آقطی سیاه

**آقطی سیاه**، **آقطی اروپایی**  که در مناطقی از ایران انگور کولی و خمان کبیر نیز نامیده می‌شود، درختچه‌ای است که ارتفاع آن در نواحی مساعد به ۱۰ متر می‌رسد. این درختچه معمولاً در کنار جاده‌ها و حاشیه جنگل‌ها و در نواحی مرطوب و سایه‌دار می‌روید.

## کلیات گیاه‌شناسی
**آقطی سیاه** از زمان‌های قدیم مورد مصرف مردم بوده‌است و از آن برای رفع امراض مختلف مانند دفع بلغم و صفرا استفاده می‌کرده‌اند. برگ‌های آن سبزرنگ، بیضوی، دندانه‌دار، بیدره و مرکب از ۵ تا ۷ برگچه است. اگر برگ‌ها شکسته و مالش داده شود، بوی بدی از آن متصاعد می‌شود. همه قسمت سبز گیاه سمی هستند.

گل‌های آن سفید و خوشه‌ای است که در اواخر بهار ظاهر می‌شود. میوه آقطی سیاه گوشتی، ریز مانند انگور و به رنگ آبی سیر است. قسمت مورد استفاده این درختچه گل، برگ و پوست داخلی ساقه آن است. آقطی سیاه در ایران در نواحی آذربایجان و همدان می‌روید.

نام‌های دیگر آقطی:
خمان، سبوقه، خمان کبیر، آقطی سیاه، تردارگن، انگورکولی، خمان صغیر، پَلِم (متفاوت از پَلْم به معنای کاجیره است)، پلخون، شون و آقطی سرخ است.

## ترکیبات شیمیایی
پوست این درختچه و برگ آن دارای موادی مانند سامبوسین  سامبو نیگرین ، کولین، سیکوتین  و مقدر کمی نیترات پتاسیم است. در گل‌های آن الدرین و مقدر کمی اسانس وجود دارد. میوه آقطی سیاه دارای کریزان تمین ، مواد قندی، اسانس، صمغ، اسید والزیانیک و اسید استیک است.
آقطی همچنین شامل فلاونوئیدهایی مانند کوئرستین و کامپفرول و گلیکوزیدهای کوئرستین همانند هایپروزید، ایزوکوئر ستین و روتین، و تری ترپنها مثل آلفا و بتا آمیرین، بتولین، اسید اولئانولیک، و ترکیب ضد التهاب اورسولیک اسید است. اسیدهای چرب مانند اسید لینولنیک، اسید پالمتیک، اسید لینولئیک، اسیدهای آمینه و دیگر ترکیبات مانند اسید کلروژنیک به عنوان تانن کاذب، تانن و موسیلاژ است. رنگ کبود آقطی بالغ و رسیده به سبب محتوای آنتوسیانیدین‌های آن است.

