open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اما شاپلن

**اِما شاپلَن**  خواننده سوپرانوی فرانسوی است.
## کودکی
اما شاپلن زادهٔ ۱۹ می ۱۹۷۴ در جنوب پاریس است.او در دوران کودکی بیشتر به ورزش‌هایی مثل فوتبال و فعالیت‌های پسرانه مانند از درخت بالا رفتن تمایل نشان می‌داد و هیچ نشانی از علاقه به موسیقی یا خوانندگی در او مشاهده نمی‌شد. زندگی شاپلن از زمانی تغییر یافت که یکی از دوستانش او را به یک معلم موسیقی معرفی کرد. اِمای چهارده ساله شروع به فراگیری فن آواز نزد استاد ۷۰ ساله‌اش کرد.
## زندگی حرفه‌ای
در نوزده سالگی خانه پدری‌اش را ترک کرد و به آپارتمان خودش در قسمتی دیگر از پاریس نقل مکان کرد. در همین دوره که همچنان مشغول فراگیری فنون خوانندگی نزد اساتید مختلف بود اولین دموی خود را ضبط کرد و با یاری یکی از دوستانش موفق شد که نوار دمو را به خواننده معروف فرانسوی ژان پاتریک کپدویل عرضه کند. کپدویل که شیفته صدای اِما شده بود و البته سلیقه‌ای همسو در زمینه اپرا با او داشت به وی پیشنهاد ساخت قطعات نخستین آلبومش را داد. بعد از مشورت با چند تهیه‌کننده آنها به این نتیجه رسیدند که آلبوم اول اِما در ژانر کلاسیک ساخته شود.

«Spente le stelle» و «Cuor Senza Sangue» اولین آهنگ‌های تکی از آلبوم *Carmine Meo* بودند که منتشر شدند. این آلبوم که در دسامبر ۱۹۹۷ منتشر شد نوید ظهور یک استعداد جدید در میان خوانندگان زن دهه ۹۰ را می‌داد. *Carmine Meo* به سرعت به جایگاه نخست در جدول فروش فرانسه دست یافت و در کم‌تر از ۲ ماه ۱۰۰/۰۰۰ نسخه از آن به‌فروش رفت.

آلبوم بعدی شاپلن که Etterna نام داشت در سال ۲۰۰۲ روانه بازار شد. با این‌که زبان مادری اِما شاپلن فرانسوی است او آثارش را به زبان ایتالیایی می‌خواند. خودش در این باره گفته است: ایتالیایی زبانی است که طبیعتش خواندن است.

## منابع

رده:اجراکنندگان موسیقی کلاسیک معاصر
رده:افراد زنده
رده:خوانندگان اپرا
رده:خوانندگان اپرا اهل فرانسه
رده:خوانندگان اپرا با صدای سوپرانوی اهل فرانسه
رده:خوانندگان انگلیسی‌زبان
رده:خوانندگان انگلیسی‌زبان فرانسه
رده:خوانندگان ایتالیایی‌زبان
رده:خوانندگان زن اهل فرانسه
رده:خوانندگان زن سده ۲۱ (میلادی) اهل فرانسه
رده:خوانندگان سده ۲۰ (میلادی) اهل فرانسه
رده:خوانندگان سده ۲۱ (میلادی) اهل فرانسه
رده:خوانندگان سوپرانو
رده:خوانندگان فرانسوی‌زبان
رده:زادگان ۱۹۷۴ (میلادی)
رده:موسیقی‌دانان دنس اهل فرانسه
رده:موسیقی‌دانان نیو ایج
رده:موسیقی‌دانان الکترونیک اهل فرانسه
رده:خوانندگان زن سده ۲۰ (میلادی) اهل فرانسه
حمید جعفرخانی

**حمید جعفرخانی** (زاده ۱۹۶۶ میلادی، تهران) مهندس برق ایرانی و استاد دانشگاه کالیفرنیا، ارواین است.

## زندگی
حمید جعفرخانی سال ۱۹۶۶ در تهران زاده شد. او پس از به دست آوردن رتبه نخست در کنکور سال ۱۹۸۴ و دریافت مدرک کارشناسی در رشته مهندسی الکترونیک در سال ۱۹۸۹ از دانشگاه تهران، برای ادامه تحصیل راهی آمریکا شد و در سال ۱۹۹۴ مدرک کارشناسی ارشد و در سال ۱۹۹۷ مدرک دکترا در رشته الکترونیک از دانشگاه مریلند آمریکا گرفت. وی از  ژوئن ۱۹۹۶ تا سپتامبر همان سال، کارآموز لابراتوار بل آمریکا بود و پس از آن به عنوان سرپرست بخش فنی به استخدام شرکت اِی‌تی‌اندتی درآمد و پس از مدتی، نفر اول بخش فنی ای‌تی‌اندتی شد.[نیازمند منبع] در همین مدت جعفرخانی و همکارانش، کدگذاری بلوکی فضا-زمانی را ابداع کردند. او سپس از ژوئیه  ۲۰۰۰ تا سپتامبر ۲۰۰۱ با شرکت برادکام همکاری می‌کرد. او هم‌اکنون استاد دانشکده مهندسی الکترونیک و علوم کامپیوتر دانشگاه کالیفرنیا، ارواین است . وی همچنین قائم‌مقام مرکز Center for Pervasive Communications & Computing و  عضو پیوسته مؤسسه مهندسان برق و الکترونیک است.

## افتخارات
* ۱۹۸۴: رتبه اول کنکور سال.
* ۲۰۰۲: دریافت جایزه بهترین مقاله از ISWC.
* ۲۰۰۳: دریافت جایزه NSF Career.
* ۲۰۰۶: دریافت جایزه UCI Distinguished Mid-Career Faculty برای بهترین تحقیق.
* ۲۰۰۶: دریافت عنوان بهترین مقاله در زمینه ارتباطات بی‌سیم از IEEE.
* همچنین در سایت ISI از وی به عنوان محقق عالیرتبه نامبرده شده.

## منابع

* 
* وبگاه حمید جعفرخانی در سایت دانشگاه کالیفرنیا
* 

رده:استادان دانشگاه دور از وطن اهل ایران
رده:استادان دانشگاه کالیفرنیا
رده:اعضای پیوسته انجمن مهندسان برق و الکترونیک
رده:اعضای هیئت علمی دانشگاه کالیفرنیا، ارواین
رده:افراد آمریکایی ایرانی‌تبار
رده:افراد زنده
رده:اهالی تهران
رده:دانش‌آموختگان دانشکده فنی دانشگاه تهران
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه تهران
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه مریلند در کالج پارک
رده:زادگان ۱۳۴۵
رده:زادگان ۱۹۶۶ (میلادی)
رده:مهندسان اهل ایران
رده:مهندسان برق اهل ایالات متحده آمریکا
رده:مهندسان برق اهل ایران
رده:مهندسان اهل کالیفرنیا
ساقه مغز

**ساقۀ مغز**  بخشی از دستگاه عصبی مرکزی و در بخش پایینی مغز قرار دارد و شکل گرفته از بخش‌هایی‌است که نخاع را به نیمکره‌های مخ و مخچه پیوند می‌دهد. بخشی از ساقۀ مغز پیاز مغز قرار دارد که در بالای نخاع جای گرفته است و مرکز کنترل فعالیت های غیرارادی مانند تنفس، تپیدن قلب و فشار خون است . با توجه به اهمیت آن به این مرکز در بصل‌النخاع *گره زندگی* گفته می‌شود .

ساقۀ مغز دربرگیرنده مغز میانی، پل مغزی و پیاز مغز می‌باشد. این ساختارها که اطلاعات را درون دستگاه عصبی مغزی انتقال می‌دهند، نقش مهمی در تنظیم فعالیت‌های بدن برعهده دارند. ده زوج از دوازده زوج عصب مغزی از ساقۀ مغز خارج می‌شوند.

## نگارخانه

 Image:Human_brain_frontal_(coronal)_section_description.JPG|


## منابع

* 
* *زیست‌شناسی و آزمایشگاه ۲*، سال سوم آموزش متوسطه. ۱۳۸۶.


رده:دستگاه عصبی مرکزی
رده:دستگاه عصبی
رده:فیزیولوژی عصبی
رده:کالبدشناسی اعصاب
رده:مغز
حصن البلاد

**قلعه بلاد** 
یکی از دژهای تاریخی کشور پادشاهی عمان است. این قلعه در.
شهرستان بخاء و در استان مسندم واقع شده‌است، ویکی از (نقاط دیدنی سلطنت عمان) به‌شمار می‌آیند. «حصن البلاد» از معالم بارز و گردشگری استان مسندم است. این قلعه در وسط **شهرستان بخاء** به عربی (** ولایة بخاء**) در نوار ساحلی کرانهٔ خلیج فارس واقع شده‌است.

## پیشینه
قدمت **قلعه بلاد** به قرن دواز دهم میلاد بازمی‌گردد.
گویند در سال (۱۲۵۰) الشیخ سلیمان بن محمد آل مالک الشحی والی شهر بخاء بدستور الامام بن سلطان الیعربی. این قلعه را بنا نهاده‌است. ساکنان این منطقه از این قلعه به‌عنوان یک
قلعه دفاعی در برابر حملات دشمنان دریائی خود استفاده می‌کرده أند. در زیر این قلعه راهروها ودالانهایی برای آمد ورفت وجود دارد. معماری قلعه از مواد و ترکیبات خاص و کم‌نظیری استفاده شده‌است که با وجود أمواج شدید دریا و رطوبت هوا در حاشیهٔ خلیج فارس آن را تاکنون پابرجا نگاه داشته‌است.

