عنایت‌الله بخشی

**عنایت‌الله بخشی** ( – ) بازیگر ایرانی سینما، تئاتر و تلویزیون بود. او طی شش دهه کار هنری در بیش از ۱۷۰ اثر نمایشی ایفای نقش نموده و از بازیگران سرشناس ایفاگر نقش ضد قهرمان در سینمای ایران است که روی به سوی نقش‌های مثبت داشته است. وی از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نشان درجه یک هنری دریافت کرده است.

بخشی فعالیت در تئاتر را از ۱۳۴۴ در گروه هنر ملی و کار سینما را با بازی در فیلم *[[آقای هالو]]* (۱۳۴۹) به کارگردانی مهرجویی آغاز کرد. حضور در آثار سینمایی چون *[[ستارخان (فیلم)|ستارخان]]* (۱۳۵۱)، *[[تنگنا (فیلم ۱۳۵۲)|تنگنا]]* (۱۳۵۲)، *[[تنگسیر (فیلم)|تنگسیر]]* (۱۳۵۲)، *[[مسلخ]]* (۱۳۵۲)، *[[گوزن‌ها (فیلم)|گوزن‌ها]]* (۱۳۵۳)، *[[سردار جنگل (فیلم)|سردار جنگل]]* (۱۳۶۲)، *[[سناتور (فیلم)|سناتور]]* (۱۳۶۳)، *[[شکار (فیلم ۱۳۶۶)|شکار]]* (۱۳۶۶)، *[[ترن (فیلم ۱۳۶۶)|ترن]]* (۱۳۶۶)، *[[خبرچین (فیلم ۱۳۶۶)|خبرچین]]* (۱۳۶۶)، *[[مسافران (فیلم ۱۳۷۰)|مسافران]]* (۱۳۷۰)، *[[دلشدگان]] (۱۳۷۱)*، *[[روز واقعه (فیلم)|روز واقعه]]* (۱۳۷۳)، *[[مسافر ری]]* (۱۳۷۹)، *[[سگ‌کُشی]]* (۱۳۷۹)، *[[شاه نقش]] (۱۴۰۳)* و آثار نمایشی تلویزیونی چون *[[مرد اول (مجموعه تلویزیونی)|مرد اول]]* (۱۳۵۵)، *[[سربداران (مجموعه تلویزیونی)|سربداران]]* (۱۳۶۲)، *[[بوعلی سینا (مجموعه تلویزیونی)|بوعلی سینا]]* (۱۳۶۴)، *[[سایه همسایه]]* (۱۳۶۵)، *[[امام علی (مجموعه تلویزیونی)|امام علی]]* (۱۳۷۵)، *[[پهلوانان نمی‌میرند]]* (۱۳۷۶)، *[[ولایت عشق]]* (۱۳۷۹)، *[[روشن‌تر از خاموشی]]* (۱۳۸۲)، *[[ریحانه (مجموعه تلویزیونی)|ریحانه]]* (۱۳۸۴)، * و [[تبریز در مه]]* (۱۳۸۹) از کارهای اوست.

بخشی از بازیگران با سابقه تئاتر، مأنوس با تعزیه‌خوانی از جوانی و پیشینه بارزی در اجرای نقالی داشته است. او در تئاتر *[[سلطان مار (نمایشنامه)|سُلطان مار]]* به کارگردانی بیضایی ایفاگر شش نقش بر روی صحنه بود. در ۱۳۹۸، او به همراه علی نصیریان و محمد علی کشاورز نخستین نشان سنگلج را برای فعالیت در عرصه تئاتر دریافت کرد. وی همچنین برنده دیپلم افتخار بهترین بازیگر نقش مکمل مرد از چهل و سومین دوره جشنواره فیلم فجر برای فیلم *[[شاه نقش]]* شد.

