open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آنا نتربکو

**آنا یوریِونا نترِبکو** (؛  زاده ۱۸ سپتامبر ۱۹۷۱) خوانندهٔ اپرای نامدار روسی-اتریشی با صدای سوپرانو است. وی در تالارهای معتبری چون تالار اپرای متروپولیتن نیویورک، سالن اپرا دولتی وین و همچنین جشنواره زالتسبورگ هنرنمایی کرده‌است.

استعداد هنری او را نخستین بار والری گرگیف کشف کرد و کارش را با اجرا در تالار مارینسکی آغاز نمود. وی پس از اجرای نقش «دونا آنا» در اپرای دون ژوان در سال ۲۰۰۲ در جشنواره زالتسبورگ به شهرت بین‌المللی رسید. وی بابت اجراهای سوپرانو کولوراتوری خود شهرت دارد.
نتربکو در سال ۲۰۰۶ برندهٔ جایزه بامبی شد در سال ۲۰۰۸ جایزه هنرمند مردمی روسیه را از ولادیمیر پوتین دریافت کرد. ارتباط احتمالی نتربکو با دولت روسیه و پوتین در جریان حمله ۲۰۲۲ روسیه به اوکراین مورد توجه و بررسی قرار گرفت. حرفهٔ او پس از درخواست سازمان‌دهندگان برنامه‌های موسیقی دربارهٔ موضع و دیدگاه عمومی او در اینباره، دچار وقفه‌ای کوتاه شد. چندین سالن اپرا، مانند اپرای ایالتی باواریا وتالار اپرای متروپولیتن نیویورک، اجراهای هنری وی را پس از متهم کردن او به عدم فاصله‌گیری علنی از پوتین لغو کردند.

آنا نتربکو در سال ۲۰۱۴ سرود المپیک را در بازی‌های المپیک زمستانی سوچی اجرا کرد. وی از سال ۲۰۰۲ هنرمند اختصاصی دویچه گرامافون است و نامش در فهرست تایم ۱۰۰ قرار گرفت. نتربکو در سال ۲۰۰۷ سفیر روستای کودکان اس‌اواس در اتریش نام گرفت.

او در فیلم *[[دفتر خاطرات شاهدخت ۲: نامزدی سلطنتی]]* حضور افتخاری داشت.

## منابع

## پیوند به بیرون
* 

رده:اعطای تابعیت اتریش
رده:افراد اتریشی اوکراینی‌تبار
رده:افراد اتریشی روس‌تبار
رده:افراد روس اوکراینی‌تبار
رده:افراد زنده
رده:اهالی کراسنودار
رده:برندگان جایزه ملی موسیقی روسیه
رده:خوانندگان اپرا اهل اتریش
رده:خوانندگان اپرا با صدای سوپرانو اهل اتریش
رده:خوانندگان اپرا با صدای سوپرانو
رده:خوانندگان اپرای اهل روسیه
رده:خوانندگان اپرای سده ۲۱ (میلادی)
رده:خوانندگان با شش دانگ صدا
رده:خوانندگان زن سده ۲۱ (میلادی)
رده:خوانندگان سده ۲۱ (میلادی) اهل روسیه
رده:خوانندگان سوپرانوی اهل روسیه
رده:دانش‌آموختگان کنسرواتوار سنت پیترزبورگ
رده:دریافت‌کنندگان جایزه دولتی فدراسیون روسیه
رده:روس‌های مهاجرت‌کرده به اتریش
رده:زادگان ۱۹۷۱ (میلادی)
رده:زنان سده ۲۰ (میلادی) اهل روسیه
رده:هنرمندان دویچه گرامافون
رده:هنرمندان مردمی روسیه
خدنگ خرچنگ‌خوار

**خدنگ خرچنگ‌خوار**  نام یک گونه از سرده  خدنگ است. زیستگاه این گونه از شمال شرقی شبه‌قاره هند و جنوب شرق آسیا گرفته تا جنوب چین و تایوان گسترده است.

## آرایه‌شناسی
بندانگشتی|خدنگ خرچنگ خوار (Urva urva) در ناحیه کریمگانج، آسام، هند.
به صورت محلی "urva" نامیده می‌شود. *Gulo urva* نام علمی بود که توسط برایان هوتون هاجسون در سال ۱۸۳۶ پیشنهاد شد و اولین نمونه‌ای را که از مرکز نپال سرچشمه گرفته بود، توصیف کرد. بعداً در سرده *[[خدنگ (سرده)|Herpestes]]* طبقه‌بندی شد، اما امروزه تصور می‌شود که همه خدنگ‌های آسیایی متعلق به سرده *[[خدنگ‌های آسیایی|Urva]]* هستند، که خدنگ خرچنگ‌خوار (*Urva urva*) گونه شاخص آن است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران بنگلادش
رده:پستانداران تایلند
رده:پستانداران تایوان
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۸۳۶ (میلادی)
رده:پستانداران جنوب شرق آسیا
رده:پستانداران چین
رده:پستانداران کامبوج
رده:پستانداران لائوس
رده:پستانداران میانمار
رده:پستانداران نپال
رده:پستانداران ویتنام
رده:پستانداران هند
رده:خدنگ‌ها
رده:گوشت‌خوارسانان مالزی
خدنگ گردن‌نواری

**خدنگ گردن‌نواری**  نام یک گونه از سرده خدنگ‌های آسیایی است. این گونه بومی جنگل‌ها و بوته زارها از جنوب هند تا سری‌لانکا است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۸۳۵ (میلادی)
رده:پستانداران سری‌لانکا
رده:پستانداران هند
رده:خدنگ (سرده)
خدنگ دم‌سفید

**خدنگ دم‌سفید** (نام علمی: *Ichneumia albicauda*) نام یک گونه از تیره خدنگ است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران جنوب غرب آسیا
رده:پستانداران آفریقا
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۸۲۹ (میلادی)
رده:پستانداران خاورمیانه
رده:پستانداران عمان
رده:خدنگ‌ها
رده:زیواگان عمان
رده:سرده‌های پستانداران تک‌نماد
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط ژرژ کوویه
راه‌راه‌خدنگ

**راه‌راه‌خدنگ** (نام علمی: *Mungos*) نام یک سرده از تیره خدنگ است.

## گونه‌ها
* خدنگ نواری, *Mungos mungo*
* خدنگ گامبیا, *Mungos gambianus*

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:خدنگ‌ها
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط اتین ژفروآ سن-ایلر
رده:گوشت‌خوارسانان آفریقا
خدنگ نواری

**خدنگ نواری** (نام علمی: *Mungos mungo*) نام یک گونه از سرده راه‌راه‌خدنگ است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران آفریقای جنوبی
رده:پستانداران آنگولا
رده:پستانداران اتیوپی
رده:پستانداران تانزانیا
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۷۸۸ (میلادی)
رده:پستانداران جمهوری دموکراتیک کنگو
رده:پستانداران زامبیا
رده:پستانداران سودان
رده:پستانداران کنیا
رده:پستانداران نامیبیا
رده:جانوران زناکار
رده:جانوران صحرای بزرگ آفریقا
رده:خدنگ‌ها
رده:زیاگان آفریقای غربی
رده:زیاگان شرق آفریقا
رده:گوشت‌خوارسانان آفریقا
خدنگ گامبیا

**خدنگ گامبیا** (نام علمی: *Mungos gambianus*) نام یک گونه از سرده راه‌راه‌خدنگ است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران آفریقا
رده:پستانداران بنین
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۸۳۵ (میلادی)
رده:خدنگ‌ها
رده:پستانداران غرب آفریقا
خدنگ سلوس

**خدنگ سلوس** (نام علمی: *Paracynictis selousi*) نام یک گونه از تیره خدنگ است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران آفریقای جنوبی
رده:پستانداران آنگولا
رده:پستانداران بوتسوانا
رده:پستانداران زامبیا
رده:پستانداران زیمبابوه
رده:پستانداران مالاوی
رده:پستانداران موزامبیک
رده:پستانداران نامیبیا
رده:خدنگ‌ها
رده:سرده‌های پستانداران تک‌نماد
رده:زیاگان جنوب آفریقا
خدنگ ملر

**خدنگ ملر** (نام علمی: *Rhynchogale melleri*) نام یک گونه از تیره خدنگ است.

## منابع

* 

رده:پستانداران آفریقای جنوبی
رده:پستانداران تانزانیا
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۸۶۵ (میلادی)
رده:پستانداران جمهوری دموکراتیک کنگو
رده:پستانداران زامبیا
رده:پستانداران زیمبابوه
رده:پستانداران اسواتینی
رده:پستانداران مالاوی
رده:پستانداران مورچه‌خوار
رده:پستانداران موزامبیک
رده:خدنگ‌ها
رده:سرده‌های پستانداران تک‌نماد
رده:زیاگان جنوب آفریقا
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط جان ادوارد گری
فهرست ژیمناست‌ها

**ژیمناست** به افرادی گفته می‌شود که ورزش ژیمناستیک را انجام می‌دهند، این ورزش شامل رشته‌های زیر می‌شود:

## ژیمناست‌های هنری
### زنان (هنری)
[150px|بندانگشتی|[لورن میچل]]

[150px|بندانگشتی|[نلی کیم]]

[150px|بندانگشتی|[ورا چاسلاوسکا]]

