جمهوری پارلمانی

**جمهوری پارلمانی** (به انگلیسی: Parliamentary republic) شکلی از حکومت جمهوری است که در آن قوه مجریه (دولت) مشروعیت خود را از قوه مقننه (پارلمان) کسب می‌کند و در برابر آن پاسخگو است. در این نظام، تفکیک مطلقی بین قوه مجریه و مقننه وجود ندارد و دولت معمولاً از درون پارلمان برمی‌خیزد و با رأی عدم اعتماد نمایندگان سقوط می‌کند.

تفاوت بنیادین جمهوری پارلمانی با جمهوری ریاستی در تفکیک نقش‌هاست؛ در نظام پارلمانی، رئیس کشور (رئیس‌جمهور) و رئیس دولت (نخست‌وزیر) دو شخص متفاوت هستند. در این ساختار، **[[نخست‌وزیر]]** قدرت اجرایی واقعی را در دست دارد، در حالی که **[[رئیس‌جمهور]]** عمدتاً یک مقام نمادین، تشریفاتی یا دارای «اختیارات نظارتی محدود» است و دخالت مستقیم کمی در اداره امور روزمره کشور دارد.

## ساختار قدرت
در جمهوری‌های پارلمانی، ساختار قدرت بر پایه همکاری و ادغام نسبی قوا بنا شده است. ویژگی‌های کلیدی این نظام عبارتند از:

### تفکیک رئیس کشور و رئیس دولت
* **رئیس‌جمهور (رئیس کشور)**: معمولاً توسط پارلمان یا مجمعی از نمایندگان انتخاب می‌شود (مانند آلمان و ایتالیا)، هرچند در برخی موارد ممکن است مستقیماً توسط مردم انتخاب شود (مانند ایرلند یا اتریش). نقش او فراتر از سیاست‌های حزبی است و وظایفی مانند توشیح قوانین، پذیرش استوارنامه سفرا و نمایندگی ملت در مجامع بین‌المللی را بر عهده دارد.
* **نخست‌وزیر (رئیس دولت )** : معمولاً رهبر حزب اکثریت یا ائتلاف پیروز در پارلمان است. او کابینه را تشکیل می‌دهد و مسئولیت مستقیم اداره کشور، سیاست‌گذاری و اجرای قوانین را بر عهده دارد. 

### پاسخگویی به پارلمان
دولت در جمهوری پارلمانی برای بقای خود نیازمند اعتماد پارلمان است. پارلمان ابزارهای قدرتمندی برای کنترل دولت دارد:
* **رأی اعتماد** : دولت جدید باید تأیید پارلمان را برای شروع کار بگیرد.
* **رأی عدم اعتماد** : پارلمان می‌تواند در هر زمان با تصویب رأی عدم اعتماد، دولت را برکنار کند.
* **انحلال پارلمان**: در مقابل، نخست‌وزیر (معمولاً با درخواست از رئیس‌جمهور) ممکن است بتواند پارلمان را منحل کرده و 

## تفاوت با سایر نظام‌ها
### تفاوت با پادشاهی مشروطه

ساختار جمهوری پارلمانی و پادشاهی مشروطه از نظر کارکرد بسیار شبیه هستند (نخست‌وزیرِ قدرتمند و رئیس کشورِ تشریفاتی). تفاوت اصلی در منشأ مشروعیت رئیس کشور است؛ در جمهوری پارلمانی، رئیس‌جمهور **منتخب** است (توسط مردم یا پارلمان) و دوره تصدی محدودی دارد، اما در پادشاهی مشروطه، پادشاه مقامی **موروثی** و معمولاً مادام‌العمر است.

### تفاوت با جمهوری ریاستی
در جمهوری ریاستی (مانند ایالات متحده آمریکا یا برزیل):
* رئیس‌جمهور همزمان رئیس کشور و رئیس دولت است.
* رئیس‌جمهور مستقیماً توسط مردم انتخاب می‌شود و مشروعیت خود را جدا از پارلمان می‌گیرد.
* پارلمان نمی‌تواند صرفاً به دلایل سیاسی (مگر با استیضاح قضایی) دولت را برکنار کند.

### تفاوت با جمهوری نیمه‌ریاستی
در نظام نیمه‌ریاستی (مانند فرانسه یا پرتغال):
* رئیس‌جمهور قدرت اجرایی قابل توجهی دارد و تنها تشریفاتی نیست.
* قدرت اجرایی میان رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر تقسیم می‌شود و نخست‌وزیر همچنان به پارلمان پاسخگوست.

## مزایا و معایب

## فهرست کشورهای دارای جمهوری پارلمانی
بسیاری از دموکراسی‌های تثبیت‌شده جهان از این سیستم استفاده می‌کنند. در زیر فهرستی از برخی کشورها آمده است:

### اروپا

*  (آلمان)
*  (ایتالیا)
*  (ایرلند)
*  (اتریش)
*  (فنلاند)
*  (یونان)
*  (مجارستان)
*  (ایسلند)
*  (لهستان)

### آسیا

*  (هند)
*  (اسرائیل)
*  (سنگاپور)
*  (بنگلادش)
*  (عراق)
*  (نپال)

## جستارهای وابسته
* دموکراسی پارلمانی
* نظام وست‌مینستر
* پادشاهی مشروطه

## منابع

رده:روند پارلمانی
رده:لیبرالیسم
رده:واژگان سیاسی
رده:انواع دموکراسی
رده:انواع جمهوری‌ها