ژاله علو

**شوکت علو** ( – ) با نام هنری **ژاله علو**، بازیگر و صداپیشه ایرانی بود. او از پیشکسوتان عرصه بازیگری و گویندگی و از برگزیدگان هشتمین همایش چهره‌های ماندگار در سال ۱۳۸۹ بود. ماندگارترین اثر او ایفای نقش خاله لیلا در سریال *[[روزی روزگاری (مجموعه تلویزیونی ایرانی)|روزی روزگاری]]* (۱۳۷۰–۱۳۷۱) بود. 

## زندگی
ژاله علو با نام اصلی شوکت علو در سال ۱۳۰۶ در کوچه شریعت، واقع در محله سنگلج تهران زاده شد. پدر او ارتشی و پدربزرگ وی (عُلُوّالسلطنه) از خوشنویسان دوران قاجار بود. او در کودکی آثار ادبی ادیبان ایرانی همچون حافظ و سعدی و مولانا را فراگرفت. ژاله علو در نوجوانی عضو چند انجمن ادبی و گروه شعرخوانی بود و همین فعالیت‌ها موجبات راهیابی وی به رادیو برای دکلمه شعر و گویندگی در سال ۱۳۲۷ را مهیا کرد.

ژاله علو دانش‌آموخته سال ۱۳۲۶ دانشسرای مقدماتی تهران و هنرستان هنرپیشگی تهران در سال ۱۳۲۹ بود.

علو در سال ۱۳۳۰ با نصرت‌الله محتشم ازدواج کرد که به جدایی ختم شد او سپس با ایرج رزمجو ازدواج کرد که این ازدواج هم به جدایی رسید. او از ازدواج دوم خود یک پسر به نام شاهرخ رزمجو دارد که باستان‌شناس است.

### درگذشت
ژاله علو در ۳ دی ۱۴۰۳ در سن ۹۷ سالگی بر اثر کهولت سن و با ایست قلبی درگذشت. پیکر وی در روز ۵ دی ماه در قطعه ۸۸ هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد.

## فعالیت هنری
نخستین فعالیت‌های هنری ژاله علو از سال ۱۳۲۷ با گویندگی زنده در رادیو ایران و اعلام برنامه‌ها، شامل می‌شد. سپس وی به اجرای نمایش‌های رادیویی پرداخت و از پایه‌گذاران برنامه *[[داستان شب]]* بود. اولین نمایشنامه‌ای که به‌طور زنده برای *داستان شب* کار کرد، *دختر خورشید* نام داشت که نصرت‌الله محتشم آن را کارگردانی کرد. اجراهای موزیکال وی در رادیو، وی را بر آن داشت که نام هنری «ژاله» را برای خود برگزیند.

ژاله علو در سال ۱۳۲۷ در فیلم *[[طوفان زندگی]]* به کارگردانی علی دریابیگی به ایفای نقش پرداخت. او پس از بازی در *[[زندانی امیر]]* و *[[واریته بهاری]]* وارد عرصه تئاتر شد و نخستین اجرای خود را در سال ۱۳۲۸ در یکی از نمایش‌های هنریک استپانیان به نام *ماری مادلن* در تئاتر فردوسی تجربه کرد. او فعالیت گسترده‌ای را در زمینه تئاتر داشت. او آخرین اجرای تئاتر خود را در سال ۱۳۳۷ و در نمایشی به نام *توپاز* به کارگردانی نصرت‌الله محتشم انجام داد.

به پیشنهاد اسماعیل کوشان، نقش اول فیلم *[[افسونگر (فیلم ۱۳۳۲)|افسونگر]]* را با آنکه نقش منفی بود، پذیرفت و ۳ هزار تومان دستمزد گرفت. او تا اواخر دهه ۱۳۳۰ خورشیدی ایفاگر نقش‌های اصلی بود. اما به تدریج به شمایل *مادر* در سینمای ایران بدل شد.

ژاله علو فعالیت در دوبله را از سال ۱۳۳۱ در استودیو پارس فیلم و با گویندگی به‌جای دلکش در فیلم *[[مادر (فیلم ۱۳۳۰)|مادر]]* کاری از اسماعیل کوشان آغاز کرد و پس از آن در فیلم‌های زیادی بجای ستارگان سرشناس سینمای جهان حرف زد. او آغازگر دوبلهٔ پویانمایی در ایران بود. دوبلهٔ بسیاری از کارتون‌های والت دیسنی، مانند *[[زیبای خفته (فیلم ۱۹۵۹)|زیبای خفته]]* و *[[گربه‌های اشرافی]]* به سرپرستی وی انجام شدند.

