عباس علیجانزاده آرانی

**حسین علیخانزاده آرانی** معروف به **عباس علیجانزاده** نویسنده، شاعر، زبان‌شناس ایرانی، پژوهشگر زبان و استاد ادبیات فارسی سده اخیر است. وی به زبان باستانی که زبان محلی آران و بیدگل است تکلم می‌کند و شعر می‌گوید.

## زندگی
حسین (عباس) علیخانزاده (علیجانزاده) آرانی فرزند *مسلم* پسر *علیجان* پسر *زین العابدین*، در هشتم آبانماه ۱۳۱۷ خورشیدی در خانواده‌ای پرجمعیت که تعداد فرزندانش به ده نفر می‌رسید، در محله دهنو ‏آران و بیدگل زاده شد.

## تحصیلات
وی تحصیلات ابتدایی و سیکل اول متوسطه را در دبستان و دبیرستان ‏نظام وفا و سیکل دوم دبیرستان تا کلاس دوم، در *دبیرستان سپهرنیای کاشان* (عارف فعلی) نزد دبیرانی چون *علی اکبر عارف کاشانی* (معروف به *شیخ علی اکبر درویش*) و *حسن خواجوی* و *[[علی تشکری آرانی]]* (متخلص به *محب*) و *علی و حسن شریف کاشانی* اعضای انجمن صبای کاشان به پایان برد و سپس در سال ۱۳۳۹ برای دریافت دیپلم به تهران رفت.

در دبیرستان دارالفنون نزد استادانی چون *[[عبدالعظیم قریب]]*، دکتر *عبدالرحیم نبهی*، دکتر *علی اکبر بامداد*، ‏دکتر *معنوی* و *صدر غروی*، آیت الله *کمره‌ای* و آقای *شریفیان* موفق به اخذ دیپلم در رشته ادبیات فارسی شد.

در سال ۱۳۴۱ با شرکت در دو کلاس حسابداری و کلاس فنی موفق به اخذ دیپلم حسابداری دوبل و دفترداری عالی و اخذ دیپلم مهندسی رادیوهای لامپی شد. در سال ۱۳۴۲ با مدرک دیپلم به خدمت آموزش و پرورش کاشان وارد شد و در دبستان بونصر شیبانی (نظام وفای سابق) به تدریس اشتغال ورزید. در تابستانهای ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۵ به عنوان تحصیل ضمن خدمت در دانشسرای راهنمایی تحصیلی قزوین و شمیران موفق به اخذ مدرک فوق دیپلم در علوم انسانی شد.

علیخانزاده در سال ۱۳۵۷ در دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران پذیرفته شد و زیر نظر استادانی چون دکتر بحرالعلومی، دکتر سید جعفر رشیدی، دکتر مهدی محقق، دکتر جلیل تجلیل، دکتر خسرو فرشیدورد به تحصیل در رشته ادبیات و علوم انسانی پرداخت. 

[بندانگشتی|400px|عباس علیجانزاده آرانی در جمع رهبران [جبهه ملی ایران (نفر دوم از سمت چپ)]]

## پژوهشگر در زبان‌شناسی
علیخانزاده کار پژوهشگر در زبان باستانی آران و بیدگل
را هنگام تحصیل در دارالفنون آغاز کرد و در تمام طول سال‌های پژوهشگر ضمن تدریس و تحصیل ضمن خدمت و مطالعه کتب دستور زبان فارسی ‏و کتب ادبی و دیوانهای شاعران و جمع‌آوری واژگان و اصطلاحات زبان باستانی و ضرب‌المثلها و متل‌های زبان باستانی و سرودن اشعار باستانی و شرکت در جلسات شعر و ادب در آران و بیدگل و تهران، هرگز از کار پژوهشگر در زبان باستانی غافل نبود.
::*زبان فارسی امروز دارای یک نوع شناسه فعل است اما در زبان فارسی باستان و زبان محلی آران و بیدگل دو نوع شناسه فعل وجود دارد. به جز کتاب زبان کویر تاکنون کار مدون و علمی دربارهٔ این زبان انجام نشده است و هنوز ناگفته‌های فراوانی در مورد این زبان وجود دارد.*
کتاب ”زبان کویر” مجموعه پژوهشگر جامع وی دربارهٔ زبان محلی آران و بیدگل است. این کتاب به چهار بخش صرف و نحو، ترانه‌ها و غزلیات، شاهد مثال از دیگران و واژگان تقسیم می‌گردد.
: بخش نخست: صرف و نحو
::این بخش که قدری پیچیده و گسترده است بخش اصلی و گرامری زبان است و شامل این مطالب است:
::* افعال و انطباقات آن با زبان فارسی
::* افعال عام و ناقص
::* اسم
::* صفت
::* ضمیر
::* قید
::* وندها
::* نحو
: بخش دوم: ترانه‌ها و غزلیات
::شامل ترانه‌ها و غزلیات محلی است که در ثبت هر بیت شماره گذاری و ذیل هر کلمه آوانگاری شده است…
: بخش سوم: شاهد مثال از دیگران
::شاهد مثال از دیگران شامل ضرب‌المثلها، اتل متلها و اشعاری از شاعران محلی گوی ارائه گردیده است.
: بخش چهارم: واژگان
::شامل واژگان اصیل یا دخیلی است که با تغییرات جزئی در این زبان متداول است. در ثبت واژه‌ها گذشته از ذکر نوع و نوشتن معنی، آوانگاری شده تا خوانندگان تلفظ صحیح هر واژه را بشناسند.