[150px|بندانگشتی|[هه کژین]]
[150px|بندانگشتی|[دنگ لین‌لین]]

[150px|بندانگشتی|[نادیا کومانچی]]
[150px|بندانگشتی|[ساندرا ایزباسا]]
[150px|بندانگشتی|[آندرآ رادوکان]]

[150px|بندانگشتی|[اسوتلانا خورکینا]]
[150px|بندانگشتی|[عالیه مصطفینا]]

[150px|بندانگشتی|[اوکسانا اوملیانچیک]]

[150px|بندانگشتی|[بت تویدل]]

[150px|بندانگشتی|[شان جانسون]]
[150px|بندانگشتی|[ناستیا لوکین]]

[150px|بندانگشتی|[ناتالیا کوچینسکایا]]
[150px|بندانگشتی|[لاریسا لاتینینا]]
[150px|بندانگشتی|[یلنا شوشونوا]]
[150px|بندانگشتی|[لودمیلا توریسشوا]]

### مردان (هنری)

[150px|بندانگشتی|[لی ژیائوپنگ (ژیمناست)|لی ژیائوپنگ]]
[150px|بندانگشتی|[چن ایبینگ]]

[150px|بندانگشتی|[فابیان هامبوچن]]

[150px|بندانگشتی|[کوهی اوچیمورا]]

[150px|بندانگشتی|[الکسی نموف]]

[150px|بندانگشتی|[یانگ هاک-سئون]]

[150px|بندانگشتی|[خرواسیو دفر]]

[168px|بندانگشتی|[مکس ویتلوک]]

[150px|بندانگشتی|[پل هام]]

[150px|بندانگشتی|[نیکولای آندریانف]]

## ژیمناست‌های ریتمیک
### زنان (ریتمیک)

[150px|بندانگشتی|[آلیا گرایوا]]

[150px|بندانگشتی|[یولیا راسکینا]]

[150px|بندانگشتی|[ماریا پتروا (ژیمناست ریتمیک)|ماریا پتروا]]
[150px|بندانگشتی|[سیمونا پیچوا]]

[150px|بندانگشتی|[ایرینا ریسنزون]]

[150px|بندانگشتی|[آلیا یوسوپوا]]

[150px|بندانگشتی|[یوگنییا کانایه‌وا]]
[150px|بندانگشتی|[آلینا کابیوا]]
[150px|بندانگشتی|[ایرینا تچاچینا]]

[150px|بندانگشتی|[سون یئون-جی]]

[150px|بندانگشتی|[تانیا لامارکا]]

[150px|بندانگشتی|[آنا بسونووو]]
[150px|بندانگشتی|[اولنا ویتریچنکو]]

[150px|بندانگشتی|[گالیما شوگوروا]]

## ژیمناست‌های ترامپولین
### زنان (ترامپولین)
[150px|بندانگشتی|[روسی مکلنن]]

### مردان (ترامپولین)
[158px|بندانگشتی|[دونگ دونگ]]

## یادداشت‌ها

## منابع

## پیوند به بیرون
* World Ranking (1952-2005)
* Summary of Canadian Gymnastic Record
* University of Michigan gymnasts

رده:ژیمناست‌ها
رده:فهرست‌های مرتبط با ژیمناستیک
کفتار موریانه‌خوار

**کفتار موریانه‌خوار**، **کفتار زبّاد**، **کفتارگرگ** یا **گرگ خاکی** (نام علمی: *Proteles cristata*) نام یک گونه از تیره کفتار است.

## تغذیه
گرگ خاکی عمدتاً از موریانه‌ها تغذیه می‌کند. آنها مواد غذایی خود را به وسیله صدا و همچنین از طریق عطر و طعم ترشح‌شده توسط موریانه پیدا می‌کنند. با استفاده از زبان چسبنده و طولانی خود هر شب حدود ۲۰۰٫۰۰۰ موریانه می‌خورد. آنها تپه موریانه را نابود نمی‌کنند و کل کلنی را مصرف نمی‌کنند، بدین وسیله اطمینان حاصل می‌شود که موریانه‌ها می‌توانند دوباره به چرخه غذا بازگردند و غذا دائماً در دسترس است. آنها اغلب این لانه‌ها را حفظ می‌کنند و به آنها بازمی‌گردند. در حوادث خاص فصلی، مانند باران و سرمای زمستان، موریانه کمیاب می‌شود و نیاز به تغذیه از شکل‌های دیگری از غذا است. مانند دیگر حشرات، لارو، تخم مرغ و گاهی پستانداران کوچک و پرندگان، اما اینها درصد بسیار کمی از رژیم غذایی گرگ خاکی را تشکیل می‌دهد (۹٫۸–۳۹٫۴ درصد).

## پانویس

## منابع
* 


رده:پستانداران آفریقا
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۷۸۳ (میلادی)
رده:پستانداران جنوب آفریقا
رده:پستانداران کنیا
رده:پستانداران مورچه‌خوار
رده:زیاگان جنوب آفریقا
رده:زیاگان شرق آفریقا
رده:سرده‌های پستانداران تک‌نماد
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های کمترین نگرانی
رده:کفتارها
رده:گوشت‌خوارسانان آفریقا
کفتار قهوه‌ای

**کفتار قهوه‌ای** (نام علمی: *Hyaena brunnea*) نام یک گونه از تیره کفتار است که در نامیبیا، بوتسوانا غرب و جنوب زیمبابوه جنوب موزامبیک و آفریقای جنوبی یافت می‌شود. این گونه در حال حاضر کمیاب‌ترین گونه کفتار در جهان است و با جمعیتی حدود ۴۰۰ تا ۱۰۰۰ فردی در رده حفاظتی نزدیک به تهدید قرار دارد. بزرگ‌ترین جمعیت باقی‌مانده کفتار قهوه‌ای در جنوب بیابان کالاهاری و مناطق ساحلی جنوب غرب آفریقا قرار دارند.

کفتار قهوه‌ای عمدتا از لاشه‌ها و جانوران کوچک، به خصوص توله فک‌ها (در مناطق ساحلی) تغذیه می‌کند. این کفتار گاهی از منابع گیاهی و میوه‌جات نیز تغذیه میکند و مسافت‌هایی طولانی را برای یافتن غذا طی میکند.

کفتار قهوه‌ای پس از کفتار خال‌دار دومین کفتار بزرگ جهان است و از لحاظ ژنتیکی در بین کفتارهای امروزی، بیشترین شباهت را به کفتار راه‌راه دارد.

کفتار قهوه‌ای دارای موهای بلندی به رنگ قهوه‌ای ست. گردنی کرم مایل به زرد دارد و روی پاهایش نوارهایی قهوه‌ای رنگ دیده می‌شود.

همانند دیگر کفتارها (به جز آردولف) آرواره‌ای قوی دارد که به شکستن استخوان‌ها و تغذیه از لاشه‌ها کمک میکند.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران آفریقا
رده:پستانداران آفریقای جنوبی
رده:پستانداران آنگولا
رده:پستانداران بوتسوانا
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۸۲۰ (میلادی)
رده:پستانداران جنوب آفریقا
رده:پستانداران نامیبیا
رده:زیاگان جنوب آفریقا
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های نزدیک تهدید
رده:کفتارها
رده:گوشت‌خوارسانان آفریقا
هدیه هومبولت

**هدیه هومبولت** رمانی است نوشته سال بلو نویسنده آمریکایی. این رمان در سال ۱۹۷۵ منتشر شد و در همان سال جایزه پولیتزر را برای نویسنده‌اش به ارمغان آورد.

## طرح داستان
چارلی سیترین، مرد جوان باهوش و علاقه‌مند به ادبیات، برای دیدار با شاعر محبوبش فون هومبولت فلایشر به دهکده گرینویچ در شیکاگو می‌رود. رفاقتی میان آن دو شکل می‌گیرد. بعدها چارلی سیترین نویسنده معروفی می‌شود. دو جایزه پولیتزر و یک جایزه افتخاری از دولت فرانسه می‌برد و اجرای نمایشنامه‌اش در برادوی پول فراوانی نصیبش می‌کند ولی هومبولت که پیش‌تر به عنوان استعداد جدیدی در ادبیات شناخته شده بود کم‌کم از دور خارج می‌شود. رفاقت جایش را به کینه می‌دهد. سال‌ها بعد، هومبولت در تنهایی و فقر و دیوانگی می‌میرد اما سایه او همچنان بر زندگی چارلی سیترین میانسال سنگینی می‌کند. چارلی در گیر و دار مشکلات شخصی‌اش -که گاه به کمدی پهلو می‌زند- همچنان در جستجوی خرد و فرزانگی‌ای است که هومبولت در عین دیوانگی از آن برخوردار بود. همسر سابق چارلی و معشوقه جدیدش مشکلات مالی فراوانی برای او ایجاد می‌کنند؛ و در این بین لات خرده‌پایی به نام رونالد کانتابیل که از چارلی پول طلب دارد اوضاع را آشفته‌تر می‌کند. همسر کانتبایل قصد دارد پایان‌نامه‌ای دربارهٔ هومبولت بنویسد و برای به دست آوردن اطلاعات چارلی را رها نمی‌کند. درست در زمانی که چارلی کاملاً ورشکست شده و معشوقه جوانش هم او را رها کرده، فیلمی بر اساس فیلمنامه‌ای که سال‌ها قبل چارلی و هومبولت با هم نوشته بودند ساخته می‌شود و به داد چارلی می‌رسد. این فیلم که کمدی‌ای دربارهٔ آدم‌خواری است، استعاره‌ای است که بارها در رمان تکرار می‌شود.