## ویژگی‌های قلعه
قلعه داری چهار برج است، سه برج به‌شکل مستطیل است، وبرج چهارمی دائره أی مانند است و از همه بلندتر است.
این برج، در بخش جنوبی قلعه قرار دارد، و از برج‌های نگهبانی اصلی قلعه بوده‌است. و مشرف بر شهر بخاء، که هنوز مانند سابق سالم وباپرجا واستوار باقی‌مانده‌است. این برج به ارتفاع ۱۲ متر و قطر ۵/۴ متر، وهشت تیرانداز دارد.دور تا دور قلعه خندقی حفر شده‌است که از ورود بیگانه ممانعت می‌کرده‌است. قلعه از داخل به چند قسمت تقسیم شده‌است، قسمت شمالی قلعه مقر حاکم یا فرماندار بوده‌است، وقسمت پائین‌تر مسکن حاشیه وقشون بوده‌است. این قلعه در سال (۱۹۸۹) میلادی به فرمان سلطان قابوس بن سعید به‌طور کامل مرمت وتجدید بنا شده‌است. وهم اکنون یکی جاذبهٔ گردشگری استان مسندم است..

## پانویس

## نگاره


## منابع
* 
* السلطان:قابوس، البوسعید، * موسوعة * دلیل الأعلام: مسقط، چاپ اول، سال ۱۹۹۸ میلادی. (به عربی).
* الفارسی، سالم، بن محمد، *(القلاع والحصون فی سلطنة عمان)* چاپ ششم، قاهره: دارالعرب للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۹۹۷ میلادی به (عربی).
* محمدیان، کوخردی، محمد، *(عُمان حَضارَة وَتاریخ)* چاپ دمشق: دارالهلال للطباعة والنشر والتوزیع، ۲۰۰۸ میلادی به (عربی).
* الیعربی، مصبح، بن سیف، *(شواهد علی التاریخ)* چاپ دوم، سوریه: دارالهلال للطباعة والنشر والتوزیع، ۲۰۰۸ میلادی به (عربی).
* عمان فی عام ۱۹۸۶ *(عام الحصاد والتراث)* إصدار وزارة الإعللام، دارالعرب للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۹۸۶ میلادی.
* دکتر:ادوارد، هندرسون، “ (ذکریات عن دولة الإمارات و سلطنة عمان) “، چاپ موتیف آیت للنشر، مطبعة راشد، عجمان ۱۹۸۸ میلادی.

رده:قلعه‌ها در عمان
تقلیل ابعاد

**کاهش ابعاد** یا **فروکاهی ابعاد** (Dimension reduction) به فرایند کاستن و کم‌کردن از تعداد ابعاد و متغیرهای مورد نیاز برای نمایش و بررسی مسائل مطرح در ریاضیات، آمار، فیزیک، مهندسی، و بسیاری از شاخه‌های علوم محاسباتی و پیچیدهٔ نوین اطلاق می‌شود.

در ادبیات تحلیل‌های چند متغیری اساساً به روش‌هایی که برای کاهش ابعاد استفاده می‌شود، روش‌های محوری یا روش‌های هندسی گفته می‌شود. کاهش ابعاد به دو دسته انتخاب ویژگی و استخراج ویژگی تقسیم می‌شود.
در انتخاب ویژگی که در فضای اندازه‌گیری انجام می‌شود هدف پیدا کردن ویژگی‌های مطلوب از بین کل ویژگی‌های موجود است در حالی در استخراج ویژگی هدف انتقال ویژگی‌های انتخاب شده از فضای با ابعاد بیشتر به فضای با ابعاد کمتر و تعداد متغیرهای کمتر می‌باشد.

## انتخاب ویژگی‌ها
در این نگرش به دنبال زیرمجموعه‌ای از متغیرهای اصلی مسئله (که ویژگی یا خصوصیت نیز نامیده می‌شوند.) هستیم که بتواند به درستی نمونه‌های مسئله را از هم تفکیک کند.

## استخراج ویژگی‌ها

استخراج ویژگی  فرایندی است که در آن داده‌ها در فضای با بعد بالا به فضای با بعد کمتر نگاشت می‌شوند. این نگاشت می‌تواند خطی (مانند روش تحلیل مؤلفه‌های اصلی) یا غیر خطی باشد.

## نفرین ابعاد زیاد

نفرین ابعاد یکی از خصوصیات مسائل طبقه‌بندی یا رگرسیون و به این معنی است که فضای ویژگی با ابعاد زیادتر باعث ایجاد تعداد زیادتری از پارامترها می‌شود که بایستی تخمین زده شود. در نتیجه با افزایش تعداد پارامترها احتمال Over fitting در مدل نیاز تقویت می‌شود. یعنی بهترین تعمیم کارایی زمانی حاصل می‌شود که زیر مجموعه‌ای از ویژگی‌های موجود بکار روند.

## جستارهای وابسته
* فروکاست گرایی
* پردازش تصاویر
* استخراج ویژگی

## منابع

* آنالیز داده‌های پرابعاد: نفرین‌ها و موهبت‌های ابعاد زیاد 
* بینایی رایانه‌ای و سیستم‌های فازی - نورونی 

* Gonzalez, R. C. , and Woods, R. E. (2002), Digital Image Processing (2nd ed.), Prentice-Hall, Inc. , 

رده:تقلیل ابعاد
رده:آمار چندمتغیره
رده:نظریه ریسمان
رده:یادگیری ماشین
رده:ابرتقارن
داوود غفارزادگان

**داوود غفارزادگان** (متولد ۱۳۳۸ اردبیل) داستان‌نویس ایرانی است.

## زندگی
او در ۹ مهرماه ۱۳۳۸ در اردبیل متولد شد. تحصیلاتش را در همان‌جا تمام کرد و به کار معلمی پرداخت.

## فعالیت
در سال ۱۳۵۹ اولین اثرش را در مطبوعات به چاپ رساند. فارغ‌التحصیل دانشسرای مقدماتی اردبیل است (۱۳۵۶) و در روستاهای همان جادرس می‌داد. در سال ۱۳۶۷ به تهران منتقل شد و در دفتر انتشارات کمک‌آموزشی مشغول به کار شد. بازنشستهٔ آموزش و پرورش است و در تهران زندگی می‌کند.

## آثار
بیش از سه دهه داستان‌هایی با موضوعات متنوع و برای مخاطبان متنوع نوشته‌ است. جایزهٔ **۲۰ سال [[ادبیات داستانی]] (بزرگسالان)** به خاطر اثر ارزش‌مندش ما سه نفرهستیم به او تعلق گرفت. وی یکی از مؤثرترین نویسندگان در عرصه ادبیات کودک و نوجوان است. نشان طلایی از جشنوارهٔ بزرگ برگزیدگان ادبیات کودک ونوجوان (انجمن نویسندگان کودک ونوجوان) به عنوان یکی از بهترین داستان‌نویسان دو دهه از جوایز دیگر اوست. رمان فال خون او توسط قانون‌پرور ترجمه و در دانشگاه تگزاس آمریکا چاپ شده‌است.

همچنین از این نویسنده تک قصه‌هایی به زبان‌های دیگر ترجمه شده‌است. آثار:

### کودک و نوجوان
* خلبان کوچولو/داستان کودک
* سنگ اندازان غارکبود/رمان نوجوان
* آواز نیمه شب/رمان نوجوان
* پرواز درناها /رمان نوجوان
* هشت پهلوان پیر هفت پسر جوان/داستان نوجوان
* و…

### بزرگسال
* خرده مینا بر خاک
* تا از سخن دور نیفتیم
* فال خون
* شب ایوب/داستان بلند
* سایه‌ها و شب دراز/داستان بلند
* ما سه نفر هستیم/مجوعه داستان
* راز قتل آقامیر/مجموعه داستان
* هزار پا/مجموعه داستان نوجوان
* دختران دلریز/مجموعه داستان
* کتاب بی‌نام اعترافات/رمان
* ایستادن زیردکل برق فشار قوی/مجموعه داستان

## منابع

* بیوگرافی داود غفارزادگان-روزنامه قدس
* بیوگرافی داوود غفارزادگان
* گفتگوی ماهنامه ادبیات ما با داود غفارزادگان

رده:آموزگاران اهل ایران
رده:افراد زنده
رده:اهالی اردبیل
رده:اهالی تهران
رده:رمان‌نویسان مرد اهل ایران
رده:زادگان ۱۳۳۸
رده:زادگان ۱۹۵۹ (میلادی)
رده:نویسندگان ادبیات کودک اهل ایران
رده:نویسندگان داستان کوتاه مرد اهل ایران
رده:نویسندگان مرد اهل ایران
رده:نویسندگان اهل تهران
قانون احترام به آزادی‌های مشروع و حفظ حقوق شهروندی

**قانون احترام به آزادی‌های مشروع و حفظ حقوق شهروندی** مصوب سال ۱۳۸۳ برای حفظ حقوق طبیعی اشخاص متهم، جلوگیری از انواع مختلف شکنجه و سوء رفتار مأموران قضائی و رعایت موازین قانونی در بازجویی‌ها، قرارهای بازداشت، توقیف و ضبط اموال و تصرف بیجا در اموال اشخاص متهم وضع شده‌است.

این قانون برخی از مصادیق این نوع رفتارها را برشمرده و دادگاه‌ها، دادسراها و ضابطان قضائی را مکلف به رعایت و اجرای دقیق مواد این قانون می‌کند و هیأتی را که اعضای آن از سوی رئیس قوه قضائیه تعیین شده‌اند مأمور نظارت بر حسن اجرای آن می‌کند.

این قانون از یک ماده واحده و ۱۵ بند تشکیل شده و یک دستورالعمل اجرایی برای بند ۱۵ آن نیز در ۲۳ اردیبهشت به تصویب رسیده‌است.

این قانون در ابتدا بخشنامه رئیس قوه قضائیه بود و ۱۵ اردیبهشت ۱۳۸۳ در آخرین روزهای فعالیت مجلس ششم با قید دوفوریت در دستور کار مجلس شورای اسلامی قرار گرفته و بدون هیچگونه تغییری به تصویب می‌رسد و در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۸۳ نیز با همان فوریت و تعجیل در شورای نگهبان مطرح شده و به تأیید می‌رسد.

## پیوند به بیرون

* 

رده:دوره ششم مجلس شورای اسلامی
رده:قوانین ایران
رسول خدابخش

**رسول خدابخش** (۱۳۲۵ خورشیدی در اردبیل) عضو هیئت امنای سازمان انرژی اتمی ایران، رئیس منطقه ۲ دانشگاه آزاد اسلامی شمالغرب ایران است. انتصاب او به ریاست دانشگاه مرکز تحصیلات تکمیلی در علوم پایه زنجان با جنجال همراه بود.

