نووسیبیرسک

**نووسیبیرْسْک** (روسی: Новосиби́рск)(به انگلیسی:Novosibiresk) (تقطیع حروف:Noe' voe"h Sii bi ra'esk) سومین شهر بزرگ روسیه پس از مسکو و سن پترزبورگ است. بزرگ‌ترین شهر و مرکز اداری استان نووسیبیرسک و ناحیه فدرال سیبری در روسیه است. در سرشماری سال ۲۰۲۱ میلادی، جمعیت آن ۱٬۶۳۳٬۵۹۵ نفر بود، که آن را به پرجمعیت‌ترین شهر سیبری و سومین شهر پرجمعیت روسیه پس از مسکو و سن پترزبورگ تبدیل کرد. این شهر در جنوب غربی سیبری و در ساحل رودخانه اوب واقع شده است. این شهر در سال ۱۸۹۳ به‌طور رسمی در روسیه تزاری ثبت گردید. در ۱۰ ژانویه ۱۹۰۳ میلادی دولت روسیه تزاری یک برنامه گسترش اولیه به آن بخشید. و در ۲۸ دسامبر ۱۹۰۴ میلادی برنامه دوم را اجرا کرد. شهردار این شهر هم‌اکنون آنتولی لوکوت است. مساحت کل شهر ۵۰۲٫۷ کیلومتر مربع می‌باشد. ارتفاع شهر ۱۵۰ متر بالاتر از دریا است. در سال ۲۰۱۰ جمعیت نووسیبرسک ۱ میلیون و ۴۷۳ هزار و ۷۵۴ نفر بود. که طبق آمار سال جدید، ۹/۴ درصد رشد جمعیتی داشته است. تراکم جمعیت ۲۴۰۰ نفر بر کیلومتر مربع می‌باشد. منطقه زمانی UTC +7 است.

این شهر با ۱٫۶ میلیون نفر جمعیت (سال ۲۰۲۲) پرجمعیت‌ترین و بزرگ‌ترین شهر ایالت سیبری روسیه نیز می‌باشد. نووسیبیرسک در جنوب شرقی دشت سیبری غربی واقع شده است و مرکز جمهوری نووسیبیرسک است. شهر در ۱۸۹۳ پایه‌گذاری شده است. در محل بعدی یکی از پل‌های راه‌آهن سراسری سیبری بر روی رود اب. نام نخستین آن نوونیکولایفسک (Новониколаевск) بود.

## نام گذاری
شهر نووسیبیرسک در سال ۱۸۹۳ بنیاد شد و تا سال ۱۹۲۵ نوو-نیکولایوسک نامیده می‌شد. آن نام به تزار نیکلای دوم اشاره داشت.

## تاریخ
نووسیبیرسک در سمت راست رود اب، در نزدیکی منطقه‌ای که به‌طور سنتی محل سکونت تاتارهای چات بود، بنیان نهاده شد. این شهرک متعلق به امپراتوری روسیه در ۳۰ آوریل ۱۸۹۳ در محل احداث پل آینده راه‌آهن سراسری سیبری بر روی این رودخانه بزرگ سیبری شکل گرفت و در سال ۱۸۹۵ به افتخار نیکلاس قدیس و تزار جدید، نیکلای دوم، نوونیکولایفسک (Новониколаевск) نامیده شد.
این شهرک جایگزین روستای بولشویه کریووشچوکوو شد که در سمت مقابل رود اب قرار داشت و در سال ۱۶۹۶ تأسیس شده بود، اما در سال ۱۸۹۳ به دلیل ساخت پل راه‌آهن نووسیبیرسک جابجا گردید. این پل که در بهار ۱۸۹۷ تکمیل شد، سکونتگاه جدید را به یک هاب حمل‌ونقل منطقه‌ای تبدیل کرد. اهمیت شهر با تکمیل راه‌آهن ترکستان-سیبری در اوایل قرن بیستم بیشتر شد. راه‌آهن جدید، نوونی‌کولایفسک را مستقیماً به آسیای مرکزی و دریای خزر متصل می‌کرد.

[بندانگشتی|نگاشته‌ای از یک [اسیر لژیون چکسلواکی در نوونیکولایفسک، ۱۹۱۶.]]

