۱۲۶۷ (قمری)

**۱۲۶۷ (قمری)**، هزار و دویست و شصت و هفتمین سال در گاهشماری هجری قمری است. اول محرم این سال برابر با ششم نوامبر سال ۱۸۵۰ میلادی و حدوداً برابر با ۱۴ آبان ۱۲۲۹ خورشیدی است. این سال در گاهشماری ترکان به نام ایت‌ئیل (سال سگ) نامیده شده است.

روزنامه وقایع اتفاقیه زمستان این سال در تهران را بسیار سردتر از سال‌های گذشته و پر از برف یاد کرده است.

## پادشاهان و حاکمان
* ناصرالدین شاه قاجار، شاه ممالک محروسه ایران (از ۱۲۶۴ تا ۱۳۱۳  هـ.ق.)
** میرزا محمدتقی‌خان فراهانی امیرکبیر، صدر اعظم (از ۱۲۶۴ تا ۱۲۶۸ هـ.ق.)
** حمزه میرزا حشمت‌الدوله، حاکم ایالت آذربایجان (از ۱۲۶۵ تا ۱۲۷۰ هـ.ق.)
*** محمدرضا خان قاجار دولو، حاکم ولایت اردبیل (از ۱۲۶۶)
*** مصطفی قلی میرزا حاکم ولایت ارومی (ارومیه) (تا ۱۲۶۷)
*** قاسم خان جارچی‌باشی، حاکم ولایت قراجه‌داغ (از ۸ ربیع‌الاول ۱۲۶۷)
*** محمدحسن خان نوری، حاکم ولایت مشکین و ایلات (از ۸ ربیع‌الاول ۱۲۶۷)
*** محمدرحیم خان علاءالدوله، حاکم ولایت خوی (از ۲۱ ربیع‌الثانی ۱۲۶۷)
** فیروز میرزا نصرت‌الدوله، حاکم ایالت فارس (از ۱۲۶۶ تا ۱۲۶۹ هـ.ق.)
** تهماسب میرزا مؤیدالدوله، حاکم ایالت کرمان و بلوچستان (از ۱۲۶۴ تا ۱۲۶۸ هـ.ق.)
** سلطان‌مراد میرزا حسام‌السلطنه، حاکم ایالت خراسان (از ۱۲۶۵ تا ۱۲۷۰ هـ.ق.)
*** محمدتقی‌خان جوانشیر، حاکم ولایات شاهرود و بسطام (از ۱۲۶۶ تا ۱۲۶۷) سپس حسینعلی‌خان جوانشیر
** خانلر میرزا احتشام‌الدوله، حاکم ایالت لرستان، عربستان و بختیاری (از ۱۲۶۷ تا ۱۲۷۵ هـ.ق.)
*** ایلدرم میرزا، حاکم لرستان (از ۱۲۶۷ تا ۱۲۶۸ هـ.ق.)
** غلامحسین خان سپهدار گرجی، حاکم اصفهان (از ۱۲۶۶ تا جمادی‌الثانی ۱۲۶۷ هـ.ق.)
** چراغلعی خان زنگنه قوللر آقاسی، حاکم اصفهان (از جمادی‌الثانی ۱۲۶۷ تا ۱۲۷۱ هـ.ق.)
*** عباس‌میرزا ملک‌آرا، حاکم ولایت قم (از ذی‌القعده ۱۲۶۷ تا ۱۲۶۸ هـ.ق.)
*** احمد میرزا معین‌الدوله، حاکم ولایت گلپایگان، کمره و خوانسار (از ۱۲۶۷ تا ۱۲۷۱ هـ.ق.)
** مهدیقلی میرزا اقتدارالدوله، حاکم ایالت مازندران (از ۱۲۶۴ تا ۱۲۶۷ هـ.ق.) سپس جان‌محمدخان قاجار
*** محمد ولی خان بیگلربیگی، حاکم ولایت استرآباد
** عیسی‌خان والی، حاکم ولایت گیلان (از ۱۲۶۵ تا ۱۲۷۲ هـ.ق.)
** اسکندر میرزا، حاکم ولایت قزوین (تا ۱۲۶۸ هـ.ق.)
** محمدحسن خان سردار، حاکم ولایت یزد شیخعلی خان ماکویی، نایب‌الحکومه وی (از ۱۲۶۵ تا ۱۲۶۷)
** میرزا حسن خان وزیر نظام (برادر امیرکبیر) حاکم ولایت عراق
** مهديقلى خان نايب آجودانباشى، حاکم ولایت نهاوند
** یارمحمدخان ظهیرالدوله، حاکم هرات (از ۱۲۵۸ تا ۱۲۶۷ هـ.ق.) سپس پسرش صیدمحمدخان 
* محمد امین بهادر خان، حاکم خیوه (از ۱۲۶۱ تا ۱۲۷۲ هـ.ق.)
* عبدالمجید یکم، سلطان عثمانی (از ۱۲۵۵ تا ۱۲۷۷)

