open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اریش براندنبرگر

**آدولف روبرت اریش براندنبرگر**  (۱۵ ژوئیه ۱۸۹۲ – ۲۱ ژوئن ۱۹۵۵) نظامی بلندپایه آلمانی در دوره رایش سوم بود.

## زندگی‌نامه
اریش براندنبرگر روز ۱۵ ژوئیه سال ۱۸۹۲ در آوگسبورگ زاده شد. سال ۱۹۱۱ به نیروی زمینی امپراتوری آلمان پیوست و در جنگ جهانی اول خدمت کرد. سال ۱۹۴۱ در آغاز عملیات بارباروسا، تهاجم به شوروی، فرمانده لشکر هشتم زرهی بود. در ادامه سپاه‌های ۱۷ و ۲۹ را در جبهه شرقی فرماندهی کرد. ماه اوت سال ۱۹۴۴ فرماندهی ارتش هفتم را در جبهه غربی بر عهده گرفت. در جریان نبرد آردن در ماه دسامبر سال ۱۹۴۴ ارتش او موظف به محافظت از جناح جنوبی تهاجم ارتش‌های پنجم و ششم زرهی بود. در ابتدا موفقت‌هایی کسب کرد اما در نهایت با ضد حملات آمریکایی‌ها وادار به عقب‌نشینی شد. در جریان پیش روی نیروهای متفقین به سمت شرق در سال ۱۹۴۵، اقدامات دفاعی و تاخیرآفرین ماهرانه‌ای به اجرا گذاشت. به هر صورت روز ۲۰ فوریه توسط فیلدمارشال والتر مدل از مقامش برکنار شد. روز ۲۵ مارس فرماندهی ارتش نوزدهم را در دست گرفت و در ناحیه شوارتس‌والت در مقابل نیروهای فرانسوی ایستاد. ارتش او روز ۵ مه سال ۱۹۴۵ در نزدیکی اینسبروک در اتریش تسلیم دشمن شد. اریش براندنبرگر در نهایت روز ۲۱ ژوئن سال ۱۹۵۵ در بُن درگذشت.

## منابع

رده:اسیران جنگی آلمانی در ایالات متحده آمریکا در جنگ جهانی دوم
رده:اسیران جنگی آلمانی
رده:اهالی آوگسبورگ
رده:اهالی پادشاهی بایرن
رده:درگذشتگان ۱۹۵۵ (میلادی)
رده:دریافت‌کنندگان صلیب آهنین (۱۹۱۴)
رده:دریافت‌کنندگان صلیب آهنین درجه ۱
رده:دریافت‌کنندگان صلیب آهنین
رده:دریافت‌کنندگان صلیب شوالیه صلیب آهنین با برگ‌های بلوط
رده:دریافت‌کنندگان صلیب شوالیه صلیب آهنین
رده:زادگان ۱۸۹۲ (میلادی)
رده:ژنرال‌های ورماخت
رده:کارکنان رایشسور
رده:نظامیان آلمانی در جنگ جهانی اول
رده:نظامیان بایرن
رده:ژنرال‌های نیروهای زرهی (ورماخت)
پژو ۳۰۷

پژو ۳۰۷ ( به انگلیسی: PEUGEOT 307) خودروی خانوادگی کوچک است که در کلاس های هاچبک ، استیشن واگن ، سدان  ( در بازار چین ) و کروک توسط خودروساز فرانسوی پی اس ای پژو سیتروئن، تحت نام پژو، از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۸ در اروپا تولید شد و جانشین پژو ۳۰۶ بود که پس از ۹ سال تولید در سال ۲۰۰۲ متوقف شد. . با استفاده از پلتفرم PSA PF2، عنوان خودروی سال اروپا را برای سال ۲۰۰۲ دریافت کرد، و با وجود عرضه ۳۰۸ در سپتامبر ۲۰۰۷ در فرانسه (جانشین مورد نظر آن) تا سال ۲۰۱۴ در چین و برخی بازارهای آمریکای جنوبی عرضه شد. ) که بر روی همان پلتفرم ساخته شده است.

اگرچه که مدل جدیدتر این خودرو به نام پژو ۳۰۸ در سال ۲۰۰۷ معرفی و رونمایی شد، ولی تولید آن همچنان در چین و چند کشور دیگر آمریکای جنوبی تا سال ۲۰۱۴ ادامه داشت.

۳۰۷ قرار بود به ایران بیاید تا در کنار ۲۰۶ (و بعدها۴۰۷) پژوهای مدرن بازار ایران باشند. حتی حضور چندین باره این خودرو در نمایشگاه بین‌المللی خودرو کشور در غرفه ایران خودرو نیز به این احتمال قوت بخشید؛ اما در نهایت تنها چند نمونه سفارتی و وارداتی آن در کشور ماندند. ۳۰۷ اما از بسیار جهات بسیار شبیه به ۲۰۶ بود. این شباهت‌ها از ظاهر و فرم کلی آن آغاز شده، به انبوهی از متعلقات فنی و حتی تجهیزات تزئینات کابین ختم می‌شد. همین نکته در کنار برنامه گسترده تولید این خودرو در عرصه جهانی (برای مثال چین) به حضور گسترده آن در ایران کمک شایان ذکری می‌کرد. قطعاً با استفاده از تجارب بین‌المللی و آنچه ایران از تولید ۲۰۶ و بومی‌سازی آن (و حتی ساخت رانا و نمونه سدان ۲۰۶) آموخته بود، ۳۰۷ می‌توانست به یک ۲۰۶ بزرگ‌تر بدل شود. با این حال ممکن بود همان معضلاتی که برای ۲۰۶ به دلیل تحریم‌های آمریکا، اتفاق افتاد بود هم برای ۳۰۷ نیز پدید بیاید.

## تولید و فروش

## منابع

* 

رده:اتومبیل‌های دهه ۲۰۰۰ (میلادی)
رده:خودروهای استیشن واگن
رده:خودروهای با سقف جمع‌شونده
رده:خودروهای پژو
رده:خودروهای خانوادگی کوچک تحت استاندارد NCAP
رده:خودروهای رالی
رده:خودروهای رالی قهرمانی جهان
رده:خودروهای سدان
رده:خودروهای کامپکت
رده:خودروهای کروکی
رده:خودروهای گردشگری
رده:خودروهای محور جلو
رده:خودروهای معرفی‌شده در ۲۰۰۱ (میلادی)
رده:خودروهای هاچ‌بک
رده:اتومبیل‌های دهه ۲۰۱۰
تیم ملی بسکتبال بحرین

**تیم ملی بسکتبال بحرین،**نماینده بحرین در مسابقات بین‌المللی بسکتبال است و توسط انجمن بسکتبال بحرین کنترل کنترل می‌شود.

## منابع

رده:بسکتبال در بحرین
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۷۵ (میلادی) در بحرین
رده:تیم‌های ملی بسکتبال
رده:تیم‌های ورزشی ملی بحرین
رده:مقاله‌های خرد بسکتبال تیم ملی
رده:تیم‌های ملی بسکتبال مردان
اسکرتسو

**اسکرتسو** فُرمی در موسیقی است که حالتی طنزآلود و همراه با شوخ‌طبعی دارد. اسکرتسو اغلب به‌عنوان بخشی از یک اثر بزرگ‌تر مانند سمفونی یا سونات به‌کار می‌رود (معمولاً در موومان سوم از چهار یا پنج موومان). اسکرتسو همچنین ممکن است یک قطعهٔ تک‌موومانهٔ دارای کیفیتی طنزآلود باشد. مبدع و پدیدآورندهٔ این فرم لودویگ فان بتهوون است، تا پیش از ابداع این فُرم، همان‌طور که در آثار ولفگانگ آمادئوس موتسارت، یوزف هایدن و سایر مصنفانِ قبل از بتهوون می‌بینیم، از فُرم منوئه استفاده می‌شد.

واژهٔ اسکرتسو (Scherzo) در زبان ایتالیایی به‌معنای جوک است.

## منابع

رده:اسکرتسوها
رده:بخش‌های فرمی در تحلیل موسیقی
رده:شوخی در موسیقی کلاسیک
رده:شوخی
رده:فرم‌های موسیقی کلاسیک غربی
به رنگ صدف

***به رنگ صدف*** مجموعه تلویزیونی بود که در سال ۱۳۷۵ از شبکه ۱ سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش گردید. این مجموعه به کارگردانی عباس رنجبر و تهیه‌کنندگی محمد ناجی بود.

