انگلیسی ایرلندی

**انگلیسی ایرلندی** (Hiberno-English یا Irish English) یکی از گویش‌های زبان انگلیسی است که در جزیرهٔ ایرلند بدان سخن گفته می‌شود. گویشوران آن در هر دو کشور ایرلند شمالی و جمهوری ایرلند زندگی می‌کنند.
زبان انگلیسی نخست پس از حمله نورمن‌ها به ایرلند توسط عدهٔ کمی از دهقانان و بازرگانان که از انگلستان آمده بودند سخن گفته می‌شد. پس از حملهٔ تئودور، زبان انگلیسی به‌طور گسترده با زبان ایرلندی جایگزین شد.
## واژگان
### وام واژگان از زبان ایرلندی

## تاریخچه
انگلیسی میانه، همراه با گروه کوچکی از نخبگان که به زبان آنگلو-نورمن سخن می‌گفتند، در نتیجه‌ی یورش آنگلو-نورمن‌ها به ایرلند در اواخر قرن دوازدهم به این کشور آورده شد. بازمانده‌های این زبان بعدها در قالب زبان یولا (Yola) و گویش فینگالی (Fingallian) باقی ماندند که با انگلیسی مدرن قابل درک متقابل نیستند.
موج دوم زبان انگلیسی در قرن شانزدهم و در دوران الیزابتیِ انگلیسی نوین اولیه به ایرلند رسید؛ از این رو، گونه‌ی انگلیسی که در ایرلند صحبت می‌شود، قدیمی‌ترین گونه‌ی انگلیسی در خارج از بریتانیا به شمار می‌آید. این گونه از انگلیسی از نظر آواشناسی و واژگان هنوز هم از بسیاری از گویش‌های دیگر انگلیسی محافظه‌کارتر است.

در ابتدا، در دوران آنگلو-نورمن‌ها در ایرلند، انگلیسی عمدتاً در منطقه‌ای به نام پیل (The Pale) در اطراف دوبلین صحبت می‌شد، در حالی که در بقیه‌ی کشور عمدتاً زبان ایرلندی رایج بود. گروه‌های کوچکی از گویشوران انگلیسی باقی ماندند که به استفاده از شکل انگلیسی همان دوران ادامه دادند. به‌دلیل انزوای جغرافیایی، این گویش‌ها بعدها به گونه‌های جداگانه و اکنون منقرض‌شده‌ای از انگلیسی تبدیل شدند که در وزفورد (Wexford) با نام یولا (Yola) و در فینگل (Fingal) با نام فینگالی (Fingallian) شناخته می‌شدند. این گونه‌ها دیگر با سایر انواع انگلیسی قابل فهم نبودند.
در دوران تودورها، فرهنگ و زبان ایرلندی بیشتر سرزمین‌های از دست‌رفته را بازپس گرفت؛ به‌گونه‌ای که حتی در منطقه‌ی پیل نیز، «تمام مردم عادی… بیشترشان زاده‌ی ایرلند، پیرو عادات ایرلندی و گویشور زبان ایرلندی بودند.»

فتح و استعمار ایرلند توسط تودورها در قرن شانزدهم موجب موج دوم مهاجرت انگلیسی‌زبانان و همراه با آن، سرکوب و زوال جایگاه و کاربرد زبان ایرلندی شد. تا میانه‌ی قرن نوزدهم، انگلیسی به زبان اصلی و اکثریت مردم کشور تبدیل شده بود و تا امروز نیز همین جایگاه را حفظ کرده است؛ حتی کسانی که زبان مادری‌شان ایرلندی است نیز به انگلیسی مسلط هستند.
امروزه تنها حدود یک درصد جمعیت زبان ایرلندی را به‌صورت مادری صحبت می‌کنند، هرچند آموزش آن در همه‌ی مدارس دولتی الزامی است. از میان ۴۰ درصد جمعیتی که در سرشماری سال ۲۰۱۶ اعلام کردند تا حدی به زبان ایرلندی صحبت می‌کنند، تنها ۴ درصد خارج از نظام آموزشی به‌طور روزانه از آن استفاده می‌کنند.

یک مسافر آلمانی به نام لودولف فن مونش‌هاوزن (Ludolf von Münchhausen) در سال ۱۵۹۱ از منطقه‌ی پیل در دوبلین دیدار کرد. او درباره‌ی زبان مردم آن‌جا نوشت: «زبان ایرلندی اندکی در اینجا صحبت می‌شود؛ حتی برخی اصلاً نمی‌توانند ایرلندی حرف بزنند.» اگر این گزارش درست باشد، زبان مردم دوبلین در دهه‌ی ۱۵۹۰ میلادی انگلیسی بوده، نه ایرلندی.
دوباره، آلبرت ژووَن (Albert Jouvin) که در سال ۱۶۶۸ به ایرلند سفر کرد، درباره‌ی منطقه‌ی پیل و سواحل شرقی گفت: «در نواحی داخلی ایرلند، زبان خاصی صحبت می‌شود، اما در بیشتر شهرها و روستاهای ساحلی، تنها انگلیسی رایج است.»
در کتاب «سفری به ایرلند در سال ۱۷۷۵» نوشته‌ی ریچارد تویس (Richard Twiss) آمده است که درباره‌ی زبان مردم دوبلین «تقریباً همه‌ی روستاییان به زبان انگلیسی سخن می‌گویند و به اندازه‌ی هم‌طبقه‌های خود در انگلستان، درست و صحیح صحبت می‌کنند.»

در کتاب «درباره‌ی تلفظ انگلیسی اولیه»، بخش پنجم، نوشته‌ی الکساندر جان الیس (Alexander John Ellis) – یکی از نخستین پژوهش‌ها درباره‌ی گویش‌های انگلیسی – نمونه‌هایی از گویش انگلیسی ایرلندی (Hiberno-English) از نواحی فورث و بارگی (Forth and Bargy) در شهرستان وزفورد آورده است. الیس، که در اواخر قرن نوزدهم می‌نوشت، به نظر می‌رسد از این واقعیت بی‌خبر بوده که انگلیسی در بخش‌هایی از ایرلند، به‌ویژه در اولستر (Ulster)، قرن‌ها پیش از آن نیز صحبت می‌شده است.
## جستارهای وابسته

* انگلیسی دوبلینی
* انگلیسی اولستری
* زبان ایرلندی

## پانویس

رده:گویش‌های انگلیسی
رده:انگلیسی بریتانیایی
رده:زبان‌های ایرلند شمالی
رده:زبان‌های جزیره ایرلند