### از نگاه دیگران
در خصوص این کتاب ایرج افشار در مجله *کلک ایران شناسی* می‌نویسد:

: «رساله آقای علیجان‌زاده دریچه‌ای است فراخ بر گویش استوار آرانی، ایشان با پژوهش و ژرف‌نگری در مباحث دستوری این گویش (در ۲۲۸ صفحه) توانسته است متخصصان و زبانشناسان را بر پهنا و ژرفا و ظرافتهای گویش آرانی آگاه سازد و به پژوهشی دست زده است که برای دیگر گویشهای مطالعه‌شده در زبان فارسی شاید چنین وقت و حوصله مصروف نشده. ضمناً با ارائه مجموعه‌ای از واژگان آنجا لغت‌شناسان را متوجه می‌کند که در آن گویش واژه‌های «مور» و طاقچه «روجن» (شاید با ارچین و راچینه در یزدی مناسبتی داشته باشد)، دسته جارو «دیل» (باید همان دیل چوب گردو تگ‌کنی در یزدی باشد)، و چادر «چور» است.

:بخش سوم این کتاب حاوی غزلیات و ترانه‌هاست و خواننده به همین ملاحظه انتظار دارد که کاش مؤلف ارجمند مجموعه امثال و داستانها و افسانه‌های بومی آنجا را که طبعاً در حکم متون بازمانده گویش است گرد آورده و به دنبال آن بخش به چاپ رسانیده بود.

:شادمانی من از انتشار این کتاب بیشتر ازین روست که پژوهشی ارزشمند بر رشته تحقیقات گویشی زبان فارسی افزوده شد و بدین سبب باید هم از مؤلف ارجمند سپاسگزاری کرد که این تألیف را به وجود آورده است و هم از برادر مکرمشان متشکر بود که کار ایشان را به مرحله‌ای رسانیده است که در اقصای عالم ماندگار خواهد ماند.

:در پایان این نکته هم گفته شود و زبان ایرادکنندگان بسته شود که مؤلف ارجمند نام کتاب را به تسامح لفظی ولی به سایقه ادبی و مناسب منطقه‌ای و زیبایی معنوی «زبان کویر» گذاشته...»

## آثار
* *زبان کویر کتاب اول* (پژوهشگر دربارهٔ زبان آران و بیدگل) جلد اول، سال ۱۳۷۲، شامل چهار بخش (صرف و نحو، شاهد مثال از دیگران، شاهد مثال از مؤلف، واژگان)
* *زبان کویر کتاب دوم*، شامل سه بخش (صرف افعال، شاهد مثال از دیگران، شاهد مثال از مؤلف)
* *فرهنگنامه*، (فرهنگ واژگان و اصطلاحات زبان باستانی آران و بیدگل)
* *دیوان اشعار*، شامل دو بخش (اشعار فارسی، اشعار باستانی)
* *خاطرات استاد حاج مسلم علیجانزاده*

## منابع
* 
*  صفحهٔ ۱۲۱
* 

## پانویس

رده:افراد زنده
رده:نویسندگان فارسی‌زبان اهل ایران
رده:اهالی آران و بیدگل
رده:دانش‌آموختگان دارالفنون
رده:زبان‌شناسان اهل ایران