## عوامل تولید
* مدیر تصویربرادری: احمد ابراهیمی
* نویسنده: عباس رنجبر
* صدابرداران صحنه: مهدی دارابی - خسرو کیوانمهر - حسن زرفام
* طراح گریم: بیژن محتشم
* طراح صحنه: هادی ابراهیم‌زاده
* موسیقی: پیروز ارجمند - سیدجواد موسوی
* مشاور فیلمنامه: پریوش کاشانی
* مدیر تولید: رضا سبط احمدی
* برنامه‌ریز و دستیار اول کارگردان: سیروس حسن‌پور
* روابط عمومی و دستیار دوم کارگردان: مسعود فرخنده
* منشی صحنه و دستیار سوم کارگردان: محمد ارژنگ
* تهیه کننده: محمد ناجی

## بازیگران

* بهزاد فراهانی
* جمشید اسماعیل‌خانی
* مازیار لرستانی
* مهتاج نجومی
* زهرا سعیدی
* مجید افشاریان
* زهره سرمدی
* غلامحسین لطفی
* الهام جوادی
* اکبر دودکار
* نسرین نکیسا
* فریبا حیدری
* اکبر قدمی
* علی یعقوب‌پور
* سالومه حبیب‌الهی
* مهناز قهرمان‌پور
* سمیه جهانبخش
* نرگس خوش‌الحان
* نیاز آوان
* ازاده تادی
* مازیار افتاده نیا
* عباس افشاریان

## جستارهای وابسته
* فهرست مجموعه‌های تلویزیونی ایران

## منابع

* مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی - به رنگ صدف
* فرهنگ سریال‌های تلویزیونی ایران از آغاز تا امروز؛ ماهنامه سینمایی «فیلم»، شماره ۲۴۵، ۱۵ آذر ۱۳۷۸

## پیوند به بیرون
* 

رده:مجموعه‌های تلویزیونی شبکه یک ایران
سری فوریه گسسته کاهنده

**سری فوریه گسسته کاهنده**   که در ریاضیات کاربردی مورد استفاده قرار می‌گیرد، در واقع بسط و گسترش تبدیل فوریه گسسته است. در این گسترش ضرایب تبدیل با روشی مشابه کمترین مربعات و دورهٔ تناوب انتخابی محاسبه می‌گردد. این سری اولین بار توسط ارودا معرفی شد. از این سری می‌توان برای هموار کردن (smooth) اطلاعات در یک و دو بعد استفاده کرد.

## تکنیک
### یک‌بعدی
سری فوریه گسسته کاهندهٔ یک بعدی که توسط ارودا معرفی شد را می‌توان به صورت ساده‌ای نشان داد. با داشتن آرایهٔ نمونه‌برداری (سیگنال) x_n = x(t_n)، می‌توان عبارت جبری زیر را نوشت:


x_n=\sum_{k=-q}^{q} X_k e^{\frac{-i2\pi k t_n}{T}}+\varepsilon_n, t_n \text{ arbitrary },\quad n=1,\dots,N


در این حالت معمولاً و نه لزوما t_n = n\, \Delta t برقرار است.

فرمول بالا را می‌توان به صورت ماتریسی نیز نوشت:


W X=x+\varepsilon


راه حل کمترین مربعات برای دستگاه معادلات خطی بالا به صورت زیر تعریف می‌شود:


\hat{X}=(W^H W)^{-1}W^{H}x


سیگنال هموار (smooth) شده نیز از معادله زیر به دست می‌آید:


 \hat{x}=W x


اولین مشتق سیگنال هموار شده  \hat{x} نیز به صورت زیر محاسبه می‌شود:


\frac{dx}{dt}(t_n)=\sum_{k=-q}^q \frac{-i2\pi k}{T} X_k e^{\frac{-i2\pi k t_n}{T}}, \quad n=1,\dots,N


## جستارهای وابسته
* سری فوریه
* فهرست تبدیل‌های مرتبط با تبدیل فوریه
* تبدیل فوریه گسسته

## منابع

*

رده:پردازش سیگنال
رده:آنالیز فوریه
پهن‌زیان

**پهن‌زیان** (نام علمی: *Platyzoa*) نام یک superphylum از branch نخست‌دهانیان است.

## منابع

*

رده:پهن‌زیان
رده:دهان‌نخستیان
موی‌شکم‌تباران

**موی‌شکم‌تباران** (نام علمی: *Gastrotricha*) شاخه‌ای از سلسلهٔ جانوران است شامل جانوران ریز با طول کمتر از یک میلی‌متر و شکمی تخت و پوشیده از مژه‌های شکمی.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:شاخه‌های جانوران
کرم‌های آرواره‌دار

**کرم‌های آرواره‌دار** شاخه‌ای از جانوران را تشکیل می‌دهند. نام علمی این شاخه **دهان‌فک‌تباران** (Gnathostomulida) است. دهان‌فک‌تباران شاخه‌ای از سلسلهٔ جانوران که به کمک آرواره‌های حلقی و با تراشیدن باکتری‌ها و قارچ‌های سطح بستر غذای خود را به دست می‌آورند؛ حلق آنها به رودهٔ کور ختم می‌شود و فاقد مخرج هستند و به همین دلیل آنها را گروه خواهری شاخهٔ پهن‌کرم‌تباران در نظر می‌گیرند.

## منابع

* 

رده:بی‌مهرگان دریایی
رده:پهن‌زیان
رده:دهان‌نخستیان
رده:شاخه‌های جانوران
رده:آرایه (زیست‌شناسی) توصیف‌شده در ۱۹۵۶ (میلادی)
دایره‌دارتباران

**دایره‌دارتباران** (نام علمی: *Cycliophora*)  شاخهٔ تازه‌شناسایی‌شده‌ای از سلسلهٔ جانوران است با تنها یک سرده و طول کمتر از یک میلی‌متر و تقارن دوطرفی که با یک صفحهٔ چسبنده به میزبان متصل می‌شوند؛ در اطراف دهان این جانوران و درست در مقابل مخرج آنها یک حلقهٔ مژک‌دار وجود دارد. سرده یادشده را هم‌زیکان (Symbion) می‌نامند.

## منابع

* 

رده:رده‌های یوکاریوت تک‌نماد
رده:سرده‌های پهن‌زیان
چرخ‌زیان

**چرخ‌زیان** (نام علمی: *Lophotrochozoa*) نام یک شاخه (زیست‌شناسی) از شاخه نخست‌دهانیان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:چرخ‌زیان
رده:جانداران موجود پدیدآمده در کامبرین
رده:دهان‌نخستیان
کرم‌های بادام‌زمینی

**کرم‌های بادام‌زمینی** نام یک شاخه از فرمانرو جانوران است. نام علمی این شاخه، **ماشوره‌تباران** (Sipunculida یا Sipuncula) است که شاخه‌ای از سلسلهٔ جانوران با ظاهری کرم‌شکل و بدنی استوانه‌ای و بدون بند هستند که دهانشان با چندین شاخک احاطه شده است که بخشی از حلق مکنده هستند. به دلیل برخی شباهت‌ها، به نظر می‌رسد که کرم‌های بادام‌زمینی به عنوان یک بالا گروه با کرم‌های حلقوی دارای نیای مشترک باشد. این جانوران دارای دستگاه گوارش نعلی‌شکل هستند که مخرج آن‌ها در سطح پشتی پیشین قرار می‌گیرد و دستگاه عصبی آن‌ها شامل مغز و اندام‌های حسی است.

## منابع

* 

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کنستانتین ساموئل رافینسکوئه
رده:جانداران موجود پدیدآمده در کامبرین
رده:رده‌های دهان‌نخستیان
رده:زیرشاخه جانوری
رده:شاخه‌های جانوران
رده:کرم‌های حلقوی
درون‌مرزتباران

**درون‌مُرزتباران** (نام علمی: *Entoprocta*) شاخه‌ای از سلسلهٔ جانوران است با دهان و مخرجی که درون تاجیانهٔ lophophore شاخکی قرار دارد و بدنی جام‌شکل و ظاهری شبیه به گزنده‌تباران Cnidaria که به کمک مژه از ذرات بسیار ریز تغذیه می‌کند؛ طول آنها حداکثر ۵ میلی‌متر است.
برای این شاخه از جانوران، نام خم‌پذیران Kamptozoa هم استفاده شده‌است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:جانداران موجود پدیدآمده در کامبرین
رده:چرخ‌زیان
رده:دهان‌نخستیان
رده:شاخه‌های جانوران
پاگردداران

**پاگردداران** (نام علمی: *Ambulacraria*) نام یک superphylum از superphylum دوم‌دهانیان است.

## منابع

* 

رده:آرایه‌شناسی دهان‌دومیان
رده:جانداران پدیدآمده در ادیاکاران
رده:دهان‌دومیان
نیزک

**نیزَک** نوعی جاندار طناب‌دار دریایی شبیه به ماهی است که ۳۲ گونه مختلف دارد.

سرطناب‌داران یکی از زیرشاخه‌های طناب‌داران هستند و نیزک‌ها نماینده زنده و امروزی این زیرشاخه هستند.

راسته‌ای که نیزک‌ها در آن قرار می‌گیرند **دوسرتیزریختان** (Amphioxiformes) و رده آن‌ها **کوچک‌دلان** (Leptocardii) نام دارد.

## منابع

*
## پیوند به بیرون

رده:سرطناب‌داران
بی‌کاوریخت‌تباران

**بی‌کاوریخت‌تباران** یا **آسلاها** شاخه‌ای است از جانورانِ بدون سلوم و حفرهٔ گوارشی یا حلق که تولیدمثل غیرجنسی دارند و فاقد دستگاه عصبی مرکزی هستند ولی تقارن دوطرفی دارند. این جانوران در اقیانوس‌ها یا آب لب‌شور زندگی می‌کنند و معمولاً بین دانه‌های رسوب وجود دارد، به‌صورت پلانکتون شنا می‌کنند یا روی دیگر موجودات مانند جلبک‌ها و مرجان‌ها می‌خزند. به‌جز دو گونهٔ آب شیرین از بی‌کاوریخت‌تباران، تمامی بی‌کاوریخت‌تبارانِ شناخته‌شده دریازی هستند.

