برتولد اشپولر

**برتولد اشپولر**  (زاده ۵ دسامبر ۱۹۱۱ در کارلسروهه – درگذشته ۶ مارس ۱۹۹۰ در هامبورگ) استاد دانشگاه و شرق‌شناس آلمانی بود. او در سال ۱۹۴۳ استاد زبان‌های سامی و مطالعات اسلامی در دانشگاه مونیخ شد. سپس به ریاست موسسه اسلامی در دانشگاه گوتینگن رسید. پس از جنگ جهانی دوم او به عنوان استاد مطالعات اسلامی جانشین کارل هاینریش بکر در موسسه تاریخ و فرهنگ خاور نزدیک در دانشگاه هامبورگ شد.

## زندگی و فعالیت
اشپولر در شهر کارلسروهه به دنیا آمد و فرزند یک چشم‌پزشک بود. خانواده‌ی او پیرو کلیسای کاتولیک کهن بودند و او نیز تا پایان عمر عضو همین کلیسا باقی ماند. در دوران تحصیل در دبیرستان کلاسیک بیسمارک (Bismarck-Gymnasium) در کارلسروهه، افزون بر یونانی و لاتینیِ کهن، زبان‌های فرانسوی، روسی و انگلیسی را نیز فراگرفت. از سال ۱۹۳۰ به تحصیل در رشته‌های فیلولوژی کلاسیک، تاریخ، اسلاو‌شناسی و اسلام‌شناسی در دانشگاه‌های هایدلبرگ، مونیخ، هامبورگ و برسلاو پرداخت.او پس از سال ۱۹۳۳ مدتی برای گشتاپو به عنوان مترجم زبان‌های عبری و ییدیش کار می‌کرد و از سال ۱۹۳۴ به عنوان کارشناس ادبیات لهستانی مشغول به کار بود. در سال ۱۹۳۵ با نگارش رساله‌ای درباره‌ی دیپلماسی اروپایی در قسطنطنیه تا زمان صلح بلگراد (۱۷۳۹)، زیر نظرِ تاریخ‌نگار اروپای شرقی فریدریش آندره‌آه (Friedrich Andreae) در شهر برسلاو دکترای خود را دریافت کرد.

او بعدها ریاستِ انستیتوی اسلام‌شناسی دانشگاه گوتینگن را بر عهده گرفت و از ژوئن ۱۹۴۴، در این مؤسسه دوره‌هایی آموزشی برگزار کرد که هر دوره ابتدا دو هفته و سپس سه تا چهار ماه به طول می‌انجامید. هدف این دوره‌ها آموزش اسیران جنگی مسلمانِ شوروی بود — عمدتاً از میان لشکریان آسیای میانه — تا آنان را در زمینه‌ی معارف و آیین‌های دینی اسلام تعلیم دهد و برای خدمت در ارتش آلمان به‌عنوان روحانیان میدانی (ملاهای صحرایی یا “Feldmullahs”) آماده سازد. در مجموع، شاگردان او از ده زبان مادری مختلف بودند که طبق گزارش‌ها، تنها خودِ اشپولر همه‌ی آن‌ها را تا حدی می‌دانست. به‌دلیل اختلافات میان مسلمانان در این واحدها، او پیشنهاد کرد شیعیان و سنیان از هم جدا آموزش ببینند. در کنار این فعالیت، اشپولر ریاست بخش تاریخ گروه کاری ترکستان (Arbeitsgemeinschaft Turkestan) را نیز بر عهده داشت — نهادی که از سوی اداره اصلی امنیت رایش در چارچوبِ جامعه‌ی شرق‌شناسی آلمان ایجاد شده بود.