در زمان افتتاح پل، نوونیکولایفسک ۷٬۸۰۰ نفر جمعیت داشت. این سکونتگاه به سرعت توسعه یافت. نخستین بانک آن در سال ۱۹۰۶ افتتاح شد و تا سال ۱۹۱۵ در مجموع پنج بانک در حال فعالیت بودند. در سال ۱۹۰۷، نوونیکولایفسک که اکنون جمعیتی بیش از ۴۷٬۰۰۰ نفر داشت، وضعیت شهر را با حقوق کامل برای خودمختاری دریافت کرد. در طول دوره انقلاب اکتبر، جمعیت نوونی‌کولایفسک به ۸۰٬۰۰۰ نفر رسید. شهر دارای رشد اقتصادی مداوم و سریعی بود و به یکی از بزرگ‌ترین مراکز تجاری و صنعتی سیبری تبدیل شد. این شهر صنایع قابل توجه فرآوری محصولات کشاورزی، همچنین یک نیروگاه، ریخته‌گری آهن، بازار کالا، چندین بانک و شرکت‌های تجاری و کشتیرانی را توسعه داد. تا سال ۱۹۱۷، شهر دارای هفت کلیسای ارتدکس و یک کلیسای کاتولیک، به همراه چندین سینما، چهل مدرسه آموزش ابتدایی، یک دبیرستان، یک حوزه علمیه تدریس و مدرسه متوسطه غیرکلاسیک رومانوف بود. در سال ۱۹۱۳، نوونی‌کولایفسک به یکی از نخستین مکان‌ها در روسیه تبدیل شد که آموزش ابتدایی اجباری را برقرار کرد.

جنگ داخلی روسیه (۱۹۱۷–۱۹۲۳) خسارات زیادی به شهر وارد کرد. همه‌گیری‌های زمان جنگ، به ویژه تیفوس و وبا، جان هزاران نفر را گرفت. در جریان جنگ، پل رودخانه اب ویران شد. برای نخستین بار در تاریخ شهر، جمعیت نوونی‌کولایفسک رو به کاهش نهاد. نمایندگان کارگران و سربازان شوروی نوونی‌کولایفسک در دسامبر ۱۹۱۷ کنترل شهر را به دست گرفتند. در ماه مه ۱۹۱۸، لژیون چکسلواکی در مخالفت با دولت انقلابی قیام کرد و به همراه جنبش سفید، نوونی‌کولایفسک را تصرف کرد (۲۶ مه ۱۹۱۸). ارتش سرخ در سال ۱۹۱۹ شهر را بازپس گرفت و آن را در طول باقی‌مانده جنگ داخلی حفظ کرد.

نوونی‌کولایفسک بازسازی خود را در سال ۱۹۲۱ در آغاز دوره سیاست‌های نوین اقتصادی ولادیمیر لنین (۱۹۲۱–۱۹۲۸) آغاز کرد. شهر بخشی از فرمانداری تومسک بود و از ۲۳ دسامبر ۱۹۱۹ تا ۱۴ مارس ۱۹۲۰ به عنوان مرکز اداری آن خدمت می‌کرد. بین ۱۳ ژوئن ۱۹۲۱ و ۲۵ مه ۱۹۲۵، این شهر به عنوان مرکز اداری فرمانداری نوونی‌کولایفسک که از فرمانداری تومسک جدا شده بود، عمل می‌کرد. شهر نام کنونی خود را در ۱۲ سپتامبر ۱۹۲۶ دریافت کرد -*نووسیبیرسک*، که در زبان روسی تقریباً به معنای «[شهر] سیبریایی جدید» ترجمه می‌شود.

پس از اینکه اتحاد جماهیر شوروی فرمانداری‌ها را در سال ۱۹۲۹ منسوخ کرد، این شهر تا ۲۳ ژوئیه ۱۹۳۰ به عنوان مرکز اداری سرزمین سیبری و تا ۲۸ سپتامبر ۱۹۳۷ به عنوان مرکز اداری سرزمین سیبری غربی خدمت کرد، تا زمانی که آن سرزمین به استان نووسیبیرسک و سرزمین آلتای تقسیم شد. از آن زمان تاکنون، این شهر به عنوان مرکز اداری استان نووسیبیرسک خدمت کرده است.

بین سال‌های ۱۹۲۹ و ۱۹۵۱، مرکز بازجویی شماره ۱ کمیساریای خلق در امور داخلی (NKVD) در نووسیبیرسک یکی از زندان‌های انتقالی اصلی در اتحاد جماهیر شوروی بود. در دهه ۱۹۹۰ کمپینی برای ایجاد یک یادمان در این مکان وجود داشت، اما بقایای یافت شده در آنجا مجدداً دفن نشدند.