## منابع

رده:بی‌کاوریخت‌تباران
رده:زیرشاخه جانوری
بی‌کاواکان

**بی‌کاواکان** (نام علمی: *Acoela*) نام یک رده از فرمانرو جانوران است.

## منابع

*
## پیوند به بیرون

رده:بی‌کاوریخت‌تباران
آرکوسورومورف‌ها

**آرکوسورومورف‌ها** (نام علمی: *Archosauromorpha*) نام یک کلاد دوکاوان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

شاه‌خزنده‌ریختان
رده:جانداران موجود پدیدآمده در پرمین
رده:جانداران پدیدآمده در گوادالوپین
آرکوسوریفورم‌ها

**شاه‌سوسمارسانان** (نام علمی: *Archosaurifomes*) نام یک کلاد از شاه‌خزنده‌ریختان است.

## منابع

* 

رده:شاه‌سوسمارریختان
رده:جانداران موجود پدیدآمده در پرمین
رده:جانداران پدیدآمده در لوپینگین
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۸۶ (میلادی)
رده:شاه‌سوسماران
تراپسیدها

**دَدکَمانان** یا **تراپسیدها** (نام علمی: *Therapsida*) یک راسته یا به عبارتی دقیق‌تر کلاد از رده هم‌کمانان است که شامل پستانداران و خویشاوندان منقرض‌شده آن‌ها می‌شود. تراپسیدها در اوایل دوره پرمین از پلیکوسورها فرگشت یافتند و در میانه این دوره جایگزین آن‌ها شدند. در پایان دوره پرمین ددکمانان جانوران حاکم بر خشکی بودند اما با وقوع رویداد انقراض پرمین-تریاس بسیاری از آن‌ها منقرض شدند و شاه‌خزندگان جای خالی ددکمانان در اکوسیستم زمین را پر کردند. نخستین پستانداران در حدود ۲۲۵ میلیون سال پیش از گروهی ددکمانان با نام سینودونت‌ها به وجود آمدند آخرین تراپسیدهای غیرپستاندار نیز که سه‌تکمه‌دندانان نام داشتند از همین گروه بودند و در دوره کرتاسه حدود ۱۰۰ میلیون سال پیش منقرض شدند.

## درخت تکاملی

بندانگشتی|دَدکَمانان یا تراپسیدها

## منابع

* 

## پیوند به بیرون


رده:جانداران پدیدآمده در سیسورالین
رده:جانداران موجود پدیدآمده در پرمین
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۰۵ (میلادی)
رده:هم‌کمانان
کم‌اندام‌سانان

بندانگشتی|یک‌کم‌اندام‌سان

**کم‌اندام‌سانان**  نام یک راسته از کلاد دوکاوان است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:انقراض‌های سیسورالین
رده:جانداران پدیدآمده در پنسیلوانین
رده:خزندگان پیشاتاریخ
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۱۳ (میلادی)
یونگیناسانان

**یونگیناسانان** (نام علمی: *Younginiformes*) نام یک بالاخانواده از کلاد دوکاوان است.

## منابع

* 

رده:انقراض‌های تریاس
رده:جانداران پدیدآمده در پرمین
رده:خزندگان پرمین
رده:خزندگان تریاس
رده:دوکمانان تریاس
رده:گروه‌های پیراتباری
ایکتیوسورها

**ایکتیوسورها** (نام علمی: *Ichthyosauria*) نام یک راسته از کلاد دوکاوان است. واژه ایکتیوسور از کلمهٔ یونانی ιχθυς/ichthys به معنای ماهی و یونانیσαυρος/sauros به معنای مارمولک تشکیل یافته‌است. ایکتیوسورها گروهی از خزندگان دریایی کاملاً آبزی بودند که ظاهری شبیه ماهیان و آب‌بازسانان داشتند و در طول دوران میانه زیستی فرگشت یافتند بر اساس شواهد سنگواره‌ای، آن‌ها تقریباً ۲۵۰ میلیون سال پیش ظاهر شدند و حدود ۹۰ میلیون سال پیش نیز منقرض شدند.

## فرگشت
[بندانگشتی|راست|300px|[فسیل یا سنگواره **[[ماهی‌خزنده باراکوداسائورویدس]]**، این سرده از راسته ماهی‌خزنده‌سانان (ایکتیوسورها) است که منقرض شده‌است. ماهی‌خزنده باراکوداسائورویدس از خزندگان پیش از تاریخ آسیا می‌باشد که در دوره تریاس میانه زندگی می‌کرده‌است. فسیل این خزنده-ماهی در گوئیژو چین کشف شد و در سال ۲۰۱۰ میلادی توصیف علمی گردید.]]
اینکه در آغاز دوره تریاس ایکتیوسورها
از کدام گروه از خزندگان اولیه به وجود آمدند هنوز مشخص نیست و تا کنون چندین گروه از خزندگان اولیه به عنوان اجداد ایکتیوسورها مطرح شده‌اند. ایکتیوسورها کاملاً با زندگی در دریا تطابق یافته بودند و دیگر قادر نبودند که به خشکی بازگردند. این جانوران با آن که از خزندگان بودند به جای تخم‌گذاری بچه‌های خود را به روش زنده‌زایی به دنیا می‌آوردند. کوچک‌ترین گونه کشف شده از ایکتیوسورها تنها ۳۰ سانتی متر طول داشت در صورتی که بزرگ‌ترین گونه کشف شده تا ۲۱ متر رشد می‌کرد. با این وجود اغلب ایکتیوسورها به‌طور میانگین ۲ تا ۴ متر طول و سرعت‌شان بوده در آب به ۴۰ کیلومتر در ساعت می‌رسید. ایکتیوسورهای اولیه که در دوره تریاس می زیستند اغلب بسیار بزرگ بودند و زندگی مشابه نهنگ‌ها داشتند اما در طول دوره‌های ژوراسیک و کرتاسه اندازه گونه‌های جدید کوچک‌تر شد و نحوه زندگیشان بیشتر شبیه به دلفین‌ها شد. ایکتیوسورها حدود ۲۴ میلیون سال پیش از وقوع رویداد انقراض کرتاسه-پالئوژن منقرض شدند و علت انقراض آن‌ها هنوز مشخص نیست. اما کاهش تعداد ایکتیوسورها و انقراضشان همزمان بود با ظهور و گسترش موساسوریان بنابراین شاید عامل انقراض ایکتیوسورها رقابت آن‌ها با موساسوریان بوده باشد.

## پانویس

* 

## پیوند به بیرون

رده:انقراض‌های تورونین
رده:ایکتیوسورها
رده:تاریخ طبیعی نوادا
رده:جانداران پدیدآمده در اولنکین
رده:خزندگان تریاس
رده:خزندگان ژوراسیک
رده:خزندگان کرتاسه
رده:خزندگان میانه‌زیستی
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط آنری ماری دوکروته دو بلنویل
رده:خزندگان منقرض‌شده
تخت‌دندانان

**تخت‌دندانان** (نام علمی: *Placodontia*) نام یک راسته از فراراسته سوسماربالان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:تخت‌دندانان
رده:انقراض‌های تریاس پسین
رده:جانداران پدیدآمده در کارنین
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط ادوارد درینکر کوپه
نوتوسورها

**کاذب‌خزنده‌سانان** (نام علمی: *Nothosauria*) نام یک راسته از سوسماربالان است.

## منابع

*
## پیوند به بیرون

رده:سوسماربالان
بی‌بی‌یون

**بی‌بی‌یون** مجموعه ای تلویزیونی به کارگردنی حسین پناهی محصول سال ۱۳۷۴ است. این مجموعه تلویزیونی اولین بار در سال ۱۳۷۷ از شبکه ۱ سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش شد

## سازندگان
* کارگردان: حسین پناهی
* نویسنده: حسین پناهی
* فیلمبردار: ناصر محمود کلایه
* برنامه‌ریز: شهلا بهاری
* طراح لباس: آزیتا مصباح
* چهره‌پردازی: فاطمه اردکانی - نریمان محتشم
* منشی صحنه: طیبه کبیری
* تهیه‌کننده: محمدعلی اسلامی

ساخت: ۱۳۷۴ شبکه یک سیما

## بازیگران

* حسین پناهی
* فهیمه راستکار
* رضا کرم‌رضایی
* ژاله علو
* گوهر خیراندیش
* سیما تیرانداز
* منوچهر حامدی
* فقیهه سلطانی
* گلبرگ ابوترابیان
* فریده سپاه‌منصور
* باقر صحرارودی
* ابراهیم‌آبادی
* تانیا جوهری
* عزیزالله هنرآموز
* میرصلاح حسینی
* مهری مهرنیا
* محمدتقی شریفی
* شاپور بخشائی
* محسن آراسته
* مهوش وقاری
* محسن قاضی مرادی
* حسن میرباقری
* سینا پناهی
* عادل رقابتی
* حسن سجادی حسینی
* حمید زاهدی
* مژگان رودبارانی
* بهیه کیمیائی
* فاطمه سالاریان
* مینو زاهدی
* فاطمه خدایار
* شروین نجفیان
* مینا میرحسینی
* حمید زارعی
* افسانه رودبارانی
* ماریا رقابتی
* نادیا رقابتی
* مارال بصیری
* سعیده گروسی
* حمیده گروسی
* حمیده غیاثی

## حواشی
حسین پناهی در سال ۱۳۷۴ فیلمنامه این مجموعه تلویزیونی را نوشت آن را کارگردانی کرد و در آن نقش‌آفرینی نمود اما در همان سال‌ها مجموعه تلویزیونی توقیف و چند سال بعد نسخه سانسور شده آن در حدود دو-سوم مجموعه از تلویزیون نمایش داده شد. مجموعه تلویزیونی بی‌بی‌یون ساختاری اپیزودیک دارد و داستان هر اپیزود به قسمتی با داستان‌های دیگر مرتبط می‌باشد. در داستان‌های بی‌بی‌یون آشکارا می‌توان رگه‌هایی از اشعار حسین پناهی را دید و گاه اشعار وی را در دیالوگ‌ها شنید.

