عبدالله یافعی

**عبدالله بن اَسعد یافعی** که به‌طور فراگیر به **یافعی** شهرت یافته (۱۲۹۸ / ۶۹۸. ق - ۲۰ فوریه ۱۳۶۷ / ۲۰ جمادی‌الثانی ۷۶۸. ق) صوفی، فقیه، تاریخ‌نگار و نویسنده عربی یمنی در سدهٔ هشتم هجری بود. در سال ۷۱۸. ق مجاور مکه شد و بسیار میان مکه و مدینه در گذر بود. او را فقیهی زاهد وصف کرده‌اند که بسیار به ابن عربی تعظیم می‌گذارد و به آرای صوفیان نزدیک بود.

یافعی در تصوّف، مرید و جانشین شیخ صالح بربری و از اقطاب سلسله‌ی معروفیّه نعمت‌اللهیّه و مرشد و مربّی عارف شهیر، شاه نعمت‌الله ولی بوده است. چنان که شاه نعمت‌الله در آثارش، بارها از وی به عنوان مرشد و مربّی خود نام برده است:

## ذکر شیخ عبدالله یافعی در منابع
نورالدین عبدالرحمن جامی در نفحات الانس در ذکر وی چنین آورده است: «هو ابوالسعّادات، عفیفُ الدیّن، عبدالله بن أسعد الیافعی الیمنی نزیل الحرمین الشّریفین شرّفهما اللّه تعالی، و رضی عنه. از کبار مشایخ وقت خود بوده‌است. عالم بوده به علوم ظاهری و باطنی و وی را تصنیفات است از آن جمله است: *تاریخ مرآة الجنان* و *عبرة الیقظان فی معرفة حوادث الزمّان* و کتاب *روض الریّاحین فی حکایات الصّالحین* و کتاب *الدرّ النظّیم فی فضائل القرآن العظیم*؛ و ورای آن تصنیفات دیگر دارد و اشعار نیکو نیز گفته است.»

وی گفته است که: «شیخ علاءالدیّن خوارزمی گفت رحمه الله که: شبی در بعضی از بلاد شام در خلوت خود بعد از نماز خفتن بیدار نشسته بودم و درِ خلوت از اندرون بسته بود. دو مرد دیدم با خود در خلوت، ندانستم که از کجا درآمدند و ساعتی با من سخن گفتند و با یکدیگر یاد احوال فقرا کردیم. ذکر مردی از شام کردند و بر وی ثنا گفتند و گفتند: نیک‌مردی است گر بدانستی که از کجا می‌خورد. بعد از آن گفتند: سلام ما به صاحب خود، عبدالله یافعی، برسان! گفتم: او را از کجا می‌شناسید، و وی در حجاز است؟ گفتند: بر ما پوشیده نیست و برخاستند و پیش رفتند سوی محراب. پنداشتم که نماز خواهند گزارد؛ و از دیوار بیرون رفتند.»

و هم وی گفته است که: «شیخ مذکور گفت که: در بعضی از ساحل‌های شام در ماه رجب سنهٔ اثنتین و اربعین و سبعمائه، دو پیر به خلوت من درآمدند بعد از نماز پسین و ندانستم که از کجا درآمدند و از کدام بلد آمدند. چون بر من سلام کردند و مصافحه نمودند، با ایشان انس گرفتم. گفتم: از کجا آمدید؟ گفتند: سبحان‌الله! همچو تویی از این حال سؤال می‌کند؟ بعد از آن خشک‌پاره‌ای نان جو داشتم پیش ایشان نهادم. گفتند: نه از بهر این آمده‌ایم. گفتم: پس از بهر چه آمده‌اید؟ گفتند: آمده‌ایم و تو را وصیت می‌کنیم به رسانیدن سلام به عبداللّه یافعی؛ و گفتند: بگو که بشارت باد تو را! گفتم: وی را از کجا می‌شناسید؟ گفتند: ما به وی رسیده‌ایم، و وی به ما رسیده‌است. گفتم: شما را در این بشارت رسانیدن اذنی هست؟ گفتند: آری و چنان ذکر کردند که از پیشِ برادرانی می‌آیند که ایشان را هست در شرق و فی‌الحال غایب شدند.»

