وزارت راه و شهرسازی

**وزارت راه و شهرسازی** یکی از وزارت‌خانه‌های دولت ایران است. پیشینه شکل‌گیری این وزارت‌خانه به سال ۱۲۶۰ و تأسیس وزارت فوائد عامه در دوران سلطنت ناصرالدین‌شاه بازمی‌گردد. فرم کنونی این وزارت‌خانه در ۳۱ خرداد ۱۳۹۰ با رأی مجلس و تأیید شورای نگهبان، از ادغام *وزارت راه و ترابری* با *وزارت مسکن و شهرسازی* شکل گرفت.

وزارت راه و شهرسازی متولی ادارهٔ امور حمل‌ونقل زمینی، دریایی و هوایی در محدودهٔ داخلی کشور و ارتباطات ترابری میان ایران و دیگر کشورهای جهان، همچنین سیاست‌گذاری در حوزه مسکن و شهرسازی در کشور می‌باشد. هم‌اکنون فرزانه صادق به‌عنوان وزیر وزارت راه و شهرسازی فعالیت می‌کند.

## تاریخچه
[بندانگشتی|چپ|220px|ساختمان وزارت راه و شهرسازی در [تهران]]
ساختار و سازمان وزارت راه و شهرسازی در درازای مدتی که از فعالیت آن می‌گذشته‌است به‌دلیل ضرورت‌های ملی به دفعات دچار تغییر و تحول گشته‌است. روند این تحول را می‌توان به دوره‌های زیر تقسیم‌بندی نمود.

### وزارت فوائد عامه
وزارت فوائد عامه در سال ۱۲۶۰ مقارن با ۱۲۹۸ هجری قمری و در دوران سلطنت ناصرالدین‌شاه وزارت فوائد عامه بنیانگذاری شد و امور مربوط بر ساخت راه، پل و راه‌داری برعهدهٔ وزارت‌خانهٔ مذکور گذاشته شد. این وزارت‌خانه تدریجاً در سال‌های پس از بنیانگذاری به وظائف دیگری مانند تجارت و فلاحت پرداخته که به همین دلیل بعدها بنام وزارت فوائد عامه و تجارت و فلاحت تغییر نام یافت. هزینه‌های راه‌سازی در این دوران با اخذ «باج راه» که در راه‌دارخانه‌ها گرفته می‌شده تأمین می‌گردید و این مبلغ سالیانه از سه میلیون ریال تجاوز نمی‌کرد.

### وزارت راه و ترابری

از سال ۱۳۰۱ اداره‌ای بنام «اداره‌کل طرق و شوارع» در وزارت فلاحت و تجارت و فوائد عامه به‌منظور اقدام مؤثر برای ساختمان راه‌ها، نگهداری و بهره‌برداری تشکیل گردید. این اداره‌کل، راه‌های کشور را به نواحی مختلف تقسیم و مسئولیتی برای ادارهٔ امور تعمیر و نگهداری آن‌ها معین کرد.

در ۲۷ اسفند ۱۳۰۸ به‌موجب قانونی که از مجلس شورای ملی گذشت، اداره‌کل طرق و شوارع به «وزارت طرق و شوارع» تبدیل و در ۲۸ فروردین ۱۳۰۹ سید حسن تقی‌زاده به‌عنوان نخستین وزیر طرق و شوارع به مجلس شورای ملی معرفی شد. با تأسیس این وزارت‌خانه، راه‌سازی در ایران گسترش یافت و با امکاناتی که تدریجاً فراهم شد، برنامه‌ها و پروژه‌های راه‌سازی ادامه پیدا کرد.

در سال ۱۳۱۵ وزارت طرق و شوارع با تصویب مجلس شورای ملی به «وزارت راه» تغییر نام یافت.

