گاوچرانک

بندانگشتی|'' Bubulcus ibis ''

**گاوچِرانَک** ، نوعی حواصیل ساکن آسیا، آفریقا و اروپا است که توانسته به راحتی در دیگر سامان‌های جهان نیز ساکن شود.

گاوچرانک از راستهٔ پلیکان‌سانان (Pelecaniformes) و خانواده حواصیلان (Ardeidae) است. از سال ۲۰۰۸ حواصیلان از راسته لکلکیان جدا شده و جز پلیکانان یا سقا مرغان محسوب می‌شوند.

## نام‌گذاری
زیاد دیده شده که گاوچرانک روی گاو یا در کنار آن، روی زمین بایستد و حشره‌های مزاحم گاو را شکار کند. گاهی هم بر گاو سوار می‌شود و از انگل‌های پوستی‌اش تغذیه می‌کند. نام فارسی و انگلیسی این پرنده، از همین رفتارش گرفته شده‌است.

## زیست
#### پراکنش و زیستگاه
گاوچرانک در سراسر آسیا و استرالیا به‌طور وسیعی پراکنده‌است. در قرن بیستم، کلنی بزرگی در آمریکای شمالی و جنوبی داشت. در اروپا، در دو کشور لیبریا و فرانسه محدود شده‌است. در ایران، در نیمهٔ غربی و سواحل شمال و جنوب، جمعیت مناسبی دارد.

گاوچرانک در نواحی تالابی و علف‌زارها و فضاهای باز و خشک زندگی می‌کند و در مقایسه با حواصیل‌های دیگر، به آب وابستگی کم‌تری دارد.

گلهٔ گاوچرانک‌ها آشیانه‌های خود را در کنار هم، روی درختان یا جای خشکی روی بوته‌های کنار رودخانه‌ها، دریاچه‌ها و تالاب‌ها می‌سازند.

این حیوان را می‌توان در آفریقا و در کنار فیل‌ها اسب‌های آبی و دیگر حیوات گیاه‌خوار بزرگ پیدا کرد.

#### ریخت‌شناسی
طول بدن گاوچرانک در حدود ۴۵ تا ۵۲ سانتی‌متر و طول دو بالش در حدود ۸۲ تا ۹۵ سانتی‌متر است.

گاوچرانک نر و ماده کم و بیش هم شکل هستند و گردن کوتاه و کلفت، منقار کوتاه و زردرنگ، گلوی برجسته و پاهای سیاه دارند که در زمستان‌ها سفید می‌شود. منقار گاوچرانک‌ها تقریباً قهوه‌ای است و پرهای دراز نخودی‌رنگی روی سر و سینهٔ آن‌ها را پوشانده‌است. در فصل زادآوری تاج، پشت و سینه به رنگ نارنجی مایل به نخودی در می‌آید و منقار نارنجی رنگ می‌شود.

#### تغذیه
غذای گاوچرانک‌ها، ماهی، دوزیستان و خزندگان، حشره‌ها به‌ویژه ملخ، سنجاقک و سوسک‌های آب‌زی است.

### زادآوری
گاوچرانک ماده اواسط بهار تا اواسط تابستان، ۴ تا ۵ تخم مایل به آبی می‌گذارد. جفت‌ها به کمک هم، بین ۲۱ تا ۲۵ روز روی تخم‌ها می‌خوابند.

#### جوجه‌ها
جوجه‌های گاوچرانک‌ها پس از بیرون آمدن از تخم، لخت هستند و کرک یا پر ندارند که از آن‌ها در برابر وضعیت محیطی محافظت کند. به همین سبب، تا مدتی نمی‌توانند از لانه بیرون بیایند.

## گاوچرانک در طبیعت
گاوچرانک‌ها با تغذیه از دوزیستان، خزندگان، حشره‌ها (به‌ویژه ملخها)، سنجاقکها و سوسک‌های آب‌زی، در کنترل جمعیت این حیوانات در طبیعت نقش مهمی بازی می‌کنند. آن‌ها با خوردن حشره‌های مزاحم و انگل‌های روی پوست گیاه‌خواران بزرگ جثهٔ اهلی یا وحشی، به آسایش و سلامت آن‌ها کمک می‌کنند. گاوچرانک‌ها غذای پرندگان شکاری مانند عقابها هستند. جانوران گوشت‌خواری مانند روباه و شغال هم تخمهای گاوچرانک را می‌خورند.
[بندانگشتی|یک گاوچرانک در حال چریدن یک گاومیش، پارک ملی سلطانپور، ایالت [هاریانا، هند]]

## گاوچرانک و انسان
کشاورزان با گاوچرانک‌ها میانهٔ خوبی ندارند؛ زیرا این پرندگان عادت دارند برای خوردن حشره‌ها و بی‌مهرگان، روی ساقه‌های گندم و برنج نیز بنشینند. این ساقه‌ها ممکن است در اثر وزن زیاد این پرندگان بشکنند و به محصولات کشاورزی آسیب برسد.

## منابع

Wikipedia contributors, "Cattle Egret," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cattle_Egret&oldid=201819046 (accessed March 29, 2008).

* برابر فارسی

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:پرندگان آسیا
رده:پرندگان آفریقای سیاه
رده:پرندگان شمال آفریقا
رده:پرندگان اروپا
رده:پرندگان اوکراین
رده:پرندگان اوگاندا
رده:پرندگان ایالات متحده آمریکا
رده:پرندگان ایران
رده:پرندگان ترکیه
رده:پرندگان توصیف‌شده در ۱۷۵۸ (میلادی)
رده:پرندگان جمهوری آذربایجان
رده:پرندگان صحرای غربی
رده:پرندگان فیلیپین
رده:پرندگان کامرون
رده:پرندگان مهاجم
رده:پرندگان نپال
رده:پرندگان
رده:حواصیلان
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های کمترین نگرانی
رده:گاوچرانک‌ها
رده:گونه‌های بین‌المللی
رده:گونه‌های جانوری مهاجم