تپ‌اختر بادبان

**تَپ‌اَختر بادبان** (به انگلیسی: Vela Pulsar)  یک ستاره است که در صورت فلکی بادبان قرار دارد.
تپ‌اختر بادبان با نام‌های PSR J0835-4510 یا PSR B0833-45، یک تپ‌اختر رادیویی، نوری، پرتو ایکس و گامابخش است که با بازماندهٔ ابرنواختر بادبان در صورت فلکی بادبان ارتباط دارد. ابرنواختر والد آن که از نوع نوع II بود، حدود ۱۱٬۰۰۰ تا ۱۲٬۳۰۰ سال پیش منفجر شد و در زمان انفجار تقریباً ۸۰۰ سال نوری با زمین فاصله داشت.

## ویژگی‌ها
[بندانگشتی|چپ|[منحنی نورهای پرتو گاما و نور مرئی برای این تپ‌اختر، اقتباس‌شده از Spolon و همکاران (۲۰۱۹)]]
بادبان درخشان‌ترین تپ‌اختر (در بسامدهای رادیویی) در آسمان است و ۱۱ بار در هر ثانیه می‌چرخد (یعنی با دوره‌ای برابر با ۸۹٫۳۳ میلی‌ثانیه که در زمان کشفش کوتاه‌ترین دورهٔ شناخته‌شده بود) و بازماندهٔ ابرنواختر با سرعت  به بیرون در حال گسترش است. این جرم سومین مؤلفهٔ نوری درخشان در میان تپ‌اخترهای شناخته‌شده را دارد (با قدر ۲۳٫۶) که در هر بار تپ رادیویی، دو بار می‌تپد. تپ‌اختر بادبان درخشان‌ترین جرم پایدار در آسمان پرانرژی پرتوهای گاما است.

انتشار تپ‌دار تا ۲۰ تِراالکترون‌ولت از این تپ‌اختر رصد شده‌است و همراه با تپ‌اختر خرچنگ که تابشی تا ۱٫۵ تِراالکترون‌ولت دارد، این دو تنها تپ‌اخترهای شناخته‌شده‌ای هستند که در این گسترهٔ انرژی تابش دارند.

## پرش‌ها
پرش‌ها افزایش‌های ناگهانی در سرعت چرخش تپ‌اخترها هستند. بادبان شناخته‌شده‌ترین تپ‌اختر پرشی است که به‌طور میانگین هر سه سال یک بار پرش نشان می‌دهد. این رویدادها هنوز قابل پیش‌بینی نیستند.

در ۱۲ دسامبر ۲۰۱۶، برای نخستین بار پرش این تپ‌اختر به‌طور زنده با یک تلسکوپ رادیویی (تلسکوپ ۲۶ متری در رصدخانه رادیویی مانت پلیزنت) رصد شد که توانایی دیدن تک‌تک تپ‌ها را داشت. این مشاهده نشان داد که تپ‌اختر یک تپ را نادیده گرفت (تپ نکرد) و تپ پیش از آن بسیار پهن بود، در حالی‌که دو تپ بعدی قطبش خطی ضعیفی داشتند. همچنین مشخص شد که فرایند پرش کمتر از پنج ثانیه طول کشید و این امر امکان برآورد ویژگی‌های فیزیکی تپ‌اختر را فراهم کرد.

در ۲۲ ژوئیه ۲۰۲۱ نیز پرش دیگری رخ داد که در نتیجهٔ آن دورهٔ تناوب تپ‌اختر حدود یک‌میلیونیم کاهش یافت.

به‌طور آماری، نزدیک به ۱٪ از کاهش سرعت چرخشی بلندمدت تپ‌اختر با این پرش‌ها جبران می‌شود، و این نسبت در تپ‌اخترهای دیگر نیز دیده شده‌است.

## کارزارهای پژوهشی
ارتباط میان تپ‌اختر بادبان و بازمانده ابرنواختر بادبان که در سال ۱۹۶۸ توسط اخترشناسان دانشگاه سیدنی برقرار شد، نخستین مدرک رصدی مستقیم بود که نشان داد ابرنواخترها باعث شکل‌گیری ستاره نوترونی می‌شوند.

مطالعاتی که کلگ و همکاران با ماهوارهٔ اوهو در سال‌های ۱۹۷۰–۷۱ انجام دادند نشان داد که تپ‌اختر بادبان و بادبان X دو جرم جدا ولی مرتبط فضایی‌اند. واژهٔ «بادبان X» برای توصیف کل بازماندهٔ ابرنواختر به‌کار رفت. وایلر و پاناجیا در ۱۹۸۰ نشان دادند که بادبان X در واقع سحابی باد تپ‌اختر است که درون بازماندهٔ کم‌نورتر ابرنواختر قرار دارد و انرژی آن از تپ‌اختر تأمین می‌شود.

## نام‌گذاری
گاهی تپ‌اختر با عنوان «بادبان X» هم یاد می‌شود، اما این پدیده جدا از خودِ تپ‌اختر یا سحابی بادبان X است. در یک پیمایش رادیویی از ناحیهٔ بادبان-کِشتی‌پُشتی در سال‌های ۱۹۵۶–۵۷ با تلسکوپ صلیب میلز سه منبع رادیویی قوی شناسایی شد: بادبان X، بادبان Y و بادبان Z. این منابع در نزدیکی ابرنواختر کشتی‌پُشتی A قرار دارند که آن هم منبع قوی پرتو ایکس و رادیویی است.

نه خود تپ‌اختر و نه هیچ‌یک از سحابی‌های وابسته نباید با بادبان X-1 که یک سامانه دوتایی پرجرم پرتو ایکس است و تنها از نظر ظاهری نزدیک است، اشتباه گرفته شود.

## در موسیقی
تابش‌های بادبان و تپ‌اختر PSR B0329+54 توسط آهنگ‌ساز فرانسوی ژرار گریزه به صدای شنیدنی تبدیل شد و در قطعهٔ *Le noir de l'étoile* (۱۹۹۰–۱۹۸۹) به‌کار رفت.

## نگارخانه
 File:Cycle of pulsed gamma rays from the Vela pulsar 220px.gif |چرخهٔ پرتوهای گاما از تپ‌اختر بادبان
File:267641main allsky labeled HI.jpg |موقعیت تپ‌اختر بادبان در کهکشان راه شیری
File:Vela Pulsar jet seen by Chandra Observatory.ogv |ویدئویی از هشت تصویر متوالی جت ذرات بادبان، در قالب پخش پیوسته


## منابع

* 

رده:صورت فلکی بادبان
رده:تپ‌اخترها
رده:جرم‌هایی با نام‌گذاری ستارگان متغیر