معانی نام‌های ایرانی

در فهرست زیر نام‌های ایرانی به همراه معنی آن ذکر شده‌است.

## آ

* آبان: نام ایزد آب در مزدیسنا-نام لری 
* آبان‌دخت: همسر دارا (داریوش سوم)، دخترآبان
* آبتین: نام پدر فریدون پادشاه پیشدادی
* آتوسا: دختر کوروش بزرگ و همسر داریوش بزرگ همچنین دختر اردشیر دوم
* آتنا:الهه عشق و مهربانی یونانی 
* آدنیا: الهه زیبایی‌ها
* آذرنوش: نام یکی از پسران اسفندیار است
* آذرخش: صاعقه
* آذین: تزئین، آرایش، نام فرماندهٔ لشکر بابک خرمدین
* آراد: نام فرشته‌ای است موکل بر دین و تدبیر امور و مصالحی که بروز آراد متعلق است، روز بیست وپنجم از هر ماه شمسی که آن را ارد نیز گویند و در این روز نو بریدن و نو پوشیدن را نیک و سفر و نقل و تحویل شوم شمردندی
* آراه: نام فرشته موکل روز ۲۱ ازماه پنجم
درآئین زرتشت
* آهیل: مرغ انجیرخوار، نامی پسرانه گیلکی
* آرتا: پاک و مقدس
* آرتمن:نام فرزند داریوش بزرگ و برادر بزرگ خشایارشا است.
* آرتمیس: از ایزدان اسطوره‌ای یونان و خدابانوی شکار و ماه و حاصلخیزی، نام یکی از فرماندهان جنگی خشایارشا شاه
* آرتیا:پاک و مقدس، نگهبان آتش، انسان فهیم
* آرتین: نام هفتمین پادشاه ماد به نقل از پیرنیا پاک و مقدس، پسر
* آرزو: در شاهنامه دختر ماهیار گوهرفروش و همسر بهرام گور همچنین نام دختر سرو شاه یمن و همسر سلم پسر فریدون است. کام، مراد، معشوق، امید.
* آرش: درخشان، آفتاب، جد بزرگ اشکانیان - پهلوان کمانگیر ایرانی در لشگرمنوچهر
* آرشام: بسیار قوی - پدر بزرگ داریوش هخامنشی، نیرومند
* آرشان: فرزند اردشیر دوم هخامنشی
* آرشیدا: خورشید آریایی، بانوی درخشان، نام پارسی، دختر
* آرمان: آرزو، خواسته، مراد، خواهش
* آرمیلا :نام دختران در ایران باستان شاه خوارزم بکتاش
* آرمیتا: آرامش یافته، کلمه‌ای زرتشتی است. الههٔ آتش میترایسم. الههٔ ماه اسفند
* آرمین:کی آرمین پسر کیقباد پادشاه پیشدادی
* آرنا: نژاد آریایی
* آرنگ: نام کوهی در اِشکورات (پسرانه گیلکی)
* آروید: خرد آریایی
* آروین: تجربه، آزمایش، آزمون
* آریا: آزاده و نجیب، نام فرماندهٔ سپاه ایران در زمان کوروش بزرگ، نام پادشاه ماد
* آریا فر: دارنده شکوه آریایی
* آریا مهر: دارنده مهر ایران، از سرداران داریوش سوم
* آریتا: با فضیلت، پرهیزکار، نام یونانی، دختر
* آرین: سفیدپوست آریائی
* آزا: سالم -نام لُری 
* آزاده: نام کنیزی رومی چنگ زن است که بهرام پسر یزدگرد او را خریده بود. بدون وابستگی به تعلقات دنیایی - وارسته
* آزرم: شرم، مهر، دوست داشتن، نام دختر خسرو پرویز ساسانی
* آزرم‌دخت: پس از پوراندخت به پادشاهی رسید و به مدت چند ماه پادشاه ساسانی بود. دختر همیشه جوان
* آزیتا: آزاده
* آذر : ماه نهم شمسی-نام لری
* آلِندا: از شاهان باستانی، نام گیلکی، پسرانه
* آسو: افق، نام کردی، پسر
* آسام:عصا (معنای تحت اللفظی آن عصای پیری پدر و مادر)، نام لری، پسر
* آفر: آتش - ماه نهم سال شمسی- نام لری
* آفره دخت: دختر آتش - دختری که در ماه آذر به دنیا آمده‌است-نام لری
* آفریدون: نام دیگر فریدون
* آکام: سرانجام، نام کردی، پسر
* آکو: قله کوه، نام کردی، پسر
* آگرین: آتشین، نام یک کوهستان در کردستان، نام کردی، دختر
* آلا: بیرق، پرچم، (تلفظ با تشدید ل)، نام کردی، دختر و پسر
* آلان: نام کوهستانی در کردستان، نام کردی، دختر
* آلیان:نام قدیمی و منطقه‌ای در فومن (پسرانه گیلکی)
* آله: دختر مو بور، (تلفظ با تشدید ل)، نام کردی، دختر
* آنام: از رزمندگان جنگل (پسرانه گیلکی)
* آماندا: سزاوار عشق، ریشه نام لاتین، دختر
* آمیتیس: شاهزاده خانم ایرانی نوهٔ کیاکساد پادشاه ماد
* آناهیتا: نام الههٔ آب
* آندیا: فرشتهٔ کوچک، دختر پاک، تششع خورشید، یکی از تمدن‌های عالی آغاز هزاره اول پیش از میلاد در حاشیه رود قزل اوزن، نام همسر بابلی اردشیر شهریار هخامنشی است،
* آنیسا: به معنی مانند عشق، ایرانی، نام دختر
* آوات: امید و آرزو، نام کردی، دختر و پسر
* آوان: نام کوهستانی در کردستان، نام کردی، پسر
* آونگ: شبنم نام لری، دختر
* آویسا: به سان آب
* آهو: غزال، شاهد، معشوق، فریاد و آواز بلند
* آیدا: نامی اروپایی، ترکی، عربی. ترکی:در ماه، اروپایی و عربی: پاداش و هدیه، دختر
* آیدان: از ماه، آفریده شده ازماه، زیبا چهره‌ای که از ماه آمده باشد، نام ترکی، دختر
* آیسان: مانند ماه، نام ترکی، دختر
* آیشن: مهشاد، نام ترکی، دختر
* آیلا: هاله اطراف ماه وسایرسیارات، شفق، درخشش، نام ترکی، دختر
* آیلار: ماهان، ماه‌ها، مجازا به معنی زیبارو، نام ترکی، دختر
* آیناز: مهناز، نام ترکی، دختر
* آیلین: هاله ماه، نام ترکی، دختر
* اَشاکید:
* اَنور: نام رایج در گیلان قدیم (پسرانه)
**
**

