شال (بوئین‌زهرا)

**شال شهری است در بخش شال، شهرستان بوئین‌زهرا، کهن‌ترین بخش بوئین‌زهرا با باغ‌های انگور و شهرک صنعتی آجرپزی و جزء ۵ شهرک صنعتی آجرپزی ایران و استان قزوین که در بستر رودخانه خررود یا خروط واقع شده که این رودخانه، اسفرورین و شال را از هم جدا می‌کند. رودخانه در سال‌های نه چندان دور از اوایل پاییز و تا اوایل تابستان جریان داشته؛ اما کمی بیشتر از یک دهه پیش به علت خشکسالی‌های دائم و سوءاستفاده بالا دست‌ها (سدهای خرد غیرمجاز) و احداث سد اصلی در بالادست کاملاً خشک و بی‌آب شده است. 

شهر شال باغات انگور زیادی دارد، و به یکی از صادرکنندگان اصلی [[کشمش]] به کشورهای همسایه تبدیل شده است. نژاد گوسفند شال یکی از بهترین نژاد گوسفند ایران است. شال بزرگ‌ترین شهر تات‌نشین در شهرستان بوئین‌زهرا و استان قزوین است. شال ره‌آوردی چون انگور و کشمش دارد. از شهرهای نزدیک به شال می‌توان به [[اسفرورین]] و [[دانسفهان]] نیز اشاره کرد. شال دارای یک دانشگاه آزاد اسلامی و یک دانشگاه پیام نور نیز می‌باشد.

== محله‌های شهر ==
این شهر به سه محله اصلی و چندین گذر تقسیم شده است:
# محلهٔ داغ (چمبک یا محله نادری‌ها، قلعه میرزا خان، قلعه هاشم خان، خورک، سیبک و کوچه) و چندین گذر تشکیل شده که عبارتند از: گذر شهبازی‌ها و گذر رفیعی‌ها
# محلهٔ علیا یا گلیکیه (حصار، رزگیرا، جرینک)
# محلهٔ سفلی (جرینه محله) گذر شاه‌محمدی‌ها
و در کل یکی از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین مکان‌ها، سیبک به معنی (سی تا بزرگ) می‌باشد که هم‌اکنون مدرسه شهید شهبازی و اداره پست و مسجد علی‌بن‌ابی‌طالب در آن واقع می‌باشد و دلیل نامگذاری این محل بخاطر بزرگانی است که در اطراف این میدانگاه زندگی می‌کردند، از جمله نادری‌ها، سلطانی‌ها، عظیمی‌ها، شهبازی‌ها، شیخ سلیمانی‌ها، کرمی‌ها و محمدخانی‌ها، مشهدی‌حسینی‌ها، رفیعی‌ها و غیره… و در کل اکثر تجمعات مذهبی در این قسمت برگزار می‌شده است.

== زبان ==
مردم شال به [[زبان تاتی ایران|زبان تاتی]] (گویش شالی) صحبت می‌کنند

== صنعت آجرپزی ==
صنعت این شهر به حدود ۲۰۰ واحد [[کوره هوفمن|کورهٔ آجرپزی هوفمن]] و سفال طوری که این شهر به قطب تولید آجر استان‌های قزوین، زنجان، گیلان و بخش‌های از البرز، تهران و مازندران تبدیل شده است، اختصاص دارد.
<gallery class="center">
پرونده:Kheyrabaad.jpg|قلعهٔ خیرآباد، نزدیک شهر شال است که قدمتی بیش از ۱۵۰ سال دارد.
پرونده:Vineyards shal.jpg|یک تاکستان در شال (منطقهٔ خورک)
</gallery>

== افراد برجسته ==
* مصطفی آقاعلی ([[بخش شال|بخشدار شال]] ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۷، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی [[بوئین‌زهرا|فرمانداری بوئین‌زهرا]] ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹، [[بوئین‌زهرا|فرماندار بوئین‌زهرا]] ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۰، [[استانداری قزوین|مدیرکل امنیتی و انتظامی استانداری قزوین]] ۱۴۰۳ تاکنون)

== زرتشتیان شهر شال ==
**زرتشتیان شهر شال** از جوامع کهن زرتشتی در [[ایران]] هستند که در شهر [[شال (قزوین)|شال]] در [[استان قزوین]] زندگی می‌کنند. آنان با وجود فشارهای تاریخی و دینی، همچنان هویت دینی، زبانی و فرهنگی خود را حفظ کرده‌اند. زرتشتیان شال با نام‌های «**بهدینان**» و «**مزداپرستان**» نیز شناخته می‌شوند.

