open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
قرقیزها

[بندانگشتی|یک زن قرقیز با لباس ملی قرقیزستان در [بیشکک]]

**قرقیزها** گروهی از مردم ترک تبار که در کشورهای آسیای میانه زندگی می‌کنند، قرقیزستان موطن قرقیزها و قرقیزی زبان آنان به شمار می‌رود. اکثریت قرقیزها را مسلمانان اهل سنت تشکیل می‌دهد.
## نام
در فارسی دری در افغانستان گاهی به‌صورت **قرغیز** نیز نوشته می‌شود.

در متون کهن پارسی به‌صورت **خِرخیز** نیز نامیده شده است:

ز خرخیز و از چاچ و از کاشغر | بسی پهلوان خواند زرین کمر

## جستارهای وابسته

* ازبک‌ها
* تاجیک‌ها
* قزاق‌ها

## پانویس

## منابع
* Abramzon, S.M. *The Kirgiz and their ethnogenetical historical and cultural connections*, Moscow, 1971, . 
* Kyzlasov, L.R. "Mutual relationship of terms *Khakas* and *Kyrgyz* in written sources of 6–12th centuries". Peoples of Asia and Africa, 1968. 
* Zuev, Yu.A. "Kirgiz – Buruts". Soviet Ethnography, 1970, No 4, .
* Shahrani, M. Nazif. (1979) *The Kirghiz and Wakhi of Afghanistan: Adaptation to Closed Frontiers and War*. University of Washington Press. 1st paperback edition with new preface and epilogue (2002). .
* *Kyrgyz Republic*, by Rowan Stewart and Susie Steldon, by Odyssey publications.
* Books by Chokan Valikhanov
* Aado Lintrop, "Hereditary Transmission in Siberian Shamanism and the Concept of the Reality of Legends"
* 2002 Smithsonian folklife festival
* Kyrgyz Healing Practices: Some Field Notes
* *[http://www.press.umich.edu/titleDetailDesc.do?id=17240 Politics of Language in the Ex-Soviet Muslim States: Azerbaijan, Uzbekistan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Turkmenistan and Tajikistan]* by Jacob M. Landau and Barbara Kellner-Heinkele. Ann Arbor, انتشارات دانشگاه میشیگان, 2001. 
* Culture of Kyrgyz Republic.Well made JAPANESE pages.
* Kyrgyz Textile Art
* 

## پیوند به بیرون

* Kirghiz tribal tree, Center for Culture and Conflict Studies, US Naval Postgraduate School
* Kirgiz in Orkhon Inscriptions 


رده:اتحادیه‌های ایلی
رده:اقوام به‌رسمیت شناخته‌شده توسط چین
رده:اقوام ترک‌تبار آسیا
رده:اقوام ترک‌تبار
رده:اقوام در ازبکستان
رده:اقوام در تاجیکستان
رده:اقوام در قرقیزستان
رده:جوامع مسلمان
رده:عشایر مدرن
رده:قرقیزستان
شهرک کارمندان (تهران)

**شهرک کارمندان** یا **شهرک کارمندان دولت** نام محله‌ای نسبتاً تازه‌بنیاد در منطقه ۱ شهر تهران است.

این شهرک از سوی شرق به محله ولنجک، از سوی غرب و شمال به کوهپایه‌های البرز و از سوی جنوب به روستا و زندان اوین محدود می‌شود. کوه‌های شمال این شهرک هفت‌حوض نام دارد.

رودخانه درکه از غرب این شهرک می‌گذرد و پاسگاه شهید ابطحی و مرکز تربیت معلم نیز در میان این محله و رودخانه درکه قرار دارند.

خیابان‌های مهم این منطقه «دانشگاه» و «درکه» نام دارند.

## منابع

*راه خودرو، نقشه ویژه ترافیکی تهران (مخصوص خودرو)*، تهران: ۱۳۸۳خ، ص۳۳.

رده:شهرک‌های تهران
رده:محله‌های تهران
رده:منطقه ۱ تهران
هاشم بن عبدمناف

**عمرو** پسر عبدمَناف معروف به **هاشم** (۱۵۸ سال پیش از هجرت – ۱۲۵ سال پیش از هجرت) از بزرگان قبیلهٔ قریش و شهر مکه و نیای قبیلهٔ بنی هاشم بود. وی جد محمد پیامبر اسلام بود.
هاشم از بزرگ‌ترین و بانفوذترین شخصیت‌های قریش بود. او به کعبه اهمیت بسیاری می‌داد و قریش را به تکریم و احترام زائران تشویق می‌کرد. لقب هاشم نیز به همین اشاره داشت. هاشم یعنی خرد کننده؛ او به دست خودش نان برای آبگوشت زائران خرد می‌کرد و اولین کسی بود که سنت اطعام و سقایت حجاج را تأسیس کرد.

به خاطر این خصوصیات شایسته در او مردم عرب و قریش به او لقب سید دادند؛ یعنی آقای عرب. لقب «سید» در اولاد او باقی ماند، و این سیادت از او به فرزندانش عبدالمطلب و اولاد او و بعدها به پیامبر اسلام و علی بن ابیطالب و دودمان آن‌ها رسید.

او از امپراتور بیزانس، امان‌نامه گرفت و راه تجارتی برای کاروان‌های قریش باز کرد. در شهر غزه (فلسطین) درگذشت و قبرش در آن جاست. بارگاه هاشم هم‌اکنون با نام «مسجد السید هاشم» در منطقهٔ الدرج شهر قدیمی غزه قرار دارد و به عنوان بزرگ‌ترین و کهن‌ترین مسجد این شهر معروف است. ساختمان فعلی مسجد، از سال ۱۸۵۰ میلادی باقی مانده است که به دستور سلطان عثمانی عبدالمجید ساخته شد. مقبرهٔ هاشم در گوشهٔ شمال غربی مسجد قرار دارد.

## فرزندان
هاشم بن عبدمناف دارای نه فرزند بود.
چهار پسر بنام‌های:
* *[[عبدالمطلب]]*
* *أسد:* وی نخستین هاشمی بود که در میان هاشمیان زائیده شده بود.
* *أبوصیفی*
* *نضلة*.
و پنج دختر بنام‌های:
* *شفاء*
* *خالدة*
* *ضعیفة*
* *رقیة*
* *حیة*
* *رقیة*، سلمی دختر عمرو بن زید

## پانویس

رده:تاریخ اسلام
رده:خانواده محمد
رده:درگذشتگان ۴۹۷ (میلادی)
رده:زادگان ۴۶۴ (میلادی)
رده:عرب‌های سده ۵ (میلادی)
رده:قریش
رده:نسب محمد
رده:نیاکان صحابه
رده:هاشمیان
عبدالله بن عبدالمطلب

**عبدالله ابن عبدالمطلب** (۷۸ — ۵۳ قبل از هجرت)، پدر محمّد (پیامبر اسلام) است. او دهمین پسر عبدالمطلب بود و با زبیر و ابوطالب هر سه از مادری به نام فاطمه بنت عمرو بن عائذ در مکه متولد شدند.

## زندگی
در منابع اسلامی اینطور آمده که عبدالله بن عبدالمطلب پدر محمد ۵۳ قبل از هجرت متولد شد. او در زیر سایه پدرش بزرگ قریش عبدالمطلب بن هاشم بن عبدمناف بزرگ شد. روزی که عبدالمطلب می‌خواست نذر خود را ادا کند عزیزترین پسرش عبدالله را طبق نذرش به قربانگاه برد و با ناراحتی و غم و اندوه قصد قربانی کردن عبدالله را داشت که وقتی به او یادآوری کردند که قربانی کردن ۱۰۰ شتر دیه قربانی بچه است پذیرفت. عبدالله سپس به یثرب (مدینه) رفت به سال ۵۲ یا ۵۳ قبل از هجرت و در آنجا مرد و در کنار باب الجبرئیل دفن شد.
قبر او از دوره عباسیان تا تسلط وهابیون به حجاز پابرجا بود ولی وقتی که وهابیون پس از تخریب بقیع دست به تخریب دیگر اماکن مقدس مسلمین زدند قبر عبدالله بن عبدالمطلب را نیز تخریب کردند.

## لقب
لقب وی در کتب شیعه، ذبیح‌الله آمده‌است و بنا به روایات مختلف عبدالمطلب با خداوند عهدی می‌بندد و نذر می‌کند که یکی از فرزندان خود را قربانی کند. پس از برآورده شدن حاجت برای ادای نذر بین فرزندان خود قرعه می‌اندازد. عبدالمطلب در میان پسرانش عبدالله را از همه بیشتر دوست داشت و با تکرار قرعه هرسه بار به نام عبدالله می‌افتد. با وساطت قریش و قبایل دیگر عرب و با درایت و تدبیر فردی به نام سجاح یا (قطبه) که کاهن حجاز بود. سرانجام عبدالمطلب یکصد شتر را به جای عبدالله قربانی می‌کند و از آن پس خون‌بهای یک انسان در بین اعراب یکصد شتر تعیین و سنت گردید و محمد هم بعدها آن را به عنوان دیه در دین اسلام پذیرفت. پیامبر اسلام از جهت انتساب به عبدالله و اسماعیل به عنوان دو ذبیح افتخار می‌کرد و گفت: «أَنَا ابْنُ الذَّبِیحَیْن» (من فرزند دو ذبیح هستم).

علی دوانی تأکید دارد که ادعای نذر عبدالمطلب بر ذبح فرزند ساختگی است. علی‌اکبر غفاری نیز بر این عقیده است که ادعای نذر عبدالمطلب ساختگی است.