## رویدادها
### ربیع‌الاول
بندانگشتی|میرزا حسین‌خان سپهسالار
* ربیع‌الاول –  ملا محمد علی بابی در زنجان با جمعی از پیروان خود شورش کرد اما از نیروهای دولتی شکست خورد.
* اوایل ربیع‌الاول – دستگیری میرزا قوما از خودسران بهبهان توسط عباسقلی خان سردار لاریجانی و فرستادن او به دارالخلافه طهران
* اوایل ربیع‌الاول –  انتصاب خانلر میرزا به حکومت لرستان، عربستان و بختیاری. او سپس برادر کوچکتر خود ایلدرم میرزا را به حکومت لرستان گماشت و خود به عربستان رفت. 
* اعزام میرزا حسین‌خان (سپهسالار) به بمبئی به عنوان کارپرداز امور تجارت ایران در هند. او کمی بعد در یکی از گزارش‌های خود منافع کشت خشخاش در ایران را از نظر صادرات گوشزد کرد و دولت نیز بر اساس این گزارش، کشت خشخاش را در دستور کار قرار داد و به ترویج آن پرداخت. به همین جهت تریاک‌کاری در اطراف تهران به مرحله آزمایش درآمد تا حاصل آن را بسنجند.
* عباس قوام‌الدوله به منظور آگاه ساختن امپراتور روسیه از رفتار خارج از توافق سفرایش به پترزبورگ اعزام شد.
*۸ ربیع‌الاول – اعطای حکومت اردبیل به محمدرضاخان قاجار که تا پیش از آن در دیوانخانه کار می‌کرد.
*۸ ربیع‌الاول – محمدحسن خان نوری مامور به حکومت مشکین و ایلات شد.
*۸ ربیع‌الاول – قاسم خان قاجار جارچی‌باشی به حکومت قراجه‌داغ مامور شد.
* ۱۴ ربیع‌الاول – عبدالله‌خان صارم‌الدوله قراگزلو که جمعیِ شاهزاده تهماسب میرزا مؤیدالدوله حاکم کرمان بود به همراه توپخانه و چندین فوج برای انتظام گرمسیرات کرمان اعزام شدند. آنها در اوایل جمادی‌الاول بمپور را به نظم و نسق در آوردند.

### ربیع‌الثانی

* ۵ ربیع‌الثانی – انتشار نخستین شماره روزنامه وقایع اتفاقیه در ایران
* ۷ ربیع‌الثانی – ورود آقا نیاز محرم، فرستادهٔ ویژه محمد امین خان به دارالخلافه تهران برای عرض تبریک بر تخت نشستن ناصرالدین شاه. محمد امین خان والی خیوق که خود را خوارزمشاه می‌خواند.
* ۱۸ ربیع‌الثانی - فیروز میرزا قاجار حاکم فارس توانست قلعه سفید در گرمسیر فارس را به تصرف در آورده و آن سرزمین را امن نماید. همچنین وی در همین ماه دستور داد قلعه شهریاری که از دژهای مهم فارس بود و از آن برای مقابله با نیروهای دولتی استفاده می‌شد توسط سپاه سیلاخوری با خاک یکسان کنند.
* حدود ۱۹ ربیع‌الثانی – ورود ۶۰۰۰ قبضه از ۲۵۰۰۰ قبضه تفنگ‌های خریداری‌شده از مستر هاکتر انگلیسی به بندر بوشهر
* ۲۰ ربیع‌الثانی – در راستای انتظام و افزایش امنیت خراسان از حملات ترکمن‌ها، عباسقلی‌خان میرپنجه و سام‌خان ایلخانی وارد مشهد شدند. سپس آنها به احداث قراول‌خانه‌ها اقدام کردند و فوج خلج به قراولی شهر مامور گشت. 
* حدود ۲۰ ربیع‌الثانی – عباسقلی‌خان میرپنجه برای دفع حملات ترکمن‌ها در خراسان اقدام به نصب توپ و سرباز در بعضی راه‌های خراسان بخصوص زیدر کرد تا امنیت به آنجا بازگردد.
* ۲۱ ربیع‌الثانی – محمد رحیم خان نسقچی‌باشی (علاءالدوله) به عنوان حاکم خوی جایگزین محمد رحیم میرزای حاکم و حاجی حاتم‌خان پیشکار شد.
* ۲۲ ربیع‌الثانی – ساخت سرای اتابکیه در تهران که به همت امیرکبیر آغاز شده بود، تکمیل گردید و بازرگانان شروع به خرید حجره‌های آن کردند.
* ۲۲ ربیع‌الثانی – نیروهای حکومتی، میرزا قوما را که حدود یک ماه پیش در بهبهان دستگیر کرده بودند وارد تهران کردند.
* ۲۳ ربیع‌الثانی – خانلر میرزا احتشام‌الدوله برای ساماندهی امور به دزفول وارد شد.
* ۲۷ ربیع‌الثانی – نصرت‌الدوله که برای امن‌سازی لارستان فارس فرستاده شده بود توانست همه قلعه‌های آنجا را به تصرف در آورد. وی دستور داد قلعه بهده با خاک یکسان شود.
* ۲۸ ربیع‌الثانی – برخی از پیروان محمدعلی باب از جمله میررضا سردار به فرمان ناصرالدین‌شاه در پای‌قاپاق (میدان اعدام یا محمدیه) تهران گردن زده شدند.
* ۲۹ ربیع‌الثانی – ناصرالدین‌شاه برای شکار به شکارگاه کن رفت و در روز ششم جمادی‌الاول به دارالخلافه تهران بازگشت.
* ۲۹ ربیع‌الثانی – علی نامق افندی سفیر تازهٔ دولت روم (عثمانی) وارد تبریز شد تا پس از آن به سمت تهران روانه شود.
* امیرکبیر پس از جنگ سرخس رضاقلی‌خان هدایت را به همراه آقا نیاز محرم (فرستاده ویژه والی خیوق) به سفارت خوارزم  فرستاد تا از اوضاع سوق‌الجیشی آنجا آگاهی یابد و برای آزادی اسرای مسلمان و ممانعت از خرید و فروش آنها بکوشد. وی شرح کامل این مسافرت را به طور کامل در جلد دوم کتاب مرآت البلدان نوشته است.
* مقرر شد که ماهی دو مرتبه یک بار در آغاز ماه و مرتبۀ دیگر در پانزدهم هر ماه قمری، چاپار به آذربایجان و فارس و گیلان و مازندران و کرمان و خراسان و استراباد و کرمانشاه رفته و باز گردد.
* در تهران کارخانه چینی‌سازی افتتاح گردید.
* در قم کارخانه بلورسازی به کار افتاد.
*مصطفی قلیخان سرتیپ قراگوزلو به مقام میرپنجی منصوب شد. دلیل ترفیع وی، خدمات او در تامین خراسان و مبارزه با بابیان شهر نیریز فارس در اطراف بوشهر بود.
* آقاخان ماکوئی سرتیپ سواره قزوین شد.
* پاشا خان مکری (مظفرالدوله) سرتیپ افواج سمنان و دامغان شد.
* سلیمانخان دنبلی به حکومت تربت رسید.
* یوسف‌خان افشار به منصب سرهنکی فوج جدید افشار ارومیه رسید.
* رضاقلی‌خان پسر سلیمان خان افشار صاین‌قلعه به نیابت حکومت صاین‌قلعه رسید.

