فرانسیس فوکویاما

**یوشی‌هیرو فرانسیس فوکویاما** ، (زاده ۲۷ اکتبر ۱۹۵۲) فیلسوف آمریکایی، متخصص اقتصاد سیاسی، رئیس گروه توسعهٔ اقتصادی بین‌المللی مدرسه مطالعات پیشرفته بین‌المللی پال ایچ. نیتس دانشگاه جانز هاپکینز است.

شهرت فوکویاما به‌خاطر کتاب پایان تاریخ و آخرین انسان (۱۹۹۲) اوست. وی در این کتاب استدلال می‌کند که گسترش لیبرال‌دموکراسی و سرمایه‌داری بازار آزاد جهان غرب و شیوهٔ زندگی آن در جهان ممکن است نشانهٔ پایان فرگشت اجتماعی-فرهنگی بشر و تقلای سیاسی باشد و حکومت نهایی بشری شود؛ نظریه‌ای که با انتقاداتی هم روبه‌رو شد. او در کتاب بعدی‌اش، *اعتماد: فضائل اجتماعی و خلق سعادت * (۱۹۹۵)، موضع قبلی‌اش را چنین اصلاح و تصدیق کرد که فرهنگ را نمی‌توان به‌روشنی از اقتصاد جدا کرد. فوکویاما هم چنین با اوج‌گیری جنبش نومحافظه‌کاری، که او خود از آن فاصله گرفته، مرتبط دانسته می‌شود.

## زندگی
بندانگشتی|فرانسیس فوکویاما
فرانسیس فوکویاما، ۲۷ اکتبر ۱۹۵۲ در هایدپارک شیکاگو زاده شد. پدرش، «یوشیو فوکویاما» (Yoshio Fukuyama)، آمریکایی ژاپنی‌تبار نسل دوم بود که دکترای جامعه‌شناسی از دانشگاه شیکاگو داشت و کشیش کلیسای پروتستان (Congregational church) بود. مادرش، «توشیکو کاواتا فوکویاما» (Toshiko Kawata Fukuyama)، که در کیوتو (Kyoto) ژاپن متولد شده‌بود، دختر «شیرو کاواتا» (Shiro Kawata)، بنیان‌گذار دپارتمان (دپارتمان) اقتصاد دانشگاه کیوتو و نخستین رئیس دانشگاه شهر اوساکا (Osaka City University) بود.

فوکویاما، کودکی‌اش را در نیویورک گذراند. ۱۹۶۷ میلادی، با خانواده، به شیکاگو کوچ کرد و در آنجا دبیرستان را به پایان رساند. در رشتهٔ هنر از دانشگاه کرنل (Cornell University) لیسانس گرفت. در رشتهٔ فلسفه سیاسی ادامه تحصیل داد و از دانشگاه هاروارد (Harvard University) دکترا گرفت. او در دورهٔ دانشجویی در دانشگاه کرنل، به انجمن دانشجویی تلوراید (Telluride Association) پیوست.

فوکویاما، اکنون استاد و رئیس گروه توسعهٔ اقتصادی بین‌المللی دانشگاه جانز هاپکینز در واشینگتن دی‌سی است.

## دیدگاه‌ها
### پایان تاریخ
تئوری پایان تاریخ فرانسیس فوکویاما، ۱۹۸۹ مطرح شده و ۱۹۹۲ در کتاب پایان تاریخ و آخرین انسان *(The End of History and the Last Man)* که از سوی عباس عربی و زهره عربی به فارسی برگردانده‌شده، شرح داده شده است.

بر اساس این نظریه، امروزه نظام لیبرال دموکراسی، به‌ویژه پس‌از فروپاشی اتحاد شوروی، جریان غالب شده است که همهٔ جوامع باید در برابر آن تسلیم شوند. آخرین تلاش‌ها و مبارزات ایدئولوژی‌ها، سرانجام در قالب ایدئولوژی لیبرال دمکراسی سر برآورده؛ بنابراین نظام سیاسی بهتری که بتواند جایگزین این نظام شود، عملاً وجود ندارد.

### موضع‌گیری علیه نومحافظه‌کاری
فوکویاما، پیش‌تر، از نظریه‌پردازان نومحافظه‌کار به‌شمار می‌رفت؛ امّا در سال ۲۰۰۳ با اشغال عراق مخالفت کرد. در انتخابات ۲۰۰۴ علیه بوش رأی داد و ۲۰۰۶، با انتشار مقاله‌ای بلند در نیویورک‌تایمز، با مقایسهٔ نومحافظه‌کاری با لنینیسم، پایان عصر نومحافظه‌کاری را اعلام کرد. او همچنین مطلبی دربارهٔ بازداشت نظامیان انگلیسی از سوی ایران در صفحهٔ «هر چه می‌خواهد دل تنگت بگو» در سایت گاردین نوشت.

