پلاک وسایل نقلیه در ایران

## تاریخچه پلاک خودرو در ایران

### آغاز شماره‌گذاری
در دوران صدارت وثوق‌الدوله (۱۲۹۸ ه‍.ش)، پلاک‌هایی برای دُرُشکه‌ها و گاری‌ها نصب شد و هر یک دارای شماره مشخص بودند. اداره بلدیه (شهرداری) مسئول این کار بود. اولین خودرو پلاک شده در ایران، به سال ۱۳۰۵ ه‍.ش بازمی‌گردد و قوانین اولیه شماره‌گذاری خودروها در سال ۱۳۰۸ تصویب شد.

در آن زمان خودروها پنج پلاک داشتند: نام کارخانه، آدرس مالک، شماره جلو، شماره عقب و پلاک مالیات. با افزایش تعداد خودروها، ترکیب پلاک‌ها تغییر یافت و شامل نام شهر و عدد چهاررقمی شد.

### تغییرات پلاک‌ها و افزودن حروف
با افزایش تعداد خودروها، تصمیم گرفته شد که یک حرف از الفبای فارسی نیز به نام شهرها افزوده شود. در ادامه، پلاک‌ها ترکیبی از نام شهر و عدد دو رقمی شدند. در دهه هفتاد، پلاک‌ها لیزری شده و شکل و شمایل قدیمی کنار گذاشته شد.

### پلاک‌های لیزری و ملی
در سال ۱۳۷۸، طرح تعویض پلاک در سطح کشور آغاز شد و تمام خودروها به پلاک‌های لیزری مجهز شدند.  

در دهه هشتاد، پلاک‌های ملی معرفی شدند که دارای ابعاد و طراحی جدید و سیستم شماره‌گذاری متفاوت بودند. این پلاک‌ها به مالک خودرو تعلق داشت و با تغییر وسیله نقلیه، پلاک انتقال نمی‌یافت. تا سال ۱۳۹۲، این سیستم قادر به پوشش بیش از ۶۱ میلیون خودرو شخصی بود.

### مشکلات و مسائل قانونی
در سال‌های ۸۰ تا ۸۷، اختلاف نظرهایی میان نیروی انتظامی و دیوان عدالت اداری ایجاد شد که موجب سردرگمی بخشی از مالکان خودرو شد. این مشکلات تا سال ۸۷ ادامه داشت و بخشی از پلاک‌های قدیمی تا آن زمان هنوز به پلاک ملی تبدیل نشده بودند.

## تصاویر
بندانگشتی|یک خودرو با پلاک قدیمی ملایر

بندانگشتی|تاریخچه پلاک‌های ایران

## انواع پلاک‌ها (از سال ۱۳۸۲ به بعد)
پلاک‌های وسایل نقلیه ایرانی دارای یازده نوع برای خودروها و پلاک موتورسیکلت‌ها هستند که در چهار رنگ صادر می‌شوند. شماره‌گذاری خودروها نیز به صورتی است که می‌توان از شماره پلاک آن‌ها به اطلاعاتی مانند استان صادرکننده پلاک، تاریخ صدور پلاک و… پی برد. انواع پلاک‌ها شامل موارد زیر است:

[بندانگشتی|220px|پلاک خودرو شخصی در [شیراز]]
* شخصی
* جانبازان و معلولین
* تاکسی
* عمومی
* کشاورزی
* دولتی
* نظامی
* تاریخی
* سیاسی
* ترانزیت
* موتورسیکلت‌ها
* مناطق آزاد تجاری صنعتی

