یشت

[بندانگشتی|بخشی از [آبان یشت از برگردانِ ابراهیم پورداوود]]
**یَشت** از نظر لغوی هم ریشه با کلمهٔ *[[یسنه|یسن]]* است و معنی تحت‌اللفظی آن نیز پرستش و نیایش است. یشت‌ها سرودهایی هستند که عموماً به ستایش خدایان قدیم ایرانی مانند مهر، ناهید و تیشتر و غیره اختصاص دارند. همهٔ یشت‌ها از نظر قدمت یکسان نیستند.

در اوستا **یشت**، نام بخشی از کتابِ اوستا، کتاب دینی زرتشتیان است. *یشتن* در زبانِ پهلوی، بمعنای ستودن و عبادت کردن است. در اوستا، ۲۱ یشت و به نام‌های گونه‌گون وجود دارد و در آن‌ها عناصرِ مهم از دیدگاهِ مزدیسنا ستوده می‌شوند.

هر یک از یشت‌های بزرگ در نسخه‌های خطی به بخش‌هایی تقسیم می‌گردد که اصطلاحاً **کرده** نامیده می‌شوند. لازم به تذکر است که تقسیم‌بندی هر یشت به *بندها* که در چاپ‌های کنونی اوستا معمول است، در نسخه‌های خطی دیده نمی‌شود و یک روش ابداعی است که توسط دانشمندان اوستاشناس عصر حاضر و به منظور سهولت استفاده و ارجاع به وجود آمده‌است. گرشویچ تاریخ سرایش آن‌ها را حدود سال‌های ۴۳۰ تا ۴۲۰ پ. م می‌داند. به گمان نزدیک به یقین، یشت‌ها برگرفته از بغان یشتِ اوستای ساسانی می‌باشد.

بویس دربارهٔ جایگاه چنین ایزدهایی گفته‌است: «از آن جا که آفرینش او (اهورامزدا) در برگیرنده همهٔ خدایان بخشندهٔ دون پایه تر است، آنان، یَزَتَه‌های دین زرتشتی، را احتمالاً نمی‌توان به درستی «خدا» دانست؛ زیرا این واژه موجودات آسمانی و مستقل مشرکان را تداعی می‌کند… از سوی دیگر، منشأ بیشتر یزته‌ها در مقام خدایان مشرکان و جایگاه آن‌ها در مقام موجوداتی که بشخصه شایان پرستش هستند، آنان را فراتر از فرشتگان قرار می‌دهد که در ادیان یک خدایی واسطهٔ بین انسان و خدا به‌شمار می‌روند.»

نام یشت در کتاب اوستا به صورت «یشتی» (yasti) همریشه و هم معنای «یسنه» به معنای پرستش ایزدان با خواندن نیایش‌ها و برگزار کردن آیین فدیه آمده‌است. بخشی از اوستا که در ستایش ایزدان است یشت‌ها نامیده می‌شود. یشت‌ها را به دو دسته: یشت‌های بزرگ و کوچک تقسیم می‌کنند. هر یک از یشت‌های بزرگ دارای چندین فصل است که آنها را «کرده» می‌گویند. از میان یشت‌های ۲۱ گانه، یشت‌های زیر در زمرهٔ گروه یشت‌های بزرگ: ۱۶، ۱۵، ۱۴، ۱۳، ۱۱، ۱۰، ۹، ۸، ۵، ۱۹ و آنچه می‌ماند، در شمار یشت‌های کوچک قرار دارند.

کهنگی یشت‌های ۲۱ گانه یاد شده، با هم یکسان نیست.
* یشت‌های ۱ تا ۴ و یشت ۱۸، ۱۲ و ۲۰ جدیدتر هستند.
* یشت‌های ۵، ۸، ۱۰، ۱۹، ۱۷ و ۱۳ یشت‌های کهن هستند.
* و سرانجام یشت‌های ۹، ۱۶، ۱۵، ۱۴ و ۱۱ در مواردی، ویژگی‌های یشت‌های کهن را دارند.

## پیشینه و کاربرد
یشت‌ها در بستر سنت شفاهی کاهنان و از راه سرایش سیّال پدید آمدند و در گذر زمان دگرگونی‌هایی یافتند. اشاره‌های جغرافیایی این متن‌ها نشان می‌دهد که سرایش آن‌ها در بخش‌های خاوری ایران بزرگ انجام گرفته است. امروزه یشت‌ها هم از سوی موبدان و هم از سوی مردم عادی در جاهای گوناگون از جمله آتشکده‌ها و فضاهای خصوصی خوانده می‌شوند.

