فهرست واژه‌های متفاوت در فارسی تاجیکستان و ایران

فهرست واژه‌های متفاوت در فارسی تاجیکستان و ایران:

## فهرست واژه‌ها

### آ
* آثارخانه = موزه 
* آشیانه = طبقه
* آموخته = عادت کرده
* از دست دادن دارد: در حال از دست دادن است
* افسانوی: افسانه‌ای
* اَنداز = مالیات
* انکشاف: رشد، گسترش
* انتقام‌جویی‌، پدرکشتگی: سُهراب‌کُشتگی
* اِغواگری= توطئه
* اولاد‌کُشی، کودک‌کُشی: سُهراب‌کُشی، مرگِ سُهراب (اشاره به کشتن سُهراب به تیغ پدرش رستم)
* اینچنین: همچنین

### ب
* بازداشتن = توقّف، منع، ممنوعیّت
* بالشتک = استامپ
* باوری همدیگری = اعتماد متقابل
* بخشیده = تقدیم کرده، هدیه کرده
* بدنام‌کنی = اتّهام
* برابری = تعادل
* برهم دادن = انحلال
* بستگی = التزام
* بس کرده = متوقف
* به پُرّگی = به‌طور کامل
* به گردن بار کردن = تحمیل کردن
* به هم آوردن = اتّفاق
* بیماری خرچنگ = سرطان
* به اعتبار گرفتن: در نظر گرفتن
* به خلاصه آمدن: به نتیجه رسیدن

###### پ
* پای‌افزار = کفش
* پُرّه= کامل، کاملاً
* پیچه = مُهر
* پیش بَری = ارائه
* پیش تره = سابق، قبلی
* پیشروی = سبقت
* پیشکی = قبلاً، از قبل
* پیوند = جذب
* پریدمیت (از روسی): موضوع
* پُرّه: کامل
* پیشتره: پیشین

###### ت
* تنقیدی: انتقادی
* تاب = مقاومت
* تا رفت = رفته رفته، کم کم ، به تدریج
* تارون = گیاهی ترش مزّه ، نوعی ریواس (شاید ازبکی)
* تازه= تمیز ، پاک
* تازه کردن = تازه شدن ، به روز شدن ، تمیز و پاکیزه کردن
* تالار= سالن، کافۀ رقص
* تالار خوانش = تالار مطالعه
* تب لرزه = تب و لرز، تشنّج، بیماری مالاریا
* تحفه = هدیه
* تخم بریان: نیمرو
* تَربُز = هندوانه
* تِرزه / تِرِزه / تریزه = پنجره
* ترس خورد= بترسد
* تَرکش = بُمب، انفجار
* ترکیده = منفجر شده
* تِرَن = راه آهن
* تِز = زود ( تلفظی از همان تیز فارسی است )
* تعمیر شده ایستاده است = دارد تعمیر می شود
* تَغا= دایی
* تُفلی = (туфли) کفش (روسی)
* تکّه محبّت = تحفه ، ارمغان
* تَگ = زیر. به همین گونه در یزد به کار می رود
* تولدخانه= زایشگاه
* تَمات= (томат)رُبّ گوجه فرنگی (روسی)
* تَماته = گوجه فرنگی ، در یزد هم به کار می رود. (برگرفته از tomato انگلیسی یا томатная روسی)
* تماشا بینان = تماشاگران
* تَماکو = سیگار/ سیگرت
* تندرستی = بهداشت
* تن فروشی = روسپی گری، فاحشگی
* تنقیدی: انتقادی
* تَنگه = سکّه، درم، درهم
* توش بَرَه = یک نوع خوراک با گوشت و خمیر
* تونِل = غار
* تویانه = هدیۀ عروسی
* تویی = مجلس عروسی و هر نوع جشنی (اُزبکی)
* تیار = آماده
* تیره ماه = فصل پائیز
* تیزَک = فلفل
* تیلیفون = تلفن در گویش یزدی هم همین گونه است
* تینج = آرام ، خوب، سلامت

