open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بقعه شیخ تاج‌الدین محمود خیوی

**بقعه شیخ [[تاج الدین]] محمود خیوی** مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام ایلخانان است، و در ۶ کیلومتری جاده اصلی آستارا به اردبیل واقع شده، این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این بقعه مربوط به شیخ تاج الدین محمود خیوی از عارفانی است که در قرن هشتم هجری می‌زیسته است. در داخل این بقعه دو قبر دیگر نیز وجود دارد.

## شواهد تاریخی
آقای دکتر ستوده در کتاب از آستارا تا استرآباد می&nbsp;نویسد:کنار یکی از شعب طرف راست رودخانه آستارا پوزه کوهی است که مسلط بر اراضی شالیزار اطراف است. در میان جنگلی از درختان کیش قدیمی که دوازده اصله آنها بسیار کهن است و زیر سایه سه درخت آزاد و قطور بنای مکعب شکل از سنگ و آجر است ... بر بدنه ی خارج سنگی که بر بالای سر شیخ محمود است این عبارت خوانده می شود: هذا مرقد الشيخ العالم العامل الفاضل الكامل الزاهد العابد تاج الملة والدين محمود بن الشيخ هدية الخيوى طاب ثراهما توفى ضحوة الحادى و والعشر من جمادى {الثانيه} سنه اثنين وثلثین و سبعمايه. بر اساس مدارک پیوست جد بزرگ شیخ در سال ۴۱۱ ه ق در بلخ دفن شده است. در سال ۶۱۶ ه ق حمله مغول به ایران از طرف بلخ آغاز شده است. کوچ زیادی از علما و مشاهیر ایران در اثر این حمله از خراسان بزرگ انجام شده است. شیخ محمود در سال ۷۳۲ه ق در این مکان دفن شده است. بر اساس مدارک پیوست کلمه الخیوی در پایان اسم تمامی شیوخ وابسطه ذکر شده است.

در کتاب انساب سمعانی توضیحی در مورد کلمه الخيوی ذکر شده در سنگ مزار شیخ وجود دارد که ضمیمه میباشد. کتاب فضایل بلخ که به معرفی ۷۰ تن از فضلای بلخ پرداخته بود نیز شرح حال فرد معروف به الخيوى را در شیخ شماره ۵۳ قید کرده است که  ضمیمه است. توضیح آنکه شیخ السلام لقبی است که در نیمه دوم قرن چهارم هجری بر علما‌ و شیوخ متصوفه اطلاق میشده است که بعدا دچار تغییراتی شده است.

بندانگشتی|صفحه‌ای از کتاب انساب سمعانی که در مورد کلمه الخيوی که در  سنگ مزار شیخ ذکر شده توضیح می‌دهد.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان آستارا
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان آستارا
رده:بناهای تاریخی شهرستان آستارا
رده:تاریخ آستارا
رده:جاذبه‌های گردشگری آستارا
دژ مادها

**دژ مادهای البرز** یا **تپهٔ ازبکی** مربوط به هزارهٔ ۴ پیش از میلاد است و در شهرستان نظرآباد، ۷ کیلومتری نظرآباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
اولین خشت، دست‌ساز بشر در این منطقه کشف شد و رئیس‌جمهور وقت سید محمد خاتمی آنرا به نشانهٔ گفت وگوی تمدن‌ها به سازمان ملل اهدا کرد.
نشانه‌هایی از ارتباط این تپه با حکومت ایلام وجود دارد. قدمت این بنا بین ۹۰۰۰ هزار تا ۱۵۰۰۰ هزار سال می‌رسد.

## قدمت دژ مادهای البرز
دژ مادها یکی از محوطه‌های باستانی ارزشمند تاریخی فلات ایران واقع در شهرستان نظرآباد از شهرستان‌های استان البرز قرار دارد. این تپه تاریخی با قدمت ۹ هزار ساله به عنوان قدیمی‌ترین بنای خشتی جهان مطرح است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

* 
* 

رده:تپه‌های باستانی شهرستان نظرآباد
بلوار کازینو رامسر

**بلوار کازینو** مربوط به دوره پهلوی است و در شهر رامسر واقع شده‌است. بلوار، در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۵۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. نام این بلوار تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، **بلوار کازینو** بود و پس از انقلاب، نام اش به **بلوار معلم** تغییر داده شد. این بلوار از درِ ورودی هتل قدیم رامسر شروع می‌شود و تا ساحل امتداد میابد و در دو طرف این بلوار درختان سر به فلک کشیده نخل بادبزنی مکزیکی و سرو زربین دیده می‌شود.

یکی از مناطق مهم و پرتردد شهر رامسر، **بلوار معلم** است. هنوز بسیاری افراد این بلوار را با نام قدیم آن یعنی «کازینو» می‌شناسند. طول این گردشگاه حدود ۲ کیلومتر است.

همزمان با تغییرات ساختار شهری در اکثر شهرهای ایران در اوایل قرن حاضر، رامسر نیز شاهد احداث ساختمان‌ها و خیابان‌های جدید بود. هتل قدیم رامسر و بلوار کازیو از مهم‌ترین مکان‌های ایجاد شده در آن دوران بودند. سال احداث این خیابان را ۱۳۱۰ ذکر کرده‌اند. در ابتدا این مسیر را بین هتل قدیم تا دریا برای عبور خودروها ایجاد کردند. با گذشت زمان، در دهه ۵۰ در دو طرف این مسیر، دو لاین دیگر افزوده شد و مسیر میانی به پیاده‌راه مبدل گشت. دلیل نام‌گذاری این بلوار به کازینو به دلیل وجود یک کازینو در انتهای مسیر آن بود. بعد از انقلاب نام این مکان به **بلوار معلم** تغییر یافت.

مشهورترین بنای این منطقه از شهر، هتل قدیم رامسر است که اکنون به عنوان یکی از **آثار ملی ایران** مورد بازدید قرار می‌گیرد. در نزدیکی هتل قدیم، هتل پارسیان ساخته شده که این دو هتل بخشی از هتل‌های زنجیره‌ای پارسیان آزادی هستند.

همان‌طور که گفته شد، پلاژ توسکا سرا و شهربازی رامسر در کنار بازار ساحلی در انتهای این بلوار قرار گرفته‌اند. همچنین در نزدیکی ساحل ساختمانی دیده می‌شود که در گذشته کازینو رامسر بوده و اکنون به عنوان سفره‌خانه کاربری دارد.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## نگارخانه


پرونده:Hotel Ramsar Yard - Pahlavi Era.jpg|بلوار کازینو در زمان رضاشاه ساخته شد.
پرونده:The front yard of The old hotel,Ramsar, 1973.jpg|بلوار کازینو در اوایل سلطنت محمدرضا شاه پهلوی.


## منابع

رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان رامسر
رده:بناهای تاریخی رامسر
آرامگاه امامزاده سید نورالدین

**بقعه امامزاده سلطان سید نورالدین علی بن ابراهیم غازی علوی**  مربوط به دوره دیلمیان است و در در قسمت جنوب اردکان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان اردکان
مسجد سنگی و چهارطاقی ایج

**مسجد سنگی و چهارطاقی ایج** مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان استهبان، روستای ایج واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## درباره چهارطاقی ایچ
مسجد سنگی در تنگه‌ای موسوم به «تنگ بدره» که در اصطلاح محلی «چهل برکه» نیز خوانده می‌شود، واقع شده است.این بنا در واقع آتشکده ای متعلق به دوران ساسانیان می باشد که در قرن پنجم و در زمان ملوک شبانکاره با ساخت محرابی در دیواره جنوبی به مسجد تبدیل شده است.بعدا در زمان سلطان‌الدوله دیلمی کتیبه ای به خط نسخ قرآنی بر دیوار این محراب به این مضمون نوشته شده :
« به کوشش امیر دربان که سرزنش شده است » 

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* فهرست چهارطاقی‌های ایران

## منابع

رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان استهبان
رده:چهارطاقی‌های تاریخی شهرستان استهبان
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان استهبان
مسجد ملا اسماعیل

**مسجد ملا اسماعیل** مربوط به دوره قاجار است و در یزد، کوچه محله مسجد ملاحسن واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۶۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این مسجد توسط ملااسماعیل افشار از رجال و بزرگان دربار نادرشاه که اصالتا از شهر تبریز بود ساخته شد.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

نماز جمعهٔ یزد در این مکان برگزار می‌شود.

