open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بنگله بستکی (بندر لنگه)

** بَنگَلِه بستکی **(عمارت بستکی) یکی از بناهای تاریخی در بخش مرکزی شهرستان بندر لنگه در شهرستان بندر لنگه واقع شده‌است و از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران است.

بنگله بستکی توسط مرحوم محمدرضا خان مشهور به **سطوت الممالک** حاکم بستک و جهانگیریه ساخته شده‌است و بعداً محمد شریف بستکی آن را خریده‌است.

این عمارت که یکی از بناهای اواخر دوره قاجاریه و اوایل دورهٔ پهلوی در شهر بندرلنگه است، در یک طبقه ساخته شده و از ویژگی‌های معماری چشم‌گیری برخوردار است و تزئینات برجسته آن مشتمل بر منبت‌کاری و گچ‌بریهای زیبا بوده‌است.

این بنا در تاریخ ۳ اسفند ۱۳۷۷ با شمارهٔ ۲۲۳۴ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده‌است.

متأسفانه این بنای تاریخی در سایه کم‌توجهی در حال تخریب است و سقف کلیه اتاق‌های آن کاملاً فرو ریخته و اتاق‌ها و دیوارهای آن هم رو به تخریب کامل است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

* کامله، القاسمی، بنت شیخ عبدالله، *(تاریخ لنجة) * مکتبة دبی للتوزیع، الامارات:، چاپ دوم، انتشار سال ۱۹۹۳ میلادی. به (عربی).
* درگاه فهرست آثار ملی ایران

## پانویس

*
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان بندر لنگه
مسجد چاله کوخرد

** مسجد چالهٔ کوخرد ** مسجدی تاریخی واقع در روستای چاله از توابع بخش کوخرد شهرستان بستک در غرب استان هرمزگان
.
یکی از آثارهای تاریخی و از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران است.
«مسجد چالهٔ کوخرد» در سمت قسمت جنوبی روستا و در لبهٔ رودخانه مهران واقع شده‌است.
این مسجد از بناهای دورهٔ قاجاریه است. مسجد مذکور چندبار تعمیر شده‌است. این مسجد نیز مانند سایر مساجد منطقه دارای شبستان زیر زمینی و ستون‌های آن از جهت به کار بردن قطعات و نقوش گل و بوته قابل ملاحظه‌است. پوشش تزئینی تاق و سردرها و زینت‌کاری رواق‌ها با قطعات سنگ‌تراشیده شده آهکی فوق‌العاده جالب و ظریف صورت گرفته‌است. نقوش این رواق‌ها، از سبک نقش و نگار هندی تأثیر گرفته‌است. سقف مسجد از چوب مخصوصی به نام صندل یا (چندل) که از هندوستان و مومباسا آورده می‌شد ساخته شده‌است.
بنای مسجد چالهٔ کوخرد مشتمل بر صحن، ایوانی با دو ردیف ستون و شبستانی با یک ردیف ستون چهارتایی است. سردر ورودی دارای طاق و ایوان، تیر و چوبی است. اما پوشش شبستان برخلاف دیگر مساجد قدیمی شهرستان بستک به وسیله طاق و گنبد صورت گرفته‌است. به شیوه خاصی با تزیینات گچی به صورت مربع‌های متداخل تزیین و نماسازی شده‌است. مصالح مورد استفاده در بنا سنگ و گچ در مواردی از جمله پوشش بیرونی بایه‌ها ساروج است. 
حوضچهٔ وضو در ناحیهٔ جنوبی صحن واقع شده‌است. این مسجد در سال ۱۴۱۸ هجری قمری به‌طور کامل توسط بعضی از خیرین ساکنان کشورهای شیخ نشین‌های خلیج فارس تعمیر و بازسازی شده‌است. و مناره‌ای و منبر و محرابی جدید با تزیینات زیبا به مسجد اضافه شده‌است.

## پانویس

## فهرست منابع و مآخذ
* محمدیان، کوخردی، محمد. *(شهرستان بستک و بخش کوخرد)* ج۱. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۵ میلادی.
* محمدیان، کوخردی، محمد ، “ «به یاد کوخرد» “، . ج۲. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی.
* محمد، صدیق «تارخ فارس» صفحه‌های (۵۰ ـ ۵۱ ـ ۵۲ ـ ۵۳)، چاپ سال ۱۹۹۳ میلادی.
*الکوخردی، محمد، بن یوسف، *(کُوخِرد حَاضِرَة اِسلامِیةَ عَلی ضِفافِ نَهر مِهران Kookherd, an Islamic District on the bank of Mehran River)* الطبعة الثالثة، دبی: سنة ۱۹۹۷ للمیلاد.

رده:مسجدهای تاریخی شهرستان بستک
قلعه میمون

**قلعهٔ میمون ** قلعه‌ای تاریخی واقع در بین دهستان فداغ و دهستان خلیلی از توابع شهرستان گراش در جنوب استان فارس، یکی از نقاط دیدنی استان فارس در جنوب ایران است.

در ۱۳ کیلومتری غرب فداغ و در نزدیکی روستاهای بشیرآباد و لب اشکن کوهی گرد و مجزا از کوه‌های دیگر قرار دارد. قلعهٔ میمون طبق شواهد و آثار بر جای مانده در حدود ۲۵۰۰ سال قدمت دارد. گویند این قلعه تا ۲۵۰ سال پیش از رونق خاصی برخوردار بوده‌است، رونق اقتصادی و نظامی داشته‌است. همچنین فعالیت کشاورزی نیز در پایین قلعه جریان داشته‌است. ارتفاع قلعه از سطح زمین در حدود ۴۵۰ متر می‌باشد که به وسیلهٔ پلکان و تونل‌های مخفی پایین قلعه را به بالا متصل می‌کرد.
فاصله این قلعه از خلیج فارس حدود ۷۳ کیلومتر می‌باشد که به گفته بزرگان از این کوه خلیج فارس پیداست در روزهایی که هوا صاف است.
در کتاب فارسنامهٔ ناصری از این مکان یاد شده‌است؛ همچنین در شاهنامهٔ حکیم فردوسی نیز با این مضمون از آن یادشده:

گویند که منظور از این بیت قلعهٔ میمون است.

در نزدیکی و کوه‌های اطراف فداغ، روستای دیده‌بان نیز وجود دارد.
قلعه میمون طبق آمارجغرافیایی ازآثار باستانی روستای فداغ بوده که شاعر باقر فداغی که حدودا در قرن نهم هجری قمری زندگی می‌کرده‌است هم در آنجا اعدام و کشته شده‌است البته روستای همجوارش همچون لب اشکن ک قدمت ان به ۸۰ سال هم نمی‌رسد به تازگی مدعی شده‌است که قلعه میمون متعلق به انجاست ک این ادعای آنها در سازمان محیط زیست رد شده‌است

## منابع

رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان گراش
قلعه دولاب (شهرستان لارستان)

**قلعه دولو** (dolow) دژی تاریخی واقع در روستای دیده‌بان از توابع بخش مرکزی شهرستان لار در جنوب استان فارس، یکی از نقاط دیدنی استان فارس در جنوب ایران است.

این قلعه از استحکامات دفاعی مهم ساکنان اولیه دیده‌بان که آئین زرتشتی داشتند در دوران گذشته‌است که موقعیت سوق الجیشی خاصی داشته بوده‌است، و مهم‌ترین انبار آذوقه محل بوده‌است. این قلعه در شمال شرقی دیده‌بان بر فراز تپه‌ای بلند به ارتفاع حدود۳۰۰۰ متر واقع شده و در ان آب‌انباری برکه وجود دارد که در مواقع خشکسالی یا جنگ ومحاصره دشمن از آن استفاده می‌کردند. هنوزآثاری ازمصالح به کاررفته ازجنس ساروج در آن مشاهده می‌شود. در وسط قلعه چاهی عمیق ومرموز وجود دارد که قطر ان ۶ مترمی باشد وعمق آن مشخص نبوده، و به مرور زمان قسمتی از دیواره هابش به داخل آن ریخته شده‌است.

رده:بناهای تاریخی استان فارس
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان لارستان
مسجد بربار

** مسجد بربار ** مسجدی تاریخی واقع در روستای بربار از توابع بخش کوخرد شهرستان بستک در غرب استان هرمزگان، یکی از آثارهای تاریخی و از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران است.

در روستاهای کوهستانی مانند ** [[بار]] ** ، ** بربار ** و ** [[تخت گرو]] ** از سالهای اولیه هجری قمری وبا ورود اسلام به این مناطق مساجد ساخته شده‌است، قدیمی‌ترین آن‌ها ** مسجد بربار ** است که در «روستای بربار»
قرار دارد. این مسجد یک بار در اثر زلزله به‌طور کامل ویران شده‌ اما بازسازی شده‌است. مسجد دارای صحن خارجی و شبستان است.
ستوهای مسجد دایره‌ای مانند و از تزیین وگچبری مخصوص وزیبا، با طاق‌های اکلیل و گچ بری‌های زیبا از نقاشی وگچبری خواصی برخوردار است. این بنای تاریخی در ضلع شمالی روستا و در پایهٔ کوه ** بربار ** و 
تپهٔ 
چشمه واقع شده‌است. «چشمهٔ آب بربار» دقیقاً از جلو مسجد می‌گذرد و به سوی نخلستان می‌رود، مصالح مورد استفاده در بنا از سنگ، گچ، چوب و شاخهٔ نخل خرما استفاده شده‌است. ورودی صحن مسجد از جبهه خاوری است و در آن حوض جهت وضو تعبیه شده‌است. شبستان مسجد دارای دو ستون اصلی در میانه و دو نیم ستون در میانه اضلاع شمالی و جنوبی است. پوشش مسطح تیر و چوبی این شبستان بر روی ستون‌های میانی و جرزهای کناری قرار گرفته‌است. تزیینات منحصر به آرایه‌های گچی است. مسجد مانند سایر مساجد قدیمی فاقد مناره است. گویا تاریخ اولیهٔ این بنا به دورهٔ زندیه می‌رسد.

