عملیات طلوع ادیسه

**عملیات طلوع ادیسه** نام رمزی بود که ایالات متحده آمریکا برای نقش خود در عملیات نظامی بین‌المللی در لیبی به‌کار می‌برد؛ عملیاتی که با هدف اجرای قطعنامهٔ ۱۹۷۳ شورای امنیت سازمان ملل متحد انجام شد این عنوان به دورهٔ آغازین عملیات، از ۱۹ تا ۳۱ مارس ۲۰۱۱، اشاره دارد؛ دوره‌ای که پس از آن، عملیات تحت فرماندهی ناتو و با نام عملیات محافظت یکپارچه ادامه یافت.

در مرحلهٔ نخست، این عملیات شامل اجرای منطقهٔ پرواز ممنوعی بود که در جریان جنگ داخلی لیبی پیشنهاد شده بود تا از انجام حملات هوایی توسط نیروهای دولتی وفادار به معمر قذافی علیه نیروهای مخالف جلوگیری شود. در ۱۹ مارس ۲۰۱۱، چندین کشور در نشستی در پاریس آمادگی خود را برای اقدام نظامی فوری اعلام کردند

عملیات در همان روز با حملهٔ جنگنده‌های فرانسوی آغاز شد و پس از آن، نیروهای ایالات متحده و بریتانیا با شلیک ۱۱۰ فروند موشک کروز تاماهاوک از ناوها و زیردریایی‌ها و همچنین انجام حملات هوایی، مواضع نیروهای قذافی را در نزدیکی بنغازی هدف قرار دادند. هدف نیروهای ائتلاف، اعمال منطقهٔ پرواز ممنوع علیه نیروهای دولتی لیبی بود.

در آغاز، ایالات متحده آمریکا فرماندهی راهبردی مداخلهٔ نظامی را بر عهده داشت، مأموریت‌ها را میان اعضای ائتلاف هماهنگ می‌کرد و برای فرماندهی و کنترل تاکتیکی در منطقهٔ عملیات، «نیروی وظیفهٔ مشترک طلوع ادیسه» را بر روی ناو یواس‌اس مونت ویتنی مستقر کرد با این حال، در ۳۱ مارس ۲۰۱۱، فرماندهی کامل نظامی عملیات به ناتو واگذار شد و ایالات متحده نقش پشتیبانی را بر عهده گرفت پیش از آن، در ۲۳ مارس توافقی برای واگذاری فرماندهی اجرای تحریم تسلیحاتی به ناتو حاصل شده بود وو در ۲۴ مارس نیز انتقال مسئولیت اجرای منطقهٔ پرواز ممنوع به ناتو مورد توافق قرار گرفت و از روز بعد به اجرا درآمد. با با انتقال فرماندهی ائتلاف به ناتو، نام «عملیات طلوع ادیسه» همچنان برای فعالیت‌های نیروهای ایالات متحده به‌کار می‌رفت و اهداف ائتلاف تحت عنوان «عملیات محافظت یکپارچه» دنبال می‌شد. با این حال، اهداف ناتو شامل کمک به تلاش نیروهای شورشی برای تصرف مناطق تحت کنترل دولت لیبی نمی‌شد.

نام عملیات نظامی بریتانیا در حمایت از قطعنامهٔ ۱۹۷۳ «عملیات الامی» بود، مشارکت کانادا با نام «عملیات سیار» شناخته می‌شد و مشارکت فرانسوی‌ها عملیات هارماتان است.

