جغرافیای ایتالیا

بندانگشتی|موقعیت‌های ایتالیا و ایران نسبت به یکدیگر

**ایتالیا** کشوری در جنوب اروپا و پایتخت آن شهر رم است. این کشور از شبه‌جزیره ایتالیا و دو جزیره سیسیل و ساردِنی در دریای مدیترانه تشکیل شده‌است. امروزه ایتالیا کشوری توسعه‌یافته‌است و جزو هشت کشور صنعتی به‌شمار می‌آید. واحد پول این کشور یورو و زبان رسمی آن ایتالیایی است. جمعیت ایتالیا ۵۹.۲۷۵ میلیون (نوامبر ۲۰۲۴) است و ۹۱٫۶ درصد مردم آن مسیحی هستند.
ایتالیا پنجمین کشور پرجمعیت اروپا و ۲۳امین کشور پرجمعیت دنیا است. ایتالیا آب‌وهوای معتدل فصلی دارد و آب‌وهوای مناطق ساحلی آن با شرایط هوایی کوهستان‌های داخلی تفاوت زیادی دارد. دو کشور مستقل بسیار کوچک به نام‌های واتیکان و سان مارینو در درون خاک ایتالیا قرار دارند و یک تکه از خاک ایتالیا نیز بیرون از خاک اصلی این کشور و در سوئیس قرار دارد که کامپیونه دیتالیا نامیده می‌شود.

ایتالیا که قلمرو آن تا حد زیادی با منطقه جغرافیایی هم‌نام خود مطابقت دارد، در جنوب اروپا واقع شده است و شامل شبه‌جزیره بلند و چکمه‌ای‌شکلی است که توسط رشته‌کوه آپنین قطع شده، دامنه جنوبی آلپ، دشت بزرگ دره پو و برخی جزایر از جمله سیسیل و ساردنی را در بر می‌گیرد. ایتالیا بخشی از نیم‌کره شمالی است. دو مورد از جزایر پلاژیه (لمپدوزا و لمپیون) در قاره آفریقا واقع شده‌اند.

مساحت کل ایتالیا ۳۰۱٬۲۳۰ کیلومتر مربع است که از این مقدار ۲۹۴٬۰۲۰ کیلومتر مربع خشکی و ۷٬۲۱۰ کیلومتر مربع آب است. این کشور بین عرض‌های جغرافیایی ۳۵ درجه و ۴۷ درجه شمالی و طول‌های جغرافیایی ۶ درجه و ۱۹ درجه شرقی قرار دارد. ایتالیا با کشورهای سوئیس (۶۹۸ کیلومتر)، فرانسه (۴۷۶ کیلومتر)، اتریش (۴۰۴ کیلومتر) و اسلوونی (۲۱۸ کیلومتر) مرز مشترک دارد. کشورهای سان مارینو (۳۷ کیلومتر) و واتیکان (۳٫۴ کیلومتر) درون‌بوم‌های آن محسوب می‌شوند. طول کل مرزهای آن ۱۸۳۶٫۴ کیلومتر است. با احتساب جزایر، ایتالیا دارای خط ساحلی به طول ۷٬۹۰۰ کیلومتر در دریای آدریاتیک، دریای ایونی، دریای تیرنی، دریای لیگوریا، دریای ساردنی و تنگه سیسیل است.

منطقه جغرافیایی ایتالیا، در سنتی‌ترین و پذیرفته‌شده‌ترین گستره خود، مساحتی حدود ۳۲۴٬۰۰۰ کیلومتر مربع دارد که بزرگ‌تر از مساحت کل جمهوری ایتالیا (۳۰۱٬۲۳۰ کیلومتر مربع) است. این منطقه جغرافیایی همچنین شامل قلمروهایی است که بخش‌های حاکمیتی کشورهای کرواسی، فرانسه، اسلوونی و سوئیس هستند و همچنین چهار کشور مستقل کوچک موناکو، مالت، سان مارینو و واتیکان را در بر می‌گیرد.

## ویژگی‌های عمومی
ایتالیا توسط رشته‌کوه آلپ به بخش مرکزی-غربی قاره اروپا متصل می‌شود. به دلیل موقعیت خاص، این کشور پلی میان اروپا و آفریقا تشکیل داده است. به‌ویژه شبه‌جزیره ایتالیا در مرکز دریای مدیترانه، میان بالکان و شبه‌جزیره یونان در شرق، شبه‌جزیره ایبری در غرب، شمال آفریقا در جنوب و اروپای قاره‌ای در شمال (که توسط آلپ جدا شده) قرار دارد.

