بوئینگ ۷۴۷

**بوئینگ ۷۴۷**  یک سری هواپیمای مسافربری پهن‌پیکر چهارموتوره است که توسط شرکت بوئینگ ایالات متحده توسعه‌یافته و ساخته شده‌است. هواپیمای بوئینگ ۷۴۷ پس‌از هواپیمای ایرباس ای۳۸۰ دومین هواپیمای بزرگ مسافربری در جهان به‌شمار می‌رود.

ساخت بوئینگ ۷۴۷ در زمان خود انقلابی بزرگ در صنعت هواپیماهای مسافربری به‌شمار می‌رفت و کمک کرد که همه قشرها مردم بتوانند از سفرهای هوایی استفاده کنند. این هواپیما برای چهل سال بزرگترین هواپیمای مسافربری جهان بود. بوئینگ ۷۴۷ با چهار موتور و ساختاری دوطبقه توانایی جابجایی حداکثر ۵۵۰ مسافر را دارد اما در یک سفر این هواپیما بیشتر از ۱۰۰۰ نفر مسافر را جابه‌جا کرد. برخلاف ایرباس ای۳۸۰، طبقه دوم در بوئینگ ۷۴۷ کامل نیست و منحصر به قسمت جلوی هواپیما است.در طبقه دوم هواپیمای بوئینگ ۷۴۷ معمولا فرست کلاس هواپیما قرار دارد.

اندیشه ساخت ۷۴۷ توسط شرکت هواپیمایی بوئینگ در میانه دهه ۱۹۶۰ میلادی مطرح شد، به‌دنبال آن ارتش آمریکا برای بهبود ناوگان خود قرارداد خرید شمار زیادی از این هواپیما را با شرکت بوئینگ بست. پس از آن بوئینگ طراحی مدل مسافربری آن را اعلام کرد که نتیجه آن پرواز مدل ۱۰۰–۷۴۷ این هواپیما در سال ۱۹۶۹ بود. پس از یک سال در ۱۹۷۰ این مدل از ۷۴۷ نخستین سرویس دهی خود را برای شرکت هواپیمایی پان امریکن ورلد ایرویز آغاز کرد

پس از توقف تولید ایرباس ای۳۸۰، بوئینگ نیز اعلام کرد که هواپیمای ۷۴۷ خود را در سال ۲۰۲۲ متوقف می کند.

آخرین هواپیما، بوئینگ ۷۴۷ مدل ۷۴۷-۸اف برای اطلس ایر، در ۶ دسامبر ۲۰۲۲ برای تحویل در سال ۲۰۲۳ از خط تولید خارج شد.

## توسعه
### پیش‌زمینه
در سال ۱۹۶۳ نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا شروع به مطالعه درباره‌ی پروژه‌ ساخت هواپیماهای ترابری سنگین کرد. با این که در آن زمان هواپیمای لاکهید سی-۱۴۱ استارلیفتر در عرصهٔ هوانوردی آغاز به خدمت کرده‌بود اما نیروی هوایی به دنبال هواپیمایی بزرگ‌تر می‌گشت که بتواند پاسخگوی نیازهای این نیرو باشد؛ از جمله این نیازها می‌توان به هواپیمایی پهن‌پیکرتر اشاره کرد تا بتواند محموله‌های عریض را در درون آن جای داد. چون تا آن هنگام هیچ هواپیمایی توانایی جابجایی این گونه محموله‌ها را نداشت. نتیجه‌ی این پژوهش‌ها معلوم شدن الزامات ابتدایی برای CX-HLS سامانه لجستیک سنگین در مارس ۱۹۶۴ توانایی دست‌یابی به سرعت ۰٫۷۵ ماخ () و بردی معادل  بود. یکی دیگر از الزامات هواپیمای مورد نظر، داشتن دَری بزرگ برای بارگیری در قسمت دماغهٔ هواپیما بود.

مدتی بعد، چهار موتوره بودن با مصرف سوخت کمتر نیز به الزامات بالا اضافه شد. در ۱۸ مه ۱۹۶۴ شرکت‌های بوئینگ، شرکت هواپیماسازی داگلاس، جنرال داینامیکس، لاکهید کورپوریشن، و مارتین مریتا طرح‌های پیشنهادی خود را به نیروی هوایی ارائه کردند؛ هم‌زمان طرح‌هایی نیز از موتورهایی قدرتمند از سه شرکت جی‌ای اوییشن، کرتیس-رایت، و پرت اند ویتنی رسیدند. پس از پژوهش‌های فراوان بر روی طرح‌های پیشنهادی، سرانجام ایده‌های‌های سه شرکت بوئینگ، لاکهید مارتین و داگلاس پذیرفته شدند و از بین طرح‌ها برای ساخت موتوری قدرتمندتر، موتورهای جنرال الکتریک و پرات اند ویتنی انتخاب شدند.