## منابع

* محمدیان، کوخردی، محمد. *(شهرستان بستک و بخش کوخرد)* ج۱. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۵ میلادی.
* محمدیان، کوخردی، محمد ، “ «به یاد کوخرد» “، . ج۲. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی.
* محمد، صدیق «تارخ فارس» صفحه‌های (۵۰ ـ ۵۱ ـ ۵۲ ـ ۵۳)، چاپ سال ۱۹۹۳ میلادی.
* الکوخردی، محمد، بن یوسف، *(کُوخِرد حَاضِرَة اِسلامِیةَ عَلی ضِفافِ نَهر مِهران Kookherd, an Islamic District on the bank of Mehran River)* الطبعة الثالثة، دبی: سنة ۱۹۹۷ للمیلاد.

*
رده:مسجدهای استان هرمزگان
سد گمپو

**سد گُمپو** سدی تاریخی واقع در دهستان فداغ از توابع شهرستان گراش در جنوب استان فارس، یکی از نقاط دیدنی استان فارس در جنوب ایران است. این سد تاریخی در چند کیلومتری جنوب شرقی محمدزینا واقع شده و از آثار دوره ساسانیان است. مصالح ساختمان سد از  سنگ  و ساروج می‌باشد. ارتفاع تاج سد حدود۲۵متر و عرض آن۲۰متر و ضخامت سد۶متر می‌باشد و در جریان حمله افغان‌ها قسمتی از آن تخریب شده‌است. در پایین دشت سد چشمه ای واقع شده که آبش برای درمان بیماری پوستی و  روماتیسم مفید است. این بنا در تاریخ ۱۳۷۸/۱/۹ باشماره ۲۲۸۸در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده‌است.

## منابع

* دایرة المعارف بناهای تاریخی ایران در دوره اسلامی، بناهای عام‌المنفعه، کاظم ملازاده، مریم محمدی، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، ۱۳۷۹، ص ۱۵۳.

رده:بناهای تاریخی استان فارس
رده:سدهای استان فارس
رده:بناهای تاریخی شهرستان گراش
شهرستان یاردیملی

**یاردیملی** (به ترکی آذربایجانی: *Yardımlı*) بخشی در جنوب شرقی جمهوری آذربایجان و هم‌مرز با ایران در استان اردبیل و با مرکزی به همین نام است که در فاصله کمی از شهر گرمی قرار دارد.

## نگارخانه
بندانگشتی|300px|طبیعت یاردیملی

## منابع

[//en.wikipedia.org/wiki/Yardymli ویکی‌پدیای انگلیسی]

رده:شهرستان یاردیملی
رده:شهرستان‌های جمهوری آذربایجان
رده:تالش، جمهوری آذربایجان
قلعه حصار

** قلعه حصار ** قلعه‌ای تاریخی واقع در روستای حصار بخش امام حسن شهرستان بندر دیلم بوشهر و یکی از آثار تاریخی و از نقاط دیدنی استان بوشهر در جنوب ایران است. این قلعه در «قلعه حصار آقا خان لیراوی» دیلم قرار دارد. حدود ۱۱۰ سال پیش توسط آقا خان لیراوی و حاکم دهقان لیراوی ساخته شده‌است.

مساحت قلعه ۴۰۰۰ متر مربع است و دارای چهار برج است که محل نگهبانی تفنگ چیان خارک بوده‌ است. قلعه دارای ۱۵ اتاق و یک حمام است که حمام دارای خزینه بوده و همیشه آب گرم داشته‌است. 
پوشش سقف از بوریا و چوب بسیار محکمی به نام چندل جهت تیرپوش استفاده شده‌ است. اتاق‌ها از چوب ساج بوده و از ملاطی محلی به نام چاری نیز استفاده شده‌ است. در قسمت پایین ساختمان زیر زمین‌هایی درست شده که مخصوص مرغ و خروس و قسمتی مربوط به نگهداری گندم و جو برای سال آینده بوده‌ است. این ساختمان که در حقیقت حیاط اندرون خان بوده، دارای چندین قسمت مختلف می‌باشد. قسمت آشپزخانه، نان پُختن خدمت گزاران، قسمت مخصوص تهیه ماست و جمع آوری روغن و کره و قسمتی نیز مخصوص زندگی سپاهیان بوده‌است. ارتفاع ساختمان بیش از ۷ متر است. این بنا از قلاع زیبای حاشیهٔ خلیج فارس است که در بزرگی و وسعت چشم گیر است.

## منابع
* حاتم، محمد، بن غریب، * «تاریخ عرب الهولة» ،* چاپ سوم، قاهره (مصر) : دارالعرب للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۹۹۷ میلادی به (عربی).
* صدیق، محمد، عبدالرزاق، * «صهوة الفارس فی تاریخ عرب فارس» ،* چاپ دوم ،: مطبعة المعارف، انتشار سال ۱۹۹۳ میلادی به (عربی).

رده:شهرستان دیلم
رده:قلعه‌های استان بوشهر
رده:قلعه‌ها در ایران
رده:قلعه‌های قاجاریان
ساخت کیهان

***ساخت کیهان***  نام کتابی است نوشتهٔ برایان گرین دربارهٔ نظریه ریسمان و کیهان‌شناسی که در سال ۲۰۰۴ پراکنش یافت.

## چکیده مطالب
این کتاب دربردارندهٔ جستارهای زیبایی دربارهٔ فیزیک نوین می‌باشد و پنج بخش دارد:
# پهنهٔ هستی: در بخش نخست او بیشتر به زمان و فضا می‌پردازد و کمی از تاریخ دانش و پیشرفت‌های فیزیک تا کنون را بررسی می‌کند.
# زمان و آزمایش: این بخش با این فراز آغاز می‌شود که:" زمان یک پدیدهٔ بسیار آشنایی است ولی یکی از نادریافتنی‌ترین چیز هاست.
# جهان‌زمان و کیهان‌شناسی: بخش ۳ به پدیده‌های بزرگ گیتی می‌پردازد و در آن از مه‌بانگ و ماده تاریک سخن می‌رود.
# بنیاد و یگانه سازی: در اینجا بیشتر به فیزیک نو و نظریه ریسمان و ساخت کیهان می‌پردازد.
# پنداشتن و هستی: نویسنده در بخش پایانی از سیاه‌چاله، کرم‌چاله و سفر در زمان سخن می‌گوید.

## منابع

رده:کتاب‌های ۲۰۰۴ (میلادی)
رده:کتاب‌های آمریکایی
رده:کتاب‌های انتشارات آلفرد ای. کناف
رده:کتاب‌های برایان گرین
رده:کتاب‌های غیرداستانی ۲۰۰۴ (میلادی)
رده:کتاب‌های کیهان‌شناسی
رده:کتاب‌های علمی عامه‌فهم فیزیک
سلم (درخت)

**سلم**  و مترداف (*Acacia ehrenbergiana*) نام یک گونه درختی مقاوم به خشکی از تیره باقلاییان است. در صحرای بزرگ آفریقا، شمال ساحل صحرا، بخش‌هایی از شرق آفریقا، شبه‌جزیره عربستان و ایران یافت می‌شود. درختی بسیار زیبا با اندامی بلند که شکل خارجی آن (از دور) شباهت زیادی به «مُظَلَه» یا (چتر) دارد. این درخت از خانوادهٔ درخت سمر است، و تقریباً شباهت زیادی نیز به درخت **سُمر** دارد. خارش از «خار سمر» بلندتر و برگش باریک و ریز است.

شاخه‌های درخت **سَـلـَم** تو برهم و دور یکدیگر است. گویند که این درخت بین ۶۰ تا ۸۰ سال عمر می‌کند. چوب این درخت قرمز مایل به قهوه‌ای و بسیار محکم است. درخت سلم در برابر خشکسالی وکم آبی نسبتاً مقاوم است، ولی سرانجام مانند سایر درختان در اثر بی‌آبی و تشنگی خشک می‌شود و می‌میرد.

## سلم در منطقه هرمزگان
درخت **سَـلـَم** بیشترین پوشش جنگلی کوهستانی منطقهٔ هرمزگان را دربر گرفته‌است. برگ درخت سلم غذای مخصوص شتر است، همچنین چوب درخت سمر برای زغال از چوب کُنار و چوب کهور مرغوب‌تر است. از درخت سلم در فصل تابستان گلی زرد رنگ مایل به رنگ پرتقالی می‌روید و بوی مطبوعی دارد.

## نگارخانه

## منابع

* دکتر:العوده، الغفلی، راشد، * (الأشجار المعمرة فی الامارات) * العروبة للنشر: بیرت، چاب دوم، انتشار سال ۱۹۸۵ میلادی. (به عربی).
* محمدیان، کوخردی، محمد، “ «به یاد کوخرد» “، جلد دوم. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی.

رده:آکاسیا
رده:ساحل (منطقه)
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های کمترین نگرانی
رده:گیاگان شمال آفریقا
رده:گیاگان ایران
رده:گیاگان شبه‌جزیره عربستان
رده:گیاگان شرق آفریقا
رده:گیاگان صحرای بزرگ آفریقا
رده:گیاگان آفریقا
رده:واچلیا
رده:گیاگان آفریقای حاره‌ای شرقی
رده:گیاگان آفریقای حاره‌ای شمال‌شرقی
رده:گیاگان آفریقای حاره‌ای غربی
شهرستان زرداب

**زرداب** (به لاتین *Zərdab*) نام بخشی در مرکز جمهوری آذربایجان است با مرکزی به همین نام. نام این شهر جمهوری آذربایجان هم واژه‌ای فارسی است که احتمالاً به سبب وجود گوگرد در آب‌های منطقه از این نام استفاده شده است.

