وزارت عدلیه

**وزارت عدلیه افغانستان** یکی از وزارتخانه‌های افغانستان می‌باشد که وظیفه حل اختلافات، مجازات نقض کنندگان قانون و اجرای صحیح قوانین را بر عهده دارد. تاریخچه وزارت عدلیه افغانستان به سال‌های ۱۲۹۸ و در زمان امان‌الله خان بازمی‌گردد. وزیر کنونی عدلیه افغانستان عبدالبصیر انور می‌باشد.

## پیشینه
از قرن‌های گذشته محکمه‌ها در افغانستان وجود داشتند و پادشاهان افرادی را برای قضاوت تعیین می‌کردند. اما سیستم قضایی در افغانستان در زمان امان‌الله خان در سال ۱۲۹۸ پایه‌گذاری شد.

### دوره امان‌الله خان
که زمان امان‌الله خان به نام نظارت عدالت یاد می‌شد و اولین وزیر آن محمد ابراهیم‌خان بارکزی بود. در آن موقع چهار محکمه به نام‌های محکمه اصلاحیه، محکمه ابتدائیه، محکمه مرافعه و محکمه تمیز وجود داشت. هر پرونده دعاوی ابتدا به محکمه اصلاحیه فرستاده می‌شد، در صورتی که طرفین راضی نمی‌شدند پرونده به محکمه ابتدائیه ارجاء داده می‌شد.

#### تشکیلات وزارت عدلیه در دوره امان‌الله خان
در نظام‌نامه که در سال ۱۳۰۰ به نشر رسیده بود ترکیبات وزارت عدلیه افغانستان به شرح زیر بود:
* مدیریت امور حقوقیه
* مدیریت امور اجرائیه
* مدیریت امور تجاریه
* مدیریت امور مأمورین
* مدیریت مکتوب نویسی

#### ترکیب قضات وزارت عدلیه در دوره امان‌الله خان
در آن دوره که وزارت عدلیه تأسیس یافته بود ترکیب قضات وزارت عدلیه به شرح زیر بود:
* قاضی عسکر
* قاضی مرافعه حقوق
* قاضی مرافعه جزا
* قاضی ابتدائیه حقوق
* قاضی ابتدائیه جزا
* قاضی محکمه مأمورین ابتدائیه و مرافعه
* قاضی وثیقه‌جات
* قاضی محکمه اصلاحیه

### دوره حبیب‌الله کلکانی
در دوره حکومت حبیب‌الله کلکانی وزارت عدلیه‌ای وجود نداشت و ملاها و افرادی حضور داشتند که قضایا را فیصله می‌کردند. البته یک مجلسی به نام تنظیم اسلامیه نیز وجود داشت.

### دوره نادر خان
نادر خان پس رسیدن به قدرت وزارت عدلیه را بار دیگر تأسیس و در ابتدا فضل عمر مجددی و بعداً فضل احمد مجددی را در رأس وزارت عدلیه و صلاحیت‌های وسیع مقرر کرد. بعد در اصول نامه‌ای که در سال ۱۳۰۹ خود شخصاً وزارت عدلیه را سرپرستی می‌کرد و شخصی به نام محمدقاسم کوهستانی در سمت قاضی قضات حضور داشت.

### دوره ظاهر شاه
در دوره حکومت چهل ساله ظاهر شاه و مقرر شدن سه صدراعظم در آن دوره و تعدیلات و اصلاحات قانون اساسی، بارها تغییرات متعددی در سیستم قضایی کشور به وجود آمد که عمده‌ترین تغییرات در تشکیلات وزارت عدلیه به شرح زیر است:

### پس از اصلاح قانون اساسی ۱۳۴۳
در سال ۱۳۴۳ قانون اساسی افغانستان به تصویب رسید که در آن قانون اصلاحات متعددی صورت گرفت از جمله
* تأسیس قوه مستقل قضایی کشور با نام ستره محکمه و استقلال آن از وزارت عدلیه.
* تأسیس ریاست قضایای دولت به منظور دفاع از منافع دولت در برابر اشخاص
* مجزا شدن اداره مرکزی حقوق و الحاق آن با وزارت عدلیه