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان یزد
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان یزد
مدرسه منصوریه

**مدرسه منصوریه** مربوط به سدهٔ ۹ است و در شیراز، محله قدیمی لب آب واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:مدرسه‌های تاریخی شهرستان شیراز
رده:حوزه‌های علمیه در ایران
برج دیدبانی کاخ بابل

***برج دیدبانی کاخ بابل*** مربوط به دوره پهلوی است و در بابل، مرکز شهر واقع شده ،  این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۵۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.                                                                                                       این بنا در اسفند سال ۱۳۹۶ به موزه تبدیل شد.

## '''پیشینه'''
برج دیدبانی کاخ بابل، بخشی از مجموعه کاخ‌های سلطنتی دوره پهلوی در شهر بابل است. این برج، همزمان با احداث کاخ‌های سلطنتی، در ضلع غربی محوطه کاخ بنا گردید. هدف از ساخت این برج، ایجاد یک نقطه دیدبانی مرتفع برای نظارت بر محوطه کاخ و اطراف آن بوده است. معماری برج دیدبانی، با طراحی هشت ضلعی و دو طبقه، نمونه‌ای از معماری دوره پهلوی را به نمایش می‌گذارد.

## '''معماری و ویژگی‌ها'''
برج دیدبانی کاخ بابل، بنایی هشت ضلعی است که در دو طبقه ساخته شده است. طبقه دوم برج، از طبقه اول کوچکتر است. مصالح به کار رفته در ساخت برج، شامل آجر و گچ است. طراحی برج، با استفاده از عناصر معماری ایرانی و اروپایی، تلفیقی از سبک‌های معماری دوره پهلوی را نشان می‌دهد. برج دارای پنجره‌های متعدد است که امکان دیدبانی از زوایای مختلف را فراهم می‌سازد.

## '''تبدیل به موزه'''
در اسفند سال ۱۳۹۶، برج دیدبانی کاخ بابل به موزه تبدیل شد. این اقدام، با هدف حفظ و معرفی این اثر تاریخی به گردشگران و علاقه‌مندان به میراث فرهنگی انجام شد. موزه برج دیدبانی، با نمایش آثار تاریخی و فرهنگی مرتبط با دوره پهلوی، به یکی از جاذبه‌های گردشگری شهر بابل تبدیل شده است.

## '''وضعیت کنونی'''
امروزه، برج دیدبانی کاخ بابل به عنوان یکی از آثار ملی ایران و یک موزه فعال، مورد بازدید گردشگران قرار می‌گیرد. با این حال، گزارش‌هایی مبنی بر نیاز به مرمت و بازسازی این اثر تاریخی منتشر شده است. امید است که با توجه به اهمیت این بنا، اقدامات لازم برای حفظ و نگهداری آن انجام شود.

## معماری

## نگارخانه

پرونده:برج دیده بانی بابل 1.jpg|نگاره‌ای قدیمی از برج دیدبانی بابل
پرونده:Borj Didebani.jpg|برج دیده‌بانی بابل در شب


## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان بابل
رده:برج‌های تاریخی شهرستان بابل
رده:کاخ‌های تاریخی شهرستان بابل
شهر باستانی جیزد

**شهر باستانی جیزد** مربوط به سده ۵ و ۸ ق است و در  ۱۴ کیلومتری جنوب شرقی شهر رشتخوار واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان رشتخوار
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی شهرستان تربت حیدریه
مجموعه بناهای چهل اختران

**مجموعه بناهای چهل اختران** مربوط به سدهٔ ۹ و ۱۱ د۱۳ ه.ق است و در قم، خیابان آذر، محله چهل دختران واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:مجموعه‌های تاریخی شهرستان قم
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در قم
آرامگاه حبقوق نبی

**مقبره حبقوق نبی** مربوط حدود ۷۰۰ قبل از میلاد است و در تویسرکان، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## ویژگی ها
ساختمان آرامگاه حیقوق نبی مربوط به دوره‌ی سلجوقیان در قرن هفتم هجری قمری است. این بنا بدنه‌ای هشت‌ضلعی شامل هشت ترکه‌ی آجری به عنوان ستون‌های اصلی بنا و سقفی مخروطی‌شکل دارد.
ارتفاع این بنا از سطح زمین، ۱۲ متر است و سقف آن که گنبدی با انحنا و تحدب کم است، از ارتفاع ۷ متری شروع می‌شود و در قسمت انتهای پیشانی بنا، چندین کنگره‌ی آجری برجسته به شکل مثلث دارد.

روی دیوارهای خارجی به صورت کاشی‌کاری طاق‌نماهایی برای تزیین ساخته شده و طرح ستاره‌ی داوود (ستاره‌ی شش‌ضلعی) که نماد دین یهود است در آن‌ها به کار رفته است.

البته در جریان حفاری‌های انجام شده، بقایای حصار مربع‌شکلی به همراه پلان چهار برج در اطراف آرامگاه پیدا شده است که به نظر می‌رسد مربوط به بنای سابق بوده و بعید نیست که آرامگاهی قدیمی‌تر از آرامگاه موجود، در این مکان وجود داشته است.

## جستارهای وابسته
* حبقوق
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخ شهرستان تویسرکان
رده:آرامگاه‌های یهودی
رده:یهودیان و یهودیت در ایران
رده:آرامگاه‌های شخصیت‌های کتاب مقدس
مسجد تبریزی‌ها

**مسجد تبریزی‌ها** مربوط به دوره قاجار است و در کاشان، بازارچه ملک، میدان بسیج واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان کاشان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در کاشان
رده:مسجدهای ایران
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان کاشان
رده:مسجدهای استان اصفهان
رده:مسجدهای کامل‌شده در دهه ۱۷۹۰ (میلادی)
شاهزاده حسین (کرج)

**بقعه و درختان کهنسال شاهزاده حسین** مربوط به اواخر دوره تیموریان است و در کرج، ۲۵ کیلومتر جنوب شرقی سد فرعی امیرکبیر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۶۸ به‌ عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخی کرج
رده:آثار دوره تیموریان در شهرستان کرح
حمام خسروآقا

**حمام خسروآقا (خسروآغا)** مربوط به دوره صفوی و در اصفهان، خیابان سپه، واقع شده و در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده بود.

## پیشینه
این اثر در اول مرداد ۱۳۵۳ در زمره آثار ملی قرار گرفت ولی در سال ۱۳۵۴ سربینه آن تبدیل به مغازه شد و آسیب جدی دید اما بعد از آن کل بنا مورد مرمت قرار گرفت. پس از چندی زمزمه ادامه خیابان استانداری (خیابان حکیم کنونی) آغاز شد ولی به دلیل عبور این خیابان از این حمام منتفی شد. در سال ۱۳۵۸ برخی ساکنان محل به طمع راه‌اندازی خیابان جدید و گران شدن املاکشان شایعه کردند که در محل حمام فساد و فحشا می‌شود و باید این محل تخریب گردد و سرانجام در سال ۱۳۵۹ بمبی در این حمام منفجر شد که جز چند ستون چیزی از گرمخانه حمام باقی نگذاشت.

