فهرست واژه‌های متفاوت در فارسی افغانستان و ایران

فهرست بعضی از واژه‌های متفاوت در فارسی ایران و افغانستان در زیر می‌آید.

واژه‌های سمت راست از فارسی افغانستان هستند و واژه‌های سمت چپ از فارسی ایران:

__NOTOC__

### آ
* آراییده، زیبا: مقبول (در زبان فارسی دری در افغانستان، واژه مقبول به معنای زیبا از غلط‌های فاحش است چون در زبان فارسی، مقبول به معنای پذیرفته‌شده و قبول‌شده است نه چیز زیبا چنانکه بسیاری از چیزها که زیبا نیستند مقبول می‌‌باشند و توسط بیشینه افراد، مورد قبول قرار میگیرند)
* آشغال‌دانی‌: سطل کثافات

### ا
* اثاث‌کشی‌: کوچ‌کشی‌
* اتومبیل: موتر
* اتومبیل‌رانی‌: موتر‌دوانی
* اح.م.ق، بی‌عقل: قادر، گاندو
* اسباب کش: کوچ کش
* اُسکُل، دیوانه، جاهل: قادر، لوده (در گویش‌های کابلی و هراتی و وردکی، قادر به معنای دیوانه و جاهل می‌‌آید)
* انتقام‌جویی‌، پدرکشتگی: سُهراب‌کُشتگی
* اولاد‌کُشی، کودک‌کُشی: سُهراب‌کُشی، مرگِ سُهراب (اشاره به کشتن سُهراب به تیغ پدرش رستم)
* افاغنه: افغان‌ها
* اوباز: آب‌باز، شنا

### ب
* سرگوشی: درگوشی
* بایسِکِل: دوچرخه (انگلیسی)
* بَه حَیث: هم‌ چون، به عنوان
* بخاری تیلی: بخاری نفتی
* بدل اعاشه: کمک هزینه دانشجویی
* برق دستی، چراغ دستی، در هرات چراغ مُشتی: چراغ قوه
* بُروت: سبیل
* بَه صفت: به عنوان
* بُت، بوت: در هرات هم (کفش) بوت کفش‌های سربازی را بوت می‌گویند کفش، چکمه
* بُتَل، بوتَل: در هرات شیشه می‌گویند بطری، شیشه (انگلیسی)
* بوجی: کیسه یا گونی
* بورَه (از پشتو): شکر 
* بَکس: کیف (تحریف شده از bag و box انگلیسی)
* بیت‌خوانی: ترانه‌خوانی
* بیر (انگلیسی): آبجَو
* بیرَه: لثه
* بیولوژی: زیست‌شناسی

### پ
* پالیسی: سیاست.
* پایدل: پدال (روسی، فرانسوی)
* پُرَیشان: پَریشان
* پُست بَکس (ریشه انگلیسی که دیگر کاربرد ندارد): صندوق پستی
* پستَه خانه: پست‌خانه
* پشتارَه: بارِ پشت
* پِشَک: گربه (از ترکی (ازبکی)
* پودر: هرویین (انحراف یافته)
* پوقانَه: بادکنک، پفک
* پکَه: بادبزن، پنکه
* پیالَه: اِستکان
* پَیپ از انگلیسی: شِلنگ
* پوهَنتون: دانشگاه (از پشتو)
* پوهَنزَی: رشته‌یِ تحصیلی دانشگاهی
* پوهَنحٔی: دانشکده