## ترجمه به فارسی
این رمان در سال ۱۳۸۹ با ترجمه سهیل سمی از سوی انتشارات ققنوس در ۶۰۰ صفحه منتشر شده‌است.

## منابع

* 

* 

رده:آثار برنده جایزه پولیتزر برای داستان
رده:رمان‌های ۱۹۷۵ (میلادی)
رده:رمان‌های آمریکایی ۱۹۷۵ (میلادی)
رده:رمان‌های سال بلو
رده:کتاب‌های انتشارات وایکینگ
آش هویج و جو

**آش هویج و جو** یکی از غذاهای سنتی استان همدان است که در وعده افطار سر سفره قرار می‌دهند. این غذا شامل نخود، بلغور، گوشت چرخکرده و هویج می‌شود که قبل از بردن سر سفره، مقداری کشک به آن اضافه می‌شود.

## پانویس

رده:آش‌ها
رده:آشپزی استان همدان
دکستر فیلکینس

**دکستر فیلکینس**  (زادهٔ ۱۹۶۱ میلادی) یک ژورنالیست آمریکایی است که به سبب پوشش اخبار پیرامون جنگ عراق و جنگ افغانستان در *[[نیویورک تایمز]]* شهرت یافته است. او در سال ۲۰۰۹ برندهٔ جایزه پولیتزر شد، و از فینالیست‌های این جایزه در سال ۲۰۰۲ بود. او هم‌اکنون برای *[[نیویورکر]]* مقاله می‌نویسد.

## پیوند به بیرون
* 
** C-SPAN ''Q&A'' interview with Filkins, April 24, 2005
* 
* 
* 
* 
* In-depth profile of Ahmad Chalabi by Filkins *New York Times*
* My Long War Published: August 22, 2008 by Dexter Filkins for the *New York Times Magazine*
* Q&A with the ''Washington Post'''s Express about "The Forever War"
* Authors@Google YouTube video, 1-hour talk with Dexter Filkins, Sept. 24, 2008
* http://www.newyorker.com/arts/critics/atlarge/2012/12/17/121217crat_atlarge_filkins "General Principles: How Good was David Petraeus?," Dexter Filkins, *[[نیویورکر]]*, 17 December 2012

رده:افراد جنگ عراق اهل ایالات متحده آمریکا
رده:افراد زنده
رده:افراد لس آنجلس تایمز
رده:جنگ عراق
رده:خبرنگاران جنگی آمریکایی
رده:خبرنگاران جنگی در جنگ افغانستان
رده:خبرنگاران جنگی در جنگ عراق
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه آکسفورد
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه فلوریدا
رده:دانش‌آموختگان کالج سنت آنتونی، آکسفورد
رده:دریافت‌کنندگان جایزه جرج پاک
رده:روزنامه‌نگاران اهل ایالات متحده آمریکا
رده:روزنامه‌نگاران مرد اهل ایالات متحده آمریکا
رده:زادگان ۱۹۶۱ (میلادی)
رده:کارکنان نیویورکر
رده:نویسندگان مطبوعات
رده:نویسندگان نیویورک تایمز
رده:نویسندگان نیویورکر
رده:نیویورک تایمز
ترحلوا

**ترحلوا** نوعی حلوا است که در آن به جای آرد گندم از آرد برنج استفاده می‌شود. ترحلوا معمولاً با شکر، گلاب، زعفران و آرد برنج و هل سابیده تهیه شده و در پایان ممکن است با دارچین تزیین شود. ترحلوای شیرازی یکی از شیرینی‌های سنتی شیراز است که در ماه رمضان تهیه و توزیع می‌گردد. ترحلوا با مقدار کم قند و روغن تهیه شده واز موادی همچون شیر، نشاسته و زعفران تهیه می‌شود.

این حلوا به‌طور معمول در دو رنگ سفید و زرد (زعفرانی) پخته می‌شود و تفاوت این حلوا با بقیه حلواها در استفاده از نشاسته است که سبب می‌شود به صورت قالبی درآمده و راحت برش بخورد. پخت این حلوا از بعد از افطار تا نیمه‌های شب، گاه تا نزدیکی‌های صبح ادامه دارد.

طی یک رسم قدیمی در شهرکرد در روز عید فطر بین مردم یک شیرینی با نام «ترحلوا» پخش می‌کنند.

ترحلوای هویج نیز یکی از انواع ترحلوا است. این نوع ترحلوا یکی از خوراک‌های سنتی استان همدان است.

## طرز تهیه
### مواد لازم
* شیر
* آرد برنج
* نشاسته گندم
* شکر
* زعفران
* گلاب
* آب

شیر و آرد برنج با هم مخلوط می‌شود. نشاسته گندم و آب نیز با هم ترکیب می‌شوند. این مواد درون قابلمه ریخته شده و روی حرارت ملایم قرار می‌گیرد. باید مرتب هم خورده شود تا سفت شود. بعد از این شکر و گلاب اضافه می‌شود و در صورت تمایل به زعفرانی بودن، کمی زعفران غلیظ نیز افزوده می‌شود. حلوای سفت شده را درون ظرف ریخته و برای چند ساعت در یخچال قرار می‌دهند. در نهایت بعد از سفت شدن برش زده و سرو می‌کنند.

## جستارهای وابسته
* فهرست انواع شیرینی‌های ایرانی

## پانویس

رده:شیرینی‌های ایرانی

رده:آشپزی استان همدان
کوفته همدانی

**کوفته همدانی** یکی از خوراکی‌های سنتی استان همدان است که به‌ویژه برای سیزده‌به‌در طبخ می‌شود. کوفته همدانی از گوشت گوسفندی، لپه، نخود، برنج و آرد نخودچی تهیه شده و در میان آن تخم مرغ پخته، آلو و گردو قرار می‌گیرد.

## پانویس

رده:کوفته‌ها

رده:آشپزی استان همدان
گربه‌زبادان

**گربه‌زَبّادان** (نام علمی: *Viverridae*) نام یک تیره از زیرراسته گربه‌سانیان است که شامل گونه‌هایی با اندازه‌های کوچک تا متوسط می‌شود. این تیره شامل ۳۳ گونه است که در ۱۴ سرده قرار می‌گیرند. این خانواده اولین بار توسط جان ادوارد گری در سال ۱۸۲۱ نام‌گذاری و توصیف شد. این گربه‌سانان در سراسر آفریقا، جنوب اروپا، و جنوب و جنوب شرق آسیا و سرتاسر خط والاس زندگی می‌کنند.

یافت شدن گونه‌های این تیره در جزیره سولاوسی و جزایر مجاور آن در کشور اندونزی، نشان می‌دهد که آنها از ساکنان قدیمی مناطق استوایی جهان قدیم بوده‌اند.

گربه‌زبادان دارای چهار یا پنج انگشت در هر پا و پنجه‌های نیمه‌جمع‌شونده هستند.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط جان ادوارد گری
رده:پستانداران آسیا
رده:پستانداران آفریقا
رده:تیره‌های پستانداران
رده:جانداران موجود پدیدآمده در ایپرزین
رده:گربه‌زبادها
گربه‌زبادیان

**گربه‌زبادیان** (نام علمی: *Viverrinae*) نام یک زیرخانواده از تیره گربه‌زبادان است.

## منابع

*
## پیوند به بیرون

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط جان ادوارد گری
رده:گربه‌زبادها
گربه‌زبادان ماداگاسکار

**گربه‌زَبادان ماداگاسکار** (نام علمی: *Eupleridae*) نام یک تیره از زیرراسته گربه‌سانیان است.

## منابع

*
## پیوند به بیرون

رده:گربه‌زبادان ماداگاسکار
رده:پستانداران ماداگاسکار
رده:تیره‌های پستانداران
رده:زیاگان بومی ماداگاسکار
رده:جانداران موجود پدیدآمده در چاتین
پلنگچه‌ها

**پلنگچه‌ها** (نام علمی: *Leopardus*) نام یک سرده از زیرخانواده گربه‌ایان کوچک است.

## گونه‌ها
* *[[گربه پانتانال]]* (ادوارد درینکر کوپه, ۱۸۸۹) –
* *[[کولوکولو]]* (Molina, ۱۷۸۲) –
* *[[گربه جفروی]]* (d'Orbigny & پل ژروه, ۱۸۴۴) –
* *[[کودکود]]* (Molina, ۱۷۸۲) –
* *<small>(Hensel, ۱۸۷۲)</small> *southern tigrina;
* *[[گربه کوهی آند]]* (Cornalia, ۱۸۶۵) –
* *[[گربه پامپا]]* (آنسلم گائتان دماره, ۱۸۱۶) –
* *[[پلنگچه]]* (کارل لینه, ۱۷۵۸) – ocelot
* *[[ببرک]]* (یوهان کریستیان دانیل فون شربر, ۱۷۷۵) –
* *[[مارگای]]* (Schinz, ۱۸۲۱) –

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

پلنگچه‌ها
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط جان ادوارد گری
رده:پستانداران آمریکای جنوبی
رده:پستانداران آمریکای شمالی
رده:پستانداران آمریکای مرکزی
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۸۴۲ (میلادی)
رده:سرده‌های پستانداران
رده:جانداران موجود پدیدآمده در پلیستوسن
رده:گربه‌سانان آمریکای مرکزی
پلنگیان

**پلنگیان** یا **ببریان**  یک زیرخانواده از خانواده گربه‌ایان است که شامل ۷ گونه می‌شود که در ۲ سرده نوگربه‌ها و پلنگ‌مانندها طبقه‌بندی می‌شوند. نوگربه‌ها شامل دو گونه پلنگ ابری و پلنگ ابری سوندا هستند و پلنگ‌مانندها باقی گونه‌های این زیرخانواده را دربر می‌گیرند. مسیر فرگشتی پلنگیان و نزدیک‌ترین خویشاوندان یعنی گربه‌ایان کوچک حدود ۱۱٫۵ تا ۱۰٫۸ میلیون سال پیش از هم جدا شدند. گربه‌سانیانی چون ببر، شیر، جگوار، پلنگ سیاه، پلنگ و پلنگ برفی در این زیرخانواده قرار دارند.