## حرفه
عنایت‌الله بخشی در ۷ فروردین ۱۳۲۴ در شهرستان طالقان متولد شد. او بازیگری را از سنین نوجوانی زیر نظر حمید سمندریان فرا گرفت و کار نمایش را در سال ۱۳۴۴ به شکل حرفه‌ای در گروه هنر ملی به دعوت و سرپرستی عباس جوانمرد آغاز نمود. سپس در کنار کارهای هنری به نیروی هوایی نیز ملحق شد و با گذراندن دوره‌های آموزشی در آنجا به تدریس الکترونیک و زبان انگلیسی پرداخت.

بخشی پس از ده سال خدمت در نیروی هوایی به استخدام وزارت فرهنگ و هنر درآمد و در «اداره تئاتر» بر کار نمایش تمرکز بیشتری یافت و تا امروز دست کم در ۴۰ نمایش به روی صحنه رفته است. بازی در *مرده‌های بی‌کفن و دفن* نوشته ژان پل سارتر و به کارگردانی حمید سمندریان، *[[پهلوان اکبر می‌میرد]]* به کارگردانی عباس جوانمرد، *میراث و ضیافت* و *[[سلطان مار (نمایشنامه)|سُلطان مار]]* به نویسندگی و کارگردانی بهرام بیضائی، و *مجلس زن‌کشی* به کارگردانی داوود میرباقری چندی از نمایش‌های اوست. در میان این نمایش‌ها بوده‌اند نمایشنامه‌هایی که با وجود تمرین‌های مکرر به روی صحنه نرفته یا به چند اجرا متوقف شده و موانعی بر سر راه آن‌ها وجود داشته است. نمایش *بازجویی* به کارگردانی پرویز صیاد یکی از نمایش‌هایی بود که اجرای آن برای مدتی توسط سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) متوقف شد.

همسو با کار تئاتر او در طی شش دهه کار بازیگری، در آثار سینمایی و تلویزیونی متعددی نقش‌آفرینی نموده است. بهرام بیضائی، مسعود کیمیایی، داریوش مهرجویی، علی حاتمی، ابراهیم گلستان، امیر نادری، پرویز صیاد، ساموئل خاچیکیان، محمد متوسلانی، سیروس الوند، پرویز کاردان، مهدی فخیم‌زاده، حسن فتحی، رسول صدرعاملی، سیدضیاءالدین دری، داوود میرباقری و سیروس مقدم از دیگر کارگردانانی هستند که وی با آنان همکاری داشته است. بخش قابل توجه آثار سینمایی وی مربوط به دهه ۱۳۶۰ سینمای ایران و سال‌های نخست دهه ۱۳۷۰ است.

در ۱۳۷۰ او در *[[مسافران (فیلم ۱۳۷۰)|مسافران]]* مقابل دوربین بهرام بیضائی رفت و نقش یک رانندهٔ نفتکش را بر عهده گرفت. بیضائی در کتاب «*دربارهٔ مسافران*» از آن سخن گفته است. او در برابر زاون قوکاسیان که تأکید می‌کند بخشی از اوج‌های بازیگری در فیلم *مسافران* است می‌گوید:

«اعتراف می‌کنم که در مورد راننده نفتکش از اول به عنایت بخشی فکر می‌کردم، ولی خیال نمی‌کردم او بپذیرد. نقش کم و کوتاهی بود و من هیچ‌وقت نمی‌خواستم او را در رودربایستی قرار بدهم. کاملاً تصادفی بخشی به ما سر زد؛ و وقتی بهش گفتم نقشی هست که در خور او نیست و به همین دلیل بهش پیشنهاد نمی‌کنم آن را ندید پذیرفت. خب، این عاطفه سال‌های سال ما بود که گفتگو می‌کرد نه خود ما. ما سال‌ها پیش در چند نمایش با هم کار کرده بودیم. جز «*پهلوان اکبر می‌میرد*» که جوانمرد کارگردانی کرده بود بخشی با من در آن کار عروسکی که خودم کار کرده بودم و در «*ضیافت*» و در «*[[سلطان مار (نمایشنامه)|سُلطان مار]]*» بازی کرده بود و من همیشه به عنوان یک همکار ازش خیلی خوشم می‌آمد؛ هم مسئول بود و هم فهمیده و این هر دو در سرزمین باستانی ما ایران خیلی عجیب است. در «*[[عروسک‌ها (بهرام بیضایی)|عروسک‌ها]]*» مرشد را بازی کرد، در «*[[ضیافت (نمایشنامه)|ضیافت]]*» شبان را، و در «*سلطان مار*» صحنه گردان را که خود چند نقش بازی می‌کند. در سینما فرصت نشده بود با هم کار کنیم و حالا که حرفش پیش آمد او لطف کرد و پذیرفت. جلوی دوریین دوباره برای لحظاتی برگشتیم به آن زندگی نمایشی سال‌ها پیش‌مان. خیلی کارها می‌خواستیم بکنیم اما نشد. آشنایی و همکاری ما در کار نمایش این حسن را داشت که من و او به هم اعتماد داشتیم و زبان مشترک داشتیم. یکی از همان روزها گفت جالب است که بخشی پس از سال‌ها بازیگر سینما بودن از زبان تفاهم برخوردار است. لازم نبود من زیاد حرف بزنم تا او بفهمد؛ و او می‌فهمید که چرا من زیاد حرف نمی‌زنم. بخشی مثل کسی بود که به خانه خودش برگشته باشد. زبان مشترکش را بازیافته بود. اشاره‌ها را گفته و نگفته گرفته بود و در اولین تمرین می‌دیدم می‌شود گرفت».


## زندگی شخصی و دیگر کارها
او در سال ۱۳۴۹ با سیمین بازرجانی ازدواج کرد. همسر وی پس از ازدواج از وادی شعر و داستان به سینما و فیلمنامه‌نویسی روی آورد. فیلم‌نامه‌های فیلم‌های *[[دخترم سحر]]* (۱۳۶۸)، *[[خفاش (فیلم ۱۳۷۶)|خفاش]]* (۱۳۷۶) و چاپ چند کتاب از نوشته‌های اوست. بخشی در تهران زندگی می‌کند و دارای یک فرزند است.

از فعالیت‌های جانبی بخشی می‌توان به داوری دومین و سومین دوره جشن بزرگ سینمای ایران (۱۳۷۸–۱۳۷۷) در کنار دیگر اعضای هیئت داوران و ریاست انجمن بازیگران سینما و تلویزیون ایران اشاره نمود.

### ازدواج
عنایت بخشی سال‌ها پیش با خانم زهرا (سیمین) بازرجانی ازدواج کرد. سیمین بازرجانی، همسر عنایت بخشی، متولد سال ۱۳۳۰ در تهران است. او تحصیلات ابتدایی و دبیرستان خود را در مدارس کمال‌الملک و شیرین به پایان رساند. از همان دوران تحصیل به شعر و ادبیات علاقه‌مند شد و این اشتیاق پس از ازدواج با عنایت بخشی بیشتر شد و توانست فعالیت خود را در زمینه نویسندگی و هنر ادامه دهد. او همچنین به عنوان فیلمنامه‌نویس نیز فعالیت داشته است.

### فرزندان
این بازیگر دو پسر به نام های ابرش و آرش دارد، او یک دختر به نام بنفشه داشت که سالها قبل فوت کرده است.متأسفانه تنها دختر عنایت بخشی بنفشه به بیماری "آنسفالیت" (التهاب حاد بافت مغزی) مبتلا بود و پس از ۲۵ سال پرستاری توسط مادرش در سن ۲۵ سالگی درگذشت.

## بیماری و درگذشت
بخشی در سه‌شنبه ۶ خرداد ۱۴۰۴ در بیمارستان بستری شد. او سال‌ها دچار مشکلات قلبی بوده و مدتی نیز به دلیل برخی ناراحتی‌های جسمی از جمله مشکلات کلیوی و خونی در بیمارستان بستری شده بود. وی در ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ پس از طی یک دوره بیماری، در ۸۰ سالگی درگذشت. مراسم تشییع پیکر وی ابتدا در ۲۸ بهمن ۱۴۰۴ در مقابل تالار وحدت برگزار شد و سپس در قطعه هنرمندان بهشت زهرا تهران به خاک سپرده شد.

