پل لانژون

**پل لانژون** (به زبان فرانسوی: Paul Langevin؛ زادهٔ ۲۳ ژانویهٔ ۱۸۷۲ – درگذشتهٔ ۱۹ دسامبر ۱۹۴۶) یک فیزیک‌دان فرانسوی بود که سهم‌های برجسته‌ای در زمینه‌های پارامغناطیس، دیامغناطیس، نسبیت خاص، دینامیک لانژون، معادله لانژون، و توسعهٔ فناوری سونار (با استفاده از پیزوالکتریسیته) داشت. او از شاگردان پی‌یر کوری بود و بعداً استاد کالج دو فرانس شد. لانژون نقش کلیدی در گسترش نظریهٔ نسبیت آلبرت اینشتین در فرانسه ایفا کرد و پارادوکس دوقلوها (معروف به دوقلوهای لانژون) را معرفی کرد. او همچنین در جنگ جهانی اول روی تشخیص زیردریایی‌ها با امواج فراصوتی کار کرد که پایهٔ سونار مدرن شد. لانژون یک فعال سیاسی ضدفاشیست بود، بنیان‌گذار کمیته هوشیاری روشنفکران ضدفاشیست، و ریاست لیگ حقوق بشر فرانسه را بر عهده داشت.

او به دلیل مخالفت با نازیسم در جنگ جهانی دوم توسط دولت ویشی دستگیر و تحت حبس خانگی قرار گرفت. لانژون چندین بار نامزد جایزه نوبل فیزیک شد اما آن را دریافت نکرد. میراث او شامل نام‌گذاری معادله لانژون، دینامیک لانژون، و جایزه پل لانژون (برای فیزیک نظری در فرانسه) است. او به عنوان یکی از تأثیرگذارترین فیزیک‌دانان قرن بیستم فرانسه شناخته می‌شود و در پانتئون پاریس دفن شده است.

## زندگی اولیه
پل لانژون در ۲۳ ژانویهٔ ۱۸۷۲ در پاریس، فرانسه، زاده شد. او در یک خانوادهٔ طبقهٔ متوسط بزرگ شد و از کودکی به علوم طبیعی علاقه‌مند بود. پدرش ویکتور لانژون یک کارمند اداری بود و مادرش ماری-آنریئت دوپر بود. لانژون آموزش اولیهٔ خود را در مدارس دولتی پاریس گذراند و از نوجوانی به فیزیک و شیمی گرایش پیدا کرد. این دوره از زندگی او با تحولات صنعتی فرانسه همراه بود که بر علاقه‌اش به کاربردهای عملی علم تأثیر گذاشت.

## تحصیلات
لانژون تحصیلات خود را در مدرسه فیزیک و شیمی صنعتی پاریس آغاز کرد و سپس به مدرسه عالی نورمال رفت. در سال ۱۸۹۸، به دانشگاه کمبریج رفت و در آزمایشگاه کاوندیش زیر نظر جی. جی. تامسون کار کرد، جایی که بر روی پرتوهای کاتدی و یون‌سازی گازها تحقیق کرد. او در سال ۱۹۰۲ دکترای فیزیک خود را از دانشگاه سوربن تحت نظارت پی‌یر کوری دریافت کرد. موضوع رسالهٔ او "تحقیقات بر روی گازهای یونیزه‌شده" بود که به بررسی یون‌سازی و تخلیه‌های الکتریکی در گازها می‌پرداخت. لانژون همچنین تحت تأثیر ماری کوری و کارهای او بر روی رادیواکتیویته قرار گرفت و بعداً با او همکاری نزدیک داشت.

## حرفه علمی
پس از دریافت دکترا، لانژون در سال ۱۹۰۴ استاد فیزیک در کالج دو فرانس شد و تا پایان عمر این سمت را حفظ کرد. او در سال ۱۹۲۶ مدیر مدرسه فیزیک و شیمی صنعتی پاریس شد، جایی که خود تحصیل کرده بود و آن را به یک مرکز تحقیقاتی برجسته تبدیل کرد. لانژون در سال ۱۹۳۴ به عضویت آکادمی علوم فرانسه درآمد. او دانشجویان برجسته‌ای مانند لوئی دو بروی و فردریک ژولیو-کوری را راهنمایی کرد. در طول حرفه‌اش، لانژون بر روی موضوعات متنوعی از جمله مغناطیس، نسبیتی، فیزیک آماری، و اکوستیک کار کرد. او همچنین در کنفرانس‌های بین‌المللی مانند کنفرانس سولوی شرکت کرد و نقش مهمی در تبادل دانش بین فیزیک‌دانان اروپایی ایفا کرد. لانژون بیش از ۲۰۰ مقاله علمی منتشر کرد و اختراعاتی مانند دستگاه تشخیص زیردریایی ثبت کرد.

