آبنوس (چوب)

بندانگشتی|یک نوع آبنوس ناهموار
**آبنوس**  نوعی سخت‌چوب تیره‌رنگ یا سیاه و مقاوم با چگالی نسبتاً بالا است که معمولاً به چندگونه مختلف در سرده خرمالو گفته می‌شود. چگالی آبنوس به اندازه‌ای است که در آب فرومی‌رود. چوب آبنوس دارای بافت ریز و ظریفی است و در هنگام جلا بسیار هموار و صاف می‌شود که این مسئله آن را به یک چوب زینتی ارزشمند تبدیل کرده است.

واژه آبنوس از ریشه مصری *«هبن»*، است که از طریق زبان یونانی باستان *«هبنس»* به زبان‌های دیگر وارد شده است.

## گونه
*[[آبنوس (گیاه)|آبنوس]]* درختی استوایی است که در آفریقا، و نیز در ماداگاسکار، هند، ژاپن، جزایر فیلیپین، آمریکای شمالی و جنوبی می‌روید و سیاه‌ترین آبنوس، یعنی گونهٔ مرغوب آن، از سیلان و جزایر هند شرقی به دست می‌آید. انواع آبنوس گاه تا ارتفاع ۱۵ متر نیز رشد می‌کند. پوست این درخت خاکستری تیره، مغز آن معمولاً سیاه‌رنگ و قسمت خارجی چوب، سفید، خاکستری یا میخکی روشن است. گونه‌های مختلف آبنوس شامل آبنوس بومی مناطق جنوبی هند و سری‌لانکا، آبنوس آفریقایی متعلق به مناطق بومی غربی آفریقا، و آبنوس ماکاسار بومی مناطق اندونزی که به چوب‌های چند رنگ و انبوه درختانش شهرت دارد.

## کاربرد
از چوب *[[آبنوس (گیاه)|آبنوس]]* برای ساخت مبلمان، عصا، پیپ و قطعات لوازم موسیقی استفاده میشود. امروزه از چوب ابنوس یه عنوان تزیین آکواریوم و تراریوم نیز استفاده می‌شود.

[left|thumb|200px|برچسبی از چوب آبنوس که فرعون [دن (فرعون)|دن را نشان می‌دهد، پیدا شده در آرامگاه او در آبیدوس، حدود ۳۰۰۰ پیش از میلاد]]
چوب آبنوس پیشینه‌ای طولانی در استفاده دارد و نمونه‌های تراشیدهٔ آن در آرامگاه‌های مصر باستان یافت شده است.

در پایان سدهٔ شانزدهم، در آنتورپ کابینت‌های ظریف برای تجارت اشرافی از آبنوس ساخته می‌شد. سختی متراکم این چوب باعث می‌شد که برای قالب‌سازی‌های دقیق پیرامون صفحه‌های تصویری ظریف با کنده‌کاری بسیار کم‌برجسته (نیم‌برجسته) مناسب باشد، که معمولاً موضوعات تمثیلی یا صحنه‌هایی از تاریخ کلاسیک یا مسیحی را نشان می‌داد. اندکی بعد، چنین کابینت‌هایی در پاریس نیز ساخته شد و سازندگان آن‌ها به نام *[[ابنیست|ابنیست‌ها]]* شناخته شدند؛ واژه‌ای که هنوز در زبان فرانسه برای «کابینت‌ساز» به‌کار می‌رود.

[thumb|200px|مجسمه‌های فیل از سریلانکا، احتمالاً از آبنوس گابون (''[Diospyros crassiflora|D. crassiflora'')]]

کاربردهای امروزی آبنوس عمدتاً محدود به وسایل کوچک است، مانند صلیبها، بدنهٔ اصلی برخی سازهای موسیقی همچون کلارینت، ابوا یا پیکولو و قطعات سازها، شامل کلاویه‌های سیاه پیانو، ارگ و هارپسیکورد؛ دستهٔ ساز در ویولن، ویولا، ماندولین، گیتار، کنترباس و ویولنسل؛ خرک‌ها؛ گوشی کوک؛ سینه‌گیر و پاشنهٔ آرشه‌ها. بسیاری از مضراب‌ها یا پیک‌های گیتار نیز از آبنوس ساخته می‌شوند.

به‌طور سنتی، مهره‌های سیاه شطرنج از آبنوس ساخته می‌شدند و برای مهره‌های سفید از شمشاد یا عاج استفاده می‌کردند. قرقره‌های کوچک مخصوص بافندگی توری در منطقهٔ «ایست میدلندز» نیز غالباً از آبنوس ساخته می‌شوند و زمانی که با سیم برنجی یا نقره‌ای تزئین شوند جلوه‌ای خاص دارند. برخی قبضه‌های گران‌قیمت سلاح کمری و سر تفنگ‌های تفنگ‌ها همچنان از آبنوس ساخته می‌شوند، همانند انتهای چوب بیلیاردها.

به دلیل برداشت‌های غیرپایدار، بسیاری از گونه‌های تولیدکنندهٔ آبنوس اکنون در معرض تهدید به‌شمار می‌روند. به‌ویژه در آفریقا، بیشتر آبنوس بومی به‌طور غیرقانونی قطع شده است.

آبنوس معمولاً به‌عنوان یکی از گران‌ترین چوب‌های جهان یاد می‌شود، همراه با آبنوس آفریقایی، چوب صندل، عاج صورتی و عود.

## حفاظت
در سال ۲۰۱۱ شرکت گیبسون گیتار توسط سازمان شیلات و حیات وحش ایالات متحده به دلیل نقض قانون لیسی ۱۹۰۰، که واردات غیرقانونی چوب‌های در معرض تهدید و دیگر مواد را ممنوع می‌کند، مورد یورش قرار گرفت.

یک کارشناس آبنوس و بلسان بنفش در باغ گیاه‌شناسی میزوری تجارت چوب ماداگاسکار را «معادل وضعیت الماس‌های خونین آفریقا» خوانده است.

## نگارخانه

پرونده:Bellpianokeyboarddetail&maker'sname.JPG|کلیدهای آبنوس و عاج در صفحه‌کلید پیانو
پرونده:Sculpture ebene.jpg|alt=مجسمه
پرونده:Early or mid 20th century ebony clothes brush, made in Japan.JPG|برس لباس ژاپنی از اوایل یا میانهٔ سدهٔ بیستم
پرونده:Chess set 4o06.jpg|مجموعهٔ شطرنج
پرونده:Kamagong (Ironwood) Chair.jpg|صندلی کاماگونگ (آبنوس)
پرونده:EbonyWhiteOak.JPG|تخته‌های چوب شامل آبنوس گابون
پرونده:Violinfingerboard.JPG|ویولن با دسته و گوشی کوک آبنوسی
پرونده:1974 Gibson Les Paul Custom.JPG|گیتار گیبسون لس پال کاستوم ۱۹۷۴ با صفحهٔ دستهٔ آبنوسی


## منابع

* 

رده:چوب
رده:خرمالو (سرده)
رده:سایه‌های سیاه