بازار بزرگ تهران

**بازار بزرگ تهران** یک بازار در منطقه ۱۲ در مرکز شهر تهران است. این بازار تاریخی به چندین راسته به طول بیش از ده کیلومتر تقسیم شده که هر کدام در نوعی کالا تخصص دارند و همچنین دارای چندین ورودی است. شکل کلی این بازار به فرم ذوزنقه‌ای به مساحت حدود ۱۱۰ هکتار است که در آن، حدود ۶۰ هزار واحد تجاری فعال هستند. 

بازار تهران علاوه بر مغازه‌، دارای چندین مسجد، کاروانسرا و بانک نیز هست. دسترسی به بازار تهران با مترو، از شمالغرب در ایستگاه پانزده خرداد، از غرب در ایستگاه خیام و از جنوب‌شرق در ایستگاه مولوی شدنی است.

## پیشینه

در منابع تاریخی نمی‌توان ردپایی دقیق از زمان شکل‌گیری بازار تهران یافت، ولی با توجه به اینکه مجموعهٔ چند آبادی در کوهپایهٔ البرز به فرمان شاه تهماسب صفوی با ساخت حصاری از خشت خام به دورشان تبدیل به شهر تهران شدند (۹۶۱ق)، شکل‌گیری بازار تهران با یک فرم نسبتاً منظّم را هم می‌توان به همان زمان نسبت داد.  

نقشه‌ای که به نام *سروان نازکوف* (نقشه‌بردار روس) مشهور است، اولین نقشهٔ شهر تهران به حساب می‌آید. با دقت در این نقشه (ترسیم بصورت کروکی در ۱۸۲۶ میلادی، سال سی‌اُم سلطنت فتحعلی‌شاه قاجار)، موقعیت حدودی بازار تهران را به تفکیک بخش‌های سرپوشیده و روبازش، کاروانسراها، مسجدها و کلیساها و کنیسه‌ها، امامزاده‌ها، مدرسه‌ها، عمارت‌ها، باغ‌ها، حمام‌ها و آب‌انبارهایش می‌توان دید. نقشه‌ای دیگر که به *نقشهٔ کِرشیش* (به نام سرتیپ کرشیش، استاد اتریشی دارالفنون*)* مشهور است، حدود سه دهه پس از نقشهٔ نازکوف کشیده شده و اولین نقشهٔ دقیق با ذکر نام مکان‌ها و مالکین خانه‌های تهران است. در این نقشه (ترسیم ۱۸۵۸م، یازدهمین سال سلطنت ناصرالدین‌شاه) نه‌تنها ریز به ریز بازار تهران در آن روزگار را می‌توان دید، بلکه مرز جداسازی محله‌های تهران و نام *محلهٔ بازار* قابل مشاهده است. در *نقشه‌ٔ نجم‌الدوله* (به‌ نام عبدالغفار نجم‌الدوله، مدرس دارالفنون) هم که بیش از سه دهه بعد را نشان می‌دهد، اوج رونق بازار تهران در دورهٔ ناصری و نیز تغییرات شگرف بافت جمعیتی آن را می‌توان دید. 

هستهٔ اولیهٔ شکل‌گیری بازار تهران را می‌توان اتصال دروازهٔ شاه‌عبدالعظیم در جنوب حصار شهر و دروازه‌ٔ ارگ در میانهٔ آن به حساب آورد. در سراسر طول این مسیر منحنی، کاروانسراهایی ساخته شده بودند که محل بارانداز کالاها و نیز شب‌مانی مسافران و مرکب‌هایشان بودند. همچنین راسته‌هایی دیگر، این راستهٔ اصلی را قطع می‌کردند که در آنها تولیدکنندگان و عرضه‌کنندگان کالاهای گوناگون فعالیت می‌کردند که امروز نام شغل فراموش‌شدهٔ آنها (بزازها، کفاش‌ها، آهنگران، دباغ‌ها و...) را روی راسته‌های بازار می‌توان دید. 

