ریچارد برتون

**ریچارد والتر برتون** (؛ ۱۰ نوامبر ۱۹۲۵ – ۵ اوت ۱۹۸۴) بازیگر اهل ولز بود. او به‌خاطر صدای باریتونِ خوش‌آهنگ و دلنشینش شناخته می‌شد و در دههٔ ۱۹۵۰ خود را به‌عنوان یک بازیگر قدرتمند شکسپیری تثبیت کرد و در سال ۱۹۶۴ اجرای ماندگاری از نقش هملت ارائه داد. کنت تاینن او را «جانشین طبیعی الیویه» نامید؛ اما ناتوانیِ ادراک‌شدهٔ برتون در برآورده‌کردن این انتظارات، باعث نارضایتی برخی منتقدان و همکارانش شد؛ همچنین مصرف سنگین الکل به شهرت او به‌عنوان هنرمندی بزرگ که استعدادش را هدر داده بود دامن زد. با این حال، او به‌طور گسترده به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین بازیگران نسل خود شناخته می‌شود.

برتون هفت بار نامزد دریافت جایزهٔ اسکار شد، اما هرگز آن را نبرد. او برای بازی در فیلم‌های *[[دختر عموی من ریچل (فیلم)|دختر عموی من ریچل]]* (۱۹۵۲)، *[[ردا (فیلم)|ردا]]* (۱۹۵۳)، *[[بکت (فیلم ۱۹۶۴)|بکت]]* (۱۹۶۴)، *[[جاسوسی که از سردسیر آمد]]* (۱۹۶۵)، *[[چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟ (فیلم)|چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟]]* (۱۹۶۶)، *[[یک‌هزار روز از آن]]* (۱۹۶۹) و *[[ستوران (فیلم)|ستوران]]* (۱۹۷۷) نامزد این جایزه شد. او جوایز متعددی از جمله جایزهٔ بفتا، جایزهٔ گلدن گلوب و جایزهٔ گرمی دریافت کرد. همچنین برای ایفای نقش شاه آرتور در موزیکال *کملوت* اثر لرنر و لووه (۱۹۶۰)، برندهٔ جایزهٔ تونی بهترین بازیگر مرد در یک موزیکال شد.

در اواسط دههٔ ۱۹۶۰، برتون به یکی از ستارگان اصلی گیشه تبدیل شد. تا اواخر همان دهه، او یکی از پردرآمدترین بازیگران جهان بود و دستمزدهایی برابر با یک میلیون دلار یا بیشتر، به‌علاوهٔ سهمی از فروش ناخالص فیلم‌ها دریافت می‌کرد. در ذهن عموم، نام برتون پیوندی تنگاتنگ با همسر دومش، الیزابت تیلور، داشت. رابطهٔ پرتنش این زوج که دو بار با یکدیگر ازدواج کردند و دو بار از هم طلاق گرفتند، به‌ندرت از صدر اخبار کنار می‌رفت.

## ابتدای زندگی
ریچارد والتر جنکینز جونیور در ۱۰ نوامبر ۱۹۲۵ در خانه‌ای به شمارهٔ ۲ خیابان دن-ای-بونت در پونتریدهیفن، گلامورگن، ولز، متولد شد. او دوازدهمین فرزند از سیزده فرزند خانواده‌ای ولزی‌زبان بود که از ریچارد والتر جنکینز سینیور (۵ مارس ۱۸۷۶ – ۲۵ مارس ۱۹۵۷) و ادیث مود جنکینز (نام خانوادگی پیش از ازدواج: توماس؛ ۲۸ ژانویه ۱۸۸۳ – ۳۱ اکتبر ۱۹۲۷) به دنیا آمد. جنکینز سینیور که در خانواده «دَدی نی» نامیده می‌شد، معدنچی زغال‌سنگ بود و مادرش به‌عنوان پیشخدمت بار در میخانه‌ای به نام «ماینرز آرمز» در همان روستا کار می‌کرد؛ جایی که با همسر آینده‌اش آشنا شد. آن‌ها بدون رضایت والدین ادیث، در ۲۴ دسامبر ۱۹۰۰ در ادارهٔ ثبت نیث ازدواج کردند.

