گاوار

**گاوار** (به ارمنی: Գավառ) یک شهر در ارمنستان است که در استان گغارکونیک واقع شده‌است. گاوار در  کیلومتری شمال گاوار، مرکز استان گغارکونیک واقع شده‌است. گاوار مرکز استان گغارکونیک ارمنستان است. شهر گاوار در شیب شرقی کوهستان گِغاما در کنار دریاچه سِوان و در ۹۸ کیلومتری ایرَوان قرار گرفته.

سنگ‌نوشته‌های اورارتویی یافت‌شده این نظریه را استحکام بخشیده که این محل، کانون ناحیه باستانی ولیکوخی در امپراتوری اورارتو بوده‌است. با وجود تازه‌ساز بودن شهر، در پیرامون گاوار بازمانده‌های زیادی از عصر برنز به چشم می‌خورد.

نیاکان بسیاری از مردم گاوار در سال ۱۸۳۰ از شهر بایزید ارمنستان غربی (امروزه در ترکیه) به این‌جا کوچیدند و در محل گاواران تاریخی آبادی‌ای به نام نور-بایازت (بایزید نو) بنا کردند.

امروزه ۱۰۰ درصد مرد گاوار مسیحی و ۹۹ درصد آن‌ها باسوادند. از جمعیت گاوار تنها ۳۲ درصد مرد هستند.

در گاوار یک مرکز درمانی، هتلی مرکزی به نام «خالدی»، یک ایستگاه تلویزیونی محلی به نام «کیاوار تی‌وی» و شعبه‌های متعدد بانک‌های ارمنی وجود دارد.

## جغرافیا و آب و هوا
**گاوار** ۱۶ کیلومتر مربع مساحت و ۲۰٬۷۶۵ نفر جمعیت دارد و ۱٬۹۸۲ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.  در  کیلومتری شمال گاوار، مرکز استان گغارکونیک واقع شده‌است. شهر گاوار در سال ۲۰۰۱ میلادی ۲۳٬۲۰۰ نفر جمعیت داشت گاوار نهمین شهر بزرگ ارمنستان است.

## ریشه‌شناسی
این شهر تا سال ۱۹۵۹ با نام «نور بایازت» (Նոր Բայազետ) یا «نوووبایازت» (به روسی: Новобаязет) (بایَزید نو) شناخته می‌شد، که نام آن از شهر ارمنی غربی بایزید (که در گذشته «داروینک» و «ارشاکاوان» نامیده می‌شد) گرفته شده بود. بین سال‌های ۱۹۵۹ تا ۱۹۹۵ این شهر «کامو» نام داشت، برگرفته از نام انقلابی بلشویک کامو (سیمون تر-پطروسیان). در ۴ دسامبر ۱۹۹۵، شهر دوباره به نام کهن خود «گاوار» تغییر نام یافت که در زبان ارمنی به معنای «شهرستان» است.

با این حال، در محاوره مردم، گاوار از قرن نوزدهم با نام «کیاوار» (Քյավառ) نیز شناخته می‌شود.

## تاریخ

بندانگشتی|چپ|شهر باستانی گاوار، حکاکی ۱۸۳۸ اثر واندر بوخ بندانگشتی|چپ|صومعه هایراوانک در نزدیکی گاوار

شهر امروزی گاوار در سال ۱۸۳۰ به نام «نوووبایازت» (بایَزید نو) در ۸ کیلومتری غرب دریاچه سوان و در محل شهر باستانی گاوار یا گیاوار بنیان‌گذاری شد. این امر پس از مهاجرت ۸٬۵۵۷ ارمنی از شهر بایزید (که در گذشته «داروینک» و «ارشاکاوان» نامیده می‌شد) از امپراتوری عثمانی به دلیل جنگ‌های روسیه و عثمانی ۱۸۲۸–۱۸۲۹ رخ داد. این سکونتگاه در سال ۱۸۵۰ به مقام شهر رسید.

