open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بیمارستان وزیری

**بیمارستان وزیری (نجم آبادی)**

بیمارستان وزیری (نجم آبادی) توسط شیخ هادی نجم آبادی برحسب وصیت میرزا عیسی وزیر احداث شده است و هم اكنون با بیش از یك قرن قدمت به عنوان یكی از عمارت های تاریخی شهر تهران محسوب می شود.در كتیبه كاشی بالای سر در این بنا چنین نوشته شده است: «مریض خانه ملتی كه حسب الوصیه مرحوم میرزا عیسی وزیر … آقای شیخ هادی مجتهد نجم آبادی از ثلث آن مرحوم بنا فرموده اند و ابتدا باز شدن از غره(اول) شهر رمضان ۱۳۱۸ ه.ق» بیمارستان وزیری كه در سال ۱۲۷۷ به وصیت «میرزاعیسی وزیری» و با همت «آقاشیخ‌هادی نجم‌آبادی» در مساحتی به وسعت ۴۰۰۰ متر احداث شد، مدت‌ها به عنوان مدرسه طب مورد استفاده قرار می گرفت و سپس با تاسیس دانشگاه تهران در اختیاردانشكده پزشكی درآمد.

آن چه از این یادگار مهدپزشكی ایران به جا مانده تنها بنایی در بخش جنوبی بیمارستان است كه به عنوان یكی از باارزش‌ترین بناهای تاریخی منطقه شمالی سنگلج در سال ۱۳۷۸ به شماره ثبتی ۲۳۸۳ به ثبت سازمان میراث فرهنگی رسیده است.این بنای قدیمی‌با معماری دوره قاجار ، پس از مرمت و سامان‌دهی جهت حفظ ارزش‌های تاریخی آن به عنوان موزه تاریخ پزشكی مورد استفاده قرار می‌گیرد.بخش شمالی بیمارستان كه به شكل u بوده بعد از سال ۱۳۵۰ به دلیل نبود امكانات مالی و عدم توجه مسئولان بهداری وقت، بدون كاربری رها شده و بدین ترتیب دومین بیمارستان تخصصی بزرگ دهه‌های نخستین ۱۳۵۰ به مخروبه‌ای فراموش شده تبدیل می‌شود.

بخش جنوبی بنا شامل در ورودی بیمارستان و یك حمام است كه با داشتن دیوارهای باربر با ضخامت ۱ متر و طاق‌های آهنگ روی این دیوارها، بنایی به جا مانده از دوره قاجاری محسوب می‌شود.در طرف شرقی در ورودی، حمامی‌قرار گرفته كه در حال حاضر به صورت یك اتاق درآمده است.
در طرفین در ورودی بنا نقشه‌هایی با آجر ختایی ایجاد شده كه زیبایی خاصی را به آن بخشیده و كتیبه كاشی كاری شده سردر جنوبی كه معرف بانیان بیمارستان است که با قدمتی تاریخی جلوه ویژه‌ای را به بنا بخشیده است.

بیمارستان وزیری (نجم آبادی) كه ۱۰۷ سال پیش، از ثلث مال مرحوم «میرزاعیسی وزیری» و مریدان «شیخ‌هادی نجم‌آبادی»، با گنجایش ۱۰ تخت خواب به صورت خیریه احداث شد، هم اكنون تحت نظارت اوقاف و با تولیت اخلاف شیخ‌هادی نجم‌آبادی است. این بیمارستان از سال ۱۲۷۷ تا ۱۳۵۰ با دو بخش تخصصی جراحی و طب فعالیت داشته كه بخش جراحی آن زیر نظر دكتر ولس آلمانی ، و بخش طب آن زیر نظر دكتر «سعید ابوتراب»، اداره می‌شده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان تهران
رده:بیمارستان‌های تاریخی شهرستان تهران
رده:بیمارستان‌ها در ایران
مسجد داش آغلیان

**مسجد داش آغلیان** مربوط به اواخر دوره قاجار است و در خوی، خیابان شهید صمدزاده واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ساختمان مسجد در حدود چهار صد متر مربع است که سقف آن چوب پوش بوده و ستونی در این مسجد به کار نرفته و بدون ستون بودن سقف به این مساحت وسیع آن را منحصر به فرد نموده است، بامی شیروانی، سقف آن را می پوشاند، در شمال مسجد، به سوی حیاط، ایوانی با چهار ستون چوبی قرار دارد، که سر ستون ها کنده کاری شده است. 

مسجد «داش آغلیان» در کوچه امیر دیوان شهرستان خوی قرار دارد و از مساجد آباد و دایر این شهر به شمار می رود. 

تاریخ دقیق ساخت بنا مشخص نبوده و به نقل قول اکثریت سال ساخت به سالهای میانی سده 13 هجری قمری می رسد. 

## نام شناسی
نام "داش آغلیان" به معنی "سنگ گریان" در ترکی است. بر اساس روایت‌های محلی و قدیمان شهر، در شب عاشورا، فردی در خواب می‌بیند که چند زن سیاه پوش در حیاط خانه‌اش در حال عزاداری هستند. وقتی از خواب بیدار میشود، به حیاط خانه خود می‌رود و مشاهده می‌کند که قطرات اشک روی سنگی در حیاط خان‌اش ظاهر شده است. این رویا باعث می‌شود که خانه‌اش را مسجد تبدیل کند . این سنگ امروزه در مسجد نگهداری میگردد. این سنگ همچنان در روز های تاسوعا و عاشورا نمناک میشود.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان خوی
رده:آثار ملی ایران
رده:ساختمان‌های مذهبی دارای گنبد
رده:ساختمان‌های مسجد دارای گنبد
رده:مسجدهای ایران
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان خوی
رده:مسجدهای تشیع در ایران
مدرسه علمیه هیدج

**مدرسه علمیه هیدج** یک بنای تاریخی متعلق به اواسط دوره قاجار است و در مرکز شهر هیدج قرار دارد. این مدرسه بوسیله آخوند ملا علی هیدجی بنا شده است. ساخت این بنا حدود چهار سال طول کشیده و در سال ۱۲۷۵ قمری به اتمام رسیده است.
این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این مکان تاریخی در جریان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ در ۱۸ دی توسط معترضان به آتش کشیده شد و بخش‌های زیادی از ساختمان، از جمله دروازه‌ قدیمی چوبی مدرسه و کتابخانه آن در آتش سوخت.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان ابهر
رده:مدرسه‌های تاریخی شهرستان ابهر
خانه آخوند ابو

**منزل آخوند ابو** مربوط به اواسط دوره قاجار و متعلق به قاضی محل میرزا محسن قاضی بوده است. این اثر تاریخی در خرم‌آباد، در ضلع غربی قلعه فلک افلاک، خیابان دوازده برجی واقع شده و در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این بنا دارای دو بخش شمالی و جنوبی است. بخش شمالی در دو طبقه احداث شده و دارای دو ورودی به مهمانخانه‌ها و سالن‌های بزرگ است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان خرم‌آباد
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان خرم‌آباد
مجموعه سلطان شیخداد

{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          54.360157955761686,
          31.90615955108382
        ]
      }
    }
  ]
}
**مجموعه سلطان شیخداد** مربوط به سدهٔ ۱۰ و۷ و ۸ ه‍.ق است و در یزد، محله شیخداد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

این بقعه متعلّق به «دادا محمّد» مشهور به «سلطان شیخداد» است. او هم‌زمان با حکومت آل مظفّر در شهر یزد زندگی می‌کرد. بقعه سلطان شیخداد شامل مقبره‌ای با پوشش گنبدی و ایوانی در جلو است. در ضلع شرقی و جلوی ایوان، یک حیاط با غرفه‌های دوطبقه‌ای در طرفین دیده می‌شود که صحن حیاط را به حسینیه شبیه کرده‌است. بقایای یک حسینیه در قسمت ورودی بنا دیده می‌شود و در مدخل آن نیز سردر بلندی با کاربندیِ گچی در وسطِ دو گوشواره دیده می‌شود. مصالح اصلی ساختمان، خشت و گل و قسمت داخلی بقعه سفیدکاری شده‌است. این بقعه در سال ۷۲۶ هـ. ق شکل گرفت.