### خودروهای شخصی
پلاک‌های ملیِ شخصی، همان‌طور که از نام آن‌ها مشخص است، برای خودروهای شخصیِ معمولیِ جامعه صادر می‌شود. این پلاک‌ها به شکل مستطیل هستند و از چپ به راست خوانده می‌شوند که به ترتیب شامل یک عدد دورقمی، یک حرف از الفبا، یک عدد سه‌رقمی و در آخر یک عدد دورقمی در یک کادر مربع‌شکل که نشان‌دهندهٔ محل صدور پلاک است را نشان می‌دهد. به‌عنوان مثال، در ایلام **۹۸ ب، ج، د** نشان‌دهندهٔ شهر ایلام است که وقتی حرف **ل** در پلاک باشد به معنی شهرستان سیروان است و حرف **ق** به معنی شهرستان دهلران است تفاوت آن با عدد آخر پلاک در این است که عدد آخر پلاک ممکن است منطقهٔ بزرگتری را نشان دهد، در حالی که حروف مناطق دقیق‌تری را نشان می‌دهد.
360x360پیکسل|پلاک شخصی|وسط
پلاک‌های ملی شخصی با اعداد و حروف مشکی در یک پس‌زمینهٔ سفیدرنگ ساخته می‌شوند که در سمت چپ آن‌ها در یک نوار آبی‌رنگ، پرچم ایران و عبارت **I.R.IRAN** به معنی جمهوری اسلامی ایران نوشته شده است. در قسمت زیر اعداد نویسه‌های کوچک‌تری وجود دارد که در سمت چپ شماره پلاک به لاتین و در سمت راست تاریخ تولید پلاک نوشته شده است.

حروف مورد استفاده در پلاک خودروهای شخصی:

**ب، ج، د، (ژ معلولین)، س، ص، ط، ق، ل، م، ن، و، هـ، ی**

### پلاک ویژه معلولین و جانبازان
360x360پیکسل|وسط
این پلاک ویژهٔ معلولین و جانبازان طراحی شده است. دلیل طراحی این پلاک این بوده است که در صورت پارک در محل پارک ویژهٔ معلولین و جانبازان قابل تشخیص باشند و همچنین برای دادن سهمیه بنزین و درمان نیز ساماندهی شوند. این پلاک کاملاً شبیه به پلاک ملی شخصی صادر می‌شود و تنها تفاوتش در این است که در آن به جای حروف از نماد ویژه معلولین و جانبازان استفاده شده است. این پلاک در برخی سامانه‌ها مانند تاکسی‌های اینترنتی یا سامانه‌های مربوط به عوارض خودرو که از نماد استفاده نمی‌کنند به صورت حرف «ژ» نمایش داده می‌شود.
در این پلاک سرشماره ۱۱ تا ۴۹ برای افراد جانباز و سرشماره ۵۱ تا ۹۹ برای افراد معلول در نظر گرفته شده است.

### پلاک‌های گذرموقت
360x360پیکسل|وسط
این پلاک برای خودروهایی طراحی شده است که از خارج از کشور یا از مناطق آزاد تجاری وارد شهرها می‌شوند و برای آن‌ها مهلت محدودی مشخص شده است. در این پلاک از حرف **گ** استفاده می‌شود و یک تاریخ نیز در قسمت پایینی کادر مربع‌شکل به پلاک اضافه شده است.

### تاکسی
حاشیه|360x360پیکسل|وسط
پلاک ملی تاکسی‌ها فقط برای ناوگان تاکسی‌رانی در ایران صادر می‌شود. شکل پلاک تاکسی‌ها شبیه به پلاک خودروهای شخصی است؛ با این تفاوت که رنگ زمینهٔ آن زرد و حرف الفبای آن **ت** است که در بالای آن کلمهٔ **TAXI** (تاکسی) به لاتین نوشته شده است. کد منطقهٔ صدور پلاک در واقع محل انجام وظیفه تاکسی را مشخص می‌کند. اعداد و حروف این پلاک مشکی بوده و بر روی یک پس‌زمینهٔ زردرنگ چاپ می‌شود.

### عمومی
حاشیه|360x360پیکسل|وسط
پلاک ملی خودروهای عمومی، پلاکی است که به خودروهای حمل‌ونقل عمومی مانند تریلی‌ها، وانت‌بارها، اتوبوس و مینی‌بوس‌ها و… تعلق دارد. اعداد و حروف این پلاک مشکی است و بر روی یک پس‌زمینهٔ زرد رنگ چاپ می‌شود. در این نوع پلاک حرف **ع** به معنای **عمومی** چاپ می‌شود.