## ازدواج
هنگامی که عبدالله ۲۴ سال داشت بعد از این که عبدالمطلب فرزند خود را از جهت قربانی کردن بازیافت بسیار شادمان شد و بدون درنگ پس از این ماجرا در حالی که دست عبدالله را در دستان خود داشت به خانه وهب بن عبد مناف رفت و دختر او آمنه بنت وهب را به ازدواج عبدالله درآورد.

## درگذشت
ماجرای مرگ عبدالله به این گونه است که وی به منظور تجارت، همراه کاروان قریش رهسپار شام شد؛ و او هنگام بازگشت از شام در مدینه بیمار شد و به خاطر همان پیوند خویشاوندی که در میان قوم «بنی عدی بن نجار» بود توقف کرد؛ ولی بیماری او طولانی شده و پس از یک ماه که بستری بود، از دنیا رفت.

وقتی کاروان قریش به مکه رسید و عبدالمطلب از حال فرزندش جویا شد و با خبر شد که در مدینه گرفتار بیماری شده‌است، بزرگ‌ترین فرزند خود؛ یعنی حارث را نزد او به مدینه فرستاد. اما هنگامی که حارث به مدینه رسید، متوجه شد که عبدالله از دنیا رفته‌است؛ و او را در مکانی به نام «دارالنابغة» دفن کردند. قبر او در سال‌های اخیر در طرح توسعه مسجدالنبی ویران شد.

طبق آنچه که ابن اثیر در *اسد الغابة* نوشته آنچه از **عبدالله** به فرزندش محمد به ارث رسید عبارت بود از: یک کنیز و نیز پنج شتر و یک گله گوسفند و یک شمشیر و مقداری پول. همچنین نظیر این گفتار از واقدی در کتاب *المنتقی فی مولود المصطفی* نقل شده که بجز شمشیر و پول، اموال دیگر را ذکر کرده‌است.

## منابع

رده:اهالی مکه
رده:بنی‌هاشم
رده:خاک‌سپاری‌ها در بقیع
رده:خانواده محمد
رده:درگذشتگان ۵۷۰ (میلادی)
رده:زادگان ۵۴۵ (میلادی)
رده:زادگان ۵۴۶ (میلادی)
رده:عرب‌های سده ۶ (میلادی)
رده:قریش
رده:نسب محمد
ولادیمیر کرامنیک

**ولادیمیر بوریسویچ کرامنیک**  (زاده: ۲۵ ژوئن ۱۹۷۵ در تواپسه) استاد بزرگ شطرنج اهل روسیه و قهرمان سابق شطرنج جهان از سال ۲۰۰۰ تا سال ۲۰۰۷ بود.

۲۷۸۳ آخرین ریتینگ او در ژوئن ۲۰۱۵ بوده که او را در رده هفتم دنیا قرار داده است. او یکی از ۱۰ شطرنج‌بازی است که تا کنون (۲۰۱۵) به ریتینگ بالاتر از ۲۸۰۰ رسیده‌اند. (به همراه گری کاسپاروف، ویسواناتان آناند، وسلین توپالف، ماگنوس کارلسن، فابیانو کاروانا و لئون آرونیان و الکساندر گریسچاک و هیکارو ناکامورا و آنیش گیری) بالاترین ریتینگ او تاکنون ۲۸۱۷٫۵ در مارس ۲۰۱۳ بوده که او را به ششمین شطرنج‌باز برتر تاریخ از این لحاظ بدل کرده‌است.

وی در سال ۱۹۹۲ هنگامی که فقط ۱۶ سال سن داشت و هنوز درجه استاد بزرگی را کسب نکرده بود به عضویت تیم ملی روسیه برای شرکت در المپیاد جهانی شطرنج مانیل درآمد. موفقیت او در آن مسابقات نوید آینده درخشانش را می‌داد. ولادیمیر در سال ۱۹۹۴ نیز در مسکو و در المپیاد ۱۹۹۶ در ایروان برای تیم ملی روسیه به میدان رفت.

## قهرمانی جهان
پیروزی او در مقابل گری کاسپارف در مسابقه‌ای که اکتبر سال ۲۰۰۰ در استودیو ریور ساید لندن با حمایت مالی کمپانی Brain Games.net برگزار شد او را از آن زمان تا ۲۰۰۷ صاحب عنوان قهرمان سنتی شطرنج جهان ساخت.

موفقیت او در آن مسابقه در شرایطی به دست آمد که او با دو پیروزی در بازیهای دوم و پانزدهم و مساوی در بقیه مسابقات برای اولین بار بدون حتی یک باخت قهرمانی را از چنگ مدافع آن خارج ساخت.
او در سال ۲۰۰۸ مقام قهرمانی خود را با شکست ۷٫۵–۳٫۵ در مقابل ویسواناتان آناند از دست داد.

## منابع

## پیوند به بیرون

* فیده ریتینگ کارت کرامنیک
* بازی‌های کرامنیک در وب‌گاه بازی‌های شطرنج
* وب‌گاه رسمی

رده:استادبزرگان شطرنج
رده:افراد زنده
رده:اهالی تواپسه
رده:زادگان ۱۹۷۵ (میلادی)
رده:شرکت‌کنندگان المپیاد شطرنج
رده:شطرنج‌بازان اهل روسیه
رده:قهرمانان شطرنج رده‌های سنی زیرهیجده‌سال جهان
رده:قهرمانان شطرنج جهان
رده:نویسندگان اهل روسیه
رده:نویسندگان شطرنج
رده:نویسندگان شطرنج اهل روسیه
رده:افراد روس اوکراینی‌تبار
رده:نویسندگان مرد اهل روسیه
رده:مربیان شطرنج
رده:مسیحیان ارتدکس روسی اهل روسیه
شهرک صنعتی بینالود

**شهرک بینالود** در تاریخ ۷۱/۱۲/۲۷ به تصویب هیئت وزیران رسیده و راه‌اندازی آن در سال ۱۳۷۲ آغاز گردید. این شهرک با مساحت ۱۱۰۰۰۰ هکتار و اندازهٔ صنعتی ۷۰ هکتار در کیلومتر ۵۰ جاده مشهد-نیشابور قرار دارد.

## ویژگی‌ها
* قرار گرفتن در مسیر راه‌آهن مشهد - تهران - بندرعباس - سرخس.
* قرارگرفتن در مسیر بزرگراه مشهد- باغچه- نیشابور.
* قرارگرفتن در مسیر خط انتقال گاز به فاصله چهار کیلومتری از شهرک.
* برخورداری از کلیه تأسیسات زیر بنایی آب، برق، تلفن.
* نزدیکی به مرکز استان و استفاده از امکانات شهری:اتصال به شبکهٔ ریلی …
* با توجه به استقرار شرکت ایران خودرو خراسان در مجاورت شهرک بستر مناسبی جهت سرمایه‌گذاری واحدهای مرتبط با خودروسازی می‌باشد.
* استقرار شهرک در مجاورت شهر جدید بینالود که با هدف مسکن سازی برای کارکنان واحدهای تولیدی توسط سازمان مسکن استان سرمایه‌گذاری شده است.
* امکان پوشش تلفن همراه
* واحدهای این شهرک از تاریخ شروع بهره‌برداری به میزان ۸۰٪ به مدت چهار سال از مالیات معاف می‌باشند.

## منابع

* وبگاه شهرک‌های صنعتی استان خراسان رضوی

رده:اقتصاد و صنعت در نیشابور
رده:شهرک‌های صنعتی استان خراسان رضوی
استالدهید

**استالدهید** که نام روشمند آن **اتانال** است؛ یک ترکیب آلی است. دردستهُ آلدهیدها می‌باشد و فرمول مولکولی آن CH3CHO است و استالدهید مایعی بی‌اندازه آتش‌گیر و واکنش‌دهنده با بوی میوه‌مانند است و در طبیعت در میوهٔ نارس، قهوه و نان تازه پیدا می‌شود. آن همچنین در دگرگشت(متابولیسم) طبیعی گیاهان نیز ساخته می‌شود.

## سرطانزایی
با انجام پاره‌ای از پژوهش‌ها روی جانوران، استالدهید در ماده‌های سرطانزا گروه بندی شده‌است.

## منابع

* Wikipedia contributors, "acetaldehyde", Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/wiki/acetaldehyde (accessed 11:47 ب.ظ 2006/08/21)

رده:آلاینده‌های خطرناک هوا
رده:آلدهیدها
رده:آلکانال‌ها
رده:ترکیب‌های آلی با ۲ اتم کربن
رده:سرطان‌زاهای گروه ۲بی پژوهشگاه بین‌المللی سرطان
رده:طعم‌دهنده‌ها
رده:متابولیت‌های دارویی تفریحی
رده:هپاتوتوکسین‌ها
عدد رینولدز

پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Laminar-turbulent_transition.jpg|جایگزین=|بندانگشتی|دود خارج شده از این شمع از حالت آرام (لایه ای) به آشفته تبدیل می‌شود. با استفاده از عدد رینولدز می‌توان پیش‌بینی کرد این گذر جریان از آرام به آشفته در چه ناحیه‌ای اتفاق می‌افتد
**عدد رینولدز**  کمیت بدون یکای مهمی است که در مکانیک سیالات برای پیش‌بینی الگوی جریان از آن استفاده می‌شود. این عدد نسبت نیروی لختی به نیروی گرانروی می‌باشد. در اعداد رینولدز پایین تمایل جریان به داشتن الگویی آرام و لایه ای می باشد، در حالیکه در اعداد رینولدز بالا جریان به حالت آشفته در می‌آید. عدد رینولدز کاربردهای فراوانی از قبیل جریان مایع داخل لوله تا جریان هوا روی بال هواپیما دارد. از عدد رینولدز برای پیش‌بینی گذر جریان از آرام به آشفته استفاده می‌شود و هم‌چنین در پیش‌بینی و تعیین جریان در اطراف یک مدل ماکت و کوچک با مدل اندازه اصلی و بزرگ کاربرد دارد.  