## داده‌های کلی
نام زرداب در نشریات تاریخی مربوط به سده شانزدهم میلادی ذکر شده است.  زرداب به عنوان یک شهرستان در ۵ فوریه ۱۹۳۵ بنیان‌گذاری شد. اسن شهرستان در مرکز جمهوری آذربایجان و در ۲۳۱ کیلومتری غرب پایتخت این کشور یعنی باکو جای دارد. این شهرستان بخشی از استان آران است که همچنین شامل شهرستان‌های آغجه‌بدی، بیلقان، آغ‌داش، گوی‌چای، بردع، بیله‌سوار، سالیان، ایمیشلی، حاجی‌قبول، کردامیر، نفت‌چاله، ساعتلی، اوجار و صابرآباد است. این شهرستان در یک منطقه پست و در برخی مناطق زیر سطح دریا قرار دارد.  مساحت آن ۸۶۰ کیلومتر مربع است. شهرستان  زرداب نزدیک ۱ درصد مساحت کل کشور و ۴ درصد از مساحت استان آران را تشکیل می‌دهد.

## آب و هوا
زمستان‌های زرداب معتدل و تابستان‌ها گرم با آب و هوای نیمه گرمسیری خشک است.  دمای هوا در تابستان به ۴۱ تا ۴۴ درجه سانتی‌گراد و در زمستان به ۳ درجه سانتی‌گراد می‌رسد. میزان بارندگی سالانه این شهرستان ۳۳۵ میلی‌متر است.

## افراد سرشناس
* حسن بیگ زردابی، روزنامه‌نگار اهل جمهوری آذربایجان

## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی و آذربایجانی

رده:شهرستان زرداب
رده:شهرستان‌های جمهوری آذربایجان
جهان زیبا

**جهان زیبا**  کتابی است نوشتهٔ برایان گرین که در سال ۱۹۹۹ انتشار یافت.

## توضیحات
کتاب با فیزیک کلاسیک آغاز می‌شود و نویسنده پس از بازگویی برخی رخدادهای تاریخی به نظریه ریسمان می‌پردازد. سپس گرین بزرگ‌ترین دشواری پیش روی فیزیک نو یعنی یگانه‌سازی و اتحاد مکانیک کوانتوم و نسبیت را بررسی می‌کند. در این کتاب برایان گرین نظریه ریسمان را، راه‌یافتن این نظریه می‌داند. در سال ۲۰۰۳ برنامهٔ تلویزیونی این کتاب در برنامه‌های نوا از شبکه پی‌بی‌اس پخش شد که دوستداران فیزیک را بسیار شادمان کرد. این کتاب را مازیار نوعی ترجمه کرده و انتشارات پارسیک منتشر کرده است.

## منابع

## پیوند به بیرون
* پی بی اس ۲۰۰۳، جهان زیبا
* جهان زیبا، برنامهٔ تلویزیونی

رده:فیزیک اتمی
رده:قسمت‌های تلویزیونی آمریکایی ۲۰۰۳ (میلادی)
رده:کتاب‌های ۱۹۹۹ (میلادی)
رده:کتاب‌های آمریکایی
رده:کتاب‌های برایان گرین
رده:کتاب‌های دبلیو. دبلیو. نورتون اند کمپانی
رده:کتاب‌های غیرداستانی ۱۹۹۹ (میلادی)
رده:کتاب‌های فیزیک
رده:کتاب‌های کیهان‌شناسی
رده:کتاب‌های علمی عامه‌فهم فیزیک
ولایت خود مختار کوهستان بدخشان

**ولایت مختار کوهستان بدخشان**  (به خط سرلیک: Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон) یک ولایت در شرق تاجیکستان است.

این ولایت از جنوب و غرب با افغانستان، از شرق با چین و از شمال با قرقیزستان همجوار است. این ولایت دارای مساحت ۶۳٬۷۱۰ کیلومتر می‌باشد و مرکز آن شهر خاروغ است که براساس سرشماری سال ۲۰۲۰ م. حدود ۳۲ هزار نفر جمعیت داشته‌است.

ولایت مختار کوهستان بدخشان ۴۴٫۵ درصد از مساحت کشور تاجیکستان را در بر می‌گیرد اما تنها ۲۲۳٬۶۰۰ نفر (سرشماری سال ۲۰۲۰) معادل ۳ درصد از جمعیت این کشور را در خود جای داده‌است. بیشتر باشندگان این ولایت تاجیک‌ها  و تاجیکان پامیری هستند که به زبان فارسی تاجیکی و زبان‌های مختلفی از گروه زبان‌های پامیری از شاخهٔ ایرانی شرقی سخن می‌گویند. اقلیتی از قرقیزها نیز در این ولایت سکنی دارند. مذهب بیشتر مردم این منطقه نیز شیعهٔ اسماعیلی از شاخهٔ نزاری است.

دودمان چینگ در زمان حکومت خود که تا سال ۱۹۱۲ بر چین حکومت می‌کرد، بر تمامی کوهستان پامیر به‌عنوان بخشی از خاک خود ادعا داشت. در سال ۱۸۹۰ قراردادی مرزی میان روسیه، چین و افغانستان مرزهای سه کشور را در این ناحیه مشخص کرد اما پس از آن هم گاه این مرزها مورد اعتراض چین واقع می‌شدند تا اینکه در سال ۲۰۰۲ معاهدهٔ مرزی چین و تاجیکستان اختلاف این دو کشور را حل کرد.

## تاریخچه
ولایت خودمختار بدخشان کوهستانی رسماً در ۲ ژانویهٔ ۱۹۲۵ تشکیل شد و پس از بنیانگذاری جمهوری تاجیکستان در سال ۱۹۲۴، منطقهٔ بدخشان نیز جزئی از این جمهوری گشت.
طی دههٔ ۱۹۵۰ بسیاری از مردم بومی کوهستان بدخشان که به پامیری‌ها معروفند به اجبار به مناطق جنوب غربی تاجیکستان کوچانده شدند.
پس از استقلال تاجیکستان از شوروی، نام منطقهٔ خودمختار کوهستان بدخشان به ولایت (استان) خودمختار بدخشان کوهستانی تغییر کرد.

در جریان جنگ داخلی تاجیکستان که از ۱۹۹۲ آغاز شد، حکومت محلی ولایت خودمختار بدخشان کوهستانی در سال ۱۹۹۲ اعلام استقلال کرد. در جریان جنگ داخلی، بسیاری از پامیری‌ها هدف حملات کشندهٔ گروه‌های رقیب قرار گرفتند و بدخشان یکی از دژهای گروه‌های مخالف دولت شد. مدتی پسان‌تر ولایت خودمختار بدخشان کوهستانی اعلام استقلال خود را ملغی کرد.

## ناحیه‌ها
* ناحیهٔ درواز
* ناحیهٔ وَنج
* ناحیهٔ روشان
* ناحیهٔ شُغنان
* ناحیهٔ راشت‌قلعه
* ناحیهٔ اِشکاشِم
* ناحیهٔ مُرغاب

## جغرافیا
بلندترین کوه‌های رشته‌کوه پامیر و سه قله از پنج قلهٔ ۷٬۰۰۰ متری منطقهٔ آسیای میانه شوروی پیشین در این ولایت قرار گرفته‌است.
سه قلهٔ بلند بدخشان عبارت‌اند از قلهٔ اسماعیل سامانی (نام پیشین: قلهٔ کمونیسم) (۷٬۴۹۵ متر)، قلهٔ استقلال (نام پیشین: قلهٔ لنین) (۷٬۱۳۴ متر) در مرز قرقیزستان، و قلهٔ کورژنیوسکی (۷٬۱۰۵ متر).

## جستارهای وابسته
* بدخشان
* ولایت بدخشان (افغانستان)

## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۱۳ سپتامبر ۲۰۰۷.

Middleton, Robert. 2008. Tajikistan and the High Pamirs: a companion and guide. Hong Kong: Odyssey Books. 

رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۲۵ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۲۵ (میلادی) در اتحاد شوروی
رده:تقسیمات کشوری تاجیکستان
رده:جمهوری سوسیالیستی تاجیکستان شوروی
رده:مناطق خودمختار
رده:منطقه‌های تاجیکستان
رده:منطقه‌های مورد مناقشه
رده:ولایت مختار کوهستان بدخشان
قلعه فتویه

** قلعهٔ فتویه ** قلعه‌ای تاریخی واقع در دهستان فتویه از توابع بخش مرکزی شهرستان بستک در غرب استان هرمزگان، یکی از آثارهای تاریخی و از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران است.

آثار «قلعهٔ فتویه» که قدمت بنای آن به دورهٔ پیش از اسلام می‌رسد در دل کوه گاه‌بست و در جنوب دهستان فتویه، مشرف بر این دهستان واقع شده‌است،
ویکی از قلعهٔ‌های تاریخی منطقه‌است. این قلعه در جنگهای محلی که بین خوانین بستک و نصیر خان لاری رخ داده‌است نقش مهمی داشته‌است.

مصالح به کاررفته، سنگ‌های بزرگ و ملاط آن گِل و گچ است، واحیاناً از ساروج در شالدهای اساسی قلعه نیز استفاده شده‌است. آثار این قلعه در جنوب شرقی دهستان فتویه در گوده شهرستان بستک باقی مانده‌است.

## منابع

* محمدیان، کوخردی، محمد. *(شهرستان بستک و بخش کوخرد)* ج۱. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۵ میلادی.
* محمد، صدیق «تارخ فارس» صفحه‌های (۵۰ ـ ۵۱ ـ ۵۲ ـ ۵۳)، چاپ سال ۱۹۹۳ میلادی.
* الکوخردی، محمد، بن یوسف، *(کُوخِرد حَاضِرَة اِسلامِیةَ عَلی ضِفافِ نَهر مِهران Kookherd, an Islamic District on the bank of Mehran River)* الطبعة الثالثة، دبی: سنة ۱۹۹۷ للمیلاد.