## زندگینامه
درسال۱۳۲۵ در اردبیل متولد گردید.تحصیلات مقدماتی را در اردبیل گذراند.جهت ادامه تحصیل درمقطع کارشناسی در رشته فیزیک دانشگاه تربیت معلم تهران پذیرفته شد.پس از اتمام دوره لیسانس در سال ۱۳۵۶ در دانشگاه بیرمنگام انگلستان در رشته فیزیک و تکنولوژی نیروگاههای هسته‌ای فارغ التحصیل گردید.درسال۱۳۵۹ در رشته فیزیک نوترون از همان دانشگاه فارغ گردید.در سال ۱۳۷۰ موفق به دریافت مدرک مطالعاتی فیزیک از دانشگاه نیوساوت ولز استرالیا گردید.او در ۱۹ دی ۱۳۸۹ همسر و پسرش را در حادثه سقوط هواپیمای بوئینگ ۷۲۷     پرواز شماره 277 ایران ایر در ارومیه از دست داد.

### زمینه های تحقیقاتی مورد علاقه
* سوختهای پیشرفته برای نیروگاههای همجوشی 
* اثر تشعشعات از جمله نوترونها بر خواص مواد 
*  مخازن سوختهای هیدروژنی برای خودروها 
* مواد برای قلب نیروگاههای شکافتی 

### دوره فعالیت
او هیئت ممیزه و مسئول کمیته تخصصی علوم پایه دانشگاه ارومیه، عضو و مسئول کمیته تخصصی گروه فیزیک دانشگاه آزاد اسلامی، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه، عضو اعضاء هیئت مؤسس انجمن هسته‌ای کشور، عضو انجمن فیزیک ایران، عضو شورای فرهنگ عمومی استان آذربایجان غربی، عضو هیئت ممیزه دانشگاه امام حسین، عضو هیئت ممیزه سازمان انرژی اتمی ایران، عضو هیئت تحریریه علوم و فنون هسته‌ای سازمان انرژی اتمی ایران، عضو هیئت امنای سازمان انرژی اتمی ایران، رئیس منطقه ۲ دانشگاه آزاد اسلامی شمال غرب ایران است.

### جنجال ریاست دانشگاه تحصیلات تکمیلی زنجان

کامران دانشجو، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در طی حکمی در تاریخ سی مرداد ۱۳۸۹ دکتر یوسف ثبوتی را از ریاست مرکز تحصیلات تکمیلی در علوم پایه زنجان که خود مؤسس آن بوده‌است برکنار کرد و دکتر رسول خدابخش را به سمت ریاست این دانشگاه برگزید. این حکم اعتراضات متعددی را در شهر زنجان و به ویژه میان دانشجویان در پی داشت. هم چنین مجمع نمایندگان استان زنجان در پی برکناری پروفسور یوسف ثبوتی از ریاست دانشگاه علوم پایه زنجان با ارسال نامه خطاب به وزیر علوم، تحقیقات و فناوری نسبت به این تصمیم واکنش نشان داد و خواستار تجدیدنظر وزیر علوم در این خصوص شد. در این خصوص عده‌ای از بازاریان زنجان با امضای طوماری خواستار لغو هرچه سریعتر حکم عزل یوسف ثبوتی شدند.

## منبع

رده:استادان دانشگاه آزاد اسلامی
خدابخش، رسول
خدابخش، رسول
رده:پژوهشگران اهل ایران
رده:اعضای جامعه اسلامی دانشگاهیان ایران
سنجش میزان آب

برای **سنجش میزان آب** در یک واحد زمانی برای مصارف کشاورزی معیارهای متعددی در شهرهای مختلف ایران بکار گرفته می‌شد. واحد سنجش امروزی اندازه‌گیری آب در سیستم متریک، یک متر مکعب بر ثانیه و یا یک هزارم آن (لیتر بر ثانیه) می‌باشد که به آن «دبی» می‌گویند. هرچند امروزه کارهای عمرانی در ایران برای سنجش میزان آب از واحد دبی استفاده می‌کنند ولی هنوز هم در برخی از روستاها استفاده از واحدهای قدیمی متداول است، که در این مقاله به آنها اشاره خواهد شد:

## پیمانه کردن
یکی از روش‌های تعیین مقدار آب که از هزار سال پیش تاکنون متداول بوده، «پیمانه کردن» آب می‌باشد. روش کار بدین ترتیب است که در کنار نهر یا جوی آب، تشتی پر از آب قرار داده و به تعداد «پیمانه مدت» مشخصی به هر روستا یا کشاورز آب می‌دهند.

تعدادی از پیمانه‌های مدت به شرح زیر می‌باشند:

* **بست**: ظرفی است که دارای سوراخی برای ورود آب می‌باشد که طول و عرض آن سوراخ به اندازه یک دانه جو است. این پیمانه را مردم در شهر مرو به کار می‌بردند.
* **فنگال یا فنجان**: مقدار آن برابر با ده «بست» می‌باشد.
* **سرخه**: یک شصت‌ام از آب نهر در یک شبانه روز را می‌گویند.

## سنگ
سنگ مقیاسی قدیمی برای سنجش میزان آب می‌باشد که برابر است با مقدار معینی آب، (برحسب لیتر در هر ثانیه). این مقیاس دارای انواع مختلف (سنگ دیوانی، سنگ آسیا و سنگ زراعتی) می‌باشد. 

مقدار واحد سنگ در نواحی مختلف ایران متفاوت می‌باشد:
* در تهران، یک سنگ آب عبارت است از مقدار آبی که از شکافی به اندازه ۰/۲۰ متر مربع و به طول یک متر در هر ۳ ثانیه جریان داشته باشد. 
* در کرمان، یک سنگ آب عبارت است از ۲۴ ساعت آبی که برای آبیاری ۲ هکتار زمین کافی باشد. 
* در اصفهان، یک سنگ آب برابر است با مقدار آبی که یک جریب زمین را در یک ساعت آبیاری کند.
* در شیراز، یک سنگ آب عبارت است از مقدار آبی که از شکافی به ابعاد ۲۰ سانتیمتر در ۸۰ سانتیمتر و از قرار یک متر در هر ثانیه جریان داشته باشد (این واحد به «سنگ دیوانی» مشهور می‌باشد).

## سایر واحدهای سنجش آب در ایران
* **بره**: واحد بکار گرفته شده در میاندوآب می‌باشد و مقدار آبی است که در ۲۴ ساعت ۶۰ من محلی زمین گندم را سیراب کند که مقدار آن معادل ۲۰ لیتر در ثانیه می‌باشد.
* **وریان**: واژه معمول در آذربایجان می‌باشد مقدار آبی است که به وسیله زارع قابل هدایت به مزارع باشد و در هر شبانه روز ۵/۱ هکتار زمین را سیراب کند. که مقدار آن معادل ۲۰ لیتر در ثانیه می‌باشد.
* **جفت**: در خراسان از این واحد استفاده می‌کنند و آن مقدار آبی است که به وسیله یک جفت آب زمینی را سیراب سازد. (هر ده جفت معادل یک سنگ آسیاب است). مقدار آن معادل ۴ لیتر در ثانیه می‌باشد.
* **قفیز**: واحد بکار گرفته شده در یزد می‌باشد مقدار آبی است که ۱۰۰۰ متر مربع زمین را در ۱۲ ساعت از شبانه روز سیراب کند. که مقدار آن معادل ۱ لیتر در ثانیه می‌باشد.

## منابع
* کتاب آب و آبیاری در ایران باستان

رده:کشاورزی در ایران
حسن احمدی گیوی

**حسن احمدی گیوی** (۱ بهمن ۱۳۰۶ در گیوی – ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۱ در تهران) نویسنده، پژوهش‌گر، ادیب و استاد دانشگاه بود. او مدرک دکتریِ خود را در رشتهٔ زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران دریافت کرد و سال‌ها در این دانشگاه و دانشگاه‌های دیگر، از جمله در دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه آزاد واحدهای شمال و خلخال تدریس کرد. احمدی گیوی از معروف‌ترین شاگردان بدیع‌الزمان فروزانفر بود. او بیش از چهار دهه با موسسهٔ لغت‌نامهٔ دهخدا همکاری داشت. بیش از ۵۰ جلد کتاب در حوزهٔ دستور زبان و ادبیات فارسی از وی منتشر شده‌است.

او در سال ۱۳۹۱ در رشتهٔ ادبیات، به‌عنوان چهرهٔ ماندگار انتخاب شد.

## زندگی و مدارج علمی
حسن احمدی گیوی در سال ۱۳۰۶ خورشیدی در شهر گیوی، استان اردبیل دیده به جهان گشود. دوره ابتدایی را در مدرسه ناصری خلخال گذراند. سپس در رشتهٔ فلسفه مدرک کارشناسی ارشد دریافت کرد. احمدی گیوی در رشتهٔ ادبیات فارسی از دانشگاه تهران دکتری گرفت. او در سال ۱۳۶۶ از دانشگاه تهران بازنشسته شد.

حسن احمدی گیوی در صبح روز سه‌شنبه ۲۶ اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۱ بر اثر ایست قلبی در ۸۵ سالگی در منزل خود درگذشت.

احمدی گیوی در سال ۱۳۴۰، با راهنمایی محمد معین، استاد راهنما، رسالهٔ دکتریِ خود با عنوان *«اقسام فعل به‌اعتبار زمان»* را برگزید، ولی کارِ تدوینِ آن شش سال به درازا کشید و با درگذشت معین، محمد مقدم استاد راهنمای او شد و سرانجام در سال ۱۳۴۶ از رساله‌اش را دفاع کرد. پس از چندی، انتشارات دانشگاه تهران قرارداد چاپ آن را یک‌طرفه لغو کرد و احمدی گیوی، ۳۸ سال برای تکمیل آن تلاش کرد تا اینکه در سال ۱۳۸۰ آن را با نام *دستور تاریخیِ فعل* توسط نشر قطره در تهران چاپ و منتشر شد.