## جستارهای وابسته
* حسین پناهی

## منابع
* فرهنگ سریالهای تلویزیونی ایران از آغاز تا امروز؛ ماهنامه سینمایی «فیلم»، شماره ۲۴۵، ۱۵ آذر ۱۳۷۸
* طی هفته گذشته از شبکه یک سیما شاهد پخش قسمت هائی از سریال بی بی یون اثر هنرمند فقید، حسین پناهی بودیم.
* 
* مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی - بی بی یون
* مجله فیلم ۱۸۱ آذر۱۳۷۴

## پیوند به بیرون
* ‫حسین پناهی نویسنده و کارگردان بی بی یون‬ - YouTube
* ‫بی بی یون - حسین پناهی‬ - YouTube

رده:مجموعه‌های تلویزیونی شبکه یک ایران
رده:مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی آغازشده در دهه ۱۳۷۰
تمساح‌ریختان

**تمساح‌ریختان** (نام علمی: *Crocodylomorpha*) نام یک کلاد از راسته رایی‌سوسماران است.

## منابع

*
## پیوند به بیرون

رده:تمساح‌ریختان
رده:جانداران موجود پدیدآمده در تریاس پسین
رده:شاه‌سوسماران
آوه‌متاتارس‌ها

**پرنده‌گردنان** (نام علمی: *Avemetatarsalia*) نام یک کلاد از کلاد کهن‌سوسماران است.

## منابع

* 

رده:جانداران پدیدآمده در آنیسین
رده:جانداران موجود پدیدآمده در تریاس میانه
رده:شاه‌سوسماران
رده:پرندگان
سایناپسیدها

**هم‌کمانان** یا **سیناپسید** (نام علمی: *Synapsida*) یک رده از آب‌پرده‌داران (آمنیوت‌ها) است که شامل پستانداران و تمام آب‌پرده‌دارانی می‌شود که از فرگشتی به پستانداران نزدیک‌ترند تا به خزنده‌چهرگان. در گذشته از سیناپسیدهای غیر پستاندار با عنوان **خزندگان پستاندارمانند** یاد می‌شد اما این عنوان امروزه دیگر کاربرد ندارد و به جای آن از عنوان‌های **پستانداران اولیه** و **دودمان پستانداران** برای آن‌ها استفاده می‌شود چرا که سیناپسیدها خزنده نیستند و همگی به پستانداران نزدیکی بیشتری دارند.

## طبقه‌بندی
در گذشته هم‌کمانان در رده خزندگان قرار می‌گرفتند اما در طبقه‌بندی‌های جدید به عنوان گروهی کاملاً جدا از خزندگان تعریف می‌شوند. هم‌کمانان خود به‌طور سنتی به دو راسته بزرگ لگن‌خزندگان (هم‌کمانان ابتدایی) و ددکمانان (هم‌کمانان پیشرفته) تقسیم می‌شوند. با این وجود امروزه از لگن‌خزندگان به عنوان یک گروه نافراگیر تعریف می‌شود و دیگر یک راسته محسوب نمی‌شود.

## درخت تبارزایی

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:پلیکوسوران
رده:جانداران موجود پدیدآمده در پنسیلوانین
رده:ددکمانان
رده:دیرین‌شناسی
رده:کلادهای بدون رده‌بندی چهاراندامان
هم‌کمانان
پولک‌خزندگان

**پولک‌خزندگان** (نام علمی: *Lepidosauria*) نام یک بالاراسته از پولک‌خزنده‌ریختان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

پولک‌خزندگان
رده:جانداران موجود پدیدآمده در تریاس میانه
رده:جانداران پدیدآمده در لادینین
سخت‌زبانان

**سخت‌زبانان** (نام علمی: *Scleroglossa*) نام یک زیرراسته از راسته پولک‌داران است.

## منابع

* 

رده:پولک‌داران
رده:کلادهای بدون رده‌بندی چهاراندامان
مارریختان

**مارریختان**  یک کلاد متشکل از مارها و خویشاوندان اولیه و وابستگان پیشین آنها است که توسط پاسی و کالدوِل (۲۰۰۷) پیشنهاد شده‌است کلاد به عنوان یک کلاد مبتنی بر گره تعریف شد که حاوی جدیدترین جد مشترک dolichosaurs، ادریوسور، *Aphanizocnemus* و مارسانیان و همه نوادگان موجود آنها است.

وجود مارریختان به عنوان یک کلاد ممکن است مشکل‌ساز شود زیرا در داخل پایتون‌ریختان قرار می‌گیرد، کلادی که خود به‌طور کلی در مورد آن که شامل موساسوریان و مارها، آخرین جد مشترک آنها و همه نوادگانش باشد توافق نشده‌است. در واقع، بیشتر خزنده‌شناسان و دیرینه‌شناسان قرن بیستم این ایده را رد کردند و در عوض به دنبال نشان دادن رابطه نزدیک بین موساسوریان و مارمولک‌های بزمجه‌ای بودند.

## منابع

رده:مارمولک‌ریختان
موساسوریدها

**موساسوریان** (نام علمی: *Mosasauridae*) نام یک تیره از راسته پولک‌داران و از خویشاوندان مارها و بزمجه‌ها بودند که در دوره کرتاسه پسین و بین ۱۰۱ تا ۶۶ میلیون سال پیش در تمام دریاهای جهان می‌زیستند ظهور و گسترش موساسوریان همزمان بود با انقراض آخرین ایکتیوسورها و کاهش تنوع پلسیوسورها.

## فرگشت
بندانگشتی|چپ|300px
بندانگشتی|چپ|300px
نخستین موساسوریان تفاوت چندانی با بزمجه‌های معمولی نداشتند ولی گونه‌های بعدی به تدریج با زندگی در دریا تطابق بیشتری یافته و کاملاً آبزی شدند دست‌ها، پاها و دم گونه‌های پیشرفته تر حالتی باله مانند به خود گرفت و حتی برای تولید مثل به جای اینکه مانند لاکپشت‌ها به خشکی برگردند و تخم‌گذاری کنند مانند آب بازسانان و برخی کوسه‌ها نوزادان خود را به روش زنده زایی در دریا به دنیا می‌آورند موساسوریان دارای گونه‌های مختلف در اندازه‌های مختلف بودند کوچک‌ترین گونه (دالاسور) تنها ۱ متر طول داشت در حالی که بزرگ‌ترین گونه (موساسور) ۱۷ متر طول داشت.

## شجره نامه

بندانگشتی|فسیل موساسوروس، یک موساسور منقرض شده

## منابع

* 

## پیوند به بیرون


رده:انقراض‌های ماستریختین
رده:جانداران پدیدآمده در تورونین
رده:سوسمارهای کرتاسه
رده:مارمولک‌ها
بی‌کمانان

**بی‌کمانان** یا **آناپسید** (نام علمی: *Anapsida*) آب‌پرده‌دارانی هستند که در جمجمه خود حفره‌ای نزدیک گیجگاه ندارند. این زیرده از خزنده‌چهرگان شامل پیراخزندگان و در گذشته شامل لاکپشت‌ها نیز می‌شده اما پژوهش‌های ژنتیکی نشان می‌دهند که لاکپشت‌ها در اصل نوعی از دوکمانان هستند و ساختار مشابه جمجمه آنها با بی‌کمانان در اثر فرگشت همگرا به وجود آمده است.

## منابع

*

## پیوند به بیرون

رده:آرایه‌شناسی خزندگان
رده:خزندگان
رده:گروه‌های پیراتباری
الاسموسور

**الاسموسور** یا **دُم‌تخت‌سور** (نام علمی: *Elasmosaurus*) نام یک سرده از راسته نزدیک‌سوسماران است.الاسموسور با طولی نزدیک به ۱۴ متر و ۳۰۰۰ کیلو وزن گوشتخواری بزرگ بوده است. اسم این جانور به معنای خزنده‌ِ دارای پهنه‌ی تخت (thin-plate reptile) یا دُم‌تَخت (flat-tailed) است.

*الاسموسور* از آخرین پلسیوسورها بود. *الاسموسور* عضو زیرگروهی از پلسیوسورها بود که پلسیوسورسانان نامیده می‌شوند. همه‌ی اعضای این زیرگروه سرهایی کوچک و گردن‌هایی بسیار دراز داشتند، اما گردن هیچ‌یک به درازی گردن *الاسموسور* نبود. گردنش که ۷۱ مهره داشت -بیشتر از هر جانور دیگری در تاریخ- بیش از نیمی از طول بدنش را تشکیل می‌داد. این موضوع ادوارد درینکر کُپ را، که نخستین نمونه‌ی این جانور را در سال ۱۸۶۹ توصیف کرد، سخت سردرگم کرده بود و در نتیجه او سر جانور را روی دمش -که آن را به اشتباه گردنش تصور می‌کرد- گذاشت.