## سرده‌های زنده
جدول زیر آرایه‌های زنده در زیرخانودهٔ پلنگیان بر پایهٔ رده‌بندی سنتی فنوتیپی نشان می‌دهد. برآورد زمان واگرایی ژنتیک خطوط زنوتیپیک پلنگیان با یکای میلیون سال پیش (mya)، بر پایهٔ تجزیه و تحلیل اتوزوم، xDNA, yDNA و mtDNA; و برآوردها بر پایهٔ تجزیه و تحلیل جفت‌های ژنوم هسته‌ای.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:جانداران موجود پدیدآمده در میوسن
رده:گربه‌سانان
گربه پانتانال

**گربه پانتانال** (نام علمی: *Leopardus braccatus*) نام یک گونه از سرده پلنگچه‌ها است. 

بله، گربه پانتانال یک نژاد خاص از گربه‌هاست و بیشتر به عنوان گربه‌های وحشی یا نیمه وحشی شناخته می‌شوند. این گربه‌ها اصالتاً از طریق تلاقی گربه‌های وحشی با گربه‌های منحصر به فرد وجود آمده‌اند.

گربه‌های پانتانال معمولاً دارای ظاهری مشابه گربه‌های وحشی چیتا هستند و دارای خطوط و نقشه‌های متنوعی در پوست و پشم‌شان می‌باشند. آن‌ها به عنوان حیوانات خوش‌فهم و باهوش شناخته می‌شوند. همچنین، گربه‌های پانتانال معمولاً اندام بدنی قوی و ورزیده دارند.

## زیستگاه
زیستگاه این گونه در آمریکای جنوبی می باشد.

## منابع

* 

رده:پستانداران آرژانتین
رده:پستانداران اروگوئه
رده:پستانداران برزیل
رده:پستانداران بولیوی
رده:پستانداران پاراگوئه
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۸۸۹ (میلادی)
رده:پلنگچه‌ها
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط ادوارد درینکر کوپه
گربه کوهی چینی

**گربه کوهی چینی**  نام یک گونه از سرده گربه‌ها است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران آسیا
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۸۹۲ (میلادی)
رده:پستانداران چین
رده:زیاگان بومی چین
رده:گربه‌ها (سرده)
گربه پامپا

**گربه پامپا** یا **کولوکولو** (نام علمی: *Leopardus colocolo*) نام یک گونه از سرده پلنگچه‌ها است. این گونه در مقایسه با گربه‌های شهری ابعادی کمی بزرگتر داشته و به طور مشخص دم‌های پشمالوتری از گربه‌های خانگی و شهری دارد‌‌

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران آرژانتین
رده:پستانداران آند (رشته‌کوه)
رده:پستانداران اروگوئه
رده:پستانداران اکوادور
رده:پستانداران بولیوی
رده:پستانداران پاتاگونیا
رده:پستانداران پرو
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۷۸۲ (میلادی)
رده:پستانداران شیلی
رده:پلنگچه‌ها
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های نزدیک تهدید
رده:زیاگان پارامو
گربه جفروی

**گربه جفروی** (نام علمی: *Leopardus geoffroyi*) نام یک گونه از سرده پلنگچه‌ها است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:پستانداران آرژانتین
رده:پستانداران اروگوئه
رده:پستانداران برزیل
رده:پستانداران بولیوی
رده:پستانداران پاتاگونیا
رده:پستانداران پاراگوئه
رده:پستانداران پرو
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۸۴۴ (میلادی)
رده:پستانداران شیلی
رده:پلنگچه‌ها
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های کمترین نگرانی
گربه کوهی آند

**گربه کوهی آند** (نام علمی: *Leopardus jacobitus*) نام یک گونه از سرده پلنگچه‌ها است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران آرژانتین
رده:پستانداران آند (رشته‌کوه)
رده:پستانداران بولیوی
رده:پستانداران پرو
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۸۶۵ (میلادی)
رده:پستانداران شیلی
رده:پلنگچه‌ها
رده:جانوران در خطر انقراض
رده:زیواگان در خطر انقراض آمریکای جنوبی
رده:گونه‌های در خطر انقراض به دلیل گسستگی زیستگاه
ببرک

**ببرک** (نام علمی: *Leopardus tigrinus*) که همچنین به عنوان گربه‌ببر شمالی، گربه خالدار کوچک، تیگریلو و اونسیلا نیز شناخته می شود، گربه خالدار کوچکی است که زیستگاهش از آمریکای مرکزی تا مرکزی برزیل را شامل می‌شود. در فهرست قرمز IUCN به عنوان آسیب پذیر ثبت شده است زیرا جمعیت آن به دلیل جنگل زدایی و تبدیل زیستگاه به زمین کشاورزی در معرض تهدید قرار دارد.
در سال 2013، پس از اینکه مشخص شد که اونسیلاها در شمال شرقی برزیل تولید مثل نمی‌کنند، پیشنهاد شد که جمعیت اونسیلا را در جنوب برزیل، پاراگوئه و آرژانتین، به گونه جدیدی اختصاص دهند: گربه‌ببر جنوبی (L. guttulus).

## حفاظت
گونه‌ی اونسیلا به عنوان گونه‌ی آسیب پذیر طبقه بندی شده است. این در ضمیمه I CITES فهرست شده است و همه‌ی محصولات تجاری را که با اعضای بدن اونسیلا ساخته شده‌اند، ممنوع است اما شکار اونسیلا هنوز در اکوادور، گویان، نیکاراگوئه و پرو مجاز است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران آرژانتین
رده:پستانداران آمریکای جنوبی
رده:پستانداران آند (رشته‌کوه)
رده:پستانداران اکوادور
رده:پستانداران برزیل
رده:پستانداران بولیوی
رده:پستانداران پاراگوئه
رده:پستانداران پاناما
رده:پستانداران پرو
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۷۷۵ (میلادی)
رده:پستانداران سورینام
رده:پستانداران کاستاریکا
رده:پستانداران کلمبیا
رده:پستانداران گویان
رده:پستانداران گویان فرانسه
رده:پستانداران ونزوئلا
رده:پلنگچه‌ها
رده:زیاگان آمازون
رده:زیاگان منطقه گویان
رده:گربه‌سانان آمریکای مرکزی
رده:زیاگان جنگل اطلس
رده:زیاگان سرادو
مارگای

**مارگای** (نام علمی: *Leopardus wiedii*) نام یک گونه از سرده پلنگچه‌ها است.
مارگای تقریبا تمام زندگی خود را در بالای درخت بسر میبرند. مهارت خارق العاده بالا رفتن در میان سایر خانواده ی گربه سانان دارند . 
متاسفانه نسل این گونه زیبای گربه سان بدلیل بیماری ها  در حال انقراض بوده و بدلیل زندگی در لابلای درختان کم مشاهده شده و اطلاعات زیادی در دست نیست.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران اکوادور
رده:پستانداران برزیل
رده:پستانداران بولیوی
رده:پستانداران پاراگوئه
رده:پستانداران پرو
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۸۲۱ (میلادی)
رده:پستانداران کاستاریکا
رده:پستانداران کلمبیا
رده:پستانداران گواتمالا
رده:پستانداران گویان
رده:پستانداران مکزیک
رده:پستانداران ونزوئلا
رده:پستانداران هندوراس
رده:پلنگچه‌ها
رده:زیاگان منطقه گویان
رده:گربه‌سانان آمریکای مرکزی
رده:گونه‌های در خطر انقراض با تجارت حیوان خانگی
لاما (سرده)

**لاما (سرده)** (نام علمی: *Lama*) نام یک سرده از تیره شتریان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:سرده‌های پستانداران
رده:شتریان
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط ژرژ کوویه
پلنگ‌گربه‌ها

**پلنگ‌گربه‌ها** (نام علمی: *Pardofelis*) نام یک سرده از زیرخانواده گربه‌ایان کوچک است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران آسیا
رده:پستانداران اندونزی
رده:پستانداران بوتان
رده:پستانداران تایلند
رده:پستانداران چین
رده:پستانداران جنوب شرق آسیا
رده:پستانداران نپال
رده:پستانداران هند
رده:گربه‌ایان کوچک
رده:گوشت‌خوارسانان مالزی
رده:سرده‌های پستانداران تک‌نماد
گربه مرمری

**گربه مَرمَری** (نام علمی: *Pardofelis marmorata*) نام یک گونه گربه کوچک وحشی از سرده پلنگ‌گربه‌ها است که در جنوب و جنوب شرق آسیا زندگی می‌کند. گربه مرمری از سال ۲۰۰۲ میلادی در فهرست گونه‌های آسیب‌پذیر اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت قرار گرفته و برآورد می‌شود که تعداد گربه‌های مرمری بالغ باقی‌مانده کمتر از ۱۰ هزار قلاده باشد.
[بندانگشتی|راست|یک گربه مرمری در [دره دانوم، بورنئو.]]
تحلیل‌های ژنتیکی نشان می‌دهد که گربه مرمری خویشاوندی نزدیکی با گربه طلایی آسیایی و گربه خلیجی دارد و این سه گونه در حدود ۹.۴ میلیون سال پیش از دیگر گونه‌های خانواده گربه‌ایان جدا شده‌اند.

