سامری‌ها

**سامری‌ها**‏ ( *شومرُنیم*، )، گروه قومی-مذهبی از عبرانیان و بنی‌اسرائیل هستند که از خاور نزدیک باستان سرچشمه می‌گیرد.  آنها بومی سامریه هستند، یک منطقه تاریخی از تاریخ اسرائیل و یهودای باستان که شامل نیمهٔ شمالی کرانه باختری در فلسطین است. آنها از پیروان سامری‌گرایی، یکی از ادیان ابراهیمی یکتاپرست و ادیان قومی هستند که در کنار یهودیت توسعه یافتند.

طبق سنت آنها، اجداد سامری‌ها، بنی‌اسرائیلی‌هایی بودند که در قرن هفدهم قبل از میلاد در کنعان ساکن شدند. سامری‌ها ادعا می‌کنند که از تبار بنی‌اسرائیل هستند، اما برخلاف ده قبیله گمشده اسباط اسرائیل (دوازده قبیله اسرائیل)، پس از نابودی پادشاهی شمالی اسرائیل و ضمیمه شدن آن توسط امپراتوری آشوری نو در حدود ۷۲۰ پیش از میلاد، تحت اسارت آشوریان قرار نگرفتند.

سامری‌ها با توجه به اینکه عقیده دارند تورات سامری همان تورات تحریف نشده است، یهودیت را دینی نزدیک به دین خود می‌دانند، اما ادعا می‌کنند که یهودیت اساساً دین اصلی بنی‌اسرائیل را تغییر داده است. بارزترین شکاف الهیاتی بین آموزه یهودی و سامری مربوط به مقدس‌ترین مکان است، که یهودیان معتقدند کوه معبد در اورشلیم است و سامریان آن را به عنوان  کوه گریزیم/کوه جرزیم نزدیک نابلس مدرن و شکیم در نسخه سامری سفر تثنیه:6.  می‌شناسند. هم یهودیان و هم سامری‌ها ادعا می‌کنند که ذبح اسحاق در مکان‌های مقدس مربوط آنها رخ داده است و این مکان‌ها را به عنوان کوه موریا معرفی می‌کنند.

سامریان نفاق خود با یهودیان را به عیلی که داور ماقبل آخر در کتاب اول سموئیل فصل اول و کوهن در شهر شیلو بود، نسبت می‌دهند. در عقیده سامری، او متهم است که در شیلو یک عبادتگاه تأسیس کرد و خودش را به عنوان کاهن اعظم در مقابل عبادتگاهی که در کوه گریزیم است، قرار داد.

زمانی سامری‌ها جامعهٔ بزرگی بودند، اما آنها در پی شورش‌های سامری‌ها، در قرن ششم توسط امپراتوری بیزانس به‌طور وحشیانه‌ای سرکوب شدند، و جمعیت آن به‌طور چشمگیری کاهش یافت. تعداد آنها توسط مسیحی‌سازی در زمان بیزانس و بعداً توسط گسترش اسلام به دنبال تصرف شام توسط مسلمانان بیش از پیش کاهش یافت. در قرن دوازدهم، کاشف و نویسنده یهودی بنیامین تطیلی تخمین زد که تنها حدود ۱۹۰۰ سامری در سرزمین فلسطین و سوریه باقی مانده‌اند.

 جمعیت سامری حدود ۹۰۰ نفر بود که بین اسرائیل (حدود ۴۶۰ نفر در خولون) و کرانه باختری (حدود ۳۸۰ نفر در کریات لوزه) تقسیم می‌شدند. سامری‌ها در کریات لوزه عربی شامی جنوبی صحبت می‌کنند در حالی که آن‌هایی که در خولون هستند عمدتاً عبری نوین صحبت می‌کنند. برای مقاصد عبادی نیز از عبری سامری و آرامی سامری استفاده می‌کنند که هر دو با الفبای سامری نوشته می‌شود. طبق سنت سامری، از زمان پیامبر عبری هارون (برادر موسی)، رهبری جامعه توسط مقام کاهن اعظم سامری انجام می‌شده است و بدون وقفه در ۳۶۰۰ سال گذشته ادامه داشته است. از سال ۲۰۱۳، صد و سی و سومین کاهن اعظم سامری عابد-ال بن اشر بن ماتزلیاخ بوده است.

