نیویورک (ایالت)

**نیویورک**، که با نام **ایالت نیویورک** نیز شناخته می‌شود، یک ایالت واقع در شمال شرقی ایالات متحده است. این ایالت از شرق با نیو انگلند، از شمال با کانادا، و از جنوب با پنسیلوانیا و نیوجرسی همسایه است و قلمرو آن تا اقیانوس اطلس و دریاچه‌های بزرگ امتداد می‌یابد. نیویورک چهارمین ایالت پرجمعیت ایالات متحده است، با بیش از ۲۰ میلیون ساکن، و از نظر مساحت بیست و هفتمین ایالت است، با مساحت کلی .

نیویورک جغرافیای متنوعی دارد. بخش جنوب شرقی ایالت، که به عنوان داون‌استیت شناخته می‌شود، شامل نیویورک سیتی، پر جمعیت‌ترین شهر ایالات متحده؛ لانگ آیلند، با حدود ۴۰٪ از جمعیت ایالت، پرجمعیت‌ترین جزیره کشور؛ و شهرها، حومه‌ها و محله‌های ثروتمند دره هادسون سفلی است. این مناطق مرکز منطقه کلان‌شهری نیویورک گسترده هستند و تقریباً دو سوم جمعیت ایالت را تشکیل می‌دهند. منطقه بزرگ‌تر آپ‌استیت از دریاچه‌های بزرگ تا دریاچه شمپلین گسترش می‌یابد و شامل کوه‌های آدیراندک و کوه‌های کتسکیل (بخشی از کوه‌های آپالاشین گسترده‌تر) می‌شود. دره شرق-غرب رود موهاک مناطق کوهستانی‌تر آپ‌استیت را دو نیم می‌کند و در نزدیکی پایتخت ایالت آلبانی به دره شمال-جنوب رود هادسون می‌ریزد. غرب نیویورک، که خانه شهرهای بوفالو و راچستر است، بخشی از منطقه دریاچه‌های بزرگ است و با دریاچه انتاریو و دریاچه ایری همسایه است. نیویورک مرکزی توسط شهر سیراکیوز لنگر انداخته است. بین بخش‌های مرکزی و غربی ایالت، نیویورک به‌طور برجسته توسط دریاچه‌های انگشتی، یک مقصد گردشگری محبوب، مشخص می‌شود. در جنوب، در امتداد مرز ایالتی با پنسیلوانیا، تییر جنوبی بر فراز فلات الگنی قرار دارد که نمایانگر برخی از شمالی‌ترین نقاط آپالاشیا است.

نیویورک یکی از سیزده مستعمره اصلی بود که به تشکیل ایالات متحده انجامید. منطقه نیویورک کنونی تا زمان ورود اولین اروپاییان، برای چندین هزار سال توسط قبایل آلگون‌کویین و کونفدراسیون ایروکوا از بومیان قاره آمریکا مسکون بود. با الهام از سفر هنری هادسون در سال ۱۶۰۹، هلندی‌ها مستعمره چندقومیتی هلند نو را در سال ۱۶۲۱ تأسیس کردند. انگلستان مستعمره را در سال ۱۶۶۴ از هلندی‌ها تصرف کرد و آن را به استان نیویورک تغییر نام داد. آپ‌استیت نیویورک در طول جنگ فرانسویان و سرخپوستان از ۱۷۵۴ تا ۱۷۶۳ بین بریتانیایی‌ها و فرانسوی‌ها مورد مناقشه بود. در طول جنگ انقلاب آمریکا، گروهی از استعمارگران سرانجام موفق به استقلال شدند و این ایالت در سال ۱۷۸۸ قانون اساسی جدید ایالات متحده را تصویب کرد. از اوایل قرن ۱۹، توسعه داخلی نیویورک، با شروع ساخت کانال ایری، مزایای بی‌نظیری نسبت به سایر مناطق ایالات متحده به آن بخشید. این ایالت در طول قرن بعد برتری سیاسی، فرهنگی و اقتصادی خود را بنا نهاد و لقب «امپایر استیت» را برای خود به ارمغان آورد. اگرچه صنعت‌زدایی بخشی از اقتصاد ایالت را در نیمه دوم قرن بیستم فرسایش داد، نیویورک در قرن بیست و یکم همچنان به عنوان یک گره جهانی از خلاقیت و کارآفرینی، تحمل اجتماعی، و پایداری محیطی در نظر گرفته می‌شود.