### ت
* تاپَه: مُهر («تاپه» پشتو https://web.archive.org/web/20140221153258/http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-c81bdca226dc4ea790da3e17e70486f7-fa.html) مهر (ابزار)
* تاپَه کردن: مُهر زدن («تاپه» پشتو)
* تاحال: تاکنون
* تحفَه: هدیه (عربی)
* تَخنیکَر: همکار فنی (روسی)
* تَخنیکی: فنی (بر گرفته از روسی "تخنیچِسکی")
* تداوی: درمان
* تربیَه: پرورش (انحراف یافته تربیت)
* ترم: ترمپت (فرانسوی)
* ترِینَر: مربی (انگلیسی trainer)
* تطبیق: انجام، اجرا
* تِکِت: بلیت («تکت» از انگلیسی، «بلیت» از روسی)
* تَکسی: تاکسی
* تکَه‌فروشی: پارچه‌فروشی
* تَگلَه: قَوی
* تلخان: نوعی شیرینی محلی که از آرد توت خشک درست می‌شود.
* تلفن: تلفن
* تمثیلی: نمایشی
* تَنتَل: خرده ریزه (دندل)
* توتَه: تکه خرده (پشتو) ټوټه
* تولَه («نی» هم می‌گویند): نی
* تهداب‌گذاری: پایه‌گذاری
* تَیپ: ضبط صوت (انگلیسی)
* تیلَه کردن: فشار دادن، هل دادن (پشتو) ټیله

### ج
* جاپان: ژاپن
* ججلداغ: جیرجیرک
* جغرافیَه: جغرافیا
* جَمپ: دست‌انداز خیابان (انگلیسی)
* جَمپَر: کاپشِن
* جِنِرال: ارتشبد (انگلیسی)
* جنگی بودن (کردن): قهر بودن (کردن)
* جوال: کیسه بزرگ
* جُور شدَه: درست شده، ساخته شده (پشتو) جوړ
* جوگی: کولی (هندی، پشتو)
* جور آمدن: توافق، به توافق رسیدن

### چ
* څارَنوال، څارَنوالی: دادسرا (واژه‌ایست پشتو) (څ صدایِ tse می‌دهد. شبیهِ تلفظِ آذربایجانیِ چ)
* چاشت: ناهار، نهار، ظهر
* چاشنی: تنقلات
* چپن: ردا
* چَوتار: مکار
* چوتی کردن: بافتن مو
* چوچَه مرغ: جوجه
* چَوکات: چارچوب، حد، قاب
* چپ راستی: نگهبان، دربان (مدرسه)

### ح
* حالی: الان، حالا، فعلاً
* قصَه‌ کردن: حکایت‌ کردن
* حیوان‌شناسی: جانورشناسی

### خ
* خاصتاً: به ویژه
* خُشو، خُسورمادر: خُش، مادر زن (از خسو و خسور)
* خورد (بر وزنِ نور): کوچک، خُرد
* خی: خب
* خیز زدن: پریدن
* خینه: حنا (اصطلاح خودمانی روزانه بر گرفته از «خِنه» ازبکی)

### د
* دارالانشا: دبیرخانه
* دالَر: دلار
* دخلک: قلک
* در این خنک: در این سرما
* درمی‌گیرد: آتش می‌گیرد، (در مجاز) به خشم می‌آید
* دق آوردن: دل‌تنگ شدن
* دل‌ام می‌شود: دل‌ام می‌خواهد
* دهلیز: راهرو
* دواخانَه: داروخانه
* دوصد: دویست
* دیگ‌دان: اجاق
* دیگ گذاشتن: غذا پختن

### ر
* راجستَر: ثبت نام، نام‌نویسی (تحریف شده‌یِ register انگلیسی)
* رتبَه: درجه (در ارتش)
* رخصتی‌ها: تعطیلات
* رخصتی: تعطیلی
* رَسِم: نقاشی
* رشوت‌خور: رشوه‌خوار
* رمَه: گله (اوزبکی)
* رونما گردیدن: ظهور کردن، نمایان شدن

### ژ
* ژورنالیزم: روزنامه‌نگاری
* ژورنالیست: روزنامه‌نگار

### س
* ساحَه: میدان، منطقه، مساحت
* سال تعلیمی: سال تحصیلی
* سالون: سالن، تالار
* سپل شتر: پای شتر
* ستر جنرال: ارتشبد («ستر» پشتو یعنی بزرگ)
* ستره محکمه: دیوان عالی کشور
* سرحد: مرز
* سه‌صد: سیصد
* سَودا: خریدکردن، خریدن
* سویدن: سوئد

