open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جبل اخضر

**جبل اخضر**  بلندترین نقطه  در کشور عمان و یکی از نقاط دیدنی این کشور به‌شمار می‌آید.

«جبل اخضر» در رشته‌کوه‌های بزرگ **حجر** واقع شده‌است. زنجیره کوه حجر از منطقه رؤوس الجبال مسندم شروع می‌شود و تا رأس الحد در اقصی جنوب شرقی امتداد دارد. رشته کوه حجر مانند قوسی بزرگ از شمال شرقی بلاد تا جنوب غربی بلاد ادامه یافته‌است.

## ارتفاع
ارتفاع جبل اخضر در حدود ۳۰۷۵ متر می‌باشد، اما ارتفاع قلهٔ این کوه به حدود ۹ هزار و ۹۰۰ قدم می‌رسد. در این کوه میوه‌های سردسیر و چشمه‌های گوناگونی در جریان است، دره‌های پر فراز و نشیبی در این کوه به وجود آمده‌است.

## آبشارها و چشمه‌ها
در قسمت بالای کوه منظره‌ای از آبشارها و چشمه‌های گوناگونی قابل مشاهده است. رودخانه آب شیرین وجود دارد که از جوی‌های جبل اخضر سرچشمه می‌گیرد.

## ساکنان جبل اخضر
بیشتر ساکنان منطقه جبل احضر از قبیله «بنی‌ریام» هستند. در حاشیه جبل اخضر برای کشاورزی مناسب است و باغ‌های مرکبات و مزارع نخیل زیادی در دامنه این کوه وجود دارد.
دشت‌های مرتفع، مانند قسمتی از ارتفاعات مناطق کوهستانی، دارای چراگاه‌های طبیعی و قابل کشت هستند.
جبل اخضر مرتفع‌ترین قسمت رشتهٔ کوه حجر را تشکیل می‌دهد.

## پانویس

## جستارهای وابسته
* **[[کوه حجر]]**
* **[[کوه حجر شرقی]]**
* **[[جبل شمس]]**
* **[[کوه حجر غربی]]**

## فهرست منابع و مآخذ
* 
* السلطان:قابوس، البوسعید، * موسوعة * دلیل الأعلام: مسقط، چاپ اول، سال ۱۹۹۸ میلادی. (به عربی).
* الفارسی، سالم، بن محمد، *(القلاع والحصون فی سلطنة عمان)* چاپ ششم، قاهره: دارالعرب للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۹۹۷ میلادی به (عربی).
* محمدیان، کوخردی، محمد، *(عُمان حَضارَة وَتاریخ)* چاپ دمشق: دارالهلال للطباعة والنشر والتوزیع، ۲۰۰۸ میلادی به (عربی).
* عمان فی عام ۱۹۸۶ *(عام الحصاد والتراث)* إصدار وزارة الإعللام، دارالعرب للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۹۸۶ میلادی.
* لفتنانت کونیل، سیر آرنولد ویلسون، * «(تاریخ عمان والخلیج)» * ، انتشار سال ۱۹۸۸ میلادی.
* دکتر:ادوارد، هندرسون، “ (ذکریات عن دولة الإمارات و سلطنة عمان) “، چاپ موتیف آیت للنشر، مطبعة راشد، عجمان ۱۹۸۸ میلادی.

رده:رشته‌کوه‌های آسیا
رده:کوه‌های عمان
رده:رشته‌کوه حجر
جنوب آفریقا

frame|چپ|جنوب آفریقا

**جنوب آفریقا** بخش جنوبی قاره آفریقا است. مرزهای دقیقی برای این ناحیه تعریف نشده‌است.

## کشورهای جنوب آفریقا
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

در تقسیم‌بندی سازمان ملل متحد، کشورهای زیر در جنوب آفریقا قرار دارند:
* 
* 
* 
* 
* 

## جغرافیا
[بندانگشتی|[تصویربرداری ماهواره‌ای از جنوب آفریقا]]
این منطقه دارای جغرافیای متنوعی، از جنگل و چمنزار تا صحراست و شامل مناطق پایینتر از سطح دریا و نیز کوهستان است.
این منطقه دارای بزرگ‌ترین ذخایر پلاتین و عناصر گروه پلاتین شامل کروم، وانادیوم و کبالت و نیز اورانیوم، طلا، تیتانیم و الماس در دنیاست.

## اقتصاد
این ناحیه از منظر مواد صادراتی یادشده، با سایر مناطق قاره متفاوت است؛ اما در خصوص مشکلات آن، اشتراکات زیادی دارد. علاوه بر استعماری که آثار تاریخی خود را بر توسعه این قاره به جای گذاشته‌است، امروزه، فقر، فساد و ایدز، تبدیل به مهم‌ترین موانع رشد اقتصادی شده‌اند. همانگونه که از جانب SADC بیان شده‌است، پایداری اقتصادی و سیاسی از مهم‌ترین اهداف در این منطقه است. کشور آفریقای جنوبی از نظر رشد اقتصادی، با اختلاف بسیار، قدرت بلامنازع منطقه است و تولید ناخالص داخلی آن به تنهایی از مجموع تولید ناخالص داخلی سایر کشورهای منطقه خود به مراتب بیشتر است.

## سیاست
اکثر کشورهای آفریقایی که دارای نظامی برپایه دموکراسی هستند، واقع در ناحیه جنوب آفریقا هستند. مانند: آفریقای جنوبی، لسوتو، نامبیا و بوتسوانا

## محیط زیست
[بندانگشتی|[دلفین جنوب آفریقا]]
جنوب آفریقا از نظر نواحی بوم‌شناختی گستردگی فراوانی دارد: چمنزارها، بوشوِلدها، کاروها، گرمدشت‌ها و رودکناری‌ها. هرچند به دلیل از دست دادن زیستگاه (ناشی از تراکم جمعیت انسانی یا توسعهٔ صادرات‌محور)، اختلال قابل‌توجهی در برخی مناطق به‌وجود آمده است، هنوز گونه‌های وحشی متنوعی به جای مانده‌اند: کرگدن سفید، شیر، پلنگ، ایمپالا، کودو، کَل یالدار آبی‌رنگ، میمون وِروِت، و فیل. این فلات پیچیده باعث شده است ساختار کوهستانی عظیمی در مرزهای جنوب آفریقا به‌وجود آید.

در جنوب آفریقا معضلاتی زیست‌محیطی ازجمله آلودگی هوا و بیابان‌زایی به‌وجود آمده است.

## فرهنگ
جنوب آفریقا خانه بسیاری از مردم است.گروه ها و قوم های بسیاری در جنوب آفریقا زندگی می کنند. و هر کدام دارای زبان های مخصوص خودشان اند.در دهه های اخیر با اسکان مردم از کشورهای های دیگر این منطقه شاهد ایجاد گروه های کوچکی از مردم اروپایی و آسیایی شده است.

## نگارخانه

پرونده:Southern Africa new map.svg|منطقه‌های جنوب آفریقا
پرونده:Flag map of Southern Africa in 1968.svg|نقشه جنوب آفریقا در سال ۱۹۶۸
پرونده:Koppen-Geiger Map Southern Africa present.svg|نقشه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن از جنوب آفریقا
پرونده:Strong Winds Prompted Sandstorm in Southern Africa (NESDIS 2019-09-27).gif|تصاویر ماهواره‌ای جنوب آفریقا


## جستارهای وابسته
* جامعه توسعه جنوب آفریقا
* سرازیری بزرگ، جنوب آفریقا
* جنگ مرزی جنوب آفریقا

## یادداشت‌ها

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی: Southern Africa


رده:جغرافیای جنوب آفریقا
رده:منطقه‌های آفریقا
رده:ویکی‌سازی رباتیک
الف

**اَلِف**، اولین حرف در همه زبان‌ها از جمله الفبای فارسی، الفبای عربی، الفبای عبری، الفبای شغنانی و سایر ابجدهای استفاده‌شده توسط زبان‌های سامی است. این حرف در زبان فارسی، آغازگر بسیاری از اسم هاست.
* در الفبای فارسی و الفبای عربی: **ا** و **آ**
* در الفبای ایرانیک: **u** (** اَ **)** ɑ **(** آ **)

## الفبای عربی-فارسی
این شکل الفبایی هم در نقش یکی از حروف واکهٔ بلند (مصوت بلند) است که گاه به صورت (ا) در کلماتی چون: آب، باد و دریا است. و هم در نقش تلفظ همزه به کمک حرف‌های واکه به کار می‌رود، مانند: اَبر، اِنسان و اُستاد (با حروف واکه کوتاه فتحه - کسره و ضمّه) و مانند: آب (الف اول در اصل=ااب)، او، این (با حروف واکه بلند) است.

در لغتنامه‌ها «ا.» مخفف اسم است.

### الف مددار
بندانگشتی|

**آ** یا **الف مَددار**  است که آن را با همزه یا الف یکی می‌شناسند، اما در حقیقت حرفِ جداگانه‌ای است. این حرف تغییر شکل‌یافتهٔ حرف عبری **א** است.

این نشانه با نام‌های مختلفی معرفی شده است، از جمله:
* الف لینه
* الف ممدوده
* **مدِّ روی الف (آیِ با کلاه (در بین مردم))**

در *[[فرهنگ معین]]* در آغاز فصل «آ، ا» نوشته شده است: « «آ» و «ا» را در الفبای فارسی یک حرف به‌حساب آورند، اما درحقیقت دو حرف جداگانه‌اند،...» در *[[لغت‌نامه دهخدا|لغت‌نامهٔ دهخدا]]* نیز آمده است: «آ. (حرف) الف لیّنه، مقابل همزه یا الف متحرکه، حرف اول است از حروف هجا، و در حساب جُمَّل آن را به «یک» دارند.». اما این نشانه درحقیقت ترکیبی از دو حرف از الفبای فارسی است: «ا» به‌عنوان صامت که شکلی از اَشکال همزه است، و «ا» که مصوت بدون نامی است از مصوت‌های شش‌گانهٔ خط فارسی.
اما به‌اشتباه در ''دستور خطّ فارسی مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی''، در «جدول ۱. نشانه‌های خطّ فارسی، نشانه‌های اصلی»، سی‌وسه نشانه معرفی شده است و این نشان «آ» جزو نشانه‌های سی‌وسه‌گانه‌ای که الفبای فارسی را تشکیل می‌دهند آورده شده است.

