل و نقل**  که گاهی «کانتینر کشتی» هم نامیده می‌شود، جعبه فلزی بزرگی است با ابعاد استاندارد که کالا در آن قرار داده می‌شود و آن را به وسیله قطار یا کشتی یا هواپیما یا کامیون حمل می‌کنند؛ این واژه به کامیونی که چنین جعبه‌ای را حمل می‌کند نیز گفته می‌شود. ترابری به‌وسیله بارگنج‌ها را بارگنج‌بری (Containerization) می‌نامند. بارگنج بری سامانه‌ای چندگانه (intermodal) برای ترابری کالاست یعنی دارای ایستگاه‌هایی است که در آن‌ها می‌توان از یک شیوه ترابری به شیوه دیگر منتقل شد. به این‌گونه ایستگاه‌ها، ایستگاه‌های چندگانه می‌گویند. در بارگنج‌بری، از بارگنج‌های استاندارد ایزو استفاده می‌شود. این بارگنج‌های استاندارد قابل بارگیری در کشتی‌ها، واگن‌ها و کامیون‌ها هستند. سه درازای استاندارد برای بارگنج‌ها وجود دارد:۶ و ۱۲ متر طول در عرض ۲/۵.

کشتی‌ها از نظر نوع کاربری دارای انواع مختلفی هستند که هر کدام برای یک نوع خاص از کالا مورد استفاده قرار می‌گیرد.
امروزه حجم بسیار زیادی از کالاها از طریق کشتی حمل می‌شود و دلایل اصلی آن عبارت هستند از؛ محافظت کالا در برابر حوادث طبیعی از جمله باران و آفتاب، محافظت کالا در برابر سرقت در طول مسیر حمل، راحتی تخلیه و بارگیری، راحتی صفافی یا دسته‌بندی کردن کشتی در محوطه‌ها و کشتی، استفاده بهتر از فضای کشتی و انبار و بارشماری راحت.

## انواع کانتینر
* کانتینر ۲۰ فوت استاندارد
* کانتینر ۴۰ فوت استاندارد
* کانتینر ۲۰ فوت روباز
* کانتینر ۴۰ فوت روباز
* کانتینر پهلو باز
* کانتینر تاشو
* کانتینر مخزن و تانکر
* کانتینر حمل هوایی
* کانتینر یخچالی

## استاندارهای شماره‌گذاری
استاندارد ایزو ۶۳۴۶، استاندارد بین‌المللی شماره گذاری و شناسایی بارگنج‌ها می‌باشد.

## جستارهای وابسته
* ناوگان بازرگانی
* ترابری دریایی

## نگارخانه

Image:Stabilizing_capabilities_Cordstrap_dunnage_bags.jpg|
Image:Lashing_and_dunnage_bag_application.JPG|
Image:Lashing_application_flat_rack.jpg|


## منابع

بارگنج
رده:ظرف‌ها
رده:مدولار بودن
رده:موضوعات مرتبط با ترابری و توزیع
قاره

**قارّه** توده بزرگ، پیوسته و جزیره‌مانندی است که بیشتر آن از آب پوشیده نشده و حومه آن زیر سطح اقیانوس است. البته دو قاره آسیا و اروپا به هم چسبیده‌اند و تنها با رشته‌کوه اورال از هم جدا می‌شوند. گاهی این دو قاره به عنوان یک قاره در نظر گرفته می‌شوند که به آن اوراسیا می‌گویند.

در دوران باستان جایگاه و آرایش خشکی‌های زمین با امروزه متفاوت بوده است؛ به طوری که بسیاری از خشکی‌های امروزی به هم چسبیده بوده و چند ابرقاره را تشکیل می‌دادند.

روش‌های مختلفی برای تقسیم‌بندی قاره‌ها وجود دارد که تقسیم‌بندی هفت قاره یکی از آن‌هاست. در این تقسیم‌بندی، خشکی‌های زمین به هفت قسمت تقسیم می‌شوند که از بزرگ به کوچک بر حسب مساحت عبارتند از: آسیا، آفریقا، آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی، جنوبگان، اروپا و اقیانوسیه

## مساحت و جمعیت قاره‌ها
بندانگشتی|500px|مقایسه مساحت و جمعیت قاره‌ها

جداول زیر جمعیت و مساحت قاره‌ها را بر اساس مدل هفت قاره‌ای بیان کرده‌اند:

## جستارهای وابسته
* آماسیا (قاره)

## منابع

قاره‌ها
سنگپوز

[thumb|right|300px|یک سنگپوز در [دریاچه بایکال روسیه]]
**سنگپوز** عبارت است از بخشی از خشکی که در دریا، دریاچه، یا هر پدیدهٔ آبی دیگری پیش رفته باشد. بیشتر سنگپوزها از یک سنگ سخت تشکیل شده‌اند. که بخش‌های نرمتر در گذر زمان فرسایش یافته و فقط بخش‌های سخت‌تر باقی مانده است.

در طول تاریخ قلعه‌های زیادی بر روی دماغه‌ها ساخته شده‌اند، زیرا قابلیت دفاعی ذاتی دارند. دژهای دماغه ای در ایرلند نمونه‌هایی از این امر هستند. به همین ترتیب، شهر باستانی راس بار بالا در جنوب سومالی، که در قرون وسطی بخشی از قلمرو سلطنت آجوران بود، بر روی دماغه کوچکی ساخته شد.

## منابع

* 

رده:زمین‌چهرها
رده:سنگپوزها
رده:کوه‌ها
طراحی رقص

[بندانگشتی|رقص‌نگاری برای رقص اسپانیایی Cachucha، شرح داده شده با به‌کارگیری [نمادگان رقص]]
**رقص‌نگاری**، **طراحی رقص** یا **کُرِئوگرافی**  به طراحی حرکات هماهنگ و موزون بازیگران در نمایش گویند. به شخصی که این کار را می‌کند **رقص‌نگارگر**، **طراح رقص** یا **کرئوگرافر**  گویند.