این مفهوم در سال ۱۸۵۱ توسط جورج استوکس معرفی شد، اما توسط آرنولد زومرفلد در ۱۹۰۸ به افتخار ازبورن رینولدز که استفاده از این مفهوم را متداول کرده بود، به نام **عدد رینولدز** نامیده شد. [بندانگشتی|این تصویر، [آشفتگی (فیزیک)|آشفتگی جریان سیال را در اطراف یک سیلندر نشان می‌دهد. این پدیده در همه اجسام به شکل سیلندر و با هر نوع سیالی رخ می‌دهد. در این شرایط عدد رینولدز بین ۴۹ تا ۱۰۰۰ است|جایگزین=]]تعریف ریاضی عدد رینولدز، Re، به صورت زیر است:

Re=\frac{\rho v L}{\mu}

که در این عبارت:
* \rho چگالی شاره،
* v سرعت متوسط جریان شاره،
* L یک طول مشخصه در مسئله؛ و
* \mu ضریب گرانروی شاره‌است.

## عدد رینولدز بحرانی
یکی از کاربردهای مهم عدد رینولدز، تعیین آرام یا آشفته بودن جریان است. اگر عدد رینولدز از مقدار خاصی کم‌تر باشد جریان آرام و اگر بیش‌تر باشد آشفته‌است. این مقدار خاص، عدد رینولدز بحرانی نام دارد و با Re_{\mbox{crit}} نشان داده می‌شود.

عدد رینولدز بحرانی برای جریان‌های مختلف به صورت تجربی اندازه‌گیری می‌شود. برای مثال، عدد رینولدز بحرانی برای جریان داخل یک لوله ۲۲۰۰ است. در این حالت، طول مشخصهٔ d قطر لوله‌است.

## طول مشخصهٔ آشفتگی
یکی دیگر از کاربردهای عدد رینولدز، تعیین کوچک‌ترین طول مشخصه در یک جریان آشفته‌است. در جریان آشفته، طول مشخصه به معنی فاصله‌ای است که بین متغیرهای جریان مثل سرعت یا فشار همبستگی وجود دارد. اما چون این همبستگی‌ها هم‌بسامد نیستند، یک جریان آشفته طول‌های مشخصهٔ متفاوتی خواهد داشت. طول‌های مشخصهٔ بزرگ متناظر با بسامدهای پایین و طول‌های مشخصهٔ کوچک متناظر با بسامدهای بالا هستند.

اگر بزرگ‌ترین طول مشخصهٔ یک جریان L و کوچک‌ترین طول مشخصهٔ آن l باشد، قانون تعادل کولموگورف می‌گوید که در عددهای رینولدز بالا:
\frac{L}{l}\sim Re^{3/4}
با استفاده از این رابطه می‌توان کوچک‌ترین طول مشخصهٔ جریان آشفته را به دست آورد.

## عدد رینولدز به عنوان پارامتر تشابهی
در کاربردهای مهندسی از عدد رینولدز به عنوان یک پارامتر تشابهی هم استفاده می‌شود. برای مثال، وقتی یک مدل کوچک از یک هواپیما در تونل باد مورد آزمایش قرار می‌گیرد، برای این که نتایج تونل باد قابل تعمیم به شرایط واقعی باشد، عدد رینولدز مدل و هواپیمای واقعی باید برابر باشد.

## جستارهای وابسته
* کمیت بدون بعد

## منابع

* White, Frank M. , *Fluid Mechanics*, McGraw-Hill, 5th edition, 2002, .
* Pope, Stephen B. , *Turbulent Flows*, Cambridge University Press, 1st edition, 2000, .

رده:اعداد بدون بعد
رده:اعداد بدون بعد ترمودینامیک
رده:اعداد بدون بعد مکانیک شاره‌ها
رده:مکانیک سیالات
رده:همرفت
رده:آیرودینامیک
رده:دینامیک سیالات
رده:لوله‌گذاری
استال

بندانگشتی
**استال** Acetal، مولکولی با دو پیوند یگانه با دو اکسیژن است که به دو اتم کربن دیگر پیوسته‌است. استال همان کتال است که به جای داشتن گروه R یک گروه H- مانند شکل زیردارد.

در مهندسی «پلی استال» به معنی پلی اکسی متیلن می‌باشد که یک پلاستیک مهندسی با گروه‌های استال است.

تشکیل استال از راه پروتونه(پروتون‌دار) کردن گروه هیدروکسیلِ همی‌استال و از دست دادن آب است.
یون اکسونیم پدیدآمده به سرعت به یک مولکول الکل حمله می‌کند. الکل یک پروتون از دست داده و استال آن را می‌گیرد. هرچند که استال‌ها پایدارتر از همی‌استال هستند ولی تشکیل آن‌ها به سبب وجود استرها برگشت‌پذیر است.

## منابع

* Wikipedia contributors, "acetal", Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/wiki/acetal (accessed ۱۱:۴۷ ب.ظ ۲۰۰۶/۰۸/۲۱)

## پیوند به بیرون

رده:استال
رده:گروه‌های عاملی
رده:گروه‌های محافظ
رده:گروه‌های محافظت‌کننده
۳۰ اوت

**۳۰ اوت** دویست و چهل و دومین روز سال در تقویم گریگوری (دویست و چهل و سومین روز سال کبیسه) است و ۱۲۳ روز به انتهای سال مانده‌است، و برابر است با ۸ شهریور.

## رویدادها
* ۱۹۰۷ - امضای معاهدهٔ تاریخی تقسیم ایران بین روسیه تزاری و انگلیس در عهد **[[محمد علی شاه قاجار]]**.
* ۱۹۸۱ - محمدعلی رجایی رئیس‌جمهور و محمدرضا باهنر نخست وزیر جمهوری اسلامی ایران در بمب گذاری سازمان مجاهدین خلق ایران کشته شدند.
* ۱۹۹۱ - استقلال کشور آذربایجان از شوروی.
* ۱۹۹۹ - تیمور شرقی از اندونزی جدا شد و به استقلال دست یافت.

## زادروزها
* ۱۷۴۸ - **[[ژاک لوئی داوید]]**، نقاش فرانسوی.
* ۱۷۹۷ - **[[مری ولاستونکرافت شلی]]**، نویسنده برجسته انگلیسی.
* ۱۸۵۲ - **[[ژاکوب هنریکوس وان هوف]]**، فیزیکدان و شیمیدان هلندی.
* ۱۸۷۱ - **[[ارنست رادرفورد|ارنست لرد رادرفورد]]**، فیزیکدان انگلیسی.
* ۱۸۸۴ - **[[تئودور سودبرگ]]**، شیمیدان انگلیسی.
* ۱۹۳۰ - **[[وارن بافت]]**، سرمایه‌گذار آمریکایی و ثروتمندترین مرد جهان.
* ۱۹۵۸ - **[[آنا پولیتکوفسکایا]]**، روزنامه‌نگار و فعال حقوق بشر روس.
* ۱۹۸۵ – **[[روبرتو لاگو]]**، بازیکن فوتبال اهل اسپانیا

## مرگ‌ها
* ۵۲۶ - '''تئودریک بزرگ'''، پادشاه اوستروگوت‌ها.
* ۱۱۳۹ - **[[رابعه لنبانیه]]**، بانوی محدث ایرانی.
* ۱۴۸۳ - **[[لویی یازدهم]]**، پادشاه فرانسه.
* ۱۹۴۰ - '''جوزف جان تامسون'''، فیزیکدان انگلیسی.
* ۱۹۶۱ - **[[شارل کوبورن]]**، بازیگر آمریکایی.
* ۱۹۶۳ - **[[اکسل استرود هال]]**، موسیقی‌دان و رهبر ارکستر آمریکایی.
* ۲۰۰۵ - **[[ملا عبدالکریم مدرس]]**، مفسر، مترجم، شاعر و محقق بزرگ کرد.

## تعطیلات
* پرو - روز سنت روز لیما
* ترکیه - روز پیروزی

## پیوند به بیرون
* BBC: On This Day
* The New York Times: On This Day
* امروز در تاریخ در مهرنیوز 

رده:اوت
رده:روزهای میلادی
اوبرون (قمر)

[چپ|انگشتدان|260px|عکس [وویجر ۲ از اوبرون.]]
**اوبـِرون** یکی از ۲۷ ماه سیاره اورانوس است. دیگر قمرهای مهم اورانوس عبارت‌اند از: تیتانیا، آریل و میراندا.

## منابع

آسیموف، ایزاک، دانشنامه جهان، شماره ۱۳، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۳خ، ص۳۲.

رده:اوبرون (قمر)
رده:قمرهای اورانوس
رده:نوشتارهای صوتی

رده:قمرهای دارای مدار موافق‌گرد
اومبریل

بندانگشتی|چپ|270px|اومبریل؛ یکی از قمرهای سیارهٔ اورانوس
**اومبریل** تیره‌رنگ‌ترین قمر سیارهٔ اورانوس است.