[بندانگشتی|نقشه [اقلیم ایتالیا]]
ایتالیا همچنین حوضه غربی دریای مدیترانه را از حوضه شرقی آن جدا می‌کند — یعنی دریای تیرنی را از دریای ایونی — و با مناطق کالابریا و سیسیل به سمت غرب امتداد می‌یابد که با هم از نظر زمین‌شناسی یک امتداد شبه‌جزیره‌ای را تشکیل می‌دهند. تنها ۱۴۰ کیلومتر سیسیل را از آفریقا (شبه‌جزیره تونس) از طریق کانال سیسیل جدا می‌کند.

در شرق، سالنتو در باریک‌ترین نقطه تنگه اوترانتو، ۷۰ کیلومتر با سواحل آلبانی فاصله دارد. این نقطه کاپو دوترانتو (که *پونتا پالاشیا* نیز نامیده می‌شود) نام دارد. در شمال سالنتو، خلیج طولانی و باریک دریای آدریاتیک قرار دارد.

جزایر ساردنی و کورسیکا نیز دریای تیرنی را از دریای ساردنی جدا می‌کنند.

توسعه ساحلی شبه‌جزیره ایتالیا و جزایر آن بسیار گسترده است؛ حدود ۸٬۰۰۰ کیلومتر، که بسیار بیشتر از شبه‌جزیره ایبری اما بسیار کمتر از بالکان است.

ساختار زمین‌شناختی ایتالیا با غلبه مناطق تپه‌ای (۴۱٫۶٪ از قلمرو) در مقایسه با مناطق کوهستانی (۳۵٫۲٪) یا مناطق مسطح و دشت (۲۳٫۲٪) همراه است.

هیچ مرکز مسکونی در ایتالیا بیش از ۲۹۴ کیلومتر از دریا فاصله ندارد و دورترین کمون ایتالیایی از دریا، مادزیمو (در استان سوندریو) است که ۲۹۴ کیلومتر با دریای لیگوریا فاصله دارد.

## عرض و طول جغرافیایی
* **شمالی‌ترین نقطه:** تستا جملا اوچیدنتاله در پرتائو (پردوی)، تیرول جنوبی در مختصات 
* **جنوبی‌ترین نقطه:** پونتا پسچه اسپادا در لمپدوزا، سیسیل در مختصات  (کل قلمرو)؛ کاپو اسپارتی‌ونتو در پالیتزی، کالابریا در مختصات  (بخش قاره‌ای)
* **غربی‌ترین نقطه:** روکا برنائودا در باردونکیا، پیمونت در مختصات 
* **شرقی‌ترین نقطه:** کاپو دوترانتو در اوترانتو، پولیا در مختصات 

## ارتفاع
* **مرتفع‌ترین نقطه:** مون بلان (واله دائوستا) با ارتفاع ۴٬۸۱۰٫۹۰ متر از سطح دریا در مختصات 
* **پست‌ترین نقطه:** یولاندا دی ساوویا (استان فرارا) با ۳٫۴۴- متر پایین‌تر از سطح دریا در مختصات 
* **مرتفع‌ترین سکونتگاه:** ترپاله در لیوینیو با ۲٬۲۰۹ متر ارتفاع در مختصات 

بلندترین نقطه آن کوه مونته بیانکو با ارتفاع ۴۸۰۸ متر از سطح دریا و کمترین ارتفاع آن دریای مدیترانه‌است.

## تقسیمات کشوری
کشور ایتالیا از نظر جغرافیایی به ۲۰ ناحیه تقسیم می‌شود که ۵ تا از آن‌ها دارای نوعی خودمختاری در وضع قوانین محلی می‌باشند.

از سوی دیگر ایتالیا به ۱۱۰ استان و ۸٬۱۰۰ شهرداری تقسیم می‌شود. علاوه بر این در سال ۲۰۰۹ میلادی ۱۵ شهر ایتالیا به عنوان ابرشهر (متروپولیس) در نظر گرفته شدند که البته این تقسیمات جدید هنوز به مرحله رسمی و اجرایی نرسیده‌است.

### ایتالیای جزیره‌ای

[بندانگشتی|نقشه [فهرست جزیره‌های ایتالیا|جزیره‌های ایتالیا.]]
ایتالیای جزیره‌ای شامل ساردنی، سیسیل و تعداد بسیار زیادی از جزایر کوچک‌تر است که به صورت پراکنده یا در قالب مجمع‌الجزایر در دریاهایی که سواحل شبه‌جزیره را در بر گرفته‌اند، قرار دارند. کورسیکا از نظر سیاسی بخشی از ایتالیای جزیره‌ای محسوب نمی‌شود زیرا متعلق به فرانسه است، اما از نظر جغرافیایی در منطقه ایتالیا گنجانده می‌شود.