رقص‌نگاری هنر طراحی، ترکیب‌بندی و ترتیب دادن رقص است که در چارچوب یک ساختار برنامه‌ریزی‌ شده و معین حرکات بدنی را نمایش می‌دهد. رقص‌ نگارگر یک یا چند رقصنده را آموزش داده و به هماهنگ‌سازی حرکت‌ها و جنبش‌های آنان با هم به منظور آفرینش یک اثر نمایشی می‌پردازد.
[جایگزین=عکس از سه بازیگر تئاتر تجربی در حال طراحی رقص شخصی-ایران-قم|بندانگشتی|سه بازیگر [تئاتر تجربی در حال طراحی رقص شخصی]]
امروزه کریو گرافی یا رقص‌ نگاری در میدان‌های گوناگونی اجرا می شود از جمله باله، اپرا، تئاتر موزیکال، چییرلیدینگ، فیلم‌برداری، ژیمناستیک، نمایش‌های مد، اسکیت بر یخ، باندِ مارش، کُرِ نمایشی، تئاتر، شنای همگام‌شده، کارتمندی، فرآورشِ بازی ویدیویی و هنر جانیده.

## ریشه‌ شناسی
واژهٔ کریو گرافی در لغت به معنای "رقص-نوشتن" از واژه‌های یونانی "χορεία" (رقص دایره‌ای، ببینید choreia) و "γραφή" (نوشتن) است. این نخست در فرهنگ واژه‌نامهٔ انگلیسی آمریکایی در دههٔ ۱۹۵۰ پدیدار شد، و «کریوگرافر» نخست به‌ عنوان یک اعتبار برای ژورژ بالانشین در نمایش برادوی *[[بر انگشتان پایت]]* در سال ۱۹۳۶ استفاده شد. پیش از این، اعتبارات صحنه و اعتبارات (تیتراژ) فیلم از عبارت‌هایی مانند «هم‌ نوایی‌های صحنه‌ سازی‌شده توسط»، «رقص‌های صحنه‌ سازی‌ شده توسط»، یا به سادگی «رقص توسط» برای معنای صریح *رقص‌نگارگر* استفاده می‌کردند.

## کاربردهای دیگر
واژهٔ رقص‌ پردازی به هر نوع کارگردانی حرکات منظم انسانی گفته می‌شود. به عنوان مثال:
* هلهله‌چی
* ژیمناستیک
* اسکیت روی یخ
* شنای هماهنگ

## ممنوعیت در ایران
در اسفند ۱۴۰۰ امیر امیری مدرس طراحی حرکت‌های نمایشی در پستی در صفحۀ اینستاگرام خود که پس از مدتی پاک شد، نوشت «از طریق وزارت اطلاعات کشور تفهیم شدم که به طور کلی هرگونه رقص در کشورم جرم بوده و متعهد می‌شوم از این به بعد در حوزه حرکت، کریوگرافی و رقص معاصر فعالیت نخواهم کرد.» روزنامۀ اعتماد با تهیۀ گزارشی از مشکلات تئاتر در ایران با اشاره به این موضوع نوشت: «این‌که کدام بخش قوانین کشور می‌گوید طراحی حرکات نمایشی ممنوعیت دارد بر ما پوشیده مانده» است.

## منابع

* معادل یابی فارسی برای واژه‌های بیگانه در حرفه رقص. نوشته نیما کیان، مؤسس سازمان باله ایران

## پیوند به بیرون
* 

رقص‌پردازی
رده:هنرهای نمایشی
آرماویر (روسیه)

**آرماویر** (به روسی: Армави́р) شهری در سرزمین کراسنودار روسیه است. جمعیت آن در سال ۲۰۰۲ برابر با ۱۹۳٬۹۶۴ بوده و در سمت چپ رودخانه کوبان واقع شده است. در کیلومتری شمال آرماویر، مرکز استان آرماویر واقع شده است. آرماویر قبلاً دومین مرکز صنعتی سرزمین کراسنودار، پس از شهر کراسنودار بود.

شهر آرماویر در شرق قلمرو کراسنودار با جمعیتی حدود ۲۲۰۰۰۰ نفر در سال ۱۸۳۹ توسط ارامنه چرکسی که در زمان جنگ این کشور با چرکس‌ها به روسیه نقل مکان کردند، تأسیس شد. این شهر به افتخار اولین پایتخت ارمنستان نامگذاری شده است. حدود ۱۰۰ هزار ارمنی در شهر آرماویر زندگی می‌کنند.

بندانگشتی|250pxآرماویر را مردمی از ارمنیان مهاجر در سال ۱۸۳۹ بنیاد کردند و نام آن را «آرمیانسکی آول» برگزیدند. در سال ۱۸۴۸ این سکونتگاه به یاد پایتخت قدیم ارمنستان، آرماویر نام گرفت و در ۱۹۱۴ به سطح شهر ارتقاء یافت.

به هنگام جنگ داخلی روسیه بین سالهای ۱۹۱۸–۱۹۲۰ چندین نبرد خونین در نزدیکی این شهر درگرفت. ستون‌های نظامی سپاه تامان در سال ۱۹۱۸ به آرماویر وارد شدند و حکومت شوروی در ماه مارس سال ۱۹۲۰ در این شهر برقرار شد.

در خلال جنگ بزرگ میهنی سالهای ۱۹۴۱–۱۹۴۵، این شهر بدست آلمانها اشغال شد ولی در ژانویه ۱۹۴۳ توسط نیروهای روسی آزاد شد.

## منابع

* 

رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۸۳۹ (میلادی) در امپراتوری روسیه
رده:شهرها و شهرک‌ها در سرزمین کراسنودار
رده:مناطق مسکونی ارمنی‌نشین روسیه
رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۸۳۹ (میلادی)
ابرقاره

thumb|250px|شکل‌گیری قاره‌ها
اَبَرقاره‌های دیرینه بدین‌سان بوده‌اند:

* پانگه آ
* لوراسیا
* گوندوانا
* ننا
*پانوتیا
*رودینیا
*کلمبیا
*کنورلند
*ننا
*اور
*والبارا
*

## منبع
مک ایودی، کالین، *اطلس تاریخیِ آفریقا،* ترجمهٔ فریدون فاطمی، تهران ۱۳۶۵، ص ۱۳.

رده:ابرقاره‌ها
رده:زمین‌شناسی تاریخی
رده:قاره‌ها
پانگه‌آ

[بندانگشتی|250px|چپ|پویانمایی جدا شدن قاره‌ها از [ابرقاره پانگه‌آ.]]
بندانگشتی|نقشه پانگه‌آ بر پایه قاره‌های مدرن.
[بندانگشتی|[کوه‌زایی آپالاچی]]
بندانگشتی|middle|upright=1.25|توزیع فسیل‌ها سراسر قاره‌ها نشانه‌ای از وجود پانگه‌آ است.