### ش
* شاروال: شهردار
* شاروالی: شهرداری
* شادی: میمون
* شادی رسولی: میمون خنده‌دار
* شاندن (نشاندن): کاشتن
* شرط زدن: شرط بستن
* شِشتن، شیشتن: نشستن
* شَنیدَه‌گی‌ها: شنیده‌شده‌ها
* شهادت‌نامَه تحصیلی: دانش‌نامه تحصیلی
* شور (تکان): تکان
* شوربا: آبگوشت، اِشکنه

### ص
* صنف: کلاس

### ض
* ضابط: درجه‌دار

### ط
* طیارَه: هواپیما

### ظ
### ع
* عملیَه: عملیات
* عنعنات: آیین‌ها، آداب، رسوم

### غ
* غَرغَرَک: فرفره
* غریب: فقیر
* غورسَی (غورسک): نوعی بازی گُرگی‌لی‌لی

### ف
* فابریکَه: کارخانه (ایتالیایی)
* فارم مال‌داری: مزرعه دامداری («فارم» از انگلیسی)
* فاصُلیا: لوبیاسبز (فاصلیا واژهٔ عربی است)
* فاکولته: دانشکده (فرانسوی)
* فُتبال: فوتبال
* فِلم: فیلم
* فی‌صد: درصد
* فَیْر کردن: شلیک کردن (تحریف شده «fire» انگلیسی)
* فیشن: مُد (تحریف شده fashion انگلیسی)
* فیصَلَه‌نامَه: قطعنامه

### ق
* قال‌مقال (در تلفظ «غالمغال»): سر و صدا
* قومندان: فرمانده (تحریف شده‌یِ comandant فرانسوی)
* قونسول: کنسول (اساساً برگرفته از ریشه‌یِ consul لاتینی، برگرفته‌یِ تحریف شده از زبان‌های اروپایی)
* قَیتک: گیره مو

### ک
* کالای نو: لباس نو
* کَتَه: بزرگ
* کدوگک: کدو خورشتی، کدو سبز
* کُرتی: کت (تحریف شده واژه روسی «کورتکه»)
* کِرمِچ: کفش ورزشی
* کشال شدن: مایل شدن، آویزان شدن
* کشالَه‌دار: دامنه‌دار، مفصل
* کفیدن: ترکیدن
* کلان: بزرگ
* کلچه: کلوچه، شیرینی
* کنترول: کنترل
* کورس: کلاس، دوره (انگلیسی)
* کوریای جنوبی: کره جنوبی
* کولتور (فرهنگ): فرهنگ («کلتور» فرانسوی)
* کیمیا: شیمی
* کیمیایی: شیمیایی

### گ
* گادی: کالسکه
* گادی‌ران: کالسکه ران
* گادی‌وان: درشکه‌چی
* گپ: حرف
* گپ‌زدن: حرف زدن، سخن گفتن
* گشتاندن: گرداندن
* گَنگس (گَنس): گیج
* گودی‌پران: بادبادک (گودی بروزنِ قوطی)

### ل
* لاودسپیکر: بلندگو (از انگلیسی loudspeaker)
* لبسیرین کردن: رژ لب زدن
* لب‌چرب: رژ لب
* لُچ: لُخت
* لِفت: آسانسور (از lift انگلیسی، از ascenseur فرانسوی)
* لفظ گرفتن: بله برون- قرار خواستگاری گذاشتن (بیشتر، زمانی که جواب آن مساعد است، استفاده می‌شود)
* لوحَه: تابلو
* لُک: ستبر
* لویَه جِرگَه: جِرگِه‌یِ بزرگ، شورای عالیِ "ریش‌سفیدانِ" افغانستان («لوی» پشتو به معنی بزرگ)
* لوی دِرَستیز: فرمانده کل، سرفرمانده (پشتو)
* لوی څارَنوال (در تلفظ "لوی سارَن‌وال): دادستان کل، (پشتو)
* لوی وُلُسوالی: فرمانداری، حکمرانی (در تقسیمات کشور افغانستان)
* لیاف: لحاف
* لیسَه: دبیرستان (تلفظ نادرست «لیسِه» فرانسوی)
* لَیلیَه: خوابگاه (دانشجویی)

