open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
برج و باروی قدیمی (دامغان)

**برج و باروی قدیمی (دامغان)** مربوط به دوره قاجار است و در دامغان، محدوده قدیمی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۷۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

شهرستان دامغان با قدمت هفت هزار ساله، دارای ۲ هزار اثر تاریخی و فرهنگی است که از این تعداد ۴۰۰ اثر شناسایی و تاکنون ۱۳۱ اثر ثبت ملی شدند. دیوار باروی دامغان یکی از بزرگترین بنا‌های خشتی ایران است که در استان سمنان واقع شده است. از آنجائی که دامغان شهری ست بسیار قدیمی و در مسیر جاده ابریشم قرار داشته و، چون از لحاظ سوق الجیشی بسیار مهم بوده و همیشه مورد تهاجم بیگانگان در زمان‌های مختلف قرار گرفته، حصاری به دور این شهر کشیده اند. هدف از ساخت این دیوار در گذشته حفاظت از ساکنان شهر بود و این سازه خشتی باشکوه، حصاری برای جلوگیری از تهاجم بیگانگان بوده است. طول و ارتفاع این دیوار خود نشانگر عظمت و جایگاه مهم شهر دامغان در گذشته‌های دور بوده است شهری با این دیواره و همچنین پنج دروازه ورودی نشانگر آن است که در گذشته شاهراه ارتباطی مهم به شمار می‌آمده است. باروی دامغان، ۱۶ هزار متر طول، ۱۰۶ برج و چهار دروازه داشته است که به مرور زمان به علت فرسایش و نزولات آسمانی فقط هشت هزار متر آن باقی مانده است. برج و باروی تاریخی شهر دامغان در تاریخ ۱۹ آذر ماه سال ۱۳۷۵ با شماره ۱۷۹۹ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. از باروی تاریخی دامغان به عنوان بزرگترین بنای خشتی ایران بعد از ارگ بم نام برده می‌شود.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان دامغان
رده:برج‌های تاریخی شهرستان دامغان
تپه قلعه کهنه کند

**تپه قلعه کهنه کند** مربوط به دوره اشکانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در بجنورد، ۵ کیلومتری غرب شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان بجنورد
رده:آثار دوره اشکانیان در شهرستان بجنورد
رده:تپه‌های باستانی شهرستان بجنورد
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان بجنورد
گنبد کوچک مهرآباد

**گنبد کوچک مهرآباد** مربوط به دوره ایلخانی است و در سه کیلومتری جنوب نیشابور (روبروی روستای شهمیر)، کنار جاده کاشمر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان نیشابور
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* گنبد آجری مهرآباد

## منابع

رده:آثار دوره ایلخانیان در شهرستان نیشابور
رده:گنبدهای تاریخی شهرستان نیشابور
رباط قلی

**رباط قِلّی** مربوط به دوره تیموریان - دوره صفوی است و در شهرستان جاجرم، بخش جلگه سنخواست، بین روستاهای قلی و گازان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

رباط قلی در مسیر تاریخی جاده ابریشم قرار داشته و یکی از کاروانسراهای مورد استفاده زائران حرم رضوی برای استراحت بین راهی بوده‌است.

ناصرالدین شاه قاجار در دومین سفر خود به شهر مشهد، در این کاروانسرا اقامت داشته‌است.

## ثبت در فهرست میراث جهانی
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای رباط قلی به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

* 

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان جاجرم
رده:رباط‌های تاریخی شهرستان جاجرم
رده:کاروانسراهای ایرانی ثبت‌شده در میراث جهانی
رده:کاروانسراهای استان خراسان شمالی
رده:کاروانسراها در ایران
آرامگاه سلطان سلیمان

**بقعه سلطان سلیمان** مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان زاوه، بخش جلگه زاوه، روستای سلطان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان زاوه
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی شهرستان زاوه
آب‌انبار و بازار نو

**آب‌انبار و بازار نو** مربوط به دوره قاجار است و در نیشابور، خیابان امام خمینی، بازار نیشابور واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این آب‌انبار، «بزرگ‌ترین آب‌انبار ایران» نامیده شده است..

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان نیشابور
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آب‌انبارهای تاریخی شهرستان نیشابور
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان نیشابور
رده:بازارهای تاریخی شهرستان نیشابور
سردابه یام

**سردابه یام** مربوط به اواخرقرن ۷ ه.ق است و در شهرستان خوشاب، بخش مشکان، روستای یام واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان خوشاب
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی شهرستان خوشاب
آرامگاه عبدالرحمان گهواره‌گر

**آرامگاه عبدالرحمان گهواره‌گر**بنای فعلی مربوط به سدهٔ ۹ و ۱۰ ه‍.ق است و آنچه در این بنا مشخص است بازسازی و گسترش بنا در چندین دوره زمانی مختلف است و می توان آن را به سه بخش مرکزی که قدمت آن به پیش از اسلام بر میگردد و بنای گنبدی که دوره تیموریان ساخته شده و دالان ها و سکوی غربی و شرقی تقسیم نمود ، قرار گرفتن این بنا بر روی تپه ایی منفرد و منحصر به فرد به شکلی که از چهار جهت مشرف بر راه های مواصلاتی باستانی داشته باشد خود مدعایی بر قدمت پیش از اسلام این بنا دارد ، این بنا در بخش گلمکان، شهرستان گلبهار، روستای نوزاد واقع شده‌است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان گلبهار
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان چناران
امامزاده امینه خاتون

**امامزاده آمینه خاتون** مربوط به دوره تیموریان است و در قزوین، خیابان حمدالله مستوفی ملک آباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۷۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان قزوین
آرامگاه شیخ احمد غزالی

**آرامگاه شیخ احمد غزالی** مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در قزوین، خیابان شهید انصاری، کوچه امامزاده اسمعیل واقع شده‌است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۷۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان قزوین
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان قزوین
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان قزوین
خانه سید کاظم اعرابی

**خانه سید کاظم اعرابی** مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان ولی عصر، کوچه سلطان سنجر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

اصفهان خیابان ولیعصر کوچه شماره ۱۸

هر ساله در دهه آخر ماه صفر از ساعت ۱۶ مراسم روضه خوانی با شکوهی که دارای حدود ۴ قرن سابقه می‌باشد برقرار است

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان اصفهان
رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان اصفهان
خانه حکیم‌ملاصدرا

**خانه حکیم‌ ملاصدرای شیرازی**، بنایی تاریخی است که در شهرستان کهک، شهرکهک واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:کهک
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان کهک
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
رده:جاذبه‌های گردشگری استان قم
مسجد جامع بافق و مدرسه علمیه

**مسجد جامع بافق و مدرسه علمیه** مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان قدیمی بافق، خیابان مسجد جامع واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
*فهرست آثار ملی استان یزد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان بافق
رده:مدرسه‌های تاریخی شهرستان بافق
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان بافق
آب‌انبار رستم گیو

**آب‌انبار رستم گیو** مربوط به دوره قاجار است و در یزد، حاشیه بلوار بسیج واقع شده و این اثر در تاریخ  با شماره ثبت ۱۸۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. با توجه به قرار گرفتن آن در حاشیه بلوار بسیح، این بنا تبدیل به جاذبه توریستی زیبایی شده‌است.

