open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
زبان‌های ایرانی شرقی

**زبان‌های ایرانی شرقی** یا **زبان‌های ایرانی خاوَری** زیرگروهی از زبان‌های ایرانی هستند که در دوره ایرانی میانه (از سدهٔ ۴ پیش از میلاد) پدیدار شدند. زبان اوستایی معمولاً به عنوان زبان ایرانی شرقی دسته‌بندی می‌شود. برخلاف گویش‌های ایرانی میانه غربی، ایرانی‌های میانه شرقی تلفظ هجاهای پایانی کلمه را حفظ کردند.

زبان‌های ایرانی میانهٔ شرقی مرزهای همگویی چندان روشنی ندارد. تصور یک ناحیهٔ زبانی ایرانی شرقی، توضیحی درخور برای ویژگی‌های مشترک این گروه به دست می‌دهد.

بزرگ‌ترین زبان زنده ایرانی شرقی زبان پشتو با حدود ۴۰ میلیون گویشور از کرانه‌های آمودریا در افغانستان تا سند در پاکستان است. دومین زبان بزرگ این خانواده آسی با حدود ۶۰۰٬۰۰۰ گویشور است. سایر زبان‌های شرقی مجموعاً ۲۰۰٬۰۰۰ نفر سخنور دارند.

بیشتر زبان‌های ایرانی شرقی در یک منطقهٔ پیوسته، جنوب و شرق افغانستان، مناطق مجاور در غرب پاکستان، ولایت خودمختار بدخشان کوهستانی در تاجیکستان و غرب منطقه سین‌کیانگ چین گفتگو می‌شوند. دو زبان زنده در مناطق جداگانه یافت می‌شود: زبان یغنابی در شمال غرب تاجیکستان (نواده سغدی) و زبان آسی در قفقاز (نواده سکایی). این‌ها بقایای یک زنجیره قومی-زبانی بزرگ هستند که در بیشتر مناطق آسیای میانه، اروپای شرقی و بخش‌هایی از قفقاز و غرب آسیا در هزاره یکم پیش از میلاد پراکنده بودند که به نام سکاستان معروف است. ادامهٔ حضور زبان‌های ایرانی شرقی در اروپای شرقی تا سدهٔ چهارم میلادی با جانشینان سکاها، سرم‌ها، دیده شد.

## نمودار درختی
;زبان‌های ایرانی باستان
* شمال شرقی: سکایی باستان†
* ایرانی مرکزی: اوستایی† (سده ۷ پیش از میلاد تا ۱۰ میلادی)
اوستایی گاه به عنوان ایرانی شرقی دسته‌بندی می‌شود، اما در رده‌بندی‌های اخیر برای آن شاخه‌ای در نظر گرفته نمی‌شود.

;زبان‌های ایرانی میانه
* باختری† (سده ۴ پیش از میلاد تا ۹ میلادی)
* خوارزمی† (سده ۴ پیش از میلاد تا ۱۳ میلادی)
* سغدی† (از سده ۴ پیش از میلاد)
* سکایی ختنی† (سده ۵ تا ۱۰ میلادی)
* تمشقی† (سده ۷ میلادی)
* سکایی سرمتی† (از سده ۸ پیش از میلاد)

;زبان‌های نوین (ایرانی نو)
* پشتو (گویش‌ها: شمالی، جنوبی، مرکزی و دیگران)
** ونتسی
* زبان‌های پامیری
** پامیری شمالی
*** ونجی باستان (ونجی)†
*** یزغلامی
*** شغنانی
**** شغنانی
**** روشانی
**** خوفی
**** برتنگی
*** سریکالی
** سنگلیچی-اشکاشمی
*** سنگلیچی
*** اشکاشمی
** وخی
* مونجی-یدغه
** مونجی
** یدغه
* ارموری-پراچی
** ارموری
** پراچی
* شمالی
** یغنابی
** آسی (گویش‌ها: ایرونی، دیگوری، یاسی†)

## جستارهای وابسته
* زبان‌های ایرانی غربی
* زبان‌های ایرانی

## منابع


رده:زبان‌های ایرانی
رده:ناحیه همگرایی زبانی
نت‌نویسی

**نُت‌نویسی** یا **نَوانِشاننویسی** (نُت=نَوانِشان) به هرگونه روشی برای ثبت نوشتاری آثار موسیقایی گفته می‌شود.

گونه‌ها و روش‌های نت‌نویسی متفاوتی در طول تاریخ توسط فرهنگ‌ها و مردمان گوناگون به کارمی‌رفته‌اند به گونه‌ای امروزه نیز از روش‌های مختلفی برای نوشتن نت‌ها استفاده می‌شود.

اگرچه فرهنگ‌های مختلف از روش‌هایی برای نگهداری ملودی‌ها و ریتم‌های موسیقی خود استفاده کرده‌اند اما این روش‌ها آن‌چنان پیچیده نبوده که امروزه بتوان به درستی موسیقی آنها را درک کرد. با این حال پایه‌های نت‌نویسی نوین غربی، ابتدا در اروپای قرون میانه زده شد که کلیسای کاتولیک برای حفظ یکپارچگی سرودهای مذهبی خود آن را بنیان گذاشت. سپس این نت‌نویسی در دوره‌های رنسانس و باروک و بعدها در دوره‌های موسیقی کلاسیک و رمانتیک گسترش یافته و کامل‌تر شد.

## کلیدواژه‌های نت‌نویسی مدرن
در موسیقی امروز برای نت‌نویسی روش و اصول ویژه‌ای تعریف شده که برای آشنایی با آن اصول، آموختن مبانی زیر گام نخست است (برابرها برگرفته از فرهنگستان زبان فارسی هستند):
* **خطوط حامل (خطوط بُردار) کلان**: خط‌های حامل (خط‌های بُردار) کلان، نگاره‌ای است برای نوشتن و خواندن خط موسیقی و دقیق تر از آن برای تعیین زیر و بمی نت‌های موسیقی که متشکل از چند خط (در خط امروزی پنج خط) همراستا با فاصله‌های برابر. هر یک از خط‌ها و هر فاصله بین دو خط جایگاه یک نت معینی است و نام نت‌ها از روی نشانه‌ای به نام کلید معین می‌شود که در ابتدای سمت چپ بردار قرار می‌گیرد.
نت‌ها هر چه در محل پایین‌تری از بردار قرار بگیرند، صوتشان بم‌تر است.
* خط میزان: خطی که عمود برخطوط بردار، همه پهنای بردار را قطع می‌کند و میزان‌ها را از یکدیگر جدا می‌کند.
* کلید: نشانه‌هایی که در آغاز خط‌های بردار جای می‌گیرند تا نام و سطح زیر و بمی نت‌ها را مشخص کند؛ که در پیانو دو کلید به نام‌های کلید فا و کلید سل وجود دارد که کلید سل زیر بودن و کلید فا بم بودن صدا را نشان می‌دهد.
* سرکلید: مجموعه نشانه‌هایی که پس از کلید می‌آیند و مایه (تن موسیقی) را مشخص می‌کنند.
* میزان‌نما: شماره‌هایی که پس از کلید و مایه‌نما نوشته می‌شوند و مشخص‌کننده تعداد ضرب در هر میزان و ارزش زمانی نسبی نت‌ها هستند.
* خطوط افزوده: خط‌های کوتاه در بالا یا پایین بردار تا نت‌های خیلی زیر یا خیلی بم روی آن‌ها نوشته شود.

## جستارهای وابسته
* مبانی موسیقی (سلفژ)
* نت‌نویسی ای‌بی‌سی
* پارتیتور

## یادداشت

## پانویس

## منابع

* Adams, Kyle (2009). "On the Metrical Techniques of Flow in Rap Music". *Music Theory Online* 5, no. 9 (October) (accessed ۴ آوریل ۲۰۱۴).
* 
* Apel, Willi (1961). *The Notation of Polyphonic Music, 900–1600*, 5th edition, revised and with commentary. Publications of the Mediaeval Academy of America, no. 38. Cambridge, Mass. : Mediaeval Academy of America.
* Bagley, Robert (2004). "The Prehistory of Chinese Music Theory". Elsley Zeitlyn Lecture on Chinese Archaeology and Culture. (Tuesday 26 October) British Academy's Autumn 2004 Lecture Programme. London: British Academy. Abstract. Accessed 30 May 2010.
* Christensen, Thomas (2002). *The Cambridge History of Western Music Theory*. Cambridge and New York: Cambridge University Press.
* 

## پیوند به بیرون


رده:نشانه‌گذاری ریاضی
استان‌های ایران

**ایران** به سی‌ویک استان تقسیم می‌شود. ادارهٔ هر استان برعهدهٔ مرکز استان است که به‌طورمعمول بزرگ‌ترین شهر آن استان به حساب می‌آید. استاندار مسئول ادارهٔ استان است که به وسیلهٔ وزیر کشور با تصویب اعضای هیئت دولت منصوب می‌شود.

بندانگشتی|280x280پیکسل|نقشهٔ استان‌های ایران برپایهٔ سرانهٔ تولید ناخالص ملی در سال ۱۳۹۱

## تاریخ معاصر
ایران از زمان پیمان پاریس در سال ۱۸۵۷، قلمرو مدرن خود را حفظ کرده‌است. از سال ۱۲۸۵ تا ۱۳۳۹، ایران به دوازده استان تقسیم می‌شد: اردلان، آذربایجان، بلوچستان، فارس، گیلان، عراق عجم، خراسان، خوزستان، کرمان، لارستان، لرستان و مازندران.

