ماساژت‌ها

**ماساژت‌ها** یا **تیزخودها** (به یونانی: Μασσαγέται؛ در زبان پارسی باستان:saka tigra-xauda به معنی «سکاهای تیزخود» (سکاهای بر سر کننده کلاه‌خودهای نوک‌تیز) مردمایرانی‌تبار بومی آسیای میانه و یک شاخه سکاها بودند. ماساژت‌‌ها اصولاً از روی کتاب هرودوت به‌عنوان مردمی که در بخش قابل‌توجهی از شرق دریای مازندران می‌زیستند شناخته می‌شوند. این مردمان ایرانیِ شرقی پیرو آیین‌های سکایی بودند و پس از سده سوم پیش از میلاد رو به زوال رفته، با برخی قبایل دیگر درآمیختند و گروه نو از سکاها به‌نام آلان را پدید آوردند؛ گروهی که جزئی از اتحادیه ایرانی سَرم‌ها بود و طی رخدادهای دوران مهاجرت به استپ‌های قفقاز و اروپا مهاجرت کردند.

## عادات ماساژت‌‌ها
بر طبق سخن هرودوت:

## منطقه
هردوت می‌گوید ماساژت‌‌ها در صحرای بزرگی در شرق دریای خزر زندگی می‌کنند. و چند بار اشاره می‌کند که آن‌ها فراتر از رودخانه ارس (Araxes) هستند. پژوهشگران هویت‌های گوناگونی را برای این رودخانه ارائه کرده‌اند. هردوت درک اندکی دربارهٔ جغرافیای آسیا و اروپا داشته‌است و احتمالاً رودخانه متعددی را در اظهارات خود با ارس اشتباه گرفته‌است و منظور او در واقع سیردریا (Jaxartes) رودخانه‌ای در شرق دریای خزر که ماساژت‌‌ها در آن جا حضور داشته‌اند، بوده‌است.

## دوران ماد و هخامنشی
در روزگار مادها، برخی از گروه‌های سکاها به مرزهای ایران می‌تاختند. سکاها گاه با آشور هم پیمان می‌شدند و زمانی زیر فرمان مادها با آشوریان می‌جنگیدند. با آغاز کار هخامنشیان درگیری‌های مرزی با گروه‌هایی از سکاها دنباله داشت. داریوش بزرگ دیگر پادشاه هخامنشی برای تنبیه برخی از آن‌ها تا مرکز اروپا نیز پیشروی کرد. البته دسته‌های بسیاری از آنان نیز به شاهنشاهی هخامنشی پیوستند و به عنوان سرباز، برای شاهنشاهی هخامنشی جنگیدند. از نامدارترین آن‌ها می‌توان از سکاهای تیزخود نام برد. گروهی از سکاها نیز از گذشته در جنوب خاوری ایران ساکن هستند و این سرزمین را به نام خود سکستان (سیستان) خواندند.

### ماساژت‌‌ها در دوران ماد و هخامنشی
ماساژت‌‌ها گروهی خاص از تیره‌های سکایی و آریایی در خاور دریا کاسپین و کنارهٔ رود آراکس (=سیر دریا) بودند و انگاره‌هایی که کوشش می‌کند جایگاه این تیره (و شه‌بانوی آن‌ها یا دربیک‌ها) را به غرب دریای کاسپین بکشاند و آن‌ها را دارای تباری غیر هندواروپایی نشان دهند از دید علمی نادرست است بنابر روایتی در سال ۵۲۹ پیش از میلاد، کوروش به ماساژت‌‌ها در آسیای مرکزی (شمال شرق ایران) حمله کرد و در جنگ با ماساژت‌‌ها بود که کشته شد و گفته شده وی را در پاسارگاد دفن کردند.ده سال بعد داریوش هخامنشی برای سرکوب سکا ها دوباره به سمت ماساژت‌ها لشکر کشید ، وی پس از شکست دادن آنها و دستگیری سکونخا پادشاه سکایی و جانشین تهم‌رییش او را با یک رئیس قبیله سکایی که به دربار هخامنشی ها نزدیک بود جایگزین کرد.

## نام ماساژت‌
دربارهٔ نام ماساژت‌ پژوهشگران تأکید دارند که ماساژت‌ به معنی «بزرگ» گت است. همچنین باور دیگری نیز وجود دارد، که ماساژت‌‌ها گروه خاصی از سکاها بودند که معنی نامشان «نیرومند» گت می‌باشد. مَس در پهلوی به معنی بزرگ است. در اوستا نیز ماسا به معنی بزرگی استفاده شده‌است.

البته رودیگر اشمیت ایران‌شناس، خاطرنشان می‌کند که اگرچه نام اصلی ماساژت‌‌ها گواهی نشده‌است، اما به نظر می‌رسد قابل قبول‌ترین اتیمون ایرانی Masyaka-tā* است. Masyaka-tā* شکل جمع است، دارای پسوند ایرانی شرقی -tā* است که در یونانی -tai منعکس شده‌است. شکل مجزا -Masi̯a-ka* است و از ایرانی باستان -ka-* و -masi̯a* «ماهی» مشتق شده‌است. این نام در لغت به معنای «مربوط به ماهی» یا «ماهیگیر» است.

## پانویس

## منابع
* 
* Cernenko. E. , The scythians 700 - 300 BC, 045 47 86
* تاریخ ماد - دکتر خنجی PDF
* تاریخ ماد. دیاکونوف. ترجمه کریم کشاورز، تهران: نشر امیرکبیر.
* کمرون، جرج. ایران در سپیده دم تاریخ. ترجمه حسن انوشه. تهران، مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۷۹

* Cernenko ,The scythians 700 - 300 BC E.
* Diakonoff, I. M. "Media". In Ilia Gershevitch ed. Cambridge History of Iran, Vol. II. CUP, Cambridge, 1985

رده:اقوام باستانی
رده:سکاها
رده:عشایر اوراسیا
رده:کوچ‌گردهای ایرانی‌تبار
رده:مردمان باستانی ایران