## فعالیت‌های ادبی
* مؤلف بیش از پنجاه جلد کتاب در زمینهٔ ادبیات فارسی
* آغاز به کار تألیف کتاب دستور تاریخی فعل در سال ۱۳۴۲ به پیشنهاد دکتر محمد معین
* نگارش دستور زبان ترکی
* انتخاب به عنوان نویسندهٔ کتاب برتر سال از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای دستور تاریخی فعل
* بیش از چهار دهه فعالیت پژوهشی در مؤسسه لغت‌نامه دهخدا
* نگارش ۲۴ جزوه از ۲۲۲ جزوه‌ مجموعه لغت‌نامه دهخدا
* ویرایش و همکاری در تدوین فرهنگ سخن

## جستارهای وابسته

* مؤسسه لغت‌نامه دهخدا و مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی
* لغتنامه دهخدا
* چهره ماندگار
* دانشگاه تهران
* بدیع‌الزمان فروزانفر
* محمد معین
* محمد مقدم

## آثار
* *آیین پژوهش و مرجع‌شناسی*
* *از فن نگارش تا هنر نویسندگی*
* *دستور تطبیقی زبان ترکی و فارسی*
* *دستور تاریخی فعل*
* *شوریده و بی‌قرار*
* *گزیدهٔ اشعار و مقالات دهخدا*
* *دستور زبان فارسی ۱ و ۲*. تهران: انتشارات فاطمی
* *گلستان* سعدی، مقدمه، شرح و تعلیقات. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وابسته به اوقاف و امور خیریه، چاپ اول، ۱۳۸۶

## پانویس

## منابع

* 

رده:استادان دانشگاه تهران
احمدی گیوی، حسن
رده:برگزیدگان همایش چهره‌های ماندگار در ادب و فرهنگ
رده:خاک‌سپاری‌ها در قطعه نام‌آوران بهشت زهرا
احمدی گیوی، حسن
رده:دستورنویسان زبان فارسی
رده:زبان‌شناسان اهل ایران
رده:فرهنگ‌نویسان اهل ایران
رده:نویسندگان لغت‌نامه دهخدا
رده:نویسندگان مرد اهل ایران
تالاموس

**تالاموس** (thalamus) یا نهنج در مغز و محل تقویت و پردازش اطلاعات است.

الیاف اعصاب حس پنج‌گانه بدن انسان به جز حس بویایی برای تقویت وارد تالاموس شده و سپس از تالاموس خارج و وارد قشر مخ برای پردازش می‌شوند. تقویت نشدن حس بویایی انسان توسط تالاموس از دلایل اصلی ضعیف بودن این حس در انسان نسبت به دیگر حیوانات مانند سگ می‌باشد. همچنین تالاموس مسئول تطبیق تصویرها با عواطف می‌باشد. تحریک هسته‌های میانی، پسین و پیشین تالاموس به دگرگونی در پاسخ‌های احساسی می‌انجامد ولی اهمیت این هسته‌ها در تنظیم رفتارهای احساسی به واسطه خود تالاموس نیست بلکه به چرایی ارتباط این هسته‌ها با دیگر سازه‌های دستگاه کناره‌ای می‌باشد.

اجزای تالاموس :هستهٔ شکمی پیشین (ventral anterior)، هستهٔ شکمی‌کناری (ventro-lateral nucleus)، هستهٔ شکمی‌پسین‌کناری (خلفی جانبی) (ventro-postero-lateral)، هستهٔ شکمی‌پسین‌میانی (ventro-postero-median) که در داخل هستهٔ شکمی خلفی جانبی قرار دارد و هستهٔ بالشتکی که خلفی‌ترین هستهٔ تالاموس است.

## نگارخانه

پرونده:Human brain inferior-medial view description 3.JPG|alt=سیستم لیمبیک و تالاموس|دستگاه کناره‌ای و تالاموس
پرونده:Human brain frontal (coronal) section description.JPG|برشی از مغز انسان
پرونده:Constudthal.gif|تالاموس
پرونده:Territoriostalamo.jpg|بخش‌های تالاموس
پرونده:Thalamus3.PNG|بخش‌های تالاموس
پرونده:Thalamus-projections.PNG|زایده‌های تالاموس


## جستارهای وابسته
* هیپوتالاموس
* اپی‌تالاموس
* متاتالاموس
* ساب‌تالاموس

## منابع


رده:دستگاه حرکتی
رده:دستگاه حسی
رده:دستگاه عصبی مرکزی
رده:دستگاه عصبی
رده:دیانسفال
رده:فیزیولوژی عصبی
رده:کالبدشناسی اعصاب
رده:مغز
لیومیوم رحمی

## لیومیوم
تومور خوش خیمی است که از سلول‌های عضلانی صاف منشا می‌گیرد.
این تومور اولین بار در سال ۱۸۵۴ توسط **ویرشو** (Virchow) توصیف شد.

## شیوع
شایعترین تومور خوش خیم دستگاه تناسلی زنان است  و در ۱۵ تا ۳۰ درصد زنان در سنین تولید مثل دیده می‌شود. این تومور در سیاه پوستان شیوع بسیار بالاتری نسبت به سفید پوستان دارد.

## ریخت‌شناسی
توده‌های با حدود کاملاً مشخص، سفت و در برش به رنگ سفید-خاکستری می‌باشند.
بندانگشتی|نمایی از لیومیوم رحمی
## علامت‌ها
هر چند که اکثر بیماران بدون علامت هستند اما علامت‌هایی که ممکن ایجاد شود عبارتند از:
* درد لگنی
* اختلال در سیکل قاعدگی
* احساس فشار در لگن
* احتمال کم شدن باروری
* احتمال بالا بردن عوارض مربوط به حاملگی
## درمان
اکثر بیماران بدون علامت هستند. بنابراین فقط پیگیری آن‌ها توصیه می‌شود.

## پانویس

## منابع


* Cheng MH, Chao HT, Wang PH.Medical treatment for uterine myomas.Taiwan J Obstet Gynecol. 2008 Mar;47(1):18-23.
pubmed 18400578
* Virchow R. Ueber Makroglossie und pathologische Neubildung quergestreifter Muskelfasern. Virchows Arch (Pathol Anat). 1854;7:126-38.



رده:آسیب‌شناسی کالبدشناختی
رده:بیماری‌های زنان و زایمان
رده:نئوپلاسم‌های خوش‌خیم
ناهنجاری ژنتیکی

**ناهنجاری‌های ژنتیکی** یا **اختلال‌های ژنتیکی** شامل دسته‌ای از مشکلات ژنتیکی هستند که در اثر نارسایی یا جهش در ژن‌ها یا ماده ژنتیک انسان ایجاد می‌شود. این ناهنجاری‌ها اغلب در زمان تولد بروز می‌کنند ولی می‌توانند سال‌ها بعد نیز بروز کنند. ناهنجاری‌های ژنتیکی می‌توانند ارثی نباشند و مثلاً بر اثر بروز جهش جدیدی در ژنوم جنین ایجاد شده باشند.

## طبقه‌بندی
**الف.** ناهنجاری‌های ژنتیکی تک‌ژنی:
# ناهنجاری‌های اتوزومال غالب
# ناهنجاری‌های اتوزومال مغلوب
# ناهنجاری‌های وابسته به ایکس غالب
# ناهنجاری‌های وابسته به ایکس مغلوب
# ناهنجاری‌های وابسته به ایکس
# ناهنجاری‌های ژن میتوکندریایی

**ب.** ناهنجاری‌های چندژنی که چندین ژن در آن‌ها دخیل هستند، مانند آسم، سرطان و دیابت

## فهرست برخی بیماری‌های ژنتیک
* آتاکسی فردریش
* آلکاپتونوریا
* بیماری‌های دیستروفی عضلانی
* بیماری هانتینگتون
* تالاسمی
* سندرم داون
* سندرم مارفان
* سندروم آلپورت
* کم‌خونی داسی‌شکل
* نشانگان آشر
* پروگریا

## پیوندها
* مرکز تحقیقات ژنتیک پزشکی

رده:بیماری‌ها و ناهنجاری‌های ژنتیکی
رده:ژنتیک پزشکی
علی آهنی

**علی آهنی** (زاده ۱۳۳۲ قم) دیپلمات و سیاستمدار ایرانی است، که ۳ بار در فاصله سال‌های ۱۳۶۷ تا ۱۳۷۲، ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۷ و ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۶ بعنوان سفیر ایران در فرانسه، از ۱۳۷۷ تا ۱۳۷۹ سفیر ایران در ایتالیا و در فاصله سال‌های ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۵ نیز بعنوان سفیر ایران در بلژیک فعالیت می‌کرد.

وی دانش‌آموخته کارشناسی اقتصاد از دانشگاه تهران و کارشناسی ارشد و دکتری مدیریت از دانشگاه لیل است.

## سوابق کاری
علی آهنی پس از انتشار روزنامه جمهوری اسلامی در سال ۱۳۵۸ دبیر بخش اقتصادی روزنامه و پس از آن به ترتیب، از ۱۳۶۲ تا ۱۳۶۶ مسئول بخش اقتصادی واحد طرح و برنامه وزارت امور خارجه، رئیس اداره سیاسی قاره آمریکا، مدیرکل سیاسی آسیا و اقیانوسیه، مدیرکل سیاسی اروپا و آمریکا، از ۱۳۶۷ تا ۱۳۷۲ سفیر ایران در فرانسه، از ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۷ مدیرکل اروپای غربی وزارت امور خارجه، از ۱۳۷۷ تا ۱۳۷۹ سفیر ایران در ایتالیا و مالت، از ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۳ معاون اروپا و آمریکای وزارت امور خارجه ایران بوده‌است.

آهنی در فاصله سالهای ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۵ سفیر ایران در بلژیک و لوکزامبورگ بود و در سال ۱۳۸۵ بار دیگر بعنوان سفیر ایران در فرانسه منصوب شد و تا سال ۱۳۸۷ در این جایگاه فعالیت نمود. وی در مهر ۱۳۸۷ به تهران بازگشت و مدت مأموریت وی بعنوان سفیر ایران در فرانسه خاتمه یافت و سید مهدی میرابوطالبی جایگزین وی شد. سپس برای یک سال از ۱۳۸۷ تا ۱۳۸۸ معاون آموزش و پژوهش وزارت امور خارجه بود و در فاصله سالهای ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۰ نیز بعنوان معاون اروپای وزارت امور خارجه ایران فعالیت کرد. آهنی در سال ۱۳۹۰ به عنوان سفیر فوق‌العاده و تام‌الاختیار جمهوری اسلامی ایران در فرانسه منصوب گرديد.