در سال ۱۳۱۶، ایران به منظور تشکیل ۱۰ استان با شماره استان‌های سازماندهی شد: استان اول؛ استان دوم؛ استان سوم؛ استان چهارم؛ استان پنجم همدان؛ استان ششم؛ استان هفتم؛ استان هشتم؛ استان نهم؛ استان دهم و استان‌ها به شماره و بدون مرکز نامگذاری شده بودند به‌دلیل این که در مقابل پایتخت سرکشی نکنند

400px|بندانگشتی|۲۴ استان ایران در نقشه سال ۱۳۵۱ خورشیدی

## اطلاعات
هیچ|'''استان‌های ایران برپایهٔ مشارکت در تولید ناخالص ملی (سال ۱۳۹۹)'''|بندانگشتی|800x800پیکسل
قاب|هیچ|'''استان‌های ایران برپایهٔ جمعیت'''

## فهرست استان‌ها

## جستارهای وابسته
* فهرست استان‌های ایران بر پایه شاخص توسعه انسانی
* تقسیمات کشوری در ایران
* منطقه‌بندی استان‌های ایران
* فهرست شهرهای ایران بر پایه جمعیت
* فهرست مراکز استان‌های ایران
* شهرستان‌های ایران
* ریشه‌یابی نام شهرهای ایران

## منابع

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: گیتاشناسی، ۱۳۸۳خ.
* 
* 

*
ایران
رده:زیربخش‌های ایران
رده:زیربخش‌های کشور آسیا
ایران
استان
رده:فهرست‌های مرتبط با جغرافیای ایران
پوروچیستا

**پوروچیستا** نام کوچک‌ترین دختر از سه دختر زرتشت، پیامبر ایرانی بوده است.

نام و نام خانوادگی پوروچیستا به‌طور کامل پوروچیستا اسپنتمان هیچداسپان بود. واژهٔ پوروچیستا به‌معنی پُربینش است. نام پوروچیستا را در یکی از بندهای گاهان که در آن زرتشت وی را دربارهٔ زندگانی آینده‌اش پند و اندرز می‌دهد؛ و همچنین در فروردین‌یشت (۱۳۹) می‌بینیم. به‌قولی پوروچیستا، جاماسب فرزانه (از دانشمندان و نخستین پزشکِ ایرانی) را به همسریِ خود گزید. پوروچیستا از نخستین گروندگان، شاگردان و یاران اشوزرتشت بود.

## منابع

* 

رده:بستگان زرتشت
رده:زنان ایران باستان
خرده‌اوستا

**خُرده‌اَوِستا** یکی از کتاب‌هایی است که مجموعه‌ای به نام اوستا را تشکیل می‌دهند. اوستا کتاب دینی زرتشتیان است.

خرده‌اوستا جوان‌ترین بخش اوستا و گزیدهٔ بخش‌هایی از یشت‌ها و یسنه است. موضوع خرده‌اوستا دعاهای کوتاه، نمازهای روزانه و سرودهای آیینی و سرودهایی درباره درگذشتگان است. این کتاب را آذرباد مهراسپندان تدوین کرده‌است.

## واژه‌شناسی
نام این نسک در پارسی میانه *خورتک اوستاک* بوده؛ به معنای «اوستای کوچک».

## کاربرد
این نسک دربرگیرندهٔ نمازها، نیایش‌ها و درودهایی است که زرتشتیان در هنگام‌های گوناگون شب و روز یا در جشن‌های دینی سال یا رویدادهای مهم خویش چون سدره پوشیدن و کُشتی بستن کودکان و عروسی و سوگواری، آن‌ها را می‌خوانند.

## بخش‌ها و نسخه‌های خرده اوستا
نسخه‌هایی که از خرده‌اوستا در دست است؛ یکی نیست و در برخی، دعاهایی افزوده دارد و در بخشی دیگر ندارد. به همین‌گونه میان خرده‌اوستاهای در دست در هندوستان و ایران نیز چندگونی دعاها دیده می‌شود و دشوار می‌توان دو نسخه از این نسک را یافت که محتوی یکسانی داشته باشد. تنها بخش ثابت در همهٔ خورده‌اوستاها *[[هرمزدیشت]]* است. مفسرین اروپایی بخش‌های دیگر اوستا را نیز به خرده‌اوستا چسبانده‌اند؛ ولی ابراهیم پورداوود خرده‌اوستا را بخش‌های زیر می‌داند:
# اشم وهو-یتا اهو
# نیرنگ کشتی‌بستن
# سروش‌باژ
# هوشبام
# پنج‌نیایش
# پنج‌گاه
# دوسی‌روزه
# چهارآفرینگان

## پانویس

## منابع
* ابراهیم پورداوود؛* خرده اوستا*
* 

رده:اوستا
رده:متون زرتشتی
رده:نسک‌های اوستا
فهرست روشن‌ترین ستارگان

این فهرستی است از روشن‌ترین ستارگان آسمان شب به ترتیب از پرنورترین به کم‌نورترین است. این فهرست تا قدر ظاهری ۲ ادامه دارد.
قدر ظاهری همهٔ ستارگان به درخشندگی و دوری آنها از ما وابسته است.
برای نمونه ستارهٔ سهیل در اصل بسیار روشن‌تر از ستارهٔ شباهنگ است ولی بخاطر این‌که سهیل در سنجش با شباهنگ از ما خیلی دورتر است قدر ظاهری آن در مرتبه بعد از شباهنگ است.

برای مشاهدهٔ فهرست ستارگان بر اساس قدر مطلق به فهرست درخشان‌ترین ستارگان مراجعه کنید.

برای فهرستی از کلیه ستارگان شناخته‌شده در گذشته به فهرست نام‌های سنتی ستارگان بازگردید.

* ستارگان فوق متغیر هستند و قدر ظاهری اعلام شده میانگین است.

درخشندگی سیاره‌های تیر، ناهید، بهرام، مشتری و کیوان نیز در گسترهٔ همین جدول قرار دارند.

اگر همه ستارگان را در ۱۰ پارسکی (هر پارسک برابر است با ۳۰٫۱ میلیون میلیون کیلومتر) بچینیم درخشندگی ستارگان به این ترتیب خواهد بود:
# سهیل (درخشندگی آن ۱۹۰۰ برابر خورشید است)
# بزبان (یک غول سرخ است)
# کرکس نشسته
# شباهنگ (یک جفت کوتوله سفید به نام توله دارد)
# رجل قنطورس

## نام‌های دیگر
برخی از ستاره‌ها نام‌های گوناگونی در زبان پارسی دارند. گروهی از این نام‌ها از زبان پارسی میانه به ما رسیده‌اند مانند ونند، اپوش، تیر، تیشتر، سدویس، میخگاه، اسپور، بشن، یوغ، درفشه (درفشگ)، پسی، پها، پرک، اگست، پارند، مزده‌داد.
* شباهنگ: شِعرای یمانی، کاروان‌کُش، وَراهَنگ، شب‌کش، تیر، تیشتر.
* سهیل: پَرَک، اگست
* بزبان: عَیّوق، پارَند، مَزده‌داد، نگهبان.
* نگهبان شمال: سِماک رامح، حارس شمال، حارس‌السماء.
* کرکس نشسته: نسر واقع، وَنَند.
* کرکس پرنده: نسر طائر، یوغ (در پارسی میانه)
* پای شکارچی: رجل‌الجبار، رجل‌الجوزا
* شانه گاوران: منکب الجوزا
* قلب عقرب: سَدویس، اپوش، دل
* رأس پیکر پسین: رأس التوأم المؤخر
* رأس پیکر پیشین: رأس التوأم المقدم.
* جمع رأس پیکر پسین و رأس پیکر پیشین را در پارسی میانه رَخوَت می‌نامیدند.
* ابط الجوزا: یدالجوزا، بَشن
* شوله: دِرَفشه (درفشگ)
* سماک اعزل: اسپور
* دبران: پسی (پَسیگ)، پَها، چشم گاو
* هقعة‍الجوزا: بُزیسر
* شرطین: پَدیسپَر
* ستاره قطبی: جدی، میخگاه
* قائد: قائد بنات النعش، راهنمای هفت‌اورنگ
* شانه ارابه‌ران: (منکب ذی‌العنان)
* ناطح: رأس حَمَل
* دنب: ردف

## منابع

* هاج، پاول، *ساختار ستارگان و کهکشانها،* ترجمه توفیق حیدرزاده، تهران: سازمان جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، چاپ دوم، ۱۳۷۲خ، ص۳۰۲.
* دگانی، مایر، *نجوم به زبان ساده،* جلد ۱ و ۲، ترجمه محمدرضا خواجه‌پور، تهران: سازمان جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، چاپ ششم ۱۳۷۴خ، صص۱۶۹–۱۸۶.
* لغتنامه دهخدا.
* بهار، مهرداد: *پژِوهشی در اساطیر ایران،* پاره نخست و دویم، چاپ سوم، نشر آگه، تهران ۱۳۷۸، صص۵۷–۶۷.
* آکادمی علوم فضایی ایران 

* Bright Star Catalogue 

رده:فهرست‌های بزرگ‌ترین‌ها در اخترشناسی
رده:فهرست‌های ستارگان
فهرست صورت‌های فلکی

به گروهی از ستاره‌ها که در تجسم انسان شکل و پیکربندی مشخصی را تشکیل داده باشند صورت فلکی یا پیکر آسمانی می‌گویند.

صورت‌های فلکی در فرهنگ‌های گوناگون حضور داشته‌اند و طی گذشت زمان تغییراتی هم در تقسیم‌بندی، تعداد و نامگذاری آن‌ها صورت گرفته‌است. جدول زیر نام‌های فارسی صورت‌های فلکی امروزی را نشان می‌دهد:

## لیست صورت‌های فلکی
در زبان فارسی برای دسته‌ای از صورت‌های فلکی (پیکرهای آسمانی) که از قدیم شناخته شده بودند نام‌های گوناگونی بکار رفته است. بسیاری از آن‌ها انواع نام‌های عربی یا فارسی به‌کاررفته در متون قدیمی‌تر هستند. این نام‌های مترادف و برابرهای انگلیسی آن‌ها در زیر می‌آیند:

SQ۲

SQ۲

SQ۴

SQ۲

## جستارهای وابسته
* فهرست پیکرهای آسمانی بر اساس وسعت
## منابع
منابع نام‌های جدول: 
* فراس، نایجل، *آسمان شب،* ترجمه علی رؤوف، تهران: چاپ دوم ۱۳۶۹، صص ۷۵-۷۸.
* لغتنامه دهخدا.
* ترجمه عجایب‌المخلوقات قزوینی.
* دانشنامه رشد.http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=صور+فلکی&SSOReturnPage=Check&Rand=0
* آکادمی علوم فضایی ایران 

رده:صورت‌های فلکی
رده:فهرست‌های صورت‌های فلکی
پیکرهای آسمانی
زبان تونگایی

**تونگایی** یکی از زبان‌های اقیانوس آرام است که در کشور تونگا صحبت می‌شود. این زبان با ۱۰۰۰۰۰ گویشور زبان ملی تونگا است.

واژه «تابو» که از راه انگلیسی وارد فارسی شده است واژه‌ای تونگایی است.