#### تبدیلات
تمام مطالب این بخش از *[[لغت‌نامه دهخدا|لغت‌نامهٔ دهخدا]]*، مادهٔ «آ»، نقل شده است؛ مگر آن‌که از منبع دیگری نام برده شده باشد.
* در اول بعضی از واژه‌ها به صامت همزه و مصوت زبر (همزهٔ مفتوحه) تبدیل می‌شود؛ مانند: «آفسانه» و «اَفسانه»؛

* در میان بعضی از واژه‌ها نیز به صامت همزه و مصوت زبر (همزهٔ مفتوحه) تبدیل می‌شود؛ مانند: «آشمیدن» و «آشامیدن»، یا «آرمیدن» و «آرامیدن»؛

* در بعضی از واژه‌ها از اول واژه حذف می‌شود، اما معنای واژه تغییر نمی‌کند؛ مانند: «آلاله» و «لاله».
* در واژهٔ «ایمن»، «آ» که در عربی در آغاز واژهٔ «آمن» وجود دارد، به «ای‍» تبدیل شده است.

* در ترکیب با بعضی از واژه‌ها «همزهٔ» آن حذف می‌شود و فقط مصوت باقی می‌مانَد، مانند: «شاداب».

#### نقش دستوری
* به عنوان پیشوند بعضی از فعل‌ها و اسم‌ها را به معنای مقابلش تبدیل می‌کند. مانند: «هو» که به معنای «خوب» است و «آهو» که به معنای «ناخوب» و «بد» یا «سغده» سوخته و «آسغده» به معنی ناسوخته یا نیم‌سوخته.

* در گویش مردم، پیش از اسم یا یکی از انواع صفت فاعلی قرار می‌گیرد و جنبهٔ احترام یا مزاح یا تحقیر و توهین دارد. مانند: «آمیرزا»، «آشیخ هادی» و «آمیز قلمدون».
* در کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا این حرف یعنی الف جزو واژه‌های اوستای است. ]

## جستارهای وابسته
* همزه

## پانویس
۱۱.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

## منابع
* 
* 
* ، وبگاه
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* وبگاه فرهنگستان زبان و ادب فارسی
* Linguism

رده:الفبای عبری
رده:الفبای فارسی
رده:الفبای فنیقی
رده:حروف عربی
رده:حروف واکه‌ها
مرکز آفریقا

چپ|مرکز آفریقا

**مرکز آفریقا** بخش مرکزی قارهٔ آفریقا است. مرزهای دقیقی برای این ناحیه تعریف نشده‌است.

کشورهای مرکز آفریقایی عبارت‌اند از:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

برخی این کشورها را نیز شامل مرکز آفریقا می‌دانند:
* 
* 
* 
* 
* 

## نگارخانه

پرونده:Central Africa regions map.png|نقشه کشورهای مرکز آفریقا
پرونده:Koppen-Geiger Map Middle Africa present.svg|نقشه سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن از مرکز آفریقا


## جستارهای وابسته
* جامعه اقتصادی کشورهای مرکز آفریقا
* فرانک سی‌اف‌ای مرکز آفریقا
* مرکز آفریقایی کاربرد هواشناسی برای توسعه

## منابع

رده:آفریقا
رده:تاریخ مرکز آفریقا
رده:منطقه‌های آفریقا
رده:جغرافیای مرکز آفریقا
نبکا

[thumb|[درخت گز در صحرای سینا]]
**نِبکا** (واژه‌ای عربی به معنای تپه کوچک) که تَلٌِ گز، تل نباتی و گلدان صحرا نیز نامیده می‌شود، عارضه‌ای از حاصل تعامل فرسایش بادی، خیسی منطقه و پوشش گیاهی است؛ به اینصورت که وجود گیاه، در مسیر حمل و ترانزیت فرسایشی بادی مانع ایجاد می‌کند و باعث می‌گردد که در پای گیاه، ماسه جمع شود و به مرور زمان تله‌ای از ماسه با تاجی از پوشش گیاهی ایجاد می‌گردد که به آن نبکا یا تلهٔ گیاهی گفته می‌شود.

نبکاها عموماً در سطح همواری می‌رویند که میزان ماسهٔ آن متوسط و سطح آب زیر زمینی آن بالا یا رطوبت کافی برای رشد گیاه در آن فراهم باشد. عناصر تشکیل‌دهندهٔ نبکا شامل ماسه لای، رس و سیلت است.

#### واقعیتی دربارهٔ گیاه نبکا
این گیاه مقاوم ریشه‌های بسیار قدرتمندی دارد. به مرور زمان و با جمع شدن ماسه اطراف و روی گیاه، نبکا به‌طور کامل درون شن دفن می‌شود، اما وجود ریشه‌های قوی، باعث می‌شود این گیاه دوباره از درون خاک و ماسه بیرون زده و رشد کند. در واقع ریشه این گیاه با حفظ رطوبت حداقلی زیر تل ماسه، یک اکوسیستم درون زمین ایجاد می‌کند. این فضا و رطوبت اندک زیر زمین به دیگرموجودات و حشرات زیر خاک برای ادامه حیاط در دل کویر کمک می‌کند. به همین دلیل اگر نبکا را از نزدیک مشاهده کنید، این گیاه روی تل‌های بلند خاک و ماسه قرار گرفته است در حالی که ریشه‌های آن تا چند متر زیر زمین رشد کرده است.

#### گیاه نبکا در ایران
شهر شهداد، یکی از شهرهای استان کرمان است که جنگل نبکا را در کنار خود دارد. جنگل نبکا در حدفاصل بین شهر شهداد و کلوت‌های شهداد واقع شده که منطقه وسیعی از بیابان را پوشش داده است.

## منابع
نبکا، گیاهی سرسخت در دل کویر: مارکوگشت

رده:تل‌ماسه‌ها
رده:جغرافیا
رده:زمین‌شناسی
رده:واژه‌ها و عبارت‌های عربی
پرویز جبل‌عاملی

**پرویز جبل عاملی** اورولوژیست برجسته ایرانی و رئیس دانشکده پزشکی دانشگاه تهران بود.

جبل عاملی تحصیلات ابتدایی را در دبستان باباطاهر آغاز کرد و تحصیلات متوسطه را در دبیرستان ناصرخسرو به پایان رساند. تحصیلات عالی خود را در رشته پزشکی آغاز کرد. وی موفق به اخذ درجه تخصصی در رشته ارولوژی گردید. سپس تحصیلات فلوشیپ خود را در رشته ارولوژی و انکولوژی دانشگاه کلیولند آمریکا به پایان رساند. وی دوره‌های تکمیلی پیوند کلیه و لاپاراسکوپی را در سه دانشکده لندن، سمورگو و استراسبورگ (انگلیس، آمریکا و فرانسه) گذراند. او همچنین عضو هیئت علمی گروه ارولوژی در بخش ارولوژی بیمارستان امام خمینی بود.

## جستارهای وابسته
* دانش در ایران

## پیوند به بیرون
* دکتر جبل عاملی اورولوژیست برجسته و رئیس اسبق دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران دار فانی را وداع گفت.

رده:رئیسان دانشکده پزشکی تهران
دانشمند

[بندانگشتی|400px|دانشمندان در حال کار در یک [آزمایشگاه]]

**دانِشمَند** شخصی است که در یکی از شاخه‌های دانش چیره‌دست است و از روش علمی برای انجام پژوهش بهره می‌برد. امروزه بیشتر منظور از دانشمند کسانی هستند که پایه‌های دانشگاهی و علمی را تا سطوح بسیار بالا طی کرده و پیشهٔ خود را آموزاندن، ورزیدن و نیز تحقیق دانش و مسائل علمی قرار داده‌اند.

در کار دانشمندان می‌توان میان تحصیل علمی و کار پژوهشی تفاوت قائل شد. امروزه پژوهش‌ها بیشتر به سفارش یک دولت، نهادهای علمی یا شرکت‌ها انجام می‌شوند.

پیشه‌ای جدا به عنوان پیشه دانشمند بودن، از سدهٔ ۱۹ میلادی به‌وجود آمد؛ زیرا در این دوره فن و علم تأثیر زیادی بر یکدیگر گذاردند. شکل‌گیری حرفه دانشمندی از سال ۱۹۴۵ سرعت گرفت و عرصه آن گسترده‌تر از قبل شد.

## ریشه‌شناسی
در انگلیسی Scientist از دو بخش واژه science (دانش) و پسوند -ist (-ایست و -مند در پارسی) ساخته شده است.

## همه‌چیزدانان

دانشمند همه‌چیزدان یا همه‌فن‌حریف به دانشمندی گفته می‌شود که در همه یا اکثر علوم عصر خود دانا و صاحب‌نظر باشند. این لقب بیشتر به دانشمندان دوره‌های قدیم گفته می‌شود.

ایمهوتپ، ارسطو، بوعلی سینا،  ابوریحان بیرونی، لئوناردو دا وینچی، جان فون نویمان، زکریای رازی، میکل آنژ، گالیلئو گالیله، هیلدگارد بینگنی، گوتفرید لایبنیتس، بنجامین فرانکلین، پائولو سارپی، نیکلاس کوپرنیک، فرانسیس بیکن، والتر راسل، توماس براون، میکاییل سروتوس، ابن خلدون، ابن هیثم، خیام، آنری پوانکاره آلبرت اینشتین و آیزاک نیوتن از مشهورترین دانشمندان جامع (بسیاردان) بودند.

## نگارخانه

پرونده:Religion of Nobel Prize winners between 1901-2000.png|alt=|اعتقاد دانشمندانی که بین سال‌های ۱۹۰۰ تا ۲۰۰۰ موفق به کسب جایزه نوبل شده‌اند.


