سده ۲۵ (پیش از میلاد)

(سده بیست‌وششم پ.م. - **سده بیست‌وپنجم پیش از میلاد مسیح** - سده بیست‌وچهارم پ.م. - سده‌های دیگر)

قرن ۲۵ پیش از میلاد، سال‌های بین ۲۵۰۰ تا ۲۴۰۱ پیش از میلاد را شامل می‌شود.

----

## رخدادها
* ۲۹۰۰-۲۳۳۴ (پیش از میلاد)؛ جنگهای خاندانی آغازین در میانرودان
* حدود ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد: برنج برای اولین بار به مالزی معرفی شد
* حدود ۲۵۰۰ پیش از میلاد: مدارس کتابت در سراسر سومر شکوفا می‌شوند.
* حدود ۲۵۰۰ پیش از میلاد: آشور تأسیس شد.
* ۲۵۰۰ (پیش از میلاد)؛ ساخت یک نشان استوانه‌ای در سومر، اکنون در موزه هنر متروپولیتن در شهر نیویورک نگهداری می‌شود.
* حدود ۲۵۰۰ پیش از میلاد: حفاری و توسعه سرداب حل-سفلینی در پائولا، مالت، یک مجموعه معبد زیرزمینی که بعداً به عنوان گورستان مورد استفاده قرار گرفت.
* حدود ۲۵۰۰ پیش از میلاد: هرم خفرع، جیزه، ساخته شد.
* حدود ۲۵۰۰ پیش از میلاد: مجسمه خفرع بر تخت نشسته ساخته شد.
* حدود ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد: مردم پرو برای غذا به ماهی و صدف متکی بودند.
* حدود ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد: شواهدی از مسیرهای تجاری دوردست در آمریکای جنوبی.
* حدود ۲۵۰۰ پیش از میلاد: سکارا برای پس از تقریباً ۶۰۰ سال سکونت، متروکه شد.
* حدود ۲۵۰۰ تا ۲۲۵۰ پیش از میلاد: لوح‌های ابلا در شهر باستانی ابلا، سوریه جمع‌آوری شدند. این لوح‌ها که توسط باستان‌شناس ایتالیایی پائولو ماتیای و تیمش در سال‌های ۱۹۷۴ تا ۱۹۷۵ کشف شدند، به عنوان اولین، اگر نگوییم قدیمی‌ترین، کتابخانه غیرفعال در نظر گرفته می‌شوند، زیرا کتابخانه صومعه سنت کاترین (۵۶۵) قدیمی‌ترین کتابخانه فعال است.
* حدود ۲۵۰۰ تا ۲۰۰۰ پیش از میلاد: موهنجو-دارو حدود ۱۸ کیلومتر مربع (۷ مایل مربع) وسعت و حدود ۲۰ تا ۵۰ هزار نفر جمعیت دارد.
* ۲۴۹۴ (پیش از میلاد)؛ پایان دودمان چهارم و آغاز دودمان پنجم در مصر باستان، آغاز ساخت هرم‌ها.
* حدود ۲۴۹۴–۲۳۴۵ پیش از میلاد: «مجسمه‌سازان در حال کار»، نقش برجسته از سقاره، سلسله پنجم. اکنون در موزه مصر، قاهره، مصر قرار دارد
* حدود ۲۴۹۴–۲۳۴۵ پیش از میلاد: کاتب نشسته، مجسمه‌ای که در سقاره، سلسله پنجم مصر یافت شده است، ساخته می‌شود. این مجسمه اکنون در موزه لوور پاریس قرار دارد..
* ۲۴۹۲ پیش از میلاد: تاریخ سنتی تأسیس افسانه‌ای ارمنستان توسط هایک.
* ۲۴۶۰ (پیش از میلاد)؛ آغاز دودمان ششم در مصر باستان
* ۲۴۵۰ (پیش از میلاد)؛ بر سر کار آمدن دودمانی تازه در میانرودان
* ۲۴۵۰ (پیش از میلاد)؛ کیش از قبیله‌ای که از کوه‌های کردستان امروزی آمده‌بودند شکست خورد؛ عیلامی‌ها بر بخش‌هایی از سومر چیره‌شدند.
* ۲۴۱۰ (پیش از میلاد)؛ پادشاهان سومر از اینکه خودبه‌خود خدای شهر باشند دست‌کشیدند. آغاز رخنه و پیروزیهای سامی‌ها در میانرودان.
* حدود ۲۴۰۰ تا ۲۲۰۰ پیش از میلاد: ساخت استون‌هنج
* فرهنگ یادگار سنگی از اسپانیا به ایرلند رفت و در میان اروپا و غرب مدیترانه نیز پخش‌شد.
* آغاز تازش سلت‌ها از شرق به اروپا.
* نشانه‌های آغازین فرهنگ تبرزین در قفقاز
* ایلوری‌ها و دیگران در ایتالیا جاگیر شدند.
* مردمانی که از شیوه سفالگری پیش‌دودمانی مصری سود می‌بردند در جنوب شرقی اسپانیا در کرانه مدیترانه جاگیر شدند.
* اموری‌ها و کنعانی‌ها از عربستان به سوریه و لبنان کنونی کوچیدند.