در تاریخ ۱۶ تیر ۱۳۵۳ به‌منظور اعمال سیاست جامع و هماهنگ برای ترابری کشور و توسعه و تجهیز، گسترش، نگاهداری و ایجاد تأسیسات زیربنایی آن با توجه به مقتضیات توسعهٔ اجتماعی، اقتصادی و عمرانی و دفاع ملی با رعایت قوانین مربوط نام وزارت راه به «وزارت راه و ترابری» تغییر یافت.

### وزارت مسکن و شهرسازی
به‌موجب قانون مشتمل بر ۱۰ ماده و ۷ تبصره در مورخ ۱۳۴۲/۱۲/۲۲ به تصویب رسید، وزارت‌خانه‌ای از تلفیق بانک ساختمانی، سازمان خانه‌سازی وزارت دارائی و دفاتر فنی سازمان برنامه بنام «وزارت آبادانی و مسکن» تأسیس و موجودیت یافت.
در سال ۱۳۵۳ وزارت آبادانی و مسکن با تصویب مجلس شورای ملی به «وزارت مسکن و شهرسازی» تغییر نام می‌یابد و تعیین وظایف آن از طرف مجلس انجام می‌شود.

### ادغام و جابه‌جایی
طبق برنامهٔ پنجم توسعه برای کوچک‌سازی دولت قرار بود که وزارت‌خانه‌های دولت از ۲۱ (که پس از تشکیل وزارت ورزش و جوانان به ۲۲ تا رسید) به ۱۷ تا بکاهد. برای همین دولت تصمیم گرفت که فرایند ادغام چند وزارت‌خانه را آغاز کند؛ از جمله ادغام وزارت راه و ترابری در مسکن و شهرسازی. از این رو ماجرا در هیئت دولت تصویب شد و آمادهٔ ارائه به مجلس.
پس در آغاز ادغام دو وزارت‌خانهٔ راه و ترابری و مسکن و شهرسازی در هیئت دولت تصویب شد و *وزارت امور زیربنایی* نام گرفت. در آن هنگام وزارت راه و ترابری پس از استیضاح حمید بهبهانی هنوز زیردست رئیس‌جمهور بود. وی همان وزیر مسکن و شهرسازی علی نیکزاد را به سرپرستی وزارت گماشت و برای وزارت امور زیربنایی به مجلس معرفی کرد.

در ۴ خرداد ۱۳۹۰ لایحهٔ وظیفه‌ها و اختیارات وزارت را به مجلس دادند.

۱۱ خرداد مجلس به ادغام وزارت‌خانه‌های راه و ترابری، مسکن و شهرسازی و ارتباطات و فناوری اطلاعات رأی داد و وزارت امور زیربنایی و ارتباطات رای داد که شورای نگهبان، چون دولت ادغام وزارت ارتباطات با این دو را تصویب نکرده‌بود، رد کرد.

در تاریخ ۳۱ خرداد ۱۳۹۰ با تصویب مجلس شورای اسلامی و در ۱ تیر تأیید شورای نگهبان قانون اساسی، وزارت راه و ترابری با وزارت‌خانهٔ مسکن و شهرسازی ادغام شد و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات از او بیرون رفت، و با تصویب مجلس تغییر نام آن را، وزارت **راه و شهرسازی** درست شد. پس همهٔ وظیفه‌های دو وزارت‌خانه و وزیرهایشان به وزارت نوین و وزیر او رسید.

