لیختن‌اشتاین

(آلمانی: [ˈlɪçtn̩ʃtaɪn] (شنیدنⓘ))، با نام رسمی **شاهزاده‌نشین لیختن‌اشتاین** (آلمانی: Fürstentum Liechtenstein) یک کشورک کوچک با ۱۶۰ کیلومتر مربع مساحت و ۳۷ هزارنفر جمعیت محصور در خشکی آلمانی‌زبان است که در نزدیکی رشته کوه آلپ، و در میان دو کشور اتریش و سوئیس قرار دارد. لیختن‌اشتاین یک پادشاهی مشروطه است و رئیس کشور شاهزادهٔ لیختن‌اشتاین است. درازای کشور لیختن‌اشتاین بر مبنای داده‌های جغرافیایی در بیشترین حالت ممکن فقط ۲۴ کیلومتر است. لیختن‌اشتاین از غرب و جنوب با سوئیس و از شرق و شمال با اتریش همسایه است. این کشور با مساحتی حدود ۱۶۰ کیلومتر مربع (۶۲ مایل مربع) و جمعیتی ۳۸٬۷۴۹ نفری چهارمین کشور کوچک اروپا محسوب می‌شود. لیختن‌اشتاین به ۱۱ شهرستان تقسیم شده است که بزرگترینِ آن‌ها شان است، و این در حالی است که پایتخت این کشور فادوتس نام دارد. این کشور همچنین کوچک‌ترین کشور جهان است که با دو کشور مرز مشترک دارد.[۱۶]

از نظر اقتصادی، لیختن‌اشتاین یکی از بالاترین سرانه‌های تولید ناخالص داخلی برای هر نفر در جهان را دارد. این کشور دارای یک بخش مالی قوی است که در فادوتس متمرکز است. این کشور زمانی به عنوان گریزگاه مالیاتی میلیاردرها شناخته می‌شد، اما اکنون چنین نیست. به عنوان یک کشور آلپی، لیختن‌اشتاین یکی از مقاصد علاقه‌مندان به ورزش‌های زمستانی است.

لیختن‌اشتاین یکی از اعضای سازمان ملل متحد، انجمن تجارت آزاد اروپا، و شورای اروپا است. اگرچه یکی از اعضای اتحادیه اروپا نیست، اما عضو منطقه شنگن و منطقه اقتصادی اروپا است. این کشور یک اتحادیه گمرکی و وحدت پولی با سوئیس دارد.

## اقتصاد

با وجود منابع طبیعی محدود، لیختن‌اشتاین یکی از معدود کشورهایی در جهان است که تعداد شرکت‌های ثبت‌شده‌اش بیش از شمار شهروندانش است. این کشور اقتصادی شکوفا، بسیار صنعتی و مبتنی بر آزادسازی اقتصادی دارد و بخش خدمات مالی آن نیز پیشرفته است. سطح زندگی مردم لیختن‌اشتاین با مناطق شهری کشورهای اروپایی بزرگ اطرافش قابل مقایسه است.

لیختن‌اشتاین در یک اتحادیه گمرکی با سوئیس شرکت دارد و از فرانک سوئیس به عنوان واحد پول ملی استفاده می‌کند. این کشور حدود ۸۵٪ از انرژی خود را وارد می‌کند. لیختن‌اشتاین از مهٔ ۱۹۹۵ عضو منطقه اقتصادی اروپا است، سازمانی که پلی میان انجمن تجارت آزاد اروپا (EFTA) و اتحادیه اروپا محسوب می‌شود.

دولت در حال هماهنگ‌سازی سیاست‌های اقتصادی خود با اروپا است. در سال ۲۰۰۸ نرخ بیکاری تنها ۱٫۵٪ بود. لیختن‌اشتاین تنها یک بیمارستان دارد: بیمارستان ایالتی لیختن‌اشتاین در فادوتس. بنا بر برآورد کتاب حقایق جهان سازمان سیا، تولید ناخالص داخلی (GDP) بر اساس برابری قدرت خرید در سال ۲۰۱۴ برابر با ۴٫۹۷۸ میلیارد دلار و در سال ۲۰۲۱ درآمد سرانه ۱۸۴٬۰۸۳ دلار بوده است.

