صلوات

[thumb|تابلوی صلوات نوشته شده با [خط نستعلیق متعلق به قرن ۱۸ میلادی که عبارت «اللهم صل علی محمد وآل محمد» بر آن نگاشته شده‌است.]]

**صلوات** عبارتی دعایی است و به منظور احترام خاصی که مسلمانان برای پیامبر اسلام محمد قائلند، استفاده می‌شود. مسلمانان هنگام آوردن نام پیامبرشان محمد، عبارت عربی «ٱللَّٰهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ» را ذکر می‌کنند و در نوشته‌ها و مکتوبات نیز، پس از نام محمد پیامبر اسلام، صلوات آورده می‌شود. این نوع ذکر نام از محمد می‌تواند به‌ طور کامل یا اختصاری به صورت «محمد صلی الله علیه و آله و سلم» یا «محمد ﷺ» یا «محمد (ص)» باشد.

پسوند  یک اصطلاح عربی محترمانه است که در متون اسلامی عربی و فارسی به کار می‌رود. این عبارت بیشتر مواقع پس از اسم محمد، پیامبر اسلام آورده می‌شود. همچنین ممکن است این عبارت عربی پس از اسم افراد خاص و مقدس بیاید. همگی این عبارت‌ها به معنای «طلب لطف الهی برای فردی خاص و مقدس» است. از طرفی در منابع اسلامی این اصطلاح ممکن است به شکل‌های دیگری نیز دیده شود، از جمله ، ، ، ،  و یا . به گفته برخی محققان، صلوات با بیش از ۲۱۰ نوع عبارت مختلف عربی، در منابع اسلامی بیان شده است.

**صلوات** با متن «» یا «» یک ذکر اسلامی است که برای احترام به پیامبر اسلام محمد و خاندان او به کار می‌رود. معروف‌ترین شکل صلوات در طول تاریخ و بر اساس منابع، گفتن آن به صورت «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّد» بوده است. در محافل اسلامی به خصوص در مکتب شیعه دوازده‌امامی، هنگامی که نام پیامبر اسلام محمد برده می‌شود، رسم بر این است که برای احترام به مقام والای او صلوات فرستاده شود. همچنین از ذکر صلوات به خاطر فضیلت و ثواب آن، استفاده عبادی می‌شود و حتی گاهی مردم برای برآورده شدن آرزوهای قلبی خود (*حاجت*)، گفتن تعداد خاصی (*به طور مثال تعداد ۱۰۰، ۲۰۰ یا ۱۰۰۰*) از آن را نذر می‌کنند تا به این واسطه مورد لطف خداوند قرار گیرند و مساله‌شان حل شود.

## فلسفه صلوات بر پیامبر
در آیه ۵۶ سوره «احزاب» مى‌خوانیم: ، یعنی «خدا و فرشتگانش بر پیامبر درود مى‌فرستند؛ اى کسانى که ایمان آورده‌اید، بر او درود فرستید و در برابر اوامر او کاملاً تسلیم باشید».

در مورد فلسفه صلوات بر پیامبر روایات و مباحث متعددی در جهان اسلام وجود دارد. اولین فلسفه صلوات بر محمد اين است كه پيامبر و مقام او نزد مردمان فراموش نشود. به اين ترتيب، ادای صلوات بر پيامبر، به نوعی به بقاى اسلام و نام پیامبر اسلام کمک می‌کند. در برخی از کتاب‌های مخصوص به دستورالعمل‌های عبادی اسلام، ذکر شده كه صلوات بر محمد پیامبر اسلام، باعث خوش اخلاق شدن و نیک‌اندیش شدن و ريزش گناهان فرد صلوات فرستنده مى‌شود؛ چنان كه در زيارت جامعه کبیره مى‌خوانيم:

در روايات ديگرى نيز فرستادن صلوات به شکل «»، عامل بخشیده شدن گناهان ذکر شده است.
از طرفى صلوات و درود بر پيامبر اسلام محمد و آل او، یا فرستادن درود بر دیگر پیامبران و دیگر بزرگواران این راه، نوعى حق‌شناسى و قدردانى از زحماتى است که این افراد براى هدايت مردم كشيده‌اند. حق‌شناسى و قدردانى در مقابل یک امر مفید، نوعی رفتار پسندیده و بزرگ منشانه است.
## از نظر اصطلاحی
از نظر اصطلاحی صلوات به یکی از موارد زیر تعبیر می شود:

#صلوات پیامبر بر مؤمنان به معنای دعا برای خیر و برکت و رستگاری آنان است،
#صلوات فرشتگان برای کسی، به معنای استغفار و طلب رحمت برای او است،
#صلوات مؤمنان بر محمد صل الله نیز به معنای ثنا و یادکرد نیک از او است،
#صلوات خدا بر محمد صل الله، به معنای نزول رحمت بر اوست،
#صلوات فرشتگان بر پیامبر صل الله، تقاضای رحمت برای اوست.