## معماری
این آب‌انبار بر روی دشت صاف طبقات خاک رس قرار گرفته‌است. طراحی گنبد این آب‌انبار به شکل شلغمی بوده و با طرح سرو با استفاده از آجر فرش شده‌است. در کنار آن چهار بادگیر چهار طرفه بلند قرار گرفته‌است. این آب‌انبار دارای خزینهٔ بزرگ استوانه‌ای شکلی است که گنجایش نگهداری حدوداً ۲۳۰۰ متر مکعب آب را داراست. قطر دهانه این استوانه ۱۴ متر و عمق آن ۱۵ متر می‌باشد.

نوع آجر بکار رفته در ساخت این بنا، آجر فرشی معروف به آب‌انباری است؛ و از ملات ساروج برای ساختن آن استفاده شده‌است. تاق نما و سردر ورودی نیز منقوش کاری و کادربندی شده‌است.

## ساخت
زمان ساخت این آب‌انبار، اوایل سالهای جنگ جهانی دوم سال ۱۳۲۰ می‌باشد. عملیات ساخت آن، ۲ سال طول انجامیده است. تمام هزینه ساخت آن توسط رستم گیو که نماینده وقت زرتشتیان در مجلس شورای ملی بود انجام شد. معمار این بنای تاریخی استاد حاج محمد ابراهیم خرمشاهی است و نظارت بر ساخت آن را ارباب جمشید امانت بر عهده داشته‌است.

از دیگر ویژگی‌ها، این است که دارای دو دهانه است که دو محله زرتشتیان و مسلمانان که با فاصله ۲ کیلومتر دور از هم قرار داشتند، می‌توانستند از آن استفاده کنند.

## وضعیت کنونی
با توجه به خشکیده شدن قناتها، این آب‌انبار نیز فاقد آب است و آب خانه‌ها از آب لوله کشی شهری تأمین می‌شود.

## جستارهای وابسته
* آب‌انبار
* آثار ملی ایران
*فهرست آثار ملی استان یزد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## پانویس

## پیون به بیرون
* تارنمای صدا و سیمای مرکز یزد
* دانشنامه تاریخ معماری ایرانشهر

رده:آب‌انبارهای تاریخی شهرستان یزد
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان یزد
رده:تم‌های تاریخی شهرستان یزد
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در یزد
مسجد فرط

**مسجد فرط** مربوط به سده‌های میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در یزد، محله دارالشفاء، نزدیک دروازه مهریجرد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان یزد
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان یزد
خانه آقازاده (ابرکوه)

**خانه آقازاده و بادگیر آن**، مربوط به دوره قاجار است و در ابرکوه، محله دروازه، میدان ابرقو واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
از سال ۱۳۹۳، اسکناس‌های ۲۰هزار ریالی با طرحی از نمای این خانه تاریخی در ایران منتشر شده‌است.

## مشخصات
این خانه متعلق به سید حسین ابرقویی است از ثروتمندان ابرکوه بوده‌است که ۸۲۰ مترمربع مساحت آن است.

### اتاق‌ها
اتاق جنوبی خانه به صورت صلیبی و شکم دریده ساخته شده‌است و دارای حیاط مرکزی با حوض سنگی بزرگی است که در وسط حیاط قرار دارد. خانه در سه جبهه ساخته شده‌است تا ساکنان آن بر اساس شرایط آب و هوایی فصل‌های مختلف سال در بخش‌های مختلف آن ساکن شوند.

### بادگیر
بادگیر این خانه یکی از بادگیرهای اصیل و زیبای ابرکوه محسوب می‌گردد که ۱۸ متر ارتفاع دارد و مساحت آن ۱۸ مترمربع است و در دهانه بادگیر ۱۹ دریچه تنظیم هوا وجود دارد که با بادگیر دوم هماهنگی و ارتباط دارد. این بادگیر می‌تواند تنظیمات هوا را حتی در زمانی که هیچ بادی نمی‌وزد، انجام دهد. این بادگیر، برخلاف اکثر بادگیرها، دو طبقه است.

### کلاه فرنگی
کلاه‌فرنگی آن به صورت مقرنس‌کاری شده‌است و به نحوی طراحی شده‌است که نور آسان‌تر وارد خانه شود و فضای خانه روشن‌تر جلوه کند.

## نگارخانه

پرونده:خانه آقازاده ابرکوه (1).JPG|خانه آقازاده ابرکوه
پرونده:خانه آقازاده ابرکوه (2).JPG|خانه آقازاده ابرکوه
پرونده:خانه آقازاده ابرکوه (4).JPG|خانه آقازاده ابرکوه
پرونده:خانه آقازاده ابرکوه (5).JPG|خانه آقازاده ابرکوه
پرونده:خانه آقازاده ابرکوه (6).JPG|خانه آقازاده ابرکوه
پرونده:خانه آقازاده ابرکوه (7).JPG|خانه آقازاده ابرکوه
پرونده:خانه آقازاده ابرکوه (8).JPG|خانه آقازاده ابرکوه
پرونده:خانه آقازاده ابرکوه (9).JPG|خانه آقازاده ابرکوه
پرونده:نمای زیرین بادگیر.JPG|نمای زیرین بادگیر
پرونده:نمای درونی دریچه یک بادگیر.JPG|نمای درونی یکی از دریچه ها
پرونده:Aghazadeh Mansion - Stained Glass 3.jpg|پنجره مزین به شیشه نقشینه در خانه آقازاده
پرونده:Aghazadeh Mansion - Interior - Chamber.jpg|نمای داخلی اتاق‌های طبقه اول
پرونده:Aghazadeh Mansion - Interior - Second-Floor Main Chamber.jpg|نمای داخلی اتاق‌های طبقه دوم
پرونده:Aghazadeh Mansion - Exterior - Windows of the second-floor chambers 2.jpg|نمای بیرونی اتاق‌های مشرف به ایوان
پرونده:Aghazadeh Mansion - View over the courtyard 4.jpg|منظره حیاط از اتاق‌های طبقه دوم
پرونده:Aghazadeh Mansion - Exterior.jpg|نمای بیرونی بخش اصلی خانه آقا زاده
پرونده:Aghazadeh Mansion - Exterior - Side Rooms.jpg|اتاق‌های جانبی
پرونده:بادگیر خانه آقازاده.jpg|دو بادگیر خانه آقازاده
پرونده:Wiki Loves Monuments 2020 Iran Khane Aghazade (3).jpg|خانه آقازاده
پرونده:Wiki Loves Monuments 2020 Iran Khane Aghazade (2).jpg|خانه آقازاده
پرونده:Wiki Loves Monuments 2020 Iran Khane Aghazade (1).jpg|خانه آقازاده


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
*فهرست آثار ملی استان یزد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## پانویس

## منابع
* 

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان ابرکوه
رده:بادگیرهای تاریخی شهرستان ابرکوه
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان ابرکوه
رده:عمارت‌های تاریخی ایران بر پایه شهرستان
رده:معماری دوره قاجاریان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان یزد
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های ثبت‌شده در فهرست میراث ملی ایران
خانه لاری‌ها

**خانه لاریها و بادگیر آن** مربوط به دوره قاجار است و در یزد، خیابان امام خمینی، محله فهادان، مجاورعمارت کلاه فرنگی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

خانه لاریها شامل شش باب خانه با فضاهای کاملاً معماری ویژه خانه‌های کویری می‌باشد. این خانه در سال ۱۲۸۶ قمری ساخته شده مالک آن حاج محمدابراهیم لاری بوده‌است. سابقاً به عنوان خانقاه نعمت‌اللهی از آن استفاده می‌شد. مساحت آن حدود ۱۷۰۰متر و زیر بنائی معادل ۱۲۰۰متر مربع را داراست. درها، پنجره‌ها، ارسی‌ها و اتاقهای آئینه کاری و نقاشی شده آن یکی از نمونه‌های زیبا و عالی خانه‌های اعیانی قرن سیزدهم است. این مجموعه همجوار بناهای تاریخی چون مدرسه ضیائیه یا زندان اسکندر، بقعه سید گلسرخ و برج و باروی یزد است که جمعاً شش هزار متر مربع وسعت دارد.
خانه لاریها به شماره ثبتی ۱۸۳۷ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌است.