قانون اسرائیل  در سرشماری‌ها، سامری‌گرایی را یک دین طبقه‌بندی می‌کند. با این حال، ادبیات خاخامی هلاخا سامری‌گرایی را به عنوان یک دین رد می‌کند زیرا آنها از دست کشیدن از اعتقاد خود مبنی بر اینکه کوه گریزیم مکان مقدس تاریخی بنی‌اسرائیل است، خودداری می‌کنند. همه سامری‌ها در هر دو خولون و کریات لوزه تابعیت اسرائیلی دارند، اما ساکنان کریات لوزه تابعیت مردم فلسطین را نیز دارند؛ گروه دوم مشمول سربازی در اسرائیل نیستند.

در سرتاسر جهان، تعداد قابل توجهی از جوامع، خانواده‌ها و افراد وجود دارد که علیرغم اینکه بخشی از جامعه سامری نیستند، با اصول و سنت‌های مذهب قومی سامری‌ها همذات پنداری می‌کنند و آن‌ها را رعایت می‌کنند. بزرگ‌ترین انجمن خارج از شام، «سامری هاتوره» از برزیل (که عموماً به عنوان «نئو سامری‌ها در سراسر جهان» شناخته می‌شود)، این انجمن تقریباً صدها عضو داشت .

## ریشه‌شناسی و اصطلاحات
کتیبه‌هایی از پراکندگی سامری‌ها در دلوس، که قدمت آنها به اوایل ۱۵۰–۵۰ پیش از میلاد می‌رسد، «قدیمی‌ترین خودنام‌گذاری شناخته‌شده» برای سامری‌ها را ارائه می‌دهند، که نشان می‌دهد آنها خود را در زبان عبری «بنی‌اسرائیل» می‌نامیدند (به معنای «فرزندان اسرائیل») یعنی به معنای واقعی کلمه نوادگان پیامبر کتاب مقدس با نام «اسرائیل»، که با نام یعقوب نیز شناخته می‌شود.

سامری‌ها در زبان خودشان، عبری سامری، خود را «اسرائیل»، «بنی‌اسرائیل» می‌نامند و به جای آن، *Shamerim* (שַמֶרִים)، به معنای «نگهبانان/مراقبت/مراقب»، و در زبان عربی *al-Sāmiriyyūn* () .  این اصطلاح هم‌خانواده با اصطلاح عبری توراتی *Šomerim* است و هر دو اصطلاح ریشه سامی שמר را نشان می‌دهند که به معنای «مراقبت، نگهبانی» است.

از نظر تاریخی، سامری‌ها در سامریه متمرکز بودند. در عبری نوین به سامریان «شومرونیم» (שומרונים) می‌گویند که به معنای «ساکنان سامره»، در لغت، «سامری‌ها» است. در انگلیسی مدرن، سامری‌ها خود را سامری‌های اسرائیلی می‌نامند. 

«نگهبانان پنج‌گانه سامری، به جای اینکه یک جای‌نام‌شناسی باشد که به ساکنان منطقه سامره اشاره دارد، توسط تعدادی از مسیحیان پدران کلیسا، از جمله اپیفانیوس سالامیس، مورد توجه قرار گرفت و یوسبیوس قیصریه در «تواریخ»، و اوریجن در «تفسیر بر انجیل سنت جان» مورخ یوسف فلاوی از چند اصطلاح به جای هم برای سامریان استفاده می‌کند. در میان آنها اشاره‌ای به «خوتایوی» وجود دارد، عنوانی که برای اشاره به مردمانی در سرزمین ماد و ایران که ظاهراً برای جایگزینی جمعیت تبعیدی بنی‌اسرائیل به سامره فرستاده شده بودند، به کار می‌رود. 

 این خوتایوی در واقع عصر هلنیستی. «سامارئیس» (Σαμαρεῖς) ممکن است به ساکنان منطقه سامره یا شهری به آن نام اشاره داشته باشد، اگرچه برخی متون از آن برای اشاره به سامریان استفاده می‌کنند.