در سال ۱۳۷۱ شورای عالی شهرسازی به علت وجود این حمام، با احداث خیابان مخالفت کرد. سرانجام ساعت ۲ نیمه شب بیست و سوم فروردین ماه سال ۱۳۷۴ بود که عده‌ای ناشناس به حمام خسروآقا حمله کردند و بعد از بیهوش کردن نگهبان حمام، این بنای تاریخی را با خاک یکسان کردند و سنگاب منحصر به فرد آن را نیز دزدیدند. مردم و شهرداری یکدیگر را به انجام این عملیات متهم می‌کنند و عاملان آن تاکنون شناسایی و مجازات نشده‌اند. خیابان حکیم نیز در همان سال راه‌اندازی شد و پس از آن گرچه چند بار در سال‌های مختلف صحبت از بازسازی حمام و خطر ازبین رفتن آخرین بقایای آن شد، اما بازسازی هرگز انجام نگردید.

ملک مدنی، شهردار اسبق اصفهان، معتقد است: «بازهم شهرداری می‌توانست در این زمینه‌ها راه‌های قانونی پیداکرده و کمک و مساعدت کند تا این ارزش‌هایی که از گذشته به ارث رسیده است، هدر نرود».
شهردار اسبق اصفهان ادامه می دهد: «یکی از آن‌ها مسئله احداث آن خیابان بود (منظورم امتداد خیابان استانداری و احداث خیابان حکیم است) که ما در دستور کارمان قرار ندادیم و اعتقادی هم نداشتیم که این خیابان، یعنی خیابان حکیم بدون حساب‌وکتاب احداث شود؛ لذا به آن ورود پیدا نکردیم. در خصوص حفظ این حمام هم تقاضایی وجود نداشت؛ وضعیت میراث‌فرهنگی طوری بود که احساس عطش و نیاز نمی‌کرد و نمی‌آمد رایزنی کند و به هر دری بزند که مشکل خود را حل کند… من هم بارها و بارها از کنار حمام خسروآغا عبور کرده بودم؛ ولی واقعیتش این است که عقلمان نمی‌رسید و توجه کافی به این موضوع نداشتیم؛ وگرنه راه‌حل پیدا می‌کردیم.»

اما حمام علیقلی‌آقا که ساخته برادر خسروآقا (و سازنده مسجد علیقلی‌آقا) بود، بازسازی شد و هم‌اکنون پذیرای گردشگران است.
## نگارخانه


پرونده:Khosro Agha bath by Pascal Coste.jpg|در زمان محمدشاه قاجار
پرونده:Khosroagha bath.jpg|اولین تخریب با بمب‌گذاری
پرونده:Khosro Agha Bath, destroyed.jpg|امروز


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان اصفهان
رده:آثار ملی تخریب‌شده در ایران
رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:جاذبه‌های گردشگری استان اصفهان
رده:حمام‌های تاریخی شهرستان اصفهان
رده:حمام‌های عمومی در ایران
رده:حمام‌های عمومی
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها تخریب‌شده در ایران
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در اصفهان
رده:نقاط دیدنی تخریب‌شده در اصفهان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های ثبت‌شده در فهرست میراث ملی ایران
رده:حمام‌ها
مناره دانیال خنجی

**مناره شیخ دانیال خنجی** يكی از دهها بنای تاريخی شهر خنج و از زیباترین بناها و جاذبه‌های گردشگری لارستان و استان فارس می‌باشد. اين مناره از آثار بی مانند تاریخی به شمار می رود که مربوط به سال ۷۸۹ هجری قمری است كه به فرمان عمر بن عبدالعزیز و توسط قطب‌الدین تهمتن حاکم هرمز كه از مريدان شيخ دانیال بود ساخته شده است.

اين بنا كه ۲۰ متر ارتفاع دارد از سنگ قرمز رنگ يكپارچه، ملات گچ، ساروج و كاشی ساخته شده است و بر پايه یک ۸ ضلعی استوار بنا شده است. قسمت بالای ۸ ضلعی كه به صورت مدور است با كاشی الوان به صورت گل جعفری تزئين شده و در قسمت بالای آن كتيبه‌هايی به صورت لوزی شكل قرار دارد و نام‌های محمد، عیسی، موسی، ابراهیم، نوح، ابوبکر، عمر، عثمان، علی، حسن و حسین بر روی اين كتيبه‌ها نقش بسته است. اين بنا دارای کاشی ایوان و سنگ‌نبشته با خط نستعلیق و خط کوفی است. پایه بنا به شکل استوانه‌ای است که بر بدنه آن آثار آجر و کاشی دیده می شود.

## ثبت ملی
این بنا در سال ۱۳۵۳ هجری خورشیدی با شماره ۹۷۵ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* شیخ دانیال خنجی
* شهرستان خنج 
* خنج

## منابع

رده:بناهای تاریخی خنج
کاروانسرای شاه‌عباسی (بیستون)

**کاروانسرای شاه عباسی بیستون** مربوط به دوره صفوی است و در بیستون، محوطه تاریخی، فرهنگی بیستون واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این بنا هم‌اکنون تحت مالکیت شرکت توسعه گردشگری استان کرمانشاه قرار داشته و از آن به عنوان هتل سنتی ۵ ستاره بهره‌برداری می‌شود.

## تغییر کاربری به هتل
در سال ۱۳۹۳ کار تغییر کاربری کاروانسرای شاه‌عباسی بیستون به عنوان یکی از حوزه‌های زیرمجموعهٔ شرکت توسعه گردشگری استان کرمانشاه آغاز شد و این کاروانسرا از یک بنای تاریخی با قابلیت بازدید عمومی گردشگران، به یک هتل سنتی ۵ ستاره با نشان تجاری هتل‌های بین‌المللی لاله تبدیل شد. مسئولان شرکت توسعهٔ گردشگری استان کرمانشاه هزینهٔ این تغییر کاربری را حدود سه میلیارد تومان اعلام کرده‌اند. هتل لاله بیستون در سال ۱۳۹۵ آغاز به کار کرد و مدیریت آن تا سال ۱۳۹۷ در دست شرکت توسعهٔ گردشگری کل کشور بود، اما از سال ۱۳۹۷ مدیریت آن به حوزهٔ استان کرمانشاه این شرکت واگذار شد. هم‌اکنون «گروه هتل‌های بین‌المللی لاله» که مدیریت و خدمات هتلینگ این هتل را در دست دارد، در مالکیت و تحت پوشش «شرکت توسعه گردشگری ایران» قرار دارد.

هتل لالهٔ بیستون با ۶ هزار متر مربع مساحت ظرفیت پذیرش ۱۰۰ میهمان را در ۲۰ واحد پذیرایی داراست.

## ثبت در فهرست میراث جهانی
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای شاه‌عباسی بیستون به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.