## کارهای برجسته
لانژون سهم‌های گسترده‌ای در فیزیک داشت و بسیاری از مفاهیم و روابط به نام او شناخته می‌شوند:

* **معادله لانژون و دینامیک لانژون**: در سال ۱۹۰۸، معادله‌ای برای توصیف حرکت ذرات براونی در میدان‌های خارجی توسعه داد که پایه‌ای برای فیزیک آماری و مدل‌سازی فرآیندهای تصادفی شد.
* **پارامغناطیس و دیامغناطیس**: در سال ۱۹۰۵، نظریهٔ مدرن پارامغناطیس را بر اساس اسپین الکترون‌ها ارائه کرد و فرمول لانژون برای مغناطش پارامغناطیس را استخراج کرد، که هنوز در فیزیک حالت جامد کاربرد دارد.
* **سونار و امواج فراصوتی**: در جنگ جهانی اول، با استفاده از پیزوالکتریسیته کشف‌شده توسط پی‌یر کوری و ژاک کوری، سیستم تشخیص زیردریایی‌ها با امواج فراصوتی (سونار) را توسعه داد. او در سال‌های ۱۹۱۶–۱۹۱۷ با کنستانتین چیلوفسکی دو پتنت آمریکایی برای تشخیص اولتراسونیک زیردریایی‌ها ثبت کرد، که شامل روش الکترواستاتیک و کریستال‌های کوارتز بود. این کار پایهٔ فناوری سونار مدرن شد، هرچند جنگ قبل از عملیاتی شدن آن پایان یافت.
* **نسبیت و [[پارادوکس دوقلوها]]**: لانژون نظریهٔ نسبیتی خاص اینشتین را در فرانسه گسترش داد و در سال ۱۹۱۱ پارادوکس دوقلوها (دوقلوهای لانژون) را معرفی کرد، که نشان‌دهندهٔ اثرات اتساع زمان در سفرهای با سرعت بالا است.
* **یون‌سازی گازها و تخلیه‌های الکتریکی**: کارهای اولیه‌اش بر روی گازهای یونیزه‌شده، پایه‌ای برای درک پلاسما و فیزیک اتمی فراهم کرد.
* **سایر سهم‌ها**: توسعهٔ نظریهٔ مغناطیس الکترونی، کاربردهای پیزوالکتریک در اکوستیک، و کارهای نظری در ترمودینامیک و فیزیک هسته‌ای. او همچنین در درک تعامل امواج الکترومغناطیسی با ماده پیشگام بود و ایده‌هایی برای فیزیک پلاسما ارائه کرد.

لانژون رویکردی ترکیبی از نظریه و آزمایش داشت و اغلب از ریاضیات برای مدل‌سازی پدیده‌های فیزیکی استفاده می‌کرد.

## فعالیت‌های سیاسی
لانژون یک روشنفکر چپ‌گرا و ضدفاشیست بود. او یکی از بنیان‌گذاران کمیته هوشیاری روشنفکران ضدفاشیست در سال ۱۹۳۴ بود، که پس از شورش‌های راست افراطی ۶ فوریه تشکیل شد. لانژون به حزب کمونیست فرانسه پیوست و از سال ۱۹۴۴ تا ۱۹۴۶ رئیس لیگ حقوق بشر فرانسه بود. او مخالف سرسخت نازیسم بود و در دههٔ ۱۹۳۰ علیه فاشیسم سخنرانی کرد. در جنگ جهانی دوم، توسط دولت ویشی از سمت‌های دانشگاهی‌اش برکنار شد، دستگیر و تحت حبس خانگی قرار گرفت. پس از آزادسازی پاریس در ۱۹۴۴، به سمت‌های خود بازگشت. لانژون همچنین با نورمان آنجل (برندهٔ جایزه نوبل صلح) مجلهٔ "Clarté" را اداره کرد و در سال ۱۹۳۹ مجلهٔ "La Pensée" (اندیشه) را بنیان گذاشت، که یک نشریهٔ فکری مدرن بود. فعالیت‌های او شامل دفاع از حقوق بشر، مخالفت با استعمار، و حمایت از جنبش‌های کارگری بود.

## جوایز و افتخارات
لانژون جوایز و افتخارات متعددی دریافت کرد:

* جایزهٔ سنتور (Saintour Prize) از کالج دو فرانس در سال ۱۹۰۱.
* جایزهٔ هیوز (Hughes Prize) از آکادمی علوم فرانسه در سال ۱۹۰۷.
* مدال هیوز از انجمن سلطنتی لندن در سال ۱۹۱۵ برای تحقیقات بر روی یون‌ها در گازها و نظریهٔ الکترونی مغناطیس.
* عضویت خارجی در انجمن سلطنتی لندن در سال ۱۹۲۸.
* عضویت در آکادمی علوم فرانسه در سال ۱۹۳۴.
* مدال کوپلی از انجمن سلطنتی لندن در سال ۱۹۴۰ برای سهم‌هایش در فیزیک نظری و تجربی.
* نشان بزرگ لژیون دونور در سال ۱۹۴۶.