## مفهوم آل در صلوات
وقتى اصحاب و یاران پیامبر اسلام از وی سوال کردند که: «چگونه درود و صلوات و سلام بر شما بفرستیم؟» پیامبر اسلام کلمه «آل» (*به معنی خاندان*) را در صلوات خود قرار داد و تمام رحمت و درودى که از خداوند براى او تقاضا مى‌شد را، براى «آل» یا «خاندان» خود نیز طلبید.

پیامبر اسلام محمد، بر این باور بود که صلوات و درود خداوند و ملائکه، به خاندان او نیز تعمیم می‌یابد، پس هم شامل خود پیامبر و هم شامل «آل» او مى‌شود. این مسأله نشان مى‌دهد که از نظر محمد پیامبر اسلام، دوازده امام و به قولی چهارده معصوم، مقامى همسو و در راستا با مقام خودش داشته‌اند و ماموریت الهی آن‌ها، از جهاتى شبیه ماموریت خود پیامبر اسلام بوده است، وگرنه این همه مقام تنها به خاطر خویشاوندى، ناعادلانه به نظر می‌رسد.

## نحوه سلام بر پیامبر اسلام بر طبق روایات
در کتاب «صحیح بخاری» نوشته محمد بخاری از «ابوسعید خدرى» نقل شده است که: «ما عرض کردیم اى رسول خدا! سلام بر تو معلوم است؛ چگونه صلوات بر تو بفرستیم؟» فرمود:

یعنی:

در همان کتاب و در همان صفحه، این حدیث به طور کامل‌ترى از «كعب بن عُجره» (*یکى از [[صحابه|یاران معروف پیامبر]]*) نقل شده است که به رسول خدا عرض کردند: «چگونگى سلام بر تو را دانسته‌ایم، امّا صلوات بر تو چگونه باید باشد؟» حضرت فرمود بگوئید:

یعنی:

توجّه داشته باشید که «بخارى» این احادیث را ذیل آیه شریفه «اِنَّ اللهَ وَ مَلائِکَتَهُ …» ذکر مى‌کند.

در کتاب «صحیح مسلم» نوشته مسلم بن حجاج نیشابوری که دوّمین کتاب مرجع حدیث معروف مسلمانان اهل سنّت است از «ابى مسعود انصارى» نقل شده که: پیامبر نزد ما آمد و ما در مجلس *سعد بن عباده* بودیم، بشیر فرزند *سعد* عرض کرد: «اى رسول خدا! خداوند به ما دستور داده بر تو صلوات بفرستیم، چگونه بر تو صلوات بفرستیم؟» پیامبر نخست سکوت کرد، سپس فرمود بگوئید:

یعنی:

در یکی از کتب تفسیر اهل سنت به نام «الدّر المنثور» اثر «جلال‌الدین سیوطی» که معروف‌ترین کتاب تفسیر روایى در میان اهل سنت است، همان روایت «ابوسعید خدرى» را از «صحیح بخاری» و «احمد بن شعیب نسائی» و «ابن ماجه» و «ابن مردویه» از طرف پیامبر اسلام نقل مى‌کند. در همین کتاب، عین مطلب «ابی مسعود انصارى»، از سوی «محمد ترمذی» و «احمد بن شعیب نسائی» و «ابن مردویه» نقل شده است. باز هم در همین کتاب، عین این مضمون را با مختصر تفاوتى از «مالک بن انس»، «صحیح بخاری»، «ابوداوود سلیمان»، «احمد بن شعیب نسائی»، «ابن ماجه»، «ابن مردویه» و چند نفر دیگر، از «ابو احمد ساعدى» نیز نقل مى‌کنند.

«احمد بن حسین بن علی بیهقی نیشابوری» نیز، در کتاب معروف خود «السنن الكبری»، روایات متعدّدى در این زمینه نقل کرده که بعضى از آنها وظیفه مسلمانان را در موقع نماز و هنگام تشهد روشن مى‌سازد. از جمله در حدیثى از «عقبة بن عمرو» نقل مى‌کند که: مردى آمد و خدمت پیامبر نشست و ما نیز نزد او بودیم. عرض کرد: «اى رسول خدا! کیفیّت سلام بر تو را مى‌دانیم؛ ولى هنگامى که نماز مى‌خوانیم چگونه بر تو صلوات بفرستیم؟» پیامبر [قدری] سکوت کرد، تا آنجا که ما فکر کردیم اى کاش این مرد چنین سؤالى را نمى‌کرد، سپس فرمود:

یعنی:

سپس از محمد بن ادریس شافعی نقل مى‌کند که:

«بیهقى» احادیث متعدّد دیگرى نیز در زمینه چگونگى صلوات بر پیامبر اسلام چه در نماز و چه خارج از نماز، آورده است؛ به خصوص در حدیثى از «كعب بن عُجره» از طرف پیامبر اسلام نقل مى‌کند که:

یعنی:

از این حدیث روشن مى‌شود که حتّى خود پیامبر اسلام هم در نمازهایش این صلوات را مى‌فرستاد.