*
بخش مرکزی
رده:قلعه‌های استان هرمزگان
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان بستک
رده:قلعه‌ها در ایران
قلعه کوهیج

**قلعه کوهیج**  یک بنای تاریخی مربوط به دوره صفویه، پهلوی است و در شهر کوهیج، بخش مرکزی، شهرستان بستک، استان هرمزگان واقع شده است. این اثر در تاریخ ۲۴ اسفند ۱۳۸۴ با شمارهٔ ثبت ۱۵۳۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید‌‌ه‌است.

«قلعهٔ کوهیج» یکی از قلعه‌ها ومستحکمات دوران گذشته‌است. مصالح به کاررفته، سنگ‌های بزرگ و ملاط آن گل و گچ و ساروج است.

در زمان اغتشاش و شورش و نا امنی منطقهٔ بستک وجهانگیریه، وخروج عده‌ای علیه حاکمان محلی چندین بار قلعهٔ کوهیج مورد حمله قرار گرفته‌است.
در زمان حکم (محمد رفیع خان) که بیشتر توجه بامور شرعی داشت و به امور انتظامی وسیاست علاقه چندانی نمی‌ورزید، عده‌ای یاغی شدند وشورش وغوغا برپا نموده وباعث نا امنی در منطقه شده بودند. تاج الدین نامی
که سمت کدخدایی شهر کوهیج به عهده داشته بود به‌مخالفت محمد رفیع خان برخاست و قلعه‌کوهیج که سراخانه مستحفظین گماشتگان حکومتی محمد رفیع خان بود غفلتاً اشغال نموده وتفنگداران محمد رفیع خان را بیرون رانده و از پرداخت مالیات و انجام مراجعات حکومتی خود داری نموده و از زیر فرمان محمد رفیع خان بیرون می‌رود، بعد از مدتی تمام اشغالگران ویاغی گران دستگیر ومحاکمه وزندانی می‌شوند.
این قلعه روی تپه‌ای در پایهٔ کوه گاه‌بست واقع شده‌است.

## پانویس

## منابع
* 
* 
* بنی عباسیان، بستکی، محمد اعظم، * «تاریخ جهانگیریه» * چاپ تهران، سال ۱۳۳۹ خورشیدی.
* مهندس: موحد، جمیل. *(بستک و خلیج فارس)* چاپ اول، تهران: سال انتشار ۱۳۴۳ خورشیدی.
* بالود، محمد. * (فرهنگ عامه در منطقه بستک) * ناشر همسایه، چاپ زیتون، انتشار سال ۱۳۸۴ خورشیدی.

*
بخش مرکزی
رده:قلعه‌های استان هرمزگان
رده:قلعه‌ها در ایران
الیزه

الیزه ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
* آلیزه ژاکوته، خواننده فرانسوی
* الیز نئال
* الیزه رکلو، جغرافی‌دان، نویسنده و آنارشیست فرانسوی
* الیزه لسلی، بازیگر آمریکایی
* الیزه کورنه، بازیکن تنیس فرانسوی
* الیزه لیم، بازیکن تنیس و ورزشکار فرانسوی
* الیزه آگوشتات، سیاست‌مدار آلمانی
* الیزه پولیسک، مدل بلژیکی
* الیزه هال، سیاست‌مدار آمریکایی

رده:نام‌های دخترانه فرانسوی
چیش‌پیش

**چیش‌پیش**  (زاده ۶۵۰ ق. م – درگذشتهٔ ۶۲۰ ق. م) فرزند و جانشین هخامنش، شاه سرزمین پارس بود.

## نام
نام وی چیش‌پیش یا تیش‌پیش و حتی کیش‌پش (پارسی باستان: ČIŠPIŠ/چیش‌پیش؛ عیلامی: Zi-iš-pi-iš/زی-ایش-پی-ایش؛ بابلی: Ši-iš-pi-iš/شی-ایش-پی-ایش؛ یونانی: Teíspēs/تَیس‌پیس یا Tíspēs/تیس‌پیس) بوده است.

## حکومت
چیش‌پیش در درازای پادشاهی خود انشان را تصرف کرد و افزون بر پارسه بر انشان نیز چیره شد. او دارای دو فرزند بود که پس از او هر دو به فرمان‌روایی رسیدند. یکی از این فرزندان آریارمنه و دیگری کورش یکم بود. آریارمنه به فرمان‌روایی پارسوماش و کورش یکم شاهِ انشان شد. بعدها آریارمنه جای خود را به فرزندش آرشامه و کورش یکم جای خود را به کمبوجیه یکم، پدر کورش بزرگ داد. این درست در زمانی بود که مادها قلمرو خود را گسترش داده و پارسیان از آنان فرمان‌برداری می‌کردند و به آن‌ها خراج می‌پرداختند.

به روایت کتیبه بیستون که تألیف هرودوت نیز تاییدکننده آن است از سده هفتم پ.م. در سرزمین پارس خاندان هخامنشیان حکومت می‌کردند پس از هخامنش بنیان‌گذار خاندان هخامنشی و پسرش چیش‌پیش این خاندان به دو شاخه جدا گشت که هر دو در سرزمین پارس پادشاهی داشتند. ظاهراً شاخه نخست فرمان‌روایان انشان و شاخه دوم فرمان‌روای پارسوماش بودند و خاندان کوروش بزرگ از شاخه یکم و خاندان داریوش بزرگ از شاخه دوم بودند.

## تبارنامه هخامنشیان

## جستارهای وابسته
* آتشکده جاویدان
* پادشاهی هخامنشی

## پانویس

## منابع
* ای.م. دیاکونوف. *[[تاریخ ماد]]*. 

* 

## پیوند به بیرون

رده:اقوام باستانی فلات ایران
رده:اهالی ایران در سده ۷ (پیش از میلاد)
رده:پادشاهان انشان
رده:تاریخ ایران باستان
رده:تمدن‌های باستانی
رده:حاکمان سده هفتم (پیش از میلاد) در آسیا
رده:درگذشتگان ۶۴۰ (پیش از میلاد)
رده:شاهان هخامنشی
رده:کوروش بزرگ
رده:مردمان باستانی ایران
رده:هخامنشیان
منیژه دولت

**منیژه دولت** (؛ زاده ۳۱ دسامبر ۱۹۸۲) خواننده اهل تاجیکستان بود.

## زندگی‌
منیژه پس از فارغ التحصیلی از دبیرستان در سال ۱۹۹۹، وارد دانشکده زبان‌های خارجی دانشگاه دولتی کولاب شد و در سال ۲۰۰۱ به دانشکده روزنامه‌نگاری دانشگاه ملی تاجیکستان منتقل شد که در آن فارغ التحصیل شد. 

او کار پاپ خود را در سال ۲۰۰۱ با آهنگ "در رودخانه" آغاز کرد. او خواننده و آهنگساز "ذکری اولوه" را اولین استاد خود می‌داند.

این خواننده در حال حاضر دو آلبوم دارد که هر دو در شهر مزارشریف افغانستان ضبط شده‌اند. علاوه بر این، این خواننده با موفقیت یک کنسرت در کابل برگزار کرد. منیژا دولت در میان مردم تاجیک بسیار محبوب است و طرفداران زیادی هم در زادگاهش تاجیکستان و هم در افغانستان و ایران دارد.

منیژه از سال ۲۰۰۶ به بعد هیچگونه اجرایی نداشته‌است. اگرچه برای سایر خوانندگان ترانه می‌نویسد، او در این‌باره می‌گوید.

علاقه به صحنه را از دست دادم. استعداد هدیه خداست. وقتی امروز می‌بینم صحنه موسیقی تاجیکستان به چه چیزی تبدیل شده‌است، حالم بد می‌شود و به خودم اطمینان می‌دهم که چقدر خوب است که در میان آنها نیستم. این غیرقابل قبول است که در تبلیغات تلویزیونی یک کنسرت از هنرمندان محبوب صحبت شود، اما در واقع در کنار آنها، شبه خوانندگان کاملاً متفاوت و بی صدا اجرا کنند که حتی نباید اجازه داد به صحنه نزدیک شوند. به دلیل آهنگ های بی کیفیت که شنوندگان ما به آن عادت کرده‌اند، فرهنگ ملی در حال نابودی است. و این هنوز هم از شبکه های تلویزیونی داخلی که آینه جامعه هستند و ذوق و سلیقه را می‌پرورانند نشان می‌دهد.

این خواننده همچنین تصمیم خود برای ترک صحنه را به دلایل مذهبی توجیه می کند:

از یک طرف یاد گرفتم که آواز خواندن و سرگرم کردن دیگران در پیشگاه خداوند گناه است. و این همان چیزی بود که استادم به من گفت که از او درس هایی از قرآن کریم می‌گیرم. از طرفی دوستانم نه تنها درخواست می‌کنند، بلکه التماس هم می‌کنند که بخوانم، زیرا به گفته خودشان با این کار بیشتر مرتکب گناه می‌شوم، زیرا لذت گوش دادن به آهنگ‌های مورد علاقه را از مردم سلب می‌کنم. به نظر من وقتی انسان با علم به اینکه دارد گناه می‌کند باز هم گناه می‌کند، این یک شر مضاعف است. اما اگر آواز نخوانم، نمی توانم عادی زندگی کنم، زیرا آهنگ‌ها معنای تمام زندگی من هستند. من فقط در مورد اسلام و پیامبر خواهم خواند.