### م
* مارکیت: بازار (انگلیسی)
* ماما، خالو: دایی
* ماندن: گذاشتن، نهادن
* ماندَه: خسته
* ماندَه شدن: خسته شدن
* مایک: میکروفون
* محفل: جلسه، نشست
* مِستَری: مکانیک
* مشرانو جرگه: مجلس سنا
* مصارف: هزینه‌ها
* مضامین: رشته‌های تحصیلی
* ململ: پارچهٔ کتانی
* ملکی: غیرنظامی
* مِن‌حَیث: به حیث، به عنوان
* منطَقَوی: منطقه‌ای
* مُوتَر: ماشین، خودرو (انگلیسی)
* موزییَم: موزه
* موسم: فصل
* موصوف: نام‌برده
* مکتب: مدرسه
* مِکس: مخلوط (انگلیسی) (در گفتگو بین جوانان بیشتر گفته شده)
* می‌برآمد: بیرون می‌آمد، درمی‌آمد
* مَیدان: درون محوطه
* مَیدان هوایی: فرودگاه
* مَیدان ورزشی: زمین ورزش
* مَیدَه : شکسته
* مِیلَه: تفریح، پیکنیک، گلگشت

### ن
* نان: نان (در مجموع به غذا نیز گفته می‌شود)
* ناک: گلابی
* نسوان: زنان ((زنانه) مربوط به بانوان)
* نشراتی: انتشاراتی چ ثقفی
* نَمبَر (نمره، شماره): شماره، نمره
* نهال شانی: نهالکاری
* نی: نه

### و
* وطن‌دار: هم‌وطن

### ه
* هوش‌پرک: حواس‌پرت
* هوش کن: مواظب باش
* هول داشتن: هراس داشتن

### ی
* یازنَه، یَزنَه: شوهر خواهر
* یَخَن: یقه، گریبان
* یَگان کَس، یَکان کَس: هیچ‌کس

## برگردان واژه‌های فارسی ایران به واژه‌های فارسی افغانستان
* اطلسی (گل): پتونی (انگلیسی: پتونیا petunia)
* اعلام‌کنندهٔ برنامه: انانسر (فرانسوی)
* افسر: آفسر، صاحب منصب
* الگو: نمونه (در هرات: روبر)
* النگو: چوری (هندی)
* الوار: چارتراش
* انبار: گدام
* انبـُردست: انبرپلاس
* اوت: اگست (انگلیسی)
* اورژانس (فرانسه): عاجل
* اُوِرکُت (انگلیسی): دبل کوت، بالاپوش
* اونیفورم (فرانسه): یونیفورم (انگلیسی)

### ب
* بادکردن: ۱. ورم کردن، پـُندیدن ۲. ماندن کالا و متاع بر اثر کسادی بازار یا نامرغوب بودن آن
* باشگاه: کلوب، کـَلـَب
* باقلا: باقلی
* بالانس (فرانسه): معلق
* باند (انگلیسی): دستَه، دار و دستَه
* بایگانی: آرشیف (فرانسه)، اوراق
* بایگانی کردن: حفظ کردن
* بدهکار: قرضدار
* بدهکاری: قرض
* بُرِس، بُرُس (فرانسه): بـُرس (فرانسه)
* برگه: ورقَه، شـُقـَّه
* برگهٔ زردآلو: اشتـَق (در هرات: کـِشتَه)
* برنامه: برنامَه، پلان
* بزرگراه: شاهراه
* بساط: تبنگ
* بستانکار: طلبکار
* بستانکاری: طلب
* بستنی: شیریَخ (در هرات: بستنی)
* بـُشکه (روسی): بیرل (انگلیسی Barrel)
* بطری: بوتَل (انگلیسی)
* بغل‌دستی: پهلوفیل (ترکیب فارسی-انگلیسی)
* بلوک (فرانسه): بلاک (انگلیسی)
* بلوند (فرانسه): بور
* بلیط (فرانسه): تِکِت (انگلیسی)
* بُن‌بست: بن‌بست، کوچه‌ای که پایانش بسته‌است.
* بنگاه: مرکز معاملات، مؤسسه
* بهیار: مأمور صَحیَّه
* بید (حشره): کویَه، موریانَه
* بیلان (فرانسه): بیلانس (انگیسی)

