دودمان‌های ایران

این فهرست **دودمان‌های ایران** است. ایران سرزمینی باستانی در غرب آسیاست که از شرق با شبه‌قارهٔ هند، آسیای مرکزی و چین؛ از غرب با بین‌النهرین و دریای مدیترانه؛ از شمال با روسیه؛ و از جنوب با خلیج فارس و شبه‌جزیرهٔ عربستان همسایه است. ایران برای قرن‌های متمادی بر سر راه دو مسیر اصلی تجارت فراقاره‌ای — جادهٔ ابریشم در شمال و مرکز ایران؛ راه ادویه از جنوب آسیا و از طریق خلیج فارس — قرار داشت. این موقعیت، ایران را که قرن‌ها امپراتوری منطقه‌ای بود، به بستری برای تبادلات فرهنگی و تجاری با همسایگانش تبدیل کرده بود.

ایران باستان تمدنی دیرپاست که حداقل به هزارهٔ دوم قبل از میلاد می‌رسد. در ایران باستان امپراتوری‌های پهناور و قدرتمند ظهور کردند و مزدیسنا رایج بود. شاهنشاهی هخامنشی که توسط کوروش بزرگ در سال ۵۵۰ پیش از میلاد بنیان‌گذاری شد، بزرگ‌ترین امپراتوری جهان تا بدان روز بود که طی حمله اسکندر نابود شد. دوره امپراتوری‌های باستان با فتح ایران توسط مسلمانان در قرن هفتم میلادی به پایان رسید. ایران باستان رقبای بزرگی چون یونانی‌ها، رومی‌ها و بیزانسی‌ها داشت. از زمان حملهٔ عرب‌های مسلمان به ایران تا ظهور صفویان، ایران حکومت سراسری ملی نداشت اما به لحاظ فرهنگی به حیات خود ادامه داد و توانست فرهنگ متمایز خود را حفظ کند. در واقع، فرهنگ ایرانی به خصوص از قرن یازدهم میلادی به بعد در مرکز تمدن اسلامی بود. این کشور در قرن سیزدهم میلادی توسط مغول‌ها فتح شد. از ابتدای قرن شانزدهم که دولت صفوی روی کار آمد، ایران هویت سیاسی مستمری را حفظ کرده است. دودمان پهلوی آخرین سلسلهٔ پادشاهی ایرانی است.

## حکومت‌های پیش از آریایی‌هاو ایرانیان

گاه تاریخ ایران را از ورود آریایی‌ها که نام ایران نیز از ایشان گرفته شده است، به فلات ایران آغاز می‌کنند؛ ولی این به این معنی نیست که فلات ایران تا پیش از ورود ایشان خالی از سکنه یا تمدن بوده است. پیش از ورود آریاییان به فلات ایران تمدنهای بسیار کهنی در این محل شکفته و پژمرده شده بودند و تعدادی نیز هنوز شکوفا بودند. برای نمونه تمدن نوشیجان در ملایر شهر سوخته (در سیستان)،
تمدن ساکنان تپه سیلک (در کاشان)، تمدن مارلیک در (گیلان)
تمدن ایلام (در شمال خوزستان)،
تمدن منائیان (در بوکان، کردستان و جنوب آذربایجان غربی)،
تمدن پارسوا (در پیرانشهر)،
تمدن جیرفت (در کرمان)،
پادشاهی الیپی (در کرمانشاه (پایتخت) و کردستان)،
تمدن لولوبیان (در کرمانشاه (پایتخت)، کردستان و آذربایجان)،
گوتیان (در کردستان و کرمانشاه و آذربایجان)،
تپه حسنلو در جنوب آذربایجان غربی
تمدن گنج دره (در هرسین کرمانشاه)،
تمدن زیویه (در سقز کردستان)،
تمدن تپه گوران (در گیلانغرب کرمانشاه)
تمدن تپه‌های شیخی آباد و جانی (در دینور کرمانشاه)،
تمدن گودین تپه (در کنگاور کرمانشاه)، تپه علی کش در ایلام،
اسکندری (در هفشجان)،
تمدن اورارتو (در آذربایجان)،
تپه حصار (در دامغان سمنان)،
تپه شهداد (در کرمان)،
تمدن تل آتشی (در بم)،
تپه گیان (در نهاوند همدان)،
تمدن کاسی‌ها (ابتدا در میان‌رودان و سپس در زاگرس)،
تپورها در تبرستان (مازندران) و…
در سرزمین ایران بودند.