## جستارهای وابسته

* دانشمند مستقل
* دانشمند دیوانه
* دانشمند رایانه
* دانشور
* پژوهشگر
* مهندس
* روشنفکر
* پژوهشگاه

## منابع

*# John R. Gribbin (2004), Scientists: A History of Science Told Through the Lives of Its Greatest Inventors, 646 pp.
* 

رده:دانش
رده:پیشه‌های علوم
رده:جایگاه‌های قدرت
رده:دانشمندان
آرواره‌پایان

بندانگشتی|آرواره‌پایان
**آرواره‌پایان** (Maxillopoda) یکی از رده‌های جانوری از زیرشاخه سخت‌پوستان هستند. شناسه آن‌ها کاهش بخش شکمی و آویزه‌های آن است. بیشترین گونه‌های آن از راسته مژه‌پایان (کشتی‌چسب) و پاروپایان (copepods) هستند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، "[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Maxillopoda&oldid=40549062 Maxillopoda]"، دانشنامهٔ آزاد. (نسخهٔ ۲۰ ژوئیهٔ ۲۰۰۶).

رده:آرواره‌پایان
رده:سخت‌پوستان
رده:جانداران موجود پدیدآمده در کامبرین
شهریار شفیق

**شهریار شفیق** (۲۴ اسفند ۱۳۲۳ – ۱۶ آذر ۱۳۵۸) افسر ارشد نیروی دریایی ارتش شاهنشاهی ایران بود. وی فرزند اشرف پهلوی و احمد مصطفی شفیق و خواهر زاده محمدرضا شاه و نوهٔ رضا شاه بود. او در آذر ۱۳۵۸ به ضرب گلوله فرستادگان جمهوری اسلامی در پاریس ترور شد.

## زندگی
وی حاصل ازدواج اشرف پهلوی شاهدخت ایران و احمد شفیق بود. وی تحصیلات خود را در مدرسه رازی تهران به انجام رساند. هنگام تحصیل در دانشکدهٔ نیروی دریایی دارتموث شمشیر افتخار گرفت. با درجهٔ ناوبان دومی به عنوان افسر مخابرات ناو بایندر در خرمشهر خدمت نظامی خود را در نیروی دریایی ایران آغاز کرد.

از آنجائی که وی فرزند اشرف پهلوی و خواهرزاده محمدرضاشاه پهلوی بود لقب والاگهر در ابتدای نامش به کار گرفته می‌شد.

## پس از انقلاب و نیز ترور

وی پس از پیروزی انقلاب در ایران در روز ۳۰ بهمن ۱۳۵۷ و یک هفته پس از انقلاب و اعلام بیطرفی ارتش، ایران را ترک کرد. او نخست راهی ایالات متحده شد و سپس در فرانسه به همسر و دو فرزندش پیوست. وی در پاریس در حال ایجاد جنبش مقاومت علیه جمهوری اسلامی بود و گروه «ایران آزاد» را بنا نهاد. هم‌زمان در ایران صادق خلخالی رئیس دادگاه انقلاب اسلامی وقت برای وی دادگاهی غیابی ترتیب داده بود و وی را همراه با تنی چند از فرماندهان ارشد ارتش شاهنشاهی به «افساد فی الارض» متهم و محکوم به اعدام کرده بود.

شهریار شفیق با نفوذی که در ارتش ایران داشت قصد انجام کودتایی برای بازگرداندن محمدرضا شاه پهلوی به ایران را داشت که در نهایت در ساعت سیزده روز جمعه شانزدهم آذرماه سال ۱۳۵۸ هنگام خروج از اقامتگاه مادرش اشرف پهلوی در پاریس به ضرب دو گلوله افراد مسلح ناشناس که به پشت گردن و سر وی اصابت کردند در سی و پنج سالگی کشته شد. صادق خلخالی اعلام کرد یکی از فرستادگانش مسبب این قتل بوده است.

## زندگی شخصی
شفیق ۱۳۴۶ با مریم اقبال، دختر منوچهر اقبال، ازدواج کرد. شفیق و اقبال صاحب دو فرزند به نام‌های نادر و دارا شدند.

## منابع

## پیوند به بیرون
* بنیاد عبدالرحمن برومند
* وبگاه اشرف پهلوی
* وبگاه یادبود نیروی دریایی شاهنشاهی ایران
* به مناسبت بیستمین سالگرد یادبود تیمسار شهریار شفیق برگرفته از وبگاه اشرف پهلوی

رده:اعضای خانواده‌های سلطنتی ترورشده
رده:اعضای خانواده‌های سلطنتی مقتول
رده:افراد ایرانی مازندرانی‌تبار
رده:افراد ایرانی مصری‌تبار
رده:افراد در ایران پهلوی
رده:افراد کشته‌شده در خارج از کشور اهل ایران
رده:افراد مربوط به انقلاب ۱۳۵۷ ایران
رده:افراد مصری ایرانی‌تبار
رده:اهالی استان مازندران
رده:اهالی قاهره
رده:پادشاهی‌خواهان اهل ایران
رده:تبعیدشدگان اهل ایران
رده:تبعیدشدگان مربوط به انقلاب ۱۳۵۷ ایران در ایالات متحده آمریکا
رده:تبعیدشدگان مربوط به انقلاب ۱۳۵۷ ایران در فرانسه
رده:ترورشدگان اهل ایران
رده:ترورشدگان توسط جمهوری اسلامی ایران در خارج از ایران
رده:ترورشدگان توسط حکومت جمهوری اسلامی ایران
رده:دانش‌آموختگان مدرسه رازی
رده:درگذشتگان ۱۳۵۸
رده:درگذشتگان ۱۹۷۹ (میلادی)
رده:دودمان پهلوی
رده:زادگان ۱۳۲۳
رده:زادگان ۱۹۴۵ (میلادی)
رده:سیاستمداران ترورشده اهل ایران
رده:فرماندهان ارتش شاهنشاهی ایران
رده:فعالان ترورشده
رده:فعالان سیاسی کشته‌شده اهل ایران
رده:قربانیان تروریسم اهل ایران
رده:کشته‌شدگان تروریسم در فرانسه
رده:کشتگان در پاریس
رده:کشته‌شدگان در فرانسه
رده:محکومان به افساد فی الارض در ایران
رده:مرگ‌ها به وسیله اسلحه گرم در فرانسه
رده:نظامیان ترورشده
رده:نظامیان عرب ایرانی
رده:اعضای دودمان پهلوی
رده:محکومان به اعدام غیابی
ژان سیبلیوس

بندانگشتی|سیبِلیوس در سال ۱۹۱۳
**ژان سیبِلیوس**  (۸ دسامبر ۱۸۶۵ - ۲۰ سپتامبر ۱۹۵۷) آهنگساز و نوازندهٔ ویولن اهل فنلاند و از محبوب‌ترین چهره‌های موسیقی کلاسیک در سدهٔ نوزدهم و نیمهٔ نخستِ سدهٔ بیستم بود. مهم‌ترین آثار سیبلیوس هفت سمفونی و یک کنسرتو ویولن است. او همچنین یک پوئم سمفونیک ساخت. این اثر براساس افسانه‌های فنلاندی است. از میان این آثار، *[[فینلاندیا]]* و *[[والس تریست]]* بسیار محبوب‌اند.

## پیشینه
سیبِلیوس در خانواده‌ای سوئدی‌زبان در شهر هامنلینای فنلاند، که در آن زمان بخشی از امپراتوری روسیه بود، به‌دنیا آمد. نام او را «یوهان یولیوس کریستیان» گذاشتند و به «یان» معروف بود؛ ولی از دورهٔ دبیرستان، او خود را «**ژان**» می‌نامید که تلفظ فرانسویِ نام «یان» است. دوران جوانی او مصادف بود با اوج‌گیری احساسات میهن‌پرستانه در فنلاند و اندیشهٔ سیاسی، و آثار هنریِ او از این دوره تأثیر گرفت.

پس از پایان تحصیل در دبیرستان، شروع به تحصیل در رشتهٔ حقوق کرد؛ ولی علاقهٔ او به موسیقی باعث شد که حقوق را رها کند و به مدرسهٔ موسیقی هلسینکی (که اکنون «آکادمی سیبلیوس» نام دارد) رفت. سپس تحصیل موسیقی را در برلین و وین ادامه داد و بعد به فنلاند برگشت. در سال ۱۸۹۷ به او اعانهٔ تشویقی ویژهٔ هنرمندان داده شد تا بتواند وقت خود را صرف آهنگسازی کند.

## منابع

رده:آهنگسازان اپرا اهل فنلاند
رده:آهنگسازان اپرای مرد
رده:آهنگسازان اهل فنلاند
رده:آهنگسازان پیانو
رده:آهنگسازان کلاسیک اهل فنلاند
رده:آهنگسازان کلاسیک سده ۱۹ (میلادی)
رده:آهنگسازان کلاسیک مرد اهل فنلاند
رده:آهنگسازان کوارتت زهی
رده:آهنگسازان موسیقی فراماسونری
رده:آهنگسازان موسیقی کلاسیک سده ۲۰ (میلادی)
رده:آهنگسازان رمانتیک
رده:اعضای افتخاری انجمن رویال فیلارمونیک
رده:افراد فنلاندی سوئدی‌زبان
رده:افراد مبتلا به حس‌آمیزی
رده:درگذشتگان ۱۹۵۷ (میلادی)
رده:زادگان ۱۸۶۵ (میلادی)
ژان سیبلیوس
رده:فراماسون‌های اهل فنلاند
رده:مدال‌های طلای انجمن رویال فیلارمونیک
رده:ملی‌گرایان اهل فنلاند
رده:ملی‌گرایی فنلاند
رده:موسیقی‌دانان سده ۱۹ (میلادی) اهل فنلاند
رده:موسیقی‌دانان سده ۲۰ (میلادی) اهل فنلاند
رده:موسیقی‌دانان مرد سده ۱۹ (میلادی)
رده:موسیقی‌دانان مرد سده ۲۰ (میلادی)
رده:ویولون‌نوازان کلاسیک اهل فنلاند
رده:ویولون‌نوازان کلاسیک سده ۱۹ (میلادی)
رده:ویولون‌نوازان کلاسیک سده ۲۰ (میلادی)
رده:ویولن‌نوازان مرد
رده:افراد پادکمونیست اهل فنلاند
قلعه میرانی

**قلعه میرانی**  قلعه‌ای واقع در مدخل خلیج عمان و استان مسقط است و توسط پرتغالی‌ها ساخته شده‌است.

پرتغالی‌ها در سال ۱۵۸۸ قلعه را بازسازی و قسمت‌هایی از جمله جای پرتاب توپ، توپخانه، انبار ذخیره و مهمات، نمازخانه و مقر استقرار فرمانده و نگهبان به آن اضافه نمودند. در عهد احمد بن سعید البوسعیدی مؤسس آل سعید در قرن هجدهم و همچنین در عهد نوه‌اش سلطان بن احمد بن سعید قلعه به‌شکلی که اکنون دیده می‌شود بازسازی شد.

