جیمز واتسون

**جیمز دیویی واتسون** (؛  – ) زیست‌شناس مولکولی، ژنتیک‌دان و جانورشناس آمریکایی بود. او در سال ۱۹۵۳ به همراه فرانسیس کریک مقاله‌ای علمی در نشریه *[[نیچر]]* منتشر کرد که ساختار مارپیچ دوگانهٔ مولکول دی‌ان‌ای را پیشنهاد می‌کرد. در سال ۱۹۶۲ واتسون، کریک و موریس ویلکینز به‌خاطر کشف‌هایشان دربارهٔ ساختار مولکولی اسیدهای نوکلئیک و اهمیت آن در انتقال اطلاعات در موجودات زنده جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را دریافت کردند.

واتسون در سن ۱۵ سالگی وارد دانشگاه شیکاگو شد و مدرک کارشناسی علوم خود را از دانشگاه شیکاگو (۱۹۴۷) و مدرک دکترا را از دانشگاه ایندیانا بلومینگتون (۱۹۵۰) دریافت کرد. پس از یک سال دوره پسادکترای خود را در دانشگاه کپنهاگ با هرمان کالکار و اوله مالئو گذراند. واتسون در آزمایشگاه کاوندیش دانشگاه کمبریج در انگلستان مشغول به کار شد. او در کمبریج با همکار آینده‌اش فرانسیس کریک آشنا شد. واتسون از سال ۱۹۵۶ تا ۱۹۷۶ توسط هیئت علمی گروه زیست‌شناسی دانشگاه هاروارد استخدام شد و تحقیقات در زیست‌شناسی مولکولی را ترویج داد.

او به همراه فرانسیس کریک و موریس ویلکینز و روزالیند فرانکلین نقشی مهم در کشف ساختار مولکولی دی‌ان‌ای بازی کرد. ماده‌ای که اساس انتقال موروثی و اطلاعات ژنتیکی در جانداران به نسل‌های بعدی به‌شمار می‌رود. واتسون جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را در سال ۱۹۶۲ میلادی به همراه دو دانشمند دیگر (کریک و ویلکینز) دریافت کرد.

از سال ۱۹۶۸ واتسون به عنوان مدیر آزمایشگاه کولد اسپرینگ هاربر (نیویورک) (CSHL) در لورل هالو خدمت کرد و سطح بودجه و تحقیقات آن را به میزان قابل توجهی گسترش داد. در CSHL او تمرکز تحقیقاتی خود را به مطالعه سرطان تغییر داد و آن را به یک مرکز تحقیقاتی پیشرو در جهان در زیست‌شناسی مولکولی تبدیل کرد. واتسون در سال ۱۹۹۴ به عنوان رئیس این آزمایشگاه شروع به کار کرد و به مدت ۱۰ سال خدمت کرد. سپس به عنوان صدراعظم منصوب شد و تا زمان استعفایش در سال ۲۰۰۷ پس از اظهاراتی مبنی بر وجود ارتباط ژنتیکی بین نژاد و هوش در این سمت خدمت کرد. در سال ۲۰۱۹ پس از پخش مستندی که در آن واتسون این دیدگاه‌ها را در مورد نژاد و ژنتیک تکرار کرد CSHL عناوین افتخاری او را لغو و همه روابط خود را با او قطع کرد.

واتسون کتاب‌های علمی زیادی از جمله کتاب درسی *زیست‌شناسی مولکولی ژن* (۱۹۶۵) و کتاب پرفروش خود *مارپیچ دوگانه* (۱۹۶۸) نوشت. بین سال‌های ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۲ واتسون با مؤسسه ملی سلامت همکاری داشت و به تأسیس پروژه ژنوم انسان کمک کرد و نقشه‌برداری از ژنوم انسان را در ۲۰۰۳ به پایان رساند.

