نامگان سیارات

[بندانگشتی|300px|نقشهٔ ماه از [اطلس دستی آدریس آلگماینر، ویرایش یکم (۱۸۸۱). پیش از استانداردسازی نام‌ها.]]

**نامْگان سَیّارات** مجموعهٔ نام‌های رسمی و استانداردی است که به عوارض جغرافیایی سطوح سیارات دیگر و قمرهای طبیعی آن‌ها داده شده‌است.
وظیفهٔ نام‌گذاری این عارضه‌ها از سال ۱۹۱۹ میلادی بر عهدهٔ اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی جهانی است.

## نام نوع عارضه
انواع پدیده‌های جغرافیایی که در همهٔ سیارات وجود دارد به صورت زیر شناسایی و دسته‌بندی شده و اصطلاحات زیر برای آن‌ها در نظر گرفته شده‌است.
نام‌های انگلیسی به صورت مفرد و جمع آمده‌اند.

## دسته‌بندی اصطلاحات هر سیاره و قمر
### [[بهرام (سیاره)|بهرام]] (مریخ)
[بندانگشتی|300px|راست|نمونه‌ای از نامگان مریخ مربوط به [چهارگوش کویپر یکی از دهانه‌های این بخش به نام رودکی، شاعر نامدار پارسی‌گو نام‌گذاری شده‌است.]]

### [[ناهید (سیاره)|ناهید]] (زهره)
به جز سه عارضه، بقیه عوارض جغرافیایی سیاره ناهید نام‌های زنانه دارند. آن سه عارضه پیش از استانداردسازی نام‌گذاری شده‌بود. این سه عارضه عبارتند از: منطقه‌وار آلفا، منطقه‌وار بتا و کوه مکسول. (به افتخار جیمز کلارک مکسول).

### [[کره ماه]]
نوشتار مرتبط: فهرست دریاوارهای کره ماه

### بهرام و اقمارش
#### [[سیاره بهرام|بهرام]] (مریخ)
[بندانگشتی|200px|یک نقشهٔ اولیه از بهرام توسط [جووانی اسکیاپارلی که در آن عارضه‌های بازتابه ذکر شده‌است.]]

به هنگام فرود کاوشگرهای مریخ‌نشین، انواع نام‌های تفریحی و غیررسمی به تپه‌ها و صخره‌ها و گودال‌ها داده‌شده‌است. نام‌هایی مانند مارک‌های بستنی‌ها و شخصیت‌های کارتونی آمریکایی برای نمونه باب اسفنجی و دوستش پاتریک.

#### [[دیموس (قمر)|دیموس]]
انگشتدان|260px|دو دهانهٔ نام‌گذاری شده در دیموس
نام عارضه‌های دیموس مربوط می‌شود به مؤلفانی که در مورد قمرهای مریخ نوشته‌اند. هم‌اینک دو عارضهٔ نام‌گذاری‌شده بر دیموس وجود دارد یکی دهانه سویفت و دیگری دهانه ولتر. جاناتان سویفت و ولتر وجود اقمار مریخی را پیش‌بینی کرده‌بودند.

#### [[فوبوس]]
تمامی عارضه‌های فوبوس به نام دانشمندانی که در کشف و مطالعه قمرهای بهرام سهیم بوده‌اند و همچنین شخصیت‌ها و مکان‌های داستان سفرهای گالیور نامیده شده‌اند.

### قمرهای [[مشتری (سیاره)|مشتری]] (هرمز)
* آمالتئا:
افراد و مکان‌ها در افسانه آمالتئا
* تیب
عارضه‌های تیب به نام افراد و مکان‌ها در افسانه تیب نام‌گذاری شده‌اند. در حال حاضر تنها یک عارضه در تیب نام‌گذاری شده و آن دهانه زتوس است.
* آیو

#### [[اروپا (قمر)|اروپا]]

#### [[گانیمد (قمر)|گانیمد]]

#### [[کالیستو (قمر)|کالیستو]]

### قمرهای [[کیوان (سیاره)|کیوان]] (زحل)
* جینوس
شخصیت‌های افسانه یونانی دوقلوها (کَستور و پولوکس)
* اپیمتئوس
شخصیت‌های افسانه یونانی دوقلوها (کستور و پولوکس)
* میماس
افراد و مکان‌ها از افسانه‌های مرگ آرتور نوشتهٔ توماس ملوری
* انکلادوس
افراد و مکان‌ها در داستان هزار و یک‌شب، نوشتهٔ برتون
* تتیس
افراد و مکان‌های داستان اودیسه اثر هومر
* دیون
افراد و مکان‌های داستان انه‌ئید اثر ویرژیل
* رئا
افراد و مکان‌های افسانه‌های آفرینش