###### ث
* ثمره ناک = سود رسان، باثمر

###### ج
* جای گذاری= انتصاب
* جایگردان/جایگیر کردن = استقرار
* جایگیر / جاگیر شوی = قرار گرفتن، استقرار، مستقر
* جدا کرده شده = در نظر گرفته شده
* جدول = خط کش
* جدولِ کاری= برنامۀ کار
* جرّاحی را گذرانیدن = جرّاحی کردن
* جُرغات = ماست ( ترکی)
* جفت = همسر
* جگر بند = پارۀ جگر ، دلبند، فرزند، خویش بسیار نزدیک
* جَلَب = فاحشه
* جَلَبی = فاحشگی، روسپی گری
* جمع بست= نتیجه گیری
* جمع بست نمودن = پایان کار، پایان دادن، خلاصه کردن
* جواب داده شده= کنار گذاشته شده
* جوره = دوست، رفیق، دوست صمیمی ، دوست نزدیک (برای مرد)
* جیبک= جیب
* جیغ زدن = صدا زدن، فراخوندن یک نفر

###### چ
* چارغاوَک = چهار دست و پا راه رفتن کودکان ، سینه خیز رفتن
* چاره = راه ، اندیشه
* چاره بینی = چاره جویی، چاره اندیشی
* چاره های عِلاوگی = تدابیر و چاره اندیشی بیشتر
* چایخانه = قهوه خانه
* چای دم گرفتن = چایی دم کشیدن
* چای دم گرفته = چای دم کشیده
* چای سیاه = چای معمولی
* چای فامیلی = چای سیاه
* چای کبود = چای سبز
* چای نَیک = (чайник) قوری، کتری (روسی)،‌ دمابان (فلاسک)
* چپه کردن = زیرو رو کردن
* چرخ بال = هلی کوپتر، بالگرد
* چُکوری/ چُکری = ریواس
* چَکّه = ماستینه، ماست چکیده
* چِلّه نشین = خانه نشین ( اصطلاحی در عرفان)
* چَنبَره = حلقه
* چَنگ = سنتور
* چَه = پسوند تصغیر(گاهی تحبیب) . مانند: کوزه چه ، پیاله چه ، شیشه چه ، پسرچه
* چهارمغز= گردو
* چُقورروی: ژرف‌کاوی
* چَندِرپیچ کردن: محکم بستن

###### ح

###### خ

* خاموشی = سکوت
* خَلطه = پاکت
* خواجگی = اداره
* خواجه = رئیس
* خوانش = مطالعه
* خوانشگاه = سالن مطالعه
* خوراک = غذا
* خوراک خوری = غذاخوری
* خوراندن = تغذیه

###### د
* دخل‌دار = مسئول
* دخلناک: مربوط
* در دوام: در طی
* درآمدگاه = محلّ ورود، ورودیه
* درازدست = مقتدر
* درآورده شدن: درج شدن
* درکار = لازم
* دریافت = استقرار
* دست‌درازی کردن = تصرّف
* دستگیری = مساعدت
* دسته = تیم، گروه ورزشی
* دگر ساختن = عوض کردن
* دَم گیری = استراحت
* دوام = مدّت
* دوجان: آبستن
* دیار = وطن

###### ر
* رانده شدن = اخراج شدن
* روان = جاری
* روی خط = کپی، فتوکپی
* رایون: بخش، ناحیه
* ریم: چرک

###### ز
* زیست = اقامت

###### س
* سازش‌نامه = قرارداد، صلح‌نامه، مصالحه
* ستاره‌گرمی: دلفریبی، جذابیت
* سر شدن: آغاز شدن
* سحر = صبح
* سرداور= داور وسط در بازی‌های ورزشی
* سرود سال = فستیوال آواز
* سنجش = قیاس، مقایسه
* سودا = معامله

