دکتر استرنجلاو

***دکتر استرنجلاو یا: چگونه یادگرفتم دست از هراس بردارم و به بمب عشق بورزم*** (به‌طور خلاصه ***دکتر استرنجلاو***)  فیلم کمدی سیاه و طنز سیاسی محصول سال ۱۹۶۴ به نویسندگی مشترک، تهیه‌کنندگی و کارگردانی استنلی کوبریک است. این فیلم اقتباسی آزاد از رمان دلهره‌آور *وضعیت قرمز* (۱۹۵۸) اثر پیتر جورج است که فیلم نامه آن را با همکاری کوبریک و تری سترن نوشته است. فیلم توسط کلمبیا پیکچرز تأمین مالی و منتشر شد و محصول مشترک ایالات متحده و بریتانیا است.

این فیلم هراس‌های دوران جنگ سرد از وقوع جنگ هسته‌ای میان ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی را به طنز می‌کشد. پیتر سلرز در سه نقش متفاوت ظاهر می‌شود: رئیس‌جمهور آمریکا، مشاور علمی‌اش دکتر استرنجلاو، و افسر مبادله‌ای نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا. دیگر بازیگران شامل جرج سی. اسکات، استرلینگ هایدن، کینن وین، اسلیم پیکنز و تریسی رید می‌شوند. داستان دربارهٔ ژنرال روان‌پریش نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا، جک دی. ریپر، است که دستور حمله پیش‌دستانه هسته‌ای را به اتحاد جماهیر شوروی صادر می‌کند. رئیس‌جمهور، مشاور علمی‌اش، افسر بریتانیایی و رئیس ستاد مشترک ارتش تلاش می‌کنند تا خدمه یک بمب‌افکن بی-۵۲ را از بمباران شوروی و آغاز جنگ هسته‌ای بازدارند.

این فیلم یکی از بهترین آثار کمدی و از تأثیرگذارترین فیلم‌های تاریخ سینما محسوب می‌شود. در سال ۱۹۹۸، انستیتوی فیلم آمریکا آن را در رتبه ۲۶ فهرست بهترین فیلم‌های آمریکایی قرار داد (در نسخه ۲۰۰۷، رتبه ۳۹) و در سال ۲۰۰۰، سومین فیلم خنده‌دار تاریخ آمریکا شناخته شد. در سال ۱۹۸۹، کتابخانه کنگره آن را به عنوان یکی از ۲۵ فیلم نخست برای حفظ در فهرست ملی ثبت فیلم به دلیل اهمیت فرهنگی، تاریخی یا زیبایی‌شناختی انتخاب کرد. این فیلم نامزد چهار جایزه اسکار شد: بهترین فیلم، بهترین کارگردانی، بهترین فیلمنامه اقتباسی و بهترین بازیگر مرد برای سلرز. همچنین نامزد هفت جایزه بفتا شد و موفق به کسب سه جایزه گردید: بهترین فیلم از هر منبع، بهترین فیلم بریتانیایی و بهترین طراحی صحنه سیاه‌وسفید. جایزه هوگو بهترین نمایش درام نیز به این فیلم تعلق گرفت.

## داستان
ژنرال ریپر پایگاه هوایی برپل‌سن را به وضعیت قرمز درمی‌آورد و دستور اجرای طرح حمله هوایی R را صادر می‌کند. بمب‌افکن‌های B-52 مجهز به بمب‌های هسته‌ای به سمت اهدافی در شوروی حرکت می‌کنند. تنها راه ارتباطی آن‌ها رمز سه‌حرفی محرمانه‌ای است که فقط ریپر می‌داند.

افسر بریتانیایی ماندریک متوجه می‌شود که دستور حمله از پنتاگون صادر نشده و تلاش می‌کند ریپر را متوقف کند. ریپر باور دارد که شوروی‌ها با فلوراید کردن آب آمریکا در حال آلوده‌سازی «مایعات گران‌بهای بدن» هستند. ماندریک درمی‌یابد که ریپر دیوانه شده است.

در اتاق جنگ پنتاگون، ژنرال ترجیدسن به رئیس‌جمهور مافلی توضیح می‌دهد که طرح R اجازه حمله تلافی‌جویانه را در صورت مرگ فرماندهان ارشد می‌دهد. رئیس‌جمهور دستور حمله به پایگاه و بازداشت ریپر را صادر می‌کند. سفیر شوروی خبر از وجود دستگاه آخرالزمانی می‌دهد که در صورت حمله هسته‌ای، زمین را برای ۹۳ سال غیرقابل سکونت می‌کند.

