عزیزالله جوینی

## زندگی‌نامه
در ۲ آذر ماه سال ۱۳۰۴ در روستای کلاته علی در نزدیکی شهر اسفراین به دنیا آمد. وی تحصیلاتش را تا دوره دکترا ادامه داد و در حوزه ادبیات فارسی و عربی، تلاش‌های بسیاری انجام داد. وی همچنین استاد بازنشسته دانشکده ادبیات دانشگاه تهران بود.

### شاهنامه فلورانس
*عزیزالله جوینی* شاهنامه فلورانس، نسخه خطی موزه فلورانس را در هشت جلد تصحیح کرده که انتشارات دانشگاه تهران ۷ جلد را زیر نظر استاد چند بار منتشر کرده است و جلد هشتم پس از ۱۲ سال از فوت دکتر جوینی به کوشش علی عشایری و نظارت دکتر مصطفی موسوی بر اساس دستنوشته‌های باقی‌مانده از دکتر جوینی، در اردیبهشت ۱۴۰۴ منتشر شد. این نسخه از *شاهنامه* ناتمام است و تقریباً شامل نیمی از متن اثر است. بیت‌یاب شاهنامۀ فلورانس نیز برپایۀ تصحیح و گزارش عزیزالله جوینی و چاپ عکسی دستنویس آن، به کوشش علی عشایری منتشر شد.

### درگذشت
دکتر جوینی به دلیل خونریزی دستگاه گوارشی در بیمارستان بستری شد وی بعد از کمای سه‌روزه در پی خون‌ریزی داخلی، حدود ساعت ۲ بامداد چهارشنبه، ۲۵ بهمن سال ۱۳۹۱ در بیمارستان تهران کلینیک از دنیا رفت. و در قطعه نام آوران بهشت زهرا به خاک سپرده شد

### سالشمار زندگی
۱۳۰۴ ش: تولد ۲ آذرماه، در روستایی پایین جلگه اسفرآیین. (اسفراین)http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۱۰ ش: آغاز آموزش نزد مکتب خانه پدر با کتا بهای قرآن و گلستان سعدی.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۱۱ ش: فوت مادر، خانم گلستان جوینی.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۱۳ ش: تحصیل در ده تاریخی ادکان و رفتن به مدرسه و نشستن در کلاس سوم پس از
آزمونی که مدیر مدرسه آقای شیخ عبدالحسین شکوهی (نظری) به عمل آورد.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۱۶–۱۹ ش: فراگیری حرفه خیاطی و شاگردی مغازه ای درروستای اندیهٔ جوین.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۲۱ ش: فوت پدر، آقای حجت ا… جوینی.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۲۴ ش: سفر به مشهد مقدس برای کسب علوم حوزوی http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۲۴–۲۹ ش: تحصیل در مدرسه میرزا جعفر مشهد مقدس با هدایت و ارشادات آقای
شاهچراغی، اهل نیشابور و معروف به سید نیشابوری تا مرحله درس خارج.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۲۹–۳۰ ش: تحصیل دروس علوم جدید به صورت متفرقه آزاد در آموزشگاه شبانه
مستوفی تا سیکل اول به توصیه شیخ هاشم قزوینی.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۳۰ ش: استخدام در وزارت فرهنگ خراسان پس از گرفتن سیکل اول و با اجازه میرزا
جواد آقا تهرانی.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۳۵ ش: دریافت سه دیپلم – علمی، دانشسرا و ششم ادبی.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۳۵ ش: پذیرفته شدن در دانشگاه تهران و انصراف به دلیل مشکلات انتقال آموزگاران به
تهران.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۳۹ ش: دریافت لیسانس زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه مشهد مقدس.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۳۹ ش: ازدواج با خانم فروغ طاهری.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۴۱ ش: ۱ دی ماه، تولد اولین فرزند (سیامک جوینی، مدرس زبان انگلیسی).http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۴۲ ش: ۲۸ اسفندماه، تولد دومین فرزند (کیومرث جوینی، دکترا).http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۴۶ ش: سفر به تهران برای ادامه تحصیلات تکمیلی.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۴۸ ش: دریافت فوق لیسانس زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۵۰ ش: دریافت دانشنامه دکتری زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران با درجه ممتاز.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۵۰ ش: ۱۹ خرداد ماه، تولد سومین فرزند (دکتر مازیار جوینی، پزشک تاریخ درگذشت ۵ بهمن 1393).http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۵۰–۸۲ ش: تدریس زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تهران.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۷۰–۷۲ ش: سفر به لهستان و تدریس زبان و ادبیات فارسی در انستیتوی خاورشناسی
دانشگاه لهستان.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۷۵ ش: تألیف خلاصه خمسه حکیم نظامی گنجوی اثر نظامی گنجوی، تصحیح دکتر
عزیزا… جوینی، چاپ سوم. اثر حاضر به عنوان کتاب سال مورد تشویق قرار گرفته‌است.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۷۶ ش: تصحیح کتاب تفسیر نسفی (دوره دو جلدی) اثر امام ابو حفص نجم الدین عمر
بن محمد نسفی، چاپ اول.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۷۷ ش: تصحیح کتاب فرهنگ مصادراللغه (عربی به فارسی، بخش ثلاثی مزید فیه)، اثر
.(ابوجعفر احمد بن علی، چاپ دوم، (چاپ اول 1362 http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۷۸ ش: تصحیح و شرح واژگان کتاب فرهنگ مجموعه الفرس (فارسی به فارسی) تألیف
.(ابوالعلاء عبدالمومن جاروتی، معروف به صفی کحال، چاپ دوم، (چاپ اول 1356 http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۷۸ ش: تصحیح کتاب مفردات قرآن، مؤلف قرن پنجم نامعلوم، چاپ دوم، (چاپ اول
.(1359 http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۸۲ ش: بازنشستگی از دانشگاه.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

از دستنویس موزه فلورانس (دوره پنج جلدی) اثر حکیم «شاهنامه» ۱۳۸۲ ش: تصحیح
.(ابوالقاسم فردوسی، چاپ دوم، (چاپ اول 1377 http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۸۲ ش: داستان رستم و سهراب (از دستنویس موزه فلورانس، محرم ۶۱۴)، گزارش
واژگان دشوار و برگردان همه ابیات بفارسی روان، چاپ اول.