## منابع

* 
* السلطان:قابوس، البوسعید، * موسوعة * دلیل الأعلام: مسقط، چاپ اول، سال ۱۹۹۸ میلادی. (به عربی).
* الفارسی، سالم، بن محمد، *(القلاع والحصون فی سلطنة عمان)* چاپ ششم، قاهره: دارالعرب للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۹۹۷ میلادی به (عربی).
* محمدیان، کوخردی، محمد، *(عُمان حَضارَة وَتاریخ)* چاپ دمشق: دارالهلال للطباعة والنشر والتوزیع، ۲۰۰۸ میلادی به (عربی).
* الیعربی، مصبح، بن سیف، *(شواهد علی التاریخ)* چاپ دوم، سوریه: دارالهلال للطباعة والنشر والتوزیع، ۲۰۰۸ میلادی به (عربی).
* عمان فی عام ۱۹۸۶ *(عام الحصاد والتراث)* إصدار وزارة الإعللام، دارالعرب للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۹۸۶ میلادی.
* لفتنانت کونیل، سیر آرنولد ویلسون، * «(تاریخ عمان والخلیج)» *، انتشار سال ۱۹۸۸ میلادی.
* دکتر:ادوارد، هندرسون، “ (ذکریات عن دولة الإمارات و سلطنة عمان) “، چاپ موتیف آیت للنشر، مطبعة راشد، عجمان ۱۹۸۸ میلادی.

رده:دژها در عمان
رده:قلعه‌ها در عمان
قلعه جلالی

**قلعه جلالی**  قلعه‌ای در بندر قدیمی مسقط، پایتخت عمان است. این قلعه توسط پرتغالی‌ها در زمان فیلیپ دوم در دهه ۱۵۸۰، پس از دو بار حملهٔ نیروهای عثمانی برای محافظت از بندرگاه ساخته شد. قلعه در ۱۶۵۰ به دست نیروهای عمانی افتاد. در طول جنگ‌های داخلی بین ۱۷۱۸–۱۷۴۷، این قلعه دو بار توسط ایرانیان به فراخوان یکی از امام‌های رقیب تسخیر شد. این قلعه بعداً مورد بازسازی گسترده قرار گرفت.

## کاربرد
در زمان خود، قلعه جلالی به عنوان زندان یا پناهگاه اعضای خانواده سلطنتی به کار می‌رفت. در قرن بیستم تا دههٔ هفتاد از آن به به عنوان زندان اصلی عمان استفاده می‌شد. در ۱۹۸۳ قلعه مرمت و به موزه‌ای خصوصی از تاریخ فرهنگی عمان برای بازدید مقامات عالی‌رتبه تبدیل شد. در نمایشگاه قلعه ادواتی چون توپ، تفنگ فتیله‌ای، نقشه، فرش و ابزار دیگر نمایش داده می‌شود.

## نگارخانه

پرونده:Muscat Fort.jpg|بندر از شمال غربی: قلعه جلیلی (راست) و قلعه میرانی (چپ)
پرونده:Muscat Fort2.jpg|قلعه جلالی از سمت چپ
پرونده:Old Muscat (3).jpg|قلعه جلالی و بندر در ۲۰۰۸


## منابع

* 
* 
* السلطان:قابوس، البوسعید، * موسوعة * دلیل الأعلام: مسقط، چاپ اول، سال ۱۹۹۸ میلادی. (به عربی).
* الفارسی، سالم، بن محمد، *(القلاع والحصون فی سلطنة عمان)* چاپ ششم، قاهره: دارالعرب للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۹۹۷ میلادی به (عربی).
* محمدیان، کوخردی، محمد، *(عُمان حَضارَة وَتاریخ)* چاپ دمشق: دارالهلال للطباعة والنشر والتوزیع، ۲۰۰۸ میلادی به (عربی).
* الیعربی، مصبح، بن سیف، *(شواهد علی التاریخ)* چاپ دوم، سوریه: دارالهلال للطباعة والنشر والتوزیع، ۲۰۰۸ میلادی به (عربی).
* عمان فی عام ۱۹۸۶ *(عام الحصاد والتراث)* إصدار وزارة الإعللام، دارالعرب للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۹۸۶ میلادی.
* لفتنانت کونیل، سیر آرنولد ویلسون، * «(تاریخ عمان والخلیج)» * ، انتشار سال ۱۹۸۸ میلادی.
* دکتر:ادوارد، هندرسون، “ (ذکریات عن دولة الإمارات و سلطنة عمان) “، چاپ موتیف آیت للنشر، مطبعة راشد، عجمان ۱۹۸۸ میلادی.

رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۵۸۶ (میلادی) در امپراتوری پرتغال
رده:جاذبه‌های گردشگری در مسقط، عمان
رده:دژها در عمان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در مسقط
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های کامل‌شده در ۱۵۸۶ (میلادی)
رده:قلعه‌ها در عمان
رده:مسقط، عمان
رده:معماری دهه ۱۵۸۰ (میلادی)
وایکینگ ۱

[thumb|left|
این تصویر در محل فرود فضاپیمای وایکینگ ۱ گرفته شده‌است. صخره‌ای که در سمت چپ مرکز تصویر قرار گرفته‌است تقریباً ۲ متر پهنا دارد. این صخره توسط دانشمندان دست‌اندرکار پروژهٔ وایکنیگ با نام «جو گُندهه» (Big Joe) نامگذاری شد. با اینکه سطح بالایی صخره با [خاک سرخ پوشیده شده‌است، اما بخش‌های دیگر آن از نظر رنگ شبیه صخره‌های بازالتی کرهٔ زمین است و بنابراین به نظر می‌رسد که این صخره نتیجهٔ یک فوران ناگهانی آتشفشانی باشد که به این محل پرتاب شده‌است.]]

**وایکینگ ۱** نام اولین فضاپیما از دو فضاپیمایی بود که در طی برنامه وایکینگ ناسا به مریخ فرستاده شد.

این فضاپیما در تاریخ ۲۰ آگوست ۱۹۷۵ به فضا پرتاب شد و در ۱۹ ژوئن ۱۹۷۶ به مدار مریخ وارد گردید. فرود بر سطح سیاره برای تاریخ ۴ ژوئیه - روز استقلال آمریکا - برنامه‌ریزی شده بود، اما تصویربرداری از محل فرود نشانگر محلی بسیار ناهموار بود و فضاپیما نمی‌توانست فرود امنی داشته باشد؛ بنابراین فرود تا زمانی که محلی مناسب‌تر یافت شود به تعویق انداخته شد. بخشی از فضاپیما که قرار بود بر سطح سیاره فرود بیاید در تاریخ ۲۰ ژوئیه ساعت ۰۸:۵۱ (وقت جهانی) از بخشی مداری آن جدا شد و در ساعت ۱۱:۵۶:۰۶ (وقت جهانی) بر سطح مریخ فرود آمد.

وایکینگ ۱ قرار بود تنها سه ماه فعالیت کند، اما توانست ۶ سال به ارسال اطلاعات بپردازد. ارتباط این فضاپیما با زمین در تاریخ ۱۳ نوامبر ۱۹۸۲ به دلیل یک فرمان ناقص که از مرکز کنترل زمین ارسال گردید، قطع شد.

## مأموریت
بندانگشتی|عکسی که توسط وایکینگ 1 گرفته شده.
پس از پرتاب با استفاده از یک وسیله پرتاب تایتان / قنطورس در ۲۰ اوت ۱۹۷۵، و یک سفر ۱۱ ماهه به مریخ، مدارگرد شروع به بازگشت تصاویر جهانی از مریخ حدود ۵ روز قبل از قرار دادن مدار کرد. مدارگرد وایکینگ ۱ در تاریخ ۱۹ ژوئن ۱۹۷۶ وارد مدار مریخ شد و در ۲۱ ژوئن به مدار صدور ۱۵۱۳ ۳۳ ۳۳۰۰۰ کیلومتر، مدار ۲۴/۶۶ ساعته اصلاح شد. فرود در مریخ برای ۴ ژوئیه ۱۹۷۶، دو صد سالگی ایالات متحده برنامه‌ریزی شده بود، اما تصویربرداری از محل فرود اولیه نشان داد که برای فرود ایمن بسیار خشن است. فرود تا یافتن مکان ایمن به تأخیر افتاد، و در عوض در ۲۰ ژوئیه هفتمین سالگرد فرود آپولو ۱۱ ماه انجام شد. فرودگر در ساعت 08:51 UTC از مدارگرد جدا شد و در ساعت 11:53:06 UTC در Chryse Planitia فرود آمد. این اولین تلاش ایالات متحده برای فرود در مریخ بود.