## ریشه‌ها

ریشه سامریان مدتهاست که بین سنت خود و یهودیان مورد مناقشه بوده است. از نظر اجدادی، سامریان تأیید می‌کنند که از قبیله قبیله افرایم و قبیله منسی در سامریه باستان هستند. سنت سامری انشعاب بین آنها و اسرائیلیان جنوبی تحت رهبری یهودیه را به زمان کشیش کتاب مقدس عیلی مرتبط می‌کند، او را به عنوان یک کاهن اعظم «کاذب» توصیف کرد که منصب کشیشی را از ساکن آن، عزی، غصب کرد و عبادتگاهی رقیب در شیلو (شهر کتاب مقدس) ایجاد کرد و بدین وسیله زائران جنوبی یهودا و قبیله بنیامین را از حضور در زیارتگاه گریزیم بازداشت. همچنین گفته می‌شود که عیلی نسخه‌ای از تابوت عهد ایجاد کرده است که در نهایت به پناهگاه یهودیان در اورشلیم راه یافت.

در مقابل، سنت یهودیت ارتدکس - بر اساس مطالب کتاب مقدس، یوسفوس و تلمود- قدمت حضور آنها را بسیار دیرتر، یعنی به آغاز اسارت بابلی می‌رساند. در یهودیت خاخامی، برای مثال در توسفتا *[[براخوت (تراکت)|براخوت]]*، سامری‌ها را «کوتی‌ها» یا کوتی‌ها (، *کوتیم‌ها*) می‌گویند که به شهر باستانی امروزی کوثا عراق واقع شده است.. ژوزف در هر دو *[[جنگ یهود]]* و *[[آثار باستانی یهودیان]]*، در نوشته‌ای از تخریب معبد در کوه گریزیم توسط هورکانوس سامری نیز به آن اشاره می‌کند.  با این حال، در روایت کتاب مقدس، کوثا یکی از چندین شهری بود که مردم از آنجا به سامره آورده شدند.

شباهت‌های بین سامری‌ها و یهودیان به حدی بود که خاخام‌های میشنا تمایز قائل شدن بین این دو گروه را غیرممکن می‌دانستند. تلاش‌ها برای تعیین تاریخ وقوع جدایی (دین) در بین بنی‌اسرائیل - که باعث جدایی بین سامری‌ها و یهودی‌ها شد - از زمان عزرا تا محاصره اورشلیم (۷۰ میلادی) و شورش بارکوخبا (۱۳۲–۱۳۶ میلادی) بسیار متفاوت است. ظهور یک هویت متمایز سامری، نتیجه بیگانگی متقابل بین آنها و یهودیان، چیزی بود که طی چندین قرن توسعه یافت. به‌طور کلی، اعتقاد بر این است که گسست قاطعی در حشمونیان رخ داده است.

### نسخه سامری
روایات سامری از تاریخ آنها در «کتاب التاریخ» گردآوری شده توسط ابوالفتح در سال ۱۳۵۵ میلادی موجود است. بر اساس این، متنی که مگنار کارتویت آن را به عنوان یک دفاعیات «تخیلی» از منابع قبلی (از جمله یوسفوس اما شاید همچنین از روایات باستانی) می‌شناسد،  هنگامی که الی، پسر یافنی، خزانه‌دار بنی‌اسرائیل، در پی غصب کوهن اسرائیل از وارثان فینحاس بود، جنگی داخلی در میان بنی‌اسرائیل درگرفت. او با جمع کردن شاگردان و بستن سوگند وفاداری به آنها، بدون استفاده از نمک، بر روی محراب سنگی قربانی کرد، آیینی که باعث شد کاهن اعظم، اوزی، او را سرزنش و طرد کند. عیلی و مریدانش شورش کردند و به شیلوه نقل مکان کردند، جایی که او یک معبد و یک محراب جایگزین، کپی از محراب اصلی در کوه گریزیم، ساخت. پسران عیلی حُفنی و فینحاس با زنان رابطه جنسی داشتند و از گوشت قربانی در میشکان لذت می‌بردند. پس از آن، اسرائیل به سه جناح تقسیم شد: جامعه اصلی وفاداران کوه گریزیم، گروهی جدا شده تحت رهبری الی، و بدعت‌گذارانی که بت‌های مرتبط با حُفنی و فینحاس را می‌پرستیدند. یهودیت بعدها با کسانی که از الگوی عیلی پیروی کردند، ظهور کرد. 