## نگارخانه


پرونده:بادگیر خانه لاریها.JPG|تالار و بادگیر خانه لاری‌ها
پرونده:خانه لاری ها.JPG|ورودی خانه لاری‌ها
پرونده:Yazd Lariha2.jpg|قسمتی از سقف اتاق آیینه در خانه لاری‌ها
پرونده:Wiki Loves Monuments 2020 Iran khane lariha.jpg|خانه لاری ها



## جستارهای وابسته
* خانه لاری‌ها (سهل بن علی)
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان یزد
رده:بادگیرهای تاریخی شهرستان یزد
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان یزد
خانه فکری

**خانه فکری** (عمارت فکری، بنای فکری) یکی از آثار تاریخی بندرلنگه در استان هرمزگان واقع در جنوب ایران است.

این بنای تاریخی که یکی از ارزنده‌‌ترین خانه‌های بندرلنگه است، بیش از ۱۰۰سال قدمت دارد و مربوط به دوران قاجاریه است و در ابتدای شهر در محله پاکرتی‌ واقع شده  و در تاریخ  با شماره ۱۸۳۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

در حال حاضر خانه فکری زیرنظر شهرداری بندرلنگه اداره می‌شود و پس از مرمت سال ۱۳۹۶ با استقبال اهالی شهر و گردشگران روبرو شده است.

## تاریخچه
این بنا در اواخر دوران قاجاریه توسط یکی از تجار مشهور بندرلنگه به‌نام **عبدالواحد فکری** ساخته شد است.

روزگاری خانه فکری، به عنوان مرکز تجارت و بازرگانی در بندرلنگه شهرت داشت به همین علت در ساخت این بنا دو بخش اندرونی و بیرونی برای اسکان خانواده فکری و پذیرایی از مهمانان و تجار در نظر گرفته شد.

ساختمان عمدتاً از دو قسمت اصلی تشکیل شده است که مابین آنها حیاط بوده و این دو قسمت با حجره‌هایی پشت سرهم در کناره‌های حیاط، به یکدیگر مربوط می‌شوند. در قسمت جنوبی ساختمان نیز حیاطی دیگر قرار دارد که درب اصلی ورودی ساختمان پشت این درب است.
بندانگشتی|250x250پیکسل|نمای ورودی ساختمان بنای فکری
این بنای تاریخی در حال حاضر تبدیل به دفتر میراث فرهنگی بندرلنگه شده است.

## معماری
خانه فکری با بادگیرهای بلند و زیبا و ویژگی‌های معماری چشمگیری که دارد یکی از الگوهای اصیل معماری جنوب ایران است.

این بنا ۳۴۰۰مترمربع مساحت و ۱۲۰۰مترمربع زیربنا دارد  و دارای دو حیاط اندرونی و بیرونی، ۵ بادگیر، ۲ زیرزمین، ۲۵ اتاق، ۱۰سرویس بهداشتی و دو سرسرا است.

سنگ، ساروج و گچ مصالح به‌کار رفته در ساخت خانه فکری است. سقف این بنا از تیرهای چوبی از جنس چندل آفریقایی، حصیرهای بافته شده از برگ درخت خرما و حصیرهایی از نی بافته شده با پوشش کاه‌گل است.

قرار گرفتن خانه فکری در ارتفاع پنج متری از سطح زمین، وجود راهروها و بادگیرها با معماری ویژه، از دلایل تهویه و خنکی هوای داخل این خانه است.

## مرمت
در سال ۱۳۹۶ پس از آسیب دیدن بخشی از سقف خانه‌ فکری بر اثر بارندگی، اداره‌کل میراث فرهنگی هرمزگان با مرمت اضطراری این بنا، سقف و بخش‌هایی که دچار آسیب بیشتری شده بودند را مرمت کرد.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

 

*
رده:شهرستان بندر لنگه
ساختمان کوشک

**ساختمان کوشک** مربوط به اواخر دوره قاجار - دوره معاصر است و در تهران، میدان فردوسی ـ خیابان فردوسی ـ خیابان کوشک واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

ساختمان کوشک محل استقرار مرکز مطالعات منطقه‌ای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس در آسیای غربی و مرکزی (وابسته به یونسکو) است.

## نگارخانه

پرونده:Sakhtemane kooshk 2.jpg|
پرونده:Sakhtemane kooshk 3.jpg|
پرونده:Sakhtemane kooshk 4.jpg|
پرونده:Sakhtemane kooshk 5.jpg|
پرونده:Sakhtemane kooshk 6.jpg|
پرونده:Sakhtemane kooshk 7.jpg|
پرونده:Sakhtemane kooshk 8.jpg|
پرونده:Sakhtemane kooshk 9.jpg|


## جستارهای وابسته
* میراث فرهنگی و معنوی بشر
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان تهران
رده:ساختمان‌های تاریخی شهرستان تهران
رده:کوشک‌های تاریخی شهرستان تهران
خانه صولت

**خانه صولت** مربوط به اواسط دوره قاجار است و در ابرکوه، خیابان باهنر محله دروازه میدان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## نگارخانه

File:خانه صولت ابرکوه (3).JPG|خانه صولت
File:خانه صولت ابرکوه (2).JPG|خانه صولت
File:خانه صولت ابرکوه (1).JPG|خانه صولت
File:خانه صولت ابرکوه (4).JPG|خانه صولت


## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان ابرکوه
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان ابرکوه
خانه شهید رجایی

**منزل شهید رجایی** مربوط به دوره معاصر است و در تهران، خیابان آجانلو، کوچه میرزایی واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این مکان هم‌اکنون به ***خانه''' '''موزه شهید رجایی*** تبدیل شده است.

## موزه
در این موزه آثار محمدعلی رجایی، اعم از میز و اتاق کار، وسایل شخصی، محل پذیرایی از میهمانان خارجی و محل زندگی وی به نمایش گذاشته شده است.

## نشانی
خانه موزه شهید رجایی درمیدان بهارستان، خیابان مجاهدین اسلام، نرسیده به چهار راه آبسردار، خیابان شهید آجانلو، کوچه شهید میرزایی، پلاک ۶ قرار دارد.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی

## منابع
۳. مصاحبه با مدیر خانه موزه شهید رجایی (آقای امید یزدانی دینانی)

رده:خانه‌های تاریخی شهرستان تهران
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
رده:منطقه ۱۲ تهران
رده:موزه‌ها در منطقه ۱۲ تهران
رده:موزه‌های تهران
مسجد ملا حسن

**مسجد ملا حسن** مربوط به دوره قاجار است و در خیابان انقلاب، داخل بافت بازار قدیمی خوی واقع شده است. این اثر در ۲۵ اسفند ۱۳۷۵ با شماره ثبت ۱۸۴۹ به‌ عنوان یکی از آثار ملی ایران ثبت شد.