قطر اومبریل ۱٬۱۸۵ کیلومتر است و در فاصلهٔ ۲۶۴٬۸۰۰ کیلومتری از مرکز اورانوس قرار دارد.

اومبریل سطح تیرهٔ دهانه‌دار یکنواختی دارد و تنها یک دهانهٔ درخشان به قطر ۱۴۰ کیلومتر دارد.
در میان پنج قمر بزرگ اورانوس، فعالیت درونی این ماه از همه کمتر است.

یکی از حفره‌های برخوردی سطح اومبریل نامی فارسی دارد و پری نامیده می‌شود.[//en.wikipedia.org/wiki/List_of_craters_on_Umbriel]

تنها نگاره‌های نمای نزدیکی که تاکنون از اومبریل گرفته شده توسط کاوشگر وییجر ۲ بوده‌است. این کاوشگر، به هنگام گذر خود از اورانوس در ژانویهٔ ۱۹۸۶ مشاهداتی از اومبریل انجام داد. در هنگام این گذر، نیمکرهٔ جنوبی اومبریل رو به خورشید بود و این کاوشگر توانست تنها این نیمه را مشاهده کند.

## منابع

رده:اومبریل (قمر)
رده:اجرام آسمانی کشف‌شده در سال ۱۸۵۱ (میلادی)
رده:قمرهای اورانوس
قانون تیتیوس–بوده

بندانگشتی|قانون تیتیوس–بوده
**قانون تیتیوس-بوده** قانونی بود که توسط یوهان تیتیوس و یوهان بوده وضع شده بود و فاصله هر سیاره را از خورشید تعیین می‌کرد. قانون بده به کشف تعدادی سیارک انجامید.
این قانون قبل از کشف اورانوس وضع شده بود و پس از کشف اورانوس معلوم شد که فاصله آن با این قانون تطابق دارد ولی نپتون از این قانون پیروی نمی‌کرد. نظریه واهلش دینامیکی دلیل این نقص را تأثیر گرانش سیارات همسایه می‌داند. این قانون با بازی ریاضی توسط این دو دانشمند وضع شد، در آن زمان کمبربند سیارک ها بین دو سیاره مریخ و مشتری کشف نشده بود بنابراین j=۳ در جدول مربوط به این قانون خالی گذاشته شد. این موضوع باعث شد تا ستاره شناسان در آن منطقه به دنبال سیاره ای بگردند که به سیاره ی x معروف شد. چندی بعد با پیدا شدن سرس توسط جوزپه پیاتسی، پنداشته شد که سیاره x پیدا شده است. اما در دهه ۱۸۵۰ میلادی زمانی که اشیاء دیگری در مدار مشابه کشف شدند به عنوان یک سیارک طبقه بندی شد.

فرمول:                                                                                                                                                               \mathrm{d=0.4 + 0.3(2)^j}

که در آن d بر حسب واحد نجومی (Au) (1.5×10^11 m) و j عدد اطلاق شده به هر سیاره است.

## منابع

آسیموف، ایزاک، *دانشنامه جهان،* شماره ۱۳، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۳خ، ص۳۲، نجوم به زبان ساده.
قانون بُده

رده:اورانوس
رده:سرس
رده:سیاره‌ها
رده:فرضیه‌های اخترشناسی
رده:کشف‌ها توسط یوهان الرت بوده
رده:نگرش‌های علمی کهن
رده:نظریه‌های منسوخ در فیزیک
سیاست عمومی

**سیاست عمومی**، طبق نظر **ویلیام جنکینز** در کتاب *«تحلیل سیاستها»* مجموعه‌ای از تصمیمات به‌هم‌وابسته است که به‌وسیله گروه‌ها یا بازیگران سیاسی با هدف دستیابی به اهداف خاص یا به‌دست آوردن ابزار مناسب برای دستیابی به آن اهداف اتخاذ می‌شود. (Jenkins, 1978: 10)

## تعاریف سیاست عمومی
توماس بیرکلند در کتاب «مقدمه‌ای بر فرایندهای سیاسی» تعدادی تعریف به شرح زیر آورده‌است (Birkland, 2001: 21)
* کلارک کوجران: سیاست عمومی اشاره می‌کند به فعالیت‌های حکومت و مقاصدی که سبب این فعالیت‌هاست.
* توماس دای: سیاست عمومی آن چیزی است که حکومت انجام می‌دهد یا کنار می‌گذارد.
* ایلویز مالون: سیاست عمومی دربرگیرنده برنامه‌های سیاسی برای اجرای طرح‌هایی به‌منظور دستیابی به اهداف اجتماعی است.
* گای پیترز: سیاست عمومی مجموعه فعالیت‌های حکومتی است که تأثیر مستقیم یا غیرمستقیم بر زندگی شهروندان دارد.

### ویژگی‌های سیاست عمومی
* سیاست عمومی به نام عموم اتخاذ می‌شود.
* سیاست عمومی به‌وسیله دولت خلق می‌شود.
* سیاست عمومی به‌وسیله بازیگران عمومی یا خصوصی به اجرا در می‌آید.
* سیاست عمومی دارای تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم در زندگی همه شهروندان است.

با توجه به ویژگی‌های بالا، می‌توان تعریف فراگیرتری از سیاست عمومی ارائه داد: «مجموعه تصمیماتی به نام عموم از سوی حکومت که در شکل مقررات و دستورها به اجرا در می‌آید و دارای تأثیرات مستقیم یا غیرمستقیم در زندگی همه شهروندان می‌باشد (قلجی٫ ۱۳۸۷: ۵۹).

## منابع

* Jenkins W. I. (1978) Policy, Analysis: A Political and Organizational Perspective, NY: Palgrave Macmillan
* Birkland T. (2001) Policy Process, Sharpe
* قلجی ح. (۱۳۸۷) ارزیابی سیاست خصوصی‌سازی در ایران٫ پایان‌نامه کارشناسی ارشد٫ دانشگاه تهران٫ دانشکده حقوق و علوم سیاسی.

رده:سیاست‌گذاری عمومی
رده:علوم سیاسی
رده:اقتصاد عمومی
حلقه سیاره‌ای

در ستاره‌شناسی، به قطعاتی از ماده که گرد برخی از سیارات از جمله کیوان و اورانوس می‌گردند، **حلقه** گفته می‌شود. حلقه‌های زحل از تکه‌ها یخ تشکیل شده‌اند. این حلقه‌ها از اندازه یک غالب یخ تا یک ماشین است.

بزرگ‌ترین حلقه‌های شناخته شده، مربوط به سیاره گازی J1407b است.

حقله‌های سیاره ای، فقط به دور سیاره‌هایی ساخته می‌شود که دارای اقمار زیادی باشند، زیرا گرانش اقمار و سیاره مادر، حلقه‌ها را به دور سیاره به شکل معلق می‌گرداند.

حلقه‌ها می‌توانند از جنس یخ یا شهاب‌سنگ‌هایی باشد که در آن اطراف وجود داشته باشند و در دام میدان گرانشی سیاره و اقمار آن قرار بگیرند و به شکل حلقه ای معلق، در اطراف سیاره مادر بچرخند.

برای نمونه می‌توان حلقه بین سیاره مشتری و مریخ را نام برد، این حلقه در اثر گرانش مشتری و خورشید، در بین آن دو جرم آسمانی معلق مانده است، در این مکان حلقه‌ها هم از طرف خورشید به آن گرانش وارد می‌شود و هم از طرف مشتری و چون این دو گرانش باهم در آن مکان خنثی می‌شوند، حلقه‌ها به صورت معلق در آنجا می‌مانند.

پرونده:PIA01627 Ringe.jpg|حلقه مشتری.
پرونده:Saturn_false_color_Voyager-1.jpg|حلقه کیوان (زحل).
پرونده:Uranus rings and moons.jpg|حلقه‌های اورانوس به حالت فروسرخ.
پرونده:PIA02224-browse.jpg|حلقه نپتون، عکسی از ویجر ۲.


## منابع

آسیموف، ایزاک، *دانشنامه جهان،* شماره ۱۳، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۳خ، ص۳۲.

رده:حلقه‌های سیاره‌ای
رده:مکانیک سماوی
رده:منظومه شمسی
رده:دانه‌بندی مواد
دهانه برخوردی

[چپ|انگشتدان|300px|[دهانه کوپرنیک|دهانهٔ برخوردی کوپرنیک بر سطح کرهٔ ماه]]
[thumb|left|500px|تصویر گرفته‌شده توسط [مدارگرد شناسایی مریخ از دهانهٔ برخوردی هِیمدال؛ تصویر زمانی گرفته‌شده که کاوشگر فینکس با چتر نجات درحال فرود آمدن است؛ درحالی که به نظر می‌رسد که این کاوشگر در بالای دهانه است اما در کناره آن حدود ۲۰ کیلومتر فاصله دارد.]]

**دهانهٔ برخوردی** در ستاره‌شناسی به فرورفتگی، حفره یا گودالی در خاک اجرام آسمانی؛ از جمله زمین که در اثر برخورد شهاب‌سنگ پدید آمده باشد گفته می‌شود.

گونه‌ای دیگر از دهانه در خاک سیارات نیز وجود دارد که بر اثر فوران آتشفشانی پدید می‌آید.