به گفتهٔ زندگی‌نامه‌نویس ملوین براگ، ریچارد نقل کرده است که «دَدی نی» مردی بود که روزی دوازده پاینت الکل می‌نوشید و گاهی هفته‌ها به می‌گساری و قمار می‌پرداخت و «خیلی شبیه من به نظر می‌رسید». جنکینز سینیور در یک انفجار معدنی به‌شدت دچار سوختگی شد و پدرش، توماس، نیز پس از یک حادثهٔ معدنی ناچار به استفاده از ویلچر بود.

او مادرش را «زنی بسیار قوی» و «روحی مذهبی با موهایی روشن و چهره‌ای زیبا» به یاد می‌آورد. ریچارد هنوز دو ساله نشده بود که مادرش در ۳۱ اکتبر، شش روز پس از تولد گراهام، سیزدهمین فرزند خانواده، درگذشت. مرگ ادیث بر اثر عفونت‌های پس از زایمان رخ داد؛ ریچارد معتقد بود که این مرگ به‌دلیل «بی‌توجهی به بهداشت» اتفاق افتاده است. با این حال، به گفتهٔ زندگی‌نامه‌نویس مایکل مان، ادیث «به‌شدت به نظافت اهمیت می‌داد»، اما تماس مداوم او با گردوغبار معادن زغال‌سنگ موجب مرگش شد.

پس از مرگ ادیث، خواهر بزرگ‌تر ریچارد، سیسیلیا، که او با محبت «سیس» خطابش می‌کرد، به‌همراه همسرش الفد جیمز — که او نیز معدنچی بود — سرپرستی او را تا هفده‌سالگی بر عهده گرفتند. ریچارد با سیس، الفد و دو دخترشان، ماریان و ریانون، در خانه‌ای ردیفی با سه اتاق‌خواب در شمارهٔ ۷۳ خیابان کارادوک، تایباخ، از مناطق حومه‌ای پورت تالبوت، زندگی می‌کرد؛ جایی که براگ آن را «شهری خشنِ فولادخیز، انگلیسی‌زبان، آکنده از رنج و آلودگی» توصیف کرده است.

## زندگی شخصی
### ازدواج‌ها و روابط
برتون از سال ۱۹۴۹ تا ۱۹۶۳ با سیبل ویلیامز ازدواج کرده بود و از این ازدواج دو دختر به نام‌های کیت (متولد ۱۹۵۷) و جسیکا برتون (متولد ۱۹۵۹) داشت. برتون در دوران این ازدواج رابطه‌ای طولانی‌مدت با بازیگر، کلیر بلوم، داشت. او به زندگی‌نامه‌نویس خود، مایکل مان، گفته بود: «پیش از الیزابت فقط دو زن را واقعاً دوست داشتم؛ یکی سیبل بود و دیگری کلر بلوم.»

ازدواج‌های برتون با الیزابت تیلور از ۱۵ مارس ۱۹۶۴ تا ۲۶ ژوئن ۱۹۷۴ و بار دوم از ۱۰ اکتبر ۱۹۷۵ تا ۲۹ ژوئیه ۱۹۷۶ ادامه داشت. مراسم نخستین ازدواج آن‌ها در هتل ریتز-کارلتون مونترآل برگزار شد. تیلور دربارهٔ این ازدواج گفته بود: «آن‌قدر خوشحالم که باورش نمی‌کنید. این ازدواج برای همیشه دوام خواهد داشت.» دومین مراسم ازدواج آن‌ها ۱۶ ماه پس از طلاقشان، در پارک ملی چوبه در بوتسوانا انجام شد. الیزابت تیلور و ادی فیشر دختری را از آلمان به فرزندی پذیرفته بودند به نام ماریا مک‌کیون (متولد ۱۹۶۱) که پس از ازدواج تیلور و برتون، توسط برتون دوباره به فرزندی پذیرفته شد. برتون همچنین دختر تیلور و تهیه‌کننده مایک تاد، الیزابت فرانسس «لیزا» تاد (متولد ۱۹۵۷)، را که پیش‌تر توسط فیشر به فرزندی گرفته شده بود، مجدداً به فرزندی پذیرفت.

