میرزا جواد ملکی تبریزی

بندانگشتی|چپ|270px|''میرزا جواد آقا ملکی تبریزی'' در حال قنوت یا نیایش.
**میرزا جواد آقا ملکی تبریزی** (۱۲۷۴ ه‍.ق تبریز – ۱۳۴۳ ه‍.ق قم) از علمای معاصر فقه، اصول، اخلاق، حکمت و عرفان اسلامی بوده‌است.

## تولد و نسب
*میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* در سال ۱۲۷۴ قمری (۱۲۳۷ شمسی) در تبریز به دنیا آمد، هرچند تاریخ دقیق تولد وی مشخص نیست. او از خاندانی اعیانی و اشرافی و پدرش *میرزا شفیع* تاجری ثروتمند بود. علت نامگذاری او به «ملکی» نسبت فامیلی او با خاندان «ملک‌التجار تبریزی» بوده‌است.

## تحصیلات و فعالیت‌ها
*میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* علوم صرف، نحو، بلاغت و بیان و سطح مقدماتی دروس حوزوی را در تبریز فرا گرفت. سپس به نجف رفت و در آنجا نزد علما و استادان بزرگ آن زمان دانش آموخت. از جمله استادان وی عبارتند از:
* میرزا حسین نوری
* آقارضا همدانی نجفی
* ملا محمدکاظم خراسانی
* ملاحسینقلی همدانی: *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* ارادت خاصی به وی داشت و ۱۴ سال نزد ایشان شاگردی کرد. *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* کمالات معنوی و مراتب عالیه عوالم روح را زیر نظر وی سپری کرد و از او اجازه روایت احادیث (*نوعی اجازه در سطوح حوزوی اسلامی که نشان مورد اعتماد بودن است*) کسب کرد. در زمینه اخلاق و عرفان، *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* از بهترین شاگردان مکتب ملا حسینقلی همدانی بوده‌است.
* سید مرتضی رضوی کشمیری

برخی گفته‌اند که *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* از مرتضی انصاری نیز اجازه نقل روایت داشته‌است.

*میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* در حدود سال ۱۳۲۱ قمری به ایران آمد و در زادگاه و موطن اصلی‌اش تبریز به ترویج علوم دینی پرداخت. در سال ۱۳۲۹ قمری به خاطر اغتشاشات مربوط به جنبش مشروطه ایران و اوضاع نامساعد تبریز، به قم نقل مکان کرد. وی تا پایان عمر در قم ماند و در آنجا به تربیت روحانیان مشغول بود. در زمانی که عبدالکریم حائری یزدی به قم آمد و حوزه علمیه قم را تأسیس کرد، *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* نیز کلاس اخلاق و تهذیب نفس تشکیل داد و شاگردان زیادی زیر نظر وی تربیت شدند. درس اخلاق او بر دو قسم بود: درسی که در منزل ایشان تشکیل می‌شد و مختص تعدادی از شاگردان خاص ایشان بود؛ و درسی که در مدرسه فیضیه قم برای عموم مردم می‌گفت.

### شاگردان وی
* اسماعیل بن حسین تائب
* سید محمود مدرسی: وی معلم عرفان و مدرس اخلاق بود و در زمینه تبلیغ اسلام نیز فعالیت داشت. او در ربیع‌الاول سال ۱۳۷۸ قمری درگذشته است.
* سید حسین فاطمی رضوی قمی: ایشان اهل قم بود و به تدریس اخلاق و تبلیغ اسلام و تربیت شاگردان می‌پرداخت. عرفان را نزد *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* آموخت. وی در ۲۷ شوال ۱۳۸۹ قمری درگذشت و در گورستان شیخان در قم به خاک سپرده شد.
* سید محمود یزدی: همراه و دوست *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* نیز بود.
* ملاعلی معصومی همدانی: وی در سال ۱۳۱۳ قمری در قروه درگزین استان همدان به دنیا آمد. تحصیلات اولیه خود را در همدان نزد *شیخ علی گنبدی* و برخی از استادان دیگر گذراند. سپس به تهران سفر کرد و از درس اندیشمندان اسلامی چون *ملا محمد زنجانی هیدجی* بهره برد. او در سال ۱۳۴۰ قمری برای تحصیلات بیشتر به قم مهاجرت کرد. و در آنجا در درس *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* شرکت کرد. درس‌های *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* تأثیر عمیقی بر او گذاشت. اثری که همیشه همراهش ماند. از او علاوه بر اشعار شیرین و پرشوری که با تخلص «فنا» می‌سرود، دوازده جلد کتاب به یادگار مانده‌است. وی در هفدهم شعبان ۱۳۹۸ قمری چشم از جهان فروبست.
* محمود مجتهدی: وی مدتها شاگرد *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* بوده‌است.
* عباس تهرانی: ایشان در راه کمال بسیار کوشا بود لذا به درجات و فتوحات معنوی بسیاری دست یافت. مؤمنان از درس اخلاق او که در مدرسه حجتیه قم تدریس می‌کرد، بسیار بهره بردند. اشعار زیبایی می‌سرایید و دیوان شعری از او به جا مانده‌است.
* میرزا عبدالله شالچی: وی سالها نزد *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* تحصیل کرد و به معنویت چشمگیری دست یافت. او دستورالعمل‌های معنوی خاصی از *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* دریافت می‌کرد. وی در ۲۸ دی ۱۳۶۳ شمسی در سن یکصد و سه سالگی درگذشت.
* حسن لنکرانی: مؤلف کتاب «الملهمات الغرویة فی أحکام الحج» بوده‌است.
* میرزا جواد سلطان القرایی تبریزی: وی در سال ۱۳۱۹ قمری در تبریز به دنیا آمد. وی در نجف نزد *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* تحصیل کرد. او در هنر خوشنویسی استاد بود. وی کتابهای ارزشمندی در کلام، فلسفه و دیگر علوم اسلامی تألیف کرده‌است. وی علاوه بر فقه و اصول فقه، ادبیات فارسی و عربی، حدیث و رجال، در تاریخ، جغرافیا، نجوم و ریاضیات نیز تبحر داشت. او در ۱۰ آذر ۱۳۷۶ شمسی در سن ۹۶ سالگی درگذشت.
* سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی: *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* به ایشان اجازه روایت داده بود.
* سید محمد صادق لواسانی: به مدت دو سال درس اخلاق را نزد *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* آموخت.
* احمد مشرف حسینی: در قم به دنیا آمد. او در شهر درود به تبلیغ احکام و نشر معارف اسلامی مشغول بوده‌است.
* محمدعلی اراکی
* سید جعفر حسینی شاهرودی: وی در سال ۱۲۹۴ شمسی به دنیا آمد. برای تحصیل علوم اسلامی به مشهد و قم رفت. وی در محضر *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* تحصیل کرد و سپس برای تحصیلات بیشتر به نجف رفت. سرانجام به درجه اجتهاد رسید. در سال ۱۳۲۴ شمسی به ایران بازگشت و به خدمات دینی و نشر معارف اسلامی پرداخت. وی در ۱۴ خرداد ۱۳۵۲ شمسی درگذشت و در گورستان شیخان قم به خاک سپرده شد.
* سید مهدی کشفی بروجردی
* سید محمدکاظم شریعتمداری
* میرزا خلیل کمره‌ای: وی در قم زیر نظر *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* تحصیل می‌کرد.