صنایع مهم شامل الکترونیک، نساجی، ابزار دقیق، صنایع فلزی، ابزار برقی، پیچ و مهره، ماشین‌حساب، داروسازی و مواد غذایی است. شناخته‌شده‌ترین شرکت بین‌المللی و بزرگ‌ترین کارفرمای کشور هیلتی است که در زمینه سیستم‌های نصب مستقیم و ابزار صنعتی پیشرفته فعالیت دارد. زمین‌های زراعی و مزارع کوچک در مناطق اوبرلند و اونترلند دیده می‌شوند. محصولات اصلی کشور شامل گندم، جو، ذرت، سیب‌زمینی، لبنیات، دام و شراب لیختن‌اشتاین است.

### مالیات

دولت لیختن‌اشتاین از درآمد شخصی، درآمد تجاری و دارایی مالیات می‌گیرد. نرخ پایه مالیات بر درآمد شخصی ۱٫۲٪ است و با احتساب مالیات‌های اضافی شهرداری‌ها، نرخ کلی به ۱۷٫۸۲٪ می‌رسد. مالیات اضافی ۴٫۳٪ نیز برای تأمین بیمه اجتماعی از کارمندان کسر می‌شود؛ برای خوداشتغال‌ها این رقم تا ۱۱٪ افزایش می‌یابد، که نرخ نهایی مالیات بر درآمد را به حدود ۲۹٪ می‌رساند. مالیات سالانه بر دارایی ۰٫۰۶٪ است و نرخ کلی آن به ۰٫۸۹٪ می‌رسد. مالیات بر سود شرکت‌ها ۱۲٫۵٪ است.

مالیات بر هدیه و ارث در لیختن‌اشتاین بسته به نسبت خانوادگی و میزان دارایی متفاوت است. برای همسران و فرزندان بین ۰٫۵ تا ۰٫۷۵٪ و برای افراد غیرخویشاوند بین ۱۸ تا ۲۷٪ متغیر است. مالیات بر ارث به‌صورت تصاعدی اعمال می‌شود.

در گذشته لیختن‌اشتاین درآمد قابل توجهی از «بنیادها» (*Stiftungen*) داشت؛ نهادهایی مالی که مالکیت واقعی دارایی‌های خارجی را پنهان می‌کردند. این قانون‌ها باعث شده بود کشور به عنوان بهشت مالیاتی برای ثروتمندان شناخته شود.

در سال‌های اخیر، لیختن‌اشتاین در برخورد با پول‌شویی بین‌المللی مصمم‌تر شده و تلاش کرده است خود را به عنوان یک مرکز مالی مشروع معرفی کند. در فوریه ۲۰۰۸، بانک LGT کشور درگیر رسوایی مالیاتی آلمان شد که روابط خاندان سلطنتی با دولت آلمان را تیره کرد. ولیعهد آلوئیس، دولت آلمان را به خرید اطلاعات بانکی سرقتی به ارزش ۷٫۳ میلیون دلار متهم کرد.

در مه ۲۰۰۹ OECD لیختن‌اشتاین را از فهرست کشورهای غیردوست مالیاتی حذف کرد.
در اکتبر ۲۰۱۵، اتحادیه اروپا و لیختن‌اشتاین توافقی امضا کردند تا تبادل خودکار اطلاعات مالی را در موارد اختلافات مالیاتی تضمین کنند. جمع‌آوری داده‌ها از سال ۲۰۱۶ آغاز شد تا نظام مالیاتی کشور با استانداردهای اروپا هم‌راستا شود.

## جغرافیا

بندانگشتی|نقشه توپوگرافی لیختن‌اشتاین به زبان آلمانی
[چپ|بندانگشتی|[راین آلبی در مرز میان لیختن‌اشتاین و سوئیس (نمایی به سوی آلپ‌های سوئیس)]]
لیختن‌اشتاین در دره بالایی راین در رشته‌کوه‌های آلپ اروپا واقع شده و از شرق با ایالت اتریشی فورآرلبرگ، از جنوب با کانتون گراوبوندن (سوئیس) و از غرب با کانتون زانکت گالن (سوئیس) هم‌مرز است. رودخانه راین، تمام مرز غربی لیختن‌اشتاین را تشکیل می‌دهد. طول کشور از جنوب تا شمال حدود  است. در سال ۱۹۴۳، یک کانال داخلی در کشور ساخته شد که به رود راین متصل است.

