open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
چلوریس

[بندانگشتی|250px|چپ| زنی که از نفس‌هایش گل‌های رز بهاری می‌افشاند، می‌گوید: «من چلوریس بودم، او که اینک فلورا نامیده می‌شود.» ([اووید)]]
در اساطیر یونان، قصه‌های بسیاری در مورد چهره‌هایی به نام **چلوریس** یا **شلوریس** وجود دارد(«خلوریس» یا Χλωρίς، از «خلوروس» یا همان: "Khloros" یا χλωρός، که به معنای «زرد مایل به سبز»، «سبز رنگ پریده»، «رنگ پریده»، «زرد کمرنگ» یا «بی حال و بی نمک» می‌باشد، گرفته شده‌است). این چهره‌ها در برخی از داستانها، بوضوح به شخصیت‌های مختلف و متفاوت از یکدیگر اشاره دارند؛ اما داستان‌های دیگری نیز وجود دارند که ممکن است در آنها ارجاع به همان چلوریس صورت گرفته باشد، هرچند که در جزئیات این داستان‌ها نیز، اختلاف نظرهایی وجود دارد.

## چلوریس (حوری)
چلوریس یک نیمف یا حوری بود که با بهار، گل‌ها و رشد و رویش جدید همراهی داشت. معادل رومی او، الهه یا ایزدبانویی به نام فلورا بود. او توسط زفیر یا همان باد صبا که خدای بادهای غرب بود ربوده شد (آن‌ها بعدها با یکدیگر ازدواج کردند).

## چلوریس (ملیبوئا)
بندانگشتی|250px|چپ| مجسمه نایوبیدز
ملیبوئا یکی از چهارده فرزند نایوبی و آمفیون محسوب می‌شد (نایوبیدز) و تنها فرد (یا یکی از دو فردی) بود که هنگامیکه آرتمیس و آپولو، نایوبیدز را به مجازات توهین نایوبی به مادرشان لتو کشتند، بخشوده شد. دلیل این امر، این بود که او تعداد زیادی بچه داشت امّا لتو تنها دارای دو فرزند بود. ملیبوئا از بابت این مصیبت چنان وحشت زده شد، که برای همیشه به موجودی رنگ پریده تبدیل گردید و نام او نیز بدین ترتیب تغییر نمود و به چلوریس (به معنای فرد رنگ پریده) تغییر یافت.به همین دلیل است که در اودیسه اثر هومر به چلوریس اشاره شده‌است. (کتاب ۱۱، خطوط ۲۸۱-۲۹۶).

او بعدها با نلئوس ازدواج کرد و در پیلوس به ملکه مبدّل گشت. آنها صاحب تعداد زیادی پسر از جمله نستور، الاستور و کرومیوس و همچنین یک دختر بنام پرو شدند. چلوریس همچنین هنگامیکه با نلئوس ازدواج کرد، یک پسر دیگر نیز، به نام پریکلایمنوس داشت، هر چند که در برخی از روایات، پدر پریکلایمنوس، پوزئیدون معرفی شده‌است. (خود پوزئیدون پدر نلئوس بود). پوزئیدون به پریکلایمنوس توانایی داد که با آن وی می‌توانست به هر حیوانی تبدیل شود. سایر بچه‌های او عبارت بودند از: تاوراس، آستریوس، پیلائون، دیماخوس، اوریبیوس، فراسیوس، اوریمنس، اواگوراس و اپی لائوس.

گفته می‌شود که اودیسئوس در جریان سفر خود به هادس، با چلوریس مواجه شده‌است. (اودیسه هومر، ۱۱ ، ۲۸۱).

## چلوریس (مادر موپسوس)
چلوریس با آمپیکس بینا (پسر الاتوس)ازدواج کرد و از او صاحب فرزندی به اسم موپسوس شد که او نیز به صفت بینا مشهور شد و بعدها به آرگونات‌ها پیوست.

## جستارهای وابسته
* فلورا

## منابع

* 

رده:اسطوره‌شناسی یونانی
رده:زنان در اسطوره‌شناسی یونانی
رده:مجموعه‌نمایه مقاله‌ها درباره اسطوره‌شناسی یونانی
رده:نیمف‌ها
رده:اسطوره‌شناسی تسالی
پالانگ‌کارایا

بندانگشتی|نشان پالانگ‌کارایا.
**پالانگ‌کارایا** () یکی از شهرهای اندونزی و پایتخت استان کالیمانتان مرکزی است. این شهر در بین رودخانه‌های کایاهان و سابانگائو واقع شده‌است.

پالانگ‌کارایا هم‌چون سایر شهرهای کالیمانتان مرکزی (نظیر سمپیت) در فوریه و مارس سال ۲۰۰۱ میلادی، صحنهٔ درگیری‌های گستردهٔ قومی بین بومیان (دایاک‌ها) و مهاجران (مادورها) بوده‌است. هزاران تن از مادورها برای رهایی از خشونت‌های قومی از ۲۰ سال پیش سایر جزایر را به مقصد کالیمانتان ترک کرده بودند.

اکثر ساکنان پالانگ‌کارایا را مسلمانان تشکیل می‌دهند. البته شماری از مسیحیان و دایاک‌ها نیز در بین آن‌ها دیده می‌شود. جمعیت این شهر در سرشماری سال ۲۰۰۰ بالغ بر ۱۶۰٬۰۱۸ نفر بوده‌است.

## پیوند به بیرون
* وب‌گاه رسمی پالانگ‌کارایا

## منابع

رده:پالانگ‌کارایا
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۵۷ (میلادی) در اندونزی
رده:مرکز استان‌ها در اندونزی
رده:مناطق مسکونی در کالیمانتان مرکزی
اطاق آبی

**اتاق آبی** نام کتابی از سهراب سپهری است. بر خلاف هشت کتاب که مجموعه اشعار سهراب سپهری است، اتاق آبی به نثر نگاشته شده‌است و شامل مطالبی دربارهٔ خاطرات و برداشت‌های فیلسوفانه او از دوران کودکی می‌باشد. این کتاب برای اولین بار بعد از مرگ سهراب ویراسته ***پیروز سیار*** در سال ۱۳۶۹ به چاپ رسید. در بعضی چاپ‌های کتاب، از جمله منبعی که در این مقاله از آن استفاده‌شده‌است، کتاب اتاق آبی به همراه دو نوشته دیگر (معلم نقاشی ما و گفت‌وگو با استاد) انتشاریافته‌است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون
* تارنمای سهراب سپهری

رده:کتاب‌های سهراب سپهری
فهرست انواع سگ

* آصف تاکایا
*دایی کیسی
* پروسی آلمانی
* چی‌واوا
* سگ‌های نگهبان
* سگ‌های شکاری
* سگ‌های اولیه
* دینگو
* سگ گله
* سگ سورتمه
* سگ‌های منقرض‌شده : این سگها در قرون دور میزیستند که بتدریج منقرض شدند.
*سگ هاسکی 
*سگ پودل
*

## [[منابع]]

* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_dog_types&oldid=341398889 ویکی انگلیسی]

رده:انواع سگ
انواع سگ
هربرت جیمز دراپر

[بندانگشتی|270px|سوگواری برای [ایکاروس.]]

**هربرت جیمز دراپر**  (زاده ۱۸۶۳ - درگذشته ۲۲ سپتامبر ۱۹۲۰) نقاش انگلیسی در عصر ویکتوریا بود. او هنر را در آکادمی سلطنتی لندن آموخت و همچنین در فاصلهٔ سالهای ۱۸۸۸ تا ۱۸۹۲ سفرهای متعدد آموزشی را به رم و پاریس انجام داد. از سال ۱۸۹۰ او کار خویش را به عنوان تصویرگر آغاز نمود. در سال ۱۸۹۱ وی با همسرش **آیدا ویلیامز** ازدواج کرد، و از او صاحب فرزند دختری شد.

سال ۱۸۹۴، آغاز پرکارترین دورهٔ فعالیت هنری دراپر بود. کارهای او عمدتاً در زمینهٔ موضوعات و تم‌های اساطیری مربوط به یونان باستان متمرکز بودند. نقاشی او با نام «سوگواری برای ایکاروس» که در سال ۱۸۹۸ خلق شده بود، مدال طلای نمایشگاه بین‌المللی پاریس را در سال ۱۹۰۰ برنده شد.

اگرچه دراپر، نه عضو آکادمی سلطنتی لندن بود و نه وابستهٔ این آکادمی به شمار می‌آمد، وی در بخشی از نمایشگاههای سالانهٔ این آکادمی که از سال ۱۸۹۷ به بعد برگزار می‌شدند، شرکت داشت. دراپر در طول دوران زندگی خویش کاملاً مشهور بود و بعنوان یک نقاش پرتره شناخته می‌شد. محبوبیت او در آخرین سال‌های عمرش روی به نقصان گذاشت و کم رنگ شد و امروزه او تقریباً فراموش شده‌است.

## ادبیات

[بندانگشتی|چپ|300px|[تریستان و ایزولد، اثر دراپر]]
درباره او کتابی با عنوان: *دراپر، هربرت ۱۸۶۳-۱۹۲۰: شرح زندگی*، توسط سیمون تال نوشته شده که توسط باشگاه جمع آوری عتیقه جات؛ در سال ۲۰۰۳ به چاپ رسیده است؛ شابک این کتاب: ۱-۸۵۱۴۹-۳۷۸-۶ می‌باشد.