در یک میلیارد سال نخست تاریخ سامانهٔ خورشیدی، بمباران بزرگی از شهاب‌سنگ‌ها در همهٔ سیاره‌ها رخ داده که دهانه‌های برخوردی نتیجهٔ این بمباران هستند. شیوهٔ دگرگونی این دهانه‌ها و مقدار فرسایش آن‌ها اطلاعات زیادی در مورد تاریخ تحولات و فعالیت‌های جغرافیایی سیارات به‌دست می‌دهد. برای نمونه، فرسوده بودن بیشتر دهانه‌های سیاره بهرام (مریخ) نشان‌دهندهٔ فعالیت زیاد زمین‌شناختی در این سیاره است.

دهانه‌های برخوردی عوارض جغرافیایی و زمین‌چهره‌های بسیار رایج در بسیاری از اجرام منظومه خورشیدی هستند؛ از آن جمله در ماه، عطارد، کالیستو، گانیمد و بیشتر ماه‌ها و سیارات کوچک. در دیگر سیارات و اقمار که فرایندهای زمین‌شناسی مانند فرسایش و جابه‌جایی صفحات زمینی در سطح آن‌ها فعال است دهانه برخوردی به مرور محو شده و کمتر دیده می‌شوند. زمین، زهره، مریخ، اروپا، آیو و تیتان نمونه‌هایی از این اجرام هستند. به دهانه‌های برخوردی فرسوده و دیگرگون شده اصطلاحاً ساختار برخوردی (Impact structure) می‌گویند.

پیشینه ی دهانه‌سازی در سطوح بسیار باستانی مانند عطارد، ماه، و ارتفاعات جنوب مریخ، نشان‌دهنده ی وجود یک دوره از بمباران‌های سنگین شهاب‌سنگی در محدوده ی درونی منظومه خورشیدی در حدود ۳٫۹ میلیارد سال پیش است.

از آن زمان، میزان تولید دهانه ی برخوردی بر روی زمین به‌طور قابل توجهی کمتر بوده‌است. از آن دوره به بعد کره زمین به‌طور میانگین هر یک‌میلیون سال، یک تا سه برخورد شهاب‌سنگی را تجربه می‌کند که اندازه ی آن‌ها برای ایجاد دهانه‌های ۲۰ کیلومتری کافی است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که نسبت به آنچه که تاکنون کشف شده باید به مراتب تعداد بیشتری دهانه ی برخوردی نسبتاً جوان بر روی کره ی زمین وجود داشته باشد.

آهنگ و نرخ دهانه‌سازی در بخش درونی منظومه ی خورشیدی به میزان برخورد سیارک‌ها در کمربند سیارکی بستگی دارد و این برخوردها دسته‌هایی از پاره‌سنگ‌های بزرگی به‌وجود می‌آورند که به‌طور دسته‌جمعی به مناطق داخلی منظومه خورشیدی فرو می‌بارند.

باور بر این است که دسته‌ای از سیارک‌ها که دسته بپتیستینا نام‌گذاری شده و ۱۶۰ میلیون سال پیش به‌وجود آمده بوده باعث افزایش شدید تعداد برخوردها شده و شاید برخورد بزرگ به خلیج مکزیک که دهانه چیکشلوب (Chicxulub) نام دارد نیز بر اثر فعالیت همین دسته رخ داده‌باشد؛ برخورد شهاب‌سنگ به چیکشلوب همان برخورد بزرگی است که به احتمال بسیار زیاد موجب انقراض دایناسورها در ۶۶ میلیون سال پیش شده‌است.
اولین و تنها دهانه های برخوردی که در ایران کشف شده است، دهانه برخوردی یا گودال زیروکی در استان سیستان و بلوچستان می باشد.

## پانویس

## منابع
* آسیموف، ایزاک، *دانشنامه جهان،* شماره ۱۳، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۳خ، ص۳۲.

رده:دهانه‌های برخوردی
رده:زمین‌شناسی برخوردی
رده:فرورفتگی‌ها
رده:ماه‌شناسی
رده:دادگان برخوردهای زمین
رده:زمین‌شناسی ماه
لکه سرخ بزرگ

[thumbnail|250px|نمایی از لکهٔ سرخ بزرگ از [ویجر ۱ در سال ۱۹۷۹]]
**لکهٔ سرخ بزرگ** نام بزرگ‌ترین توفان عظیم چرخان در سطح سیارهٔ هرمز (مشتری) است. این توفان در راستای کمربندها و منطقه‌های مشتری جریان دارد. از زمان کشف این لکه تا کنون، بارها دیده شده که قطر آن تا سه برابر قطر زمین افزایش یافته‌ است.
ابعاد لکهٔ سرخ ۲۴٬۰۰۰ تا ۴۰٬۰۰۰ کیلومتر در جهت شرق به غرب و ۱۲٬۰۰۰ تا ۱۴٬۰۰۰ کیلومتر در جهت شمال به جنوب است.

رنگ این لکه در سال‌های اخیر، نارنجی سوخته کمرنگ شده ‌است. این لکه در اصل یک توفان واچرخندی دائمی در ناحیهٔ °۲۲ در جنوب استوای مشتری است که دست‌کم ۱۷۷ سال است که وجود دارد و احتمالاً ۳۴۲ سال دیگر نیز ادامه خواهد داشت. بزرگی این توفان به گونه‌ای است که آن را می‌توان با تلسکوپ از زمین دید. لکهٔ بزرگ سرخ تا پیش از سال ۱۶۶۵ وجود داشته اما لکهٔ امروزی، نخستین مرتبه در سال‌های پس از ۱۸۳۰ میلادی مشاهده گردید و تنها پس از برجستگی مشهود و ظاهری سال ۱۸۷۹ مورد مطالعهٔ جدی قرار گرفت. طوفانی که در سدهٔ هفدهم دیده شده‌است ممکن است متفاوت از طوفانی باشد که امروز وجود دارد.

از زمان کشف آن در سدهٔ ۱۷ میلادی تا آغاز مطالعات جدی مربوط به سال ۱۸۳۰ یک فاصله طولانی و مجهول وجود دارد و نمی‌توان گفت در این مقطع آیا لکهٔ اصلی پراکندگی پیدا کرده و یا اصلاح و متمرکز شده است و همین‌طور آیا محوتر گردیده است چرا که سوابق و مطالعات بصری در آن مقطع ناچیز است. به عنوان مثال، احتمال داده می‌شود که اولین رصدگر لکهٔ سرخ بزرگ رابرت هوک بوده‌است. وی در ماه مهٔ ۱۶۶۴ نقطه‌ای را در این سیاره توصیف کرد. هر چند، محتمل است که مکانی که هوک به آن اشاره داشته در مدار دیگری قرار داشته (مدار استوایی شمال مشتری و برخلاف موقعیت امروزی که مدار استوایی جنوبی) است. با همهٔ این احوال توصیفات جووانی دومنیکو کاسینی حول محور اشاره و پرداختن به مقولهٔ یک *نقطهٔ پایدار* که در سال‌های بعد مطرح شد، متقاعدکننده‌تر است.

## نگارخانه

پرونده:PIA02863 - Jupiter surface motion animation.gif|یک پویانمایی رنگی از حرکات ابری مشتری.
File:Jupiter's swirling colourful clouds.jpg
File:Great red spot juno 20170712.jpg
File:790106-0203 Voyager 58M to 31M reduced.gif


## منابع

رده:تاوه‌ها
رده:لکه‌های سیاره‌ای
رده:مشتری (سیاره)
رده:واچرخندها
رده:طوفان‌ها
رده:علم در ۱۸۳۰ (میلادی)
رده:علم در ۱۸۳۱ (میلادی)
دره مارینر

بندانگشتی|250px|دره‌وار مارینر خراش درازی را بر روی چهره مریخ بر جای گذاشته‌است.

**درهٔ مارینر** (به لاتین: Valles Marineris) نام دره ژرف بسیار بزرگی بر سطح کره بهرام (مریخ) و یکی از بزرگ‌ترین دره‌ها در منظومه خورشیدی است.

نام دره مارینر به مدارگرد مارینر ۹ اشاره دارد.

## ابعاد
درازای این دره بیش از 4 هزار کیلومتر یعنی تقریباً برابر با طول ایالات متحده است. دره‌وار مارینر ۲۰۰ کیلومتر عرض دارد و در بعضی جاها حتی پهن‌تر است یعنی پهنای آن بزرگتر از طول گرند کنیون روی زمین است. ژرفای دره‌وار مارینر نیز ۷ کیلومتر، یعنی طولانی‌تر از بلندترین کوه‌ها بر روی زمین است.

دره مارینر می‌تواند محل خوبی برای برپا کردن پایگاه جهت اسکان بر روی مریخ باشد، زیرا فشار جوی در آن بیشتر از سطح عادی مریخ است. میانگین فشار جوی بر روی مریخ به‌طور معمول ۱۷۰ بار ضعیف‌تر از کره زمین است اما در کف دره‌وار مارینر این فشار ۹۰ بار کمتر از زمین است.

## پیدایش
هنوز جواب قطعی برای چگونگی پدید آمدن این دره وجود ندارد. یکی از گمانه‌ها این است که به خاطر فرسایش با آب به‌وجود آمده یعنی در میلیاردها سال گذشته که گمان می‌رود بر روی این سیاره آب وجود داشته‌است. دره‌وار مارینر به ناحیه وصل است که بر روی آن کانال‌های پرشماری دیده می‌شود که ظاهراً جریان آب آن‌ها را کنده‌است و این مسئله این گمانه را تقویت می‌کند.

گمانه دیگر این است که روان شدن گدازه‌ها در کندن این دره‌وار دست داشته‌اند.