پنج جزیره بزرگ متعلق به دولت ایتالیا به ترتیب اندازه عبارتند از:

* سیسیل ()
* ساردنی ()
* الب ()
* سنت آنتیوکو ()
* پانتلریا ().

سایر جزایر متعلق به ایتالیا در مجمع‌الجزایرهای زیر دسته‌بندی می‌شوند:

* مجمع‌الجزایر خلیج لا اسپتزیا، متشکل از جزیره پالماریا، تینو و تینتو.
* مجمع‌الجزایر توسکانی، متشکل از جزیره الب که بزرگترین و مهم‌ترین جزیره این گروه است و قرن‌ها آهن از معادن آن استخراج شده است. در شمال جزیره الب، جزایر کاپرایا و گورگونا و در جنوب آن پیانوسا، مونت کریستو، جیانوتری و جزیره جیلیو قرار دارند. جزایر کوچک‌تر شامل سربولی و پالمایولا در نزدیکی ساحل الب، جزیره اسپارویرو در پونتا آلا، فورمیکه دی گروستو، فورمیکا دی بورانو، فورمیکا دی مونت‌کریستو (یا اسکولیوی آفریقا) و برخی جزایر در نزدیکی ساحل دماغه آرجنتاریو از جمله آرجنتارولا، جزیره روسا و ایزولوتو، علاوه بر سکه دلا ملوریا و سکه دی وادا هستند.
* جزایر فلگرین (ایسکیا و پروچیدا) به اضافه کاپری در خلیج ناپل؛ گاهی این سه جزیره در مجمع‌الجزایر کامپانیا گنجانده می‌شوند.
* جزایر پونتین: پونزا، پالمارولا، زانون و ونتوتن در خلیج گائتا.
* مجمع‌الجزایر جزایر آیولی یا لیپاری که شامل سالینا، لیپاری (بزرگترین جزیره گروه) و وولکانو (یک آتشفشان تقریباً منقرض شده) است؛ همچنین پاناریا و سپس استرومبولی که یک مخروط آتشفشانی همچنان فعال است و توسط یونانیان باستان به دلیل شکل مخروطی‌اش "استرونگیلو" نامیده می‌شد؛ به این‌ها باید فیلیکودی و آلیکودی را نیز افزود.
* جزایر اگادی، یعنی جزایر فاوینیانا، مارتیمو، لوانزو و استانیونه که بین مارسالا و تراپانی در غرب سیسیل واقع شده‌اند.
* جزایر پلاجی، شامل لینوسا، لامپیونه و لامپدوسا.
* در سیسیل همچنان اوستیکا در نزدیکی خلیج پالرمو و پانتلریا در میان تنگه سیسیل قرار دارند.
* گروه جزایر ترمیتی و جزیره پیانوسا که در دریای آدریاتیک واقع شده‌اند.
* در شمال ساردنی، آسینارا و مجمع‌الجزایر لا مادالنا و در جنوب آن جزیره سن پیترو و سنت آنتیوکو قرار دارند.
* جزایر چرادی (سان پیترو و سان پائولو) در خلیج تارانتو.

## کوهسارشناسی
### کوه‌ها
[بندانگشتی|[مون بلان (مونته بیانکو) در واله دائوستا، بلندترین نقطه در اتحادیه اروپا]]
تقریباً ۴۰٪ از قلمرو ایتالیا کوهستانی است، که آلپ مرز شمالی آن را تشکیل داده و رشته‌کوه آپنین ستون فقرات شبه‌جزیره را ساخته و به طول  امتداد می‌یابد. رشته‌کوه آلپ از طریق گذرگاه کوله دی کادیبونا در آلپ لیگوریا به آپنین متصل می‌شود. نوزده ناحیه ایتالیا توسط آلپ، آپنین یا شاخه‌های آن‌ها قطع می‌شوند. ساردنی کوه‌هایی با ویژگی‌های خاص خود دارد که در قالب برجستگی‌های ساردنی-کورسیک گنجانده می‌شوند، زیرا بر کورسیکا نیز تأثیر می‌گذارند.

کوهستان آلپ (شکل‌گرفته در دوران میانه‌زیستی و نوزيستی) دره پو را از شمال، شرق و غرب احاطه کرده و در امتداد کل مرز شمالی ایتالیا (حدود ) گسترش یافته و یک مرز طبیعی ایجاد می‌کند. آلپ شامل بلندترین قله در اتحادیه اروپا، یعنی مون بلان با ارتفاع  از سطح متوسط دریاها است که بین واله دائوستا و فرانسه واقع شده است.