## ترانه‌شناسی
#### آلبوم‌ها
تاکنون دو آلبوم از آهنگ‌های وی تهیه شده است:

* "سرنوشت من"
* "به یاد پدر"

#### آهنگ‌ها
* چشم سیا
* دوستت دارم
* مرا میشناسی
* بهتر از جان
* شخص دیگری
* عشق
* سرنوشت من
* قلبم درد می‌کند
* مسافر
* گل صحرایی
* نامه شما
* سوز دل من کجاست
* قلب روح
* لیلی گل من است
* یاره رفته
* دل درد
* بوسه
* بدان

## منابع

* 
* 

## پیوند به بیرون

* A short biography of her
* Some of her video clips on YouTube
* Manija in Leila Forouhar's concert in Dushanbe, Tajikistan
* https://www.youtube.com/watch?v=ivH01d6rhvw

رده:افراد زنده
رده:اهالی کولاب
رده:اهالی ولایت ختلان
رده:خوانندگان تاجیکی‌زبان
رده:خوانندگان زن تاجیک
رده:خوانندگان زن سده ۲۱ (میلادی) اهل تاجیکستان
رده:خوانندگان فارسی‌زبان
رده:زادگان ۱۹۸۲ (میلادی)
رده:مسلمانان سنی اهل تاجیکستان
کمبوجیه یکم

**کمبوجیه یکم** (به پارسی باستان: 𐎣𐎲𐎢𐎪𐎡𐎹؛ درگذشته ۵۵۹ پ. م) فرزند و جانشین کوروش یکم، شاه انشان و پدر کوروش بزرگ بنیان‌گذار شاهنشاهی هخامنشی بود.

## ریشهٔ نام کمبوجیه

کمبوجیه (پارسی باستان: 𐎣𐎲𐎢𐎪𐎡𐎹 کمبوجیه، ایلامی: کنبوزیه، اکدی: کمبوزیه، آرامی: کنبَوزی) نام دو شاه از خاندان هخامنشی است. بر طبق برخی از دانش‌پژوهان، ریشهٔ این نام ایلامی است. در حالی که دیگر دانش‌پژوهان آن را با کمبوجَه، نام مردمان ایرانی که در شمال‌غرب هند زندگی می‌کنند متصل می‌کنند.

## دوره فرمانروایی
کمبوجیه از سال (۵۹۰ تا ۵۵۹ پیش از میلاد) شاه انشان بوده است. او پسر کوروش یکم و پدر کوروش دوم بوده است. هیچ منبعی در مورد زمان حیاتش باقی نمانده است. مهم‌ترین منبع اطلاعات در موردش حکاکی متعددی است که از کوروش بزرگ به جا مانده است: «پسر کمبوجیه، شاه بزرگ، شاه انشان، نوهٔ کوروش، شاه بزرگ، شاه انشان» در حکاکی یافت شده در اور  نوشته است: «پسر کمبوجیه، شاه بزرگ سرزمین انشان». در ساختمان خشتی اُروک  نوشته شده: «پسر کمبوجیه، شاه نیرومند». و در حکاکی در پاسارگاد نوشته شده: «پسر شاه کمبوجیه، شاه هخامنشی».

به‌گفتهٔ هرودوت، کمبوجیه شاه نبود بلکه مردی از «خانواده‌ای خوب» بود که با ماندانا دختر آستیاگس ازدواج کرده بود. از این پیوند کوروش بزرگ زاده شد. گزنفون می‌گوید که کمبوجیه با ماندانا دختر آستیاگس ازدواج کرده بود و شاه پارسی‌ها نامیده می‌شد. او ادعا کرده است که حکمرانی کمبوجیه به عنوان «شاه پارس» محدود به شورای بزرگان بوده است. در اینجا هیچ تناقضی میان ادعای کوروش بزرگ که گفته بود پدرش شاه انشان است و گزارش گزنفون که گفته بود او شاه پارس است وجود ندارد، چرا که انشان و پارسه نام جایگزین یکدیگر برای یک سرزمین هستند.

## پانویس

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:اهالی ایران در سده ۶ (پیش از میلاد)
رده:پادشاهان انشان
رده:حاکمان سده ششم (پیش از میلاد)
رده:درگذشتگان ۵۵۹ (پیش از میلاد)
رده:زادگان ۶۰۰ (پیش از میلاد)
رده:شاهان هخامنشی
رده:کوروش بزرگ
چلیچه

**چلیچه** شهری در بخش جونقان از توابع شهرستان فارسان در استان چهارمحال و بختیاری است.

## مکان های گردشگری
قلعه و باغ اسعدیه: واقع در دامنه کوه جهان بین. محل سکونت خوانین سابق.
 
امامزاده سید سعید:این بنا در مناطق شمالی شهر واقع شده و گردشگران فراوانی را جذب کرده است.
 
آبمراد:چشمه ای در مجاورت امامزاده سید سعید که در گذشته مردم منطقه باور داشتند که شفا بخش بوده است. شواهدی وجود دارد که در دوران باستان قبل از هزاره معبد آناهیتا در آن مکان واقع بوده است.

گورستان چلیچه

## ورزش
چلیچه، بنیانگذار فوتبال ساحلی در استان چهارمحال و بختیاری است.
تیم شهدای چلیچه به مالکیت و سرمربی گری افراسیاب صادقی، حاضر در لیگ برتر فوتبال ساحلی ایران است،همچنین تیم های بانوان این تیم نیز عملکرد درخشانی داشته اند.

## جمعیت
بر اساس آمار سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ جمعیت چلیچه برابر با ۴۴۹۵ نفر بوده‌است

## موقعیت جغرافیایی
چلیچه در استان چهارمحال‌وبختیاری، شهرستان فارسان، دهستان میزدج سفلی واقع گردیده است.فاصله این شهر از فارسان، ۹ کیلومتر می باشد. از غرب به روستای کران و از طرف شرق به جهان بین و از جنوب به روستای چغاهست و از شمال به رودخانه پردنجان محدود می گردد. براساس نقشه توپوگرافی ارتفاع شهر چلیچه از سطح دریا ۲۱۱۶ متر می‌باشد. چلیچه در سال ۱۳۹۲ از روستا به شهر تبدیل شده است.

## مردم‌شناسی
مردم این شهر از طوایف لر بختیاری هستند و با گویش لری بختیاری صحبت می‌کنند.

## وجه تسمیه
دربارهٔ وجه تسمیهٔ این شهر اسناد معتبری در دست نیست. در یادداشت‌ها و خاطرات سردار ظفر بختیاری از چلیچه با نام «چُلچه» نام برده شده‌است. (همان، ص. ۱۰، ۱۲، ۲۴۷، ۲۴۸).

در لغت‌نامه دهخدا اینگونه‌است:

چلیچه. [چ ُ چ َ] (اِخ) مؤلف مرآت البلدان نویسد: «قریه‌ای از قریه‌های چهارمحال اصفهان است». و در فرهنگ جغرافیایی آمده‌است: دهی از دهستان میزدج بخش حومهٔ شهرستان شهرکرد که در ۲۷ هزارگزی جنوب باختر شهرکرد، کنار راه بردنجان به جونقان واقع است. دامنهٔ کوه و هوایش معتدل است و ۱۷۰۴ تن سکنه دارد. آبش از رودخانهٔ میزدج و قنات. شغل اهالی زراعت، صنایع دستی زنان قالی بافی و راهش مالرو است. این آبادی یک دژ قدیمی به نام قلعه اسعد دارد.

## منابع

رده:شهرهای شهرستان فارسان
رده:شهرستان فارسان
رده:شهرهای استان چهارمحال و بختیاری
رده:مناطق مسکونی در شهرستان فارسان
رده:بنیان‌گذاری‌های ۲۰۱۳ (میلادی) در ایران
نواختر

thumb
## ریشهٔ واژه
نُواَخْتَر به معنی اَختَر یا ستاره‌ی نوین است و در زبان لاتین نیز نُوا (به انگلیسی: nova) خوانده می‌شود. انگیزهٔ کاربرد این واژه آن است که گذشتگان می‌پنداشتند نواَختر به راستی زایش یک ستاره است، زیرا که این ستارگان ناگهان بیشتر از همیشه درخشان می‌شدند. هر چند امروزه ما می‌دانیم که نواختر و ابرنواختر نمودار مرگ یک ستاره‌اند. 

## تاریخچه

کهن‌ترین گزارش دیدن یک نواختر به ۱۳۴ سال پیش از میلاد باز می‌گردد و از آن سال تا ۱۹۰۰ میلادی، ۱۶۰ نواختر دیگر هم ثبت شده‌است. با پیشرفت در فناوری نورشناسی و برنامه‌ریزی پایه‌ای شمار نواخترهای شناسایی‌شده به دو برابر افزایش پیدا کرده‌است.

چپ|frame|نمایی پنداشتی از یک کوتولهٔ سفید که هیدروژن را از یک همراه بزرگ‌تر می‌کشد

## چکیده

زایش یک ستارهٔ نو در یک ابرِ غول‌آسایی که از گاز و غبار ساخته شده رخ می‌دهد. این ابر با کشش گاز و غبار به درون با نیروی گرانش آغاز به فروپاشی می‌کند و صدها ستارهٔ جوان را بنیاد می‌نهد. هر ستاره یا پیش‌ستارهٔ جوان با ساخت انرژی هسته‌ای آغاز به درخشش می‌کند. سپس ستاره میلیاردها سال از سوخت هسته‌ای بهره می‌گیرد و پرتوافشانی می‌کند. ولی سرانجام گازها که به عنوان سوخت واکنش هسته‌ای ستاره عمل می‌کنند، پایان می‌یابد. برآیند این که ستاره گرم و گرم‌تر می‌شود، تا جایی که ستاره به یک غول قرمز دگرش می‌یابد. هنگامی که همهٔ سوخت ستاره پایان یافت، ستاره در خود کوچک می‌شود و تبدیل به یک کوتوله سفید می‌گردد که با گذر زمان کم‌نور و کم‌نورتر می‌شود. برخی از ستاره‌های بزرگ با چنان سرعتی کاهش حجم می‌یابند که به گونهٔ یک ابرنواختر درمی‌آیند و می‌پکند.