## اوایل زندگی و تحصیلات
جیمز دیویی واتسون در ۶ آوریل ۱۹۲۸ در شیکاگو زاده شد. او تنها فرزند جین (با نام خانوادگی پیشین میچل) و جیمز دی. واتسون، یک بازرگان با تبار عمدتاً انگلیسی مهاجران استعماری به آمریکا بود. پدربزرگ مادری‌اش، لاکلین میچل، خیاطی اهل گلاسگو اسکاتلند و مادربزرگ مادری‌اش، لیزی گلیسون، فرزند والدینی از شهرستان تیپراری در ایرلند بود. مادر واتسون کاتولیکی با باورهای مذهبی ساده بود و پدرش اسقفی بود که ایمان خود به خدا را از دست داده بود. واتسون در خانواده‌ای کاتولیک بزرگ شد. اما بعدها خود را «گریخته از دین کاتولیک» توصیف کرد. او گفته بود: «بهترین اتفاق زندگی من این بود که پدرم به خدا باور نداشت.» واتسون تا ۱۱ سالگی حضور در مراسم عشای ربانی را کنار گذاشت و به جست‌وجوی دانش علمی و انسان‌گرایان» روی آورد.

واتسون در ساوت ساید شیکاگو بزرگ شپ و در مدارس دولتی از جمله دبستان هورِس مان و دبیرستان ساوت شور تحصیل کرد. او شیفتهٔ پرنده‌نگری بود. سرگرمی‌ای که با پدرش در آن سهیم بود و به همین دلیل در ابتدا قصد داشت در رشتهٔ پرنده‌شناسی تخصص بگیرد. او در برنامهٔ رادیویی *Quiz Kids* حضور یافت؛ برنامه‌ای محبوب که از نوجوانان باهوش می‌خواست به پرسش‌ها پاسخ دهند. به‌واسطهٔ سیاست‌های آزادمنشانهٔ رئیس دانشگاه رابرت هاچینز، واتسون در ۱۵ سالگی با دریافت بورسیهٔ تحصیلی وارد دانشگاه شیکاگو شد. او در آن دانشگاه به فناوری جدید پراش پرتو ایکس علاقه‌مند شد که ساختار داخلی اتم‌ها را آشکار می‌کند. یکی از استادان او لوییس لئون ترستون بود که واتسون از او تحلیل عاملی را آموخت. مفهومی که بعدها در دیدگاه‌های جنجالی‌اش دربارهٔ نژاد به آن اشاره کرد.

پس از مطالعهٔ کتاب *[[حیات چیست؟]]* اثر اروین شرودینگر در سال ۱۹۴۶ واتسون مسیر حرفه‌ای خود را از پرنده‌شناسی به ژنتیک تغییر داد. او سال بعد مدرک کارشناسی علوم در رشتهٔ جانورشناسی را از دانشگاه شیکاگو دریافت کرد. واتسون در خودزندگی‌نامه‌اش با عنوان *از آدم‌های کسل‌کننده دوری کنید* دانشگاه شیکاگو را محیطی آرمانی و الهام‌بخش می‌دانست. جایی که به او یاد دادند تفکر انتقادی داشته باشد و هر چیزی را بدون دلیل نپذیرد که در تضاد با تجربه‌های بعدی‌اش بود. واتسون در سال ۱۹۴۷ دانشگاه شیکاگو را ترک کرد و به‌عنوان دانشجوی کارشناسی ارشد وارد دانشگاه ایندیانا شد. او در این دانشگاه شاگرد هرمان جوزف مولر، برندهٔ نوبل ۱۹۴۶ بود که در مقالات مهمی در دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ ویژگی‌های اساسی مولکول وراثت را شرح داده بود. همان مفاهیمی که شرودینگر در کتاب سال ۱۹۴۴ خود ارائه کرد. واتسون در سال ۱۹۵۰ دکترای فلسفهٔ خود را از دانشگاه ایندیانا بلومینگتون دریافت کرد؛ سالوادور لوریا استاد راهنمای او بود.

## فعالیت سیاسی
واتسون در دورهٔ فعالیت خود به عنوان استاد در هاروارد در اعتراضات سیاسی گوناگونی شرکت کرد. او در کنار ۱۲ عضو هیئت علمی دانشکده زیست‌شناسی بیوشیمیایی و مولکولی از جمله یک برنده دیگر نوبل قطعنامه‌ای برای بازگردانی فوری نیروهای ایالات متحده از جنگ ویتنام را صادر کرد.