این مسجد در قرن ۱۲ هجری قمری توسط حاجی آقا حسنی، فرزند ملا حسن امام جمعه خوی ساخته شد و به نام ملا حسن شیخ‌الاسلام شهرت یافته است. مدارک نشان می‌دهد ساخت مسجد در سال ۱۲۱۶ هجری قمری صورت گرفته است.

به گزارش بخش ایران‌شناسی ایسنا، مسجد ملا حسن در ضلع جنوبی خیابان انقلاب و تقریباً روبه‌روی مسجد قدیمی سیدالشهدا قرار دارد و قدیمی‌تر از آن مسجد است. ورودی اصلی مسجد بدون حیاط بوده و با یک هشتی به تالار شبستان که به شکل هشت‌ضلعی است و شامل سه فرش‌انداز و دو ردیف ستون سنگی تراشیده می‌شود، ختم می‌گردد.

در ضلع شرقی ورودی مسجد، مناره آجری نسبتاً عریض قرار دارد و بدنه آن شامل اتاق‌های پنجره‌دار است. ورودی دیگر مسجد به بازار قدیمی شهر باز می‌شود. تزئینات آجری گنبدها بسیار زیبا و متنوع است؛ در آجرچینی کاسه گنبد از طرح‌های لوزی، دایره و گل‌های هجده‌پی استفاده شده است. هشتی ورودی نیز دارای طاق‌نماهای رسمی بندکشی شده و گنبد آجری است.

مسجد تا ارتفاع حدود ۸۰ سانتی‌متر با سنگ ساخته شده و باقی با آجر است. ستون‌ها سنگی بوده و چفت و بست آنها محکم انجام شده است. محراب مسجد در داخل طاق‌های آجری قرار دارد و دارای حاشیه کاشی‌کاری جدید است. همچنین، وجود نورگیرها در اطراف دهانه گنبدهای ضلع شمالی شبستان، که هر گنبد دارای سه نورگیر است، از نکات جالب مسجد محسوب می‌شود.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان خوی
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان خوی
خانه ذوالفقاری

**خانه ذوالفقاری** یا **عمارت ذوالفقاری** مربوط به دوره قاجار است و در زنجان، خیابان طالقانی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.بندانگشتی|نمایی از ساختمان در ۱۳۹۱
## پیشینه
این بنا در یکی از محلات قدیمی شهر زنجان موسوم به محله «دالان آلتی» در ضلع شمالی سبزه میدان و مسجد جامع و جنوب دروازه ارگ و محله سبزه میدان قرار دارد. این بنا ساختمان مسکونی و اداری حکمران زنجان بوده و از مجموعه هفت باب عمارت اندرونی و یک باب عمارت بیرونی و بخش‌های مختلفی چون کالسکه خانه و ... تشکیل یافته بود. از این مجموعه در حال حاضر فقط عمارت بیرونی باقی‌مانده که به نام عمارت محمود خان ذوالفقاری» معروف است و با وجود این که متعلق به کلیه فرزندان اسعدالدوله ذوالفقاری بود. این عمارت توسط سردار اسعدالدوله ذوالفقاری (پدر محمود ذوالفقاری) دراواخر حکومت قاجار تجدید بنا گردیده و پس از وی محمودخان و سایر برادران در آن اقامت داشته‌ و از آن به عنوان دفتر کار و عمارت بیرونی جهت پذیرایی از میهمانان و عموم استفاده شده‌است. در گذشته این بخش از شهر زنجان محله اعیان‌نشین بوده و مجموعه بناهایی در سبک و الگویی همسان همچون خانه وزیری، خانه خدیوی، عمارت دارایی و… در این محل ساخته شده بود. بعد از انقلاب، عمارت ذوالفقاری مدت‌ها دراختیار یکی از نهادهای انقلابی بود و تا ثبت این بنا در فهرست آثار ملی کشور به دلیل متروک ماندن و عدم مراقبت‌های لازم آسیب فراوانی دید. در جریان توسعه و تعریض خیابان طالقانی دیوار و سردر ورودی بنا به‌طور کامل تخریب گردید. در سال‌های اخیر نیز با اجرای طرح‌های عمران شهری، آسیب زیادی به بنا وارد آمده‌است. از جمله با احداث خیابان زینبیه و عبور آن از داخل حیاط عمارت، قسمتی از عرصهٔ بنا از بین رفت و بخش عمده دیگر به پارک تبدیل شد. در سال ۱۳۷۹ میراث فرهنگی استان زنجان تصمیم به حفاظت و مرمت عمارت ذوالفقاری گرفت و در این راستا بنای مذکور در چندین مرحله مرمت و بازسازی گردید. با انتقال مجموعه آثار بدست آمده از معدن نمک چهر آباد در سال ۱۳۸۶ موزه موقت مومیایی‌ها در این مکان به وجود آمد و در سال ۱۳۸۸ اولین موزه باستان شناسی استان زنجان در عمارت ذوالفقاری افتتاح گردید.

## معماری
عمارت ذوالفقاری در مرکز بافت کهن زنجان واقع شده‌است و به سبک بناهای اواخر دورهٔ قاجار ساخته شده‌است. سبک ساختمانی آن از بناهای گوتیک اروپایی گرفته شده‌است. کل مجموعه با پوشش شیروانی است. در بالای هسته مرکزی بنا، نورگیر زیبایی وجود دارد که به کلاه فرنگی معروف است. این بنا دارای سر در ورودی زیبای بود که تخریب شد

## کاربری
در حال حاضر این عمارت تبدیل به موزهٔ سه تن از مردان نمکی شده‌است. بعد از گشایش این موزه سه جسد از چهار جسد برای بازدید عموم از موزه رختشویخانه زنجان به این مکان منتقل شدند. سر و پای چپ یکی دیگر از این مردان در موزه ملی ایران در تهران قابل بازدید است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* مردان نمکی
* موزه رختشویخانه
* اسعدالدوله ذوالفقاری
* محمود ذوالفقاری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان زنجان
رده:جاذبه‌های گردشگری زنجان
رده:خانه‌های تاریخی زنجان
رده:زنجان
مسجد ریگ

**مسجد ریگ** مربوط به سدهٔ ۸ ه.ق است و در یزد، ضلع جنوبی خیابان قیام ، محله مصلی واقع گردیده است و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مسجد مذكوردرسده‌ هشتم هجری توسط معین الدین اشرف احداث گردید.

دلیل نامگذاری این مسجد این است که مسجد تا سالیان سال در زیر شن مدفون بود و در حوالی سال 1370 این مسجد از زیر شن کشف شد

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان یزد
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان یزد
خانه قدکی

**خانه قدکی** بنایی مربوط به سال‌های پایانی دوران زندیان و سال‌های آغازین دوران قاجار است که در محلهٔ مقصودیه تبریز جای گرفته است. اسناد تاریخی حکایت از این دارد که این خانه ۲۴۰ سال قدمت دارد و از محدود مکان‌های در تبریز است که زلزله‌های تاریخی این شهر را به سلامت گذارنده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۵۰ به همراه خانه‌های بهنام و گنجه‌ای به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. اکنون خانه قدکی به دانشگاه هنر و معماری تبریز تلعق دارد و یکی از دانشکده‌های این دانشگاه به‌شمار می‌رود همچنین بازید عمومی از این خانه بلامانع است.