## نگارخانه

Shah Abbasi Karvansary.jpg
Bistoon Karvansaray- Laleh Hotel.jpg
Bistoon Karvansary. plane view.jpg
Bistoon karvansaray.jpg
Shah Abbasi Karvansary 2.jpg
Shah Abbasi Karvansary.jpg
Shah-abasi.jpg
Shahabbasi Karvansary.jpg
Shahabbasi Karvansary 2.jpg


## جستارهای وابسته
* محوطه تاریخی و فرهنگی بیستون
* سنگ‌نبشته بیستون
* کاروانسرا

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان هرسین
رده:آثار ملی ایران
رده:جاذبه‌های گردشگری استان کرمانشاه
رده:سرای‌های تاریخی شهرستان هرسین
رده:شاهنشاهی صفویه
رده:کاروانسراها در ایران
رده:کاروانسراهای ایرانی ثبت‌شده در میراث جهانی
رده:کاروان‌سراهای تاریخی شهرستان هرسین
رده:محوطه تاریخی بیستون
رده:هتل‌های کرمانشاه
رده:معماری دوره صفویان
کاروانسرای دهنمک

**کاروانسرای شاه عباسی (ده نمک)** مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان آرادان روستای ده نمک واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان سمنان
رده:سرای‌های تاریخی شهرستان سمنان
رده:کاروان‌سراهای تاریخی شهرستان سمنان
رده:کاروانسراها در ایران
رده:کاروانسراهای استان سمنان
خانه سوکیاسیان

**خانه سوکیاسیان** مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان حکیم نظامی جلفا ـ محله تبریزها، کوچه سنگ‌تراشها واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. و امروزه به عنوان **دانشکده مرمت دانشگاه هنر اصفهان** از آن استفاده می‌شود.

بنا از حیاطی وسیع و طویل و فضاهایی در دو جبهه شمالی و جنوبی تشکیل شده. جبهه جنوبی که فضاهای مهمتری را در خود جای داده، از جهت دیگر به حیاط دیگری مشرف است. این جبهه شامل ایوانی دو ستونی است که مقابل یک حوضخانه زیبا قرار گرفته. دو اتاق سه دری با عمق‌های متفاوت ولی هر دو مشرف به حیاط اصلی خانه، در طرفین این ایوان واقعند و در پشت هر یک از آنها اتاق دیگری وجود دارد که با حیاط دوم مرتبط است.

حوضخانه دارای ارتفاعی معادل دو طبقه است و در هر طبقه غرفه‌هایی پیرامون آن نشسته‌اند. این غرفه‌ها در طبقه دوم به یکدیگر پیوند خورده؛ بخش مرکزی حوضخانه را دور می‌زنند. فضای حوضخانه توسط ارسی مرتفعی به ایوان ستون دار مقابل خود و به وسیله سه در چوبی به حیاط واقع در ضلع جنوبی گشوده می‌شود. حوضخانه و غرفه‌های اطراف آن دارای تزئینات کاربندی و نقاشی روی گچ است که تأثیر سبک‌های نقاشی اروپایی در آن دیده می‌شود. ایوان ستون دار این جبهه نیز در سقف و دیوارهای خود تزئینات فراوان نقاشی دارد. اتاق ضلع شرقی حوضخانه دارای طاقچه‌ها و فرورفتگی‌هایی به شکل ظروف مختلف و مشابه با فضای فوقانی عمارت عالی قاپوی اصفهان می‌باشد.

جبهه شمالی خانه که ترکیبی نامتقارن دارد نیز شامل یک ایوان ستون دار و اتاق پشت آن، مطبخ و مجموعه فضاهای ورودی است. هشتی ورودی دارای قاعده مربع بوده، از یک سو توسط دالانی با حیاط خانه و از سوی دیگر با فضای مطبخ مرتبط است. تزیینات یزدی بندی سردر این ورودی و طاق نماهای طرفینش آن را از سایر خانه‌های مجاور خود متمایز کرده. نمای حیاط‌های خانه پوشیده از اندود سیم گل است. سطح وسیعی از حیاط خانه به باغچه بزرگ میانه آن اختصاص یافته و حوض آب در آن دیده نمی‌شود. این اثر در تاریخ ۲۹ شهریور ۱۳۵۳ با شماره ثبت ۹۹۴ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان اصفهان
رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان اصفهان
خانه محمدباقر نیلفروشان

**خانه محمدباقر نیلفروشان** مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، محله دردشت واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## نگارخانه

File:Nilforoushan Historic House 11.jpg
File:Nilforoushan Historic House 9.jpg
File:Nilforoushan Historic House 21.jpg
File:Nilforoushan Historic House.jpg
File:Nilforoushan Historic House 10.jpg
File:Nilforoushan Historic House 20.jpg
File:Nilforoushan Historic House 5.jpg
File:Nilforoushan Historic House 2.jpg
File:Nilforoushan Historic House 6.jpg
File:Nilforoushan Historic House 7.jpg
File:Nilforoushan Historic House 17.jpg
File:Nilforoushan Historic House 8.jpg
File:Nilforoushan Historic House 12.jpg
File:Nilforoushan Historic House 26.jpg
File:Nilforoushan Historic House 27.jpg



## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان اصفهان
رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان اصفهان
آتشکده تشویر

**آتشکده تشویر (سردخانه تشویر)** مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان طارم، بخش مرکزی، روستای تشویر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* فهرست آتشکده‌های ایران

## منابع

رده:آتشکده‌های تاریخی شهرستان طارم
رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان طارم
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان طارم
آرامگاه پیر احمد زهرنوش

## بقعه پیر (میدان پیر)
**بقعه پیر احمد زهرنوش** مربوط به سدهٔ ۶ و ۷ ه‍.ق است. این بنا در حاشیه جنوبی شهر ابهر واقع شده‌است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

این بقعه آرامگاه سه تن از بزرگان ابهر می‌باشد. در مجاورت بقعه ساختمان‌هایی می‌باشد که امروزه از آن‌ها به عنوان موزه‌ باستانشناسی ابهر استفاده می‌شود. به گفتهٔ محمد آقامحمدی این بنا بر بقایای خانقاهی متعلق به قرن چهارم هجری ساخته شده‌است. خانقاه اولیه متعلق به ابوبکر محمد بن عبدالله ابهری متوفی ۳۳۰ هجری قمری بوده‌است.

این اثر که در سالیان گذشته رو به ویرانی گذاشته بود، در دههٔ ۱۳۶۰ به همت ادارهٔ ارشاد ابهر و با همکاری گروه باستانشناسی سلطانیه مرمت گردیده‌است.

## مدفونان در بقعه
بنا به گفتهٔ ابولمعالم فخیم ابهری در جلد دوم از کتاب ابهر جلوه گاه تمدن باستان، سه تن از علما و فقهای برجستهٔ ابهر در این محل مدفون هستند. نخستین آنان ابوبکر محمد بن عبدالله ابهری است که در قرن چهارم هجری می‌زیسته‌است. مولانا شیخ شهاب الدین ابهری که در اوایل دورهٔ صفویه می‌زیسته دومین فردی است که در این محل دفن شده‌است. نفر سوم مولانا قطب الدین احمد ابهری معروف به پیر احمد زهر نوش متوفی ۵۷۷ هجری می‌باشد.

## سبک معماری بنا
این بنا در سال‌های اخیر و با گسترش شهر به بخشی از شهر ابهر تبدیل شده‌است. در بین مردم ابهر معروف است که مکان این بقعه با رونق شهر بارها درون شهر قرار گرفته و پس از گذشت آن دوران به بنایی در حاشیهٔ ابهر تبدیل شده‌است. در حال حاضر این بنا در میان میدانی به همین نام در جنوب ابهر قرار دارد.

جنس بنای بقعه آجر است. بقعه شامل یک مقبره و ساختمان‌هایی در ضلع غربی آن است که باهم مرتبط می‌باشند. با توجه به بی‌پیرایه بودن بناهای اطراف، احتمال می‌رود کاربری اولیهٔ آن خانقاه باشد. معماری مقبره یک بنای چهارطاقی است. این بنا با شکست‌ها و جرزهای ایجاد شده، از داخل به بیست وجهی تبدیل شده‌است. بر فراز چهارطاقی مقبره گنبد زیبایی به سبک پنج و هفت از گونهٔ گنبدهای سلجوقی استوار گشته‌است. این گنبد به گنبدهای مساجد جامع قروه و سجاس مانند است.