*الاسموسور* سری نسبتاً کوچک داشت و احتمالاً کمین می‌گرفت و با حرکت سریع گردنش ماهی‌ها را غافل‌گیر می‌کرد. دندان‌های دراز و باریک این جانور برای سوراخ کردن بدن و گرفتنِ شکارهای کوچک و نرم عالی بودند.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پلسیوسورهای کرتاسه
رده:پلسیوسورهای کرتاسه پسین آمریکای شمالی
رده:خزندگان پیشاتاریخ آمریکای شمالی
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۸۶۸ (میلادی)
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط ادوارد درینکر کوپه
درون‌آرواره‌داران

**درون‌آرواره‌داران** (نام علمی: *Entognatha*) نام یک رده از superclass شش‌پایان است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون


رده:بندپایان
سرقیفی

**سرقیفی** (نام علمی: *Protura*) نام یک راسته از رده درون‌آروارگان است. به این راسته بی‌شاخَکان هم گفته می‌شود.

بی‌شاخکان شش پای بسیار کوچک دارند و فاقد شاخک هستند. طول بدنشان حدود ۶/۰ تا حد اکثر ۵/۱ میلی‌متر است. جفت اول پاهای آن‌ها به اندامهای حسی تبدیل شده است به دلیل اینکه فاقد شاخک هستند، پاها در واقع نقش شاخک‌ها را ایفا می‌کنند. این بندپایان در درون خاک‌های هوموسی، در زیر سنگ‌ها و زیر خاک برگ‌ها فراوان دیده می‌شوند و از گیاهان مختلف تغذیه می‌کنند.

بعضی از متخصصین اعتقاد دارند که سه راسته کولمبولا (Collembola)، دیپلورا (Diplura) و پروتورا (Protura) در واقع جز رده حشرات (Insecta) نیستند و معتقدند با آنکه ۶ پا دارند باید از رده حشرات خارج بشوند.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:سرقیفی
رده:بندپایان
رده:راسته‌های بندپایان
دودنبی

**دودُنبی** (نام علمی: *Diplura*) نام یک راسته از رده درون‌آروارگان است. تاکنون ۸۰۰ گونه از این جانداران کشف شده‌است. ۷۰ گونه در آمریکای شمالی، ۱۲ گونه در بریتانیا و دو گونه در استرالیا مشاهده گردیده است. به آن‌ها دم‌چنگالان هم گفته‌اند.

دونبی‌ها فاقد چشم مرکب و ساده هستند. در انتهای شکمشان دارای پیوست‌های بلندی هستند و طول بدنشان حدود ۷ میلی‌متر یا کمتر است؛ بنابراین در مقایسه با کولمبولا (Collembola) و پروتورا (Protura) اندازه نسبتاً بزرگتری برخوردارند و روی خاک برگ‌ها و زیر پوسته درختان از مواد مختلف آلی تغذیه می‌کنند.

## کالبدشناسی
بندانگشتی|دودنبی Campodeidae، گرفتن عکس از دودنبی ها با توجه به سرعت بالای آنها دشوار است
دونبی‌ها اکثراً بین ۲ تا ۵ میلی‌متر طول دارند، یک گونه به نام جیپیکس (Japyx) تا طول ۵۰ میلی‌متر رشد می‌کنند. دو دنبی‌ها فاقد چشم می‌باشند، به غیر از گونه دم سیاه باقی گونه‌ها فاقد رنگدانه می‌باشند. دودنبی‌ها دارای دو شاخک ده تکه در جلوی سرخود می‌باشند که از آن‌ها برای مسیریابی استفاده می‌کنند. همچنین در قسمت آخر از یازده قسمت بدن دو زائده دم مانند دارند. در برخی گونه‌ها این دمها بلند و بند بند می‌باشند و در برخی گونه‌ها کوتاه و گیره مانند می‌باشند. نام گذاری این گروه هم به خاطر این دمهاست که در یونانی diplo به معنی دو و uros به معنی دم می‌باشد(Diplura). بعضی از دودنبی‌ها در صورت لزوم قادرند دم خود را جدا کنند(autotomy). از تمام بندپایان زمینی تنها دودنبی‌ها علاوه بر پوست اندازی این قابلیت را دارند. دو دنبی‌ها تا ۳۰ بار در طول عمر خود پوست اندازی می‌کنند که آخرین پوست اندازی در یک سالگی اتفاق می‌افتد. به نظر می‌رسد کیسه‌های شکمی این جاندار با جذب رطوبت ذخیره آب بدن را کنترل می‌نمایند.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:دودنبی
رده:بندپایان
رده:جانداران موجود پدیدآمده در پنسیلوانین
رده:راسته‌های بندپایان
صدپایان

**صدپایان** ، **لب‌پایان** یا **لَب‌پاویسان** ، نام یک رده از بالارده هزارپایان (بیوَرپاوندان) است.

لب‌پایان گوشت‌خوارند و ضمائم سر آنها شبیه به ضمائم سر حشرات است؛ این جانوران یک جفت شاخک و یک جفت آروارهٔ بالا و یک یا دو جفت آروارهٔ پایین دارند؛ تعداد بندهای آنها به ۱۷۷ بند می‌رسد و هر بند، به‌جز بند پس از سر و دو بند آخر بدن، دارای یک جفت پای مفصلی است و ضمائم بند اول به چنگال‌های سمّی تغییریافته‌است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:بیورپاوندان
رده:جانداران موجود پدیدآمده در سیلورین
رده:صدپایان
کوتوله‌پایان

**کوتوله‌پایان** یا هم‌تبارویسان (نام علمی: سیمفیلا *Symphyla*) نام یک رده از هزارپایان (بیوَرپاوندان (Myriapod) است.

کوتوله‌پایان در خاک زندگی می‌کنند و شبیه به صدپاویسان (centipedes) هستند، اما بدنی کوچک‌تر و شفاف دارند؛ این جانوران می‌توانند به‌سرعت جابه‌جا شوند و از سوراخ‌های درون خاک عبور کنند؛ نوزاد آنها شش جفت پا دارد، ولی در هر مرحلهٔ پوست‌اندازی یک جفت پا به آنها افزوده می‌شود به‌طوری‌که در مرحلهٔ بلوغ دوازده جفت پا دارند؛ این جانوران فاقد چشم هستند و شاخک‌های بلندی دارند که نقش حسگر را ایفا می‌کند.

کوتوله‌پایان بندپایانی سفیدرنگ و نزدیکترین گروه به حشرات هستند. این موجودات عموماً در جاهای مرطوب زندگی می‌کنند و از یک تا هشت میلیمتر طول دارند. این جانوران با تغذیه خود موجب تجزیه مواد آلی خاک و بازگشت مواد مغذی به خاک می‌شوند. تاکنون تعداد بسیار کمی از این موجودات در قاره آسیا یافت شده است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:بیورپاوندان
رده:رده‌های بندپایان
نزدیک‌سوسماریان

**نزدیک‌سوسماریان** (نام علمی: *Plesiosauroidea*) نام یک بالاخانواده از راسته نزدیک‌سوسماران است.

## منابع

* 

رده:انقراض‌های ماستریختین
رده:پلسیوسورها
رده:جانداران پدیدآمده در پلینسباخین
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۸۲۵ (میلادی)

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط جان ادوارد گری
عنکبوت‌های خرمن

**عنکبوت‌های خرمن** (نام علمی: *Opiliones*) نام یک راسته از رده عنکبوتیان است.

## منابع

*
## پیوند به بیرون

رده:عنکبوت‌های خرمن
رده:جانداران موجود پدیدآمده در دوونین پیشین
کژدم‌نماسانان

**کژدم‌نماسانان**  نام یک راسته از رده عنکبوتیان است. کژدم‌نماسانان که به نام‌های عقرب‌های دروغین یا عقرب‌های کتابی نیز شناخته می‌شوند، عنکبوت‌های کوچک عقرب‌مانند متعلق به راسته کژدم‌نماسانان هستند.

کژدم‌نماسانان عموماً برای انسان مفید هستند، زیرا آنها لارو پروانه‌های لباس، لارو سوسک فرش، لارو، مورچه‌ها، کنه‌ها و مگس‌های کوچک را شکار می‌کنند. آنها کوچک هستند و به‌دلیل اندازه کوچکشان، با وجود اینکه در بسیاری از محیط‌ها رایج هستند، به‌ندرت مورد توجه قرار می‌گیرند.

هنگامی که مردم شبه‌کژدم را می‌بینند، به خصوص در داخل خانه، اغلب آنها را با کنه‌ها یا عنکبوت‌های کوچک اشتباه می‌گیرند.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:جانداران موجود پدیدآمده در دوونین
رده:کژدم‌وارگان
خزنده‌بالگان

**خزنده‌بالگان** (نام علمی: *Sauropterygia*) نام یک فراراسته از فرورده پولک‌سوسمارشکلان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:انقراض‌های کرتاسه
رده:انقراض‌های ماستریختین
رده:سوسماربالان
رده:جانداران پدیدآمده در تریاس پیشین
پولک‌سوسمارریختان

**پولک‌سوسمارریختان** (نام علمی: *Lepidosauromorpha*) نام یک فرورده از کلاد دوکاوان است.

## منابع

* 

رده:جانداران پدیدآمده در اولنکین
رده:کلادهای بدون رده‌بندی چهاراندامان
رده:جانداران موجود پدیدآمده در تریاس پیشین
پلیکوسور

**پلیکوسور** (نام علمی: *Pelycosaur*) در گذشته به عنوان یک راسته از سیناپسیدها طبقه‌بندی می‌شد اما در حال حاضر یک گروه نافراگیر محسوب می‌شود و از اصطلاح پلیکوسور تنها برای اشاره به سیناپسیدهای اولیه و غیر تراپسید استفاده می‌شود. پلیکوسورها خون‌سرد بودند و ظاهری خزنده‌مانند داشتند آن‌ها همچنین بزرگ‌ترین جانوران خشکی در اواخر دوره کربنیفر تا اوایل دوره پرمین محسوب می‌شدند و برخی از آن‌ها می‌توانستند بیش از ۳ متر رشد کنند. بیشتر سنگواره‌های این جانوران تا کنون از آمریکای شمالی و اروپا به دست آمده اما سنگواره‌هایی از آن‌ها در روسیه و آفریقای جنوبی نیز کشف‌شده است.

