ثابت بن قره

**ثابت بن قُرّه** (۲۲۱–۲۸۸ ه‍.ق / ۸۲۶–۹۰۱ م) از مندائیان زادهٔ حَرّان شام (سرزمین) سوریه که در بغداد می‌زیست. او ریاضی‌دان و مترجم نهضت ترجمه، اخترشناس، و عضو بیت‌الحکمه بوده است. ثابت بن قُرّه کاشف حرکت انتقالی زمین است.

## اهمیت
ثابت ابن قُرّه ابداع‌کنندهٔ دانش ایستایی (استاتیک) و نخستین کسی بوده که فاصلهٔ زمین تا خورشید و طول سال خورشیدی را اندازه گرفته است.

او، با تجربهٔ عینی، نظریهٔ زمین‌مرکزی بطلمیوس را زیر سؤال برده و دریافته است که خورشید باید مرکز منظومهٔ شمسی باشد. کوپرنیک نظریهٔ خود را بر اساس نظرات وی مطرح کرده و در کتاب خود از او نام برده است.

او پس از سرخسی و کندی، پی‌گیرنده موسیقی یونانی در مقابل موسیقی معمول در کشورهای اسلامی است.

## کارهای نجومی
وی طول سال انتقالی را ۳۶۵ روز، ۶ ساعت، ۹ دقیقه و ۱۲ ثانیه (خطای ۲ ثانیه) تعیین کرد.

وی فرضیه بطلمیوس، حرکت خورشید و ماه و نظریه ساعت‌های آفتابی را مورد بررسی انتقادی قرار داد.

هنگامی که به فرضیه‌های بطلمیوس نگاه می‌کرد، سال انتقالی را پیدا کرد که هنگام نگاه به زمین و اندازه‌گیری آن در پس زمینه ستارگان حرکتی نداشتند که نشان می‌داد آنها هم نسبت به خورشید وضعی شبیه به زمین دارند که به نظریه امروزی خیلی شبیه است.

## آثار
آثار علمی ثابت بن قرّه در ریاضیات، نجوم، مکانیک، علوم طبیعی، موسیقی، پزشکی و دامپزشکی بیش از ۱۰۰ اثر داشته که نسخه‌های شماری از آنها باقی مانده‌است و برخی از آنها نیز تصحیح یا بررسی شده‌اند.

### ریاضی
آثار ثابت بن قرّه در ریاضیات به سه دسته تقسیم می‌شود: تألیف‌ها، ترجمه‌ها، و تصحیح‌ها:

**تألیف‌ها**
# کتاب فی الشکل المُلقَّب بِالْقَطّاع
# مقاله فی استخراج اعداد المُتَحابَّةِ بِسُهُولَةِ الْمَسْلَکِ الی ذلک
# کتاب المفروضات
# کتاب فی مساحة قَطْعِ المخروطِ الذی یُسَمَّی المُکافی
# مقاله فی مَساحَةِ المُجَسَّماتِ المُکافِیَة
# فی مساحة الاشکال المسطحة و المجسَّمة
# کتاب الی المتعلمین فی النسبة المؤلّفة
# کتاب الی ابن وَهْب فی التأتی لاستخراج عملِ المسائلِ الهندسیة
# کتاب فی عملِ شَکْلٍ مُجَسَّمٍ ذی اَرْبَعَ عَشْرَةَ قاعدةً تُحیطُ به کُرَةٌ مَعْلُومَة
# مقاله فی اَنَّ اَلْخَطَّیْنِ اذا اُخرجا علی اَقَلْ من زاویتینِ قائمتینِ التَقَیا
# مقاله فی برهانِ المصادرةِ المشهورةِ من اقلیدس
# فی تصحیح مسائل الجبر بالبراهین الهندسیة
# کتاب فی القطوع الاسطوانة و بسیطها
# مسألة فی عمل المتوسطین و قسمة زاویة معلومة بثلاثة اقسام متساویة
# رساله فی الحُجة المنسوبة الی سقراط فی المربع و قُطرِه
# مسألة اذا اُخرج فی دائرةٍ ضلعُالمثلث و ضلعُ المسدس فی جهةٍ واحدة عن المرکز کانَ سطحُ الذی یُحازُ بَیْنَهُما مِثلَ سُدْس دائرة

