گنجشک

**گُنْجـِشْکْ** به پرندگان خانوادهٔ گنجشکان گفته می‌شود، که خود در راستهٔ گنجشک‌سانان می‌گنجند. گنجشک خانگی معروف‌ترین گونهٔ گنجشک است که در تعداد بسیار زیاد در همۀ قاره‌های جهان و بیشتر در مناطق شهری زندگی می‌کند. گنجشک پرنده‌ای است کوچک با نوک کلفت و مخروطی و پاهای نسبتاً کوتاه که اغلب پر و بال رنگارنگ ندارد. گنجشک‌ها بیشتر به‌صورت اجتماعی به سر می‌برند و به‌طور گروهی زادوولد می‌کنند. در بیشتر گونه‌ها دودیسی جنسی (تفاوت نر و ماده) دیده می‌شود. در سوراخ‌های درختان، شکاف دیوار و صخره‌ها لانه می‌سازند. بیشتر از دانه‌ها و مواد گیاهی و گاه جانوری تغذیه می‌کنند. معمولاً گنجشک‌هایی که در شهرها زندگی می‌کنند از نوع گنجشک خانگی و گنجشک درختی هستند.

## گونه‌ها
فهرست زیر شامل گونه‌های گنجشک به تفکیک سرده است:
* سردۀ چشم‌سفید دارچینی (*Hypocryptadius*)
** چشم‌سفید دارچینی
* سردۀ گنجشک‌های راستین (true sparrows)
** گنجشک تاغی، *Passer ammodendri*
** گنجشک خانگی، *Passer domesticus*
** گنجشک ایتالیایی، *Passer italiae*
** گنجشک سینه‌سیاه، *Passer hispaniolensis*
** گنجشک بلوچی، *Passer pyrrhonotus*
** گنجشک سومالی، *Passer castanopterus*
** گنجشک حنایی، *Passer rutilans*
** گنجشک پشت‌ساده، *Passer flaveolus*
** گنجشک رودخانه‌ای، *Passer moabiticus*
** گنجشک ایاگو، *Passer iagoensis*
** گنجشک بزرگ، *Passer motitensis*
** گنجشک کنیا، *Passer rufocinctus*
** گنجشک کردفان، *Passer cordofanicus*
** گنجشک شلی، *Passer shelleyi*
** گنجشک سقطرا، *Passer insularis*
** گنجشک عبد الکوری، *Passer hemileucus*
** گنجشک دماغه، *Passer melanurus*
** گنجشک سرخاکستری شمالی، *Passer griseus*
** گنجشک سوینسون، *Passer swainsonii*
** گنجشک نوک‌طوطی، *Passer gongonensis*
** گنجشک سواحلی، *Passer suahelicus*
** گنجشک سرخاکستری جنوبی، *Passer diffusus*
** گنجشک بیابانی، *Passer simplex*
** گنجشک درختی، *Passer montanus*
** گنجشک طلایی سودان، *Passer luteus*
** گنجشک طلایی عربی، *Passer euchlorus*
** گنجشک بلوطی، *Passer eminibey*
* سردۀ گنجشک‌های صخره (petronias or rock sparrows)
** گنجشک صخره‌ای خال‌زرد، *Petronia pyrgita*
** گنجشک گلوزرد، *Petronia xanthocollis*
** گنجشک صخره‌ای گلوزرد، *Petronia superciliaris*
** گنجشک صخره‌ای درختی، *Petronia dentata*
** گنجشک کوهی، *Petronia petronia*
* سردۀ گنجشک خاکی (*Carpospiza*)
** گنجشک خاکی، *Carpospiza brachydactyla*
* سردۀ *[[گنجشک برفی]]* (snowfinches)
** گنجشک برفی بال‌سفید، *Montifringilla nivalis*
** گنجشک برفی تبتی، *Montifringilla adamsi*
** گنجشک برفی دمگاه‌سفید، *Montifringilla taczanowskii*
** گنجشک برفی پدر داوید، *Montifringilla davidiana*
** گنجشک برفی گردن‌حنایی، *Montifringilla ruficollis*
** گنجشک برفی بلنفورد، *Montifringilla blanfordi*
** گنجشک برفی افغانستانی، *Montifringilla theresae*

