محمدتقی سپهر

**محمدتقی سپهر کاشانی** (۱۲۰۷–۱۲۹۷ق / ۱۱۷۱–۱۲۵۹خ)، ملقب به **لسان‌الملک**، تاریخ‌نگار، ادیب و شاعر دورهٔ قاجار و از صاحب‌منصبان دیوانی در عصر محمدشاه و ناصرالدین‌شاه بود. مهم‌ترین اثر او کتاب ناسخ‌التواریخ است که از جامع‌ترین تواریخ عمومی سدهٔ سیزدهم قمری به‌شمار می‌رود.

## زندگی
میرزامحمدتقی سپهر کاشانی، فرزند ملامحمدعلی، در سال ۱۲۰۷ ه‍.ق در کاشان متولد شد. در بیست سالگی به خواهش فتحعلی خان صبا ملک‌الشعرای فتحعلی‌شاه قاجار از کاشان به تهران آمد و به تشویق او به تألیف کتابی در علم قافیه پرداخت، اما این کتاب با فوت صبا ناتمام ماند و میرزا محمدتقی به کاشان برگشت.

محمود میرزا پسر فتحعلی‌شاه قاجار حکمران کاشان او را به ندیمی خود برگزید و به او تخلص سپهر داد.

سپس از طرف فتحعلی‌شاه قاجار به تهران احضار شد و به سلک اعضای دیوان درآمد و در سال ۱۲۴۵ هجری به همراه وی به فارس رفت. پس از درگذشت فتحعلی‌شاه قاجار دوباره به کاشان بازگشت.

سپهر در زمان محمدشاه قاجار مداح خاص شاه، منشی و مستوفی دیوان شد و به نوشتن کتاب ناسخ‌التواریخ مأموریت یافت. این کتاب دوره تاریخ جهان از زمان آدم تا سال ۱۲۷۳ قمری است.

بعد از جلوس ناصرالدین‌شاه قاجار، مأمور کاشان و تا سال ۱۲۶۷ در آنجا بود تا آنکه هنگام مراجعت ناصرالدین‌شاه قاجار از مسافرت عراق و اصفهان، در رکاب شاه به تهران آمد. در دربار ناصرالدین‌شاه قاجار خواندن دستخط‌های شاه و فرامین او بر شغل سابق وی افزوده شد و در سال ۱۲۷۲ لقب لسان‌الملک یافت، و بعدها جزو اعضای مصلحت‌خانه درآمد. در سال ۱۲۹۱ ه‍. ق، که اعتضادالسلطنه ریاست ادارهٔ «تربیت مجالس تنظیمات حسنه در ولایات ممالک محروسه» را یافت، سپهر مستوفی اول شد و به لقب خانی مفتخر گردید.

کُنت آرتور دوگوبینو (به فرانسوی: Joseph Arthur de Gobineau)، دیپلمات و نویسندهٔ فرانسویکه دو بار در دههٔ ۱۲۳۰–۱۲۴۰خ (۱۸۵۵–۱۸۶۳م) در تهران خدمت کرد و با چهره‌های ادبی و درباری ایران از جمله میرزا محمدتقی سپهر دیدار نمود، از جدیت علمی و اداری میرزا محمدتقی سپهر در مقایسه با هم‌عصرش، رضاقلی‌خان هدایت، تمجید نموده است.

محمدتقی سپهر در سال ۱۲۹۷ ه‍.ق در تهران درگذشت و پیکرش به نجف اشرف منتقل شد.

## خویشاوندان
عباسقلی سپهر کاشانی ملقب به مستشارالوزاره، مشیرافخم و لسان‌الملک ادیب، نویسنده و دیپلمات دوره قاجار و نماینده جهرم در چهارمین دوره مجلس شورای ملی، فرزند محمدتقی خان لسان الملک سپهر می باشد.

احمدعلی سپهر ملقب به مورخ‌الدوله فرزند عبدالعلی سپهر ملقب به مورخ‌السلطنه، و نوه میرزا محمدتقی سپهر کاشانی از رجال سیاسی ایران از اواخر عهد قاجاریه تا اواسط عصر دوره پهلوی و نویسنده کتاب ایران در جنگ بزرگ است.

عبدالحسین سپهر ملقب به لسان السّلطنه و ملك المورّخين، فرزند میرزا هدایت خان و نوادهٔ محمدتقی سپهر است. عبدالحسین سپهر، نویسنده کتاب مرآت‌الوقایع مظفری و پدرش میرزا هدایت‌الله خان در دوران ناصری و مظفری سمت دیوانی مستوفی اول داشت. همسر وی حمیده ضرابی شاعر فرزند عبدالرحیم کلانتر ضرابی می باشد.

## آثار
محمدتقی سپهر علاوه بر تاریخ و ادبیات در بسیاری علوم از جمله ریاضیات، حکمت و فلسفه و جفر تبحر داشت.

آثار و تألیفات لسان الملک سپهر کاشانی عبارتند از: 
* *آیینه جهان نما*، در شرح احوال معاریف و بزرگان علم و ادب و تاریخ و سلاطین و عرفا و قضات و خوشنویسان و مدعیان امامت و مهدویت نوشته شده و مشتمل بر تراجم هزاران نفر از رجال تاریخ ایران است. 
* *اسرار الأنوار فی مناقب ائمه اطهار*
* *براهین العجم فی قوانین المعجم*
* *جنگ فی التواریخ*
* *دیوان اشعار*
* *محموده القصاید* 
* *[[ناسخ‌التواریخ]]*، بخش مربوط به تاریخ صدر اسلام و اوایل دوران اسلامی در *ناسخ‌التواریخ* توسط پسر وی، عباسقلی سپهر، نگارش شد، در حالی که سپهر خود بخش مربوط به قاجاریان را تألیف کرد.

## منابع

* اثرآفرینان، زندگینامهٔ نام‌آوران فرهنگی ایران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، جلد سوم

رده:تاریخ‌نگاران اهل ایران
رده:زادگان ۱۲۰۷ (قمری)
رده:درگذشتگان ۱۲۹۷ (قمری)
رده:درگذشتگان ۱۲۵۹
رده:اهالی کاشان
رده:شاعران سده ۱۹ (میلادی) اهل ایران
رده:شاعران مدیحه‌سرا
رده:افراد در ایران قاجاری