## ریشه‌شناسی
تونگایی یکی از زبان‌های شاخه پولی‌نزیایی از خانواده زبان‌های استرونزیایی است. از دیگر زبان‌های این شاخه می‌توان از زبان هاوایی، ساموآیی و زبان تاهیتی نام برد. خود شاخه پولی‌نزیایی نیز به چند زیرشاخه بخش می‌شود که یکی از این زیرشاخه‌ها، زیرشاخهٔ زبان‌های تونگی‌تبار (Tongic) نام دارد. در زیرشاخه تونگی‌تبار دو زبان وجود دارد یکی زبان تونگایی یکی زبان نیوویایی.

این زبان همچنین در سده پانزدهم و شانزدهم میلادی در پی اشغال جزیره والیس توسط تونگا بر زبان اووین اثر گذاشت.

## نوشتار

### تاریخچه
نخستین تلاش‌ها برای نوشتن این زبان توسط ویلم اسخاوتن و ژاکوب لو مایر از کمپانی هند شرقی هلند در نخستین ورودشان به تونگا در سال ۱۶۱۶ صورت گرفت. آنان تنها شمار اندکی اسم و فعل را با به‌کارگیری آوانگاری زبان هلندی به نگارش درآوردند و فهرستی نوشتند که بعدها آبل تاسمان به کمک آن توانست در تاریخ ۲۰ ژانویه ۱۶۴۳ با بومیان جزیره تونگاتاپو ارتباط برقرار کند اگرچه بومیان جزیره سخنان وی را به خوبی نفهمیدند زیرا واژه‌هایی از دیگر زبان‌های پلی‌نزیایی به فهرست افزوده شده بود.

### الفبا
زبان تونگایی امروزه از نسخه‌ای از خط لاتین بهره می‌برد.

## آواشناسی

### همخوان‌ها

### واکه‌ها

## دستور زبان
در این زبان مثنی وجود دارد.

## ادبیات
انجیل به زبان تونگایی ترجمه شده است. همچنین هفته‌نامه‌ها و ماهنامه‌هایی به این زبان منتشر می‌شوند.

## تقویم
تقویم تونگایی دارای سیزده ماه است.

## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی با استفاده از Planet Tonga

رده:زبان‌های پلی‌نزیایی
رده:زبان‌های تونگا
رده:زبان‌های تونگی
رده:زبان‌های فعل-فاعل-مفعول
تونگایی
دژ هالیدزور

**دژ هالیدزور** () نام دژی در کناره غربی شهر کاپان ارمنستان در استان سیونیک است.

این دژ بر روی تپه‌ای در جنوب رود وُغجی قرار گرفته است. این ساختمان در اوایل سده ۱۷ به‌عنوان یک صومعه ساخته شده بود و بعدها به عنوان یک دژ برای خاندان ملیک پارسادانیان به کار گرفته شد.

دژ هالیدزور در سال ۱۷۲۰ مرکز نبردهای آزادی‌بخش شد.

## منابع

وب‌گاه استان سیونیک
## پیوند به بیرون
* Armeniapedia.org: Halidzor Fortress
* The official website of Kapan: Halidzor
* Syunik Regional Website: Halidzor

رده:جاذبه‌های گردشگری در استان سیونیک
رده:دژها در ارمنستان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان سیونیک
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های کامل‌شده در سده ۱۷ (میلادی)
رده:قلعه‌ها در ارمنستان
رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در ارمنستان
نوردوز

**نوردوز** یکی از مناطق مرزی در شمال استان آذربایجان شرقی است که از حوالی روستای دوزال بخش سیه‌رود شهرستان جلفا واقع شده است.

## موقعیت جغرافیایی
این روستا در کنار رودخانه ارس در مرز ارمنستان واقع شده است و دارای یک بازارچه پایانه مرزی بزرگ و دارای مساحت ۸ هکتار است.

## پوشش گیاهی
پوشش گیاهی منطقه نوردوز بیشتر درختچه‌های گز همراه با سنجد رامنوس است. دیگر درختچه‌های عمده منطقه افرا و زرشک و تک‌درخت‌های داغداغان و بنه است.

## افتتاحیه
پل مرزی نوردوز از شاهراه‌های اصلی واردات به ارمنستان است و بازارچه مرزی نوردوز نیز میان ایران و ارمنستان شهریور ماه سال ۱۳۷۴ گشایش یافت.
سالانه حدود دو میلیون نفر از طریق این نقطه مرزی به کشور ارمنستان سفر می‌کنند. به دلیل آب و هوای بی نظیر این منطقه و نیز نزدیکی به زیارتگاه «سید محمد آقا» هر هفته روزهای پنجشنبه و جمعه، این منطقه پذیرای انبوهی از مردم این استان و استان‌های همجوار می‌باشد. از محصولات مهم این روستا می‌توان به انواع انار ترش و شیرین و انار قزوینی اشاره نمود.

صادرات گاز ایران به ارمنستان از این نقطه مرزی انجام می‌گیرد.
مردم نوردوز به زبان ترکی آذربایجانی سخن می‌گویند.
## گذرگاه مرزی
گذرگاه مرزی نوردوز یک گذرگاه مرزی بین ایران و ارمنستان است که در شهرستان جلفا استان آذربایجان شرقی قرار دارد.[۱] این گذرگاه مرزی در فاصله ۱۶۰ کیلومتری تبریز مرکز استان و فاصله ۱۰۰ کیلومتری شهر جلفا واقع شده است

## منابع

* 

رده:روستاهای شهرستان جلفا
زیبادشت بالا

**زیبادشت بالا** (زیبادشت)محله‌ای است واقع در شهرک گلستان که از غرب به بزرگراه آزادگان منتهی می‌شود. محله زیبادشت در مجاورت دهکده المپیک ، منشعب از بلوار دهکده المپیک که مهمترین مسیر ورود به این محله و اتصال آن به محلات دیگر است. زیبادشت شرقی ترین محله منطقه ۲۲ تهران و یکی از محله های قدیمی تر این منطقه که سابقا عضوی از بخش کن به حساب می‌آمده است.زیبادشت با دسترسی بسیار خوب و آسان به ایستگاه های اتوبوس و تاکسی و با دارا بودن بوستان های متنوع ، میدان‌های تره بار ، سینما و درمانگاه زندگی را برای ساکنان خود بسیار آسوده و امین کرده .

## تاریخچه
این محله در اراضی سیاهدشتک از توابع بخش کن واقع است که طبق مصوبۀ مجلس شورای اسلامی، قطعات مسکونی آن به مساحت ٢٠٠ متر مربع به عنوان جایگزین به مالکین اراضی متصرفی کارخانه سیمان ری داده شد.
زیبادشت بالا در سالهای ١٣٦٠ تا ١٣٩٠ که مصادف با اوج ساخت و سازهای مسکونی و مهاجرت سکنه به این منطقه بود، از ٣ بخش مسکونی شامل بلوک A  و بلوک B  و بلوک C  تشکیل می شد ولی در تقسیمات جدید شهرداری منطقه 22، بخش مسکونی مربوط به بلوک A از محله زیبادشت مشتق و به شهرک گلستان ملحق شد.خیابان‌های فرعی با اسامی گلستان اول تا پنجم در جهت شرق به غرب مهمترین شریان‌های عبوری زیبادشت بالا را تشکیل می دهند. 
از نقاط مهم این محله، شهرک چشمه که در جنوب این محله واقع است و همچنین شهرک لاله و نیز مجتمع های مسکونی یاس و گلشن اشاره کرد.

## امکانات
**زیبادشت** دارای امکانات **رفاهی و تفریحی** متعددی از جمله بوستان جوانمردان ، اسکیت پارک المپیک ، سینمای چند بعدی جوانمردان ، شهربازی، سینمای دهکده المپیک و بوستان قبا اشاره کرد.‌

از این محله تا مجموعه ورزشی آزادی کمتر از ۱۰ دقیقه را ه است و کمتر از ۵ دقیقه زمان برای دسترسی به *امکاناتی* مانند کارتینگ ، پینت بال ، استخر، شهربازی و ارکید مجموعه آزادی نیاز است. 

**از امکانات رفاهی مهم**

می‌توان به ایستگاه تاکسی رانی میدان المپیک که دسترسی اسانی به میدان آزادی و مترو صادقیه را فراهم میکند ، ایستگاه های اتوبوس متعدد این منطقه ، جایگاه بنزین ۱۸۲ ، میدان میوه و تره‌بار ، بیمارستان نیکان ، چندین درمانگاه و داروخانه شبانه روزی اشاره کرد.

**اماکن علمی**

می‌توان به کتابخانه بزرگ المپیک و مدارس شهید بهشتی ، شهدای انتفاضه ، شهید زمانی ، سما و مهرماندگار اشاره کرد .همچنین دانشگاه های علامه طباطبائی و دانشگاه افسری امام حسین مجتبی در مجاورت این محله قرار گرفته اند.

## منابع

١- راه خودرو، نقشه ویژه ترافیکی تهران (مخصوص خودرو)، تهران ۱۳۸۳ خورشیدی.