این پدیده در ستارگان کوچک مانند خورشید رخ نمی‌دهد زیرا آن‌ها سرانجام به کوتولهٔ سپید تبدیل می‌شوند و میزان روشنایی نواختران از ابرنواختران کمتر است جرم لازم برای ایجاد شدن یک ابرنواختر برای یک ستاره به‌طور تقریبی حدود هشت برابر جرم خورشید ماست. یک نواختر یک پکش هسته‌ای بزرگ است که به خاطر رشد هیدروژن در پوستهٔ یک کوتولهٔ سفید رخ می‌دهد.

## جستارهای وابسته
* ابرنواختر
* عمر ستارگان
* ستارگان

## منابع

* دانشنامهٔ رشد 
* 

رده:پدیده‌های ستاره‌ای
رده:تکامل ستارگان
رده:رویدادهای اخترشناختی
گل‌شهر (شاهنامه)

**گُل‌شَهر** در شاهنامه زن پیران سپهدار توران است. مناقشه‌های بین افراسیاب و کیکاووس پایانی نداشت. هر دو در صدد غصب یا تصرّف اراضی یکدیگر بودند و در اثنای یکی از این منازعه‌ها سیاوش که پسر و سپهسالار کیکاووس بود، به توران پناهنده شد. سیاوش چون پا به مرز توران گذاشت مورد استقبال و احترام شایسته پیران وزیر افراسیاب قرار گرفت و پیران به شاهزادهٔ ایران گفت که زنی از توران اختیار کند و متعاقب آن پیشنهادهایی داد منجمله جریره دختر خویش را. چون رضایت ضمنی سیاوش را گرفت نزد همسرش گلشهر آمد:

## جریره در شاهنامه
پیران خوشحال از اینکه سیاوش پادشاه آیندهٔ ایران و توران، داماد او خواهد شد به همسرش گلشهر گفت هر چه زودتر دخترش جریره را آماده عروسی با سیاوش کند که امروز روز شادیمان است چون نبیره کیقباد داماد ما خواهد بود. گلشهر دخترش با افسری از جنس دیبا مزین به دینار و درم گوهر همراه با عطر رنگ و بوی از هر نوع آراست و او را چون یک روز خرّم بهاری آماده وصلت با سیاوش نمود:

## پانویس

## منابع
* 

## پیوند به بیرون

رده:اسطوره‌شناسی ایرانی
رده:زنان شاهنامه
فرشیدورد پسر ویسه

**فَرشیدوَرد** این نام در اوستا به صورتfarsh  amwareta آمده است. نام چندین تن از شخصیت‌های شاهنامه فردوسی است‌. از جمله یکی از برادران پیران است که در جنگ دوازده رخ پس از کشته شدن پیران به همراه برادر دیگر خود لهاک گریخت. گستهم پسر گژدهم آ‌ن‌دو را تعقیب کرد و کشت. لهاک و فرشیدورد آخرین افراد خانواده ویسگان بودند که بر سر جنازه کشتگان آمدند:

## فرشیدورد در شاهنامه
چون نبرد یازده تن تورانی با یازده تن ایرانی پایان یافت و دیده‌بان تورانیان درفش را سرنگون دید به اردوگاه آمد و گزارش داد، در این زمان فقط دو تن از خانواده ویسه، لهاک و فرشیدورد باقی مانده بودند که به سپاهیان توران سه پیشنهاد نمودند. اوّل تسلیم شدن سپاه، دوم برگشت به خیمه‌گاه و ادامه جنگ ، سوم برگشت به موطن خویش. بزرگان لشکر تسلیم را برگزیدند و لهاک و فرشیدورد را بحال خود باقی گذاشتند تا برگردند، همراه ایشان ده تن دیگر متواری شدند ولی آنها در دام نگهبانان ایرانی گرفتار و هلاک شدند.
گودرز که از فرار لهاک و فرشیدورد آگاهی یافت، در بین لشکر به دنبال داوطلب برای کشتن آنها می‌گردد، کسی جز گستهم پسر گژدهم داوطلب نمی‌شود. گستهم پسر گژدهم از گودرز اجازه یافت، تا آنها را تعقیب و به هلاکت برساند. از سوی دیگر چون او تنها به جنگ دو تورانی شتافت بیژن نیز به کمک گستهم پسر گژدهم روانه شد و زمانی به او رسید که گستهم پسر گژدهم آن دو را کشته و خود جراحت عمیق داشت بطوریکه اگر بیژن بداد او نرسیده بود او نیز مرده بود. جنگ دوازده رخ با رساندن گستهم پسر گژدهم مجروح نزد کیخسرو که او هم تازه به اردوگاه جنگ ملحق شده بود، پایان می‌یابد و متعاقب آن جنگ بزرگ کیخسرو آخرین جنگ ایران و توران آغاز می‌شود:

## جستارهای وابسته
* شاهنامه
* فهرست تورانیان در شاهنامه
* فهرست شخصیت‌های شاهنامه
* گستهم پسر گژدهم در این پیوند، نبرد گستهم پسر گژدهم با لهاک و فرشیدورد بطور کامل و با جزئیات آمده است.

## پانویس

## منابع
* 

رده:اسطوره‌شناسی تورانی
رده:پهلوانان تورانی شاهنامه
رده:شخصیت‌های شاهنامه
نستیهن

**نَستیهَن** (نَستهَن) در شاهنامه پسر ویسه و برادر پیران پهلوان تورانی است. نستیهن در میدان چوگان یار افراسیاب بود. وی همچنین به فرمان برادرش پیران و به همراه جمعی دیگر از تورانیان در پی کیخسرو تاخت تا او را به توران برگرداند. نستیهن دومین فرد هلاک شده پس از هومان است. افراسیاب پس از آگاهی از قتل هومان، او را با ده هزار جنگجو به پیکار فرستاد:

## نستیهن در شاهنامه
نستیهن در جریان نبرد هماون، همراه با برادرش از جلو سپاه ایران گریخت. فردوسی در ابیاتی از شاهنامه، از نستیهن یاد کرده، که بیت زیر از آن جمله‌است:

در جنگ جنگ دوازده رخ مترجم هوامان خبر کشته شدنش را به پیران داد و پیران نستیهن را به کین هومان فرستاد ولی او نیز به‌دست بیژن کشته شد. او با ده هزار نفر سپاهی علیه گودرز سپهسالار کیخسرو از کوه کنابد به کوه زیبد لشکر کشید. بیژن با دیدن درفش ویسه در دست نستیهن، اسب نستیهن را نشانه گرفت و روزگار این دلاور را به سر آورد. 
## صحنه رزم
بعد فرمان پیران به انتقام هومان، نستیهن گفت همان کنم که فرمان باشد و سپیده با لشکر شبیخون را آغاز کرد. دیده‌بانان گودرز با مشاهدهٔ سپاه عظیم ترکان به او گفتند لشکری عظیم که زبان را نمی‌فهمند نزدیک است سر برسند . گودرز آرام گفت بیدار باشید آنگاه که به تازگی مستظهر به بیژن نوه‌اش شده بود او را به مقابله ترکان فرستاد . حکیم طوس به نکتهٔ جدید در باب اصالت این گروه از ترکان اشاره می‌نماید که اشاره از یک قوم ناشناخته است. بیژن بعد از قتل نستیهن به سپاهیانش می‌گوید: ترکان اگر چه پری‌چهره، یعنی قشنگ و زیبا هستند ولی در نبرد پاک از هنر رزم بی‌بهره می‌باشند.

ظاهراً ایرانیان در این میدان با افواج تیرانداز مواجه شدند به همین خاطر بیژن برای تقویت روحیه سپاه می‌گوید هر جنگنده که بدون گرز و شمشیر و مسلح به تیر و کمان باشد کمان را بر سرش خواهم شکست. پس از این رجزها جنگجویان ایرانی با شمشیرهای درخشان و با روحیه مضاعف قتل عام کردند. نمونه این جنگ را در زمان مادها از زبان هرودوت می‌شنویم، او گزارش می‌کند مادها تیر انداختن را از اسکیت‌ها آموختند.

## پانویس

## منابع
* 
* پارسی نگاشتهٔ شاهنامه، نگارش: فرانک دوانلو، انتشارات آهنگ قلم، چاپ سوم، ۱۳۸۷ (با اندکی تغییر)

رده:اسطوره‌شناسی تورانی
رده:پهلوانان تورانی شاهنامه
رده:شخصیت‌های شاهنامه
رده:داستان‌های شاهنامه
شغاد

**شَغاد** یا **شُغاد** یا (شگاد) برادر ناتنی رستم از مادری کنیز بود که موجب کشته شدن رستم و دیگر برادرش زواره و رخش‌رستم شد. زال پس از تولد شغاد از ستاره‌شماران خواست تا آینده او را پیش‌گویی کنند و ستاره‌شماران چون زیج و اسطرلاب انداختند بر یکدیگر خیره ماندند و چون نزد زال آمدند اختر او را بسیار شوم تعبیر کردند که او بانی و باعث نابودی دودمان نریمان خواهد شد، از ایران و سیستان بسیار کشته خواهد شد.

## شغاد در شاهنامه
زال او را به کابل فرستاد و شغاد چون پر و بال یافت داماد شاه کابل شد. شاه کابل باید هر سال به اندازه یک چرم گاو به رستم یا دولت او خراج می‌پرداخت و شاه کابل در اندیشه بود تا این خراج را نپردازد. چون هنگام اخذ خراج شد باجگیران کابلستان را برهم زدند و از این کار، شغاد آزرده شد و خواست با ترفندی رستم را از حیات محروم و کابل را از دیون خلاص نماید.