با خودکشی ریپر، ماندریک رمز CRM را از یادداشت‌های او کشف کرده و به پنتاگون اطلاع می‌دهد. همه بمب‌افکن‌ها به جز یکی بازگردانده می‌شوند. خلبان کنگ که ارتباط رادیویی‌اش قطع شده، هدف را تغییر داده و بمب را با خود رها می‌کند.

فرماندهی استراتژیک نیروی هوایی ایالات متحده موفق می‌شود تمامی بمب‌افکن‌ها را به جز یکی بازگرداند. آن هواپیما تحت فرماندهی سرگرد تی.جی. «کینگ» کنگ است. به دلیل آسیب دیدن تجهیزات رادیویی هواپیما توسط یک موشک زمین‌به‌هوای شوروی (SAM)، خدمه قادر به ارسال یا دریافت پیام نیستند. برای صرفه‌جویی در مصرف سوخت، کنگ در ارتفاع پایین پرواز می‌کند و هدف را تغییر می‌دهد تا از شناسایی توسط رادارهای شوروی جلوگیری کند.

از آنجا که موشک شوروی درِ محفظه بمب را نیز آسیب زده، کنگ وارد محفظه می‌شود و سیم‌کشی‌های الکتریکی را تعمیر می‌کند. پس از موفقیت در تعمیر، بمب رها می‌شود و کنگ در حالی که سوار بر آن شده، با شادی فریاد می‌زند و کلاه کابویی‌اش را تکان می‌دهد؛ او بمب را تا لحظه برخورد همراهی می‌کند و جان می‌بازد.

در اتاق جنگ، دکتر استرنجلاو به رئیس‌جمهور پیشنهاد می‌دهد که چند صد هزار نفر را در معادن زیرزمینی عمیق اسکان دهند تا از تشعشعات هسته‌ای در امان باشند. ژنرال ترجیدسن، نگران آن است که شوروی‌ها نیز همین کار را انجام دهند و هشدار می‌دهد که ممکن است «شکاف معادن» (اشاره طنزآمیز به اصطلاح «شکاف موشکی») به وجود آید. در همین حین، سفیر شوروی، دِ سادِسکی، مخفیانه از اتاق جنگ عکس‌برداری می‌کند.

دکتر استرنجلاو در حال ارائه طرح خود است که ناگهان از ویلچر بلند می‌شود و با هیجان فریاد می‌زند: «Mein Führer، می‌توانم راه بروم!» فیلم با مونتاژی از انفجارهای هسته‌ای و ترانه «دوباره همدیگر را خواهیم دید» به پایان می‌رسد که نشان‌دهنده فعال شدن دستگاه آخرالزمانی است.

## بازیگران
* پیتر سلرز در نقش‌های:
** کاپیتان گروه لیونل ماندریک، افسر مبادله‌ای نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا
** مرکین مافلی، رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا
** دکتر استرنجلاو (نام اصلی: مرکوِردیگ‌لیبه)، کارشناس جنگ هسته‌ای و نازی سابق که بر روی ویلچر نشسته و به سندرم دست بیگانه مبتلاست.
* جرج سی. اسکات در نقش ژنرال باک ترجیدسن، رئیس ستاد مشترک ارتش
* استرلینگ هایدن در نقش سرتیپ جک دی. ریپر، فرمانده پارانویایی پایگاه هوایی برپل‌سن که بخشی از فرماندهی استراتژیک هوایی است
* کینن وین در نقش سرهنگ «بت» گوانو، افسر ارتشی که ماندریک و ریپر را پیدا می‌کند
* جک کریلی در نقش آقای استینز، مشاور امنیت ملی
* اسلیم پیکنز در نقش سرگرد تی.جی. «کینگ» کنگ، فرمانده و خلبان بمب‌افکن B-52
* پیتر بول در نقش الکسی دِ سادِسکی، سفیر شوروی
* جیمز ارل جونز در نقش ستوان یکم لوتار زاگ، بمب‌افکن B-52 (اولین حضور سینمایی او)
* تریسی رید در نقش میس اسکات، منشی و معشوقه ژنرال ترجیدسن و تنها شخصیت زن فیلم. او همچنین در نقش «خانم امور خارجی» ظاهر می‌شود، همان پلی‌بوی مجله *[[پلی‌میت]]* در شماره ژوئن ۱۹۶۲ که در یکی از صحنه‌ها سرگرد کنگ در حال ورق زدن آن دیده می‌شود.
* شین ریمر در نقش کاپیتان ایس اوونز، کمک‌خلبان بمب‌افکن B-52

## نکات فیلم
نام رئیس‌جمهور آمریکا در فیلم «مرکین مافین» است. مرکین کلاه‌گیس آلت تناسلی است که سابقاً توسط زنان خدمات دهنده جنسی استفاده می‌شد. دیالوگ پایانی این فیلم کاملاً فی‌البداهه است و یکی از بهترین پایان‌بندی‌های سینما به‌شمار می‌رود.

