آندره مارتینه

**آندره مارتینه**  (زادهٔ ۱۲ آوریل ۱۹۰۸ – درگذشتهٔ ۱۶ ژوئیهٔ ۱۹۹۹) زبان‌شناس برجستهٔ فرانسوی و یکی از پیشگامان زبان‌شناسی نقش‌گرا است. او یکی از اعضای مکتب زبان‌شناسی پراگ به‌شمار می‌رود. مارتینه سردبیر مجلهٔ *وُرد* (Word) بود که در نیویورک چاپ می‌شد. مهم‌ترین دستاورد او در زبان‌شناسی آن است که از سطح توصیف زبانی فراتر رفت و وارد حوزهٔ تبیین شد.

## زندگی‌نامه
پدر و مادر مارتینه هر دو معلم بودند. از همان کودکی به مسائل دو زبانگی علاقه‌مند بوده‌است. او از یازده سالگی به پاریس رفت و پس از اتمام تحصیلات دانشگاهی در سوربن و به دنبال موفقیت در امتحان Agregation و یافتن صلاحیت تدریس رسمی در دبیرستان‌ها و رشته‌های دانشگاهی، در سال ۱۹۳۷ موفق به دریافت دکتری دولتی از دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه پاریس می‌شود.
پایان‌نامه اصلی وی با عنوان «مشدّدسازی هم‌خوان‌ها با منشأ بیانی در زبان‌های ژرمنی»، بعدها پایه و اساس کتاب «دگرگونی‌های آوایی» را در سال ۱۹۵۵ تشکیل می‌دهد و پایان‌نامه دیگرش در خصوص «ساختار واجگانی واژه در زبان دانمارکی» است. همسر اول آندره مارتینه دانمارکی است و اقامت وی در دانمارک باعث آشنایی او با این زبان می‌شود و این امر منجر به دوستی وی با لویی یلمزلف، زبانشناس دانمارکی می‌گردد
.

## پژوهش‌ها
### تجزیهٔ دوگانه
مارتینه مفهوم تجزیهٔ دوگانه را در تقطیع عناصر زبانی به دو سطح عناصر معنامند و نقش‌مند از یک سو و عناصر فاقد معنا اما ممیزِ معنا (یعنی همان واجها) از سوی دیگر معرفی کرد.

### تبیین زبان‌شناختی
مارتینه در فعالیت‌های زبان‌شناختیِ خود، از سطح توصیف فراتر رفت و کوشید برای فرایندهای زبانی تبیین به‌دست دهد. او دو نیروی حاکم بر تحولات زبانی را معرفی کرد که به‌صورتی متعادل در زبان به‌کار می‌روند و اقتصاد زبانی را به‌وجود می‌آورند. یکی از این نیروها، «اصل کم‌کوشی» است و دیگری «اصل حداکثر کارایی ارتباطی». این دو نیرو به‌ویژه در رده‌شناسی زبانی به‌عنوان دو انگیزه و نیروی در تعامل و مؤثر در تغییرات زبانی مطرح هستند.

## آثار
### کتاب‌های ترجمه‌شده به فارسی
* *مبانی زبان‌شناسی عمومی: اصول و روش‌های زبان‌شناسی نقشگرا*، ترجمهٔ هرمز میلانیان، تهران: انتشارات هرمس، ۱۳۸۰
* *تراز دگرگونی‌های آوایی: جستاری در واج‌شناسی درزمانی*، ترجمهٔ هرمز میلانیان، تهران: انتشارات هرمس، ۱۳۸۰

### سایر کتاب‌ها
* *دیدی نقش‌گرا از زبان* (۱۹۶۲)
* *زبانشناسی همزمانی* (۱۹۶۵)
* *جستاری چند در نحو نقشگرا* (۱۹۷۵)
* *نقش و پویایی زبان‌ها* (۱۹۸۹)
* *خاطرات یک زبانشناس: زندگی در کنار زبان‌ها* (۱۹۹۳)
* *کلیات نحو* (۱۹۷۵)
* *تحول زبان‌ها و بازسازی آنها* (۱۹۷۵)

### آثار مرتبط
کتاب *[[مبانی زبان‌شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی]]* اثر ابوالحسن نجفی عمدتاً برمبنای زبان‌شناسی نقش‌گرای مارتینه نگاشته شده‌است.