### پ
* پارو: راش بیل (در هرات: پارو)
* پاره کردن: پارَه کردن، چیر کردن
* پاره آجر: خشت پارچه
* پاساژ (فرانسه): مارکیت
* پاک کن: پنسل پاک (انگلیسی، فارسی)
* پالتو (فرانسه): بالاپوش
* پانسیون (فرانسه): مهمانخانهٔ خصوصی
* پانسیونر (فرانسه): مهمان مهمانخانهٔ خصوصی
* پایان‌نامه: مونوگراف (انگلیسی)
* پایوَر: ضابط، صاحب منصب پایین رتبه
* پایواز = کسیکه همراه مریض در شفاخانه (بیمارستان) می‌ماند.
* پاییدن: نگران و مراقب بودن (بپا: مراقب باش، هوشت را بگیر)
* پرتابل (فرانسه): سیـّار
* پرتقال: ۱. کشور پرتگال ۲. مالته (میوه)
* پرتوشناس: رادیولوژیست (انگلیسی)
* پـَرَستو: غـُچـّی
* پـُرو: خام کوک (اصطلاح خیاطی)
* پروَنده: دوسیه (فرانسه)
* پنکه: پَکه
* پنهان: پـُت

### ت
* تبلیغات: پروپاگند
* تخت کفش: تیلی، تلـّی
* تراس (فرانسه): ایوان، برنده (از ورندهٔ انگلیسی)
* تراش: قلمتراش، قلم سرکن، پنسلتراش
* تـُرب: مـُلـّی
* ترمز (روسی): برِ ک (انگلیسی)
* تگرگ: ژاله
* تکنیک (فرانسه): تخنیک (روسی)
* تماشاخانه: صحنهٔ تمثیل
* تمبر پستی: تکت پستی
* تمیز: پاک، ستره
* تندرست: جور
* تو: داخل، اندرون
* توت فرنگی: توت زمینی
* تور (توری): جالی
* تیپ: فرقهٔ کوچک، لوا (نظامی)
* تیغ ریش: پل ریش
* تیکه: تکه، پاره، توته
* تیل، تیله: توشله
* تیماج: ساختیان

### ث
* ثبت (ادارهٔ): ادارهٔ احصائیه

### ج
* جا خوردن: دکه خوردن، شاک خوردن
* جادکمه یی: مادگی
* جالباسی: کـُت بند
* جُزوه دان: کارتن
* جفت: جوره
* جـُک: فکاهی
* جلیقه: واسکت
* جوجه: چوچه
* جیوه: سیماب

### چ
* چارچوب: چوکات، قالب
* چارراه: چارراهی (میدان مرکزی، در هرات: چارسو)
* چـُرت: پینکی، چرت، فکر
* چرخ (دوچرخه): بایسکل (انگلیسی)
* چرخ گوشت: ماشین گوشت
* چرخ خیاطی: ماشین خیاطی
* چراغ بادی: اریکین، الکین، فانوس
* چراغ گازی: گیس
* چسبیدن: فاریدن، خوش آمدن
* چسب زخم: پلاستر
* چغندر (ترکی): لبلبو
* چکه کردن: چکک کردن
* چماق (ترکی): دانگ
* چماقدار: دانگه یی

### ح
* حسابداری: محاسبه
* حضور و غیاب: حاضری گرفتن
* حقوق: معاش
* حنا: خینه، حـِنا
* حومه: اطراف
* حیاط: حولی، حویلی

### خ
* خاک ارّه: بورهٔ ارّه
* خامه: سرشیر خام، کریم
* خاور (ماشین، برگرفته از اسم خاص شرکت باربری): گاز، زیل، کلّه فیل
* خاور: شرق، مشرق
* خاور دور: شرق دور، شرق اقصی
* خبرگزاری: آژانس خبررسانی
* خلبان: پیلوت
* خورش: سالن (سالند، سالان)
* خیس: تر