## نگارخانه

Image:Part_of_Noctis_Labyrinthus_taken_with_the_Mars_Global_Surveyor_-_20060529.jpg|
Image:Noctis_Labyrinthus.JPG|
Image:25970noctuslayers.jpg|
Image:25970bottomlayers.jpg|
Image:CtxnoctisP11 005334 1717.jpg|
Image:26682layersclose.jpg|
Image:ESP 026682 1700 RED abrowse.jpg|
Image:26682dunes.jpg|
Image:26682layersnorth.jpg|


## منابع

* آسیموف، ایزاک، *دانشنامه جهان،* شماره ۱۳، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۳خ، ص۳۲.
* Dreksler Astral: Valles Marineris - The Largest Canyon on Mars. On Youtube. ۲۱ آوریل ۲۰۱۹

رده:دره‌های روی مریخ
رده:زمین‌لغزش‌های بیرون از محیط زمین
رده:مریخ
مارینر ۹

بندانگشتی|چپ|پرتاب مارینر ۹
**مارینر ۹** نهمین کاوشگر در بین سری ۱۰ کاوشگر مارینر ایالات متحده آمریکا بود که در ماه مه سال ۱۹۷۱ میلادی از زمین به سمت سیاره مریخ پرتاب شد و در ماه نوامبر همان سال به آن سیاره رسید. این کاوشگر پس از قرار گرفتن در مدار این سیاره و چرخش به دور آن، عکس‌های پرشماری از مریخ گرفت و نخستین ماهواره شد که در مدار سیاره‌ای به غیر از زمین، قرار گرفت.
## مکان فعلی
از فوریه ۲۰۲۲، مکان مارینر ۹ ناشناخته است. یا هنوز در مدار است، یا قبلاً در جو مریخ سوخته یا به سطح مریخ سقوط کرده است.

ناسا تاریخ های متعددی را برای ورود مارینر ۹ به جو مریخ ارائه کرده است. در سال ۲۰۱۱، ناسا پیش بینی کرد که مارینر ۹ در حدود سال ۲۰۲۲ می‌سوزد یا به مریخ سقوط می‌کند. با این حال، صفحه ماموریت مارینر ۹ در سال ۲۰۱۸ توسط ناسا انتظار داشت که مارینر ۹ در حدود سال ۲۰۲۰ به مریخ سقوط کند. در زمان مأموریت، مارینر ۹ در مداری رها شد که حداقل تا ۵۰ سال انرژی خود را از دست ندهد و سقوط نکند.

## منابع

* آسیموف، ایزاک، *دانشنامه جهان،* شماره ۱۰، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۴خ، ص۳۲.
* "Mariner," Microsoft® Encarta® Online Encyclopedia 2009

رده:کاوش مریخ
رده:برنامه فضایی مارینر
رده:پرواز فضایی در ۱۹۷۱ (میلادی)
رده:جغرافیای مریخ
رده:فضاپیماهای پرتاب‌شده با موشک‌های اتلس-سنتائور
رده:فضاپیماهای پرتاب‌شده در ۱۹۷۱ (میلادی)
رده:کاوشگرهای فضایی از کار افتاده
رده:کاوشگرهای مارینر
رده:مأموریت‌های فضایی در مریخ
رده:ماهواره‌های از کار افتاده در مدار مریخ
رده:مریخ
کلاهک یخی قطبی

بندانگشتی|چپ|کلاهک یخی مریخ
پوشش دائمی یخ در دو سو یا دو قطب یک سیاره را **کلاهک یخی قطبی** می‌گویند. در دو قطب سیاره بهرام (مریخ) کلاهک یخی وجود دارد.
دانشمندان مجدداً دلایل به وجود آمدن کلاهک یخی شنال در مریخ را مورد بررسی و تحقیق بیشتر قرار دادند، پس از این بررسی به این نتیجه رسیدند که شکاف موجود در کلاهک یخی بسیار بزرگ حتی بزرگتر از گراندکانیون است که شامل مسیرهای پیچ در پیچ و مارپیچی می‌باشد.
دو دانشمند از دانشگاه تگزاس ایالات متحده آمریکا به نام‌های جک هالت و دیگری ایساک اسمیت اطلاعات آماری به دست آمده از مدارپیمای ناسا MRO را مورد بررسی قرار دادند.

## نگارخانه

File:North pole september ice-pack 1978-2002.png|
File:North pole february ice-pack 1978-2002.png|
File:The Earth seen from Apollo 17.jpg|


## منابع

آسیموف، ایزاک، *دانشنامه جهان،* شماره ۱۰، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۴خ، ص۳۲.

بهرام (سیاره)
d

رده:تغییر اقلیم
رده:جغرافیای شمالگان
رده:کاوشگرهای مارینر
رده:کلاهک‌های یخی
رده:مناطق قطبی زمین
رده:مناطق قطبی
زمینی‌سازی

[بندانگشتی|چپ|200px|یک تصویر خیالی از چهار مرحله زمینی‌سازی [مریخ.]]

**زمینی‌سازی** به آماده‌سازیِ جَو، دما، مکان‌نگاریِ پوسته یا بوم‌شناسیِ یک سیاره یا قمر به سبکِ کرهٔ زمین برای زندگی انسان می‌گویند.

طرح‌هایی وجود دارد که روند و فرایندِ تغییرِ درازمدتِ محیطِ سیارات، ماه‌ها و دیگر اجرام فضایی را پیشنهاد می‌کنند؛ به‌صورتی که جَو و خاک آن اجرام به صورتی درآیند تا سازگار با سکونت‌گاه‌ بشری گردند. زمینی‌سازی گونه‌ای از مهندسی سیارات است.

## پیشینه
مفهوم زمینی‌سازی هم از داستان‌های علمی-تخیلی و هم از محافل علمی ریشه می‌گیرد. سازندهٔ این اصطلاح احتمالاً جک ویلیامسون بوده‌است که در یکی از داستان‌ها در یک مجله آمریکایی علمی-تخیلی به نام «علمی-تخیلی حیرت‌آور» (Astounding Science Fiction) آن را به‌کار برده‌است. ولی خود مفهوم پیش از آن هم شناخته‌شده بود.
اولاف استپلدون در کتاب واپسین و نخستین انسان نمونه‌ای به‌ دست می‌دهد که در آن سیارهٔ ناهید پس از جنگی طولانی و نابودگرانه با بومیانِ آن دستخوشِ تغییراتِ محیطی می‌شود.

### تئوری‌ها
کارل سیگن (ستاره‌شناس و فضانورد) در سال ۱۹۶۱، روشِ مهندسی سیاره‌ایِ زُهره را در مقاله‌ای در مجلهٔ ساینس  منتشر کرد. *سیگن* بذرپاشیِ جَوّ زُهره را با جلبک پیشنهاد کرد که آب، نیتروژن و دی اکسید کربن را به ترکیباتِ آلی تبدیل خواهد کرد.

## جستارهای وابسته
* اسکان بشر در مریخ
* بیابانی شدن
* زیست‌پذیری سیاره‌ای
* بازیافت
* انرژی تجدیدپذیر

## منابع

* آسیموف، ایزاک، *دانشنامه جهان*، شماره ۱۰، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۴خ، ص. ۳۲.

رده:زمینی‌سازی
رده:آینده‌پژوهی
رده:مستعمره‌سازی فضا
رده:بوم‌سازگان‌ها
رده:مسئله‌های حل‌نشده
رده:موضوع‌های علمی-تخیلی
رده:مهندسی سیاره‌ای
رده:نوواژه‌های دهه ۱۹۴۰ (میلادی)
ماه کامل

بندانگشتی|چپ|200px

**ماه کامل**، که در زبان عربی و اصطلاح اسلامی به آن، **[[بدر]]** گفته می‌شود، حالتی از کره ماه است که زمین میان ماه و خورشید قرار می‌گیرد به طوری که تمام ماه در نظر ما روشن است.

هنگامی که ماه به نقطه مقابل زمین نسبت به خورشید می‌رسد یا به عبارت دیگر فاصله زاویه‌ای ماه و خورشید ۱۸۰ درجه می‌شود، تمام قرص ماه روشن به نظر می‌رسد که بدر نامیده می‌شود و ماه در این موقعیت در حالت مقابله است.
این مرحله ماه در حدود نیمه ماه بعد از مقارنه ماه با خورشید حاصل می‌شود، البته در این موقع، ماه که درست در مقابل خورشید نسبت به زمین قرار می‌گیرد، اگر بر روی دائرةالبروج هم قرار داشته باشد، ماه گرفتگی اتفاق می‌افتد.
بعد از این مرحله قسمت شرقی قرص ماه (بجای سمت غربی آن) توسط اشعه نور خورشید روشن می‌شود و فازهای ماه با ترتیب برعکس از تثلیث تا تربیع آخر و سپس تا هلال و بالاخره تا ماه نو تکرار می‌شود.
در شرایط مناسب اتمسفری، قسمت تاریک قرص ماه، به صورت خیلی ضعیف قابل رؤیت است. قابل رؤیت بودن قسمت تاریک ماه، به سبب بازتاب نور خورشید از سطح کره زمین به سطح ماه است. چرخه گام‌های ماه، هر ۲۹٫۵۳ روز کامل می‌شود
جایگزین=|بندانگشتی|ماه در زوایای مختلف و میزان دید ما از ماه که بسته به زاویه‌ها تغییر می‌کند.