## الف

* آبان: نام ایزد آب در دین زرتشتی
* آبان‌دخت: همسر دارا (داریوش سوم)، دخترآبان
* آبتین: نام پدر فریدون پادشاه پیشدادی
* آتوسا: دختر کوروش بزرگ و همسر داریوش بزرگ همچنین دختر اردشیر دوم
* آتنا:الهه عشق و مهربانی یونانی
* آدنیا: الهه زیبایی‌ها
* آذرنوش: نام یکی از پسران اسفندیار است
* آذرخش: صاعقه
* آذین: تزئین، آرایش، نام فرماندهٔ لشکر بابک خرمدین
* آراد: نام فرشته‌ای است موکل بر دین و تدبیر امور و مصالحی که بروز آراد متعلق است، روز بیست وپنجم از هر ماه شمسی که آن را ارد نیز گویند و در این روز نو بریدن و نو پوشیدن را نیک و سفر و نقل و تحویل شوم شمردندی
* آراه: نام فرشته موکل روز ۲۱ ازماه پنجم
درآئین زرتشت
* آهیل: مرغ انجیرخوار، نامی پسرانه گیلکی
* آرتا: پاک و مقدس
* آرتمن:نام فرزند داریوش بزرگ و برادر بزرگ خشایارشا است.
* آرتمیس: از ایزدان اسطوره‌ای یونان و خدابانوی شکار و ماه و حاصلخیزی، نام یکی از فرماندهان جنگی خشایارشا شاه
* آرتیا:پاک و مقدس، نگهبان آتش، انسان فهیم
* آرتین: نام هفتمین پادشاه ماد به نقل از پیرنیا پاک و مقدس، پسر
* آرزو: در شاهنامه دختر ماهیار گوهرفروش و همسر بهرام گور همچنین نام دختر سرو شاه یمن و همسر سلم پسر فریدون است. کام، مراد، معشوق، امید.
* آرش: درخشان، آفتاب، جد بزرگ اشکانیان - پهلوان کمانگیر ایرانی در لشگرمنوچهر
* آرشام: بسیار قوی - پدر بزرگ داریوش هخامنشی، نیرومند
* آرشان: فرزند اردشیر دوم هخامنشی
* آرشیدا: در عرش و ملکوت، نام ترکی، دختر
* آرمان: آرزو، خواسته، مراد، خواهش
* آرمیلا :نام دختران در ایران باستان شاه خوارزم بکتاش
* آرمیتا: آرامش یافته، کلمه‌ای زرتشتی است. الههٔ آتش میترایسم. الههٔ ماه اسفند
* آرمین:کی آرمین پسر کیقباد پادشاه پیشدادی
* آرنا: نژاد آریایی
* آروید: خرد آریایی
* آروین: تجربه، آزمایش، آزمون
* آریا: آزاده و نجیب، نام فرماندهٔ سپاه ایران در زمان کوروش بزرگ، نام پادشاه ماد
* آریا فر: دارنده شکوه آریایی
* آریا مهر: دارنده مهر ایران، از سرداران داریوش سوم
* آریتا: با فضیلت، پرهیزکار، نام یونانی، دختر
* آرین: سفیدپوست آریائی
* آزا: سالم - نام کردی و لُری و لَکی
* آزاده: نام کنیزی رومی چنگ زن است که بهرام پسر یزدگرد او را خریده بود. بدون وابستگی به تعلقات دنیایی - وارسته
* آزرم: شرم، مهر، دوست داشتن، نام دختر خسرو پرویز ساسانی
* آزرم‌دخت: پس از پوراندخت به پادشاهی رسید و به مدت چند ماه پادشاه ساسانی بود. دختر همیشه جوان
* آزیتا: آزاده
* آلندا: از شاهان باستانی، نام گیلکی، پسرانه
* آسو: افق، نام کردی، پسر
* آسام:عصا (معنای تحت اللفظی آن عصای پیری پدر و مادر)، نام لری، پسر
* آفر: آتش - ماه نهم سال شمسی
* آفره دخت: دختر آتش - دختری که در ماه آذر به دنیا آمده‌است.
* آکام: سرانجام، نام کردی، پسر
* آکو: قله کوه، نام کردی، پسر
* آگرین: آتشین، نام یک کوهستان در کردستان، نام کردی، دختر
* آلا: بیرق، پرچم، (تلفظ با تشدید ل)، نام کردی، دختر و پسر
* آلان: نام کوهستانی در کردستان، نام کردی، دختر
* آله: دختر مو بور، (تلفظ با تشدید ل)، نام کردی، دختر
* آماندا: سزاوار عشق، ریشه نام لاتین، دختر
* آمیتیس: شاهزاده خانم ایرانی نوهٔ کیاکساد پادشاه ماد
* آناهیتا: نام الههٔ آب
* آندیا: فرشتهٔ کوچک، دختر پاک، تششع خورشید، یکی از تمدن‌های عالی آغاز هزاره اول پیش از میلاد در حاشیه رود قزل اوزن، نام همسر بابلی اردشیر شهریار هخامنشی است،
* آنیسا: به معنی مانند عشق، ایرانی، نام دختر
* آوات: امید و آرزو، نام کردی، دختر و پسر
* آوان: نام کوهستانی در کردستان، نام کردی، پسر
* آونگ: شبنم نام کردی، دختر
* آویسا: به سان آب
* آهو: غزال، شاهد، معشوق، فریاد و آواز بلند
* آیدا: نامی اروپایی، ترکی، عربی. ترکی:در ماه، اروپایی و عربی: پاداش و هدیه، دختر
* آیدان: از ماه، آفریده شده ازماه، زیبا چهره‌ای که از ماه آمده باشد، نام ترکی، دختر
* آیسان: مانند ماه، نام ترکی، دختر
* آیشن: مهشاد، نام ترکی، دختر
* آیلا: هاله اطراف ماه وسایرسیارات، شفق، درخشش، نام ترکی، دختر
* آیلار: ماهان، ماه‌ها، مجازا به معنی زیبارو، نام ترکی، دختر
* آیناز: مهناز، نام ترکی، دختر
* آیلین: هاله ماه، نام ترکی، دختر
* اتابک: به معنی پدر بزرگ، نگاهدارنده، نام ترکی، پسر
* اتسز: نام ترکی، لاغر و استخوانی، از پادشاهان خوارزم
* اختر: ستاره، علم، درفش، فرشتهٔ موکل کرهٔ زمین
* اشتاد: مقدس، نام پسرانه گیلکی
* افرا: از درختان گیلان، پسرانه گیلکی
* ارد: خیر وبرکت، فرشته نگهبان ثروت - نام چند تن از پادشاهان اشکانی
* اردشیر: نام پادشاه ساسانی، اردشیر بابکان بنیان‌گذار سلسله ساسانیان
* اردوان: پادشاه اشکانی
* اردلان: (مرکب از: ارد درستی و راستی و پارسائی + لان مزید مؤخر) - اسم طایفه‌ای از ایلات کرد ایران که در سنندج مسکن دارند. اهالی آن از دیگر طوایف بحسن خلق و جلادت امتیاز دارند.
* ارژن: نوعی درخت کوهی نام کردی
* ارسو: اشک، نامی گیلکی، دخترانه
* ایاز: شبنم، اسمی پسرانه و دخترانه، گیلکی
* الیزه: اسم مکانی در رودبار، دخترانه گیلکی
* ارژنگ: آرایش، کتاب مانی نقاش، پهلوان تورانی که به دست طوس کشته شد، نام دیوی در شاهنامه
* ارسلان: شیر، دلیر و شجاع، نام پادشاه سلجوقی، نام ترکی، پسر
* ارسیا :زلال و شفاف مانند اشک چشم-به کسر الف اول - مرکب از ارس (اشک چشم) + یا نسبت
* ارشیا: تخت واورنگ پادشاهی
* ارغوان: نام درختی با گل و شکوفه‌های سرخ رنگ، نام مغولی، دختر
* ارمغان: هدیه، تحقه، سوغات، نام مغولی، دختر
* ارنواز:دختر جمشید شاه پیشدادی، نوازش شده اهورا
* اروانه: نام گلی کوهی است - نامی‌کردی
* استدیریکا: مرد دانشمند
* استر: ستاره، برادرزاده مردخای و همسر خشایارشا
* اسرین: اشک (زلال)، نام کردی / اورامی/ هورامانی/، دختر
* اسفندیار: - پسر گشتاسب که بدست رستم کشته شد، پاک آفریده شده
* اشکان: منسوب به اشک، بنیان‌گذار پادشاهی پارت، همانند اشک (پاک و زلال)
* اشکبوس: پهلوان دارای جامه کبود رنگ / (اَشک +کَبوس یا (کَبوث)/ «اشک» به معنی «پهلوان» و «کَبوس یا کَبوث» به معنی «رنگ کبود» و در مجموع اَشک کَبوس یا اَشکَبوس -*که به سکون کاف نیز خوانده می‌شود*- به معنی «پهلوان دارای جامه کبود رنگ» می‌باشد / اشکبوس در شاهنامه نام پهلوان کوشانی است که به کمک افراسیاب آمد، اما به دست رستم کشته شد.
* افسانه: داستان، سرگذشت، شهرت یافته
* افسون: نام شاعری پارسی گوی در هندوستان در قرن نوزدهم میلادی، سحر و جادو، حیله و تزویر
* افشین:سردار ایرانی که بابک خرمدین را دستگیر کرد. با همت
* افشار: شریک، رفیق نام ایل نادر شاه
* اکوان (آکمین): مردی که همنبرد رستم بود
* امید: (به زبان پهلوی امیت) نام پدر آذرپات، آرمان، انتظار، آرزو
* امیدا ، نام دختر ، بی پایانی ، سر زنده ای ، سر زندگی 
* انوش (آنوشا): بی مرگ، استوار و جاوید، دختر مهرداد ششم
* انوشروان: دارندهٔ روح جاویدان، لفب خسرو اول پادشاه ساسانی
* انوشه: خوش و شاد، آفرین
* اورنگ: عقل و کیاست، تخت پادشاهی، نام فرستادهٔ پادشاه کشمیر به یمن
* اوژن: شکست دهنده، دشمن برانداز
* اوستا: اساس و بنیان، پناه و ملجأ نام کتاب آسمانی زردشت
* اهورا: (اهورامزدا) نام خداوند
* ایاز:نام غلام ترک سلطان محمود غزنوی، بزرگ و پاینده
* ایده: فکر نو
* ایران: نام پسر هوشنگ، منسوب به آریا، محل زندگی آریانژادان
* ایراندخت: دختر ایران، نام مرکب
* ایرج: یاری‌دهندهٔ آریائی‌ها، نام پسر فریدون، پادشاه و پهلوان ایرانی
* ایزدیار: نامی در ویس و رامین، فرزند مسعود غزنوی، کسی که خداوند یار اوست
* الناز:مایه فخر و ناز ایل و تبار. نامی ترکی برای دختران

## ب

* برسام: بسیار فروزان ودرخشان، از فرماندهان یزدگرد ساسانی
* بابک: سردار ایرانی که علیه اعراب قیام کرد، جد اردشیر، پسر ساسان
* باپوک: کولاک، نامی‌کردی
* باربد: پرده دار، موسیقی دان و نوازنده دربار خسرو پرویز
* بارمان: لایق - نام سردار افراسیاب
* بامداد: پگاه، سپیده دم - نام پدر مزدک
* بامشاد: کسی که در سحرگاهان شاد است - نوازنده مشهور دربار ساسانیان
* بانو: خانم، ملکه، لقب آناهیتا الهه نگهبان آب
* بختیار: خوشبخت، خوش‌اقبال - استاد رودکی در موسیقی
* بدری: ماه شب چهارده، بدر+ی، ریشه عربی
* برانوش: مهندس رومی که پل شوشتر را در زمان شاپور ساسانی
* بردیا: پسر کورش بزرگ و برادر کمبوجیه
* برزو: بلند قامت - پسر سهراب و نوه رستم دستان
* برزویه: طبیب مشهور انوشیروان و مترجم کلیله ودمنه از هندی به پهلوی
* برزین: بلند و تنومند - ازپهلوانان ایران - نام پسر گرشاسب
* برمک: از وزیران ساسانی - نام اجداد و نگهبانان آتشکده بلخ
* بزرگمهر: خورشید بزرگ - نام وزیر دانشمند انوشروان ساسانی
* بکتاش: بزرگ ایل و طایفه - نامی ترکی
* بنفشه: گلی رنگارنگ و زینتی با عمر نسبتاً طولانی
* بوژان: رشد کرده - نامی‌کردی-سرد و خنک
* بویان: خوشبو - مامی‌کردی
* به‌آفرید: نیکو آفریده - بهترین آفریده - در بندهش به عنوان پدر ساسان و پسر زریر یاد شده است - دختر گشتاسب
* بهادر: شجاع و دلاور - نامی ترکی
* بهار: شکوفه و گل - سه ماه اول سال شمسی
* بهارک: بهار کوچولو - چند روز کوتاه در زمستان که آب و هوا مانند فصل بهار می‌شود
* بهاره: بهاری
* بهتاش: خوب و مانند
* بهداد: نیک آفریده شده - در کمال عدل وداد
* بهراد: بهترین جوانمرد-پسر اسفندیار در شاهنامه
* بهرام: پیروز، ایزد پیروزی درآئین زردشت، لقب برخی از پادشاهان ساسانی، خدای جنگ در اساطیر یونان
* بهدیس: خوش رنگ، خوشگل
* بهدخت: دختر خوب و نیکو
* بهرخ: زیبا چهره، قشنگ
* بهرنگ: خوش سیما و خوش چهره
* بهروز: خوشبخت، نیکبخت
* بهزاد: نیک نژاد - مینیاتوریست مشهور صفویان - نام اسب سیاوش
* بهشاد: خوشحال وشاد
* بهمن: نیک‌اندیش - برف انبوه که از کوه فرو ریزد - جانشین اسفندیار
* بهناز: خوش ناز و ادا - با ناز و کرشمه
* بهنام: نیک نام
* بهنود: سلامت، عافیت
* بهنوش: کسی که نیک می‌نوشد
* بهین: بهترین، برترین، صفت خوبی
* بیان: صبحگاه
* بیتا: بی‌همتا، بی‌مانند
* بیژن: ترانه خوان، جنگجو - پسر گیو و دلداده منیژه
* بیستون: جایگاه عبادت خدا، فرمانده زیاری
* بتین: آتشین، نام کردی، پسر
* بهزاد: بهترین زادهض۱پ