## آثار
### سینما
[بندانگشتی|بخشی در نقش «باقرخان» همراه با «[علی نصیریان» در *[[ستارخان (فیلم)|ستارخان]]* (۱۳۵۱)]]
[بندانگشتی|بخشی و «[جمشید مشایخی» در *[[تفنگدار (فیلم)|تفنگدار]]* (۱۳۶۲)]]
[بندانگشتی|بخشی در نقش «[عبدالله بن وهب راسبی»، رهبر خوارج در *[[سریال امام علی|مجموعه امام علی]]* (۱۳۷۰)]]*
# *شاه نقش* (۱۴۰۳)
# *رفقای خوب* (۱۳۹۵)
# *رستگاری در هشت و بیست دقیقه* (۱۳۸۳)
# *سگ‌کُشی* (۱۳۷۹)
# *مسافر ری* (۱۳۷۹)
# *شراره* (۱۳۷۸)
# *فریاد* (۱۳۷۷)
# *ساحره* (۱۳۷۶)
# *دشمن* (۱۳۷۴)
# *شیرین و فرهاد* (۱۳۷۴)
# *روز واقعه* (۱۳۷۳)
# *آخرین خون* (۱۳۷۲)
# *قربانی* (۱۳۷۰)
# *انفجار در اتاق عمل* (۱۳۷۰)
# *خانواده کوچک ما* (۱۳۷۰)
# *عشق من شهر من* (۱۳۷۰)
# *گل‌ها و گلوله‌ها* (۱۳۷۰)
# *مسافران* (۱۳۷۰)
# *زندان دیو* (۱۳۶۹)
# *پنجاه و سه نفر* (۱۳۶۸)
# *دلار* (۱۳۶۷)
# *ستاره و الماس* (۱۳۶۷)
# *ترن* (۱۳۶۶)
# *خبرچین* (۱۳۶۶)
# *شکار* (۱۳۶۶)
# *محکومین* (۱۳۶۶)
# *محموله* (۱۳۶۵)
# *تفنگ شکسته* (۱۳۶۴)
# *جدال* (۱۳۶۴)
# *مدرک جرم* (۱۳۶۴)
# *یوزپلنگ* (۱۳۶۴)
# *پیراک* (۱۳۶۳)
# *سیاه راه* (۱۳۶۳)
# *صاعقه* (۱۳۶۳)
# *مشت* (۱۳۶۳)
# *بازجویی یک جنایت* (۱۳۶۲)
# *بالاش* (۱۳۶۲)
# *بنفشه زار* (۱۳۶۲)
# *تفنگدار* (۱۳۶۲)
# *سردار جنگل* (۱۳۶۲)
# *سناتور* (۱۳۶۲)
# *موج طوفان* (۱۳۵۹)
# *طلوع انفجار* (۱۳۵۹)
# *انفجار* (۱۳۵۹)
# *شمر* (۱۳۵۹)
# *پرواز در قفس* (۱۳۵۷)
# *خیابانی‌ها* (۱۳۵۷)
# *بوی گندم* (۱۳۵۶)
# *جای امن* (۱۳۵۶)
# *فریاد زیر آب* (۱۳۵۶)
# *شب آفتابی* (۱۳۵۶)
# *بت‌شکن* (۱۳۵۵)
# *چلچراغ* (۱۳۵۵)
# *میراث* (۱۳۵۵)
# *ذبیح* (۱۳۵۴)
# *زنبورک* (۱۳۵۴)
# *شرف* (۱۳۵۴)
# *صمد خوشبخت می‌شود* (۱۳۵۴)
# *اسرار گنج دره جنی* (۱۳۵۳)
# *صمد آرتیست می‌شود* (۱۳۵۳)
# *گوزن‌ها* (۱۳۵۳)
# *مسلخ* (۱۳۵۳)
# *تنگسیر* (۱۳۵۲)
# *تنگنا* (۱۳۵۲)
# *خواستگار* (۱۳۵۱)
# *ستارخان* (۱۳۵۱)
# *صمد و سامی، لیلا و لیلی* (۱۳۵۱)
# *صمد و قالیچهٔ حضرت سلیمان* (۱۳۵۰)
# *لوطی* (۱۳۵۰)
# *آقای هالو* (۱۳۴۹)