رابطه‌ای که برتون و تیلور در فیلم *[[چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟ (فیلم)|چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟]]* به تصویر کشیدند، اغلب با ازدواج واقعی آن‌ها مقایسه می‌شد. برتون با نظر رایج دربارهٔ زیبایی افسانه‌ای تیلور موافق نبود و می‌گفت: «این‌که او را زیباترین زن جهان بنامند، کاملاً بی‌معناست. چشم‌های فوق‌العاده‌ای دارد، اما چانه دوتایی و سینه‌ای بیش‌ازحد بزرگ دارد و پاهایش هم نسبتاً کوتاه است.»

در اوت ۱۹۷۶، یک ماه پس از دومین طلاقش از تیلور، برتون با مدل، سوزی میلر، همسر پیشین قهرمان فرمول یک، جیمز هانت، ازدواج کرد؛ این ازدواج در سال ۱۹۸۲ به طلاق انجامید. از ۱۹۸۳ تا زمان مرگش در ۱۹۸۴، او با سالی هی، دستیار تولید مستقل، ازدواج کرده بود.

در سال ۱۹۷۴، در فاصلهٔ میان طلاق و ازدواج مجددش با تیلور، برتون برای مدتی کوتاه نامزد پرنسس الیزابت یوگسلاوی بود.

در سال ۱۹۵۷، برتون از سه فیلم شاهزادهٔ بازیگران، باران‌های رانچیپور و اسکندر کبیر در مجموع ۸۲٬۰۰۰ پوند درآمد داشت، اما به‌دلیل مالیات‌های سنگین دولت محافظه‌کار وقت، تنها توانست ۶٬۰۰۰ پوند برای هزینه‌های شخصی خود نگه دارد. در نتیجه، با وکیلش، آرون فروش، مشورت کرد که به او پیشنهاد داد به سوئیس نقل مکان کند، جایی که مالیات‌ها کمتر بود. برتون این پیشنهاد را پذیرفت و در ژانویهٔ ۱۹۵۷ به همراه سیبل به سلینی، سوئیس، نقل مکان کرد و ویلایی در آن‌جا خرید. او در واکنش به انتقادهای دولت بریتانیا گفت: «من معتقدم همه باید مالیات بدهند—به‌جز بازیگران.» برتون تا پایان عمر در همان‌جا زندگی کرد.

در سال ۱۹۶۸، برادر بزرگ‌ترش، ایفور، پس از یک دوره نوشیدن طولانی با برتون در سلینی، زمین‌خورد و گردنش شکست. این آسیب او را از گردن به پایین فلج کرد. برادر کوچک‌ترشان، گراهام جنکینز، گمان می‌کرد که احساس گناه ناشی از این حادثه باعث شد برتون، به‌ویژه پس از مرگ ایفور در سال ۱۹۷۲، مصرف الکل را به‌شدت افزایش دهد.

برتون در مصاحبه‌ای در فوریهٔ ۱۹۷۵ با دوستش دیوید لوین گفت که «تجربه‌ای» از همجنس‌گرایی داشته است. او همچنین پیشنهاد کرد که شاید همهٔ بازیگران در نهان همجنس‌گرا باشند و «این را با نوشیدن پنهان می‌کنیم». در سال ۲۰۰۰، زندگی‌نامهٔ الیزابت تیلور نوشتهٔ الیس آمبرن ادعا کرد که برتون با لارنس اولیویه رابطه داشته و تلاش کرده ادی فیشر را اغوا کند؛ ادعاهایی که به‌شدت از سوی برادر کوچک‌تر برتون، گراهام جنکینز، رد شد.

