سلطان محمد نگارگر

بندانگشتی|260px|چپ|برگی از حافظ به قلم سلطان محمد، به سال ۱۵۲۵
**نظام‌الدین سلطان محمد تبریزی،** نقاش ایرانی بود که در دوران صفوی می‌زیست. سلطان‌محمد در تبریز از محضر استاد بهزاد بهره برد و به سال ۹۲۴ ه.ق.، و پس از فوت بهزاد، جانشین‌اش در ریاست کارگاه‌های سلطنتی گردید.

## سبک
سبک نگارگری سلطان‌محمد، دوره دوم مکتب تبریز شناخته می‌شود. آثار وی در میانهٔ نخست زندگی هنری، متأثر از شیوهٔ هنری ماقبل صفویان در غرب ایران بوده، اما پس از آن، جریان‌های نوین رایج در دربار صفوی را منعکس می‌کند. برای پارهٔ نخست می‌توان از آثارش در شاهنامه تهماسبی (مشهور به هافتون)، و برای پارهٔ متاخر، نگاره‌های وی در دیوان حافظ (۱۵۳۱ تا ۱۵۳۳ میلادی) نسخه محفوظ در مجموعه لویی کارتیه پاریس، را برشمرد.

## زندگی‌نامه
در سال ۹۰۶ قمری، شاه اسماعیل صفوی، تبریز را فتح کرده و بر کارگاه‌های هنری بازمانده از آق قویونلوها استیلا یافت. در این میان سلطان‌محمد نگارگر نیز به خدمت وی درآمد. در سال ۹۱۶ قمری، شاه اسماعیل هرات را فتح کرده، وارث دستاوردهای باشکوه هنری دربار تیموریان گردید، و فرزند خردسالش تهماسب میرزا را به امارت آن دیار گماشت. روایت است که تهماسب در شش سالگی از محضر سلطان‌محمد نگارگر در تبریز فنون نقاشی را آموخت. تهماسب زمانی که در سال ۹۳۰ قمری به تخت نشست، هنرمندانی را از هرات به تبریز منتقل نمود، که از آن میان کمال‌الدین بهزاد شاخص‌ترین آنان است. بهزاد از سال ۹۲۸ قمری ریاست کتابخانهٔ شاهی و کارگاه‌های وابسته به آن را به دستور شاه اسماعیل بر عهده داشت.

## برخی آثار
[بندانگشتی|خواب رستم، شاهنامهٔ فردوسی، ترسیم ۱۵۱۵ تا ۱۵۲۲، [موزه بریتانیا|چپ|260px]]
برجسته‌ترین آثار سلطان محمد در شاهنامه تهماسبی، خمسهٔ تهماسبی و دیوان حافظ جلوه‌گر است. سرپرستی صد صفحهٔ نخست از شاهنامهٔ تهماسبی بر عهدهٔ وی بوده، و نگاره‌های دربار کیومرث، جشن سده، شکست دیوان به دست تهمورث و کشته شدن دیو سیاه به دست هوشنگ از نگاره‌های برجستهٔ وی در این شاهنامه است. همچنین وی آثاری در مثنوی جمال و جلال محمد آصفی، کلیات میرعلی‌شیر نوایی، مثنوی گوی و چوگان (خالنامه) عارفی نگارگری کرده‌است.
او درصدد ساختن ظروف چینی به سبک چینی برآمد و مقدمات کار را نیز تا حدی فراهم کرد، ولی عمر او برای تکمیل این فکر کفایت نکرد.

## در فرهنگ عامه
در سال ۱۳۹۴ فیلم مستندی با نام سلطان محمد نقاش دربارهٔ احوال و آثار این نقاش به تهیه‌کنندگی و کارگردانی سید وحید حسینی نامی ساخته شد.

## نگارخانه


File:Soultan Muhammad 1525.jpg|پادشاهی کیومرث، شاهنامه‌تهماسبی،مجموعهٔ صدرالدین‌آقاخان
File:"The Feast of Sada", Folio 22v from the Shahnama (Book of Kings) of Shah Tahmasp MET DT463.jpg|جشن سده، شاهنامه‌تهماسبی، موزه متروپولیتن نیویورک
File:Miraj by Sultan Muhammad.jpg|معراج پیامبر، خمسهٔ‌تهماسبی (۱۵۳۹ تا ۱۵۴۳م)، در کتابخانه بریتانیا
File:Khamseh Nizami 001.jpg|پیرزن و سلطان‌سنجر، خمسه‌تهماسبی (۱۵۳۹ تا ۱۵۴۳م)، در کتابخانه بریتانیا
File:Sultan Muhammad 6.jpg|مرد جوان و کتاب، در موزه ارمیتاژ شهر سن‌پترزبورگ
File:Sultan Muhammad Tiran Zahhak.jpg|در بند کشیده شدن ضحاک در دماوند، شاهنامهٔ تهماسبی



## پانویس

## منابع

* لینک خبر تولید مستند سلطان محمد نقاش

## پیوند به بیرون

* نگارهٔ چیرگی تهمورث بر دیوان در موزهٔ متروپولیتن نیویورک.
* برگی از دیوان حافظ به قلم سلطان محمد در موزهٔ متروپولیتن نیویورک.
* کابوس ضحاک، از شاهنامهٔ تهماسبی، به قلم سلطان محمد، در موزه متروپولیتن نیویورک.
* بارگاه کیومرث: بررسی اثری از سلطان محمد نقاش. حلیمی، محمد حسین. نشریهٔ فرهنگ و هنر، سوره، دورهٔ اول، فروردین ۱۳۶۸ - شماره ۱
* نظام‌الدین سلطان محمد تبریزی (نادرهٔ دوران و شیر بیشهٔ تصویر زمان)، یعقوب آژند
* سلطان محمد در لغتنامهٔ دهخدا.
* معراج حضرت رسول اثر سلطان محمد نقاش، آیدین آغداشلو، نشریهٔ بخارا.
* سلطان محمد تبریزی مینیاتوریست مشرق زمین، دکتر صمد سرداری‌نیا.
* سیمای سلطان محمد تبریزی در منابع دوره صفوی، یعقوب آژند.
* خیال پردازی و عجایب نگاری در آثار سلطان محمد و پیتر برگل. مهدی عاطفی.

رده:اهالی تبریز
رده:درگذشتگان ۱۵۵۵ (میلادی)
رده:مینیاتوریست‌های اهل ایران
رده:نقاشان سبک نگارگری ایرانی
رده:نقاشان سده ۱۶ (میلادی) اهل ایران
رده:نقاشان مرد اهل ایران
رده:هنرمندان دوره صفویان
رده:نقاشان عصر صفوی