وی پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران بازی در تلویزیون را با مجموعهٔ *[[امیرکبیر (مجموعه تلویزیونی)|امیرکبیر]]* آغاز کرد. آخرین حضور تلویزیونی او در مجموعهٔ *[[مختارنامه]]* بود.

او همچنین در برخی از برنامه‌های موسیقایی تلویزیون نظیر *دلنوازان* به دکلمه اشعار می‌پرداخت. ژاله علو همچنین در آلبوم *دختر گلفروش* ساخته حسن کسائی، با صدای علی جهاندار و تنبک محمود رفیعیان اشعاری را دکلمه کرده بود.

شاخص‌ترین آثار ژاله علو در سال‌های پس از انقلاب، یکی مدیریت دوبلاژ سریال محبوب *[[سال‌های دور از خانه]]* (اوشین) و دیگری، هنرنمایی در مجموعهٔ تلویزیونی *[[روزی روزگاری (مجموعه تلویزیونی ایرانی)|روزی روزگاری]]* در نقش زن ایلیاتی مقتدری به‌نام *خاله لیلا* بود که مورد استقبال قرار گرفت.

## کارنامهٔ هنری
### سینمایی
بندانگشتی

* *[[طوفان زندگی]]* (۱۳۲۷)
* *[[زندانی امیر]]* (۱۳۲۷)
* *[[واریته بهاری|واریتهٔ بهاری]]* (۱۳۲۸)
* *[[افسونگر (فیلم ۱۳۳۲)|افسونگر]]* (۱۳۳۱)
* *[[آغا محمدخان قاجار (فیلم ۱۳۳۳)|آغا محمدخان قاجار]]* (۱۳۳۳)
* *[[ماجرای زندگی]]* (۱۳۳۳)
* *[[عروس دجله]]* (۱۳۳۳)
* *[[اتهام (فیلم)|اتهام]]* (۱۳۳۵)
* *[[یعقوب لیث صفاری (فیلم)|یعقوب لیث صفاری]]* (۱۳۳۶)
* *[[طلسم شکسته]]* (۱۳۳۷)
* *[[بیژن و منیژه (فیلم)|بیژن و منیژه]]* (۱۳۳۷)
* *[[بی‌ستاره‌ها]]* (۱۳۳۸)
* *[[پیمان دوستی]]* (۱۳۳۸)
* *[[آسمون جل]]* (۱۳۳۸)
* *[[صفرعلی]]* (۱۳۳۹)
* *[[پیمان (فیلم ۱۳۳۹)|پیمان]]* (۱۳۳۹)
* *شب کلاه شیطان* (ناتمام-۱۳۳۹)
* *مرفین یا آفت زندگی* (۱۳۳۹)
* *[[دندان افعی]]* (۱۳۴۰)
* *[[بیوه‌های خندان]]* (۱۳۴۰)
* *[[ور پریده]]* (۱۳۴۱)
* *[[طلای سفید (فیلم)|طلای سفید]]* (۱۳۴۱)
* *[[کلید (فیلم ۱۳۴۱)|کلید]]* (۱۳۴۱)
* *[[هوکانی (فیلم)|هوکانی]]* (ناتمام-۱۳۴۸)
* *[[شیرین و فرهاد (فیلم ۱۳۷۴)|شیرین و فرهاد]]* (۱۳۴۹)
* *[[لیلی و مجنون (فیلم ۱۳۴۹)|لیلی و مجنون]]* (۱۳۴۹)
* *[[طوقی (فیلم)|طوقی]]* (۱۳۴۹)
* *[[پنجره (فیلم ۱۳۴۹)|پنجره]]* (۱۳۴۹)
* *[[پل (فیلم ۱۳۵۰)|پل]]* (۱۳۵۰)
* *[[احساس داغ]]* (۱۳۵۰)
* *[[داش‌آکل (فیلم ۱۳۵۰)|داش‌آکل]]* (۱۳۵۰)
* *[[لوطی (فیلم)|لوطی]]* (۱۳۵۰)
* *[[آدمک (فیلم ۱۳۵۰)|آدمک]]* (۱۳۵۰)
* *[[قلندر (فیلم)|قلندر]]* (۱۳۵۱)
* *[[اتل متل توتوله (فیلم ۱۳۵۱)|اتل متل توتوله]]* (۱۳۵۱)
* *[[فتنه چکمه‌پوش|فتنهٔ چکمه پوش]]* (۱۳۵۱)
* *[[ساعت فاجعه]]* (۱۳۵۱)
* *[[عباسه و جعفر برمکی]]* (۱۳۵۱)
* *[[آبنبات چوبی (فیلم ۱۳۵۱)|آبنبات چوبی]]* (۱۳۵۱)
* *[[شیرعلی مردان]]* (ناتمام-۱۳۵۱)
* *[[کیفر (فیلم ۱۳۵۲)|کیفر]]* (۱۳۵۲)
* *[[غریب (فیلم ۱۳۵۲)|غریب]]* (۱۳۵۲)
* *[[صدای صحرا]]* (۱۳۵۴)
* *[[واسطه‌ها]]* (۱۳۵۶)
* *[[زمان از دست رفته]]* (۱۳۶۸)
* *[[پرواز را به خاطر بسپار]]* (۱۳۷۱)
* *[[جنگ نفت‌کش‌ها (فیلم)|جنگ نفت‌کش‌ها]]* (۱۳۷۲)
* *[[آدم‌برفی (فیلم ۱۳۷۳)|آدم‌برفی]]* (۱۳۷۳)
* *[[روز واقعه (فیلم)|روز واقعه]]* (۱۳۷۳)
* *[[پری (فیلم ۱۳۷۳)|پری]]* (گوینده)(۱۳۷۳)
* *[[طالع سعد]]* (۱۳۷۴)
* *[[زن امروز]]* (۱۳۷۵)
* *[[سلطان (فیلم ۱۳۷۵)|سلطان]]* (۱۳۷۵)
* *[[مسافر ری]]* (نسخهٔ سینمایی) (۱۳۸۰)
* *[[مهمان مامان]]* (۱۳۸۲)
* *[[کارناوال مرگ]]* (۱۳۸۷)
* *[[ملک سلیمان]]* (۱۳۸۷)
* *[[شیرین (فیلم)|شیرین]]* (۱۳۸۷)
* *[[مجبوریم]]* (۱۳۹۷)
* *[[فصل ماهی سفید]]* (۱۳۹۸)