### د
* دام: مال
* دامپروری: فلاحت
* دامداری: مالداری، فلاحت
* دانش آموز: متعلم
* دانشجو: محصل
* دانشسرا: کالج
* دانشکده: پوهنزی (پشتو)، فاکولته (فرانسوی)، دانشکده دری (پارسی دری)
* دانشگاه: پوهنتون (پشتو) دانشگاه دری (پارسی دری)
* دانشنامه: شهادت نامه
* دانشیار: اسستانت
* دایی: ماما
* دبستان: مکتب
* دبیر: معلم
* دبیر: سکرتر، منشی
* دبیرخانه: سکرتریت، قلم مخصوص، تحریرات، دارالانشاء
* دبیرِ کـُل: منشی عمومی، سرمنشی
* درجه دار: ضابط
* درشکه (پولندی): گادی، تانکه
* درصد: فیصد
* درمانگاه: کلینیک (انگلیسی)
* دریایی: بحری
* دفترچه: کتابچه
* دوجین: درجن
* دوچرخه: بایسکل (انگلیسی)
* دوش (فرانسه): شاور (انگلیسی)
* دویست: دوصد
* دیپلوم: شهادتنامه
* دیپلمه (فرانسه): بکلوریا پاس، فارغ‌التحصیل

### ر
* رادیولژی (فرانسه): اکسریز (انگلیسی)
* رازیانه: بادیان
* راننده: درایور، دریور (انگلیسی)، موتَروان
* رانندگی: درایو (انگلیسی)
* راهنمایی: ترافیک
* رب دوشامبر (فرانسه): چپنِ خانه
* رُتِیل: غوندَل
* رزمناو: کشتی جنگی
* رسانه‌های گروهی: وسایل جمعی
* رگبار: باران تـُند
* رُل (فرانسه): اشترنگ (انگلیسی)
* روزنه: پنجره
* روغن مایع: تیل
* روناس: رودنگ
* رهن: ۱. گرو ۲. اجاره
* روسری: چادر، دستمال، قطیفه (در هرات: قدیفه)

### ز
* زیستشناسی: بیالوژی، بیولوژی

### ژ
* ژاندارمری (فرانسه): ژاندارم، ژاندارمه
* ژانویه (فرانسه): جنوری (انگلیسی)
* ژتون (فرانسه): شماره، نمره
* ژست (فرانسه): قیافه، پـُز
* ژلاتین (فرانسه): جلاتین (انگلیسی)، سریشم ماهی
* ژله (فرانسه): جلی
* ژوئن (فرانسه): جون (انگلیسی)
* ژوئیه (فرانسه): ژوئیه (انگلیسی)
* ژورنال (فرانسه): ۱. مجله ۲. کتلاگ (انگلیسی)
* ژیمناستیک (فرانسه): جمناستیک (انگلیسی)

### س
* سالاد (فرانسه): سلاّته
* سالـَک: سالدانه (در هرات: دانهٔ سال)
* سبد: زنبیل
* سبیل: بروت
* سبیلو: بروتی
* سرپیچ برق: هولدر
* سرُم (فرانسه): سیرم
* سروان: جگرن (پشتو)
* سرکار: حواله دار
* سرکار: لقبی است که به جای خانم و آقا خطاب شود، مانند جناب
* سمج: شَـله
* سمنو: سمنک (در هرات: سمنو)
* سند ماشین: جواز سیر
* سنگریزه: ریگ، ریگچه، سنگچل
* سنگواره: فوسیل (انگلیسی، فسیل)
* سوت: اشپول، اشپولاق
* سوراخ: غار (سوراخ شد: غار شد)
* سویچ (انگلیسی): کلید
* سیب زمینی: کچالو
* سیمان (فرانسه): سمنت (انگلیسی)