### کشاورزی
حاشیه|360x360پیکسل|وسط
پلاک ملی ماشین آلات کشاورزی، پلاکی است که به ماشین آلات کشاورزی مانند تراکتور، کمباین و… تعلق دارد. اعداد و حروف این پلاک مشکی است و بر روی یک پس‌زمینهٔ زرد رنگ چاپ می‌شود. در این نوع پلاک حرف **ک** به معنای **کشاورزی** چاپ می‌شود.

### دولتی
360x360پیکسل|وسط
این پلاک مخصوص خودروهای دولتی اعم از سواری، اتوبوس، مینی‌بوس، کامیون و… است. این پلاک به شکل مستطیل است و از چپ به راست خوانده می‌شود و از چپ به راست شامل یک عدد دورقمی، حرف **الفـ**، یک عدد سه‌رقمی و یک عدد دورقمی در کادر مربع‌شکل است. اعداد و حروف این پلاک سفیدرنگ است که بر روی یک پس‌زمینهٔ قرمزرنگ چاپ می‌شود.

### نظامی

350x350px|center
این پلاک ویژه خودروهای نیروی انتظامی (پ)، سپاه (ث)، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح (ز)، ارتش (ش) و ستاد کل فرماندهی نیروهای مسلح (ف) است. این پلاک به شکل مستطیل است و از چپ به راست خوانده می‌شود که شامل یک عدد دورقمی، یک عدد سه‌رقمی، و در آخر، یک عدد دورقمی در یک کادر مربع‌شکل است که محل صدور پلاک را نشان می‌دهد.

### پلاک خودروهای تاریخی
200px|وسط
پلاک خودروهای تاریخی ایران پلاکی است که به خودروهای قدیمی که دارای ویژگی‌های زیر باشند:
* خودروهای نفیس: خودروهایی که بیش از ۵۰ سال از تولید آن گذشته باشد.
* خودروهای قدیمی: خودروهایی که بیش از ۲۵ سال از تولید آن گذشته باشد و از لحاظ طراحی و مهندسی ساخت یا کاربردی بی‌نظیر باشد.
* خودروهای ویژه: خودروهایی که دارای بعد فرهنگی باشد.

این پلاک به شکل مستطیل است و برخلاف سایر پلاک‌های مورد استفاده، اندازهٔ آن به صورت استاندارد آمریکایی (دارای ۱۲ اینچ طول و ۶ اینچ عرض) است و به سه قسمت مستطیلی تقسیم می‌شود که در مستطیل سمت راست بالا عبارت **تاریخی** ذکر شده، در سمت راست پایین شمارهٔ پلاک قید شده و در سمت چپ پلاک در یک نوار آبی‌رنگ پرچم ایران در بالا که زیر آن عبارت I.R. IRAN نوشته‌شده و در قسمت پایین همین نوار عکسی از مکانی تاریخی چاپ شده است.

### پلاک سیاسی
350px|center

پلاک سیاسی مخصوص خودروهای سفارت‌ها است و فقط کارکنان شاغل در سفارت می‌توانند از این خودروها استفاده کنند. صاحبان این خودروها بدون عوارض واردات خودرو می‌توانند خودرو خود را وارد کنند. حرف میانی در این پلاک‌ها به دو صورت D (برای دیپلمات‌ها) و S (برای خدمات سفارت‌خانه‌ها) است. در رابطه با این خودروها باید کمال دقت را داشته باشید، چرا که طبق قوانین دیپلماتیک، این خودروها از حفاظت خاصی برخوردار هستند و در صورت تصادف با آن‌ها باید مسیر سختی را بگذرانید.

### پلاک تشریفات
یک دسته از پلاک‌های ملی با رنگ قرمز رنگ و عنوان فارسی «تشریفات» و انگلیسی «PROTOCOL» وجود دارد. این پلاک مخصوص خودروهای تشریفات دولتی است که چهار رقمی هستند وبا رنگ سفید در پیش‌زمینه‌ی قرمز مشخص می‌شوند.یکی دیگر از پلاک‌های قرمز رنگ با حرف “الف” مشخص می‌شود. برخلاف دسته‌ی اول، این نوع پلاک‌ها را بیشتر در خیابان‌ها می‌بینیم. این پلاک‌ها برای خودروهای دولتی استفاده می‌شود. فرقی هم در کلاس خودرو نمی‌کند، چرا که بسته به کلاس خودرو می‌تواند برای ماشین‌های سواری، اتوبوس، مینی‌بوس و کامیون هم مورد استفاده قرار گیرد.

