دهستان خورهه

**دهستان خورهه**، یکی از دهستان‌های بخش مرکزی شهرستان محلات در استان مرکزی، ایران است. مرکز این دهستان روستای خورهه می‌باشد. این روستا در ۴۲ کیلومتری شمال شرق محلات قرار گرفته است. روستاهای دودهک، حاجی‌آباد، نینه و طایقان، در همسایگی روستای خورهه قرار دارند (با مختصات جغرافیایی متفاوت) از بُعد مسافت با شهرستان دلیجان نیز ۳۲ کیلومتر فاصله دارد. خورهه روستایی با ویلاهای لوکس متعدد است و دارای دو بافت روستایی و بافت ویلایی لوکس اعیان نشین است. معبد خورهه با قدمت ۲۲۰۰ سال مربوط به دوره سلوکیان در این روستا قرار دارد، این معبد دارای محوطه و ستون‌های باستانی با معماری هلنیستی است که در دوره اشکانیان و بعد از آن هم پابرجا بوده است.

## ریشه نام
نام «خورهه» در منابع تاریخی و باستان‌شناسی به طور دقیق شرح داده نشده است. در منابع زبان‌شناسی و لغت‌نامه‌های فارسی و فارسی میانه، واژهٔ «خور» به معنی خورشید و پسوند «ـه» به عنوان پسوند مکان برای اسامی آبادی‌ها و مکان‌ها ذکر شده است.

ترکیب «خور» و «ـه» در زبان فارسی میانه و فارسی نو برای ایجاد نام مکان‌ها کاربرد داشته است. با این حال، در منابع تاریخی و باستان‌شناسی منتشرشده دربارهٔ خورهه، توضیح مستقلی دربارهٔ ریشهٔ نام این مکان ارائه نشده است.

## زبان
بیشتر مردم دهستان خورهه به زبان فارسی با لهجه محلی سخن می‌گویند. همچنین افغانی‌های ساکن خورهه به فارسی دری صحبت می‌کنند. در برخی روستاها نیز زبان‌های ترکی و لری رواج دارد.

## جاذبهٔ گردشگری و آثار باستانی
وجه تمایز روستای خورهه، واقع شدن آثار باستانی منسوب به دوره سلوکیان (برگرفته از بازدید ارنست هرتسفلد و علی حاکمی) و با قدمت تقریبی ۲۲۰۰ سال در آن می‌باشد. معبد خورهه با قدمتی مربوط به دوره سلوکیان و امپراطوری اشکانیان و همین‌طور محوطه‌هایی مربوط به دوران سلجوقیان از جاذبه زیادی برخوردار است.

محققین تعداد ستون‌های سنگی بنا شده در این مکان را ۱۲ عدد می‌دانند که با گذر زمان و با تأثیر عوامل محیطی، اکنون تنها دو ستون از آن بر جای مانده است.

### کاوش
کاوش و حفاری در سایت باستانی خورهه در چند مرحله انجام گرفته است. برای اولین بار در زمان ناصرالدین شاه و نه به قصد کاوش علمی، آثار باستانی مورد کند و کاو قرار گرفت. اما نخستین کاوش حرفه‌ای، در سال ۱۳۳۵ و توسط مرحوم علی حاکمی انجام شده و حدود ۵ الی ۶ ماه ادامه داشته است. دومین مرحله از کاوش علمی، در سال ۱۳۷۵ و به دست دکتر مهدی رهبر و گروه ایشان صورت پذیرفت و ایشان، علی‌رغم نوع معماری بنا که سبک سلوکی است، آثار باستانی خورهه را یک خانه اربابی و متعلق به دوره اشکانی دانست.

## امامزاده حکیمه خاتون خورهه
در مجاورت آثار باستانی، و در فاصلهٔ حدوداً ۱۵۰ متری، امامزاده حکیمه خاتون (س) واقع شده که آرامستان خورهه نیز در همین محل قرار دارد. این امامزاده در میان اهالی به سه فرزند امام معروف است و منتسب به نوادگان امام موسی کاظم (ع) می‌باشد. در گذشته بنای امامزاده به شکل امروزی نبود و ساختاری قدیمی داشت. اما با توجه به فرسایش و امکان از بین رفتن این بنای قدیمی، با مشارکت ادارهٔ اوقاف و همیاری اهالی روستا، ساختمان امامزاده بازسازی شد و چهره‌ای شکیل به خود گرفت.

## چشمهٔ آب شور خورهه
در فاصلهٔ بسیار کمی از سایت باستانی خورهه، یک دریاچهٔ کوچک آب شور قرار دارد که در میان اهالی به آبشوره معروف است. منشأ این دریاچهٔ کوچک چشمه‌ای است که از دل زمین می‌جوشد. آب این چشمه تلخ و شور بوده و برای زراعت و کشاورزی مناسب نیست. البته شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد آب چشمه از ابتدا شور نبوده و در گذشته‌های دور برای مصارف کشاورزی استفاده می‌شده است.

## گالری تصاویر

File:Khorheh stons.jpg|عکس قدیمی از ستون‌های معبد و روستاییان
File:Information board of archaeological sites at Khorheh 1.jpg|تابلوی ورودی محوطهٔ باستانی
File:ستونهای باقی مانده از معبد خورهه - 01.jpg|ستون‌های باقی‌مانده — نمای نزدیک
File:Two standing columns of Parthian mansion at Khorheh 3.jpg|دو ستون ایستاده از عمارت اشکانی خورهه
File:Ayvan of Parthian mansion at Khorheh 6.jpg|ایوان عمارت اشکانی خورهه
File:Columns of Parthian mansion at Khorheh 1.jpg|ستون‌های عمارت پارتی — نمای کلی
File:Columns of Parthian mansion at Khorheh 5.jpg|نمای نزدیک پایه‌ستون‌ها
File:Column volutes at Khorheh 4.jpg|مارپیچ‌های تزئینی سرستون (ایونی)
File:Khorhe Ancient Fire temple 5.jpg|نمای دیگر از بقایای سازه
File:عکس هوایی از سایت باستانی خورهه.jpg|عکس هوایی از محوطهٔ خورهه
عکسی از اهالی روستای خورهه در سال 1271 ه.ش به دستور ناصرالدین شاه.jpg|عکسی از اهالی خورهه (۱۲۷۱ ه‍.ش)
امامزاده حکیمه خاتون(س) روستای خورهه در اوایل دهه هشتاد شمسی.jpg|امامزاده حکیمه خاتون – دهه ۸۰
نمایی از امامزاده حکیمه خاتون(س) پس از بازسازی.jpg|نمای امامزاده حکیمه خاتون(س) پس از بازسازی
نمای کنونی امامزاده حکیمه خاتون(س) خورهه.jpg|نمای کنونی امامزاده حکیمه خاتون(س)
چشمه ی آب شور خورهه(آبشوره).jpg|چشمهٔ آب شور خورهه


## منابع

کتاب خورزن، آشیانه ای برای خورشید. تألیف محمد محمدنبی و سینا محمدنبی

رده:دهستان‌های شهرستان محلات
رده:شهرستان محلات
رده:محلات
رده:مناطق مسکونی در شهرستان محلات