### تلویزیونی

### تئاترها

* *ماری مادلن*
* *در سایهٔ حرم*
* *سوگلی حرمسرا*
* *دزد ناشی*
* *سرباز فداکار*
* *شاه صفی*
* *در زوایای حرم*
* *جاسوسه*
* *شعله*
* *لبخند مرموز*
* *آغا محمد خان قاجار*
* *تو مال منی*
* *تلافی*
* *قهرمان*
* *میهمانان سمج*
* *توپاز*
* *[[رقص زمین]]* (فقط صدا)

### دوبله
گوینده نقش‌های اول به‌جای
* سوفیا لورن (*[[هوس زیر درختان نارون (فیلم)|هوس زیر درختان نارون]]*، *[[خانه قایقی (فیلم)|خانه قایقی]]*)
* سوزان هیوارد (*[[فاتح (فیلم ۱۹۵۶)|فاتح]]*، *[[رعد در آفتاب]]*)
* مورین اوهارا (*[[دام والدین (فیلم ۱۹۶۱)|دام والدین (۱۹۶۱)]]*، *[[نسل کمیاب]]*، *[[کوهستان اسپنسر]]*)
* جینا لولوبریجیدا (*[[زیبایی‌های شب|رؤیای شیرین]]*)
* ایوان دکارلو (*[[شیاطین دریا (فیلم ۱۹۵۳)|شیاطین دریا]]*)
* دوریس دی (*[[نورچشمی معلم|لج و لجبازی]]*)
* جانا ماریا کاناله (*[[ببر هفت دریا]]*)
* جین هاگن (*[[جنگل آسفالت (فیلم)|جنگل آسفالت]]*)
* کتی جورادو (*[[مردی از دل ریو]]*)
* بتی فیلد (*[[پیک‌نیک (فیلم ۱۹۵۵)|پیک‌نیک]]*)
* جوآن اوبرایان (*[[در نمایشگاه جهانی اتفاق افتاد]]*)
* شرلی آن فیلد
* آلیدا والی
* ییوونه سانسون
* آوا گاردنر
* جوآن کراوفورد
* باربارا استانویک
* ریتا هیورث
* مستند حیات وحش هند به‌عنوان راوی (مدیر دوبلاژ امیرمحمد صمصامی)