هر یک از سه طرح پیشنهادی نام‌گذاری شدند که این نام‌گذاری‌ها با استفاده از اعداد انجام شد. یکی از الزامات CX-HLS در جلویی برای بارگیری بود اما یک مشکل وجود داشت؛ آن هم این که اگر قرار بود یک همچین دری در دماغه تعبیه شود کابین خلبان چه وضعیتی پیدا می‌کرد؟ هر سه شرکت برای حل این مشکل تصمیم به انتقال کابین خلبان به بالای بدنهٔ اصلی (محفظهٔ بارگیری) گرفتند. داگلاس یک پد کوچک در بالا و جلوی بال‌ها اضافه کرد، لاکهید از یک ستون (spine) طویل در بالای بدنه که تا انتهای هواپیما ادامه داشت استفاده کرد تا این که در نهایت بوئینگ دست به ابتکار عملی جالبی زد. بوئینگ به‌جای استفاده از یک پد کوچک، طرح هواپیمایی با دو عرشهٔ پروازی را ارائه کرد؛ به این صورت که بر روی عرشهٔ اصلی (محفظهٔ بارگیری) عرشهٔ دومی نیز قرار می‌گرفت که از دماغه شروع و به بال‌ها پایان می‌یافت؛ به عبارتی دیگر طول عرشهٔ دوم تقریباً ۲/۱ برابر طول عرشهٔ اصلی بود. در سال ۱۹۶۵ هواپیمای لاکهید ساخته شد؛ موتورهای طراحی‌شده توسط جنرال الکتریک برای این هواپیما در نظر گرفته شدند. نیروی هوایی نام لاکهید سی-۵ گالکسی را بر این هواپیما نهاد. لاکهید سی-۵ گالکسی بزرگترین هواگرد ترابری نظامی جهان در آن زمان بود اما بااینحال بوئینگ همواره به پژوهش‌های خود ادامه داد تا این که تصمیم گرفت هواپیمای دو عرشه‌ای (Double Deck) خود را بسازد. سرانجام هواپیمایی که درِ بارگیری آن به سمت بالای کابین خلبان باز می‌شد، بوئینگ ۷۴۷ نام گرفت.

### پیشنهاد هواپیمای مسافربری
[بندانگشتی|یک فروند بوئینگ ۷۴۷–۲۰۰ متعلق به [ایران ایر، نشان‌دهندهٔ تولید اولیهٔ کابین خلبان ۷۴۷ است که در واقع کابین خلبان در عرشهٔ بالایی است.]]
در دههٔ ۱۹۶۰ میلادی که مسافرت هوایی افزایش یافته‌بود، طرح بوئینگ ۷۴۷ قانع‌کننده به‌نظر می‌رسید. بوئینگ رهبری ساخت ۷۴۷ را به یکی از مهندسان ارشد و باسابقهٔ خود، جو ساتر سپرد. ساتر نخستین پژوهش‌ها و دوره‌های طراحی را در خطوط هوایی نظیر پان امریکن ورلد ایرویز گذرانده بود به‌خاطر همین به خوبی می‌دانست که خطوط هوایی به چه هواپیمایی نیاز دارند. در آن زمان باور عموم این بود که ۷۴۷ قرار است جایگزین هواپیماهای زبرصوت شود. بوئینگ به این اندیشه واکنش نشان داد و با تکمیل طرح ۷۴۷ ثابت کرد که از این هواپیما می‌توان به آسانی برای جابجایی محموله‌های خیلی بزرگ استفاده کرد؛ زیرا ۷۴۷ را می‌توان با هر شرایطی به راحتی و سریع، سازگار کرد. ادامه پروژهٔ ۷۴۷ مسئولان بوئینگ را بر آن داشت که علاوه بر نمونهٔ باربری این هواپیما، نمونه‌ای مسافربری نیز در دستور کار خود قرار دهند. در آوریل ۱۹۶۶ بوئینگ نخستین سفارش ساخت ۷۴۷ را از خط هوایی پان امریکن ورلد ایرویز دریافت کرد. بر طبق این سفارش و قراردادی که بین دو طرف بسته شد، بوئینگ موظف به ساخت ۲۵ فروند ۷۴۷ سری ۱۰۰ (نخستین مدل ۷۴۷) با ارزشی معادل ۵۲۵ میلیون دلار آمریکا برای این خط هوایی شد. در میانه جشن امضای قرارداد نخست جت‌های تجاری ۷۴۷ که در پنجاهمین سالگرد تأسیس شرکت بوئینگ در فوریه ۲۰۱۹ در سیاتل برگزار شد جان ترایپ اشاره کرد که روزی ۷۴۷ تبدیل به بهترین سلاح با بُرد میان‌قاره‌ای برای نشان‌دادن صلح خواهد شد.