او چندین بار (از جمله در سال‌های ۱۹۳۳ و دیگر سال‌ها) نامزد جایزه نوبل فیزیک شد اما آن را دریافت نکرد. پس از مرگ، جایزه پل لانژون توسط آکادمی علوم فرانسه در سال ۱۹۵۶ برای فیزیک نظری ایجاد شد.

## زندگی شخصی
لانژون در سال ۱۸۹۸ با اما ژان دسفوس ازدواج کرد و آن‌ها چهار فرزند داشتند: ژان (فیزیک‌دان)، آندره (فیزیک‌دان و سیاست‌مدار)، مادلن، و هلن (هلن سولومون-لانژون، فعال مقاومت). ازدواج آن‌ها در سال ۱۹۲۰ به طلاق انجامید. لانژون در سال ۱۹۱۰ رابطه‌ای عاطفی با ماری کوری (که در آن زمان بیوه بود) داشت، که جنجال‌برانگیز شد و رسانه‌ها آن را پوشش دادند. نوهٔ او هلن لانژون-ژولیو با نوهٔ ماری کوری، میشل لانژون ازدواج کرد. در سال ۱۹۳۳، لانژون با فیزیک‌دان الیان مونتل (۱۸۹۸–۱۹۹۳) رابطه داشت و پسری به نام پل-گیلبر لانژون (موسیقی‌شناس) از او به دنیا آمد. دخترش هلن سولومون-لانژون به دلیل فعالیت‌های مقاومت در جنگ جهانی دوم دستگیر شد و از اردوگاه‌های کار اجباری مانند آشویتس جان سالم به در برد. لانژون علاقه‌مند به موسیقی و ادبیات بود و دوستان نزدیکی مانند آلبرت اینشتین، پل ارنفست، و فردریک ژولیو-کوری داشت.

## مرگ
لانژون در ۱۹ دسامبر ۱۹۴۶ در پاریس، در سن ۷۴ سالگی، بر اثر بیماری درگذشت. این مرگ دو سال پس از آزادسازی پاریس رخ داد که او شاهد آن بود. او در پانتئون پاریس، در کنار دانشمندان برجستهٔ فرانسه مانند ماری کوری و پی‌یر کوری، دفن شد.

## میراث
لانژون به عنوان "پدر اولتراسونیک" شناخته می‌شود و کارهای او پایه‌ای برای فناوری‌های مدرن مانند سونار، تصویربرداری پزشکی اولتراسوند، و مدل‌های آماری در فیزیک فراهم کرد. میراث او شامل معادله لانژون در فرآیندهای تصادفی، پارادوکس دوقلوها در نسبیت، و کاربردهای پیزوالکتریک است. او تأثیرگذار بر نسل بعدی فیزیک‌دانان فرانسوی مانند فردریک ژولیو-کوری و ایرن ژولیو-کوری بود. مجلهٔ "La Pensée" همچنان منتشر می‌شود و جایزه پل لانژون هر ساله به فیزیک‌دانان نظری اعطا می‌شود. نام او در خیابان‌ها، مدارس (مانند lycée Paul Langevin)، و مؤسسات علمی فرانسه جاودانه شده است. کارهای او در درک مغناطیس اتمی پیشگام بود و نقش او در ضدفاشیسم او را به نمادی از روشنفکری متعهد تبدیل کرد.

## پیوند به بیرون
* زندگینامه پل لانژون در ویکی‌پدیای انگلیسی
* زندگینامه و انتشارات در کالج دو فرانس
* زندگینامه در بریتانیکا

## جستارهای وابسته
* پیر کوری
* کلود رودیر

## منابع

رده:استادان کلژ دو فرانس
رده:اعضای افتخاری آکادمی علوم اتحاد شوروی
رده:اعضای حزب کمونیست فرانسه
رده:اعضای خارجی انجمن سلطنتی
رده:اعضای فرهنگستان علوم فرانسه
رده:اعضای مکاتبه‌ای آکادمی علوم اتحاد شوروی
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه پاریس
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه کمبریج
رده:دانش‌آموختگان مدرسه عالی نرمال
رده:درگذشتگان ۱۹۴۶ (میلادی)
رده:دریافت‌کنندگان مدال کاپلی
رده:زادگان ۱۸۷۲ (میلادی)
رده:فعالان اهل فرانسه
رده:فیزیک‌دانان اهل فرانسه
رده:مدفونان در پانتئون (پاریس)
رده:دریافت‌کنندگان صلیب بزرگ لژیون دونور