### دوره داوود خان
پس از تشکیل دولت جمهوری توسط داوود خان شورای عالی قضا با وزارت عدلیه ادغام شد و تشکیلات وزارت عدلیه به شرح زیر تعیین شد:
* آمریت عمومی اداری قوه قضائیه
* محکمه اختصاصی پولیس
* ادارهٔ تفتیش قضائی، ادارهٔ تدقیق و مطالعات
* ریاست ذاتیه قضا، ریاست تحریرات و مراقبت قضا
* ریاست وثایق و ثبت اسناد
* ریاست اداری قضا
* اداره عالی لوی څارنوالی
* ریاست عمومی تقنین
* ادارهٔ عالی اوقاف
* ریاست قضایای حکومت
* ریاست جمعیت العلما
* ریاست دارالتادیب
* مدیریت عمومی حقوق و مدیریت عمومی تحریرات

### دوره حزب دموکراتیک خلق
پس از کودتای هفت ثور بار دیگر قوه قضائیه از وزارت عدلیه جدا و وزارت عدلیه فعالیت‌های مربوط به خود را که در قانون آمده بود اجرا می‌کرد.

### دوره مجاهدین
### دوره طالبان
### دوره جمهوری اسلامی
پس از سقوط طالبان و تشکیل نظام جمهوری اسلامی در افغانستان، وزارت عدلیه به عنوان یکی از وزارتخانه‌های افغانستان تعیین شد که در چهارچوب قانون تشکیلات اساسی دولت فعالیت کرده و موارد زیر برخی از فعالیت‌های این وزارتخانه می‌باشد:
* ترتیب مسوده‌های قوانین و فرامین مقام ریاست جمهوری اسلامی افغانستان.
* ارائه مشوره‌های قانونی و حقوقی به وزارت‌ها و ادارات دولتی.
* تلاش جهت ارتقای سطح آگاهی حقوقی عامه.
* تنظیم و صدور جواز نامه‌های فعالیت وکلای مدافع، رهنمای معاملات و عریضه نویسان.
* دفاع از ملکیت و منافع مادی دولت و در صورت لزوم اقامه دعوی علیه مدیونین دولت.
* بررسی اساسنامه‌های احزاب سیاسی و سازمان‌های اجتماعی، ثبت و صدور جواز فعالیت رسمی برای آنها.

#### قانون سنگسار
در پیش نویسی قانون جزایی افغانستان که در سال ۱۳۹۲منتشر شده بود، در بخش‌هایی از آن مجازات سنگسار، قطع دست و صد ضربه شلاق را به عنوان مجازات آمده بود که مورد نگرانی سازمان‌های حقوق بشری و جامعه جهانی شد. بعدها وزارت عدلیه اعلام کرد که قصد ندارد حکم سنگسار را وارد مجازات‌های قانون اساسی کند و جرایم، حدود، قصاص و دیه تغییری نخواهد کرد.

#### حمله طالبان به وزارت عدلیه
طالبان در ۲۹ ثور ۱۳۹۴ در یک حمله انتحاری به وزارت عدلیه ۲۹ کارمند این وزارتخانه را کشته و زخمی کردند. آن‌ها در پیامی دلیل حمله خود را بد رفتاری دولت با زندانیان گروه خود عنوان کردند.

## وزیران عدلیه افغانستان
لیست وزیران عدلیه افغانستان از زمان تأسیس این وزارتخانه:

## تشکیلات وزارت عدلیه
تشکیلات کنونی وزارت عدلیه افغانستان به شرح زیر می‌باشد:

## منابع

رده:وزارت‌خانه‌های افغانستان
رده:وزارت‌خانه‌های دادگستری