ایرج افشار سیستانی

**ایرج افشار سیستانی** در ۲ آبان ۱۳۱۹ در روستای کوشه علیای زابل به دنیا آمد. او تحصیلات ابتدایی را از دبستان امیر معزی زاهدان و دوره متوسطه را در دبیرستان ۱۵ بهمن در همان شهر گذراند یک سال نیز در کرمان به تحصیل ادامه داده سپس به تهران رفت و تحصیلات دانشگاهی را تا مقطع دکتری پی گرفت و پس از آن مسئولیت‌های گوناگونی را عهده‌دار شد و پس از بازنشستگی در سال ۱۳۶۱ به تحقیق و تألیف دربارهٔ جغرافیای تاریخی ایران پرداخت. او که در ششمین جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران به عنوان برگزیده معرفی شد، دارای ۵۴ عنوان کتاب در ۱۶۰ جلد است و از جمله آنها می‌توان به ایلام و تمدن دیرینه آن، بزرگان سیستان، بلوچستان و تمدن دیرینه آن، پزشکی سنتی مردم ایران و پژوهش در نام شهرهای ایران اشاره کرد. ایرج افشار سیستانی ایران‌شناس و نویسنده بیش از پنجاه کتاب در زمینه‌های گوناگون مردم‌شناسی، زبان‌شناسی و جغرافیای تاریخی ایران می‌باشد کتاب *مقدمه‌ای بر شناخت ایل‌ها، چادرنشینان و طوایف عشایری ایران* ایرج افشار سیستانی، در دوره ششم کتاب سال ایران به عنوان کتاب سال برگزیده شد. همچنین بنیاد نیمروز سیستانی‌ها در طرح سپاس خود که به تجلیل از چهره‌های فرهنگی اجتماعی و مفاخر سیستانی می‌پردازد به این نویسنده شهیر پرداخته‌است همچنین بخش مهمی از مطالعات و نوشتارهای وی اختصاص به زادگاهش یعنی سیستان و بلوچستان دارد.

## فعالیتها
از دیگر افتخارات افشار سیستانی می‌توان به برترین نویسنده و پژوهشگر صنعت گردشگری ایران در سال ۱۳۸۴، دریافت نشان ادبی تاجیکستان در سال ۱۳۸۷ و چهره ماندگار از سوی شهرداری تهران و کمیسیون ملی یونسکو در ایران در سال جاری اشاره کرد همچنین مراسم تکریمی توسط بنیاد نخبگان استان سیستان و بلوچستان در سال ۱۳۹۶ با حضور چهره‌های علمی و فرهنگی کشور، شاگردان ایشان و استعدادهای برتر برگزار شد. ایرج افشار سیستانی زحمات ۴۵ ساله تحقیقی و پژوهشی خود را در قالب ۱۴ هزار جلد کتاب، مجله، فصلنامه، عکس، لوح، دست نوشته‌ها و هدایای دریافتی داخلی و خارجی را در مرکز اسناد و کتابخانه ملی سیستان و بلوچستان وقف کرده‌است. براساس این گزارش، این کتابخانه ۱۰۰ درصد تخصصی دربارهٔ ایران‌شناسی است و کتابهای معتبری در زمینه تاریخ مناطق مختلف کشور در آن موجود و به زیبایی تحقیق و تفکیک شده‌است. ارزش بالای معنوی و مادی کتابخانه استاد ایرج افشار سیستانی، سبب شد تا کارشناسان اسناد ملی پس از بازدید از این کتابخانه به سبب ارزشمندی و نفیس بودن کتاب‌ها، نتوانند برای آن قیمت مادی تعیین کنند. برخی کتاب‌های مرجع موجود در این کتابخانه حتی در کتابخانه ملی ایران وجود ندارد. گفتنی است، این محقق و پژوهشگر نامی ایران علاوه بر وقف کتابخانه کم‌نظیر، گران‌قدر خود، تمام حقوق مادی و معنوی تالیفات خود را نیز وقف کرده‌است. چاپ ۱۳۶ جلد کتاب گوشه ای از فعالیت‌های فرهنگی، تحقیقی و پژوهشی استاد ایرج افشار سیستانی است.