[بندانگشتی|300px|نمایی از بخشی از میدان بریگادهای دانشجویی و تقاطع بزرگراه اکتیابرسکایا، خیابان سربرنیکوفسکایا و خیابان اکتیابرسکایا، آنطور که در سال ۲۰۱۷ دیده می‌شد. در گوشه پایین سمت چپ، بخشی از ساختمان [تئاتر گلوبوس نووسیبیرسک قابل مشاهده است. در مرکز تصویر، ساختمان پلاک ۵۰ خیابان کمونیستیچسکایا قرار دارد که در بین مردم به «بتمن» و «دوشاخه» معروف است.]]

یادمان قهرمانان انقلاب که در سال ۱۹۲۲ در مرکز شهر برپا شد، به یکی از مکان‌های تاریخی اصلی تبدیل شد (اساساً هر کودکی در سال‌های شوروی باید در اردوهای مدرسه از این بنا دیدن می‌کرد). بی‌توجهی در دهه ۱۹۹۰ در حالی که سایر مناطق در حال توسعه مجدد بودند، به حفظ آن در دوران پساشوروی کمک کرد.

در جریان تلاش‌های صنعتی‌سازی استالین، نووسیبیرسک جایگاه خود را به عنوان یکی از بزرگ‌ترین مراکز صنعتی سیبری تثبیت کرد. چندین تأسیسات عظیم صنعتی توسعه یافتند، از جمله کارخانه «سیب‌کمباین» که در تولید تجهیزات سنگین معدن تخصص داشت. علاوه بر این، یک کارخانه فرآوری فلزات، یک کارخانه فرآوری مواد غذایی و سایر شرکت‌های صنعتی و کارخانه‌ها، و همچنین یک نیروگاه جدید ساخته شدند. قحطی ۱۹۳۲–۳۳ شوروی منجر به پناه آوردن بیش از ۱۷۰٬۰۰۰ پناهجوی روستایی به نووسیبیرسک برای غذا و امنیت شد. آن‌ها در پادگان‌هایی در حومه شهر اسکان داده شدند که منجر به ایجاد زاغه‌ها شد. به نشانه به رسمیت شناختن بین‌المللیِ رشد سریع و صنعتی‌سازی آن، در رسانه‌های ایالات متحده از نووسیبیرسک به عنوان «شیکاگوی سیبری» یاد می‌شد.

ریل‌های تراموا در سال ۱۹۳۴ کار گذاشته شدند، زمانی که جمعیت به ۲۸۷٬۰۰۰ نفر رسیده بود و نووسیبیرسک را به بزرگ‌ترین شهر سیبری تبدیل کرد. سال بعد، پل جاده‌ای اصلی روی رودخانه اب با پل کومونالنی جدید جایگزین شد.

بین سال‌های ۱۹۴۱ و ۱۹۴۲، شوروی‌ها بیش از ۵۰ کارخانه مهم را بسته‌بندی کرده و از غرب روسیه به نووسیبیرسک منتقل کردند تا خطر نابودی آن‌ها از طریق جبهه شرقی (جنگ جهانی دوم) را کاهش دهند و در این زمان شهر به یک پایگاه تدارکاتی عمده برای ارتش سرخ تبدیل شد. در طول این دوره، شهر همچنین پذیرای بیش از ۱۴۰٬۰۰۰ پناهجو بود.

رشد سریع شهر موجب ساخت نیروگاه برق‌آبی نووسیبیرسک با ظرفیت ۴۰۰ وات در دهه ۱۹۵۰ شد، که ایجاد یک مخزن عظیم آب را ضروری می‌کرد که اکنون به نام مخزن سد نووسیبیرسک شناخته می‌شود. به عنوان نتیجه مستقیم ساخت ایستگاه، مناطق وسیعی از زمین‌های حاصلخیز و همچنین جنگل‌های کاج باستانی در منطقه زیر آب رفتند؛ علاوه بر این، فضای باز جدید ایجاد شده توسط سطح مخزن باعث دو برابر شدن میانگین سرعت باد شد که نرخ فرسایش را افزایش داد.