٢- قانون تعویض اراضی سیاهدشتک، مصوبه ١٣٦٠/٧/٥ مجلس شورای اسلامی، ماده یک، تبصره ٣، روزنامه رسمی شماره١٠٦٧٦ ، تاریخ١٣٦٠/٧/٣٠، شماره پرونده ١/٨٧، دوره یک، جلد یک، صفحه٩٦

## پیوند به بیرون
قانون تعویض اراضی سیاهدشتک مصوب شورای انقلاب به اراضی دیگر
قانون راجع به واگذاری اراضی به‌طور معوض به مالکین اراضی متصرفی سیمان ری

رده:محله‌های تهران
رده:محله‌های منطقه ۲۲ تهران
میلان (ابهام‌زدایی)

**[[میلان]]** شهری در ایتالیاست.

**میلان** همچنین ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
## مناطق جغرافیایی درایران
* میلان (اسکو) روستایی در شهرستان اسکو 
* میلان (ماکو) روستایی در شهرستان ماکو 
* میلان (شادگان) روستایی در شهرستان شادگان

## افراد
* میلان کوندرا
* مرکوری میلان

## فیلم
* میلان (فیلم ۱۹۴۶)
* میلان (فیلم ۱۹۶۷)
* میلان (فیلم ۱۹۹۵)
* میلان (فیلم ۲۰۰۴)

## سایر موارد
* باشگاه فوتبال آ.ث. میلان، تیمی فوتبال در ایتالیا، میلان، که بین هوادارانش به **تیم میلان** مشهور است
* میلان (موشک ضد تانک)

رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی مکان‌ها
کرکس نشسته

**کرکس نشسته**، **وَنَنْد**، **نَسر واقع** یا آلفا شلیاق (α Lyr) (به انگلیسی:Vega) پنجمین ستارهٔ پرنور آسمان شب است. این ستاره زمانی ستارهٔ قطبی زمین بود و در ۱۲۰۰۰ سال دیگر نیز ستارهٔ قطبی خواهد شد، درست همان زمانی که انحراف آن به  برسد. این ستاره در پیکر آسمانی دیگ‌پایه (شلیاق) قرار گرفته‌است و به همراه دو ستارهٔ دیگر تشکیل مثلث تابستانی را می‌دهند. ونند را در ایران باستان نگهبان دروازه‌ها و گذرگاه‌های رشته‌کوه البرز می‌دانستند.

در سال ۱۹۸۳ توسط ماهواره اخترشناختی فروسرخ (IRAS) کشف شد که این ستاره را هاله‌ای از گرد و غبار فراگرفته که شاید در آینده از آن غبار، سیاره‌هایی تشکیل شوند. کرکس نشسته به طور گسترده‌ای توسط اخترشناسان مورد مطالعه قرار گرفته است و همین موضوع باعث‌شده تا به طور قطعی، این ستاره، تبدیل به دومین ستاره مهم آسمان پس از خورشید باشد. کرکس نشسته اولین ستاره‌ به استثنای خورشید بود که از آن عکس گرفته شد و همچنین، اولین ستاره‌ای بود که طیف آن ثبت شد. کرکس نشسته همچنین یکی از اولین ستاره‌هایی بود که فاصله آن از طریق اندازه‌گیری اختلاف‌منظر تخمین زده‌شد. این ستاره تحت عنوان خط پایه برای کالیبره کردن مقیاس روشنایی شیدسنجی مورد استفاده و کمک قرار می‌گیرد و یکی از اولین ستارگانی بود که برای تعریف نقطهٔ صفر در سیستم فوتومتریک یو‌بی‌وی از آن استفاده شد.

## منابع

* گروه اخترشناسی روجا
* Bright Star Catalogue
* ویکی‌پدیای انگلیسی:

رده:کرکس نشسته
رده:اجرام اچ‌آر
رده:اجرام اچ‌آی‌پی
رده:اجرام بایر
رده:اجرام فلمستید
رده:اجرام کاتالوگ هنری دراپر
رده:اجرام گلیز و جی‌جی
رده:ستارگان
رده:ستارگان دارای نام خاص
رده:ستارگان رشته اصلی کلاس A
رده:ستارگان لاندا گاوران
رده:ستاره‌های قطبی شمال
رده:ستاره‌های موجود در فهرست نظرسنجی بن
رده:صورت فلکی شلیاق
رده:قرص‌های پیرا-ستاره‌ای
رده:متغیرهای دلتا سپری
اهورامزدا

**اَهورامَزدا** (به اوستایی: «مَزدا اَهورَه») (و نیز با نام‌های: **اهورا**، **اورمَزد**، **هورمَزد**، **اورمُزد**، **هورمُز** و **هُرمُز** و **ورمز**) نام آفریدگارِ نِکویی‌ها و دادار و پروردگارِ همهٔ هستی در آئین مَزدَیَسنا است. او الوهیت و الهه آفرینش در این دین است.

## واژه‌شناسی
«اهورامزدا» واژه‌ای برآمده از دو واژهٔ جداگانه «اَهورا» و «مَزدا» است که ریشهٔ آن به زبان اوستایی کهن در گاتاها بازمی‌گردد. در گاتاها گاه ترکیب «اهورا مزدا» جدا از هم و به شکل تنهای «اهورَه» یا «مزدا» آمده است ولی در موارد کنار هم ترکیب «مزدا اهورَه» کاربرد فراوان‌تری دارد. واژهٔ اهورامزدا به گونهٔ «مزدا اهوره» یا «مزدا» ۱۵۵ بار در گاتاها بازگو شده است. اهورا به معنای سرور، و مزدا به معنای خِرَد است.

## ویژگی‌های اهورامزدا
به باور زرتشتیان، اهورامزدا آفرینندهٔ جهان است. مزدیسنان اهورامزدا را می‌پرستند. اهورامزدا خالق و داور همهٔ چیزهای مادی و معنوی و نیز آفرینندهٔ روشنی و تاریکی و برقرارکنندهٔ نظم هستی (اَشَه) است.

## اهورامزدا و باورها
### در گات‌ها

### در مزدیسنا
بر اساسِ کتابِ بندهشن که در اواخر دورهٔ ساسانیان نوشته شده، نیروی مخالفِ اهورامزدا و زایندهٔ بدی‌ها را اهریمن معرفی می‌کند.

### در زروانیسم
[بندانگشتی|300x300پیکسل|[سنگ‌نگاره اهورامزدا و اردشیر بابکان|سومین سنگ‌نگارهٔ «دیهیم‌ستانی» چهارمین سنگ‌نگارهٔ اردشیر از اهورامزدا، کنده شده در نقش رستم. اردشیر و اهورامزدا سوار بر اسب در برابر یکدیگر، جسد اردوان و اهریمن زیر سم اسبان اردشیر و اهورامزدا، اردشیر درحال دریافت حلقهٔ پادشاهی از اهورامزدا.]]
در باورِ زروانیان، اهریمن برادر و رقیبِ اهورا مزدا و پسر زروان و دارای هویتی جداگانه از اهورا مزدا است.

بر پایهٔ باورهای کهنِ زروانی و دیگر دین‌های پس از آن چون مانویان «اهورامزدا و اهریمن هردو زادهٔ زروان (خدای زمان) بودند و جهان عرصه جنگ این دو نیروی نیک و بد است ولی سرانجام چیرگی در پایانِ جهان با اهورامزداست و چون اهورامزدا پاکی مطلق است بدی در او راه ندارد. پس هر آنچه که بد است اهریمنی است.» البته این سخن در هیچ جای گاهان نیست و زُروان در زبان اوستایی تنها به معنای *زمان* است و ارتباطی با خداوند ندارد.

## جستارهای وابسته
* آریمانیوس
* زروان (ایزد)
* فرهنگ ایرانی
* اشا
* زرتشت
* مزدیسنا

## منابع

## پیوند به بیرون

* نسخهٔ وب: گاتاهای زرتشت

رده:ایزدان ایران باستان
رده:ایزدان مزدیسنا
رده:خدا
رده:خدایان آفرینش
رده:مفاهیم خدا
رده:نام‌های خدا در مزدیسنا
رده:نام‌های خدا
رده:واژه‌ها و عبارت‌های فارسی
رده:خدایان خرد
قدر

**قَدر** به معنی ارزش، کاربردهایی از قرار زیر دارد:
* قدر (سوره)، سوره‌ای از قرآن
* شب قدر
* قضا و قدر
* قدر مطلق (ریاضی)
* قدر تابش‌سنجی
* قدر (ستاره‌شناسی):
** قدر ظاهری، در ستاره‌شناسی
** قدر مطلق (ستاره‌شناسی)
* قدر ۱۱۰، موشکی ساخت ایران

## جستارهای وابسته
* درخشندگی
قدر (اخترشناسی)

**قدر** یا **بُرز **در دانش اخترشناسی یک کمیت بدون بعد است که برای اندازه‌گیری درخشش یک جرم آسمانی در یک باند مشخص از طیف الکترومغناطیسی به‌کار می‌رود که اغلب طیف مرئی یا فروسرخ را در بر می‌گیرد.

قدر یک مقیاس لگاریتمی است و در هر گام از قدر، درخشش جرم بر پایه پنجمین ریشه عدد ۱۰۰ یا تقریباً ۲٫۵۱۲ تغییر می‌کند. برای نمونه ستاره‌ای با قدر ۱ دقیقاً ۱۰۰ برابر روشن‌تر از ستاره‌ای با قدر ۶ است. هر چقدر ستاره‌ای درخشان‌تر باشد عدد قدر آن کوچک‌تر است و قدر درخشان‌ترین اجرام آسمانی منفی است.

فروغ هر ستاره‌ای به دو دستهٔ قدر ظاهری و قدر مطلق بخش می‌گردد. خورشید دارای قدر ظاهری ۲۷− و شباهنگ که درخشان‌ترین ستاره در شب‌های تاریک است، دارای قدر ظاهری ۱٫۵− است. قدر ظاهری برای ماهواره‌های موجود در مدار زمین نیز به‌کار می‌رود، به گونه‌ای که قدر ظاهری ایستگاه فضایی بین‌المللی گاهی به ۶− نیز می‌رسد.

