جلال‌الدین کزازی

بندانگشتی|در دانشگاه علامه طباطبایی

**سید جلال‌الدین کَزّازی** شناخته‌شده با نام **میرجلال‌الدین کزّازی** (زادهٔ ۲۸ دی ۱۳۲۷ در کرمانشاه) استاد دانشگاه، شاعر، نویسنده، مترجم، شاهنامه‌پژوه و ادیبِ ایرانی است. او از چهره‌های ماندگار فرهنگ و ادب ایران در پنجمین همایش چهره‌های ماندگار به سال ۱۳۸۴ است. وی مشهور به بهره‌گیری از واژه‌های پارسی سره در نوشته‌ها و گفتار خود است. کزّازی هم‌پیمان هیئت امنای بنیاد فردوسی است.

## زندگی
سید جلال‌الدین کزّازی در ۲۸ دی ۱۳۲۷ در کرمانشاه و در خانواده‌ای اصالتاً اهل روستای کزاز در استان مرکزی به دنیا آمد که برای ساخت حوزهٔ علمیه به کرمانشاه مهاجرت کرده‌بودند. پدرش سید محمود نام داشت و جد پدری‌اش سید حسین کزّازی رئیس ادارهٔ معارف کرمانشاه بود. جلال‌الدین کزّازی از همان دوران کودکی به فرهنگ و ادبیات ایران علاقهٔ زیادی نشان می‌داد. این علاقه در دوران استادی و کهن‌سالی از ویژگی‌های سبک نوشتاری و تدریس وی بود.

### دوره‌های دبستان و دبیرستان
دورهٔ دبستان را در مدرسه آلیانس کرمانشاه گذرانید و از سالیان دانش‌آموزی با زبان و ادب فرانسوی آشنایی یافت. سپس دورهٔ دبیرستان را در مدرسهٔ رازی کرمانشاه به فرجام آورد و آنگاه برای ادامهٔ تحصیل در رشتهٔ *زبان و ادب فارسی* به تهران آمد.

### دانشگاه
کزّازی در دانشکدهٔ ادبیات فارسی و علوم انسانی دانشگاه تهران دوره‌های گوناگون آموزشی را سپری کرد. وی در سال ۱۳۵۱ خورشیدی مدرک کارشناسی در رشتهٔ زبان و ادب فارسی از **[[دانشگاه تهران]]** را به دست آورد و به سال ۱۳۷۱، پایان‌نامهٔ دکترای خود را با نام *نمادشناسی در شاهنامه* نوشت.

وی عضو هیئت علمی در دانشکدهٔ ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی وابسته به دانشگاه علامه طباطبایی بود. او افزون‌بر زبان فرانسوی که از سالیان خُردی با آن آشنایی یافته‌است، با زبان‌های اسپانیایی و آلمانی و انگلیسی نیز آشناست و تاکنون ده‌ها کتاب و نزدیک به سیصد مقاله نوشته‌است و در همایش‌ها و بزم‌های علمی و فرهنگی بسیاری در ایران و کشورهای دیگر سخنرانی کرده‌است.

دکتر کزّازی علاوه بر فعالیت تخصصی و دانشگاهی خود، در نهادها و مؤسساتی چون بنیاد فردوسی، پژوهشکدهٔ فرهنگ و هنر اسلامی، آکادمی علم و… به تربیت عموم دانش‌پژوهان و علاقه‌مندان به فرهنگ و ادب فارسی می‌پردازد.

### آموزگاری در اسپانیا
وی از سال ۱۳۷۳ تا ۱۳۷۶ به آموزگاری ایران‌شناسی و زبان فارسی در اسپانیا سرگرم بوده‌است.

### شاعری
او از سال‌های نوجوانی، نوشتن و سرودن را آغاز کرد و در همان سال‌ها با هفته‌نامه‌های کرمانشاه همکاری داشته و آثار خود را در آن‌ها به چاپ می‌رسانید. کزّازی نخست «اِکرام» تخلص می‌کرد، اما پس از مدتی تخلص خود را به «زُروان» تغییر داد. نخستین مجموعه‌شعر کزّازی «*پیروزی خون بر شمشیر: برگی چند از ادبیات انقلابی اسلامی ایران*» نام داشت که در سال ۱۳۵۹ منتشر شد. کزّازی در مقدمهٔ این کتاب هدف خود را از سرودن شعر اینگونه توضیح می‌دهد:

کزّازی هم‌اکنون نیز شعر می‌سراید و گفتنی است، وی در سخن گفتن، به‌ندرت واژه‌های عربی را به‌کار می‌گیرد.