### مقالات

* *La prononciation du français contemporain. Témoignages recueillis en 1941 dans un camp de prisonniers*, Parigi, Droz, 1945
* *Initiation pratique a l'anglais*, Lione, IAC, 1947
* *Économie des changements phonétiques. Traité de phonologie diachronoque*, Berna, Francke, 1955. Ora in: *Économie des changements phonétiques. Traité de phonologie diachronoque*, Parigi, Maisonneuve & Larose, 2005 ; trad. it. : *Economia dei mutamenti fonetici. Trattato di fonologia diacronica*, Torino, Einaudi, 1968
* *La description phonologique avec application au parler francoprovençal d'Hauteville (Savoie)*, Ginevra, Droz, 1956
* *Éléments de linguistique générale*, Parigi, Armand Colin, 1960. Trad. it. : *Elementi di linguistica generale*, Roma-Bari, Laterza, 1966
* *A functional view of language. Being the Waynflete lectures delivered in the College of St. Mary Magdalen, Oxford, 1961*, Oxford, Clarendon, 1962. Trad. it. : *La considerazione funzionale del linguaggio* [1965], Bologna, Il Mulino, 1984 ; trad. fr. : *Langue et fonction*, Parigi, Gonthier/Denoël, 1969
* *La linguistique synchronique. Études et recherches*, Parigi, Presses universitaires de France, 1965
* *Manuel pratique d'allemand*, Parigi, Picard, 1965
* *Des steppes aux océans. L'indo-européen et les "indo-eutopéens"*, Parigi, Payot, 1986 . Trad. it. : *L'indoeuropeo: lingue, popoli e culture*, Roma-Bari, Laterza, 1989 
* *Le français sans fard*, Parigi, Presses universitaires de France, 1969
* *Évolution des langues et reconstruction*, Parigi, Presses universitaires de France, 1975 ISBN 2130335977
* *Syntaxe générale*, Parigi, Colin, 1985 . Trad. it. : *Sintassi generale*, Roma-Bari, Laterza, 1988 
* *Fonction et dynamique des langues*, Parigi, Armand Colin, 1989 
* *Mémoires d'un linguiste, vivre les langues*, Parigi, Quai Voltaire, 1993

## بزرگداشت
در ۱۹۸۸ دانشگاه رنه‌دکارت هشتادمین سال تولد آندره را در عمارت سوربن با حضور اساتید بسیاری از کشورهای مختلف برگزار کرد.

## شاگردان ایرانی آندره مارتینه
* گیتی دیهیم
* ابوالحسن نجفی
* هرمز میلانیان

## مرگ
آندره مارتینه در تاریخ ۱۶ ژوئیه ۱۹۹۹ بر اثر سرطان ریه درگذشت.

## جستارهای وابسته
* مکتب پراگ
* رومن یاکوبسن
* نیکولای تروبتسکوی
* ویلم ماتسیوس
* آنتوان مارتی

## پانویس

## منابع
** 
* 
* 
* دبیرمقدم، محمد (۱۳۸۸) «معرفی و نقد کتاب مکاتب زبان‌شناسی نوین در غرب»، مجلهٔ دستور، شمارهٔ پنجم، صص۱۸۰–۲۰۶
* سورن، پیتر (۱۳۸۸) *مکاتب زبان‌شناسی نوین در غرب*، ترجمهٔ علی‌محمد حق‌شناس، تهران: انتشارات سمت
* نجفی، ابوالحسن (۱۳۷۱)، *مبانی زبان‌شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی*، تهران: انتشارات نیلوفر

رده:استادان دانشگاه پاریس
رده:استادان دانشگاه کلمبیا
رده:درگذشتگان ۱۹۹۹ (میلادی)
رده:زادگان ۱۹۰۸ (میلادی)
رده:زبان اینترلینگوا
رده:زبان‌شناسان اهل فرانسه
رده:زبان‌شناسان سده ۲۰ (میلادی)
رده:سردبیران نشریه‌های زبان‌شناختی