**پانگه‌آ** (به گویش فرانسوی: **پانژه**)، نام ابرقاره عظیم دوران پیشاتاریخ است. این ابرقاره در فاصلهٔ بخش پایانی دورهٔ دیرینه‌زیستی (پالئوزوئیک) و بخش آغازین میانه‌زیستی (مزوزوئیک) به وجود آمده‌است. نام پانگه‌آ برگرفته از واژه‌های یونانی παν «همه» و Γαῖα «زمین» است.

۱۷۵ میلیون سال پیش قاره‌هایی که امروز مجموعهٔ خشکی‌های زمین را تشکیل می‌دهند در یک اَبَرقارهٔ کلان به نام پانگه‌آ کنار هم جمع شده بودند. آفریقا در میانهٔ این همگروهه جای داشت و در واقع برآمدگی شمال غربی آن، پیوندگاه دو قطعه پانگه‌آ، لورازیا (دربرگیرندهٔ آمریکای شمالی، اروپا و آسیای شمالی) و گندوانا (شامل آمریکای جنوبی، آفریقا، آسیای جنوبی، جنوبگان و قاره استرالیا) بود.

به خاطر وجود این پل خاکی به‌هم‌پیوسته بود که، جانوران خشکی‌زی کمیاب مانند کیسه‌داران، که نخستین گروه مهم پستانداران بودند، می‌توانستند در هر گوشهٔ زمین پراکنده شوند. نزدیک به ۱۶۵ میلیون سال پیش که روند تکه‌تکه شدن پانگه‌آ آغاز شد، ادامهٔ این جابه‌جایی بسیار دشوار گردید.

## گواه یک‌پارچگی پیشین
شواهد فسیلی باقی‌مانده از زمان یک‌پارچگی *پانگه‌آ* هستند؛ که با توجه به حضور گونه‌های مشابه و یکسانی در قاره‌هایی که در حال حاضر با فاصله‌های بسیار دور جدا از هم قرار دارند، واقعیت آن را نشان می‌دهند. به عنوان مثال، فسیل‌های لیستروساروس ددکمانان در آفریقای جنوبی، هند و قطب جنوب، در کنار اعضای زبان‌سرخس زمینی، یافت شده‌است که در این صورت لازم می‌شود دایرهٔ توزیع گیاه در آن بازهٔ زمانی: از دایرهٔ قطبی تا خط استوا؛ اگر قاره‌ها در موقعیت کنونی خود بوده‌اند، گسترده باشد؛ و باز به طور مشابهی، خزندهٔ آب شیرین مسوسورس تنها در آمریکای شمالی که به آفریقا چسبیده بود، مناطق محلی از سواحل برزیل و آفریقای غربی یافت می‌شود.
 
افزون بر این شواهد بیشتری برای پانگه‌آ در زمین‌شناسی قاره‌های مجاور موجود است، از جمله برابری و تطبیق روند زمین‌شناسی بین ساحل شرقی آمریکای جنوبی، و ساحل غربی آفریقا برقرار است. کلاهک یخی قطبی دورهٔ کربنیفر انتهای جنوبی پانگه‌آ را پوشاند. سپرده‌های یخبندانی، یا به طور خاص یخ‌نهشته‌های هم‌سن با ساختار مشابه در بسیاری از قاره‌های جداگانه که در قاره پانگه‌آ باهم بوده‌اند نیز پیدا شده‌است.

## تکه‌تکه شدن
[300px|انگشتی|ابر قاره‌های [لوراسیا و گوندوآنا در ۲۰۰ میلیون سال پیش]]
نخستین پاره‌ای که از پانگه‌آجدا شد شامل جنوبگان و استرالیا بود که پیرامون ۱۶۰ میلیون سال پیش هم‌زمان با هم، شروع به دور شدن کردند. این پارهٔ جدا شده حامل جمعیتی از کیسه‌داران بود که گونهٔ نوعی آن دوره‌است.

بقیهٔ پانگه‌آ ۵۰ میلیون سال دیگر پیوسته برجا ماند و در این دوره گروه تازه‌ای از پستانداران به نام جفت‌داران پدید آمدند. جفت داران از کیسه‌داران کارآمدتر بودند و در بیشتر مناطق جهان به کلی جای آنان را گرفتند؛ ولی نتوانستند به استرالیا برسند و به این دلیل است که آن قاره امروز هم مسکن زیای کیسه‌دار پرزاد و ولدی است.

## جستارهای وابسته
* تاریخ زمین

## منابع

بر پایه، داده‌هایی از: مک ایودی، کالین، اطلس تاریخی آفریقا، ترجمه فریدون فاطمی، تهران ۱۳۶۵.

رده:ابرقاره‌ها
رده:ابرقاره‌های پیشین
رده:تاریخ زمین‌شناختی زمین
رده:دیرین‌جغرافیای پرمین
رده:دیرین‌جغرافیای تریاس
رده:دیرین‌جغرافیای ژوراسیک
رده:دیرین‌جغرافیای کربنیفر
رده:زمین‌ساخت صفحه‌ای
رده:قاره‌های کهن
فراطبیعی

[بندانگشتی|یکی از هنرهای فراطبیعی، راه رفتن [عیسی مسیح بر روی آبطراحی شده توسط فرانسوا بوشهکلیسای جامع سنت لوئیس (۱۷۶۶)، کاخ ورسای]]**فراطبیعی**  یا **ماوراءالطبیعه**، شامل پدیده‌های فرضی و قراردادی است که تابع قوانین طبیعت نیستند. طبق تعریف، یک مظاهر یا رویداد ماوراءالطبیعه مستلزم نقض قانون فیزیکی است که گمان می‌رود به اشخاص غیر فیزیکی نسبت داده شده‌است، مانند فرشتگان، شیاطین، خدایان، و از جمله جادو و طلسم، و غیره. شناخت قبلی و ادراک خارج حسی. فلسفه طبیعت‌گرایی بر آن است که همه پدیده‌ها از نظر علمی قابل توضیح هستند و چیزی فراتر از جهان طبیعی وجود ندارد و به همین ترتیب با تردید به ادعاهای ماوراءالطبیعه نزدیک می‌شود.
از نظر تاریخی، قدرتهای ماوراءالطبیعی برای تبیین پدیده‌های متنوعی مانند رعد و برق، فصول و حواس انسان مورد استفاده قرار گرفته‌اند که امروزه از نظر علمی توضیح داده میشوند. ماوراءالطبیعه در فرهنگ عامیانه و زمینه‌های مذهبی مطرح شده‌است، اما همچنین می‌تواند به عنوان یک توضیح در زمینه‌های دنیوی تر، مانند موارد خرافات یا اعتقاد به ماوراءالطبیعه باشد.