در دهه ۱۹۵۰، دولت شوروی دستور ساخت مرکزی برای تحقیقات علمی در نووسیبیرسک را صادر کرد و در سال ۱۹۵۷ مجتمع چندمنظوره علمی پژوهشی آکادم‌گورودوک در حدود ۳۰ کیلومتری جنوب مرکز شهر ساخته شد. شعبه سیبری آکادمی علوم روسیه (سابقاً فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی) مقر خود را در آکادمگورودوک دارد و این شهرک میزبان بیش از ۳۵ مؤسسه تحقیقاتی و دانشگاه است، از جمله دانشگاه دولتی نووسیبیرسک، یکی از برترین مدارس روسیه در علوم طبیعی و ریاضیات. اگرچه آکادمگورودوک دارای زیرساختی کاملاً خودمختار است، اما توسط نووسیبیرسک اداره می‌شود.

در ۲ سپتامبر ۱۹۶۲، جمعیت نووسیبیرسک به یک میلیون نفر رسید. در آن زمان، این جوان‌ترین شهر جهان بود که جمعیت آن از یک میلیون نفر فراتر می‌رفت. نووسیبیرسک برای رسیدن به این نقطه عطف کمتر از هفتاد سال زمان نیاز داشت. در ۸ ژوئن ۱۹۶۵، شهر صحنه یک شیرین‌کاری هوایی دراماتیک بود که در آن ستوان والنتین پریوالوف با میگ-۱۷ خود از زیر پل اکتبر پرواز کرد؛ تصویری که ظاهراً این رویداد را نشان می‌داد بعداً مشخص شد که یک فتواکسپوز (فتوکلاژ) بوده است. در سال ۱۹۷۹، کار بر روی متروی نووسیبیرسک آغاز شد که با افتتاح نخستین خط در سال ۱۹۸۵ به اوج خود رسید.

در ۱ اوت ۲۰۰۸، نووسیبیرسک در مرکز مسیر خورشیدگرفتگی ۱۱ مرداد ۱۳۸۷ قرار داشت که مدت زمان آن ۲ دقیقه و ۲۰ ثانیه بود.

## ترابری
بندانگشتی|ایستگاه خط آهن سراسری سیبری در نووسیبیرسک
نووسیبیرسک سومین شهر بزرگ روسیه (پس از مسکو و سن پترزبورگ) و نخستین شهر در سیبری است که سامانه مترو در آن راه‌اندازی شده است. فرودگاه تولمچوا در نووسیبیرسک به‌طور منظم پروازهایی به اروپا، آسیا و دیگر شهرهای روسیه دارد. تولمچوا مرکز تبادل سفر شرکت هواپیمایی روسی اس۷ ایرلاینز است.

## مترو
متروی نووسیبیرسک در سال ۱۹۸۶ تأسیس شده و هم‌اکنون دارای ۲ خط و ۱۳ ایستگاه می‌باشد.

## اقتصاد
بندانگشتی|یکی از برج‌های جدید شهر در سال ۲۰۰۶
نووسیبیرسک مرکز صنعتی بزرگی است. صنایع موجود در آن عبارت از ۲۱۴ شرکت بزرگ و متوسط اندازه صنعتی است و آنها بیش از دو سوم همه محصولات صنعتی ناحیه نووسیبیرسک را تولید می‌کنند. صنایع پیشرو عبارت است از، هوافضا، سوخت هسته‌ای، ژنراتورهای توربو و برق‌آبی، ماشین‌آلات نساجی، ماشین‌آلات کشاورزی، تولیدات قطعات و وسایل الکترونیکی و متالورژی.

بنا به گزارش شبکه تلویزیونی آر بی سی، نووسیبیرسک در سال ۲۰۰۸ سومین شهر پرجاذبه برای تجارت در روسیه بوده (در حالی که سال قبل‌تر در جایگاه سیزدهم بوده است).

## ورزش
بندانگشتی|ورزشگاه اسپارتاک نووسیبیرسک
چندین تیم ورزشی حرفه‌ای در نووسیبیرسک فعال هستند.

نووسیبیرسک منزلگاه چندین قهرمان سابق المپیک، شامل الکساندر کارلین دوازده دوره قهرمان جهان در کشتی فرنگی کسی که از طرف فیلا به عنوان بهترین فرنگی‌کار قرن بیستم برگزیده‌شد وهمچنین رومن ولاسوف قهرمان کشتی فرنگی جهان می‌باشد.

## جستارهای وابسته
* ارتش ۴۱ ترکیبی گارد

## منابع

* 
* 


رده:استان نووسیبیرسک
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۸۹۳ (میلادی) در امپراتوری روسیه
رده:سیبری
رده:شهرها و شهرک‌ها در استان نووسیبیرسک
رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۸۹۳ (میلادی)
رده:مناطق مسکونی در کرانه رود اب
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۸۹۳ (میلادی)