انسان خردمند ایدالتو

***انسان خردمند ایدالتو*** یک زیرگونه منقرض شده از *[[انسان|انسان خردمند]]* است که در حدود ۱۶۰٫۰۰۰ سال پیش در دورهٔ پلیستوسن در آفریقا می‌زیسته‌است. لغت *ایدالتو* از زبان عفاری می‌آید و به معنای «قدیم تر یا اول زاده شده» است.
## پژوهش‌ها
در مقاله توصیفی اولیه، این ۱۲ نفر (حداقل) به عنوان افرادی توصیف شدند که درست خارج از چتر «انسان مدرن از نظر آناتومی» قرار می‌گیرند. بنابراین، انسان هرتو در یک زیرگونه جدید به نام «هومو ساپینس آیدالتو» (Afar: Idaltu "بزرگتر") طبقه‌بندی شد. ظاهراً این زیرگونه، یک ریخت انتقالی بین گونه باستانی‌تر H.s. rhodesiensis و H. s. sapiens (یعنی مرحله‌ای در یک گونه زمانی) را نشان می‌دهد. محققان بعدی این طبقه‌بندی را رد کرده‌اند. اعتبار چنین زیرگونه‌هایی به دلیل تعاریف مبهم «گونه» و «زیرگونه»، به ویژه هنگام بحث در مورد گونه زمانی، به سختی قابل توجیه است، زیرا مورفولوژی دقیق پایان و مورفولوژی اولیه گونه‌های اجداد و فرزندان ذاتاً غیرقابل حل هستند.

انسان هرتو ابزارهای سنگی زیادی تولید کرد که می‌توانند در تعریف مبهم «آشولی انتقالی» قرار گیرند، سنت فرهنگی دیرینه‌ای که شامل ابزارهای مشخصاً آشولی (ساخته شده توسط انسان‌های باستانی) و دوران سنگ میانی (ساخته شده توسط انسان‌های مدرن) است. به نظر می‌رسد که آنها عمدتاً اسب آبی و همچنین گاو را در محیط کنار دریاچه قصابی می‌کردند. سه جمجمه کامل (یکی مربوط به کودکی ۶ تا ۷ ساله) دارای علائم برش دست‌ساز و سایر تغییرات هستند که می‌تواند گواهی بر شیوه‌های تدفین مانند بیرون آوردن جسد باشد.

فسیل‌های انسان هرتو برای اولین بار در سال ۱۹۹۷ از عضو بالایی هرتو از سازند بوری در محل آواش میانی در مثلث آفار، اتیوپی کشف شدند. این مواد عبارتند از: BOU-VP-16/1، جمجمه‌ای تقریباً کامل که کاسه سر چپ آن وجود ندارد؛ BOU-VP-16/2، قطعات جمجمه؛ BOU-VP-16/3، قطعه‌ای از استخوان آهیانه؛ BOU-VP-16/4، قطعه‌ای از استخوان آهیانه؛ BOU-VP-16/5، جمجمه‌ای تقریباً کامل از یک کودک ۶ یا ۷ ساله؛ BOU-VP-16/6، دندان آسیای بالا سمت راست؛ BOU-VP-16/7، قطعه‌ای از استخوان آهیانه؛ BOU-VP-16/18، قطعات آهیانه؛ BOU-VP-16/42، دندان آسیای کوچک بالا؛ و BOU-VP-16/43، قطعه‌ای از استخوان آهیانه. کاوش‌های بیشتر در مجموع ۱۲ نفر را به دست آورده است.

این منطقه از جهان به خاطر ارائه مجموعه‌ای از گونه‌های باستانی انسان و انسان‌تبار که قدمت آنها به 6 میلیون سال پیش می‌رسد، مشهور است. در سال 2003، با استفاده از روش تاریخ‌گذاری آرگون-آرگون، قدمت عضو بالایی هرتو به 160 تا 154 هزار سال پیش تخمین زده شد. انسان هرتو یک کشف فسیلی مهم بود، زیرا در آن زمان، شکاف قابل توجهی در سوابق فسیلی انسان بین 300 تا 100 هزار سال پیش وجود داشت که تکامل «هومو (ساپینس؟) رودزیانسیس» به هومو ساپینس را مبهم می‌کرد.