گربه مرمری با گربه‌های معمولی هم‌اندازه است اما دم آن پشمی‌تر از دم گربه معمولی است زیرا از وزن دم خود برا ایجاد تعادل به هنگام درخت‌پیمایی استفاده می‌کند.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران اندونزی
رده:پستانداران بوتان
رده:پستانداران بورنئو
رده:پستانداران تایلند
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۸۳۷ (میلادی)
رده:پستانداران کامبوج
رده:پستانداران لائوس
رده:پستانداران نپال
رده:پستانداران ویتنام
رده:پستانداران هند
رده:حیات وحش یون‌نان
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های نزدیک تهدید
رده:گربه‌ایان کوچک
رده:گربه‌سانان
رده:گوشت‌خوارسانان مالزی
رده:جانوران جنوب‌شرق آسیا
گربه خلیجی

**گربه خلیجی** (نام علمی: *Catopuma badia*) نام یک گونه از زیرخانواده گربه‌ایان کوچک است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران اندونزی
رده:پستانداران بورنئو
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۸۷۴ (میلادی)
رده:گربه‌ایان کوچک
رده:گربه‌سانان
رده:گوشت‌خوارسانان مالزی
رده:زیاگان بومی بورنئو
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط جان ادوارد گری
گربه طلایی آسیایی

**گربه طلایی آسیایی** (نام علمی: *Pardofelis temminckii*) نام یک گونه از سرده پلنگ‌گربه‌ها است. این گربه یکی از نزدیک ترین خویشاوندان گربه خلیجی می باشد.

## مشخصات ظاهری
طول بدن: cm ۱۰۵-۷۳

طول دم: cm ۵۶-۴۳

وزن:kg ۱۵-۸

رنگ بدن گربه طلایی آسیا از قهوه‌ای طلایی تا قرمز و قهوه‌ای مایل به خاكستری متغیر است. با این حال در بعضی مناطق پراكندگی اش نمونه هایی با طرح خالدار و رگه دار نیز یافته می‌شود. غیر از این شكل كاملاً سیاه آن نیز كمیاب نیست. در نواحی شمالی تر روی بدنش خال دارد. تقریباً تمام گربه های طلایی آسیا روی صورتشان علائمی از خطوط سیاه و سفید دارند. موهایش متراكم و زبر است و طولی متوسط دارد. سطح زیرین دمش سفید است و گمان می شود از آن برای علامت دادن استفاده می‌كند. نرها معمولاً از ماده ها درشت ترند.

## مناطق زندگی
گربه طلایی آسیا در جنگل های خشك خزان پذیر، جنگل‌های بارانی گرمسیری و گاهی مناطق صخره ای با چشم اندازهای باز به سر می برد و در بیشتر نواحی جنوب شرقی آسیا یافته می‌شود. گستره پراكندگی اینگونه از جنوب چین تا سوماترا (اندونزی) است. از غرب تا نپال و از شرق تا فوكین واقع در چین حضور دارد.

## رژیم غذایی
رژیم غذایی آن از خرگوش وحشی، گوزن كوچك، پرندگان، مارمولك و جانوران كوچك تشكیل می‌شود. گزارش شده كه گوسفند، بز و گوساله بوفالو را نیز شكار می‌كند. البته طعمه‌های بزرگتر را اغلب جفتی شكار می‌كنند.

## دلایل اهمیت
به خاطر پوست، گوشت و استخوان هایش شكار و خرید و فروش می‌شود. در جنوب شرقی آسیا مصرف غذایی دارد.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران بنگلادش
رده:پستانداران بوتان
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۸۲۷ (میلادی)
رده:پستانداران جنوب شرق آسیا
رده:پستانداران چین
رده:پستانداران نپال
رده:پستانداران هند
رده:گربه‌ایان کوچک
رده:گربه‌سانان
رده:گوشت‌خوارسانان مالزی
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط نیکولاس ایلوارد ویگورس
رده:پستانداران اندونزی
رده:پستانداران لائوس
رده:پستانداران میانمار
رده:پستانداران تایلند
رده:پستانداران ویتنام
پلنگ‌گربه‌های آسیایی

**پلنگ‌گربه‌های آسیایی** (نام علمی: *Prionailurus*) نام یک سرده از زیرخانواده گربه‌ایان کوچک است.

## گونه‌ها
* گربه پلنگی (*Prionailurus bengalensis*)
* گربه خال‌زنگاری (*Prionailurus rubiginosus*)
* گربه ماهیگیر (*Prionailurus viverrinus*)
* گربه سرپخ (*Prionailurus planiceps*)

## منابع

*
## پیوند به بیرون

رده:پلنگ‌گربه‌های آسیایی
رده:سرده‌های پستانداران
گربه خال‌زنگاری

**گربه خال‌زنگاری** (نام علمی: *Prionailurus rubiginosus*) نام یک گونه از سرده پلنگ‌گربه‌های آسیایی است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۸۳۱ (میلادی)
رده:پستانداران سری‌لانکا
رده:پستانداران هند
رده:پلنگ‌گربه‌های آسیایی
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های نزدیک تهدید
رده:گربه‌سانان آسیا
رده:گربه‌سانان بزرگ هند
گربه سرپخ

**گربه سرپخ** (نام علمی: *Prionailurus planiceps*) نام یک گونه از سرده پلنگ‌گربه‌های آسیایی است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران اندونزی
رده:پستانداران بورنئو
رده:پستانداران تایلند
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۸۲۷ (میلادی)
رده:پلنگ‌گربه‌های آسیایی
رده:زیاگان سوماترا
رده:گوشت‌خوارسانان مالزی
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط نیکولاس ایلوارد ویگورس
رده:گونه‌های در خطر انقراض به دلیل نابودی زیستگاه
گربه ایریوموته

**گربه ایریوموته** (نام علمی: *Prionailurus bengalensis iriomotensis*) نام یک زیرگونه از گونه گربه پلنگی است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۹۶۷ (میلادی)
رده:پستانداران ژاپن
رده:پلنگ‌گربه‌های آسیایی
رده:تاریخی طبیعی جزایر ریوکیو
رده:زیاگان بومی جزایر ریوکیو
رده:زیاگان بومی ژاپن
رده:زیاگان در بحران انقراض آسیا
رده:زیرگونه‌ها
رده:سنگواره‌های زنده
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های در بحران انقراض
شیر کوهی (سرده)

**شیر کوهی** (نام علمی: *Puma*) نام یک سرده از زیرخانواده گربه‌ایان کوچک است.

## گونه‌ها
* *[[شیر کوهی]]* (کارل لینه, ۱۷۷۱)&nbsp;– Cougar
* *[[Puma pardoides]]* (ریچارد اوون, ۱۸۴۶)&nbsp;– Owen's Panther
* *[[گربه اِیرا]]* (اتین ژفروآ سن-ایلر, ۱۸۰۳)&nbsp;– Jaguarundi

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:پوما
رده:سرده‌های پستانداران با یک گونه زنده
رده:سرده‌های پستانداران
رده:گربه‌ایان کوچک
رده:گونه‌های جانوری نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
پلنگ ابری سوندا

**پلنگ ابری سوندا** (نام علمی: *Neofelis diardi*) نام یک گونه از سرده نوگربه‌ها است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط ژرژ کوویه
رده:پستانداران اندونزی
رده:پستانداران بورنئو
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۸۲۳ (میلادی)
رده:جانوران آسیب‌پذیر آسیا
رده:زیاگان سوماترا
رده:گربه‌سانان آسیا
رده:گوشت‌خوارسانان مالزی
رده:نوگربه‌ها
آبگوشت بزباش

بندانگشتی|'''کوفته (کوفته) بزباش'''
**آبگوشت بزباش** یکی از غذاهای محبوب است که در ارمنستان، آذربایجان و ایران رایج است.

در آذربایجان انواع بزباش مانند *کوفته* *در* اندازه‌های متوسط تا بزرگ و با به صورت گوشت *تیکه* *ای در اندازه‌های متوسط تا بزرگ طبخ می‌شود.*
بندانگشتی|آب گوشت بزباش

## تاریخچه
بزباش واژه ای آذربایجانی است؛ بنابراین ممکن است از *بوز* آذربایجانی به معنی خاکستری روشن و *باش* به معنی سر گرفته شده باشد که به نوبه خود به رنگ روشن غذا هنگام پخت اشاره می‌کند.

