شبه‌جزیره تایمیر

انگشتی|۲۵۰ پیکسل|موقعیت شبه‌جزیرهٔ تایمیر در شمال روسیه.
انگشتی|۲۵۰ پیکسل|شبه‌جزیرهٔ تایمیر با رنگ قرمز مشخص شده‌است.

**شبه‌جزیره تایمیر** ، شبه‌جزیره‌ای در شمالی‌ترین نقطهٔ اوراسیا در شمال مرکزی سیبری در سرزمین کراسنویارسک در شمال مرکزی روسیه است که دماغه چلیوسکین، شمالی‌ترین نقطهٔ این شبه‌جزیره را تشکیل می‌دهد. این شبه‌جزیره همچنین شمالی‌ترین نقطهٔ سرزمین اصلی آسیاست و تنگه ویلکیتسکی و جزایر سورنایا زملیا در شمال آن واقعند. دریای کارا و خلیج ینی‌سئی در غرب و دریای لاپتف و خلیج خاتانگا در شرق شبه‌جزیرهٔ تایمیر قرار دارند. این شبه‌جزیره همچنین در مدخل دو رود ینی‌سئی و خاتانگا وقع شده و تا اقیانوس منجمد شمالی گسترش یافته‌است.

شبه‌جزیرهٔ تایمیر مساحتی در حدود ۴۰۰ هزار کیلومتر مربع را در بر می‌گیرد که بیشترش توسط توندرا پوشیده شده‌است. کوه‌های بیرانگا با ارتفاعی بین ۵۰۰ تا ۱۱۵۰ متر در مرکز تایمیر قرار گرفته‌اند و زمین‌های پست توندرایی شمال و جنوب آن‌ها را در بر می‌گیرند. همچنین رود تایمیر در این شبه‌جزیره جاری است.

شهر دودینکا مرکز شبه‌جزیرهٔ تایمیر است و اقتصاد منطقه به مواردی همچون استخراج معادن و نفت، ماهیگیری، تولید محصولات لبنی و خز در کنار فعالیت‌های سنتی‌ای همچون پرورش و به دام‌اندازی گوزن شمالی وابسته است.

## ریشه‌شناسی
نظریه‌های متعددی دربارهٔ منشأ نام «تایمیر» وجود دارد. پذیرفته‌ترین توضیح این است که این نام از زبان اونکی و از واژهٔ باستانی تونگوزی «tamura» به معنی «ارزشمند، گران‌بها، غنی» گرفته شده است. مردم اونکی در ابتدا این نام را برای رود تایمیر به کار می‌بردند که به خاطر فراوانی ماهی در آن شهرت داشت. در سدهٔ نوزدهم میلادی، به لطف الکساندر فون میدندرف (۱۸۱۵–۱۸۹۴)، جغرافی‌دان و کاوشگر، این نام به کل شبه‌جزیره اطلاق شد.

تفسیرهای دیگری نیز وجود دارد. برای مثال، در زبان یاکوتی، «tuoy muora» به معنای «دریاچه نمک» است که می‌تواند به صورت استعاری به عنوان «حاصلخیز» یا «پربرکت» نیز تعبیر شود، چرا که نمک برای سلامت گوزن شمالی حیاتی است. روایت دیگری در یاکوتی، «Tymyr» را به معنای «رگ خونی» می‌داند.

در زبان ننتسی، «tai myarey» به معنی «طاس» یا «برهنه» است که احتمالاً اشاره‌ای به پوشش گیاهی کوتاه توندرا در منطقه دارد.

در زبان نگاناسان، «taa mire» به معنای «گله گوزن شمالی» ترجمه می‌شود.

## جمعیت
[250px|چپ|بندانگشتی|[ننتس‌ها|مردم بومی ننتس در تایمیر]]

دولگان‌ها پرجمعیت‌ترین قومیت بومی در این شبه‌جزیره هستند.

مردم نگاناسان یک گروه بومی از مردمان سامویدی هستند که در مرکز سیبری، از جمله شبه‌جزیره تایمیر زندگی می‌کنند. در فدراسیون روسیه، آن‌ها به عنوان یکی از مردمان اندک‌شمار شمال روسیه به رسمیت شناخته می‌شوند. آن‌ها عمدتاً در سکونتگاه‌های اوست-آوام، ولاچانکا و نوایا در ناحیه تایمیرسکی دولگانو-ننتسکی در سرزمین کراسنویارسک ساکن هستند و جمعیت‌های کوچک‌تری از آنان نیز در شهرهای دودینکا و نوریلسک زندگی می‌کنند.