آپنین (شکل‌گرفته در دوران الیگوسن) در جنوب دره پو برمی‌خیزد و از شمال به جنوب در کل شبه‌جزیره ایتالیا، از لیگوریا تا کالابریا امتداد می‌یابد و در شمال سیسیل در رشته‌کوه مادونیه به پایان می‌رسد و به عنوان خط‌الرأس میان سواحل تیرنی و آدریاتیک-یونی عمل می‌کند.

بلندترین قله‌های ایتالیا در آلپ غربی یافت می‌شوند، جایی که قله‌های متعددی با ارتفاع بیش از  وجود دارند، از جمله مونته روزا ()، چروینو () و مون بلان با ارتفاع . حداکثر ارتفاع آپنین متعلق به گران ساسو دیتالیا () است.

کوه‌های مشهور در ایتالیا عبارتند از کوه چروینو (ماترهورن)، مونته روزا، گران پارادیزو در آلپ غربی، و برنینا، استلویو و دولومیت در بخش شرقی آلپ.

### تپه‌ها
[بندانگشتی|[تپه‌های اوگانی]]
تپه‌ها بیشتر قلمرو ایتالیا را می‌پوشانند. آن‌ها عمدتاً در بخش مرکزی-جنوبی شبه‌جزیره، در امتداد دو طرف رشته‌کوه آپنین و همچنین در مناطق پیش‌آلپی، نزدیک به کوهستان آلپ واقع شده‌اند.

برجستگی‌های تپه‌ای که با گودال‌ها و دره‌ها تناوب دارند، دارای شیب‌های ملایم بوده و ارتفاع آن‌ها از  تجاوز نمی‌کند.

دو سیستم تپه‌ای اول شامل تپه‌های پیش‌آلپی و پیش‌آپنینی هستند؛ دو نوار تپه‌ای که به ترتیب بین آلپ و دره پو، و بین آپنین و ساحل آدریاتیک قرار گرفته‌اند. تپه‌های پیش‌آلپی در بخش غربی دره پو عریض‌تر شده و تپه‌های لانگه و مونفراتو را تشکیل می‌دهند. دو سیستم تپه‌ای دیگر عبارتند از ضد-آپنین تیرنی که از کولینه متالیفره در توسکانی تا وزوو و تپه‌های بنونتانه در کامپانیا امتداد دارد، و ضد-آپنین آدریاتیک که در پولیا با تپه‌های مورجه و گارجانو دیده می‌شود.

تپه‌های ایتالیا منشاهای متفاوتی دارند:

* لانگه، مونفراتو، کیانتی و مورجه تپه‌های رسوبی هستند که در اثر بالا آمدن بستر دریا شکل گرفته‌اند.
* تپه‌های بنونتانه از تشکیلات دوره سوم هستند، یعنی از لایه‌های شن یا توده‌های قلوه‌سنگ مخلوط با سنگ آهک و ماسه‌سنگ تشکیل شده‌اند که احتمالاً ناشی از بالا آمدن بستر دریاچه است.
* تپه‌های بریانزا، کاناوزه و به طور کلی کل نواری که در پای کوهستان آلپ قرار دارد، مورنی (یخ‌رفتی) هستند، یعنی از رسوبات خاک و سنگ‌های خرد شده که توسط یخچال‌های باستانی حمل شده‌اند، تشکیل شده‌اند.
* تپه‌های اوگانی و تشکیلات متعدد دیگر در توسکانی، لاتزیو و کامپانیا منشأ آتشفشانی دارند، یعنی بقایای آتشفشان‌های منقرض شده باستانی هستند که در اثر فرسایش طولانی گرد شده‌اند.

### دشت‌ها
[بندانگشتی|دشت [کامپیدانو]]
دشت‌ها ۲۳.۲٪ از قلمرو ملی ایتالیا را تشکیل می‌دهند. در میان آن‌ها یک دشت بزرگ در دره رودخانه پو قرار دارد که بزرگترین رودخانه ایتالیاست و به طول  از آلپ کوتیان به سمت شرق تا دریای آدریاتیک جریان دارد. دره پو با  بزرگترین دشت ایتالیاست و بیش از ۷۰٪ از کل مساحت دشت‌های کشور را شامل می‌شود. دره پو به دو نوار تقسیم می‌شود: دشت بالا که با تپه‌های آلپی و آپنینی هم‌مرز است، و دشت پایین که در مرکز قرار گرفته و تا دلتای پو امتداد می‌یابد.