## نگارخانه

Image:Titan 3E-Centaur launches with Viking 1.jpg|
Image:Mars Viking 12a001.png|
Image:Mars Viking 12a240.png|
Image:Mars Viking 11d128.png|
Image:Mars Viking 11h016.png|
Image:PSP 001521 2025 RED VL-1 lander.png|
Image:Mars Viking 11a097.png|


## پانویس
#  وبگاه Slashdot.

## منابع

* Wikipedia contributors, [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Viking_1&oldid=65547961 "Viking 1"], Wikipedia, The Free Encyclopedia, (بازیابی ۲۴ ژوئیهٔ ۲۰۰۶).
* ''30th Anniversary of Viking Landing on Mars'', Slashdot, 20 July 2006.

## پیوند به بیرون
* صفحهٔ وایکینگ ۱  در وبگاه ناسا.

رده:ایالات متحده آمریکا در ۱۹۷۵ (میلادی)
رده:برنامه وایکینگ
رده:پرواز فضایی در ۱۹۷۵ (میلادی)
رده:فرودگرهای از کار افتاده (فضاپیما)
رده:فرودهای نرم در مریخ
رده:فضاپیماهای پرتاب‌شده با موشک‌های تیتان
رده:فضاپیماهای پرتاب‌شده در ۱۹۷۵ (میلادی)
رده:فلوریدا در ۱۹۷۵ (میلادی)
رده:کاوش مریخ
رده:کاوشگرهای فضایی
رده:مأموریت‌های فضایی در مریخ
رده:ناسا
رده:ویکی‌سازی رباتیک
ارگ (معماری)

[بندانگشتی|[ارگ فورگ که بر فراز بلندی است و سکونتگاه‌های شهر در اطراف آن تجمع کرده‌اند.]]
[چپ|300px|بندانگشتی|[ارگ کریم‌خان شیراز که بر روی سطحی هموار بنا شده است.]]
[چپ|300px|بندانگشتی|[ارگ هرات]]
**اَرگ** به گونه‌ای از ساختمان‌های بلند و محصور گفته می‌شود که در معماری قدیم کاربرد داشت.

ارگ در لغت به معنی قلعه‌ای کوچک است که درمیان قلعه‌ای بزرگ بسازند و دارای برج و بارو باشد. ارگ در اصطلاح به معنی اقامتگاه فرمانرواست لذا به مکانی گفته می‌شود که در آن فرمانروای شهر، ایالت یا کشور اقامت داشته باشد و در این مکان به اداره امور حکومتی می‌پردازد. در شهرهای کهن ایرانی آثار فراوانی از ارگ‌های قدیمی که روزگاری محل فرمانروایی و اداره امور شهر بوده، به جا مانده‌است.

ارگ واژه ای پهلوی به معنای دژ است که سازه ای با دیوارهای محکم و محل استقرار پادشاهان، نظامیان و خدمه بوده‌است و همچنین مرکزی اداری، سیاسی شهر.

قدمت ارگ درایران طبق کاوشهای باستان‌شناسی هم‌زمان با ایجاد شهرهاست.

یونانیان این دژها را بر فراز بلندی یا کوه می‌ساختند و به آن اکروپولیس (به معنی «ارگ شهر») می‌گفتند.

اما تمام ارگ‌ها مل ارگ فورگ بر فراز بلندیها ساخته نشده‌اند مثل ارگ تهران و ارگ کریم‌خان شیراز که در فضای هموار بنا شده‌اند.

تفاوت ارگ و قلعه درارتباطشان با شهر مشخص می‌شود. ارگ قسمتی از شهر بوده در صورتی که قلعه بنایی مستقل از شهر و بیشتر کاربری نظامی داشته‌است.

## سایر نمونه‌ها
* ارگ بم
* دروازه ارگ سمنان
* ارگ تبریز
* ارگ کاشمر
* ارگ گوگد
* ارگ شیخ بهایی

## منابع

رده:دیوارها
رده:راهبرد نظامی
رده:مستحکم‌سازی بر پایه نوع
رازیانه

**رازیانه** یا **بادیانه** یا **بادیان**  گیاهی است گلدار از راسته کرفس‌سانان (Apiales)، از تیره چتریان (Apiaceae) از سرده رازیانه‌ها (Foeniculum). این گیاه بومی سواحل دریای مدیترانه است ولی به مرور زمان در سرتاسر دنیا پخش شده است به خصوص در خاک های خشک نزدیک سواحل دریا ها و رودخانه ها.

## درمورد رازیانه
**رازیانه** در زمره گیاهان ادویه‌ای است که قدمت استفاده از آن به دوران رم باستان برمی‌گردد. رازیانه را به دو شکل خام و پخته مصرف می‌کنند و به‌خاطر داشتن سدیم، کربوهیدرات، فیبر، پروتئین، ویتامین A، نیاسین و غیره خواص درمانی زیادی دارد و در طب سنتی برای درمان بیماری‌های مختلفی به‌کار می‌رود.

## تولید
در سال ۲۰۱۴، هند ۶۰٪ از تولید جهانی رازیانه را تولید کرد و چین و بلغارستان به عنوان تولیدکنندگان دوم و سوم پیشرو بودند.

## نگارخانه


پرونده:Foeniculum_vulgare_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-148.jpg|رازیانه، از کتاب گیاهان درمانی کوهلر (۱۸۸۷)
File:Foeniculum vulgare MHNT.BOT.2005.0.1058.jpg|*رازیانه*
File:Saunf_sweets.JPG|دانه‌های رازیانه با روکش شکر و بدون روکش به عنوان خوشبو کننده دهان 
File:Fennel_seeds_and_rock_sugar,_Indian_aftermint.jpg|موخوا هندی (خوشبو کننده دهان) از دانه‌های رازیانه و شکر سنگی ساخته شده است
File:Fenouil_cuisiné_avec_du_cabillaud_à_la_crème_d'aneth.JPG|رازیانه پخته فرانسوی پر شده با خامه ماهی و شوید
File:Fennel_pie_at_Huatian_Eryouju,_Maliandao_(20220214134542).jpg|نان چینی با پودر رازیانه


## منابع

* 

رده:ابسنت
رده:آجیل و دانه‌های خوراکی
رده:آشپزی مدیترانه‌ای
رده:ادویه‌ها
رده:ادویه‌های هند
رده:چتریان
رده:داروهای گیاهی
رده:سبزیجات برگی
رده:سبزیجات چندساله
رده:گونه‌های گیاهی مهاجم در ایالات متحده آمریکا
رده:گونه‌های مهاجم در اورگن
رده:گونه‌های مهاجم در کالیفرنیا
رده:گیاگان لبنان
رده:گیاگان مدیترانه‌ای
رده:گیاهان خوراک پروانه
رده:گیاهان دارویی
بهروز صوراسرافیل

**بهروز صوراسرافیل** (۲۳ بهمن ۱۳۲۹ – ۱۸ آبان ۱۴۰۱) روزنامه‌نگار ایرانی بود. وی قبل از انقلاب ۱۳۵۷ در ایران به روزنامه‌نگاری مشغول بود و سردبیر مجلات و روزنامه‌های گوناگونی از جمله نشریهٔ آبنوس چاپ شیراز در سال ۱۳۴۹ و سپس نشریه فرهنگی *[[آیندگان]]* بود. بعد از انقلاب ۱۳۵۷ در فرانسه ساکن شد.

او در دوران اقامت در اروپا روزنامه‌ای بنام *ایران و جهان* را در پاریس منتشر کرد. مدتی سردبیر *[[کیهان لندن]]* بود. بعدها نیز با نام اصلی و نام‌های مستعار *نوید بوستانی* و *کتانه سلطانی* درآنجا قلم می‌زد. وی در سال ۱۹۹۸ از اروپا به آمریکا مهاجرت کرد و از آن پس در رسانه‌های تلویزیونی و ماهواره‌ای لوس آنجلس که برای ایران پخش می‌شدند برنامه‌ای سیاسی تهیه و اجرا می‌کرد. بهروز صوراسرافیل در سال ۲۰۰۷ به بخش فارسی صدای آمریکا پیوست و سردبیر برنامهٔ *شباهنگ* بود؛ گاهی خود نیز به عنوان تحلیلگر حاضر می‌شد. 

صوراسرافیل علاوه بر نگارش صدها مقاله و اجرای برنامه های رادیوئی و تلویزیونی، دو کتاب تحت عناوين *خمینی و اسرائیل* (۱۹۸۸) و *جنگ ایران و عراق* (۱۹۸۹) به زبان‌های انگلیسی و فارسی منتشر نمود و در سال ۲۰۰۵ نیز کتاب آخرین روزها – پایان سلطنت و در گذشت شاه نوشته هوشنگ نهاوندی را به اتفاق مریم سیحون از زبان فرانسه به فارسی ترجمه کرد.

بهروز صوراسرافیل در ۱۸ آبان ۱۴۰۱ (۹ نوامبر ۲۰۲۲) در بیمارستانی در جنوب ویرجینیا درگذشت.

## منابع

رده:اهالی تهران
رده:درگذشتگان ۱۴۰۱
رده:دور از وطن‌های اهل ایران در ایالات متحده آمریکا
رده:روزنامه‌نگاران سیاسی اهل ایران
رده:روزنامه‌نگاران مرد اهل ایران
زادگان ۱۳۲۹
رده:زادگان ۱۹۵۱ (میلادی)
رده:مجری‌های رادیو و تلویزیون ایران
رده:مهاجران ایرانی به ایالات متحده آمریکا
رده:نقد روزنامه‌نگاری

## پیوند به بیرون
* وبگاه سرافرازان
* وبگاه ایران آزاد

رده:درگذشتگان ۲۰۲۲ (میلادی)
دوران (زمین‌شناسی)

بندانگشتی|راست
در زمین‌شناسی، **دوران** یا **گشتمان** (*Era*) یکی از تقسیم‌بندی‌های زمانی است. هر دوران، خود می‌تواند به چندین دوره و هر دوره به چندین دور بخش، تقسیم گردد.

## پانویس
دوران خود واحدی کوچک‌تر از ابردوران است. برابرهای انگلیسی اصطلاحات: ابردوران (Eon)، دوران (Era)، دوره (Period)، دور (Epoch)، عصر (Age)، اشکوب (Stage).