## فهرست بر پایه قدمت
### دوران باستان

### عصر خلافت

### از حملهٔ مغول تا برآمدن صفویان

### دوران معاصر

## فهرست بر پایه مدت فرمانروایی

## فهرست بر پایه گستره فرمانروایی

## فهرست سلسله‌های غیر ایرانی

## فهرست اسطوره‌ای

## نقشه‌های ایران در سلسله‌های گوناگون

Historical Atlas of Iran - Plate No. 01.jpg|پناهگاه‌ها و دهکده‌های اولیه در نیمه هزاره پنجم پیش از میلاد
Historical Atlas of Iran - Plate No. 02.jpg|تمدن سفال نخودی رنگ
Historical Atlas of Iran - Plate No. 03.jpg|مهاجرت آریایی‌ها به فلات ایران
Historical Atlas of Iran - Plate No. 04.jpg|پادشاهی ماد
Historical Atlas of Iran - Plate No. 05.jpg|شاهنشاهی هخامنشی
Historical Atlas of Iran - Plate No. 06.jpg|امپراتوری سلوکی
Historical Atlas of Iran - Plate No. 07.jpg|شاهنشاهی اشکانی
Historical Atlas of Iran - Plate No. 08.jpg|شاهنشاهی ساسانی
Historical Atlas of Iran - Plate No. 09.jpg|سلسله طاهریان
Historical Atlas of Iran - Plate No. 10.jpg|سلسله صفاریان
Historical Atlas of Iran - Plate No. 11.jpg|سلسله سامانیان
Historical Atlas of Iran - Plate No. 13.jpg|آل بویه
Historical Atlas of Iran - Plate No. 14.jpg|امپراتوری غزنوی
Historical Atlas of Iran - Plate No. 15.jpg|امپراتوری سلجوقی
Historical Atlas of Iran - Plate No. 16.jpg|امپراتوری خوارزمشاهی
Historical Atlas of Iran - Plate No. 17.jpg|ایلخانان
Historical Atlas of Iran - Plate No. 18.jpg|دوران ملوک‌الطوایفی اول
Historical Atlas of Iran - Plate No. 19.jpg|امپراتوری تیموری
Historical Atlas of Iran - Plate No. 20.jpg|دوران ملوک‌الطوایفی دوم
Jomann Imperium Periscum.jpg|شاهنشاهی صفوی (تهیه شده در سال ۱۰۷۹ خورشیدی)
Persian(IRAN) Empire 1747.jpg|سلسله افشاری (امانوئل بوئن، ۱۱۲۶ خورشیدی)
Zand Map1782.jpg|سلسله زندیه (سال ۱۱۶۱ هجری خورشیدی)
Stielers Handatlas 1891 59.jpg|سلسله قاجار (آدولف اشتیلر، ۱۲۷۰ خورشیدی)

Persia 1921.JPG|شاهنشاهی پهلوی (سال ۱۳۰۰ هجری خورشیدی)


## جستارهای وابسته
* فهرست تمدن‌ها و جاهای باستانی ایران پیش از تمدن ایلام
* فهرست پایتخت‌های ایران
* فهرست شاهان ایران
* گاهشمار تاریخ ایران
* مردمان ایرانی‌تبار
* دودمان‌های ایران
* تاریخ ایران
* فلات ایران

## یادداشت‌ها

## پانویس

## منابع
* تاریخ مفصل ایران (از صدر اسلام تا انقراض قاجاریه) نوشته عباس اقبال آشتیانی(۱۳۴۳)
* تاریخ مغول (در ۹ فصل)، نوشته عباس اقبال آشتیانی
* تاریخ ایران (قبل از اسلام) نوشته حسن پیرنیا (مشیرالدوله)
* ابوالقاسم فردوسی، *شاهنامهٔ فردوسی*، انتشارات تور، تهران، ۱۳۸۳ هجری شمسی
* شاهنامه فردوسی ج۳ و ج۴ تصحیح جیحونی، مصطفی نشر شاهنامه پژوهی
* ش‍اه‍ن‍ام‍ه ح‍ک‍ی‍م اب‍وال‍ق‍اس‍م ف‍ردوس‍ی ب‍راس‍اس ن‍س‍خ‍ه م‍ع‍ت‍ب‍ر م‍س‍ک‍و و م‍ق‍اب‍ل‍ه ب‍ا ن‍س‍خ‍ه ژول م‍ول / م‍ق‍دم‍ه ح‍س‍ی‍ن م‍ح‍ی‌ال‍دی‍ن‌ال‍ه‍ی‌ق‍م‍ش‍ه‌ای؛ ت‍ص‍ح‍ی‍ح، ف‍ره‍ن‍گ ل‍غ‍ات و م‍ق‍اب‍ل‍ه ن‍اه‍ی‍د ف‍رش‍ادم‍ه‍ر. ت‍ه‍ران: ن‍ش‍ر م‍ح‍م‍د (ص)، نوبت چاپ سوم زمستان ۱۳۷۹. 

* Assar, G.R.F. , "Genealogy & Coinage of the Early Parthian Rulers. I", Parthica, 6, 2004, pp. ۶۹–۹۳.
* Assar, G.R.F. , "Genealogy & Coinage of the Early Parthian Rulers, II a revised stemma", Parthica, 7, 2005, pp.  ۲۹–۶۳.
* Assar, G.R.F. , "Moses of Choren & the Early Parthian Chronology", Electrum, vol. 11, 2006, pp.  61–86.