## پ

* پارمین: تکه‌ای از بلور - نام همسر داریوش هخامنشی
* پارمیس: نام دختر بردیا پسر کورش بزرگ، بهشت کوچک
* پیتونک: پونه، گیاه معطر - نام گیلکی دخترانه
* پاپلی: پروانه، نام دخترانه گیلکی
* پارمیدا: مترادف: پارمیس، پردانش و دانا، پرمهر و پرعهدوپیمان، بهشت کوچک، دختر باران (عروس باران)
* پارسا: پاکدامن، زاهد
* پارسین: پسر ایران
* پاکان: پاک‌ها، پاک (جمع و مفرد) - نامی‌کردی
* پاکتن: نیکوچهرِ پاکیزه‌تن
* پاکدخت: دختر پاک
* پاکزاد: پاک‌نژاد، نجیب
* پانته‌آ: زن زیبای شوشی. همسر آرتاداس که مادها او را به کورش هدیه کردند، اما نپذیرفت
* پدرام: آراسته، نیکو، شاد
* پانترا: پلنگ زیبا، زیبای قدرتمند، نام یکی از شاهدخت‌های ایران باستان
* پرشنگ: تابش، آتش‌پاره - نامی‌کردی
* پرتو: روشن، تابش، فروغ
* پرنسا: پرنسا، اسم اصیل ایرانی به معنای لطافت و زیبایی است.
* پَرنگ: نام پسر سام
* پوروچیستا: دختر دانا - نام دختر کوچک زرتشت گرامی و همسر جاماسپ
* پرستو: پرنده مهاجر
* پرویز: پیروز - لقب خسرو دوم، پادشاه ساسانی
* پروین: (پَرو + ین) واژه «پَرو» در «پروانه و پروین» به معنای «پر» است و «پروین» یعنی "به ظرافت و زیباییِ پَر، دختر زیبا و باظرافت یا دختر سفیدروی و زیبا. پروین اعتصامی موجب ماندگاری این نام شد. واژهٔ پروین در «خوشهٔ پروین»، نام مجموعه‌ای از ستارگان، است که با عِقد ثریّا در عربی برابری می‌کند
* پردیس: بهشت، باغ و بستان
* پرهام: پرهام یکی از قدیمی‌ترین نام‌های پارسی باستانی (مخفف پیر همه) و به معنی فرشته خوبی است. همچنین نام پارسی و کهن یکی از پیامبران اولوالعزم است قبل از آنکه با نام ابراهیم و از طریق قرآن به ایرانیان معرفی گردد.
* پژمان: افسرده، غمگین
* پژوا: بیم و هراس
* پژواک: انعکاس صدا، طنین
* پرنیا: پارچهٔ حریر
* پرنیان: حریر
* پشنگ: میلهٔ آهنی - نام پدرافراسیاب
* پشین: پسر کیقباد
* پروانه: (پرو + انه = پروانه / به مانند پَر یا به ظرافت و زیبایی و سفیدی پَر پرندگان) حشره‌ای زیبا که خود را به شعله می‌زند
* پرسام: پهلوان. مانند سام
* پری: فرشته
* پریچهر: زیباروی، دارای چهره‌ای به زیبایی پری - نام همسر جمشیدشاه
* پریدخت: دختر پری، همسر سام نریمان و مادر زال
* پریسا: همچون پری؛ نیز پری‌افسای = افسون‌کنندهٔ حور و پری
* پرناز: پری نازدار
* پریما: نام اصیل دین زرتشت، از کلمه پرومیزد و پرومیثه، دختر زیباروی ما، دختر خوش صورت و زیبا رخ، زیبا روی ماه مانند
* پریوش: پری‌روی، فرشته‌روی
* پریا: پری؛ زیبا جمع پری
* پگاه: بامداد، سحر، صبحگاه
* پوپک: هدهد
* پوران: جانشین، یادگار
* پوراندخت: نام دختر خسرو پرویز
* پوریا: پوریا پیوند «پور» به‌معنی «پُر» و «ی» نسبت و «الف» زیبایی است. (پور + ی + ا = پوریا) پوریا یعنی بسیار دارنده.
* نام‌های کهن ایرانی که در کتاب *گنجینهٔ نام‌های ایرانی* ثبت است نام‌هایی چون پوروبّراتَر: پُر برادر / پوروتور: دارندهٔ گاو نر بسیار / پوروداتا: بسیار دهنده، سخی را داراست. در این نام‌ها پور به‌معنی «پُر» است.
* در روایتی دیگر، «پور» را به معنی  و «یا» را مخفف  می‌دانند که پوریا معنی پسر آریایی را می‌دهد.
* این نام را به‌خاطر پوریای ولی (پهلوان محمود خوارزمی)، عارف و پهلوان ایرانی صاحب کتاب *کَنزُالحقائق* به‌عنوان نام برای پسر برمی‌گزینند.
* پولاد: آهن سخت و کوبیده - نام پهلوان ایرانی زمان کیقباد
* پویا: سرشار از زندگی
* پویان: رونده و دونده - جستجوکننده - امیر پرویز پویان، رهبر نهضت سیاهکل
* پونه: گیاهی خوش عطر و بو که در کنار جوی‌ها می‌روید.
* پیام: الهام، وحی، پیغام
* پیروز: کامیاب، فاتح - نام چند نفر از پادشاهان ساسانی
* پیمان: عهد، قول و قرار - عنوان اسامی مردان در فارسی دری
* پرسام: پهلوان. مانند سام

## ت
*تیمراد: همیشه برنده
* تابان: تابنده، منور
* تاباندخت: دختر تابناک
* توکا: پرنده ای از انواع کاکلی‌ها، پسرانه گیلکی
* توکالی: قله کوه، نامی گیلکی پسرانه
* تورنگ: قرقاول، نام دخترانه گیلکی
* تلایه: صبح زود، سپیده دم - نام گیلکی، دخترانه
* تاجی: تاجدار، نام و عنوانی در فارسی دری
* تارا: یک دسته ستاره، تور قرمز رنگی که عروس بر سر دارد (کردی)، الهه محافظ و نگهدارنده (هند و اروپایی)، مدینه فاضله (ایرلندی)،
* تاراز: نام یکی ازقله‌های زاگرس (نامی لری)
* تاویار: آتشبان - نامی‌کردی و پسرانه
* ترانه: زیبا و صاحب جمال، سرود، نغمه
* ترنج: از مرکبات درشت تر از مرکبات دیگر است. نام ایرانی دخترانه
* تیدا:دختر خورشید (اوستایی-پهلوی)
* تناز: نازنین، با ناز و کرشمه - نامی‌کردی مادر لهراسب - دختر آرش کمانگیر
* توران: نام دختر خسروپرویز - سرزمین تور
* توراندخت: دختری از توران
* تورج: دلاور، یکی از سه پسر فریدون شاه
* تورنگ: خروس صحرایی، قرقاول
* توفان: باد سخت
* توژال: برف اندک - نامی‌کردی
* تیر داد: داده تیر، اشک دوم پادشاه اشکانی
* تیام: چشمهایم (استعاره ازعزیزم) نامی لری
* تینا: نام یک گل
* تینو: تشنه، نامی‌کردی
* تندیس:لوح با ارزش
* تهمینه:زن شجاع و فداکار. مادر سهراب
* تراب:خاک

## ث

* ثنا: ستایش و حمد خداوند
* ثمین: گرانبها و قیمتی
* ثریا: کهکشان، ستاره
* ثمیلا: سرمه کشیده
* ثمن: بها، ارزش

## ج

* جابان: سردار ایرانی یزدگرد
* جامین: اسم یکی از قهرمانان ایران زمین، نامی‌کردی
* جاماسب: وزیر گشتاسب که با دختر زرتشت ازدواج کرد
* جاوید: پایدار، همیشگی
* جریره: نام دختر پیران ویسه که همسر سیاوش شد.
* جمشید: پسر طهمورث چهارمین پادشاه پیشدادی
* جوان: برنا، دلیر، شاداب
* جوانشیر: پسر خسرو پرویز
* جویا: جوینده - پهلوان مازندرانی بود که بدست رستم کشته شد.
* جهان: دنیا، عالم، گیتی، کیهان
* جهانبخت: شانس و اقبال جهان
* جهانبخش: بخشنده جهان
* جهاندار: نگهبان جهان
* جهانشاه: شاه جهان - نام یکی از امپراتوران مغول
* جهانگیر: فاتح جهان - نام پسر رستم
* جهان بانو: بانوی جهان، ملکه جهان
* جهاندخت: دختر گیتی
* جهان ناز: مایه فخر عالم
* جیران: آهو، نامی ترکی
* جانان:معشوق و محبوب
* جاریه

## چ

* چابک: زرنگ، چالاک
* چالاک: سریع و زبردست
* چمران: نام پارسایی در پشت هشتم
* چاوش: پیشرو و پیش قراول کاروان
* چترا: دوازدهمین پادشاه سلسله ماد
* چوبین: کنیه و لقب بهرام چوبین سردار انوشیروان
* چهرزاد: نام دختر بهمن است که سی سال پادشاهی کرد
* چاپار: نامه بر
* چکامه:شعر

## خ

* خاتون: خانم، کدبانو، نامی ترکی
* خاوردخت: دختر مشرق زمین
* خداداد: خدا داده
* خدایار: دوست خدا - فرمانروای بخارا بوده‌است.
* خرداد به: خورشید داد - یکی از جغرافیدان‌های معروف اسلامی
* خرم: شاد و خندان - پهلوان خرم از عهد شاه شجاع است.
* خرمدخت: دختر شاد و خندان
* خسرو: مشهور، نیک نام - لقب چند تن از پادشاهان ساسانی
* خشایار: قهرمان، نیرومند - (خشایارشا) نام پسر داریوش هخامنشی
* خورشید: درخشنده آفتاب - معشوقه جمشید درداستان جمشید و خورشید
* خجسته: مبارک، فرخنده، سعادتمند، گل همیشه بهار خاطره: به یادماندنی