بالاترین نقطه آن، گراوسپیتز، دارای ارتفاعی برابر با  است. با وجود موقعیت آلپی، وزش بادهای جنوبی غالب باعث می‌شود اقلیم کشور نسبتاً معتدل باشد. در زمستان، دامنه‌های کوهستانی برای ورزش‌های زمستانی بسیار مناسب هستند. نقشه‌برداری‌های جدید در سال ۲۰۰۶ با اندازه‌گیری دقیق‌تر مرزهای کشور، مساحت آن را  و طول مرزها را  تعیین کردند. طول مرزهای لیختن‌اشتاین  بیشتر از آنچه پیش‌تر تصور می‌شد، مشخص گردید.

لیختن‌اشتاین یکی از دو کشور دوجانبه محصور در خشکی در جهان است – کشورهایی که کاملاً در میان دیگر کشورهای محصور در خشکی قرار گرفته‌اند (کشور دیگر ازبکستان است). لیختن‌اشتاین از نظر مساحت، ششمین کشور کوچک مستقل جهان است.

شاهزاده‌نشین لیختن‌اشتاین به یازده کمون تقسیم شده که در آلمانی  (مفرد: ) نامیده می‌شوند. بیشتر این کمون‌ها تنها شامل یک شهر یا روستا هستند. پنج تای آن‌ها (اشن، گامپرین، ماورن، روگل و شلنبرگ) در حوزه انتخاباتی *[[اونترلند (حوزه انتخاباتی)|اونترلند]]* (شهرستان پایین) و شش تای دیگر (بالزرز، پلانکن، شاون، تریزن، تریزن‌برگ و فادوتس) در *[[اوبرلند (حوزه انتخاباتی)|اوبرلند]]* (شهرستان بالا) قرار دارند.

بانک جهانی لیختن‌اشتاین را در فهرست ۵۰ «کشور کوچک» خود بر اساس معیارهایش قرار نداده است.

### اقلیم
[بندانگشتی|چشم‌اندازی از [فادوتس، پایتخت لیختن‌اشتاین]]
با وجود موقعیت آلپی، بادهای جنوبی غالب باعث تعدیل آب‌وهوای لیختن‌اشتاین می‌شوند. اقلیم کشور قاره‌ای است، با زمستان‌هایی سرد و ابری و بارندگی و برف فراوان. تابستان‌ها خنک تا کمی گرم، مرطوب و ابری هستند.

آب‌وهوای کشور نسبتاً معتدل است و تحت تأثیر باد فن (باد گرم و خشک پاییزی) قرار دارد که باعث طولانی شدن دوره رشد گیاهان در بهار و پاییز می‌شود. دمای حدود  در زمستان نیز به دلیل وزش فن غیرمعمول نیست. رشته‌کوه‌های سوئیس و فورآرلبرگ، از ورود هوای سرد قطبی و اقیانوسی جلوگیری می‌کنند و لایه محافظ اقلیم آلپی داخلی را پدیدمی‌آورند. شاهزاده‌نشین دارای باغ‌های میوه و چمنزارهای سرسبز است و سنتی دیرینه در شراب‌سازی دارد. مساحت کوچک کشور موجب تفاوت‌های اقلیمی گسترده نمی‌شود، اما اختلاف ارتفاع‌ها نقش مهمی دارند و باعث بروز تفاوت‌های محسوس آب‌وهوایی می‌شوند.

در زمستان دما به ندرت به زیر  می‌رسد، در حالی که در تابستان میانگین دما بین  است. میانگین بارش سالانه حدود  است، اما در مناطق مستقیم آلپی میزان بارش تا  می‌رسد. میانگین ساعات آفتابی سالانه حدود ۱۶۰۰ ساعت است.

### رودها و دریاچه‌ها
رود راین بلندترین و بزرگ‌ترین منبع آبی در لیختن‌اشتاین است. با طولی حدود ، این رود مرز طبیعی کشور با سوئیس را تشکیل می‌دهد و نقش مهمی در تأمین آب کشور دارد. افزون بر این، راین برای مردم منطقه، ناحیه‌ای تفریحی مهم به‌شمار می‌رود.

رود سامینا با طولی حدود  دومین رود بلند در شاهزاده‌نشین است. این رود آب سفید از تریزن‌برگ سرچشمه می‌گیرد و در فیلدکیرش اتریش به رود ایل می‌پیوندد.

تنها دریاچه طبیعی لیختن‌اشتاین گامپرینر زِله است که در سال ۱۹۲۷ بر اثر سیل رود راین و فرسایش شدید زمین پدید آمد. افزون بر آن، دریاچه‌های مصنوعی دیگری نیز در کشور وجود دارند که بیشتر برای تولید برق استفاده می‌شوند. یکی از آن‌ها دریاچه سد اِشتِگ است که بزرگ‌ترین دریاچه لیختن‌اشتاین محسوب می‌شود.