## منابع

* 

رده:سفیران ایران در فرانسه
رده:سفیران ایران در بلژیک
رده:سفیران ایران در ایتالیا
رده:زادگان ۱۳۳۲
رده:اهالی قم
رده:دیپلمات‌های اهل ایران
رده:دانش‌آموختگان دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران
رده:افراد زنده
رده:معاونان اروپا و آمریکا وزیر امور خارجه
رده:معاونان اروپا وزیر امور خارجه
رده:معاونان امور آموزش و پژوهش وزیر امور خارجه
بون جووی

**بُن جووی** یا **بون جووی**  گروه هارد راک آمریکایی است که در سال ۱۹۸۳ در سیرویل، نیوجرسی توسطِ خواننده ی اصلی آن جان بون جووی، پایه‌گذاری شد. گروه بون جووی در آغاز کار و در دهه ۸۰ میلادی محبوبیت و موفقیت بسیار زیادی کسب نمود؛ به طوری که تا سال ۲۰۰۸ و پس از ۲۵ سال فعالیت، ۱۲۰ میلیون نسخه آلبوم از این گروه در سطحِ جهانی به فروش رفته‌است. ۳۶ میلیون از این تعداد به تنهایی در ایالات متحده آمریکا به فروش رسیده‌است.

## تاریخچه
بندانگشتی|چپ|جان بون جووی
این گروه در سال ۱۹۸۳ میلادی توسط جان بون جووی به عنوان خواننده، ریچی سمبورا به عنوان گیتاریست، دیوید برایان به عنوان نوازنده کیبورد، الک جان ساچ به عنوان بیسیست و تیکو تورس به عنوان نوازنده درام تشکیل شد. الک جان ساچ در سال ۱۹۹۴ و ریچی سمبورا در ۲۰۱۳ گروه را ترک نمودند. پس از دو آلبوم نیمه موفق در سال‌های ۱۹۸۴ و ۱۹۸۵ گروه با انتشار دو آلبوم Slippery When Wet در سال ۱۹۸۶ و نیوجرسی در سال ۱۹۸۸ به موفقیت بزرگی دست یافت به طوری که این دو آلبوم در مجموع فقط در ایالات متحده ۱۹ میلیون نسخه فروش کرد و گروه را به یک گروه فوق ستاره راک تبدیل نمود. این گروه به فعالیت خود در دهه ۹۰ ادامه داد و آلبوم موفق Keep the Faith را در سال ۱۹۹۲ منتشر کرد که موفق به دریافت گواهی‌نامه فروش موسیقی ضبط شده شد.

## جوایز
گروه بون جووی در مجموع ۶۵ بار نامزد و ۲۵ بار برندهٔ جوایز مختلف شده‌است. این گروه در سال ۲۰۰۷ موفق به دریافت جایزه گرمی برای اجرای آهنگ Who Says You Can't Go Home به سبک کانتری به همراه جنیفر ندلز شد. گروه همچنین دو بار برندهٔ جایزه موسیقی آمریکا و یک بار برنده جایزه بریت در سال ۱۹۹۶ شده‌است. بون جووی همچنین برای آهنگ‌های Crush ، Bounce و Lost Highway نامزد دریافت جایزه گرمی شد.

## آلبوم‌شناسی
; آلبوم‌های استودیویی
* *Bon Jovi* (1984)
* *7800°Fahrenheit* (1985)
* *Slippery When Wet* (1986)
* *New Jersey* (1988)
* *Keep the Faith* (1992)
* *These Days* (1995)
* *Crush* (2000)
* *Bounce* (2002)
* *Have a Nice Day* (2005)
* *Lost Highway* (2007)
* *The Circle* (2009)
* *What About Now* (2013)
* *Burning Bridges* (2015)
* *This House Is Not for Sale* (2016)
* *2020* (2020)
* *Forever* (2024)

## پانویس

## منابع
ویکی‌پدیای انگلیسی


رده:برنامه‌های اختصاصی هولو
رده:برندگان جایزه بریت
رده:برندگان جایزه گرمی
رده:برندگان جایزه موزیک ویدئوی ام‌تی‌وی
رده:برندگان جوایز جهانی موسیقی
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۸۳ (میلادی) در نیوجرسی
رده:پنج‌نفره‌های موسیقی آمریکایی
رده:پیاده‌روی مشاهیر هالیوود
رده:راه‌یافتگان به تالار مشاهیر ترانه‌پردازان
رده:راه‌یافتگان به تالار مشاهیر راک اند رول
رده:گروه‌های پاپ راک آمریکایی
رده:گروه‌های گلم متال اهل ایالات متحده آمریکا
رده:گروه‌های گلم متال نیوجرسی
رده:گروه‌های موسیقی تشکیل‌شده در ۱۹۸۳ (میلادی)
رده:گروه‌های موسیقی گلم متال
رده:گروه‌های موسیقی نیوجرسی
رده:گروه‌های هارد راک آمریکایی
رده:هنرمندان آیلند رکوردز
رده:هنرمندان انتشارات موسیقی سونی/ای‌تی‌وی
رده:هنرمندان مرکوری رکوردز
رده:هنرمندان ورتیگو رکوردز
رده:گروه‌های موسیقی آرنا راک
حراج کریستی خاورمیانه

**حراج کریستی خاورمیانه** سالانه دو بار توسط خانه حراج کریستی در دبی برگزار شده و عمدتا آثاری از هنر معاصر کشورهای خاورمیانه در آن عرضه می‌شود.
هنرمندان ایرانی در دوره‌های مختلفی از این حراج رکورد دار بوده‌اند.فرهاد مشیری، کوروش شیشه‌گران، منیر شاهرودی فرمانفرمائیان، شیرین نشاط، سهراب اسکندری کلهر،  فرامرز پیلارام، رضا درخشانی، صداقت جباری، رکنی حائری‌زاده، صادق تبریزی،عذرا عقیقی ، گلناز فتحی ، پرویز تناولی و مسعود عربشاهی برخی از هنرمندانی بودند که آثارشان در این حراجی عرضه شده‌است.

موفقیت هنرمندان ایرانی سبب شده‌است که این موسسه آثار ایرانیان را در اروپا نیز عرضه کند.

## جستارهای وابسته
* حراج کریستی

## پانویس

رده:حراجی‌ها
سید مهدی میرابوطالبی

**سید مهدی میرابوطالبی**، معاون کل سازمان توسعه تجارت ایران از ۲ آذر ۱۳۹۲ است. او همچنین در آذر ۱۳۹۲ توسط محمد نهاوندیان رئیس اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران به عنوان معاون امور بین الملل این اتاق منصوب شده بود.

## مسئولیت‌ها
وی سفیر ایران در فرانسه، از مهر ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۰ و معاون سابق اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران در امور بین الملل بوده است. پیش از آن، سفیر جمهوری اسلامی ایران در فرانسه، قائم مقام معاونت سیاسی استانداری خراسان، رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل سابیر، مشاور فنی و مدیر هماهنگی سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، کاردار جمهوری اسلامی ایران در پاریس، سفیر ایران در ترکمنستان و مدیر عامل منطقه پارس جنوبی  بوده است.

## منابع

میرابوطالبی
میرابوطالبی
رده:معاونان هماهنگی امور اقتصادی وزیر امور خارجه
۱۲۹۰ (خورشیدی)

**۱۲۹۰** هزار و دویست و نودمین سال هجری خورشیدی سالی  است.

## رویدادها
* ۱ فروردین - به دلیل باقی ماندن قوای بیگانه در خاک ایران، مردم از برگزاری مراسم جشن نوروز خودداری کردند. به دعوت علما روز اول فروردین عزای ملی اعلام شده بود.
* ۸ مرداد - مجلس شورای ملی برای کسی که محمدعلی شاه مخلوع را دستگیر یا سرش را بیاورد، ۱۰۰ هزار تومان جایزه تعیین کرد.
* ۲۰ اسفند - انتشار **[[روزنامه بخارای شریف]]** نخستین روزنامهٔ فارسی آسیای میانه در بخارا.

## زادروزها

* ۱۰ اردیبهشت - غلامحسین بنان، خواننده (درگذشت ۱۳۶۴)
* ۱۶ اردیبهشت - ذبیح‌الله صفا، استاد ادبیات فارسی (درگذشت ۱۳۷۸)
* ۱۲ مرداد، سرلشکر حسن پاکروان، از نظامیان ایرانی پیش از انقلاب و رئیس سازمان ساواک (درگذشت ۱۳۵۸)
* ۱۸ مهر، یحیی صادق وزیری سیاستمدار ایرانی (درگذشت ۱۳۹۱)
* ۲۸ بهمن - ارتشبد غلامرضا ازهاری، از فرماندهان ارتش شاهنشاهی ایران قبل از انقلاب بود.
* لرتا، بازیگر تئاتر و سینما (درگذشت ۱۳۷۷)
* بدری تیمورتاش، اولین زن پزشک ایرانی (درگذشت ۱۳۷۴)
* عبدالعلی وزیری، خوانندهٔ موسیقی سنتی ایران (درگذشت ۱۳۶۸)
* سپهبد محمدتقی مجیدی، از سیاستمداران دورهٔ پهلوی دوم (درگذشت ۱۳۵۸)
* حسین مکی، روزنامه‌نگار و سیاستمدار ایرانی (درگذشت ۱۳۷۸)
* مهدی برکشلی، موسیقیدان
* طیب حاج رضایی، فرزند حسینعلی حاج رضایی از عیاران بنام تهران
* منوچهر تیمورتاش، نماینده مجلس شورای ملی و فرزند عبدالحسین تیمورتاش (درگذشت ۱۳۶۹)
* علی‌اصغر گرمسیری، هنرپیشه تئاتر و سینمای ایران (درگذشت  ۱۳۷۹)
* محمد خرمشاهی نویسنده ایرانی (درگذشت ۱۳۹۶)
* علی اقبالی زمین شناس ایرانی (درگذشت ۱۳۹۱)

## درگذشت‌ها
* ثقةالاسلام تبریزی: از روحانیون و مشروطه خواهان ایرانی.

## پیوند به بیرون
## منابع

رده:۱۲۹۰
رده:سده ۱۳
پروانه شهریار

بندانگشتی|300px

**پروانه شهریار** یا **پروانه مونارک**  با نام علمی  نوعی پروانه است. این پروانه از خانواده فرچه‌پا است.

پروانه شهریار هر ساله از کوه‌های راکی به مکزیک مهاجرت می‌کند. این پروانه حشره افتخاری  ایالت تگزاس است.