## بازخورد
این فیلم در راتن تومیتوز بر اساس ۹۶ نقد امتیاز ۹۸٪ را دارد و بیشترین امتیاز را بین تمام فیلم‌های کوبریک دارد. این فیلم همچنین امتیاز ۹۷ از ۱۰۰ بر اساس ۳۲ نقد در متاکریتیک کسب کرده که نشان دهنده «تحسین جهانی» است.

فیلم *دکتر استرنجلاو* در لیست «فیلم‌های بزرگ راجر ایبرت» قرار دارد و او آن را به عنوان «بهترین طنز سیاسی قرن» توصیف کرده است.

## دنباله لغوشده
در سال ۱۹۹۵، استنلی کوبریک از تری سترن خواست تا فیلمنامه دنباله‌ای با عنوان *پسر استرنجلاو* را بنویسد. کوبریک قصد داشت کارگردانی این پروژه را به تری گیلیام بسپارد. این فیلمنامه هرگز تکمیل نشد، اما پس از مرگ سترن در اکتبر ۱۹۹۵، کارت‌های یادداشتی که ساختار کلی داستان را ترسیم می‌کردند، در میان نوشته‌های او پیدا شد. داستان عمدتاً در پناهگاه‌های زیرزمینی می‌گذشت، جایی که دکتر استرنجلاو به همراه گروهی از زنان به آنجا پناه برده بود.

در سال ۲۰۱۳، گیلیام اظهار داشت: «بعد از مرگ کوبریک، کسی که با او در ارتباط بود به من گفت که او علاقه‌مند بوده دنباله‌ای از *استرنجلاو* بسازد و من کارگردانی آن را بر عهده بگیرم. من تا پس از مرگش از این موضوع خبر نداشتم، اما اگر می‌دانستم، واقعاً خوشحال می‌شدم.»

## منابع

## پیوند به بیرون

* 
* 
* 
* 

رده:برندگان جایزه بفتا بهترین فیلم بریتانیایی
رده:برندگان جایزه بفتای بهترین فیلم
رده:دانشمندان دیوانه تخیلی
رده:شوخی نظامی در فیلم
رده:فیلم‌نامه‌های استنلی کوبریک
رده:فیلم‌ها به کارگردانی استنلی کوبریک
رده:فیلم‌های ۱۹۶۴ (میلادی)
رده:فیلم‌های آخرالزمانی
رده:فیلم‌های آمریکایی دهه ۱۹۶۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های اقتباس شده از رمان‌های جنگی
رده:فیلم‌های اقتباس‌شده از رمان‌های بریتانیایی
رده:فیلم‌های انگلیسی‌زبان دهه ۱۹۶۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های بریتانیایی دهه ۱۹۶۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های به تهیه‌کنندگی استنلی کوبریک
رده:فیلم‌های جنگ سرد
رده:فیلم‌های جنگی ۱۹۶۴ (میلادی)
رده:فیلم‌های دخیل در مناقشه‌های دستبرد فکری
رده:فیلم‌های درباره جنگ و سلاح‌های هسته‌ای
رده:فیلم‌های درباره رئیس‌جمهورهای تخیلی ایالات متحده آمریکا
رده:فیلم‌های سیاسی بریتانیا
رده:فیلم‌های سیاه‌وسفید آمریکایی
رده:فیلم‌های سیاه‌وسفید بریتانیایی
رده:فیلم‌های شپرتون استودیوز
رده:فیلم‌های طنز بریتانیا
رده:فیلم‌های طنز سیاسی آمریکایی
رده:فیلم‌های طنز سیاسی بریتانیایی
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در انگلستان
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در گرینلند
رده:فیلم‌های کلمبیا پیکچرز
رده:فیلم‌های کمدی سیاه آمریکایی
رده:فیلم‌های کمدی سیاه بریتانیایی
رده:فیلم‌های مورد اقتباس در نمایشنامه‌ها
رده:فیلم‌های واقع‌شده در شمالگان
رده:فیلم‌های واقع‌شده در ویرجینیا
رده:فیلم‌های واقع‌شده در هواپیما
رده:فیلم‌های هوانوردی جنگ سرد
رده:گنجینه ملی فیلم آمریکا
رده:مقاله‌های دارای ویدئو
رده:نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا در فیلم