## منابع

*
## پیوند به بیرون

رده:پلیکوسوران
رده:گروه‌های پیراتباری
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط ادوارد درینکر کوپه
سبد کالا

منظور از لفظ **سبد کالا** یا **سبد بازار** فهرست ثابتی از موارد است که مشخصاً به منظور ردگیری رشد تورم در یک  اقتصاد یا بازار خاص مورد استفاده قرار می‌گیرد.

رایج‌ترین نوع سبد کالا سبد مصرف‌کننده است که به منظور تعریف  شاخص قیمت مصرف کننده  (سی پی آی) و ردگیری قیمت‌های کالاهای مصرفی به کار می‌رود. فهرست مورد استفاده برای چنین تحلیلی شماری از غذاها و کالاهایی خانوار که بیش از همه خریداری می‌شود را در بر می‌گیرد.

## منابع
* DM Review article on Market basket analysis
* 
رده:شاخص اعداد
رده:بازارهای مالی
مارمولک‌ریختان

**مارمولک‌ریختان** یا **مارمولک‌سانیان** (نام علمی: *Anguimorpha*) نام یک زیرراسته از راسته پولک‌داران است.

## منابع

* 

رده:مارمولک‌ریختان
رده:مارمولک‌ها
رده:زهرداران
ورثه آقای نیکبخت

**ورثه آقای نیکبخت** مجموعه تلویزیونی با ژانر کمدی و اجتماعی بود که در سال ۱۳۷۸ از شبکه یک پخش گردید. این مجموعه به کارگردانی مرضیه برومند بود.

## داستان
داستان مجموعه تلویزیونی ورثه آقای نیکبخت ماجراهایی است که در پی یک ارثیه که قرار است از آقای نیکبخت به وراثش برسد اتفاق می‌افتد اما در این بین اتفاقات زیادی رخ می‌دهد

## عوامل تولید
* کارگردان: مرضیه برومند
* گریم: مژگان ناظمی - دانیال شعاعی
* عکاس: مرتضی پورنجات
* دستیار دوم کارگردان: مهیار مجیب حق قدم
* مسئول لباس: عارفه عباسی
* دستیاران نور و تصویر: هوشنگ غفوری - حسین قطاء - مرتضی غفوری آذر - مسعود نادرخواه
* دستیاران صدا: علیرضا کلانتری - حمید گورانی
* دستیار طراح صحنه: حمید قرایلو
* دستیار صحنه: همت مرادی
* تدارکات: کیهان صانعی
* امور مالی: علی بهجو
* دستیار تهیه: جهانسوز فولادی
* حمل و نقل: علی اکبر قاسمی - سیروس جوهری - سعید صادقی - حسین قنبرزاده - ماه نواز شاه نظری
* خدمات صحنه: حمزه علی اکبر - حسین پورشیخ علی

## بازیگران

* محمدرضا شریفی‌نیا
* زهره مجابی
* سروش خلیلی
* داود رشیدی
* اکبر رحمتی
* رضا فیاضی
* سهیلا رضوی
* ملکه رنجبر
* محمود بصیری
* فاطمه دانشزاد
* انوش نصر
* امیرحسین صدیق
* سیامک انصاری
* ثمینه لسانی
* رامین ناصر نصیر
* بهناز توکلی
* پروانه عباسی
* میترا حامد
* فریبرز صدیق
* سهراب شاه محمدلو
* اکبر قدمی
* محمدرضا نوروزی
* مهیار مجیب حق قدم
* محمد اعلمی
* نادر صحیحی
* متین عزیزپور
* سلما پورامین
* احمد قرایلو
* حمزه علی اکبر
* همت مرادی
* محمدرضا شاه قلی
* حمیدرضا فاروقی
* غلامحسین عرفانیان
* مهرپور جهانبخش
* سیروس جوهری
* قادری
* عباسی
* ابدالی
* کبری خانم

## منابع

* مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی - ورثه آقای نیکبخت
* فرهنگ سریالهای تلویزیونی ایران از آغاز تا امروز؛ ماهنامه سینمایی «فیلم»، شماره ۲۴۵، ۱۵ آذر ۱۳۷۸

## پیوند به بیرون
* https://www.youtube.com/watch?v=NV618xTF7N8&list=PLlTlwCeeE6yPttH9fiSUqqpcXTusi_lN9

رده:فیلم‌ها به کارگردانی مرضیه برومند
رده:مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی آغازشده در ۱۳۷۸
رده:مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی آغازشده در ۱۹۹۹ (میلادی)
رده:مجموعه‌های تلویزیونی شبکه یک ایران
رده:مجموعه‌های تلویزیونی کمدی ایرانی
ایندوسور

**ایندوسور** (نام علمی: *Indosaurus*) نام یک گونه از کلاد ددپایان است.

## منابع

* 

رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین
رده:دایناسورهای هند و ماداگاسکار
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۳۳ (میلادی)
رده:آبل‌خزندگان
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین آسیا
هندی‌سوسمار

**ایندوسوکوس** (نام علمی: *Indosuchus*) نام یک سرده از کلاد ددپایان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:آبل‌خزندگان
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین
رده:دایناسورهای هند و ماداگاسکار
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۳۳ (میلادی)
رده:سرده‌های دایناسورها
ایریتاتور

**ایریتاتور** (نام علمی: *Irritator*) نام یک گونه از کلاد ددپایان است.
ایریتاتور خویشاوند کوچکتره اسپینوسور بوده که ۸٬۵ متر طول و ۲۰۰۰ کیلو نیز وزن داشته‌است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:دایناسورهای آمریکای جنوبی
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۹۶ (میلادی)
رده:فسیل‌های برزیل
رده:سرده‌های دایناسورها
ایسانوسور

**ایسانوسور** (نام علمی: *Isanosaurus*) نام یک سرده از زیرراسته سوسمارپاشکلان است.

## منابع

* 

رده:دایناسورهای آسیا
رده:دایناسورهای تریاس
رده:دایناسورهای تریاس پسین
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۲۰۰۰ (میلادی)
رده:سوسمارپایان
رده:فسیل‌های تایلند
ایتمیروس

**ایتمیروس** (نام علمی: *Itemirus*) نام یک سرده از راسته خزنده‌کفلان است.

## منابع

* 

رده:دایناسورهای آسیا
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین آسیا
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۷۶ (میلادی)
رده:فسیل‌های ازبکستان
رده:هوتندروخزندگان
یاننشیا

**جاننچیا** (نام علمی: *Janenschia*) نام یک سرده از زیرراسته سوسمارپاشکلان است.

## منابع

* 

رده:تایتانوسورها
رده:دایناسورهای آفریقا
رده:دایناسورهای ژوراسیک
رده:ژدایناسورهای وراسیک پسین آفریقا
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۹۱ (میلادی)
سفر زیارتی چایلد هارولد

***سفر زیارتی چایلد هارولد*** نام یک شعر روایی در چهار بند است که توسط لرد بایرون، نویسندهٔ اهل انگلستان نوشته شده است. این شعر که اولین شعر بلند بایرون نیز تلقی می‌شود سفرها، تجربیات و اندیشه های جوانی بیزار و خسته از زندگی را روایت می کند که برای گذران وقت در سرزمین های بیگانه سفری دور و دراز در پیش می گیرد. این کتاب توسط پرویز شبرنگ به فارسی برگردان شده است.
## منابع

رده:آثار درباره مسافرت
رده:ادبیات انگلیسی
رده:شعرهای روایی
رده:سفرنامه‌نویسی
رده:شعرهای ۱۸۱۸ (میلادی)
رده:شعرهای لرد بایرون
رده:کتاب‌های ۱۸۱۸ (میلادی)
رده:کتاب‌های جان موری (ناشر)
جاکسارتوسور

**جاکسارتوسور** (نام علمی: *Jaxartosaurus*) نام یک سرده از تیره هادروسارید است.

## منابع

* 

رده:اردک‌منقاران
رده:دایناسورهای آسیا
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین آسیا
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۳۷ (میلادی)
رده:لمبی‌سوسماریان
رده:سرده‌های پرنده‌ورکیان
جوبولپوریا

**جوبولپوریا** (نام علمی: *Jubbulpuria*) نام یک سرده از راسته خزنده‌کفلان است.

## منابع

* 

رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین
رده:دایناسورهای هند و ماداگاسکار
رده:ددپایان
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۳۲ (میلادی)
رده:شاخ‌سوسماران
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۳۳ (میلادی)
تیانچیسور

***تیانچیسور***  نام یک سرده از راسته پرنده‌کفلان است.

## منابع

* 

رده:دایناسورهای آسیا
رده:دایناسورهای ژوراسیک
رده:دایناسورهای ژوراسیک میانه آسیا
رده:دیرین‌شناسی در سین‌کیانگ
رده:سفت‌سوسمارسانان
رده:سرده‌های پرنده‌ورکیان
رده:دایناسورهای ژوراسیک پسین آسیا
کانگناسور