## جستارهای وابسته
* جایگزین=تصویر در ورودی بقعه|بندانگشتی|تصویر در ورودی بقعه سلطان شیخدادفهرست آثار ملی ایران
* فهرست آثار ملی استان یزد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:مجموعه‌های تاریخی شهرستان یزد
کتابخانه ملی کرمان

**کتابخانه ملی کرمان (کارخانه ریسندگی خورشید)** مربوط به دوره پهلوی اول است و در کرمان، خیابان شهیدرجائی، خورشید واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بنای کنونی کتابخانه مرکزی کرمان نزدیک به ۹۰ سال پیش، توسط عده ای از تجار کرمانی و یزدی، با عنوان کارخانه پشم ریسی و پنبه پاک کنی ساخته شد این بنا توسط علیمحمد راوری معمار معروف کرمانی ساخته و به پایان رسید و تا ۴۰ سال قبل این فعالیت ادامه داشت و پس از آن تا سال ۱۳۶۸ کارخانه تعطیل و به یک ساختمان خالی تبدیل شد. در سال ۱۳۶۸ این ساختمان از وجود دستگاه‌ها خالی و بازسازی شد و مدتی با نام مرکز کرمان‌شناسی شروع به فعالیت کرد. این بنا در سال ۱۳۷۰، همزمان با کنگره جهانی خواجوی کرمانی، با همکاری سازمان میراث فرهنگی به کتابخانه ملی تبدیل شد. تعداد کتابهای موجود در کتابخانه ۱۲۱ هزار جلد می‌باشد و بیش از ۳۰ نفر کتابدار در این کتابخانه فعالیت می‌کنند. این بنا مربوط به دوره پهلوی اول است و در کرمان، خیابان شهیدرجائی، (خورشید سابق) واقع شده و در تاریخ ۳۰ شهریور ۱۳۷۸ با شماره ثبت ۲۴۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. در مهرماه سال ۱۳۷۱، این ساختمان، با اضافه کردن مخازن کتاب به کتابخانه مرکزی (ملی) تبدیل شد. کتابخانه مرکزی کرمان در حال حاضر، با دارا بودن بخش‌های گوناگونی مانند پذیرش، خدمات فنی، امانت، مرجع، نسخه‌های خطی و چاپ سنگی، منابع دیداری- شنیداری، کرمان‌شناسی، نمایشگاه تازه‌های کتاب، کتابخانه نابینایان، کتابخانه کودک، کتابخانه تخصصی دفاع مقدس، بخش جستجوی کتاب و سالن‌های مطالعه، در خدمت مراجعان محترم است.[بندانگشتی|چپ|250px| عکس: [علی اکبر عبدالرشیدی]]
## نگارخانه

پرونده:سردر کتابخانه ملی کرمان1.jpg|سردر کتابخانه
پرونده:محوطه کتابخانه ملی کرمان3.jpg|محوطه بیرون کتابخانه
پرونده:سردر کتابخانه ملی کرمان2.jpg|سردر کتابخانه
پرونده:محوطه کتابخانه ملی کرمان1.jpg|محوطه بیرون کتابخانه
پرونده:کتابخانه ملی کرمان.jpg
پرونده:کتابخانه ملی کرمان....jpg
پرونده:کتابخانه ملی کرمان 7.jpg
پرونده:کتابخانه ملی کرمان 9.jpg
پرونده:کتابخانه ملی کرمان 3.jpg
پرونده:کتابخانه ملی کرمان ........ .jpj.jpg
پرونده:کتابخانه ملی کرمان 1.jpg
پرونده:کتابخانه ملی کرمان 8.jpg
پرونده:کتابخانه ملی کرمان 4.jpg
پرونده:کتابخانه ملی کرمان 6.jpg
پرونده:کتابخانه ملی کرمان 5.jpg
پرونده:سردر کتابخانه ملی کرمان.jpg|سردر کتابخانه
پرونده:داخل کتابخانه ملی کرمان.jpg|داخل کتابخانه
پرونده:محوطه کتابخانه ملی کرمان.jpg|محوطه بیرون کتابخانه
پرونده:2محوطه کتابخانه ملی کرمان.jpg|محوطه بیرون کتابخانه
پرونده:محوطه کتابخانه ملی کرمان4.jpg|محوطه بیرون کتابخانه


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار تاریخی کرمان
رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان کرمان
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان کرمان
رده:کتابخانه‌های شهرستان کرمان
رده:کتابخانه‌های کرمان
خانه استپانیان

**خانه استپانیان** بازمانده از دوره صفوی است و در اصفهان، محله جلفا، خیابان دقیقی، کوچه متین واقع شده‌است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

هم‌اکنون این خانه تاریخی، به عنوان یکی از ساختمان‌های دانشکده پژوهش‌های عالی هنر و کارآفرینی دانشگاه هنر اصفهان مورد استفاده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان اصفهان
رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان اصفهان

## نگارخانه
thumb|خانه تاریخی استپانیان 1|وسط‌چین|500px|بندانگشتی|خانه تاریخی استپانیان

thumb|خانه تاریخی استپانیان 2|وسط‌چین|500px|بندانگشتی|خانه تاریخی استپانیان، یکی از ساختمان‌های دانشکده پژوهش‌های عالی هنر و کارآفرینی
امامزاده اشرف (سمنان)

**امامزاده اشرف ** مربوط به دوره صفوی است و در سمنان، محلات ثلاث، انتهای محله زاوقان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## زندگی‌نامه
امامزاده علی اشرف فرزند عمر اشرف بن سجاد، مادر وی ام سلمه دختر حسن پسر علی است. او از علماء علم حدیث بوده است و نوادگان دختری وی سید مرتضی و سید رضی گردآورنده نهج البلاغه است.

## ویژگی بنا
بنای بقعه شامل حرم، رواق، ایوان و صحن و گنبد است. حرم به صورت محوطه مربعی است به ضلع ۴٫۵ متر که در سال ۶۴ پس از ساخت و نصب ضریح فلزی مشبک، ضمن ساخت درب چوبی بزرگ و بازسازی قبر با سنگ مرمر در قسمت جلوی درب ورودی به داخل حرم توسعه می‌یابد.

در طرفین حرم دو رواق وجود دارد که رواق سمت چپ حرم را اتاقی به طول ۷ متر و عرض ۴ متر و رواق سمت راست مستطیل شکل که درب جدیدی نیز در ضلع شمالی آن نصب و آن را به گورستان جدید ارتباط داده است دارای طول ۶ متر و عرض ۳٫۵ متر است. این رواق‌ها به دو گوشواره طرفین ایوان باز می‌شود.

در چهار گوشهٔ حرم چهار تربنه و در چهار ضلع حرم چهار طاق نما دیده می‌شود که گنبد بر روی آن ساخته شده و بر وسط طاق نماهای بالای حرم پنجره‌هایی برای نورگیری تعبیه شده است.