## تألیفات
الف) سفرنامه‌ها
* از دهلی نو تا آتن کهن، نشر گویا ۱۳۹۹
* روزهای کاتالونیا، نشر گویا ۱۳۹۸
* دیدار با اژدها، نشر گویا ۱۳۹۸، نشر قطره ۱۳۸۰
* یورکنامه نو، نشر گویا ۱۳۹۸ (که به زبان شعر (چکامه یا قصیده) سروده شده‌است)
* آنک!... پاریس، نشر صدای معاصر ۱۳۹۸
ب) دفاتر شعر
* پیروزی خون بر شمشیر: برگی چند از ادبیات انقلابی اسلامی ایران
* دستانِ مستان، نشر گویا
* بر آستان آسمان، نشر گویا
* در این خمِ چرخ، نشر برسم
* از روزن راز، نشر کلک سیمین
* چشم و چراغ بهار، نشر دیباچه
* بیکران سبز، نشر مرکز
پ) ترجمهٔ متون خارجی
* تِلماک، نویسنده: فِنلون، نشر مرکز
* ایلیاد، نویسنده: هومر، نشر مرکز
* انه اید، نویسنده: ویرژیل، نشر مرکز
* اُدیسه، نویسنده: هومر، نشر مرکز
* آتالا و رِنه، نویسنده: شاتوبریان، نشر مرکز
* رویدادهای شهر سنگی، نویسنده: اسماعیل کاداره، نشر مرکز
* سه داستان: نویسنده: گوستاو فلوبر، نشر گویا
* سیلوی، نویسنده: ژرار د نروال، نشر گویا
* بهار خسرو: گشت و گذاری در تاریخ و فرهنگ ایران، نویسنده: پیترو چیتاتی، نشر گویا
* جهان اشباح، نویسندگان: آلکس رودین و دانیل همر، نشر عطایی
* کمدی الهی (خندستانِ خدایی): دوزخ – برزخ – بهشت، نویسنده: دانته آلیگیری، نشر معین
* چامه‌ها، نویسنده: هوراس، نشر معین
* زندگی در بهروزی و کوتاهی زندگی، نویسنده: سِنِکا، نشر معین
* دربارهٔ طبیعت، نویسنده: کاروس، نشر معین
* شهسوار ارابه، نویسنده: کترین دوتروی، نشر معین
* افسانه‌های دگردیسی، نویسنده: اوید، نشر معین
* جهان پس از مرگ، نویسنده: آرتور دویل، نشر دنیای کتاب
ت) شخصیت‌شناسی بزرگان
* وخشور ایران: زندگی زرتشت در قالب داستان، نشر معین
* فرزند ایران: زندگی فردوسی در قالب داستان، نشر معین
* پدر ایران: زندگی کوروش در قالب داستان، نشر معین
* خاقانی شروانی: زندگی خاقانی در قالب داستان، نشر دفتر پژوهش‌های فرهنگی
ث) ویرایش و گزارش متون کهن فارسی
* نامه باستان: ویرایش و گزارش شاهنامه فردوسی، سری ۱۰ جلدی، نشر سمت
* گامی در بیکران: گزارش بیست و یک غزل از حافظ، نشر سمت
* سراچه آوا و رنگ: خاقانی‌شناسی، نشر سمت
* بر آستان جانان: گزارش بیست غزل حافظ، نشر سمت
* دیرِ مغان: گزارش بیست غزل حافظ، نشر گویا
* چراغی در باد: گزارش بیست غزل حافظ، نشر گویا
* پند و پیوند: گزارش بیست غزل حافظ، نشر گویا
* شاهنامه فردوسی: ویرایش نو، سری سه جلدی، نشر ترنگ
* رباعیات خیام: ویرایش نو، نشر مرکز
* غزل‌های سعدی: ویرایش نو، نشر مرکز
* رخسار صبح: گزارش یک چامه از خاقانی شروانی، نشر مرکز
* گزارش دشواری‌های دیوان خاقانی شروانی، نشر مرکز
* دیوان خاقانی شروانی: ویرایش نو، دو جلدی، نشر مرکز 
* حافظ شناسی 
* تاریخ شعر فارسی
* گزیده‌ای از سروده‌های شیخ الرئیس قاجار، نشر مرکز
* دیوان میرزا محمدباقر حسینی، نشر مرکز
* بدائع الافکار فی صنایغ الاشعار، نویسنده: کمال‌الدین واعظ کاشفی سبزواری، نشر مرکز
* دفتر دانایی و داد: بازنوشت شاهنامه فردوسی، نشر معین
* ناله‌ای از نایِ نای (کاوشی در مثنوی و نی نامه آن)، نشر صدای معاصر
* سوزن عیسی: گزارش یک چامه از خاقانی شروانی، نشر آیدین
* پارسا و ترسا: گزارش یک داستان از منطق‌الطیر عطار، نشر آیدین
* خشم در چشم: گزارشی از داستان رستم و اسفندیار شاهنامه، نشر آیدین
* تندبادی از کنج: گزارشی از داستان رستم و سهراب شاهنامه، نشر آیدین
* در پیرامون رستم و اسفندیار، نشر جهاد دانشگاهی واحد تهران
ج) مجموعه جستارها
* فسانه‌های فسون، نشر گویا
* در سایه آفتاب، نشر گویا
* شگرف و شگفت، نشر ترنگ
* مازهای راز، نشر مرکز
* از گونه‌ای دیگر، نشر مرکز
* آب و آئینه، نشر آیدین
* نارنجستان ناخودآگاهی، نشر صدای معاصر
* پرند و پلاس، نشر دیباچه
* از اخگر تا اختر، نشر در دانش بهمن
* در آسمانِ جان، نشر معین
چ) مجموعه گفتارها
* رزمنامه رهایی (سومین دوره شاهنامه‌شناسی)، نشر گویا
* در بند ترفند (مصاحبه با غلامرضا خاکی)، نشر گویا
* خردنامه خرمی (دومین دوره شاهنامه‌شناسی)، نشر گویا
* نهادنامه داد (نخستین دوره شاهنامه‌شناسی) نشر گویا
* شاهنامه‌پژوهی (چهارمین دوره شاهنامه‌شناسی)، نشر خانه اندیشمندان علوم انسانی
* آوایی از ژرفا (مصاحبه با محمدرضا ارشاد)، نشر معین
* از کاف تا نون (مصاحبه با آیدین فرنگی)، نشر عنوان
ح) سایر
* ترجمانی و ترزبانی (راجع به هنر ترجمه)، نشر گویا
* دمی بی‌خویشتن، با خویشتن (گذر و نگری بر نهان‌گرایی و راز آشنایی)، نشر معین
* دمی با جادوی زیر و بم (کندوکاوی در هنر، بویژه در هنر خنیا)، نشر مکتب یحیی
* کرمانشاه؛ شهر شگرف ماه، نشر دیباچه
* زیباشناسی سخن پارسی، سری سه جلدی: بیان – معنی – بدیع، نشر مرکز
* رؤیا، حماسه، اسطوره، نشر مرکز
* درِّ دریای دری (نگاهی به تاریخ شعر فارسی)، نشر مرکز
* مازندران و دیوان، نشر رسانش نوین