علاوه بر ورودی مقبره از ساختمان غربی، ورودی اصلی مقبره از بیرون دری در ضلع شمالی بنا می‌باشد. کف مقبره یک پله بالاتر از ورودی در اصلی می‌باشد. محل گورها در سرداب قرار دارد. سرداب با پلان چلیپا بوده که پنج پله پایین‌تر از کف مقبره می‌باشد. سقف سرداب طاقی از جنس آجر است.
## نگارخانه
بندانگشتی|چپ|260px|آرامگاه پیر احمد زهرنوش ابهری
بندانگشتی|چپ|260px|تصویری از میدان پیر ابهر، این میدان پس از بازسازی بنای آرامگاه بر دور آن ایجاد شده‌است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* آرامگاه پیر احمد زهرنوش | گردشگری ابهر 1402

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان ابهر
ساختمان شهربانی

**ساختمان شهربانی** مربوط به دوره پهلوی اول است و بعد از پل چشمه کیله در خیابان دکتر فاطمی شهر تنکابن واقع شده‌است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۵۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان تنکابن
رده:ساختمان‌های تاریخی شهرستان تنکابن
مسجد جامع جهرم

**مسجد جامع جهرم** ساخته شده در دورهٔ سلجوقیان از مساجد تاریخی این شهرستان که در محلهٔ قدیمی سنان شهر جهرم واقع شده. این مسجد دارای دو طبقه و از سنگ طبیعی کوهستان و گچ بنا شده‌است.

بر سردر شمالی مسجد تعدادی کتیبه نصب شده و در طرفین ورودی پنج کتیبه که یکی از آن‌ها گویای تعمیرات مسجد در دورهٔ صفویه است.
یکی از ویژگی‌های بناهای قدیمی در شهرستان جهرم آن است که سنگ قبر برخی از اشخاص معروف در بناهای قدیمی نصب شده که برخی از این نوع کتیبه‌ها در مسجد جامع جهرم نیز مشاهده می‌شود و کتیبهٔ دیگری تاریخ تعمیر این بنا را در دورهٔ قاجار نشان می‌دهد.

از دیگر قسمت‌های این اثر تاریخی می‌توان به سر در ورودی و شبستان ضلع جنوبی اشاره کرد که نسبت به سایر قسمت‌ها سالم و پابرجا باقی‌مانده و سردر ضلع جنوب غربی نیز که به همان صورت اولیه باقی‌مانده که سردر جدیدتری نیز در این محل احداث شده‌است.

مسجد جامع جهرم از نظر طرح و معماری از نمونه‌های بسیار جالب مربوط به پیش از دوران صفویان محسوب می‌شود.

شبستان جنوبی از مهم‌ترین بخش‌های مسجد که شامل یک تالار وسیع در مرکز و دو رشته رواق در شرق و غرب است.
این شبستان دو طبقه و رواق‌های آن نیز دارای مرتبهٔ فوقانی است.
قسمت فوقانی محراب دارای قوس‌های گچی زیبایی است. کلیه طاقهای اطراف آن شبیه میدان امام اصفهان دو طبقه بوده و طبقه فوقانی تشکیل غرفه‌هایی داده لوحی سنگی در بالای در غربی مسجد نصب گردیده است، که بر اساس آن، این مسجد در سال ۱۰۸۴ ه‍.ق که رو به خرابی می‌رفته، توسط شخصی به نام حاجی رضا تعمیر شده‌است.

تعمیرات کف‌فرش حیاط و احیای کف‌فرش، احیای پوشش بام شبستان، تعمیرات نما، تعمیرات کاربندی در طاق‌نماهای حیاط و تعمیرات استحکام‌بخشی در محل‌های مورد نیاز مسجد جامع جهرم از جمله اقداماتی است که جدیداً برای مرمت این اثر ملی صورت گرفته است.

## ثبت ملی
بندانگشتی|300px|چپ|تابلوی ثبت
این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره سلجوقیان در شهرستان جهرم
رده:آثار ملی ایران
رده:مسجدهای جهرم
رده:ساختمان‌های مذهبی دارای گنبد
رده:ساختمان‌های مسجد دارای گنبد
رده:مسجدهای ایران
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان جهرم
رده:مسجدهای جامع
رده:مسجدهای کامل‌شده در دهه ۱۶۷۰ (میلادی)
رده:ساختمان‌های مذهبی کامل‌شده در ۱۶۷۳ (میلادی)
تپه قلعه سلطانیه

**تپه قلعه سلطانیه** مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در سلطانیه، ۱ کیلومتری غرب شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار هزاره ۱ (پیش از میلاد) در شهرستان سلطانیه
رده:تپه‌های باستانی شهرستان سلطانیه
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان سلطانیه
رده:قلعه‌ها در ایران
شربت‌خانه و سردر خانقاه

**شربت خانه و سردر خانقاه** مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در نطنز، خیابان مطهری، کوی افوشته واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:خانه‌های تاریخی شهرستان نطنز
رده:سردرهای تاریخی شهرستان نطنز
امامزاده اسماعیل میمند

**مقبره امامزاده اسماعیل میمند** مربوط به دوره سلجوقیان است و در مرکز شهر میمند فارس و رو به روی مسجد جامع واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره سلجوقیان در شهرستان فیروزآباد
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان فیروزآباد
آرامگاه فضل بن موسی بن جعفر

**مقبره فضل بن موسی بن جعفر** مربوط به سدهٔ ۹ است و در جهرم، ۲۰ کیلومتری مهمانسرای جهرم واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان جهرم
آب‌انبار میرزا مهدی

**آب‌انبار میرزا مهدی ساری** واقع در خیابان ۱۸ دی ساری به شماره ۱۰۰۵ در تاریخ ۱۳۵۳/۸/۱ ثبت شده‌است.آب انبار میرزا مهدی در یکی از محلات کهن ساری ساخته شده بود که اینک وجود ندارد. نام این محله «ملا آق بابا» بود. «محلهٔ ملاآقا بابا، از طرف شمال به محلهٔ همت‌آباد، از طرف جنوب به محله نوآمبار، از طرف مشرق به کهنه باغ‌شاه و از طرف مغرب به محله شاه غازی بن منتهی می‌شد.» ملاآقا بابا، فرد روحانی از تلارم دودانگه بود و تمکن مالی خوبی داشت؛ به همین دلیل موقوفات زیادی در شهر ساری ایجاد کرد؛ یکی از آن‌ها تکیه‌ای بود که در زمان پهلوی اول هنگام احداث خیابان ۱۸ دی تخریب شد و دیگر اثری از محله و تکیه باقی نماند.آب انبار میرزامهدی یکی از آثار برجای مانده از این محله تاریخی است.
قدمت این آب انبار بر اساس اطلاعات موجود در پرونده ثبتی، مربوط به دورهٔ افشاریه - زندیه است. این آب‌انبار دارای عناصر مخزن گنبدی شکل، ورودی، راه‌پله، پاشیر و خیشخان است. مخزن آن با پلان مدور و سقف گنبدی آجری است که بالای آن خیشخانی با گنبد مخروطی شکل با ۶ روزن عمل تهویه درون مخزن را انجام می‌داد.ارتفاع تقریبی گنبد از قسمت بیرونی بنا ۵/۸ متر و قطر گنبد تقریباً ۱۲ متر است. همانند دیگر آب‌انبارها، ورود به مخزن آب‌انبار میرزا مهدی نیز از طریق یک ورودی مجزا صورت می‌گرفت که متأسفانه این ورودی تخریب شده‌است. در پرونده ثبتی این اثر به این موضوع اشاره شده‌است: «در ورودی و سردر آن در حد شرقی بوده که چندی قبل توسط مستأجر خراب شده».ورودی اصلی به فضای راه‌پله که در حال حاضر رو به خیابان ۱۸ دی و در ضلع جنوبی مخزن ساخته شده‌است، دارای یک تاق جناغی و آجرکاری خفته راسته در نما است. راه ورود به پاشیر این آب‌انبار از طریق ورودی و راه‌پله‌ای با دو پاگرد می‌باشد. پوشش تاق‌دار فضای داخلی را در قسمت بیرون بنا با استفاده از شیوه کنوسازی به سطحی تخت و شیبدار تبدیل کرده‌اند. بر خلاف آب‌انبارهای دیگر که فضای راه‌پله و پاشیر جنب گنبد و مخزن قرار گرفته، فضای راه‌پله و پاشیر این اثر، روبه‌روی مخزن تعبیه شده‌است. فضای پاشیر آن نیز دارای پلان مربع شکل و با سقف بلندی است که نورگیری بالای آن برای روشنایی و تهویه وجود دارد. به علت تخریب ورودی مخزن در دهه‌های گذشته دیوار رو به مخزن را در فضای پاشیر تخریب کرده‌اند تا یک راه ورود به فضای مخزن ایجاد نمایند. پوشش نورگیر نیز در حال حاضر تخریب و یک سازه بتنی حلقه‌ای جایگزین آن شده‌است. مصالح مورد استفاده در این بنا همانند آجر ۵*۲۰*۲۰، ملات آهکی و اندود ساروج در بدنه مخزن می‌باشد. عرصهٔ اطراف مخزن حدود بیست سال است در اختیار بخش خصوصی قرار دارد و تبدیل به چایخانه شده‌است.