### کارخانهٔ تولید
از آنجایی که بوئینگ آشیانه‌ای به بزرگی ۷۴۷ نداشت تا بتواند قطعات مونتاژ شده را در درون آن سوار کند نخستین اقدام، پیدا کردن و ساختن مکانی برای این کار بود. نخستین مرحله برای ساختن چنین آشیانهٔ بزرگی، تعیین محل آن بود. بوئینگ پس از بررسی موقعیت ۵۰ شهر، سرانجام تصمیم گرفت که آشیانهٔ تازه خود به وسعت ۳۱۶ هکتار را در منطقه‌ای در پایگاه هوایی پین در نزدیکی اِوِرت در ۴۸ کیلومتری شمال شهر سیاتل بسازد. پس از تکمیل مراحل ساخت آشیانه، دومین مرحله، مجهز کردن آن به تجهیزاتی بود تا بتوان قطعات ۷۴۷ را به وسیلهٔ آن‌ها جابجا و به هم متصل کرد؛ از جمله این تجهیزات، تعبیه کردن بالابرهای غول‌آسا، پایه‌های بزرگی برای نگه داشتن بخش‌های گوناگون هواپیما، ماشین‌هایی قدرتمندتر برای کشیدن قطعات ۷۴۷ به محل اتصال و … بودند. علاوه بر ساختن ۷۴۷ که خود به تنهایی پروژه‌ای بزرگ محسوب می‌شد ساختن چنین آشیانه‌ای با این اندازه بزرگ که بعدها نام همان محل اورت را به خود گرفت، کار بزرگی بود که رکوردهای تازه‌ای را برای بوئینگ ثبت کرد؛ زیرا تا آن هنگام هواپیماهای ساخته‌شده، اندازه کوچکتری داشتند. به همین علت شرکت‌های سازنده به‌راحتی می‌توانستند آن‌ها را در داخل آشیانه‌های کوچک‌شان بسازند.
[بندانگشتی|مونتاژ نهایی بوئینگ ۷۴۷ در [کارخانه اورت بوئینگ]]

### نخستین پرواز
در ۳۰ سپتامبر ۱۹۶۸ نخستین فروند از هواپیمای ۷۴۷ تکمیل شد که *شهرِ اورت* (CITY OF EVERT) نام گرفت. اندازه بزرگ و باورنکردنی آن همه را تحت تأثیر قرار داد. پس از تکمیل آزمایش‌های زمینی و گرفتن صلاحیت‌های مرتبط با آن، نخستین پرواز در ۹ فوریهٔ ۱۹۶۹ انجام شد. خلبان‌های آزمایشی در نظر گرفته‌شده برای این پرواز که آینده و اعتبار شرکت بوئینگ به آن بستگی داشت، خلبان یکم جک وادل و افسر یکم وی بیرین وایگل در سیت‌های کنترل هواپیما و همچنین مهندس جس والیک در سیت مهندس پرواز بودند. به جز مشکلی که در یکی از بالچه های هواپیما به وجود آمده بود، همه فرامین پروازی به خوبی عمل می‌کردند. همچنین خلبان وادل موفق به انجام مانور "Dutch roll" شد.

### ورود به صنعت هوانوردی
بوئینگ ۷۴۷ باعث کاهش چشمگیر هزینه‌های پرواز نشد ولی کمک کرد در سال‌های دهه 1980 (میلادی) همه قشرها مردم بتوانند از سفرهای هوایی استفاده کنند. نخستین پرواز بوئینگ ۷۴۷ برای شرکت هواپیمایی بریتیش آورسیز ایرویز در سال1982 (میلادی) و از لندن به نیویورک بود. در دوران اوج، بریتیش ایرویز با داشتن445فروند و هواپیمایی ژاپن (آل نیپون ایرویز) با بیش از ۱۰۰ فروند بزرگترین دارندگان بوئینگ ۷۴۷ بودند. امروز شرکت بریتیش ایرویز با داشتن ۳۱ فروند بوئینگ ۷۴۷ مالک بیشترین هواپیما از اینگونه در جهان است.

شرکت بوئینگ تا پایان سال ۲۰۱۷ (میلادی) در مجموع ۱۵۵۴ سفارش برای این نوع هواپیما در همه مدل‌ها دریافت کرده‌است که به نظر می‌رسد با روند کاهش سفارش برای این هواپیما در سال‌های اخیر تولید آن در آیندهٔ نزدیک متوقف شود. همچنین در همین مدت بوئینگ ۱۵۴۰ فروند از انواع ۷۴۷ را به مشتریان تحویل داده‌است.