در بخش شبه‌جزیره‌ای و در جزایر، تنها دشت‌های کوچکی وجود دارند که اغلب در امتداد سواحل و در دهانه رودخانه‌های بزرگ شکل گرفته‌اند: برای مثال می‌توان به تاوولیره دله پولیه، کامپیدانو در ساردنی یا مارما در توسکانی اشاره کرد.

دشت‌های ایتالیا منشاهای متفاوتی دارند:

* بیشتر آن‌ها منشأ آبرفتی دارند، یعنی از آوارهایی که رودخانه‌ها در طول مسیر خود به جا گذاشته‌اند، شکل گرفته‌اند. دره پو، والدارنو، باتلاق‌های پونتین، کامپیدانو، متاپونتینو، دشت سله، سالنتو، دشت سیباری، دشت کاتانیا و دشت سنت اوفمیا آبرفتی هستند. 
* دومین دشت بزرگ ایتالیا تاوولیره دله پولیه است که یک دشت خیزان محسوب می‌شود و از بالا آمدن بستر دریا شکل گرفته است.
* دشت‌های دیگر، برای مثال دشت کامپانیا، منشأ آتشفشانی دارند که در آن‌ها خاکسترهای آتشفشان‌ها دره‌های اطراف را پر کرده و آن‌ها را به دشت‌های حاصلخیز تبدیل کرده‌اند.

## آب‌نگاری
ایتالیا به جز از شمال، توسط دریا احاطه شده است و قلمرو آن دارای ذخایر غنی از آب‌های داخلی (رودخانه‌ها و دریاچه‌ها) است. با این حال، مناطق جنوبی به دلیل کمبود بارش و نبود یخچال‌های طبیعی که بتوانند رودخانه‌ها را تغذیه کنند، خشک‌تر از مناطق شمالی هستند.

### رودخانه‌ها
[بندانگشتی|[پو (رودخانه)|رود پو در تورین]]
[بندانگشتی|رود [تیبر در رم]]
رودخانه‌های ایتالیا به دلیل وجود رشته‌کوه آپنین که در کل طول شبه‌جزیره امتداد یافته و آب‌ها را به دو سمت مخالف تقسیم می‌کند، کوتاه‌تر از رودخانه‌های سایر مناطق اروپا هستند. با این حال، به دلیل فراوانی نسبی بارش در کل ایتالیا و وجود زنجیره آلپ (غنی از برف‌زارها و یخچال‌ها) در شمال ایتالیا، تعداد آن‌ها زیاد است.

خط‌الرأس بنیادی، قله‌های آلپ و آپنین را دنبال می‌کند و پنج دامنه اصلی را تعریف می‌کند که مربوط به دریاهایی است که رودخانه‌ها به آن‌ها می‌ریزند: دامنه‌های آدریاتیک، یونی، تیرنی، لیگوریا و مدیترانه. رودخانه‌های ایتالیا به دو گروه اصلی تقسیم می‌شوند: رودخانه‌های آلپی-پو و رودخانه‌های آپنینی-جزیره‌ای.

طولانی‌ترین رود ایتالیا پو () است که از مونویزو سرچشمه می‌گیرد، از کل دره پو از غرب به شرق می‌گذرد و سپس با یک دلتا به دریای آدریاتیک می‌ریزد. این رودخانه علاوه بر طولانی‌ترین بودن، دارای بزرگترین حوضه و بیشترین دبی آب در دهانه خود است. دومین رود طولانی ایتالیا آدیجه () است که در نزدیکی دریاچه رزیا منشأ می‌گیرد و پس از طی مسیری شمالی-جنوبی، در نزدیکی کیوجا به دریای آدریاتیک می‌ریزد. سومین رود طولانی ایتالیا تیبر () است که از نظر حوضه آبریز دومین رود بزرگ محسوب می‌شود؛ این رود در مونته فومایولو (در امیلیا-رومانیا) شکل گرفته و پس از گذشتن از مرکز رم به دریای تیرنی می‌ریزد. پس از تیبر، به ترتیب طول، رودخانه‌های آدا ()، اولیویو ()، تانارو () و تیچینو ( که  آن در ایتالیاست) قرار دارند.