=== تئاتر (گزیده) ===
<div class="reflist references-column-count references-column-count-3" style="">
# *مرده‌های بی کفن و دفن* به کارگردانی حمید سمندریان و نویسندگی ژان پل سارتر
# *غروب در دیاری غریب* به کارگردانی عباس جوانمرد و نویسندگی بهرام بیضایی
# *قصه ماه پنهان* به کارگردانی عباس جوانمرد و نویسندگی بهرام بیضایی
# *میراث و ضیافت* به کارگردانی و نویسندگی بهرام بیضایی
# *پهلوان اکبر می‌میرد* به کارگردانی عباس جوانمرد و نویسندگی بهرام بیضایی
# *عروسکها* به کارگردانی عباس جوانمرد و نویسندگی بهرام بیضایی
# *افعی طلایی* به کارگردانی عباس جوانمرد و نویسندگی علی نصیریان
# *سُلطان مار* به کارگردانی و نویسندگی بهرام بیضایی
# *سنگ و سرنا* به کارگردانی نصرت پرتوی و نویسندگی بهزاد فراهانی
# *ابراهیم توپچی و آقابیک* به کارگردانی رکن الدین خسروی و نویسندگی منوچهر رادین
# *آلونک* به کارگردانی عباس جوانمرد
# *شهر طلایی* به کارگردانی عباس جوانمرد
# *قصه طلسم حریر و مرد ماهیگیر* به کارگردانی عباس جوانمرد و نویسندگی علی حاتمی
# *زنگوله‌های پای تابوت* به کارگردانی عباس جوانمرد
# *بازجویی* به کارگردانی پرویز صیاد و نویسندگی هارولد پینتر
# *در غوزآباد* به کارگردانی و نویسندگی سیروس ابراهیم‌زاده
# *هجرت* به کارگردانی نوذر آزادی
# *فالگوش* به کارگردانی پرویز صیاد و نویسندگی منوچهر یکتایی
# *انسان‌ها* به کارگردانی مرتضی عقیلی
# *جوانمردان* به کارگردانی مرتضی عقیلی
# *دیار خاموشان* به کارگردانی مرتضی عقیلی
# *حاکم یک شبه* به کارگردانی هادی اسلامی
# *غریبه* (کارگردان و بازیگر)
# *مردی که مرده بود و خود نمی‌دانست* (کارگردان و بازیگر)
# *آسیدکاظم* (کارگردان و بازیگر) به نویسندگی محمود استادمحمد
# *بلبل سرگشته* (کارگردان و بازیگر) به نویسندگی علی نصیریان
# *روسری قرمز* (کارگردان و بازیگر) به نویسندگی هادی اسلامی
# *چمدان* (کارگردان و بازیگر) به نویسندگی مهدی معدنیان
# *خنجر* (کارگردان، نویسنده و بازیگر)
# *وکیل قلابی* (کارگردان، نویسنده و بازیگر - با برداشتی آزاد از داستان وکیل قلابی نوشته مولیر)
# *دندان گراز* به کارگردانی صادق هاتفی
# *بیا تا گل برافشانیم* به کارگردانی مجید جعفری
# *مجلس زن کشی'' به کارگردانی داود میرباقری


### تلویزیون

### شبکه نمایش خانگی

## منابع

## پیوند به بیرون

* 
* عنایت‌الله بخشی در وبگاه ایران‌آکت
* عمایت بخشی در وبگاه ایران تئاتر

رده:اهالی طالقان
رده:بازیگران تئاتر مرد اهل ایران
رده:بازیگران مرد تلویزیونی اهل ایران
رده:بازیگران مرد فیلم اهل ایران
رده:زادگان ۱۳۲۴
رده:درگذشتگان ۱۴۰۴
رده:زادگان ۱۹۴۵ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۲۰۲۶ (میلادی)
رده:خاک‌سپاری‌ها در قطعه هنرمندان بهشت زهرا