برخلاف نیروهای طبیعی، وجود چنین نیروهای فراطبیعی (که به اعتقاد برخی باورپذیر قلمداد می‌شوند)، از طریق روش علمی بازنمودنی و اثبات‌پذیر نیست.

باورهای ماوراء طبیعی بیشتر برای توضیح رویدادهای طبیعی، مانند طوفان یا شیوع بیماری استفاده می شود تا پدیده های اجتماعی. باورهای ماوراء طبیعی برای پر کردن شکاف درک ما از جهان پدیدار شده اند. یکی از نظریه ‌های رایج در این رابطه نشان می ‌دهد: چنین باورهایی زمانی پدیدار می ‌شوند که هیچ عامل علّی روشنی برای یک پدیده وجود نداشته باشد.

## تفاوت با مابعدالطبیعه
**[[متافیزیک]]** یا **مابعدالطبیعه** ، با **فراطبیعی** (ماوراءالطبیعه) تفاوت دارد. اما در بسیاری موارد به اشتباه به جای یکدیگر به کار می‌روند. متافیزیک که در واقع ریشه و موضوع اصلی فلسفه محسوب می‌شود، به بحث دربارهٔ مطلق وجود یا وجود بدون هیچ «قید و شرط» می‌پردازد. محققان متافیزیک به بررسی علل اولیه می‌پردازند. اما «ماوراءالطبیعه» مرتبه‌ای از عالم هستی است که ورای طبیعت و جهان مادی و محسوس در نظرگرفته می‌شود.

## جستارهای وابسته
* فراهنجار

## منابع

رده:جادو
رده:طبیعت
رده:عرفان
فراطبیعی
رده:متافیزیک
رده:مفهوم‌های فلسفی مذهبی
فراهنجار

**فراهنجار، خارق الطبیعه ، خارق العاده** یا **پارانرمال**، پدیده‌هایی توصیف شده در فرهنگ عامه، فولکلور و دیگر بدنه‌های دانش (به انگلیسی: Knowledge) هستند، که وجودشان در این زمینه‌ها، به عنوان چیزهایی که فراتر از تجربه یا توضیح علمی قراردارند توصیف شده‌است.

یک پدیده فراهنجار، با مفاهیمی فرضیه‌ای (به انگلیسی: Hypothetical) مانند ماده تاریک و انرژی تاریک متفاوت است. برخلاف پدیده‌های فراهنجار، این مفاهیم فرضیه‌ای بر اساس مشاهدات تجربی (به انگلیسی: Empirical) و داده‌هایی آزمایشی (به انگلیسی: Experimental) هستند که از طریق روش علمی به دست آمده‌اند.

برجسته‌ترین اعتقادات فراهنجار شامل آن‌هایی هستند که به روحها، زیست فرازمینی، یوفوها، توانایی‌های روانی (به انگلیسی: Psychic abilities) یا حس ششم، و نهان‌جاندارها مربوط هستند.

## مقدمه
فراهنجار، به پدیده‌ها، باورها، تفسیرها و التزامات نظری و عملی و غیرعادی و ناساز با هنجار معمول سپهر معرفتی بشر گفته می‌شود که بر اساس علوم کنونی (علوم تجربی و علوم عقلی) توجیهی ندارد و عملاً مردود دانسته می‌شود.

از آن جمله فراهنجارها می‌توان به بخت (شانس)، هوش اتفاقاتی، مدلولات وسوسه، آینده بینی، فرابینی، دورآگاهی (تله پاتی)، طالع، طلسم، انرژی‌درمانی، موجودات شناخته نشده (فضایی‌ها، اشباح) و … اشاره کرد.

وجود چنین پدیده‌هایی از سوی بیشینه تاییدات دانشمندان پذیرفته نشده‌است. علوم روانشناسی و فیزیک، توجیه‌هایی برای تداعی امور پارانرمال ارائه داده‌اند و آن‌ها را رد می‌کنند. فراهنجار، تا حدی شبه علم شناخته می‌شود. گروهی که به بررسی دانشگاهی در زمینه وجود چنین پدیده‌هایی (مرتبط با انسان) می‌پردازند فراروانشناسان نام دارند.

## موضوعات فراهنجار
در طبقه‌بندی موضوعات فراهنجار، Terence Hines، در کتابش Pseudoscience and the Paranorma (شبه علم و فراهنجار) در سال ۲۰۰۳ میلادی می‌نویسد:فراهنجار به بهترین حالت می‌تواند به عنوان زیرمجموعه‌ای از شبه علم تصور شود. ...

## احتمال اشتباه با متافیزیک
نباید متافیزیک یا فراطبیعی به اشتباه به جای پارانرمال گرفته شود؛ زیرا متافیزیک با روش عقلی و برهانی پیش می‌رود (مابعد الطبیعه اشاره‌ای به مسئله وراء طبیعت ندارد و این اصطلاح صرفاً به خاطر جانمایی این بحث پس از مباحث طبیعیات توسط ارسطو در آثارش است) اما پارانرمال‌ها به هیچ دلیل عقلی، نقل معتبر یا تجربه مفید اطمینان استناد ندارد.