* Assar, G.R.F. , "A Revised Parthian Chronology of the Period 165-91 B.C.", Electrum, vol. 11, 2006, pp.  87–158. 
* Assar, G.R.F. , "A Revised Parthian Chronology of the Period 91-55 B.C.", Parthica, 8, 2006, pp. ۵۵–۱۰۴.
* Briant, Pierre, "From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire", ۲۰۰۲.
* Cameron, George, "History of Early Iran", Chicago, 1936 (repr. , Chicago, 1969; tr. E. -J. Levin, L’histoire de l’Iran antique, Paris, 1937; tr. H. Anusheh, ایران در سپیده دم تاریخ، Tehran, 1993)
* D’yakonov, I. M. , "Istoriya Midii ot drevenĭshikh vremen do kontsa IV beka de e.E" (The history of Media from ancient times to the end of the 4th century BCE), Moscow and Leningrad, 1956; tr. Karim Kešāvarz as Tāriḵ-e Mād, Tehran, 1966.
* Dandamaev, Muhammad A. , "Persien unter den ersten Achämeniden (6. Jahrhundert v. Chr.)", tr. Heinz-Dieter Pohl, Wiesbaden, 1976.
* Ghashghai, H.R. , "The successors of Mithridates II", Bulletin of Ancient Iranian History (UCLA), vol. 5, March 2009.(in Persian)
* Henkelman , wouter. Defining Neo-Elamite History. ARTA , 2003.
* Hinz, W. , "The Lost World of Elam", London, 1972 (tr. F. Firuznia, دنیای گمشده ایلام، Tehran, 1992)
* Josephus Flavius, Antiquities of the Jews.
* Justi, Ferdinand, "Iranisches Namenbuch", Tehran, Asatir, 2003.
* Legrain, Leon, "Historical Fragments", Philadelphia, The University of Pennsylvania Museum Publications of the Babylonian Section, vol. XIII, 1922.
* Majidzadeh, Yusef, "History and civilization of Elam", Tehran, Iran University Press, 1991.
* Majidzadeh, Yusef, "History and civilization of Mesopotamia", Tehran, Iran University Press, 1997, vol.۱.
* Miroschedji, P. de, ‘La fin du royaume de l’Ansˇan et de Suse et la naissance de l’empire perse’, ۱۹۸۵، ZA 75, pp. ۲۶۵–۳۰۶.
* Nöldeke, Theodor, "Geschichte der Perser und Araber zur Zeit der Sasaniden. Aus der arabischen Chronik des Tabari übersetzt" (۱۸۷۹)
* Olmstead, A. T. , "History of the Persian Empire", Chicago, 1948
* Plutarch, Lives.
* Polybius, The Histories.
* Potts, D. T. , The Archaeology of Elam, Cambridge University Press, 1999.
* Reade , Julian E. Elam after the Assyrian Sack of Susa in 647 B.C. NABU, 2000.
* Tacitus, The Annals.
* Tavernier , Jan. Some Thoughts on Neo-Elamite Chronology. ARTA , 2004.
* The Cambridge Ancient History (CAH)
* The Cambridge History of Iran (CHI), vol. 1, THE LAND OF IRAN, Cambridge University Press, 1968.
* The Cambridge History of Iran (CHI), vol. 2, THE MEDIAN AND ACHAEMENIAN PERIODS, Cambridge University Press, 1985.
* The Cambridge History of Iran (CHI), vol. 3(I), THE SELEUCID, PARTHIAN AND SASANIAN PERIODS, Cambridge University Press, 1983.
* The Cambridge History of Iran (CHI), vol. 3(II), THE SELEUCID, PARTHIAN AND SASANIAN PERIODS, Cambridge University Press, 1983.
* The Cambridge History of Iran (CHI), vol. 4, THE PERIOD FROM THE ARAB INVASION TO THE SALJUQS, Cambridge University Press, 1975.
* The Cambridge History of Iran (CHI), vol. 5, THE SALJUQ AND MONGOL PERIODS, Cambridge University Press, 1968.
* The Cambridge History of Iran (CHI), vol. 6, THE TIMURID AND SAFAVID PERIODS, Cambridge University Press, 1986.
* The Cambridge History of Iran (CHI), vol. 7, FROM NADIR SHAH TO THE ISLAMIC REPUBLIC, Cambridge University Press, 1991.
* Vallat , François. Elam: The History of Elam. Encyclopaedia Iranica , vol. VIII pp. 301-313. London/New York , 1998.
* Vallat , François. Shutruk-Nahunte , Shutur-Nahunte et l'imbroglio neo-elamite. NABU , 1995.
* Vallat , François. Le royaume elamite de SAMATI. NABU , 1996.
* Vallat , François. Les pretendus fonctionnaires Unsak des texts neo-elamites et achemenides. ARTA , 2002.
* Vallat , François. Le royaume elamite de Zamin et les 'Letters de Nineveh'. Iranica Antique , 33 , 1998. pp. ۹۵–۱۰۶.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

رده:تاریخ ایران باستان
رده:تاریخ ایران
رده:دودمان‌های ایرانی
رده:فهرست‌های اقوام
رده:فهرست‌های پادشاهان
رده:فهرست‌های دودمان‌ها
رده:فهرست‌های مربوط به آسیا
رده:فهرست‌های مربوط به تاریخ ایران
رده:کشورهای پیشین در آسیا
رده:کشورهای پیشین در آسیای مرکزی
رده:کشورهای پیشین در خاورمیانه