### کوه‌ها
حدود نیمی از قلمرو لیختن‌اشتاین کوهستانی است. لیختن‌اشتاین به‌طور کامل در رهایتیکون قرار دارد و بسته به تقسیم‌بندی رشته‌کوه‌های آلپ، یا جزو آلپ شرقی (در تقسیم‌بندی دوگانه) یا آلپ مرکزی (در تقسیم‌بندی سه‌گانه) محسوب می‌شود.

بالاترین نقطه کشور، قله «فوردره گراوسپیتز» (Vordergrauspitz) با ارتفاع  از سطح دریاست، در حالی که پایین‌ترین نقطه، منطقه روگلر ریت با ارتفاع  از سطح دریا قرار دارد.

در مجموع، ۳۲ کوه در لیختن‌اشتاین وجود دارد که ارتفاع آن‌ها دست‌کم  است. قله فالک‌نیشورن با ارتفاع  از سطح دریا، پنجمین کوه بلند کشور و جنوبی‌ترین نقطه آن است. محل تلاقی مرزهای لیختن‌اشتاین، گراوبوندن و فورآرلبرگ در قله نافکُپف () قرار دارد.

علاوه بر قله‌های زنجیره آلپی، دو کوه منفرد به نام‌های «فلشربرگ» ( بالاتر از سطح دریا) در جنوب و اشنربرگ () در شمال از دره راین سر برآورده‌اند که متعلق به لایه هلووتیکی یا زون فلیش آلپ هستند. اشنربرگ یکی از مناطق مهم مسکونی در ناحیه اونترلند لیختن‌اشتاین است.

## تاریخ

### دوران باستان
بندانگشتی|قلعه گوتنبرگ در بالزرز، لیختن‌اشتاین
[بندانگشتی|قلعه فادوتس، مشرف به پایتخت، اقامتگاه [هانس آدام دوم|هانس آدام دوم، شاهزاده لیختن‌اشتاین است.]]
[بندانگشتی|[یوهان یوزف یکم، شاهزاده لیختن‌اشتاین (۱۸۰۵ تا ۱۸۰۶ و ۱۸۱۴ تا ۱۸۳۶)، اثر یوهان باپتیست فن لامپی پدر. موزه لیختن‌اشتاین، وین]]
قدیمی‌ترین نشانه‌های وجود انسان در منطقه‌ای که امروزه لیختن‌اشتاین قرار دارد، به دوران پارینه‌سنگی میانی بازمی‌گردد. سکونت‌گاه‌های کشاورزی نوسنگی در دره‌ها در حدود ۵۳۰۰ سال پیش از میلاد شکل گرفتند.

در دوران عصر آهن، فرهنگ هالشتات و فرهنگ لاتن شکوفا شدند (حدود ۴۵۰ پیش از میلاد)، احتمالاً تحت تأثیر تمدن‌های یونان باستان و اتروسک‌ها. یکی از قبایل مهم منطقه آلپ، هلوه‌تی‌ها بودند. در سال ۵۸ پیش از میلاد، یولیوس سزار در نبرد بیبراکته قبایل آلپ را شکست داد و منطقه را زیر سلطه امپراتوری روم آورد. در سال ۱۵ پیش از میلاد، تیبریوس (که بعدها دومین امپراتور روم شد) همراه با برادرش دروسوس کل ناحیه آلپ را فتح کردند.

لیختن‌اشتاین سپس به استان رائتیا در امپراتوری روم پیوست. منطقه توسط ارتش روم محافظت می‌شد و اردوگاه‌های نظامی بزرگی در برگنتس (اتریش کنونی) و ماینفِلد (سوئیس کنونی) ساخته شد. رومی‌ها جاده‌ای نیز از میان این ناحیه احداث کردند. در حدود سال ۲۶۰ میلادی، آلمان‌ها (یک قوم ژرمنی) برگنتیوم را ویران کردند و بعداً حدود سال ۴۵۰ در این منطقه ساکن شدند.

در اوایل قرون وسطی، آلمان‌ها تا قرن پنجم در دشت‌های شرقی سوئیس و تا پایان قرن هشتم در دره‌های آلپ مستقر شدند، و لیختن‌اشتاین در مرز شرقی آلامانیا قرار گرفت. در قرن ششم، کل منطقه پس از پیروزی کلوویس یکم بر آلمان‌ها در نبرد تولبیاک (سال ۵۰۴) بخشی از امپراتوری فرانک‌ها شد.