بزباش ایرانی نوعی *[[آبگوشت]]* *است که در آن از سبزی* استفاده می‌شود. آبگوشت بزباش «نسبتاً دیر» وارد آشپزی ایرانی شده است. طبق گزارش‌ها، میرزا علی اکبرخان، سرآشپز ناصرالدین شاه قاجار اولین کسی بود که به آن اشاره کرد. او آن را به عنوان بخشی از گروه خورش‌ها و سوپ‌های گوشتی طبقه‌بندی کرد که اغلب سرد مصرف می‌شوند.

به گفته ویلیام پوخلیوبکین بزباش محبوب‌ترین سوپ ارمنی است.

آبگوشت بزباش یکی از خوراک‌های سنتی استان همدان به‌شمار می‌رود. همچنین آبگوشت بزباش به خراسان نیز نسبت داده می‌شود.

## مواد لازم
مواد آبگوشت بسته به این که در چه منطقه و کشوری طبخ شود متفاوت است؛ مثلاً در قفقاز از گوشت بره یا گاو، نعناع و سیب زمینی برای پخت این غذا استفاده می‌شود. در حالی که در ایران از حبوبات، گوشت گوسفندی و دنبه، سبزی شامل تره، جعفری، شنبلیله و سیب زمینی استفاده می‌شود.

## منابع

رده:آبگوشت‌های ایرانی
رده:آشپزی آذری
رده:آشپزی ارمنستانی
رده:آشپزی استان همدان
رده:آشپزی بر پایه کشور
رده:خورش‌های آذری
رده:خورش‌های ایران
رده:سوپ‌ها
رده:سوپ‌های ارمنستان
رده:سوپ‌های ایران
رده:سوپ‌های جمهوری آذربایجان
رده:غذاها با گوشت گوسفند
اژدرماران کوتوله

**اژدرماران کوتوله** (نام علمی: *Tropidophiidae*) نام یک تیره از فروراسته ناکورماریان است.

## منابع

*
## پیوند به بیرون

رده:اژدرماران کوتوله
پایتون (سرده)

***پایتون*** یک سَرده از مارهای غیرسمی در تیرهٔ پایتونان، بومی مدارگان و مناطق نیمه‌گرمسیری نیم‌کره شرقی است.

نام *پایتون* در سال ۱۸۰۳ توسط فرانسوا ماری دودن برای مارهای خالدار غیرسمی پیشنهاد شد. در حال حاضر، ۱۰ گونه از پایتون‌ها به عنوان آرایهٔ معتبر شناخته می‌شوند.

سه زیرگونه از پایتون که قبلاً به عنوان زیرگونه در نظر گرفته می‌شدند، اکنون به عنوان گونه‌ای مستقل شناخته شده‌اند و یک گونه جدید نیز شناسایی شده است.

## رده‌بندی
سرده *Python* توسط فرانسوا ماری دودن در سال ۱۸۰۳ برای مارهای غیرسمی با پوستی خالدار و زبانی بلند و دوشاخه پیشنهاد شد.

در سال ۱۹۹۳، هفت گونه از پایتون‌ها به عنوان آرایه‌های معتبر شناخته شدند. بر اساس تحلیل‌های تبارزایی، بین هفت تا سیزده گونه از پایتون‌ها شناخته می‌شوند.

## پراکنش و زیستگاه
**
در آفریقا، پایتون‌ها بومی مناطق گرمسیری جنوب صحرای بزرگ آفریقا هستند، اما در انتهای جنوب غربی آفریقای جنوبی (کیپ غربی) یا در ماداگاسکار یافت نمی‌شوند. در آسیا، از بنگلادش، نپال، هند، پاکستان و سری‌لانکا از جمله جزایر نیکوبار، تا میانمار، شرق تا هندوچین، جنوب چین، هنگ کنگ و هاینان، و همچنین در منطقه مالزی در اندونزی و فیلیپین پراکنده‌اند.

### گونه‌های مهاجم
برخی معتقدند که *P. bivittatus* و *P. sebae* پتانسیل آن را دارند که گونه‌های مهاجم مشکل‌ساز در جنوب فلوریدا باشند. اوایل سال ۲۰۱۶، پس از عملیاتی که ۱۰۶ پایتون شکار شد، مقامات پارک ملی اورگلیدز اظهار داشتند که «هزاران» پایتون ممکن است در این پارک زندگی کنند و این گونه برای چندین سال در آنجا زاد و ولد کرده است. داده‌های جدید نشان می‌دهد که این پایتون‌ها احتمالاً قادر به تحمل آب و هوای زمستانی شمال فلوریدا نخواهند بود، که این با تحقیقات قبلی که گستره جغرافیایی بیشتری را پیشنهاد می‌کرد، مغایرت دارد.

## کاربردها

پوست پایتون برای ساخت لباس‌هایی مانند جلیقه، کمربند، چکمه و کفش یا لوازم جانبی مد مانند کیف دستی استفاده می‌شود. همچنین ممکن است برای ساخت صدای برخی سازهای زهی مانند آرخو، سانشیان و سانشین کشیده شده و شکل داده شود.
با توجه به تقاضای بالا برای پوست مار در صنعت مد فعلی، کشورهایی در آفریقا و جنوب آسیا در فروش قانونی و غیرقانونی پوست پایتون مشارکت دارند. با اینکه به شکارچیان دستمزد بسیار پایینی پرداخت می‌شود، این محصول برای مصرف‌کنندگان با قیمت بسیار بالایی به فروش می‌رسد که فاصله زیادی بین آغاز و پایان تجارت پوست مار ایجاد می‌کند.

### به‌عنوان حیوان خانگی
گونه‌های متعددی از *Python* مانند *[[پایتون توپی]]، [[Python brongersmai|P. brongersmai]]*, پایتون برمه‌ای و پایتون مشبک به دلیل آسانی در نگهداری، طبیعت آرام و رنگ‌های زنده محبوب هستند و برخی از جهش‌های نادر آنها با قیمت‌های بالایی به فروش می‌رسند. پایتون‌ها در تجارت حیوانات خانگی از طبیعت گرفته می‌شوند یا از مادران در اسارت زاده شده که خود از طبیعت به دست آمده‌اند یا از والدینی که در محیط اسارت به دنیا آمده‌اند با وجود جنجال‌هایی که در رسانه‌ها مطرح شده، با رعایت اصول ایمنی نگهداری پایتون‌ها نسبتاً ایمن است.

## ریشه‌شناسی
واژه "Python" از واژه لاتین *pȳthon* و واژه یونانی *πύθων* گرفته شده است که به "پایتون در اسطوره" اشاره دارد که گفته می‌شود به دلیل پیروزی در نزدیکی شهر دلفی توسط آپولون به نام پیتیوس مشهور شده است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:پایتون
رده:پایتونان
رده:سرده‌های مار
شنابران

**شنابَران** (نام علمی: *Pleocyemata*) نام یک زیرراسته از راسته ده‌پایان است.
شنابران آن دسته از ده‌پایان هستند که تخم‌ها را در ضمایمی بر روی شکم خود که شناپا (pleopod) نام دارد، نگه می‌دارند.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:جانداران موجود پدیدآمده در دوونین
رده:ده‌پایان
رده:زیرراسته‌های بندپایان
پیچایان

**پیچایان** (نام علمی: *Dromiacea*) نام یک section از راسته ده‌پایان است.

## منابع

* 

رده:پیچایان
رده:خرچنگ‌ها
رده:جانداران موجود پدیدآمده در ژوراسیک
قورباغه‌ای‌واران

**قورباغه‌ای‌واران** (نام علمی: *Raninoidea*) نام یک بالاخانواده از فروراسته خرچنگ است.

## منابع

*
## پیوند به بیرون

رده:خرچنگ‌ها
هوکوتاه‌دمان

**هوکوتاه‌دمان** (نام علمی: *Eubrachyura*) نام یک section از فروراسته خرچنگ است.

## منابع

*

رده:جانداران موجود پدیدآمده در کرتاسه
رده:خرچنگ‌ها
وحیده پرچین

**واحده پرچین** یا **واحده گوردوم**  بازیگر سینما، تئاتر و تلویزیون اهل ترکیه است. او جایزهٔ بهترین بازیگر زن ترکیه‌ای را برای بازی در فیلم *[[عشق اول (فیلم ۲۰۰۶)|عشق اول]]* از آنِ خود کرد. او همچنین بازیگر نقش میان‌سالیِ خرم سلطان در سریال حریم سلطان بوده‌است.

وی پس از ازدواج، نام خانوادگی خود را به گوردوم (نام همسرش) تغییر داد. اما پس از جدایی، دوباره نام خانوادگی پرچین را برای خود برگزید.
## شوهر وحیده پرچین
**وحیده پرچین**، بازیگر محبوب ترکیه‌ای، در گذشته با **آلتان گوردوم** ازدواج کرده بود. این زوج مدتی را با هم زندگی کردند و سپس از یکدیگر جدا شدند. وحیده پرچین (Vahide Perçin)، بازیگر معروف ترکیه‌ای، قبلاً با التوغ لبیب (Altan Gördüm)، بازیگر و کارگردان ترک، ازدواج کرده بود. این دو در سال ۱۹۹۱ ازدواج کردند و یک دختر به نام آلیز گوردوم (Alize Gördüm) دارند. با این حال، آن‌ها در سال ۲۰۱۳ از یکدیگر جدا شدند. التان گوردوم (Altan Gördüm) در تاریخ ۱ دسامبر ۱۹۵۸ در شهر آدانا، ترکیه به دنیا آمد. او در زمینه تئاتر و تلویزیون فعالیت زیادی داشته و به‌خاطر نقش‌های متعدد در سریال‌های تلویزیونی و فیلم‌های سینمایی ترکیه شهرت یافته است. گوردوم فارغ‌التحصیل رشته هنرهای زیبا از دانشگاه حاجت تپه است و سابقه تدریس در زمینه بازیگری و تئاتر را نیز دارد.