او در ۱۹۷۵ و در سی‌اُمین سالگرد بمباران اتمی هیروشیما همراه بیش از ۲۰۰۰ دانشمند و مهندس، علیه گسترش جنگ‌افزارهای هسته‌ای بخاطر عدم وجود راه‌حلی نهایی برای دفع ضایعات هسته‌ای، ناکافی بودن پروسه‌های امنیتی علیه سرقت تروریستی پلوتونیم تولیدشده و پیامد آن، و به خطر افتادن آزادی آمریکایی و امنیت بین‌المللی، به رئیس‌جمهور جرالد فورد نامه نوشتند.

واتسون در سال ۲۰۰۷ گفت: «به مخالفی برای جناح چپ تبدیل شدم. زیرا آن‌ها ژنتیک را دوست ندارند، زیرا ژنتیک تأیید می‌کند که گاهی در زندگی ما شکست می‌خوریم چون ژن‌های بدی داریم. آن‌ها می‌خواهند دلیل همه شکست‌ها در زندگی را ناشی از سیستمی شیطانی قلمداد کنند.»

## نظرات در مورد تفاوت نژادی
واتسون در سال ۲۰۰۷ در مصاحبه‌ای با روزنامه *[[تایمز]]* گفت: «ذاتاً نسبت به آینده آفریقا بدبین‌ام» زیرا «همه سیاست‌های اجتماعی ما بر اساس این واقعیت بنا شده است که هوش آفریقایی‌ها هم سطح ماست در حالی که همه تست‌ها نشان می‌دهند که واقعاً اینطور نیست.» او با اشاره به اینکه امیدوار بوده است که همه برابر باشند گفته بود افرادی که با کارکنان سیاهپوست کار می‌کنند فهمیده‌اند که این فکر نادرست است. دیدگاه‌ها و نظرات واتسون توجه و انتقادهایی بیشتر در انگلستان به خود جلب کرد. واتسون عنوان نمود که هدف او برای ترویج دانش و نه نژادپرستی است. اما برخی از آمفی‌تئاترهای انگلستان حضور وی را لغو نمودند و او در ادامه مجبور به لغو بقیه تور علمی خود شد.

واتسون در سال ۲۰۱۴ جایزه نوبل خود را با قیمت پایه دو و نیم میلیون دلار در یک حراجی به فروش گذاشت. گفته می‌شود این تصمیم با کاهش درآمد واتسون پس از سخنان نژادپرستانه او در سال ۲۰۰۷ ارتباط داشت. یک میلیاردر روس این مدال را به قیمت ۴ میلیون و ۸۰۰ هزار دلار خرید و فورا آن را به واتسون پس داد.

در سال ۲۰۱۹ واتسون در فیلم مستند *استادان آمریکایی: رمزگشایی از واتسون* گفت: «ژن‌ها باعث تفاوت در میزان هوش سیاه‌پوستان و سفیدپوستان می‌شود و متوسط آی‌کیوی سیاهان و سفیدها با هم متفاوت است.» به دنبال اظهارات نژادپرستانه وی در این مستند لابراتوار کولد اسپرینگ هاربر در آمریکا که برای سال‌ها ریاست آن بر عهده واتسون بوده است، در بیانیه‌ای علاوه بر قابل سرزنش دانستن اظهارات واتسون اعلام کرد که او را به دلیل اظهارات بدون پشتوانه علمی و بی خردانه از عناوین افتخاری مانند شانسلر امریت و دیگر عناوین محروم می‌کند.

## زندگی شخصی و مرگ
واتسون خداناباور بود. او در سال ۲۰۰۳ یکی از ۲۲ برندهٔ جایزه نوبل بود که بیانیه انسان‌گرایان را امضا کردند. او در مجله *[[تایم]]* نوشت که در سال ۲۰۱۶ مبلغ ۱٫۰۰۰ دلار به کارزار انتخاباتی ریاست‌جمهوری برنی سندرز کمک کرده است.

واتسون در سال ۱۹۶۸ با الیزابت لوئیس ازدواج کرد. مدتی بعد از کشف علمی واتسون، او و همسرش به هاروارد نقل مکان کردند و در آنجا استاد زیست‌شناسی شدند.  آن‌ها صاحب دو پسر روفوس رابرت واتسون (زادهٔ ۱۹۷۰) و دانکن جیمز واتسون (زادهٔ ۱۹۷۲) شدند. واتسون گاهی دربارهٔ پسرش روفوس که مبتلا به اسکیزوفرنی است، سخن می‌گفت و تلاش داشت با بررسی نقش ژنتیک در این بیماری، پیشرفت در درک و درمان اختلالات روانی را فراهم کند.

