سونجاتا کیتا

**سونجاتا کِیتا** (سوندیاتا کیتا) (حدود ۱۲۱۷ - حدود ۱۲۵۵) بنیادگذار امپراتوری مالی بود در غرب آفریقا بود.

در حماسه سونجاتا از وی به عنوان قهرمان مردم مالینکه یاد شده‌است.

داستان سونجاتا نسل اندر نسل به صورت شفاهی منتقل شده‌است. این حماسه پایه‌ای شد برای داستان شیرشاه در کارتون هالیوود. واژهٔ سونجاتا کیتا به معنی «دزد شیرها که میراث خود را برمی‌دارد» است.

سونجاتا که فرمانروای پادشاهی کانگابا بود در سال ۱۲۳۵م برای ایجاد امپراتوری جدید مالی با غنا متحد شد. سونجاتا نخستین منسا (شاهنشاه) آن امپراتوری می‌شود و مالی تحت حکومت او ثروتمند می‌گردد.

در زمان پادشاهی سونجاتا دوره نیرومندی دولت مالی آغاز شد. مرکز این حکومت در حدود گینه فعلی بود ولی مرکز تجارتی آن شهر سانکارائی در مالی کنونی بود. در زمان جانشینان وی قلمرو مالی از کرانه‌های اقیانوس اطلس تا شهر گائو در نیجر کشیده شد. پس از آن جنگ‌های داخلی و ستیز با همسایگان، دولت مالی را ضعیف نمود.

## حماسه سونجاتا
حماسه سونجاتا اثری است نیمه-تاریخی بر پایه رویدادهای اوایل سدهٔ سیزده میلادی در غرب آفریقا.
این حماسه در سراسر غرب آفریقا از گینه تا گامبیا، مالی و بورکینا فاسو شهرت فراوان دارد. این اثر برای فرهنگ مردم مانده‌زبان ارزش بنیادین دارد.

بر پایه این داستان، سونجاتا، زندگی را به عنوان کودکی پرخور، ناتوان از راه رفتن و کم‌هوش آغاز کرد ولی در آینده جنگاوری نام‌آور شد که فرمانروایان سوسو را شکست داده امپراتوری مالی را بنیان گذاشت که دو سده دوام آورد.

در این داستان خواهر سونجاتا، یعنی نِنه فاماگا، نقشی اساسی دارد. ننه، دشمن اصلی سونجاتا یعنی سوناگورو را فریب داد تا راز گَرد جادویی مخفی را آشکار کندو این باعث شد تا سونجاتا آسیب‌ناپذیر شود.

## میراث

ارتشی نیرومند یکی از عوامل اصلی موفقیت امپراتوری مالی در دوران سلطنت مانسا سونجاتا کیتا بود. اعتبار فتوحات مالی را نمی‌توان تنها به سونجاتا کیتا نسبت داد بلکه باید به طور مساوی میان ژنرال‌هایش تقسیم کرد و در این میان، تیراماخان تراوره به عنوان یکی از ژنرال‌های نخبه و جنگ‌سالاران امپراتوری مالی سونجاتا برجسته بود. با این حال، از منظری گسترده‌تر در تاریخ نظامی غرب آفریقای قرن سیزدهم، سونجاتا به عنوان رهبری بزرگ متمایز شد که توانست وفاداری ژنرال‌ها و ارتشش را جلب کند.

در دوران سلطنت او بود که مالی برای نخستین بار به یک قدرت اقتصادی تبدیل شد، روندی که جانشینانش آن را ادامه دادند و بر اساس زیرساخت‌هایی که سونجاتا با کنترل مسیرهای تجاری و میادین طلا پایه‌گذاری کرده بود بهبود یافت. قوانین اجتماعی و سیاسی اساسی مالی نخستین بار در دوران سلطنت مانسا سونجاتا کیتا تدوین شدند. این قوانین که به گبارا و کوروکان فوگا معروفند، هرچند مکتوب نبودند و حتی در بازگویی‌ها و هنگامی که برای نخستین بار به صورت مکتوب ثبت شدند دستخوش تغییراتی شدند، بخشی از هنجارهای اجتماعی و سیاسی مالی بودند. بسیاری از این قوانین در قانون اساسی مالی امروزی گنجانده شده‌اند.

سونجاتا کیتا نه تنها یک فاتح بود که توانست بر امپراتوری بزرگی با قبایل و زبان‌های مختلف حکومت کند، بلکه سازوکارهای کشاورزی مالی را نیز توسعه داد و گزارش شده که پنبه و بافندگی را در مالی معرفی کرد. در اواخر سلطنتش، گزارش شده که «امنیت مطلق» در سراسر قلمروش «برقرار بود».

از منظر جهانی، حماسه سونجاتا و امپراتوری مالی در بسیاری از مدارس، کالج‌ها و دانشگاه‌ها، نه تنها در غرب آفریقا بلکه در بسیاری از نقاط جهان تدریس می‌شود. برخی پژوهشگران مانند الن اسنودگراس و دیگران شباهت‌هایی میان حماسه سونجاتای قرن سیزدهم و فیلم انیمیشن ۱۹۹۴ شرکت والت دیزنی با عنوان *[[شیرشاه]]* مشاهده کرده‌اند. دیزنی اعلام کرده که فیلم از هملت اثر ویلیام شکسپیر الهام گرفته است.

فیلم ۱۹۹۵ بورکینافاسو با عنوان *[[Keïta! l'Héritage du griot|کیتا! میراث گریو]]* افسانه سونجاتا کیتا را روایت می‌کند.

بازی ویدئویی *[[عصر فرمانروایان ۲: دوران پادشاهان]]* شامل یک کمپین پنج فصلی است که سونجاتا را به تصویر می‌کشد.

بازی ویدئویی ۴X *[[تمدن ۶]]* سونجاتا کیتا را به عنوان رهبر جایگزین برای تمدن مالی در بسته «حاکمان صحرا» از گذرنامه رهبر جدید گنجانده است.

## جستارهای وابسته
* پادشاه خفته در کوه

## منابع

رده:امپراتوری مالی
رده:اهالی آفریقا در سده ۱۳ (میلادی)
رده:تاریخ اسلام
رده:تاریخ مالی
رده:حکم‌رانان سده ۱۳ (میلادی) در آفریقا
رده:حماسه‌ها
رده:درگذشتگان ۱۲۵۵ (میلادی)
رده:زادگان ۱۱۹۰ (میلادی)
رده:قانون‌گذاران قرون وسطی
رده:مالی
رده:زادگان ۱۲۱۷ (میلادی)