## ح

* حافظ: نگهبان
* حامی: حمایت‌کننده

## د

* دادمهر: عدالت دوست، نام استاندار پارسی طبرستان
* دامون: جنگل، نام گیلکی برای پسر
* دارا: مالدار، ثروتمند، از نام‌های خداوند
* داراب: نام پسر بهمن پادشاه کیانی
* داریا: دارنده، ازنامهایی که در اوستا آمده‌است.
* داریوش: نگهبان نیکی - فرزند ویشتاسب از شاهان بزرگ هخامنشی
* دانوش: از اسمهائی که در کتاب وامق و عذرا آمده‌است.
* دامون: نام اصیل ایرانی - جایی که هرگز آفتاب ندیده انبوه از جنگل
* داور: حاکم عادل، قاضی
* دایا: طلایِ ناب، طلای سرخ
* دایان: ماما، نامی‌کردی
* دایان: سرزنده، شاداب، پر انرژی (نام ترکمنی)
* دریا: بحر، نام فرزند علاءالدین عماد شاه
* دل‌آرا: محبوب و معشوق
* دل آویز: دلچسب، دلکش، آویزه دل
* دلارام: مایه آرامش دل / معشوقه بهرام گور
* دل‌انگیز: گوارا، مطلوب
* دلبر: برنده دل، یار و معشوق
* دلبند: عزیز و گرامی
* دلربا: رباینده دل، محبوب
* دلشاد: شادمان و خوشحال
* دلکش: جذب‌کننده دل، دلربا، دلپذیر
* دلناز: آنکه قلب و دلش ناز است.
* دلنواز: مهربان، مشفق
* دلاور:شجاع، جنگجو، دلیر، بی‌باک
* دورشاسب: نام جد پنجم گرشاسب، دور از اسب پادشاه
* دنیا: عالم و گیتی
* دیااکو: اولین پادشاه مادها در قرن هفتم پیش از میلاد
* دیانا: الهه ماه و شکار در اساطیر روم باستان
* دیانوش: دزد دریائی در داستان وامق و عذر
* دیبا: پارجه ابریشمی رنگی، روی زیب
* دیبا دخت: دختر زیبا، دختری همچون پرنیان

## ر

* رابو: نام گلی بهاری - نامی‌کردی است.
* رابین: مشاور، معتمد - نامی پسر کردی است. این نام از اسم رابینو سفیر قبلی کرمانشاهان گرفته شده وی سالیان دراز رئیس بانک شاهنشاهی ایران (بانک انگلیس) در سال‌های (۱۹۱۲–۱۹۰۶ م) تهران بود.
* رادمهر:خورشید بخشنده، پسر خورشید، نام سردار داریوش سوم آخرین پادشاه هخامنشی
* راد: فرزانه، دلیر، کامل، دانا
* رادبانو: بانوی بخشنده و جوانمرد
* رادمان (رادمن): نام سپهسالار خسرو پرویز ساسانی
* رازبان: راز دار - عنوان مردان بزرگ در پارسی دری
* رایکا: پسر محبوب و معشوق، نام پسرانه گیلکی
* رایمون: پسر باهوش، نام گیلکی-پسرانه
* راژانه: رازیانه - نامی‌کردی برای دختران
* راسا: هموارو صاف - نامی‌کردی
* راشین: سبز و خرم- نامی‌کردی برای دختران
* راشر: درخشانترین ستاره شب
* رامتین: آرامش تن - موسیقی دان عهد ساسانیان
* رامش: فراغت، آسودگی، راحتی، نام هیربد زردشتی
* رامشگر: خواننده و نوازنده، خنیاگر
* رامونا: نگهبان عاقل
* رامیار: کسی که ایزدرام (شادمانی) یاور اوست-چوپان و گوسفند چران
* رامیلا: خدای بزرگ، نامی آشوری است.
* رایمون: پسر باهوش، نام پسرانه گیلکی
* رامین: معشوقه ویس، نام یکی از سرداران ایران
* راویار: شکارچی - نامی‌کردی - رهگذر
* راحیل: کوچ‌کننده - مسافر - نام مادر یوسف نبی - نامی عبری
* رایان: نام پارسی به معنای «اندیشمند» از واژه اوستایی (Raonat/رینت)
* راهله: فرشته نام سامی
* رایحه: بوی خوش
* راشر: درخشانترین ستاره شب
* رزیتا: مانند گل رز
* روژینا: مانند روز - نامی‌کردی
* رومینا: پاک و درخشنده
* رژینا: ملکه (نامی انگلیسی)regina
* رخپاک: دارای چهره پاک
* رخسار: چهره، سیم
* رایکا: محبوب، معشوق - نامی گیلکی
* رخشانه: منسوب به رخش
* رخشنده: تابان، کنایه از خورشید است.
* رز: نام گل
* رزمیار: رزمنده، مبارز
* رستم: تنومند و قوی اندام، جهان پهلوان ایرانی و قهرمان بزرگ شاهنامه
* رکسانا: نورانی، روشن
* روبینا: یاقوت سرخ
* رودابه: فرزند تابان، زن پسرزا، نام قلعه‌ای در غرب ایران
* رونیا: چهره‌ای که مارا به یادنیاکان می‌اندازد-اصیل زاده
* روزبه: خوشبخت: بهروز، از موبدان بهرام گور ساسانی
* روجا: درخشان‌ترین ستاره شب، آخرین ستاره که تا سپیده صبح می‌درخشد. نام دختر و از نام‌های مازندرانی و در گیلکی به معنای ستاره می‌باشد
* روشنک: مشعل دار، همچنین نام دارویی گیاهی است، دشت گل آفتابگردان، آخرین ستاره ای که هنگام طلوع ناپدیدمی شود، شجاع، پهلوان، قوی، سپیده دم خورشید، طلوع آفتاب، سیارهٔ زهره، ستارهٔ دوردست
* روناک: روشن
* روماک: صادق، منظم، صاف و تمیز، محکم، نام پسرانه و دخترانه و از نام‌های مازندرانی
* روئین: پسر پیران ویسه
* رهام: رُهام پسر گودرز و نوه کشواد، از سرداران بهرام‌گور در جنگ با خاقان چین، از پهلوانان ایران در شاهنامه که در جنگ‌های رستم شرکت می‌کرد و از دوران کیکاووس تا اوائل پادشاهی لهراسب نام او در شاهنامه می‌آید. به معنای پرنده شکست ناپذیر.
*رها:آزاد،خلاص، جدا،رهیده،رسته،نجات یافته،آزاد شده
* رهی: راهی شده، روان، مسافر
* ریبار: رهگذر، نامی‌کردی
* ریونیز: نام داماد طوس و پسر کوچک کاوس
* راسپینا: پائیز، لغت زند و پازند
* روژان: خورشید، روز، نام کردی، دختر
* روژانو: روز نو، نام کردی، دختر
* روژین: مانند روز، مانند خورشید نامی دخترانه کردی
* راژین: راه زیبایی ، دختر راه زیبایی
* رحمان:بخشنده، سخاوتمند نامی عربی پسرانه
* رؤیا:خواب شیرین و خوش
* ریحانه:بوی خوش

## ز

* زادبخت: خوشبخت، خوش‌اقبال
* زاد به: بهزاد، نیک زاده شده
* زاد چهر: دارای نژاد پاک و اصیل
* زاد فر: زاده روشنی
* زال: فرزند سپید موی سام نریمان و پدر رستم قهرمان ملی ایرانیان
* زادماسب: برادر شاپور ساسانی، نام یکی از قضات ساسانی
* زانیار: دانا، دانشمند (نام اصیل ایرانی)
* زاوا: داماد، نامی‌کردی
* زردشت: صاحب شتر زرد و زرین، پیامبر ایران باستان
* زرمهر: پسر سوفرای سردار ساسانی
* زرنگار: طلا کوب، زرین
* زری: طلائی، زربفت
* زریر: نام گیاهی زرد رنگ. برادر گشتاسب
* زرین: طلائی رنگ، منسوب به زر
* زرینه: آنچه منسوب به زر است.
* زلیخا: لغزنده - زن فرعون که عاشق یوسف شد
* زمانه: روزگار، دهر
* زونا: گیاهی با گل کبود رنگ، نامی‌کردی
* زویا: در گویش طبری به معنی درخشان و در زبان روسی عزیزترین کس و زندگی می‌باشد.
* زوبین: (ژوبین) پسر کاوس
* زیبا: خوشگل، قشنگ، خوب ونیکو
* زیبار: قبیله‌ای از کردها، نامی‌کردی
* زیما: زمین، لغت اوستائی
* [//fa.wiktionary.org/wiki/زینو زینو]: زنده، پابرجا - نامی‌کردی
* زویا: در گویش طبری به معنی درخشان و در زبان روسی عزیزترین کس

زامیاد:نگهبان زمین

## ژ

* ژاله: شبنم، قطره
* ژالان: گل‌های دارای قطره و شبنم - نامی کردی
* ژیار: زندگی، زندگی شهری - نامی کردی
* ژیان: زندگی، نام دختر و پسر، کردی
* ژینا: زندگی و حیات - نامی کردی
* ژیوار: زندگی-نامی کردی
* ژیلا: زیبا عاشق دوست داشتنی
* روژان: خورشید، روز، اسم کردی 
* ژوناس: کبوتر صلح - نامی کردی

