هزاره چهارم (پیش از میلاد)

بندانگشتی|کوزه ای از دوران هزاره چهارم
(هزاره ۵ پ‌م - هزاره ۴ پ‌م - هزاره ۳ پ‌م - هزاره‌های دیگر)

## رویدادها
* شهر سومری اور در میانرودان (سده ۴۰ پ. م)؛ برتری سومری‌ها در میانرودان با ابداع نگارش، ریاضیات در مبنای ۶۰، علم نجوم و ستاره‌شناسی، قوانین مدنی، آب‌شناسی پیچیده، قایق بادبانی، چرخ، چرخ کوزه‌گری بین ۲۰۰۰–۴۰۰۰ پ.م.
* فرهنگ نکدا کنار نیل ۳۰۰۰–۴۰۰۰ پ.م.
* مبدأ تاریخ تقویم عبری در روز ۷ اکتبر ۳۷۶۱ پ.م.
* گاهشماری یهودی آغاز آفرینش را در ۲۵ دسامبر یا ۲۹ مارس ۳۷۶۰ پ. م می‌داند.
* پیدایش اولین تا چهارمین سلسلهٔ کیش در میانرودان.
* فرهنگ‌های کورگان: فرهنگ سردنی استاگ و مایکوپ. این دو احتمالاً جزو اقوام هندواروپایی آغازین هستند. دومی نامزد ایجاد عصر مفرغ هم است.
* مرد یخی اوتزی در حدود ۳۳۰۰ پ. م نزدیک مرز امروزی اتریش و ایتالیا می‌میرد. جسد او در سال ۱۹۹۱ داخل یخچالی در کوه‌های اوتزال آلپ کشف می‌شود.
* مردم عصر نوسنگی در ایرلند رصدخانه‌ی ۲۵۰٬۰۰۰ تنی نیوگارانج را در حدود ۳۲۰۰ پ. م ساختند.
* تقویم مایاها، آفرینش را در روز ۱۱ اوت یا ۱۳ اوت ۳۱۱۴ پ. م می‌داند.
* کرت: پیدایش تمدن مینوان
* زیست‌گاه‌های مربوط به دوران نوسنگی؛ اسکارا براها در جزایر اورکنی اسکاتلند.
* ۳۰۰۰ پ. م - منس مصر علیا و سفلی را با هم متحد ساخته و پایتخت جدیدی در ممفیس به وجود آورد.
* بر اساس اسطوره‌شناسی هندی، مبدأ کالی یوگا در نیمه‌شب (۰۰:۰۰) ۱۸ فوریه ۳۱۰۲ پ. م واقع می‌شود، روز مرگ سنتی کریشنا
* کشف نقره

## فرهنگ‌ها
* شبه‌قارهٔ هند
** مهراگار سوم-چهارم
* میانرودان در آسیا
** سومر
** پیش ایلامی‌ها
* اروپای نوسنگی
** یامنا
** فرهنگ وینکا
** تمدن مینوان
* مصر در آفریقا
** فرهنگ نکدا کنار نیل

### تغییرات آب و هوایی
بر اساس مطالعات یک یخبندان‌شناس به نام لونی تامپسون (پروفسور دانشگاه اوهایو و محقق مرکز تحقیق روی قطب بیرد)https://web.archive.org/web/20080115112153/http://www.news-about-space.org/story/2409.html شاخص‌های زیادی وجود دارند که نشان‌دهندهٔ تغییر جهانی آب و هوا در ۵۲۰۰ سال پیش هستند:
* آب و هوا ناگهان توسط فشارهای زیاد تغییر کرده‌است.
* گیاهانی که در قلهٔ یخی کولکایا در کوه‌های آند واقع در پرو دفن شده‌اند نشان می‌دهند که آب و هوا به طرز ناگهانی و با شدت تغییر کرده تا آن گیاهان تا امروز حفظ شوند.
* مردی که در یخچال آلپ (اوتزی) به دام می‌افتد و جسد او در سال ۱۹۹۱ کشف می‌شود.
* سه حلقه از ایرلند و انگلیس نشان می‌دهد که آن زمان خشک‌ترین دوران آن‌ها بوده‌است.
* نتایج به دست آمده از هستهٔ یخ از دو ایزوتوپ اکسیژن زمین‌های یخی بالای قلهٔ کلیمانجارو نشان‌دهندهٔ دمای جوی در زمان بارش برف است.
* تغییرات اساسی در گردهٔ گیاهی کشف شده از کف دریاچه‌های جنوب آمریکا.
* پایینترین میزان متان از هستهٔ یخ‌های گرینلند در قطب جنوب.
* آغاز بیابان‌زایی صحرا (سده ۳۵ (پیش از میلاد)). تغییر صحرا از یک محل قابل سکونت به بیابان لم یزرع.

## شخصیت‌های برجسته
* اوتسی مرد یخی. حدود ۳۳۰۰ سال پیش از میلاد
* فراعنه‌ی پیش دودمانی: تیو، تش، اسکیو، وازنر
* فراعنهٔ دورهٔ ابتدای سلسله‌ها، رو، سرکت، نارمر

## اختراعات، اکتشافات، نوآوری‌ها
* آغاز شهرنشینی سومریان در میانرودان.
* پیدایش اولین شهرها در مصر (سده ۳۵ (پیش از میلاد))
* نخستین آثار نگارش در شهرهای اوروک و سوسا (به خط میخی). در مصر به خط هیروگلیف.
* فرهنگ کورگان که در جنوب روسیه و اوکراین امروزی واقع شده بود، اسب را رام کرده و ارابه را توسعه داد.
* استفاده از چرخ کوزه‌گری در خاورمیانه.
* استفاده از بادبان در نیل.
* ساخت جادهٔ سویت در انگلستان، اولین جاده‌ی مهندسی‌ساز شناخته‌شدهٔ جهان.
* استفاده از سیستم زهکشی و فاضلاب در هند
* ساخت سد، کانال و مجسمهٔ سنگی با خم کردن صفحات و اهرم در سومر.
* استفاده از مس در ابزار و جنگ‌افزار.
* استفاده از مفرغ، به ویژه توسط فرهنگ مایکوپ.
* ساخت مصطبه (پدر اهرام آینده) در مصر.
* اولین مرحلهٔ ساخت استون‌هنج (زمین بلند و گرد همراه یک خندق) حدود ۳۱۰۰ پیش از میلاد
* ایجاد مزارع سیده در ایرلند، (به جرأت می‌توان گفت) قدیمی‌ترین سیستم مزرعه‌داری در جهان.

## سده‌ها
* سده ۴۰ پ. م
* سده ۳۹ پ. م
* سده ۳۸ پ. م
* سده ۳۷ پ. م
* سده ۳۶ پ. م
* سده ۳۵ پ. م
* سده ۳۴ پ. م
* سده ۳۳ پ. م
* سده ۳۲ پ. م
* سده ۳۱ پ. م



رده:هزاره ۴ (پیش از میلاد)
رده:هزاره‌ها