برتون بازیگر و نمایشنامه‌نویس، املین ویلیامز، را تحسین می‌کرد و از او الهام می‌گرفت. او پسر ویلیامز، بروک ویلیامز، را به‌عنوان دستیار و مشاور شخصی خود استخدام کرد و وی در برخی از فیلم‌هایی که برتون در آن‌ها بازی می‌کرد، نقش‌های کوچکی داشت.

### دیدگاه‌های شخصی
از نظر سیاسی، برتون در تمام عمر یک سوسیالیست بود، هرچند هرگز به اندازهٔ دوست نزدیکش استنلی بیکر در سیاست فعال نشد. او سناتور دموکرات رابرت اف. کندی را تحسین می‌کرد و یک‌بار با او وارد رقابتی برای نقل سونات شد.

در سال ۱۹۷۲، برتون نقش لئون تروتسکی را در فیلم *[[ترور تروتسکی]]* ایفا کرد. سال بعد، با توجه به تحسینش از رهبر یوگسلاوی، پذیرفت نقش یوسیپ بروز تیتو را در یک فیلم زندگینامه‌ای بازی کند. او هنگام فیلم‌برداری در یوگسلاوی، علناً اعلام کرد که کمونیست است و گفت هیچ تناقضی میان دریافت دستمزدهای کلان سینمایی و داشتن دیدگاه‌های چپ‌گرایانه نمی‌بیند، زیرا «برخلاف سرمایه‌داران، من دیگران را استثمار نمی‌کنم».

در نوامبر ۱۹۷۴، برتون به‌طور دائمی از همکاری با بی‌بی‌سی محروم شد، زیرا دو مقالهٔ روزنامه‌ای نوشته بود که در آن‌ها سلامت روانی وینستون چرچیل و دیگر رهبران دوران جنگ جهانی دوم را زیر سؤال برده بود. برتون گفت که از آن‌ها «به‌شدت» متنفر است، به‌دلیل وعدهٔ ادعایی‌شان برای نابودی همهٔ مردم ژاپن. انتشار این مقالات هم‌زمان با صدمین سالگرد تولد چرچیل بود و پس از آن صورت گرفت که برتون نقش او را با نگاهی مثبت در فیلم *گامی با سرنوشت* ایفا کرده بود.

در مورد باورهای دینی، برتون یک خداناباور بود و می‌گفت: «دوست داشتم بتوانم به نوعی خدا ایمان داشته باشم، اما واقعاً نمی‌توانم.»

### مشکلات سلامتی
برتون سیگاریِ سنگینی بود. او در مصاحبه‌ای در دسامبر ۱۹۷۷ با سر لودویک کندی گفت که روزانه ۶۰ تا ۱۰۰ نخ سیگار می‌کشد. به گفتهٔ برادر کوچک‌ترش در کتاب ریچارد برتون: برادرم (۱۹۸۸)، او دست‌کم روزی ۱۰۰ نخ سیگار مصرف می‌کرد. پس از مرگ پدرش بر اثر خون‌ریزی مغزی در مارس ۱۹۵۷، برتون از شرکت در مراسم خاکسپاری او خودداری کرد. او همچنین در بیشتر دوران بزرگسالی خود الکلی بود. به گفتهٔ زندگی‌نامه‌نویس رابرت سلرز، «در اوج نوشیدن‌هایش در اواسط دههٔ ۱۹۷۰، روزانه سه تا چهار بطری مشروبات الکلی سنگین می‌نوشید.»