با این حال، منطقهٔ گاوار امروزی از عصر مفرغ مسکونی بوده است. بسیاری سنگ‌گورهای تاریخی مربوط به هزارهٔ دوم پیش از میلاد در گاوار یافت شده است. بقایای یک دژ سیکلوپی مربوط به آغاز عصر آهن نیز بر روی تپه‌ای در مرکز شهر وجود دارد. باور بر این است که این دژ، پایتخت شاهی منطقه اوئلیکوهی در درون پادشاهی اورارتو بوده است. این دژ با بیش از ۲۲ استحکامات کوچک‌تر احاطه شده بود. منطقه اوئلیکوهی به دست شاه اورارتویی ساردوری دوم فتح شد. پسر او، روسا دوم دژ را به افتخار خالدی، یکی از سه ایزد بزرگ آرارات، تغییر نام داد. گاوار به‌عنوان «شهر خالدئ» شناخته می‌شد، در حالی که روستای مجاور تسوینار به «شهر تیشبا» شهرت داشت. کتیبه‌های میخی اورارتویی روسا دوم که پیروزی او بر شاهان اوئلیکوهی و تأسیس دژ خالدئ در ۷۳۲ پیش از میلاد را گرامی می‌داشت، در سال ۱۹۲۷ کشف شد و اکنون در موزه تاریخ شهر نگهداری می‌شود. محله آرتسواکار گاوار نیز میزبان یک دژ عصر آهن دیگر است که به هزارهٔ دوم پیش از میلاد بازمی‌گردد.

[بندانگشتی|چپ|کتیبهٔ [خط میخی|میخی که بنیادگذاری شهر دژ خالدی در گاوار را نشان می‌دهد]]

پس از تشکیل پادشاهی ارمنستان باستان، سرزمین گاوار کنونی بخشی از کانتون گغارکونیک در شمال استان تاریخی سیونیک ارمنستان بزرگ شد.

بناهای باستانی و میانه‌ای متعددی از جمله صومعه‌ها، چلیپاسنگ‌ها (خاچکارها)، کتیبه‌های میخی، سنگ‌گورها و کلیساهای کوچک نیز در شهر یافت می‌شوند. محله هاتسارات (که تا دهه ۱۹۶۰ روستایی جداگانه بود) میزبان صومعه هاتسارات با دو کلیسا متعلق به قرن هفتم و نوزدهم است.

بندانگشتی|چپ|صومعه هاتسارات از قرن هفتم

در طول سده‌ها، منطقه گاوار بارها ویران شد و آخرین بار در سده هفدهم به دست شاه عباس یکم صفوی ویران گردید.

در ۱۸۲۸، پس از جنگ ایران و روسیه، منطقه گغارکونیک—به‌عنوان بخشی از خانات ایروان—طبق پیمان ترکمانچای مورخ ۲۱ فوریه ۱۸۲۸ به امپراتوری روسیه واگذار شد. در ۱۸۳۰، مهاجران ارمنی از بایزید روستای نوووبایازت را بنیان گذاشتند. با تأسیس استان ایروان در ۱۸۵۰، بایزید نو مرکز اوزد نوربایازت شد.

[بندانگشتی|شاهزاده مرکرتیچ [خاندان آرتسرونی|آرتسرونی با همسرش سربوخی در گاوار|231x231px]]
 
بایزید نو همراه با بسیاری دیگر از مناطق ارمنستان شرقی در دسامبر ۱۹۲۰ بخشی از اتحاد جماهیر شوروی شد. پس از رسیدن به وضعیت شهرک در ۱۹۵۰، این شهر به تدریج رشد یافت. در ۱۹۵۹، شهر به نام «کامو» تغییر یافت، برگرفته از انقلابی بلشویک کامو. جمعیت آن در آغاز دهه ۱۹۸۰ به ۳۶٬۴۰۰ نفر رسید.

پس از استقلال ارمنستان، این شهر در سال ۱۹۹۵ به گاوار تغییر نام یافت و مرکز استان تازه تأسیس استان گغارکونیک شد. با این حال، بیشتر زیرساخت‌های دوران شوروی شهر از کار افتاده و ظرفیت صنعتی آن سقوط کرده است. در نتیجه، جمعیت گاوار به‌شدت کاهش یافت: ۲۳٬۳۰۲ نفر در سرشماری ۲۰۰۱، ۲۰٬۷۶۵ نفر در سرشماری ۲۰۱۱ و ۱۷٬۷۴۱ نفر در سرشماری ۲۰۲۲.