## منابع

* 

رده:پرتره‌نگاران اهل انگلستان
رده:تصویرگران اهل انگلستان
رده:درگذشتگان ۱۹۲۰ (میلادی)
رده:زادگان ۱۸۶۳ (میلادی)
رده:نقاشان اهل انگلستان
رده:نقاشان اهل لندن
رده:نقاشان سده ۲۰ (میلادی) اهل انگلستان
رده:نقاشان سده ۱۹ (میلادی) اهل انگلستان
رده:نقاشان مرد انگلیسی
رده:هنر برهنه
گلاب‌شکر

**گلاب‌شکر** نوعی شیرینی است که از آب، گلاب و شکر تهیه می‌شود. در برخی از انواع آن برای گرفتن طعم و رنگ مواد دیگری مانند هل، زنجبیل و... نیز به آن می‌افزایند.

## منبع
لغت‌نامهٔ دهخدا

رده:تنقلات ایرانی
رده:شیرینی‌های ایرانی
چشمه (فیلم ۲۰۰۶)

***سرچشمه*** یا ***چشمه***  فیلمی به کارگردانی دارن آرونوفسکی و با بازی هیو جکمن و ریچل وایس محصول ۲۰۰۶ آمریکا است که در ۲۲ نوامبر ۲۰۰۶ منتشر شد.

## خلاصه داستان
فیلم از سه داستان موازی تشکیل شده‌است که در انتها به هم می‌پیوندند. فیلم با داستان یک جنگاور اسپانیایی به نام توماس (هیو جکمن) آغاز می‌شود. او در جنگلهای محل زندگی مایاها به دستور ملکه ایزابل (راشل وایز) به دنبال درخت حیات است. داستان دوم به زندگی دکتر تام کرئو (هیو جکمن) می‌پردازد که به دنبال درمانی برای سرطان می‌گردد تا همسرش ایز (ریچل وایز) را از مرگ نجات دهد. در داستان سوم روایت مردی است که در فضایی ناشناخته درون حبابی به همرا یک درخت خشک و کهنسال شناور است.

## منابع

## پیوند به بیرون

* وبگاه رسمی
* 

رده:آثار موسیقی کلینت منسل
رده:تفتیش عقاید در ادبیات داستانی
رده:فیلم‌نامه‌های دارن آرونوفسکی
رده:فیلم‌ها به زبان انگلیسی
رده:فیلم‌ها به کارگردانی دارن آرونوفسکی
رده:فیلم‌های ۲۰۰۶ (میلادی)
رده:فیلم‌های استودیوکانال
رده:فیلم‌های آمریکایی
رده:فیلم‌های با روایت غیرخطی
رده:فیلم‌های برادران وارنر
رده:فیلم‌های خیال‌پردازی علمی آمریکایی
رده:فیلم‌های خیال‌پردازی علمی
رده:فیلم‌های درام ۲۰۰۶ (میلادی)
رده:فیلم‌های درام رمانتیک ۲۰۰۶ (میلادی)
رده:فیلم‌های درام رمانتیک آمریکایی
رده:فیلم‌های درام رمانتیک دهه ۲۰۰۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های درباره کنکیستادورها
رده:فیلم‌های رجنسی اینترپرایز
رده:فیلم‌های علمی تخیلی آمریکایی
رده:فیلم‌های علمی تخیلی دهه ۲۰۰۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های فاکس قرن بیستم
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در مونترآل
رده:فیلم‌های ماجراجویی فضایی
رده:فیلم‌های مورد اقتباس در کمیک‌ها
رده:فیلم‌های واقع‌شده در ۲۰۰۵ (میلادی)
رده:فیلم‌های واقع‌شده در آمریکای میانه
رده:فیلم‌های واقع‌شده در اسپانیا
رده:فیلم‌های واقع‌شده در سده ۱۶ (میلادی)
رده:فیلم‌های واقع‌شده در سده ۲۶ (میلادی)
رده:فیلم‌های واقع‌شده در گواتمالا
رده:فیلم‌های واقع‌گرایی جادویی
رده:فیلم‌های آمریکایی دهه ۲۰۰۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های درام علمی–تخیلی آمریکایی
رده:فیلم‌های درام رمانتیک انگلیسی‌زبان
رده:فیلم‌های درباره حافظه
رده:فیلم‌های درباره تناسخ
رده:فیلم‌های درباره درختان
بنگکولو

**بنگکولو** (به اندونزیایی: Benkoelen) یک استان‌ در اندونزی است که در جنوبغربی این کشور واقع شده‌است.

همچنین با نام "سوماترای جنوبغربی" Southwest Sumatra شناخته می‌شود

## خصوصیات
**بنگکولو** ۱۹٬۹۱۹٫۳۳ کیلومترمربع مساحت و ۱٬۸۲۸٬۲۹۱ نفر جمعیت دارد.

## نگارخانه

Locator bengkulu final.png|نقشه استان بنگکولو
COLLECTIE TROPENMUSEUM Een drietal Europese vrouwen gekleed in sarongs met op de achtergrond Fort Marlborough te Benkoelen TMnr 60042951.jpg|زنان اروپایی در حال قدم زدن در اسکله مارلبورو
Pantai Panjang.jpg|ساحل پانتای پانجانگ


## جستارهای وابسته
* فهرست شهرهای اندونزی

## منابع

رده:بنگکولو
رده:استان‌های اندونزی
رده:امپراتوری بریتانیا در ۱۶۸۵ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۶۷ (میلادی)
رده:مستعمره‌ها و تحت‌الحمایه‌های پیشین بریتانیا در آسیا
رده:مستعمره‌های پیشین بریتانیا
رده:مقاله‌های مربوط به کتابخانه یونسکو
رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۶۸۵ (میلادی)
رده:روابط اندونزی و بریتانیا
بیمارستان امام رضا

**بیمارستان امام رضا ** ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:

* بیمارستان امام رضا (امیدیه)
* بیمارستان امام رضا (مشهد)
* بیمارستان امام رضا (بندرعباس)
* بیمارستان امام رضا (کرمانشاه)
* بیمارستان امام رضا (لار)
*بیمارستان امام رضا (قم)
جامبی

**جامبی** (به اندونزیایی: Jambi) یک استان در اندونزی است که در غرب این کشور واقع شده‌است.

## خصوصیات
**جامبی** ۵۰٬۰۵۸٫۱۶ کیلومترمربع مساحت و ۳٬۴۱۲٬۴۵۹ نفر جمعیت دارد.

## تقسیمات
* Batang Hari
* Bungo
* Jambi 
* Kerinci
* Merangin
* Muaro Jambi
* Sarolangun
* Tanjung Jabung Timur
* Tanjung Jabung Barat
* Tebo
* Sungai Penuh 

## نگارخانه

COLLECTIE TROPENMUSEUM Moskee Djambi TMnr 10016664.jpg|مسجدی در جامبی
Locator jambi.png|نقشه استان جامبی


## جستارهای وابسته
* فهرست شهرهای اندونزی

## منابع

رده:جامبی
رده:استان‌های اندونزی
لامپونگ

**لامپونگ** (به اندونزیایی: Lampung) یک استان در اندونزی است که در جنوبغربی این کشور واقع شده‌است.

## خصوصیات
**لامپونگ** ۳۵٬۳۷۶ کیلومترمربع مساحت و ۷٬۹۷۲٬۲۴۶ نفر جمعیت دارد.

## تقسیمات
* West Lampung
* South Lampung
* Central Lampung
* East Lampung
* North Lampung
* Way Kanan
* Tanggamus
* Tulang Bawang
* Pesawaran
* Pringsewu
* West Tulangbawang
* Mesuji

## نگارخانه

Locator lampung final.png
Jalan Ikan Hiu Bandar Lampung.JPG|خیابان Ikan Hiu در شهر باندار لامپونگ


## جستارهای وابسته
* فهرست شهرهای اندونزی

## منابع

رده:لامپونگ
رده:استان‌های اندونزی
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۶۴ (میلادی)
گنوم وب

**گنوم وب**  (که تا ۲۰۱۲ **اپیفانی** خوانده می‌شد) یک مرورگر وب آزاد و سبک‌وزن برای میزکار گنوم است.

گنوم وب از مرورگر گالئون انشعاب گرفته شده و توسط مارکو پسنتی گریتی ساخته شد. این نرم‌افزار از موتور چیدمان وب‌کیت‌جی‌تی‌کی برای بارگذاری صفحات وب استفاده می‌کند. گنوم وب درحال حاضر توسط پروژه گنوم توسعه داده می‌شود.

## گسترش
بندانگشتی|مرورگر گنوم وب
مارکو پسنتی گریتی، خالق گالئون، در سال ۲۰۰۲ میلادی توسعه اپیفانی را به‌عنوان یک انشعاب از گالئون شروع کرد. دلیل این کار مغایر بودن اهداف گریتی با سایر تیم گالئون بود:

گسترش گالئون سرانجام متوقف شد و توسعه دهندگان سعی کردند با ساخت و توسعۀ افزونه‌ها ویژگی‌های پیشرفته به اپیفانی اضافه کنند.

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی

## پیوند به بیرون
* صفحهٔ خانگی اپیفانی

رده:گنوم
رده:مرورگرهای وب آزاد
رده:مرورگرهای وب اواس ده
رده:مرورگرهای وب پازیکس
رده:موزیلا
رده:نرم‌افزارهای آزاد نوشته‌شده با سی
رده:نرم‌افزارهای ۲۰۰۲ (میلادی)
رده:نرم‌افزارهای مبتنی بر وب‌کیت
رده:نرم‌افزارهای منشعب‌شده
رده:مرورگرهای وب برای لینوکس
رده:نرم‌افزارهایی که از پروانه جی‌پی‌ال استفاده می‌کنند
ناصر واعظ طبسی

**ناصر واعظ طبسی** فرزند متولی سابق آستان قدس رضوی، عباس واعظ طبسی است. او و پدرش از جمله افرادی بودند که عباس پالیزدار اتهام‌های سنگینی را پیرامون دست داشتن در فساد اقتصادی در ایران به آن‌ها وارد کرد. در سال ۱۳۷۹ شرکت او را به۱۰۰ میلیارد تومان اختلاس متهم کردند. در تیر ۱۳۸۰ ناصر مدتی به زندان رفت ولی با ضمانت پدرش بیرون آمد. بعد هم دادگاه با این توضیح که او نمی‌دانسته فعالیت‌هایش خلاف قانون است،ناصر را تبرئه کرد.