از دستنویس موزه فلورانس (دوره پنج جلدی، جلد چهارم)، اثر «شاهنامه»: ۱۳۸۴ ش
حکیم ابوالقاسم فردوسی، گزارش واژگان دشوار و برگردان همه ابیات بفارسی روان، چاپ
اول.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۸۴ ش: نبرد اندیشه‌ها در داستان رستم و اسفندیار (از دستنویس لنینگراد)، اثر حکیم
ابوالقاسم فردوسی، گزاش واژگان دشوار و برگردان همه ابیات بفارسی روان، چاپ دوم، چاپ
اول. 1374 http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۸۵ ش: تصحیح کتاب نهج البلاغه (با ترجمه فارسی قرن پنجم و ششم) چاپ دوم، ((چاپ اول 1377 http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647
از دستنویس موزه فلورانس (دوره پنج جلدی، جلد دوم)، اثر حکیم «شاهنامه»: ۱۳۸۵ ش
ابوالقاسم فردوسی، گزارش واژگان دشوار و برگردان همه ابیات بفارسی روان، چاپ دوم، ((چاپ اول 1377 http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647
از دستنویس موزه فلورانس (دوره پنج جلدی، جلد سوم)، اثر حکیم «شاهنامه»: ۱۳۸۵ ش
ابوالقاسم فردوسی، گزارش واژگان دشوار و برگردان همه ابیات به فارسی روان، چاپ دوم
.((چاپ اول 1380 http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۸۸ ش: تألیف داستان فرود سیاوش به نثر.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۸۸ ش: تألیف داستان زال و رودابه به نثر.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۹۰ ش: تألیف داستان بیژن و منیژه به نثر.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

۱۳۹۱ ش: ۲ نیمه شب چهارشنبه ۲۵ بهمن ماه، درگذشت در بیمارستان تهران کلینیک به علت بیماری سرطان کبد.http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

## تالیفات
دکتر جوینی بیش از ۸۰ مقاله در حوزه‌های مختلف ادبیات نقد و منتشر کرده‌است. وی همچنین ترجمه‌های بسیاری از عربی و انگلیسی به زبان فارسی دارد.

از میان کتاب‌های او به این عنوان‌ها می‌توان اشاره کرد:
* «تصحیح و شرح فرهنگ مجموعه الفرس»
* «تصحیح مفردات قرآن»
* «تصحیح تفسیر نسفی» (ترجمه‌ای کهن از قران به فارسی موزون و مسجع)
* «تصحیح فرهنگ مصادره اللغله»
* «تصحیح نهج‌البلاغه»

جوینی تصحیح جلد هفتم شاهنامه فردوسی را از روی نسخه موزه فلورانس به سرانجام رساند. دکتر جوینی در جلد هفتم که شامل داستان بیژن و منیژه است کوشیده بود تا همان شیوه مجلدهای قبلی را دنبال کند و از این رو به شرح واژگان دشوار و برگردان همه ابیات در شاهنامه پرداخت:
* «شرح واژگان دشوار و برگردان همه ابیات شاهنامه» (از دست‌نویس موزه فلورانس)
* «نبرد اندیشه‌ها در داستان رستم و اسفندیار»
* «داستان زال و رودابه» (از دست‌نویس موزه فلورانس)
* «داستان فرود سیاوش» (از دست‌نویس موزه فلورانس)
* «داستان بیژن و منیژه»
* «داستان رستم و سهراب» (از نسخه فلورانس)

## اظهارات دیگران
دکتر سجاد آیدنلو (شاهنامه پژوه، مدرس دانشگاه پیام نور ارومیه و از دوستان نزدیک دکتر جوینی): به نظر من اهمیت دکتر جوینی و نقش ایشان در شاهنامه‌شناسی در دو نکته است: 

نخست این که وی اولین کسی بود که به چاپ حروفی و مقطعی دست‌نویس‌های شاهنامه همت گماشت.

دومین ویژگی منحصر به دکتر جوینی، فضل تقدم آغاز شرح‌نویسی کامل شاهنامه است. ایشان نخستین کسی بود که شاهنامه را از بیت اول به بعد حروف چینی و شرح کرد.

## جستارهای وابسته
* دانشگاه تهران
* لغتنامه دهخدا

## منابع

۶. نگاهی به زندگی و آثار شادروان دکتر عزیزالله جوینی به مناسبت درگذشت ایشان فصلنامه سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهارادب) http://fa.journals.sid.ir/JournalListPaper.aspx?ID=43647

رده:استادان دانشگاه اهل ایران
رده:درگذشتگان ۱۳۹۱
رده:زادگان ۱۳۰۴
رده:شاهنامه‌پژوهان
رده:مصححان اهل ایران
رده:نویسندگان مرد اهل ایران