#### [[تیتان (قمر)|تیتان]]

* هیپریون
ایزدان خورشید وماه
* یاپتوس
مکان‌ها و افراد در سرود رولاند (ترجمه سیرز)، قدیمی‌ترین اثر در زبان فرانسه

#### [[فوبه (قمر)|فوبه]]
بندانگشتی|چپ|300px|نمونهٔ نامگان دهانه‌های برخوردی فوبه.

### قمرهای [[اورانوس]]
* پوک
ارواح و پریان خبیث در افسانه‌ها
* میراندا
شخصیت‌ها و مکان‌ها در نمایشنامه‌های شکسپیر
* آریل
ارواح منفرد
* اومبریل
ارواح بدطینت افسانه‌ای
* تیتانیا
شخصیت‌های زنانه و مکان‌ها در رمان‌های شکسپیر
* اوبرون
افراد و قهرمان‌های تراژدی‌های شکسپیر
* قمرهای کوچک:
هم‌اینک پدیده‌های موجود بر سطح اقمار کوچک اورانوس نام‌گذاری نشده‌اند البته نوع نام‌گذاری در نظر گرفته شده برای این عارضه‌ها، نام قهرمانان زن در نمایشنامه‌های شکسپیر و پوپ است.

### قمرهای [[نپتون]]
* پروتئوس
ارواح و ایزدان و ایزدبانوهای آب، غیر رومی و غیر یونانی.
* تریتون نام‌های رومی و یونانی و همچنین ارواح آب، فواره‌ها و آبفشان‌های معروف.
* نرئید
هنوز پدیده‌ه‌های جغرافیایی این قمر شناخته‌شده و نام‌گذاری نشده‌اند. پس از کشف، قرار است نام نرئیدها (پریان دریایی افسانه‌های یونان) بر آن‌ها گذارده‌شود.
* قمرهای کوچک:
پدیده‌ه‌های جغرافیایی دیگر قمرها قرار است پس از کشف، به نام ایزدان و ایزدبانوهای افسانه‌های نپتون و پوزئیدون نامیده شوند.

### [[پلوتو]]
هم‌اینک عارضه‌های این سیاره هنوز نام‌گذاری نشده‌اند زیرا با تلسکوپ‌های فعلی تشخیص دقیق آن‌ها میسر نیست. قرار بر اینست که پس از کشف این عارضه‌ها، چه از طریق تلسکوپ‌های بهتر و چه بعد از گذر فضاپیمای روباتیک افق‌های جدید از کنار پلوتو، عارضه‌های جغرافیایی این سیاره به نام ایزدان جهان زیرین نام‌گذاری بشوند.

### [[سیارک|سیارک‌ها]]
#### [[ایدا ۲۴۳]]

#### [[داکتیل (قمر)|(۲۴۳) ایدا یک داکتیل]]

#### [[گاسپرا ۹۵۱]]

#### [[ماتیلده ۲۵۳]]

#### [[اروس ۴۳۳]]

## پانویس

## منابع

* The above article were adapted from the public domain work United States Geological Survey Gazetteer of Planetary Nomenclature
* *Mapping and Naming the Moon: A History of Lunar Cartography and Nomenclature*, E. A. Whitaker, 1999, .

## جستارهای وابسته
* فهرست دریاوارهای کره ماه
* فهرست کوهای ماه
* ماه‌نگاری

## پیوند به بیرون
* 'Planetary Names: How do we come up with them?'، انجمن سیارات weblog article by Rosaly Lopes، IAU WGPSN member
* Members of the WGPSN
* Planetary Maps: Visualization and Nomenclature Cartographica ۴۱/۲ ۲۰۰۶
* Development of a Local Toponym System at the Mars Desert Research Station Cartographica ۴۲/۲ ۲۰۰۷

رده:زمین‌شناسی سیاره‌ای
رده:سیاره‌های منظومه شمسی
رده:کدگذاری
رده:نام‌گذاری اخترشناختی