بیشتر رودخانه‌های ایتالیا یا به دریای آدریاتیک (مانند پو، پیاوه، آدیجه، برنتا، تالیامنتو، رنو) و یا به دریای تیرنی (مانند آرنو، تیبر و ولتورنو) می‌ریزند؛ اگرچه آب‌های برخی از شهرداری‌های مرزی از طریق حوضه دراوا (اینیشن و سکستن در ترنتینو آلتو آدیجه، تارویسیو در فریولی ونتزیا جولیا) یا این (لیوینیو در لمباردی) به دریای سیاه می‌ریزند که هر دو از شاخه‌های دانوب هستند؛ همچنین آب‌های دریاچه لی در لمباردی از طریق حوضه راین به دریای شمال می‌ریزد.

### دریاچه‌ها
[بندانگشتی|[دریاچه گاردا بزرگترین دریاچه ایتالیا است.]]
در ایتالیا بیش از ۱۰۰۰ دریاچه وجود دارد که بیشتر آن‌ها به صورت مصنوعی و با سدسازی در دره‌های رودخانه‌ای ایجاد شده‌اند.

در شمال کشور تعدادی از دریاچه‌های پیش‌آلپی پشت‌سدی مورنی (دریاچه‌های ایتالیا) وجود دارند، از جمله بزرگترین دریاچه ایتالیا، گاردا (). سایر دریاچه‌های مشهور پیش‌آلپی عبارتند از دریاچه ماجوره () که شمالی‌ترین بخش آن متعلق به سوئیس است، کومو (که با عمق  رکورددار عمق در جمهوری ایتالیا است) ()، اورتا، لوگانو، ایسئو و ایدرو. این دریاچه‌ها دره‌های وسیعی را که توسط یخچال‌های باستانی تراشیده شده‌اند، اشغال کرده‌اند.

در ایتالیا دریاچه‌های ساحلی نیز وجود دارند، مانند دریاچه لسینا که توسط نوار باریکی از خشکی از دریا جدا شده است، و دریاچه‌های آتشفشانی (دریاچه بولسنا، دریاچه ویکو، دریاچه براچیانو) که دهانه آتشفشان‌های منقرض شده را پر کرده‌اند. از سوی دیگر، دریاچه تراسیمنو در یک گودال زمینی شکل گرفته است. سایر دریاچه‌های قابل توجه در شبه‌جزیره ایتالیا عبارتند از وارانو و اومودئو در ساردنی.

مرداب‌ها و برکه‌هایی که در گذشته مناطق مسطح وسیعی از ایتالیا را پوشانده بودند، در قرن‌های اخیر تا حد زیادی خشک شده‌اند؛ چند تالاب باقی‌مانده مانند والی دی کوماکیو در امیلیا-رومانیا یا استانیو دی کالیاری در ساردنی، به عنوان محیط‌های طبیعی بسیار ارزشمند محافظت می‌شوند.

در امتداد سواحل ایتالیا تالاب‌های ساحلی (لاگون) وجود دارند که در میان آن‌ها تالاب ونیز، تالاب گرادو و تالاب مارانو در شمال آدریاتیک به دلیل وسعت و اهمیتشان برجسته هستند، همچنین تالاب اوربتلو در ساحل توسکانی.

### دریاها و سواحل
[بندانگشتی|upright=1.3|نمایی از [تنگه مسینا]]
[بندانگشتی|upright=1.3|تراکم جمعیت (''چپ'') و ارتفاع از سطح دریا (''راست'') در [ونتو (۲۰۱۰). ونتو به‌ویژه در برابر افزایش سطح دریا آسیب‌پذیر است.]]

شبه‌جزیره ایتالیا مشرف به دریای مدیترانه است که در اطراف آن به دریاهای مختلفی تقسیم می‌شود.

دریای لیگوریا سواحل لیگوریا و بر اساس نقشه‌نگاری مؤسسه هیدروگرافی نیروی دریایی، سواحل شمالی توسکانی را در جنوب تا جزیره الب در بر می‌گیرد.

دریای تیرنی سواحل غربی شبه‌جزیره در جنوب جزیره الب (و در نتیجه تمام مناطق از توسکانی تا کالابریا)، سواحل شمالی سیسیل و سواحل شرقی ساردنی را در بر می‌گیرد.

دریای آدریاتیک سواحل شرقی شبه‌جزیره را، از فریولی ونتزیا جولیا تا دماغه سانتا ماریا دی لوکا در پولیا، در بر می‌گیرد.

دریای یونی سواحل شرقی سیسیل و کالابریا، سواحل باسیليکاتا و سواحل غربی پولیا را در بر می‌گیرد.

در جنوب سیسیل، تنگه سیسیل قرار دارد، در حالی که در غرب ساردنی دریای ساردنی واقع شده است.