## زیستگاه
زیستگاه مناطق مسکونی، کشاورزی، و به ندرت دور از محل آدمی زندگی می‌کند. در سوراخ‌ها و پرچین‌ها، روی شاخه‌های درخت و در مناطق مختلف لانه می‌سازد. گنجشک امروزه تقریباً در همه جای جهان یافت می‌شود. بیشتر گنجشک‌ها آوازی دلفریب و موزیکال دارند. اغلب گنجشک‌ها لانه خود را در بوته‌زارها و علفزارها می‌سازند، اما نوعی گنجشک لانه‌اش را در جاهای بلندتری نسبت به گنجشکان دیگر می‌سازد. گاهی لانه را بر فراز درختان همیشه‌سبز تا ۸ متر ارتفاع می‌سازد. لانه آنها از خار و خاشاک و الیاف گیاهی، و گاهی از شاخه‌های کوچک درختان است. همچنین می‌توان گنجشک‌هارا در باغ‌های کشاورزی یافت.

## موسم تخم‌گذاری
موسم تخم‌گذاری و جفت‌گیری گنجشک‌ها معمولاً از نیمه فصل بهار آغاز می‌شود و تا اواخر بهار ادامه دارد. ماده از ۴ تا ۶ تخم سفیدرنگ با نشانه‌های قهوه‌ای می‌گذارد. گنجشک‌هایی که در ناحیه‌های معتدل به سر می‌برند، گاه با فرارسیدن پاییز و زمستان به سوی ناحیه‌های گرمسیر مهاجرت می‌کنند.

## نگارخانه

پرونده:Tree Sparrow August 2007 Osaka Japan.jpg|گنجشک نر
پرونده:Alpenquai Zürich - Passer domesticus 2014-09-15 17-37-56.JPG|یک گنجشک خانگی که خوابیده‌است
پرونده:Passer moabiticus.jpg|گنجشک رودخانه‌ای نر
پرونده:Petronia petronia -Ariege, Midi-Pyrenee, France-8-4c.jpg|گنجشک کوهی
پرونده:Sparrowchick.JPG|جوجه گنجشک
پرونده:Snowfinch.jpg|گنجشک برفی بال‌سفید
پرونده:Southern Grey-headed Sparrow (Passer diffusus).jpg|گنجشک سرخاکستری جنوبی
پرونده:Passer griseus Rwanda 3 (cropped).jpg|گنجشک سرخاکستری شمالی
گنجشک سینه‌سیاه نر|گنجشک سینه‌سیاه نر
پرونده:Sind Sparrow (Passer pyrrhonotus)- Male at Sultanpur I Picture 178.jpg|گنجشک بلوچی یا گنجشک سند
پرونده:Passer eminibey -Kenya -male perching on branch-8-4c.jpg|گنجشک بلوطی
پرونده:Passerculus sandwichensis edit.jpg|گنجشک ساوانا
پرونده:Passer italiae 1 (loz).jpg|گنجشک ایتالیایی
پرونده:Great Sparrow.jpg|گنجشک بزرگ
پرونده:Chestnut-shouldered Petronia, Nagpur by Dr. Tejinder Singh Rawal.jpg|گنجشک گلوزرد
پرونده:Kenya Rufous Sparrow (Passer rufocinctus rufocinctus).jpg|گنجشک کنیا
پرونده:Passer domesticus domesticus MHNT.ZOO.2010.11.208.jpg|تخم گنجشک خانگی
پرونده:House Sparrow, England - May 09.jpg|گنجشک خانگی ماده


## پانویس

## منابع
* دکتر:، العلوی، هادی، «*(عالم الطیور و الحیوانات) *»، دارالعودة، بیروت، لبنان، چاپ پنجم سال ۱۹۹۸ میلادی به (عربی).
* عطاءالله، سمیر، *(موسوعة المعلومات العامة) *. دار عطاءالله للنشر والتوزیع، بیروت، لبنان، چاپ هشتم، سال انتشار ۱۹۸۴ میلادی به (عربی).
* 
* سایت مجله دلگرم. خواص گوشت گنجشک

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کنستانتین ساموئل رافینسکوئه
رده:پرندگان بر پایه نام رایج
رده:تیره‌های پرندگان
رده:گنجشک‌سانان
رده:گنجشکان راستین