مصا

250px|بندانگشتی|مصای  دست پخت

**مصا**  (عبری: מַצָּה، رومی‌نویسی: maṣṣā; IPA: [maˈt͡sa]، جمع: ماتزوت یا در لهجه اشکنازی، ماتزوس) نان تخت بدون خمیرمایه است که بخشی از آشپزی یهودی را تشکیل می‌دهد و عنصر اصلی جشن پسح است، نوعی نان فطیر است که یهودیان به طور سنتی در جشن یک هفته‌ای پسح می‌خورند. در طول آن هفته خوردن حمص (عامل خمیرمایه و پنج غله‌ای که طبق هلاخا خودبه‌خود خمیر می‌شوند) ممنوع است.

طبق تورات، خداوند به بنی اسرائیل (امروزه یهودیان و سامری‌ها) فرمان داد که در طول جشن هفت‌روزه پسح تنها نان بدون خمیرمایه بخورند. مصا می‌تواند نرم مانند پیتا یا ترد باشد؛ نوع ترد آن به دلیل طول عمر زیاد به صورت تجاری به‌طور گسترده تولید می‌شود. مصای نرم تنها حدود یک روز تازه می‌ماند مگر اینکه منجمد شود؛ تولید تجاری بسیار محدود، فقط در دوره قبل از پسح در دسترس است. برخی نسخه‌های نوع ترد در طول سال موجود هستند.

آرد مصاو آرد کیک ماتزا، ماتزای ترد آسیاب‌شده است. آرد کیک دارای بافت بسیار نرم و شبیه آرد است و برای پخت‌وپز مناسب است، در حالی که آرد مصا استاندارد کمی درشت‌تر است و برای آشپزی استفاده می‌شود. آرد مصا برای تهیه توپک‌های مصا استفاده می‌شود که ماده اصلی سوپ کْنایدلاخ است (اغلب به «سوپ توپک مصا» ترجمه می‌شود). یهودیان سفاردی معمولاً مستقیماً از مصا برای پخت استفاده می‌کنند، نه از آرد مصا.

مصایی که برای پسح کاشر است، در سنت اشکنازی محدود به مصای ساده تهیه‌شده از آرد و آب است. آرد می‌تواند از غله کامل یا تصفیه‌شده باشد، اما باید از یکی از پنج غله ساخته شود: گندم، اسپلت، جو، چاودار یا جو دوسر. برخی جوامع سفاردی اجازه می‌دهند مصا با تخم‌مرغ یا آب میوه تهیه شود تا در طول جشن استفاده شود، در حالی که یهودیان اشکنازی چنین مصایی را در پسح استفاده نمی‌کنند، مگر در شرایط خاص، مانند بیماران و سالمندان.
بندانگشتی|کودکان یهودی در آذربایجان در حال لذت بردن از طعم مصا.

## منابع در کتاب مقدس
مصا چندین بار در تورات در ارتباط با خروج از مصر ذکر شده است:

«در آن شب، گوشت را که در آتش کباب شده است بخورید؛ آن را همراه با مصا و مارور بخورید.»

— خروج ۱۲:۸

«از شامگاه چهاردهمین روز از ماه اول تا شامگاه بیست‌ویکمین روز، مصا بخورید.»

— خروج ۱۲:۱۸

«هیچ حمص همراه آن نخورید؛ زیرا هفت روز با آن مصا، نان محنت، خواهید خورد؛ زیرا شما از سرزمین مصر با شتاب خارج شدید. بدین ترتیب روزی را که از سرزمین مصر خارج شدید تا پایان عمرتان به یاد خواهید داشت.»

— تثنیه ۱۶:۳

«شش روز مصا بخورید؛ در روز هفتم برای یهوه خدای خود اجتماع جشن داشته باشید؛ هیچ نوع کاری انجام ندهید.»