## وزیران

## نمودار سازمانی
650px|وسط

## ماموریت‌ها و چشم‌اندازها
* تأمین راه‌های کشور اعم از زمینی (راه و راه‌آهن) و راه‌های دریائی و هوائی
* اداره امور ترابری کشور، پی‌ریزی سیاست جامع هماهنگ برای آن و ایجاد توسعه، تجهیز، گسترش و نگاهداری تأسیسات زیربنایی آن با توجه به مقتضیات توسعه اجتماعی، اقتصادی، عمرانی و دفاع ملی
* تعیین مراکز جمعیتی و تعادل مطلوب بین جمعیت و وسعت شهرها در سطح کشور به‌منظور برنامه‌ریزی عمران منطقه‌ای و استفاده بهتر از منابع سرزمین نظیر خاک و آب و جلوگیری از ایجاد مشکلات شهری در اثر رشد و توسعه ناموزون آن‌ها و در نتیجه اتلاف منابع اقتصادی و انسانی کشور
* مدیریت یکپارچه زمین با همکاری دستگاه‌های اجرائی
* تأمین رفاه اجتماعی در زمینه مسکن
* مشارکت در ساماندهی بازار سرمایه در امر زمین و مسکن
* کمک به حفظ تعادل اقتصادی از طریق اعمال سیاست‌های تشویقی و استفاده از سرمایه‌گذاری در امر ساختمان و مسکن
* راهبری تحقیقات ساختمانی به‌منظور ایمن‌سازی ساختمان‌ها در قبال حوادث طبیعی، استفاده بهتر از منابع و مصالح محلی و افزایش کیفیت مصنوعات ساختمانی
* هماهنگی و تمرکز در تهیه واجرای طرح‌ها و ساختمان‌های دولتی و عمومی در سطح کشور

## معاونت‌های ستادی
* معاونت برنامه‌ریزی و مدیریت منابع
* معاونت مسکن و ساختمان
* معاونت گسترش مدیریت و منابع انسانی
* معاونت حمل‌ونقل
* معاونت شهرسازی و معماری
* معاونت حقوقی، امور مجلس و استان‌ها

## سازمان‌ها، شرکت‌ها و مراکز تابعه
* سازمان ملی زمین و مسکن
* سازمان بنادر و دریانوردی
* سازمان مجری ساختمان‌ها و تأسیسات دولتی و عمومی
* سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای
* سازمان نظام مهندسی ساختمان
* شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران
* سازمان هواشناسی کشور
* سازمان هواپیمایی کشوری
* شرکت فرودگاه‌ها و ناوبری هوایی ایران
* شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران (هما) (ایران ایر)
* شرکت بازآفرینی شهری ایران
* شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل کشور
* شرکت عمران شهرهای جدید
* آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک
* مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی
* بنیاد مسکن انقلاب اسلامی
* صندوق ملی مسکن

## شوراها و هیئت‌ها
* شورای‌عالی هماهنگی ترابری کشور
* شورای‌عالی فنی امور زیربنایی حمل‌ونقل
* شورای‌عالی شهرسازی و معماری ایران
* ستاد ملی بازآفرینی پایدار
* کمیسیون ایمنی راه‌ها
* شورای‌عالی سازماندهی مبادی ورودی و خروجی مجاز زمینی کشور
* شورای‌عالی هواپیمایی کشوری

## سامانه‌ها
### سامانه ملی املاک و اسکان
سامانه ملی املاک و اسکان برای جمع‌آوری کلیهٔ اطلاعات محل سکونت و املاک تحت مالکیت ایرانیان در یک سامانهٔ واحد ایجاد شد و در آدرس amlak.mrud.ir قابل دسترسی است. از دلایل راه‌اندازی این سامانه، ممکن شدن اخذ مالیات به‌ویژه مالیات از خانه‌های خالی اعلام شده‌است.

### سامانه شهراه
این سامانه به‌منظور ارائه یکپارچهٔ خدمات به شهروندان، سال ۱۳۹۵ راه‌اندازی شد.

## منابع

## پیوند به بیرون
* وبگاه رسمی وزارت راه و شهرسازی 
* سامانه ملی املاک و اسکان


رده:انحلال‌های ۲۰۱۱ (میلادی) در ایران
رده:انحلال‌های ۲۰۱۱ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۸۷۷ (میلادی) در ایران
رده:بنیان‌گذاری‌های ۲۰۱۱ (میلادی) در ایران
رده:وزارت‌خانه‌های ایران
رده:وزارت‌خانه‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۶۴ (میلادی)
رده:وزارت‌خانه‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۱۱ (میلادی)
رده:وزارت‌خانه‌های ترابری
رده:وزارت‌خانه‌های مسکن