## س

* سارا: خالص - زبده - شاهزاده خانم - بی غل وغش
* سارک: سار کوچک، پرنده‌ای سیاه رنگ و بزرگ‌تر از گنجشک
* سارنگ: نام‌سازی شبیه به کمانچه
* سیتکا: مرغ مینا، نام دخترانه گیلکی
* ساره: خالص، بی‌آلایش - نامی‌کردی
* سارینا: پاک، ناب - خالص، مقدس
* ساسان: سؤال‌کننده، رئیس معبد آناهید استخر که خاندان ساسانیان به او منسوبند
* ساغر: پیاله شرابخوری، جام
* سام: بلند مرتبه - جهان پهلوان ایرانی وجد رستم
* سامان: عاقل، سریع، باهوش
* سانا: سهل و آسان
* ساناز: کمیاب، نادر، زودقهر نام گلی است - اسمی ترکی است.
* سانیار: حامی و یار و پشتیبان - نامی‌کردی
* ساویز: خوش‌اخلاق، مهربان - نامی‌کردی
* ساهی: آسمان صاف - نامی‌کردی
* سایدا: (در کردی) سایه مادر، دختر
* ساینا: سیمرغ، دانا و باخرد، فرشته پیروزی، خاندانی از موبدان زردشتی
* سایه: منطقه تاریک پشت هر جسم، حمایت
* سپنتا: مقدس
* سپند: اسفند
* سپهر: آسمان، نام فرزند کیخسرو
* سپهرداد: بخشیده آسمان - داماد داریوش هخامنشی
* سپیدار: درخت سفید
* سپید بانو: بانوی سفید و درخشان
* سپیده: سحرگاه، سپیدی چشم
* ستاره: کرات آسمانی که در شب می‌درخشند
* ستایش :پرستش شده، سپاس، مورداحترام، یکی از نام‌های خداوند
* ستی: دختر، سیت
* سحر: سپیده دم، بامداد، پگاه
* سرافراز: سربلند، متکبر
* سرخاب: فرمانروای سیستان در زمان ساسانیان
* سرمد: همیشگی. دائم.
* سرور: رئیس، پیشو
* سروش: شنیدن و فرمانبرداری - فرشته مظهر اطاعت
* سرور: شادمانی، خوشحالی
* سروناز:معشوق خوش قدوقامت، مظهر جاودانگی وآزادگی
* سوین: شادباش، عشق، علاقه، محبت شدید
* سوبار: اسب سوار - لغت زند و پازند
* سنبله: یک خوشه گندم
* سودابه: دختر زا - سود ده
* سوران: اسم شاخه اصلی زبان کردی، نام پسر
* سوری: سرخ رو، نام دختر اردوان پنجم
* سورن: خانواده‌ای در دوره اشکانیان که قدرتمند بودند
* سورنا: سردار دلیر و خردمند پارتی
* سوزان: سوزنده، ملتهب
* سوزه: سبزه، نامی لری و کردی
* سوسن: گلی به رنگ‌های سفید، کبود، زرد و حنایی
* سوشیانت: برگزیده دینی
* سومار: نام قبیله‌ای از کرده
* سولان: نام گلی است، نامی‌کردی
* سولماز: زنی که پیرو پژمرده نمی‌شود
* سوگند: شاهد گرفتن خدا یا بزرگی را گویند
* سها: نام ستاره‌ای در دب اصغر (اسم دختر)
* سهراب: سرخ روی، نام پسر رستم که در جنگ با رستم فرمانده سپاه تورانیان بود
* سهره: پرنده‌ای خوش آواز، با پرهای سبز و زرد
* سهند: کوه آتشفشان قدیمی در آذربایجان
* سهیلا: سهل، سهیل، سهیلا، بسیار آسان، بسیار روان، دراشعار به معنی آتش، ملایم و لطیف
* سیامک: مجرد - نام پسر کیومرث
* سیاوش: دارنده اسب سیاه، فرزند کیکاووس که ناجوانمردانه و بی گناه به قتل رسید
* سیبوبه: مانند سیب، دانشمند شهیر ایرانی، منصف الکتاب
* سیروس: صورت یونانی نام کورش پادشاه مشهور ایرانی
* سینا: گشایش دهندهٔ دل، مرد دانشمند، نام پدر شیخ ابوعلی سینا، سینه، سوراخ‌کننده، کوه طور سینا
* سیما: چهره. صورت، قیافه. نشان و علامتی که شناخته شود بدان خیر و شر. (غیاث اللغات). نشان. (ترجمان القرآن ترتیب عادل بن علی ص ۶۰). نشان. علامت. (منتهی الارب)
* سیمدخت: دختر نقره‌ای و سفید
* سیمین: نقره‌ای، سفید، روشن براق
* سیمین دخت: دختر نقره‌ای و سفید
* سیروان: نام رودی در منطقه اورامان کردستان ایران، نام کردی، پسر
* سمیرا: دختر گندمگون

## ش

* شاپرک: پروانه
* شادی: شادمانی، خوشحالی، شور شادان: شادمان
* شادفر: از نام‌های دوران هخامنشی
* شادکام: نام برادر فریدون
شروین: محبوب، جاودانه
* شادمان: خوشحال
* شوروم: مه صبحگاهی، نام دخترانه-گیلکی
* شادنوش: از نام‌های برگزیده
* شروین : محبوب، یکی از سرداران طبرستان
* شادمهر: مهربان، با محبت
* شاهرخ: از نام‌های برگزیده
* شاهروز: نام پسر شاه بهرام پادشاه کشمیر
* شایان: سزاوار، شایسته
* شایگان: گرانمایه، لایق
* شاران: گردنبند مرواید
* شاهپور: پسر شاه، شاهزاده - نام چند تن از شاهان ساسانی
* شاهد: پسر خوبروی
* شاهدخت: دختر شاه، شاهزاده خانم
* شاهرخ: شاه منظر، کسی که رخساری همچون شاه دارد
* شاهو: نام یکی از رشته کوه‌های مهم در منطقه کردستان ایران
* شاهین: پرنده‌ای شکاری
* شاهیندخت: دخت شاهین
* شایسته: سزاوار، لایق
* شباهنگ: بلبل، ستاره کاروان کش
* شب بو: نام گلی است که شب هنگام باز می‌شود
* شبدیز: سیه فام، سیه چرده، نام اسب خسروپرویز
* شبنم: رطوبتی که شب هنگام روی گل‌ها می‌نشیند
* شراره: جرقه آتش، گرمای سوزان، عشق فراوان، نامی‌کردی
* شکفته: خندان، بشاش
* شکوفه: گل درختان میوه دار، شکفته
* شکیبا: بردبار
* شمشاد: درختی زینتی و تقریباً همیشه سبزکه دستمایه بسیاری از شاعران است.
* شیشَم: از ابزار خنیاگری
* شمین: خوشبو، خوش عطر
* شوان: شبان، چوپان - نامی‌کردی[ش ُ / ش َ] (اِ) بمعنی شبان که چوپان و نگاه دارندهٔ گوسفند باشد.. نام پسر علیداد خان از پارسی گویان هند است.
* [ش ُ] (اِخ) تیره‌ای از ایل کَلهُر. (جغرافیای سیاسی کیهان ص ۶۱). رجوع به ایل کلهر شود
* [ش َ] (اِخ) کوهی است در نزدیکی بستان ابن عامر. در اینجا کوه دیگری موسوم به شوانان نیز هست
* شمیلا: از نام‌های ارمنی ایرانی به معنی بانوی بزرگوار
* شورانگیز: فتنه انگیز، ایجادکننده شور و شوق
* شوری: خوش قیافه، قد بلند- نامی‌کردی
* شهاب: شعله آتش، سنگ آسمانی، ستاره دنباله دار
* شهبار: درخورشاه، لایق شاه
* شهباز: باز سفید رنگ، شاه باز
* شهبال: پر بزرگ پرندگان
* شهپر: پرشاهانه
* شهداد: شاه عادل (شه=شاه، داد= عدل)
* شهرآرا: آنکه به زیبایی مایه آرایش شهراست، آرایش دهنده شهر
* شهرآگیم: استندار شهرآگیم بیست و ششمین فرمانروای دودمان پادوسپانیان
* شهرام: = شاهرام، «شه» به معنای «شاه» و والا مرتبه و «رام» نام فارسی فرشته‌ای موکول بر سعادت و روزی است، «شهرام» معادل فارسی «میکائیل» است.
* شهربانو: = شه بانو (همسر شاه)، ملکه، همسر حسین بن علی
* شهرزاد: یا «شهزاد» به معنی شاهزاده - نقال قصه‌های هزار و یک شب
* شهرناز: خواهر جمشید و همسر ضحاک ماردوش
* شهرنوش: شیرینی شهر
* شهریوش: فرمانده سلسله پادوسپانیان
* شهروز: شاهروز - روز شاهان - شهرود نام‌سازی باستانی نیز بوده‌است.
* شهره: مشهور و نامی
* شهریار: پادشاه، یارشهر، نام پسر برزوپسر سهراب
* شهلا: سیروان زن سیه چشم
* شهناز: شاه ناز - دختری بود از خاندان آل بویه
* شهنواز: نوازش شده شاه
* شهین: منسوب به شاه
* شیبا: نسیم شبانه - نامی‌کردی
* شیدا: آشفته و عاشق
* شیدسا: شید (خورشید)+سا (پسوند شباهت)، مانند خورشید
* شیده: خورشید، درخشان
* شیدوش: نام پسر گودرز. پهلوان نامی زمان
* شیردل: پهلوان و دلاور
* شیرزاد: شیر بچه، همچون شیر
* شیرنگ: به رنگ شیر، مانند شیر
* شیرو: پهلوان معاصر با گشتاسب، نام سردار فریدون
* شیرین دخت: دختر شیرین
* شیرین: مطبوع و گوارا، معشوقه خسرو پرویز
* شیوا: شیرین بیان، خوش زبان، ایزد بزرگ هندیان باستان
* شیوانا: از مصدر شیوانیدن، فریبنده، مسحورکننده - فرهنگ عمید

## ط

* طغرل: باز شکاری
* طوس: فرزند نوذر پهلوان ایرانی شاهنامه
* طوطی: پرنده سبز رنگ و سخنگوست و نام برخی زنان در فارسی دری است - طوطی تازی شده توتی است یعنی پرندهای که توت می‌خورد
* طهماسب: دارای اسب قوی - نام پسر منوچهر
* طهمورث: روباه تیزرو و قوی، پادشاه پیشدادیان و پدر جمشید
* طرلان: باز شکاری - نامی ترکی است.
* طوطیا: مانند طوطی
* طناز: تنناز - طناز تازی شده تنناز است.
* طوبی: نام درختی در بهشت
* طنین: آوای دلنشین - موسیقی زیبا

## ع
## غ

* غوغا: آشوب، هیاهو
* غنچه: گل نشکفته، کنایه از دهان معشوق
* غزاله: آهوی ماده، وقتی خورشید در بالاترین نقطه قرار دارد هنگام ظهر، استعاره از معشوق در اشعار قدیم فارسی

