قیام ۳۰ تیر

بندانگشتی|رویارویی شهربانی و معترضان در ۳۰ تیر ۱۳۳۱بندانگشتی|تشییع پیکر یکی از کشته‌شدگان**قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱،** قیامی بود که پس از استعفای محمدمصدق از نخست‌وزیری و در زمان نخست‌وزیری احمد قوام و با حکم جهادی سید ابوالقاسم کاشانی در سراسر ایران رخ داد.

یک سال پس از این رویداد به دستور محمد مصدق روز ۳۰ تیر تعطیل رسمی اعلام شد.

## پیشینه
مصدق در اردیبهشت ۱۳۳۰ نخست‌وزیر شد. انتخابات دورهٔ هفدهم مجلس شورای ملی (پاییز و زمستان ۱۳۳۰) به دلیل مداخله‌های ارتش شاهنشاهی و دربار به درگیری کشید و کار به جایی رسید که پس از انتخاب ۸۰ نماینده، محمد مصدق دستور توقف انتخابات حوزه‌های باقی مانده را صادر کرد.

محمدمصدق برای جلوگیری از کارشکنی‌های ارتش و دربار، درخواست انتقال وزارت جنگ به دولت را از محمدرضا پهلوی نمود. مصدق استدلال نمود که برخلاف قانون اساسی مشروطه، تعیین وزیر جنگ باید بر عهده او یعنی نخست‌وزیر باشد نه شاه تا نخست‌وزیر بتواند مستقیماً بر اعمال وزیر نظارت کند. پس از سه روز مذاکره، شاه درخواست مصدق را نپذیرفت و مصدق در ۲۵ تیر ۱۳۳۱ پس از نزدیک به ۱۵ ماه، از نخست‌وزیری استعفا داد. مجلس شورای ملی سپس احمد قوام را به نخست‌وزیری انتخاب و محمدرضاشاه پهلوی فرمان نخست‌وزیری را به نام قوام صادر کرد و او با صدور بیانیه‌ای تهدیدآمیز با عنوان «کشتی‌بان را سیاستی دیگر آمد»، نخست‌وزیری خود را اعلام نمود.

## کشته‌شدگان
شهربانی شمار کشته‌شدگان درگیری‌ها در تهران را ۲۱ تن اعلام کرد درحالی‌که در اسنادی دیگر شمار کشته‌ها تا ۶۳ تن هم اعلام شده است. بااین‌همه، از کشته‌شدگان آمار دقیقی در دست نیست. بیشتر کشته شدگان در گورستان ابن بابویه در تهران به خاک سپرده شدند. مصدق نیز هنگامی که در سال ۱۳۴۵ درگذشت، وصیت کرده بود که در کنار آنان به خاک سپرده شود ولی با مخالفت محمد رضا شاه این کار انجام نشد. پس از قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱ و با بازیابی قدرت از سوی دولت مصدق، مجلس شورای ملی عنوان «شهید راه وطن» را برای کشته‌شدگان تصویب کرد و برای آن‌ها در گورستان ابن بابویهٔ تهران محوطهٔ ویژه را در نظر گرفت که هم‌اکنون در این محوطه ۲۵ آرامگاه وجود دارد.
## به فرجام رسيدن خيزش

سقوط دولت قوام تنها پنج روز پس از آغاز کار: احمد قوام ناگزیر استعفا داد.

بازگشت مصدق با اختیارات گسترده‌تر: شاه زیر فشار افکار همگانی و خون مردم، مصدق را دوباره نخست‌وزیر کرد، این‌بار با اختیارات ویژه در امور ارتش و مالیه؛ چیزی که در آغاز شاه از آن سر باز زده بود.

پیروزی جنبش ملی‌شدن نفت: این رویداد نيرومندی جبهه ملی را پابرجا کرد و نشان داد که مصدق پشتوانه مردمی دارد.

## یادبود
پس از انقلاب ۱۳۵۷ برای یادبود کشته‌شدگان این روز، خیابان قوام‌السلطنه در تهران به نام خیابان سی تیر نامگذاری شد.

## نگارخانه

پرونده:Shohadaye 30 tir 1331-3.jpg|نمایی از قبرهای کشته‌شدگان قیام ۳۰ تیر در گورستان ابن‌بابویه
پرونده:Shohadaye 30 tir 1331.jpg|سنگ قبر یکی از کشته‌شدگان قیام ۳۰ تیر در گورستان ابن‌بابویه
پرونده:Shohadaye 30 tir 1331-1.jpg
پرونده:Shohadaye 30 tir 1331-4.jpg
پرونده:Ibn Babawayh Cemetery 12.jpg|یادمان شکسته‌شدهٔ محمد مصدق در گورستان ابن‌بابویه که وصیت کرده بود در کنار قبور کشته‌شدگان ۳۰ تیر دفن شود.
پرونده:A grave at 30th of Tir memorial.JPG|آرامگاه یکی از کشته‌شدگان، بر روی آن نوشته شده است: «شهید راه وطن»


## جستارهای وابسته
* کودتای ۲۸ مرداد
* توطئه ترور محمد مصدق

## پانویس

## منابع
*اسامی شهدای ۳۰ تیر
* مرکز اسناد انقلاب اسلامی
* قیام سی تیر ۱۳۳۱
* حماسه قیام ملی سی تیر

## پیوند به بیرون

* متن کامل اسناد «سیا» در مورد کودتای ۲۸ مرداد
* ملی شدن نفت در ایران و کودتای ۲۸ مرداد - پروفسور یرواند آبراهامیان
* کارنامهٔ مصدق در تاریخ
* درباره کودتای ۲۸ مرداد
* شبکه‌های اطلاعاتی بریتانیا و آمریکا در ایران (۱۳۲۰- ۱۳۳۲) و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲

رده:تاریخ نوین ایران
رده:ایران در ۱۹۵۲ (میلادی)
رده:تاریخ نظامی ایران پهلوی
رده:محمدرضا پهلوی
رده:شورش‌ها در ایران