و هم وی گفته که: «در اوایل حال، متردّد بودم که به طلب علم مشغول باشم که موجب فضیلت و کمال است، یا به عبادت که مُثمر حلاوت و سلامت از آفت قیل و قال است؛ و در این کشاکش و اضطراب مرا نه قرار ماند و نه خواب. کتابی داشتم که روز و شب به مطالعهٔ آن می‌گذرانیدم. در این بی‌قراری آن را بگشودم. در وی ورقی دیدم که هرگز ندیده بودم و در وی بیتی چند نوشته که از کس نشنیده بودم؛ و آن ابیات این بود:

چون این ابیات را خواندم، گویا آبی بر آتش من زدند و شدّت حرارت قَلَق [= پریشانی و بی‌قراری] مرا نشاندند.

و وی بنای کتاب *[[مرآة الجنان]]* را که در تاریخ نوشته بر سال نهاده است و تا سنهٔ خمسین و سبعمائه بیان حوادث کرده و معلوم نیست که بعد از آن چندگاه دیگر بوده. رضی الله تعالی عنه و نفعنابه.»

## تألیفات
# روض الرّیاحین فی مناقب الصالحین که در واقع از مهمترین تألیفات شیخ عبدالله یافعی است که در آن به شرح حال پانصد تن از بزرگان عرفان و تصوف پرداخته است. این اثر در قرن نهم توسط جلال‌الدین محمد عبادی کازرونی با عنوان *تحفة المرشدین من حکایات الصّالحین* به فارسی ترجمه شده است.
# خلاصة المفاخر فی مناقب الشّیخ عبد القادر. «این کتاب را می‌توان تکمله‌ای بر کتاب *روض الرّیاحین فی مناقب الصالحین* دانست. *خلاصةالمفاخر* با دویست حکایت ذیل آن و در واقع تراجم صوفیان نامدار عراق در قرن ششم هجری با محوریت شیخ عبدالقادر است؛ زیرا صد حکایت نخستین به بررسی زندگی و کرامات مشایخی می‌پردازد که هر یک به گونه‌ای با شیخ عبدالقادر در ارتباط بوده‌اند و دومین صد حکایت در ذکر کراماتی از پیر گیلان است که اغلب از ایشان روایت می‌شود. منبع اصلی یافعی در تألیف *خلاصة المفاخر*، کتاب *بهجةالاسرار* تألیف شطنوفی (درگذشته ۷۱۳ ق) است که یافعی تنها آن را تهذیب و حکایت‌بندی کرده و مطلب قابل توجهی بر آن نیفزوده است. *خلاصة المفاخر* را یکی از مریدان یافعی به نام سید جلال‌الدین حسین بخاری اوچی (۷۰۷–۷۸۵ ق) با خود به شبه‌قاره می‌برد و پس از درگذشت او به همّت مریدش احمد درویشی، در اواخر قرن هشتم یا اوائل قرن نهم هجری به فارسی بازگرمی‌گرداند.»
# مرآة الجنان وعبرة الیقظان فی معرفة حوادث الزمان وتقلّب أحوال الإنسان
# أطراف التّواریخ
# أرجوزة فی معرفة الشّهور الرومیّة
# روض البصائر وریاض الأبصار فی معالم الأقطار والأنهار الکبار
# مرهم العلل المعضلة فی دفع الشّبه والرّد علی المعتزلة
# کفایة المعتقد ونکایة المنتقد (قصیدة فی العقائد)
# سراج التّوحید الباهج النّور فی تمجید صانع الوجود مقلّب الدّهور
# مختصر سراج التّوحید الباهج النور
# شمس الإیمان وتوحید