## پرونده فساد مالی
ناصر واعظ طبسی مدیریت شرکت المکاسب را که پروندهٔ فساد اقتصادی المکاسب در مورد آن در جریان بود بر عهده داشت. وی در این این‌باره گفته بود:
: «بعضی‌ها قصد دارند با تلاش در جهت محکوم کردن من، آیت‌الله طبسی را بدنام کنند و بعد بگویند جناحی که وابسته به مقام رهبری هستند، خودشان مشکل دارند.»

او در جریان پرونده علت ایجاد دفتر این شرکت در دبی را «توصیه وزیر اطلاعات و برخی مقام‌های اطلاعات سپاه» عنوان کرد.

دادگاه دوسال از ۱۳۷۹ تا اسفند ۱۳۸۱ طول کشید ...اتهام متهمان رديف اول و دوم اين پرونده، تباني در معاملات دولتي و اتهام ناصر واعظ طبسي، متهم رديف سوم، تحصيل مال از طريق نامشروع عنوان شده بود. به گفته وکيل ناصر واعظ طبسي، وي چکي سفيد امضا به بانک ملي داده بود که بانک در آن مبلغ 14 ميليارد و 400 ميليون تومان را نوشت، در حالي که موکل وي اين چنين مبلغي به بانک بدهي نداشت و بانک ملي نيز رضايت داد. راي به برائت متهمان پرونده المکاسب در حالي صادر مي‌شود که در ابتداي طرح پرونده و پس از بازداشت متهمين، يکي از بازداشت شدگان با پرداخت وثيقه اي پنج ميليارد توماني آزاد شده بود. حدس زده مي‌شود تنها کسي که قادر به پرداخت چنين وثيقه سنگيني مي‌توانست باشد، ناصر واعظ طبسي بوده است . به همين دليل به درستي اکنون اين پرسش مطرح ميشود که چرا متهمي با چنين قرار وثيقه اي تبرئه مي‌شود. عباس سليمي نمين، مدير مسئول پيشين «تهران‌تايمز» که خود يکي از مدافعين سرسخت محافظه‌کاران بنيادگراست، با اشاره به دليل تبرئه متهمان به علت جهل به قانون،در اسفند ۱۳۸۱ گفته بود که اين علت مي‌تواند در مورد بسياري از متهمان صادق باشد. به گفته وي، قوه قضائيه تحت تاثير عناصر با نفوذ قرار گرفته است.

## جستارهای وابسته
* آقازاده‌ها
* خویشاوندسالاری در ایران
* فساد در ایران

## منابع

رده:اهالی مشهد
رده:رسوایی‌های سیاسی در ایران
رده:متهمان به اختلاس در ایران
.travel

.travel یک دامنه سطح‌بالا در سامانه نام دامنه (DNS) اینترنت است که برای وبگاههای شرکت‌ها و موسسات مسافرتی استفاده می‌شود.

راه اندازی رسمی این دامنه در اکتبر ۲۰۰۵ با فرایند غربالگری برای تعیین واجد شرایط بودن برای ثبت دامنه در هر سه گروه ماهانه برای اکتبر، نوامبر و دسامبر آغاز شد. ثبت نام باز شده در ژانویه سال ۲۰۰۶ آغاز شد. دولت‌ها از ژوئیه ۲۰۰۵ تا تاریخ ۲۱ دسامبر ۲۰۰۷ ثبت نام اولویتی برای نام مکان جغرافیایی داشتند.

## منابع

رده:دامنه سطح‌بالای ضمانت‌شده
رده:دامنه‌های اینترنتی
رده:فناوری مسافرتی
رده:معرفی‌شده‌های ۲۰۰۵ (میلادی)
رده:معرفی‌شده‌های مرتبط با رایانه در ۲۰۰۵ (میلادی)
رده:متعلقات اینترنت بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۰۵ (میلادی)
پوست‌نوشته‌های پارسی میانه

قدیم‌ترین **پوست نوشته‌های ساسانی** آثار مکشوفه در دورا اروپوس است. آثار متأخر که همه به خط پهلوی متصل نوشته‌شده، متعلق به اواخر دورهٔ ساسانی است. مجموعه‌ای از آن‌ها مربوط به سالهای ۶۱۹ تا ۶۲۸ میلادی است. در این زمان خسرو پرویز مصر را به تصرف درآورد. گرچه در این نوشته‌ها بجز ماه و روز تاریخی ذکر نشده اما نام‌های جغرافیایی و مطالب آن‌ها ارتباطشان را با لشکرکشی مصر مسلم می‌کند.

دو مجموعه دیگر پوست نوشته‌ها که در ایران به دست آمده دارای تاریخ‌هایی میان ۲۹ و ۳۵ است و احتمالاً مبدأ آن آغاز سلطنت خسرو پرویز بوده‌است. مجموعهٔ اول بیشتر نامه‌های دیوانی هستند که از سوی صاحب منصبان ایرانی نوشته شده‌اند و از جهت پی بردن به شیوهٔ نامه‌نگاری دوران ساسانی اهمیت به سزایی دارند. این آثار همچنین گنجینه‌ای از نام‌های خاص ایرانی متداول در دورهٔ ساسانی است. علاوه بر آن در آن‌ها بعضی منصب‌ها و نام جای‌ها نیز ذکر شده‌است. مجموعهٔ دوم بیشتر اسناد تجاری و اقتصادی است مانند سند تحویل پول یا خرید غلات یا فهرستی از حیوانات مانند گوسفند و بز و میش و غیره که مورد داد و ستد بوده‌اند.

## پانویس

## منابع
تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

رده:ادبیات فارسی میانه
سفال‌نوشته‌های پارسی میانه

اهمیت سفال‌نوشته‌ها خصوصاً از جهت دربرداشتن نام‌های خاص و القاب و گاهی نام جای‌ها و واژه‌های مربوط به غلات و نوشیدنی هاست. این نوشته‌ها به زمانی میان نیمهٔ دوم قرن ششم و قرن هفتم میلادی تعلق دارد. از این گونه آثار به خط پهلوی کتابی، اثری از زمان پیش از قرن ششم میلادی به دست نیامده‌است.

تعدادی از سفال نوشته‌هایی که در کاوش‌های باستان‌شناسی در ناحیهٔ ورامین و چال طرخان عشق‌آباد (نزدیک ری) و قصر ابونصر (نزدیک شیراز) و مواضع گوناگون در جنوب جمهوری ترکمنستان به دست آمده، دارای نوشته‌هایی با مرکب به خط پهلوی متصل است. سفال‌های شکسته ظاهراً صورت حساب یا صورت تحویل محصولات کشاورزی و دامی (جو، سبزی، می، نان، و گوشت و گوسفند) یا پیش‌نویس نامه و یادداشت‌های روزانه و مانند آنهاست و در بسیاری از آن‌ها نام روز و ماه آمده اما غالباً ذکری از سال نشده‌است. بیشتر نوشته‌ها بر طرف بیرونی سفالینه است ولی در موارد نادری علاوه بر آن قسمت داخلی هم نوشته دارد.   

## پانویس

## جستارهای وابسته
* فهرست سنگ‌نبشته‌های دولتی در دوران ساسانی

## منابع
تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

رده:ادبیات فارسی میانه
فلزنوشته‌های پارسی میانه

تعدادی از جام‌های نقرهٔ ساسانی، دارای نوشته‌های کوتاهی به خط پهلوی است. خط به کار رفته در این جام‌ها، غالباً خط متصل است که مانند اثر سوزن نقش شده‌است. گرچه گاهگاهی خط پهلوی منفصل (کتیبه‌ای) نیز به همین شیوه در این آثار به کار رفته‌است. این نوشته‌ها مشتمل بر نام صاحب جام و پدر او و وزن آن است. در این نوشته‌ها غالباً عنوانی برای صاحبان آن ذکر نمی‌شود و این خود شاید دلیلی بر این باشد که این جام‌ها در اصل متعلق به بزرگان دولت ساسانی بوده و بعدها، به دست اشخاص پایین مرتبه افتاده و این نوشته‌ها به دستور آنان حک شده‌است. فقط در بعضی از آن‌ها لقب *سپهبد* دیده می‌شود که لقب حکمرانان طبرستان در سده‌های نخستین اسلامی بوده‌است. بنابراین بیشتر این نوشته‌ها از دوره‌های متأخر احتمالاً اوایل دورهٔ اسلامی است.    

## پانویس

## منابع
تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

رده:ادبیات فارسی میانه
خروج یمانی

**خروج یمانی** در باور شیعیان، یکی از انقلاب‌های زمینه ساز ظهور مهدی است که در روایات، به حتمی بودن آن تصریح شده‌است؛ یمانی منسوب به یمن است و از آن سامان قیام می‌کند؛ چنان که جعفر صادق گفته‌است: «قبل از قیام قائم، وقوع پنج علامت حتمی است: یمانی، سفیانی، صیحه آسمانی، کشته شدن نفس زکیه و فرو رفتن در بیابان.» 
در بعضی روایات، قیام یمانی و پرچم او را هدایت کننده‌ترین پرچم‌ها دانسته و یاری کردن آن را واجب شمرده و نام او را حسن یا حسین از نسل زید بن علی دانسته است؛ چنان که جعفر صادق گفته‌است: «خروج این سه تن - خراسانی، سفیانی و یمانی - در یک سال و یک ماه و یک روز اتفاق می‌افتد، پرچم یمانی از همه هدایت کننده تر است؛ زیرا او دعوت به حق می‌کند.» 
## پانویس

رده:موعودگرایی
رده:مهدویت
رابرت برنز

**رابرت برنز**   (۲۵ ژانویه ۱۷۵۹ – ۲۱ ژوئیه ۱۷۹۶)، معروف به **رابی** در بین اسکاتلندی‌ها، شاعر و ترانه‌سرای اسکاتلندی بود. از او به عنوان شاعر ملی اسکاتلند یاد می‌شود و شهرت جهانی دارد.او از پیشگامان زبان و ادبیات انگلیسی بود. 