## سریال
* حریم سلطان
* اسمش را فریحا گذاشتم
* روزگارانی در چوکوروا

## منابع

* بیوگرافی وحیده پرچین

رده:افراد زنده
رده:بازیگران زن اهل ترکیه
رده:بازیگران زن تلویزیونی اهل ترکیه
رده:بازیگران زن سده ۲۰ (میلادی) اهل ترکیه
رده:بازیگران زن سده ۲۱ (میلادی) اهل ترکیه
رده:بازیگران زن فیلم اهل ترکیه
رده:زادگان ۱۹۶۵ (میلادی)
رده:مقاله‌های ایجادشده توسط ایجادگر
آش کاچی

**آش کاچی** یکی از غذاهای سنتی استان همدان است. مواد این آش را بلغور، سیر، عدس و کشک تشکیل می‌دهد.

## پانویس

رده:آش‌ها
رده:آشپزی استان همدان
سرداشی

**سرداشی** یکی از غذاهای سنتی استان همدان است. سرداشی نوع کباب است که مواد آن را گوشت گوسفندی،  سیب زمینی، پیاز و در صورت تمایل فلفل سبز تشکیل می‌دهد. در قدیم این غذا را می‌بردند می‌گذاشتند در تنور نون سنگکی تا برای آنها به اصطلاح بگذارد سر داش؛ اما امروزه این غذا در فر پخته می‌شود.

## ثبت در فهرست میراث فرهنگی ناملموس
کباب سرداشی همدان در ۱۴ بهمن ۱۳۹۹ به شماره ۲۲۹۶ در فهرست میراث فرهنگی ناملموس همدان ثبت شد. 

## پانویس

رده:کباب‌ها

رده:آشپزی استان همدان
آبگوشت یخنی

**آبگوشت یخنی** یکی از خوراک‌های سنتی شیراز است.  مواد این آبگوشت را پیاز،  گوشت، لیمو عمانی، سیب‌زمینی و گوجه فرنگیو نخود تشکیل می‌دهد.

## پانویس

رده:آبگوشت‌های ایرانی
رده:آشپزی استان همدان
صاریغ‌های قلمی

**صاریغ‌های قلمی**  سرده‌ای از صاریغ‌های نوگرمسیر دوزهدانی‌سان عضو تیره دوزهدانیان است. این سرده شامل گونه‌های زیر است:
* سرده ***Marmosops***
** صاریغ قلمی بیشاپ (*Marmosops bishopi*)
** صاریغ قلمی سرباریک (*Marmosops cracens*)
** صاریغ قلمی کرایتون *Marmosops creightoni*
** صاریغ قلمی دوروتی (*Marmosops dorothea*)
** صاریغ قلمی تیره (*Marmosops fuscatus*)
** صاریغ قلمی هندلی (*Marmosops handleyi*)
** صاریغ قلمی شودی (*Marmosops impavidus*)
** صاریغ قلمی خاکستری (*Marmosops incanus*)
** صاریغ قلمی پاناما (*Marmosops invictus*)
** صاریغ قلمی جونین (*Marmosops juninensis*)
** صاریغ قلمی نبلینا (*Marmosops neblina*)
** صاریغ قلمی شکم‌سفید (*Marmosops noctivagus*)
** صاریغ قلمی حساس (*Marmosops parvidens*)
** صاریغ قلمی برزیلی (*Marmosops paulensis*)
** صاریغ قلمی پینهیرو (*Marmosops pinheiroi*)

## منابع

رده:سرده‌های پستانداران
رده:صاریغ‌ها
نهان‌کوتوله‌ها

**نهان‌کوتوله‌ها**  سرده‌ای از صاریغ‌های نوگرمسیر دوزهدانی‌سان عضو تیره دوزهدانیان است. این سرده شامل پنج گونه است که از بولیوی تا اروگوئه و شرق برزیل یافت می‌شوند. اعضای این سرده، که در سال ۲۰۰۵ میلادی به رسمیت شناخته شد، را صاریغ‌های ریزجثه با رنگ بدن قهوه‌ای و گاه رو به قرمز هستند که شکل جمجمه آن‌ها متمایز از دیگر صاریغ‌ها است.
* سرده ***Cryptonanus***
** صاریغ باریک‌اندام آگریکولا (*Cryptonanus agricolai*)
** صاریغ باریک‌اندام چاکو (*Cryptonanus chacoensis*)
** صاریغ باریک‌اندام گواهیبا (*Cryptonanus guahybae*)
** صاریغ باریک‌اندام شکم‌قرمز (*Cryptonanus ignitus*) † ۱۹۶۲
** صاریغ باریک‌اندام اونوداوی (*Cryptonanus unduaviensis*)

## منابع

رده:سرده‌های پستانداران
رده:صاریغ‌ها
بلوط قرمز اروپایی

**بلوط دم‌دار**، **بلوط پایک‌دار**  **بلوط قرمز اروپایی** نام علمی مترادف (نام علمی: Quercus robur) **بلوط پیاله بشقابی** نام علمی مترادف (Quercus pedunculata) نام یک گونه از سرده بلوط است. این درخت در اسکو (در اطراف تبریز) و بین مریوان و بانه می‌روید و اغلب به صورت تک پایه‌هایی دیده می‌شود و احتمال کاشته شده بودن آن نیز می‌رود.

## پانویس

## منابع
* 

* 

## پیوند به بیرون

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:بلوط‌ها
رده:درختان آفریقا
رده:درختان اروپا
رده:درختان اقلیم اقیانوسی ملایم
رده:درختان اقلیم قاره‌ای مرطوب
رده:درختان زینتی
رده:درختان غرب آسیا
رده:گونه‌های گیاهی نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:گیاگان آلمان
رده:گیاگان اسپانیا
رده:گیاگان اسرائیل
رده:گیاگان اوکراین
رده:گیاگان ایتالیا
رده:گیاگان ایرلند
رده:گیاگان بریتانیا
رده:گیاگان بریتانیای کبیر
رده:گیاگان پیرنه
رده:گیاگان ترکیه
رده:گیاگان دانمارک
رده:گیاگان سوئد
رده:گیاگان فنلاند
رده:گیاگان لتونی
رده:گیاگان لهستان
رده:گیاگان مدیترانه‌ای
رده:گیاگان مراکش
رده:گیاگان مغرب عربی
رده:گیاهان از گونه‌های کمترین نگرانی
رده:گیاهان باغی اروپا
رده:گیاهان توصیف‌شده در ۱۷۵۳ (میلادی)
رده:گیاهان در اروپا
آبگوشت فلفل همدانی

**آبگوشت فلفل همدانی** یکی از خوراک‌های سنتی استان همدان است. مواد این آبگوشت را گوشت گوسفندی با استخوان، نخود، فلفل سبز همدان، گوجه‌فرنگی، پیاز، سیر، سیب زمینی، زیره سبز، آبلیمو و زنجبیل تشکیل می‌دهد.

## پانویس

رده:آبگوشت‌های ایرانی
رده:آشپزی استان همدان
سوسک سیب‌زمینی کلرادو

**سوسک سیب‌زمینی کلرادو** (نام علمی: *Leptinotarsa decemlineata*) نام یک گونه از فروراسته سوسک‌های گیاه‌خوار است. این سوسک، سوسک ده خطی سیب‌زمینی نیز خوانده می‌شود.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:جنگ‌افزارهای بیولوژیک ضدکشاورزی
رده:حشرات آفت در کشاورزی
رده:حشرات ایالات متحده آمریکا
رده:حشرات در فرهنگ
رده:حشرات مهاجم
رده:سوسک‌های آمریکای شمالی
رده:سوسک‌های توصیف‌شده در ۱۸۲۴ (میلادی)
رده:سیب‌زمینی
رده:قاب‌بالان اروپا
ماکاک

**ماکاک** (نام علمی: *Macaca*) نام یک سرده از زیرخانواده دم‌درازیان است. ۲۳ گونهٔ ماکاک در گستره‌هایی در سراسر آسیا، شمال آفریقا و اروپا (در جبل‌الطارق) زیست می‌کنند. ماکاک‌ها عمدتاً میوه‌خوارند (ترجیح به خوردن میوه دارند)، هرچند رژیم غذایی آن‌ها شامل دانه‌ها، برگ‌ها، گل‌ها و پوست درخت نیز می‌شود. برخی گونه‌ها مانند ماکاک دم‌دراز (*M. fascicularis*؛ همچنین ماکاک خرچنگ‌خوار نامیده می‌شود) رژیم خود را با مقادیر اندکی گوشت از صدف‌ها، حشرات و پستانداران کوچک تکمیل می‌کنند. به‌طور میانگین، یک ماکاک دم‌خوک جنوبی (*M. nemestrina*) در مالزی سالانه حدود ۷۰ موش بزرگ می‌خورد. همهٔ گروه‌های اجتماعی ماکاک‌ها حول محور ماده‌های غالب سازمان یافته‌اند.