واتسون در ۶ نوامبر ۲۰۲۵ در ایست نورت‌پورت، نیویورک، یک هفته پس از انتقال به مراقبت‌های تسکینی به‌دنبال درمان عفونت درگذشت. 

## میراث و انتقادات
پس از مرگ، *[[نیویورک تایمز]]* او را یکی از مهم‌ترین دانشمندان سده بیستم خواند و همزمان به جنجال‌های مربوط به دیدگاه‌های نژادی او نیز اشاره کرد. بی‌بی‌سی یادآور شد که آثار واتسون «درِ تازه‌ای گشود» تا چگونگی همانندسازی دی‌ان‌ای و انتقال اطلاعات ژنتیکی توضیح داده شوند و همچنین زمینه برای پیشرفت‌های سریع در زیست‌شناسی مولکولی را فراهم کرد.

منتقدان و بخش‌هایی از افکار عمومی دیدگاه‌های علمی او را نژادپرستانه، جنسیت‌زده و غیرقابل‌قبول دانسته‌اند. جفری کلوگر در مجله *تایم* میراث علمی واتسون را — که زمینه‌ساز پژوهش‌ها و فناوری‌های مدرن شد — در برابر میراث اظهارات نژادپرستانه و جنسیت‌زدهٔ او قرار داد و این پرسش را مطرح کرد که آیا می‌توان میراث علمی را ستود بدون آن‌که اظهارات را تأیید کرد؟ پل لومباردو، تاریخ‌نگار حقوقی در بررسی رابطهٔ واتسون با اصلاح نژاد گفت که میراث او پیچیده است. زیرا هرچند با برنامه‌های دولتی عقیم‌سازی اجباری مخالفت کرده بود، اما این موضع بارها با ادعاهای مکرر او مبنی بر اینکه نژادپرستی توجیه ژنتیکی دارد، تضعیف شد.

## جستارهای وابسته
* ژنتیک رفتاری

## منابع

## پیوند به بیرون

* جیمز واتسون در آزمایشگاه کولد اسپرینگ هاربر
* 
* 
* 

رده:استادان دانشگاه هاروارد
رده:اعضای خارجی آکادمی علوم اتحاد شوروی
رده:اعضای خارجی انجمن سلطنتی
رده:اعضای خارجی فرهنگستان علوم روسیه
رده:اعضای سازمان زیست‌شناسی مولکولی اروپا
رده:اعضای فرهنگستان ملی دانش آمریکا
رده:اعضای مجمع فیلسوفان آمریکا
رده:افراد آمریکایی اسکاتلندی‌تبار
رده:افراد آمریکایی انگلیسی‌تبار
رده:افراد آمریکایی ایرلندی‌تبار
رده:اهالی کولد اسپرینگ هاربر، نیویورک
رده:برندگان جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی
رده:برندگان نشان ملی دانش
رده:بی‌خدایان اهل ایالات متحده آمریکا
رده:جانورشناسان سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:جانورشناسان سده ۲۱ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:دانشمندان اهل نیویورک (ایالت)
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه ایندیانا بلومینگتون
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه شیکاگو
رده:درگذشتگان ۲۰۲۵ (میلادی)
رده:دریافت‌کنندگان جایزه آلبرت لسکر برای تحقیقات پایه پزشکی
رده:دریافت‌کنندگان مدال رئیس‌جمهوری آزادی
رده:دریافت‌کنندگان مدال کاپلی
رده:دور از وطن‌های اهل ایالات متحده آمریکا در بریتانیا
رده:زادگان ۱۹۲۸ (میلادی)
رده:زیست‌شناسان مولکولی اهل ایالات متحده آمریکا
رده:زیست‌فیزیک‌دانان اهل ایالات متحده آمریکا
رده:فیزیک‌دانان سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:فیزیک‌دانان سده ۲۱ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:کاتولیک‌های رومی سابق
رده:مسیحیان سابق اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نسل‌شناسان اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان اهل شیکاگو
رده:نویسندگان اهل نیویورک (ایالت)
رده:نویسندگان علم اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان کتاب‌های درسی آمریکایی
رده:نویسندگان مرد غیرداستانی اهل ایالات متحده آمریکا