**کانگناسور** (نام علمی: *Kangnasaurus*) نام یک سرده از راسته پرنده‌کفلان است.

## منابع

* 

رده:ایگوآنادندانان
رده:دایناسورهای آفریقا
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دیرین‌شناسی در آفریقای جنوبی
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۱۵ (میلادی)
رده:سرده‌های پرنده‌ورکیان
کلماییسور

**کلماییسور** (نام علمی: *Kelmayisaurus*) نام یک سرده از فروراسته گوشت‌سوسماران است.

## منابع

* 

رده:جانوران کرتاسه آسیا
رده:دایناسورهای آسیا
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:ددپایان
رده:دیرین‌شناسی در سین‌کیانگ
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۷۳ (میلادی)
رده:فسیل‌های چین
رده:گوشت‌سوسماران
رده:دایناسورهای کرتاسه پیشین آسیا
رده:سرده‌های دایناسورها
کنتروسورس

**کنتروسور** (نام علمی: *Kentrosaurus*) نام یک سرده از راسته پرنده‌کفلان است.

## منابع

*
## پیوند به بیرون

رده:دایناسورهای آفریقا
رده:دایناسورهای ژوراسیک
رده:ژدایناسورهای وراسیک پسین آفریقا
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۱۵ (میلادی)
رده:استگوسورها

رده:سرده‌های پرنده‌ورکیان
کوپاریون

**کوپاریون** (نام علمی: *Koparion*) نام یک سرده از راسته خزنده‌کفلان است.

## منابع

* 

رده:دایناسورهای آمریکای شمالی
رده:دایناسورهای ژوراسیک
رده:دایناسورهای ژوراسیک پسین آمریکای شمالی
رده:دیرین‌شناسی در یوتا
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۹۴ (میلادی)
کوتاسور

**کوتاسور** (نام علمی: *Kotasaurus*) نام یک سرده از زیرراسته سوسمارپاشکلان است.

## منابع

* 

رده:دایناسورهای ژوراسیک
رده:دایناسورهای ژوراسیک پیشین
رده:دایناسورهای هند و ماداگاسکار
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۸۸ (میلادی)
رده:سوسمارپایان
رده:فسیل‌های هند
رده:سرده‌های دایناسورها
کولسراتوپس

**کولسراتوپس** (نام علمی: *Kulceratops*) نام یک سرده از زیرراسته شاخ‌چهرگان است.

## منابع

* 

رده:دایناسورهای آسیا
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۹۵ (میلادی)
رده:شاخ‌چهرگان
رده:فسیل‌های ازبکستان
رده:دایناسورهای کرتاسه پیشین آسیا
رده:سرده‌های پرنده‌ورکیان
لابوکانیا

**لابوکانیا** (نام علمی: *Labocania*) نام یک سرده از راسته خزنده‌کفلان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:دایناسورهای آمریکای شمالی
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین آمریکای شمالی
رده:ستمگرسوسماران
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۷۴ (میلادی)
رده:فسیل‌های مکزیک
رده:کرتاسه مکزیک
رده:ددپایان
رده:سرده‌های دایناسورها
رده:بیدادگرخزندگان
لاگوسوکوس

**لاگوسوکوس** (نام علمی: *Lagosuchus*) نام یک سرده از کلاد پرنده‌گردنان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:آرایه (زیست‌شناسی) توصیف‌شده در ۱۹۷۱ (میلادی)
رده:خزندگان تریاس میانه آمریکای جنوبی
رده:فسیل‌های آرژانتین
رده:خزندگان تریاس پسین آمریکای جنوبی
لامبئوسور

**لامبئوسور** (نام علمی: *Lambeosaurus*) نام یک سرده از تیره هادروسارید است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:اردک‌منقاران
رده:دایناسورهای آمریکای شمالی
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین آمریکای شمالی
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دیرین‌شناسی در آلبرتا
رده:زیاگان پارک دایناسورها
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۲۳ (میلادی)
رده:لمبی‌سوسماریان
رده:سرده‌های پرنده‌ورکیان
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۳۵ (میلادی)
لائوسور

**لائوسور** (نام علمی: *Laosaurus*) نام یک سرده از شاخه طنابداران است.

## منابع

* 

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط اتنیل چارلز مارش
رده:پرنده‌پایان
رده:دایناسورهای آمریکای شمالی
رده:دایناسورهای ژوراسیک
رده:دایناسورهای ژوراسیک پسین آمریکای شمالی
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین آمریکای شمالی
رده:دیرین‌شناسی در آلبرتا
رده:دیرین‌شناسی در وایومینگ
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۸۷۸ (میلادی)
رده:سرده‌های پرنده‌ورکیان
لاپلاتاسور

**لاپلاتاسور** (نام علمی: *Laplatasaurus*) نام یک سرده از زیرراسته سوسمارپاشکلان است.

## منابع

* 

رده:تایتانوسورها
رده:دایناسورهای آمریکای جنوبی
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین آمریکای جنوبی
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۲۹ (میلادی)
رده:فسیل‌های آرژانتین
رده:فسیل‌های اروگوئه
رده:سرده‌های دایناسورها
لپتوسراتوپس

**لپتوسراتوپس** (نام علمی: *Leptoceratops*) نام یک سرده از زیرراسته شاخ‌چهرگان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:دایناسورهای آمریکای شمالی
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین آمریکای شمالی
رده:دیرین‌شناسی در آلبرتا
رده:دیرین‌شناسی در وایومینگ
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۱۴ (میلادی)
رده:شاخ‌چهرگان
رده:سرده‌های پرنده‌ورکیان
لزوتوسور

**لسوتوسور** (نام علمی: *Lesothosaurus*) نام یک سرده از راسته پرنده‌کفلان است.

*لسوتوسور* از قدیمی‌ترین اعضای راسته‌ی پرنده‌کفلان است. این دایناسور پاهای عقب کشیده و باریک داشت و پاهای کوچک جلویش هم پنجه‌هایی داشتند که گرفتنِ چیزها برایشان دشوار بود. مثل همۀ خزنده‌کفلان، نوک آرواره‌های بالا و پایین *لسوتوسور* از جنس شاخ بود و ساختاری نوک‌مانند می‌ساخت. پشت این نوک، دندان‌هایی برگ‌شکل ردیف شده بودند و نزدیک جلوی آروارۀ بالا ۱۲ دندان نیش‌مانند قرار داشتند. بررسی این دندان‌ها نشان داده‌است که *لسوتوسور* مواد گیاهی را با نوکش تکه‌تکه می‌کرد و توانایی جویدن غذا را نداشت.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پرنده‌ورکیان
رده:دایناسورهای آفریقا
رده:دایناسورهای ژوراسیک
رده:دیرین‌شناسی در لسوتو
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۷۸ (میلادی)
رده:سرده‌های پرنده‌ورکیان
رده:دیرین‌شناسی در آفریقای جنوبی
لکسوویسور

**لکسوویسور** (نام علمی: *Lexovisaurus*) نام یک گونه از راسته پرنده‌کفلان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:استگوسورها
رده:دایناسورهای اروپا
رده:دایناسورهای ژوراسیک
رده:دایناسورهای ژوراسیک میانه اروپا
رده:ژوراسیک انگلستان
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۵۷ (میلادی)
رده:فسیل‌های فرانسه
رده:سرده‌های پرنده‌ورکیان
رده:دایناسورهای بریتانیا
لوفوروتون

**لوفوروتون** (نام علمی: *Lophorhothon*) نام یک سرده از دایناسورهای اردک‌منقار کرتاسه پسین است. تاج‌بینی نخستین سرده از دایناسورها است که در ایالت آلابامای آمریکا یافت شد.

نام گونه معرف این سرده لوفوروتون آتوپوس (Lophorhothon atopus) است که این نام هم به شکل غیرمتعارف فسیل و هم به مکان آن اشاره دارد زیرا در آن منطقه کمتر فسیلی از دایناسورها یافت شده‌است.

## منابع

* 

رده:اردک‌منقاران
رده:دایناسورهای آمریکای شمالی
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین آمریکای شمالی
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۶۰ (میلادی)
رده:فسیل‌های آلاباما
رده:سرده‌های پرنده‌ورکیان
لوسیلاسور

**لوسیلاسور** (نام علمی: *Losillasaurus*) نام یک سرده از شاخه طنابداران است.

## منابع

* 

رده:دایناسورهای اروپا
رده:دایناسورهای ژوراسیک
رده:دایناسورهای ژوراسیک پسین اروپا
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۲۰۰۱ (میلادی)
رده:سوسمارپایان
رده:فسیل‌های اسپانیا
رده:فسیل‌های پرتغال
لورنیانوسور

**لورنیانوسور** (نام علمی: *Lourinhanosaurus antunesi*) نام یک گونه از شاخه طنابداران است.

## منابع

* 

رده:دایناسورهای اروپا
رده:دایناسورهای ژوراسیک
رده:دایناسورهای ژوراسیک پسین اروپا
رده:دم‌تهی‌سوسماران
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۹۸ (میلادی)
رده:فسیل‌های پرتغال
رده:گوشت‌سوسماران
لوفنگوسور

**لوفنگوسور** (نام علمی: *Lufengosaurus*) نام یک سرده از شاخه طنابداران است.

پوزه‌ی *لوفنگوسور* عریض و قطور بود و برآمدگی‌های استخوانی متمایزی درست روی پشت سوراخ‌های بزرگ بینی و روی گونه‌هایش داشت. ستیغ استخوانیِ جانبی آرواره‌ی بالایش احتمالاً بافتی نرم را نگه می‌داشت. اگر این نظر درست باشد، گونه‌های *لوفنگوسور* باید در مقایسه با گونه‌های بیشتر خزنده‌پایان دیگر بزرگ‌تر بوده باشند. دندان‌هایش اره‌ای و بسیار نزدیک به هم بودند و با برگ‌خواری تناسب داشتند.