گنبد دارای گریو کوتاه و استوانه‌ای شکل است که گنبد مخروطی کوتاهی بر روی آن استوار است. نمای خارجی گنبد را کاشی‌های فیروزه‌ای زیبایی می‌پوشاند.

صحن امامزاده مستطیل شکل و محل دفن اموات و شهدای محلات و زاوقان سمنان است.

عباس دانشگر، از شهدای سرشناس سمنان در جنگ سوریه نیز در این امامزاده دفن شده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان سمنان
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان سمنان
رده:امامزاده‌ها در استان سمنان
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
کاروانسرای ساغند

**کاروانسرای ساغند** مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در شهرستان اردکان، روستای ساغند واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان اردکان
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان اردکان
رده:سرای‌های تاریخی شهرستان اردکان
رده:کاروان‌سراهای تاریخی شهرستان اردکان
شهر زوزن

زوزن از توابع بخش جلگه زوزن در شهرستان خواف استان خراسان رضوی ایران قرار دارد. 

آثار بدست آمده در شهر ویران شده زوزن مربوط به سدهٔ ۴ تا ۷ ه‍.ق است. 

این شهر در  با شمارهٔ ثبت ۲۴۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

این شهر در سال ۲۰۰۷ درخواست ثبت در میراث جهانی یونسکو را به ثبت رسانده است ولی هنوز این درخواست مورد موافقت قرار نگرفته‌است.

## پیشینه
[بندانگشتی|چپ|[ولایت زوزن در میان ولایت‌های ربع نیشابور در صفحه‌ای از نسخه خطی ترجمه کتاب تاریخ نیشابور الحاکم.]]

[بندانگشتی|چپ|200px| نام زوزن بر روی نقشه [ابن حوقل در كتاب صورة الارض در قرن چهارم هجری]]
[بندانگشتی|چپ|200px| نام زوزن بر روی نقشه ایران در دوره صفویه ترسیم شده توسط [کاتب چلبی]]
[بندانگشتی|چپ|200px| نام زوزن بر روی نقشه ایران در اواخر دوره صفویه و اوایل دوره پادشاهی [افشاریه ترسیم شده توسط ابراهیم عن متفرقکان]]
**زوزن**، شهری در چهل فرسنگی نیشابور خراسان که مرکز ولایت زوزن بوده‌است. در نزدیکی این شهر، آتشکده‌ای وجود داشته‌است که بعضی علت نام‌گذاری شهر را به آن آتشکده مرتبط می‌دانند.

## آثار تاریخی
*مسجد ملک زوزن 
## مشاهیر
* ضیاءالملک زوزنی
* به‌آفرید (بنیانگذار جنبش به‌آفریدان)
* بوسهل زوزنی 
* خواجه ابونصر مشکان زوزنی 
* حمزه پسر علی  (بنیانگذار آیین دروزی)
* ملک عماد زوزنی 
* اسماعیل زوزنی متوفی به سال ۱۵۸ ه‍.ق و از شاگردان جعفر صادق

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان خواف
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:شهرستان خواف
رده:شهرهای ربع نیشابور
امامزاده محمد دیباج (دامغان)

**امامزاده محمد دیباج ** مربوط به سدهٔ ۸ ه.ق است و در شهرستان دامغان، روستای چهارده به دیباج واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مقابر دیگری در گرگان، بسطام، دامغان، کاخک، آستانه اشرفیه، قزوین، ورامین و درگز به او منسوب است.

## زندگی

او در سال ۱۳۴ هجری قمری در مدینه زاده شد. او فرزند جعفر صادق و حمیده بود. او همسری به نام خدیجه داشت و ۷ پسر و ۹ دختر فرزندان او بودند. او در سال ۲۰۳ هجری قمری در طی قیامی علیه مأمون درگذشت.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان دامغان
آب‌انبار قندهاری

**آب‌انبار قندهاری** مربوط به دوره پهلوی است و در یزد، ضلع شمالی خیابان انقلاب، کوی کسنویه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
*فهرست آثار ملی استان یزد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آب‌انبارهای تاریخی شهرستان یزد
رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان یزد
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
سد سردار

**سد سردار** یا **سد گل سردار** مربوط به دوره قاجار بوده و در جاده بوکان به میاندوآب، روستای اوچ‌تپه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

سد سردار در ۴ کیلومتری روستای اوچ‌تپه بوکان قرار دارد و حدوداً از روستای کل‌تپه قورمیش ۱۵۰ متر فاصله دارد. اهالی بوکان، این بنا را از آثار عزیزخان مکری سردار کل در بوکان می‌دانند.

سد گل سردار در روستای قرمیش شهرستان بوکان و منتهی‌الیه جلگهٔ وسیعی قرار دارد که کوهستان عظیم قراول در حد شرقی آن واقع شده‌است.

بنای این سد به دوره ساسانی برمیگردد، سدگل سردار بوکان در معبری به پهنای ۱۸۰ تا ۲۰۰ متر در پایین و ۳۰۰ متر در بالا زده شده و دیوارهٔ آن توسط ۶ پایهٔ مدور بزرگ که به فاصله ۳۰ متری یکدیگر قرار دارد پشتیبانی می‌شود.

ارتفاع این سد در قسمت شمال غربی و بین ۱۰ تا ۱۵ متر است و دهانه و آبریز سد نیز در قسمت غربی همین بخش قرار دارد که بر روی لایه سنگی کوه واقع است.

دریاچه پشت سد به وسعت ۵ کیلومتر در جبههٔ شمالی و بین ۱۰ تا ۱۵ کیلومتر در جبههٔ شرقی-غربی بوده‌است. آب این به مصرف آبیاری و زراعت زمین‌های حاشیهٔ شمالی و شرقی جاده بوکان-میاندوآب زراعت استفاده می‌کنند.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## پانویس

## منابع
* صدرایی علی، دائرةالمعارف بناهای تاریخی ایران در دوره اسلامی، بناهای عام المنقعه، حوزهٔ هنری سازمان تبلیغات اسلامی، تهران ۱۳۷۹

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان بوکان
رده:سدهای تاریخی شهرستان بوکان
کلیسای آنجلی

***کلیسای آنجلی*** مربوط به دوره قاجار است و در همدان، خیابان طالقانی، داخل محوطه بیمارستان اکباتان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## تاریخچه بنا
قبرستان ارامنه همدان در این منطقه از شهر بوده‌است. بیمارستان اکباتان در نزدیکی این کلیسا ساخته شد. بنیان‌گذار کلیسای آنجلی رابی اسحاق اورشان است. او پس از مرگ در حیاط کلیسا دفن شد.

## مشخصات سازه
کلیسای آنجلی از یک سالن تمام سنگی ساخته‌شده و دارای یک سقف شیروانی می‌باشد. کف کلیسا سنگ‌فرش و در آن چوبی است. پنجره‌ها چوبی مشبک هستند و در گذشته شیشه‌های آن‌ها رنگی بوده‌است.

## بهره‌برداری
این کلیسا در حال حاضر سالن اجتماعات پرسنل بیمارستان اکباتان است و به عنوان موزه یا نمایشگاه از آن استفاده نمی‌شود.