پس از آن‌که در جریان فیلم‌برداری *[[خشن‌ها (فیلم ۱۹۷۴)|خشن‌ها]]* (۱۹۷۴) تقریباً خود را تا مرز مرگ با الکل رساند، برتون در مرکز درمانی سنت جان در سانتامونیکای کالیفرنیا ترک الکل کرد. گفته می‌شود او هنگام ساخت فیلم مست بوده و بسیاری از صحنه‌هایش به دلیل ناتوانی در ایستادن، در حالت نشسته یا درازکش فیلم‌برداری شد. در برخی صحنه‌ها، کلماتش را نامفهوم ادا می‌کند یا بریده‌بریده سخن می‌گوید. برتون بعدها گفت که اصلاً ساخت این فیلم را به یاد نمی‌آورد. هم‌بازی او، او.جی. سیمپسون، گفت: «بعضی وقت‌ها اصلاً نمی‌توانست حرکت کند.»

بر اساس یادداشت‌های روزانه‌اش، برتون برای ترک الکل از داروی آنتابوس استفاده می‌کرد و مصرف افراطی الکل را عامل ویرانی ازدواجش با تیلور می‌دانست. او دربارهٔ آن دوره گفت: «پنج سال تمام حسابی مست بودم. هم‌ردیف جان باریمور و رابرت نیوتن بودم. ارواحشان بالای سرم پرسه می‌زدند.» او افزود که برای رهایی از «بی‌روحی و تهی‌بودنِ کسل‌کننده و مرده‌ای که پس از پایین آمدن از صحنه به سراغ آدم می‌آید» به الکل پناه می‌برد. زندگی‌نامهٔ ملوین براگ در سال ۱۹۸۸ شرح مفصلی از مشکلات متعدد سلامتی برتون در طول زندگی‌اش ارائه می‌دهد. در جوانی، برتون به‌خاطر قدرت بدنی و آمادگی ورزشی استثنایی‌اش شناخته می‌شد.

تا ۴۱سالگی، سلامت او به‌قدری افت کرده بود که به گفتهٔ خودش بازوانی لاغر و ضعیف داشت. او از بورسیت (احتمالاً تشدیدشده بر اثر درمان نادرست)، التهاب مفصل، درماتیت، سیروز کبدی و بیماری کلیوی رنج می‌برد و در میانهٔ دههٔ چهل زندگی‌اش دچار لنگش آشکاری شد. به گفتهٔ براگ، به دلیل امتناع برتون از درمان الکلیسم، مشخص‌کردن این‌که چه میزان از این مشکلات ناشی از مصرف الکل بوده دشوار است. در سال ۱۹۷۴، برتون شش هفته را در یک درمانگاه گذراند تا از دوره‌ای بهبود یابد که طی آن روزانه سه بطری ودکا می‌نوشید. مشکلات سلامتی تا پایان عمر گریبان‌گیر او باقی ماند.

### افول سلامت و مرگ
برتون در ۵ اوت ۱۹۸۴، در سن ۵۸ سالگی، بر اثر خونریزی درون‌جمجمه‌ای در خانه‌اش در سلینی سوئیس درگذشت. هرچند مرگ او ناگهانی بود، اما سلامت او چندین سال رو به افول گذاشته و از درد شدید و مداوم گردن رنج می‌برد. از مارس ۱۹۷۰ به او هشدار داده شده بود که کبدش بزرگ شده است و در آوریل ۱۹۸۱ به سیروز کبدی و بیماری کلیوی مبتلا تشخیص داده شد.

او در گورستان قدیمی سلینی («ویو سیمتیه») به خاک سپرده شد و نسخه‌ای از اشعار دیلن توماس همراهش دفن گردید.

برتون دارایی‌ای به ارزش ۴٫۵۸ میلیون دلار آمریکا (معادل ۱۳٬۸۶۱٬۷۶۲ دلار در سال ۲۰۲۴) از خود بر جای گذاشت. بخش عمدهٔ اموال او شامل املاک، سرمایه‌گذاری‌ها در سه کشور و آثار هنری بود. بیشتر این دارایی به همسرش به ارث رسید.