بیش از یکصدمیلیون عدد از این پروانه زمستان را روی درخت‌های کوهستان‌های سیرا مادره مکزیک در خواب سپری می‌کنند. برگ‌ها و شاخه‌های درخت‌ها مانند پتو این پروانه‌ها را که به هم چسبیده‌اند را گرم نگه می‌دارد. این پروانه‌ها طوری به صورت انبوه سطح این درخت‌ها را می‌پوشانند که از دور شبیه برگ خود درخت به نظر می‌رسند. با گرم شدن هوا و رسیدن به دمای ۱۳ درجه میلیون‌ها عدد از این پروانه سفر خود را آغاز می‌کنند و طی این سفر در پی گل انحصاری خاصی به نام علف شیر برای تخم‌گذاری در آن هستند که فقط در بهار گل می‌دهد و زمان بیدار شدن و دمای هوا هم‌زمان با روییدن این گیاه است.

پروانه‌های شهریار با داشتن عرض بالی برابر ۱۰ سانتیمتر از قابلیت زیادی برای پرواز در مسیرهای طولانی برخوردارند از این رو تنها گونه از پروانه‌ها هستند که مانند بسیاری از پرنده‌ها مهاجرت شمال به جنوب دارند. این پروانه‌ها سالانه از آمریکای شمالی راهی مکزیک شده و دوباره بازمی‌گردند. بسیاری از این پروانه‌های زیبا با طی مسیری بیش از ۴۵۰۰ کیلومتری از مکزیک به آمریکا و کانادا می‌کنند، اما از آنجایی که طول عمر آن‌ها تنها چند ماه است، تکمیل این سفر طولانی به چهار نسل از این پروانه‌های زیبا نیاز خواهد داشت. میلیون‌ها پروانه شهریار، در فصل مهاجرت خود با پرواز دسته‌جمعی در آسمان و نشستن دسته‌جمعی بر روی شاخه‌های درختان کهنسال، مناظر دیدنی را خلق می‌کنند.

## نگارخانه

پرونده:Monarch Butterfly Showy Male 3000px.jpg|
پرونده:Monarch Butterfly Danaus plexippus Mating Vertical 1800px.jpg|
پرونده:Monarch Butterfly Danaus plexippus Laying Eggs.jpg|
پرونده:Monarch Butterfly Eggs on Swan Plant.JPG|
پرونده:Danaus plexippus Egg.JPG|
پرونده:Monarch caterpillar and egg.jpg|
پرونده:Monarch Butterfly Danaus plexippus Feeding Down 3008px.jpg|
پرونده:Nymphalidae - Danaus plexippus Caterpillar.JPG|
پرونده:Monarch Butterfly Danaus plexippus Pupation 2419px.jpg|
پرونده:Nymphalidae - Danaus plexippus Chrysalis.JPG|
پرونده:Monarch Butterfly Cocoon 3.jpg|
پرونده:Monarch Buttefly.jpg|
پرونده:Nymphalidae - Danaus plexippus Chrysalis-1.JPG|
پرونده:Eclosing Monarch, Megan McCarty118.PNG|
پرونده:Monarch Butterfly Pink Zinnia 1800px.jpg|
پرونده:Monarch butterflies in Santa Cruz-11.jpg|
پرونده:Monarch butterflies.jpg|


## جستارهای وابسته
* ذخیره‌گاه زیست‌کره پروانه شهریار

## پانویس

## منابع
* 

## پیوند به بیرون

* اطلاعات بیشتر (انگلیسی)

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:پروانه‌های آمریکای شمالی
رده:پروانه‌های آمریکای مرکزی
رده:پروانه‌های اروپا
رده:پروانه‌های اقیانوسیه
رده:پروانه‌های توصیف‌شده در ۱۷۵۸ (میلادی)
رده:پروانه‌های کارائیب
رده:جانوران سمی
رده:حشرات هاوایی
رده:زیاگان بیشه‌زارهای کالیفرنیا
رده:فرچه‌پایان آمریکای جنوبی
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های آسیب‌پذیر
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های کمترین نگرانی
رده:گونه‌های به‌ظاهر امن NatureServe
رده:گونه‌های جانوری نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:مقاله‌های دارای ویدئو
رده:مهاجرت جانوران
رده:نمادهای آلاباما
رده:نمادهای ایلینوی
رده:نمادهای ویرجینیای غربی
بیمرغ

در شهرستان گناباد که در ۲۵ کیلومتری شمال شرق مرکز آن شهرستان واقع است. بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن تقریباً ۹۷۳ نفر است.
برخی از مورخین آنرا بویمرغ نوشته‌اند. 
در این روستا زیارتگاهی هست که احتمالاً مدفن یکی از پسران موسی بن جعفرموسی بن جعفر می‌باشد.تاریخ ساخته شدن این بنا معلوم نیست، ولی سنگ قبری در آنجا موجود است که سال ۱۰۵۳ را نشان می‌دهد و بیانگر این مطلب است که مقارن حکومت صفویه در آنجا بنایی وجود داشته‌است. 
دو تن از بزرگان آن دیار قطب الدین میرحاج عارف  شاعر عصر تیموری و محمد قاسم میرزا  (قاسمی بیمرغی گنابادی) در قرن دهم می‌باشند.

یکی از ویژه گیهای این روستا، آزادی نسبی بود که در روزهای نخست بهار به خانمها داده می‌شد . و آنها می‌توانستند در دشت و صحرا به رقص و پایکوبی بپردازند 

این روستا پس از زلزله کاخک، وخطر تخریب بدلیل فرسودگی، همچنین قرار داشتن در مسیر سیلاب در محل جدیدی به فاصله یک کیلومتر تجدید بنا شدکه مردم محلی آن را (نوسازی) می نامند؛همچنین به روستای تخریب شده دی کهنه (گویش محلی ) می گویند.در گذشته به دلیل وجود افغانی در دی کهنه به تصمیم شورای روستا دی کهنه تخریب شد 

اینستاگرام روستا: لینک
          

## پیوند به بیرون
* عکس هوایی بیمرغ
* پایگاه اطلاع رسانی دهستان بیمرغ

## منابع

رده:روستاهای شهرستان گناباد
قله همیشه‌روشن

**قله همیشه‌روشن** (**PEL**) به نقطه‌ای در اجرام فضایی منظومهٔ خورشیدی گفته می‌شود که نور خورشید همیشه به آن‌ها بتابد.

نحوه گردش یک جرم فضایی و عرض جغرافیایی یک نقطهٔ ویژه بر روی آن جرم باعث وجود چنین نقطهٔ همیشه روشنی می‌شود.

در جریان مأموریت فضایی کلمنتاین مشخص شد که در کره ماه در راستای کناره‌های دهانه برخوردی پیری چهار قله همیشه‌روشن وجود دارد.
این دهانه در نزدیکی قطب شمال ماه قرار دارد.

وجود قله‌های همیشه‌روشن برای اکتشاف فضایی و ایجاد کوچ‌نشین‌های انسانی بر کرات اهمیت دارد زیرا دریافت دائمی انرژی خورشیدی برای تولید برق را تضمین می‌کند و دمای این مناطق نیز نسبتاً پایدار است.
[بندانگشتی|نمایی از شرایط نور در [قطب جنوب ماه.در نور سفید، دائمی؛ در رنگ مشکی، سایه دائمی (بین ۸۸ تا ۹۰ درجه)]]
## پانویس

## منابع

Kruijff, M. , The Peaks of Eternal Light on the Lunar South Pole: How they were found and what they look like, 4th International Conference on Exploration and Utilization of the Moon (ICEUM4), ESA/ESTEC, SP-462, September 2000.

رده:دینامیک منظومه شمسی
رده:عوارض سطحی روی ماه
نیم‌خط

**[[نیمه تاریک ماه (آلبوم)|نیم]] خط**، خطی است که از یکسو نامتناهی (بی پایان) و از سوی دیگر محدود (متناهی) به یک نقطه باشد.

هر نقطه بر روی خط، آن را به دو نیم خط تقسیم می‌کند.

می‌توان یک «نیم خط» (Ray) را قطعه یا بخشی از یک خط تصور کرد. در هندسه، یک نیم خط به راحتی با دو نقطه ساخته می‌شود. یکی از این نقطه‌ها، نقطه شروع نیم خط خواهد بود و نقطهٔ دیگر صرفاً یک نشانه است که مسیر نیم خط را نشان می‌دهد. خطی که این دو نقطه را به هم متصل می‌کند، فقط در یک جهت گسترش می‌یابد.

## منابع

رده:مفاهیم ریاضیاتی
رده:هندسه تحلیلی
رده:هندسه مقدماتی
جمعیت‌شناسی ایالات متحده آمریکا

جمعیت ایالات متحده آمریکا بر پایه برآورد ۱ ژوئیه ۲۰۲۴ اداره آمار ایالات متحده آمریکا ، ۳۴۰٬۱۱۰٬۹۸۸ نفر بوده است که حاکی‌ از افزایش ۲.۶ درصدی‌ جمعیت نسبت به سرشماری ۲۰۲۰ ایالات متحده آمریکا که ۳۳۱٬۴۴۹٬۲۸۱ بوده می باشد.
نرخ کلی باروری در ایالات متحده آمریکا بر پایه برآورد سال ۲۰۱۱ میلادی در حدود ۱٫۸۹ فرزند برای هر زن است.

