عملیات اپرا

**عملیات اُپرا** ، که با نام **عملیات بابِل** نیز شناخته می‌شود، نام عملیاتی نظامی است که در ۱۷ خرداد ۱۳۶۰ خورشیدی برابر با ۷ ژوئن ۱۹۸۱ میلادی و در جریان جنگ ایران و عراق، توسط نیروی هوایی اسرائیل علیه تأسیسات اتمی عراق به نام رآکتور هسته‌ای اوسیراک صورت گرفت.

عملیات توسط ۸ فروند جنگنده اف-۱۶ و حدود ۹ ماه پس از حمله نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران به نیروگاه اوسیراک و تعمیر آن توسط کارشناسان فرانسوی در عملیات شمشیر سوزان انجام شد.

## پیشینه
عملیات مخفی و دیپلماتیک علیه برنامه هسته‌ای عراق توسط دولت اسحاق رابین در اواسط دهه ۱۹۷۰ آغاز شد. زیرا اسرائیل حکومت صدام حسین را تهدیدی برای امنیت خود می‌دید. در سال ۱۹۷۵ دولت ژاک شیراک طی قراردادی با دولت صدام حسین متعهد شد یک راکتور هسته‌ای کلاس اوسیریس برای عراق بسازد و ۶۰۰ مهندس عراقی را آموزش دهد. به باور اطلاعات نظامی اسرائیل این کار با هدف تولید پلوتونیوم برای پیشبرد برنامهٔ سلاح‌های هسته‌ای عراق بوده و تابستان سال ۱۹۸۱ آخرین فرصت برای نابودی رآکتور عراق پیش از بارگیری سوخت هسته‌ای است.

ساخت واکنشگاه آب‌سبک، چهار سال به تاخیر افتاد. در آوریل ۱۹۷۹ تجهیزات مربوط به راکتور تموز ۱ در انبارهای بندر لسن سور مر و ۶۵ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده در جنوب شرق فرانسه آماده‌ بارگیری به مقصد عراق بودند. در شب ۵ تا ۶ آوریل ۱۹۷۹ گروهی از عوامل موساد با عنوان گردشگر با اتوبوس به شهر تولون رسیدند و به طرف بندر رفتند. سپس پنج نفر از آنها از اتوبوس پیاده شده، از دیوار انبارهای حاوی تجهیزات راکتور، بالا رفته و در آن محل، مواد منفجره با کنترل از راه دور نصب کرده و پس از خروج منفجر کردند. این کار تحویل تجهیزات به عراق را یک سال به عقب انداخت.

در ۱۴ ژوئن ۱۹۸۰ جسد یحیی المشد در هتل مریدین پاریس پیدا شد. او مهندس مصری و از برجسته‌ترین دانشمندان هسته‌ای جهان عرب در آن زمان و نماینده آژانس انرژی اتمی عراق برای رایزنی با مقام‌های فرانسوی بود. یحیی المشد قرار بود فردای آن روز تجهیزات و مواد هسته‌ای را از دولت فرانسه گرفته و به عراق منتقل کند.

بر پایه اسناد محرمانه آمریکا که در سال ۲۰۲۱ از طبقه‌بندی خارج شدند فرانسوی‌ها در جلسه‌ای در روز ۲۵ ژوئیه ۱۹۸۰ در پاریس، به آمریکایی‌ها اطمینان داده بودند که راکتور اوسیراک – تموز به دلیل نوع طراحی و موادی که فرانسه به عراق تحویل داده بود هرگز نمی‌تواند سلاح هسته‌ای تولید کند. همچنین مهندسان فرانسوی بدون اطلاع بغداد ترکیب شیمیایی اورانیومی را که به عراق می‌فرستادند به گونه‌ای تغییر می‌دادند که نتوان از آن برای تولید جنگ‌افزار هسته‌ای استفاده کرد.

## طراح عملیات
طراح حمله هوایی موفقیت‌آمیز اسرائیل که باعث تخریب ۱۰۰ درصدی نیروگاه اتمی شد ژنرال ابیعام صلع بود.

[بندانگشتی|300px|جنگنده [اف-۱۶ به‌کارگرفته شده توسط ایلان رامون در عملیات اپرا.]]
## ادعای همکاری با ایران
بر طبق برخی اسناد مبهم، اسرائیل در این عملیات از نقشه، عکس‌ها و اطلاعاتی بهره برد که توسط ایران به آنها داده شده بود. همچنین هواپیماهای اسرائیلی می‌توانستند برای حمله از حریم هوایی ایران نیز استفاده کنند. حتی به‌گفتهٔ آری بن مناشه مقامات اسرائیلی و فرستاده سید روح‌الله خمینی یک ماه قبل از این عملیات در پاریس جهت تبادل نظر و اطلاعات محرمانه با یکدیگر دیدار کردند که در آن حتی موافقت شد که در صورت بروز مشکل فنی در حین اجرای این عملیات، بمب افکن‌های اسرائیلی به‌طور مخفیانه در پایگاهی در تبریز فرود اضطراری کنند.

بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل در سال ۲۰۲۱ گفت حمله به اوسیراک به اندازه‌ای مخفی بوده که اسرائیل متحد اصلی خود آمریکا را نیز در جریان نگذاشت.

## پس از حمله
با اجرای  در ۷ ژوئن ۱۹۸۱ برنامه هسته‌ای عراق متوقف شد. دو روز پس از حمله، در یک کنفرانس مطبوعاتی چشمگیر در تل‌آویو، نخست‌وزیر مناخم بگین مسئولیت کامل این عملیات را بر عهده گرفت، اجرای آن را خارق‌العاده خواند و آن را هم از نظر اخلاقی و هم از نظر قانونی توجیه کرد. بگین از این حمله به عنوان عملی «دفاع از خود پیشگیرانه در بهترین حالت» یاد کرد. پیامی که بگین منتقل کرد این بود که حمله به اوسیراک یک عملیات یکباره نبود. بلکه یک تعهد ملی بلندمدت بود. او کنفرانس مطبوعاتی خود را با این کلمات به پایان رساند:

: «ما این لحظه را انتخاب کردیم: اکنون، نه بعداً، زیرا بعداً ممکن است خیلی دیر باشد، شاید برای همیشه. و اگر ما بیکار می‌ایستادیم، دو، سه سال، حداکثر چهار سال، و صدام حسین سه، چهار، پنج بمب خود را تولید می‌کرد… آنگاه، این کشور و این مردم، پس از هولوکاست، از دست می‌رفتند. هولوکاست دیگری در تاریخ قوم یهود اتفاق می‌افتاد. دیگر هرگز، دیگر هرگز! به دوستانتان، به هر کسی که ملاقات می‌کنید، بگویید، ما با تمام ابزارهایی که در اختیار داریم از مردم خود دفاع خواهیم کرد. ما به هیچ دشمنی اجازه نخواهیم داد جنگ‌افزارهای کشتار جمعی را علیه ما به کار گیرد.»

بگین در ۱۵ ژوئن ۱۹۸۱ در یک مصاحبه تلویزیونی در *برنامه رو در رو با ملت*، این نکته اعتقادی را تکرار کرد: «این حمله الگویی برای هر دولت آینده در اسرائیل خواهد بود… هر نخست‌وزیر آینده اسرائیل، در شرایط مشابه، به همین روش عمل خواهد کرد.»

## بازخورد جهانی
دو هفته پس از حمله به تاسیسات عراق، اسرائیل برای نخستین بار اعتراف کرد که توانایی ساخت بمب هسته‌ای را دارد. پس از این حمله و اظهارات دولت اسرائیل، بسیاری از قدرت‌های خارجی با آن مخالفت کردند و شورای امنیت سازمان ملل متحد به اتفاق آرا قطعنامه ۴۸۷ شورای امنیت را در محکومیت این حملات تصویب کرد.

## نام خلبانان عملیات
نام بسیاری از خلبانان نیروی هوایی اسرائیل که در عملیات اپرا شرکت داشتند تا سال‌ها منتشر نشد. اما پس از گذشت دو دهه از انجام آن، نام برخی از خلبانان و طراحان آن منتشر شد که از آن‌جمله می‌توان به ژنرال دان حالوتس (خلبان ایرانی الاصل نیروی هوایی اسرائیل) و ایلان رامون نخستین فضانورد اسرائیلی که در حادثه انفجار فضاپیمای کلمبیا کشته شد، اشاره کرد.
* زیو راز
* عاموس یادلین
* دابی یافی
* ایلان رامون
* امیر ناحوم
* یفتاح اسپیکور
* هاگایی کاتز
* رلیک شفیر

## پارلمان عراق
پارلمان عراق در سال ۱۳۹۵ اعلام کرد که قصد شکایت از اسرائیل برای حمله به این مرکز و دریافت غرامت را دارد.

## جستارهای وابسته
* عملیات شمشیر سوزان
* دکترین بگین

## منابع

الحرب النوویة: مَن یهدد مَن ..؟

## پیوند به بیرون
* 

رده:اسرائیل در ۱۹۸۱ (میلادی)
رده:حمله‌های هوایی انجام شده توسط اسرائیل
رده:حمله‌های هوایی در عراق
رده:حمله‌های هوایی
رده:درگیری اسرائیل و اعراب
رده:درگیری‌ها در ۱۹۸۱ (میلادی)
رده:روابط اسرائیل و عراق
رده:روابط اسرائیل و فرانسه
رده:روابط ایران و اسرائیل
رده:روابط فرانسه و عراق
رده:عراق در ۱۹۸۱ (میلادی)
رده:عملیات‌های موساد
اپرا
رده:نبردها و عملیات‌های هوایی اسرائیل
رده:نبردهای اسرائیل
رده:نبردهای عراق
رده:نوشتارهای صوتی
رده:هوانوردی در ۱۹۸۱ (میلادی)