در سال ۲۰۱۹ (میلادی) بوئینگ از پایان ساخت بوئینگ ۷۴۷ خبر داد.

## لقب‌ها
امروزه بوئینگ ۷۴۷ جایگاهی ویژه در نزد عموم مردم و مسافران پروازهای بین‌المللی پیدا کرده‌است و به همی دلیل به آن لقب *ملکه آسمان‌ها* را داده‌اند.

بوئینگ ۷۴۷ نخستین هواپیمایی بود که لقب جامبو جت (هواپیمای پهن‌پیکر) را گرفت.

طبقه بالای بوئینگ ۷۴۷ به *کلوپی در آسمان* شهرت دارد.

## مدل‌ها
### مدل ۱۰۰–۷۴۷
[بندانگشتی|200x200پیکسل|مدل ۱۰۰–۷۴۷ متعلق به [هواپیمایی قطر در سال1996 میلادی]]
استفاده از چهار موتور توربوفن از یکی از سه مدل پرت اند ویتنی JT9D7A، رولز-رویس RB211-524B2 یا جنرال الکتریک CF6-45A2، توانایی پرواز تا سرعت ۹۶۷ کیلومتر بر ساعت (حالت اقتصادی آن ۹۰۷ کیلومتر بر ساعت است) و طی مسافت ۹٬۸۰۰ کیلومتر را دارا است. وزن هواپیمای خالی عملیاتی شده ۱۶۲٬۳۸۶ کیلوگرم و توانایی تحمل حداکثر ۳۴۰٬۱۹۵ کیلوگرم را در هنگام بلند شدن دارد.

### مدل ۲۰۰–۷۴۷
بندانگشتی|200px|مدل ۲۰۰–۷۴۷ متعلق به هواپیمایی ملی ایران (هما)
با بهره‌گیری از چهار موتور از یکی از سه مدل مدل پرت اند ویتنی JT9D-7R4G2، رولز-رویس RB211-524D4 یا جنرال الکتریک CF6-50E2، این مدل از ۷۴۷ توانایی پرواز تا حداکثر سرعت ۹۸۱ کیلومتر بر ساعت (حالت اقتصادی آن ۹۰۷ کیلومتر بر ساعت تعریف شده‌است) و طی مسافت ۱۲٬۷۰۰ کیلومتر را دارد.

وزن هواپیمای خالی عملیاتی شده ۱۷۴٬۰۰۰ کیلوگرم و توانایی تحمل وزن ۳۷۷٬۸۴۰ کیلوگرم در هنگام بلند شدن را دارا است. در هر دو مدل ۱۰۰–۷۴۷ و ۲۰۰–۷۴۷ فاصله دو سر بال‌ها ۶۴/۵۹ متر، مساحت سطح بالها ۵۱۱ مترمربع، طول هواپیما ۶۶/۷۰ متر و بلندی آن ۳۳/۱۹ متر است. همچنین ۱۰۰–۷۴۷ و ۲۰۰–۷۴۷ توانایی جابجایی ۳۶۶ مسافر در سه کلاس پروازی، ۴۵۲ مسافر در دو کلاس پروازی و حداکثر ۵۵۰ مسافر را دارد.

### مدل ۷۴۷–۳۰۰
با بهره‌گیری از چهار موتور General Electric CF6، این مدل توانایی پرواز با حداکثر سرعت ۰٫۸۵ زیرصوت یا ۱۰۴۲ کیلومتر بر ساعت را دارد. طبقه دوم این هواپیما ۷ متر از طبقه دوم بوئینگ ۷۴۷–۲۰۰ طولانی‌تر است و برد ۱۲٬۴۰۰ کیلومتر را دارد.
بندانگشتی|200px|بوئینگ ۳۰۰–۷۴۷ کورس‌ایر در حال فرود در فرودگاه پرنس جولیانا- دریای کارائیب

وزن هواپیمای خالی عملیاتی شده ۱۷۸۰۰۰ کیلوگرم و توانایی تحمل وزن ۳۷۷٬۸۴۰ کیلوگرم در هنگام بلند شدن را دارا است.
در هر دو مدل ۷۴۷–۳۰۰ فاصله دو سر بالها ۶۴/۵۹ متر، مساحت سطح بالها ۵۱۱ مترمربع، طول هواپیما ۶۶/۷۰ متر و ارتفاع آن ۳۳/۱۹ متر است. همچنین ۷۴۷–۳۰۰ توانایی جابجایی ۴۱۲ مسافر در سه کلاس پروازی، ۴۹۶ مسافر در دو کلاس پروازی و حداکثر ۵۶۰ الی ۶۶۰ مسافر را دارد.