## جستارهای وابسته
* خانه‌های تاریخی تبریز

## منابع

* خانه‌های قدیمی تبریز، محمد علی کی نژاد و رضا شیرازی، سال ۱۳۸۹، نشر فرهنگستان هنر، شابک: ۹۷۸۹۶۴۲۳۲۰۳۶۳

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان تبریز
قدکی
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در تبریز
رده:عمارت‌های تاریخی شهرستان تبریز
رده:کاخ‌های تاریخی شهرستان تبریز
رده:معماری ایرانی
مسجد جامع شاهرود

**مسجد جامع شاهرود** مربوط به دوره ایلخانی - دوره قاجار است و در شاهرود، شمال محله بیدآباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این مسجد شامل یک شبستان اصلی و دو شبستان شرقی و غربی در مجاور آن است. مساحت مسجد ۴۵۰ متر مربع و شالودهٔ بنا از سنگ لاشه و گنبدها از خشت خام و پلان آن به صورت مستطیل و مشتمل بر ۹ گنبد است. در مجاورت مسجد و در ضلع شرقی آن، آب انبار قرار دارد.
بندانگشتی|360px|راست|مسجد جامع شاهرود

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره ایلخانیان در شهرستان شاهرود
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان شاهرود
رده:آثار ملی ایران
رده:ساختمان‌های مذهبی دارای گنبد
رده:ساختمان‌های مسجد دارای گنبد
رده:مسجدهای ایران
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان شاهرود
رده:مسجدهای جامع
رده:مسجدهای استان سمنان
رده:مسجدهای تشیع در ایران
مسجد نظر بیگ (حضرت علی)

**مسجد نظر بیگ (حضرت علی)** مربوط به دوره زند است و در همدان، بلوار هگمتانه، محله جولان، شرق تپه هگمتانه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۶۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. 

## ساختمان

سقف این مسجد به صورت قوسی‌های متعدد بر روی ۱۰ ستون بنا شده است. این مسجد توسط نظربیگ ساخته شده که همراه دو برادرش اماکن مختلفی در این شهر ساخته‌اند.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره زندیان در شهرستان همدان
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان همدان
امامزاده ازناو

**امامزاده ازناو** یا **امامزاده عین و غین** مربوط به دوره سلجوقیان است و در شهرستان همدان، شهرستان ملایر، روستای ازناو واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره سلجوقیان در شهرستان همدان
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان همدان
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
آب‌انبار اسدآباد

**آب‌انبار اسدآباد** مربوط به دوره صفوی است و در اسدآباد، ضلع شمالی خیابان فرهنگ، نزدیک آرامگاه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آب‌انبارهای تاریخی شهرستان اسدآباد
رده:آثار دوره صفویان در شهرستان اسدآباد
پل شکسته خسروآباد

**پل شکسته خسروآباد** مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان اسدآباد، بخش مرکزی، روستای خسروآباد در مسیربزرگراه کربلا و جاده اسدآباد-کنگاور واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این پل بر روی رودخانه قره چای با چهار طاق بنا شده، جنس بنا آجری و از ملات ساروج استفاده شده‌است.

## جستارهای وابسته
* پل کشکان
* پل گاومیشان
* پل شکسته (خرم‌آباد)

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان اسدآباد
رده:پل‌های تاریخی شهرستان اسدآباد
کاروانسرای تاج‌آباد

**کاروانسرای تاج آباد** مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان بهار، بخش مرکزی، روستای رسول آباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این کاروانسرا توسط زبیده خانم دختر ادیب و صوفی فتحعلی شاه قاجار ساخته شده‌است.

## ثبت در فهرست میراث جهانی
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای تاج‌آباد به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان بهار
رده:سرای‌های تاریخی شهرستان بهار
رده:کاروانسراهای ایرانی ثبت‌شده در میراث جهانی
رده:کاروان‌سراهای تاریخی شهرستان بهار
آرامگاه میررضی‌الدین آرتیمانی

**آرامگاه میر رضی الدین آرتیمانی** از بناهای قرن ۱۴ شمسی، محل دفن میر رضی آرتیمانی از شاعران و عارفان مشهور دوران صفویه است. این آرامگاه در حاشیه شهر تویسرکان، انتهای خیابان شهدا و مجاور باغات جولستان واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخ شهرستان تویسرکان
قلعه نهبندان

**قلعه نهبندان** مربوط به دوره اشکانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در نهبندان، بافت قدیم شهر واقع شده است. این بنا که به نام‌های شاهدژ و شاه دزد نیز نامیده می‌شد، بنایی دفاعی و نظامی است که به پادگان بزرگ شباهت دارد و طبق بررسی‌های انجام شده ظرفیت ۳ هزار نفر را داشته است.
معماری ایرانی قلعه نهبندان منحصر به فرد می‌باشد زیرا سنگ‌های مورد استفاده در این قلعه بدون استفاده از هیچ نوع ساروج یا ملاتی، دیوارهای قلعه را ایجاد کرده‌اند.
این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۹۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## پانویس

## منابع

رده:آثار دوره یان در شهرستان نهبندان
رده:بندهای تاریخی شهرستان نهبندان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان خراسان جنوبی
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های کامل‌شده در سده ۳ (پیش از میلاد)
رده:قلعه‌های تاریخی ایران بر پایه شهرستان
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان نهبندان
رده:معماری ایرانی
رده:آثار ملی ایران
قلعه سورک

**قلعه سورک،** مربوط به اواخر دوره قاجار است و در شهرستان فرخ شهر، روستای سورک واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است ویرایش توسط علیرضایعقوبی سورکی
ویرایش توسط علیرضایعقوبی سورکی

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان شهرکرد
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان شهرکرد
تپه سرآب قره‌دانه

**تپه سرآب قره‌دانه** مربوط به دوره نوسنگی - دوره اشکانیان است و در کرمانشاه، ۶ کیلومتری کوزران واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۹۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## تابوت فلزی
در سال ۱۳۶۸ خورشیدی به صورت اتفاقی یک تابوت مفرغی در محوطۀ سراب قره‌دانۀ کوزران کشف شد. در بررسی‌هایی که در آزمایشگاه میراث فرهنگی بر روی این تابوت صورت گرفت، تاریخ آن مربوط به قرون هفتم و هشتم پیش از میلاد (حدود ۲۷۰۰ سال پیش) اعلام شد. این تابوت مفرغی که از قدیمی‌ترین نمونه‌های تابوت‌های فلزی دنیای باستان محسوب می‌شود،‌ تا دی ماه سال ۱۳۹۹ به ثبت میراث فرهنگی نرسیده‌بود. در ۲۰ دی ۱۳۹۹ مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمانشاه از ثبت این تابوت در فهرست آثار ملی خبر داد.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره اشکانیان در شهرستان کرمانشاه
رده:آثار دوره نوسنگی در شهرستان کرمانشاه
رده:تپه‌های باستانی شهرستان کرمانشاه
آرامگاه سلطان ابراهیم رضا

**آرامگاه سلطان ابراهیم رضا** مربوط به دوره تیموریان تا دوره قاجار است و در شهرستان درمیان، روستای نصرالدین واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان درمیان
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان درمیان
حمام شاه علی