### جمادی‌الاول
بندانگشتی|مراد میرزا حسام‌السلطنه، حاکم ایالت خراسان از سوی شاه مامور به دفع تراکمه شد.
* ۱ جمادی‌الاول – به منظور جلوگیری از گسترش بیماری آبله، آبله‌کوبی کودکان در تهران به دستور حکومت آغاز شد و تا ۲۸ این ماه ۳۳۰ کودک آبله‌کوبی شدند.
* ۴ جمادی‌الاول – اعزام میرزا شفیع خان نایب آجودان‌باشی به سفارت ایران در لندن
* ۴ جمادی‌الاول – بازگشت عباسقلی‌خان سرتیپ به همراه فوج دهم خوی به تهران
* اوایل جمادی‌الاول – یارمُحمدخان ظهیرالدوله با اجازه دولت گروهی را از هرات برای سرکوب بلوچ‌هایی که در سیستان به راهزنی می‌پرداختند فرستاد.
* ۵ جمادی‌الاول – عبدالله‌خان صارم‌السلطنه قلعه ایرندگان را از تصرف محمدعلی‌خان بلوچ در آورد و به مددخان سپرد.
* جمادی‌الاول – آتش‌سوزی گسترده در لنگرود باعث سوختن حدود ۷۰ خانه و سوختن ۲۴ نفر شد که ۸ نفر از آنها درگذشتند.
* جمادی‌الاول – میرزا عبدالباقی منجم‌باشی به تولیت آستان قدس رضوی منصوب شد.
* ۱۰ جمادی‌الاول – حدود ساعت ۲ ظهر زلزله‌ای در تبریز روی داد.
* ۱۷ جمادی‌الاول – جمعه یکساعت و پنجاه دقیقه از طلوع افتاب گذشته بود که سال تحویل شد.
* ۱۸ جمادی‌الاول – به مناسبت عید نوروز (آغاز سال ۱۲۳۰ خورشیدی) مراسم سلام در حضور ناصرالدین‌شاه قاجار برگزار شد.
* ۱۸ جمادی‌الاول - ناصرالدین شاه قاجار به مراد میرزا حسام‌السلطنه حاکم خراسان دستور داد برای دفع ترکتازی ترکمانان سرخس به آنها هجوم برده و سرکوبشان کند. 
* ۲۶ جمادی‌الاول – امیرکبیر در پاسخ به حضور عیدانه سفیر کبیر عثمانی و وزرای مختار انگلستان و روسیه، به بازدید از آنها پرداخت.
* جمادی‌الاول – حشمت‌الدوله مقرر کرد رسمی را که سابق بر این تبریز وجود داشت و طبق آن در ایام عید در روزهای خاص اهل یک محل از خانه بیرون نمی‌رفتند تا اهالی محلات دیگر به دیدن آنها بیایند برانداخت.
* ۲۹ جمادی‌الاول – حضور ناصرالدین‌شاه در قصر قاجار (در تهران) به مناسبت روز ۱۳ نوروز
* جمادی‌الاول - بارش فراوان باران و برف در تهران و سایر شهرها به طوری که در خراسان برخی از بناهای قدیمی خراب شدند.
* جمادی‌الاول - چراغلعی خان زنگنه قوللر آقاسی که از سرداران نامدار حسام‌السلطنه بود، توسط ناصرالدین شاه به حکومت اصفهان منصوب شد. وی اقدام به دستگیری تعدادی از اشرار اصفهان کرد و باعث شد امنیت به شهر بازگردد. 
* یک زن تهرانی به نام خورشید خانم یک نمونه مفتول‌دوزی برای لباس نظامیان انجام داد و توانست آن را به عوامل دولت نشان دهد. پس از آن مقرر شد سردست و یقه افسران را مفتول‌دوزی کند.
* در این سال شال چوخای مازندران را طوری طراحی کردند که برای لباس سربازان مناسب باشد.
* میرزا زین‌العابدین تبریزی مأمور به تعدیل مالیات گیلان و فومن شد.
* میرزا هدایت‌اللّه مستوفی (وزیر دفتر) برای تعدیل مالیات صایین‌قلعه و رسیدگی به دستمزد نیروی سواره آنجا مامور شد.
* در این سال به حکم حشمت‌الدوله حاکم آذربایجان مقرر شد کوچه‌های تبریز سنگفرش شود.