## فرماندهی
[بندانگشتی|230x230پیکسل|رئیس‌جمهور [باراک اوباما در دانشگاه دفاع ملی، ۲۸ مارس ۲۰۱۱، در مورد مداخله نظامی در لیبی سخنرانی کرد.]]
فرماندهی راهبردی عملیات طلوع ادیسه تحت اختیار ژنرال کارتر هم، فرماندهٔ رزمی فرماندهی آفریقا ایالات متحده آمریکا (آفریکام)، یکی از فرماندهی‌های رزمی یکپارچهٔ وزارت دفاع ایالات متحده، قرار داشت. فرماندهی تاکتیکی در صحنهٔ عملیات بر عهدهٔ دریاسالار ساموئل لاکلیر، فرمانده نیروهای دریایی ایالات متحده در آفریقا، بود که از روی ناو فرماندهی یواس‌اس مونت ویتنی در دریای مدیترانه هدایت می‌شد نایب‌دریاسالار هری بی. هریس، فرمانده ناوگان ششم ایالات متحده، مسئولیت فرماندهی مؤلفهٔ دریایی نیروهای مشترک را بر عهده گرفت و او نیز به‌همراه سرتیپ پل دبلیو. بریر، فرمانده نیروهای تفنگداران دریایی ایالات متحده در اروپا و آفریقا، که به‌عنوان جانشین فرمانده مؤلفهٔ دریایی نیروهای مشترک فعالیت می‌کرد، بر روی ناو یواس‌اس مونت ویتنی مستقر بودند. سرلشکر مارگارت اچ. وودوارد فرماندهی هواگردهای نیروی هوایی ایالات متحده آمریکاِ درگیر در این عملیات را بر عهده داشت در ۲۱ مارس ۲۰۱۱، باراک اوباما، رئیس‌جمهور ایالات متحده، اعلام کرد که اقدام نظامی آمریکا به‌زودی کاهش خواهد یافت و واگذاری فرماندهی عملیات به فرانسه، بریتانیا یا ناتو را در دست بررسی دارد. در ۲۴ مارس ۲۰۱۱، ناتو فرماندهی اجرای منطقهٔ پرواز ممنوع در لیبی را بر عهده گرفت و در حال بررسی به‌دست گرفتن کنترل سایر بخش‌های مأموریت نیز بود در همان روز، ائتلاف توافق کرد که ناتو فرماندهی منطقهٔ پرواز ممنوع را بر عهده داشته باشد و وزارت دفاع ایالات متحده اعلام کرد که آمریکا ممکن است فرماندهی عملیات طلوع ادیسه را از ۲۸ مارس واگذار کند.

## نیروهای مستقر
## خلاصه اقدامات
### ۱۹ مارس
ساعت ۲۱: نخستین حملهٔ اصلی شامل شلیک ۱۱۲ فروند موشک کروز تاماهاوک از سوی ناوهای ایالات متحده و بریتانیا به مواضع پدافند هوایی ساحلی رژیم قذافی بود وزارت دفاع ایالات متحده اعلام کرد که از کار انداختن توانایی لیبی برای ممانعت از اجرای منطقهٔ پرواز ممنوع سازمان ملل متحد، تنها نخستین مرحله از چندین مرحلهٔ این عملیات به‌شمار می‌رفت در همین چارچوب، جنگنده‌های هریر سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده نیز در حمله‌ای هوایی علیه یک کاروان بزرگ نظامی در خارج از شهر بنغازی مشارکت داشتند.

### ۲۰ مارس
[راست|بندانگشتی|خسارت به آشیانه‌های هواپیما در [پایگاه هوایی قرضابیه|پایگاه هوایی غردابیا در نزدیکی سرت، ۲۰ مارس]]
حدود ساعت ۰۲:۳۳ به‌وقت اروپای شرقی، آتش پدافند هوایی در طرابلس به‌طور گسترده آغاز شد سه بمب‌افکن B-2 Spirit، ۴۵ پناهگاه مستحکم هواپیما را در یک فرودگاه لیبی در نزدیکی سرت هدف قرار دادند. هم‌زمان، جنگنده‌های نیروی هوایی ایالات متحده مأموریت‌هایی را برای شناسایی و حمله به نیروهای زمینی لیبی انجام دادند. هواپیماهای بوئینگ ئی‌ای-۱۸جی گرولر نیروی دریایی ایالات متحده با ایجاد اختلال الکترونیکی، رادارها و سامانه‌های ارتباطی لیبی را مختل کردند در جریان این مأموریت‌ها، هیچ‌یک از هواگردهای ایالات متحده از دست نرفت هواپیماهای شرکت‌کننده در عملیات شامل جنگنده‌های مک‌دانل داگلاس ای‌وی-۸بی هریر ۲ متعلق به سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده، که نیروهای زمینی وفادار به قذافی را هدف قرار می‌دادند بمب‌افکن‌های پنهان‌کار بی-۲ اسپیریت نیروی هوایی، و جنگنده‌های اف-۱۵ئی استرایک ایگل و اف-۱۶سی فایتینگ فالکن بودند دریاسالار مایک مالن، رئیس ستاد مشترک ارتش، اعلام کرد که پوشش هوایی مداوم نیروهای متحد بر فراز بنغازی برقرار خواهد بود و منطقهٔ پرواز ممنوع «عملاً برقرار شده است» یک فروند لاکهید ئی‌سی-۱۳۰جی نیز در پیامی ضبط‌شده، به کشتی‌های لیبیایی به زبان‌های عربی، فرانسوی و انگلیسی هشدار داد: «اگر تلاش کنید بندر را ترک کنید، بلافاصله مورد حمله قرار گرفته و نابود خواهید شد» چهار فروند F-16 نیروی هوایی سلطنتی دانمارک اولین مأموریت خود را بر فراز لیبی انجام دادند