## در افسانه‌ها و سنت‌ها
#### ماه‌های برداشت و شکارچی
«فصل برداشت» یا «ماه برداشت» و «ماه شکارچی» نام‌های سنتی برای ماه‌های کامل در اواخر تابستان و پاییز در نیم‌کره شمالی هستند، که معمولاً به‌ترتیب در ماه‌های سپتامبر و اکتبر پدید می‌آیند. مردم ممکن است این رویدادها را در جشن‌هایی مانند جشن نیمه‌پاییزی چینی جشن بگیرند.

«ماه برداشت» ماه کامل نزدیک به اعتدال پاییزی (۲۲ یا ۲۳ سپتامبر) می‌باشد که در هر زمانی طی دو هفته قبل یا بعد از آن تاریخ اتفاق می‌افتد. «ماه شکارچی» ماه کامل بعد از آن است. این نام‌ها از اوایل قرن هجدهم میلادی به ثبت رسیده‌اند. [بندانگشتی|چپ|200px|[بدر پاییزی.]]

## جستارهای وابسته
* بدر پاییزی

## منابع

* 
* آسیموف، ایزاک، *دانشنامه جهان، * شماره ۱۰، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۴خ، ص۳۲.
* 


رده:اخترشناسی رصدی
رده:ماه
شهاب (ابهام‌زدایی)

* شهاب یکی از پدیده‌های فضایی 
* شهاب نام پسر در کشورهای اسلامی 
* شهاب به معنی پادشاه آبها 
* شهاب‌وار اجرام کوچک و متوسط سردگردان در فضا
* شهاب‌سنگ شهابواری که از جو سیاره‌ای عبور کند و با سطح آن برخورد نماید
* شهاب ۱ اولین سری از موشک‌های سری شهاب ایران با برد کوتاه (۳۰۰ کیلومتر)
* شهاب ۲ جانشین موشک شهاب ۱ به حساب می‌آید با ۲۰۰۰ کیلومتر برد 
* شهاب ۳ از موشک‌های سری شهاب ایران با برد ۲۱۰۰ کیلومتر 
* شهاب ۴ از موشک‌های سری شهاب ایران به منظور حمل ماهواره به فضا 
* شهاب ثاقب (روزنامه) نشریه ای غیررسمی در دوران مظفرالدین‌شاه قاجار در کرمانشاه
* شهاب کاکوزکریایی شاعر و صوفی کرد عهد صفوی

رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی مکان‌ها
شهاب‌واره

[بندانگشتی|چپ|250px|یک شهاب‌واره هنگام عبور از [اتمسفر زمین|اتمسفر زمین در سال ۲۰۱۱]] در علم اخترشناسی به قطعه‌های صخره با فلز که در فضا شناورند **شهاب‌واره**  گفته می‌شود. شهاب‌واره‌ها بیشتر اجرام جامد و ریزی هستند (به اندازهٔ ته سنجاق) که در فضا حرکت می‌کنند. گهگاهی برخی از شهاب‌واره‌ها جذب زمین شده و به دام جو زمین می‌افتند و گرمایی که در این برخورد ایجاد می‌شود جسم را می‌سوزاند؛ غبار حاصل از این سوختن به سطح زمین سقوط می‌کند. 

یک سیارک یا شهاب‌واره که وارد جو زمین می‌شود شهاب یا شَخانه نام می‌گیرد. به خط درخشانی که بر اثر ورود شهاب‌واره یا حرکت آن در جو ایجاد می‌شود شهاب ثاقِب گفته می‌شود که ممکن است چندین ثانیه به طول بی انجامد.
واژه شهاب عربی و شخانه فارسی است.

زمانی که یک شهاب‌واره به سطح سیاره برخورد کند شهاب‌سنگ (Meteorite) نامیده می‌شود.
هر ساله صدها تن غبار شخانه‌ای بر سطح زمین می‌نشیند.

## منابع

* آسیموف، ایزاک، *دانشنامه جهان، * شماره ۴، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴خ، ص۳۲.
* دگانی، مایر، نجوم به زبان ساده، تهران: نشر گیتاشناسی، چاپ پنجم (ویرایش جدید)، ۱۳۸۷خ، ص۹.

رده:اجرام آسمانی
رده:شهاب‌وارها
رده:منظومه شمسی
سکستیلیون

**سکستیلیون** (sextillion) عددی است برابر با یک میلیارد تریلیون یعنی ۱۰۲۱.

شمار کل ستارگان موجود در جهان را سیصد سکستیلیون برآورد کرده‌اند.

## جستارهای وابسته
* نام اعداد بزرگ

## منابع

آسیموف، ایزاک، *دانشنامهٔ جهان،* شمارهٔ ۳، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۳خ، ص۳۲.

رده:اعداد
رده:اعداد بزرگ
رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی
رده:عددنویسه‌ها
رده:دستگاه‌های شمارش
رشته اصلی

بندانگشتی|چپ|270px|رشتهٔ اصلی

**رشتهٔ اصلی** در ستاره‌شناسی، به منحنی‌ای در نمودار هرتسپرونگ راسل که بیشتر ستارگان در آن قرار دارند، گفته می‌شود. رشته اصلی طبقه‌ای از ستارگان را شامل می‌شود که بین درخشندگی، اندازه و دمای آن‌ها رابطهٔ پایداری وجود دارد و یک ستاره در میانسالی به این حالت می‌رسد. سن کنونی خورشید ما سن میانسالی است.

به ستارگانی که در این نمودار بر روی این رشته و منحنی قرار گرفته اند ستارگان رشتهٔ اصلی یا ستارگان کوتوله گفته می‌شود.

## داده‌های رشتهٔ اصلی
جدول زیر نمایانگر مقادیری است که ویژه ستارگان قرار گرفته بر روی رشتهٔ اصلی هستند.

:

## منابع

* آسیموف، ایزاک، *دانشنامه جهان،* شماره ۲، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴خ، ص۳۲.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، "[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Main_sequence&oldid=72836179 Main sequence]"، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد. (نسخهٔ ۳۰ اوت ۲۰۰۶).

*
رده:اخترفیزیک
رده:انواع ستارگان
رده:تکامل ستارگان
رده:ستارگان
رده:مفهوم‌ها در اخترشناسی
ویژوال سورس‌سیف

بخشی از مجموعهٔ ویژوال استودیو شرکت مایکروسافت که برای انجام عملیات سورس کنترل طراحی شده‌است. این برنامهٔ اختیاری در صورت نصب، قابلیت کنترل و پی‌گیری ورژن‌های مختلف کد را به برنامه‌نویس می‌دهد که برای برنامه‌های پیچیده و به خصوص با چند برنامه‌نویس قابلیتی حیاتی است. 

این برنامه به صورت افزودنی (Add-in) برای محیط‌های برنامه‌نویسی ویژوال استودیو در می‌آید و امکان انجام سورس کنترل از همانجا را به کاربر می‌دهد.

## جستارهای وابسته
* سورس کنترل
* کلی‌یر کیس
* سی‌وی‌اس

## منابع


رده:سامانه‌های کنترل نسخه مالکیتی
رده:نرم‌افزارهای مایکروسافت
رده:ویژوال استودیو
کنترل نسخه

بندانگشتی|نمونه‌ای از درخت نسخه‌های یک پروژهٔ کنترل نسخه.
**کنترل نسخه** یا **کنترل منبع**  عبارت است از سیستمی برای کنترل و پیگیری تغییرات واحد اطلاعاتی دخیل در ایجاد یک برنامهٔ نرم‌افزاری. واحد اطلاعاتی مزبور می‌تواند شامل فایل‌های سورس، راهنماها، میک فایل‌ها، اشیاء نرم‌افزاری و ... سورس کنترل به خصوص در جایی اهمیت پیدا می‌کند که چند برنامه‌نویس بخواهند روی منابع مشترکی کار کنند. در این صورت است که مفاهیمی همانند مقایسه، ترکیب، تداخل و ... پیش می‌آیند که سورس کنترل باید بتواند راه حل مناسبی برای هر یک ارائه دهد. امروزه معمولاً از ابزارهای نرم‌افزاری برای این کار استفاده می‌شود. با این حال هنوز هم هستند شرکتهایی که از روش‌های قدیمی مانند داشتن یک فایل متن در هر پوشه، هارد کپی و ... استفاده می‌نمایند.

## انواع SCM
نرم‌افزارهای مدیریت کد به ۲ دستهٔ distributed و centralized تقسیم می‌شوند:

Centralized: مانند Subversion (svn) / CVS که در این دسته نرم‌افزار یک server و تعدادی client وجود دارد. به این صورت که تمامی تغییرات در server ذخیره می‌شود و کاربران (برنامه‌نویس‌ها) با استفاده از client تغییرات جدید را اعمال/دریافت می‌کنند.

Distributed: مانند GIT / Bazaar در این دسته server حذف شده‌است و هر فرد می‌تواند یک server باشد و تاریخچهٔ کامل را در اختیار دارد. در این دسته تغییرات می‌تواند بدون در اختیار داشتن ارتباط انجام شود.

## عملیات معمول در SCMها
از آن‌جایی که SCMها کار واحدی انجام می‌دهند و بخش‌های اصلی آن‌ها نیز یکسان است می‌توان انتظار داشت که عملیات واحدی نیز انجام دهند.
* init: ساخت مخزن جدید برای ذخیرهٔ تغییرات در آن.
* checkout / pull / fetch: دریافت اطلاعات از مخزن و ساخت working tree.
* switch branch: جا به جایی میان شاخه‌های مختلف توسعه.
* add / delete / rename: انجام تغییرات روی پرونده‌هایی که SCM آن‌ها را پیگیری می‌کند.
* commit: ذخیرهٔ دسته‌ای از تغییرات که ممکن است در پرونده‌های مختلف باشد.
* status: نمایش وضعیت کنونی پرونده‌های پروژه.
* diff: نمایش تغییرات انجام شده.
* log: نمایش تاریخچهٔ تغییرات.