## فوکویاما و شورای نگهبان
احمد جنتی در خطبه‌های نماز جمعه سال ۹۴ از فوکویاما یاد کرد و مدّعی شد: «فوکویاما پژوهش‌گر و تاریخ‌نگار ژاپنی‌الاصل و طبقه (تبعه) آمریکا معتقد است که شورای نگهبان به عنوان مظهر قوام و دوام ولایت فقیه باید حذف شود و با یک رفراندوم از بین برود و تا وقتی که شورای نگهبان وجود دارد، نظارت اسلامی بر قوانین از بین نمی‌رود. این‌ها چنین عقایدی را دنبال می‌کنند و ما باید مراقب باشیم.»

فوکویاما در مقاله‌ای که در ۲۷ ژوئیه ۲۰۰۹ با عنوان «ایران، اسلام و حاکمیت قانون» در وال‌استریت ژورنال منتشر کرده بود، حتّی یک بار هم از «نظارت استصوابی» شورای نگهبان سخن به میان نیاورده بود و فقط با ادبیات متفاوتی، به بسته بودن چرخهٔ دموکراسی در ایران اشاره داشت.

او در ادامهٔ مقاله‌اش، با بیان اینکه ایرانی‌ها حق تعیین سرنوشت‌شان را ندارند، ساختار سیاسی جمهوری اسلامی را متشکل از یک باند نظامی-روحانی می‌داند که با در اختیار داشتن قدرت کامل، احتمالاً ایران را به سمت درگیری با دیگر کشورهای منطقه خواهد کشاند. با این حال، او در مقاله‌اش نه‌تنها به «نظارت استصوابی» شورای نگهبان حمله نکرده بود، بلکه اساساً در هیچ جای نوشته‌اش به چنین نظارتی هم اشاره‌ای نداشت.

## فوکویاما و دو بال شیعه
بندانگشتی|مصاحبهٔ فرانسیس فوکویاما با بی‌بی‌سی
طبق ادّعا و شایعه‌ای که اوّلین بار در رسانه‌های داخلی ایران مطرح شد، فوکویاما در سال ۱۹۸۶ میلادی در کنفرانسی که در اورشلیم برگزار شده بود، به مباحث مرتبط با شیعه پرداخته و چنین اظهار کرده بود:

این سخنان فوکویاما بارها مورد استناد سخنرانان و مقامات ایرانی قرار گرفت؛ با این حال، فرانسیس فوکویاما در گفت‌وگویی تلویزیونی با «بی‌بی‌سی» در سوم اسفندماه ۱۳۸۹ در یکی از برنامه‌های «به عبارت دیگر» که به گفت‌وگو با شخصیت‌های مطرح اختصاص دارد، همهٔ آنچه را که به او نسبت داده شده بود، دروغ خواند و اظهار کرد که هیچگاه در کنفرانس اورشلیم نبوده و چنین سخنانی به زبان نیاورده است.

## پیش‌بینی فوکویاما از آیندهٔ ایران
«نشست جهانی حکومت» (World Government Summit) که هر ساله در ماه فوریه به میزبانی دولت امارات متحده عربی و در دبی برگزار می‌شود، در سال ۲۰۱۸، شاهد حضور ۱۴۰ سخنران و بیش از ۴ هزار شرکت‌کننده از سراسر جهان بود. «فرانسیس فوکویاما» نظریه‌پرداز ژاپنی-آمریکایی و استاد علوم سیاسی دانشگاه استنفورد که برای نظریهٔ خود دربارهٔ «پایان تاریخ» مشهور است، از جمله سخنرانان این نشست سه روزه بود.

بخشی از سخنان فوکویاما به رخدادها و اعتراضات اخیر ایران اشاره داشت و وی در این‌باره اظهار کرد: «در ایران، یک انقلاب اجتماعی زیر پوست جامعه در حال گسترش است. یک جمعیت جوان و تحصیل‌کرده وجود دارد، خصوصاً در بین زنان، که با ساختار قدرت محافظه‌کار و روستایی که بر کشور حاکم است، سر سازگاری ندارد. **ایران به سمت نوعی انفجار درونی در حرکت است** و من مطمئن نیستم نتیجه‌اش چه می‌شود، ولی وضعیت ایران وضعیت باثباتی نیست.»

فوکویاما اعتراضات اخیر در ایران را تا حدی ناشی از عوامل آب‌وهوایی همچون خشکسالی و کمبود آب دانست که اغلب خشونت به بار آورده و با دیگر عوامل بحران‌زا تداخل پیدا کرده است. او دربارهٔ این موضوع اظهار داشت: «بسیاری از ناآرامی‌های اخیر ایران ریشه‌های محیط‌زیستی داشت. منابع آب زیرزمینی بیش از حد استفاده شده که خشکسالی ایجاد کرده است. بسیاری از خشونت‌ها در جهان به خاطر تغییرات آب‌وهوایی است.»