### پلاک ترانزیت
وسط|351x351پیکسل
پلاک ترانزیت به منظور شناسایی وسیله نقلیه به صورت بین‌المللی صادر و تحویل می‌گردد. پلاک‌های ترانزیت برای هر وسیله نقلیه فقط یک‌بار صادر می‌شوند که مختص همان خودرو بوده و اعتبار آن‌ها تا پایان عمر همان وسیله نقلیه می‌باشد.

## حروف مورد استفاده

## شهرستان‌ها و کد پلاک سراسر کشور
توجه: به علت محدودیت در واگذاری کدهای جدید، در آینده و به مرور پلاک‌ها از تفکیک شهرستان خارج شده و به صورت استانی واگذار خواهند شد.

## شهرستان‌ها و کد پلاک استان‌ها به ترتیب الفبا
### [[پلاک وسایل نقلیه استان آذربایجان شرقی|استان آذربایجان شرقی]] (۱۵، ۲۵، ۳۵)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان آذربایجان غربی|استان آذربایجان غربی]] (۱۷، ۲۷، ۳۷)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان اردبیل|استان اردبیل]] (۹۱)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان اصفهان|استان اصفهان]] (۱۳، ۲۳، ۴۳، ۵۳، ۶۷)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان‌های تهران و البرز|استان البرز]] (۲۱، ۳۰، ۳۸، ۶۸، ۷۸)
نکته: با اتمام کد پلاک شهرستان‌های ساوجبلاغ، طالقان، چهارباغ و نظرآباد؛ کد پلاک کل شهرستان‌های استان البرز با هم واگذار می‌شود.

### [[پلاک وسایل نقلیه استان ایلام|استان ایلام]] (۹۸)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان بوشهر|استان بوشهر]] (۴۸، ۵۸)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان‌های تهران و البرز|استان تهران]] (۱۱، ۲۱، ۲۲، ۳۳، ۳۸، ۴۴، ۵۵، ۶۶، ۷۷، ۷۸، ۸۸، ۹۹، ۱۰، ۲۰، ۳۰، ۴۰، ۵۰، ۶۰)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان چهارمحال و بختیاری|استان چهارمحال و بختیاری]] (۷۱، ۸۱)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان‌های خراسان|استان خراسان جنوبی]] (۳۲، ۴۲، ۵۲)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان‌های خراسان|استان خراسان رضوی]] (۱۲، ۳۲، ۴۲، ۳۶، ۷۴)
نکته: با اتمام کد ۳۲و برای شهر مشهد، از این پس برای شهر مشهد از پلاک‌های فک‌شده استفاده خواهد شد.

### [[پلاک وسایل نقلیه استان‌های خراسان|استان خراسان شمالی]] (۲۶، ۳۲، ۴۲)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان خوزستان|استان خوزستان]] (۱۴، ۲۴، ۳۴)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان زنجان|استان زنجان]] (۸۷، ۹۷)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان سمنان|استان سمنان]] (۸۶، ۹۶)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان سیستان و بلوچستان|استان سیستان و بلوچستان]] (۸۵، ۹۵)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان فارس|استان فارس]] (۶۳، ۷۳، ۸۳، ۹۳)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان قزوین|استان قزوین]] (۷۹، ۸۹)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان قم|استان قم]] (۱۶)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان کردستان|استان کردستان]] (۵۱، ۶۱)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان کرمان|استان کرمان]] (۴۵، ۶۵، ۷۵)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان کرمانشاه|استان کرمانشاه]] (۱۹، ۲۹)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان کهگیلویه و بویراحمد|استان کهگیلویه و بویراحمد]] (۴۹)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان گلستان|استان گلستان]] (۵۹، ۶۹)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان گیلان|استان گیلان]] (۴۶، ۵۶، ۷۶)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان لرستان|استان لرستان]] (۳۱، ۴۱)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان مازندران|استان مازندران]] (۶۲، ۷۲، ۸۲، ۹۲)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان مرکزی|استان مرکزی]] (۴۷، ۵۷)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان هرمزگان|استان هرمزگان]] (۸۴، ۹۴)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان همدان|استان همدان]] (۱۸، ۲۸)