## جستارهای وابسته
* فهرست روشن‌ترین ستارگان

## منابع

* هاج، پاول، *ساختار ستارگان و کهکشانها، * ترجمه توفیق حیدرزاده، تهران: سازمان جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، چاپ دوم، ۱۳۷۲خ، ص۱۵.

رده:اخترشناسی رصدی
رده:مفهوم‌ها در اخترشناسی
رده:مقیاس‌های اندازه‌گیری لگاریتمی
رده:یکاهای اندازه‌گیری در اخترشناسی
ارابه‌ران

**ارابه ران** (به انگلیسی: **Auriga**) یک صورت فلکی در نیمکره‌ی شمالی آسمان است. این صورت فلکی در شب های زمستان به طور برجسته تری در آسمان مشخص است.

در بالای سر صورت فلکی گاو، چند ضلعی بزرگی به نام ارابه ران قرار دارد. 

## ستاره ها
**[[سروش (ستاره)|سروش]] (عیوق، Capella):**  درخشان‌ترین ستارهٔ این پیکر آسمانی، سروش است که ششمین ستارهٔ درخشان آسمان می‌باشد. عیوق در ادبیات فارسی استعاره از بلندای آسمان و کمال است. ستاره‌ای که از نظر رنگ شبیه به خورشید، ولی در حقیقت بسیار بزرگ‌تر از آن است و بر بازوی راست ارابه ران قرار دارد. 

**[[منکب ذی‌العنان|منکب ذی العنان]] (Menkalinan):** بعد از سروش، از نظر درخشش، ستارهٔ منکب ذی العنان است که در شانهٔ ارابه ران قرار دارد. 

## اجرام عمقی آسمان
در مرکز این پیکر، چندین خوشهٔ باز و کم نور (m38,m36) قرار دارند که با چشم غیر مسلح قابل رویت اند.

## افسانه
ارابه ران، همیشه افساری در دست و یک بز و دو بزغاله به همراه دارد. در یکی از داستان‌ها، ارابه ران همان هفستوس، پسر لنگ زئوس و هرا است. هفستوس، خدای آتش و حامی هنرمندانی بود که با فلز و آهن کار می‌کردند. او، به دلیل اینکه پیمودن مسافتهای طولانی با پای لنگ برایش دشوار بود، ارابه را اختراع کرد.

## منابع

رده:صورت‌های فلکی شرقی
رده:صورت‌های فلکی شمالی
رده:صورت فلکی ارابه‌ران
رده:صورت‌های فلکی
رده:صورت‌های فلکی ذکرشده بطلیموس
نپی

**نُپی** یا **نِبی** نام پارسی قرآن است. نپی را به فتح و کسر نون هم گفته‌اند. **نپی‌جو** را قرآن‌پژوه و دانشجوی قرآن و علوم قرآنی می‌نامند.

ریشهٔ *نپی*، *چند پند* بوده که به مرور زمان به نپی مبدل شده است.

در پارسی میانه واژه نیبگ (nibeg) واژه رایجی به معنی کتاب در کل بوده است (در معنی سنگ‌نوشته یک‌بار به‌کار رفته است). در پارسی نو واژه نِبی یا نُبی به معنی قرآن تحول‌یافته همین واژه پارسی میانه است.

همانگونه که مسیحیان از آغاز کتاب انجیل را bible به معنی کتاب نامیدند ایرانیان نیز قرآن را در زبان خود نبی یعنی کتاب نام نهادند.
## پانویس

## منابع
* محمدتقی راشدمحصل، *کتیبه‌های ایران باستان*، ص ۱۳.
* لغتنامه دهخدا
* رجب‌علی مظلومی، *علوم قرآنی*.
* فصلنامه ترجمان وحی، چاپ قم.
* نشریه موسسه پژوهشگران جوان نانو

رده:قرآن
شهرستان آب‌شوران

**شهرستان آب‌شوران** (در آذری: آبشِرون) (به ترکی آذری *Abşeron*) نام شبه جزیره و بخشی در جمهوری آذربایجان است که در شبه‌جزیره آب‌شوران جا گرفته‌است. آب‌شوران دارای تأسیسات نفتی است و ساخت فرآورده‌های نفتی باعث رشد اقتصادی منطقه گردیده‌است.

این شبه جزیره ۶۰ کیلومتر به سمت شرق در دریای مازندران پیشروی دارد و عرض شبه جزیره به ۳۰ کیلومتر می‌رسد. نام آبشوران پارسی است و به معنای آب‌های شور است. بسیاری از نام‌های مناطق مختلف آذربایجان دارای ریشه فارسی هستند و این امر به علت پیشینه فرمانروایی ایران بر منطقه قفقاز می‌باشد که در دوران قاجار رو به افول نهاد.

آب‌شوران به سبب وجود تاکستان‌ها و باغ‌های میوه و انجیر شهرت فراوانی دارد. آبشوران در راستای شرقی رشته کوه قفقاز قرار دارد به همین سبب دارای تپه ماهورهای فراوان و همچنین دریاچه‌های نمک است. آب‌شوران جمعیتی بالغ بر ۹۰۰۰۰ نفر دارد و گستره آن ۱۳۶۰ کیلومتر مربع است. مرکز بخش شهر خردلان است. مردم آبشوران از تبار پارسی (تات) هستند. و تا حدود سال ۱۹۲۰ (میلادی) بیشینهٔ آنها به زبان پارسی و گویش تاتی اران سخن می‌گفتند. تات‌های اران، که خود را پارس می‌نامند. از زمان ساسانیان در جزیره **آبشوران** و دیگر مناطق اران سکونت دارند. زبان آن‌ها از شاخه پارسی‌تبار (زبان‌های جنوب خاوری ایرانی) است. این گروه را باید با تات‌های ایران که زبانی از شاخه ایرانی شمال غربی دارند یکی دانست . در سرشماری‌های جمهوری آذربایجان تات‌ها را جزو قومیت آریایی به‌شمار می‌آورند.

## منابع
ویکی‌پدیای انگلیسی


رده:تات‌های قفقاز
رده:زبان فارسی در قفقاز
رده:شهرستان‌های جمهوری آذربایجان
شهرستان کلبجر

**شهرستان کَلبَجَر** (لاتین: Kəlbəcər rayonu) یکی از هفتاد و چهار رایون تشکیل دهنده جمهوری آذربایجان است.

این رایون در سازش سه جانبه جمهوری آذربایجان، روسیه و جمهوری ارمنستان روز ۲۵ نوامبر از نیروهای ارتش ارمنستان تخلیه و به ارتش جمهوری آذربایجان تحویل داده شد.    مردم این شهرستان آذری هستند.

## منابع
ویکی‌پدیای انگلیسی

## پیوند به بیرون
* نقشه کلباجار

رده:شهرستان کلبجر
رده:جمهوری آذربایجان
استان مارتاکرت

**استان مارتاکرت**  نام یکی از هشت استان جمهوری آرتساخ است. در ۶۳ کیلومتری شمال استپاناکرت واقع است. تا ۱۹۳۹ جرابرد نام داشت. از ۱۹۳۰ شهرستان شد.

## جغرافیا
استان مارتاکرت ۱٬۷۹۵٫۱۰ کیلومتر مربع مساحت و ۱۸٬۹۶۳ نفر جمعیت دارد  واقع شده‌است.

۲ شهر و ۵۷ روستا دارد. به‌طور متوسط در هر کیلومترمربع ۲۶ نفر ساکن هستند.

## آب وهوا
بندانگشتی|دریاچهٔ سد|راست

اقلیمش در بسیاری جاها سرد ملایم و در بلندی‌ها سرد است. دمای میانگین در ژانویه ۱ تا ۱۰- درجه و در ژوئیه ۱۰ تا ۲۵ درجه‌است. بارندگی سالانه ۴۰۰ تا ۹۰۰ میلی‌متر است. رودخانهٔ ترتر و خاچین از اراضی آن می‌گذرد.

## محیط زیست
۴۴٪ مساحت شهرستان را بیشه‌زار (بلوط، پسته، صمغ و ...) تشکیل می‌دهد. چمنزارهای آلپی نیز موجود است. حیواناتی چون بز کوهی، سنجاب و خرس در آنجا زندگی می‌کنند. از پرندگانش نیز می‌توان قرقاول و دراج را نام برد.

## اماکن باستانی
از بناهای باستانی آن اماکن زیر را می‌توان نام برد.

## نگارخانه

Image:Charektar004.JPG|رودخانه ترتر
Image:Gandzasar monastic complex NKR.jpg|صومعه گنج‌سر
Image:Gandzasar Monastery.JPG|صومعه گنج‌سر


## منابع

* http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Martakert_Province&oldid=444123641

استان مارتاکرت
رده:استان‌های جمهوری آرتساخ
مسجد عیدگاه

**مسجد عیدگاه** میان باغ علیمردان و چمن حضوری در شهر کابل افغانستان قرار دارد. این مسجد در سال ۱۳۱۱ ه‍.ق بنا نهاده‌شده و کار تعمیر آن در سال ۱۳۱۵ ه‍.ق پایان یافت. در دیوار مسجد کتیبه سنگی وجود دارد که در آن تمام خصوصیات درج است. درین مسجد غیر از ادای نماز اجتماعات و جرگه‌های رسمی نیز برگزار می‌شد مثلاً جنگ با بریتانیا جهت استرداد استقلال افغانستان از منبر سنگی همین مسجد اعلان شد؛ و دیگر جرگه‌های قومی و فیصله‌های عمومی درهمین مسجد صورت می‌گرفت.