پس از پایان جنگ، برتولد اشپولر در روند پاک‌سازی نازی‌ها به عنوان فردی «فاقد بار ایدئولوژیک» شناخته شد. از پاییز ۱۹۴۵ دوباره به‌عنوان استاد خصوصی (Privatdozent) در دانشگاه گوتینگن به تدریس پرداخت. در سال ۱۹۴۸ جانشین رودولف اشتروتمانشد و کرسی اسلام‌شناسی را در دانشگاه هامبورگ بر عهده گرفت. او به عنوان مدیر «سمینار تاریخ و فرهنگ خاور نزدیک» (۱۹۴۸–۱۹۷۱)، موفق شد ایجادِ کرسی‌های جدیدی را برای رشته‌های مصرشناسی، ترک‌شناسی و ایران‌شناسی در دانشگاه هامبورگ پیگیری و عملی کند. در سال تحصیلی ۱۹۵۲–۱۹۵۳، وی رئیس و در سال بعد نایب‌رئیس دانشکده‌ی فلسفه‌ی دانشگاه هامبورگ بود. پس از اصلاحات دانشگاهی در دهه‌ی ۱۹۷۰، او از ۱۹۷۱ تا ۱۹۸۰ ریاستِ بخش اسلام‌شناسی، سامی‌پژوهی و ترک‌شناسی را در حوزه‌ی شرق‌شناسی برعهده داشت. در سال ۱۹۸۰ رسماً بازنشسته شد.

## تعلیق موقت از دانشگاه
در سال ۱۹۶۷، برتولد اشپولر هنگام مراسم تحویل ریاست دانشگاه هامبورگ، زمانی که دو دانشجو، دِتلف آلبِرس (Detlev Albers) و گِرت هینرک بِهل‌مِر (Gert Hinnerk Behlmer)، پرده‌ای با شعار معروفِ «زیر رداها – بوی تعفّنِ هزار ساله» گشودند، با خشم فریاد زد: «همه‌ی شما باید به اردوگاه کار اجباری فرستاده شوید!» به دنبال این واکنش، او به طور موقت از انجام وظایف دانشگاهی‌اش معلق شد. در جریان رسیدگی به ماجرا روشن شد که اشپولر پیش‌تر عضو سازمان اس‌آ  (نیروهای شبه‌نظامی حزب نازی) در سال‌های ۱۹۳۳ تا ۱۹۳۴ بوده و در سال ۱۹۳۷ به حزب ناسیونال‌سوسیالیست آلمان (NSDAP) پیوسته و در آنجا به عنوان رئیس یک سلول حزبی (Zellenleiter) فعالیت کرده است.

شعارِ منظومِ «زیر رداها ـ بوی تعفّنِ هزار ساله» (*Unter den Talaren – Muff von 1000 Jahren*) اشاره‌ای انتقادی به دیکتاتوری ناسیونال‌سوسیالیستی نازی (۱۹۳۳ تا ۱۹۴۵) دارد. در تبلیغات نازی‌ها، در ارتباط با «حاکمیت سوسیالیسم ملی»، وعده‌ی برپاییِ «رایش هزار ساله» داده شده بود — امپراتوری‌ای که گویا تا ابد دوام خواهد داشت. دانشجویان در این شعار با واژه‌ی Muff («بوی تعفّن» یا «کپک‌زدگی») به کنایه می‌گفتند که این میراث ایدئولوژیک و فکریِ رژیم نازی هنوز در فضای دانشگاه‌ها باقی مانده است. آنان با این حرکت، به نبودِ بررسی و بازاندیشی جدی درباره‌ی جنایت‌های «رایش سوم» در جامعه‌ی آلمان غربی پس از جنگ اعتراض کردند، و هم‌زمان علیه ساختارهای الیگارشیک و سنتیِ دانشگاهی که با واژه‌ی استعاری Talare («رداهای استادان») بازنمایی می‌شد، موضع گرفتند.

## آثار
* دیپلماسی اروپایی در قسطنطنیه تا قرارداد صلح بلگراد-۱۷۳۹
* مغول‌ها در ایران: سیاست، حکومت و فرهنگ در دوره ایلخانی ۱۲۲۰-۱۳۵۰
* مردم و سرزمین‌ها بین ولگا و اورال
* اردوی زرین: مغول‌ها در روسیه از ۱۲۲۳ تا ۱۵۰۲
* ایران در صدر اسلام
* همکاری در نوشتن تاریخ اسلام کمبریج
*تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی

## پانویس

## پیوند به بیرون

رده:استادان دانشگاه اهل آلمان
رده:اهالی کارلسروهه
رده:درگذشتگان ۱۹۹۰ (میلادی)
رده:زادگان ۱۹۱۱ (میلادی)
رده:نویسندگان تاریخ اسلام کمبریج