## تفاوت عدم قبول و انکار
گاهی عدم قبول در سپهر معرفتی مساوی انکار دانسته می‌شود. در حالی که منطقا عدم قبول و تصدیق مساوی انکار نیست. البته عالمان و رسانه‌های معتبر به دلیل مستند نبودن فراهنجار (و نیز خرافه) عناصر بازدارنده‌ای را برای هشدار به پذیرش و تبعیت آن افاده می‌کنند.
پس ممکن است آن را به‌طور تئوریک منتظر دلیل بدانیم؛ مثلاً بوعلی سینا می‌گوید «کل ما قرع سمعک من لعجائب فذره فی بقعة الامکان مالم یذرک عنه قائم البرهان یعنی «اگر کلام عجیبی شنیدی، مادامی که دلیلی بر امکان یا عدم امکانش نداری، نه آن را رد کن و نه قبول، تا وقتی که دلیل و برهانی به دست آوری.»)

## جستارهای وابسته
;فراطبیعی

;نویسندگان

;شک‌گرایی

;علوم

;سایر

## منابع

رده:فراهنجار
رده:تئوری حاشیه
رده:شبه‌فیزیک
رده:فراروان‌شناسی
رده:نوواژه‌های دهه ۱۹۲۰ (میلادی)
عددشناسی

**عددشناسی** یا **علم‌الاعداد** جزء علوم خفیه است و به ادعای معتقدان، یعنی تفسیر اعداد به وسیله اعداد که در طالع بینی استفاده می‌شود. عددشناسی پایه علم حروف است.

باید توجه داشت که ذهنیت و تلقین در عددشناسی خود یک ترفند برای معنا دار کردن اعداد است.

اگر مرکز کعبه را نقطه مرکزی در نظر بگیریم زاویه بین محل شروع و پایان و طواف و مقام ابراهیم بیابیم این زاویه ۴۷ درجه است و در ادامه ۳۱۳ درجه تا پایان یک دور طواف میگذرد.

دو عدد ۴۷ و ۳۱۳ در بسیاری مباحث دیده میشوند‌.

## تاثیر اعداد (ارتعاش اعداد)
شانس در دنیا وجود ندارد و این تنها افزایش نیروی جاذبه است که موجب هماهنگی در ارتعاشات ما می‌شود. ارتعاش کلمات، ارتعاش اعداد و ارتعاش حروف. علم‌الاعداد و علم الحروف (جفر)، در الهیات مسیحی برای تفسیر گذشته یا پیش‌گویی آینده به کار می‌رود.

فیثاغورث و شاگردانش اعداد را بسیار مقتدر می‌دانستند و براین باور بودند که اعداد، حروف و کلمات، ماهیت واقعی جهان را به تصویر می‌کشند.

## روش‌های عدد شناسی
### تجزیه
تجزیه در عددشناسی روش‌های گوناگونی دارد.

مثلاً:

۲۷ برابر است با ۳*۳*۳

۲۷ تشکیل شده از ۲ و ۷

27 تشکیل شده از 3*9 پس 3*3*3=27

### اجماع
در عددشناسی برای رسیدن به ریشه و تفسیر یک عدد تمامی اعداد آن را با هم جمع می‌کنند. تا حاصل یک رقمی یا برابر با ۱۱ و ۲۲ شود.

اجماع ۵۳۱ می‌شود. ۵+۳+۱=**۹**

اجماع ۷۸۹۶ می‌شود. ۷+۸+۹+۶=۳۰ و ادامه اجماع ۳۰ می‌شود ۳+۰=**۳**

تنها عددهای ۲۲ و ۱۱ هستند که به عددهای یک‌رقمی تبدیل نمی‌شوند.

## جستارهای وابسته
* جفر
* رنگ شناسی

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی
* کتاب علایم ستاره‌ای لیندا گودمن - برگردان فریده مهدوی دامغانی - ۱۳۸۲. فصل پنجم.

رده:عددشناسی
رده:شبه‌علم
رده:علم حروف
رده:نمادها
رده:قبالای هرمسی
رده:زبان و عرفان
رده:تلما
لیبرتو

[220px|بندانگشتی|چپ|صفحه نخست از اپرانامه ''[نیروی سرنوشت* [[جوزپه وردی]]]]
*'لیبرتو** یا **اپرانامه*' متن آوازها و گفتارهایی است که در یک نمایش [[اپرا]] به کار می‌رود. واژه بکاررفته در زبان‌های اروپایی برای این مفهوم واژه ایتالیایی *لیبرتو* (libretto) به معنی «کتابچه» است.

واژه *اپرانامه* از برنهاده‌های [[فرهنگستان زبان و ادب فارسی]] است.

==منابع==

*[[Michael Kennedy (music critic)|Kennedy, Michael]] (2006), *The Oxford Dictionary of Music*, 985 pages, 
*MacNutt, Richard (1992), "Libretto" in *The New Grove Dictionary of Opera*, ed. [[Stanley Sadie]] (London) 
*Neville, Don (1990). *Frontier Research in Opera and Multimedia Preservation: a Project Involving the Documentation and Full Text Retrieval of the Libretti of Pietro Metastasio*. London: Faculty of Music, University of Western Ontario. Without ISBN
*
*Smith, Patrick J. *The Tenth Muse: a Historical Study of the Opera Libretto*. First ed. New York: A.A. Knopf, 1970. xxii, 417, xvi p. + [16] p. of b&w ill. Without ISBN or SBN
*[[Warrack, John]] and West, Ewan (1992), *The Oxford Dictionary of Opera'', 782 pages, 

رده:اصطلاحات اپرای ایتالیایی
رده:تئاتر موزیکال
رده:گونه‌های ادبیات داستانی
فهرست جزیره‌های خلیج فارس

**[[خلیج فارس|دریای پارس]]** دارای جزیره‌های بسیار مسکونی و غیر مسکونی است؛ که بیشتر آن‌ها کوچک هستند و به دلیل جزر و مد آب، سکونت‌پذیر نیستند.