«بیهقى» در ذیل یکى از روایاتى که در آن، سخنی از نماز به میان نیامده مى‌گوید:

پس به این ترتیب تمام مسلمانان اعم از فرقه‌های مختلف، وظیفه دارند که سلام بر پیامبر اسلام را به صورت «» در تشهد نماز بگویند، همان گونه که خود پیامبر می‌گفت.

هر چند در میان مذاهب چهارگانه اهل سنت در این مورد مختصر اختلافى دیده مى‌شود؛ شافعى مذهب‌ها و حنبلى مذهب‌ها مى‌گویند: صلوات بر پیامبر اسلام در تشهّد دوّم واجب است؛ در حالى که مالکى مذهب‌ها و حنفى مذهب‌ها آن را سنّت مى‌دانند.

این در حالی است که بر طبق بیشتر روایات از جمله روایات فوق، این صلوات بر همه مسلمانان واجب است.

## فضیلت ذکر صلوات
ذکر و بیان صلوات و مداومت بر آن فضایلی دارد که در پنج مرحله از حیات به کمک فرد می‌آید: دور کردن عذاب در عالم برزخ و فریادرس انسان در عالم قبر، شفاعت در قیامت، راهنما و نور انسان در پل صراط، مصون نگاه داشتن از جهنم و پاداش فروان در بهشت.

در منابع روایی ثواب و آثار معنوی و مادی فراوانی برای صلوات بر شمرده شده است. برخی از این آثار عبارتند از:

    کفاره از گناهان
    پاک‌شدن گناهان
    سنگین‌ترین عمل در ترازوی اعمال
    بازشدن در‌های آسمان و ریزش گناهان
    دوستی با خدا
    دست‌یابی به شفاعت پیامبر
    از بین رفتن نِفاق (صلوات با صدای بلند)
    یادآوری مطلب فراموش‌شده
    استغفار ملائکه (برای نویسنده ذکر صلوات)
    استجابت دعا
    ر‌هایی از آتش جهنم
    برآورده شدن صد حاجت
    صلوات خدا و ملائکه بر گوینده صلوات
    بهترین عمل در روز جمعه
    درک‌کردن صاحب الزمان (عج) (ذکر صلوات بعد از نماز صبح و نماز ظهر)
    گشوده شدن دری از درهای عافیت
    بهترین دعا در کعبه
    پاک‌شدن اعمال
    روشنایی قبر، صراط و بهشت
    نزدیکترین فرد به پیامبر در روز قیامت
    برابری با تسبیح، تهلیل و تکبیر

## فضیلت نوشتن صلوات
رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: هر کس در کتابی یا نوشته‌ای بر من صلوات بنویسد (الّلهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ)، تا زمانی که نام من در کتاب هست فرشتگان پیوسته برای او از درگاه حق طلب آمرزش می‌کنند.
## انواع صلوات
به گفته برخی محققان، صلوات با بیش از ۲۱۰ نوع عبارت مختلف عربی، در منابع اسلامی بیان شده است.

## در ادبیات
صلوات در ادبیات فارسی نیز جلوه کرده است:

از ناصر خسرو:

از سنائی:

از خاقانی:

از فردوسی:

از مولوی:

از سعدی:

## جستارهای وابسته

* صلوات شعبانیه
* مناجات شعبانیه
* اصحاب کسا
* دوازده امام
* چهارده معصوم
* عبارت‌های دعایی در اسلام
* دلایل الخیرات
* سلام
* دعا (اسلام)
* نماز (اسلام)
* صبر (اسلام)
* اذان
* حجت‌الاسلام
* حضرت
* خادم الحرمین الشریفین
* سادات
* شیخ‌الاسلام
* لقب‌های مذهبی
* الحمد لله
* اللهم
* تذکره
* خطبه (نماز جمعه)
* دورویی
* فهرست اصطلاحات اسلام
* فطرت
* عید غدیر خم
* ظاهر (اسلام)
* شهادتین
* سلام علیکم

## پانویس

## پیوند به بیرون
* صلوات فرستادن
* صلوات بر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله
* چهل حدیث در فضیلت صلوات
* سخنرانی استاد فرحزاد با عنوان فضائل ذکر صلوات

رده:اصطلاحات نماز
رده:فرهنگ اسلامی
رده:واژه‌ها و عبارت‌های عربی
رده:دعا در اسلام
رده:مفاهیم اسلام
رده:الهیات اسلامی
رده:ارکان اسلام
رده:اصطلاحات اسلامی
رده:عبارت‌های دعایی در اسلام
رده:واژه‌ها و عبارت‌های عربی در احکام اسلام
رده:محمد
رده:عنوان‌های عربی
رده:عنوان‌های مذهبی
رده:واژگان مذهبی
رده:عنوان‌های تجلیلی مذهبی
رده:عنوان‌های تجلیلی
رده:واژه‌ها و عبارت‌های قرآنی
رده:حدیث
رده:ذکر
رده:تصوف