## منابع

۱. پرونده ثبتی اثر. سازمان میراث فرهنگی
۲. احمدی، سیدمهدی(۱۳۹۰). محلات ساری. آوای مسیح
۳. همان منبع
۴. نیکوبیان، ابوالفضل(۱۳۹۵). آب انبارهای ساری. رسانش نوین.
۵. پرونده ثبتی اثر. سازمان میراث فرهنگی
۶. موسوی، سیدرحیم(۱۳۹۴). مجموعه ساری پژوهی. رسانش نوین

رده:آب‌انبارهای تاریخی شهرستان ساری
رده:آثار دوره افشاریان در شهرستان ساری
رده:آثار دوره زندیان در شهرستان ساری
آرامگاه بابا یادگار

**بقعه بابا یادگار** مربوط به سدهٔ ۱۰ ه.ق است و در شهرستان دالاهو، دهستان بان‌زرده، منطقه بابا یادگار واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا زیارتگاه یکی از شخصیت‌های آیینی یارسان به نام بابا یادگار است. بابایادگار در دین یاری یکی از اعضای هفتن است که در قرن دهم هجری قمری می‌زیسته و در اوایل همان قرن از شاهو به دالاهو کوچیده است.
سالانه هزاران نفر از پیروان آیین یاری از کشور ایران و کشورهای مجاور به عنوان زائر به این محل می‌آیند.

## درختان مقدس
در مجموعۀ زیارتگاه بابا یادگار در روستای زرده ۷ درخت کهنسال وجود دارند که از این تعداد دو درخت چنار، دو درخت سرو و سه درخت ون هستند. دو درخت چنار با عمر تقریباً ۹۰۰ سال کهنسال‌ترین درختان مجموعه هستند. عمر درختان سرو حدود ۲۲۰ سال و عمر درختان ون ۱۵۰ تا ۲۰۰ سال تخمین زده‌می‌شود. این هفت درخت در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده‌اند. همچنین در ۲۹ اسفند ۱۳۹۹ اعلام شد که پنج درخت ون، چنار و سرو مجموعۀ‌ بابایادگار با قدمت بیش از ۲۵۰ سال در فهرست آثار ملی ثبت شده‌اند.

## نگارخانه

Baba-Yadegar Tomb Zarde Village.JPG|زیارتگاه حضرت بابایادگار در دامنه کوه تخت سرانه
Sarane Mountain Zarde Village.JPG|کوه تخت سرانه در شرق روستای زرده که اماکنی مقدس بر آن جای دارند.
Tomb of Babayadgar.jpg
Baba Yadegar shrine- Pilgrim Services.jpg|
Baba Yadegar shrine Ambit.jpg|
Baba Yadegar holey tomb.jpg|
Baba Yadegar holey tomb-2.jpg|
پنجره های عمارت شاه نششین.jpg|پنجره‌های عمارت شاه‌نشین
Baba Yadegar shrine.jpg|
Wide view of Baba Yadegar shrine.jpg|
پرونده:مقبره بابایادگار.jpg|آرامگاه بابا یادگار


## جستارهای وابسته
* بابا یادگار
* یارسان
* زرده (دالاهو)
* بمباران شیمیایی زرده
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان دالاهو
رده:زیارتگاه‌های یارسان
شهر دشت حلقه

**شهر دشت حلقه (دشت قلعه)** مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان مینو دشت، روستای دشت حلقه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره اشکانیان در شهرستان مینودشت
رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان مینودشت
رده:محوطه‌های تاریخی شهرستان مینودشت
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان مینودشت
رده:شهرهای باستانی ایران
گبری قلعه

**گبری قلعه** مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در گنبد کاووس، ۱۵ کیلومتری شرق شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در گنبد کاووس
رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان گنبد کاووس
رده:قلعه‌های تاریخی گنبد کاووس
چهارسوق و مسجد حاج محمدحسین

**چهار سوق و مسجدحاج محمدحسین** در اردکان، مرکزشهر، روبروی مدرسه علمیه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۶۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار ملی ایران
رده:چهارسوق‌های تاریخی شهرستان اردکان
رده:ساختمان‌های مذهبی دارای گنبد
رده:ساختمان‌های مسجد دارای گنبد
رده:مسجدهای ایران
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان اردکان
رده:مسجدهای کامل‌شده در دهه ۱۸۳۰ (میلادی)
رده:مسجدهای استان یزد
رده:ساختمان‌های مذهبی کامل‌شده در ۱۸۳۴ (میلادی)
رده:مسجدهای تشیع در ایران
پل معلق آمل

**پل فلزی** یا **پل معلق آمل** مربوط به دوره پهلوی است و در آمل، داخل شهر، جنب پل دوازده چشمه واقع شده‌است. پل معلق دو پل معلق یک سان کنار هم است که یکی از بناهای ارزشمند توریستی شهر و یکی از نمادهای آمل محسوب می‌شود. این پل با طول ۱۲۰ متر و عرض ۹ متر یکی از اولین نمونه‌های پل‌های بزرگ و جدید التاسیس و ارزشمند در ایران است. این پل را به این علت معلق می‌خوانند که اگر پایه‌های زیرین آن بر اثر سیل تخریب شود کمان‌هایی بالای آن را نگه می‌دارند. این اثر در تاریخ ۱۳۵۳/۱۲/۰۳ با شمارهٔ ثبت ۱۵۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## تاریخچه ساخت
این پل در سال ۱۳۱۴ توسط مهندسان آلمانی شرکت اشکودا طراحی و ساخت آن توسط شرکت سوئدی سنتاب آغاز شد و در سال ۱۳۱۷ به بهره‌برداری رسید. 