کوه گریزیم از زمانی که یوشع بن نون کنعان را فتح کرد و اسباط اسرائیل در آن سرزمین ساکن شدند، مکان مقدس اصلی بنی‌اسرائیل بود. اشاره به کوه گریزیم از داستان کتاب مقدس موسی گرفته شده است که به یوشع دستور می‌دهد دوازده قبیله اسرائیل را به کوه‌های نزدیک شکیم (نابلس) ببرد و نیمی از قبایل، شش نفر، را در کوه گریزیم - کوه برکت - و نیمی دیگر را در کوه عیبال - کوه نفرین - قرار دهد.

### نسخه‌های کتاب مقدس
طبق کتاب مقدس عبری، آنها به‌طور موقت تحت یک پادشاهی اسرائیل (پادشاهی متحد) متحد شدند، اما پس از مرگ پادشاه سلیمان پادشاهی به دو بخش تقسیم شد، شمال پادشاهی شمالی اسرائیل با آخرین شهر پایتختش سامریه (شهر باستانی) و در جنوب پادشاهی یهودا با پایتختش اورشلیم. تاریخ تثنیه منبع دی، که به زبان یهودا نوشته شده است، اسرائیل را به عنوان یک پادشاهی گناهکار به تصویر می‌کشد که به دلیل بت‌پرستی و گناه خود، با نابودی توسط امپراتوری آشوری نو در ۷۲۰ پیش از میلاد، مجازات الهی شد. تنش‌ها در دوره پس از تبعید نیز ادامه یافت. کتاب پادشاهان جامع‌تر از کتاب عزرا-نحیما است، زیرا ایده‌آل آن یک اسرائیل با دوازده قبیله است، در حالی که کتاب تواریخ بر روی پادشاهی اسرائیل تمرکز دارد و پادشاهی اسرائیل را نادیده می‌گیرد.  روایت‌های مربوط به ریشه‌های سامری به ترتیب در دوم پادشاهان ۱۷: ۶٬۲۴ و تواریخ، همراه با اظهارات موجود در هر دو کتاب عزرا و نحمیا، به درجات مهمی متفاوت هستند و جزئیات روایت را مطابق با نیات مختلف نویسندگانشان حذف یا برجسته می‌کنند. 

[بندانگشتی|''بیگانگان در سامره توسط شیرها خورده می‌شوند''، تصویرسازی توسط [گوستاو دوره از *کتاب مقدس لا سنت*، کتاب مقدس ۱۸۶۶]]

روایات موجود در سفر پیدایش در مورد رقابت‌های بین ۱۲ پسر یعقوب و سایر داستان‌های اختلاف برادرانه، توسط مورخ دیکلا زوهر به عنوان توصیف تنش‌های بین شمال و جنوب تلقی می‌شود و همیشه آنها را به روشی نمادین به نفع پادشاهی یهودا به جای اسرائیل حل می‌کند.