شرق باغ علیمردان و شمال‌غرب چمن حضوری این مسجد در چمن حضوری مقابل جوی مستان طرف جنوب پل محمود خان منطقه وسیع را اشغال نموده عمارت مسجد به صورت طولانی شمالاً جنوباً بداخل هفتاد وشش گنبد خورد ویک گنبد بزرگ و یک رشته رواق‌ها وکمانها ساخته شده و دارای منارها و محراب‌های منقش و یک محراب بزرگ مرکزی ودو محراب خورد پائینی بوده و ده مناره‌های خورد و بزرگ دارد. صرف سر گنبد بزرگ و سطحی آهن‌پوش بوده بقیه تمام گنبدهای مذکور کاهگل است و پیشروی مسجد به طول آن تراسره یا صوفه به فرش سنگ مرمر سفید دارا است. مسجد مذکور تقریباً یکمتر بلندتر از صحن حیاط ساخته شده و قبلاً صحن مسجد مذکور با دیوار خشتی محدود شده‌بود. به سمت شرق سه دروازه درآمد بزرگ با کمان‌های گج‌بری شده و تزئین شده که دارای اصالت تاریخی بود و جود داشت. متأسفانه بعد از کودتای ثور ۱۳۵۷ ازبین رفت و گل و بته و درخت آن کشیده‌شد صحن حیاط قیر و بتن گردیده‌ بود ، اما بعد در دوارن داکتر محمد اشرف غنی ریس جمهوری این کشور دوباره بازسازی شد و تمام جذییات قبلی خود را به خود گرفت دروازه ها خشتی ساخته شد و هم چنان صحن آن مسجد دوباره گل و چمن کاشته شد است .

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیای انگلیسی

رده:مسجدهای تسنن در افغانستان
رده:مسجدهای سده ۱۶ (میلادی)
رده:مسجدهای کابل
رده:مسجدهای کامل‌شده در ۱۸۹۳ (میلادی)
رده:جاذبه‌های گردشگری افغانستان
بوستان‌سرای

**بوستان سرای** از جمله ساختمان‌های دوره امیر عبدالرحمن‌خان در افغانستان بوده که در سال ۱۸۲۲ م به وسیله معماران قندهاری ساخته شده است. در اول چوپ‌پوش و مقر پذیرایی مهمانان ویژه و شخصی امیر صاحب بود. امیر مهمانان را در همین جا بحضور پذیرفته و دیدار مینمود. او به این ساختمان علاقه ویژه داشته و از همین سبب وقتی که امیر عبد الرحمن خان فوت می‌نماید پسرش امیر حبیب‌الله پیکر پدرش را درین عمارت که دلخواهش بود دفن نمود.

## منابع
رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
زیارت شیخ سعدالدین احمد انصاری

شیخ سعدالدین احمد انصاری، فرزند مولانا عبدالغفار فرزند مولانا عبدالکریم، از عرفای قرن 12- 13هـ . ق است که نسبش‌ به معاذبن جبل انصاری می‌رسد‌ . از سوی دیگر نسب او را به امام زین‌العابدین (رض) بن امام حسین (ع) نیز رسانده‌اند . او در سال 1140 هـ . ق در ده یحیای کابل،دیده به جهان گشوده‌ و در سال 1225هـ . ق در همان‌جا چهره در خاک کشید .

‌‌‌   شیخ سعدالدین، در نوجوانی نزد پدر به فراگیری علوم فقه و کلام پرداخت، هنوز چندی نگذشته بود که وجد و جذبه دامنگیرش شد (هروی، 1373: 43) و با سپری شدن نُه سال، راهی بیت‌الله شد. او بعد از این‌که مناسک حج را در بین سال‌های 1169- 1173 به جا آورد- و اجازۀ ارشاد، در طریقۀ نقشبندیه (همان: 160) وقادریه را از شیخ محمد سمان‌ مدنی کسب کرد- به وطن برگشت و تا آخر عمر به ارشاد خلق پرداخت . او در تصوف و عرفان به مرتبۀ والایی رسیده و طریق تازه‌ای را در این مکتب اساس گذاشته است .

‌‌‌   هروی، تعداد مریدان شیخ سعدالدین را تا سال 1224هـ . ق در حدود «سی هزار» گفته است (همان:180). در زیادی مریدان او شکی نیست؛ زیرا مردم- مناطق مختلف- افغانستان با وی بیعت کرده بودند؛ ولی سخن هرویدر این باره‌ به هیچ وجه درست نیست.

‌‌‌   شیخ سعدالدین، علوم اسلامی، زبان عربی، علوم بلاغی و علوم متداول زمان خویش را نیکو می‌دانست و آثار شاعرانی چون عطار، مولوی، حافظ، ابن عربی و سایر بزرگان عرفان ‌را پیش چشم داشت؛ ‌در بین آن‌ها به مولوی و حافظ بیشتر علاقه‌مند بود و در جای‌جای، سخنان ایشان را نقل و نقد کرده ‌است.‌‌‌

‌‌‌   شیخ سعدالدین، سی‌وشش کتاب‌ و مقاله نوشته‌، از جمله هفت‌ دیوان، دو مثنوی؛‌ بیشتر کتاب‌ها و مقالات او به زبان فارسی‌ است، ولی کتاب *معدنِ وحدت* و رساله‌‌هایی چون درود تاتار شریف، حبل‌المتین و رسالۀ خواص را به زبان عربی نوشته و اشعار تازه‌ به زبان عربی نیز سروده است.

‌‌زیارتگاه شیخ سعدالدین احمد انصاری معروف به حاجی صاحب ده یحیی، شیخ ده یحیی و یا حاجی صاحب شورش عشق در افغانستان واقع‌شده است. در ولایت کابل ولسوالی ده سبز در قریه‌ای که به اسم شیخ سعدالدین مسما .

محیط دژ  در حدود دونیم جریب زمین بوده، از حصهٔ نصف محیط ساختمان زیارت و مربوطانش آغازشده، حیاط به دو بخش تقسیم‌شده که ما بین به‌صورت خیابان و دو طرف باغچه و خیابان بوده عقب آن‌ها گورستانی و بعد آن تعمیر مسجد و مزار و در وسط احاطه مسجد بزرگ جامع گنبد پوش و به‌طرف جنوب مسجد جامع، مسجد دیگری است.

به‌طرف شمال مسجد جامع، رهرو احاطهٔ پیش روی مزار است که این رهرو داخل احاطهٔ مذکور شده و بعداً داخل گنبد می‌شود، اطراف گنبد چندین حجره‌های خورد منظم دارد، در بین گنبد که بالای پخته کاری آن تماماً تخته سنگ مرمر نصب بوده و حالا جز بعضی تخته‌های سنگ افتاده چیز دیگری از آن باقی نیست، اولاً مزار خود بزرگوار است که اطراف مزار به‌صورت صندوق و دارای کناره سنگ مرمر است.

رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
مسجد چوبفروشی

**مسجد چوبفروشی** کابل در سال ۱۳۰۳ ه ق ساخته شده که پیش‌تر بنام «مسجد نورالاسلام» مشهور بود. مسجد مذکور از سنگ، خشت پخته، گچ، آهن، چونه و چوب ساخته شده و دارای کمانها، رواقها و گنبدها بوده و در پهلوی خود عمارت گنبدی علیحده دارد بنام مدرسه که با مرور ایام دارالحفاظ، جمعیت العلما و منسوبین علوم دینی بود. در اثر جنگ‌های اخیر افغانستان ویران شده‌است.

## جستارهای وابسته
فهرست مساجد
## منابع

چوبفروشی
آرامگاه محمد نادرشاه

**آرامگاه نادرشاه** نام آرامگاه محمد نادر شاه (پدر محمد ظاهرشاه) است که در شهر کابل در کشور افغانستان واقع است.

این آرامگاه در فراز تپه مرنجان با شکل و اسلوب نوین بنا یافته و گنبد کبود آن از خشت پخته، کاشی و باقی از سنگ مرمر ساخته شده است.

عمارت مذکور در دوره سلطنت محمدظاهرشاه بعد از سال ۱۳۱۳ (قمری) ساخته شده است.

## منابع
* http://www.lonelyplanet.com/afghanistan/kabul/sights/cemeteries-memorials-tombs/mausoleum-nadir-shah

## پیوند به بیرون
* https://www.google.com/search?q=King+Nadir+Shah+Mausoleum&tbm=isch&tbo=u&source=univ&sa=X&ei=Pon5Ur2DKsjg2gWxsYCgBw&ved=0CEgQsAQ

رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
رده:آرامگاه‌های افغانستان
رده:کابل
مسجد گذری

**مسجد گذری** در بازار سراجی شهر کابل در جوار یک آهنگری واقع است و این مسجد نیز در زمان اورنگ‌زیب پادشاه گورکانی هند ساخته شده و تاکنون عمارت آن پابر جا بوده اما در جنگهای دهه‌های پایانی سده بیستم افغانستان آسیب دیده است.

گذری
رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
قلعه بالاحصار (کابل)

**بالاحصار** یا **بالاحصار کابل** نام قلعه‌ای باستانی در شهر کابل، افغانستان است. طی کاوش باستان‌شناسهای فرانسوی، قدمت آن به سده دوم پیش از میلاد باز میگردد. این قلعه دارای ۲۲ برج است و از زمان تیمورشاه الی عبدالرحمن خان پایتخت و محل اقامت شاهان افغانستان بود. 
[بندانگشتی|[شاه شجاع درانی، آخرین حاکم امپراتوری درانی، در دربار خود در بالاحصار نشسته است.]]

## تاریخچه
تاریخ ساخت این قلعه به حدود قرن ۲ میلادی می‌رسد. این دژ یا دیوار/حصار در حدود سه قرن (از قرن دوم تا پنجم مسیحی) آبادی روی پشته بالاحصار به شکل اثر مذهبی ساخته شده که نقاط مجاور می‌توان آن را نیایشگاه بودائی خواند که احتمالاً بعید نیست که شالوده اولین قلعه جنگی در همین زمان بدست یکی از شاهان هپتالی (هون) بوده باشد. قلعه‌ای است که بر فراز تپه‌ای در دامنه کوه شیر دروازه در جنوب شرق شهر کابل ساخته شده‌است.