## نگارخانه

پرونده:Tombstone inside Ekbatan hospital in Hamadan, Iran-2014.JPG|نمای روبروی سنگ قبر بنیان‌گذار کلیسا (عکس او تخریب شده‌است.)
پرونده:Tombstone inside Ekbatan hospital in Hamadan, Iran in 2014.JPG|نمای پشت سنگ قبر بنیان‌گذار کلیسا


## جستارهای وابسته
* ایرانیان مسیحی
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* کلیسای حضرت مریم (همدان)
* کلیسای گریگوری استفان

## منابع

* 

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان همدان
رده:کلیساهای تاریخی شهر همدان
رده:کلیساهای تاریخی ایران بر پایه شهرستان
کاروانسرای سنگی انجیره

**کاروانسرای سنگی انجیره** مربوط به دوره ایلخانی - دوره ایلخانی است و در در بیابان انجیره در شهرستان اردکان استان یزد، مجاور راه قدیمی یزد، ساغند و طبس و به فاصله تقریبی ۵۰۰ متر از کاروانسرای آجری انجیره قرار گرفته‌است. این اثر، قدیمی‌ترین کاروانسرای ثبتی استان یزد است که قدمت آن مربوط به دوره ایلخانی است. کاروانسرای سنگی انجیره در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## ویژگی‌ها
کاروانسرای سنگی انجیره که در ساخت آن از سنگ و در بعضی قسمت‌های آن ازجمله پوشش هشتی ورودی از آجر استفاده شده، دارای پلان هشت‌ضلعی نامنظم است.
مصالح به کار رفته در بنا اکثراً سنگ و در بعضی قسمت‌ها از جمله پوشش هشتی ورودی از آجر است. طراحی کاروانسرا در مقیاس با کاروانسراهای دیگر متفاوت و فضای داخلی به گونه‌ای دیگر مورد استفاده بوده‌است.
اصطبل‌های کاروانسرا که در دو طرف آن قرارگرفته است هر کدام دارای دو ورودی است، یکی از ورودی‌ها به حیاط کاروانسرا و دیگری به هشتی ورودی راه دارد. در تمام اتاق‌ها فرورفتگی دو لابی شکل تاقچه و شومینه‌های قدیمی ایجاد شده‌است.

کاروانسرای سنگی انجیره به شدت آسیب دیده‌است و با توجه به دور افتادن از مسیر جاده اصلی شدیداً در شرف انهدام است. به‌گونه‌ای که درصد کمی از سقف‌ها در قسمت ورودی برجا مانده‌است.

## ثبت در فهرست میراث جهانی
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای سنگی انجیره به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.

## جستارهای وابسته

* فهرست کاروانسراهای ایران
* فهرست آثار ملی ایران
* وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* کاروانسرا
* معماری ایرانی

## منابع

رده:آثار دوره ایلخانیان در شهرستان اردکان
رده:سرای‌های تاریخی شهرستان اردکان
رده:کاروانسراهای ایرانی ثبت‌شده در میراث جهانی
رده:کاروان‌سراهای تاریخی شهرستان اردکان
آرامگاه شاه قلندر

**بقعه شاه قلندر** مربوط به اواخر سدهٔ 8 ه‍.ق - دوره ایلخانی است منتسب به شاه مستنصربالله ثانی امام سی و دوم فرقه قاسم شاهیان اسماعیلیه میباشد که توسط فرزندش شاه عبدالسلام بنا گردیده . در دیواره های داخلی بنا خطوط خوجکی از زائران هندی و پاکستانی و تاجیکستانی در سده های مختلف به جا مانده بود که متاسفانه در حال حاضر از بین رفته اند  و در شهرستان اراک، روستای انجدان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان اراک
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان اراک
آرامگاه سیدون علی نقیا

**بقعه سیدون علی نقیا** مربوط به سدهٔ ۶ تا ۸ ه.ق است و در ابرکوه، شمالشرق شهرمحله نوادان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان ابرکوه
سد سلامه

**سد سلامه** مربوط به سدهٔ ۹ ه‍.ق است و در ۶ کیلومتری شمالغرب خواف واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان خواف
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی خواف
رده:سدهای تاریخی شهرستان خواف
رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان خواف
کاروانسرای میر پنج

**کاروانسرای میر پنج** مربوط به دوره صفوی است و در کاشان، بازاربزرگ، بازارمسگرها واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان کاشان
رده:سرای‌های تاریخی شهرستان کاشان
رده:کاروان‌سراهای تاریخی شهرستان
رده:کاروانسراها در ایران
رده:کاروانسراهای استان اصفهان
یخدان مؤیدی

**یخدان مؤیدی** بزرگترین یخچال خشتی ایران و جهان است. این بنا در اواخر دوره صفویه بنا شده و نام «مؤیدی» از آن نظر است که قنات مشهور به قنات مؤیدی آب آن را تأمین می‌نموده‌است. این یخدان در خیابان ابوحامد واقع شده و در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

کاربری یخدان در گذشته نگهداری یخ و برخی از مواد غذایی برای ایام تابستان مردم شهر بوده‌است.

## معماری
نوک این بنا مخروطی شکل به گونه‌ای ساخته شده‌است که حداقل میزان تابش آفتاب را جذب کند و در اطراف این مخروط دیوارهای بلندی احداث شده‌است که با وزش باد و استفاده از سایه ایجادشده، دمای هوا را به صورت محسوس کاهش می‌داد.

عناصر تشکیل‌دهنده یخدان عبارتند از مخزن، حصار، استخر و چاله یخ. پلان مخزن دایره‌شکل است که گنبدی روی آن احداث کرده‌اند. حصار آن نسبتاً بلند و ۲۰ متر ارتفاع دارد. مصالح بنا خشت خام و ملات گل است.

پله‌های یخدان نیز برای دسترسی و نگهداری مطلوب و تعمیر خشت‌ها بنا نهاده شده بود و در حقیقت هر سال یک لایه جدید خشت و گل روی گنبد می‌کشیدند. اتاقک‌های اطراف این بنا به گونه احداث شده‌است که در تابستان خنک و در زمستان گرم هستند.

## نحوه ساخت یخ
در پشت دیوارهای بلند و قطور آن سطوحی صاف تعبیه می‌کردند که در شب‌های زمستان به‌طور یکنواخت روی آن آب قرار می‌گرفت و در سرمای شدید زمستان یخ می‌بست وظیفه دیوار بلند این بود که در طول روز از تابش آفتاب بر روی آب‌های منجمد شده قبلی جلوگیری کند در صورتی که در شرق و غرب کمی آفتاب بر روی سطوح یخ‌گیری می‌تابید آن وقت در این نقاط هم دیوارهای جانبی بنا می‌کردند.

مقدار آبی که هر شب روی توده‌های منجمد از یخ‌های قبلی هدایت می‌شد تا حدودی بود که سرمای یک شب بتواند آن را منجمد سازد یا به عبارت دیگر ارتفاع آب روی سطوح یخ گیر از چند سانتی‌متر تجاوز نمی‌کرد این شرط فنی به خوبی می‌رساند که یخچال سازان مجبور بودند با کمال دقت سطوح یخ‌گیری را طراز کنند.

پس از آن تقریباً قطر یخ به ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر می‌رسید، یخ‌ها را قطعه قطعه کرده و به داخل یخدان که در مجاورت سطوح یخ‌گیری قرار داشت می‌بردند و انبار می‌کردند. در کف یخدان، یک یا چند چاه پیش‌بینی شده بود تا آب هائی که احتمالاً در فصل گرما از آب شدن یخ‌ها به وجود می‌آمد از کف یخدان دور گردد و روی هر طبقه از یخ‌ها مقداری کاه می‌ریختند تا از چسبیده شدن آن‌ها به یکدیگر جلوگیری شود.