بر اساس آمار منتشرهٔ سال ۲۰۲۰ میلادی، ترکیب نژادی مردم ایالات متحده آمریکا بنا بر رنگ پوست و‌ قومیت با تمایز هیسپانیک ها بدین شرح است:
* سفید پوستان غیر هیسپانیک: ۵۷٫۸٪
* هیسپانیک و‌ لاتین: ۱۸٫۷٪
* سیاهان (آمریکایی‌های آفریقایی‌تبار): ۱۲٫۱٪
* آسیایی: ۵٫۹٪
* چند نژادی: ۴٫۱٪
* سرخ‌پوستان آمریکایی و بومیان آلاسکا: ۰٫۷٪
* نژاد های دیگر: ۰٫۵٪
* بومیان هاوایی و جزایر پاسفیک: ۰٫۲٪

در آمار زیر، نژاد اسپانیایی‌تبار (موسوم به هیسپانی، یا لاتین‌تبار) به صورت متمایز محاسبه نشده‌است:
* سفیدپوست: ۶۱٫۶٪
* سیاه‌پوست: ۱۲٫۹٪ 
* چند نژادی: ۱۰٫۲٪
* آسیایی ها: ۶٪
* نژاد های دیگر: ۸٫۴٪
* سرخ‌پوستان آمریکایی و بومیان آلاسکا: ۱٫۱٪
* بومیان هاوایی و‌جزایر پاسیفیک: ۰٫۲٪

آمار کلی بر اساس نژاد هیسپانیک: 

* آمریکایی‌های هیسپانیک و لاتین: ۱۸٫۷٪
* آمریکایی های غیر هیسپانیک: ۸۱٫۳٪

همچنین ایرانیان مقیم آمریکا نیز جمعیتی کوچک اما قابل توجه را تشکیل داده‌اند و‌ در محاسبات اداره آمار ایالات متحده در تعریف سفیدپوست غیر هیسپانیک قرار می‌گیرند.

## پرجمعیت‌ترین ایالت‌ها
پرجمعیت‌ترین ایالت آمریکا با نام کالیفرنیا، بیش از ۳۸ میلیون نفر جمعیت دارد، و بزرگ‌ترین جمعیت آسیایی‌تبار و همچنین بومیان سرخپوست را در خود جای داده‌است. پس از کالیفرنیا، تگزاس، فلوریدا و نیویورک پرجمعیت‌ترین ایالت‌های آمریکا هستند. بزرگ‌ترین جمعیت سیاه‌پوست آمریکا در نیویورک ساکن هستند.

## تغییرات جمعیتی در سال ۲۰۱۵
اداره سرشماری آمریکا می‌گوید گفته‌است افراد زیر سی و سه سال بزرگ‌ترین گروه سنی جمعیت آمریکا را تشکیل می‌دهند. این گروه جمعیتی که اداره سرشماری آمریکا به آن‌ها لقب «هزاره‌ای‌ها» (Millennials) داده کسانی که هستند که بین سال‌های ۱۹۸۲ تا ۲۰۰۰ متولد شده‌اند و اکنون جمعیت آن‌ها به ۸۳٫۱ میلیون نفر رسیده‌است. این گروه سنی برای نخستین بار از نظر تعداد از گروه موسوم به نسل انفجار جمعیت (Baby Boomers) (این نسل که بعد از جنگ جهانی دوم به دنیا آمده‌اند و اکنون بالای ۶۵ سال دارند، ۷۵٫۴ میلیون نفر از جمعیت آمریکا را تشکیل می‌دهند) پیشی گرفته‌اند.

آمارهای اداره سرشماری آمریکا نشان می‌دهد نسل جوان آمریکا از نسل پیشین خود از نظر نژادی و ویژگی‌های جمعیتی تنوع بیشتری دارد و نزدیک به نیمی از آن‌ها (۴۴٫۲ درصد) از اقلیت‌های نژادی و قومی هستند. این تنوع در جمعیت زیر پنج سال آمریکا حتی بیشتر است، برای نخستین بار بیش از نیمی از کودکان (۵۵٫۲ درصد) زیر پنج سال آمریکا اقلیت هستند و اداره سرشماری آمریکا به آن‌ها لقب «اقلیت اکثریت» (majority-minority) داده‌است، اصطلاحی که برای توصیف نژاد سفید غیر دورگه و غیر اسپانیایی‌زبان (Hispanics) بکار می‌رود.

## جستارهای وابسته
* گرانیگاه جمعیتی ایالات متحده
* آمریکایی‌های هیسپانیک و لاتین

## منابع

## پیوند به بیرون

* اطلاعات بیشتر

رده:جمعیت‌شناسی ایالات متحده آمریکا
نشریه نقد حقوق هاروارد

**مجله حقوقی هاروارد**  تأسیس ۱۸۸۷ یک نشریه ماهانه چاپ برترین متفکرین دانشجویی رشته حقوق و وکالت دانشگاه هاروارد است.

این نشریه معتبرترین نشریه رشته حقوق و وکالت در آمریکا محسوب می‌گردد.

باراک اوباما نخستین سیاهپوستی بود که به ریاست این سازمان انتشاراتی رسید.

## منابع

## پیوند به بیرون
* وبگاه رسمی

رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۸۸۷ (میلادی) در ماساچوست
رده:قانون
رده:دانشگاه هاروارد
رده:مجله‌های علمی انگلیسی‌زبان
رده:مجله‌های قانون آمریکا
رده:مدرسه حقوق هاروارد
هاروارد لا رویو
رده:نشریه‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۸۸۷ (میلادی)
رافائل وینیولی

**رافائل وینولی**  (زادهٔ اول ژوئن ۱۹۴۴ - درگذشتهٔ ٢ مارس ۲۰٢٣) معمار پرآوازه اهل اوروگوئه بود.

از آثار مشهور وی می‌توان دانشکده مدیریت دانشگاه شیکاگو و مجتمع ۲۰ خیابان فنچورچ را نام برد.

وینولی مقیم و ساکن آمریکا بود.

## آثار
* ویدارا

## منابع

## پیوند به بیرون

* وب‌گاه رسمی

رده:اروگوئه‌ای‌های مهاجرت‌کرده به ایالات متحده آمریکا
رده:افراد آمریکایی اروگوئه‌ای‌تبار

رده:اهالی اروگوئه
رده:اهالی مونته‌ویدئو
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه بوئنوس آیرس
رده:زادگان ۱۹۴۴ (میلادی)
رده:ساختمان‌های رافائل وینیولی
رده:کارکنان دانشگاه هاروارد
رده:معماران اهل آرژانتین
رده:معماران اهل اروگوئه
رده:معماران اهل ایالات متحده آمریکا
رده:درگذشتگان ۲۰۲۳ (میلادی)
رده:معماران سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:درگذشتگان به علت آنوریسم
بناهای مهم مذهبی اورشلیم

شهر اورشلیم میزبان بناهایی بسیار مقدس در سه دین ابراهیمی یعنی یهودیت، مسیحیت و اسلام است. از این روی بسیاری شهر اورشلیم را «**شهر مقدس**» می‌نامند.

## در یهودیت
[left|thumb|[دیوار ندبه|دیوار نُدبه مقدس‌ترین مکان مذهبی یهودیان است.]]

به روایت تورات، داوود، تابوت عهد را که حامل ده فرمان بود را پس از آزادسازی اورشلیم به آن شهر برد و آن را در پرستش‌گاه اورشلیم نصب کرد. سلیمان، فرزند داود، با ادامه کاری که پدرش آغاز کرده بود، شهر را گسترش داده و معبد مقدس یا هیکل سلیمان را که امروزه معبد اول خوانده می‌شود را بر روی تپه موریا در مرکز شهر اورشلیم بنا کرد. در وسط هیکل سلیمان فضایی مطهر وجود داشت که به آن قدس الاقداس می‌گفتند و تابوت عهد خداوند در آن جا قرار داشته‌است. این مکان محل حضور دایمی خدایی است که معبد متعلق به اوست. بر باور یهودیان، بقایای هیکل سلیمان هم‌اکنون در زیر مسجدالاقصی قرار گرفته‌است.

بر باور یهودیان دیوار ندبه که در عبری به آن کُتِل می‌گویند، از آخرین باقی‌مانده‌های هیکل سلیمان است. مسلمانان آن را دیوار براق می‌خوانند و معتقدند پیامبر اسلام مرکب خود را در شب معراج به آن بسته‌است.

هم‌چنین، آرامگاه راحل در جنوب اورشلیم و در حومه بیت‌لحم قرار دارد و هر ساله مورد بازدید زائرین یهودی، قرار می‌گیرد.

## در مسیحیت
[left|thumb|[کلیسای مقبره مقدس از مقدس‌ترین مکان‌های مذهبی مسیحیان است.]]

بر اساس انجیل یوحنا، عیسی مسیح و بر اساس اناجیل هم‌نوا، شمعون قیروانی در روز مصلوب شدن عیسی، صلیب بردوش، مسیری موسوم به ویا دولوروسا را طی کرده و طی راه، مورد مصائب فراوانی قرار گرفت.

کلیسای مقبره مقدس یکی از مقدس‌ترین اماکن مذهبی مسیحیان است که در بخش قدیمی شهر اورشلیم و بر فراز دره جلجتا قرار دارد. در جایی که اکنون کلیسای قبر مقدس بر روی آن قرار گرفته، عیسی مسیح در آنجا مصلوب گشته و از آنجا به آسمان عروج کرده‌است. در زیرزمین کلیسای قبر مقدس، مکانی قرار دارد که بر پایه داده‌های کتاب‌های عهد جدید، برخی از مسیحیان معتقدند، مقبره عیسی مسیح، درآنجا واقع شده‌است.

همچنین بر باور مسیحیان، باغ جتسیمانی در پایه کوه زیتون محلی بوده‌است که عیسی مسیح در شبی که یهودا او را به رومی‌ها تسلیم نمود، آخرین «غذای زمینی» موسوم به شام آخر را به همراه شاگردانش صرف کرد. همچنین باغ جتسیمانی محلی است که مریم در آن مدفون گشته‌است.