این قلعه توسط بابر، بنیانگذار امپراتوری مغول، در سال ۱۵۰۴ محاصره و فتح شد. پس از اینکه اکبر کبیر جانشین پدرش شد و حکومت خود را بر کابل تثبیت کرد، بالاحصار اقامتگاه اصلی صوبه‌دار (والی) کابل شد.

تیمورشاه که پایتخت افغانستان را از قندهار به کابل انتقال داد و در بالاحصار کابل جاگزین شدند. تا عصر سلطنت امیر عبدالرحمن پایتخت در همان‌جا بود.

بالا حصار به دلیل اهمیت استراتژیک و قدمت تاریخی‌اش یک مکان دارای ارزش تاریخی است. این بنا شاهد جنگ‌های خونین بوده‌است. در جنگ اول افغان و انگلیس (۱۸۳۹ – ۱۸۴۲) و جنگ دوم افغان و انگلیس (۱۸۸۰–۱۸۷۸) و بعد در زمان حکومت‌های چپی افغانستان این قلعه به عنوان مرکز مهم رزمی استفاده می‌شد. حتی یکی از مبارزه رزمی ضدانقلاب بر ضد دولت چپی افغانستان نیز از همین قلعه آغاز شد که به قیام بالاحصار مشهور است.
در سال‌های اخیر نیز نیروهای ناتو در این قلعه جابجا بودند.

پس از کودتای رزمی خلقی‌های طرفدار خط شوروی در ۷ ثور ۱۳۵۷ و آغاز مبارزه ناراضیان بر ضد رژیم چپگرا، مبارزه مسلحانه و قهرآمیز از بالاحصار آغاز گردید که در تاریخ به نام «قیام بالاحصار» مشهور است. این قیام به‌وسیله «گروه انقلابی خلق‌های افغانستان به پشتیبانی غرب بخاطر ضد شوروی کهنه» (که بعدها به نام سازمان رهایی افغانستان تغییر نام داد) و پنج حزب و سازمان ملی و اسلامی دیگر از جمله «حرکت اسلامی افغانستان ساخت عربستان و پاکستان» به تاریخ ۱۴ اسد ۱۳۵۸ به راه افتاد اما به سختی سرکوب و بخون نشست. ده‌ها تن از قیام‌کنندگان کشته شدند و تعدادی نیز دستگیر و بعداً در زندان پلچرخی اعدام گردیدند. از جمله رهبران این قیام گل احمد بود که جان باخت.

## تصاویر

پرونده:Top of Bala Hissar.jpg|نمای بالا بالاحصار با لاشه زره‌ای‌های جنگی
پرونده:Afghan fort (60 of 69).jpg|بالاحصار و قبرستان در پایین
پرونده:Panorama of the Bala Hissar WDL11486.png|بالاحصار از آلبومی از عکس‌هایی که افراد و مکان‌های مرتبط با جنگ دوم انگلیس و افغانستان را نشان می‌دهد.


## جستارهای وابسته
* بالاحصار غزنی
* بالاحصار کندز
* بالاحصار گردیز
* آثار تاریخی افغانستان

## منابع

## پیوند به بیرون
* The British & the Bala Hissar in 1879

رده:تاریخ کابل
رده:دژها در افغانستان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در کابل
رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
رده:سلطنت درانی
قصر دارالامان

**قصر دارالامان** از بناهای تاریخی افغانستان است. این قصر سه طبقه‌ای به فاصلهٔ هشت کیلومتر به طرف جنوب غرب شهر کابل در حوزهٔ چهاردهی کابل که پیش‌تر افشارتپه نام داشت، در زمان امان‌الله خان ساخته شده‌است. در زمان ساخت این قصر مناسبات حسنهٔ سیاسی میان دولت افغانستان و آلمان برقرار بود و در امور شهرسازی و تعمیرات ۲۲ تن مهندسان دولت آلمان حصه گرفته بودند که از جمله ساخت قصر دارالامان در سال ۱۳۰۴ ه‍.ق زیر نظر مهندس والتر هارتن آلمانی آغاز و در سال ۱۳۰۶ تکمیل گردید و قصر مذکور بداخل تقریباً ۱۵۰ اتاق کوچک و بزرگ اعمار شده که تمام دستگاه دولتی دورهٔ امانی از آن استفاده می‌کردند.

در اطراف قصر ساختمان‌های زیر قرار دارند: شورای ملی افغانستان، موزیم ملی افغانستان و دانشگاه بین‌المللی افغانستان.

در سال‌های دههٔ شصت خورشیدی وزارت دفاع افغانستان از این قصر استفاده می‌کرد. در کودتای ۱۶ دلو (بهمن) ۱۳۶۸ خورشیدی به رهبری ژنرال شهنواز تنی، وزیر دفاع پیشین افغانستان علیه دولت نجیب‌الله، این محل هدف بمباران قرار گرفت و بخشی از آن ویران شد.

دارالامان در جنگ‌های داخلی سال‌های دههٔ هفتاد خورشیدی آسیب بیشتری دید و سرانجام به ویرانه‌ای تبدیل شد و در دو دههٔ گذشته، مورد استفاده نبوده‌است.
در دهم ماه جوزا (خرداد) ۱۳۹۵ بازسازی قصر به هزینهٔ شانزده میلیون دلار آمریکایی آغاز شد.
در روز آغاز بازسازی این قصر، رئیس‌جمهوری افغانستان به صورت نمادین نخستین جلسهٔ کمیسیون عالی توسعهٔ شهری افغانستان را در ویرانهٔ این قصر برگزار کرد.

## نگارخانه

پرونده:قصر دارالامان.jpg
پرونده:Darolaman.jpg
پرونده:Darul aman palace kabul 2006-01.JPG|فرازی شمالی قصر دارالامان را نشان می‌دهد که پس از خروج نیروهای شوروی از افغانستان، به‌خاطر کاربرد مجاهدین از این قصر به عنوان سنگر در دوران جنگ بر سر کابل، کاملاً تخریب شده‌است.
پرونده:Darul Aman Place.png|قصر دارالامان در یک روز برفی.
پرونده:Darul aman palace kabul 2006-02.JPG|فرازی غربی قصر دارالامان.
پرونده:Вадим Чуприна-Кабул VADIM CHUPRINA © Kabul 09.jpg|قصر دارالامان در سال ۱۹۸۲، با کامیون‌های ارتش شوروی قابل مشاهده است.
پرونده:Afgan1986Kabul 40ArmyShtab.jpg|قصر دارالامان در سال ۱۹۸۶
پرونده:Darul-Aman Palace in 2002.jpg|نمای جنوبی ۲۰۰۲
پرونده:In-dural-2002.JPG|کماندوهای ایالات متحده در حال گشت‌زنی در اتاقی که به شدت بمباران شده بود ۲۰۰۲
پرونده:Destroyed Darulaman palace.jpg|نمای قصر ۲۰۰۵
پرونده:Darul aman palace kabul 2006-01.JPG|ارتفاعات شمالی نشان می‌دهد میزان خسارت گلوله باران در جریان جنگ پس از خروج شوروی
پرونده:Darul-Aman Palace 001.jpg|نمای قصر ۲۰۰۸


## منابع

* قصر دارالامان: دانشنامه آریانا http://database-aryana-encyclopaedia.blogspot.de/2011/11/blog-post_844.html

رده:اقامتگاه‌های سلطنتی در افغانستان
رده:بنیان‌گذاری‌های دهه ۱۹۲۰ (میلادی) در افغانستان
رده:خانه‌های کامل‌شده در سده ۲۰ (میلادی)
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در کابل
رده:کابل
رده:کاخ‌ها در افغانستان
رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
رده:معماری دهه ۱۹۲۰ (میلادی)
رده:ویرانه‌ها در افغانستان
کاخ کوتی‌باغچه

**کاخ کوتی‌باغچه** از بناهای تاریخی شهر کابل افغانستان است. کوتی‌باغچه که از ساختمان‌های آراسته روزگار پادشاهی امیر عبدالرحمن‌خان بوده دارای تزئینات گچ‌بری، مینیاتوری و شبکه کاری چوب بوده از جمله ساختمانهای بزرگ عصر است که در اثر جنگ‌های اخیر شهر کابل ویران شده است.

## منابع

رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
مسجد حاجی صاحب پای‌منار

**آرامگاه و مسجد حاجی صاحب پایمنار** ساختمان گنبدی از جمله یادمان‌های تاریخی افغانستان بوده که در شهرستان ده‌سبز در شمال شهر کابل قرار دارد. این اثر تاریخی دراثر جنگ‌ها و اوضاع جوی آسیب دیده‌است.

رده:آرامگاه‌های افغانستان
حاجی صاحب
منار علم و جهل

**منار علم و جهل** از آثار تاریخی شهر کابل در افغانستان است. این منار به یادگار پیروزی بر شورش مشهور به ملای لنگ برضد نهضت افغانستان ساخته شده‌است.
بندانگشتی|منار علم و جهل
این منار در فراز تپه کوچک در کنار پارک احمدشاهی کابل در مقابل نوآباد بریکوت به شکل مقبول و مرغوب از سنگ‌های رنگین و ظریف بنا یافته‌است و در اثر جنگ‌ها آسیب دیده است.