ایتالیا دارای خط ساحلی به طول تقریبی  است، با تنوع زیادی از اشکال که هم به ماهیت خشکی و هم به عملکرد دریا بستگی دارد.

سواحل آدریاتیک نسبتاً مستقیم هستند و در شمال با خلیج‌های تریسته و ونیز، در مرکز با دماغه کونرو و در جنوب با دماغه گارجانو که خلیج مانفردونیا را تشکیل می‌دهد، مشخص می‌شوند. سواحل آدریاتیک کم‌ارتفاع و ماسه‌ای هستند، و در بخش شمالی دارای تالاب‌های ساحلی می‌باشند. تنها در منطقه تریسته، در مطابقت با گارجانو، کونرو و جنوب شرقی سالنتو (بین اوترانتو و سانتا ماریا دی لوکا) بخش‌های صخره‌ای پشت سر هم قرار دارند.

سواحل یونی عمدتاً کم‌ارتفاع و ماسه‌ای هستند و با خلیج تارانتوی وسیع مشخص می‌شوند که از شرق به شبه‌جزیره سالنتو (که آن را از آدریاتیک جدا می‌کند) و از غرب به شبه‌جزیره کالابریا (که آن را از دریای تیرنی جدا می‌کند) محدود می‌شود.

تنگه مسینا دریای یونی و تیرنی را به هم متصل می‌کند.

سواحل تیرنی بسیار پرفراز و نشیب هستند و بخش‌های صخره‌ای با سواحل ماسه‌ای، خلیج‌ها و دماغه های متعدد متناوب می‌شوند. در میان خلیج‌های بسیار، می‌توان به ناپل، سالرنو و گائتا، و در میان شبه‌جزیره‌ها به سورنتو و از میان دماغه‌ها به چیرچئو و پیومبینو اشاره کرد. در دریای تیرنی سه کانال مهم وجود دارد: بین جزیره الب و ساحل توسکانی تنگه پیومبینو، بین الب و کورسیکا تنگه کورسیکا، و بین ساردنی و کورسیکا تنگه بونیفاچیو قرار دارد.

دریای لیگوریا که خلیج جنوا را در مرکز خود دارد، در ریویرا دی لوانته دارای سواحل مرتفع و صخره‌ای و در ریویرا دی پوننته دارای سواحل مختلط است.

## زمین‌شناسی

[بندانگشتی|upright=1.2|ساختمان [فرمانداری لاکویلا پس از زمین‌لرزه ۶ آوریل ۲۰۰۹]]
[بندانگشتی|upright=1.2|فوران کوه [اتنا در سال ۲۰۱۱]]

فشارهای زیرزمینی که میلیون‌ها سال پیش باعث پیدایش برجستگی‌های ایتالیا شدند، همچنان ادامه دارند: زمین‌لرزه‌ها و فعالیت‌های فورانی آتشفشان‌ها گواه این مدعا هستند.

### زمین‌لرزه‌ها

ایتالیا که بین دو صفحه، یعنی صفحه آفریقا و صفحه اوراسیا تحت فشار قرار گرفته است، بسیار مستعد زمین‌لرزه، حتی لرزه‌های شدید است، به طوری که رکورددار اروپا در این زمینه محسوب می‌شود. به طور خاص، مناطقی که در معرض بیشترین خطر لرزه‌خیزی قرار دارند، شمال و جنوب غربی سیسیل، کل رشته‌کوه آپنین (به‌ویژه منطقه مرکزی-جنوبی)، شمال پولیا، تقریباً تمام فریولی ونتزیا جولیا و در نهایت شمال غربی ونتو هستند. در مقابل، مناطقی با خطر لرزه‌خیزی کم یا بدون خطر عبارتند از آلپ (به استثنای مناطق منتهی‌الیه غربی و شرقی)، بیشتر دره پو، سواحل تیرنی تا لاتزیو، مرکز و جنوب پولیا، ساردنی و مرکز سیسیل.

### آتشفشان‌ها

ایتالیا همچنین به دلیل وجود آتشفشان‌های متعدد شناخته می‌شود که معروف‌ترین آن‌ها وزوو در نزدیکی ناپل، اتنا در نزدیکی کاتانیا (که با ارتفاع  بلندترین آتشفشان اروپا است)، استرومبولی و وولکانو در جزایر آیولی در استان مسینا، علاوه بر کالدرای بزرگی که توسط کامپی فلگری در کامپانیا تشکیل شده است، هستند.