### ۲۱ مارس
تمامی سامانه‌های ثابت موشک زمین‌به‌هوای اس-۱۲۵پیچورا، اس-۷۵ دوینا و اس-۲۰۰ آنگارا/وگا/دوبنا از کار انداخته شدند. در این میان، تنها سامانه‌های متحرک استرلا ۲، موشک‌های دوش‌پرتاب ۲کا۱۲ کیوب و سامانه‌های اس‌ای-۸ گکو همچنان تهدیدی بالقوه برای هواگردها به‌شمار می‌رفتند در ساعات اولیهٔ بامداد، یکی از ساختمان‌های مجموعهٔ معمر قذافی در طرابلس به‌طور کامل در اثر اصابت یک موشک کروز منهدم شد همچنین دوازده فروند موشک کروز دیگر به‌سوی مراکز فرماندهی و سامانه‌های پدافند هوایی شلیک شد.

### ۲۲ مارس
تقریباً در ساعت ۲۲:۳۰ به وقت اروپای مرکزی (عصر ۲۱ مارس)، یک فروند جنگنده F-15E 91-0304 نیروی هوایی ایالات متحده که از پایگاه هوایی سلطنتی لکنهیث (TDY به سمت پایگاه هوایی آویانو) در حال پرواز بود، در حدود ۲۵ مایلی (۴۰ مایلی) سقوط کرد. کیلومتر) در جنوب غربی بنغازی. هر دو خدمه در ارتفاع بالا به بیرون پرتاب شدند و متعاقباً از هم جدا شدند. یک فروند MV-22 Osprey با پشتیبانی دو فروند AV-8B، دو فروند CH-53E Super Stallions و یک فروند KC-130J Hercules از گردان بیست و ششم MEU در ابتدا خلبان را نجات داد، در حالی که افسر تسلیحات بعداً پس از نجات توسط نیروهای شورشی در منطقه نجات یافت. دو فروند هواپیمای هریرز دریایی که نیروی نجات را همراهی می‌کردند، دو فروند ۵۰۰ را رها کردند. بمب‌های سبک‌وزن به درخواست خلبانِ از هواپیما بیرون رانده شده، قبل از فرود MV-22، در تلاشی برای منصرف کردن گروه ناشناسی از افراد که به سمت منطقه در حرکت بودند. بریتانیا در نجات خلبانان آمریکایی «نقش فرعی» داشت.

گزارش شده است که شش روستایی محلی، از جمله یک پسر جوان، در اثر تیراندازی نیروهای نجات‌دهنده آمریکایی زخمی شده‌اند. سخنگوی تفنگداران دریایی در ناو یواس‌اس *کرسارج،* شلیک گلوله را تکذیب کرد و گفت: «اوسپری مسلح نیست و تفنگداران دریایی به سختی از هواپیما پیاده شدند. من تمام مدت در مرکز فرود بودم، جایی که ما بر آنچه اتفاق می‌افتاد نظارت داشتیم و هرگز تیراندازی گزارش نشد.» منابع پنتاگون بعداً تأیید کردند که تیراندازی انجام شده است. اما منبع تلفات غیرنظامیان هنوز در دست بررسی است.

شبانه، ایالات متحده لاشه هواپیمای سرنگون شده F-15E را بمباران کرد «تا از رسیدن مواد به دست افراد نادرست جلوگیری شود.»

در یک دوره ۲۴ ساعته؛ ۱۷۵ سورتی پرواز هوایی انجام شد (۱۱۳ سورتی پرواز آمریکایی، ۶۲ سورتی پرواز ائتلاف). در همین زمان، ایالات متحده اولویت‌های هدف خود را از پدافند هوایی به نیروهای زمینی لیبی تغییر داد.

