فعل

**فعل** یا **کارواژه**، واژه یا گروه واژگانی هستند که رویدادن امری، یا واقع شدن حالتی را در یکی از زمان‌های گذشته، اکنون و آینده به شخص نسبت می‌دهند.

**فعل** به بخشی از جمله گفته می‌شود که نشان دهنده کار انجام شده یا یک رویداد یا یک حالت باشد. (مانند: است، شد، خواند، برد، بود).
فعل همیشه مهم‌ترین (هسته) بخش جمله است.

هر فعل در زبان فارسی پنج مفهوم را در بر می‌گیرد:
# زمان (زمان گذشته (ماضی)، حال (مضارع)، آینده (مستقبل))
# وجه: (وجه اخباری، وجه التزامی، وجه شرطی، وجه امری، وجه وصفی، وجه مصدری)
# انجام کار یا رویداد حالت
# نمود
در هر فعل جز ثابتی وجود دارد که معنی بنیادی فعل را دربردارد. به این بخش بن می‌گویند. بن دارای دو گونه بن گذشته و بن حال است.

هر فعل ۲ نوع است: 
فعل اسنادی و فعل غیر اسنادی
فعل‌های اسنادی شامل:
(است، بود، شد، گشت، گردید) است
اما باید توجه داشت همیشه این فعل‌ها نقش فعل اسنادی را ایفا نمی‌کنند
هر فعل برای رساندن پیام کامل به شنونده نیازمند یک سری اجزا هست
نوع اول:فعل گذرا به نهاد (فعلی است که برای کامل شدن از نظر معنایی علاوه برنهاد به مفعول نیازمند است)
نوع دوم:فعل گذرا به متمم (فعلی است که برای کامل شدن از نظر معنایی علاوه برنهاد به متمم نیز نیازمند است)
نوع سوم:فعل گذرا به متمم و مفعول (فعلی است که برای کامل شدن از نظر معنایی علاوه برنهاد به مفعول و متمم نیز نیازمند است)

گاهی فعل به صورت پنهان در جمله جای گرفته است که به این گونه فعل، فعل محذوف می‌گویند
مانند:رعد و برق شب طنین خنده اش (در اینجا فعل ناپیدا یا محذوف است اما با کمی دقت می‌توانیم فعل نهان را پیدا کنیم که می‌شود:رعد و برق شب طنین خنده اش «است» 
پس دریافتیم که است فعل پنهان ما است. فعل را به دوشکل گذرا (متعددی) و ناگذرا (لازم) تقسیم می‌کنند
فعل ناگذرا (لازم)
به فعلی که با نهاد تکمیل می‌شود و نیازی به اجزای دیگری (مانند مفعول، مسند، متمم، بدل و… ندارد فعل ناگذرا ویا فعل لازم می‌گوییم.

## توضیح مختصر
فعل بخش اصلی معنای جمله و انتقال دهندهٔ پیام است؛ بنابراین «فعل» مهم‌ترین بخش هر جمله است.

## ساختمان فعل
در زبان فارسی فعل از لحاظ ساختاری ۵ گونه است.
* فعل ساده: فعلی است که مصدر آن بیش از یک واژه نباشد. مانند: گفتن
* فعل پیشوندی: فعلی است که از یک پیشوند و یک فعل ساده ساخته شده باشد. مانند: برداشتن= بر+داشتن
* فعل مرکب: فعلی است که از یک صفت یا اسم با یک فعل ساده شناخته شده و یک معنی کامل را برساند. مانند: بزرگ شدن، انجام دادن
* فعل پیشوندی مرکب: از ترکیب یک اسم، یک پیشوند و یک فعل ساده ساخته می‌شود.
* عبارت فعلی: فعلی است که به صورت دسته‌ای از واژه‌ها است و معمولاً حرف اضافه نیز دارد.
* فعل ناگذرای یک شخصه: فعلی که مفعول پذیر نیست و بیشتر به صورت اول شخص به کار می‌رود و به جای شناسه یکی از ضمایر متصل ّم، ّت، ّش، ِمان، ِتان، ِشان، شخص فعل را نشان می‌دهد که به آخر اسم قبل از فعل اضافه می‌شود. (نیز ببینید: مصدر)

## انواع فعل بر پایه معنا
فعل تام (خاص): بیشتر فعل‌هایی که در زبان به کار می‌روند، وقوع کاری مخصوص یا به داشتن حالتی مخصوص دلالت دارند. به این فعل‌ها، فعل تام یا خاص گفته می‌شود.

فعل اسنادی (ربطی): فعلی است که دارای معنای خاصی نبوده و تنها برای نسبت دادن چیزی به چیز دیگر به کار می‌رود.

## فعل معلوم و فعل مجهول
فعل از لحاظ وضعیت فاعل در زبان فارسی به دو دسته فعل معلوم و فعل مجهول تقسیم می‌شود.
* فعل معلوم: فعلی متعدی است که فاعلش مشخص باشد. (رویا درسش را خواند)
* فعل مجهول: فعلی متعدی است که فاعل آن مشخص نیست. (خانه شسته شد)

## ریشه‌شناسی فعل‌های فارسی
در سال‌های گذشته کارهای گران ارجی در راستای ریشه‌شناسی فعل انجام پذیرفته‌است. 
برای آگاهی از ریشه‌شناسی فعل‌های فارسی، به صفحه ریشه‌شناسی فعل رجوع کنید.

## جستار وابسته

* فعل‌های فارسی
* ریشه‌شناسی فعل‌های فارسی
* فعل در زبان فرانسه

## منابع
* فرهنگ ظرفیت نحوی افعال فارسی مجموعه‌ای حاوی اطلاعات مربوط به ظرفیت نحوی بیش از ۴۵۰۰ فعل در زبان فارسی که در آن متمم‌های اجباری و اختیاری انواع فعل‌های ساده، مرکب، پیشوندی و عبارات فعلی مشخص شده‌است.
* چگونگی صرف فعل‌ها در زبان پارسی
* «راهنمای ریشهٔ فعل‌های ایرانی؛ در زبان اوستا و فارسی باستان و فارسی کنونی»، از دکتر محمد مقدم.
* فهرست فعل‌های پارسی با معنای آن‌ها گردآوری محمد بشیر حسین: بخش یک و بخش دوم - دانشکنده تهران - http://www.archive.org/download/AListOfPersianVerbs/bashiri1.pdfhttp://azargoshnasp.com/languages/Persian/bashiri1.pdf
* یدالله منصوری- بررسی ساختار فعل‌های جعلی (برساخته) در فارسی میانه -http://www.azargoshnasp.com/languages/Persian/farsifelhaa.pdf http://www.archive.org/download/AStudyOfDenominativeVerbsInMiddlePersianAndModernPersian/farsifelhaa.pdf


رده:اقسام کلمه
رده:فعل‌ها
رده:گونه‌های فعل