این ایالت بازدیدکنندگانی را از سراسر جهان جذب می‌کند و در سال ۲۰۲۲ بالاترین تعداد را در میان ایالت‌های ایالات متحده داشت. بسیاری از مکان‌های دیدنی آن به خوبی شناخته شده هستند، از جمله چهار مورد از ده جاذبه گردشگری پربازدید جهان در سال ۲۰۱۳: تایمز اسکوئر، سنترال پارک، آبشار نیاگارا، و گراند سنترال ترمینال. نیویورک خانه تقریباً ۲۰۰ کالج و دانشگاه، از جمله اعضای آیوی لیگ دانشگاه کلمبیا و دانشگاه کرنل، و دانشگاه ایالتی نیویورک گسترده است که در زمره بزرگ‌ترین سیستم‌های دانشگاهی کشور است. نیویورک سیتی میزبان مقر سازمان ملل متحد است، و گاهی به عنوان مهم‌ترین شهر جهان، مرکز فرهنگی، مالی، و رسانه‌ای، و پایتخت جهان توصیف می‌شود. 

## اقتصاد
بندانگشتی|310px|مقایسهٔ تولید ناخالص داخلی ایالت‌های آمریکا با کشورهای دیگر در سال ۲۰۱۲. ایالت نیویورک در این سال تولید ناخالصی اش نزدیک به کشور مکزیک بوده است.
در سال ، این ایالت تولید ناخالص داخلی برابر با  میلیارد دلار داشت، که نزدیک به تولید ناخالص داخلی کشور مکزیک ( میلیارد دلار) بود.

## مراکز علمی و فرهنگی مشهور ایالت نیویورک
چپ|300px|بندانگشتی|ابرشهر نیویورک در ایالت نیویورک قرار دارد.

:

موزه و کتابخانه ریاست جمهوری فرنکلین روزولت نیز در این ایالت قرار دارد.
## مشاهیر
از افراد مشهور این سرزمین می‌توان جنیفر کانلی، آیلین کالینز، جان پتروچی، استیو وای، لورا برانیگن، آرتور میلر، هوارد فاست، هوارد زین، گور ویدال، کریم عبدالجبار، باد پاول، هامفری بوگارت، تام کروز، فرانکلین روزولت، جرج گرشوین، النور روزولت، سانی رالینز، فتس والر، جری مالیگن، ایزاک آسیموف، لری کینگ، و جورج تنت را نام برد.

## نگارخانه


Image:DSCN4405 viewfromgoatislandtoamfalls e.jpg|آبشار نیاگارا در شمال غرب این ایالت در مرز کانادا قرار دارد.
Image:Cup votive inscriptions MET 40-170-15.jpg|کاسه با نقوش و خط کوفی. قرن ۱۰-۱۱ میلادی از نیشابور. متعلق به موزه متروپولیتن در شهر نیویورک.

Image:Damononthefield.jpg|تیم بیسبال نیویورک یانکیز از محبوب‌ترین تیم‌های بیسبال آمریکا است.


## جستارهای وابسته
* ساختمان پایتخت ایالت نیویورک
* نیروگاه هسته‌ای ایندین پوینت

## پیوند به بیرون
* نگارخانه عکس راه‌پیمایی‌های بمناسبت فرارسیدن نوروز در شهر نیویورک
* وبگاه رسمی جشن سالیانه افتخار ایرانیان شهر نیویورک 
* فستیوال هنرهای ایرانی شهر نیویورک
* مؤسسه فرهنگی ایرانیان نیویورک
* مرکز مطالعات ایرانی دانشگاه کلمبیا
* موزه متروپولیتن شهر نیویورک - قسمت ایران باستان

## منابع


رده:ایالت‌های ایالات متحده آمریکا
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۷۸۸ (میلادی) در ایالات متحده آمریکا
رده:شمال شرقی ایالات متحده آمریکا
رده:مستعمره‌های پیشین بریتانیا