وار

** روستای وار**، روستایی است از توابع بخش مرکزی شهرستان خوی استان آذربایجان غربی ایران.

در بخش **مکان‌های تاریخی روستای وار** (شهرستان خوی، آذربایجان غربی)، چند نقطه شاخص وجود دارد که هویت تاریخی و فرهنگی روستا را مشخص می‌کنند. این مکان‌ها ترکیبی از آثار باستانی، مذهبی و نشانه‌های معماری اواخر قاجار هستند. شرح دقیق‌ترشان به این صورت است:

### ۱. بقایای قلعهٔ باستانی «قالا‌باشی»

* **موقعیت:** شرق روستای وار، در مسیر قدیمی بین وار و «قورسوی پایین».
* **ویژگی‌ها:** در این محل سنگ‌های بزرگِ تراشیده و قطعات بازالت دیده می‌شود. بررسی‌های میدانی محلی نشان داده قطعات سفال اسلامی قرون میانه (حدود سده‌های ۶ تا ۸ هجری) در منطقه پراکنده‌اند.
* **کارکرد تاریخی:** احتمالاً به‌عنوان یک **پادگان یا پایگاه نظامی کوچک** در مسیر ارتباطی بین خوی و ترکیه مورد استفاده بوده است.
* **وضعیت فعلی:** آثار سطحی باقی مانده و در طول دهه‌های اخیر سنگ‌های محل برای ساخت خانه‌ها و دیوارهای روستا برداشت شده‌اند.

### ۲. گورستان ارمنی‌ها (قبرستان ارمنی وار)

* **موقعیت:** شمال‌شرقی روستا، در بخش بالادست زمین‌های زراعی.
* **قدمت:** اواخر قرن نوزدهم میلادی (دوران پایانی قاجار).
* **ویژگی‌ها:** سنگ‌قبرهایی با نوشته‌های ارمنی که نام‌های خانوادگی مسیحی و صلیب‌های حجاری‌شده دارند.
* **اهمیت تاریخی:** نشان‌دهنده سکونت کوتاه‌مدت اقلیت ارمنی در وار و مناطق پیرامون در دوران پس از جنگ‌های ایران و عثمانی است.
* **وضعیت فعلی:** بخش عمده‌ای از سنگ‌قبرها فروپاشیده یا برای دیوارچینی استفاده شده، اما بقایای چند قبر با طرح صلیب هنوز قابل مشاهده است.

### ۳. آب‌انبار و چشمهٔ ورودی روستا

* **موقعیت:** در بخش جنوبی ورودی وار، نزدیک جاده به خوی.
* **ویژگی‌ها:** چشمه طبیعی با دبی دائمی، پیرامون آن سنگ‌کاری قدیمی وجود دارد که به دوران قاجار نسبت داده می‌شود.
* **کارکرد تاریخی:** منبع تأمین آب شرب وار تا دهه ۱۳۴۰ و نقطهٔ تجمع کاروان‌ها و دامداران.

**۵. آثار خانه‌های خشتی قاجاری در بافت مرکزی**

* **ویژگی‌ها:** باقی‌ماندهٔ چند خانه قدیمی با دیوارهای ضخیم خشتی، سردرهای نیم‌دایره و طاق‌های کوتاه، به خصوص در محدوده‌ی مرکزی روستا.
* **اهمیت:** نشان‌دهنده الگوی سکونت روستایی دوران قاجار و سازه‌های خانوادگی اولیه است.

### ۵. حسینیهٔ قدیم وار (کلیسای تغییر‌یافتهٔ ارمنی)

* **موقعیت:** در بافت مرکزی قدیم روستا، نزدیک محل فعلی مسجد صاحب الزمان (عج)
* **قدمت تقریبی:** اواخر قرن ۱۹ میلادی (حدود سال‌های ۱۲۵۰–۱۲۷۰ هجری شمسی / اواخر قاجار).
** **پیشینهٔ مذهبی:** طبق گفتهٔ اهالی و تطبیق با حضور کوتاه‌مدت ارمنی‌ها در وار و گورستان ارمنی شمال‌شرق روستا، این بنا در اصل یک **کلیسای سنگی کوچک** بوده است که پس از مهاجرت یا کوچ ارمنی‌ها، به مرور زمان متروکه شده و در اوایل انقلاب  توسط اهالی مسلمان بازسازی و به **حسینیه** تبدیل شده است.
** **ویژگی‌های معماری باقی‌مانده:**
*** دیوارهای ضخیم از سنگ لاشه و ملات آهک در پایه‌ها به‌وضوح از سبک کلیسایی الهام گرفته‌اند.
*** طاق نیم‌دایرهٔ شرقی که به‌صورت ناهنجار بسته شده، احتمالاً همان **محراب اصلی کلیسا (apse)** بوده است.
*** در بخش شمالی فضایی شبیه **ورودی صلیبی‌شکل** وجود دارد که در بازسازی‌های بعدی پوشانده شده.
*** اهالی می‌گویند در دههٔ ۱۳۳۰ هنوز نقش یک صلیب سنگی کوچک در سنگ بالای در ورودی دیده می‌شد، که بعدها زیر اندود گچ و خاک پنهان شده است.
**** **وضعیت فعلی:** ساختمان امروزه به‌عنوان حسینیهٔ مرکزی روستا مورد استفاده قرار می‌گیرد، سقف آن با تیرچوبی بازسازی شده و نمای بیرونی با آجر نوسازی شده است، اما ساختار پایه‌ای همچنان همان بنای قدیم است.
**** **اهمیت تاریخی:** این بنا یکی از معدود شواهد هم‌زیستی و گذار فرهنگی بین اقلیت‌های **مسیحی و مسلمان در ناحیهٔ خوی** است و نشان‌دهندهٔ تغییر تدریجی کاربری مذهبی در روستاهای مرزی در سدهٔ اخیر محسوب می‌شود

## جمعیت
این روستا دربخش مرکزی شهرستان خوی قرار دارد و بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰ جمعیت ۴۸۰۸ نفر (۱۱۰۰ خانوار)
بوده‌است.

## محل سکونت موقت ارامنه مهاجر
این روستا محل سکونت موقت ارامنه که در ترکیه عثمانی در اثر واقعه کشتار حمیدیه مورد تعقیب و ستم قرار گرفته بودند شده است. ولی در اثر بروز کشتار ارامنه از ایل شکاک، و درخواست ایل مزبور از دولت مرکزی برای رسیدگی و عدم اعتنای دولت قاجار، نهایتا در سال ۱۸۹۷ میلادی برابر ۱۲۷۶ خورشیدی، ارامنه ساکن روستا مورد کشتار ایل شکاک قرار گرفتند.  

## آرامستان ارامنه وار
محل دفن ارامنه روستای وار در جنوب شرقی روستا می باشد.

## منابع

رده:روستاهای شهرستان خوی
رده:آرامستان‌های ارمنیان
رده:گورستان‌های ارامنه در ایران