این شبه‌جزیره همچنین دارای آتشفشان‌های منقرض شده بسیاری است، یعنی آتشفشان‌هایی که فعالیت فورانی خود را متوقف کرده‌اند، مانند تپه‌های اوگانی در استان پادووا، کوه آمیاتا در توسکانی، تپه‌های بریچی در استان ویچنزا و منطقه کاستلی رومانی، جایی که چندین دریاچه دهانه‌های آتشفشان‌های باستانی را اشغال کرده‌اند. دریاچه‌های براچیانو، ویکو و بولسنا در شمال لاتزیو نیز منشأ مشابهی داشتند.

در سال‌های اخیر، مطالعات متعددی نیز برای درک بهتر ساختار و پتانسیل تخریبی آتشفشان زیردریایی مارسیلی که در حدود  شمال سیسیل و حدود  غرب کالابریا واقع شده، انجام شده است. مارسیلی با  طول و  عرض (برابر با  مساحت) یکی از بزرگترین آتشفشان‌های اروپا است.

بسیاری از عناصر قلمرو ایتالیا منشأ آتشفشانی دارند. بیشتر جزایر کوچک و مجمع‌الجزایر جنوب، مانند کاپرایا، پونزا، ایسکیا، ایولی، اوستیکا و پانتلریا، جزایر آتشفشانی هستند.

## نگارخانه

File:Southern Italian Peninsula at Night.JPG|عکس فضانوردی که ظاهر شبانه جنوب ایتالیا را برجسته می‌کند.
File:ItalySouth1849.jpg|جنوب ایتالیا و سیسیل در نقشه سال ۱۸۴۹.
File:EtnaAvió.JPG|اتنا، بلندترین آتشفشان فعال در اروپا.
File:Torre della pelosa + isola piana + asinara da capo falcone.jpg|جزیره آسینارا با برج آراگونی دلا پلوسا (قرن ۱۶)، ساردنی.
File:Vernazza.JPG|مناطق ساحلی لیگوریا دارای اقلیم مدیترانه‌ای هستند.
File:San Quirico d'Orcia - Chiesetta Val d'Orcia.jpg|چشم‌اندازی از توسکانی.
File:RisaieVercellesi_Panorama2.jpg|شالیزارهای برنج در دره پو در نزدیکی ورچلی.
File:Cascatemarmore.jpg|آبشار مارموره، بلندترین آبشار ساخت دست بشر در جهان که توسط رومیان باستان ایجاد شد.
File:Vesuvius_from_Pompeii_%28hires_version_2_scaled%29.png|کوه وزوو بر فراز ویرانه‌های پمپئی خودنمایی می‌کند.
File:Venice_as_seen_from_the_air_with_bridge_to_mainland.jpg|پانورامای ونیز و تالاب آن.
File:Rilke_05.jpg|فلات کارست به طور عمودی به دریای آدریاتیک در نزدیکی تریسته می‌ریزد.
File:Corno grande da campo imperatore.jpg|گران ساسو دیتالیا، بلندترین قله رشته‌کوه آپنین.
File:Monviso_from_San_Marzano_Oliveto.jpg|تاکستان‌ها در تپه‌های مونفراتو، با مونویزو در پس‌زمینه.
File:Panoramic_Livigno.jpg|لیوینیو، مرتفع‌ترین کومونه در ایتالیا، در طول زمستان.
File:Reggio_calabria_panorama_dal_fortino.jpg|تنگه مسینا آن‌گونه که از خشکی دیده می‌شود.
File:Filicudi_%288_of_28%29.jpg|صخره «لا کانا» در نزدیکی ساحل فیلیکودی.
File:Chia beach, Sardinia, Italy.jpg|ساحل جنوبی ساردنی.
File:Cremona_Po_Bridge.jpg|رودخانه پو آن‌گونه که در کرمونا در یک روز مه‌آلود زمستانی دیده می‌شود.


## شهرها

## سرزمین
* مصنوعی (شهری، صنعتی و غیره): ۴٫۹٪
* کشاورزی: ۵۲٫۲٪
** زمین‌های زراعی: ۲۷٫۹٪
** دائم: ۷٫۱٪
** دیگر: ۱۷٫۲٪
* چوب: ۴۱٫۴٪
* تالاب: ۰٫۴٪
* آب (دریاچه‌ها و غیره):

### زمین‌های آبی
* ۳۹٬۵۱۰ کیلومتر مربع (۲۰۰۷)

### مجموع منابع آب تجدیدپذیر
* ۱۹۱٫۳ کیلومترمکعب (۲۰۱۱)

## منابع

## پیوند به بیرون


رده:زمین‌شناسی ایتالیا
رده:نقطه‌های 'ترین بر پایه کشور