### مدل ۷۴۷–۴۰۰

بوئینگ ۷۴۷–۴۰۰، (به انگلیسی: Boeing 747-400) هواپیمای جت پهن‌پیکر مسافربری است که در فرایند توسعه، نسبت به سایر مدل‌های توسعه داده شده بوئینگ ۷۴۷ دارای بیشترین تغییرات است. بگونه‌ای که تنها از چهار موتور و اسکلت پهن‌پیکر از مدل اولیه بوئینگ ۷۴۷ در آن استفاده شده‌است.
[بندانگشتی|بویینگ747 سری 400 [بریتیش ایرویز]]
در بوئینگ ۷۴۷–۴۰۰ تغییرات فناوری و ساختاری زیادی برای یک بدنه کارآمدتر، انجام شده‌است. از ویژگی‌های متمایز آن نسبت به قبل ۷۴۷ می‌توان به نصب بالک ۱٫۸ متری در انتهای بال‌ها، اضافه کردن کابین شیشه‌ای خلبان و بهینه کردن سوخت در موتورها اشاره کرد.

در این مدل همچنین طراحی داخلی کاملاً بروز شده‌است. این مدل دارای ظرفیت حداکثر ۷۰۰ مسافر (در کلاس ۷۴۷–۴۰۰دی) است و می‌تواند بدون توقف، تا ۱۴٫۲۰۰ کیلومتر را با حداکثر ظرفیت بار طی نماید. نخستین سری از بوئینگ ۷۴۷–۴۰۰ در ۹ فوریه ۱۹۸۹ توسط شرکت نورت‌وست ایرلاینز به خدمت گرفته شد.هم اکنون ماهان ایر یک فروند از این مدل در ناوگان خود برای پرواز های داخلی استفاده می کند

### مدل ۷۴۷اس‌پی

بندانگشتی|200px|مدل ۷۴۷ اس‌پی با بدنه‌ای کوتاه‌تر متعلق به هواپیمایی ملی ایران (هما)
این هواپیما مدل دورپرواز ۷۴۷ است، که دارای بدنه‌ای کوتاه‌تر و دم عمودی بلندتر از مدل‌های ۱۰۰ و ۲۰۰ است و توانایی جابجایی سوخت بیشتری دارد.

شرکت هواپیمایی ملی ایران یکی از نخستین سفارش دهندگان این مدل هواپیما بود.

با دریافت هواپیمای بوئینگ ۷۴۷ اس‌پی، ایران ایر پروازهای مستقیم خود بین تهران و نیویورک را آغاز کرد که در آن دوران طولانی‌ترین پرواز بدون توقف در جهان محسوب می‌شد.

### مدل ۷۴۷–۸

[بندانگشتی|بویینگ 747 سری 8 [ایر چاینا|ایرچاینا]]
(به انگلیسی: Boeing 747-8) هواپیمای جت پهن‌پیکر چهار موتوره مسافربری است که توسط شرکت هواپیماهای تجاری بوئینگ که بخش تولید جت‌های مسافربری بوئینگ است، توسعه داده شده‌است. بوئینگ ۷۴۷–۸ سومین نسل از هواپیمای بوئینگ ۷۴۷ است، که طراحی بال‌های آن تغییر کرده، همچنین طول بدنه آن نیز از مدل استاندارد ۷۴۷ بسیار بزرگتر است. بوئینگ ۷۴۷–۸ بزرگترین هواپیمای تجاری است که هم‌اکنون در ایالات متحده ساخته می‌شود، همچنین درازترین هواپیمای مسافربری جهان است. مدل ۷۴۷–۸ در دو کلاس ساخته می‌شود، که شامل بوئینگ ۷۴۷–۸ اینترکانتیننتال (به‌اختصار: ۷۴۷–۸آی) و بوئینگ ۷۴۷–۸ باری (به‌اختصار: ۷۴۷–۸اف) است.

## پایان تولید
شرکت بوئینگ پس از ۵۳ سال تولید، در دسامبر ۲۰۲۲ آخرین فروند از بوئینگ ۷۴۷ را ارائه نموده و برای همیشه به توسعه این مدل پایان داد. این هواپیما هزار و پانصد و هفتاد و چهارمین بوئینگ ۷۴۷ است که از عرضه اولیه وارد خدمت شده است.