### جمادی‌الثانی
* هفته نخست جمادی‌الثانی – مباشرین تذکره (گذرنامه) به ولایات مختلف ایران اعزام شدند تا بر اساس دستورالعمل تازه، افراد فقط با داشتن تذکره از ولایات مندرج در دستورالعمل حق گذر داشته باشند.
* جمادی‌الثانی – درگذشت محمدتقی‌خان جوانشیر حاکم شاهرود و بسطام و انتقال نعش وی به مشهد برای خاکسپاری. حکومت قاجار، حسینعلی‌خان جوانشیر که منسوب او بود را به جای وی به حکومت شاهرود و بسطام گمارد.
* ۷ جمادی‌الثانی – زمین‌لرزه‌ای جزئی در تبریز رخ داد. مشخص شد که این زمین‌لرزه در استانبول و جزایر یونان نیز با شدت بیشتری حس شده است.
* ۸ جمادی‌الثانی – پس از دو روز باران متوالی در قزوین، تگرگ و باران شدیدی چهار ساعت مانده به غروب شروع شده و باعث می‌شود سیل بزرگی در رودی که در تابستان خشک است ایجاد گردد. در نتیجه نزدیک به ۳۰۰۰ خانه در محله‌های راه کوشک، کوشک، پنبه‌ریسان و راه‌چمان خراب شدند و شماری از مردم مردند.
* اوایل جمادی‌الثانی – با گسترش مناطق ذیل حکومت خانلر میرزا، وی که پیش از آن حاکم گلپایگان و خوانسار بود، از حکومت مرکزی درخواست کرد که حاکمیت این دو نقطه به شخص دیگری واگذار شود. از این رو حکومت این دو شهر به احمد میرزا معین‌الدوله سپرده شد.
* اوایل جمادی‌الثانی – جمع زیادی از اهالی نطنز به شکایت از حاکم خود حاجی فرضی خان قراچه‌داغی به دارالخلافه آمدند. 
* اوایل جمادی‌الثانی – پس از آنکه با اقدامات حکومت مرکزی، امنیت به مشهد بازگشت، حدود ۴۰۰ خانوار که از ترس ناامنی به هرات رفته بودند به تدریج به این شهر بازگشتند. اهالی سرخس نیز ریش‌سفیدان خود را به حضور سلطان‌مراد میرزا حسام‌السلطنه حاکم خراسان فرستادند و تعهد دادند هیچ ناامنی و دزدی از سوی رعایای آنها روی ندهد.
* جمادی‌الثانی – نابودی قلعه‌های پسران امام‌وردی‌خان نیشابوری و دستگیری و انتقال آنها به مشهد
* محبعلیخان ماکوئی به منصب میرپنجگی رسید.
* حسنخان یوزباشی پسر (محبعلیخان ماکوئی) سرهنک شد و مامور گشت که از اردبیل و مشکین یک فوج تازه سرباز بگیرد.
* حسنعلیخان سرهنک (سالار لشکر) از گروس یک فوج تازه گرفت.
* جعفرقلیخان قاجار از فراهان و کزاز دو فوج تازه و از مراغه نیز یک فوج تازه گرفت و سرتیپ آنها شد.
* محمدعلیخان سرهنگ یک فوج تازه از خلخال گرفت. 
* امامعلیخان یک فوج تازه از کرمان گرفت.
* اصلان سلطان از طایفۀ افشار خرقان منصب یاوری یافت.