### ش
* شاپرک: شب‌پره، بمبیرک (در هرات: شوپرک)
* شارژ (فرانسه): چارج (انگلیسی)
* شاه پسند: بربینه (گل)
* شاهی: تراتیزک
* شبدر: شفتل
* شکر: بوره
* شکلات (فرانسه): چاکلت (انگلیسی)
* شکلک: قلاق (هراتی: ساز گرفتن، تقلید کردن)
* شمعدانی: جریبن (گل)
* شنا: آب‌بازی
* شناسنامه: تذکرهٔ نفوس
* شن: ریگ (هراتی: قوم (ترکی))
* شنل: چپن بی آستین
* شهریور: سنبله
* شیرجه: دایو، دایف (انگلیسی)
* شیرین بیان: شیرین بویه
* شیمی: کیمیا

### ص
* صاعقه: الماسک، برقک
* صافکاری: کپی کشی
* صلیب: چلیپا
* صرع: تشنج (هراتی: پرغاز)
* صندوق پست: پست بکس (انگلیسی)
* صنوبر: ناجو
* صیغه: عقد موقت

### ض
* ضابط: درجه دار
* ضرب: زیربغلی
* ضربی: مُـهر، تاپه

### ع
* عامی: بی سواد
* عدس: نسک (هراتی: عدس)
* علوم: ساینس
* عمّامه: لنگی - دستار
* عمو: کاکا

### غ
* غایب: غیرحاضر
* غیبت: غیرحاضری

### ف
* فرم (فرانسه): فورمه، فُـرمه
* فرمان ماشین: اشترنگ
* فروردین: حمل (برج)
* فسیل: فوسیل، سنگواره
* فشنگ: کارتوس، مرمی
* فناتیک: متعصب
* فنجان: پیاله
* فِوریه (فرانسه): فبروری (انگلیسی)
* فیش: برگه
* فینال (فرانسه): فاینل (انگلیسی)

### ق
* قاب (ترکی): ۱. چوکات ۲. غوری ۳. بجول (پژول)
* قابلمه (ترکی): دیگچه، نوعی دیگ

### ک
* کاتالوگ (فرانسه): کتلاک (انگلیسی)
* کاتالیزور (فرانسه): کتالیست (انگلیسی)
* کاغذ سنباده: کاغذ ریگ
* کامیون (فرانسه): لاری (انگلیسی)
* کچل: کل
* کراوات (فرانسه): نکتایی (انگلیسی)
* کرچک: کستراییل (انگلیسی)
* کرسی: صندلی
* کره: مسکه
* کریدور (فرانسه): راهرو
* کلاس: صنف
* کمد: الماری
* کمک هزینه: مدد معاش
* کمیسیون (فرانسه): کمیشن (انگلیسی)
* کنف: مـُنج
* کیف: بکس
* کیوسک (فرانسه): غرفه

### گ
* گازوییل (فرانسه): دیزاییل (انگلیسی)
* گاوصندوق: سیف (انگلیسی)
* گراور (فرانسه): کلیشه (انگلیسی)
* گراورسازی: زنکوگرافی (انگلیسی)
* گربه: پشک
* گزارشگر: راپورتر (انگلیسی)
* گواتر (فرانسه): جاغور (هراتی: غمباد)
* گواهی: تصدیق
* گواهینامه: شهادتنامه
* گواهینامهٔ رانندگی: لایسنس (انگلیسی)
* گوجه فرنگی: بادمجان رومی
* گوینده: نطاق، انانسر (انگلیسی)
* گیس سفید: پیچه سفید
* گیومه (فرانسه): ناخنه، هلالین، مزدوج

### ل
* لاستیک (روسی): تیر، تایر (انگلیسی)
* لاستیک تویی: تیوب (انگلیسی)
* لامپ (فرانسه): گروپ (= گلوب: انگلیسی)
* لامپا (روسی): لمپا
* لوبیاسبز: فاسولیا
* لوزه: تانسل (انگلیسی)
* لوس: نازدانه (هراتی: انـّه)