## منابع

صدری افشار، غ. - حکمی، نسرین - حکمی، نسترن، فرهنگ فارسی امروز، ویرایش سوم، تهران: نشر کلمه، ۱۳۷۳خ، ص۸۴۱.

رده:دوران‌های زمین‌شناسی
رده:زمین‌گاه‌شناسی
رده:یکاهای زمانی زمین‌شناسی بر پایه رتبه
ابردوران

بندانگشتی|ابردوران
**اَبَردوران** یا **ابر گشتمان** یا **اِئون** یکی از تقسیمات زمانی در زمین‌شناسی است که بازه‌های نیم‌میلیارد سال یا بیشتر را دربر می‌گیرد.

ابردوران از نظر زمین‌شناسی به چهار بخش، تقسیم می‌شود که عبارتند از:
* هادئن
* نخست‌زیستی (آرکون)
* پیشین‌زیستی (پروتروزوئیک)
* پیدازیستی (فانروزوئیک)

## جستارهای وابسته

* سن زمین
* تقویم کیهانی
* تاریخ حیات
* تشکیل و تکامل منظومه شمسی

## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی.

رده:زمین‌شناسی
رده:زمین‌گاه‌شناسی
رده:فهرست‌های زمین‌شناسی
رده:گاه‌شمارهای زمین‌شناسی
رده:مقیاس زمانی زمین‌شناسی
رده:یکاهای زمان
رده:یکاهای زمانی زمین‌شناسی بر پایه رتبه
بینی‌سران

**بینی‌سَران** (نام علمی: Sphenodontia یا Rhynchocephalia (پوزه‌سران)، یا Sphenodontida) راسته‌ای از خزندگان پولک‌سوسمار (Lepidosauria) هستند.

از این راسته تنها یک سرده (جنس) زنده بجا مانده به نام سوسمار پل‌دماغی (پُشت‌خاری). این راسته در دوره‌های باستانی دارای گونه‌ها و خانواده‌های بسیاری بوده‌است که پیشینه آنها تا دوران میان‌زیستی می‌رسیده‌است.

## منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، "[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sphenodontia&oldid=59450070 Sphenodontia]"، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد. (نسخهٔ ۲۵ ژوئیهٔ ۲۰۰۶).

بینی‌سران
بهاره‌ها

**بهاره‌ها** با نام علمی **بافته‌بالان** (Plecoptera) یکی از راسته‌های حشرات از فرورده نوبالان (Neoptera) است. حشرات این راسته را **مگس‌های سنگ** (stoneflies) هم می‌نامند.

۱۷۰۰ گونه ثبت شده از بهاره‌ها در جهان شناخته شده‌است.

## منابع

Wikipedia contributors, "Plecoptera," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Plecoptera&oldid=191872438 (accessed February 19, 2008).

چپ|بندانگشتی|مگس سنگ از خانواده پرلیدا|250px

بهاره‌ها
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط هرمان بورمایستر
رده:جانداران موجود پدیدآمده در پرمین
رده:حشرات آبزی
رده:راسته‌های حشرات
رده:نمادهای دلاور (ایالت)
سد علویان

**سدّ علویان** سدی خاکی با هسته رسی بر روی رودخانه صوفی‌چای است که در نزدیکی روستای علویان در ۳ کیلومتری شمال شهر مراغه در استان آذربایجان شرقی قرار دارد. این سد آب آشامیدنی شهرستان‌های مراغه، ، بناب، عجب‌شیر و ملکان را تأمین می‌کند. حجم مخزن این سد ۶۰ میلیون متر مکعب است و توانایی تنظیم سالانه ۱۲۶ میلیون متر مکعب آب را دارد که ۲۵ میلیون متر مکعب آن برای تأمین آب شرب مصرف می‌شود و باقی آن برای کشاورزی در شهرستان مراغه و بناب استفاده می‌شود.

در سواحل و جنگل‌های پراکنده و دشت‌های اطراف این سد **منطقه گردشگری سد علویان** قرار دارد که با چشم‌اندازی بی بدیل، زیبا و فرح بخش، فضایی بسیار دلنشین برای گردشگران فراهم کرده و از جاذبه‌های توریستی منطقه جنوب آذربایجان شرقی است. پادگان ایلخی که از بزرگترین مرکزهای پرورش اسب کشور بوده و دارای پیست اسب سواری است در حاشیه جاده دسترسی به این سد قرار دارد.

## نگارخانه

پرونده:(((نمایی از سد علویان مراغه ))) - panoramio.jpg|نمایی از سد علویان
پرونده:Alaviyan-sad.jpg|نمایان شدن دیواره سد در کم آبی
پرونده:(((نمایی از سد علویان در بهار ))) - panoramio.jpg|مخزن سد علویان در بهار
پرونده:((( پائیز در بالای سد علویان مراغه ))) - panoramio.jpg|سد علویان و طبیعت منطقه در فصل پاییز


## جستارهای وابسته
* سدهای استان آذربایجان شرقی

## منابع

* 

رده:استان آذربایجان شرقی
رده:دریاچه‌های استان آذربایجان شرقی
رده:دریاچه‌های ایران
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان آذربایجان شرقی
رده:سدهای استان آذربایجان شرقی
رده:سدهای ایران
رده:سدهای کامل‌شده در ۱۹۹۶ (میلادی)
رده:مراغه
رده:سدهای خاکی
آرایه (زیست‌شناسی)

[چپ|144px|سلسله مراتب [طبقه‌بندی علمی]]

برای اینکه کار بررسی جانداران، اعم از جانوران و گیاهان، ساده‌تر شود، آن‌ها را رده‌بندی می‌کنند. در رده‌بندی جانداران، که به آن **آرایه‌شناسی** (تاکسونومی) هم گفته می‌شود، هر جانداری در جایگاه ویژه‌ای از نظر دسته‌بندی قرار می‌گیرد. به هر سطح از طبقه‌بندی، یک **آرایه** (Taxon) گفته می‌شود.https://web.archive.org/web/20070930144124/http://www.ibs.org.ir/17(3)/17(3)-3.pdf

## رتبه‌های آرایه‌شناختی
در روشی به نام آرایه‌شناسی لینه‌ای اصطلاحات ویژه‌ای برای آرایه‌ها به‌کار می‌رود. اصطلاحات در رده‌بندی جانداران، از بزرگ به کوچک به صورت این شکل است:

## جستارهای وابسته
* آرایه‌شناسی (زیست‌شناسی)
* تبارشاخه‌شناسی
* آرایه‌شناسی مردمی
* ردآرایه
* قوانین جهانی نام‌گذاری برای جلبک‌ها، قارچ‌ها و گیاهان
* کد بین‌المللی نام‌گذاری پروکاریوت‌ها
* قوانین جهانی نام‌گذاری برای جانوران
* رتبه آرایه‌شناختی
* رتبه آرایه‌شناختی
* طبقه‌بندی ویروس‌ها
* آرایه زباله‌دان

## منابع

* برابرهای واژه‌های علمی از:
عطری، مرتضی، واژه‌نامه علوم زیستی، دوجلدی، همدان: اداره انتشارات دانشگاه بوعلی‌سینا، ۱۳۸۴.


رده:سامانه‌شناسی
رده:طبقه‌بندی علمی گیاهان
رده:طبقه‌بندی زیست‌شناسی
رده:مقاله‌های نیازمند پیوند
رده:نام‌گذاری جانوری
دیرینه‌زیستی

**دیرینه‌زیستی** یا **پالئوزوئیک**  که **دوران اول زمین‌شناسی** یا **دیرین‌زیوی** نیز نامیده می‌شود، یکی از سه دوران زمین‌شناسی در ابردوران پیدازیستی است. در ابتدای این دوران منطقه وسیعی از زمین را اقیانوس‌ها شامل می‌شدند؛ اما در اواخر این دوران، مناطقی از زمین و قاره بزرگ پانگه‌آ از زیر اقیانوس‌ها بیرون آمدند و رشته‌کوه‌هایی نیز تشکیل شد.250px|farme|thumb|left|زمین در دوران دیرینه‌زیستی.
در طول این دوران، با وفور جانوران بی‌مهره، روبه‌رو هستیم؛ به طوری که گاهی این دوران را به نام دوران بی‌مهرگان می‌شناسند. وجود دریای کم‌عمق و گرم در دوره **[[کامبرین]]** که بیشتر سطح زمین را می‌پوشاند، یکی از دلایل عمده بزرگ‌ترین تحولات جانداران و فراوانی بی‌مهرگان آبزی و صدف‌دار مانند سه‌بندی‌ها (تریلوبیت‌ها) که از گروه بندپایان بودند و بدنشان شامل سر و سینه و دم بود و دارای پوست سخت نیز بودند. اندازه این موجودات از چند سانتیمتر یا حتی چند دسیمتر تجاوز نمی‌کرد. تریلوبیت‌ها مانند خرچنگ‌های نعلی حال حاضر بودند و در مناطق کم عمق اقیانوس‌ها زندگی می‌کردند. در واقع تریلوبیت‌ها از سنگواره‌های راهنمای این دوران محسوب می‌شوند. این موجودات در سرتاسر دوران دیرینه‌زیستی زندگی می‌کردند.
مهره‌داران شامل نخستین ماهی‌ها در دوره **اردوویسین** ظاهر شدند. و چون بدن آنها پوشیده شده از صفحات استخوانی بود ٬به آنها زره‌دار می‌گویند.
نخستین گیاهان نیز در دوره **سیلورین** ظاهر شدند که ریشه، ساقه و برگ نداشتند و به جای این اندام‌ها ساختاری قابل انعطاف داشتند و با هاگ تولید مثل می‌کردند.
[200px|farme|thumb|left|[تریلوبیت‌ها در ابتدای دوره به‌وجود آمدند و در سراسر این دوره وجود داشتند تا در پرمین منقرض شدند]]
در دوره بعدی یعنی **[[دوونین]]** نخستین دوزیستان و نخستین درختان از نهان‌زادگان آوندی که با دانه تولید مثل می‌کردند، به‌وجود آمدند. همچنین در دوره **[[کربونیفر]]** انواع گیاهان خشکی زی گسترش یافتند. گرمی هوا باعث توسعه جنگل‌های انبوه گردید که بخش بزرگی از نیمکره شمالی را دربر گرفت. زغال سنگ موجود در بخش‌هایی از آمریکا و اروپا از مدفون شدن این گیاهان تشکیل شده است. در دریاهای این دوره نیز گروهی از بی‌مهرگان به نام بازوپایان زیست می‌کردند که دارای دو صدف بالایی و پایینی بودند. که از آن جمله می‌توان به بازوپایان اسپی‌ریفر اشاره نمود.
در دوره کربونیفر نخستین خزنده که شبیه سوسمار بود ظاهر شد. این خزنده بر خلاف دوزیستان قادر به تخم‌گذاری در خشکی بود. در دوره پرمین تعداد این نوع خزندگان زیاد شد و تعدادی از جانداران گذشته مانند تریلوبیت‌ها منقرض شدند.
دسته‌بندی زمان‌های زمین‌شناختی به دوران‌های گوناگون به کارهای جووانی آردوئینو در سده ۱۸ میلادی برمی‌گردد.

