مجسمه‌سازی

[بندانگشتی|چپ|300px| ''[کوه راشمور|یادبود ملی کوه راشمور*، پارک و [[یادبود ملی]] در [[داکوتای جنوبی]] [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]]، چهرهٔ چهار تن از مشهورترین [[رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا|رئیسان جمهور آمریکا]] [[تندیس‌گری]] بر روی [[سنگ خارا]] در مقیاس بزرگ، (از راست به چپ) [[آبراهام لینکلن]]، [[تئودور روزولت]]، [[توماس جفرسون]] و [[جرج واشینگتن]]]]

*'مجسمه‌سازی**، **تندیس‌سازی**، **تندیس‌گری** یا **پیکرتراشی*' [[هنر]] هم‌گذاری یا تصویر سازی به کمک اشیا است و ممکن است در هر اندازه یا با هر سازمایه‌ای (مصالحی) یا تکنیکی انجام گیرد. به فرآورده‌های این هنر *تندیس*، *پیکره* یا *مجسمه'' گفته می‌شود. هر پیکر سه بعدی که به منظور دارا بودن یک بیان هنری آفریده شده را می‌توان مجسمه نامید. هر شکل‌دادنی مجسمه‌سازی نیست بلکه باید در ورای آن، یک فکر، خلاقیت یا یک نوآوری وجود داشته باشد.[بندانگشتی|[پیگمالیون و گالاتئا اثر لئون ژروم]]
یکی از اهداف تندیس‌سازی ارتباط با دین است. در بسیاری از فرهنگ‌ها، بت‌ها رایج‌اند.
مواد به کار رفته در تندیس گوناگون است و در طول تاریخ تغییر می‌کند. مواد کلاسیک با دوام قابل توجهی، از جنس فلز به‌ویژه برنز، سنگ و سفال و چوب می‌باشد، مواد استخوانی و ضد لک از گزینه‌های با دوام اما ارزان‌تر محسوب می‌شوند. از مواد گرانبها مانند طلا، نقره، سنگ یشم و عاج غالباً برای کارهای لوکس کوچک و گهگاه در موارد بزرگتر مانند تندیس‌های ساخته شده از طلا و عاج استفاده می‌شوند.

## گونه‌ها
وجه تمایز اساسی میان تندیس‌های موجود در تندیس‌های خودایستا، تندیس‌هایی است که به هیچ سطح دیگری وصل نشده‌اند (احتمالاً به جز قسمت پایه)، دور تا دور آن قابل دیدن بوده و گونه‌های مختلف نقش‌برجسته که دست‌کم تا حدودی به یک سطح پس زمینه وصل می‌شوند.

### سنگ
تندیس‌گری سنگی، یک فعالیت باستانی است که در آن قطعاتی از سنگ طبیعی سخت، با حذفِ کنترل‌شدهٔ تکه‌هایی از آن شکل می‌گیرد. با توجه به ماندگاری مواد، می‌توان شواهدی یافت که نشان می‌دهد اگرچه همۀ مناطق جهان از این سنگ فراوان برخوردار نیستند، اما حتی ابتدایی‌ترین جوامع در ساخت برخی کارهای حک‌شدۀ سنگی افراط کرده‌اند؛ مانند مصر، یونان، هند و بیشتر اروپا.

### فلز
برنز و آلیاژهای مس، مربوط به قدیمی‌ترین فلز برای تندیس‌های فلزی هستند. یک تندیس برنزِ ریخته‌گریی شده اغلب به سادگی، «برنز» خوانده می‌شود. آلیاژهای برنز معمولی خاصیت غیرمعمول اما مطلوبی دارند که اندکی پیش از ساخت کمی گسترش می‌یابند، بنابراین بهترین جزئیات یک قالب را پر می‌کنند. استحکام و عدم شکنندگی آنها (شکل‌پذیری) از مزیت‌هایی است که می‌توان حالات چهره را نیز ایجاد کرد، به‌ویژه هنگامی که با مواد مختلف سرامیکی یا سنگی مقایسه می‌شوند (برای چندین نمونه به تندیس‌های مرمری مراجعه کنید). طلا نرم‌ترین و فلزی با ارزش بوده و در جواهرات جزء فلز های مهم است. نقره نیز به اندازهٔ کافی نرم بوده که با چکش و ابزارهای دیگر و همچنین ریخته‌گری قابل استفاده و کار کردن است. هنر مسگری از جمله تکنیک‌های به‌کاررفته در طلا و نقره‌کاری است.