## نگارخانه

پرونده:یخدان مویدی در کرمان.jpg
پرونده:Yakhdan Moaiedi.jpg
پرونده:یخ سازی.jpg|در حال درست کردن یخ
پرونده:یخدان مویدی.jpg
پرونده:یخدان مؤیدی 3.jpg
پرونده:یخدان مؤیدی 4.jpg
پرونده:یخدان مویدی کرمان.jpg
پرونده:یخدان مؤیدی 2.jpg
پرونده:یخدان مؤیدی 1.jpg
پرونده:Yakhdan Moaiedi.jpg


## جستارهای وابسته
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* یخدان جو مویدی
* یخدان زریسف
* یخدان لنگر

## منابع

رده:آثار تاریخی کرمان
رده:آثار دوره صفویان شهرستان کرمان
رده:یخدان‌های شهرستان کرمان
رده:یخدان‌های تاریخی کرمان
پل قلعه حاتم

**پل قلعه حاتم** یکی از آثار تاریخی شهرستان بروجرد است. این اثر در تاریخ ۲ آبان ۱۳۷۸ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۸ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این پل در شمال غربی شهر بروجرد نزدیک روستای قلعه حاتم، بر روی رودخانه کوچکی بنا شده و ظاهراً از ساخته‌های اوایل دوره قاجاریه است. بنای پل در جهت شرقی – غربی به طول ۲۰۰ و عرض ۲/۳ متر ساخته شده و سطح آن از میانه به طرفین دارای شیب است. پایه‌های پل در جهت مخالف جریان رودخانه دارای موج شکن مثلثی و در جهت دیگر بیضوی است. مصالح به کار رفته در طاق‌های پل، آجر و در سایر قسمت‌ها، سنگ با ملات آهکی است. قوس طاق‌ها از نوع جناغی کند با تیزی نامحسوس است. در قسمت روگذر پل توسط قطعات سنگ و ملات آهکی، جوی آبی ساخته‌اند که هم‌اکنون قسمت‌های زیادی از آن باقی است. از جوی، آب چشمه‌های تپه‌های مجاور را به روستای قلعه حاتم منتقل می‌کرده‌است. بر این اساس، پل قلعه حاتم از نمونه‌های جالب توجهی است که علاوه بر برقراری ارتباط دو کناره رودخانه، وظیفه انتقال آب از یک کناره به کناره دیگر رودخانه را نیز برعهده داشته‌است. طول پل ۲۶۱ متر و عرض آن ۲/۵ متر است که دارای ۱۴ طاق چشمه آجریست عرض دهنه طاق چشمه‌ها در محل عبور جریان آب بیشتر و به طرفین کمتر می‌شود. طاق چشمه‌ها پل با استفاده از آجر و سایر قسمتهای اعم از پایه، بین طاقها و سطح گذر با سنگهای آهکی به صورت سنگ چین ساخته شده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان بروجرد
رده:پل‌های تاریخی شهرستان بروجرد
آب‌انبار گذر نو

**آب‌انبار گذر نو** مربوط به دوره قاجار است و در کاشان، خیابان بابا افضل، راسته بازاربزرگ شهر، بازارچه گذرنو واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آب‌انبارهای تاریخی شهرستان کاشان
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان کاشان
آستان شش امامزاده

**آستان شش امامزاده** مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان قم، بخش مرکزی، روستای سیف‌آباد واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شماره ثبت ۲۴۲۹ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان قم
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان قم
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان قم
تپه حمام

**تپه حمام** مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان دامغان، روستای اهوانو واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان دامغان
رده:تپه‌های باستانی شهرستان دامغان
رده:حمام‌های تاریخی شهرستان دامغان
آرامگاه براء بن مالک

**بقعه براء بن مالک** مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در شوشتر، خیابان شریعتی غربی، خیابان براءبن مالک واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. براء بن مالک انصاری از یاران محمد، پیامبر اسلام، و برادر انس بن مالک ابود که در جنگ شوشتر کشته شد.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان شوشتر
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان شوشتر
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان شوشتر
مسجد چهل محراب

**مسجد چهل محراب** مربوط به سدهٔ ۷ تا دوره معاصر است و در یزد، محله فهادان، نزدیک مدرسه ضیائیه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
*فهرست آثار ملی استان یزد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:مسجدهای تاریخی شهرستان یزد
مجموعه شهدای فهرج

**مجموعه شهدای فهرج** مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در شهرستان یزد، روستای فهرج واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

مجموعه بناهای ویران شهدای فهرج مجموعه ای از مقبره، مدرسه و خانقاه در ۲ کیلومتری فهرج یزد و تقریباً متصل بدان قرار دارد و بنا به روایات تاریخی مدفن ابی عبدالله بن احمد بن ابوالیسر بن عبدالله بن تمیمی و حویطب بن هانی و عمربن عاص از سرداران سپاه اسلام ـ است که در زمان یزد گرد، آخرین پادشاه ساسانی توسط اهالی یهودی و زرتشتی خویدک و فهرج به قتل رسیده‌اند.
thumb|سرو کهنسال مجموعه شهدای فهرج یزد
محوطه تاریخی مجموعه شهدای فهرج در فاصله سی و سه کیلومتری شهرستان یزد و در مسیر جاده اصلی شهرستان بافق قرار دارد. این مجموعه دارای سه حیاط است. در یکی از حیاط‌ها درخت سرو کهنسالی وجود داشت که بر اثر خشک شدن آب قنات «مریم آباد» هم‌اکنون خشک شده‌است. همچنین در این حیاط، ورودی آب انباری قرار داشت و برای مصرف اهال روستا بود. از حیاط کوچک وسط عمارت، پایاب قنات مریم آباد می‌گذشت. در یکی از اتاق‌ها چندین قبر وجود دارد که آن‌ها را به مزار شهدا نسبت داده‌اند؛ ولی به دلیل آسیب دیدگی سنگ مزارها، نام متوفی مشخص نیست. تنها نوشته روی یک سنگ باقی مانده‌است و روی آن نام «مجدالدین حسن نامی» حک شده و مربوط به قرن نهم هـ. ق است.

این عمارت خشت و گلی در گذشته مدرسه بزرگ و مجللی بود که احتمالاً در سده‌های نهم و دهم هـ. ق به خانقاه تبدیل شد. از این عمارت قطعات بسیاری از کاشی‌های معرق با لعاب سبز فیروزه‌ای که معرق قرن‌های هفتم و هشتم هـ. ق است، به دست آمده‌است و به نظر می‌رسد فضای داخلی و بخش بیرونی آن، با کاشیکاری‌های زیبا و کتیبه‌هایی از آیات قرآنی تزیین یافته بود.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
*فهرست آثار ملی استان یزد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* مسجد جامع فهرج

## منابع
* (کتاب یادگارهای یزد (ایرج افشار) صفحه۲۱۳)
* مجتبی حسینی فهرجی ۱۵/۰۳/۱۳۹۰خورشیدی
* دانشنامهٔ تاریخ معماری و شهرسازی ایران زمین
* > http://iranshahrpedia.ir/arch/handle/10667/7776
* https://web.archive.org/web/20140407225817/http://report.aruna.ir/archives/2006/Jan/19/466.php
* http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=18298

رده:مجموعه‌های تاریخی شهرستان یزد
خانه هنر تبریز

**خانهٔ هنر تبریز (ساختمان سابق کتابخانه مرکزی تبریز)** مربوط به دوره پهلوی اول است و در تبریز، ضلع شمالی باغ گلستان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## تاریخچه بنا
ساختمان قدیمی کتابخانه ملی تبریز، در ضلع شمالی باغ گلستان روبروی هنرستان وحدت واقع شده است. ساخت ساختمان سنگی فوق همزمان با کاخ شهرداری تبریز از سال ۱۳۱۴ آغاز و در سال ۱۳۱۸ نخستین بار برای انجمن شهر مورد استفاده قرار گرفت. پلان ساختمان دارای سه ناو است که ناو میانی به عنوان سالن و ناوهای جنوبی و شمالی به اتاق‌های مورد نیاز اختصاص یافته بود.