دوران دیرینه‌زیستی زیرمجموعه‌ای است از یک ابردوران (ائون) به نام پیدازیستی:
دوران دیرینه‌زیستی که از حدود ۵۹۰ میلیون سال پیش آغاز و در ۲۲۵ میلیون سال پیش پایان یافت، خود شامل شش دوره است:

## منابع

* اطلاعات عمومی ۲۰۰۰ پیام نوین. حیدری سید جمال. جلد اول.

## پانویس

منبع این برابر فارسی: عطری، مرتضی، واژه‌نامه علوم زیستی، دوجلدی، همدان: اداره انتشارات دانشگاه بوعلی‌سینا، ۱۳۸۴.

رده:دوران‌های زمین‌شناسی
دیرینه‌زیستی
اینگلبرت هامپردینک

**آرنولد جورج دورسی [[نشان امپراتوری بریتانیا|MBE]]** (زاده ۲ مه ۱۹۳۶ در مدرس، هندوستان) خواننده نامی پاپ از دهه ۱۹۵۰ تاکنون می‌باشد. وی در لستر، انگلستان بزرگ شد و با نام **اینگلبرت هامپردینک** (همنام آهنگساز اپرای آلمانی، انگلبرت هومپردینک) شناخته می‌شود.

او در مسابقه آواز یوروویژن ۲۰۱۲ نماینده بریتانیا بود.

## زندگی‌نامه
آرنولد جورج دورسی و خانواده او که شامل نه برادر و خواهر بودند، زندگی خود را در هند می‌گذراندند، تا موقعی که خانواده او در سال ۱۹۴۷ به انگلیس بازگشتند. پدر او در ارتش انگلیس بود و مادرش ویالن درس می‌داد.
هنگامی که آنان در لستر بودند آرنولد شروع به یادگیری ساکسیفون کرد در حالی که فقط یازده سال سن داشت.

در دهه ۱۹۷۰ هامپردینک کاخ صورتی را از ستاره سینما یعنی جین منزفیلد خرید. آنجا خانه‌ای چهل خوابه به سبک مدیترانه‌ای و مالک آن رودی ولی بود، اینگلبرت آن را چهار میلیون دلار به سازندگان فروخت و آنجا در نوامبر سال ۲۰۰۲ تخریب شد. هم‌اکنون اینگلبرت در یک خانه ییلاقی در روستای کوچکی بین لستر و مارکت هاروبرو زندگی می‌کند.

## ترانه‌های مشهور

* "Am I That Easy to Forget?"
* "Release Me"
* "The Last Waltz"
* "Misty Blue"
* "After the Lovin'"
* "Quando Quando'"
* "Lesbian Seagull'"
* "Spanish Eyes"
* **'How Do I Stop Loving you**'

## ۵۰ ترانه موفق در آمریکا

* "Release Me (And Let Me Love Again)" - #4, 1967
* "There Goes My Everything" - #20, 1967
* "The Last Waltz" - #25, 1967
* "Am I That Easy To Forget" - #18, 1968 (#1 Adult Contemporary hit for 1 week)
* "A Man Without Love (Quando M'Innamoro)" - #19, 1968
* "Les Bicyclettes De Belsize" - #31, 1968
* "The Way It Used To Be" - #42, 1969
* "I'm A Better Man" - #38, 1969
* "Winter World Of Love" - #16, 1970
* "My Marie" - #43, 1970
* "Sweetheart" - #47, 1970
* "When There's No You" - #45, 1971 (#1 Adult Contemporary hit for 1 week)
* "Another Time, Another Place" - #43, 1971
* "After The Lovin'" - #8, 1977 (#1 Adult Contemporary hit for 2 weeks) 

## جستارهای وابسته
* فهرست پرفروش‌ترین خوانندگان

## منابع

* وب‌گاه رسمی
* ایستگاه بیوگرافی
* یاهو!
* Starpulse 
* sing365.com
* زندگی روزمره

## پیوند به بیرون

* Engelbert وب‌گاه رسمی
* نمونه ترانه‌ها با قالب WMA

## منابع

Wikipedia contributors, "Engelbert Humperdinck (singer)," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Engelbert_Humperdinck_(singer)&oldid=181783146 (accessed January 9, 2008).

رده:افراد انگلیسی آلمانی‌تبار
رده:افراد انگلیسی ایرلندی‌تبار
رده:افراد انگلیسی ولزی‌تبار
رده:افراد زنده
رده:افراد هندی انگلیسی‌تبار
رده:اهالی بورلی هیلز
رده:اهالی چنای
رده:اهالی لستر
رده:پیاده‌روی مشاهیر هالیوود
رده:خوانندگان اهل چنای
رده:خوانندگان اهل هند
رده:خوانندگان پاپ اهل انگلستان
رده:خوانندگان پاپ اهل بریتانیا
رده:خوانندگان سده ۲۰ (میلادی) اهل انگلستان
رده:خوانندگان سده ۲۱ (میلادی) اهل انگلستان
رده:خوانندگان مرد اهل انگلستان
رده:خوانندگان مرد سده ۲۰ (میلادی)
رده:خوانندگان مرد سده ۲۱ (میلادی)
رده:خوانندگان موسیقی پاپ سنتی
رده:زادگان ۱۹۳۶ (میلادی)
رده:شرکت‌کنندگان بریتانیایی مسابقه آواز یوروویژن
رده:شرکت‌کنندگان مسابقه آواز یوروویژن ۲۰۱۲ (میلادی)
رده:کاتولیک‌ها
رده:معتقدان به کلیسای کاتولیک اهل بریتانیا
رده:هنرمندان اپیک رکوردز
رده:پرسنل سده ۲۰ (میلادی) ارتش بریتانیا
رده:اعضای رتبه امپراتوری بریتانیا
رده:اهالی بریتانیای هند مستعمراتی
رده:شرکت‌کنندگان مسابقه آواز یوروویژن
هیولایی از فضا

بندانگشتی|چپ|روی جلد کتاب
**هیولایی از فضا** کتابی علمی-تخیلی اثر رابرت هاین‌لاین است که در سال ۱۹۵۴ میلادی نوشته شده‌است.

این اثر یکی از معدود کارهای هاین‌لاین است که چندان ردی از دل‌مشغولی وی به نظامی‌گری در آن دیده نمی‌شود. مانند بسیاری از آثار دیگر هاین‌لاین، زنان در این کتاب هم نقش بنیادی در هر فعالیت و تصمیم‌گیری مهم دارند.

هیولایی از فضا را عبدالله نورایی ترجمه کرده و به سال ۱۳۷۶ خورشیدی در انتشارات پاسارگاد به طبع رسیده‌است.

## داستان

جان استوارت یازدهم، حیوان فضایی دست‌آموزی دارد که از اجدادش به او ارث رسیده. حیوان یکصد و بیست سال در خانوادهٔ استوارت محبوب بوده و در این مدت با هر بار خوردن آهن، به حجم و وزنش افزوده می‌شود. در زمان شروع داستان حیوان که لوموکس نامیده می‌شود، حدود ۸ تن وزن دارد و از یک فیل هم بزرگ‌تر است.

ماجرا از آنجا آغاز می‌شود که لوموکس می‌گریزد و در پشت سرش ردی از شهروندان همسایهٔ استوارت‌ها را عصبانی باقی می‌گذارد. دادگاه محلی، که با صحبتهای بتی، دوست و نامزد جان نزدیک به تبرئه‌ٔ او شده، با یک حرکت عصبی از لوموکس او را محکوم به مرگ می‌کند. بعد از یکی دو سعی بیهوده برای کشتن لوموکس که با شکست روبرو می‌شوند، او می‌گریزد و به خانهٔ استوارت‌ها برمی‌گردد. جان استوارت با لوموکس از خانه می‌گریزند و به کوه می‌زنند. کلانتر جایزه‌ای می‌گذارد و جایزه‌بگیران به دنبال آنها به راه می‌افتند.

در همان زمان، نمایندگان یک نژاد قدرتمند بیگانه، پیدا می‌شوند و طلب فرزند گمشده‌شان را می‌کنند و تهدید می‌کنند در صورت عملی نشدن خواسته‌شان زمین را از بین می‌برند. معلوم می‌شود که آن فرزند همان لوموکس است و جستجویی به دنبال آنها آغاز می‌شوند. بتی جان را پیدا می‌کند و بی‌خبر پیشنهاد می‌کند تا او را در شهر مخفی کنند.