### ۲۴ مارس
بندانگشتی|۲۴ مارس
جنگنده‌های اف-۱۶ نیروی هوایی سلطنتی نروژ به فرماندهی آفریقایی ایالات متحده و عملیات طلوع اودیسه اختصاص داده شدند. تعدادی از جنگنده‌های اف-۱۶ نروژی از پایگاه هوایی خلیج سودا در جزیره کرت، یونان، برای اولین مأموریت خود بر فراز لیبی به پرواز درآمدند.

### ۲۵ مارس
سه بمب هدایت‌شونده لیزری از دو فروند اف-۱۶ نیروی هوایی سلطنتی نروژ علیه تانک‌های لیبی پرتاب شد. اف-۱۶های نیروی هوایی سلطنتی نروژ در طول شب یک فرودگاه در لیبی را بمباران کردند. هواپیماهای ائتلاف ۱۶۴ سورتی پرواز انجام دادند و رهبران ائتلاف از خسارات وارده به نیروهای زمینی قذافی خبر دادند.

### ۲۶ و ۲۷ مارس
هواپیماهای تهاجمی زمینی لاکهید AC-130 و فیرچایلد ریپابلیک A-10 تاندربولت II عملیات خود را با حمله به نیروهای زمینی آغاز کردند. این اولین هواپیماهایی بودند که علیه نیروها استفاده شدند؛ حملات قبلی، فرماندهی و زیرساخت‌های ضدهوایی را هدف قرار داده بودند. دو بمب‌افکن B-1 از پایگاه نیروی هوایی السورث به اهداف نامعلومی در لیبی حمله کردند.

زیردریایی تهاجمی  تمام ماموریت‌های ضربتی محول شده را به پایان رساند و منطقه را ترک کرد تا به وظایف قبلی خود بازگردد.

در این مرحله از مأموریت، ایالات متحده مسئول ۸۰ درصد سوخت‌گیری هوایی، ۷۵ درصد ساعات نظارت هوایی و ۱۰۰ درصد ماموریت‌های جنگ الکترونیک بود.

### ۲۸ و ۲۹ مارس
در ۲۸ مارس، یک فروند هواپیمای A-۱۰ نیروی هوایی ایالات متحده و یک فروند هواپیمای P-۳ نیروی دریایی ایالات متحده، پس از مشاهده شلیک گارد ساحلی لیبی به سمت مصراته و کشتی‌های تجاری توسط نیروهای آمریکایی، به یک کشتی گارد ساحلی لیبی و دو قایق کوچک‌تر حمله کردند. هواپیمای P-۳ موشک‌های AGM-65F ماوریک را به سمت قایق گشتی **ویتوریا** شلیک کرد و خدمه آن را مجبور به پهلو گرفتن در ساحل کرد.  A-۱۰ دو قایق کوچک‌تر دیگر را با گلوله‌های توپ ۳۰ میلی‌متری GAU-8 Avenger خود به رگبار بست و یکی را غرق کرد و خدمه را مجبور به ترک قایق دیگر نمود. با مدیریت حریم هوایی و حفظ تصویر دریایی، آگاهی موقعیتی را برای هواپیما فراهم کرد.

### ۳۱ مارس
از ساعت ۸:۰۰ به وقت شرق آمریکا، ناتو فرماندهی انحصاری عملیات هوایی بر فراز لیبی را تحت عنوان عملیات محافظ متحد (Operation Unified Protector) به عهده گرفت و این مسئولیت را از فرماندهی آمریکا در آفریقا تحویل گرفت. چهار جنگنده اف-۱۶ دانمارکی در مجموع ۴۳ مأموریت انجام دادند و قبل از انتقال به فرماندهی ناتو، ۱۰۷ مهمات دقیق را در عملیات Odyssey Dawn رها کردند.