این ساختمان در سال ۱۳۷۸ در فهرست آثار ملی ایران ثبت گردیده است و در زمینی محصور به مساحت ۳۰۰۰ متر مربع و با زیر بنایی در حدود ۲۸۶۰ متر مربع ساخته شده و قرار دارد. در طول سال‌ها از زمان احداث این بنا علاوه بر انجمن شهر، چندین بار تغییر کاربری داده و به عنوان باشگاه شهرداری، باشگاه افسران و تالار پذیرایی و مراسم در دوره پهلوی و بعد از انقلاب به عنوان نهاد کمیته انقلاب اسلامی و محیط زیست به فعالیت خود ادامه داده است. تا اینکه از سال ۱۳۶۰ بعد از تخریب ساختمان کتابخانه مرکزی در سه راه طالقانی تبریز توسط شهرداری تبریز، به عنوان کتابخانه مرکزی تبریز از طرف شهرداری به اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی واگذار گردید و مورد بهره‌برداری قرار گرفت.

این بنا در طی این سال‌ها چندین بار توسط اداره کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان مورد مرمت و بازسازی قرارگرفته است. موجودی کتاب‌های این ساختمان در سال ۱۳۷۸ همزمان با افتتاح ساختمان جدید کتابخانه مرکزی تبریز به چهارراه لاله انتقال یافت.

## معماری بنا
بدنه بیرونی بنا از نوع سنگ محلی اسپراخون و دارای حجاری‌های سنتی است که از لحاظ معماری شبیه و در بیشتر موارد هم‌شکل عمارت شهرداری است؛ مخصوصاً طاق‌های پنجره‌ها و کنگره‌هایی با نقش گل در انتهای دیوارها که می‌توان به عنوان تکه جداشده ساختمان شهرداری از آن یاد کرد.

## وضعیت فعلی
عمارت باغ گلستان که امروزه زیر نظر اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان آذربایجان شرقی است و در چند سال گذشته مورد بازسازی و احیای مجدد قرار گرفته است، در اسفند ماه ۱۳۸۵ با افتتاح موزه کاریکاتور در قسمت غربی این ساختمان که اولین موزه در خاورمیانه و آسیا و پنجمین در دنیاست، دوباره مورد بهره‌برداری قرار گرفت.

در حال حاضر کل مجموعه ساختمان با نام «خانه هنر تبریز» دارای امکانات زیر است:
* ۳ سالن جهت نگارخانه و برپائی نمایشگاه‌های هنری با ظرفیت ۱۵۰ تابلو
* یک سالن آمفی تئاتر با معماری قدیمی و گچبری‌ها جهت اجرای تئاتر، موسیقی و همایش‌های فرهنگی و هنری با ظرفیت بیش از ۳۵۰ نفر
* یک سالن جنبی انتظار
* ۲ عدد سالن ویدئو آرت و نقد و بررسی با ظرفیت هرکدام ۶۰ نفر در زیر زمین قسمت غربی ساختمان با معماری و سبک سنتی

## جستارهای وابسته
* موزه کارتون تبریز
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

* فهرست کتابخانه‌های ملی و ایالتی

## پانویس

## منابع
* 
* 
* 
* 
* 

رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان تبریز
رده:آموزش در تبریز
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۵۶ (میلادی) در ایران
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها تخریب‌شده در ایران
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در تبریز
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های تخریب‌شده در ۱۹۷۸ (میلادی)
رده:ساختمان‌های تاریخی شهرستان تبریز
رده:کتابخانه ملی ایران
رده:کتابخانه‌های ایران
رده:کتابخانه‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۵۶ (میلادی)
رده:کتابخانه‌های تاریخی شهرستان تبریز
رده:کتابخانه‌های ملی
خانه اردوبادی

بندانگشتی
**خانه اردوبادی** مربوط به دوره پهلوی اول است و در تبریز، خیابان ارتش جنوبی، پلاک ۸۴ واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این بنا در سال‌های جنگ جهانی دوم و در زمان اشغال تبریز به دست روس‌ها، کنسولگری عراق بوده‌است. قدمت خانه اردوبادی به اوایل حکومت پهلوی بازمی‌گردد. خانه اردوبادی یک هزار و ۶۰۰ مترمربع وسعت دارد و اعیانی آن در ۳ طبقه بنا شده‌است.

این بنا هم‌اکنون به عنوان **مرکز اسناد ملی شمال غرب** مورد استفاده قرار می‌گیرد.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان تبریز
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان تبریز
خانه رستگار

**خانه رستگار** مربوط به دوره پهلوی است و در تبریز، خیابان ارتش جنوبی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

این خانه متعلق به اوایل حکومت پهلوی و از سه طبقه تشکیل شده‌است. دارای دو ورودی از قسمت غرب- سمت خیابان ارتش- و فسمت شمالی- کوچه حاج رضا- است. طبقه زیرین این خانه، که دارای دیوارهای آجری و تفلیسی است، با طاق‌های گهواره‌ای متقاطع پوشیده شده‌است.
در ضلع شرقی طبقه همکف، اتاق‌های متعددی وجود دارد که مشرف به خیابان می‌باشند و به واسطه یک راهرو به هم دسترسی دارند. ورود به طبقه اول از طریق راه پله که در فضای ورودی قرار گرفته صورت می‌گیرد. در طبقه اول نیز یک راهرو، دسترسی به اتاق‌ها را ممکن می‌سازد.
جبه شمالی بنا در طبقه زیر زمین، پوشش طاقی دارد؛ در طبقه همکف آن، ورودی کوچه از طریق یک راهرو به حیاط می رسو و اتاق‌هایی در دو سوی آن واقع شده‌است. در طبقه اول، که دسترسی به آن از راه پله جبهه غربی است، دو اتاق بزرگ ایجاد شده‌است.
پیش تر، در داخل محوطه اندرونی این خانه، ینای مسکونی دیگری نیز وجود داشته که به صورت، و از طریق دالانی که از کوچه راه دارد، به آن دسترسی بود. اما اکنون این بنا از بین رفته و با حیاط خانه رستگار ترکیب شده‌است.
نمای ساختمان، از بیرون و حیاط دارای ازاره و پایه‌های سنگی- از سنگ محلی اسپرخان- و دارای بدنه آجری با قاب‌بندی‌های متنوع می‌باشد. این بنا اکنون در حال مرمت است و به مرکز فرهنگ تبدیل خواهد شد.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

* خانه‌های قدیمی تبریز، محمد علی کی نژاد و رضا شیرازی، سال ۱۳۸۹، نشر فرهنگستان هنر، شابک: ۹۷۸۹۶۴۲۳۲۰۳۶۳

رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان تبریز
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان تبریز
آرامگاه سکینه خاتون

**سکینه خاتون** مربوط به دوره صفوی و در جنت آباد، شهرستان قم، واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان قم
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان قم
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان قم
عمارت اعلم‌السلطنه

**عمارت اعلم السلطنه** مربوط به دوره قاجار است و در تهران، خیابان حافظ، چهارراه عزیزخان، کنار بورس واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## نگارخانه

پرونده:Emarate alamosaltane 1.jpg|
پرونده:Emarate alamosaltane 2.jpg|
پرونده:Emarate alamosaltane 3.jpg|


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان تهران
رده:عمارت‌های تاریخی شهرستان تهران
عمارت کوشک فخرالدوله

**کوشک [[اشرف‌الملوک فخرالدوله|فخرالدوله]]** عمارتی مربوط به دوره قاجار است که در محله فخرآباد تهران واقع شده. این کوشک سابقا بخشی از پارک امین الدوله بوده که امروزه نیز در کوچه‌ای به همین نام قرار دارد. درحال حاضر این ساختمان در داخل مدرسه "روشنگر شاهد" قرار گرفته و امکان بازدید عمومی ندارد.