### شیشه
شیشه ممکن است از طریق طیف گسترده‌ای از تکنیک‌های کاری در تندیس‌سازی به‌کار رود، گرچه استفاده از آن برای کارهای بزرگ پیشرفتی است که به‌تازگی به‌دست آمده است. شیشه با دشواری قابل توجهی، قابل حکاکی است، مانند جام‌های رومان لیکورگوس که منحصر به فرد هستند. ریخته‌گری داغ را می‌توان با جابجایی شیشه مذاب در قالبهایی با فشار دادن اشکال به ماسه، گرافیت حک شده یا قالب‌های گچ‌کاری/سیلیکا، به شیشه طرح و شکل داد.

### سفالگری
سفال یکی از ابزار های قدیمی در مصالح برای تندیس‌سازی می‌باشد، همچنین خاک رس به عنوان وسیله‌ای است که از آن بسیاری از تندیس‌های ساخته شده از فلز در اصل برای قالب ریخته‌گری استفاده می‌شوند. تندیس‌سازان اغلب کارهای مقدماتی کوچکی را به نام ماکت‌ها را از موادی مانند گچ پاریس، موم، خشت بدون پلاستیک یا پلاستیکین می‌سازند.

### منبت‌کاری چوب
منبت‌کاری چوب در همه جا به شکل گسترده به چشم می‌خورد، اما بسیار کمتر از سایر مواد اصلی با دوام بوده. چوب در برابر پوسیدگی، آسیب حشرات و آتش‌سوزی آسیب‌پذیر است؛ بنابراین یک عنصر مهم پنهان در تاریخ هنر از فرهنگ‌ها را تشکیل می‌دهد.

## نگارخانه

پرونده:Colossal Bull Head, Iran, Persepolis, Hundred-Column Hall, Achaemenid Period, reigns of Xerxes and Artaxerxes I, 486-425 BC, restored limestone - Oriental Institute Museum, University of Chicago - DSC07935.JPG|ایران
پرونده:Lammasu.jpg|عراق (آشوری‌ها)
پرونده:Nofretete Neues Museum.jpg|مصر
پرونده:Vognstyreren-fra Delfi2.jpg|یونان
پرونده:Moses San Pietro in Vincoli.jpg|روم
پرونده:Song-Bodhisattva1.jpg|چین
پرونده:Buddha from Sarnath.jpg|هند
پرونده:Kamakura Budda Daibutsu front 1885.jpg|ژاپن
پرونده:Robert Gould Shaw Memorial - detail.jpg|آمریکا
پرونده:Afrikaabteilung in Ethnological Museum Berlin 29.JPG|بنین
پرونده:Buddhaimage7.JPG|ویتنام
پرونده:Moche portrait ceramic Quai Branly 71.1930.19.162 n2.jpg|پرو
پرونده:Vierge a l'Enfant debout.jpg|تندیس‌گری هنر گوتیک
پرونده:Laocoön and his sons group.jpg|تندیس‌گری هنر هلنیک
پرونده:Gerokreuz full 20050903.jpg|تندیس‌گری دوران بیزانس
پرونده:Nisa Fortress Parthian Square Hall Rodoguna daughter of Mithridates II or Aphrodite Marble.jpg|تندیس‌گری اشکانی
پرونده:Michelangelo's Pieta 5450 cropncleaned edit.jpg|تندیس‌گری دوران رنسانس
پرونده:Giambologna raptodasabina.jpg|تندیس‌گری دوران منرسیم (تکلف‌گرایی)
پرونده:Perseus Andromeda Puget Louvre MR2076.jpg|تندیس‌گری باروک
پرونده:Canova-Hebe 30 degree view.jpg|تندیس‌گری نئوکلاسیسیسم
پرونده:Gaston lachaise floating figure.jpg|تندیس‌گری مدرنیسم
پرونده:Dagger horse head Louvre OA7891.jpg|تندیس‌گری اسلامی
پرونده:Czech-2013-Prague-Vyšehrad-Tomb of Břetislav Benda.jpg|آرامگاه مجسمه‌ساز Břetislav Benda و همسرش BOHUMIL Benda در گورستان Vyšehrad


## جستارهای وابسته
* تکه‌چسبانی
* آبکاری الکتریکی
* گل‌آرایی
* باغ تندیس
* شیشه‌گری
* تمام‌نگاری
* صورتک
* تندیس جنبا
* اوریگامی
* هنرهای تجسمی

## منابع

* بهنام، عیسی. «مجسمه‌سازی درایران باستان». دوره۱، ش ۱۰ (مرداد۴۲): ۶–۹، تصویر

رده:اصطلاح‌شناسی هنرهای تجسمی
رده:پیشه‌ها
رده:تندیس‌ها بر پایه وسیله
رده:تندیس‌ها
رده:شیوه‌های مجسمه‌سازی
مجسمه‌سازی
رده:هنرهای تجسمی