منطقه‌ای که بعدها لیختن‌اشتاین شد، تا زمان پیمان وردن (۸۴۳ میلادی) تحت سلطه فرانک‌ها (مرووینگ‌ها و سپس کارولنژی‌ها) باقی ماند. این سرزمین بخشی از فرانکیای شرقی بود و بعدها با فرانکیای میانه تحت امپراتوری مقدس روم دوباره متحد شد. تا حدود سال ۱۱۰۰ زبان غالب در منطقه رومانش بود، اما از آن پس زبان آلمانی جایگزین آن شد. در سال ۱۳۰۰، جمعیتی جدید از آلمانیک‌ها به نام والزرها از دره والیس به منطقه مهاجرت کردند و در روستاهای کوهستانی ساکن شدند؛ امروزه روستای تریزن‌برگ هنوز گویش آلمانی والزر را حفظ کرده است.

## سیاست

لیختن‌اشتاین یک کشور پادشاهی است با پارلمان ۲۵ نفره و دولتی ۵ نفره. از سال ۱۹۸۴ در این کشور زنان نیز حق رأی دارند.

حکومت این کشور پادشاهی مشروطه و حاکم آن یک شاهزاده است. ۲۵ عضو لندستگ (پارلمان) تحت نظام تعیین تعداد نمایندگان به نسبت جمعیت هر منطقه با رأی تمامی افراد بالغ برای مدت چهار سال انتخاب می‌شوند. لندستگ ۵ نفر از جمله نخست‌وزیر را به عنوان کمیتهٔ ملی (کابینه) انتخاب می‌کند. نخست‌وزیر رسماً از سوی شاهزاده گمارده می‌شود. احزاب مهم سیاسی لیختن‌اشتاین عبارتند از اتحاد میهنی، حزب شهروند مترقی و حزب لیست آزاد (سبز).
[thumb|left|300px|'''قلعه وادوز''' [کاخ و اقامتگاه رسمی شاهزاده لیختن اشتاین است. این قلعه نام خود را از شهر وادوز، پایتخت لیختن‌اشتاین گرفته است که از بالای تپه مجاور آن مشرف است.]]

## مردم
آلمانی زبان رسمی لیختن‌اشتاین می‌باشد. دو سوم مردم این کشور لیختن‌اشتاینی‌اند.
دیگران مهاجرانی‌اند که بیشترشان از سوئیس، اتریش و آلمان آمده‌اند.

۶۵ ٪ از مردم این کشور را لیختن‌اشتاینی، ۱۰ ٪ را سوئیسی، ۵ ٪ را اتریشی و ۳ ٪ را آلمانی تشکیل می‌دهد، همچنین دین ۷۸ ٪ از لیختن‌اشتاینی‌ها، کاتولیک و ۸ ٪ پروتستان می‌باشد.

## تقسیمات کشوری
بندانگشتی|220px|راست|تقسیمات کشوری لیختن‌اشتاین
کشور لیختن‌اشتاین به ۱۱ شهرستان تقسیم شده است که بیشتر آن‌ها تنها از یک شهر تشکیل شده‌اند. ۵ شهرستان لیختن‌اشتاین که در شمال کشور قرار گرفته‌اند، بخش انتخاباتی اونترلاند را تشکیل می‌دهند و ۶ شهرستان باقی‌مانده بخش انتخاباتی اوبرلاند را.

بخش انتخاباتی اونترلاند:
* روگل
* شلنبرگ
* گامپرین
* اشن
* ماورن

بخش انتخاباتی اوبرلاند:
* شان
* پلانکن
* فادوتس
* تریزنبرگ
* تریزن
* بالزرس

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:اجتناب از مالیات
رده:ایالات کنفدراسیون آلمان
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۸۶۶ (میلادی)
رده:ایالت‌های امپراتوری مقدس روم
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۷۱۹ (میلادی) در امپراتوری مقدس روم
رده:پادشاهی مشروطه
رده:ترابری در لیختن‌اشتاین
رده:دومین سطح کد جغرافیایی اتحادیه اروپا
رده:شاهزاده‌نشین‌ها
رده:کشورها و سرزمین‌های آلمانی‌زبان
رده:کشورهای عضو سازمان ملل متحد
رده:کشورهای عضو شورای اروپا
رده:لیبرال دموکراسی
لیختن‌اشتاین
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۷۱۹ (میلادی)