## ف

* فرابرز: نام یکی از سرداران داریوش کبیر، به تعبیر دهخدا شاید همان فرامرز باشد، بلند بالا
* فراز: بلندی و شکوه
* فولوق: یک گل آتش، نام پسرانه گیلکی
* فرامرز: شکوه مرزداری - نام پسر رستم دستان
* فرانک:پروانه کوچک، سیاه گوش، نام مادر فریدون، نام همسر بهرام گور ساسانی
* فراهان: محل شکوه و جلال
* فربد: مناعت، بزرگی
* فربغ: شکوه خداوند
* فرجاد: دانشمند و فاضل
* فرح:شادی بخش
* فرخ: تابان و زیبا - نام یکی از امیران سیستان در عهد سلجوقیان - مبارک
* فرخان: اسپهبد ساسانی که عرب‌ها به او لقب ذوالمناقب داده بودند
* فرخ‌پی: نیک‌پی و نیک قدم
* فرخ داد: مبارک آفریده شده
* فرخ رو: دارای صورت زیبا
* فرخ زاد: مبارک زاد، خجسته زاد، رستم فرخزاد سردار معروف ساسانیان است.
* فرخ‌لقا: درای چهره زیبا، خوشگل
* فرخ مهر: زیبا چون خورشید
* فرداد: داده شکوه وزیبائی
* فردیس: بهشت، بوستان
* فردین: یگانه، شکوه دین، مخفف فروردین ماه اول بهار
* فرزاد: زاده فرو شکوه
* فرزام: شایسته و لایق
* فرزان: عاقل، حکیم، دانشمند
* فرزانه: دانشمند، عاقل و عالم، هنرمند، دانا، استاد
* فرزین: عالم، وزیر دربار
* فرشاد: شا دمان، مسرور، خوشحال
* فرشته: فرستاده الهی و آسمانی
* فرشید: درخشانتر، نام برادر پیران ویسه
* فرمان: دستور، حکم
* فرنام:بالاترین نام
* فرناز: داری ناز فراوان
* فرناد: صدای باشکوه
* فرنگیس (فری گیس): نام دختر افراسیاب و همسر دوم سیاوش
* فرنود: دلیل و برهان
* فرنوش: شکوه، نام پادشاه باستانی ماد
* فرنیا: (فر) در فارسی یعنی دارای جلال و شکوه و (نیا) یعنی جد و پدربزرگ و در کل (فرنیا) یعنی (دارنده اصل و نسب و نیاکان بزرگ) و این اسم برای دختران مورد استفاده قرار می‌گیرد و ریشه آن در نهایت به زرتشت می‌رسد.
* فروتن: افتاده حال، متواضع
* فرود: پائین - نام پسر سیاوش، نام پسر کیخسرو نام پسر خسرو پرویزو شیرین. فرود به معنای فروتن و کسی است که به نرمی با دیگران رفتار می‌نماید.
* فروز: روشنائی، روشنی
* فروزان: تابان، درخشان
* فروزش: روشنی، تابش، درخشش
* فروزنده: درخشان، درخشنده
* فروغ: روشنائی، تابش
* فروهل: نام پهلوانی ایرانی
* فرهاد: باشکوه، عاشق افسانه‌ای شیرین
* فرهنگ: شکوه، ادب، تربیت
* فرهود: صداقت و راستی در دین
* فربار: همراه خوب و شایسته
* فریا: فریاد و آواز بلند، نام کردی، دختر؛
* فریان: آزاده، آزادگی (نام پسر)؛ زبان سانسکریت (faryan)
* فریبا: زیبا و فریبنده
* فرید: بی‌همتا
* فریداد: هدیه خدا، داده خدا
* فریدخت: دختر خجسته
* فریدون: دارای شکوهی اینچنین، پادشاه پیشداری که بر ضحاک ماردوش غلبه کرد
* فریمان: فر و شکوه ایمان
* فریماه: ماه شکوهمند و خجسته، ماه درخشان و باشکوه، زیباروی سعادتمند و باشکوه
* فریناز: عشوه گر، پریناز
* فرینوش: شکوه شیرین
* فریوش: زنگ، همان پریوش هم هست
* فیدان: نامی ترکی برای دختران-غنچه -گل بهاری- شکوفه
* فیروز: پیروز و مظفر
* فیروزه: سنگی گرانبها با رنگ فیروزه‌ای
* فرزیب: فراتر از زیبایی، شکوه زیبایی

## ق

* قابوس: معرب کاووس است.
* قباد: سرور گرامی، شاه محبوب، پدر کیکاوس از پادشاهان کیانی
* قدسی: بهشتی، روحانی
* قزل ارسلان: شیر سرخ - نام دوتن ازاتابکان آذربایجان - نامی ترکی

## ک

* کابان: کدبانو، نامی‌کردی برای دختران
* کاکوله: هدهد، نامی دخترانه گیلکی
* کیشیم: از مرغان دریایی، نام گیلکی، برای دختر
* کوبار: باران کوهستان، نام پسرانه، گیلکی
* کابوک: کبوتر، نامی‌کردی برای دختران
* کارا: فعال و کوش
* کارَن: شجاع و دلیر، نام فرزند کاوهٔ آهنگر
* کارو: نوید دهنده- نامی ارمنی برای پسران
* کاراکو: نام یکی از سرداران ماد
* کانژِ: درخت همیشه سرسبز
* کجین: نقره، نامی گیلکی برای دختران
* کاساندا: نام همسر کوروش بزرگ
* کامبخت: کسی که بخت به کام اوست
* کامبخش: آرزو دهنده، مراد بخش
* کامبیز: صورت فرانسوی «کمبوجیه» پسر کورش است.
* کامجو: کامجوینده
* کامدین: یکی از دانایان دین زردشت
* کامران: سعادتمند و خوشبخت
* کامراوا: به مقصود و مراد رسیدن
* کامک: آرزو و خواهش کوچک
* کامنوش: کامروا، خوشبخت
* کامیاب:پیروز و خوشبخت
* کامیار: کامروا و پیروز
* کانیار: معدن شانس، نامی‌کردی
* کانی: چشمه، نام کردی، دختر
* کاوان: صخره سنگی-انقلاب کبیر-[کردی]-پسر
* کاووس: پادشاه توانا - از پادشاهان کیانی و پسر کیقباد
* کاوه: آهنگر معروف ایران باستان که علیه ضحاک قیام کرد
* کتایون: جهان بانو، دختر قیصر روم و مادر اسفندیار
* کرشمه: ناز و غمزه
* کسری: معرب خسرو است.
* کلاله: موی پیچیده، دختری با موهای مجعد
* کمبوجیه: نام پسر کورش کمبوجیه‌است.
* کوشا: کوشنده، ساعی
* کوروش: پادشاه نامی ایرانی، مؤسس سلسلهٔ هخامنشیان
* کوهیار: دوست دار کوه، محکم، استوار و پابرجا، نام برادر مازیار فرمانروای طبرستان و دلاور ایرانی در لشکر کیخسرو
* کهبد: خداوند کوه، عابد
* کهرام: رام شده کوه نام برادر و سردار افراسیاب
* کهزاد: زاده کوه، کسی که در کوه زائیده شده‌است.
* کیا: بزرگ، قوی، مرزبان، نگهبان، خدا
* کیارش: شهریار بزرگ، پسر کیقباد
* کی آرمین: پسر کیقباد
* کیان: پادشاه (نامی آرامی)
* کیانا: فرستاده (نامی آرامی)
* کیانچهر: دارای چهره پادشاهان
* کیاندخت: شاهدخت، دختر شاه
* کیانوش: بسیار شیرین، نام یکی از دو برادر فریدون در شاهنامه
* کیاوش: بزرگوار - نام پدر کیقباد
* کیوش:مانند پادشاه
* کیخسرو: پادشاه نیکنام، نام پسر سیاوش و سومین پادشاه کیانیان
* کیقباد: پادشاه محبوب - پدر کیکاوس و سر سلسله کیانیان
* کیکاووس: سیاه‌چرده، سبزه، نام پسر کیقباد و پدر کیاوش
* کیمیا: همچون نقره، نقره فام (نامی مصری)
* کیمیا: ماده‌ای که به گمان قدما فلزاتی مانند مس و قلع را به طلا و نقره تبدیل می‌کند، اکسیر؛ / هر چیز نایاب و دست نیافتنی؛ افسون، مکر و حیله؛ انسان کامل مکمل که می‌تواند سالکان را تربیت کند و به مقامات عرفانی برساند.
* کیمیا: تدبیر و چاره
* کیوان: سیاره زحل و دومین سیاره منظومه شمسی پس از مشتری است.
* کیوان دخت: دختر سیاره کیوان
* کیومرث: نخستین انسان، و به گفته شاهنامه نخستین پادشاه
* کیهان: جهان و گیتی
* کیاندخت: دختر گیتی
* کیهانه: جهان کوچک
* کیاسان: همچون پادشاهان (دخترانه)

## گ

* گابان: یکی از یاران کرد پیامبر اسلام (ص) که به استقبال اسلام رفت
* گئومات: نام موبدی بلندپایه در زمان پادشاهی کمبوجیه، پسر کورش بزرگ.
* گیلار: از انواع مرغان دریایی، دخترانه گیلکی
* گیلا: منسوب به گیل، مخفف گیلان، گیل دختر
* گرد آفرید: پهلوان زاده شده
* گردان: پهلوانان، یلان
* گرشا: به ر وایت شاهنامه همان کیومرث اولین پادشاه است.
* گرشاسب: صاحب اسب لاغر، پهلوان ایرانی و جد رستم
* گرشین: شعله آبی، نامی‌کردی برای دختران
* گرگین: منسوب به گرگ، پسر میلاد از پهلوانان زمان کیخسرو
* گزل: زیبا، نامی ترکمنی است.
* گشتاسب: صاحب اسب رمنده، پدر داریوش هخامنشی
* گشسب: دارنده اسب نر
* گشسب بانو: دختر رستم و زن گیو
* گل: گیاهان رنگی کوچک که دستمایه شاعرانند
* گل آذین: حالت قرار گرفتن گل‌ها روی شاخه
* گل‌آرا: آراینده گل
* گلاره: نور چشم، نامی کردی
* گلاریس: موی بافته شده کردی
* گلارین: پاک، زلال (کردی)
* گِلان: به معنی گیلان (دخترانه)
* گلاویژ: ستارهٔ شباهنگ، نام کردی، دختر
* گل افروز: فروزنده گل
* گلاله: دسته گل
* گل‌اندام: آنکه اندامش مانند گل است.
* گلاویز: گیاهی برای زینت گل
* گلباد: داری بوی گل
* گلبار: پرگل، گل افشان
* گلبام: گلبانگ
* گلبان: نگهدارنده گل
* گلبانو: بانوی چون گل
* گلبرگ: هر یک از برگ‌های یک گل، مثل برگ گل
* گلبو: معطر، خوشبو
* گلبهار: مثل گل بهاری
* گلبیز: گل افشان
* گلپاره: تکه گل، پاره‌ای از گل
* گلپر: برگ گل، پر گل
* گلپری: پری همچون گل
* گلپوش: پرازگل، پوشیده از گل
* گل پونه: کسی که چهره اش به لطافت گل است.
* گلچین: باغبان، عاشق گل، کسی که گل می‌چیند.
* گلچهر: به زیبایی گل، شبیه گل
* گلدخت: دختر گل
* گلدیس: به رنگ گل، مانند گل
* گلربا: رباینده گل
* گلرخ: بسیار زیبا همچون گل
* گلرنگ: به رنگ گل، شرابی رنگ
* گلرو: زیبا و سرخ رو
* گلشن: گلزار و گلستان
* گلریز: ریزنده گل
* گلزاد: زائیده گل
* گلزار: گلستان، جای پرگل
* گلسا: مثل گل
* گلشید: درخشان چون گل
* گلشیفته: شیفتهٔ گل
* گلنار: گل انار، شکوفه انار
* گلناز: کسی که ناز و غمزه اش مثل گل است.
* گلنسا: گل بانو، خانم گل
* گلنواز: نوازش شده گل
* گلنوش: شیرین مثل گل
* گلی: مانند گل، قرمز رنگ
* گودرز: از پهلوانان عهد کاوس وکیخسرو و یکی از پادشاهان معروف اشکانی
* گوماتو: انقلابی زمان مادها که برای براندازی مادها و هخامنشیان قیام کرد
* گهر چهر: آنکه چهره اش همچون گوهر است.
* گوهر ناز: کسی که همچون گوهر نازش گرانبهاست.
* گیتی: دنیا، جهان، عالم
* گیسو: موی بلند زنان
* گیلان: سرزمین گیل‌ها
* گیلانا: دختر زیبای گیلان
* گیلدا: دختری از تبار گیلک
* گیلاندا: دختری از تبار گیلان
* گیلانه: دختر اهل گیلان
* گیلزاد: زادهٔ گیلان
* گیو: پهلوان نامی شاهنامه و پدر بیژن