## کتاب‌شناسی
* *کتاب [[ب‍زرگ‍ان س‍ی‍س‍ت‍ان]] ایرج افشار سیستانی*، انتشارات انتشارات م‍رغ آم‍ی‍ن، چاپ اول ۱۳۶۷
* *کتاب [[پ‍زش‍ک‍ی س‍ن‍ت‍ی س‍ی‍س‍ت‍ان]] ایرج افشار سیستانی*، انتشارات دان‍ش‍گ‍اه زاب‍ل، چاپ ۱۳۸۲
* *کتاب [[پژوهش در جغرافیای تاریخی و شهرنشینی کوه خواجه]] ایرج افشار سیستانی*، انتشارات اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان سیستان و بلوچستان، چاپ ۱۳۸۴
* *کتاب [[پ‍ژوه‍ش در ن‍ام ش‍ه‍ره‍ای ای‍ران]] ایرج افشار سیستانی*، انتشارات انتشارات روزن‍ه، چاپ ۱۳۷۸
* *کتاب [[ج‍زی‍ره ک‍ی‍ش م‍رواری‍د خ‍ل‍ی‍ج فارس]] ایرج افشار سیستانی*، انتشارات انتشارات ه‍ی‍رم‍ن‍د، چاپ ۱۳۷۷
* *کتاب [[ج‍زی‍ره ک‍ی‍ش و دری‍ای پ‍ارس]] ایرج افشار سیستانی*، انتشارات ج‍ه‍ان م‍ع‍اص‍ر، چاپ ۱۳۷۰
* *کتاب [[ج‍غ‍راف‍ی‍ای ت‍اری‍خ‍ی دری‍ای پ‍ارس]] ایرج افشار سیستانی*، انتشارات پ‍ژوه‍ش‍گ‍اه ف‍ره‍ن‍گ و ه‍ن‍ر اس‍لام‍ی، چاپ ۱۳۷۶
* *کتاب [[جزیره‌ی بوموسا و جزایر تنب بزرگ و کوچک: جایگاه طبیعی، جغرافیایی، تاریخی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی]] ایرج افشار سیستانی*، انتشارات وزارت امور خارجه ، اداره نشر، تجدید چاپ ۱۳۹۵
* *کتاب [[ج‍غ‍راف‍ی‍ای ت‍اری‍خ‍ی ت‍اج‍ی‍ک‍س‍ت‍ان]] ایرج افشار سیستانی*، انتشارات ان‍ت‍ش‍ارات ب‍ی‍ن‌ال‍م‍ل‍ل‍ی ال‍ه‍دی، چاپ ۱۳۸۳
* *کتاب [[ج‍غ‍راف‍ی‍ای ت‍اری‍خ‍ی ق‍طر]] ایرج افشار سیستانی*، انتشارات ان‍ت‍ش‍ارات ب‍ی‍ن‌ال‍م‍ل‍ل‍ی ال‍ه‍دی، چاپ ۱۳۸۳
* *کتاب [[چ‍اب‍ه‍ار و دری‍ای پ‍ارس ش‍ام‍ل اوض‍اع طب‍ی‍ع‍ی، ج‍غ‍راف‍ی‍ای‍ی ... و م‍ق‍دم‍ه‌ای ب‍ر ش‍ن‍اخ‍ت دری‍ای پ‍ارس]] ایرج افشار سیستانی*، انتشارات انتشارات ص‍دی‍ق‍ی، چاپ اول ۱۳۷۲
* *کتاب [[خاندان علم و سیاست‌های استعماری در خاور ایران]] ایرج افشار سیستانی*، انتشارات انتشارات تفتان، چاپ ۱۳۸۱
* *کتاب [[خ‍ل‍ی‍ج ف‍ارس و ک‍ش‍وره‍ای ج‍ن‍وب‍ی آن]] ایرج افشار سیستانی*، انتشارات م‍رک‍ز ن‍ش‍ر و ت‍ح‍ق‍ی‍ق‍ات ق‍ل‍م آش‍ن‍ا، چاپ ۱۳۸۱
* *کتاب بلوچستان و تمدن دیرینه آن ایرج افشار سیستانی*، انتشارات سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ ۱۳۷۱
* *کتاب [[خوزستان و تمدن دیرینه آن]] ایرج افشار سیستانی*، انتشارات سازمان چاپ و انتشارات، چاپ ۱۳۷۳
* *کتاب [[دان‍ش پ‍ی‍ش‍ی‍ن‍ی‍ان]] ایرج افشار سیستانی*، سال= ۱۳۸۱
* *کتاب [[دریای مازندران]] ایرج افشار سیستانی*،انتشارات، سال= ۱۳۵۹
* *کتاب [[س‍ی‍س‍ت‍ان ن‍ام‍ه]] ایرج افشار سیستانی*، سال= ۱۳۶۹
* *کتاب [[سیستان و بلوچستان نامه]] ایرج افشار سیستانی*، ناشر =انتشارات روزنه، سال= ۱۳۹۰
* پزشکی سنتی مردم ایران
* کولی‌ها
* آث‍ار ب‍اس‍ت‍ان‍ی و ت‍اری‍خ‍ی خ‍وزس‍ت‍ان

## مقالات
* خلیج فارس؛ گذرگاه تمدن (جستجوی معادل‌های خلیج فارس در زبان‌های دنیا),مجله: «یاد» تابستان ۱۳۸۵ - شماره ۸۰ (۱۰ صفحه - از ۴۹ تا ۵۸)

## منابع

رده:افراد زنده
رده:اهالی زابل
رده:ایران‌شناسان اهل ایران
رده:برگزیدگان کتاب سال جمهوری اسلامی ایران
رده:پژوهشگران فرهنگ اهل ایران
رده:زادگان ۱۳۱۹
رده:سیستان‌شناسان اهل ایران
رده:نویسندگان مرد اهل ایران