## مقاله برای آزادی فرهاد میثمی
۵ دسامبر ۲۰۱۸ (چهارشنبه، چهاردهم آذر ۱۳۹۷)، فوکویاما، *[[عباس میلانی]]*، لَری دایموند و مایکل مک‌فاول در مقاله‌ای در *[[واشینگتن‌پست]]* خواستار آن شدند که «شهروندان نگران، فعّالان و سازمان‌های حقوق بشر و دولت‌های دموکرات جهان» از رهبران ایران بخواهند که «*[[فرهاد میثمی]]* بی‌درنگ آزاد و از مراقبت‌های پزشکی مستقل بهره‌مند شود.»

## آثار
* پایان تاریخ و آخرین انسان
* ریشه‌های نظم سیاسی
* نظم سیاسی و زوال سیاسی
* هویت؛ مطالبهٔ کرامت و سیاست ناخشنودی
* لیبرالیسم و ناراضیانش
* آیندهٔ فراانسانیِ ما
* دولت‌سازی: حکمرانی و نظم جهانی در قرن ۲۱
* اعتماد: فضایل اجتماعی و خلق سعادت

## جستارهای وابسته
* انستیتوی انترپرایز آمریکا

## پانویس

## منابع
* ترجمه فارسی مقالهٔ «زنان و تکامل سیاست جهانی» و نقدهای فمینیست‌ها و انسان‌شناسان به وی
* ترجمه فارسی مقالهٔ وی دربارهٔ پایان تاریخ و سیاست‌های آمریکا:
* «تاریخ در پایان تاریخ»

## پیوند به بیرون

* مقالات فوکویاما در گاردین

رده:استادان دانشگاه استنفورد
رده:استادان دانشگاه جانز هاپکینز
رده:استادان دانشگاه جرج میسون
رده:استادان دانشگاه ژاپنی‌تبار اهل ایالات متحده آمریکا
رده:افراد آمریکایی ژاپنی‌تبار
رده:افراد رند کورپوریشن
رده:افراد زنده
رده:اقتصاددانان اهل ایالات متحده آمریکا
رده:اقتصاددانان سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:اقتصاددانان سده ۲۱ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:اهالی شیکاگو
رده:پژوهشگران روابط بین‌الملل
رده:تاریخ‌نگاران سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:تاریخ‌نگاران سده ۲۱ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:فرگشت جامعه‌شناسانه فرهنگی
رده:جامعه‌شناسان اهل ایالات متحده آمریکا
رده:جستارنویسان اهل ایالات متحده آمریکا
رده:جستارنویسان مرد اهل ایالات متحده آمریکا
رده:دانشمندان علوم اجتماعی سده ۲۱ (میلادی)
رده:دانشمندان علوم سیاسی اهل ایالات متحده آمریکا
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه کرنل
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه هاروارد
رده:دانش‌آموختگان مدرسه تحصیلات تکمیلی هنر و علوم هاروارد
رده:دریافت‌کنندگان جایزه یوهان اسکایت در علوم سیاسی
رده:زادگان ۱۹۵۲ (میلادی)
رده:عکاسان اهل ایالات متحده آمریکا
رده:فیلسوفان اجتماعی
رده:فیلسوفان اقتصاد
رده:فیلسوفان تاریخ
رده:فیلسوفان جنگ
رده:فیلسوفان سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:فیلسوفان سده ۲۱ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:فیلسوفان سیاسی اهل ایالات متحده آمریکا
رده:فیلسوفان علوم اجتماعی
رده:فیلسوفان فرهنگ
رده:فیلسوفان فناوری
رده:فیلسوفان معاصر
رده:منتقدان اجتماعی
رده:منتقدان پسانوگرایی
رده:منتقدان فرهنگی اهل ایالات متحده آمریکا
رده:منتقدان نومحافظه‌کاری
رده:نظریه‌پردازان تمدن غرب
رده:نومحافظه‌کاران ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان اهل شیکاگو
رده:نویسندگان درباره جهانی‌شدن
رده:نویسندگان ژاپنی‌تبار اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان سده ۲۱ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان سیاسی اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان غیرداستانی سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان غیرداستانی سده ۲۱ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان فناوری اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان مرد اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان مرد سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان مرد سده ۲۰ (میلادی)
رده:نویسندگان مرد سده ۲۱ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان مرد غیرداستانی اهل ایالات متحده آمریکا
رده:وبلاگ‌نویسان اهل ایالات متحده آمریکا
رده:وبلاگ‌نویسان مرد اهل ایالات متحده آمریکا