## جایزه‌های دریافتی
* جایزهٔ بهترین کتاب سال، ۱۳۶۹
* جایزهٔ نخست پژوهش‌های بنیادینِ جشنواره خوارزمی، ۱۳۸۳
* برگزیده چهره‌های ماندگار در فرهنگ و ادب، ۱۳۸۴
* چهرهٔ برگزیده استان کرمانشاه، ۱۳۸۴
* سپاس‌نامه از انجمن معتبر ادبی پارناسوس یونان، ۱۳۸۴
* پژوهشگر برگزیدهٔ دانشکده ادبیات دانشگاه علامه طباطبایی، ۱۳۸۵
* چهرهٔ ماندگار در کرج، ۱۳۸۷
* استاد نمونه دانشگاه آزاد، ۱۳۸۷
* جایزهٔ برترین کتاب سال در مؤسسهٔ انتشارات دانشگاه تهران برای دورهٔ ۱۰جلدی نامهٔ باستان (متن شاهنامهٔ فردوسی با توضیح و بررسی)، ۱۳۸۸
* پژوهشگر نمونهٔ استان مرکزی، ۱۳۸۸
* تقدیر در بخش مستندنگاری جایزه ادبی جلال آل احمد، برای کتاب برگزیده آنک پاریس، ۱۳۹۶
* برگزاری آیین نکوداشت از سوی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، با نام چهره ماندگار زبان و ادب پارسی، ۱۴۰۲

## یادبود
به‌منظور بزرگداشت جلال‌الدین کزّازی، فرهنگسرایی در شهر کرمانشاه در محلهٔ کارمندان به نام «فرهنگسرای استاد میرجلال‌الدین کزّازی» نام‌گذاری شده‌است. این فرهنگسرا در روز ۵ تیر ۱۳۹۸ به مناسبت ۶ تیر روز کرمانشاه افتتاح شد.

## یادداشت‌ها

## منابع
* هفته‌نامه سیروان
* کتاب گذر و نظری بر احوال-دکتر میرجلال‌الدین کزّازی
* فرهنگ ادبیات فارسی- محمد شریفی-انتشارات معین-۱۳۸۷

## پیوند به بیرون

* وبگاه رسمی
* 

رده:استادان دانشگاه آزاد اسلامی
رده:استادان دانشگاه اهل ایران
رده:استادان دانشگاه تهران
رده:استادان گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی
رده:افراد زنده
رده:افسانه‌نگاران
رده:اهالی کرمانشاه
رده:ایران‌شناسان اهل ایران
رده:برگزیدگان کتاب سال جمهوری اسلامی ایران
رده:برگزیدگان همایش چهره‌های ماندگار در ادب و فرهنگ
رده:پژوهشگران ادبیات اهل ایران
رده:خاقانی‌پژوهان اهل ایران
رده:دانش‌آموختگان مدرسه رازی
رده:زادگان ۱۳۲۷
رده:زادگان ۱۹۴۹ (میلادی)
رده:زبان‌شناسان اهل ایران
رده:سره‌گرایان زبان
رده:سفرنامه‌نویسان اهل ایران
رده:شاهنامه‌پژوهان
رده:فردوسی‌پژوهان
رده:لغت‌شناسان اهل ایران
رده:مترجمان اهل ایران
رده:نویسندگان مرد اهل ایران