لهجه قمی

**قُمی** یکی از لهجه‌های فارسی است که در شهر قم در استان قم ایران صحبت می‌شود. این لهجه در قلمرو گویش‌های مرکزی ایران قرار می‌گیرد و پیشتر این گویش «کُمِج» یا «کُمیج» نامیده می‌شده است.

## نمونه واژه‌ها
واژه‌هایی که در لهجه فارسی منطقهٔ قم با فارسی معیار تفاوت دارند:
* باردی: شوخی و مزاح
* کاروم سرا:کاروان سرا

* حلّه حروم:هدر دادن
* باج مالو:موزی
* بدپیله: آدم سمج که تا کارش انجام نگیرد دست بردار نیست
* بد دماغ: زور و رنج و کسی که به اندک چیزی قهر می‌کند
* بلغور: سخن گفتن به زبانی دیگر به گونه نادرست
*پلوشتک(pæluʃtæc): پرستو
*تَر تِلو: خیس
*جُل جا: رخت‌خواب
*گُل در چمن: اِشکنه
*بی بُر اونوَر: برو کنار
*نَیمَده: نیامده
*تنگ و تیل: تنگ و باریک
*جُستَن: یافتن، پیدا کردن
*وِل دِ: کوتاه بیا
* پابند بریده: لجام گسیخته، نافرمان، زرنگ
* پاش به گل بونه بسته: کنایه از داشتن پشتیبانی پرنفوذ
* پخمه: بی عرضه و تنبل
* پسله: جایی دور از انظار
* پسندری: بلندی مرتبه
* جخ: تازه
* چشته: مزه غذا زیر دهان ماندن
* چندیدن: لرزیدن (واژه چندش از این کارواژه آمده)
* دو به دو انداختن: فتنه کردن، سخن چینی کردن
* دودرغه: دو دستگی و اختلاف
* ذاتش غل میندیزه: کنایه از نوعی خیانت در نهاد او
* رواتی: ظاهری نه راستین
* زیرجلکی: در نهان و پنهانی
* سوت کردن: چیزی را بالای بام یا جای دیگر پرتاب کردن
* سه کنج: گوشه (اتاق)
* شیت کردن:چیدن
* شاکی زدن: سیلی محکم به کسی زدن
*جُل پَلاس: وسایل، بساط
* کُپ کردن: نشستن و خود را کوچک کردن برای دیده نشدن
* لچر کاری: به هم ور کردن، نامنظمی، کثافت کاری
* لیچه: لقب نامناسب برای کسی ساختن
* منم زدن: خودستایی بی جهت
* موس کشیدن: حالت انتظار به امید دریافت چیزی
* ولو شدن: پراکنده شدن
* هرت شدن: دست و پای خود را گم کردن، اضطراب
* یه عالمه: خیلی زیاد
* کماجدون: دیگ کوچک
* پاتیل: دیگ بزرگ
* رَستوران:رِستوران
* هره: لب دیوار
* پیزوری: ضعیف و ناتوان (کم ارزش)
* حروم و حرج: از بین بردن و درست مصرف نکردن چیزی
* سلندر: آشتفته و نگران
* وریو: هیجان زده و ناآرام
* کجی:کجا
* وردی:بردار
* ناشتا: کسی که صبحانه نخورده باشد
* خروسخون:سحر
* شاغالخون:غروب
* بانگ:بانک
* بوق سگ: نیمه شب
* قل ورو:پیاده‌رو
* قزقون:دیگ‌های مسی بزرگ
* رِجِّ(rejje): طناب
* هم ساختکی:همینطوری
* تیفال:دیوار
* کش:کنار
* سه مندونه:نخ سه تایی بادبادک
* نیم کش وسط: پنجاه پنجاه
* گوش مالونچه: هزار پا
* نمدونسم: نمی‌دانستم
* نوسن: (nosen) :نوچ یا چسبنده با شیرینی
* تیرون: تهران
* چس کردن: لوس کردن
* لولئین (Loolein): آفتابه
* خلأ: توالت
* چزیده: سوخته
* چال مال خون: قعر چاه یا پشت کوه
* اینجی: اینجا
* کُجیه: کجاست
* بش میگم: به او می‌گویم
* آزاد (با تشدید روی ز)(azzzad): محکم یا قایم زدن
* آب خوره: عطش
* بی پَلو من: بیا پیش من
* کَلیت: کِلید
* چجورَکی: چطوری یا به چه صورت
* لَهر: بزرگ
* گسنه: گرسنه
* واسو (با تشدید بر روی س)(vasso) : منتظر بمان
* ننآقا: مادر پدر
* شل شلکی: بی‌حال و حوصله کاری را انجام دادن
* نتق کشیدن(notogh): حال کسی را گرفتن
* بیاغون:فعل امر از مصدر به زور در چیزی جا دادن و فروکردن (بیش از ظرفیت در چیزی جا دادن)
*تُخ زدن: نیمرو درست کردن
*تاپوندن: بیش از ظرفیت در چیزی جا دادن
* همطوری:هدیه
* دوری: بشقاب
* نوسن: چسبناکی ناشی از میوه یا چای شیرین
* گوشتابه: آبگوشت
* هاگشتن: پیچ خوردن
* لک و لوس:شل و وارفته
* نفله:بی عرضه
* شل گوش:احمق
*زَرده به کون نکشیده: نابالغ و نابلد
* تو کون نرو:آدم نچسب و نجوش
* قیچ:آدم چشم چپ، احول، لوچ
* شستک:بشکن
* گورستون:قبرستان
* نون:نان
* قفته:یک مشت از چیزی. یه قفته اسکناس: یک مقدار نامعین از پول
* کُج: کجا
* کُجی: کجا
* سَله: مغازه پرنده فروشی - قفس کبوتر
* اُهُرّو: تکان تکان خوردن - تاب
* اینجی:اینجا
* ٱرسی(orsi):کفش
* دگیش(dagish)کردن:عوض کردن
* تنگیله(tangileh):ظرف غذای سگ
* سخ(sakh):چرا
* قادمه(ghadmeh):نخ
* تنبون(tonboon):شلوار
* هش پلا(hosh pala):آبکش
* سگرمه(segermeh):اخم
* کجه(kajeh):لانه مرغ
* هم ساخ:همسایه
* ترتیزک(tartizak):سبزی شاهی
* دست به آب:توالت
* قیفال(gheifal):کج
* سمند(semend):سیمان
* مجمه(majmeh):سینی
* هن(hen):هان
* سک(sok):آب دماغ (فن)
* بویه(boyieh):حالت تهوع
* سانسوری:طالبی
*شمل(shamal) : قیافه بگیر، ژست گیر
*یوهو:ناگهانی
*جرقابه :جایی که کثیف هست (و اگر آن را تمیز کنیم آب چرک کثیف بیرون میزند)
*مام بارک:ماه مبارک (ماه رمضان) 
*لیز لیزک:سُرسُره
شامد قاسم :شاه احمد ابن قاسم (امامزاده) 
سُتمه شریف :سلطان محمد شریف (امامزاده)

## منابع
* قم در مسیر تاریخ (۵)- «نگاهی به زبان و لهجه مردم قم»، مجله نامه قم، بهار ۱۳۷۹، شماره ۹

قمی