## مرمت و کاربری سازه
شرکت آلمانی سازنده پل معلق در سال ۱۳۸۸، با هشداری جدی، بر پایان یافتن چندین ساله زمان استفاده از این پل بر اساس تعهدات این شرکت خبر داده بود. از این رو کار مرمت پل قوسی معروف به پل معلق، پس از پشت سر گذاشتن عملیات بهسازی و مقاوم‌سازی با هماهنگی میراث فرهنگی در نیمه اول سال ۱۳۹۷ خورشیدی آغاز شد و در همین سال هم به اتمام رسید. پیش از این نیز قرار بود در سال ۱۳۹۰ بر اساس تفاهمنامه شهرداری آمل با دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه امیرکبیر به همراه بازسازی و مرمت این پل تاریخی، با تایید شورای ترافیک آمل در آن سال ممنوعیت تردد بر روی پل‌های تاریخی این شهر اعلام شود.

## امکانات و محوطه
وضعیت امکانات و تسهیلات تفریحی، گردشگری، حمل و نقل، اسکان در کنار و زیر این پل در فضایی باز پارک بزرگ شهر و رودخانه هراز واقع شده که محل اسکان مسافران و تفریح گردشگران شده‌است و از نظر حمل و نقل هم مکانی برای مسافران و گردشگران تعبیه شده که می‌توانند وسایل نقیله خود را در پارکینگ زیر پل پارک نموده و در آرامش کامل باشند. همچنین هتل شهر آمل هم در کنار این پل‌ها قرار دارد، از دیگر امکانات هم می‌توان از فضای سبز و فضای دیگر پارک کناری آن اشاره کرد که همجوار پل دوازده چشمه است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* پل

## نگارخانه


پرونده:نمایی از پل فلزی.JPG|نمایی از پل فلزی در غروب
پرونده:Moalagh Pont Bridge Amol.jpg|یک نیمه از پل
پرونده:Amol moalagh(Felezi) bridge.jpg|نمای سراسر نما


## منابع

* پل معلق آمل
* پل رضا شاهی آمل بر روی رود خروشان هراز(هزهز)
* به شهر توریستی و باستانی آمل خوش آمدید،دو پل باشکوه معلق 
## پیوند به بیرون

رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان آمل
رده:پل‌ها در ایران
رده:پل‌های تاریخی شهرستان آمل
رده:پل‌های قوسی
رده:جاذبه‌های گردشگری آمل
رده:جاذبه‌های گردشگری استان مازندران
رده:نمادهای آمل
تپه حسام‌آباد

**تپه حسام آباد** مربوط به نیمه اول هزاره سوم است و در شهرستان اسدآباد، روستای حسام آباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار هزاره ۳ (پیش از میلاد) در شهرستان اسدآباد
رده:تپه‌های باستانی شهرستان اسدآباد
تپه وندرآباد

**تپه وندرآباد** مربوط به نیمه دوم هزاره ۴ است و در شهرستان اسدآباد، روستای وندرآباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. دراکتشافات انجام شده در سال۱۳۸۷ دیوار چینی‌هایی (چینه‌هایی) شبیه به تپه هگمتانه کشف شد. اما به دلیل رهاسازی وعدم مراقبت بر اثر بارندگی‌های فصلی آثار رو به تخریب گذاشته است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:تپه‌های باستانی شهرستان اسدآباد
تپه گوراب (دژ گوراب)

**دژ گوراب** مربوط به هزاره ۴ قبل از میلاد است و در شهرستان ملایر، بخش مرکزی، روستای گوراب (معرب آن: جوراب) واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

پژوهش‌های باستان‌شناسی در تپه گوراب به‌طور مجدد به سرپرستی علی خاکسار با هدف تعیین عرصه و پیشنهاد حریم و لایه‌نگاری انجام گرفت که در نهایت منجر به شناسایی مساحت واقعی تپه و هم‌چنین ادوار فرهنگی مختلف موجود در این تپه گردید. در مجموع در تپه گوراب بر اساس لایه‌نگاری انجام شده 8 دوره فرهنگی از: مس و سنگ میانی و جدید، مفرغ قدیم، آهن و ... شناسایی شده است. کاوش لایه‌نگاری در تپه گوراب و ارائه جدول گاهنگاری آن منجر شد تا اطلاعات جدید از دوره‌های فرهنگی و به‌ویژه در مورد عصر مفرغ قدیم در این تپه آشکار گردد. همان‌طور که می‌دانیم عصر مفرغ قدیم در زاگرس‌مرکزی، تحت عنوان «فرهنگ یانیق» شناسایی شده است و نهشته‌های این فرهنگ در تپه گوراب با ضخامت 8/5 متر، باعث شده تا به‌عنوان یکی از محوطه‌های بسیار مهم و کلیدی در این منطقه محسوب شود. در این نوشتار به استناد به داده‌های فرهنگی حاصل از کاوش (سفال و داده‌های کربن 14) و هم‌چنین استفاده از منابع کتابخانه‌ای و گزارش‌ها به بررسی و تحلیل فرهنگ یانیق در این تپه پرداخته می‌شود. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که یافته‌های سفالی تپه گوراب قابل مقایسه با سایر محوطه‌های یانیقی موجود در ایران از جمله: تپه پیسا، گودین‌تپه، یانیق‌تپه، گوی‌تپه و گل‌تپه و محوطه‌های یانیقی موجود در خارج از ایران از جمله در شرق ترکیه و منطقه قفقاز است. نتایج تاریخ‌گذاری کربن 14 تپه گوراب که در دانشگاه آکسفورد انگلستان انجام گرفته نشان می‌دهد که تاریخ‌گذاری این فرهنگ در زاگرس‌مرکزی بر اساس گاهنگاری موجود در گودین تپه نیاز به بازنگری و تأمل بیشتری است.
بندانگشتی

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:تپه‌های باستانی شهرستان ملایر
امامزاده عیسی بن کاظم

**امامزاده عیسی بن کاظم ساری** :محمد مهدی فقیه بحرالعلوم در صفحهٔ ۴۹۷ از کتاب «تاریخ تشیع و مزارات شهرستان ساری» به نقل از کتب انساب، **امامزاده عیسی بن کاظم** را چنین معرفی می‌کند: «عیسی بن موسی الأصغر الأعرج بن‌جعفر بن ابراهیم المرتضی بن امام موسی کاظم علیه السّلام».
بنای این امامزاده مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در شهرستان ساری، بخش مرکزی، روستای خارمیان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان ساری
کاخ چای‌خوران

**کاخ چای‌خوران** از بناهای مربوط به دوره پهلوی اول است و در جنوب میدان معلم چالوس و در محوطه کاخ، جنب دادگستری واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا در محوطه‌ای به وسعت حدود ۴۰۰۰ متر مربع و در یک طبقه و زیرزمین ساخته شده است. دو ورودی اصلی بنا در ضلع‌های شرقی و غربی واقع هستند و فضاهای داخلی ساختمان از دو بخش اصلی و خدماتی تشکیل شده است که توسط راهروی میانی به هم متصل شده‌اند. بخش اصلی این بنا شامل بالکن ستون‌دار شمالی و دو تالار مربع شکل در قسمت جنوبی و یک تالار مستطیلی در جهت شمالی-جنوبی می‌باشد که با تزئینات زیبای گچ‌بری مزین شده است. بخش خدماتی شامل دو اتاق و آبدارخانه و دو ایوان در قسمت‌های شرقی و غربی است. امروزه این مکان تاریخی زیبا توسط بخش خصوصی بازسازی شده و به عنوان رستوران از آن استفاده می‌گردد.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:کاخ‌های تاریخی شهرستان چالوس
رده:کاخ‌های دودمان پهلوی
رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان چالوس
رده:کاخ‌های ایران
رده:معماری ایرانی
کاخ رضاخان (ناهارخوران)