ماکاک‌ها در زیستگاه‌های متنوعی در سراسر قارهٔ آسیا یافت می‌شوند و بسیار سازگارند. برخی گونه‌ها همزیست با انسان شده‌اند و یادگرفته‌اند در کنار انسان‌ها زندگی کنند، اما در مناطق شهری جنوب‌شرقی آسیا مشکل‌ساز شده‌اند و برای زندگی مشترک مناسب نیستند، زیرا می‌توانند بیماری‌های قابل انتقال حمل کنند.

بیشتر گونه‌های ماکاک در فهرست سرخ اتحادیهٔ بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) به‌عنوان آسیب‌پذیر تا به‌شدت در معرض خطر قرار دارند.

## ماکاک‌های اولواتو
ماکاک‌های اولواتو سال‌هاست گردشگران را با دزدی وسایل شخصی و معاوضه آن‌ها با خوراکی غافلگیر می‌کنند. عینک، دمپایی، کلاه و حتی جواهرات همه هدف هستند.

## گونه‌ها
**سرده ''Macaca***
* *M. sylvanus* گروه
** [[ماکاک بربر]]،  *M. sylvanus*
* *M. nemestrina* گروه
** [[ماکاک دم شیری]]،  *M. silenus*
** [[ماکاک دم‌خوکی جنوبی]] یا *beruk*, *M. nemestrina*
** [[Northern pig-tailed macaque]], *M. leonina*
** [[ماکاک جزیره پاگای]]،  *M. pagensis*
** [[Siberut macaque]], *M. siberu*
** [[Moor macaque]], *M. maura*
** [[Booted macaque]], *M. ochreata*
** [[Tonkean macaque]], *M. tonkeana*
** [[Heck's macaque]], *M. hecki*
** [[ماکاک سیاه]]،  *Macaca nigrescens*
** [[میمون سیاه کاکل‌دار]]،  *M. nigra*
* *M. fascicularis* گروه
** [[مکاک دم‌دراز]]،  *M. fascicularis* (also known as the [[مکاک دم‌دراز|long-tailed macaque]])
** [[Stump-tailed macaque]], *M. arctoides*
* *M. mulatta* گروه
** [[میمون رزوس]]،  *M. mulatta*
** [[Formosan rock macaque]], *M. cyclopis*
** [[ماکاک ژاپنی]]،  *M. fuscata*
* *M. sinica* گروه
** [[Toque macaque]], *M. sinica*
** [[Bonnet macaque]], *M. radiata*
** [[ماکاک آسامی]]،  *M. assamensis*
** [[ماکاک تبتی]]،  *M. thibetana*
** [[Arunachal macaque]], *M. munzala*

گونه‌های [[پیشاتاریخ]] ([[سنگواره]]):
* *Macaca anderssoni* <small>Schlosser, 1924</small>
* *M. jiangchuanensis* <small>Pan *et al.*, 1992</small>
* *M. libyca* <small>Stromer, 1920</small>
* *M. majori* <small>Schaub & Azzaroli in Comaschi Caria, 1969</small> (sometimes included in *M. sylvanus'')

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:پستانداران مالزی
رده:گونه‌های کاربر ابزار
رده:میمون‌های دم‌دراز
رده:نخستی‌های آسیا
رده:نخستی‌های آفریقا
رخ‌کرکس آند

**رُخ‌کرکس آند** (نام علمی: *Vultur gryphus*) نام یک گونه از تیره کرکس‌های جهان جدید است. رُخ‌کرکس آند با حداکثر طول بال‌های  بزرگ‌ترین پرندهٔ دارای توانایی پرواز در دنیا است. چنگال‌های پای وسط این پرنده تا حدود زیادی کشیده شده است در حالی که سایر آنها به نسبت مستقیم و صاف می‌باشند. نوک این پرنده به شکل قلاب و از گوشت‌های پوسیده و چاک‌شده تشکیل گردیده است. عنبیه چشمان جنس نر قهوه‌ای است در حالی که جنس ماده، دارای عنبیه‌ای به رنگ قرمز پررنگ است. در این پرنده، پلک‌ها فاقد مژه هستند و جنس ماده کوچکتر از نر است.

پرهای زینتی کرکس‌های بالغ به رنگ مشکی یک‌دست است و به صورت استثنا، تک‌پرهای سفیدی نیز تقریباً اطراف گردن دیده می‌شود. در نرها به ویژه، شه‌پرهای بزرگی به رنگ سفید مشاهده می‌گردد که دست‌کم تا زمان نخستین پوست‌اندازی این گونه از پرندگان، حتی در بال‌ها نیز قابل مشاهده هستند. سر و گردن پرنده به رنگ قرمز مایل به سیاه و دارای پرهای ناچیزی است. این سر و گردن، به‌طور دقیق توسط پرنده تمیز نگه‌داشته می‌شود. طاس بودن این نوع کرکس یک نوع سازگاری بهداشتی است که به پوست اجازه می‌دهد در هنگام پرواز در ارتفاعات بالا، در برابر پسابش و نور فرابنفش ضدعفونی گردد. تاج سر پرنده صاف است و جنس نر، تاجی از جنس یک کاکل قرمز تیره دارد

## نگارخانه

File:Vultur gryphus head (Linnaeus, 1758).jpg
File:Vultur gryphus -Franklin Park Zoo, Massachusetts, USA -female-8a (1).jpg
File:Vultur gryphus talon.jpg
File:Andean Condor in full flight.JPG
File:Condor des Andes mâle adulte.jpg
File:Condor02 ST 98.jpg
File:Vultur gryphus MWNH 0718.JPG
File:Condor des andes immature.jpg
File:60 cent Chile Condor.jpg


## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:پرندگان آرژانتین
رده:پرندگان آند
رده:پرندگان اکوادور
رده:پرندگان بولیوی
رده:پرندگان پاراگوئه
رده:پرندگان پرو
رده:پرندگان توصیف‌شده در ۱۷۵۸ (میلادی)
رده:پرندگان شیلی
رده:پرندگان کلمبیا
رده:پرندگان ونزوئلا
رده:جانداران موجود پدیدآمده در پیاسنزین
رده:جانوران آسیب‌پذیر
رده:جانوران نزدیک تهدید
رده:زندگی در پلیوسن آمریکای جنوبی
رده:زیاگان آسیب‌پذیر آمریکای جنوبی
رده:سرده‌های پرندگان
رده:سنگواره‌های زنده
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های آسیب‌پذیر
رده:کرکس‌های جهان جدید
رده:گونه‌های جانوری نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:لاشخوریان
رده:نمادهای ملی آرژانتین
رده:نمادهای ملی اکوادور
رده:نمادهای ملی بولیوی
رده:نمادهای ملی پرو
رده:نمادهای ملی شیلی
رده:نمادهای ملی کلمبیا
نیم‌طنابداران

**نیم‌طنابداران** (نام علمی: *Hemichordata*) نام یک شاخه از فرمانرو جانوران است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:نیم‌طنابداران
رده:جانداران موجود پدیدآمده در کامبرین
صاریغ قلمی بیشاپ

**صاریغ قلمی بیشاپ** (نام علمی: *Marmosops bishopi*) نام یک گونه از سرده صاریغ‌های قلمی است.

## منابع

*
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۹۸۱ (میلادی)
رده:صاریغ‌ها
رده:پستانداران آند (رشته‌کوه)
صاریغ قلمی کرایتون

**صاریغ قلمی کرایتون** (نام علمی: *Marmosops creightoni*) نام یک گونه از سرده صاریغ‌های قلمی است.

## منابع

* 

رده:پستانداران آند (رشته‌کوه)
رده:پستانداران بولیوی
رده:صاریغ‌ها
رده:زیاگان بومی بولیوی
صاریغ باریک‌اندام آگریکولا

**صاریغ باریک‌اندام آگریکولا** (نام علمی: *Cryptonanus agricolai*) نام یک گونه از سرده نهان‌کوتوله‌ها است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران برزیل
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۹۴۳ (میلادی)
رده:زیاگان بومی برزیل
رده:صاریغ‌ها
صاریغ باریک‌اندام شکم‌قرمز

**صاریغ باریک‌اندام شکم‌قرمز** (نام علمی: *Cryptonanus ignitus*) نام یک گونه از سرده نهان‌کوتوله‌ها است.

## منابع

* 

رده:پستانداران منقرض‌شده آمریکای جنوبی
رده:پستانداران منقرض‌شده از ۱۵۰۰ (میلادی)
رده:جانوران توصیف‌شده در ۲۰۰۲ (میلادی)
رده:زیاگان بومی آرژانتین
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های منقرض‌شده
رده:صاریغ‌ها
رده:کیسه‌داران آرژانتین
رده:کیسه‌داران منقرض‌شده
صاریغ باریک‌اندام اونوداوی

**صاریغ باریک‌اندام اونوداوی** (نام علمی: *Cryptonanus unduaviensis*) نام یک گونه از سرده نهان‌کوتوله‌ها است.

## منابع

* 

رده:پستانداران بولیوی
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۹۳۱ (میلادی)
رده:زیاگان بومی بولیوی
رده:صاریغ‌ها
اینجینیا

**اینجینیا** (نام علمی: *Ingenia*) نام یک سرده از شاخه کرم‌های لوله‌ای است.

## منابع

*