سوسن (مادر حسن عسکری)

**سوسن** ملقب به **سلیل** یا **حدیث**، بنابر اعتقاد شیعیان، همسر علی النقی و مادر حسن عسکری، امام یازدهم شیعیان می باشد. او در ابتدا به عنوان کنیز وارد خانه محمد تقی شد و پس از مدتی به همسری علی النقی درآمد. سوسن  پس از تولد حجت بن الحسن، به **جده** شهرت یافت.

پس از درگذشت حسن عسکری، به گفته حکیمه خاتون، مسئولیت شیعیان به عهده سوسن بود و او یکی از نایبان نوه‌اش حجت بن الحسن بوده است. او تا زمان غیبت صغری زنده بود و در شهر سامرا درگذشت.
## نام، کنیه و لقب
در منابع تاریخی و روایی برای مادر حسن عسکری چند نام بیان شده، که عبارتند از:سُوسَن، حُدَیْث، سَلیل، حُدَیْثه، حَرْبیّه، سَمانه.
بنا به نوشته عیون المعجزات: «اسم مادر امام علیه‌السلام ، بر اساس آنچه محدّثان بیان نموده‌اند، «سلیل» است...»
تعدّد نام در بین عرب‌ها رایج بوده، به‌ویژه برای کنیزان؛ چرا که ورود آنها به سرزمین غیر مادری یا به خانه مولا و مالک جدید، زمینه نامگذاری و تغییر اسامی را در پی‌داشته است. لذا موّرخان و محدّثان پیش از معرّفی نام این بانو، یادآور شده‌اند که: «و امّه امّ ولد یقال لها...؛ و مادر امام عسکری علیه‌السلام کنیز و جاریه بود که نامیده شده به...».البتّه برخی نیز بر این باورند که بیشتر این اسامی، از القاب او است.
سوسن پس از تولّد فرزندش  حسن عسکری با کنیه «امّ‌الحسن» و «امّ ابی‌محمّد» نامیده شد و با تولّد نوه یگانه‌اش (حجت بن الحسن )، با لقب و عنوان «جدّه» شهرت یافت.
شیخ عباس قمی در منتهی‌الآمال نام مادر حسن عسگری را «سوسن» می‌داند و البته از القاب ایشان به سلیل، حدیث و جدّه اشاره می‌کند.  

## زادگاه
نسب و دودمان سوسن چندان مشخّص نیست؛ امّا از تعابیری چون «امّ ولد» و «حربیّه» می‌توان نتیجه گرفت که وی به عنوان «کنیز» در مدینه زندگی می‌کرد و شاید همراه خانواده و اقوامش در یکی از جنگ‌های عصر حکومت بنی‌عباس به مدینه آمده است؛ همان‌گونه که برخی گفته‌اند: «وی در ولایت و کشور خودش، پادشاه‌زاده بوده...»
زمان ولادت او را می‌توان این گونه تخمین زد که: سوسن در بین سال‌های ۲۱۸ ـ ۲۱۵ ق. به دنیا آمده است.

## زندگی
سوسن در حدود سال‌های ۲۲۵ تا ۲۲۹ ق. به ازدواج علی هادی در آمد. حسن عسکری خاطره نخستین روز آشنایی  پدر و مادرش را چنین بیان می‌کند:
زمانی که سلیل ـ یا سوسن ـ به علی هادی رسید، امام دهم شیعیان گفت: 
«سلیل، مسلولهٌ من الآفات و العاهات و الأرجاس و الأدناس (الأنجاس)؛ سلیل، از بدی‌ها، پلیدی‌ها، زشتی‌ها، ناپاکی‌ها و آلودگی‌ها، پاک و عاری است.»
علی هادی در ادامه چنین بشارت داد:
«سیهب اللّه حجّته علی خلقه یملأ الأرض عدلاً کما ملئت جوراً؛ به زودی خداوند (از دامن و نسل سلیل) حجّت الهی بر خلق خود (مهدی موعود) را موهبت و عطا می‌کند. او زمین را از عدل و داد پر می‌نماید، همان طور که از جور و ستم پرشده باشد.»۸
## فرزندان
اگر بپذیریم که سوسن تنها همسر علی هادی می‌باشد، فرزندان آنان عبارتند از:
۱. حسن عسکری (۲۳۱ ـ ۲۶۰ ق.).
۲. سیّد محمّد (متوفّای حدود ۲۵۲ ق.)؛ مردی پارسا که در زمان پدرش رحلت کرد. وی فرزند ارشد خانواده بود.
۳. سیّد حسین؛ مردی پرهیزکار و عابد بود که قبل یا بعد از پدرش رحلت کرد.
۴. جعفر (۲۲۶ ـ ۲۷۱ ق.)؛ وی به سبب عملکرد منفی‌اش به «جعفر کذّاب» معروف شد. لذا علی هادی از ولادت او احساس سرور نکرده و از فتنه وی خبر داد.
۵. علّیه (عالیه، عایشه)؛ وی تنها دختر علی هادی است.
آرامگاه همه فرزندان علی هادی در کنار قبر پدرشان بوده و فقط سیّد محمّد در خارج از شهر سامرا ـ نزدیک شهر بلد ـ واقع شده است.

## منابع

* جلاء العیون (تاریخ چهارده معصوم علیهم لسلام)، علامه مجلسی، تحقیق سید علی امامیان، انتشارت سرور، ۱۳۸۳، شابک: ۳- ۳- ۹۱۴۶۷- ۹۶۴
* منتهی الآمال، شیخ عباس قمی
* سیره پیشوایان، مهدی پیشوایی، مؤسسه امام صادق، ۱۳۸۱، شابک: ۸- ۱۰۶- ۳۵۷- ۹۶۴
* فرهنگ شیعه، نویسندگان: محمد خطیبی و دیگران، انتشارات زمزم هدایت، ۱۳۸۵، شابک: ۷- ۷۳- ۸۷۶۹- ۹۶۴

## جستارهای وابسته
* حرم عسکریین
* اسلام
* تشیع
* امام

رده:تاریخ اسلام
رده:خانواده محمد
رده:شیعیان
رده:همسران امامان شیعه