شکل‌گیری کوه

[بندانگشتی|[راندگی و حرکت گسل‌های معکوس از عوامل مهم فرایند شکل‌گیری کوه‌ها هستند.]]
[بندانگشتی|تشکیل کوه بر روی یک [چین (زمین‌شناسی)|چین رانده‌شده.]]
**تشکیل کوه‌ها** به دلیل انواع فرآیندهای زمین‌شناسی مرتبط با حرکات بزرگ مقیاس پوسته زمین ( صفحات تکتونیکی ) رخ می‌دهد.  چین‌خوردگی، گسلش، فعالیت‌های آتشفشانی، نفوذ آذرین و دگرگونی، همگی می‌توانند بخش‌هایی از فرآیند کوه‌زایی در تشکیل کوه‌ها باشند.  تشکیل کوه‌ها لزوماً به ساختارهای زمین‌شناسی موجود در آنها مربوط نیست. 

از اواخر قرن هجدهم تا زمان جایگزینی آن با تکتونیک صفحه‌ای در دهه 1960، از نظریه ژئونایسکلین برای توضیح بسیاری از پدیده‌های کوه‌سازی استفاده می‌شد.  درک ویژگی‌های خاص چشم‌انداز بر اساس فرآیندهای تکتونیکی زیربنایی، *[[ژئومورفولوژی|ژئومورفولوژی تکتونیکی]]* نامیده می‌شود و مطالعه فرآیندهای جوان یا در حال انجام از نظر زمین‌شناسی، *[[نوزمین‌ساخت|نئوتکتونیک]]* نامیده می‌شود.  &#x5B; *[[ویکی‌پدیا:واضح بیان کنید|<span title="The text near this tag may need clarification or removal of jargon. (January 2017)">توضیح لازم است</span>]]* &#x5D;

## انواع کوه ها
پنج نوع اصلی کوه وجود دارد: **آتشفشانی**، **چین‌خورده**، **فلات**، **بلوک گسلی** و **گنبدی** . یک طبقه‌بندی دقیق‌تر که در مقیاس محلی مفید است، قدمتی پیش از تکتونیک صفحه‌ای دارد و به این دسته‌ها اضافه می‌شود. 

## کوه‌های آتشفشانی (به انگلیسی: Volcanic mountains)
[بندانگشتی|نمای حاشیه‌نویسی شده شامل [آتشفشان چینه‌ای|آتشفشان‌های چینه‌ای اوشکوفسکی ، تولباچیک ، بزیمیانی ، زیمینا و اودینا در کامچاتکا ، روسیه است. نمای مایل گرفته شده در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۳، از ایستگاه فضایی بین‌المللی. ]]
بیشتر آتشفشان‌ها در نواری که اقیانوس آرام را احاطه کرده است ( حلقه آتش اقیانوس آرام ) و در نوار دیگری که از دریای مدیترانه در سراسر آسیا امتداد دارد تا به نوار اقیانوس آرام در مجمع‌الجزایر اندونزی بپیوندد، رخ می‌دهند. مهم‌ترین انواع کوه‌های آتشفشانی، *مخروط‌های مرکب* یا آتشفشان‌های *[[آتشفشان چینه‌ای|چینه‌ای]]* و *[[آتشفشان سپری|آتشفشان‌های سپری]]* هستند.  

یک آتشفشان سپری به دلیل ویسکوزیته پایین مواد ساطع شده، که عمدتاً بازالت است ، مخروطی با شیب ملایم دارد. مائونا لوا نمونه کلاسیک آن است که شیب آن 4 تا 6 درجه است. (رابطه بین شیب و ویسکوزیته تحت عنوان زاویه سکون قرار می‌گیرد.  ) یک آتشفشان مرکب یا استراتوولکانو به دلیل ویسکوزیته بالاتر مواد ساطع شده، مخروطی با شیب تندتر (33 تا 40 درجه) دارد،  و فوران‌های آن شدیدتر و کمتر از آتشفشان‌های سپری است. نمونه‌هایی از آن شامل وزوویوس ، کلیمانجارو ، کوه فوجی ، کوه شستا ، کوه هود و کوه رینیر است. 

## کوه‌های چین‌خورده (به انگلیسی: Fold mountains)
[بندانگشتی|[زردکوه ، کوهی چین‌خورده در رشته‌کوه زاگرس مرکزی ایران.]]
وقتی صفحات با هم برخورد می‌کنند یا دچار فرورانش می‌شوند (یعنی روی یکدیگر می‌لغزند)، صفحات تمایل به خم شدن و تا شدن دارند و کوه‌ها را تشکیل می‌دهند. در حالی که کمان‌های آتشفشانی در مرزهای صفحات اقیانوسی-قاره‌ای تشکیل می‌شوند، چین‌خوردگی در مرزهای صفحات قاره‌ای-قاره‌ای رخ می‌دهد. اکثر رشته‌کوه‌های اصلی قاره‌ای با راندگی و تاخوردگی یا کوه‌زایی مرتبط هستند. به عنوان مثال می‌توان به کوه‌های بالکان ، ژورا و زاگرس اشاره کرد. 

## کوه‌های بلوکی
[بندانگشتی|کوه‌های سیرا نوادا (که در اثر لایه لایه شدن تشکیل شده‌اند) از [ایستگاه فضایی بین‌المللی دیده می‌شوند.]]
وقتی یک بلوک گسلی بالا یا کج می‌شود، می‌تواند منجر به یک کوه بلوکی شود.  بلوک‌های بلندتر *، [[فرازمین|هورست]]* و فرورفتگی‌ها *[[فروزمین|، گرابن]]* نامیده می‌شوند. گسترش سطح زمین باعث ایجاد نیروهای کششی می‌شود. وقتی نیروهای کششی به اندازه‌ای قوی باشند که باعث جدا شدن یک صفحه شوند، این اتفاق به گونه‌ای می‌افتد که یک بلوک مرکزی نسبت به بلوک‌های کناری خود به پایین می‌افتد.

## جستارهای وابسته
* آبکوه
* ژرف‌سنگ
* برخورد قاره‌ای
* زمین‌ساخت
* کوه‌زایی
* نئونومیک

## منابع

* 

رده:تاریخ زمین‌شناختی زمین
رده:زمین‌ساخت صفحه‌ای
رده:فرایندهای زمین‌شناختی
رده:کوه‌زایی
رده:کوه‌ها