## ل

* لادن: گلی به رنگ‌های زرد و نارنجی (اسم لاتینی)
* لاله: گلی که رنگ‌های گوناگون دارد و معروفترین آن لاله سرخ و صحرائی است.
* لاله رخ: کسی که روی همچون لاله دارد
* لاله دخت: دختر لاله
* لبخند: تبسم
* لیجار: نیزار نام گیلکی، دخترانه
* لقاء: چهره، سیم
* لومانا: نام محلی در کردستان، نامی‌کردی برای دختران
* لهراسب: دارای اسب تندرو، از پادشاهای کیانی و پدر گشتاسب
* لیانا: روشن
* لیدا: محبوب همه (اسم یونانی)
* لیندا:زیبا و قشنگ (ریشه لاتین)
* لیلا: معانی پارسی این نام عبارت است از: باقی‌مانده و ته ماندهٔ شراب در جام و شروع حالت مستی. عشق (گمشده‌ای در تاریکی)
* لیوسا: مانند خورشید، زیبا (لیو: خورشید، سا: مثل، مانند)
* لیموآ: دختر لیمو. افسانه‌ای در رابطه با زاده شدن دختری از برکت لیمو یا از میان درخت لیمو.

## م
* مِرسِدِه:ملکه-زیبایی نهان-محل روئیدن درخت راش-طراوت و شادابی
* ماتان: سفیدوزیبا- نامی ترکی برای دختران
* ماسو: روشنایی مهتاب، نام دخترانه گیلکی
* مانگه‌دیم: ماه رو، نام گیلکی- دخترانه
* ملیجه: گنجشک، نام دخترانه گیلکی
* مرخه: نگین، نام گیلکی برای دختر
* مارال: آهو، غزال، زیبا- نامی ترکی برای دختران
* ماری: کبک ماده، نامی‌کردی
* مارتیا: انسانیت، جوانمرد، نام سردار ایلامی که علیه داریوش شورش کرد
* مازار: یکی از سرداران مادی کورش
* مازیار: او را مزدایار - پسر قارون فرمانروای طبرستان
* مازستا: خوب، بهتر، بهترین (نام پسر داریوش اول)
* مانلی:اسم دختر- جاویدان- در گویش محلی مازندران به معنی برابم بمان- در زبان گیلکی به معنای پری دریایی می‌باشد.
* ماکان: شجاعت - نامی گیلکی برای پسران
*مهدی:راهنما - درخشان زندگی
* ماردین: نام کردی، پسر
*محمد: نام پسر که به نام راهنمای مردم
* مامک: مادر کوچک و مهربان
* مالک:صاحب- بزرگ مالک نام فرماند کورش کبیر بود که بر روی فرمانده گان بیشتر است.
* مونا: عاقل - * ماتان: نام دختر اردشیر
* مبینا:روشنایی
* ماسوک: الماس، نام دخترانه- گیلکی
* مانا: ماندگار، جاودان، از نام‌های خداوند، پارسی بن مضارع ماندن (مان) + ا
* ماننا: نام یکی از اقوام باستانی آذربایجان- نامی ترکی برای دختران
* ماندانا: دختر آژدهاک و مادر کورش هخامنشی
* مانوش: کوهی که منوچهردربالای آن متولد شده‌است.
* مانی: پیامبر ایرانی در زمان شاپور ساسانی
* مانیا: آرامش، نامی‌کردی
* ماهان: منسوب به ماه
* ماهاندخت: دختر ماهان
* ماه برزین: یکی از بزرگان دولت ساسانیان
* ماه جهان: زیبای جهان
* ماهچهره: زیبا رو، قشنگ
* ماهدخت: دختر ماه
* ماهرخ: آنکه صورتی چون ماه زیبا دارد
* ماهزاد: زاده ماه
* ماهنی: آهنگ، ترانه- نامی ترکی برای دختران
* مهرشاد: خورشاد، شادمهر، مهر و محبت
* مذگان: فروتنی، برگرفته ازسپندارمذ و اسفندگان. نشاندهندهٔ عشق مادری
* مردانشاه: پسر خسرو پرویز
* مردآویز: جنگنده و دلاور
* مرجان: گیاهی دریایی
* مرداس: مرد آسمانی - نام پدر ضحاک که مرد نیکی بود و بدست پسرش کشته شد
* مرزبان: مرزدار - مرزبان بن رستم نویسنده کتاب مرزبان نامه
* مرمر: ازسنگ‌های آهکی که صیقلی و جلا پذیر است، سنگ مرمر
* مریم: نام مادر عیسی، به معنای گلی سفید و خوشبو و دارای عطر با دوام (عبری و عربی)
* مزدا: دانای بزرگ، پروردگار
* مزدک: خردمند کوچک - مردی که در زمان ساسانیان ادعای پیغمبری کرد اما کشته شد
* مژده: نوید، بشارت
* مژان: غنچه گل نرگس
* مژگان: مژه‌ها
* مستان: شادان، شادمان
* مستانه: خوشحال، مانند مست
* مسیح: لقب عیسی، به معنی مسح شده، نامی برای پسران و دختران
* مسیحا: انسان رهائی بخش، روح قدسی، مرد آسمانی. پسر هادی
* مشکاندخت: دختر خوشبو
* مشکناز: مشک ناز دار
* مشکین دخت: دختر مشک آلود و معطر
* مشیا: نام نخستین مرد در اوستا
* مکابیز: نام یکی از سرداران داریوش هخامنشی
* ملورین:مروارید سیاه به زبان بلوچی نامی برای دختران
* ملورینا:مروارید در صدف در زبان سیستانی نامی برای دختران
* ملیکا:ملکه، فرشته، معشوقهٔ زئوس خدایان یونان باستان
* منیژه: پاک و سفید روی - نام دختر افراسیاب
* منوچهر: کسی که چهره بهشتی دارد - از پادشاهان پیشدادی
* مهان: منسوب به ماه است.
* مهبانو: بانوی بزرگ، بانوی همچون ماه
* مهبُد: کنایه از زیباتر از ماه، نام یکی از وزیران انوشیروان ساسانی، پسوند «بُد» به معنای صاحب یا حافظ
* مه داد: از فرماندهان نظامی پارسیان ویکی از نام‌های دوران هخامنشی
* مهتاب: ماه تابان، ماه تابناک
* مهدیار: ۱)مهدی+یار=یار مهدی، ۲)مه+دیار=زیباروی سرزمین، ۳)مهد+یار=دوستدار میهن
* مهدیس: ماهرو، زیبا، خوشگل
* مه جبین: آنکه پیشانیش مانند ماه درخشان است.
* مه دخت: ماه دخت، دختر ماه
* مهر آذر: یکی از موبدان پارس در زمان انوشیروان - خورشید آذر
* مهر آرا: آرایش دهنده مهر
* مهر آسا: همچون خورشید زیبا روی
* مهر آفاق: خورشید افقه
* مهر آفرین: عشق آفرین، آفریننده عشق
* مهر آیین: دارای آیین و کیش خورشید
* مهرآب: کسی که فروغ خورشید دارد - نام جد مادری رستم
* مهرداد: داده خورشید
* مهر افزون: بالا برنده عشق و محبت
* مهرام: رام شده ماه
* مهران: به معنی منسوب به مهر (خورشید) است و یکی از خاندان‌های عصر ساسانی.
* مهراد: (مِه = مِهتر) + (راد = جوانمرد)، ۱- جوانمرد مِهتر و بزرگتر
* مهراندخت: دختر مهر و محبت
* مهراندیش: دارای اندیشه با مهر و محبت
* مهرانفر: شکوه
* مهرانگیز: ایجادکننده مهر و محبت و عشق مهرپویا: پوینده مهر
* مهراوه: مرکب از مهر (محبت یا خورشید) + اوه (پسوند شباهت): الهه خورشید
* مهرداد: داده خورشید - نام چند تن از پادشاهان اشکانی
* مهر دخت: دختر آفتاب
* مهرزاده: زاده خورشید، زیبا روی
* مهرسانا: مانند خورشید، زیبا روی، درخشان
* مهرمردان: سومین اسپهبد باوندیان
* مهرناز: ناز خورشید
* مهرنوش: خورشید جاویدان - یکی از پسران اسفندیار که بدست فرامرز کشته شد
* مهرنکار: آرایش دهنده خورشید، مهر آرا- نام یزدگرد
* مهرنیا: ازنژاد مهر
* مهروز: آنکه روزی چون خورشید دارد
* مهری: منسوب به مهر، منسوب به خورشید
* مهریار: دوست خورشید
* مهسا: مانند ماه زیبا روی
* مهستی: ماه هستی، ماه روزگار، گرانبهاترین
* مه سیما: آنکه صورتی چون ماه دارد
* مهشاد: ماه شادمان
* مهشید: پرتوماه
* مهنام: آنکه نامش چون ماه است.
* مهناز: نازماه
* مهنوش: ماه همیشگی، جاودان
* مهوش: مانند ماه
* مهیار: فرمانده‌ای دوران هخامنشیان، نام پهلوانی در شاهنامه
* مهکام: در آرزوی ماه
* مهین: ماه زیبا رو
* مهین دخت: دختر بزرگ
* میتا: دوست، نامی کردی برای پسران
* میترا: دوستی و محبت و مهر. نام همسر رامسس دوم (فراعنه مصر)
* میخک: گلی زیبا به رنگ‌های قرمز، سفید، صورتی وزرد
* میشا: گل همیشه بهار، نامی کردی برای پسران
* میلاد:نام پارسی صورت دیگر مهرداد به معنی داده خورشید، از پهلوانان شاهنامه در شاهنامه از او یاد شده، عربی: تولد، روز تولد شخص بزرگ - نام ایرانی مردانه
* مینا: گلی کوچک و زینتی، گردنبند
* مینا دخت: دختر مین
* مینو: بهشت، جنت
* مینودخت: دختر بهشت، دختر پاک
* مینوسا: مانند بهشت
* مینو فر: دارای شکوه بهشتی
* معین: یاری رسان، کمک‌کننده
* مرسانا:هدیه خداوند