## جزایر ایران
### جزایر مسکونی

* ابوموسی
* تنب بزرگ
* تنب کوچک
* قشم
* کیش
* لاوان
* هنگام
* لارک
* هرمز
* هندرابی
* سیری
* فرور بزرگ (پلور)
* فارسی
* جزیره خارگ
* شیف
* مینو
* نگین
* صدرا
* فارور

### جزایر غیرمسکونی
* فارور کوچک
* امام حسن
* شیدور
* شیخ اندرآبی
* فرورگان (فرور کوچک)
* عباسک
* ام‌الکرم
* نخیلو
* خارگو
* جبرین (تهمادون)
* ام سیله (خان)
* گرم
* بونه
* دارا
* قبر ناخدا
* خرو
* حاجی حسین
* مولیات
* سه‌دندون
* مُطاف
* مَرغی
* میر مهنا
* چراغی
* جزایر ناز

## جزایر بحرین
* جزیره بحرین
* جزیره محرق
* جزیره بدیع
* جزیره حوار
* جزیره ستره
* ام‌النعسان
* جزیره وجده

## جزایر کویت
* ام‌المرادم
* ام‌النمل
* بوبیان
* جزیره کبر
* عوهه
* فیلکه
* قاروه
* مسکان
* وربه

## جزایر عمان
* سلامه
* مسندم
* غنم
* جزیره حلانیات
* جزیره تلگراف

## جزایر قطر
* جزیره حوار
* جزایر دواخیل
* جزیره رَبَز
* جزیره مِترَس
* جزیره عالیه
* جزیره حالول
* جزیره الصحاط

## جزایر عربستان
* جزیره عربی
* جزیره کران
* کورین
* جنا
* جرید
* جزیره تاروت
* جزیره ابوعلی
* جزیره باطنه
* جنه
* جزیره مقطع
* جزیره حرقوص

## جزایر امارات متحده عربی
امارات متحده دارای بیش از ۲۰۰ جزیره است.http://www.adias-uae.com/abualabyad.html جزایر اصلی آن در خلیج فارس عبارت‌اند از:
* ابوالابیض
* ارزنه
* الرفیق
* ام‌الحطب
* ام قصار
* بزم شرقی
* بزم غربی
* بـِشوم
* بوکشیشه
* بوکعل
* ثمیریه
* جـِراب
* جزایر غاغه
* جزیره ابوظبی
* جزیره داس
* غُراب
* جزیره غشا
* جزیره نخل
* جمیره
* جنانه
* حالة المُبَرَّز
* حالة حَیل
* حمریه
* خصیفه
* دعسه
* دلما
* سعدیات
* سلع
* سُلَیّه
* شراعوه
* شویهات (مشهت)
* صیر بنی یاس
* غسبی
* قرنین
* قفای
* مَرَوَح
* مکاسیب
* یاسات سفلی و علیا
* جزیرة العالم

## جستارهای وابسته
* فهرست جزیره‌های ایران

## پیوند به بیرون
* قشم آنلاین - اخبار، دانشنامه، دایرکتوری سایتها، تالار گفتمان و نیازمندیهای جزیره

## منابع

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: سازمان گیتاشناسی، ۱۳۸۳خ، نقشه عمومی خلیج همیشه فارس، ص۶۴.
* نقشهٔ سیاسی و تاریخی خلیج همیشه فارس، مؤسسه گیتاشناسی، نقشهٔ شماره ۱۹۲.

رده:جزیره‌ها
رده:جزیره‌های آسیا
رده:جزیره‌های خلیج فارس
رده:فهرست‌های جزیره‌ها
رده:مقاله‌های خرد جغرافیای آسیا
رده:مقاله‌های خرد خاورمیانه
سامانه

بندانگشتی|سیستم‌های باز دارای جریان‌های ورودی و خروجی هستند که مبادلات ماده، انرژی یا اطلاعات را با محیط اطراف خود نشان می‌دهند.
**سامانه**، **سیستِم**  **راژمان** یا **نظام**، مجموعه یا گروهی از عناصر (elements) تعامل‌گر یا وابسته به هم است که با یکدیگر بر اساس قوانین و چارچوب‌های مشخص شده کار می‌کنند تا یک کل واحد را تشکیل دهند. معنی واژه‌شناسی سیستم ماهیت اشیا یا شخص است. هر سیستم یا سامانه معمولاً دارای یک مرکز بنیادی است (در سیستم ساختمان برای نمونه فونداسیون ساختمان مرکز بنیادی سیستم ساختمان است).

## تعریف و واژه‌شناسی
اصطلاح «سیستم» ریشه در واژهٔ یونانی syst¯ema دارد که به معنی «باهم جای دادن» است. سیستم، مجموعه‌ای است از عناصر به هم مرتبط که برای نیل به هدف مشترک با هم در تعامل هستند. در زبان فارسی واژهٔ سیستم به دلیل کثرت استفاده، متداول شده است. واژه‌های **سامانه** و **نظام** برابرهای فارسی متداول برای واژهٔ سیستم هستند. منظومه یا دستگاه هم گفته شده است؛ مانند: سامانهٔ خورشیدی - Solar system، و دستگاه معادلات خطّی - System of linear equations

سامان یا سامانه هم‌چیده‌ای است از عناصر به هم‌پیوسته که یک تمامیّت یگانه را تشکیل می‌دهند. چنین ترکیب و هم‌چیده‌ای معمولاً مجموعه‌ای سامان‌مند و منظّم را درست می‌کند و به همین رو به آن **سامانه** می‌گویند که از واژهٔ پارسی **سامان** به معنی **نظم و ترتیب** گرفته شده است.
به بخشی از یک سامانه که خود جزئی از یک سامانهٔ دیگر باشد **زیرسامانه** می‌گویند.
یک سامانه معمولاً در برگیرندهٔ بخش‌ها و عناصری است که به هم پیوسته شده‌اند تا جریان و روند داده‌ها، ماده یا انرژی را آسان‌تر سازند. یک سامانه معمولاً واحدهایی دارای برهم کنش دارد که برای آن‌ها می‌توان الگوهای ریاضی تشکیل داد.