**مدیریت دوبلاژ**:
* کارتون‌های والت دیزنی: *[[سفیدبرفی و هفت کوتوله (فیلم ۱۹۳۷)|سفیدبرفی و هفت کوتوله]]*، *[[پینوکیو]]*، *[[سیندرلا (فیلم ۱۹۵۰)|سیندرلا]]*، *[[زیبای خفته (فیلم ۱۹۵۹)|زیبای خفته]]*، *[[گربه‌های اشرافی]]*، *[[جک و لوبیای سحرآمیز (فیلم ۱۹۷۴)|جک و لوبیای سحر آمیز]]*
* مجموعهٔ کارتونی *[[رامکال]]*
* مجموعهٔ کارتونی *[[جزیره ناشناخته|سرندیپیتی]]*
* مجموعهٔ کارتونی *دهکده حیوانات ([[میشا]])*
* مجموعهٔ کارتونی *[[بامزی]] قویترین خرس دنیا*
* مجموعهٔ کارتونی *[[الفی اتکینز]]*
* مجموعهٔ کارتونی *[[پت پست‌چی]]*
* مجموعهٔ تلویزیونی *[[سال‌های دور از خانه|سال‌های دور از خانه (اوشین)]]*
* مجموعهٔ تلویزیونی *[[سوئینی]]*
* مجموعهٔ تلویزیونی *[[زن بیونیک|زن اتمی]]*
* فیلم سینمایی *[[جادوگر شهر از (فیلم ۱۹۳۹)|جادوگر شهر اُز]]*
* فیلم سینمایی *[[۲۰٬۰۰۰ فرسنگ زیر دریا (فیلم ۱۹۵۴)|بیست هزار فرسنگ زیر دریا]]*
* فیلم سینمایی *[[تام انگشتی (فیلم)|تام بندانگشتی]]*
* فیلم سینمایی *بادبادک آبی*
* فیلم سینمایی *[[یوزپلنگ (فیلم ۱۳۶۴)|یوزپلنگ]]*
* فیلم سینمایی *پسری روی دلفین*
* فیلم سینمایی *[[دن آرام (فیلم)|دُن آرام]]*
* فیلم سینمایی *شنیدم که جغدی مرا به نام می‌خواند*

## جوایز (نمونه‌ها)
* تندیس افتخار برای یک عمر فعالیت سینمایی از سوی خانهٔ سینمای ایران (۱۳۸۲)
* تقدیرنامه برای یک عمر فعالیت هنری و تأثیر فرهنگی از انجمن بازیگران سینمای ایران
* لوح تقدیر به عنوان کارگردان برتر از ششمین جشنوارهٔ بین‌المللی برنامه‌های رادیویی
* لوح تقدیر و جایزهٔ بهترین کارگردانی برای نمایشنامهٔ رادیویی «یک اتفاق ساده» در جشنوارهٔ بین‌المللی برنامه‌های رادیویی (۱۳۸۵)
* معرفی به عنوان چهرهٔ ماندگار (۱۳۸۹)
* لوح تقدیر و هدیهٔ کمیسیون ملی یونسکو در ایران به پاس یک عمر فعالیت هنری.

## پانویس

## منابع
* دائرةالمعارف صدای گویندگان 
* مادر سینمای ایران ۸۸ ساله شد *خبرگزاری تابناک*

## پیوند به بیرون

* 
* 

رده:اهالی تهران
رده:اهالی سنگلج
رده:بازیگران تئاتر زن اهل ایران
رده:بازیگران زن اهل تهران
رده:بازیگران زن تلویزیونی اهل ایران
رده:بازیگران زن رادیو اهل ایران
رده:بازیگران زن سده ۲۰ (میلادی) اهل ایران
رده:بازیگران زن فیلم اهل ایران
رده:برگزیدگان همایش چهره‌های ماندگار در سینما
رده:خاک‌سپاری‌ها در قطعه هنرمندان بهشت زهرا
رده:درگذشتگان ۱۴۰۳
رده:درگذشتگان ۲۰۲۴ (میلادی)
رده:دریافت‌کنندگان نشان فرهنگ و هنر
رده:زادگان ۱۳۰۶
رده:زادگان ۱۹۲۷ (میلادی)
رده:شاعران اهل تهران
رده:صداپیشگان زن اهل ایران
رده:مدیران دوبلاژ اهل ایران