## ن

* نادر: کمیاب، بی‌همتا
* نیک مهر :پسری با محبت و مهربان
* نادیا: امید
* نیکا : زیبا، محبوب
* نسپر: پرنده جنگلی خوش آواز، نام گیلکی- پسرانه
* ناجه: آرزو، حسرت- نام دخترانه گیلکی
* ناز آفرین: معشوقی که ناز فراوان می‌کند
* نازبانو: بانوی ناز دار
* نازپرور: پرورش یافته در ناز
* نازچهر: کشی که چهره ناز دارد
* نازفر: دارای شکوه
* نازلی: پرناز و غمزه - نامی ترکی برای دختران
* نازی: با ناز، اهل ناز
* نازیدخت: دختر ناز
* نازیلا: طناز - نامی ترکی برای دختران
* نامور: مشهور، ارزنده
* نامیا: مشهور (در گویش کوچکسرا- نام پسر)
* نانی: منسوب به نان
* ناهید: پاک و بی‌آلایش - نام مادر اسفندیار و مادر اسکندر
* ناهیرا: معشوقهٔ پسر داریوش
* نجمه: ستاره، کوکب (نام دختر)
* نائیریکا: در فرهنگ ایران باستان دختری زیبا و دانا که پس از مرگ برشخص نیک گفتار و نیک کردار و نیک پندار ظاهر شده و او را از پل چینوت (صراط) می‌گذراند.
* ندا: آواز، بانگ، فریاد
* نرسی: فرشته وحی در اوستا - نام پسر شاپور نوه اردشیر بابکان
* نرگس: گلی خوشبو و زیبا
* نریمان: پهلوان، دلیر - نام پدر سام
* نسترن: گلی سفید و زیبا از گونه‌های نرگس
* نسرین: گلی سفید و پر برگ
* نسرین دخت: دختر نسرین
* نسرین نوش: نام همسر بهرام گور
* نسیم: بوی خوش و باد ملایم
* نشاط: شادمانی، شادی-نام دختر
* نکیسا: نوازنده و خواننده دربار خسرو پرویز ساسانی
* نگار: نقش، بت، صنم
* نگاره: شکل دارای نقش و نگار
* نگارین: نقاشی شده
* نگین: گوهر قیمتی
* نِلی: نوعی دیگر از نیلی -
* نلین: گویا مخفف نیلین (به رنگ نیل، آبی رنگ ) باشد. 
* نفیسه:گران‌بها، قیمتی؛ (در قدیم) ارجمند و گرامی؛
* نیلاس:عشق بی پایان
* نوا: ناله، آواز
* نوژا: مثل درخت صنوبر همیشه سبز
* نوش (انوش): زندگی جاوید
* نوش آذر: آتش جاویدان - از آتشکده‌های عصر ساسانی
* نوش آور: چیزی که زندگی و حیات می‌آورد
* نوشا: نوشنده، آشامنده
* نوش آفرین: آفریننده شادی و شیرینی
* نوشدخت: دختر شاد
* نوشروان (انوشیروان): جاویدان، اولین خسرو ساسانی
* نوشزاد: فرزند ارشد خسرو انوشیروان
* نوشفر: شکوه جاوید
* نوشناز: دارای ناز و ادای شیرین
* نوشین: گوارا و شیرین
* نوید: مژده و بشارت
* نوین: تازه، جدید
* نوین دخت: دختر تازه به دنیا آمده
* نیک بین: خوش بین
* نیک‌پی: پاک نژاد
* نیکتا: بی‌همتا کسی که در نیکی همتا ندارد
* نیک چهر: خوشگل و زیب
* نیک خواه: شخص خیر خواه و خیراندیش
* نیکداد: بخشنده نیکی
* نیکدخت: دختر پاک و نیکو
* نیکدل: دل پاک
* نیکزاد: زاده نیکی و پاکی
* نیلوفر: گل پیچک و زینتی به رنگ‌های سفید و سرخ و آبی /نام فرشته گه در روز هفتم وهشتم مرداد فرمانروابود و در باستان انرا جشن م گرفتند
* نیلی: نیلگون، به رنگ آسمان، کسی که همانند آسمان بیکران و یکرنگ است.
* نیما: کمان - نامی مازندرانی برای پسران
* نیوشا: شنونده

## و

* وارنی: ثروتمند، دارا - دارنده-صفت و نامی ترکی
* واحد: یگانه، یکتا، بی‌همتا
* وارش: باران، نام دخترانه گیلکی
* ونداد: امید، بشارت، پیروزی- نام پسرانه گیلکی
* وامق: دوست دارنده، عاشق - عاشق عذر
* ورجاوند: ارجمند - به اعتقاد زردشتیان کسی که درآخر زمان ایران را آباد می‌کند
* وریا: بیدار، آگاه - نامی محبوب برای پسران در میان کردها
* وشمگیر: شکارچی بلدرچین - نامی دیلمی برای پسران
* وهرز: نام مرزبان کشور یمن درعهد انوشیروان
* وهسودان: نیک آسوده و آرام - عنوان یکی از سلاطین آذربایجان
* ویدا: آموزنده و تعلیم دهنده
* ویس: نام معشوق رامین در داستان ویس و رامین
* ویشتاسب: صاحب اسبان فراوان
* ونداد: امید، آرزو، نام سردار ایرانی، بشارت پیروزی
* ونوشه: بنفشه به زبان مازندرانی
* وجیهه: نامی ایرانی
* ویانا: نام دختران کردی (عاشق و دلدار) و اوستایی (فرزانگی و فرهیختگی و دانایی)

## ه

* هژیر: خوب چهره، نام یکی از پسران گودرز که بدست سهراب کشته شد
* هخامنش: دوستار اندیشه - نام جد کورش کبیر
* هربد (هیربد): حاکم آتشکده، موبد موبدان
* هورمزد: اهورامزدا، خدای ایرانیان باستان - دانای بزرگ
* هرمز: اهورمزدا، خدای بزرگ ایرانیان - نام پسر بهمن و نام پسر انوشروان
* همایون: مبارک، خجسته - نام تنی چند از پادشاهان هندوستان
* هاله:سایه
* هما: فرخنده، مبارک، مرغ سعادت - نام دختر گشتاسب و خواهر اسفندیار
* همادخت: دختر مبارک و فرخنده بخت
* همدم: رفیق و مونس و همزبان
* همراز: محرم اسرار
* همراه: دوست و یار موافق
* هلاله: هلال ماه - گل لاله
* هنگامه: غوغا، شلوغی، دادوفریاد
* هوتن: خوش‌اندام، نام یکی از متحدان داریوش درحمله به مغان
* هور: خورشید، آفتاب
* هورتاش: همچون خورشید
* هورچهر: تابان روی، زیب
* هورداد: فرستاده و داده خورشید
* هوردخت: دختر خورشید
* هورزاد: زاده خورشید
* هورمزد: روز اول فروردین (نوروز)
* هورموند: نام یکی از سرداران قدیم ایرانی
* هوروش: خورشید مانند، مثل خورشید
* هوشنگ: هوش و درایت - نام یکی از سلاطین پیشدادی و فرزند سیامک -یا خوش صورت= (هو=صورت و شنگ=شادوخوش)
* هوشیار: با هوش و آگاه
* هومان: نیک‌اندیش، نام یکی از سرداران افراسیاب و نیز نام برادر پیران ویسه
* هومن: نیک‌اندیش، مخفف کلمه هومان
* هونام: خوشنام، نیکنام
* هویدا: آشکار و نمایان
* هیتاسب: صاحب اسب بسته شده
* هیرمند: یکی از القاب گستاسب، آتش‌پرست
* هیوا: میوه به - نامی ترکی برای دختران
* هیوا: امید وآرزو - نامی کردی برای دختران و پسران
* هیرکا: جواهر - نامی گیلکی برای دختران
* هورام: اسم قدیمی سرزمین هورامان (اورامان)
* هاوژین: همدم و یار زندگی(ژین =زندگی)، نام کردی دختر
* هاوین: خورشید، تابستان، نام کردی، دختر
* هستی: زندگی

## ی

* یادگار: آنچه از انسان به جای ماند - پسر پادشاه گرجستان
* یاسمن (یاسمین): گل زیبائی به رنگ سفید و زرد و کبود
* یاشار: جاوید- نامی ترکی برای پسران
* یاور: کمک و همدست و یار
* یزدان: خداوند، آفریدگار هستی
* یزدان‌دار: شاه ساسانی
* یکتا: بی نظیر
* یگانه: بی نظیر، بی‌مانند بی‌همتا صمیمی همدل یکرنگ تنهاومنحصر به فرد
* یوتاب: درخشنده و بی‌مانند
* یوشع: نام پسر نوح پیغمبر
* ییلماز: بی‌باک، شجاع- نامی ترکی برای پسران
* یسنا: نماز و ستایش و پرستش
* یسان: سزاوار ولایق

## جستارهای وابسته
* رایج‌ترین نام‌ها در ایران
* فهرست نام‌های ایرانی

## پانویس

## منابع
* 
* 

رده:نام‌های ایرانی