## چهره‌های برجسته
* ۲۴۹۱ (پیش از میلاد)؛ امپراتورِ اسطوره‌ای چین هوانگ‌تی
* ۲۴۹۰ (پیش از میلاد)؛ منکائورا فرعون مصر باستان
* ۲۴۷۵ (پیش از میلاد)؛ شپسه‌کاف فرعون مصر باستان
* ۲۴۶۵ (پیش از میلاد)؛ اوسرکاف فرعون دودمان پنجم
* ۲۴۵۸ (پیش از میلاد)؛ ساهوره فرعون مصر باستان
* ۲۴۴۶ (پیش از میلاد)؛ نه‌فه‌ریرکاره کاکای فرعون مصر باستان
* ۲۴۲۶ (پیش از میلاد)؛ شپسه‌کاره ایسی فرعون مصر باستان
* ۲۴۱۹ (پیش از میلاد)؛ ره‌نه فه‌رف فرعون مصر باستان
* ۲۴۱۶ (پیش از میلاد)؛ نیوسرره فرعون مصر باستان

## نوآوری‌ها، یافته‌ها، آشنایی‌ها
* تمدن هاراپایی در اوج خود ۴۸۰هزار کیلومتر مربع راز یر پوشش گرفته‌بود. مرکز این تمدن دره رود سند بود ولی باشندگان این تمدن از کرانه مکران و بلوچستان، افغانستان تا شرق پنجاب و کوچ (هند) و سئورشترا پراکنده شده بودند. شهرهای اینان هاراپا؛ موهنجودارو، کالیبانگان، دولاویرا و بندرهایی چون لوتال و سوتکاکوه و سوتکاگین‌دور بود، افزون برآن چندین روستا. آنان برای کشتزارها و ساخت شهرها از آبیاری سود می‌بردند. دو شهر اصلی این شهریگری از سامانه پساب، نمونه آغازین سکه، برنز و هیروگلیف بهره‌مند بود. حتی در هر روستا استخر نیز بود که در کنار روستا با خشت ساخته می‌شد. ساختار مهرابه‌ها و نیایشگاه‌ها این تمدن را با آنچه در یاجورودا گفته‌شده هماهنگ می‌سازد.
* نمایه روی مرمر استوانه‌ای نشان از کاربرد پایپ و کیتارا در لیر دارد.
* کهنترین نمونه اسکی در چنین زمانی در باتلاقی در سوئد رهاشد.
* سومریان برای کشاندن ارابه‌های جنگی از خرهای رام‌شده سود بردند.
* کشت پنبه و کدو در پریتا هواکا.
* ساحورع اولین پادشاه شناخته شده‌ای است که از نیروی دریایی دریاهای آزاد برای حمل و نقل سربازان از طریق دریا استفاده کرد.
* اولین نمونه شناخته شده از قایق دوخته شده در مصر ساخته شده است.
* پیکره‌های مرمرین کیکلادی، استفاده از هر دو ساز نی و کیتارا را به تصویر می‌کشند.(باستان‌شناسی المپیک ۱۹۸۸)
* قدیمی‌ترین چوب اسکی باقی‌مانده تقریباً در همین زمان در باتلاقی در هوتینگ، سوئد، رها شده است.
* کشاورزی در هواکا پریتا شامل پنبه و کدو قلیانی می‌شود. (بیلی ۱۹۷۳)
* مجسمه ابیه-ایل، در ماری

## مرگ‌ها
* ۲۴۲۵ (پیش از میلاد)؛ مرگ اآن‌ناتوم فرمانروای لاگاش
* محاللیل پسر قینان (بر پایه گاهشماری یهودی)

## منابع

* نویسندگان ویکی‌پدیای انگلیسی، 25th century BC,http://en.wikipedia.org/wiki/25th_century_BC ،(نسخه ۳۰ ژانویه ۲۰۰۷)

رده:سده ۲۵ (پیش از میلاد)
رده:سده‌ها (میلادی)
رده:هزاره ۳ (پیش از میلاد)