## جغرافیا و اقلیم
[بندانگشتی|چشم‌انداز گاوار و [دریاچه سوان]] گاوار با میانگین ارتفاع ۱۹۸۲ متر از سطح دریا، در کرانه رود گاواراگت واقع شده است. از سمت غرب، کوه‌های گه‌غام و از شرق، دریاچه سوان بر شهر تسلط دارند. کوه اژدهاک با ارتفاع ۳٬۵۹۷ متر در ۱۵ کیلومتری جنوب‌غرب گاوار قرار دارد.

شهر با چند روستا احاطه شده است، از جمله نوراطوس در شرق، کارمیرگیوق و گنجک در جنوب.

### دین
thumb thumb|کلیسای جامع مریم مقدس که در سال ۱۹۰۵ در مرکز گاوار گشوده شد

مردم گاوار عمدتاً مسیحی و پیرو کلیسای حواری ارمنی هستند. در شهر، نمازخانه‌ها و کلیساهای قرون‌وسطایی فراوانی وجود دارد. کلیسای سورپ کاراپت متعلق به سال ۱۸۴۸ از بناهای خوبِ حفظ‌شدهٔ گاوار است. کلیسای جامع مریم مقدس در گاوار، مقر اسقف‌نشین گغارکونیک کلیسای ارمنی است. این بنا در سال ۱۹۰۵ در میدان مرکزی شهر با تلاش اسقف وقت، خورن مورادبِگیان و با یاری شهروندان محلی ساخته شد. تا اواخر دههٔ ۱۹۹۰، این کلیسا از نظر ارتفاع از سطح دریا بلندترین کلیسا در ارمنستان به‌شمار می‌آمد.

در شهر، کلیساهای دیگری نیز قرار دارند از جمله:

صومعهٔ هاتسارات با کلیساهای مریم مقدس (سدهٔ هفتم) و گریگور روشنگر/گریگور لوساووریچ (سدهٔ نوزدهم).

صومعه هایراوانک از سدهٔ نهم؛ واقع در ۷ کیلومتری شمال گاوار در کرانهٔ دریاچه سوان.

نمازخانهٔ سورپ خاچ (صلیب مقدس) از سدهٔ هفدهم، بازسازی‌شده در سال ۱۹۶۹.

کلیسای سورپ کاراپت که در سال ۱۸۴۸ به دست بارسِغ آرتسرونی ساخته و در سال ۲۰۱۲ به‌طور کامل بازسازی شد.

محوطهٔ باستان‌شناسی گورستان نوراتوس در روستای نوراتوس، تنها ۴ کیلومتری شرق گاوار است. این محوطه دارای شمار زیادی چلیپاسنگ چشمگیرِ قرون‌وسطایی است.

## فرهنگ
thumb|گروه موسیقی محلی ارمنی در گاوار (نور-بایازت)، ۱۹۱۴

در گاوار یک موزهٔ تاریخ، یک کاخ فرهنگ، یک تئاترِ نمایش، کتابخانه‌های عمومی متعدد و یادمانی برای قربانیان جنگ میهنی بزرگ در دوران جنگ جهانی دوم وجود دارد.

در این شهر مراکز آموزشی گوناگونی فعال‌اند: مرکز آموزش معلمان (۱۹۲۳)، مدرسهٔ موسیقی (۱۹۴۵)، کاخ فرهنگ (۱۹۷۰)، مدرسهٔ هنر (۱۹۸۲)، کتابخانهٔ عمومی (۲۰۰۲) و مدرسهٔ ویژهٔ دودوک به نام گئورگ داباغیان (۲۰۱۰). شهرداری همچنین یک مرکز خلاقیت جوانان را اداره می‌کند.

گاوار یک درگاه اطلاع‌رسانی دارد که بسیاری از شهروندان مقیم خارج از آن استفاده می‌کنند. نام این درگاه «کیاوار» است؛ زیرا مردم محلی نام شهر را به‌جای صدای «گ»، با آوای «کی» در آغاز می‌گویند.

