معین‌الدین چشتی

شیخ **خواجه معین الدین حسن سجزی چشتی** مشهور به خواجه معین الدین چشتی درگذشته به سال ۶۳۳ قمری در اجمیر شریف هند. در ایالت راجستان - جیپور.

## سوابق
بعضی او را از اهالی سیستان عده‌ای او را از هرات و بعضی از سمرقند دانسته‌اند اما آنچه مسلم است او فارس زبان بود و آثار خود را به زبان فارسی نگاشته است.
سال ۵۸۸قمری همراه لشکریان سلطان معزالدین محمد غوری (هرات) از ایران و افغانستان به هند رفت و در اجمیر ساکن شد.

framepx|بندانگشتی|200mpx|چپ|مزاراجمیر شریف /غریب نواز

وی یکی از مهم‌ترین و موثرترین طریقه‌های صوفی که هم در تاریخ سیاسی و اجتماعی شبه قاره و هم در تاریخ ادبیات فارسی در آن سامان نقش داشته‌اند و صوفیان پیرو طریقه چشتیه هستند.

اولین پیر بزرگی از این طریقت که در هند بساط ارشاد گسترد، سلسله جانشینان معین الدین از طریق قطب الدین بختیار اوشی و فریدالدین گنج شکر و نظام الدین اولیا و نصیرالدین چراغ دهلی ادامه پیدا کرد و در سراسر هند، پاکستان و بنگلادش کنونی گسترش یافت.

این صوفیان مجالس وعظ و تذکر و خطابه‌های خود را به زبان فارسی ایراد می‌کردند و این معنی، زبان و ادبیات فارسی را در شبه قاره هند گسترش می‌داد.

چند کتاب مانند 'انیس الارواح'، 'دلیل العارفین'، 'فواید السالکین' و 'اسرارالاولیا' همه به سرسلسله‌ها و بزرگان طریقت چشتیه همچون معین الدین چشتی و قطب الدین بختیار کاکی نسبت داده شده‌اند.

معین‌الدین شاگردان زیادی تربیت کرد و آنان هر کدام در منطقه خود مصدر خدمات ارزنده‌ای شدند و قطب‌الدین بختیار کاکی و فریدالدین گنج شکر از شاگردان و تربیت شدگان او هستند که منشأ آثار و خدمات اسلامی شدند.

خواجه معین‌الدین پس از مدتی فعالیت و تأسیس سازمانهای فرهنگی و مذهبی در شهر اجمیر دیده از جهان فروبست و مسلمین پس از درگذشت او برایش مقبره مجلل و باشکوهی ساختند که پس از هشت قرن هنوز پابرجاست و یکی از مزارهای درجه اول مسلمین در هند به شمار می‌رود.

در ایوان و رواق‌ها و داخل مقبره اشعار زیادی به زبان فارسی که زبان رسمی کشور هند بود دیده می‌شود

سلاطین و امرا در قرون متمادی بر تربت وی که زیارتگاه است، گنبد و بارگاه بنا کردند و هرسال مردم و مریدان شیخ از سراسر هند ۳۰ اردیبهشت، به مناسبت عُرس وی، مراسمی برگزار می‌کنند.
او در قرن پنجم و ششم نزد علمای خراسان آموزش دید و دانش‌های عصر خود را فرا گرفت.

## سلسله چشتی
تصوف چشتی شجره و ارتباط دینی خود را چنین می‌داند:
* محمدبن عبدالله (ص)
* علی بن ابی طالب(ع)
* خواجه حسن بصری
* خواجه عبدالواحد بن زید
* خواجه فضیل ابن عیاض
* خواجه ابراهیم بن ادهم البلخیؒ
* خواجه حذیفه مرعشی
* خواجه ابو هبیره بصری
* خواجه ممشاد علوی دینوریؒ
* خواجه ابو اسحاق شامی
* خواجه ابو احمد ابدال
* خواجه ابو محمد چشتی
* خواجه ابو یوسف چشتی
* خواجه قطب الدین مودود چشتی
* خواجه شریف زندنی
* خواجه عثمان هارون
* خواجه معین الدین چشتی اجمیری
* قطب الدین بختیار کاکی
* بابا فرید الدین گنج شکر
* خواجه نظام الدین اولیاء
* نصیرالدین چراغ دهلوی