نخستین ترجمهٔ مهم یشت‌ها به زبان انگلیسی را جیمز دارمستتر در سال ۱۸۸۳ در مجموعهٔ کتاب‌های مقدس شرق منتشر کرد.

## ساختار و دسته‌بندی
یشت‌ها از نظر درازا، درونمایه و سبک ادبی بسیار گوناگون‌اند؛ کوتاه‌ترین آن‌ها تنها یک بند دارد و بلندترین آن‌ها (فروردین‌یشت) ۱۵۸ بند را دربرمی‌گیرد. پژوهشگران این سرودها را به سه دسته بخش می‌کنند: یشت‌های «اسطوره‌ای» که داستان پهلوانان و شاهان باستانی را بازمی‌گویند، یشت‌های «سرودی» که بیشتر به توصیف ایزد می‌پردازند و یشت‌های «کوچک» که کوتاه‌تر هستند.

هیچ‌یک از یشت‌ها در آغاز عنوان نداشتند و نام‌گذاری آن‌ها در دورهٔ ساسانی و بر پایهٔ صورت فارسی میانه نام ایزدان انجام شد. یشت‌ها پیوند نزدیکی با گاه‌شماری زرتشتی و خرده‌اوستا دارند و هر یک با یکی از روزهای ماه و ایزد آن روز مرتبط است.

## زمان
آرتور کریستنسن زمان سرایش یشت‌های بزرگ را به تقریب، این گونه آورده‌است:
* یشت ۱۰ و ۱۳ و ۱۹ پیش از دوره هخامنشی و اوایل آن عهد
* یشت ۵ پس از سال ۴۰۴ پیش از میلاد، یشت ۱۷ و ۸ و ۱۴ و یسنای ۹–۱۱ و یسنای ۵۷ و یشت ۱۵ در دوره هخامنشی و احتمالاً سدهٔ چهارم پیش از میلاد،
* یشت ۹ در حدود سدهٔ نخست میلادی در دوره اشکانی و یشت ۱۶ در اواخر دوره اشکانی

البته با نگاهی کلی به این یشت و دیگر یشت‌ها، این احتمال می‌رود که ایزدان مورد ستایش هر یک در روزگاری و قبیله تنها خدای مورد پرستش بوده‌اند، ولی با درهم آمیختن قبیله‌ها، چنان‌که سران آنان ریاست خود را از دست داده و به معاونت تن داده‌اند، با شکل‌گیری سلسله مراتب نوین، سران ایزدان بی همتا نیز در برابر خدایان قبیله‌های نیرومندتر، به مرتبه معاونت و پایین دستی رسیده‌اند.

## نام یشت‌ها
* یشت اول، هرمزدیشت
* یشت دوم، اَمِشَ سپنتَه (هفتن یشت کوچک)
* یشت سوم، اردیبهشت یشت
* یشت چهارم، خرداد یشت
* یشت پنجم، آبان‌یشت
* یشت ششم، خورشید یشت
* یشت هفتم، ماه یشت
* یشت هشتم، تیر یشت
* یشت نهم، گوش یشت یا درواسپ یشت
* یشت دهم، مهریشت
* یشت یازدهم، سروش یشت
* یشت دوازدهم، رشن یشت
* یشت سیزدهم، فروردین‌یشت
* یشت چهاردهم، بهرام یشت
* یشت پانزدهم، رام یشت
* یشت شانزدهم، دین یشت
* یشت هفدهم، ارد یشت
* یشت هیجدهم، اشتاد یشت
* یشت نوزدهم، زامیادیشت
* یشت بیستم، هوم یشت
* یشت بیست و یکم، ونند یشت

## جستارهای وابسته
* وزن یشت‌ها

## پانویس

## منابع

* رضی، هاشم. اوستا. تهران:سازمان انتشارات فروهر، ۱۳۶۳
* **یشت‌ها**، جلد اول، ترجمه و تفسیر ابراهیم پورداوود
* تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

رده:ادبیات فارسی میانه
رده:اوستا
رده:متون زرتشتی
رده:یشت‌ها