انتقاداتی در مورد نحوهٔ مدیریت این عملیات و این باور وجود دارد که دولت اوباما نتوانسته به اندازهٔ کافی با کنگرهٔ آمریکا مشورت کند. دولت اوباما از مدیریت خود در بحران لیبی دفاع کرد و مرز مشخصی بین اهداف نظامی و سیاسی ترسیم نمود. در ۲۴ مارس، جی کارنی، سخنگوی مطبوعاتی کاخ سفید، به خبرنگاران گفت: «ما درگیر تغییر رژیم با انگیزهٔ نظامی نیستیم.» در عوض، دولت درگیر اقدامات «محدود به زمان و دامنه» با سایر کشورها برای محافظت از غیرنظامیان در برابر نیروهای وفادار به معمر قذافی است. با این حال، این با اظهارات متعددی که به نظر می‌رسد تغییر رژیم را حداقل به عنوان یکی از اهداف عملیات نشان می‌دهد، از جمله گزارشی که طبق قطعنامه‌ی ۲۹۲ مجلس به کنگره ارائه شده است، در تضاد است.  در:ایجاد این شرایط، راه را برای یک گذار سیاسی واقعی هموار می‌کند - که رفتن قذافی یک جزء حیاتی آن است. برای دستیابی به این هدف، ایالات متحده به همراه جامعه بین‌المللی، با توسعه، اجرا و نظارت بر تحریم‌ها و مسدود کردن میلیاردها دلار از دارایی‌های دولت لیبی، ایجاد یک ائتلاف بین‌المللی گسترده با تمرکز بر تشدید فشار دیپلماتیک بر قذافی و افزایش انزوای او، و آغاز و حفظ حمایت سیاسی از عملیات نظامی، به این بحران پاسخ داد. … از نظر سیاسی، رهبری ایالات متحده همچنان نقش مهمی در حفظ و گسترش این اجماع بین‌المللی مبنی بر اینکه قذافی باید کناره‌گیری کند، ایفا می‌کند و پیامی روشن به رژیم می‌فرستد. ما به همکاری با جامعه بین‌المللی برای افزایش قابلیت‌های مخالفان لیبی و افزایش توانایی آنها برای دستیابی به گذار سیاسی ادامه می‌دهیم. پس از جلسات متعدد با اعضای ارشد مخالفان در واشینگتن و خارج از کشور، همراه با تعاملات روزانه با هیئت نمایندگی ایالات متحده در بنغازی، ما اعلام کرده‌ایم که شورای ملی انتقالی خود را به عنوان طرف مشروع مردم لیبی نشان داده است، برخلاف رژیم قذافی که تمام مشروعیت خود را برای حکومت از دست داده است.

## جستارهای وابسته
* عملیات دره الدورادو - حملات هوایی ایالات متحده علیه لیبی در سال ۱۹۸۶
* عملیات محافظ متحد - عملیات ناتو برای اجرای قطعنامه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۷۳ شورای امنیت سازمان ملل

## پانویس

; منابع.mw-parser-output .reflist-columns-2{column-width:30em}.mw-parser-output .reflist-columns-3{column-width:25em}body.skin-vector-2022 .mw-parser-output .reflist-columns-2{column-width:27em}body.skin-vector-2022 .mw-parser-output .reflist-columns-3{column-width:22.5em}.mw-parser-output .references[data-mw-group=upper-alpha]{list-style-type:upper-alpha}.mw-parser-output .references[data-mw-group=upper-roman]{list-style-type:upper-roman}.mw-parser-output .references[data-mw-group=lower-alpha]{list-style-type:lower-alpha}.mw-parser-output .references[data-mw-group=lower-greek]{list-style-type:lower-greek}.mw-parser-output .references[data-mw-group=lower-roman]{list-style-type:lower-roman}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-upper-alpha .references{list-style-type:upper-alpha}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-upper-roman .references{list-style-type:upper-roman}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-lower-alpha .references{list-style-type:lower-alpha}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-lower-greek .references{list-style-type:lower-greek}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-lower-roman .references{list-style-type:lower-roman}

## پیوند به بیرون
* صفحه رسمی وزارت دفاع، عملیات طلوع اودیسه
* عملیات سپیده دم اودیسه (لیبی): پیشینه و مسائل مربوط به کنگره، نوشته سرویس تحقیقات کنگره

رده:امنیت بین‌الملل
رده:ایالات متحده آمریکا در ۲۰۱۱ (میلادی)
رده:تفنگداران دریایی ایالات متحده آمریکا در سده ۲۱ (میلادی)
رده:روابط نظامی ایالات متحده آمریکا و لیبی
رده:سیاست خارجی دولت باراک اوباما
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:عملیات‌های منطقه پروازممنوع
رده:عملیات‌های نظامی ایالات متحده آمریکا
رده:مقاله‌های دارای میکروفرمت اچ‌اودیو