کمیته تخصصی نام‌نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی ایران

**کمیته تخصصی نام‌نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی ایران** در سال ۱۳۷۹ با تصویب هیئت دولت ایران تشکیل گردید. هدف از تشکیل این کمیته سامان بخشیدن به نام‌های جغرافیایی کشور و استانداردسازی آن‌ها برای ناوبری جهانی است. این کمیته بالاترین مرجع تصمیم‌گیری در مورد تلفظ درست و رومانیزه کردن نام‌ها است. این کمیته متشکل از نمایندگان چند سازمان ذیربط با مسئولیت سازمان نقشه‌برداری کشور است و نسبت به نام‌نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی سرزمین ایران اقدام می‌کند.

**سابقه تشکیل کمیته تخصصی نام‌نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی ایران**

کمیته تخصصی نام‌نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی ایران، نهادی ملی است که مطابق مصوبه هیأت محترم وزیران به شماره17566/ت 22544 هـ ، مورخ 2/5/1379و اصلاحیه آن به شماره22697/ت 58630هـ مورخ 2/3/1400مقرر داشت کمیته ای تحت عنوان «کمیته تخصصی نام‌نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی ایران» متشکل از نمایندگان سازمان‌های ذیربط با مسئولیت سازمان نقشه‌برداری کشور تشکیل شود تا نسبت به نام‌نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی سرزمین ایران اقدام نماید.

ایران از سال 1967 میلادی رسما در کنفرانس‌های بین المللی یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی سازمان ملل متحد شرکت کرده و دستگاه‌های مختلفی از جمله وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، وزارت امور خارجه، موسسه جغرافیایی دانشگاه تهران و سازمان نقشه‌برداری به عنوان نماینده کشور در این مجامع شرکت کرده و گزارش ملی را که حاوی فعالیت‌های داخلی در زمینه نام‌نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی بوده ارائه نموده‌اند.

ایران همچنین، به عنوان رئیس گروه زبانی - جغرافیایی جنوب‌غرب آسیا (به جز کشورهای عربی) از گروه متخصصان نامهای جغرافیایی سازمان ملل، می‌کوشد تا فعالیت‌های استانداردسازی نام‌های جغرافیایی در کشورهای عضو این ناحیه را هماهنگ سازد.

## اهداف
این کمیته مأموریت دارد زمینه‌های لازم برای نگارش صحیح و استفاده همسان نام‌های جغرافیایی را در همهٔ وزارت‌خانه‌ها، سازمان‌ها و دیگر نهادها و مؤسسات دولتی و خصوصی کشور فراهم سازد.

هدف‌های کمیته تخصصی نام‌نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی ایران عبارتند از:
# جمع‌آوری اطلاعات مربوط به نام‌های جغرافیایی سرزمین
# ثبت صحیح و مستندسازی جغرافیایی و جلوگیری از تشتت در نام‌های جغرافیایی
# تدوین دستورالعمل‌ها و روش‌های علمی ثبت صحیح نام‌های جغرافیایی
# یکسان‌نمودن و همسان‌سازی نام‌های جغرافیایی در اسناد مکتوب و نقشه‌ها
# ارتباط با دولت‌های عضو شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد و بهره‌گیری از تجارب آنها در این زمینه
# رفع مشکلات بین‌المللی ناشی از متفاوت بودن نام‌های جغرافیایی در ترجمه از زبانی به زبان دیگر

## کارگروه‌های کمیته تخصصی نام‌نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی
    ایجاد کارگروه‌ها  مهم‌ترین اقدام در خصوص فعالیت‌های مربوط به توپونیمی در ایران بشمار می آید. بطور کلی ایجاد کمیته و فعالیت‌های متعاقب آن، منجمله ایجاد کارگروه‌ها، در نهایت باعث سازمان‌دهی، هدایت و تجمیع کلیه فعالیت‌ها در زمینه نام‌های جغرافیایی کشور خواهد شد. از طرفی، ایجاد گروه‌های هفت گانه شامل کارگروه نام‌های تاریخی، کارگروه نام‌های دریایی و بستر دریا، کارگروه تقسیمات کشوری، کارگروه نشریات و آموزش، کارگروه نام‌های خارجی(Exonym)، کارگروه پایگاه و وبسایت نام‌های جغرافیایی ایران، کارگروه  آوانگاری هم به منظور نیل به اهداف کمیته و هم در جهت توصیه‌ کنفرانس‌های یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی سازمان ملل متحد بوده و در نهایت ارائه نتایج حاصل از عملکرد گروه‌های فوق به سازمان ملل، ایران را در ردیف کشورهای پیشرو جهت انجام یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی در خواهد آورد.

## اعضاء
این کمیته از نُه وزارتخانه و سازمان تشکیل شده و سرپرستی آن را سازمان نقشه‌برداری کشور بر عهده دارد. در سال ۱۳۷۹ (۲۰۰۰ میلادی) طبق مصوبهٔ هیئت وزیران «کمیتهٔ تخصصی نام‌نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی ایران» به‌عنوان نهادی ملی با مسئولیت سازمان نقشه‌برداری کشور و با عضویت نمایندگان وزارتخانه‌های زیر تشکیل گردید:
# وزارت امور خارجه
# فرهنگ و ارشاد اسلامی
# وزارت علوم تحقیقات و فناوری
# جهاد کشاورزی
# وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح
# وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و مرکز آمار ایران

بعدا و در اصلاحیه سال ۱۴۰۰ تعداد سازمان‌های عضو کمیته افزایش یافت و وزارت راه و شهرسازی، وزارت آموزش و پرورش، وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی و سازمان صدا و سیما به آن افزوده شدند.