**حمام شاه علی** مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان عبد الرزاق، محله جماله واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۹۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان اصفهان
رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:جاذبه‌های گردشگری استان اصفهان
رده:حمام‌های تاریخی شهرستان اصفهان
رده:حمام‌های عمومی در ایران
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در اصفهان
حسینیه نواب

**حسینیه نواب** بیرجند از آثار مربوط به دوره صفوی است که در شهر بیرجند، مرکز استان خراسان جنوبی واقع شده‌است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این حسینیه در داخل بافت قدیم و در محله چهار درخت، خیابان منتظری قرار دارد،

## تاریخچه
حسینیه و مدرسه نواب بیرجند در زمان شاه عباس صفوی و به فرمان امیرزاده خاتون ملقب به نواب یا بی بی نواب، از زنان خاندان خزیمه علم ساخته شده‌است. تاریخ ۱۰۰۱ ه‍.ق موجود در کتیبه سردر ورودی، سال ساخت آن را نشان می‌دهد و در طول تاریخ پذیرای طبقات گوناگون مردم اعم از رجال سیاسی، نظامی، و کسبه بوده‌است.

## مشخصات
این بنا به صورت دو ایوانی ساخته شده‌است. ایوانهای بکار رفته در ساختمان این بنا را می‌توان یکی از بخش‌های مهم این تکیه معرفی نمود. به‌طوری که، ایوان سمت جنوب‌غربی دارای ویژگی منحصربه‌فرد تزئینات مختلفی چون موتیف‌های مختلف به صورت گچبری، طاق نماهای و طاقچه‌های تزئینی مقرنس می‌باشد. همچنین، ایوان دیگری در سمت شمال شرقی صحن قرار گرفته که در پشت این ایوان اتاق ساده با طاقچه‌های متعدد قرار گرفته که زیبایی خاصی را برای ایوان به ارمغان آورده است.

سردر ورودی، هشتی، صحن، دو ایوان و اتاق‌ها و پنجره‌های متعدد از ویژگی‌های این بنا می‌باشد. مهمترین ویژگی این بنا تزیینات زیبای گچبری آن است که در جای جای آن دیده می‌شود. این تزیینات شامل مقرنس، رسمی‌بندی، کتیبه‌های گچی و گچبری‌های اسلیمی و گل و گیاه است. کتیبه و گچبریهای زیبای سر در این بنا توسط یکی از هنرمندان معروف اصفهان به نام «یار آگاه» انجام شده. در این گچبری‌ها قسمتی از اشعار محتشم کاشانی که خود بزرگترین مرثیه سرای عهد صفوی در دوران شاه طهماسب بوده، در رثای حسین بن علی به صورت برجسته دیده می‌شود.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان بیرجند
رده:حسینیه‌های تاریخی شهرستان بیرجند
حسینیه مجتهد دلجو

بندانگشتی|تصویری از داخل حسینیه مجتهد
*'حسینیه مجتهد 
مربوط به [[دوره قاجار]] است و در [[اردبیل]]، محله قدیمی کوچه طوبی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۸۷ به‌عنوان یکی از [[فهرست آثار ملی ایران|آثار ملی ایران]] به ثبت رسیده است*.''

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان اردبیل
رده:حسینیه‌های تاریخی شهرستان اردبیل

__نمایه__
__بخش‌جدید__
خانه پردلی

**خانه پردلی** مربوط به دوره قاجار و یکی از آثار قدیمی به سبک درونگرا در مناطق گرم و خشک است. این بنا در بیرجند، محله چهاردرخت ـ خیابان شهید منتظری واقع شده. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.خانه پردلی نمایانگر یک منزل سنتی با مصالح آجر، گچ و آهک است.

در این بنا عناصری همچون سردر ورودی، هشتی، دالان، حیاط مرکزی، ایوان ستون‌دار، و اتاقهای اطراف حیاط ساختار معماری بنا را شکل داده‌اند. قسمت اصلی صحن مربوط به ستونهایی است که از زیر سقف پیش ایوان آغاز شده و به کف صحن می‌رسد، این ستونها باربر سقف پیش ایوان محسوب می‌شوند که سه قوس هلالی این ستونها را به هم مرتبط کرده و شکل زیبایی به وجود آورده‌است. روی این قوسهای هلالی دو کتیبه که دارای مضمون - لا حول و لا قوه الا به الله-است قرار گرفته.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان بیرجند
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان بیرجند
مدرسه علمیه آیت‌الله حق‌شناس

**مدرسه فیلسوف الدوله**، که امروزه به نام **مدرسه علمیه [[عبدالکریم حق‌شناس|آیت الله حق‌شناس]]** معروف است، یکی از مدارس علمیه تهران می‌باشد که در دوره قاجار همزمان با تجدید بنای امامزاده سید اسماعیل توسط میرزا کاظم فیلسوف الدوله (پزشک عصر ناصری)، ساخته و وقف شده‌است. این مدرسه در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۹۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## تولیت
تولیت این مدرسه میرهاشم حسینی است و ۱۳۰ طلبه در آن مشغول تحصیل اند.

## نگارخانه

پرونده:Haqshenas scientific school.jpg|سردر مدرسه فیلسوف الدوله
پرونده:مدرسه فیلسوف‌الدوله 1.jpg|نمای بیرونی مدرسه
پرونده:مدرسه فیلسوف‌الدوله 3.jpg|نمای ورودی مدرسه
پرونده:Rooznāme-ye Dowlat-e Elliye-ye Iran (1860-65) 02.jpg|میرزا محمد کاظم خان رشتی بانی مدرسه


## جستارهای وابسته
* کاظم ملک‌الاطباء رشتی
* عبدالکریم حق‌شناس

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان تهران
رده:حوزه علمیه تهران
مسجد جامع هندوالان

**مسجد جامع هندوالان** مربوط به دوره تیموریان است و در استان خراسان جنوبی، شهرستان درمیان، روستای هندوالان واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این مسجد با شکوه‌ترین بنای تاریخی، مذهبی شهرستان در میان است. مهمترین عناصر معماری آن سر در ورودی، صحن، گنبد خانه، شبستان ستون دار و محراب می‌باشد. گنبد خانه مرکزی با استفاده از فیل‌پوشها و با مهارت بر روی فضای چهار ضلعی قرار گرفته است. شبستان ستون‌دار در دو طرف گنبدخانه واقع شده و به وسیله طاق و تویزه به شیوه چهار ترک اجرا شده است.

بنا از نظر تزیینات آجری بسیار متنوع بوده و این تریینات شامل: فیل‌پوشها، گوشواره‌ها، قابهای گچی، رسمی‌بندی محرابها و نحوه آجرچینی گنبدها است. این اثر تاریخی در دوره شاهرخ تیموری در حدود سال ۸۵۰ هـ. ق ساخته شده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:مسجدهای تاریخی شهرستان درمیان
رده:شهرستان درمیان
خانه رضا حسن الحسینی

**خانه رضا حسن الحسینی** مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، محله دردشت، خیابان ابن سینا، کوچه شهید علی عروجی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۹۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان اصفهان
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان اصفهان
رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان اصفهان
خانه صادقی اردبیل

**خانه تاریخی صادقی** مربوط به دوره قاجار است و در اردبیل، محله اوچدکان، کوی سرتیپ آباد، واقع شده و این اثر در تاریخ چهارده اسفند ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۱۴۴۶۵ به‌عنوان یکی آثار ملی ایران در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. بانی بنا، «حاج ابراهیم صادقی» بوده و فرزندش، «حاج یوسف صادقی» در تهیه نقشه و نحوه ساخت بنا نظارت داشته‌است.