### رجب
بندانگشتی|ناصرالدین شاه قاجار
* ۱ رجب – ناصرالدین‌شاه قاجار در نخستین سفر داخلی پس از رسیدن به پادشاهی به سمت اصفهان حرکت کرد. بدین منظور ابتدا به یافت‌آباد و از آنجا به قزوین (دارالسلطنه) رفت تا از طریق راه سلطان‌آباد و بروجرد به سمت اصفهان برود. از جمله همراهان وی در این سفر شاهزادگان عباس میرزا ملک‌آرا، کیومرث میرزا ایلخانی، علیقلی میرزا اعتضادالسلطنه، محمدرضا میرزا، بهاءالدوله، محسن میرزا، امامقلی میرزا عمادالدوله، صاحبقران میرزا و دولتمردانی چون میرزا آقاخان نوری، میرزا محمدشفیع صاحب دیوان، محمدحسن خان سردار ایروانی، حسینعلی بیک بسطامی معیّرالممالک، میرزا محمدحسین ملک‌الکتاب فراهانی، میرزا یوسف آشتیانی مستوفی‌الممالک و از میان نظامیان فضلعلی‌خان میرپنجه و محمدخان میرپنجه به همراه افواج گروس، ناصریه، توپخانه، زنبورکخانه و دیگر مستخدمین بودند. در این مدت شاهزاده بهرام میرزا معزالدوله به عنوان حاکم دارالخلافه تهران معین شد و عزیزخان آجودان‌باشی فرمانده نظامی قشون و ارگ دارالخلافه گردید. به منظور حفظ نظم در پایتخت تعدادی از فرماندهان نظامی و فوج‌های مختلف به دستور شاه در پایتخت مستقر شدند. از جمله این نیروها، سلیمان خان افشار با فوج ساوجبلاغ بود که مسئولیت حفظ امنیت تهران را بر عهده گرفت. علاوه بر او، فرماندهان دیگری مانند علی خان سرهنگ با فوج چهارم تبریز، پاشا خان با افواج سمنانی و دامغانی، حیات قلی خان با فوج کرند، محمد حسن خان با فوج کلهر، مهدی خان با فوج خرقان و محمد حسن خان سرتیپ با فوج فراهان نیز در تهران ماندند. این نیروها تحت فرمان عزیز خان آجودان‌باشی قرار داشتند و موظف بودند تا از هرگونه بی‌نظمی جلوگیری کنند.
* اوایل رجب – حکومت به باسمه‌چی‌ها (چاپ‌چی‌ها) دستور داد از چاپ قرآن خودداری کنند. این دستور بخاطر درخواست مردمی بود که می‌دیدند برگ‌های قرآن‌های چاپی باطله شده و در عطاری‌ها برای بسته‌بندی استفاده می‌شود.
* ۳ رجب – اردوی ناصری در جریان سفر به اصفهان به کرج رسید و در کاخ سلیمانیه منزل کرد.
* ۴ رجب – اردوی ناصری در این روز به منزل قاسم‌آباد رسید.
* ۸ رجب – اردوی ناصرالدین‌شاه به قزوین وارد شد و ۱۰ روز در آنجا ماند. سپس از راه عبدل‌آباد ساوه به سمت سلطان‌آباد رفت و ۳ روز در آنجا توقف کرد. پس از آن یک روز در کزاز که دهات خالصه بود منزل کرد. در هنگامی که اردوی ناصری در قزوین منزل کرده بود، اسکندر میرزا حاکم قزوین به همراه میرزا موسی وزیر درخواست کردند سد قدیمی که در مسیل قزوین قرار داشت، دوباره ترمیم شود. از این رو ناصرالدین شاه دستور داد از محل درآمدهای دیوانی، این سد تعمیر شود.
* ۹ رجب – سفیر دولت روم (عثمانی) و وزیر مختار انگلستان به سمت اصفهان حرکت کردند و دو روز بعد نیز وزیر مختار دولت روسیه همین راه را در پیش گرفت.
* ۱۹ رجب – کمبود آب در رودهای تهران باعث شد بهرام میرزا حاکم وقت این شهر دستور به انتقال آب از رودخانه حکم‌آباد به تهران دهد. این رویه پیش از آن هم وجود داشت.
* اواسط رجب –  از آنجا که یخچال‌های تهران در تابستان‌ها خالی از آب می‌ماند و مردم خاکروبه به داخل آنها می‌ریختند در هنگام آبگیری برای یخ، نتیجه مملو از کثیفی و ناصافی می‌شد. از این رو محمودخان کلانتر تصمیم گرفته بود دور این یخچال‌ها دیوار بکشد اما با توجه به اینکه این دیوارها داخل املاک مردم و خیابان عمومی بود، اعتراض مردم را برانگیخت. در این زمان برای حل این مسئله محمودخان ۷ ارج (۳٫۶۴ متر) برای خیابان عمومی در نظر گرفت و دیوارها بر اساس آن ساخته شدند.
* در این سال مقرر شد ۱۴ فوج از قشون همیشه در پایتخت ایران مستقر باشند.
* به فرمان حکومت، دریافت سیورسات توسط ماموران دولتی از مردم ممنوع گردید.
* ساخت کاروانسرای امیر در تهران آغاز شد.
* کلب حسینخان آجودانباشی مأمور به سرپرستی قشون آذربایجان شد.
* علیقلی‌خان شقاقی سرهنک فوج دامغان شد.