او سرشناس‌ترین شاعری است که به زبان اسکاتس نوشته‌است، هرچند بسیاری از نوشته‌های او به انگلیسی با گویش اسکاتی خفیف است، که برای مخاطبان در بیرون از اسکاتلند نیز قابل دسترس است. به‌علاوه او به زبان انگلیسی نیز نوشته است، و در این قطعه‌هاست که دیدگاه‌های سیاسی یا مدنی او نیز در اوج خود هستند.

از او به عنوان یکی از پیشگامان جنبش رمانتیک یاد می‌شود و پس از مرگش، برای بنیان‌گذاران هر دو مکتب لیبرالیسم و سوسیالیسم به شخصیتی الهام‌بخش تبدیل شد. به عنوان شخصیتی فرهنگی در اسکاتلند و در میان اسکاتلندی‌ها در دیگر نقاط جهان، تجلیل از زندگی و آثار او به یک فرهنگ ملی کاریزماتیک در طول سده‌های ۱۹ و ۲۰ میلادی تبدیل شد، و مدت‌هاست که نفوذ او بر ادبیات اسکاتلندی قدرتمند مانده‌است. افزون بر سرودن قطعه‌های ادبی، او همچنین به گردآوری ترانه‌های محلی از سرتاسر اسکاتلند پرداخت، که اغلب آن‌ها را بازبینی یا تنظیم می‌کرد.

هر ساله ۲۵ ژانویه سالروز تولد او را در بریتانیا و اروپا جشن می‌گیرند.

## منابع

* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Robert_Burns&oldid=374741089 Robert Burns]، مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیای انگلیسی، برداشت شده در ۷ مرداد ۱۳۸۹.

## پیوند به بیرون
* شبی که برای برنز برمی‌خیزند، کلک پیرا.

رده:رابرت برنز
رده:ادبیات اسکاتلند
رده:اهالی ایرشایر
رده:ترانه‌پردازان اهل اسکاتلند
رده:درگذشتگان ۱۷۹۶ (میلادی)
رده:زادگان ۱۷۵۹ (میلادی)
رده:شاعران اهل اسکاتلند
رده:شاعران اهل بریتانیا
رده:شاعران سده ۱۸ (میلادی) اهل اسکاتلند
رده:فراماسونری در اسکاتلند
رده:کارمندان دولتی اسکاتلند
رده:درگذشتگان به علت عفونت در اسکاتلند
رده:منتقدان ادبی انگلیسی
رده:نویسندگان طبقه کارگری
رده:اهالی ایر (اسکاتلند)
رده:شاعران مرد اهل اسکاتلند
رده:سربازان اهل اسکاتلند
استفانیا پرستیگیاکامو

**استفانیا پرستیگیاکامو**  (زاده ۱۶ دسامبر ۱۹۶۶) وزیرمشاور در امور محیط زیست در دولت سیلویو برلوسکونی است که پیشتر وزیر فرصت های برابر بود. 

او یک بار به عنوان دختر شایسته پالرمو نیز انتخاب شده است. 

پرستیگیاکامو در سال ۱۹۹۴ به عنوان نماینده مجلس انتخاب شد 

در دهه ۱۹۹۰ به او لقب «دوشیزه پارلمان» داده بودند. 

در یک نظرخواهی او به عنوان سکسی‌ترین زن در سیاست ایتالیا انتخاب شد.

## منابع

رده:اعضای مجلس نمایندگان ایتالیا
رده:افراد زنده
رده:اهالی سیراکوز
رده:زادگان ۱۹۶۶ (میلادی)
رده:زنان اهل ایتالیا در سیاست
رده:زنان سیاستمدار سده ۲۱ (میلادی)
رده:سیاستمداران اهل ایتالیا
رده:سیاستمداران زن سده بیستم (میلادی)
رده:سیاستمداران سیسیل
رده:کاتولیک‌های رومی اهل ایتالیا
رده:وزیران دولت ایتالیا
رده:وزیران زن دولت ایتالیا
رده:وزیران محیط زیست ایتالیا
زبان فریجی

بندانگشتی|image|150px|چپ|بخشی از (حدود ۷۰٪) کتیبه فریجی در شهر میداس
**زبان فریجی**، زبان هندواروپایی فریجی‌ها بود که در دورهٔ کلاسیک باستان (حدود سده ۸ پیش از میلاد تا سده ۵ پس از میلاد) در آسیای کوچک سخن گفته می‌شد.

زبان فریجی بسیار نزدیک به زبان یونانی در نظر گرفته می‌شود. شباهت برخی از واژه‌های فریجی به یونانی، در اثر کراتیلوس افلاطون نیز ذکر شده‌است.

## منابع

* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Phrygian_language&oldid=376175725 Phrygian language]، مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیای انگلیسی، برداشت شده در ۳۰ ژوئیه ۲۰۱۰.

رده:زبان‌های تاریخ آناتولی
رده:زبان‌های دیرین‌بالکان
رده:زبان‌های منقرض‌شده آسیا
رده:زبان‌های منقرض‌شده در سده ۵ (میلادی)
رده:زبان‌های هندواروپایی
زبان
نامه‌های منوچهر

***نامه‌های منوچهر*** کتابی است نوشته **[[منوچهر (موبد)|منوچهر]]** اندیشمند ایرانی که درون‌مایه آن در رد بدعت‌هایی است که برادرش زادسپرم در مورد ساده کردن مراسم تطهیر برشنوم نهاده بود و خشم بسیاری از متعصبان سنت‌گرا را برانگیخته بود. نامهٔ اول منوچهر خطاب به مردم سیرجان کرمان و نامهٔ دوم خطاب به برادرش زادسپَرَم و نامهٔ سوم که باید آن را فتوایی دینی به‌شمار آورد خطاب به بهدینان زرتشتیان است و تاریخ ۲۵۰ سال یزدگردی برابر با ۸۸۱ میلادی دارد. منوچهر برای اثبات نظر خود علاوه بر استناد به متون دینی به اقوال مفسران اوستا مانند ابرگ، سوشانس، میدیوماه، آذر فرنبغ و آذر بوزید اشاره کرده‌است. در این نامه‌ها تسلط او را نه تنها در دانش دینی بلکه در ستاره شناسی نیز می‌بینیم. اهمیت این نامه‌ها در محتوای آن‌ها بر مطالب دینی و اصطلاحات خاص آنهاست.

## پانویس

## منابع
* تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. *تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام*. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶. .

رده:ادبیات فارسی میانه
رده:کتاب‌های سده ۹ (میلادی)
رده:متون زرتشتی
منظومه بهرام ورجاوند

در **منظومهٔ بهرام ورجاوند** ظهور بهرام ورجاوند در پایان جهان به صورت منظومهٔ مقفای کوتاهی مشتمل بر حدود ۱۴ بیت پیشگویی شده‌است. ابیات و حتی مصراع‌ها به -ان ختم می‌شود. در آغاز آن به حملهٔ اعراب و ضبط اموال و دارایی و وضع جزیه اشاره رفته و در پایان مژده داده شده‌است که بهرام ورجاوند در پایان جهان خواهد آمد و از تازیان انتقام خواهد گرفت. منظومه چنان‌که از مضمون آن پیداست پس از اسلام ساخته شده‌است و در آن نفوذ فارسی نیز دیده می‌شود. این متن به فارسی ترجمه شده‌است.

## پانویس

## منابع
تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

رده:ادبیات فارسی میانه
پس دانشن کامگ

**پُس دانشن کامگ** یا **پسر آرزومند دانش** متن کوچکی است، مانند شکند گمانیک وزار، که اصل آن به پارسی میانه از میان رفته و فقط تحریر پازندش در دست است. پسری دربارهٔ دلیل بستن کستی یا کمربند دینی زردشتیان از پدرش پرسش می‌کند و پدر بدو پاسخ می‌دهد و در ضمن پاسخ بعضی مسائل اصولی زرتشتی مانند ثنویت مورد بحث قرار می‌گیرد. انسان که جهان کوچک است مانند جهان بزرگ به دو قسمت خوب و بد تقسیم می‌شود. بخش بالای بدن اهورایی و بخش پایین بدن اهریمنی است و کمربند حد فاصل این دو است. زبان این متن و نوع استدلالات آن شباهت بسیاری به شکند گمانیک وزار (اواخر سده سوم هجری) دارد و به احتمال بسیار هم زمان با آن نوشته شده‌ است.  

## پانویس

## منابع
تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

رده:ادبیات فارسی میانه
فریگیه

**فریگیه** یا **فریژیه** ، نام یک پادشاهی در جهان باستان، در غرب بخش مرکزی آناتولی (واقع در ترکیه امروزی) بود. بر پایهٔ هرودوت، فریگی‌ها نخست در بالکان جنوبی و تحت نام بریگ‌ها (Bryges) می‌زیستند، که پس از مهاجرت نهایی‌شان به آناتولی به فریگ‌ها تغییر نام یافتند.