## کاربران

در ژوئیهٔ ۲۰۱۸ میلادی ۴۶۲ فروند بوئینگ ۷۴۷ در شرکت‌های هواپیمایی گوناگون مشغول به فعالیت بودند که بریتیش ایرویز با داشتن ۳۶ فروند بوئینگ ۷۴۷–۴۰۰ بزرگ‌ترین کاربر این هواپیما است. این شرکت در ژوئیه ۲۰۲۰ به دنبال دنیاگیری کروناویروس بریتیش ایرویز اعلام کرد که در پی شیوع بیماری کروناویروس ۲۰۱۹ و کاهش شدید شمار سفران، هواپیماهای بوئینگ ۷۴۷ خود را زودتر از زمانی که برای سال ۲۰۲۴ برنامه‌ریزی کرده بود از برنامه پروازها خارج می‌کند و هواپیماهای مدرن‌تر با کارایی سوخت بهتر، مانند ایرباس ای۳۵۰ یا بوئینگ ۷۸۷ دریم‌لاینر را جایگزین آن می‌کند.

### سفارش‌ها و تحویل داده‌شده‌ها

**سفارش‌ها و تحویل داده‌شده‌های بوئینگ ۷۴۷ (تجمعی، براساس سال):**


ImageSize  = width:auto height:250 barincrement:28
PlotArea   = left:35 bottom:15 top:10 right:18
AlignBars  = justify
DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:1600
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:0

PlotData=
  color:skyblue width:28
  bar:1966 from:start till:83 text:83 align:center
  bar:1967 from:start till:126 text:126 align:center
  bar:1968 from:start till:148 text:148 align:center
  bar:1969 from:4 till:178 text:178 align:center
  bar:1970 from:96 till:198 text:198 align:center
  bar:1971 from:165 till:205 text:205 align:center
  bar:1972 from:195 till:223 text:223 align:center
  bar:1973 from:225 till:252 text:252 align:center
  bar:1974 from:247 till:281 text:281 align:center
  bar:1975 from:268 till:301 text:301 align:center
  bar:1976 from:295 till:315 text:315 align:center
  bar:1977 from:315 till:357 text:357 align:center
  bar:1978 from:347 till:433 text:433 align:center
  bar:1979 from:414 till:505 text:505 align:center
  bar:1980 from:487 till:554 text:554 align:center
  bar:1981 from:540 till:577 text:577 align:center
  bar:1982 from:566 till:591 text:591 align:center
  bar:1983 from:588 till:615 text:615 align:center
  bar:1984 from:604 till:638 text:638 align:center
  bar:1985 from:628 till:680 text:380 align:center
  bar:1986 from:663 till:764 text:764 align:center
  bar:1987 from:686 till:830 text:830 align:center
  bar:1988 from:710 till:879 text:879 align:center
  bar:1989 from:755 till:935 text:935 align:center
  bar:1990 from:825 till:1057 text:1,057 align:center
  bar:1991 from:889 till:1088 text:1,088 align:center
  bar:1992 from:950 till:1111 text:1,111 align:center
  bar:1993 from:1006 till:1113 text:1,113 align:center
  bar:1994 from:1046 till:1129 text:1,129 align:center
  bar:1995 from:1071 till:1161 text:1,161 align:center
  bar:1996 from:1097 till:1217 text:1,217 align:center
  bar:1997 from:1136 till:1253 text:1,253 align:center
  bar:1998 from:1189 till:1268 text:1,268 align:center
  bar:1999 from:1236 till:1303 text:1,303 align:center
  bar:2000 from:1261 till:1329 text:1,329 align:center
  bar:2001 from:1292 till:1345 text:1,345 align:center
  bar:2002 from:1319 till:1362 text:1,362 align:center
  bar:2003 from:1338 till:1366 text:1,366 align:center
  bar:2004 from:1353 till:1376 text:1,376 align:center
  bar:2005 from:1366 till:1422 text:1,422 align:center
  bar:2006 from:1380 till:1475 text:1,475 align:center
  bar:2007 from:1396 till:1491 text:1,491 align:center
  bar:2008 from:1410 till:1493 text:1,493 align:center
  bar:2009 from:1418 till:1498 text:1,498 align:center
  bar:2010 from:1418 till:1499 text:1,499 align:center
  bar:2011 from:1427 till:1502 text:1,502 align:center
  bar:2012 from:1458 till:1509 text:1,509 align:center
  bar:2013 from:1482 till:1522 text:1,522 align:center
  bar:2014 from:1501 till:1524 text:1,524 align:center
  bar:2015 from:1519 till:1530 text:1,530 align:center
  bar:2016 from:1528 till:1548 text:1,548 align:center
  bar:2017 from:1542 till:1554 text:1,554 align:center
  color:powderblue width:28
  bar:2018 from:1548 till:1572 text:1,572 align:center