### شعبان
* ۹ شعبان – بنابر قرار قدیم در دارالخلافه هر سه ماه یک بار قیمت گوشت توسط دیوان مقرر می‌شد. اما در این روز بهرام میرزا ریش‌سفیدان صنف قصاب را به حضور فراخواند و از آنها خواست با توجه به این که مهلت تعیین قیمت جدید تا پایان جوزا (خرداد) به پایان می‌رسد، از آنجا که قیمت گوسفند در این زمان ارزان است قیمت گوشت را از قرار یک من به وزن هشت عباسی، هزار دینار بفروشند و از سود این ۱۲ روز بگذرند.
* ۹ شعبان – در این روز اردوی ناصری به بروجرد وارد شد و ۱۲ روز در آنجا منزل کرد. با ورود شاه به هر یک از شهرها، حکام و والیان هر شهر برای اظهار ارادت و تسویه‌حساب‌های احتمالی به حضور شاه می‌رسیدند. خانلر میرزا احتشام‌الدوله حاکم بروجرد، خوزستان و لرستان نیز برای دیدن شاه از خوزستان به بروجرد آمد. 
* ۹ شعبان – وزیر مختار دولت انگلستان به اصفهان رسید. 
* ۱۰ شعبان – وزیر مختار دولت روس به اصفهان رسید.
* ۱۵ شعبان – جعفرخان مشیرالدوله مهندس‌باشی که از ماموریت تحدید حدود مرزی میان ایران و عثمانی بر می‌گشت به دیدار ناصرالدین شاه در بروجرد رسید. 
* ۱۵ شعبان – به دستور ناصرالدین شاه قاجار مبلغ ۱۲ هزار تومان از مالیات رعایای کرمانشاهان و چهار هزار تومان از مالیات رعایای ملایر کسر شد. این کسور به درخواست اسکندرخان سردار قاجار دولو بود که حکومت کرمانشاه را در اختیار داشت.
* اواسط شعبان – ۶۰۰۰ تفنگی که در بندر بوشهر خالی شده بودند در این ایام به قورخانه و جبه‌خانه تهران رسیدند.
* اواسط شعبان – در این ایام (یا در روز ۵ رجب) زمین‌لرزه‌ای هنگفت در قوچان روی داد که بنابر گزارش‌ها بالغ بر ۲۰۰۰ کشته داشت به حدی که مجبور شدند شهر را دوباره ساختند. این زمین‌لرزه باعث شد بیشتر ساختمان‌های کهن شهر نابود شوند.
* اواسط شعبان – حاجی محمد حسین شیرازی مباشر تفنگ‌سازی جبه‌خانه به دلیل موفقیت در ساخت تفنگ‌هایی که متعهد به ساختنشان شده بود خلعت پادشاهی دریافت کرد و قرار شد بعد از ماه رمضان در هر ماه تفنگ‌های تازه‌ای به جبه‌خانه تحویل دهد.
* ۲۱ شعبان – اردوی ناصری بروجرد را به مقصد اصفهان ترک کرد. خانلر میرزا وی را تا خوانسار مشایعت کرد.
* اواخر شعبان – مامور آبله‌کوبی به نام کربلایی منور محمد آبله‌کوب در شهرهای مختلف مازندران بیش از ۴۰۰ نفر را آبله کوبید. همچنین میرزا ابوالقاسم آبله‌کوب نیز در گیلان مشغول به آبله‌کوبی کودکان شده اما در ابتدا با مقاومت اهالی مواجه شده و بعد از آنکه مردم با فواید آن آشنا شدند خودشان کودکان را برای آبله‌کوبی آوردند.
* ۲۵ شعبان – وزیر مختار دولت عثمانی به اصفهان وارد شد.
* شعبان – مردم خوانسار برای تظلم‌خواهی از ستم‌های محمدباقرخان خوانساری و اشراری که با وی متحد شده بودند، نزد ناصرالدین شاه آمدند. شاه دستور به رسیدگی داد و در نتیجه پنج تن از اشرار دستگیر و به بروجرد آورده شدند تا مجازات شوند. محمدباقرخان از دستگیری و مجازات گریخت.

### رمضان
بندانگشتی|محمدعلی خان شیرازی، وزیر امور خارجه شد.
* رمضان – در ایام روزه‌داری رمضان این سال با توجه به آنکه در گرمای تیرماه بود، مردم تهران در روز کمتر از خانه بیرون آمدند و اکثر مغازه‌های بازار تعطیل بودند. با این حال شب‌ها در اطراف امامزاده زید و سرای اتابکیه نزدیک به ۵۰۰ چراغ در جلوی حجره‌ها روشن شده و افراد به فروش اقلام خود می‌پرداختند. 
* رمضان – در این ماه روحانیون و برخی از معتبرین شهر ۴ شب مهمان دیوانخانه بودند و یک شب نیز خوانین در مهمانی حاضر بودند. آجودانباشی نیز روحانیون و دیگر مشاهیر و اعلام را به مدت ۲۴ شب افطار داد.
* اوایل رمضان – میرزا حسن که به قصد آبله‌کوبی کودکان به یزد رفته بود با مقاومت مردم مواجه شد اما پس از اینکه میرزا محمد صادق یزدی (از دولتمردان شهر) کودکان خود را برای آبله‌کوبی آورد، مردم نیز راضی به این کار شدند.
* ۱۵ رمضان – اردوی ناصری به اصفهان رسید.
* ۱۹ رمضان – محمدعلی شیرازی با فرمان ناصرالدین‌شاه، وزیر امور خارجه ایران شد.
* ۲۸ رمضان – وقوع خورشیدگرفتگی و رویت آن در ایران
* رمضان – عبدالمطلب بن غالب برای دومین بار از سوی دربار عثمانی به عنوان امیر و شریف مکه انتخاب شد. این دوره از امارت وی تا شعبان ۱۲۷۲ طول کشید.
* رمضان – مقرر شد سه فوج سرباز از توابع اصفهان گرفته شود و جبه‌خانه‌ای در اصفهان بنا نمودند كه در هر ماهى سيصد قبضه تفنگ و هزار دست فانسقه و دیگر ابزارهای سربازى در آن ساخته شود. همچنین مقرر شد نساجان اصفهانی سالی پنجاه هزار دست لباس نظامى در اصفهان بدوزند.