— تثنیه ۱۶:۸

## ارزش دینی و  مذهبی و ملی
توضیحات متعددی درباره نمادگرایی ماتزا وجود دارد:

پسح یادبود خروج از مصر است. روایت کتاب مقدس بیان می‌کند که بنی  اسرائیل (یهودیان امروزه)  به قدری شتاب‌زده از مصر خارج شدند که نمی‌توانستند صبر کنند تا خمیر نان‌شان ور بیاید؛ نانی که پخته شد، مصا بود.

مصا نماد رهایی و آزادی است، اما همچنین به آن لِخِم أونی، «نان فقیر»، گفته می‌شود. بنابراین یادآور فروتنی است و این‌که نباید فراموش کرد زندگی در اسارت چگونه بود. همچنین، خمیرمایه نماد فساد و غرور است، زیرا خمیر «باد می‌کند». خوردن «نان محنت» هم درسی در فروتنی است و هم عملی که قدردانی از آزادی را تقویت می‌کند.

قربانی پسح زمانی باید همراه با مصا (و همراه سبزی تلخ زننده) خورده می‌شد. از زمان تخریب معبد، این قربانی ارائه نمی‌شود، اما آخرین مصای خورده شده در سدر به‌عنوان یادآور قربانی پسح محسوب می‌شود. این مصا افیكومان نامیده می‌شود و بسیاری آن را نمادی از رستگاری آینده تفسیر می‌کنند. غذای سدر پسح پر از نمادهای رستگاری است، از جمله جمله پایانی «سال آینده در اورشلیم»، اما استفاده از ماتزا قدیمی‌ترین نماد رستگاری در سدر است.

مصر باستان نخستین فرهنگی بود که نان خمیرمایه‌دار تولید کرد و نان خمیرمایه‌دار نماد فرهنگ مصری بود. بنابراین، منع خوردن خمیرمایه، به منزله رد فرهنگ مصر باستان بود.
بندانگشتی|کودکان در مهدکودک در حال کمک به تهیه مصا در اسرائیل.

در اسرائیل باستان، برداشت جو در حوالی پسح انجام می‌شد، در حالی که برداشت گندم چند هفته بعد بود. بنابراین، فقرا در حوالی پسح جو می‌خوردند (چون تنها غذای در دسترس‌شان همین بود)، در حالی که ثروتمندان گندم ذخیره‌شده می‌خوردند. از آنجا که جو به خوبی تخمیر نمی‌شود، غذای فقرا معمولاً بدون خمیرمایه بود. الزام همه برای خوردن نان بدون خمیرمایه در پسح، برابری اجتماعی را ترویج می‌کند، با اجبار ثروتمندان و فقرا به خوردن همان نوع غذا در هنگام جشن گرفتن با هم.

## پخت مصا
خمیر مصا به سرعت مخلوط و پهن می‌شود، بدون مرحله آتولیز که در نان‌های خمیرمایه‌دار استفاده می‌شود. بیشتر انواع مصا با چنگال یا ابزاری مشابه سوراخ می‌شوند تا محصول نهایی باد نکند، و قطعه نازک خمیر در دمای بالا پخته می‌شود تا لکه‌های تیره ظاهر شود، سپس کنار گذاشته می‌شود تا خنک شود و اگر به اندازه کافی نازک باشد، تا ترد و شکننده شود. خمیر از ۱۸ دقیقه پس از خیس شدن شروع به تخمیر می‌کند؛ این زمان در صورت افزودن تخم‌مرغ، آب‌میوه یا شیر کمتر است. کل فرایند تهیه ماتزا تنها چند دقیقه طول می‌کشد در نانوایی‌های مدرن و کارآمد مصا.

پس از پخت، مصا می‌تواند آسیاب شود تا خرده‌های بسیار ریز یا کمی درشت به دست آید که به آن آرد مصا گفته می‌شود و می‌توان از آن مانند آرد در طول هفته پسح استفاده کرد، زمانی که آرد در غیر این صورت تنها برای تهیه مصا مجاز است.