## جستارهای وابسته
* رابرت هاین‌لاین
* علمی-تخیلی
* علمی-تخیلی سخت

## منابع

* 

رده:آثار رابرت آنسون هاین‌لاین
رده:رمان‌های ۱۹۵۴ (میلادی)
رده:رمان‌های آمریکایی ۱۹۵۴ (میلادی)
رده:رمان‌های رابرت آنسون هاین‌لاین
رده:رمان‌های علمی تخیلی ۱۹۵۴ (میلادی)
رده:رمان‌های علمی تخیلی آمریکایی
رده:رمان‌های علمی تخیلی دهه ۱۹۵۰ (میلادی)
رده:رمان‌های نخستین بار منتشرشده به صورت سریالی
رده:کتاب‌های علمی-تخیلی
عبدالله نورایی

**عبدالله (شاهپور) نورایی** (متولد ۱۳۰۰ خورشیدی) تیمسار بازنشستهٔ خلبان نیرو هوایی ارتش شاهنشاهی، فرمانده پایگاه شیراز و معاون هواپیمایی ایران ایر بوده‌است و یکی از مترجمان سبک علمی-تخیلی است. از جمله برگردان‌های او می‌توان به هیولایی از فضا اثر رابرت هاین‌لاین، ۲۰۰۱: اودیسه فضایی (تحت نام راز کیهان)، فضا میعادگاه ما و رامای ۲ اثر آرتور سی کلارک اشاره کرد.

## منابع
* 

رده:افراد زنده
نورایی، عبدالله
رده:برگردانندگان علمی-تخیلی
رده:خلبانان نظامی اهل ایران
رده:زادگان ۱۳۰۰
یوتا (پیشوند)

**یوتا** یکی از پیشوندهای SI است که برابر است با  ۱۰۲۴ که این عدد سپتیلیون نام دارد و علامت اختصاری آن در سیستم متریک Y است که در سال ۱۹۹۱ میلادی به سیستم استاندارد بین‌المللی واحدها (یکاها) اضافه شده‌است. برای نمونه جرم زمین ۵۹۷۲٫۶ یوتاگرم و جرم اقیانوس‌ها ۱٫۴ یوتاگرم است و قطر جهان قابل مشاهده نیز ۸۸۰ یوتامتر تخمین زده‌شده‌است.

## منابع

رده:پیشوندهای سیستم متریک
اگزا

**اگزا** یکی از پیشوندهای SI است که برابر است با  ۱۰۱۸ که این عدد کوینتیلیون نام دارد و علامت اختصاری آن در سیستم متریک E می‌باشد.

مثال‌ها:
* 1 EeV = 1018 الکترون ولتs = 0.1602 ژول
* 1 اگزاثانیه تقریبا 32 میلیارد سال است.
* ۱ اگزامتر تقریبا 110 سال نوری است.
* 0.43 Es ≈ عمر تقریبی جهان
* 1.6 Em—172 ± 12.5 سال نوری—قطر امگا قنطورس یکی از بزرگترین خوشه‌های کروی جهان با بیش از یک میلیون ستاره

## پانویس

رده:پیشوندهای سیستم متریک
پتا

**پتا** یکی از پیشوندهای SI است که برابر است با  ۱۰۱۵ که این عدد کادریلیون نام دارد و علامت اختصاری آن در سیستم متریک P می‌باشد.

*پتا* از کلمه یونانی πέντε, به معنی «پنج» گرفته شده‌است. از آنجایی که این عدد پنجمین توان هزار است. (10005) این مشابه پیشوند پنتا (به معنی پنج) است اما بدون حرف ن. از آنجایی که به‌طور مشابه ترا در یونانی به معنی هیولاست و ترا به جای تترا به عنوان پیشوند SI استفاده می‌شود.

مثال‌ها:
* ۱ پتامتر = 1015 متر
* ۱ پتاثانیه = 1015 ثانیه (۳۱٬۷ میلیون سال)
* ۱ پتابایت = 1015 بایت
* در هم‌ارزی جرم و انرژی هر کیلوگرم 89.9 PJ است.
* ۱ سال نوری = ۹٫۴۶۱ پتامتر

## منابع

رده:پیشوندهای سیستم متریک
ترا

**ترا** یکی از پیشوندهای اس‌آی در دستگاه متریک است که برابر است با ۱۰۱۲ که این عدد تریلیون نام دارد و علامت اختصاری آن در سیستم متریک T می‌باشد.

## منابع

رده:پیشوندهای سیستم متریک
گیگا

بندانگشتی|گیگا (نام علمی: Giga) یکی از پیشوندهای SI در دستگاه متریک است. گیگا برابر است با عدد طبیعی (۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰)؛(۹)^۱۰ در نماد علمی٬ هزار میلیون در ٬SI یک میلیارد در مقیاس بزرگ، یک بیلیون در مقیاس کوچک٬ و رقم (۱۰۰۰۰۰۰۰۰۰). علامت اختصاری این پیشوند در سیستم متریک G می‌باشد. .
**گیگا**  یکی از پیشوندهای SI در دستگاه متریک است. گیگا برابر است  با عدد طبیعی (۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰)؛  ۱۰۹ در نماد علمی٬ هزار میلیون در ٬SI یک میلیارد در مقیاس بزرگ، یک بیلیون در مقیاس کوچک٬ و رقم (۱۰۰۰۰۰۰۰۰۰). علامت اختصاری این پیشوند در سیستم متریک G است.
.

## منابع
 
* 

رده:پیشوندهای سیستم متریک
مگا

**مگا** یکی از پیشوندهای SI در دستگاه متریک است که برابر است با   ۱۰۶ که این عدد میلیون نام دارد و علامت اختصاری آن دهنتو سیستم متریک M می‌باشد. برای نمونه مگاپیکسل، مگاهرتز، مگابایت و مگاوات هرکدام به معنای یک میلیون از یکای خود هستند.

## منابع

رده:پیشوندهای سیستم متریک
کیلو–

بندانگشتی|کیلو واحد اندازه گیری است . هر ۱ کیلو ۱۰۰۰ گرم است
**کیلو–** یا **کیلوـ**  یکی از پیشوندهای SI در دستگاه متریک است که برابر است با ۱۰۳ که این عدد هزار نام دارد و نشانهٔ اختصاری (کوته‌نوشت) آن در دستگاه بین‌المللی یکاها "K" است.

## منابع
* 

رده:۱۰۰۰ (عدد)
رده:پیشوندهای سیستم متریک
هکتو

**هکتو** ***Hecto*** (نشان: **h**) یکی از پیشوندهای SI در دستگاه متریک است که برابر است با  ۱۰۲ که این عدد صد نام دارد و علامت اختصاری آن در سیستم متریک h می‌باشد.

رده:۱۰۰ (عدد)
رده:پیشوندهای سیستم متریک
دکا

**دکا** یکی از پیشوندهای SI در دستگاه متریک است که برابر است با  10۱ که این عدد ده نام دارد و علامت اختصاری آن در سیستم متریک da می‌باشد.

## منابع
*ویکی‌پدیای انگلیسی

رده:پیشوندهای سیستم متریک
دسی

بندانگشتی|سکه 1 دسیم فرانسه برابر با 1/10 فرانک**دسی** پیشوند اعشاری در سیستم متریک است که ضریب یک دهم را نشان می دهد، این ضریب در سال 1793 پیشنهاد و در سال 1795 تصویب شد، نام این ضریب از کلمه لاتین دسیوم آمده به معنای دهم.از سال 1960 این پیشوند جز دستگاه بین المللی یکاها **(SI)** میباشد.

بیشتر کاربرد این پیشوند در واحد دسی‌لیتر (dl) است که در دستور های غذایی رایج است، یک واحد رایج در مهندسی، واحد دسی‌بل است که برای نسبت یک کمیت فیزیکی (معمولاً توان یا شدت) به یک مقدار مرجع مشخص است مانند اندازه صدا است.

## منابع
*ویکی‌پدیای انگلیسی

رده:پیشوندهای سیستم متریک
سانتی

**سانتی** یکی از پیشوندهای SI در دستگاه متریک است که برابر است با  ۱۰-۲ که این عدد برابر یک صدم است و علامت اختصاری آن در سیستم متریک c می‌باشد.

زنبور عسل حدود ۱٫۳ سانتیمتر طول دارد.

## منابع

رده:۱۰۰ (عدد)
رده:پیشوندهای سیستم متریک
میلی

**میلی** یکی از پیشوندهای SI در دستگاه متریک است که برابر است با  ۱۰-۳ که این عدد برابر یک هزارم است و علامت اختصاری آن در سیستم متریک m می‌باشد.

مثال:

برف، بلور آب می‌باشد  و ضخامت آن یک میلی‌متر است.

## منابع

رده:۱۰۰۰ (عدد)
رده:پیشوندهای سیستم متریک
میکرو

بندانگشتی|نماد میکرو
**میکرو** (به خط لاتین: -micro، از یونانی: μικρός ) یکی از پیشوندهای دستگاه بین‌المللی یکاها (سیستم متریک: SI) است که برابر با ۱۰−۶ است. این عدد برابرِ یک‌میلیونُم است و کوته‌نوشتِ آن در دستگاه بین‌المللی یکاها µ (u) است.

## منابع
* 

رده:پیشوندهای سیستم متریک
فمتو

**فمتو** یکی از پیشوندهای SI در دستگاه متریک است که برابر است با  ۱۰−۱۵ که این عدد برابر یک کوادریلیوم است و علامت اختصاری آن در سیستم متریک f می‌باشد. این پیشوند در سال 1964 به SI افزوده شد. و از لغت دانمارکی  به معنای "پانزده" مشتق شده است.

## پیوند به بیرون

* Bureau International des Poids et Mesures (BIPM)

رده:پیشوندهای سیستم متریک
آتو

**آتو**  یکی از پیشوندهای SI است که برابر است با  ۱۰−۱۸ که علامت اختصاری آن در سیستم متریک a می‌باشد.

## منبع
* 

رده:پیشوندهای سیستم متریک
یوکتو

**یوکتو**  کوچکترین پیشوند واحد در پیشوندهای SI در دستگاه متریک است که برابر است با  ۱۰-۲۴ که این عدد برابر یک سپتیلیونم است و علامت اختصاری آن در سیستم متریک y می‌باشد.

## منابع

رده:پیشوندهای سیستم متریک