بعد از استقلال افغانستان آثار و کتیبه‌های مهم تاریخی افغانستان به وسیلهٔ خطاط نامدار سدهٔ بیستم کشور، استاد سید محمد داؤد الحسینی و برادر بزرگ او سید محمد ایشان حسینی خطاطی شده‌است که از آن جمله منار علم و جهل و طاق ظفر پغمان است. فکری سلجوقی در کتاب «ذکر برخی از خوشنویسان و هنرمندان، تعلیقات بر دیباچهٔ دوست محمد هروی، کابل ۱۳۴۷ خورشیدی»، در صفحهٔ ۷۷ در مورد سید محمد داؤد الحسینی چنین می‌نویسد: «جناب سید داؤد در خط نستعلیق و شکسته از نوادر روزگار و از اساتید گرانمایهٔ این فن شریف و هنر لطیف می‌باشد. در ریز نویسی شهرت به سزایی دارند. چنان‌که بر یک‌دانه برنج باریک سوره‌های حمد شریف و اخلاص را معهٔ تاریخ و امضاء نوشته‌اند که عقل بیننده را به حیرت می‌اندازد. علی ای حال آقای سید محمد داؤد در خط نستعلیق از اساتید معاصر می‌باشند که به دست سحر بنان خویش چراغ عماد و رشید و میر عبدالرحمن را روشن می‌دارند.» سید محمد داؤد الحسینی یکی از بیدل شناسان پر آوازهٔ کشور نیز بود که در مورد زندگی، آثار، افکار و موجودیت قبر میرزا عبدالقادر بیدل در محلهٔ یکه ظریف واقع در خواجه رواش کابل پژوهش‌های زیادی کرده‌است. یکی دیگر از آثار گرانبهای خطاطی سناتور سید محمد داؤد الحسینی لوحه سنگ قبر حکیم ابوالمجد مجدود بن آدم سنائی غزنوی می‌باشد.

## منابع

رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
غارهای بامیان

**غارهای بامیان** از جمله یادمان‌های دوره کوشانی‌ها بوده و در اثر جنگ‌های چندین ساله و اوضاع جوی بیشتر تخریب شده قابل ترمیم عاجل است. همچنان غارهای قصر کنشکا واقع دره فولادی که یک قسمت آن از بین رفته بقیه آن قابل حفظ و ترمیم عاجل است.

رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
همچنین [غارمومنه]که یک سر آن از سر”جرگ” آغاز و تا ”دیوان” ادامه دارد.غار بسیار زیبا و مخوفی است که از قدمت آن اطلاعاتی در دسترس نمیباشد که آیا یک غار طبیعی است یا ساخته شده دست بشر،ولی احتمال زیاد میرود که طبیعی باشد.ناگفته نماند که از سقف این غاریک ماده دارویی بسیار باارزش بنام[موم لایی]میچکد.شاید منظور از موم لایی همان مومیایی باشد که مصریان باستان از آن برای مومیایی کردن اجساد خود استفاده میکردند.
کفش کوهنوردی

بندانگشتی|نمایی از یک‌جفت کفش کوهنوردی
**کفش‌های کوهنوردی** در قدیم از چرم ساخته می‌شد؛ که بنا به شرایط مورد استفاده ضخامت و تعداد لایه‌های چرم متفاوت بود. یکی از اشکالات کفش‌های چرمی زمستانی وزن بالای آنها بود که با اختراع لایه‌ها و پارچه‌های جدید با عناوین گورتکس - سیمپاتکس و تینسولیت تا حدی این نقیصه جبران گردیده است. لایه گورتکس که در انواع پوشاک زمستانی کوهنوردی نیز بکار می‌رود دارای خاصیت یک طرفه بودن است؛ یعنی تنها از یک طرف کاملاً ضد آب و باد است و در نتیجه از داخل بخار و گرمای ناشی از تعرق و فعالیت را بخارج می‌فرستد و از خیس شدن پوشاک زیر و سرمازدگی جلوگیری می‌کند. لایه سیمپاتکس نیز مانند گورتکس ضد آب و ضد باد و دارای قابلیت تنفسی است. لایه تینسولیت نیز گرمازا بوده و در کفش‌های زمستانی و سنگین بکار می‌رود. زیره کفش کوهنوردی نیز از لایه‌های مخصوصی ساخته می‌شود که معروف‌ترین آن ویبرام ایتالیا است. همچنین اخیراً لایه‌ای شوک گیر نیز ساخته شده که فشار ضربه‌های وارده به کف پا را کاسته و پا دیرتر خسته می‌شود و در سرازیری زانوها کمتر آسیب می‌بیند.
با توجه به پیشرفت‌هایی که در زمینه ساخت کفش‌های کوهنوردی به‌دست آمده و به برخی از آنها در بالا اشاره شد؛ امروزه برای هر نوع برنامه کوهنوردی و برای هر فصل و منطقه کفش خاصی ساخته شده و مورد استفاده قرار می‌گیرد و دیگر عنوان کفش‌های چهار فصل یا همه‌کاره دور از ذهن می‌باشد. به عنوان مثال در کفش‌های مخصوص سنگنوردی نوع کفش برای مرد و زن و همچنین بسته به جنس و نوع سنگ متفاوت می‌باشد.
به‌طور کل می‌توان کفش‌ها را به ۶ دسته بزرگ به شرح زیر تقسیم کرد:
* کفش صعودهای هیمالیایی که سه پوش یا دو پوش هستند. نوع دوپوش از یک کفش کوچک و تنک مثل کفش رشته کشتی که به‌جای بند دارای چسبک است تشکیل می‌شود و این کفش درون کفش اصلی که بزرگ‌تر است قرار می‌گیرد. می‌توان شب در داخل چادر و کیسه خواب کفش بیرونی را از پا درآورد و از پوش داخلی به عنوان جوراب یا کفش داخل چادر استفاده کرد. در نوع سه پوش علاوه بر این دو کفش یک لایه گتر بلند نیز بر روی کفش قرار می‌گیرد که به دور کفش دوخته شده و تمام رویه و اطراف کفش را در بر می‌گیرد. پوش دوم کفش یا از جنس چرم است یا از جنس فایبر گلاس که نوع اخیر شبیه کفش‌های اسکی است.
* کفش کوهنوردی سنگین در صعودهای بلند زمستانی مانند ارتفاعات ایران بکار می‌روند و دارای یک یا چند لایه یادشده می‌باشند و قابلیت نصب کرامپون را هم دارند.
* کفش کوهنوردی یا کفش نیمه سنگین که برای سه فصل اول سال مورد استفاده قرار می‌گیرد.
* کفش کوهپیمایی یا ترکینک کفش‌هایی سبک است و برای صعودهای یک روزه یا چند روزه سبک و کم ارتفاع بکار می‌رود.
* کفش راه پیمایی برای مسیرهای ساده و کفی استفاده می‌شود. شبیه کفش‌های معمولی ورزشی یا اسپرتکس‌های معروف می‌باشند.
* کفش سنگنوردی یا کتان سنگ جهت صعودهای داخل سالن یا سنگنوردی طبیعی بکار می‌رود.

## پیوند به بیرون

رده:پای‌افزار
رده:تجهیزات کوهنوردی
رده:چکمه
منارهای مسعود و بهرامشاه

**منارهای مسعود و بهرامشاه** یا **مناره‌های غزنین** مناره‌هایی هستند که نزدیک غزنی افغانستان قرار دارند.

این منارها تزئینات گچبری و نوشته‌های کوفی دارند و از دوران سلطان مسعود سوم (علاءالدوله ابوسعد مسعود بن ظهیرالدوله ابراهیم؛ ۱۰۹۹-۱۱۱۴) و بهرام‌شاه بر جا مانده‌اند.

## منابع

رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
طاق بست

**طاق بست** یادمانی تاریخی در افغانستان مربوط دوره غزنویان است. اصلاً دروازه قصر زمستانی شاهی آن دوره بوده که قلعه مذکور به صورت خام اعمار و صرف دروازه که فعلاً به‌ روایت اهالی منطقه به صفت طاق بست موجود است به صورت پخته اعمار گردیده بود که به مرور زمان در اثر اوضاع جوی (%۴۰) تخریب گردیده‌است.

رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
موزه تپه‌سردار

**موزه تپه سردار** نام موزه‌ای است در کشور افغانستان. این موزه تقریباً در جنوب شرقی شهر غزنی قرار دارد و از ساختمانهای دوره کوشانی است. در آن آثار زیادی وجود داشته همچون مجسمه بزرگ خوابیده تاکه‌دورگه، یازده استوپای بزرگ مرکزی و چند استوپای دیگر. امروزه بیش از ۷۰٪ این موزه ویران شده است.

## منابع

رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
تپه‌سردار
آرامگاه سلطان محمود غزنوی

**آرامگاه سلطان محمود غزنوی** که از ساختمانهای دوره غزنوی است در شش کیلومتری شمال شرقی شهر غزنی افغانستان قرار دارد. این ساختمان در زمان خود سلطان محمود غزنوی به نام عمارت فروزی شهرت داشت و پس از مرگ و به خاک سپاری سلطان محمود در آن، به روضه مشهور شد.آرامگاه مذکور در پی جنگ‌های چندین ساله و اوضاع جوی در حدود۳۰٪ ویران شده‌است. اکنون این آرامگاه در سال ۱۳۸۷ ترمیم شده‌است. نا گفته نماند که روضه که آرامگاه سلطان محمود در آن می‌باشد پر نفوس‌ترین قریه در ولسوالی مرکز ولایت غزنی می‌باشد.

یکی از اقدامات ارتش بریتانیا هنگام عقب‌نشینی از افغانستان در سال ۱۸۴۲ میلادی این بود که در روستای روضه در غزنی، اقدام به برداشتن درهای آرامگاه سلطان محمود غزنوی کردند چون به اشتباه فکر می‌کردند این درها به دستور سلطان محمود از معبد سومنات هند به غارت رفته و به افغانستان آورده شده بودند. سرگرد هنری راولینسون، نمایندهٔ بریتانیا در قندهار هر چند به اشتباه بودن این مسئله باور داشت اما چون دستور از مقامات بالا آمده بود، اطاعت کرد و در را به هندوستان برگرداند.

## منابع

رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
رده:آرامگاه‌های افغانستان
آرامگاه شریف خان

**آرامگاه شریف خان** به‌طرف غرب منارهای غزنی نزدیک بهلول صاحب واقع بوده است.

مقبره مذکور به صورت گنبدی از خشت پخته دارای تزئینات گچ‌بری دوره غزنوی بوده است در مر گاه دیوار درونی گنبد سوره «انما فتحنا» به خط ثلث خط خوش نوشته است که بیشتر با تزئینات ریخته در حدود ۴۰٪ تخریب شده است.

رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
رده:آرامگاه‌های افغانستان