زبان روشانی

**زبان روشانی** یکی از زبان‌های پامیری است که در افغانستان و تاجیکستان صحبت می‌شود. روشانی به تمامی زیرگروه‌های پامیری شمالی اعم از شُغنانی، یَزغلامی، سَریقُلی یا اُروشوری از نظر خانوادگی نزدیک است و شباهت‌های دستوری و واژگانی زیادی با همه آن‌ها به‌ویژه با  شغنانی دارد و بنابراین برخی از زبان‌شناسان آن را گویشی از شُغنانی می‌دانند.

روشان توسط رودخانه پنج به دو قسمت تقسیم می‌شود که در سمت راست در امتداد رودخانه بَرتنگ به سمت شرق ولسوالی (شهرستان) روشان در ولایت خودمختار بدخشان کوهستانی در تاجیکستان و در سمت چپ چندین روستا از ناحیه روشان در شمال ولسوالی شغنان در استان بدخشان افغانستان و منطقه خودمختار بدخشان کوهستانی در تاجیکستان قرار دارد. روشان افغانستان متشکل از شش روستای روبوتین، پاگور، چاوید، یورک، شیخین و چاسنود است که پنج روستای آن در کنار رودخانه پنج واقع شده‌است که در مرز تاجیکستان به هم می‌رسد. بیشتر سخنوران روشانی شیعه و پیرو شاخه اسماعیلیه هستند.

## کاربرد زبان
روشانی، مانند شُغنانی، تنها در محیط‌های غیررسمی استفاده می‌شود. تمامی کودکان در این جامعه، روشانی را به عنوان زبان اول خود می‌آموزند و تا پیش از ثبت‌نام در مدرسه به‌شدت به آن متکی هستند. تنها پس از ورود به مدرسه است که آن‌ها زبان رسمی کشور را فرا می‌گیرند. گویندگان بزرگسال همگی به زبان‌های تاجیکی و روسی دو یا سه‌زبانه هستند.

به‌طور سنتی، روشانی زبانی مکتوب نبود و گویندگان روشانی به فارسی می‌نوشتند. سیستم‌های نوشتاری برای این زبان با استفاده از خطوط سیریلیک و لاتین توسعه یافته است؛ برای نمونه، این خطوط در ترجمه بخش‌هایی از انجیل توسط «مؤسسه ترجمه کتاب مقدس» به کار رفته‌اند.

## واج‌شناسی

### واکه‌ها

* واکه‌های بلند به صورت /، ، ، / ظاهر می‌شوند.

### همخوان‌ها
همخوان‌های زبان روشانی به شرح زیر هستند:

* واج /r/ می‌تواند به صورت لرزشی [r] یا زنشی [ɾ] تحقق یابد.
* یک واج چاکنایی /h/ نیز ممکن است به دلیل تأثیر زبان تاجیکی ظاهر شود.

## دستور خط

## فعل‌ها
روشانی در داشتن سامانه همترازی گذرا — یک ساختار بند به‌اصطلاح «غیرفاعلی مضاعف» — در زمان گذشته غیرمعمول است. به این معنا که در زمان گذشته، عامل (فاعل) و مفعولِ یک فعل متعدی هر دو نشانه دریافت می‌کنند، در حالی که فاعل یک فعل لازم نشانه‌ای نمی‌گیرد. در زمان حال، مفعولِ فعل متعدی نشانه می‌گیرد و دو نقش دیگر بدون نشانه می‌مانند؛ که این یک همترازی فاعلی-مفعولی معمولی است. برای نمونه‌ها، همترازی گذرا را ببینید.

## واژگان
با وجود اینکه واژگان زبان روشانی مشترکات بسیاری با واژگان سایر زبان‌های ایرانی شرقی دارد، بسیاری از واحدهای لغوی تنها در این زبان و زبان خویشاوند آن یعنی سریقلی یافت می‌شوند و در سایر زبان‌های ایرانی شرقی (مانند وَخی، پشتو و اوستایی) وجود ندارند.

## منابع مکتوب

*Zarubin, I.I. Bartangskie i rushanskie teksty i slovar. Moskva : Izd-vo Akademii nauk SSSR, 1937.
*Payne, John, "Pamir languages" in *Compendium Linguarum Iranicarum*, ed. Schmitt (1989), 417&ndash;444.
*Payne, John. "The decay of ergativity in Pamir languages." *Lingua* 51:147-186.

## منابع

## پیوند به بیرون
* روشانی http://www.endangeredlanguages.com/lang/5870 در پروژه زبان‌های در معرض خطر

## منابع

* دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

* Wikipedia contributors, "Rushani dialect," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Rushani_dialect&oldid=493301311 (accessed September 12, 2012).

رده:زبان‌های ایرانی جنوب شرقی
رده:زبان‌های پامیری
رده:زبان‌های تاجیکستان
رده:زبان‌های در خطر ایران
رده:زبان‌های در خطر تاجیکستان