###### ش
* شاه‌مات = شطرنج
* شد = قبول
* شفت: سقف
* شِکنک = قندشکن، گردو شکن و نظایر آن

###### ص
* صابونک زانو: کاسه زانو
* صداناک: مصوت، واکه
* صنف = کلاس، پایه

###### ض
* ضیائیان: روشنفکران

###### ع
* عاید به: مربوط به
* عکس نمودن: منعکس کردن
* عنعنه: رسم

###### غ

###### ف
* فارَم = معتدل
* فشرده= خلاصه
* فرق کُناندن: تشخیص دادن
* فهمِش = درک

###### ق
* قفا = عقب
* قفا ماندگی = عقب‌ماندگی
* قوس = پرانتز

###### ک
* کاخ = سالن
* کارتوتیکه: برگه، فیش
* کان = معدن
* کردار = عمل
* کرده نمی‌تواند= نمی‌تواند انجام دهد
* کرسی چه = صندلی
* کِشار یافتن = طولانی شدن
* کلان: زیاد، بزرگ
* کلَسیکی: کلاسیک
* کمان = پرانتز
* کمبودی = نقص
* کمِش = (kamesh) حدّ اقل
* کنده = (kandaeh) قطع
* کورپه = لحاف
* کورس = سال تحصیلی دانشگاهی
* کهنه = عتیقه

###### گ
* گپ = بحث، حرف، صحبت
* گذرش = انتقالی
* گُرده = (gordah) کلیّه
* گراماتیکه: دستور زبان
* گرسنه نشینی = اعتصاب غذا
* گزَک = (gazak) ساندویچ
* گشایَک = دربازکن
* گفت و شنید = مذاکرات
* گل چنبره = حلقۀ گل
* گمان بر = مظنون
* گنده = (gandah) فاسد

###### ل
* لَت = ضربه
* لت خوردن = مضروب شدن
* لهجوی: لهجه‌ای

###### م
* ماشین بارکش خودریز = کامیون کمپرسی
* مانندی = شباهت
* مراسا = موافقت
* مربّع = کروشه
* مرکز گرمی = تأسیسات حرارت مرکزی
* مشق = رژه، مانور
* مغز = اصل
* منبر = تریبون
* محاکمه: بررسی
* مَدّه: چرک، چرکابه
* مصلحت: راهنمایی
* معنیداد: تعریف
* موقع: جایگاه
* می‌برآید: به دست می‌آید

###### ن
* ناترسی= شجاعت
* ناخنک = گیومه
* نارسا = نقص
* ناشتا: صبحانه
* نَسک = عدس
* نشئه مند = معتاد
* نغز= عالی
* نُکس = (noks) نقص
* نوار = فیلم
* نوار بردار = فیلم‌بردار
* نواربرداری = فیلم‌برداری
* نیاگان = نیاکان
* نیست کردن = منهدم

###### و
* واخوردن: برخورد کردن، ملاقات
* والا = عزیز
* وامخواه = طلب کار
* وزین = ثقیل
* وهم = وحشت
* ویران شدن = نقض
* واریانت: گونه

###### ه
* هدهه = عجله
* همدیگر بخشی = صلح و صفا، کنار گذاشتن جنگ و کدورت و خصومت، عفو عمومی
* همدیگری = متقابل
* همزاد = دوقلو
* همیان = جیب
* هَندله = طالبی
* هنگام = درکُل
* هوسکار = آماتور
* هیکل = (haykal) مجسّمه

###### ی
* یاور = معاون
* یَراق = سلاح
* یکجا شوی = تجمّع
* یک‌رَویی: لج‌بازی، یکدندگی
* یَنوَر (جنوری): ژانویه

## منابع

شکوری، محمدجان، فرهنگ فارسی تاجیکی، ویرایش محسن شجاعی، تهران، فرهنگ معاصر، ۱۳۸۴.

رده:فهرست‌های مربوط به ادبیات
رده:فهرست‌های مربوط به زبان‌ها
رده:فهرست‌های واژگان فارسی