این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان تهران
رده:عمارت‌های تاریخی شهرستان تهران
رده:کوشک‌های تاریخی شهرستان تهران
سنگ نگاره‌های تپه شاه فیروز

**سنگ نگاره‌های تپه شاه فیروز** مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در ۱۴ کیلومتری جنوب شرقی سیرجان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی شهرستان سیرجان
مسجد بنی‌هاشم

**مسجد بنی هاشم** مربوط به دوره صفوی - دوره زند است و در تبریز، ضلع جنوبی خیابان سربازشهید واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره زندیان در شهرستان تبریز
رده:آثار دوره صفویان در شهرستان تبریز
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان تبریز
حمام نوبر

**حمام نوبر** مربوط به دوره قاجار است و در تبریز، تقاطع خیابان امام وتربیت واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## نگارخانه


پرونده:Nobar bath.jpg
پرونده:حمام نوبر تبریز.jpg
پرونده:حمام نوبر.jpg


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## پانویس

## منابع
* حمام‌های تاریخی تبریز، عطیه رشید نجفی، انتشارات فن آذر و آشینا، چاپ اول، بهار ۱۳۸۸.

## پیوند به بیرون

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان تبریز
رده:جاذبه‌های گردشگری تبریز
رده:حمام‌های تاریخی شهرستان تبریز
رده:حمام‌های عمومی در ایران
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در تبریز
رده:معماری ایرانی
مدرسه تومانیان

**مدرسه تومانیان (اسدی و ساهاکیان)** مربوط به دوره قاجار است و در تبریز، خیابان شریعتی جنوبی، کوچه بارون آواک واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

مدرسه در سال ۱۸۹۵ میلادی توسط خانواده ارمنی تومانیان با اعتباری معادل جهیزیه دختر جوان ناکامشان تامارا ساخته شده‌است. مدرسه دارای سه طبقه – زیرزمین – طبقه همکف و طبقه اول می‌باشد. این بنا برای مدرسه ساخته شده‌است. از خصوصیات بارز آن عظمت و استخوان بندی محکم و اسکلت آجری آن است. نما وقاب بندی‌های آجری و قوس‌های نیم دایره فوقانی پنجره‌ها که به صورت ابرو بوده و برجسته تر از متن است زیبایی خاصی به آن بخشیده‌است. مالکیت بنا وقفی و مدیریت آن با خلیفه‌گری ارامنه آذربایجان می‌باشد. تاکنون بنا به تعمیرات جدی نیاز نداشته‌است. در سال‌های اخیر اقداماتی برای نم زدایی صورت گرفته‌است.

## بخش‌ها
;مدارس فعال در ساختمان مدرسه تومانیان:
* دبیرستان ملی ارامنه میکائیل ساهاکیان
* دبستان و دبیرستان ارامنه اسدی

;مدارس تعطیل شده:
* دبستان هایکازیان-تاماریان

## نگارخانه


New Doc 4 DxO.jpg|تصویر قدیمی از مدرسه تومانیان
Armenian Schools in Tabriz.JPG|مدرسه تومانیان (اسدی و ساهاکیان)
Armenian Schools in Tabriz2.JPG|مدرسه تومانیان (اسدی و ساهاکیان)
Armenian_Schools_in_Tabriz1.JPG|کلیسای سرکیس مقدس واقع در حیاط مدرسه تومانیان



## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## پانویس

## منابع
* 
* 
* 
* [مهاد مهین ( میارمیار )یکی از محلات تبریز قدیم است که در جنوب شهر واقع شده‌است](https://honar.tabriz.ir/News/3619/میارمیار-(مهادمهین).html)

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان تبریز
رده:ارامنه در تبریز
رده:مدرسه‌های تاریخی شهرستان تبریز
رده:مراکز آموزشی ارامنه در تبریز
خانه حیدرزاده

**خانه حیدرزاده** عمارت تاریخی واقع در منطقه مقصودیه شهر تبریز است که در سمت جنوب ساختمان شهرداری تبریز قرار دارد. هیچ سند تاریخی مبنی بر زمان احداث این خانه در دست نیست اما تحقیقات نشان می‌دهند که این خانه در حدود سال ۱۸۷۰ توسط حاجی حبیب لک ساخته شده‌است. این خانه در سال ۱۳۷۸ در فهرست میراث ملی ایران با شماره ۲۵۲۴ به ثبت رسید. خانه حیدر زاده ۹۰۰ متر مساحت دارد و دارای دو طبقه می‌باشد. این خانه دو حیاط اندرونی و بیرونی دارد که به وسیلهٔ خانه از یکدیگر جدا شده‌اند.

در زیرزمین خانه حیدرزاده حوض خانه‌ای (اتاقی بزرگ با حوض فواره دار کوچکی در وسط آن) قرار دارد که به وسیلهٔ آجرها و طاق‌های رنگارنگ آراسته شده‌است. دیگر بخش‌های این خانه بواسطه سالن به یکدیگر متصل شده‌اند. این ساختمان با پنجره‌های چوبی حکاکی شده، شیشه‌های رنگارنگ، آثار آجری و نقاشی‌ها آراسته شده‌است. اتاق اصلی (شاه‌نشین) این خانه جذابترین اتاق آن است.

خانه حیدر زاده در سال ۱۳۸۰ بازسازی شد و هم‌اکنون به عنوان مرکز اطلاع‌رسانی گردشگری استان آذربایجان شرقی و تبریز استفاده می‌شود. خانه‌های تاریخی زیادی از جمله خانه سلماسی، خانه بهنام، خانه گنجه‌ای زاده و خانه قدکی در اطراف خانه حیدر زاده قرار دارند.

## نگارخانه

HeydarzadehHouse.jpg
HeydarzadehHouse-BrickWallsOnBlueWater.jpg
HeydarzadehHouse-StainedGlassWindows.jpg
HeydarzadehHouse-StainedGlassWindows1.jpg


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

* 

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان تبریز
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در تبریز
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان تبریز
رده:عمارت‌های تاریخی ایران بر پایه شهرستان
رده:معماری ایرانی
مسجد یعقوبی

**مسجد یعقوبی** مربوط به سدهٔ ۸ و ۱۰ ه.ق است و در یزد، محله یعقوبی، ضلع شرقی خیابان امام خمینی (ره) واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
*فهرست آثار ملی استان یزد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:مسجدهای تاریخی شهرستان یزد
طاق سنگی خان اوی (جونقان)

**بنای طاق سنگی خان اوی،** اثری تاریخی مربوط به دوره ساسانی است که در زبان ترکی به معنای «خانه خان» می‌باشد. این بنای تاریخی در تنگه «درکش ورکش» از توابع شهر جونقان واقع شده است. تنگ درکش ورکش به علت وجود گذرگاه‌های خطرناک و سخت گذری که در کنار رودخانه قرار دارد به این نام خوانده می‌شود و طاق سنگی خان اوی که به روش جالب خشکه چین ایجاد گردیده است در ابتدای این تنگه واقع شده است.
این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره ایلخانیان در شهرستان فارسان
رده:بناهای تاریخی شهرستان فارسان
موزه حیات وحش هفت چنار