**کاخ رضاخان (ناهار خوران)** مربوط به دوره پهلوی است و در رودسر، میدان طالقانی(کاخ سابق) واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان رودسر
رده:کاخ‌های دودمان پهلوی
رده:کاخ‌های تاریخی رودسر
رده:کاخ‌های ایران
رده:معماری ایرانی
آرامگاه شیخ کبیر محمد روزبهان

**آرامگاه شیخ کبیر محمد روزبهان** مربوط به دوره معاصر است و در شیراز، انتهای خیابان زند واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

بندانگشتی|راست
بندانگشتی|راست

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان شیراز
آتشکده آمل

**آتشکده آمل** که به اشتباه **آرامگاه شمس آل رسول آمل** شناخته می‌شود مربوط به دوره ساسانیان و پیش از به دنیا آمدن محمد است. این آتشکده در شهر آمل، محلهٔ چاکسر، در شهر قدیمی مشهور به (عوام کوی) واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

[وسط|بندانگشتی|تابلوی معرفی بنای آتشگاه که توسط ادارۀ [سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در محوطۀ بنا نصب شده است]]

## بنا
این بنا با توجه به ویژگی‌های خاص معماری در شمار بناهای قرن نهم هجری قمری است و در مقایسه با سایر برج‌های این دوره از وسعت قابل ملاحظه‌ای برخوردار است. ساختمان این بقعه شامل بدنه چهار گوشه و برج مخروطی شکل است و در قسمت فوقانی بدنه دارای مقرنس‌های تزیینی است.
آتشکده به صورت چهار گوشه و گنبد مخروطی است و گنبد آن دو پوش می‌باشد که هر دو پوش آن در اثر زلزله و عوامل جوی منطقه خراب شده‌است عمده تزیینات بنا طاق و قوس و قرنیس‌های آجری و کاشیکاری در قسمت فوقانی است. نکته جالب در بنای این برج، کاربرد آجرهای با ابعاد و اندازه‌های مختلف است، با توجه به شکل کلی و شباهت بسیار آن با برج‌ها و آتشکده‌ها شناخته شده در ایران، از آثار قرن هشتم میلادی یا نهم یعنی دوره ساسانیان دانسته شده‌است. این گنبد مدور و به شکل برجی است. جسد شمس آل رسول محمد بن محمود آملی با نام کامل شمس الدین محمد بن محمود آملی از دانشمندان و پزشکان شهیر ایرانی در داخل این آتشکده به خاک سپرده شده‌است. طاق این برج دو پوش بوده و گنبد خارجی و داخلی داشت که بر اثر زمین‌لرزه خراب شد.
وسط|بندانگشتی

## یادگار
در منطقه آمل قدیم که قسمت ساسانی آن به عوام کوی معروف بود در زمان ساسانیان به همراه بازار آمل قرار داشت، که در آن زمان بازار آمل و دژ ساسانی و آتشکده بنا شد و از آن زمان آتشکده و بازار باستانی آمل به جای ماند و دژ ساسانی بر اثر هجوم اعراب تازی در صدر اسلام به کلی خراب شد.

## مرمت
در سال‌های اخیر مرمت‌های کوتاهی بر روی این آثار باستانی انجام شده‌است به طوری که سه سال داربست‌هایی برای فرو نریختن این آتشکده به آن وصل بوده‌است و در سال ۱۳۹۱ میراث فرهنگی بنا بر مرمت این اثر گرفت و بعد چند ماه کار بر روی آن این امر انجام شد.

## نگارخانه

پرونده:نمایی از درون بنای آتشگاه آمل.jpg|نمایی از درون بنا
پرونده:تزئینات ورودی بنای آتشگاه آمل.jpg|تزئینات ورودی بنا
پرونده:مقرنس های پاکار بنای آتشگاه.jpg|مقرنس های پاکار بنا
پرونده:آتشگاه آمل.jpg


## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* فهرست آتشکده‌های ایران
* آتشکده کاووس

## منابع
* معماری و بناهای ایران / آتشکده 

## پیوند به بیرون

رده:آتشکده‌ها
رده:آتشکده‌های ایران
رده:آتشکده‌های تاریخی شهرستان آمل
رده:آثار ملی ایران
رده:جاذبه‌های گردشگری آمل
رده:مزدیسنا در ایران
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های ثبت‌شده در فهرست میراث ملی ایران
کاروانسرای قصر بهرام

**مجموعه قصر بهرام** مربوط به دوره ساسانی می‌باشد و توسط شاه بهرام ساسانی یا بهرام گور ساخته شده‌است. سپس توسط شاه عباس صفوی باز سازی شده و به عنوان کاروانسرا مورد استفاده قرار گرفته‌است.
این مکان تاریخی در جنوب گرمسار، جنوب شرقی شهرجوادآباد شمال دریاچه نمک واقع شده‌است. بهترین مسیر دسترسی به قصر بهرام از شهر گرمسار و جاده خاکی سنگفرش می‌باشد و برای ورود به پارک ملی کویر و بازدید و اقامت در قصر بهرام نیاز به اخذ مجوز از اداره کل محیط زیست استان سمنان می‌باشد. به فاصله کمی از قصر بهرام کاروانسرای عین‌الرشید و بقایای یک حرم‌سرا نیز قابل بازدید است.

این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## نحوه دسترسی
برای رسیدن به قصر بهرام می‌توانید از چهار مسیر استفاده کنید:
# مسیر پیشوا، قلعه بلند، مبارکیه و سپس قصر بهرام
# مسیر گرمسار، لجران، کهک، جاده سنگفرش گرمسار و سپس قصر بهرام
# مسیر ورامین، چرمشهر، بند علی خان، محیط بانی شکرآباد، مبارکیه و سپس قصر بهرام
# مسیر کاشان، آران و بیدگل، مرنجاب، سفیدکوه و سپس قصر بهرام

## ثبت در فهرست میراث جهانی
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای قصر بهرام به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:کاروانسراهای ایرانی ثبت‌شده در میراث جهانی
رده:کاروان‌سراهای تاریخی شهرستان گرمسار
رده:کاروانسراها در ایران
رده:کاروانسراهای استان سمنان
تپه قلعه گبری آببر

**تپه قلعه گبری آببر** مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان طارم، جنوب غربی دهستان آببر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار هزاره ۱ (پیش از میلاد) در شهرستان طارم
رده:تپه‌های باستانی شهرستان طارم
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان طارم
آرامگاه شاه قاسم انوار

**آرامگاه شاه قاسم انوار** مربوط به اوایل دوره قاجار است و در شهرستان تربت جام، روستای لنگر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بندانگشتی|270px|چپ|دیوار داخلی آرامگاه با شعری خوش‌نویسی‌شده، متن شعر: دل خراب من و مهر بوتراب در او / خرابه‌ای‌است که می‌تابد آفتاب در او

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان تربت جام
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان تربت جام
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان تربت جام
مسجد خداداد

**مسجد خداداد** مربوط به دوره زندیه است و در شهر بندر لنگه، محله مساح واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

* 

رده:آثار دوره زندیان در شهرستان بندر لنگه
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان بندر لنگه
بقعه اویس‌القرن

**بقعه اویس القرن** مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان جوانرود، روستای صادق آباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان جوانرود
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان جوانرود
خانه حاج محمود عطرفروش

**منزل حاج محمود عطرفروش** مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، بازار حاجی، کوچه زنجیر خانه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان شیراز
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان شیراز
یخچال حاج‌علی آقا

**یخچال حاج علی آقا** مربوط به اواخر سدهٔ ۱۳ ه.ق است و در شهرستان رفسنجان، روستای عباس‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:چال‌های تاریخی شهرستان رفسنجان
رده:یخچال‌های تاریخی شهرستان رفسنجان