### شوال
* ۸ شوال – فیروز میرزا نصرت‌الدوله حاکم فارس نیز برای دیدار با ناصرالدین شاه وارد اصفهان شد.
* ۲۶ شوال – ناصرالدین شاه به محمد ولی خان بیگلربیگی، حاکم استرآباد دستور داد سدی در منطقه گرگان بسازد تا منطقه در برابر حملات ترکمانان مقاوم شود. ساخت این سد با بکارگیری حدود ۱۰۰۰ نفر کارگر به مدت چندین ماه ادامه داشت تا نهایتا در این روز به پایان رسید.
* ۲۹ شوال – (پنج‌شنبه) ناصرالدین شاه اصفهان را به قصد بازگشت به تهران، ترک کرد. اردوی او از مسیر نطنز و کاشان به سوی تهران آمد.
*در تهران و اصفهان، اقدام به ساخت کالسکه‌های مجلل به سبک اروپایی شد. کوچه‌های ارگ پادشاهی در تهران سنگفرش شد تا برای کالسکه‌رانی مناسب گردد.

### ذی‌القعده
* ۸ ذی‌القعده – اردوی ناصری در جریان سفر بازگشت از اصفهان به سوی تهران، به فین کاشان رسید و مورد استقبال اهالی قرار گرفت. در اینجا تهماسب میرزا مؤیدالدوله حاکم کرمان با کسب اجازه از شاه به سمت محل حکومت خود رفت.
* ۱۱ ذی‌القعده – حاکمان انگلیسی هندوستان اعلام کردند که در سند تنها افرادی می‌توانند به استخدام شغل‌های دولتی درآیند که به زبان سندی مسلط باشند. این تصمیم از نخستین اقدامات انگلستان در جهت فارسی‌زدایی از هند بود.
* ۱۴ ذی‌القعده – اردوی ناصری در جریان سفر بازگشت از اصفهان به تهران، به شهر قم (ملقب به دارالامان در زمان قاجار) رسید. پس از زیارت، ناصرالدین شاه در اینجا شاهزاده عباس‌میرزا ملک‌آرا را به حکومت قم منصوب کرد.
* ۱۶ ذی‌القعده – رضاقلی خان هدایت که به دربار محمد امین خان حاکم خیوق (خوارزم) مامور شده بود پس از انجام ماموریت به همراه ملا مختار هراتی خوارزم را ترک کرد. (پنج‌شنبه)
* ذی‌القعده ۱۲۶۷ – امیرکبیر علی‌رغم میل ناصرالدین شاه دستور داد میرزا علی پیشخدمت که از نزدیک‌ترین افراد به شاه بود از کاشان به گروس منتقل شود.
*ذی‌القعده – جعفر قلی خان میرپنج در آق‌قلعه در جنگ با ترکمانان ۲۰۰ تن از آنها را کشت و ایشان را متواری نمود. حمله در ابتدا توسط ترکمن‌ها آغاز شد.
* به دستور شاه مقرر شده بود بندی بند کنار پل شوشتر بسته شود و سدی روی رود مشهور به هاشم ایجاد گردد. این دو در این زمان به پایان رسید.
* قسمت شرقی ساختمان مدرسه دارالفنون به پایان رسید. طراح آن میرزا رضا مهندس‌باشی و معمار آن محمدتقی‌خان معمارباشی بودند.