دستورهای فوق معمولاً در این نرم‌افزارها یکسان هستند برای نمونه در هر دو نرم‌افزار آپاچی ساب‌ورژن و گیت دستور log وجود دارد و به صورت svn log و git log مورد استفاده قرار می‌گیرد.

## منابع

رده:کنترل نسخه
رده:ارتباطات فنی
رده:سامانه‌های کنترل نسخه
رده:فرایند تولید نرم‌افزار
رده:واژگان عمومی نرم‌افزار
فریدریش دانیل فون رکلینگ‌هاوزن

بندانگشتی|چپ|230px|فون رکلینگ‌هاوزن.
**فریدریش دانیل فون رکلینگ‌هاوزن** (دوم دسامبر ۱۸۳۳- ۲۶ اوت ۱۹۱۰) (به آلمانی: Friedrich Daniel von Recklinghausen) نام یک آسیب‌شناس مشهور آلمانی است که شهرت وی بیشتر به دلیل توصیف دو اختلال که به نام خود وی نامگذاری شده‌اند می‌باشد.

بیماری فون رکلینگ‌هاوزن بیماری‌ای است که به نام وی نامگذاری شده‌است.

## منابع

* هفته‌نامه سپید سال اول شماره ۱۷، شهریور ۱۳۸۵

رده:آسیب‌شناسان
رده:آسیب‌شناسان اهل آلمان
رده:آسیب‌شناسی
رده:استادان دانشگاه کونیگسبرگ، پروس
رده:استادان دانشگاه وورتسبورگ
رده:اعضای هیئت علمی دانشگاه استراسبورگ
رده:اهالی استان وستفیلیا
رده:اهالی گوترزلوه
رده:پزشکان اهل آلمان
رده:تاریخ پزشکی
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه بن
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه وورتسبورگ
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه هومبولت برلین
رده:درگذشتگان ۱۹۱۰ (میلادی)
رده:زادگان ۱۸۳۳ (میلادی)
الیزابت بلکول

**الیزابت بلک‌وِل**  (زاده ۳ فوریه ۱۸۲۱ – درگذشته ۳۱ مه ۱۹۱۰) یک پزشک بریتانیایی‌تبار اهل آمریکا بود. او در سال ۱۸۴۹ در آمریکا دکترای پزشکی گرفت و نخستین زنی بود که به چنین امری نایل آمد. وی همچنین مبارز راه حقوق زنان و مخالف برده‌داری بود.

او خواهر امیلی بلک‌ول بود.

## زندگی
او در انگلستان متولد و در یک خانواده پرجمعیت به همراه خواهران و خاله‌هایش زندگی می‌کرد. پدرش مردی لیبرال بود. او درخواست هیچ‌یک از خواستگارانش را نپذیرفت و هرگز ازدواج نکرد پنج خواهر دیگرش نیز همین‌طور مجرد باقی ماندند.

خانواده او به ایالات متحده مهاجرت کردند و در حالیکه الیزابت هنوز نوجوان بود پدرش در گذشت و مسئولیت خانواده بر دوش او افتاد. الیزابت تحصیلاتش را تمام کرد و در سال ۱۸۴۴ به فکر آموختن حرفه پزشکی افتاد. پیش‌تر زنان به صورت آکادمیک این حرفه را نمی‌آموختند. او برای دانشگاه‌های زیادی نامه نوشت تا سرانجام در دانشگاه ژنو پذیرفته شد. مدتی در بیمارستان‌های پاریس به کارآموزی پرداخت و سپس به نیویورک بازگشت چون نتوانست در هیچ بیمارستانی کار پیدا کند. او یک مرکز کمک آموزش پزشکی در نیویورک تأسیس کرد.

## افتخارات
الیزابت بلک‌وِل توانست در سال ۱۸۴۹ دانشنامه پزشکی خود را اخذ کند. تز او دربارهٔ درمان تیفوس بود و در سال ۱۸۵۲ مقاله و بروشورهایی با عنوان «قوانین زندگی با رویکرد به تربیت بدنی دختران» منتشر کرد. همچنین وی موفق شد درمانگاهی در نیویورک برای زنان تأسیس نماید. در سال ۱۸۹۵ خود زندگی‌نامه خویش را منتشر کرد که با استقبال چندانی مواجه نشد.

## منابع

* ویکی‌پدیا انگلیسی

## پیوند به بیرون

* Elizabeth Blackwell Collection on New York Heritage Digital Collections
* Some places and memories related to Elizabeth Blackwell
* Women in Science
* Biography from the National Institute of Health
* Elizabeth Blackwell at the Hobart and William Smith Colleges Archives
* Elizabeth Blackwell Resources Available in Hobart and William Smith Colleges Archives
* Chronological Bibliography of Selected Scholarly Works by Dr. Elizabeth Blackwell
* Elizabeth Blackwell at winningthevote.org
* 
* Papers, 1835–1960. Schlesinger Library, Radcliffe Institute, Harvard University.
* Michals, Debra. "Elizabeth Blackwell" . National Women's History Museum. 2015.
* 

رده:آموزگاران جنسی
رده:افراد آمریکایی انگلیسی‌تبار
رده:اهالی ایالات متحده آمریکا
رده:اهالی بریستول
رده:اهالی سینسیناتی (اوهایو)
رده:اهالی نیویورک
رده:اهالی هاستینگز
رده:پزشکان اهل ایالات متحده آمریکا
رده:پزشکان اهل سینسیناتی، اوهایو
رده:پزشکان اهل نیویورک
رده:پزشکان زن اهل ایالات متحده آمریکا
رده:پزشکان زن سده ۱۹ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:پزشکان زن
رده:پزشکان سده ۱۹ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:پژوهشگران پزشکی زن
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه ایالتی نیویورک
رده:درگذشتگان ۱۹۱۰ (میلادی)
رده:زادگان ۱۸۲۱ (میلادی)
رده:زن در جنگ داخلی آمریکا
رده:زنان دوره ویکتوریا
رده:سوسیالیست‌های مسیحی اهل ایالات متحده آمریکا
رده:ضدزنده‌شکافیان
رده:طرفداران لغو برده‌داری اهل ایالات متحده آمریکا
رده:فعالان حقوق زنان اهل ایالات متحده آمریکا
رده:فمنیست‌های سوسیالیست
رده:فمینیست‌های اهل ایالات متحده آمریکا
رده:سیاستمداران لیبرال اهل ایالات متحده آمریکا
رده:سیاستمداران لیبرال اهل بریتانیا
رده:انگلیسی‌های مهاجرت‌کرده به ایالات متحده آمریکا
رده:فمینیست‌های سوسیالیست بریتانیایی
رده:مسیحیان مخالف با برده‌داری
رده:به‌نژادشناسان آمریکایی
رده:کنشگران آموزش
رده:فمینیست‌های سوسیالیست اهل ایالات متحده آمریکا
حق عینی

**حقّ عینی** (که از آن با نام *حقّ اجتماعی* نیز یاد می‌شود)، قاعده یا مجموعه قواعدی است که در مورد افراد یا اجتماعات به‌کار می‌رود و در قبال ضمانت اجرایی‌ای که دارد، باید مورد اطاعت مردم قرار گیرد. مجموعهٔ حقوق عینی، معنایی معادل نظام حقوقی دارد. حق مالی عینی، حقی است که هر شخص، نسبت به اموال عینی خارجی خود دارد. با این توضیح که فرد، می‌تواند هر زمان که بخواهد و بدون اجازه دیگران، از آن مال استفاده کند. مثل حق استفاده از کیف، کفش، ساعت، لباس و غیره.

## حقوق مالی
حق عینی در این معنی، سلطه‌ای‌ست که شخص معیّن نسبت به یک شیء معین مادی دارد و می‌تواند آن را مستقیم و بدون واسطه اجرا کند. دارنده، به موجب این حق می‌تواند در حدود قانون از آن شیء استفاده نماید.
# شخصی که صاحب حق است، بایستی اهلیت بهره‌مندی از چنین حقی را داشته باشد؛ مثلاً در فقه انسان مرتد اهلیت بهره‌مندی از هیچ نوع حق مالی را ندارد. 
# چیزی که موضوع حق قرار می‌گیرد و بایستی قابلیت آن را داشته باشد؛ مثلاً مالکیت انسان امروزه در قوانین تمام کشورها غیرممکن است یا مالکیت زمین به موجب اصول مارکسیسم امکان‌پذیر نیست.

## مصادیق حقوق عینی
بارزترین نمونهٔ حق عینی، مالکیت است که به مالک اختیار تقریباً هر گونه تصرفی را در ملک خود می‌دهد. حق انتفاع (که صاحب آن اجازه استفاده از منافع مال دیگری را دارد) و حق ارتفاق که به شخص اجازه عبور از ملک دیگری را می‌دهد، اصلی‌ترین شاخه‌های حق عینی شناخته می‌شوند. حق انتفاع از اشیاء غیر منقوله مثل حق عمری و سکنی و همچنین حق ارتفاق نسبت به ملک غیر از قبیل حق‌العبور و حق  و دعاوی راجعه به اموال غیر منقوله از قبیل تقاضای خلع ید و امثال آن تابع اموال غیرمنقول است.

## جستارهای وابسته
* حقّ ذهنی

## منابع

رده:حقوق اموال و مالکیت
رده:حقوق