## جستارهای وابسته
* نظریه عمومی سامانه‌ها
* رویکرد سیستمی
* تفکر سیستمی
* تحلیل سیستمی
* مهندسی سیستم
* مدیریت سیستم
* مهندسی نوآوری
* سیبرنتیک
* نظریه سیستم‌ها
* سامانه‌های خطی
* نظریه بی‌نظمی‌ها
* سامانه‌های پیچیده
* پویایی‌های سامانه
* سامانه‌های تحت وب

## منابع

## پیوند به بیرون
* سیستم‌های خطّی، تئوری و طراحی
* آنالیز و کنترل سامانه‌های فرایند غیر خطی
* منظور از سیبرنتیک و دانش سامانه‌ها چیست؟
* کتاب کنترل، تألیف کاتسو هیکو اگاتا ترجمه علی کافی چاپ مرکز نشر دانشگاهی
* جهان‌بینی سیستمی، دیدی کل‌نگرانه برای عصر ما (پیشرفت‌های مربوط به نظریه سیستم‌ها، پیچیدگی، و علوم انسانی) 

رده:دانش سامانه
رده:سامانه‌ها
رده:سیبرنتیک
رده:مفاهیم در متافیزیک
رده:نظریه سامانه‌ها
سازوکار

[بندانگشتی|سازوکار کار کردن [قلب]]
**سازوکار** یا **مِکانیسم**  دستگاهی برای تبدیل نیروهای ورودی به نیروهای خروجی مورد نظر است. همچنین سازوکار، روالی است که برای انجام هدفی بر پا می‌شود. این روال با پاره‌های تشکیل‌دهنده‌اش را معمولاً به گونه‌ای جای‌گذاری می‌کنند که مجموعهٔ پدید آمده، کمابیش خودبه‌خود و تکراری کار مورد نظر را انجام دهد.
سازوکار به زبان ساده به مجموعه‌ای از اجزا گفته می‌شود که حرکت را تبدیل یا منتقل کنند، یا باعث حرکت یک جسم شوند.

## روش‌ها
[بندانگشتی|سازوکار [چرخ‌دنده]]
سازوکارها به‌طور کلی از یکی از روش‌های زیر کمک می‌گیرند:
* حرکت قطعات: چرخ‌دنده، تسمه، زنجیر، بادامک، پیرو و بازو …
* سامانه اصطکاکی: ترمز و کلاچ ...
* ساختار اجزا: قاب، بست، بیرینگ، فنر و کاسه‌نمد ...
* عناصر مخصوص: پین، خار و هزار خار …قلب

## جستارهای وابسته
* دنباله چرخ‌دنده
* رابط مکانیکی
* کار مجازی

## پانویس

## منابع
* 

رده:سازوکارها
رده:سینماتیک
روال

**روال** به زنجیره‌ای از کنش‌ها، وظایف، گامها، محاسبات، تصمیم‌ها و دیگر فرایندها گفته می‌شود که پس از انجام در ترتیب و چیدمان مشخص، نتیجه، فراورده یا دستاورد مشخصی را فراهم می‌کند. هر بار که یک روال را دنبال می‌کنیم، اگر شرایط دروندادی همان باشد بایستی هر بار همان نتیجه بارهای پیش بدست آید. 
به روال‌هایی که در جایی نوشته یا ثبت می‌شوند کاردستور (دستورالعمل) یا راهنمای کار نیز گفته می‌شود.

برای نمونه برای پختن یک کیک می‌توان یک روال در نظر گرفت با گامهای زیر:
# باز کردن جعبه خمیر آماده.
# در هم آمیختن خمیر.
# از پیش گرم کردن فر.
# درون تاون گذاردن کیک.
# بیرون آوردن کیک پس از پخت.

## تعریف روال در واژگان پزشکی
در علم پزشکی به آن **عمل** (انگلیسی: *procedure*) می‌گویند که انواع مختلفی دارد مثل **عمل جراحی** (انگلیسی: *surgery procedure*).

## جستارهای وابسته
زیرروال

رده:ارتباطات فنی
رده:برنامه‌نویسی
رده:فناوری
فر آشپزی

چپ|بندانگشتی|240px|تصویر اجاقی قدیمی و قابل حمل
**فر آشپزی** یا **تاوَن** گونه‌ای کوره یا اجاق دربسته برای گرمایش، پخت‌وپز یا خشک کردن است. کاربرد اصلی آن در آشپزخانه‌ها و کوزه‌گری است. فر گازی و فر برقی دو نوع مدرن فر می‌باشند. تاونی که برای حرارت دادن یا در کارهای صنعتی از آن‌ها استفاده می‌شود کوره یا تاون صنعتی نامیده می‌شوند. *تاون* معمولی یکی از لوازم آشپزی است؛ که معمولاً برای پختن، داغ کردن، کبابی کردن، سرخ کردن یا گرم کردن خوراک و غذا بکار می‌رود. از تاون معمولاً برای درست کردن گوشت، نان‌های پخته، کیک یا دسرها بهره می‌گیرند. امروزه فرهای كانوكشن که حرارت را با توجه به فنهای که داخل فر تعبیه شده است به سمت غذا هدایت کرده و در زمان و دمای کمتری عمل پخت را انجام می‌دهد.

## ریشه‌شناسی
واژه «تاون» از ترکیب تاو (تاب) و -َن (پسوند اسم ابزارساز) ساخته شده است و از برابرنهاده‌های فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. واژگان کهن سوزن، روزن، نهنبن، پرویزن، میهن و واژه نوساخته پوشن نیز به همین روش ساخته شده‌اند.

## نگارخانه

File:Toaster oven.jpg
File:Lehmbackofen.jpg
File:PompeiiOven.JPG


## جستارهای وابسته

* تنور
* دیگ
* فر گازی
* فر برقی
* برشته کن (تستر)
* برشتار (تسترآون)
* اجاق مایکروویو
* چراغک (وارمر)
* کباب پز
* زودپز
* آرام پز
* پلوپز

## منابع

* 

رده:ابزارهای پخت‌وپز
رده:تنورهای آشپزی
رده:شومینه
تاریخ علم

**تاریخ علم** رشته و شاخه‌ای از تاریخ است که به بررسی چند و چون تغییر درک انسان از دانش و علم و فناوری در درازای هزاره‌ها می‌پردازد؛ و اینکه چگونه این درک، دستیابی به پیشرفت علمی نوین را برای ما ممکن ساخته‌است. از جمله زمینه‌های پژوهش در این رشته می‌توان به تأثیرات فرهنگی، اقتصادی، و سیاسی بر علم و دانش و فناوری اشاره‌کرد.

نوآوری‌های دانش و فناوری در بسیاری از نقاط جهان پیشینه دارند و هند، ایران، یونان، چین و مصر در این زمینه سهم بسزایی دارند.