زمانی که انسان هرتو کشف شد، بر اساس تجزیه و تحلیل‌های ژنتیکی و سوابق فسیلی پس از ۱۲۰۰۰۰ سال پیش، تا حد زیادی توافق شده بود که انسان‌های مدرن H. s. sapiens در آفریقا تکامل یافته‌اند (مدل اخیر منشأ آفریقایی)، اما اینکه آیا این فرآیندی در سطح قاره بوده یا محلی، مورد بحث بود. در رابطه با مدل محلی، قدمت انسان هرتو و چندین نمونه مشابه با سن احتمالاً برابر یا حتی بیشتر که در سراسر شرق آفریقا توزیع شده‌اند، تمرکز را به آن منطقه معطوف کرد. در سال ۲۰۱۷، بقایای جبل ایرهود به ۳۱۵۰۰۰ سال پیش قدمت‌گذاری شد، که آنها را به قدیمی‌ترین نمونه‌های طبقه‌بندی شده به عنوان H. sapiens تبدیل کرد. از آنجا که این تاریخ با "H. rhodesiensis" همپوشانی دارد، بقایای ایرهود همچنین نشان می‌دهد که این گونه‌های انتقالی، از جمله انسان هرتو، نشان دهنده تکامل سریع صورت انسان خردمند، با تغییرات تدریجی در کاسه سر در میان جمعیت‌های توزیع شده در سراسر آفریقا است که از اوایل ۳۰۰۰۰۰ سال پیش آغاز شده است.

در مقاله‌ای که همزمان منتشر شد، انسان‌شناسانی به نام‌های تیم دی. وایت، برهان آسفا، دیوید دگوستا، هنری گیلبرت، گری دی. ریچاردز، جن سووا و فرانسیس کلارک هاول، این نمونه‌ها را تقریباً خارج از آنچه که به عنوان "انسان مدرن از نظر آناتومی" (AMH) در نظر گرفته می‌شود، توصیف کردند، فراتر از محدوده تنوع برای هر انسان امروزی. آنها در عوض، قدیمی‌ترین نمونه‌های "AMH" از غارهای رودخانه کلاسیس، آفریقای جنوبی یا غار قفزه، اسرائیل را در نظر گرفتند. آنها این کار را با مقایسه BOU-VP-16/1 با جمجمه قفزه 6، جمجمه لا فراسی 1 (یک نئاندرتال مرد، H. (s.?) neanderthalensis)، جمجمه کبوه 1 ("H. (s.?) rhodesiensis") و 28 جمجمه مرد امروزی انجام دادند. در نتیجه، آنها انسان هرتو را به عنوان یک زیرگونه جدید از انسان خردمند امروزی به عنوان "H. s. idaltu" (با فرض نر بودن BOU-VP-16/1 به عنوان هولوتیپ) طبقه‌بندی کردند، که نشان دهنده یک ریخت واسطه بین "H. s rhodesiensis" و انسان خردمند امروزی است. این نام از زبان محلی آفار idàltu به معنای "بزرگتر" گرفته شده است. به طور مشابه، نمونه‌های انتقالی (که در آن زمان، قدمت آنها به خوبی مشخص نبود) که به طور آزمایشی به "انسان خردمند باستانی متاخر" نسبت داده می‌شدند، از نگالوبا، تانزانیا؛ اومو، اتیوپی؛ الیه اسپرینگز، کنیا؛ و جبل ایرهود، مراکش گزارش شده بودند.

در مقاله دیگری که همزمان منتشر شد، کریس استرینگر، انسان‌شناس فیزیکی بریتانیایی، اعتبار «H. s. idaltu» را زیر سوال برد و گفت که این نمونه شبیه به برخی از نمونه‌های استرالیایی اواخر پلیستوسن است. وایت و همکارانش به این نکته اشاره کردند، اما همچنان انسان هرتو را «به‌وضوح متمایز» می‌دانستند. در سال 2011، انسان‌شناسان آمریکایی، کایل لوبسن و رابرت کوروچینی، BOU-VP-16/1 را با Skhul 5 از غار Es-Skhul، اسرائیل (که از نظر زمانی نزدیک به مواد قفقاز بود) مقایسه کردند و در عوض گزارش دادند که این دو جمجمه با یکدیگر ارتباط نزدیکی دارند. یعنی، تجزیه و تحلیل آنها هیچ پشتیبانی برای موقعیت انسان هرتو به عنوان یک ریخت انتقالی یا نام idaltu پیدا نکرد. در سال ۲۰۱۴، انسان‌شناسان رابرت مک‌کارتی و لین لوکاس نمونه‌ای بسیار بزرگتر از وایت و همکارانش را در نظر گرفتند - با استفاده از چندین نمونه که نمایانگر "انسان باستانی"، نئاندرتال، "انسان خردمند اولیه مدرن" و انسان خردمند پلیستوسن پسین بودند - و به همان نتیجه‌ای رسیدند که لوبسن و کوروچینی رسیده بودند. استرینگر در سال ۲۰۱۶ با استناد به این دو مطالعه، در بررسی خود از متون مربوط به اشتقاق انسان خردمند، گفت که نام idaltu "به نظر موجه نمی‌رسد". 