**ترجمه‌ها**
# کتاب المأخوذات لارشمیدس
# شرح الشَکل الملقبِ بالقَطّاعِ من کتابِ المجسطی
# رساله فی الاصول الهندسیة
# رساله فی الدوائر المُتَماسَّة
# کتاب المخروطات لابولونیوس
# بندانگشتی|برگی از کتاب حساب نیکوماخوس که ثابت ترجمه کردمقدمه ای بر حساب نیکوماکوس

**تصحیح‌ها**
# اصلاح ترجمة اصول اقلیدس
# اصلاح کتاب المُعْطَیات لاقلیدس
# کتاب الکرة المتحرکة لاوطولوقس
# ترجمه کتاب الکرة و الاسطوانة لارشمیدس
# کتاب الْاُکَرْ لثاوذوسیوس

### اخترشناسی
مهم‌ترین آثار نجومی موجود ثابت به شرح زیر است:
# کتاب فی آلاتِ الساعاتِ الَّتی تُسَمَّی رُخامات
# مقاله فی صفة الاشکال آلتی تَحْدُثُ بِمَمَرِّ طَرَفِ ظِلِّ المقیاسِ فی سطحِالافقِ، فی کل یوم و فی کل بَلْدَةٍ
# کتاب فی اِبْطاءالحرکة فی فلک البروج و سرعتها بحَسَب المواضع آلتی تکون فیها من الفلک الخارج المرکز
# فی سَنَة الشمس
# رساله الی اسحاقِبن حنینِ آلتی یَذکر فیها حرکة الفلک مُقبلاً و مُدبراً
# فی حساب رُؤیَةِ الْاَهِلَّة
# تسهیل المجسطی
# رسالة ثابت بن قرة فی ذکر الافلاک و خَلْقِها
# قول فی ایضاح الوجه اندی ذکر بطلمیوس عنَّ به استخراج من تقدمه میسرة القمر الدوریه و هی مستویة

### موسیقی
این آثار بر این پایه‌اند:
# ترجمه کتاب الارثما طیقی یا کتاب المدخل الی علم العدد اثر نیقوماخوس
# مقاله فی الموسیقی
# مسألة فی الموسیقی
# کتاب فی علم الموسیقی (فی موسیقی)
# رساله من امور الموسیقی

## جستارهای وابسته
* اختراع‌های دوران طلایی اسلام
* دارالحکمه

## پانویس

## منابع
* .

رده:اخترشناسان جهان اسلام قرون وسطی
رده:اخترشناسان عرب قرون وسطی
رده:اهالی استان شانلی‌اورفه
رده:اهالی حران
رده:اهالی خلافت عباسیان در سده ۱۰ (میلادی)
رده:اهالی خلافت عباسیان در سده ۹ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۹۰۱ (میلادی)
رده:ریاضی‌دانان اسلام قرون وسطی
رده:ریاضی‌دانان سده ۹ (میلادی)
رده:ریاضی‌دانان سوری قرون وسطی
رده:ریاضی‌دانان عراقی قرون وسطی
رده:ریاضی‌دانان عرب قرون وسطی
رده:زادگان ۸۲۶ (میلادی)
رده:زادگان سده ۹ (میلادی)
رده:ستاره‌شناسان سده ۹ (میلادی)
رده:فیزیک‌دانان قرون وسطی
رده:مترجمان سده ۹ (میلادی)
رده:مترجمان سریانی-عربی
رده:مترجمان یونانی-سریانی
رده:مترجمان یونانی-عربی
رده:محققان عباسیان
رده:نظریه‌پردازان اعداد