در زمان طلوع دولت‌شهر تروآ، بخشی از بریگ‌ها یا به عنوان متحدان تروجان‌ها یا تحت حمایت تروآ به آناتولی مهاجرت کردند. از آنجا که زبان تروجانی نجات نیافته‌است، رابطهٔ دقیقش با زبان فریگی و موضوع پیوستگی جامعهٔ فریگی به جامعهٔ تروآ مسئله‌ای حل‌نشده باقی مانده‌است. به همین ترتیب، تاریخ مهاجرت و رابطهٔ فریگی‌ها با امپراتوری هیتی نامشخص است. اگرچه آن‌ها اغلب به عنوان بخشی از گروه «تراکو-فریگی» شناخته می‌شوند. تاریخ رایج ۱۲۰۰ پیش از میلاد استفاده می‌شود، که اواخر کار امپراتوری هیتی است. این قطعی است که فریگیه در سرزمین هیتی بنا شد، اما نه در مرکز قدرت هیتی‌ها در خمیدگی بزرگ رود هالیس، جایی که آنکارا امروز واقع شده‌است.

از سرآغازهای قومی و روستایی، حکومت فریگیه در سده ۸ پیش از میلاد، به پایتختی شهر گردیوم برخاست. در طول این دوره، فریگی‌ها به سمت شرق گسترش یافتند و به غصب پادشاهی اورارتو، نوادگان هوری‌ها (رقیب پیشین هیتی‌ها)، پرداختند.

وانگهی پادشاهی فریگی‌ها توسط فاتحان کیمری در حدود ۶۹۰ پیش از میلاد در هم شکست، سپس برای مدت کوتاهی توسط همسایه‌اش لیدی تصرف شد، تا اینکه به تسخیر شاهنشاهی ایران توسط کوروش درآمد. بعدتر تحت سلطهٔ امپراتوری اسکندر و جانشینانش درآمد، و سپس توسط سلسله آتالیدهای پرگامون تسخیر شد، تا اینکه سرانجام به بخشی از امپراتوری روم تبدیل گشت. آخرین اشارات به زبان فریگی مربوط به سده ۵ میلادی است و ظاهراً تا سده ۷ میلادی منقرض شده‌است.

## منابع

* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Phrygia&oldid=372642624 Phrygia]، مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیای انگلیسی، برداشت شده در ۳۰ ژوئیه ۲۰۱۰.

رده:فریگیه
رده:آناتولی
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در سده ۱۲ (پیش از میلاد)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در سده ۷ (پیش از میلاد)
رده:تاریخ استان آنکارا
رده:تاریخ استان اسکی‌شهر
رده:تاریخ استان افیون قره‌حصار
رده:فهرست آزمایشی میراث جهانی یونسکو
رده:کلیساهای پائولین
رده:مردمان باستانی
رده:مردمان هندواروپایی
رده:پادشاهی‌های پیشین
روایات آذرفرنبغ فرخزادان

**روایات آذر فرنبغ فرخزادان** کتابی است مشتمل بر ۱۴۸ پاسخی که آذر فرنبغ پسر فرخزاد، پیشوای زرتشتیان در سده سوم هجری به پرسش‌های بهدین‌های هم عصر خود داده‌ است. بسیاری از دانشمندان و فقهای زرتشتی به گفته های او استناد کرده اند، از جمله منوچهر پیشوای بهدینان فارس و کرمان در نیمه دوم سده سوم هجری نیز در اثر فقهی خویش، دادستان دینیگ، آذر فرنبغ را «برترین پیشوای بهدینان» خوانده و به فتواهای او استناد کرده است؛ آذر فرنبغ نخستین مدون دینکرد است و هموست که در حضور مأمون عباسی دوران حکومت از ۱۹۷ تا ۲۱۸ هجری خورشیدی با ابالیش مناظره کرده‌ است. در این کتاب مانند روایات امید اشوهشتان و بعضی از فصول دادستان دینی به مسائل بسیاری بر می‌خوریم که زردشتیان در جامعهٔ مسلمانان با آن رو به رو بوده‌اند. این کتاب از جهت در برداشتن تعدادی جملات اوستایی که در جای دیگر نیامده است نیز در خور توجه‌ است.

## ترجمه
این کتاب با ترجمهٔ حسن رضایی باغ بیدی در سال ۱۳۸۴ منتشر و در مراسم کتاب سال جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان کتاب برگزیده معرفی شد.

## پانویس

## منابع
تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

رده:ادبیات فارسی میانه
رده:اهالی ایران در سده ۹ (میلادی)
رده:درگذشتگان سده ۹ (میلادی)
رده:رهبران مذهبی اهل ایران
رده:زرتشتیان اهل ایران
رده:موبدان
رده:کتاب‌های برگزیده در کتاب سال جمهوری اسلامی ایران
رده:اهالی استان فارس
روایات فرنبغ سروش

**روایات فرنبغ سروش** مجموعه ای است مشتمل بر ۴ پاسخی که *فرنبغ سروش وهرامان* (فرنبغ سروش پسر بهرام) به سؤالات هیربد *اسفندیار فرخ برزین* داده‌است. متن در اصل مشتمل ۵ پرسش و پاسخ بوده‌است؛ ولی در آغاز رساله بی‌ذکر علتی آمده‌است که نوشتن یکی از سؤالات ممکن نبوده‌است. تألیف این روایات در سال ۳۷۷ سال یزدگردی برابر با ۱۰۰۸ میلادی انجام گرفته‌است. این روایات در دو نسخهٔ خطی حفظ شده‌است.
* نخستین سؤال مربوط به کبیسه‌ای است که استاد ابومنصور (؟) نامی از بغداد با عنوان مرزبان انجام داده‌است و مردم ابرشهر (نیشابور) آن را نپذیرفته بودند.
* سؤال دوم دربارهٔ این مطلب است که اگر پیشوای زردشتیان شخصی را به منصب موبدی و ردی (ریاست قضایی) شهری برگزید آیا پس از درگذشت آن پیشوا این انتصاب معتبر است یا نه؟
* سؤال سوم مطلبی دربارهٔ قیومت است.
* سؤال چهارم مطلبی دربارهٔ ازدواج است.

## پانویس

## منابع
تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

رده:ادبیات فارسی میانه
دومینیک کوترز

**دومینیک کوترز**  زنی فرانسوی است که در فاصله سال‌های ۱۹۸۹ تا ۲۰۰۶ در شمال این کشور هشت نوزادش را به قتل رسانید. بقایای اجساد در روستای «ویلرز او ترتره» در نزدیکی شهر لیل در شمال فرانسه پیدا شده‌است.

## منابع

رده:آدم‌کش‌های زنجیره‌ای زن اهل فرانسه
رده:آدم‌کش‌های کودکان اهل فرانسه
رده:افراد زنده
رده:زادگان ۱۹۶۵ (میلادی)
رده:اهالی نور، فرانسه
اپیفانی (ابهام‌زدایی)

**اپیفانی** می‌تواند به موارد زیر گفته شود:
* اپیفانی (احساس)
* خاج‌شویان
* اپیفانی (جشن)
* ظهور خدا به انسان
* گنوم وب

## موسیقی
* «اپیفانی (ترانه تیلور سوئیفت)»، ترانه‌ای از آلبوم *[[فولکلور (آلبوم تیلور سوئیفت)|فولکلور]]* در ۲۰۲۰
* «اپیفانی (ترانه بی‌تی‌اس)»، ترانه‌ای از آلبوم *[[عاشق خودت باش: پاسخ]]* در ۲۰۱۸

رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی
اندرز خسرو قبادان

**اندرز خسرو قبادان** اندرزنامهٔ کوتاهی از خسرو انوشیروان پسر قباد یکم است که در متون پهلوی به چاپ رسیده و دربردارندهٔ سخنانی است که انوشیروان به گفته‌ی این نویسه هنگام مرگ برای مردم جهان بازگو داشته‌ است. آغاز نوشتار دربارهٔ بی‌ارزشی جهان مادی (استومند) است (بند ۱). سپس اندرزهایی برای همگان در همین زمینه می‌آید. از بند ۸ تا ۱۰ اندرزهایی برای هرکسی (به صیغهٔ دوم‌شخص مفرد فعل امر) است. در پایان اندرز دیگری برای مردمان است (هر کس باید بداند...) و در آن پرسشهایی پیش نهاده شده و بی درنگ خود به آنها به صیغهٔ اول‌ شخص مفرد فعل مضارع (من می‌دانم که...) پاسخ داده‌ است. این اندرزنامه نیز اساساً از گونه اندرزنامه‌های دینی است. این متن به فارسی ترجمه شده‌ است.  

## پانویس

## منابع
تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. *[[تاریخ ادبیات ایران]] پیش از اسلام*. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

رده:ادبیات فارسی میانه
پنج خیم روحانیان

**پنج خیم روحانیان** کتابی است از زمان ساسانیان که دارای دو بخش است. بخش نخست آن شامل توصیف پنج خصوصیتی است که روحانیان باید دارا باشند. پس از آن ده اندرز آمده‌ است که به نظر می‌رسد خطاب به روحانیان باشد. تحریر دیگری از همین متن در گزیده‌های زادسپرم (فصل ۲۷) آمده‌است فهرستی از دو خصوصیتی که روحانیان باید دارا باشند، به تحریر پازند در دست است که با این ده اندرز شباهت‌هایی دارد. متن این اندرزنامه در متون پهلوی به چاپ رسیده و به فارسی نیز ترجمه شده‌ است.