تاریخ علم دانشی است در راستای بررسی و بیان چگونگی وقایع علمی و نیز، تبیین چرایی وقوع آن‌ها. در اینکه علم و دانش به‌علت عجین بودن با نطق بشری عمری تقریباً به اندازه نوع بشر دارد شکی نیست. خاستگاه علم بشر مطابق با حضور او در هر نقطهٔ کره زمین بوده‌است. اما آنچه می‌توانیم به آن استناد کنیم مکتوباتی است که تاریخ ثبت بسیاری از وقایع علمی را از سده‌های ۶ قبل از میلاد مسیح در مناطق مصر و بابل و در میان فنیقی‌ها گزارش می‌نماید. ما به منظور نظم دهی به مطالعات تاریخی، بررسی خود را به پنج دوره اساسی پیشرفت علمی تقسیم می‌نماییم. این دوره‌ها خود به دوره‌های دیگری منقسم می‌شوند که عبارت‌اند از:

۱) دوره یونیانیان - اسکندرانی
۲) دوره میانه ۳)دوره انقلاب علمی در سده ۱۷ ۴)دوره مادیگرایی در سده ۱۹ ۵) دوره نوین

## ده نظریه انقلابی در تاریخ علم
۱۰. نظریه اطلاعات: کلود شانن ۱۹۴۸

۹. نظریه بازی‌ها: جان فون نویمان و اسکار مورگنشترن ۱۹۴۴

۸. نظریه اکسیژنی احتراق: آنتوان لاوازیه ۱۷۷۰

۷. نظریه تکتونیک صفحه‌ای: آلفرد وگنر ۱۹۱۲؛ توزو ویلسون ۱۹۶۰

۶. نظریه مکانیک آماری: جیمز کلرک ماکسول، لودویگ بولتزمان، ویلارد گیبس، اواخر قرن ۱۹

۵. نظریه نسبیت خاص: اینشتین ۱۹۰۵

۴. نظریه نسبیت عام: اینشتین ۱۹۱۵

۳. نظریه کوانتومی: ماکس پلانک، نیلز بوهر، ورنر هایزنبرگ، اروین شرودینگر، ماکس بورن، آلبرت اینشتین، پل دیراک، ولفگانگ پائولی ۱۹۰۰–۱۹۲۶

۲. نظریه فرگشت با گزینش طبیعی: چارلز داروین ۱۸۵۹

۱. نظریه خورشید مرکزی: کوپرنیک ۱۵۴۳

## جستارهای وابسته
* نظام نوآوری فناورانه
* دانش
* علم
* فلسفه
* فلسفهٔ علم
* تاریخ فناوری

## پانویس

رده:تاریخ علم
رده:مطالعات علم
فهرست آموزشگاه‌های دریایی ایران

## استان تهران
* دانشکده مهندسی دریا در دانشگاه صنعتی امیرکبیر
* دانشکده علوم و فنون دریایی در دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات
* دانشکده علوم و فنون دریایی در دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال
* گروه مکانیک دریا - دانشکده مکانیک در دانشگاه صنعتی شریف
* گروه مهندسی عمران در سازه‌های دریایی - دانشکده فنی، دانشگاه تهران
* مؤسسه آموزشی کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران

## استان اصفهان
* مجتمع علوم و فناوری دریایی - دانشگاه صنعتی مالک اشتر

## استان آذربایجان شرقی
* سازه‌های دریایی - گروه مهندسی عمران دانشگاه صنعتی سهند

## استان‌های ساحلی
### استان بوشهر
* دانشکده دریانوردی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خارک (جزیره خارگ)
* دانشکده مهندسی کشتی سازی - دانشگاه خلیج فارس(بوشهر)
* مؤسسهٔ آموزشی کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران (بوشهر)

### استان مازندران
* دانشگاه علوم و فنون دریایی امام خمینی (نوشهر) از نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
* دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی - دانشگاه تربیت مدرس(نور)
* آموزشکده علوم دریایی شرکت ملی نفتکش ایران(محمودآباد)
* دانشکده علوم دریایی از دانشگاه صنعت نفت(محمودآباد)
* دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل

### استان خوزستان
* دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر

### استان سیستان و بلوچستان
* دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار

### استان هرمزگان
* دانشگاه صنایع دریایی امیرکبیر(بندرعباس)
* دانشگاه هرمزگان

### استان گلستان
* دانشگاه گلستان(گرگان)
* دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

### استان گیلان
* دانشگاه علوم و فنون دریایی امام خامنه ای از نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (زیباکنار)
* آموزشکده علوم و فنون دریایی شهید خدادادی (بندر انزلی)

آموزشگاه‌های دریایی ایران
فهرست مناطق ویژه اقتصادی دریایی ایران

**فهرست بندرهای ایرانی** و مناطق ویژه اقتصادی دریایی ایران عبارت‌اند از:
* اداره کل بنادر و دریانوردی بندر امیرآباد (در بندر امیرآباد)
* اداره کل بنادر و دریانوردی استان گیلان (در بندر انزلی)
* اداره کل بنادر و دریانوردی استان بوشهر (در بوشهر)
* اداره کل بنادر و دریانوردی استان مازندران و گلستان (در نوشهر)
* اداره کل بنادر و دریانوردی استان هرمزگان (در بندرعباس)
* اداره کل بنادر و دریانوردی استان خوزستان (در بندر امام خمینی)
* منطقه ویژه اقتصادی مجتمع کشتی‌سازی و صنایع فراساحل ایران در بندرعباس منبع اداره کل بنادر و کشتیرانی ایران
* منطقه ویژه اقتصادی بندر آستارا

## شمال
* بندر امیرآباد بهشهر مازندران  بندر انزلی گیلان 
* آبسکون (تاریخی)

## جنوب
* بندر ماهشهر
* بندر چابهار
* لیان (تاریخی)
* اسکله شهید رجایی

## [[بندر خشک]]
* دهکده لجستیک اصفهان

## جستارهای وابسته
* بندر خدماتی پارس عسلویه بوشهر

## منابع

لایحه ایجاد منطقه ویژه اقتصادی بندر آستارا

بندرها و مناطق ویژهٔ اقتصادی دریایی
رده:فهرست‌های مرتبط با جغرافیای ایران
رده:فهرست‌های مربوط به ترابری ایران
رده:فهرست‌های بندر
رده:بندرها و لنگرگاه‌های ایران