شال در دوران [[ساسانیان]] یکی از اماکن آیینی دین [[زرتشتی]] بوده است. بقایای [[چهارتاقی ساسانی]] که آخرین آتشکده شهر به‌شمار می‌رود، در انتهای خیابان ۱۶ متری شهر و کنار یک گورستان قدیمی واقع شده است. این آتشکده در دوره [[صفویان]] رو به خاموشی نهاد و تا امروز دیگر آتشکده‌ای در شال فعال نشده است.

جمعیت زرتشتیان شال بیش از ۱۴۰ نفر برآورد می‌شود. آنان به‌صورت جمعی کوچک، آرام و به‌دور از خشونت زندگی می‌کنند. به دلیل شرایط اجتماعی، بسیاری از آن‌ها هویت دینی خود را در انظار عمومی پنهان می‌دارند و مراسم دینی را به‌صورت خصوصی برگزار می‌کنند.

زرتشتیان شال به [[زبان تاتی (شال)|تاتی شال]] سخن می‌گویند که از شاخه‌های زبان‌های شمال‌غربی ایران است. جملاتی چون «از همه روزه کیو میشم بیرون میشم سرکار» (به‌معنای: من هر روز از خانه بیرون می‌روم و به سر کار می‌روم) نمونه‌ای از ساختار زبانی خاص این گویش است. حفظ زبان تاتی بخشی از هویت فرهنگی زرتشتیان شال به‌شمار می‌رود.

زرتشتیان شال آیین‌های زیر را گرامی می‌دارند:
* [[نوروز]] (در زبان محلی: **پیله عید**)
* [[سیزده‌بدر]]
* [[چهارشنبه‌سوری]] (در زبان تاتی: **عمرکشان** یا **عمرکشون**)
* [[جشن سده]]
* [[جشن مهرگان]]
* [[شب یلدا|چله یا یلدا]]
* [[سدره‌پوشی]] (به‌صورت خصوصی)
* **جشن انگور** (انگورآوُن)
* **جشن خدمتونه*'؛ که در آن داماد و بستگان مرد او در بهار برای خانواده عروس به خدمت نمادین کشاورزی در باغ انگور می‌پردازند.

شال آتشکده فعالی ندارد و زرتشتیان این شهر برای عبادت به [[آتشکده فیروز بهرام]] در [[تهران]] مراجعه می‌کنند. یک نفر [[موبد]] در شهر حضور دارد که به امور دینی و پاسخ‌گویی به پرسش‌های شرعی می‌پردازد. تلاش‌هایی برای ساخت آتشکده جدید در شهر انجام شده اما هنوز به نتیجه نرسیده است.

[[کوه رامند]] در نزد زرتشتیان شال جایگاه مقدسی دارد و در فرهنگ شفاهی آن‌ها نماد پایداری دینی به‌شمار می‌رود.

زرتشتیان شال با دیگر جوامع زرتشتی ایران از جمله [[یزد]]، [[کرمان]]، [[قاسم‌آباد (فارس)]] و [[تهران]] ارتباط فرهنگی دارند. آنان برای پیگیری اخبار دینی و فرهنگی از دوهفته‌نامهٔ [[امرداد (نشریه)|امرداد]] بهره می‌گیرند.

این جامعه به‌طور تاریخی مورد بی‌توجهی قرار گرفته، اما گاه از سوی افرادی همچون [[علی لاریجانی]] مورد حمایت قرار گرفته‌اند. فعالیت‌های آنان به‌دلیل ملاحظات اجتماعی اغلب بدون نمود علنی صورت می‌گیرد.

== جستارهای وابسته ==
* [[بوئین‌زهرا]]
** [[زرتشتیان ایران]]
* [[آتشکده فیروز بهرام]]
* [[شال (قزوین)]]
* [[زبان تاتی (شال)]]
* [[امرداد (نشریه)]]

*تات‌نشین‌های بلوک زهرا؛ سفرنامهٔ جلال آل احمد*

== پانویس ==
برای توصیف زبان تاتی شال نگا.
آل احمد، جلال، *تات نشین‌های بلوک زهرا،'' تهران: ۱۳۳۷ خ.

## منابع

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
* گفت‌وگوهای میدانی با زرتشتیان شال
* نقشه گوگل – موقعیت ثبت‌شدهٔ چهارتاقی ساسانی شال
* نشریهٔ فرهنگی امرداد
* یادداشت‌های فرهنگی دربارهٔ زبان تاتی شال

رده:شهرستان بوئین‌زهرا
رده:شهرها و روستاهای تات‌زبان
رده:شهرهای شهرستان بوئین‌زهرا
رده:شهرهای استان قزوین