### خوراک
خوراک گاوار به آشپزی مشرق‌زمین نزدیک است و با به‌کارگیری انواع ادویه‌ها، سبزی‌ها، ماهی و ترکیب میوه‌ها شناخته می‌شود.

«کیاواری کیوفته» (کوفته)، محبوب‌ترین غذای شهر، از گوشت چرخ‌کردهٔ آمیخته با پیاز تهیه می‌شود که آن را به گلوله‌هایی فرم داده و در آب می‌جوشانند. این خوراک به برش‌های نازک سرو و با کره آذین می‌شود. مردم گاوار تقریباً با هر چیزی نان می‌خورند و دو نوع نانِ رایجِ سنتی در گاوار لاواش و متناکاش است.

«باقلَوای کیاوار» شیرینی لایه‌لایه‌ای است با خمیر بسیار نازکِ فیلو، مغزها و شکر در میان، که در پایان با شهدِ داغ آغشته می‌شود.

## ترابری
گاوار بر مسیر بزرگراه M-10 قرار دارد که شهر را به شمال‌شرقی ارمنستان متصل می‌کند. راه H-39 نیز گاوار را به شهرها و روستاهای پیرامون وصل می‌کند.

گاوار از دوران شوروی تاکنون دارای یک باند پرواز در شمال شهر است.

## اقتصاد
thumb|نمایی از شهر

پس از دریافت جایگاهِ «شهرک» در سال ۱۹۵۰، گاوار به یکی از مراکز صنعتیِ مهمِ جمهوری سوسیالیستی شوروی ارمنستان بدل شد. در این‌جا یک کارخانهٔ بزرگ کابل‌های برقی با نام «کاموکابل» و نیز کارخانهٔ ساخت ماشین‌آلات فعالیت می‌کرد.

با این حال، پس از استقلال ارمنستان در سال ۱۹۹۱، بیشتر صنایعِ دوران شوروی به‌شدت افول کرد. با این وجود، اقتصاد محلی—هرچند کند—در حال بهبود است؛ زیرا بسیاری از بازرگانان بومی از روسیه به امید یافتن فرصت‌های تازهٔ سرمایه‌گذاری به گاوار بازمی‌گردند.

در حال حاضر، از جمله واحدهای فعالِ شهر می‌توان به «کارخانهٔ مبلمان گاوار» (از ۱۹۴۸)، «کارخانهٔ آب معدنی سوان» (تأسیس ۱۹۵۳؛ بازگشایی ۲۰۱۵)، شرکت «Aquatic LLC» برای فرآوری خرچنگ‌های آب شیرین (تأسیس ۲۰۰۲)، «کارخانهٔ مبلمان کیراکوسیان» (تأسیس ۲۰۰۶) و «تعاونی تولیدی شوشان» برای نوشیدنی‌های غیرالکلی اشاره کرد.

## آموزش
thumb|مدرسهٔ هنر در گاوار

آموزش همچنان یکی از ارزش‌های بنیادی جامعهٔ گاوار است. نرخ باسوادی ۹۹ درصد، دست‌کم از سال ۱۹۶۰ گزارش شده است. امروزه در گاوار ۹ مدرسهٔ دولتی، ۶ مهدکودک، ۴ کالج فنیِ میان‌ردهٔ تخصصی، یک مدرسهٔ ورزش، دو مدرسهٔ موسیقی و هنر، یک مدرسهٔ ویژه برای کودکانِ دارای نیازهای ویژهٔ آموزشی و یک دانشگاه فعال است.

دانشگاه دولتی گاوار در سال ۱۹۹۳ پس از استقلال ارمنستان گشایش یافت. این دانشگاه با پنج دانشکده، یکی از مراکز مهم آموزشی در سراسر استان گغارکونیک است و در رشته‌های زبان‌شناسی و ادبیات، علوم طبیعی، علوم انسانی، اقتصاد و آموزش دانش‌آموخته می‌پذیرد. امروزه بیش از ۲۴۰۰ دانشجو در این دانشگاه تحصیل می‌کنند.