مسئله اصلی اعتبار زیرگونه‌های دیرینه در تعاریف مبهم «گونه» و «زیرگونه» نهفته است، به خصوص هنگام بحث در مورد گونه‌های زمانی (یک دودمان پیوسته که به تدریج تغییر می‌کند و مورفولوژی دقیق پایان و مورفولوژی اولیه گونه‌های اجداد و فرزندان را غیرقابل حل می‌کند). توصیف‌کنندگان اصلی در سال ۲۰۱۹ همچنان نام «H. s. idaltu» را تأیید کردند زیرا استدلال آنها «تا حد زیادی به ویژگی‌های گسسته وابسته بود»، در حالی که مک‌کارتی و لوکاس «فقط بر معیارهای کلی جمجمه تمرکز داشتند»، اما همچنین اظهار داشتند که بحث در مورد نام‌ها و برچسب‌های دقیق طبقه‌بندی به طور کلی به اندازه درک روندهای تکامل انسان مهم نیست.
## آناتومی

جمجمه هرتو، مانند آنچه می‌توان آن را یک «انسان از نظر آناتومی مدرن» در نظر گرفت، دارای طاق جمجمه‌ای بلند (پیشانی برجسته)، شکل کلی کروی در نمای جانبی و صورتی صاف است. حجم مغز حدود ۱۴۵۰ سی‌سی بوده است. جمجمه با داشتن برآمدگی پیشانی برجسته، استخوان‌های آهیانه با انحنای ضعیف و استخوان پس‌سری با خمیدگی قوی در پشت جمجمه، کاملاً تنومند است. این ویژگی‌ها به خوبی در محدوده تنوع انسان‌های مدرن قرار دارند. در مقایسه با جمجمه انسان امروزی، جمجمه هرتو به طور قابل توجهی بلند و دارای ابعاد کلی بزرگی است، اگرچه استخوان‌های گونه نسبتاً ضعیف هستند.
## ابزار
عضو بالایی هرتو یک واحد رودخانه‌ای شنی (ته‌نشین شده توسط رودخانه‌ها) است که محیط دریاچه‌ای آب شیرین را ثبت می‌کند و بقایای باستان‌شناسی مرتبطی را در امتداد ۵ کیلومتری (۳.۱ مایلی) به دست داده است. محل BOU-A19 تعداد ۷۱ اثر باستانی، BOU-A26 تعداد ۳۳۱ اثر باستانی و BOU-A29 تعداد ۱۹۴ اثر باستانی، در مجموع ۶۴۰ اثر باستانی را حفظ کرده است. علاوه بر این، BOU-A19B تعداد ۲۹ اثر باستانی و BOU-A19H تعداد ۱۵ اثر باستانی دارد. مجموعه ابزار شامل ابزارهایی است که با استفاده از تکنیک Levallois (مرتبط با "دوران سنگ میانی" آفریقا) و همچنین ساطورها و سایر ابزارهای دو رویه (مرتبط با آشولی‌های اولیه) ساخته شده‌اند. اگرچه ابزارهای دو رویه و تیغه‌ها نادر هستند (به ترتیب کمتر از ۵٪ و ۱٪ ابزارها)، اما به احتمال زیاد این ابزارها اغلب توسط انسان هرتو در مکانی متفاوت ساخته شده‌اند تا اینکه در واقع به ندرت تولید شده‌اند. چنین مجموعه‌ای معمولاً به عنوان «آشولین انتقالی» با تعریف مبهمی شناخته می‌شود که قدمت آن به ۲۸۰،۰۰۰ سال پیش می‌رسد. بنابراین، محوطه هرتو نشان می‌دهد که مرحله انتقالی طولانی بوده و اشتقاق واقعی آنچه که «عصر سنگ میانی» در نظر گرفته می‌شود، تدریجی یا ساده نبوده است.