طبق نقشه باید شغاد به زابل می‌آمد تا رستم را به جنگ شاه کابل تحریک نماید و شاه کابل هم طبق نقشه باید در شکارگاه چاه‌های متعدد حفر می‌نمود و آنها را پر از تیغ و نیزه می‌کرد و با خار و خاشاک رویش را مستور می‌نمود. آن‌گاه رستم و زواره را به بهانهٔ شکار به آنجا می‌برد تا در تاخت و تاز در گودال‌ها فرو افتند. شاه کابل و شغاد در واپسین لحظات نزد رستم آمدند و رستم نقشه انتقام کشید و به شغاد گفت درندگان امشب از جسد من سور یابند، تیر و کمانم را به من ده تا هنگام حمله درندگان آن‌ها را بکشم یا متواری نمایم. شغاد بی‌درنگ از چله دو تیر با کمان به او داد، ولی زود متوجه خطایش شد و پشت درختی پناه گرفت، ولی رستم درخت و شغاد را با تیر بدوخت.

## تبارنامه
 

## پانویس

## منابع
* 

## پیوند به بیرون

رده:اسطوره‌شناسی ایرانی
رده:اسطوره‌شناسی سیستانی
رده:شخصیت‌های شاهنامه
نوش‌آذر

**نوش آذر** (آذرنوش) نام یکی از پسران اسفندیار است که در نبرد رستم و اسفندیار به دست زواره کشته شد.

## '''نوش‌آذر''' در [[شاهنامه فردوسی]]
در شاهنامه فردوسی از چهار پسر اسفندیار به نام های بهمن، مهرنوش، طوش و **آذرنوش** نام برده می‌شود:
 
 
 
 
 
 
 

که **نوش آذر** و بهمن و مهرنوش با اسفندیار به جنگ ارجاسب رفتند :
 
 

در داستان رستم و اسفندیار  کشته شدن **نوش آذر** چنین آمده است، که بعد از کشته شدن الوا به دست **نوش آذر**، زواره به انتقام‌جویی از آن به جنگ **نوش آذر** می شتابد:
 
 
 
 
 
 
 

## جستارهای وابسته
* فهرست شخصیت‌های شاهنامه
* معانی نام‌های ایرانی
* فهرست نام‌های ایرانی

## پانویس

## منابع
* 
* 
* 

رده:اسطوره‌شناسی ایرانی
رده:پهلوانان ایرانی شاهنامه
رده:شخصیت‌های شاهنامه
رده:نام‌های ایرانی
مهرنوش پسر اسفندیار

**مِهرنوش** نام یکی از پسران اسفندیار است که به دست فرامرز در داستان رستم و اسفندیار کشته شد.. در لغت‌نامه دهخدا دربارهٔ او آمده است: نام یکی از پسران اسفندیار که به‌دست فرامرز در جنگ زابل کشته شد.

## مهرنوش در شاهنامه
چون به فرمان گشتاسپ، اسفندیار در دژ گنبدان در بند کشیده شد، مهرنوش، در کنار پدر بود. مهرنوش پس از رهایی اسفندیار از بند به کین خواهی لهراسپ، با سپاه ارجاسپ نبرد نمود. مهرنوش همچنین در جنگ رستم و اسفندیار حضور داشت.

فردوسی در شاهنامه اینگونه از او یاد کرده‌است:

### کشته شدن مهرنوش
پس از کشته شدن، نوش آذر به دست زواره، **مهرنوش** به انتقام خون برادر به جنگ با سپاه زواره می‌رود و با فرامرز 
درگیر می‌شود که توان مقابله با فرامرز را ندارد و توسطِ وی کشته می‌شود :
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

## پانویس

## منابع
* 
* پارسی نگاشتهٔ شاهنامه، نگارش: فرانک دوانلو، انتشارات آهنگ قلم، چاپ سوم، ۱۳۸۷

رده:اسطوره‌شناسی ایرانی
رده:پهلوانان ایرانی شاهنامه
رده:شخصیت‌های شاهنامه
ارژنگ دیو

**ارژنگ دیو** در داستان هفت خان رستم در شاهنامه، یکی از دیوان مازندران و از سرداران دیو سپید است. رستم در خان ششم از هفت خان به اردوگاه او حمله کرد و او را کشت.

## ارژنگ در شاهنامه
رستم در سفر مازندران یا همان هفت‌خان رستم، در خان پنجم رخش را در دشت پر گیاه رها کرده و خود به خواب رفت، در میانه خواب دشت‌بان اسب او را دیده و آمد تا رستم را تنبیه کند. امّا رستم گوش‌های او را کف دستش گذاشت و روانه کرد. در آن سامان مرزبان اولاد بود که دشت‌بان پیش او آمده شکایت از رستم نمود و اولاد با سوارانش پیش رستم آمد تا او را دستگیر نماید ولی خود گرفتار و بلد راه رستم گشت. در خان ششم اولاد رستم را به اردوگاه ارژنگ‌دیو رهنمون ساخته‌است:

## پانویس

## منابع
* 

## پیوند به بیرون

رده:داستان‌های شاهنامه
رده:شخصیت‌های شاهنامه
رده:فرهنگ عامه ایران
رده:دائواها
رده:دیوها در شاهنامه
تژاو

**تژاو** در شاهنامه پهلوانی تورانی و داماد افراسیاب شاه توران است. در اولین جنگی که به کین خواهی سیاوش درگرفت گیو او را زنده به کمند گرفت و به کین برادرش بهرام کشت.

## تژاو در جنگ با ایرانیان
در حملات تلافی جویانهٔ ایرانیان به رهبری طوس فرصت نبرد با تژاو پیش آمد که محل مرزبانی او دژ یا شهردژی بود بنام گروگرد. با نزدیک شدن سپاه ایران، تژاو شبانه چوپانی کبوده را به جاسوسی و شناسایی به اردوی ایرانیان فرستاد تا به استعداد و نفرات ایرانیان پی‌ببرد تا در نبرد پیش‌دستی کند. اما کبوده در این کار خبره نبود و همان شب بدام بهرام افتاد وکشته شد. تژاو از دیر کردن کبوده نگران شد:

تژاو در حمله پیش‌دستی نمود و با درفش پلنگ نشان به اردوی ایرانیان زد، اما گیو دیگر سرداران به مقابل او آمدند و با تهدیدات همدیگر را مخاطب قرار دادند. از ایرانیان با خشم سرکرده سپاه پرسیده شد و جواب شنید: کنون خواهی دید رزم شیرسوار در جهان، نامم تژاو، نژادم از ایران، تخمهٔ شیران. اکنون مرزبان این کشورم و داماد شاه .

## منابع

* 

رده:اسطوره‌شناسی تورانی
رده:پهلوانان تورانی شاهنامه
رده:داستان‌های شاهنامه
رده:شخصیت‌های شاهنامه
ساوت‌وست ایرلاینز

**ساوت‌وست ایرلاینز** (Southwest Airlines) یکی از بزرگترین شرکتهای هواپیمایی در ایالات متحده آمریکا است.
این شرکت هواپیمایی از جمله شرکت‌های بسیار بزرگ هواپیمایی است که خدمات حمل و نقل ارزان قیمت را در اختیار مشتریان قرار می‌دهد. مقر این شرکت در شهر دالاس قرار دارد. این شرکت هواپیمایی در سال ۱۹۶۷ تأسیس شده و نام کنونی آن در سال ۱۹۷۱ برای شرکت تصویب شده‌است.

این شرکت هواپیمایی در دسامبر ۲۰۱۴ حدود ۴۶۰۰۰ کارمند را در استخدام خود داشته‌است. این شرکت هواپیمایی در دسامبر ۲۰۱۴ در عمل بیش از ۳۴۰۰ پرواز در روز داشته‌است.

در تاریخ ۵ ژوئن ۲۰۱۱ این شرکت به عنوان عظیم‌ترین شرکت حمل و نقل مسافر در خطوط هوایی داخلی ایالات متحده شناخته شد. از ابتدای سال ۲۰۱۵ پروازهای این شرکت برای ۹۳ مقصد واقع در خاک ایالات متحده و ۵ کشور نزدیک به ایالت متحده برنامه‌ریزی شده‌است.

به جز برای چند سال در دهه هفتاد و چند سال در دهه هشتاد میلادی که این شرکت ۶فروند بوئینگ ۷۲۷ را نیز اجاره و استفاده کرد؛ در حال حاضر این شرکت صرفاً از انواع گوناگون بوئینگ ۷۳۷ برای حمل مسافر و بار استفاده می‌کند. از اوت ۲۰۱۲ این شرکت با به‌کارگیری بیش از ۶۵۰ فروند بوئینگ ۷۳۷ بزرگترین بکارگیرنده بوئینگ ۷۳۷ در سراسر جهان به‌شمار می‌رود. هر هواپیمای این شرکت به‌طور متوسط شش پرواز در روز انجام می‌دهد.

## تاریخچه
فعالیت این شرکت هواپیمایی از ادغام چند شرکت کوچک در ۱۵ مارس ۱۹۶۷ آغاز شد. در ابتدا پروازهای این شرکت صرفاً به داخل ایالت تگزاس محدود بود. نام کنونی این شرکت در ۲۹ مارس ۱۹۷۱ برای این شرکت تصویب شد؛ و دفتر مرکزی آن در شهر دالاس تعیین شد.
این شرکت پروازهای برنامه‌ریزی شده اش را در تاریخ ۱۸ ژوئن ۱۹۷۱ آغاز نموده‌است. این پروازها بین سه شهر دالاس، هیوستون و سن آنتونیو با سه فروند بوئینگ ۲۰۰–۷۳۷ برقرار شده‌است.
در اکتبر ۱۹۷۲ در هر هفته ۶۱ پرواز بین دالاس و هیوستون، ۲۳ پرواز بین دالاس و سن آنتونیو و ۱۶ پرواز بین سن آنتونیو و هیوستون برنامه‌ریزی شده بوده‌است. هیچ پروازی در روزهای شنبه برنامه‌ریزی نمی‌گردد.

## ناوگان
تعداد هواپیماهای این شرکت در آخرین روز سال ۲۰۱۴ میلادی مطابق با اعلام وب سایت این شرکت به ۶۶۵ فروند رسیده که همگی از انواع گوناگون بوئینگ ۷۳۷ می‌باشد.

