ابن فهد حلی

**ابوالعباس جمال‌الدین احمد بن شمس‌الدین محمد بن فهد حلی اسدی** مشهور به **ابن فهد حلی** (زاده ۷۵۷ قمری در شهر حله - درگذشته ۸۴۱ قمری در کربلا)، فقیه و محدث شیعی قرن ۸ و ۹ قمری که در اخلاق، مقامات معنوی و سلوک عرفانی از بزرگان شیعه می‌باشد. وی همچنین در دوره خود از بزرگان فقه شیعه بود.

پس از فراگیری خواندن و نوشتن به حوزه علمیه حله رفته و تحصیل علوم اسلامی را شروع کرد.

وی در سال ۸۴۱ قمری درگذشت و در باغ نقیب علویین کربلا به خاک سپرده شد.

## سفر به جبل عامل
وی در سال ۸۲۶ قمری به مناطق جبل عامل سفر کرده‌است. در آنجا به روستای جزین رفته و از فرزند شهید اول اجازه روایت دریافت کرد. اینکه او چرا و چگونه به این سفر رفته، مشخص نیست، ولی شاید زیارت قبور پیامبران و حضور در نخستین قبله‌گاه مسلمین - بیت‌المقدس - و نیز دیداری از عالمان آن دیار بخشی از اهداف سفر عارف حلی بوده‌است.

## مناظره تاریخی
در سال ۸۴۰ قمری، از طرف حکمران بغداد، **اسپند میرزا** برای مناظره با علمای اهل سنت به بغداد دعوت شد. مجلس مناظره بر پاشد و ابن فهد و عالمان شیعی در یک طرف و بزرگان اهل سنت در طرف دیگر به بحث نشستند. ابن مناظره‌ها پس از جدالی حسّاس در حضور سلطان به پایان رفت و ابن فهد حلی توانست در اثبات حقانیت تشیع حکمران بغداد را اقناع کند. بدین ترتیب اسپند میرزا حاکم بغداد مذهب شیعه را اختیار کرده، سکه به نام دوازده امام زد و مذهب شیعه را مذهب رسمی حوزه حکمرانی‌اش قرار داد.

## مقابله با سید محمد بن فلاح
پس از آنکه سید محمد بن فلاح یکی از شاگردان وی، ادعاهایی پیرامون مهدویت مطرح ساخته و اقدامات عملی خود را برای کسب قدرت شروع کرد، ابن فهد فرمان قتل وی را صادر کرد که البته اجرا نشد.

## در کلام دیگران
میرزا حسین نوری دربارهٔ ابن فهد می‌نویسد:

محمدتقی مجلسی در اجازه‌ای از او به عنوان **«شیخ ربانی و عالمی صمدانی»** یاد می‌کند.

## استادان
* علی بن محمد بن خازن حایری.
* احمد بن متوّج بحرانی؛ عالمی بزرگ و عارفی کامل، مفسّر و شاعر بوده‌است.
* ضیاءالدین ابوالحسن علی بن محمد بن مکی (فرزند شهید اول).
* علی بن یوسف بن عبدالجلیل نیلی.
* بهاءالدین علی بن عبدالکریم بن عبدالحمید نسّابه؛ او را از بزرگ‌ترین استادان ابن فهد شمرده‌اند. وی شاعر و عالمی عامل و صاحب مقامات معنوی و کرامات بوده‌است.
* سید جمال‌الدین بن اعرج حسینی.
* فاضل مقداد؛ از متکلمان بزرگ شیعه.
* جلال‌الدین عبدالله بن شرفشاه.
* حسن بن ابی الحسن دیلمی؛ عارفی بلند مرتبه و از محدثان والامقام امامیه بوده‌است. مشهورترین اثر او «ارشاد القلوب» است. گفته‌اند او در فقه و حدیث و عرفان و سیره‌نگاری نیز از مردان سرشناس شیعه بوده‌است.
* نظام‌الدین علی بن عبدالحمید نیلی

## شاگردان
* ابن طی عاملی؛ مؤلف کتاب «مسائل ابن طی». از شرح حال او چنین به دست می‌آید که وی بیشتر به موجب فزونی معرفت ابن فهد، شیفته و در خدمت وی بوده‌است.
* ابن عشره؛ فقیهی وارسته بوده که از حالات روحی او بسیار نوشته‌اند.
* احمد بن محمد بحرانی
* ابن راشد قطیفی
* شمس‌الدین محمد حولانی عاملی
* ظهیرالدین بن علی عیناثی عاملی
* عبدالسمیع بن فیاض اسدی
* علی بن هلال جزائری؛ از بزرگ‌ترین استادان محقق ثانی بوده‌است.
* علی بن فضل بن هیکل
* سید محمد بن فلاح موسوی حویزی
* سید محمد نوربخش
* مفلح بن حسن صیمری
* عزالدین حسن بن احمد بن فضل مارونی عاملی
* شمس‌الدین بن عزالدین بن ابی القاسم الحسینی

## تألیفات
* الاوعیة و الفتوم
* استخراج الحوادث؛ رساله فوق برداشت‌هایی است از حدیث علی بن ابی‌طالب که در آن خبر از حمله مغول و ظهور سلسله صفویه داده‌است.
* اسرار الصلاة
* بغیة الراغبین
* تاریخ الائمه
* التحصین فی صفات العارفین؛ یکی از متون اخلاقی عرفانی که در آن ضمن بررسی موضوع عزلت و گمنامی از دیدگاه معصومین آن را یکی از صفات نیک و از شرایط کمال دانسته‌است.
* الدر الفرید فی التوحید
* الدر النضید
* رساله‌ای به اهل جزایر
* رساله‌ای در فضیلت نماز جماعت
* رساله‌ای مختصر در واجبات حج
* شرح ارشاد علامه حلی
* شرح الفیه شهید اول
* شرح نفلیه شهید اول
* عدة الداعی و نجاح الساعی؛ از مشهورترین آثار ابن فهد حلی و یکی از مهم‌ترین کتاب‌ها در ادعیه و اخلاق است.
* مصباح المبتدی و هدایة المقتدی
* المقتصر من شرح المختصر
* المهذب البارع فی شرح مختصر النافع؛ این کتاب شرح مختصرالنافع محقق حلی است و از مهم‌ترین کتابهای فقهی ابن فهد به‌شمار می‌آید.
* النجوم

## پانویس

## منابع
* جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم. *[[گلشن ابرار]]*. ج ۱، چ ۳، نشر معروف، قم: ۱۳۸۵.

## پیوند به بیرون
* احمد ابن فهد حلی وبگاه باشگاه اندیشه

رده:اهالی حله
رده:درگذشتگان ۸۴۱ (قمری)
رده:روحانیان شیعه اهل عراق
رده:روحانیان شیعه سده ۸ (قمری)
رده:زادگان ۷۵۷ (قمری)
رده:محدثان شیعه دوازده‌امامی
رده:محدثان اهل عراق
رده:مراجع تقلید
رده:فقیهان اهل عراق
رده:عارفان شیعه
رده:عراقی‌های سده ۱۴ (میلادی)
رده:عراقی‌های سده ۱۵ (میلادی)
رده:اسلام‌شناسان مسلمان سده ۱۴ (میلادی)
رده:زادگان سده ۱۴ (میلادی)
رده:اسلام‌شناسان مسلمان سده ۱۵ (میلادی)
رده:درگذشتگان سده ۱۵ (میلادی)
رده:فرهنگ اسلامی
رده:فقیهان
رده:نویسندگان قرون وسطی جهان اسلام