### ذی‌الحجه
* ۱ ذی‌الحجه – محمدولی خان بیگلربیگی با لشکری مجهز به سوی قلعه سلطان‌آباد حرکت کرد و پس از درگیری‌های متعدد توانست ۹ تن از بزرگان ترکمان را به همراه جمع زیادی از ترکمانان به اسارت در آورد. این کار باعث بازگشت امنیت منطقه شد.
* ذی‌الحجه – اعطای نشان شیر و خورشید سرتیپی به میرزا محمد حسین عضدالملک قزوینی و انتخاب او برای اعزام در راس هیئتی به سفارت در سنت پترزبورگ. در هیئت همراه وی محمود خان نایب اول آجودانباشی به عنوان نیابت اول سفارت، یحیی خان یاور در مقام مترجم و میرزا بزرگ همدانی به عنوان منشی حضور داشتند.
* ۸ ذی‌الحجه – میرزا محمد حسین عضدالملک قزوینی، سفیر منتخب ایران برای روسیه، پیش از ماموریت با هیئت همراه با دیمیتری ایوانوویچ دالگوروکف (مشهور به دالگورکی)، وزیر مختار روسیه در تهران، دیدار کرد و سپس تهران را به سمت تبریز ترک کرد تا از آنجا به طرف روسیه برود. هیئت همراه او در تبریز مورد استقبال حمزه میرزا حشمت‌الدوله و بزرگان آن شهر قرار گرفتند.
* ۸ ذی‌الحجه – ناصرالدین شاه قاجار پس از سفر اصفهان به تهران رسید.
* ۸ ذی‌الحجه – با ورود ناصرالدین شاه به دربار پس از سفر اصفهان، مراسمی برای تقدیر از خدمتگذاران برگزار شد و به پاس خدمات آنها القابی اعطا شد. در این روز میرزا سعید خان، نویسنده نامه‌های محرمانه شاه، لقب موتمن‌الملک گرفت. میرزا مصطفی سررشته‌دار منصب استیفاء و لقب امین‌الملک و میرزا عنایت لشکرنویس لقب امین لشکر گرفت. همچنین شاه، اختیار عزل و نصب فراش‌باشی‌های کل کشور را به حاجی علی خان فراش‌باشی اعطا کرد. این کار قدرت زیادی به حاجی علی خان داد.
* ۱۶ ذی‌الحجه – دولت بمبئی گنجاندن حروف عربی پیشنهاد شده توسط سروان استک را در خط سندی تصویب کرد.
* ۲۲ ذی‌الحجه – شورش مسلمانان هندی علیه پارسی‌ها در بمبئی به دلیل چاپ مقاله‌ای پیرامون محمد پیامبر اسلام به زبان گجراتی در روزنامه Chitra Gyan Darpan که متعلق به پارسی‌ها بود. ۷ مسلمان و ۴ پارسی در این حملات زخمی شدند و آتشکده‌های پارسی‌ها غارت شدند.
* ذی‌الحجه – با مرگ یارمحمد خان افغان (ظهیرالدوله)، مردم هرات صید محمد خان پسر ارشد او را به حکومت خود انتخاب کردند و از دربار قاجار خواستند او را عنوان والی هرات منصوب کند. دربار با این درخواست موافقت کرده و ميرزا احمد خان ناظم ديوان‌خانه را برای اعلام رسمی حکومت به نام صید محمد خان به هرات فرستاد.
* ذی‌الحجه – محمد ولی خان بیگلربیگی حاکم استرآباد دستور داد چندین برج نظامی و دیگر سازه‌های دفاعی در کنار رود گرگان برای مقابله با ترکمانان یموت ساخته شود.

## زادگان
* عبدالکریم حائری یزدی: مرجع تقلید شیعه و بنیانگذار حوزه علمیه قم
* میرزا علی‌اکبر مکرم‌السلطنه، دیپلمات ایرانی
* جمشید جمشیدیان (معروف به ارباب جمشید)، سیاستمدار زرتشتی ایرانی
* ۱۳ ربیع‌الاول - مارتین تئودور هوتسما، خاورشناس هلندی که عربی، فارسی و ترکی را می‌دانست و متخصص تاریخ سلجوقیان بود. (درگذشت ۱۳۶۲ قمری)
* ۱۸ جمادی‌الاول - اسماعیل غصپرینسکی، روشنفکر و مربی و ناشر و سیاستمدار تاتار کریمه که نشان شیروخورشید در یافت کرد. (درگذشت ۱۳۳۲ قمری)
* ۸ شوال - احمد کمال پاشا، مصرشناس و تاریخ‌نگار مصری (درگذشت ۱۳۴۱ قمری)
* بدرالدین الحسنی، از علمای شافعی مذهب سوریه ملقب به محدث اکبر (درگذشت ۱۳۵۴ قمری)
* عبدالحق حامد طرخان، ادیب و شاعر ترک که سه سال در تهران حضور داشت و فارسی و درس مثنوی آموخت. (درگذشت ۱۳۵۶ قمری)

## درگذشتگان
* سید جعفر کشفی دارابی بروجردی، فقیه، فیلسوف و نویسنده ایرانی
* حسنعلی خان خویی آجودانباشی، پیشکار حکومت قزوین
* یارمحمدخان ظهیرالدوله، حاکم هرات 
* ۱۷ ربیع‌الثانی - درگذشت سرلشکر سر هنری لنزی بتون (که در ایران با عنوان لنزی صاحب مشهور بود) در ایران
* جمادی‌الثانی - محمدتقی‌خان جوانشیر حاکم شاهرود و بسطام
* داود پاشا (آخرین حاکم ممالیک بغداد) در حالت تبعید در مدینه
* ساکه دین محمد، سیاح، کارآفرین و از برجسته‌ترین مهاجران غیراروپایی اولیه
* عبدالله ستری، فقیه شیعی بحرینی
* دهه نخست ذی‌الحجه - حاجی میرزا مهدی مجتهد در مشهد
* سفیان وهبی، از بزرگان خط در بغداد

## منابع
* روزنامه‌های ۱۲۶۷ قمری (ویکی‌نبشته)
* تاریخ منتظم ناصری (جلد ۳)
* ناسخ‌التواریخ (جلد ۳)
* حقایق الاخبار ناصری (جلد ۱)

## پانویس


رده:سده ۱۳ (قمری)