## در اسلام
[left|thumb|[مسجدالاقصی که در مکان معبد سلیمان، نخستین قبله مسلمانان قرار دارد.]]

محمد و پیروانش مدتی رو به این شهر نماز می‌گزاردند تا اینکه قبله به کعبه (در شهر مکه) تغییر یافت. به باور مسلمانان، این شهر پس از مکه و مدینه سومین شهر مقدس در اسلام است. مسجدالاقصی نام مسجدی است، که در بیت‌المقدس شرقی قرار دارد.

بر باور یهودیان، بقایای هیکل سلیمان (معبدی که سلیمان به دستور خداوند ساخت) در زیر مسجدالاقصی قرار گرفته‌است. با این وجود، بر اساس پیمان‌نامهٔ صلحی که در سال ۱۹۹۴ میلادی، میان اسرائیل و اردن بسته‌شد، مقرر شد تا عبادت یهودی‌ها در محوطه مجموعه مسجدالاقصی منع شود و دولت اردن تنها متمولی رسمی مجموعه مسجدالاقصی باشد.

مسجد قبه الصخره یکی از مهم‌ترین معالم معماری اسلامی بعد از مسجدالاقصی است. این مسجد تقدس خاصی نزد مسلمانان دارد و بر باور مسلمانان محمد پیامبر اسلام از روی این صخره، سوار بر براق و به معراج رفت.

## جُستارهای وابسته
* سندرم اورشلیم

## پانویس

*
رده:مفتی‌های اعظم اورشلیم
تاکومتر

[بندانگشتی|تاکومترِ خودرو که سرعت چرخش موتور را در واحدِ [دور بر دقیقه (آرپی‌ام) نشان می‌دهد. خط قرمزی نشانگر بیشترین میزان احتراق سوخت در خودرو است.]]
[بندانگشتی|191x191پیکسل|یک تاکومتر که از دو [آهنربا و یک حسگرِ اثر هال تشکیل شده است.]]
**دُورسنج موتور خودرو** یا **تاکومتر**  ابزاری است که سرعت محور (شَفت) یا دیسک خودرو، موتورسیکلت یا سایر ماشین‌ها را اندازه‌گیری می‌کند. این دستگاه معمولاً سرعت دیسک را در واحد دور بر دقیقه، یا آرپی‌ام اندازه‌گیری می‌کند.

به عبارت دیگر، دورسنج، سرعت دوران، سرعت خطی و تعداد دورِ اجسام دوّار را می‌تواند اندازه‌گیری کند. دورسنج‌ها، با توجه به قابلیت تماس با اجسام، به دو دستهٔ دورسنج تماسی و دورسنج غیرتماسی تقسیم می‌شوند. در صورتی که نتوان با جسم موردنظر تماسی برقرار کرد، از دورسنج‌های غیرتماسی، و در مواردی که بتوان تماس داشت، از دورسنج‌های تماسی استفاده می‌شود.

## ریشه‌شناسی
واژهٔ «تاکومتر» از اجزای یونانیِ «تاکو» (تاخو) به‌معنای «سرعت» و «مترون» به‌معنای «اندازه‌گیری» گرفته شده است.

## تاریخچه
دورسنج‌ها به صورت آنالوگ و دیجیتال ساخته می‌شوند. مدل آنالوگ و کاملاً مکانیکی آنها بسیار قدیمی است. امروزه مدل‌های دیجیتال در انواع مکانیکی و نوری، فروسرخ (= مادون قرمز) (که عمدتاً با نام دورسنج لیزری شناخته می‌شود) و مکانیکی-لیزری و مدل بسیار پیشرفته و دقیق‌تر به صورت قابل حمل (پرتابل) به بازار عرضه می‌شوند.

دورسنج‌های آنالوگ قدیمی‌ترین مدل‌های تاکومتر در جهان به‌شمار می‌روند. اولین دورسنج برای اندازه‌گیری سرعت حرکت و توسط دانشمند آلمانی دیتریش اولهُرن در سال ۱۸۱۷ بر اساس خاصیت گریز از مرکز ساخته شد که در سال ۱۸۴۰ برای اندازه‌گیری سرعت و دور گردش چرخ‌های لوکوموتیو از آن استفاده شد. این دورسنج‌ها در ادامهٔ مسیر پیشرفت خود در خودروهای سبک و سنگین برای سنجش دور موتور ماشین‌ها به کار گرفته شدند و رفته‌رفته جای خود را به مدل‌های دیجیتالی دادند. دورسنج‌های آنالوگ بر اساس عملکرد چرخش یک محور (شَفت) یا محور عمودی متصل به فنر سپس صفحه درجه‌بندی‌شده کار می‌کنند.

## انواع دورسنج
# دورسنج آنالوگ؛
# دورسنج دیجیتال؛
# دورسنج دیجیتال مکانیکی؛
# دورسنج نوری؛
# دورسنج مادون قرمز؛
# دورسنج مادون قرمز و مکانیکی؛
# دورسنج مغناطیسی.

### دورسنج فروسرخ (مادون قرمز) لیزری
این تجهیز با بهره‌گیری از حسگرهای تاکومتر فروسرخ (مادون قرمزِ) دقیق و حساس و نور لیزر، بالاترین دقت و سرعت را در اندازه‌گیری‌ها به نمایش می‌گذارند. حسگرهای دورسنجی گاهی در قالب ماژول دورسنج برای مقاصد آموزشی به بازار عرضه می‌شوند. در این دورسنج‌ها باید یک جسم منعکس‌کنندهٔ نور بر روی محور (مکانیک)|محور (شَفتِ) موردنظر نصب شود. دورسنج یک اشعهٔ لیزر به محور (شَفت) می‌تابانَد و با هر بار رد شدنِ جسم نصب‌شده از زیر نور لیزر، انعکاس آن به دورسنج می‌رسد، و بدین ترتیب، سرعت دَوَران محور (شَفت) را اندازه می‌گیرد.

### دورسنج فروسرخ (مادون قرمز) مکانیکی
دورسنج فروسرخ (مادون قرمز) مکانیکی نوع دوکاره و پیشرفته‌تری نسبت به انواع قبلیِ دورسنج‌هاست که با دارا بودن حسگرِ فروسرخ (مادون قرمز) مجهز به نور لیزر و اتصالات مکانیکی، توأمان برای اندازه‌گیری‌های مختلف استفاده می‌شوند.

## یادداشت

## منابع

رده:ابزارهای سنجش
رده:اویونیک
رده:حسگرهای سرعت
رده:دستگاه‌های هواگرد
رده:قطعات خودرو
رده:قطعات خودروها
کرتاسه

**دوره کرتاسه** یا **‌گِل‌سِفیدی** بعد از تریاس و ژوراسیک سومین دوره دوران میانه‌زیستی است که در ۱۴۵٫۵ تا ۶۶ میلیون سال پیش بود و در واقع ۷۹ میلیون سال به طول انجامید و از این لحاظ طولانی‌ترین دوره در میانه‌زیستی است. نام این دوران اولین بار در سال ۱۸۲۲ (میلادی) توسط امالیوس دالوا به رسوبات کربناته گِل‌سفیدی در جنوب انگلستان گرفته شد. کرتاسه به دو دوره کرتاسه پیشین و کرتاسه پسین تقسیم می‌شود. در دوره کرتاسه آب و هوا گرم و معتدل بوده و گیاهان پرگل و گیاهان نهان‌دانه در سطح زمین پراکنده شدند. بی‌مهرگانی همچون شاخ‌قوچی‌ها ammonite و فشنگچه‌ها belemnite نیز در این دوران وجود داشتند. [200px|farme|بندانگشتی|چپ|[تیرانازور از بزرگ‌ترین شکارچیانی بود که در دوره کرتاسه پسین می‌زیست]]
در اواخر دوره کرتاسه برخی پستانداران کوچک به وجود آمدند و همچنین دراین دوره دایناسورها و آمونیت‌ها منقرض شدند. قاره‌ها در دوره‌های قبلی از یکدیگر جدا شده بودند و تنها قاره آفریقا از آمریکای جنوبی در دوره کرتاسه پیشین از هم جدا شدند. همچنین دانشمندان به این نتیجه رسیدند که در این دوره و در ۹۴ الی ۹۵ میلیون سال قبل به مدت هشتصد هزار سال هوای زمین به حدی گرم بوده که تنها ۴۵ درصد قاره قطب جنوب پوشیده از یخ بوده.

## کرتاسه در ایران
در ایران، مرز بین ژوراسیک و کرتاسه به خوبی توصیف نشده و باور همگان بر آن است که این مرز با رخداد زمین‌ساختی سیمرین پسین مشخص می‌شود که از نوع کوهزایی است. ولی یافته‌های نوین نشان می‌دهند که بر خلاف پندارهای موجود، در بسیاری از نقاط ایران، مرز اشکوب‌های تیتونین (ژوراسیک پایانی)و بریازین (کرتاسه آغازی) تدریجی و از نوع محیط‌های ژرف است. به سخن دیگر، رویداد نامگذاری شده به سیمرین پسین، در اوایل کرتاسه پیشین و پس از اشکوب بریازین و به احتمال قوی در زمان نئوکومین (پیش از بارمین) رویداده که موجب خروج گسترده زمین از آب و برقراری شرایط قاره‌ای شده‌است. به همین‌رو است که به جز زاگرس، حوضه فلیشی خاور ایران و مکران، نهشته‌های پس از رخداد سیمرین پسین انباشته‌های آواری سرخ رنگ است که با یک گذر تدریجی به ردیف‌های کربناتی اُربیتولین‌دار بارمین – آپتین می‌رسد.

## نگارخانه

File:Velociraptor dinoguy2.jpg|
File:Triceratops BW.jpg|
File:Eomaia NT.jpg|
Image:Anhanguera piscator jconway.jpg|


## منابع

سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی ایران

* دوره‌های زمین‌شناسی دوره مزوزوئیک-آفتاب


رده:دوران‌های زمین‌شناسی
رده:دوره‌های زمین‌شناسی
رده:زمین‌گاه‌شناسی میانه‌زیستی
رده:میانه‌زیستی