مدرسهٔ ویژهٔ گاوار تنها مدرسهٔ منطقه برای کودکان دارای ناتوانی‌های ذهنی و جسمی است و با پشتیبانیِ همکاران و حامیان خود، گام‌هایی برای بهبود و توسعه برمی‌دارد تا به یکی از مؤسسه‌های پیشرو در میان مدارس ویژهٔ ارمنستان بدل شود.

## ورزش
فوتبال و شطرنج در شهر محبوب‌اند. مدرسهٔ ورزش گاوار در سال ۱۹۷۱ گشایش یافت و اکنون در بسیاری از رشته‌های تیمی و انفرادی، از جمله هنرهای رزمی، بسکتبال، فوتسال, بوکس، وزنه‌برداری و غیره آموزش ارائه می‌کند.

هووهانِس گوهاریان اهل گاوار، در سال‌های ۲۰۰۹–۲۰۱۰ به‌عنوان مهاجم برای تیم ملی فوتبال ارمنستان بازی کرده است.

در دسامبر ۲۰۱۱، بازیکن نامدار ارمنی هنریک مخیتاریان به‌همراه رئیس فدراسیون فوتبال ارمنستان، روبن هایراپتیان، برای امور خیریه از شهر دیدار کرد.

## روابط بین‌الملل
### شهرهای خواهرخوانده
گاوار با این شهر خواهرخوانده است:

23px نووروسیسک، روسیه، از سال ۲۰۰۹

## چهره‌های برجسته
افراد برجسته‌ای که در گاوار زاده شده یا رشد کرده‌اند:

ایوان گِوُرکیان (۱۹۰۷–۱۹۸۹)، جراح و دانشمند شوروی-ارمنی

سامول کوچاریانتس (۱۹۰۹–۱۹۹۳)، مهندس ارمنیِ شوروی و توسعه‌دهندهٔ نخستین کلاهک‌های هسته‌ای شوروی برای موشک‌های بالیستیک.

فرونزه دولاتیان (۱۹۲۷–۱۹۹۷)، کارگردان، بازیگر و فیلم‌نامه‌نویس

هرانوش هاکوبیان (۱۹۵۴–)، سیاست‌مدار و وزیر امور دیاسپورا

هووهانِس گوهاریان، بازیکن پیشین فوتبال

هِغینه راپیان، پیانیست

## نگارخانه

File:Ալոյի_վանք_69.jpg|
File:Surb_Khach_church_of_Akhalkalaki_99.jpg|
File:Եկեղեցի_Մանուչարի_դոլակներում_Գավառ_18.jpg|
File:Tmkaberd_34.JPG|
File:Հուշարձան_Երկրորդ_աշխարհամարտում_զոհվածներին,_Գավառ.jpg|
File:Tmkaberd.JPG|
File:Մանուչարի_դոլակներ_22.jpg|
File:Gavar_Saint_Stepanos_chapel_(51).jpg|
File:VAHAN_TERYAN_home_museum_74.jpg|

File:Gavar and the church.jpg|کلیسای the Holy Mother of God (۱۹۰۵) در مرکز گاوار
File:Gavar town houses.jpg|مرکز شهر
File:Gavar view.jpg|خانه‌ها در گاوار
File:Gavar city.jpg|گاوار در زمستان
Hayravank Monastery.jpg|صومعه Hayravank نزدیکی گاوار
File:Gavar mountains.jpg|پیرامون گاوار
File:Gavar locator map.png|محل گاوار در ارمنستان



## جاذبه‌های تاریخی

## جستارهای وابسته
* فهرست شهرداری‌های ارمنستان

## پانویس

## منابع
* 	
* 	
* 
* 
* 
* 
* آرمنوپدیا
* kyavar.com
* 

## پیوند به بیرون

رده:گاوار
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۸۳۰ (میلادی) در امپراتوری روسیه
رده:شهرها و شهرک‌های ارمنستان
رده:فرمانداری ایروان
رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۸۳۰ (میلادی)
رده:مناطق مسکونی در استان گغارکونیک
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۸۳۰ (میلادی) در ارمنستان