### م
* مارس: (فرانسه) مارس (انگلیسی)
* ماشین تحریر: ماشین تایپ
* ماشین نویس: تایپست
* متقال: کرباس (نوعی)
* مجلس سنا: مشرانو جرگه
* مداد: پنسل (انگلیسی)
* مدیرکـُل: مدیر عمومی
* منیزیم (فرانسه): مگنیزیم (انگلیسی)
* موتور (فرانسه): ۱. ماشین (انگلیسی) ۲. موتورسیکلت، موتورسیکل
* موز: کیله
* موزائیک (فرانسه): خشت سمنتی
* موزه (فرانسه): موزیم (انگلیسی)
* موزیک (فرانسه): موسیقی
* موشک: راکت
* مولکول (فرانسه): مالیکیول (انگلیسی)
* مه: غبار
* مه (ماه) (فرانسه): می (انگلیسی)
* مهر، ماه: میزان، برج
* مهندس: انجنیر (انگلیسی)
* مهندسی: انجنیری
* میدان بار: منده یی
* میل لنگ: کرنشافت (انگلیسی)

### ن
* نارون: پشه خان، پشه خانه (درخت)
* نامه رسان: پسته رسان، داکی
* نخ: تار
* نخاله: سبوس و آنجه از بیختن و غربال کردن باقی بماند
* نخودچی: نخودبریان
* نخود لپـّه: دال نخود (اردو)
* نرده: کتاره
* نمونهٔ چاپ: پروف
* نمونه خوانی: پروفخوانی
* نوار: فیته، تیپ
* نوار قلب: گراف قلب
* نورد: چوچه (چوبی که خمیر را هموار کنند)
* نوغان: پیلهٔ ابریشم

### و
* ویزیت (فرانسه): فیس (انگلیسی)، حق‌الزحمه

### هـ
* هلو: شفتالو
* هول دادن: تیله کردن (هراتی: تلنگ دادن)
* هوو: انباق
* هویج: زردک
* هیچ‌کس: یگان کس، یکان کس

## واژه‌های نظامی
در متون فارسی رایج در افغانستان برابرهای پشتو برای درجات ارتشی (مدارج نظامی) رواج دارند. این برابرها در جدول زیر افزوده شده‌است.

## ماه‌های سال

## واژه‌های آموزش و پرورش
فارسی ایران: فارسی و پشتوی افغانستان
* دبستان: مکتب
* دبیرستان: لیسَه
* دانشگاه: پُوهَنتون (پشتو)
* دانشکده: فاکولتَه، پُوهَنحٌی (پشتو)
* دانشجو: محصل، پُوهَنپال (پشتو)
* استادیار (درجهٔ سوم، دوم و یکم): پُوهیالی، پُوهَنیار، پُوهَنمَل (پشتو)
* دانشیار (درجهٔ دوم و یکم): پوهندوی، پوهنوال (پشتو)
* استاد، استاد: پوهاند، پروفیسور
* دانشسرا: دارالمعلمین، معهد
* دیپلم: دیپلوم
* مهندس: اَنجینَر
* :، دکتور
* کلاس: صنف
* دانشکده افسری: حربی‌پُوهَنتون (پشتو)
* کارآموزی: استاژ

منبع

## جستارهای وابسته
* فهرست واژه‌های متفاوت در فارسی تاجیکستان و ایران

## منابع
بخشی از واژه‌ها از: شالچی، امیر: فرهنگ گویشی خراسان بزرگ، تهران، نشر مرکز ۱۳۷۰.
* بی‌بی‌سی فارسی http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2006/06/060629_s-afghan-dari.shtml, http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2005/11/051124_s-bbc-aep10th.shtml, http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2006/05/060511_ws-aep-30th-.shtml, http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2006/05/060503_ws-aep-29th.shtml و صفحات مشابه.
* طنز افغانی.

* احمدزیار، مجاور، پشتو سیندکی، نویزونه، پیشاور: ۱۳۷۸/۲۰۰۰.

## پیوند به بیرون
* داستانی به لهجه گفتاری فارسی کابلی
* مجازات برای بکارگیری واژه‌های فارسی

رده:فهرست‌های مربوط به زبان‌ها
رده:زبان‌های افغانستان
رده:فهرست‌های واژگان فارسی