الرحمن فی عقیدة أهل الحق والإتقان
# الشّاش المعلم لکتاب المرهم
# مناقب الإمام المائة من أئمة الأشعریّة
# أشرف المفاخر العلیّة فی مناقب الأئمة الأشعریّة
# نزهة العیون النّواظر وتحفة القلوب والخواطر فی اختصار روض الریاحین
# أطراف عجائب الآیات والبراهین وأردف غرائب حکایات روض الرّیاحین
# حلیة الأخیار فی أخبار أهل الأسرار
# نشر المحاسن الغالیة فی فضل مشایخ الصوفیة أصحاب المقامات العالیة
# الشّهد الحالی فی فضل الصّالحین ومقامهم العالی
# نهایة المحیا فی مدح شیوخ من الأصفیا
# الرّاح المختوم بالدر المنظوم فی مدح الشّانح أصحاب السر المکتوم (قصیدة)
# رسالة الملکیّة فی طریق السّادة الصوفیّة
# جزء فی بیان تعظیم مشایخ الصوفیّة للشّریعة السنیّة
# الرّسالة المکیّة فی الطّریقة العلیّة القادریّة
# نشر الروض العطر فی حیاة سیّدنا أبی العبّاس الخضر
# مناقب الشافعیّ
# مهیجة الأشحان فی ذکر الأحباب والأوطان
# الشّهد الشّفا فی مدح المصطفی
# بریاق العشاق فی مدح حبیب الخلق والخلاق
# الدّرر فی مدح سید البشر
# مصباح الظّلام فی المستغیثین بخیر الأنام
# نشر الرّیحان فی فضل المتحابّین فی الله من الإخوان
# عالی الرّفعة فی حدیث السّبعة
# الدرّة الفصیحة فی الوعظ والنصیحة
# الغرر فی الوعظ والعِبَر
# الإرشاد والتّطریز فی فضل ذکرالله وتلاوة کتابه العزیز
# الدر النظیم فی خواص القرآن العظیم
# الأنوار اللّائحة فی أسرار الفاتحة
# الفصول المحرّرة فی شرح أسماء الله المطهّرة
# بهجة البدور فی وصف الحور والتنقّل من دارالغرور إلی دارالسّرور
# نفحات الأزهار ولمعات الأنوار
# نوادر المعانی
# الأوبة المکیّة فی الألغاز الیافعیّة
# تاج الرّؤوس فی الذّیل المأنوس علی سوق العروس
# المنهل المفهوم فی شرح ألسنة العلوم
# قصیدة تحتوی علی عشرین عِلمًا أو أزید، فی نحو ثلاثة آلاف (۳۰۰۰ بیت)
# الدرّة المستحسنة فی تکریر العمرة
# معرفة أدلّة القبلة والأوقات المشتملات علی الصّلاة والصّیام والفطور
# عقد للآلی المفصّل بالیاقوت الغالی
# تخمیس العینیّة
# عذبة المعانی الدّقیقة فی التغزّل فی الشّریعة والحقیقة
# الدّرّ النّفیس فی فتح بئر اریس
# منظومة طبیّة
# الوسیلة إلی الله بأسمائه الحسنی الجلیلة
# فخر الطّواف العنوان العزیز
# بحث السّماع
# قصیده فی النّعت
# نور الیقین وإشارة أهل التّمکین

## منابع

رده:اهالی عدن، شهر
رده:تاریخ‌نگاران اهل یمن
رده:درگذشتگان ۱۳۶۷ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۷۶۸ (قمری)
رده:درگذشتگان در مکه یا حج
رده:زادگان ۱۲۹۸ (میلادی)
رده:زادگان ۶۹۸ (قمری)
رده:صوفیان اهل یمن
رده:فقیهان اهل یمن
رده:نویسندگان اهل یمن