در جدول زیر که وضعیت ناوگان این شرکت در ماه مارس سال ۲۰۱۵ را نشان می‌دهد مجموع هواپیماهای در حال سرویس به ۶۷۲ فروند رسیده‌است.
بندانگشتی|274px|چپ|یک فروند بوئینگ این شرکت

ساوت‌وست ایرلاینز بزرگترین مشتری در جهان برای خرید هواپیماهای بوئینگ ۷۳۷ می‌باشد.

این شرکت پس از خریدن شرکت هواپیمایی ایرترن ایرویز، بویینگ‌های ۷۳۷–۷۰۰ شرکت ایرترن ایرویز را به ناوگان خود اضافه کرد؛ ولی بوئینگ‌های ۷۱۷ شرکت ایرترن ایرویز را وارد ناوگان خود نکرد و آن‌ها را به شرکت هواپیمایی دلتا ایرلاینز انتقال داد.

## منابع




## پیوند به بیرون
* وبگاه رسمی

رده:برندهای آمریکایی
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۶۷ (میلادی) در تگزاس
رده:خطوط هوایی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۶۷ (میلادی)
رده:خطوط هوایی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۷۱ (میلادی)
ساوت‌وست ایرلاینز
رده:شرکت‌های آمریکایی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۶۷ (میلادی)
رده:شرکت‌های تگزاس
رده:شرکت‌های دالاس
رده:شرکت‌های فهرست‌شده در بورس اوراق بهادار نیویورک
رده:شرکت‌های هلدینگ هواپیمایی ایالات متحده آمریکا
رده:شرکت‌های هواپیمایی ارزان‌قیمت
رده:شرکت‌های هواپیمایی تگزاس
دژ برازجان

بندانگشتی|264x264پیکسل|نمایی از محوطه داخلی کاروانسرای مشیرالملک
**دژ برازجان** واقع در شهر برازجان مرکز شهرستان دشتستان یکی از آثارهای تاریخی و از نقاط دیدنی استان بوشهر در جنوب ایران است.

## ویژگی‌ها
این بنای ارزشمند و استوار که به دژ برازجان یا **کاروانسرای مشیرالملک** برازجان بزرگ شناخته می‌شود، فراروی میدان شهید چمران شهر برازجان قراردارد، که از سازه‌های باشکوه دورهٔ قاجاریان به‌شمار می‌رود و در سال ۱۲۸۸ قمری برابر با سال ۱۲۵۰ خورشیدی بنا به دستور یکی از نیکوکاران شیراز به نام حاج میرزا ابوالحسن خان مشیرالملک شیرازی با هزینه‌ای برابر چهل هزار تومان به پول آن زمان ساخته شده‌است.

سازنده این ساختمان حاج محمد رحیم شیرازی سازنده پل مشیر و کاروان‌سرای دالکی است که به روش استادانه‌ای دست به ساخت این ساختمان به روال معماری زندیه زده‌است.
* سازه‌های بکار رفته: سراسر سنگ و ساروج و تخته سنگ‌های بزرگ و کوچک در دیوار و کف
* شمار برج: دارای چهار برج می‌باشد
* مساحت: ۷۰۰۰مترمربع بازیربنایی برابر ۴۲۰۰مترمربع
* بلندی هربرج: ۱۲٫۷۰متر
* شمار اتاق‌ها: ۶۸ باب اتاق داراست

این دژ تا دیرگاهی به عنوان زندان کاربری داشت و در اصل کاروانسرایی از دورهٔ قاجاریه است. در سال ۱۳۶۲ به شماره ۱۶۳۸ به عنوان یک اثر ملی به ثبت رسیده‌است. این دژ دارای سنگرهای دیدبانی می‌باشد که در کانون شهر و برای رویارویی با دشمنان ساخته شده بود.
alt=معماری درونی راهرو کاروانسرای مشیرالملک|بندانگشتی|معماری درونی راهرو کاروانسرای مشیرالملک

کاروانسرای مشیرالملک رویهمرفته دارای ۶۸ باب اتاق و حجره بوده که به دلیل تغییر کاربری آن در دوره‌های بعدی، شمار اتاق‌ها کم یا زیاد شده‌اند.

مهندس مهدی بازرگان، شمس‌الدین امیرعلائی، احمد انهاری، دکتر یدالله سحابی، دکتر سید محمدمهدی جعفری، علی محمد عموئی و ده‌ها تن دیگر از جمله کسانی هستند که در این دژ، زندانی بوده‌اند.
alt=کاروانسرای مشیرالملک در زمان پیش از انقلاب|بندانگشتی|کاروانسرای مشیرالملک در زمان پیش از انقلاب

لرد کرزن سیاستمدار و کهن نگار انگلیسی که زمانی سراسر ایران را درنوردیده وبنا به گفته خود بیشتر کاروانسراهای ایران را از نزدیک تماشا کرده بود، دربارهٔ استواری و شکوه کاروانسرای برازجان چنین می‌نویسد: در میان همه آنهایی که من دیده بودم این کاروانسرا بهتر ساخته شده بود و بهتر هم مانده بود.
[بندانگشتی|دژ [برازجان در سال ۱۸۹۱]]
نمای بیرونی این کاروانسرا در سال‌های اخیر مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته‌است.

## ثبت در فهرست میراث جهانی
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای برازجان به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.

## بن مایه‌ها
* کتاب دشتستان در گذر تاریخ نوشتهٔ استاد فخرایی
* دژ برازجان سایت وفاق
* دکتر: رازی، عبدالله، * (ازسلسلهٔ ماد تا انقراض سلسلهٔ قاجاریه) * چاپ ششم، چاپخانهٔ: اقبال، انتشار سال ۱۳۶۳.

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان دشتستان
رده:بناهای تاریخی استان بوشهر
رده:بناهای تاریخی شهرستان دشتستان
رده:دژهای تاریخی شهرستان دشتستان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در شهرستان دشتستان
رده:کاروانسراهای ایرانی ثبت‌شده در میراث جهانی
رده:قلعه‌ها در ایران
رده:قلعه‌های قاجاریان
رده:کاروانسراها در ایران
رده:کاروانسراهای استان بوشهر
غار چهل‌خانه

** غار چهل خانه ** واقع در بخش سعداباد در کنار دهستان زیراه شهرستان دشتستان یکی از آثار تاریخی و از نقاط دیدنی استان بوشهر در جنوب ایران است.   

در 3 کيلومتري شمال شرق سعدآباد و در ساحل رودخانه شاپور مجموعه اي از غارهاي سنگي در ديواره مشرف به رودخانه شاپور به چشم مي خورد که بوسيله انسان بصورت اتاقها و راهروهاي منظم ساخته شده که در ميان اهالي و عموم مردم بومي منطقه به چهل خانه معروف مي باشد . در حال حاضر 23 تا از غارهای آن سالم برجاي مانده است . بخش پیشین و کانال ها و راهروهای ارتباطی این مجموعه غارها که به شکل چهارگوش بوده اند در اثر گذشت زمان، فرسایش و عوامل طبيعي مانند سیل و یا زلزله ازبین رفته اند. 

در خصوص علت احداث این غارها نظرهای مختلفی از سوی باستان شناسان و مورخان بر اساس کاوش و پژوهش و مطالعات تطبیقی و قیاس با محل های مشابه این دخمه ها نظیر بندر سيراف ، سرمشهد کازرون ، کلات حیدری خورموج و دره بامیان افغانستان وجود دارد. از میان آنها این نظریه از احسان یغمایی کاشف بردک سیاه و پژوهشگر توج از اعتبار بیشتری برخوردار است. ایشان این غارها را همچون محل مشابه در بندر سیراف و سرمشهد کازرون محلي براي دفن اجساد مردگان (استودان ،استخوان دان) شهر اداری، سیاسی تموکن در دوره هخامنشیان و همچنین شهر توز در دوره ساسانیان می داند.چرا که مردمان زرتشت به سبب مقدس شمردن عناصر چهارگانه، آب، خاک،آتش و باد اجساد خود را در خاک دفن نمي کردند تا قداست خاک محفوظ بماند.

نظريه هاي ديگر براي ایجاد و کاربرد چهل خانه که اکثرا بر سر زبان ها می باشد و برخی از باستان شناسان مانند وارویک بال به آن معتقد هستند این که غارهای چهل خانه مانند غارهای دره بامیان افغانستان هست که پرستش گاه بوداییان بوده است . اما در هیچ منبع تاریخی نشانی از وجود اقوامی در این مناطق که ادیان بودایی داشته وجود ندارد و لذا این احتمال و احتمالات دیگر را با ضعف و عدم اعتبار روبرو می کند.

البته این امکان وجود دارد که به مرور زمان این محل کاربردهای دیگری مانند محبس، قلعه فراموشي، مخفیگاه ، پناهگاه ، محل نگهداري بيماران لاعلاج و... توسط بومیان منطقه پیدا کرده باشد اما در حقیقت علت ایجاد و احداث اولیه این سازه نمی باشند.



## پانویس

## منابع

* برگرفته از پژوهش سیر تمدن منزل به منزل منطقه سعدآباد( مسعود پاک سرشت) این پژوهش حاصل تحقیقات میدانی، مطالعات کتب تاریخی و گفتگو با احسان یغمایی کاشف بردک سیاه و مرحوم دکتر احمد اقتداری نامور به پدر مطالعات خلیج فارس می باشد.
*غار چهل‌خانه سایت سعداباد نیوز
* حاتم، محمد، بن غریب، * «تاریخ عرب الهولة»، * چاپ سوم، قاهره (مصر): دارالعرب للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۹۹۷ میلادی به (عربی).
* صدیق، محمد، عبدالرزاق، * «صهوة الفارس فی تاریخ عرب فارس»، * چاپ دوم، : مطبعة المعارف، انتشار سال ۱۹۹۳ میلادی به (عربی).

رده:بناهای تاریخی شهرستان دشتستان
رده:غارهای استان بوشهر