بر خلاف اینکه مشهور است سید روح‌الله خمینی (*بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران*) هم شاگرد *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* بوده، اما به گفته سید علی خامنه‌ای (*[[رهبر جمهوری اسلامی ایران|رهبر]] فعلی جمهوری اسلامی ایران*) او به جز دو جلسه در درس *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* شرکت نکرده و به همین خاطر افسوس می‌خورده‌است. *سید روح‌الله خمینی* به *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* ارادت خاص داشته و علاقه‌مندان به تهذیب و وارستگی را به مطالعه کتاب‌های او راهنمایی می‌کرد. از جمله در کتاب «چهل حدیث» خود، مطالعه «رساله لقاءالله» ملکی تبریزی را توصیه می‌کند.

## اقوام
* ملک التجار تبریزی
* علی اصغر ملکی تبریزی
* حبیب‌الله ملکی تبریزی
* حاج خداوردى ملكى تبريزى
* حاج محمدرضا ملكى تبريزى(اورينت الوژيست)

## تالیفات
کتاب‌های *میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* به زبان‌های عربی و فارسی است. سید روح‌الله خمینی (*بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران*) خواندن کتابهای او را توصیه کرده‌است.
* اسرار الصلاة: اصل کتاب به زبان عربی است و آقای رضا رجب زاده زاده آن را به فارسی برگردانده است که حاوی هزار نکته از اسرار نماز است.
* المراقبات: با نام «اعمال السنه» نیز شناخته می‌شود. شامل عبادات اسلامی مخصوص ماه‌های مختلف و آثار معنوی و برکات آن‌ها می‌باشد.
* رساله لقاءالله: بحث در مورد معنای «لقاء الله» و آیات قرآن مربوط به این موضوع، همچنین پیرامون اسماء الهی و اسم اعظم و نیز سیر و سلوک معنوی مباحثی آورده شده‌است.
* کتابی در فقه: این کتاب هنوز منتشر نشده‌است. در باب نکاح دربارهٔ مسائل فقهی بوده‌است.
* رساله‌ای در حج: در مورد مسایل مربوط به زیارت حج.
* حاشیه فارسی بر غایةالقصوی: شرحی بر کتاب فقهی «غایةالقصوی» نوشته شیخ عباس قمی است. «غایةالقصوی» ترجمه فارسی کتاب العروةالوثقی اثر سید محمدکاظم طباطبایی یزدی است.
* رساله‌ای در اصول: در باب اصول فقه.
* رساله‌ای در سیر و سلوک

## درگذشت
*میرزا جواد آقا ملکی تبریزی* در روز یازدهم ذیحجه سال ۱۳۴۳ قمری (۱۱ تیر ۱۳۰۴ خورشیدی) درگذشته است. آرامگاهش در قبرستان شیخان شهر قم قرار دارد.

## جستارهای وابسته
* سید هبة الدین شهرستانی
* عبدالکریم خوئینی زنجانی
* آقا ضیاءالدین عراقی
* محمدجواد بلاغی
* علی‌اصغر مازندرانی
* محمد حسین اشنی قودجانی

## منابع

رده:اهالی تبریز
رده:خاک‌سپاری‌ها در گورستان شیخان قم
رده:درگذشتگان ۱۳۴۳ (قمری)
رده:درگذشتگان ۱۹۲۵ (میلادی)
رده:روحانیان شیعه دوازده‌امامی
رده:زادگان ۱۲۷۴ (قمری)
رده:زادگان ۱۸۵۷ (میلادی)
رده:شاگردان آخوند خراسانی
رده:عارفان اهل ایران
رده:عارفان شیعه
رده:عارفان مسلمان
رده:عالمان شیعه
رده:عالمان مسلمان
رده:روحانیان شیعه اهل ایران