## موقعیت
این بازار در میان خیابان‌های مولوی در جنوب، مصطفی خمینی در شرق، پانزده خرداد در شمال و خیام در غرب قرار گرفته‌است. در تقاطع این خیابان‌ها میدان محمدیه، چهارراه مولوی، چهارراه سیروس و چهارراه سرچشمه قرار گرفته‌اند.
## بخش‌های بازار تهران

## پرستشگاه‌های بازار تهران
بازار بزرگ تهران دارای ۶۴ مسجد (همگی برای شیعیان) و یک کلیسا (تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس) است. از این ۶۴ مسجد، قدیمی‌ترین آن مسجد جامع است که بنیاد آن را به دوران آل بویه نسبت می‌دهند و بزرگترین‌ آنها، مسجد شاه بوده که یادگار دوران فتحعلی‌شاه قاجار است. در بازار تهران، سه امامزاده هست؛ در شمال‌غرب آن، زید و کمی آن‌سوتر، سید ولی و در جنوب‌شرق آن، سید اسماعیل.

## نگارخانه


پرونده:Tehran Bazaar old.jpg|ترسیمی از بازار بزرگ تهران در سال ۱۲۵۱ هجری خورشیدی
پرونده:SabzeMeydanTehran.jpg| سبزه میدان
پرونده:Golestan_Palace_Album_No._132-13.jpg| مسجد جامع
پرونده:ETH-BIB-Eingang zum grossen Bazar-Persienflug 1924-1925-LBS MH02-02-0097-AL-FL.tif|ورودی بازار تهران (اثر والتر میتل‌هولتسر حوالی سال ۱۳۰۴)
پرونده:ETH-BIB-Bazar (Teheran)-Persienflug 1924-1925-LBS MH02-02-0096-AL-FL.tif|نمایی از ورودی بازار (۱۳۰۳)
پرونده:Bazaar Tehran 1.jpg|خیابان روبروی بازار زرگرها
پرونده:Bazaar Tehran 2.jpg|بازار سنتی تهران
پرونده:Copper tehran bazar.jpg|بازار مس‌گرها
پرونده:Carpet bazar, Tehran, Iran (1285679076).jpg|بازار فرش فروش‌ها
پرونده:Bazar tehran cloth.jpg|بازار پارچه فروش‌ها
پرونده:Iran 013.jpg|بازار بزرگ تهران در سال ۱۳۸۳
پرونده:Teheránský bazar.jpg|بازار بزرگ تهران در سال ۱۳۹۰
پرونده:Bazaar tehran1954.jpg|در سال ۱۳۳۳
پرونده:Tehran farsh bazar.jpg|بازار فرش فروش‌ها
پرونده:2011 Grand Bazaar Tehran 5984717290 by Kamyar Adl.jpg|بازار لباس زنانه
پرونده:Grand Bazaar, Tehran.jpg|ورودی شمالی بازار تهران
پرونده: Shah_mosque_tehran.jpg | مسجد شاه تهران
پرونده: 20190628161408_IMG_0203.jpg | مسجد شاه تهران
پرونده: 20190627124914_IMG_9672_bl.jpg | فروشنده بلور در بازار تهران
Grand Bazaar, Tehran 12.jpg|بازار بزرگ تهران در سال ۱۳۹۴


## جستارهای وابسته
* حمله به سفارت روسیه در تهران
*  باغ هفت حوض
* خیابان باب همایون
* خیابان ناصرخسرو
* کوچه خدابنده‌لو
* کوچه مروی
* مسجد سید عزیزالله

## منابع
* نقشه چندمنظورهٔ تهران بزرگ با آخرین اصلاحات، مرکز اطلاع‌رسانی ایران، تهران: تابستان ۱۳۸۳خ.

## پیوند به بیرون

* نقشه گردشگری منطقه تاریخی تهران و بازار تهران dl.hom.ir/
* پوست‌اندازی خاموش بازار تهران *خبرگزاری فرارو*
* بازار بزرگ تهران در نقشه‌ی گوگل (گوگل مپ)

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان تهران
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان تهران
رده:آثار ملی ایران
بازار تهران
رده:بازارهای ایران
رده:بازارهای تاریخی شهرستان تهران
رده:جاذبه‌های گردشگری تهران
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در تهران
رده:مجموعه‌های تاریخی شهرستان تهران
رده:محله‌های تهران
رده:مراکز خرید تهران
رده:معماری ایرانی
رده:منطقه ۱۲ تهران
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های ثبت‌شده در فهرست میراث ملی ایران
رده:معماری دوره صفویان
رده:زندیان