دیگر مردمان بومی شامل ننتس‌ها، انتس‌ها و اونکی‌ها هستند.

## اقتصاد
شرکت نوریلسک نیکل عملیات استخراج معدن را در این منطقه انجام می‌دهد. این شرکت عملیات ذوب را در منطقه شهر نوریلسک، در نزدیکی شبه‌جزیره انجام می‌دهد. کنسانتره سنگ نیکل و سایر محصولات این شرکت از طریق یک خط آهن کوتاه به شهر بندری دودینکا در رود ینی‌سئی منتقل شده و از آنجا با کشتی به مورمانسک و سایر بنادر حمل می‌شوند.

## بوم‌شناسی

File:Kap Tscheljuskin 1 2012-08-05.jpg|دماغه چلیوسکین، شمالی‌ترین نقطه خشکی اصلی اوراسیا؛ ۷۷°۴۳'۲۲" شمالی، ۱۰۴°۱۵'۱۳" شرقی
File:Tundra in Siberia.jpg|چشم‌انداز تایمیر
File:Ovibos moschatus qtl3.jpg|گاو مشک، یک پستاندار شمالگان از تیره گاوسانان که در سال ۱۹۷۵ با موفقیت به منطقه شبه‌جزیره تایمیر بازگردانده شد.


این شبه‌جزیره محل زندگی آخرین جمعیت طبیعی شناخته شدهٔ گاو مشک در خارج از آمریکای شمالی بود که حدود ۲۰۰۰ سال پیش منقرض شدند. آن‌ها در سال ۱۹۷۵ با موفقیت مجدداً معرفی شدند. جمعیت آن‌ها در سال ۲۰۰۲ به ۲۵۰۰ رأس و در سال ۲۰۱۰ به ۶۵۰۰ رأس افزایش یافت.

مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۱ نشان داد که بر اساس دی‌ان‌ای محیطی (eDNA)، ماموت‌های پشمالو تا حدود ۳۹۰۰ تا ۴۱۰۰ سال پیش در شبه‌جزیره تایمیر زنده مانده بودند، که تقریباً همزمان با جمعیت دیگری در جزیره ورانگل است. شبه‌جزیره تایمیر با زیستگاه خشک‌تر خود، ممکن است به عنوان یک پناهگاه برای استپ ماموت عمل کرده باشد که از ماموت‌ها و سایر پستانداران عصر یخبندان مانند اسب‌های وحشی (گونه‌های *[[اسب (سرده)|جنس اسب]]*) پشتیبانی می‌کرد.

## آب‌وهوا
سواحل شبه‌جزیره تایمیر در بیشتر ایام سال، به‌طور میانگین بین سپتامبر و ژوئن، یخ‌زده هستند. فصل تابستان کوتاه است، به‌ویژه در سواحل دریای لاپتف در شمال شرقی. اقلیم در شمال و نواحی بیرونی شبه‌جزیره، اقلیم توندرا (ET) است، در حالی که برخی مناطق جنوبی‌تر دارای اقلیم زیرشمالگان تا حدودی قاره‌ای هستند که زمستان‌های آن حتی کمی سردتر از توندرای مستقیم در شمال است، اما تابستان‌های تا حدودی گرم‌تری دارد که می‌تواند از رشد برخی درختان پشتیبانی کند. زمستان‌ها سخت است و با کولاک‌های مکرر و دماهای بسیار پایین همراه می‌باشد. داده‌های زیر برای دماغه چلیوسکین نشان‌دهنده آب‌وهوای تجربه شده در بخش شمالی شبه‌جزیره است.

## جستارهای وابسته
* سیبری
* تنگه تایمیر
* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی
*  (عنوان به معنی «شمن‌ها در اوراسیا» است، کتاب به زبان مجاری نوشته شده، اما به زبان‌های آلمانی، استونیایی و فنلاندی نیز منتشر شده است: سایت ناشر با توضیحات کوتاه درباره کتاب (به مجاری) .)

## پیوند به بیرون

* عکس‌های شبه‌جزیره تایمیر

## منابع

رده:زمین‌چهرهای سرزمین کراسنویارسک
رده:زمین‌چهرهای سورنایا زملیا
رده:سورنایا زملیا
رده:شبه‌جزیره‌های روسیه
رده:مقاله‌های خرد جغرافیای سیبری