**موزه حیات وحش هفت چنار** مربوط به دوره پهلوی اول است و در تهران، شمال میدان بریانک، ضلع شرقی خیابان دعوتی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در تهران
بازار ساوه

**مجموعه تاریخی بازار ساوه** مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان ساوه قرار دارد. امتداد این بنا از شمال به خیابان امام خمینی و از جنوب در میدان انقلاب واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان ساوه
رده:بازارهای تاریخی شهرستان ساوه
رده:مجموعه‌های تاریخی شهرستان ساوه
کاروانسرای علی‌آباد

**کاروانسرای علی‌آباد** (مهریز) مربوط به دوره قاجار است و در در راه اصلی یزد به کرمان، مزرعه علی‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:کاروان‌سراهای تاریخی شهرستان یزد
زیارتگاه خدیجه خاتون

**زیارتگاه خدیجه خاتون** مربوط به دوره قاجار است و در شهر میبد، جنوب محله مهرجرد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده در بیشتر روزها تعدادی زائر دارد اما در روز پنجشنبه هر هفته چون در کنار پنجشنبه بازار می‌باشد به تعداد زائران افزوده می‌شود
در روز‌های محرم هیئت‌های مذهبی مهرجرد به این امامزاده می آیند. امامزاده خود نیز دارای هیئتی مستقل هست که هرشب به مکانی از محله مهرجرد میرود.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان میبد
رده:زیارتگاه‌های تاریخی شهرستان میبد
مسجد قدیمی توران پشت

بندانگشتی|مسجد توران پشت
بندانگشتی|نمای مسجد از کوچه های روستا
بندانگشتی|در ورودی مسجد
بندانگشتی|مسجد قدیمی توران پشت
**مسجد قدیمی توران پشت** مربوط به دوره تیموری است و در شهرستان تفت، روستای توران واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان تفت
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان تفت
سید تاج‌الدین ابراهیم‌آباد (گنبد تاج)

**سید [[تاج الدین]] ابراهیم‌آباد (گنبد تاج)** مربوط به سدهٔ ۸ به بعد است و در شهرستان صدوق، روستای ابراهیم‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:گنبدهای تاریخی شهرستان اشکذر
مسجد خضرشاه

**مسجد خضر شاه** یا **مسجد چهارمنار** مربوط به سدهٔ ۹ تا ۱۰ قمری (امپراتوری تیموری) است و در یزد، محله چهار منار واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## تاریخچهٔ احداث مسجد
بنای مسجد چهار منار متعلق به دورهٔ تیموری می‌باشد و به احتمال زیاد بنای اصلی مسجد بر ویرانه‌های آتشکده‌ای بر پا شده‌است
میرخضرشاه در محلّه چهارمنار بنای مسجد و خانقاهی را نهاد که بنا بر نوشته وقفنامهٔ آن به نام مسجد جامع و خانقاه ابواسحاقّیه خوانده شده‌است بنا بر سواد وقفنامه که نخستین تحریر آن به سال ۹۰۲ ه‍.ق است، این مکان شامل: جماعت خانه، بقعه، مسجد و خانقاه برای مرشدان و مسلمانان بوده‌است و موقوفات زیادی در شهرهای اردکان، تفت و یزد داشته که می‌باید صرف هزینه تحصیل طلّاب علوم دینی، پذیرایی مسافران، خادم، خطیب، مؤذّن، روشنایی مسجد و پختن آش گندم برای فقرا شود.

## بخش‌های مختلف مسجد
[بندانگشتی|راست|محراب و [معرق‌کاری|کاشی‌کاری‌های معرق مسجد میرخضر شاه چهارمنار]]
مسجد چهار مناز مرکّب از ایوان، صحن تابستانی و گرمخانه است بنا بر آنچه مر حوم ایرج افشار در زمان نگارش کتاب یادگارهای یزد (سال ۱۳۵۳ ش) به چشم وی خورده، به قرار زیر است:
* سراسر محراب از کاشی‌های معرّق (۸۳×۱۱۵سانتی‌متر» عصر تیموری پوشیده شده‌است.
* بدنه سمت شرقی منبر از کاشی معرّق و بلندی آن ۱۴۷ با عرض ۱۹۲ سانتی‌متر است.
* در محراب گرمخانه، یک قطعه سنگ مرمر به اندازه ۶۰×۵۵ امّا بی هیچ نوع ظرافتی، مورّخ ۱۲۹۴ نصب است و به اطرافش دوازده امّام نقر گردیده.
* در مسجد یک قطعه قالی بافت سال ۱۳۵۰ قمری به اندازه ۴۰ / ۷×۲۵ / ۴ متر به طرح سجّاده‌ای (خانه خانه) و با نقوش درخت و بوته وجود دارد.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:مسجدهای تاریخی شهرستان یزد
سنگ نگاره‌های کال‌جنگال

**سنگ نگاره‌های کال جنگال** در خوسف، ۵ کیلومتری جنوب شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

سنگ‌نگاره‌های کال‌جنگال در دو طرف دره‌ای به همین نام در کوه رچ از قله‌های رشته‌کوه باغران واقع شده‌اند و حاوی نوشته‌هایی به زبان پهلوی و سه نقش می‌باشند.
این اثر را جمال رضایی و صادق کیا برای نخستین بار در سال ۱۳۳۰ش معرفی کردند. از نقش‌های این سنگ‌نگاره صحنه مبارزه مردی بدون سلاح با شیری است. شاید بر اساس همین تصویر نام این محل را کال‌جنگال گذاشته‌اند، زیرا در گویش بیرجندی «کال» به معنی چال و گودی و «جنگال» به معنی جنگ و جنگجو است.
## سنگنبشته
۱. gry’ rthštr
۲. nhwdr w
hštrp

### برگردان
۱. گر اردشیر.   
۲. نخودار و خشرب.

بر این پایه سنگنبشته به نام گراردشیر است که گویا فرماندار این  منطقه ساتراپ بوده است . 

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## پانویس

## منابع
* حسنی، میرزا محمد، ۱۳۹۳. نقش‌برجسته‌های نویافته ساسانی، ققنوس، تهران.

رده:سنگ‌نگاره‌های تاریخی شهرستان خوسف
رده:زبان فارسی میانه
رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان خوسف
ساباط جنب خانه معین التجار

**ساباط جنب خانه معین التجار** مربوط به اوایل دوره قاجار است و در اهواز، در قسمتی از بازار قدیمی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

بندانگشتی

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان اهواز
رده:بناهای تاریخی شهرستان اهواز
رده:ساباط‌های تاریخی شهرستان اهواز
قلعه سفید ندوشن

**قلعه سفید ندوشن** مربوط به دوره افشار - دوره زند است و در شهرستان میبد، بخش ندوشن واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.از سال ۱۴۰۰ این قلعه بازسازی شده و اکنون به عنوان یک مجموعه اقامتی شرایط و تجربه ی متفاوتی را فراهم کرده است

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره افشاریان در شهرستان میبد
رده:آثار دوره زندیان در شهرستان میبد
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان میبد
رده:قلعه‌ها در ایران
خانه قدیمی نیل‌ساز

**منزل قدیمی نیل ساز** مربوط به دوره پهلوی اول است و در دزفول، محله مسجد، خیابان آیت‌الله طالقانی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۶۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان دزفول
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان دزفول