## جوایز و نامزدی‌ها
او هفت بار نامزد جایزه اسکار شد که البته هیچ‌گاه آن را کسب نکرد

برتون ستاره‌ای در پیاده‌رو شهرت هالیوود کسب کرد و همچنین عضو American Theatre Hall of Fame بود.

## تئاتر

## فیلمشناسی

* *[[آخرین روزهای دولوین]] (۱۹۴۹)
* *حالا بارباس (فیلم ۱۹۴۹)
* *[[زن بدون نام (فیلم)|زنی بدون نام]] (۱۹۵۰)
* * آبشار (فیلم ۱۹۵۰)
* *[[سبز رشد می‌کند (فیلم)|سبز رشد می‌کند]] (۱۹۵۱)
* *دختر عموی من ریچل* (۱۹۵۲)
* *موش‌های صحرا (۱۹۵۳)
* *[[ردا (فیلم)|ردا]]* (۱۹۵۳)
* *کودکان پنجشنبه (فیلم ۱۹۵۴-راوی)
* *شاهزاده بازیگری (۱۹۵۵)
* *[[باران‌های رانچیپور]]* (۱۹۵۵)
* *[[اسکندر کبیر (فیلم ۱۹۵۶)|اسکندر کبیر]]* (۱۹۵۶)
* *[[پیروزی تلخ]]* (۱۹۵۷)
* *[[همسر دریایی]]* (۱۹۵۷)
* *[[با خشم به گذشته بنگر]] (۱۹۵۹)
* *رؤیای نیمه شب تابستان* (۱۹۵۹) (راوی)
* *قصر یخی (۱۹۶۰)
* *[[بوته تمشک (فیلم ۱۹۶۰)|بوته تمشک]]* (۱۹۶۰)
* *[[دیلن تامس (فیلم)|دیلن تامس]]* (۱۹۶۲) (short subject) (راوی)
* *[[طولانی‌ترین روز (فیلم)|طولانی‌ترین روز]]* (۱۹۶۲)
* *[[کلئوپاترا (فیلم ۱۹۶۳)|کلئوپاترا]]* (۱۹۶۳ همراه با الیزابت تیلور)
* *[[آدم‌های خیلی مهم]]* (۱۹۶۳)
* *[[زولو (فیلم ۱۹۶۴)|زولو]]* (۱۹۶۴) (راوی)
* *[[بکت (فیلم ۱۹۶۴)|بکت]]* (۱۹۶۴)
* *[[شب ایگوانا (فیلم)|شب ایگوانا]]* (۱۹۶۴)
* *[[هملت (فیلم ۱۹۶۴)|هملت]]* (۱۹۶۴)
* *[[تازه چه خبر پوسی‌کت؟]]* (۱۹۶۵) (تک‌جلوه)
* *[[مرغ دریایی (فیلم ۱۹۶۵)|مرغ دریایی]]* (۱۹۶۵)
* بیگ‌سور (۱۹۶۵) (کوتاه مستند) (راوی)
* *[[جاسوسی که از سردسیر آمد]]* (۱۹۶۵)
* *[[چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟ (فیلم)|چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟]]* (۱۹۶۶)
* *[[رام کردن زن سرکش (فیلم ۱۹۶۷)|رام کردن زن سرکش]]* (۱۹۶۷) (همچنین تهیه‌کننده)
* *[[دکتر فاستوس (فیلم ۱۹۶۷)|دکتر فاستوس]]* (۱۹۶۷) (همچنین تهیه‌کننده و کارگردان)
* *[[کمدین‌ها (فیلم ۱۹۶۷)|کمدین‌ها]]* (۱۹۶۷)
* *[[کمدین‌ها در آفریقا]]* (۱۹۶۷) (کوتاه مستند) (در نقش خودش)
* *[[بوم!]]* (۱۹۶۸)
* *[[قلعه عقاب‌ها]]* (۱۹۶۸)
* *[[آب‌نبات (فیلم ۱۹۶۸)|آب‌نبات]]* (۱۹۶۸)
* *[[پلکان (فیلم)|پلکان]]* (۱۹۶۹)
* *[[یک هزار روز از آن]]* (۱۹۶۹)
* *[[حمله به رومل]]* (۱۹۷۱)
* *[[شرور (فیلم ۱۹۷۱)|شرور]]* (۱۹۷۱)
* *[[زیر درخت شیر (فیلم ۱۹۷۲)|زیر درخت شیر]]* (۱۹۷۲)
* *[[ترور تروتسکی]]* (۱۹۷۲)
* *[[ریش آبی (فیلم ۱۹۷۲)|ریش آبی]]* (۱۹۷۲)
* *[[همرسمیت بیرون است]]* (۱۹۷۲)
* *[[قتل‌عام در روم]]* (۱۹۷۳)
* *[[نبرد سوتسسکا (فیلم)|نبرد سوتسیکا]] (۱۹۷۳)
* *سفر* (۱۹۷۴)
* * خشن‌ها* (۱۹۷۴)
* *برخورد کوتاه* (۱۹۷۴)
* *جن‌گیر ۲: مرتد* (۱۹۷۷)
* *ستوران* (۱۹۷۷)
* *آمرزش* (۱۹۷۸)
* *غازهای وحشی (۱۹۷۸)
* *[[تماس مدوسا (فیلم)|تماس شیطانی]]* (۱۹۷۸)
* *[[عبور از مرز جهنم]] (۱۹۷۹)
* *دایره دو (۱۹۸۱)
* *[[لاواسپل]]* (۱۹۸۱)
* *[[آلیس در سرزمین عجایب (فیلم ۱۹۸۳)|آلیس در سرزمین عجایب]]* (۱۹۸۳)
* *[[واگنر (فیلم)|واگنر]]* (۱۹۸۳)
* *[[هزار و نهصد و هشتاد و چهار (فیلم)|هزار و نهصد و هشتاد و چهار]]* (۱۹۸۴)