*لوفنگوسور* را اغلب دایناسوری بسیار شبیه به *[[پلاتیوسور]]* اروپایی می‌دانستند. با این حال، مطالعات جدیدتر نشان داده‌اند که این دو جانور بسیار متفاوت هستند و *لوفنگوسور* بیشتر با *[[کلرادیسور]]* و *[[درازترمهره]]* خویشاوندی دارد. *لوفنگوسور* روی چهار پا حرکت می‌کرد، اما گاهی هم روی دو پای عقب می‌ایستاد تا غذا بخورد.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:دایناسورهای آسیا
رده:دایناسورهای ژوراسیک
رده:دیرین‌شناسی در یون‌نان
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۴۱ (میلادی)
رده:سوسمارپاسانان
لیکورینوس

**لیکورینوس** (نام علمی: *Lycorhinus*) نام یک سرده از راسته پرنده‌کفلان است.

## منابع

* 
رده:دایناسورهای آفریقا
رده:دایناسورهای ژوراسیک
رده:ناجوردندان‌سوسماران

رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۲۴ (میلادی)
رده:سرده‌های پرنده‌ورکیان
ماگیاروسور

**ماگیاروسور** (نام علمی: *Magyarosaurus*) نام یک سرده از زیرراسته سوسمارپاشکلان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:تایتانوسورها
رده:دایناسورهای اروپا
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین اروپا
رده:زیست در دور ماستریختین
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۳۲ (میلادی)
رده:فسیل‌های رومانی
ماجونگاسور

**ماجونگاسور** (نام علمی: *Majungasaurus*) نام یک گونه از کلاد ددپایان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:جانوران پیشاتاریخ ماداگاسکار
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین
رده:دایناسورهای هند و ماداگاسکار
رده:زیست در دور ماستریختین
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۵۵ (میلادی)
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین آفریقا
رده:آبل‌خزندگان
مالاویسور

**مالاویسور** (نام علمی: *Malawisaurus*) نام یک گونه از زیرراسته سوسمارپاشکلان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:تایتانوسورها
رده:دایناسورهای آفریقا
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۹۳ (میلادی)
رده:فسیل‌های مالاوی
رده:سرده‌های دایناسورها
مامنکیسور

**مامنکیسور** (نام علمی: *Mamenchisaurus*) نام یک سرده از راسته گردن درازان است.

در نگاه اول ممکن است نیمه‌ی پیشین بدن *مامنکیسور* را به *[[برکیوسور|براکیوسور]]* اشتباه بگیریم، چون هر دو پیشانی‌هایی برجسته و گردن‌هایی بسیار دراز دارند که بی‌تردید از آن برای دستیابی به غذا استفاده می‌کرده‌اند. با این حال، این دو فقط خویشاوندی دوری دارند و آسان می‌توان آن‌ها را از هم تشخیص داد: *مامنکیسور* جمجمه‌ای سرباریک داشت و شانه‌هایش از شانه‌های *[[برکیوسور|براکیوسور]]* افتاده‌تر و کوچک‌تر بودند. گردن *مامنکیسور* ۱۹ مهره داشت -یعنی بیش از هر دایناسور دیگری- و طول این مهره‌ها دو برابر طول مهره‌های پشتش بود. این دایناسور درازترین گردن را در میان همه‌ی جانوران داشت. طول گردن یک نمونه‌ی کشف‌شده بیش از ۱۳ متر است.

گونه‌هایی متعدد از *مامنکیسور* وجود داشتند که گردن عظیم همه‌ی آن‌ها را از دیگر معاصران گردن‌درازشان متمایزشان می‌کند.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:دایناسورهای آسیا
رده:دایناسورهای ژوراسیک پسین آسیا
رده:دایناسورهای ژوراسیک
رده:دایناسورهای کرتاسه پیشین آسیا
رده:دیرین‌شناسی در سین‌کیانگ
رده:زیواگان سین‌کیانگ
رده:ژوراسیک چین
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۵۴ (میلادی)
رده:فسیل‌های چین
رده:سوسمارپایان
رده:سرده‌های دایناسورها
رده:دایناسورهای کرتاسه پیشین
مارشوسور

**مارشوسور** (نام علمی: *Marshosaurus*) نام یک سرده از کلاد ددپایان است.

## منابع

* 

رده:دایناسورهای آمریکای شمالی
رده:دایناسورهای ژوراسیک
رده:دایناسورهای ژوراسیک پسین آمریکای شمالی
رده:دیرین‌شناسی در یوتا
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۷۶ (میلادی)
رده:مگالاسوران
ناشویی‌بیتوسور

**ناشویی‌بیتوسور** (نام علمی: *Naashoibitosaurus ostromi*) نام یک گونه از شاخه طنابداران است.

## منابع

* 

رده:اردک‌منقاران
رده:خزنده‌تاجیان
رده:دایناسورهای آمریکای شمالی
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین آمریکای شمالی
رده:دیرین‌شناسی در نیومکزیکو
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۹۳ (میلادی)
رده:سرده‌های پرنده‌ورکیان
نانوتیرانوس

[بندانگشتی|240px|مقایسه اندازه ریزبیدادگر لنسنسیس با [انسان خردمند]]
[بندانگشتی|240px|[انگاشت هنری از نانوتیرانوس با بدنی پوشیده از پر]]
**نانوتیرانوس** (نام علمی: *Nanotyrannus*) یک سرده نامعتبر و مشکوک از خانواده بیدادگرخزندگان است که در پایان دوره کرتاسه در غرب آمریکای شمالی زندگی می‌کرد. از این سرده تنها یک گونه به نام **نانوتیرانوس لنکنسیس** شناسایی‌شده که بر اساس یک جمجمه مشکوک در سال ۱۹۴۶ نام‌گذاری و توصیف شد. جمجمه گونه‌نام منصوب به نانوتیرانوس به غیر از چند ویژگی جزئی مانند شکل و تعداد دندان‌ها تفاوتی با جمجمه تیرانوسورس کاملاً بالغ ندارد و این تفاوت‌ها نیز می‌توانسته در طی رشد جانور از نوزادی به بزرگسالی از بین برود. از این‌رو بسیاری از دانشمندان امروزه این جمجمه و سایر بقایای منصوب به نانوتیرانوس را به عنوان تیرانوسورس‌های نابالغ و کوچک می‌شناسند و سرده نانوتیرانوس را از لحاظ علمی بی‌پایه می‌دانند. طبق برآوردهای انجام شده نانوتیرانوس در صورت وجود یک دایناسور گوشت‌خوار با جثه متوسط بوده که حدود ۵ متر طول و ۹۰۰ کیلوگرم وزن داشته است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:دایناسورهای آمریکای شمالی
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین آمریکای شمالی
رده:زیست در دور ماستریختین
رده:ستمگرسوسماران
رده:سرده‌های دایناسورها
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۸۸ (میلادی)
رده:سازند هل کریک
نانیانگوسور

**نانیانگوسور** (نام علمی: *Nanyangosaurus*) نام یک سرده از شاخه طنابداران است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:ایگوآنادندانان
رده:دایناسورهای آسیا
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین آسیا
رده:دیرین‌شناسی در هنان
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۲۰۰۰ (میلادی)
رده:نانیانگ، هنان
رده:سرده‌های پرنده‌ورکیان
ندکول‌برتیا

**ندکول‌برتیا** (نام علمی: *Nedcolbertia*) نام یک سرده از شاخه طنابداران است.

## منابع

* 

رده:دایناسورهای آمریکای شمالی
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دم‌تهی‌سوسماران
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۹۸ (میلادی)
رده:شترمرغی‌واران
نیجرسورس

**نیجرسورس** (نام علمی: *Nigersaurus*)، سرده‌ای از خانواده رباچی‌سوریدها است.   

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط پاول سرینو
رده:دایناسورهای آفریقا
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۹۹ (میلادی)
رده:فسیل‌های نیجر
رده:سرده‌های دایناسورها
نیپونوسور

**نیپونوسور** (نام علمی: *Nipponosaurus*) نام یک گونه از تیره هادروسارید است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:اردک‌منقاران
رده:جانوران منقرض‌شده ژاپن
رده:دایناسورهای آسیا
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین آسیا
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۳۶ (میلادی)
رده:لمبی‌سوسماریان
رده:سرده‌های پرنده‌ورکیان
نواسور

**نواسور** (نام علمی: *Noasaurus*) نام یک گونه از کلاد ددپایان است.

## منابع

* 

رده:دایناسورهای آمریکای جنوبی
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین آمریکای جنوبی
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۸۰ (میلادی)
رده:شاخ‌سوسماران
نودوسور

**نودوسور** یا **تُکمه‌سور** (نام علمی: *Nodosaurus*) نام یک سرده از راسته پرنده‌کفلان است. نامش به معنای مارمولک دکمه‌دار (knobbed lizard) است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط اتنیل چارلز مارش
رده:برجسته‌خزندگان
رده:دایناسورهای آمریکای شمالی
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین آمریکای شمالی
رده:دیرین‌شناسی در وایومینگ
رده:سفت‌سوسمارسانان
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۸۸۹ (میلادی)
رده:سرده‌های پرنده‌ورکیان