## مصا و نفرت به ملت یهود و تهمت با آنان
تهمت خون، شایعه‌ای ضدیهودی است که ادعا می‌کند مصا با خون کودکان مسیحی پخته می‌شود.

تهمت خون یا تهمت قتل آیینی (همچنین اتهام خون) یک کلیشه ضدیهودی است که یهودیان را به‌طور نادرست متهم می‌کند که مسیحیان را می‌کشند تا از خون آن‌ها در اجرای مناسک مذهبی استفاده کنند. این اتهام با افسانه‌های بسیار قدیمی درباره مناسک مخفی در جوامع پیشاتاریخی مرتبط است، اما به‌عنوان اتهامی علیه یهودیان، در دوران باستان به ندرت ثبت شده است. طبق گفته ترتولیان، این اتهام ابتدا در اواخر دوران باستان به‌عنوان اتهامی علیه اعضای جامعه مسیحی اولیه در امپراتوری روم ظاهر شد. پس از آنکه این اتهام رد شد، یک هزار سال بعد به‌عنوان افترا مسیحی علیه یهودیان در دوران قرون وسطی احیا شد. نخستین نمونه‌های تهمت خون قرون وسطایی در پادشاهی انگلستان در دهه ۱۱۴۰ میلادی ظاهر شد و سپس به سایر نقاط اروپا، به‌ویژه فرانسه و آلمان گسترش یافت. این تهمت، همراه با اتهام‌های مسموم کردن چاه‌ها و بی‌احترامی به نان مقدس، از آن زمان تا دوران مدرن به یکی از موضوعات اصلی آزار و اذیت یهودیان در اروپا تبدیل شد.

این نوع نفرت و تهمت در جهان اسلام.

در تهمت خون شیراز در سال ۱۲۸۹ هجری شمسی (۱۹۱۰ میلادی)، یهودیان شیراز، ایران، به‌طور نادرست متهم به قتل یک دختر مسلمان شدند. کل محله یهودیان غارت شد؛ این پگ‌روم منجر به کشته شدن ۱۲ یهودی و زخمی شدن حدود ۵۰ نفر شد. ملک فیصل بن عبدالعزیز آل سعود پادشاه عربستان سعودی (حکمرانی ۱۳۴۳–۱۳۵۴ هجری شمسی / ۱۹۶۴–۱۹۷۵ میلادی) اتهاماتی علیه یهودیان پاریس مطرح کرد که به شکل تهمت خون بود.

«مصای صهیون» توسط وزیر دفاع سوریه، مصطفی طلاس، در سال ۱۳۶۵ هجری شمسی (۱۹۸۶ میلادی) نوشته شد. این کتاب بر دو موضوع متمرکز است: تکرار اتهامات قتل آیینی علیه یهودیان در ماجرای دمشق ۱۸۴۰ و پروتکل‌های صهیونیست‌های پیر.  این کتاب در یک کنفرانس سازمان ملل در سال ۱۹۹۱ توسط نماینده‌ای از سوریه مورد استناد قرار گرفت. در ۲۹ مهر ۱۳۸۱ (۲۱ اکتبر ۲۰۰۲)، روزنامه عربی مستقر در لندن، الحیات، گزارش داد که کتاب «مصای صهیون» در هشتمین چاپ خود قرار دارد و همچنین در حال ترجمه به زبان‌های انگلیسی، فرانسه و ایتالیایی است.فیلمساز مصری، منیر راضی، اعلام کرده است که برنامه‌ای برای اقتباس این کتاب به فیلم دارد.

## منابع

## پیوند به بیرون

* Matzo Guide
* The Laws of Baking Matzot
* The Meaning of Matzo 
* Laws of Pesach & Matzo
* Gluten Free Matzo
* Creative Matzo Recipes

رده:مصا
رده:آشپزی اسرائیلی
رده:پسح
رده:کرکرها
رده:نان‌های تخت‌شده
رده:نان‌های فطیر
رده:واژه‌ها و عبارت‌های عبری
رده:ویکی‌سازی رباتیک