## تاریخچه
بر اساس اطلاعات نگاشته شده از سوی نوه حاج ابراهیم صادقی در گوشه یک وقف نامه خانوادگی، ساخت این خانه از سال ۱۲۷۹ هجری قمری آغاز می‌شود و در سال ۱۲۸۳ هجری قمری به پایان می‌رسد.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع
*آجر به آجر با تاریخ/ خانه‌هایی که از تاریخ و فرهنگ اردبیل می‌گویند

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان اردبیل
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان اردبیل
رده:جاذبه‌های گردشگری استان اردبیل
مسجد جامع محبعلی بیگ

**مسجدجامع محبعلی بیگ**، بنایی تاریخی مربوط به دوره افشاریه است که در شهرکیان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۹۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بنای اولیه این مسجد قبل از دوره تیموری پایه‌گذاری شده‌است و در دوره افشاریه در سنه ۱۱۵۱ ه ق مورد بازسازی قرار گرفته‌است و متعاقب آن در سنه ۱۳۱۸ ه ق مورد باز سازی اساسی با مصالح آجر قرار گرفته‌است. این مسجد دارای دو شبستان بهاره و زمستانه است و رواق شرقی آن دارای شبستان ستوندار سنگی بوده و کاربندی‌های سقف و آجر کاری‌های آن از ویژگی‌های معماری این مسجد محسوب می‌شود.

## محب علی بیگ
محب علی بیگ،یکی از سرداران بزرگ نادرشاه افشار بوده است که به دستور نادرشاه ، شهرکیان را به عنوان مرکز حکومت چهارمحال انتخاب نمود و آثار تاریخی زیادی از خود در این منطقه به جای گذاشت که مهمترین آثار او ، مسجدجامع محب علی بیگ بوده است. وظیفه او تامین امنیت، نظم و گرفتن مالیات از مردم منطقه بوده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## نگارخانه

## منابع

رده:کیان
رده:آثار ملی ایران
رده:آثار ملی کیان
رده:آثار تاریخی شهرستان شهرکرد
رده:استان چهارمحال و بختیاری
رده:آثار دوره افشاریان در شهرستان شهرکرد
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان شهرکرد
رده:جاذبه‌های گردشگری استان چهارمحال و بختیاری
کاروانسرای صید رضا

**کاروانسرای صیدرضا** **(سیدرضا)** مربوط به دوره صفوی است و در خرم‌آباد، میدان بزرگ، خیابان حافظ واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان خرم‌آباد
رده:سرای‌های تاریخی شهرستان خرم‌آباد
رده:کاروان‌سراهای تاریخی شهرستان خرم‌آباد
مسجد شیخ علی‌اکبر

### پیشینه
**مسجد شیخ علی اکبر** مربوط به دوره قاجار است 
### آدرس
در شاهرود، خیابان مزار، کوچه مسجد شیخ علی اکبر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۹۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
### بانی مسجد
مسجد شیخ علی اکبر شاهرود به همت مرحوم شیخ علی اکبر مجتهد از روحانیان عالی رتبه شهر بنا شده است. 

این بنا با قدمت 170 ساله از زیباترین و کامل ترین مساجد شاهرود است. مساحت آن حدود 750 مترمربع و زیربنایش 500 مترمربع است که شامل گنبدخانه، شبستان، طلبه خانه و آب انبار است.
قسمت طلبه خانه مسجد شیخ علی اکبر شاهرود که در ضلع غربی آن واقع شده دارای پوشش سقف و آجرکاری های بسیار زیبایی است. آب انبار این بنا که به لحاظ حجم دومین آب انبار شاهرود است با دو راه پله (راه شیر) از یک طرف به خیابان و از سمت دیگر به صحن حیاط مرتبط است.این مسجد دارای پنج محراب در شبستان های اصلی و تابستانه است که در فصول مختلف به تناسب وضعیت هوا از آنها استفاده شده است. این مسجد دارای دو ورودی یکی به سمت خیابان و دیگری به سمت کوچه است. پوشش سقف ورودی سمت کوچه (شرقی) از نوع قوس کلیل است که با فرم حصیری اجرا گردیده است.
## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان شاهرود
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان شاهرود
امامزاده حیات الغیب و گنبد الیاس

**مقبره پیرحیات ملقب به حیات الغیب و گنبد الیاس** مربوط به سدهٔ ۶ ه‍.ق - دوره صفویه است و در شهرستان چگنی، روستای حیات الغیب واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان خرم‌آباد
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان خرم‌آباد
رده:گنبدهای تاریخی شهرستان خرم‌آباد
بازار سر پوش

**بازار سر پوش** مربوط به دوره معاصر است و در زاهدان، تقاطع خیابان امام خمینی (ره) وخ آیت‌الله طالقانی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۹۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بازارهای تاریخی شهرستان زاهدان
امامزاده سلطان ابراهیم

**امامزاده سلطان ابراهیم** خرمی مربوط به دوره تیموریان است و در شهرستان خرم‌بید، خرمی ۲ کیلومتری جنوب غربی خارج از بافت شهری واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۹۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در سال ۱۳۹۱ تلاش‌های زیادی برای تخریب این بنا صورت گرفت اما شخصی به نام جابر حیدری فرد ان را از مرگ حتمی نجات داد. واکنون بنا در حال مرمت است

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان خرم‌بید
3. حیدری فرد. جابر، ۱۳۷۹. انجمن پژوهشگران شمال فارس. توصیف تاریخ شفاهی مبنی بر احتمال خانقاه بودن مجموعه سطلان ابراهیم
محوطه یاسوکند و امامزاده عقیل

محوطه امامزاده عقیل یاسوکند مربوط به دوره سلجوقیان است و در حسن‌آباد یاسوکند، حاشیه جنوبی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۲ مهر ۱۳۷۶ با شمارهٔ ثبت ۱۹۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این امامزاده در شهر حسن‌آباد یاسوکند، از توابع بیجار قرار دارد. بنای امامزاده عقیل یکی از قدیمی‌ترین آثار معماری کردستان در دوره اسلامی است و احتمالاً به دوره سلجوقی تعلق دارد.** **بنای این امامزاده در یک محوطه قدیمی وسیع قرار گرفته و آثار سفالینه‌های آن از دوره سلجوقی و ایلخانی به جای مانده است.

این بنای مربعی شکل و با ابعاد فضای داخلی که آن ۶×۵/۶ متر است،در هر یک از اضلاع بنا، طاق نما و در گوشه‌ها فیلپاهایی به شکل دایره تعبیه شده است. از مشخصات بارز معماری این بنا آجرکاری با طرح‌ها و نوشته‌های مختلف است و عبارت” بسمله” آن خوانده شده است. در داخل ساختمان، تزیینات گچ بری جالب و کتیبه‌هایی به خط کوفی است. کتیبه‌ها حاوی آیات قرآنی و احتمالاً زمان ساخت بنا است. گنبد بنا تخریب شده است. نوع معماری و تزیینات به کار رفته در بنا، تاریخ احداث آن را به دوره سلجوقیان نسبت داده و تداوم استفاده از آن را در زمان ایلخانیان نشان می‌دهد.فرم کاربندی آجرها در این قسمت جالب توجّه است، بر روی تزئینات گچی و قرنیس‌ها می‌توان خطوطی را یافت که اشکال هندسی را نشان می‌دهند. آجرهای به کار رفته در این بنا چهارگوش و کوچک به ابعاد 15×10 سانتی‌متر می‌باشند که ضخامت آنها به 5 و به ارتفاع 75 سانتی‌متر می‌رسد و از کف این قسمت با سنگ تراش قرمز رنگ بدنه دیوارها را پوشانده است. در نعل درگاه ورودی به آستانه، از چوب استفاده شده و در اینجا هم یک پلّه عمودی به داخل مقبره دارد.