## پانویس

## منابع
تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

رده:ادبیات فارسی میانه
خویشکاری ریدگان

**خویشکاری ریدگان** کتابی است از زمان ساسانیان که به تحریر پازند در دست است و در آن وظایف کودکان از زمانی که صبح از خواب بر می‌خیزند و به مدرسه (دبیرستان) می‌روند و به خانه باز می‌گردند شرح شده‌ است. **ریدک** در اینجا به معنی کودک، نوجوان است. اندرزها برخی جنبهٔ دینی دارند، مانند آداب تطهیر بامدادی و آداب دینی سر سفره یا جنبهٔ تربیت عمومی، مانند سپردن چشم و گوش و دل و زبان به تعلیم و تربیت در مدرسه، احترام به رهگذران آشنا در راه مدرسه، اجرای کارهایی که در منزل به کودک سپرده می‌شود، نیازردن پدر و مادر و دیگرانی که در خانه‌اند و خوش رفتاری با آنان و آداب غذا خوردن. متن پازند بر اساس چندین نسخه که همه متأخرند پالایش گردیده و به فارسی نیز ترجمه شده‌ است. 

## پانویس

## منابع
تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

رده:ادبیات فارسی میانه
اندرز بهزاد فرخ‌پیروز

**اندرز بهزاد فرخ پیروز** نوشته‌ی نویسنده، شاعر و اندیشمند زمان ساسانیان یعنی بهزاد فرخ پیروز است. متن کتاب دارای دو موضوع اصلی است، یکی *خِرَد* که متن با ستایش آن آغاز می‌گردد. سپس بعد از ذکر چند اندرز کوتاه مطلب از سرگرفته می‌شود. موضوع دیگر دربارهٔ *گذرایی و بی اعتباری جهان مادی* است. بخشی از متن که در ستایش خرد است، زبان شاعرانه دارد و نگارنده صورت شعری قطعه‌ای از آن را به دست داده است. این قطعه شعر دارای نوعی قافیه یا هم آوایی در آخر ابیات است. بخش اول متن با اندرزنامهٔ خیم و خرد فرخ مرد شباهت دارد. متن آن در متون پهلوی به چاپ رسیده و به فارسی نیز ترجمه شده است.  

## پانویس

## منابع
تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

رده:ادبیات فارسی میانه
اندرز کنم به شما کودکان

در متن **اندرز خوبی کنم به شما کودکان** رفتار درست کودکان در راه مدرسهٔ دینی (هیربدستان) مانند نیازردن حیوانات و احترام به رهگذران آشنا، رفتار در خانه مانند احترام به پدر و مادر و فرمانبرداری از آنان، آداب غذا خوردن، وظائف دینی صبحگاهی، رفتار با استاد در مدرسه، وقت رفتن به مدرسه و سن رفتن به مدرسه و کوشش در فراگیری آمده‌ است.  

## پانویس

## منابع
تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

رده:ادبیات فارسی میانه
چیده اندرز پوریوتکیشان

**چیدگ اندرز پوریوت‌کیشان** (čīdag andarz ī pōryōtkēšān) کتابی است، به پارسی میانه که می‌توان آن را در جرگه اندرزنامه‌های پهلوی دانست. یادآوری باورهایی آغاز می‌شود که دانستن و شان و باور داشتن به آن‌ها بر هر زردشتی بایسته است، باور به داشتن دوبنی یا ثنویت از این گونه است، این که اصل و بنیان همهٔ خوبی‌ها اورمزد و اصل و بنیان همهٔ بدی‌ها اهریمن است. این باورها بنا بر گفتهٔ **[[پوریوت‌کیشان]]** و بر پایه آنچه در دین بازگو شده است، نخست به گونه پرسش پیش نهاده شده است، مانند این که «هر کس باید بداند که کیستم؟» و سپس به آن‌ها پاسخ داده شده است، مانند «آفریده هستم.» پس از آن سخن از باورهای دیگر مانند باور به روز شمار، پس از مرگ، گذشتن از پل چینود آمدن سوشیانس و رستاخیز آمده است.

افزون بر بنیان‌های باوری، از خویشکاری‌ها نیز یاد شده است؛ مانند هر روز سه‌بار به آتشکده رفتن. اگرچه این اندرزنامه از گونه اندرزنامه‌های دینی است، در آن اندرزهای همگانی نیز دیده می‌شود؛ مانند کوشا بودن در کسب فرهنگ، پرهیز از استهزا، (افسوس) و نیازردن پدر و مادر و سالار. این نویسه در جرگه متون پهلوی چاپ شده و به فارسی ترجمه شده است.

## پانویس

## منابع
تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

رده:ادبیات فارسی میانه
اندرز دستوران به بهدینان

**اندرز دستوران به بهدینان** کتابی است از زمان ساسانیان مشتمل بر اندرزهایی است که بیشتر خصوصیات دینی دارند، مانند توصیه به مردم که هر روز پگاه آداب طهارت را به جا آوردند و به آتشکده روند و نیایش کنند، پرهیز از سخن گفتن در هنگام غذا خوردن، پرهیز از تن‌پروری و حسد. بندهای ۱۲ تا ۳۵ (پایان متن) مشتمل بر پرسش‌ها و پاسخ‌هایی در مورد بعضی از عقاید و آداب دینی است، مانند:

«چه کسی جان به جانوران موذی بخشیده‌ است؟ آیا در دوزخ از سوی اورمزد کسی گماشته شده است که روان بدکاران را مجازات کند؟ یا چرا در خانه‌ای که کسی درگذشته‌ است، تا سه شب نباید گوشت تازه خورد؟» (این متن به فارسی ترجمه شده‌است)

## پانویس

## منابع
تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 
متین‌پور، فاطمه. بررسی متن اندرز دستوران به بهدینان. تهران: تعالی، ۱۳۹۵ 

رده:ادبیات فارسی میانه
امانوئل آدبایور

**شی امانوئل آدِبایور** (؛ زادهٔ ) بازیکن سابق فوتبال اهل توگو است. آرسنال، منچسترسیتی و رئال مادرید از جمله تیم‌هایی هستند که او برای آنها بازی کرده است. وی همچنین ۸۷ بازی ملی برای تیم ملی فوتبال توگو انجام داده‌است.

او در ابتدا در موناکو بازی کرد و در سال ۲۰۰۶ با مبلغ ۳ میلیون پوند توسط آرسنال خریداری شد. او در سه سالی که برای آرسنال بازی کرد توانست در ۱۰۴ بازی ۴۶ گل به ثمر برساند. در سال ۲۰۰۹ او توسط منچسترسیتی به مبلغ ۲۵ میلیون پوند و برای ۴ سال خریداری شد. آدبایور در ژانویه ۲۰۱۱ با قراردادی قرضی به رئال مادرید منتقل شد. وی در ۲۱ مارس ۲۰۲۳ در سن ۳۹ سالگی از دنیای فوتبال خداحافظی کرد.

## منابع

* 

رده:افراد توگویی نیجریه‌ای‌تبار
رده:افراد زنده
رده:اهالی لومه
رده:بازیکنان باشگاه آرسنال
رده:بازیکنان باشگاه بلدیه‌اسپور استانبول
رده:بازیکنان باشگاه تاتنهام
رده:بازیکنان باشگاه رئال مادرید
رده:بازیکنان باشگاه قیصریه‌اسپور
رده:بازیکنان باشگاه کریستال پالاس
رده:بازیکنان باشگاه متز
رده:بازیکنان باشگاه منچستر سیتی
رده:بازیکنان باشگاه موناکو
رده:بازیکنان تیم ملی فوتبال توگو
رده:بازیکنان جام جهانی فوتبال ۲۰۰۶
رده:بازیکنان جام ملت‌های آفریقا ۲۰۰۲
رده:بازیکنان جام ملت‌های آفریقا ۲۰۰۶
رده:بازیکنان جام ملت‌های آفریقا ۲۰۱۰
رده:بازیکنان جام ملت‌های آفریقا ۲۰۱۳ (میلادی)
رده:بازیکنان جام ملت‌های آفریقا ۲۰۱۳
رده:بازیکنان جام ملت‌های آفریقا ۲۰۱۷
رده:بازیکنان سوپر لیگ فوتبال ترکیه
رده:بازیکنان فوتبال مرد اهل توگو
رده:بازیکنان فوتبال مرد دور از وطن اهل توگو
رده:بازیکنان فوتبال مرد دور از وطن در اسپانیا
رده:بازیکنان فوتبال مرد دور از وطن در انگلستان
رده:بازیکنان فوتبال مرد دور از وطن در پاراگوئه
رده:بازیکنان فوتبال مرد دور از وطن در ترکیه
رده:بازیکنان فوتبال مرد دور از وطن در فرانسه
رده:بازیکنان فوتبال مرد دور از وطن در موناکو
رده:بازیکنان لا لیگا
رده:بازیکنان لیگ ۱ فوتبال فرانسه
رده:بازیکنان لیگ ۲ فوتبال فرانسه
رده:بازیکنان لیگ برتر فوتبال انگلستان
رده:بازیکنان لیگ دسته اول فوتبال پاراگوئه
رده:برندگان جایزه بهترین بازیکن فوتبال سال آفریقا
رده:دور از وطن‌های اهل توگو در فرانسه
رده:زادگان ۱۹۸۴ (میلادی)
رده:مسیحیان اهل توگو
رده:ورزشکاران اهل لومه
رده:ورزشکاران دور از وطن اهل توگو در اسپانیا
رده:ورزشکاران دور از وطن اهل توگو در انگلستان
رده:ورزشکاران دور از وطن اهل توگو در ترکیه
رده:ورزشکاران دور از وطن اهل توگو در فرانسه
رده:ورزشکاران یوروبایی‌تبار
رده:یوروبا
رده:مهاجمان مرد فوتبال
رده:ورزشکاران مرد سده ۲۱ (میلادی) اهل توگو
خیم و خرد فرخ‌مرد

**خیم و خرد فرخ مرد** کتاب و اندرزنامه‌‌ای از زمان ساسانیان است. متن آن با ذکر خصوصیات فرخ مرد یا مرد سعادتمند آغاز می‌گردد و در چند مورد در متن از خیم و خرد سخن می‌رود. در بند ۳ سخن از مرد پاک صاحب تمیز است و در بند ۶ مرد زیرک دانا ستایش شده‌ است. اندرزهایی که در متن آمده‌ است، از نوع اندرزهای تجربی است و صبغه دینی آن بسیار کم است. در این متن توجه خاصی به *خِرَد* شده و قطعه شعری قافیه‌دار در ستایش آن در میان متن آمده است که نمونه‌ای کمیاب از اشعار در زبان پارسی میانه است. این متن از نظر کاربرد تشبیهات بسیار و زبان شاعرانه و واژه‌های کمیاب متمایز از دیگر اندرزنامه‌های پهلوی است و شاید کهن‌ترین نوشته‌ای باشد که از رسمِ پهلوانان زورخانه‌ها و سنت شلوار پوشیدن خاص آن‌ها سخن می گوید و ریشۀ آیین عیاری در ایران پیش از اسلام را می نمایاند. شباهت‌هایی میان این متن و بخش نخست اندرز بهزاد فرخ دیده می‌شود. متن این اندرزنامه در مجموعهٔ متون پهلوی به چاپ رسیده و به فارسی نیز ترجمه شده است.