### [[پلاک وسایل نقلیه استان یزد|استان یزد]] (۵۴، ۶۴)

## شهرستان‌ها بر اساس عدد پلاک

## پلاک موتورسیکلت‌ها
200px|left
این نوع پلاک ویژهٔ موتورسیکلت‌ها است که فقط در قسمت عقب وسیله نقلیه نصب می‌شود و این پلاک به صورت مستطیل بوده و اندازه آن مطابق با استاندارد پلاک‌های موتورسیکلت در اروپا است. این پلاک به سه بخش تقسیم می‌شود که در قسمت بالا چپ، مستطیل آبی‌رنگ با پرچم و نوشتهٔ I.R. IRAN قرار گرفته است. در قسمت بالا یک عدد سه‌رقمی وجود دارد که نشانگر محل صدور پلاک است. در پایین نیز یک عدد پنج‌رقمی وجود دارد.

## پلاک مناطق آزاد تجاری
این نوع پلاک ویژهٔ مناطق آزاد تجاری است. این پلاک به شکل مستطیل است و برخلاف سایر پلاک‌های مورد استفاده اندازهٔ آن به صورت استاندارد آمریکایی (پلاک‌های استاندارد آمریکایی با ۱۲ اینچ طول و ۶ اینچ عرض) است. در سمت راست و قسمت بالای آن عدد پنج‌رقمی به فارسی و در قسمت پایین آن عدد پنج‌رقمی به لاتین نوشته شده و در سمت چپ این پلاک یک نوار آبی وجود دارد که در قسمت بالا پرچم جمهوری اسلامی ایران و مخفف **I.R.IRAN** به معنی جمهوری اسلامی ایران و در قسمت پایین آن نشان منطقه آزاد تجاری و نام آن به لاتین نوشته شده است.
اعداد و حروف این پلاک مشکی است و بر روی یک پس‌زمینهٔ سفیدرنگ چاپ می‌شود.

مردادماه ۱۳۹۶ پلیس راهور از پلاک‌های جدید منطقهٔ آزاد رونمایی کرد که مشخصات بارز آن یکسان‌سازی پلاک تمامی مناطق آزاد و تخصیص کد عددی علاوه بر درج نام و لوگوی منطقهٔ آزاد در سمت راست پلاک است؛ که همانند قبل حروف به صورت فارسی در بالا و به صورت انگلیسی در پایین نوشته می‌شود. به‌طور مثال کد ۱۱ مربوط به خودروهای شخصی پلاک سفید منطقه آزاد قشم و کد ۱۲ مربوط که خودروهای تاکسی و عمومی پلاک زرد است. (با کدهای پلاک ملی اشتباه گرفته نشود). هم‌اکنون این پلاک جایگزین پلاک‌های طرح قدیم شده و مالکین خودروهای منطقهٔ آزاد می‌توانند نسبت به تعویض پلاک خودروی خود به پلاک جدید اقدام کنند.

پلاک طرح قدیم مناطق آزاد تجاری در ایران

## جستارهای وابسته
* پلاک مناطق آزاد
* پلاک‌های بین‌المللی
* پلاک نظامی
* تشخیص خودکار شماره پلاک خودرو
* مراکز تعویض پلاک خودرو در ایران
* پلاک وسیله نقلیه

## منابع

## پیوند به بیرون
* هر شماره پلاک متعلق به چه استانی است؟ در ایسنا

رده:پلاک وسایل نقلیه بر پایه کشور
ایران
رده:ترابری جاده‌ای در ایران
رده:خودروهای ایران
رده:فهرست‌های مربوط به ایران
رده:فهرست‌های مربوط به ترابری ایران
رده:ویکی‌سازی رباتیک