## اقدامات
ایران از سوی سازمان ملل به عنوان مقر جغرافیایی گروه غرب آسیا تعیین شده در نتیجه کمیته از زمان تأسیس کارهای مهمی انجام داده است. از جمله می‌توان به:
# آوانگاری بین‌المللی نام‌های جغرافیایی ایران
# تصویب نام خزر و کاسپین
# حمایت از پیشنهاد نام گذاری روز ملی خلیج فارس در همایش ژئوماتیک ۱۳۸۲ 
# برگزاری سمینار سالانه ژئوماتیک و همچنین سمینارهای منطقهٔ غرب آسیا در مورد نام‌های جغرافیایی

کمیته تخصصی نام‌نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی ایران در جلسه مورخ ۱۳۸۱/۹/۱۸ این کمیته مستقر در سازمان نقشه‌برداری کشور متن ذیل را به تصویب رساند: 

علت صدور این مصوبه آن بود که در داخل کشور بعضی از وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها برای دریای شمال ایران نام‌های جداگانه‌ای بکار می‌برد که این مغایر با مصوبات سازمان ملل و سازمان هوانوردی بین‌المللی و دریانوردی بین‌المللی بود. بنا بر استعلامی که از وزارت امور خارجه به عمل آمد، آن وزارتخانه اعلام کرد نام بین‌المللی دریای شمال ایران **[[کاسپین]]** و نام آن در زبان ترکی و فارسی **خزر** و در زبان عربی هر دو نام قزوین و خزر بکار می‌رود و در تمام اسناد بین‌المللی که یک طرف آن ایران بوده همواره نام خزر بکار رفته است و دریای مازندران هم یک نام محلی است که فقط درایران گاهی در متون رسمی بکار می‌رود.

## پایگاه ملی نام‌های جغرافیایی ایران
پایگاه ملی نام‌هاي جغرافيایی ایران ذیل کارگروهی به همين نام تحت نظر کميته تخصصی نام‌نگاري و یکسان‌سازي نام‌هاي جغرافيایی و توسط سازمان نقشه‌برداري کشور به منظور ثبت صحيح و مستند نام‌هاي جغرافيایی سرزمينی و پيشگيري از تشتت و پراکنده‌کاري و نيز ثبت نادرست و نامستند نام‌ها ایجاد گردید. اطلاعات این پایگاه شامل کليه عوارض جغرافيایی می‌باشد که  در شش کلاس اصلی مراکز جمعيتی، هيپسوگرافی، عوارض آبی، پوشش گياهی، عوارض عمومی و راهها تقسيم و وارد این پایگاه شده، است. 

 **اهم اهداف ایجاد پایگاه نام‌های جغرافیایی ایران:** 

1:  ثبت صحيح و مستند نامهاي جغرافيایی سرزمينی در نقشه ها، اسناد و مدارك تاریخی و جغرافيایی 

2:  حفظ هویت ملی و تاریخی نام‌های جغرافيایی 

3 : شناسایی سرزمين و نشانی‌دار نمودن کليه نام‌هاي جغرافيایی کشور 

4:  ایجاد چارچوبی براي توجيه نام‌ها و موقعيت‌یابی پدیده‌ها و مکان‌ها 

5:  افزایش آگاهی از محيط زندگی و پدیده‌هاي جغرافيایی سرزمين ایران 

6:  دستيابی سریع به اطلاعات جغرافيایی مورد نياز در مدیریت بحران کشور مانند: زلزله، سيل، آتش سوزي و . . . 

## جستارهای وابسته
* سازمان نقشه‌برداری کشور
* سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح

## منابع

* گزارشی از اهداف و برنامه‌های کمیته نام نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی و گزارش همایش ژئوماتیک ۱۳۸۲ همایش (۲۱ و ۲۲ اردیبهشت ۱۳۸۲). مجله رشد آموزش جغرافیا، آراء، هایده. تابستان ۱۳۸۲ - شماره ۶۵ (۴ صفحه - از ۵۰ تا ۵۳)http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/10440/52/text
* آشنایی با اهداف و برنامه‌های کمیته تخصصی نام نگاری و یکسان‌سازی نامهای جغرافیایی ایران * https://web.archive.org/web/20140312151501/http://geonames.ncc.org.ir/HomePage.aspx?site=geonames.ncc.org&tabid=4560&lang=fa-IR
* **ماهنامهٔ پیام دریا** شماره‌های ۱۳۱ و ۱۳۳ مهر و آذر ۱۳۸۳
* 

## پیوند به بیرون
* 
* پایگاه ملی نام‌های جغرافیایی ایران
* پایگاه ملی تقسیمات کشوری
* پایگاه نام‌های جغرافیایی کشورها
* گروه زبانی- جغرافیایی جنوب غرب آسیا (به‌جز عربی)
* گروه متخصصان نام‌های جغرافیایی سازمان ملل متحد

رده:پایگاه داده‌های جغرافیایی
رده:جغرافیای خاورمیانه
رده:دریای خزر
رده:سازمان نقشه‌برداری کشور