## پانویس

## منابع
تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

رده:ادبیات فارسی میانه
اندرز اوشنر دانا

**اندرز اوشنر دانا** کتابی است منسوب است به اوشنر دانشمند زمان کیانی که نام وی در اوستا و زبان پهلوی با صفت بسیار دانا و پرخرد آمده‌ است. به روایت دینکرد وی مشاور کیکاووس بوده و به روایت بندهشن وی در زمان همین پادشاه کشته شده‌ است.

اندرزنامهٔ اوشنر به ۵۶ بند تقسیم شده‌ است. در آغاز شاگردی از اوشنر می‌خواهد تا سخنانی را به عنوان تعلیم بدو بگوید و اوشنر خواهش او را می‌پذیرد و به توصیف برتری‌ها و پستی‌ها می‌پردازد. بیشتر اندرزها از نوع اندرزهای اخلاقی عمومی است بجز بند ۵۵ که کاملاً جنبهٔ دینی دارد و در آن اصطلاحات خاص زردشتی، مانند امشاسپندان، دین مزدیسنی تن پسین و غیره به کار رفته‌ است. از متن این اندرزنامه، چهار نسخه در دست است. بهترین و قدیم‌ترین نسخهٔ آن K20 است. این متن به فارسی نیز ترجمه شده‌ است.

## اوشنر
واژه اوشنر در فروردین‌یشت بند ۱۳۱ به گونه اَئوشنَرَه آمده و فروهرش ستوده شده‌است. بنابر روایات و نوشته‌های فارسی میانه، کی‌کاووس وزیری دانا به نام اوشنر داشت. این مرد، همه خردمندی بود و با آموزش‌های بخردانه خود ایرانیان را پرورش داد. دانایی او سبب شد که کاوس بر هفت کشور زمین پادشاهی کند. اوشنر زمانی که در شکم مادر بود فره جمشید بدو پیوست و از همان زمان با مادر خود سخن گفتن آغاز کرد. او پسر دختر پائورجیریای مزداپرست بود و پس از زاده شدن از مادر با فرات‌چیه جادوگر گفت‌وگو کرد و چیستان‌های او را حل کرد و اهریمن را شکست داد. اوشنر زبان مردمان نواحی مجاور را آموخت و بر ناایرانی‌ها هنگام مباحثه غلبه یافت. سرانجام، دیوان، کاوس را گمراه کردند و به فرمان این پادشاه، وزیر دانا و خردپرور کشته شد.

آرتور کریستنسن، اوشنر را موجودی داستانی می‌داند و می‌گوید: «پائورجیریا که در فروردین‌یشت نامش آمده به معنی بسیار خردمند است و در دادستان دینیک از این صفت همچنان که در موارد دیگر دیده می‌شود اسم خاص جدید ترتیب یافته و نام یکی از نیاکان اوشنر شده‌است. وی از بحث در این باره نتیجه می‌گیرد که وجود داستانی اوشنر مسلماً از وی نمونه و سرمشقی که برای رجال خردمند سیاست در روایات کهن موجود بود (مانند بزرگمهر که بعدها به وجود آمد) ساخته شده‌است.
دانشمند پارسی دهابهار در پیشگفتار رساله اندرز اوشنر دانا دربارهٔ او نگاشته و نظر می‌دهد که اوشنر در روزگار پیشاتاریخ می‌زیسته و آوازه خرد و دانش او به دوره‌های بعد رسیده و سپس در رسالات پهلوی آمده‌است.

## پانویس

## منابع
تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

رده:ادبیات فارسی میانه
اندرز دانایان به مزدیسنان

**اندرز دانایان به مزدیسنان** کتابی است از زمان ساسانیان دربارهٔ مرگ و ناپایداری جهان است. نویسه اندرز با سفارش به پاکیزگی در بامداد و پوشیدن جامهٔ پاک و بستن کستی (کمربند دینی) آغاز می‌گردد و سپس جستارهایی در نااستواری و بی‌ثباتی جهان مادی یا استومند و سرمایه و خواسته آن می‌آید و به دنبال آن بر وفاداری و پایندانی به عهد و پیمان و پرداختن به اندیشهٔ نیک و گفتار نیک و کردار نیک و پرهیز از اندیشهٔ بد و کردار بد سفارش شده‌است. بندهای ۱۳ تا ۱۶ نیز دربارهٔ نااستواری تن و گله از بازماندگانی است که پس از مرگ برای مرده خیرات (اشوداد) نمی‌کنند. بند ۱۷ تا ۲۰ پاره سروده ای است آهنگین و قافیه‌دار که آن نیز در ناپایداری کارهای گیتی است. این اندرزنامه که از گونه اندرزنامه‌های دینی است، به فارسی ترجمه شده‌ است. 

## پانویس

## منابع
تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

رده:ادبیات فارسی میانه
خسرو و ریدگ

**[[خسرو انوشیروان|خسرو قُبادان]] ([[خسرو انوشیروان]] یا [[خسرو انوشیروان|خسرو یکم]] پسر [[قباد یکم|قُباد یکم]]) و ریدَگ (پسر جوان، غلام دربار)** رساله‌ای است که در آن ریدکی به نام خوش‌آرزو که از نجبای دربار خسرو انوشیروان بوده، به سؤالات این پادشاه پاسخ می‌دهد. در آغاز رساله، ریدک برای خسرو شرح می‌دهد که از خاندانی مرفه بوده و پدرش در خردسالیِ او درگذشته است؛ اما، به‌سبب برخورداری از میراث پدر، توانسته است به مدرسه (= فرهنگستان) برود و اطلاعات لازم دینی را به‌دست آورَد و دبیری فراگیرد و سپس در سواری، تیراندازی، نیزه‌پرانی، موسیقی، ستاره‌شناسی، و بازی‌های گوناگون مهارت پیدا کند. (بندهای ۱ تا ۱۸) او، پس از این مقدمه، از شاه می‌خواهد که او را بیازماید، و شاه دربارهٔ بهترین خوراک‌ها (بندهای ۲۰ تا ۵۴) و می‌ها (۵۵ تا ۵۹) و آنچه با می می‌خوردند (۶۵ تا ۶۶)، نغمه‌ها (۶۰ تا ۶۴)، گُل‌ها و عطرها (۶۸ تا ۹۴)، زنان (۹۵ تا ۹۷)، اسبان (۹۸ تا ۱۰۰)، و چند موضوع دیگر سیزده سؤال مطرح می‌کند، و همهٔ پاسخ‌های او مورد پسندش می‌افتد. سپس شاه برای آزمایش تهور او از وی می‌خواهد که دو شیر را که موجب وحشتِ رمهٔ اسبان شاه شده‌اند، زنده دستگیر کند. ریدک، پس از توفیق در این کار، به سِمت مرزبان منصوب می‌شود. (۱۱۰ تا ۱۲۰)

از این رساله می‌توان از چگونگی ذوق و سلیقهٔ اشراف ساسانی آگاهی یافت و نیز به میزان شکوه و جلال دربار خسرو انوشیروان پی برد، و همچنین اطلاعاتی دربارهٔ وضع تعلیم و تربیت در عهد ساسانی به‌دست‌آورد. این رساله از نظر دربرداشتن نام خوراک‌ها و طرز تهیهٔ آن‌ها، گُل‌ها، سازها، بازی‌ها، و غیره حائز اهمیت است. ترجمهٔ عربیِ بخش‌هایی از این رساله را ابومنصور ثَعالِبی آورده است. این ترجمه عموماً از اصل پهلوی خلاصه‌تر است، ولی در مواردی مطالبی اضافه بر متن پهلوی دارد؛ مانند مطلبی دربارهٔ بهترین آب (ص ۷۱۰) و مطلبی در مورد بهترین پوشاک (ص ۷۱۰) که در آغاز متن پهلوی (بند ۱۹) شاه به آگاه بودن ریدک از آن اشاره کرده است و ظاهراً از متن پهلوی افتاده است. از سوی دیگر، مقدمه‌ای که در ذکر حال ریدک و خانوادهٔ اوست یا داستان زنده اسیر شدن دو شیر به‌دست او در ترجمهٔ عربی نیامده است.

متن این رساله در مجموعهٔ متون پهلوی به چاپ رسیده است. این رساله به فارسی نیز ترجمه شده است.