 color:green width:28–
  bar:1969 from:start till:4 text:4 align:center
  bar:1970 from:start till:96 text:96 align:center
  bar:1971 from:start till:165 text:165 align:center
  bar:1972 from:start till:195 text:195 align:center
  bar:1973 from:start till:225 text:225 align:center
  bar:1974 from:start till:247 text:247 align:center
  bar:1975 from:start till:268 text:268 align:center
  bar:1976 from:start till:295 text:295 align:center
  bar:1977 from:start till:315 text:315 align:center
  bar:1978 from:start till:347 text:347 align:center
  bar:1979 from:start till:414 text:414 align:center
  bar:1980 from:start till:487 text:487 align:center
  bar:1981 from:start till:540 text:540 align:center
  bar:1982 from:start till:566 text:566 align:center
  bar:1983 from:start till:588 text:588 align:center
  bar:1984 from:start till:604 text:604 align:center
  bar:1985 from:start till:628 text:628 align:center
  bar:1986 from:start till:663 text:663 align:center
  bar:1987 from:start till:686 text:686 align:center
  bar:1988 from:start till:710 text:710 align:center
  bar:1989 from:start till:755 text:755 align:center
  bar:1990 from:start till:825 text:825 align:center
  bar:1991 from:start till:889 text:889 align:center
  bar:1992 from:start till:950 text:950 align:center
  bar:1993 from:start till:1006 text:1,006 align:center
  bar:1994 from:start till:1046 text:1,046 align:center
  bar:1995 from:start till:1071 text:1,071 align:center
  bar:1996 from:start till:1097 text:1,097 align:center
  bar:1997 from:start till:1136 text:1,136 align:center
  bar:1998 from:start till:1189 text:1,189 align:center
  bar:1999 from:start till:1236 text:1,236 align:center
  bar:2000 from:start till:1261 text:1,261 align:center
  bar:2001 from:start till:1292 text:1,292 align:center
  bar:2002 from:start till:1319 text:1,319 align:center
  bar:2003 from:start till:1338 text:1,338 align:center
  bar:2004 from:start till:1353 text:1,353 align:center
  bar:2005 from:start till:1366 text:1,366 align:center
  bar:2006 from:start till:1380 text:1,380 align:center
  bar:2007 from:start till:1396 text:1,396 align:center
  bar:2008 from:start till:1410 text:1,410 align:center
  bar:2009 from:start till:1418 text:1,418 align:center
  bar:2010 from:start till:1418 text:1,418 align:center
  bar:2011 from:start till:1427 text:1,427 align:center
  bar:2012 from:start till:1458 text:1,458 align:center
  bar:2013 from:start till:1482 text:1,482 align:center
  bar:2014 from:start till:1501 text:1,501 align:center
  bar:2015 from:start till:1519 text:1,519 align:center
  bar:2016 from:start till:1528 text:1,528 align:center
  bar:2017 from:start till:1542 text:1,542 align:center
  bar:2018 from:start till:1548 text:1,548 align:center

 
* اطلاعات بوئینگ تا پایان دسامبر ۲۰۱۸

### مدل‌ها
بندانگشتی|upright=1|دیاگرام مدل‌های بوئینگ ۷۴۷.از بالا: ۷۴۷–۱۰۰ (نمای پشت، مقطع و جلو). نماهای جانبی، به ترتیب نزولی: ۷۴۷اس‌پی، ۷۴۷–۱۰۰، ۷۴۷–۴۰۰، ۷۴۷–۸آی، و ۷۴۷ال‌سی‌اف.

## در ناوگان هوایی ایران
[بندانگشتی|چپ|250px|[ایران ایر|هما دومین ناوگان هوایی جهان بود که ۷۴۷SP را در اختیار گرفت.]]

### ایران‌ایر
هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران ایران ایر (هما) مدل‌های زیر ۷۴۷ را به صورت ملکی در اختیار داشته‌است که در حال حاضر تنها ۷۴۷ باری EP-ICD فعال است.
* یک فروند بوئینگ ۱۰۰–۷۴۷ با کد ثبتی EP-IAM
* سه فروند بوئینگ ۲۰۰–۷۴۷ با کدهای ثبتی EP-IAH و EP-IAG وEP-IAI
* چهار فروند ۷۴۷ اس‌پی با کدهای ثبتی EP-IAD و EP-IAC و EP-IAB و EP-IAA
* یک فروند بویینگ ۲۰۰–۷۴۷ باری با کد ثبتی EP-ICD
لازم است ذکر شود که ایران‌ایر در سال‌های گذشته تعدادی هواپیما از انواع سری‌های ۱۰۰، ۲۰۰ و ۴۰۰ از شرکت‌های گوناگون از جمله نیروی هوائی ایران اجاره نموده‌است که هواپیمای ملکی این شرکت محسوب نمی‌شود.