ظهور سامری‌ها به عنوان یک جامعه قومی و مذهبی متمایز از دیگر مردمان شام (سرزمین) ظاهراً در مقطعی پس از فتح پادشاهی اسرائیل توسط آشوریان در حدود ۷۲۱ پیش از میلاد رخ داده است. [سالنامه‌های سارگون دوم از امپراتوری آشور نشان می‌دهد که او ۲۷۲۹۰ نفر از ساکنان پادشاهی سابق را تبعید کرد. سنت یهودی، تبعیدها و جایگزینی ساکنان قبلی توسط آشوریان را با اسکان اجباری توسط مردمان دیگر تأیید می‌کند، اما منشأ قومی متفاوتی را برای سامری‌ها ادعا می‌کند. تلمود از مردمی به نام «کوتیم» در … نام می‌برد. تعدادی از موارد، که به ورود آنها به دست آشوریان اشاره می‌کند. طبق دوم پادشاهان ۱۷:۶، ۲۴ و یوسفوس، قوم اسرائیل توسط پادشاه آشوریان (سارگون دوم) جابجا شدند. به هاله، به تپه حلاف در خابور و به شهرهای قوم ماد. پادشاه آشوریان سپس افرادی را از بابل (دولت‌شهر)، کوثا، ایوا، حماة و سفروایم برای سکونت در سامره آورد. چون خدا شیرها را به میان آنها فرستاد تا آنها را بکشند، پادشاه آشوریان یکی از کاهنان بث‌ئیل را فرستاد تا به مهاجران جدید در مورد احکام خدا آموزش دهد. نتیجه نهایی این بود که مهاجران جدید هم خدای سرزمین و هم خدایان خود را از کشورهایی که از آنجا آمده بودند پرستش کردند.

در تواریخ، پادشاه حزقیا پس از نابودی سامره به عنوان تلاش برای نزدیک‌تر کردن قبیله افرایم، قبیله زبولون، قبیله اشر و قبیله منسی به یهودا نزدیک‌تر نشان داده شده است. تعمیرات معبد در زمان یووشیا با پول تمام «باقیمانده اسرائیل» در سامره، از جمله از منسی، افرایم، و بنیامین. ارمیا نیز از مردمی از شکیم، شیلو و سامره صحبت می‌کند که هدایایی از صمغ کندر و غلات به خاندان تتراگراماتون آوردند.
پرونده:Samaritans.jpg|سامری‌ها، از عکسی  توسط صندوق اکتشاف فلسطین.
پرونده:Lilien The Samaritan.jpg|*سامری*، حکاکی، *c*، توسط افرایم موسی لیلین. ۱۹۲۰
پرونده:2106 WLM - OVEDC - Mount Gerizim - SUKUT 15.jpg|سوکوت در کوه گریزیم
پرونده:Bitknest2.jpg|ورودی یک کنیسه مدرن سامری در محله نوئه پینچاس، خولون، اسرائیل
پرونده:Samaritans' Passover at Mount Gerizim 5671133587.jpg|عید فصح سامری‌ها در کوه گریزیم
پرونده:PikiWiki Israel 47519 Samaritan museum on mount Grizim.JPG|موزه سامری، کریات لوزه، کوه گریزیم
پرونده:Samaritan inscription.jpg|کتیبه باستانی به زبان عبری سامری. از عکسی مربوط به حدود سال ۱۹۰۰ توسط صندوق اکتشاف فلسطین


## یادداشت‌ها

## جستارهای وابسته
* منطقه یهودا و سامره

## پانویس

## منابع

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون

* "Samaritans" in *[[دانشنامه یهودی]]*
* "Good Samaritans: Israel's smallest religious minority offers Jews a glimpse of what might have been"  by Benjamin Balint, *Tablet Magazine*
* "The Origin and Nature of the Samaritans and Their Relationship to Second Temple Jewish Sects", David Steinberg
* "Samaritans"  (theory on the Samaritan–Jewish tensions), Jona Lendering
* "Guards of Mount Gerizim", Alex Maist
* ''The Samaritans: The Earliest Jewish Sect'', by James A Montgomery
* 

**مدیا**
* Samaritan Holidays & Feasts in the Land of Israel
* "Samaritans in Nablus and the West Bank", Rüdiger Benninghaus


رده:ادیان توحیدی
رده:اقوام خاورمیانه
رده:اقوام در فلسطین
رده:اهالی اسرائیل
رده:بومیان غرب آسیا
رده:پادشاهی شمالی اسرائیل
رده:ده قبیله گمشده
رده:دین‌های ابراهیمی
رده:شام باستان
رده:فرقه‌های یهودی
رده:گروه‌های قومی-مذهبی
رده:مردم سامی
رده:مردمان باستانی
رده:ملت‌ها در عهد عتیق