ساختمان امامزاده قابل مقایسه با امامزاده ” باکندی” و بقعه «پیر» در تاکستان است و به ویژه، از نظر نمادهای تزیینی با بقعه پیر در تاکستان شباهت بسیار دارد. این بنا را می‌توان در شمار مهم‌ترین بناهای دوره سلجوقی در ایران به حساب آورد** **امامزاده عقیل از فرزندان موسی کاظم است. بر این اساس محمّدعلی کوشا در کتاب سیمای بیجار گروس نسب این امامزاده را با هفت واسطه به امام هفتم منتهی می‌داند که از قرار ذیل است:** **امامزاده عقیل بن عبدالله بن احمد بن محمّد بن ابراهیم بن محمّد یمانی بن عبیدالله بن موسی کاظم** **پدرِ امامزاده عقیل به تصریح ابن طباطبای نسّابه از اعلام قرن پنجم هجری در شهر همدان می‌زیسته و اینک آرامگاه او در این شهر از زیارتگاه‌های مشهور است. او دارای پنج برادر به اسامی، ابواسحاق ابراهیم، ابوالحسین موسی، ابوالحسن علی، ابومحمد قاسم و هاشم است که عموهای امامزاده عقیل‌اند و در نهاوند صاحب گنبد و بارگاه می‌باشند  تحقیق و گردآوری و نویسنده :علی سلیمی
.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره سلجوقیان در شهرستان بیجار
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان بیجار
رده:محوطه‌های تاریخی شهرستان بیجار
تیمچه صرافیان

**تیمچه صرافیان** مربوط به دوره قاجار است و در آباده، بازار کهنه آباد، واقع در بافت قدیم شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۹۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## نگارخانه

پرونده:Timche Sarafian Door from inside.jpg|در ورودی تیمچه صرافیان از نمای داخل
پرونده:Timche Sarafian inside 2.jpg|تیمچه صرافیان
پرونده:Arch of Timcheh Exchange.jpg|طاق تیمچه صرافیان
پرونده:Timche Sarafian inside.jpg|تیمچه صرافیان از نمای ورودی


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان آباده
رده:تیمچه‌های تاریخی آباده
مسجد جامع خواف

**مسجد جامع خواف** مربوط به دوره تیموریان - دوره معاصر است که در سال ۸۰۰ قمری ساخته شده و در خواف، خیابان خواجه یار، کوچه مسجد جامع واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان خواف
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:مسجدهای تاریخی شهرستان خواف
مسجد جامع سنگان خواف

**مسجد جامع سنگان خواف** مربوط به دوره خوارزمشاهی است و در شهرستان خواف، شهر سنگان، کوچه معروف به کوچه آب واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## مسجد جامع سنگان
بندانگشتی|تابلوی ورودی مسجد جامع سنگان
**مسجد جامع سنگان خواف** مربوط به دوره خوارزمشاهی است و در شهرستان خواف، شهر سنگان، کوچه معروف به کوچه آب واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۰ مهر ۱۳۷۶ با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

مسجد جامع سنگان شامل حیاط ورودی: دو ایوان شرقی و غربی با پوشش سنتی محلی، ایوان ورودی و کفش کن و گنبد خانه است.

اجزاء گنبد و کتیبه با تمام ظرافت انجام شده و عناصر تزئینی متعددی در زمینه کتیبه وجود دارد که شباهت بسیاری به بعضی از گچ بری‌های ساسانی دارد و در ترکیب کلی به صورت غیر متارن به کاررفته است.

به نظر می‌رسد که این گنبد با حجم گنبد خانه کوچکتر شباهت بسیار زیادی به گنبد بقعه مجموعه بناهای سنگ بست دارد و بعد از گنبد اخیر ساخته شده و معماری به شیوه خراسانی است، مربوط به اواخر عهد سلجوقیان است که بعداً بعلت زلزله و ریزش‌های جوی، به مرور زمان برخی از قسمت‌های آن تخریب شده‌است. زیبایی بنا در آنجا ست که به شکل ذوذنقه بنیان گرفته‌است.

به مرور زمان لایه‌های کاهگل مخصوص محلی (مقدار زیادی سنگ‌های خرد شده ریز و درشت در کاهگل محلی به صورت مخلوط به کار می‌رود ) بار بسیار زیادی روی گنبد به وجود آورده‌است که باعث رانده شدن قوس دبه بند تمام فیلگوش (فیلپوش )ها به داخل شده و در راس این قوس‌ها ضمن جلو آمدن ترک به وجود آمده‌است.پایان

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان خواف
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:مسجدهای تاریخی شهرستان خواف
امامزاده حسین (تفرش)

**امامزاده شاهزاده حسین (به گویش محلی شازده حسین)** مربوط به سدهٔ ۹ و۱۰ ه.ق است و در شهرستان تفرش، بخش فراهان،روستای نظام آباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۹۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان تفرش
کتیبه و غار تنگ براق

**کتیبه و غار تنگ براق** مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان اقلید، کیلومتری جنوب شرقی سده واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

**کتیبه شاپور یکم در تنگ براق** در سال ۱۳۳۵ کتیبه‌ای دو زبانی به زبان پهلوی و زبان پارتی در تنگ براق، دهکدهٔ کوچکی در نزدیکی دژکرد در ۱۲۳ کیلومتری غرب آباده و در حدود صد کیلومتری شمال غربی حاجی‌آباد، کشف گردید. این کتیبه آسیب فراوان دیده است و موضوع آن همانند کتیبه شاپور یکم در حاجی‌آباد است که در آن در ابتدا شاپور یکم نام و عنوان خود و پدر و جدش را ذکر می‌کند و سپس مضمون کتیبه می‌آید که دربارهٔ تیراندازی وی است. کتیبه با جمله‌ای دعایی پایان می‌گیرد. با این تفاوت که این کتیبه خلاصه‌تر است.

## آسیب
خبرگزاری کار ایران (ایلنا)، در پنجم مرداد ۱۳۹۳ گزارش داد که "چپاولگران به بهانه یافتن گنج، قسمت پایین یکی از این سنگ نبشته‌ها را منفجر کرده‌اند که خوشبختانه آسیبی به آن وارد نشد ". در ضمن این خبرگزاری ضمن انتشار عکسهای متعدد، اعلام نمود که اطراف این اثر، تبدیل به زباله‌دان شده است.

## جستارهای وابسته
* سنگ‌نوشته‌های ساسانی
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان اقلید
رده:غارهای تاریخی شهرستان اقلید
رده:کتیبه‌های تاریخی شهرستان اقلید
رده:سنگ‌نوشته‌های ساسانیان