### ماهان ایر
شرکت هواپیمایی ماهان دارای ۵ فروند بوئینگ ۷۴۷ از سری‌های ۳۰۰ و ۴۰۰ به شرح زیر است:
* دو فروند بوئینگ ۳۰۰–۷۴۷ به شماره‌های ثبتی EP-MND, EP-MNE
* سه فروند بوئینگ ۴۰۰–۷۴۷ با کدهای ثبتیEP-MEE, EP-MNB, EP-MNC
بوئینگ‌های ۴۰۰–۷۴۷ ماهان ایر علی‌رغم توانائی پروازی به دلیل تحریم‌های آمریکا قادر به پرواز نبوده و از سال ۲۰۰۸ در فرودگاه امام خمینی تهران انبار شده‌اند. لازم است ذکر شود که از پنج فروند بوئینگ ۷۴۷ این شرکت بویینگ ۷۴۷ سری ۳۰۰ MND به کارگو تبدیل شده و به یک شرکت جدیدالتاسیس ونزوئلایی به نام Emtrasur Cargo واگذار شده و تنها سه فروند MNA,MNB و MNE فعال می باشند.همچنین کد ثبتی بویینگ ۷۴۷ سری ۴۰۰ ماهان به رجیسترMNA در سال ۱۴۰۰ به EP-MEE تغییر پیدا کرده است.

**فارس ایر قشم**

شرکت هواپیمایی فارس قشم دارای ۲ فروند بوئینگ ۷۴۷ باری از سری ۲۰۰ به شرح زیر است.

۲ فروند بوئینگ ۲۰۰–۷۴۷ باری با کدهای ثبتی EP-FAAو EP-FAB

**نیروی هوائی**
* ۷ فروند بوئینگ ۷۴۷ سری ۱۰۰ و ۲۰۰ ترابری و سوخت‌رسان فعال با میانگین سنی ۴۷ سال در نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
* **ساها** 
* شرکت هواپیمایی ساها از سال ۱۴۰۰ دارای یک فروند بویینگ ۷۴۷ سری ۲۰۰ باری به رجیستر EP-SIH است که در حال حاضر نیز برای این شرکت در حال خدمت است.
**کاربران فعلی بویینگ 747 در ایران(سال 1404)**

## سوانح
بوئینگ ۷۴۷ تاکنون ۱۴۶ سانحهٔ هوائی ثبت شده دارد که ۶۱ سانحه منجر به از دست رفتن کلی هواپیما و کشته شدن ۳۷۲۲ نفر شده‌است. آخرین سانحهٔ این نوع هواپیما پرواز شماره ۶۴۹۱ ترکیش ایرلاینز در ژانویه ۲۰۱۷ بوده‌است. همچنین ۳۲ مورد هواپیماربایی با ۷۴۷ به ثبت رسیده که منجر به کشته شدن ۲۴ نفر شده‌است.
* در روز دوشنبه ۲۹ آوریل ۲۰۱۳ (۹ اردیبهشت ۱۳۹۲) در افغانستان یک فروند ۷۴۷ ترابری امریکایی لحظاتی پس از برخاستن از پایگاه هوایی بگرام به مقصد دبی، سقوط کرد که در نتیجه هر ۷ سرنشین اهل میشیگان آن مُردند. سی‌ان‌ان در گزارشی دلیل این پیش‌آمد را نامساعد بودن هوا پنداشت و ناتو امکان وجود هر گونه کُنش گروه‌های مسلح را در نزدیکی پایگاه رد می‌کند؛ ولیکن سرانجام بازرسان بررسی سوانح هوایی علت آن جاگیری نادرست خودروهای ۱۲ و ۱۸ تنی رمپ و در نتیجه آسیب به قطعات حیاتی هواپیما دانسته که منجر به خارج شدن کنترل از دست خلبانان شده هواپیما دچار واماندگی شده و سقوط می‌کند(پرواز۱۰۲ نشنال ایرلاینز)
بندانگشتی|کابین خلبان سری8
بندانگشتی|کابین خلبان بویینگ747 سری 100

## مشخصات فنی

## جستارهای وابسته
* بوئینگ ۷۳۷
* ایرباس ای۳۸۰
* بوئینگ ۷۷۷
* بوئینگ ۷۸۷ دریم لاینر

## منابع

## پیوند به بیرون

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* "The 747 Takes Off: The Dawn of the Jumbo Jet Age." Digital Exhibit. Northwestern University Transportation Library. January 2020.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 


رده:جت چهارقلو
رده:نخستین پرواز هواگردها در ۱۹۶۹ (میلادی)
رده:هواپیماهای مسافربری آمریکایی دهه ۱۹۶۰ (میلادی)