## پانویس

## منابع
تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. *تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام*. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

کیا، صادق، چند واژه از «خسرو قبادان و ریدکی»

معین، محمد، خسرو قبادان و ریدک وی

کرباسیان، ملیحه، خسرو قبادان و ریدک

رده:ادبیات فارسی میانه
سور سخن

«**سورْ سُخَن**» رسالهٔ کوچکِ منحصربه‌فردی به زبان فارسی میانه، دربارهٔ ضیافت درباری ساسانیان است که الگویی از دعای سپاس بر سر سفرهٔ مهمانی را به دست می‌دهد. در آن آداب سپاس‌گزاری از اورمزد، امشاسپندان، ایزدان گوناگون (مهر، سروش، رشن، بهرام، وای، اشتاد)، میزبان و نیز دعا و ثنا به بزرگان—که بر حسب رتبه و جایگاهشان نام برده شده‌اند— از شاه گرفته تا ولیعهد، وزیر بزرگ، اسپهبدان نواحی چهارگانه (خوراسان، خوروران و نیمروز) [به‌جز ناحیۀ شمال که در آئین زردشتی جایگاه اهریمن و دیوان است]، رئیس داوران کشور، اندرزبِد (مشاور) مغان، هزاربَد و در آخر مجری آیین دَرون آمده‌است. پس از آن، دعا برای کشور ایران، میزبان و سرانجام سپاس‌گزاری از اورمزد، امشاسپندان، طبقات چهارگانهٔ اجتماعی، سه آتش مقدّس (آذرفَرنَبَغ، آذرگُشنَسپ، آذر بُرزین‌مِهر)، خوانسالاران، خنیاگران، دربانان و خود میزبان ذکر شده‌است. متن با سخنان تشکرآمیز گوینده، همراه با تعارفات مرسوم، خطاب به میزبان به پایان می‌رسد. ذکر اسپهبدان چهارگانه که در نتیجهٔ اصلاحات نظامی قباد یکم و خسرو اول منصوب شدند، نشان می‌دهد که این رساله در زمان ساسانیان و بین قرن ششم و هفتم میلادی نوشته شده‌است. متن آن در *مجموعهٔ متون پهلوی* به چاپ رسیده و تاوادیا نیز بار دیگر آن را تهذیب و به انگلیسی ترجمه کرده‌است. این متن به فارسی نیز ترجمه شده‌است.

## پانویس

## منابع
* تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. *تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام*. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

## یادداشت ها
رده:ادبیات فارسی میانه
رده:شاهنشاهی ساسانی
رده:متون زرتشتی
فرهنگ اویم ایوک

**فرهنگ اویم ایوک** فرهنگ کوچکی است اثر فرزانه گشتاسب و نادیا حاجی‌پور. که در آن واژگان و گاهی جمله‌های اوستایی با ترجمه‌شان به پارسیگ یا پارسی میانه آمده‌است. چون این واژه‌نامه با واژهٔ اوستایی **اویم** به‌معنی «یک» آغاز شده و به واژهٔ **ایوک** پارسیگ برگردانده شده‌است آن را اویم ـ ایوک (ōīm-ēwak) نامیده‌اند. در این فرهنگ ۱۰۰۰ واژهٔ اوستایی به ۲۲۵۰ واژهٔ پارسیگ برگردانده شده‌است.

## متن
در آغاز فرهنگ آمده‌است که «این نامه برای شناختن سخنان و واژگان اوستایی است، یعنی زند، آن‌ها چه و چگونه است.» کتاب دارای ۲۷ فصل است. در بخش‌هایی از آن جستارها برپایهٔ موضوع به‌سامان شده‌است، مانند:
* شماره‌ها و بعضی قیدها؛
* جنس و شمار برای ضمیرها و کارواژه‌ها و نام‌ها و صفت‌ها و بعضی مطالب مرتبط با آن‌ها؛
* اجزای بدن و ویژگی‌های آن‌ها؛
* اندازه‌گیری زمان؛
* در برخی بخش‌ها واژه‌های اوستایی برپایهٔ نخستین واج آن‌ها آورده شده‌اند.

## نقد
این فرهنگ از دید دربرداشتن بعضی از واژگانی که در نوشتار اوستایی دوران ساسانی و پس از آن بوده و اکنون در دست نیست، اهمیت ویژه‌ای دارد. همچنین شماری اصطلاحات زبان‌شناسی در این فرهنگ آمده‌است، که درخور توجه است. از زمان گردآوری و گردآوردندهٔ آن آگاهی در دست نیست، اما می‌توان گمان کرد که این فرهنگ نیز، مانند بسیاری از کتاب‌های پارسیگ در سده سوم یا چهارم هجری گردآورده شده باشد. از *فرهنگ اویم* دو نسخهٔ خطی در دست است. هاوگ، در مقدمه خود بر فرهنگ کهن زند ـ پهلوی، با استناد به شواهدی، نگارش این فرهنگ را به دورهٔ پیش از ساسانی رسانده‌است.
واپسین و سنجیده‌ترین ویراست این فرهنگ ازآنِ رهام اشه است، که ازسوی بنیاد کاما در هندوستان چاپ و پخش شده‌است.

## جایزه
این کتاب در سال ۱۳۹۸ برنده جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران شد.

## منابع

* تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. *تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام*. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

## پیوند به بیرون
* 

رده:ادبیات فارسی میانه
رده:زبان فارسی میانه
رده:فرهنگ‌های واژگان فارسی
رده:متون زرتشتی
پرسشنیها (متن پارسی میانه)

**پرسشنیها** به معنی پرسش‌ها مجموعه‌ای است دربردارنده ۵۹ پرسش و پاسخ که از نظر موضوع همانند *روایات* است. پرسش‌های گفته شده، در مورد مطالب گوناگون است:
* مناسک دینی.
* مطالب فقهی و حقوقی.
* اندرزها و دستورهای اخلاقی که همه از نوع اندرزهای دینی هستند. ثواب و گناه.
* مطالبی دربارهٔ زندگی پس از مرگ.

در ضمنِ پاسخ‌ها، غالباً شواهدی برای اثبات مطلب از اوستا همراه با ترجمهٔ آن‌ها به پهلوی آورده شده است. بعضی از این جملات در اوستای کنونی وجود ندارد و از این نظر این متن دارای اهمیت خاصی است. نثر کتاب ساده و روان است. از پرسشنیها یک نسخهٔ کامل و یک نسخهٔ ناقص در دست است. این نسخهٔ اخیر در سال ۱۷۶۶ میلادی از روی نسخهٔ قدیم‌تری در هندوستان رونویسی شده است. نسخه‌های دیگر همه از این دو نسخه رونویس شده‌اند.   

## پانویس

## منابع
* تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

رده:ادبیات فارسی میانه
آیین نامه‌نویسی

**آیینِ نامه‌نویسی** رسالهٔ کوچکی است که هدف آن فراهم آوردن الگوهایی برای دبیران بوده که چگونه در موارد و مناسبت‌های گوناگون نامه بنویسند. نگارش کتاب احتمالاً مربوط به اواخر دوران ساسانی است و از نظر سیر تحول نامه‌نگاری و ترسل در ایران در خور توجه است. این رساله در *مجموعهٔ متون پهلوی* به چاپ رسیده و به فارسی نیز ترجمه شده‌است.

این رساله را می‌توان به چند گروه تقسیم کرد که هر یک نیز به گروه‌های کوچک‌تری قابل تقسیم است:
* نمونهٔ یک: با نام و لقب یا القاب مخاطب و جمله‌ای دعایی آغاز می‌گردد و غالباً با دعا به مخاطب، پایان می‌پذیرد.
* نمونهٔ دو: با القاب ستایش‌آمیز آغاز می‌شود و به دنبال آن جمله‌ای دعایی و سپس نام مخاطب ذکر می‌گردد. 
* نمونهٔ سه: تنها شامل القاب ستایش‌آمیز در آغاز و سپس نام مخاطب است.
* نمونهٔ چهار: نخست القاب ستایش‌آمیز ذکر می‌شود و پس از آن نام مخاطب و سپس جمله‌ای دعایی می‌آید. 
* نمونهٔ پنج: با ستایش خدا آغاز می‌شود و به دنبال آن القاب ستایش‌آمیز و بعد نام مخاطب ذکر می‌گردد.
* نمونهٔ شش:  با جمله‌ای دعایی آغاز می‌شود که در آن نام و لقب  مخاطب ذکر شده‌است.     

## پانویس

## منابع
* تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

رده:ادبیات فارسی میانه
گنجینه زندگان

**گنجینهٔ زندگان** یکی از کتاب‌های مانی است. عنوان اصلی این کتاب در یک متن سغدی *سمیتیها* آمده است. در منابع گوناگون، از جمله متون قبطی و چینی و عربی و فارسی میانه ترجمهٔ این عنوان ذکر گردیده است. ابن ندیم آن را *سفر الاحیاء* و بیرونی و احمد یعقوبی آن را *کنزالاحیاء* و مسعودی *کنز* ضبط کرده‌اند. بیرونی مطلبی از آن را در مورد جنسیت ملائک نقل کرده است. در متون فارسی میانهٔ مانوی عنوان آن *نیان زندگان* به معنی گنج زندگان است.
تاکنون متنی از این کتاب به زبان‌های ایرانی به دست نیامده است. به روایت مسعودی فصلی از آن دربارهٔ فرقهٔ مرقیونیه بوده است و به روایت تاریخ یعقوبی، مانی در این کتاب به توصیف آنچه از پاکی نور و آنچه از فساد تاریکی در روح وجود دارد، می‌پردازد و کارهای پست را به تاریکی نسبت می‌دهد.

## پانویس

## منابع
* تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ 

رده:ادبیات فارسی میانه
رده:کتاب‌های سده ۳ (میلادی)
رده:متون در سریانی