نوک‌ها و تیغه‌ها از ابسیدین و سایر ابزارها از بازالت ریزدانه ساخته می‌شدند، اگرچه چند خراشنده با سنگ کریپتوکریستالی ساخته می‌شدند. از مجموع ۶۴۰ ابزار، ۴۸ تیغه، پولک و نوک با تکنیک لووالوا ساخته شدند. ۲۸ ابزار دو رویه شامل بیضی، بیضی کشیده، مثلثی، ساطور و یک کلنگ، خراشنده و هسته دو رویه است. هر ۱۷ تبر دستی با پولک ساخته شده و با چکش‌کاری نرم پرداخت شده‌اند. از ۲۵ خراشنده کناری، ۲۲ عدد ساده بودند (فقط یک طرف می‌توانست خراش دهد). ۱۵ خراشنده انتهایی وجود داشت (فقط یک یا هر دو انتها می‌توانست خراش دهد) و تعداد کمی از آنها گرد بودند که تا حدودی شبیه خراشنده‌های انتهایی اورینیاکی (۴۰۰۰۰ سال پیش) بودند.

هر دو عضو هرتوی پایینی و بالایی چندین لاشه گاو و اسب آبی را با آثار بریدگی دست‌ساز بشر نگهداری می‌کنند که نشان‌دهنده یک سنت قصابی طولانی‌مدت با علاقه به اسب آبی است. در یکی از مکان‌ها، تجمع تعداد زیادی گوساله اسب آبی (تا چند هفته) و اسب‌های بالغ ثبت شده است. 

**روش خاک سپاری** 

BOU-VP-16/1 بالغ یک برش عمودی ضعیف و نازک ۳۵ میلی‌متری (۱.۴ اینچی) در گوشه پایین استخوان آهیانه سمت راست خود و یک خط عمودی کوچکتر دیگر در امتداد خط گیجگاهی سمت راست نشان می‌دهد. BOU-VP-16/2 بالغ دارای تغییرات شدید ۱۵ قطعه از ۲۴ قطعه جمجمه مرتبط خود و همچنین علائم برش عمیقی است که با گوشت‌زدایی روی آهیانه‌ها، استخوان گونه چپ، استخوان پیشانی و استخوان پس‌سری مطابقت دارد. BOU-VP-16/2 همچنین شواهدی از خراشیدن مکرر در اطراف محیط کاسه سر (که عموماً به عنوان یک تغییر نمادین و نه برای مصرف تفسیر می‌شود) ارائه می‌دهد و عدم وجود قطعات از پایه جمجمه ممکن است به این معنی باشد که نمونه از ابتدا به عنوان یک جمجمه جدا شده رسوب داده شده است. BOU-VP-16/5 نابالغ دارای علائم برش عمیقی است که با گوشت‌زدایی در تمام قسمت‌های زیرین استخوان‌های اسفنوئید و گیجگاهی مطابقت دارد، احتمالاً پس از برداشتن استخوان فک. استخوان پس‌سری و سوراخ بزرگ جمجمه (قاعده جمجمه) شکسته و لبه‌های آن صیقل داده شده و صاف شده‌اند، که شبیه به شیوه‌های تدفین برخی از قبایل پاپوآ است. این موارد می‌تواند نشان دهد که مرد هرتو به طور نمادین در حال آماده‌سازی مردگان در برخی از آیین‌های تدفین بوده است.

## منابع

## جستارهای وابسته
* انسان‌تبار دنیسووا
* جنوبی‌کپی سدیبا
* پرامردم

## پیوند به بیرون

* 160,000-year-old fossilized skulls uncovered in Ethiopia are oldest anatomically modern humans, Robert Sanders, UC Berkeley, 11 June 2003.
* Missing link in human evolution found in Africa (abc.net.au 1۲ ژوئن ۲۰۰۳)
* Oldest Homo Sapiens Fossils Found, Experts Say (National Geographic News)
* Chris Stringer (موزه تاریخ طبیعی لندن) Human origins; new fossil human finds in Ethiopia. 12 June 2003
* BBC report and image of the reconstructed skull discovered at Herto

رده:بقایای انسانی (باستان‌شناسی)
رده:پستانداران پلیستوسن
رده:زیرگونه‌ها
رده:سرده انسان
رده:سنگواره‌های انسان خردمند
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۲۰۰۳ (میلادی)
رده:عصر سنگ میانی
رده:فرگشت انسان
رده:نخستی‌های پلیستوسن