## تلویزیون

## رادیو

## منابع

* Richard Burton by Michael Munn, JR Books Ltd, 2008
* The Highly Civilized Man: Richard Burton and the Victorian World by Dane Kennedy, Harvard University Press, 2005

## پیوند به بیرون

*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 


رده:اهالی نیث پورت تالبوت
رده:بازیگران قراردادی فاکس قرن بیستم
رده:بازیگران مرد تئاتر اهل ولز
رده:بازیگران مرد سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:بازیگران مرد سده ۲۰ (میلادی) اهل ولز
رده:بازیگران مرد فیلم اهل ولز
رده:بازیگران مرد نمایش‌نامه‌های شکسپیر اهل ولز
رده:بازیگران ولزی‌زبان
رده:برندگان بریتانیایی جایزه بفتا بهترین بازیگر نقش اول مرد
رده:برندگان جایزه تونی
رده:برندگان جایزه دیوید دی دوناتلو
رده:برندگان جایزه گرمی
رده:برندگان جایزه گلدن گلوب بهترین بازیگر مرد فیلم درام
رده:بی‌خدایان اهل ولز
رده:بی‌خدایان سده ۲۰ (میلادی)
رده:دارندگان عنوان رتبه امپراتوری بریتانیا
رده:دانش‌آموختگان کالج اکستر، آکسفورد
رده:درگذشتگان ۱۹۸۴ (میلادی)
رده:دور از وطن‌های اهل بریتانیا در سوئیس
رده:زادگان ۱۹۲۵ (میلادی)
رده:سوسیالیست‌های اهل ولز
رده:کارکنان نیروی هوایی سلطنتی در جنگ جهانی دوم
رده:کمونیست‌های اهل ولز
رده:مرگ‌های ناشی از الکل در سوئیس