## خانقاه‌ها
[بندانگشتی|مینیاتوری از زیارت قبر معین‌الدین توسط [اکبرشاه گورکانی.]]
به‌جز خانقاه‌هایی که در دوره اعتلا در اجمیر و دهلی و اجودهن مرکزیت داشتند، در ایالتهای دیگر هند نیز به‌تدریج خانقاه‌هایی تأسیس شد که از مهم‌ترین آنهاست:
# خانقاه بنگال بلندی، که شیخ سراج‌الدین (متوفی ۷۵۸) معروف به اخی‌سراج، از مریدان شیخ نصیرالدین، آن را تأسیس کرد. این خانقاه به‌صورت یکی از مراکز عمده سلسله چشتیه درآمد و توجه بسیاری از مریدان و مردم و امرا را به خود جلب کرد تا بدانجا که آنان دست ارادت به شیخ سراج‌الدین دادند.
# خانقاه دکن. برهان‌الدین غریب و سیدمحمد گیسودراز سلسله چشتیه را در دکن اشاعه دادند که باعث تأسیس خانقاه‌هایی در جنوب هند شد و مراکزی برای آموزش و تهذیب مسلمانان به‌وجود آمد.
# خانقاه گجرات. دو تن از مریدان خواجه قطب‌الدین بختیار، به نامهای شیخ‌محمود و شیخ حامدالدین احمد نهرواله، سلسله چشتیه را در گجرات اشاعه دادند، اما در زمان شیخ نظام‌الدین اولیاء بسیاری از مریدان وی به گجرات رفتند و به‌ویژه با تلاش علامه کمال‌الدین و شیخ کبیرالدین ناگوری و سید کمال‌الدین قزوینی، سلسله چشتیه در این منطقه بیش از پیش گسترش یافت و مراکز و خانقاه‌هایی برای جذب مریدان در آنجا تأسیس شد.
# خانقاه مالْوه. در این ناحیه سلسله چشتیه را سه تن از خلفای شیخ نظام‌الدین اولیاء، به نامهای شیخ وجیه‌الدین یوسف، شیخ کمال‌الدین و مولانا مغیث‌الدین، رواج دادند و سبب ساخت خانقاه‌هایی در آنجا شدند.

## منابع

## پیوند به بیرون
* -در-هند-برگزار-شد/خارجی/
* http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Zardari-Ajmer-Sharif-Visit
* درگاه دیپلماسیhttp://www.ndtv.com/video/player/ndtv-special-ndtv-24x7/dargah-diplomacy-the-zardari-visit/228728
* 
* http://zeenews.india.com/news/south-asia/zardari-told-to-work-more-to-win-india-s-love_769118.html
* https://archive.today/20120713082119/http://news.tebyan-zn.ir/article/رئیس+جمهور+پاکستان+عازم+هند+شد/474331.html
* http://www.nawaiwaqt.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-urdu-online/Opinions/Adarate-mazameen/08-Apr-2012/26842
* New round of ping pong diplomacy (گاردین، Tuesday, ۱۰ ژوئن ۲۰۰۸)
* https://web.archive.org/web/20111217110239/http://bashgah.net/fa/category/show/57777

رده:افراد هندی عرب‌تبار
رده:اولیاء
رده:اهالی ایران در سده ۱۲ (میلادی)
رده:اهالی ایران در سده ۱۳ (میلادی)
رده:اهالی سیستان
رده:اهالی هرات
رده:تاریخ اجمیر
رده:چشتیه
رده:درگذشتگان ۱۲۳۶ (میلادی)
رده:زادگان ۱۱۴۱ (میلادی)
رده:زادگان ۱۱۴۲ (میلادی)
رده:زادگان ۱۱۴۳ (میلادی)
رده:زیارتگاه‌های صوفیان در هند
رده:شاعران صوفی
رده:صوفیان اهل هند
رده:عرفان
رده:فیلسوفان مرد اهل هند
رده:قدیسان
رده:مسلمانان اهل هند
رده:هاشمیان
رده:حنفی‌ها
رده:ایرانی‌های مهاجرت‌کرده به هند
رده:ماتریدیه
رده:تاجیک‌های اهل افغانستان