## خواص داروئی
آقطی سیاه از نظر طب قدیم ایران سرد و خشک است. پوست ثانوی (داخلی) ساقه و ریشه آن از نظر طبی موثرترین قسمت‌های این گیاه است.
# در درمان رماتیسم و درد مفاصل مؤثر است.
# ادرارآور است.
# ملین و ضد یبوست است و بهترین دارو برای رفع یبوست در افراد سالخورده و کسانی است که انقباضات روده بزرگ در آن‌ها ضعیف شده‌است.
# دم‌کرده برگ‌های خشک‌شده آن در رفع اسهال مؤثر است.
# برای برطرف کردن درد و التیام بواسیر، برگ‌های تازه این گیاه را له کرده یا اینکه از آن پماد تهیه کنید و روی بواسیر دردناک بگذارید.
# درمان‌کننده استسقاء است و آب اضافی را از بدن و از بین انساج خارج می‌کند.
# برای از بین بردن خارش بدن، پوست ساقه آن را در روغن بجوشانید و سپس آن را صاف کرده و بگذارید سرد شود. این روغن را روی قسمت‌هایی که خارش دارد بزنید.
# برای جوش‌خوردن استخوان و مداوای شکستگی استخوان، از دم کرده ریشه این درختچه استفاده کنید.
# دم‌کرده گل‌های خشک‌شده آقطی سیاه درمان‌کننده گریپ، سرما خوردگی، بیماری‌های دستگاه تنفسی و نقرس است.
# جوشانده گل‌های خشک‌شده این گیاه برای معالجه برونشیت و ذات الجنب مفید است.
# بخور گل‌های آقطی سیاه برای درمان بیماری‌های سل مفید است و اخلاط چسب‌ناک را از گلو خارج می‌کند.
# بیماری‌های کلیه و مجاری ادرار را درمان می‌کند.
# سنگ کلیه را خارج می‌سازد.
# شیر مادران شیرده را زیاد می‌کند.
# در درمان بیماری‌های صرع مفید است.
# جوشانده گل‌های خشک‌شده آقطی سیاه را به صورت کمپرس روی زخم‌های اگزما بگذارید اثر مطلوب خواهد داشت.
# خوردن میوه آقطی سیاه و مالیدن آن به سر باعث سیاه‌شدن مو و تقویت مو می‌شود.
# جوشانده گل‌های آقطی سیاه را روی سوختگی‌ها بگذارید و کمپرس کنید تا درد را کاهش دهد.
# برای از بین بردن ورم چشم می‌توان چشم را با جوشانده گل‌های این گیاه شستشو داد.
# جوشانده برگ این درخت آفت درختان و سبزیجات را از بین می‌برد.
# اگر پوست حساس دارید برای شستن صورت یا پاک کردن آرایش از دم‌کرده آقطی سیاه استفاده کنید.
# برای شادابی پوست صورت و از بین بردن لکه‌ها و کک و مک می‌توان از ماسک زیر استفاده کرد:

گل‌های خشک‌شده آقطی سیاه را دم کنید و مقداری پودر باقلای خشک را در ظرفی بریزید سپس دم کرده آقطی سیاه را روی آن ریخته و خمیری تهیه کنید. این خمیر را به صورت ماسک روی صورت بگذارید و پس از یک ربع ساعت بجوشانید این ماسک را هر روز روی پوست خود بگذارید تا صورت را جوان و شاداب کند.

طرز استفاده:
۱) جوشانده: مقدر ۶۰ گرم پوست ساقه، برگ یا میوه این درختچه را در یک لیتر آب ریخته و بگذارید آهسته بجوشد تا حجم آن به نصف برسد. سپس آن را صاف کنید.

2) سرکه آقطی سیاه: ۱۰–۲۰ گرم برگ‌های خشک‌شده این درختچه را در یک لیتر سرکه ریخته و بگذارید تا مدت دو هفته بماند و هر روز آن را بهم بزنید. پس از این مدت آن را صاف کرده و در شیشه دربسته نگهداری کنید.

3) دم کرده آقطی سیاه: مقدر ۱۰۰ گرم گل خشک‌شده این درختچه را در یک لیتر آب جوش ریخته و بمدت ۱۰ دقیقه دم کنید. از این دم کرده می‌توانید برای شستشوی زخم‌ها استفاده کنید.
# شیره یا آب میوه: میوه‌های رسیده آقطی سیاه را فشار داده تا شیره آن خارج شود. مقدار مصرف این شیره یک قاشق چایخوری مخلوط در یک لیوان آب است.
# شراب آقطی سیاه: آب میوه را گرفته و با هم وزن آن قند مخلوط کنید. سپس این مخلوط را بجوشانید تا شربت غلیظی بدست آید.

مقدر مصرف این شربت یک قاشق غذاخوری قبل از هر غذا است.

## مضرات
استفاده زیاد از آقطی سیاه ممکن است باعث تهوع و همچنین ورم روده شود.

## منابع

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:آقطی
رده:سته‌ها
رده:گونه‌های گیاهی نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:گیاگان آسیای معتدل
رده:گیاگان آفریقا
رده:گیاگان آمریکای شمالی
رده:گیاگان الجزایر
رده:گیاگان شرق ایالات متحده آمریکا
رده:گیاگان غرب ایالات متحده آمریکا
رده:گیاهان باغی آسیا
رده:گیاهان باغی آمریکای شمالی
رده:گیاهان باغی اروپا
رده:گیاهان باغی
رده:گیاهان توصیف‌شده در ۱۷۵۳ (میلادی)
رده:گیاهان دارویی
رده:گیاهان در اروپا
رده:گیاهان سمی
رده:میوه‌های خوراکی