جناح اصلاح‌طلبان

**جناح اصلاح‌طلبان،** یکی از دو جناح اصلی سیاسی در ایران است که از دل بخشی از انقلابیون اسلامگرا اوایل انقلاب ۱۳۵۷ ایران که با عنوان چپ جمهوری اسلامی شناخته می‌شدند متولد و راهبری شد که هم‌اکنون توسط مجمع روحانیون مبارز، بنیاد باران و شورای عالی سیاست‌گذاری اصلاح طلبان راهبری می‌شود.

طبق پژوهش‌ها و نظرسنجی‌ها گرایش سیاسی جناح اصلاحات نزدیک به سوسیال دموکراسی و چپ دموکراتیک پیشرو است، اگرچه اقلیتی خود را نزدیک به لیبرال دموکراسی یا لیبرالیسم اجتماعی می‌دانند. بعد از اتمام دولت موسوی در سال ۱۳۶۸ این جریان سیاسی به حاشیه رفته بود که بعد از انتخابات دوم خرداد ۱۳۷۶ و با تشکیل دولت محمد خاتمی و جبهه دوم خرداد دوباره به عرصه قدرت سیاسی در ایران بازگشت و در ادامه گروهی از آن‌ها در برخی از تفکرات خود تجدید نظر کردند و در سال ۱۳۷۸ با تغییر عنوان خود از جبهه دوم خرداد به جناح اصلاحات سعی در گفتمان سازی برای دولت با متمایز نشان دادن خود از چپ سنتی با اقتباس واژه اصلاح طلب و مفاهیم پیشروگرایی نمودند؛

اصلاح‌طلبان پس از انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۹۶ مقبولیت و جایگاه اجتماعی خود را تا حد زیادی بین مردم از دست دادند، ناکارآمدی دولت دوم حسن روحانی، اعتراضات دی ۱۳۹۶ و شعار اصلاح‌طلب، اصول‌گرا دیگه تمومه ماجرا نقش زیادی در گذر بخش عظیمی از طرفداران این جناح از اصلاح‌طلبان داشته است.

## تاریخچه
[بندانگشتی|[سید محمد خاتمی]]

با پیروزی در انتخابات هفتمین دورهٔ ریاست جمهوری سال ۱۳۷۶ و ریاست‌جمهوری سید محمد خاتمی با بیش از ۲۰ میلیون رأی، که سید محمد خاتمی به ریاست جمهوری رسید و آن انتخابات از جانب اصلاح‌طلبان **حماسه دوم خرداد** نامیده شد، اصلاح‌طلبان توانستند دوباره بعد از دهه ۶۰ قدرت اجرایی کشور را بدست گیرند و پس از آن اکثریت مجلس ششم و نخستین شورای شهر تهران را نیز به دست آوردند. این جریان در سال‌های اولیه این دولت به **جبههٔ دوم خرداد** مشهور بود و در این دوره به مدت ۸ سال کنترل دولت و همچنین ۴ سال، اکثریت نمایندگان مجلس ششم را در اختیار داشت.

افول قدرت اصلاح‌طلبان و قدرت گرفتن اصول‌گرایان از انتخابات دومین دورهٔ شوراهای شهر و روستا آغاز شد و سپس در انتخابات مجلس هفتم در نهایت با پیروزی محمود احمدی‌نژاد در انتخابات نهمین دورهٔ ریاست جمهوری در سال ۱۳۸۴ به اوج رسید.
انتخابات یازدهمین دورهٔ ریاست جمهوری سال ۱۳۹۲ و پیروزی حسن روحانی اعتدال‌گرا که نامزد مورد حمایت اصلاح‌طلبان نیز بود، اصلاح‌طلبان راستگرا را به قدرت بازگرداند اما نیروهای اصلاح طلب چپ‌گرا همچنان در حاشیه ماندند.

گرچه اصلاح‌طلبی رویکردی محافظه‌کارانه دانسته می‌شد. بعدها برخی از سران جبهه اصلاحات، از جمله میرحسین موسوی تلاش داشتند با رویکرد چپ سنتی دوباره به قدرت برسند و آن را در این جناح احیا کنند ولی با شکست در انتخابات ۱۳۸۸ و وقایع پس از آن موفق نشدند.
گفتمان غالب جناح اصلاح‌طلبان، به‌ویژه در دوران دولت محمد خاتمی نظریه «تقدم توسعه سیاسی بر توسعه اقتصادی» بوده است. نظریه‌پردازان و رهبران این جریان معتقدند استقرار جامعه مدنی و تحقق تغییرات فرهنگی، دینی و سیاسی مد نظر خود که از آن با عنوان **اصلاحات** یاد می‌کنند تنها با کسب قدرت سیاسی و اهرم کردن آن با چانه‌زنی از بالا ممکن است که باید در کنار ایجاد نهادهای مدنی هماهنگ مثل رسانه‌ها برای فشار از پایین از طرف جامعه انجام پذیرد و پیشبرد این گفتمان بر اصلاحات اقتصادی اولویت دارد.

چهاردهمین انتخابات ریاست جمهوری ایران ۱۴۰۳ و با پیروزی مسعود پزشکیان اصلاح‌طلب**،** تصور می‌شد که اصلاح‌طلبان چپ‌گرا بعد از ۱۹ سال دوباره به قدرت بازگشته‌اند و این انتخابات از طرف اصلاح‌طلبان **حماسه ۱۵ تیر** نامیده شد. اما از آنجایی که اکثریت اعضای کابینه مسعود پزشکیان، به ویژه در پست‌های کلیدی مانند وزارت اقتصاد، به جناح راست جبهه اصلاحات و حزب کارگزاران تعلق داشتند، مشخص شد که تصور بازگشت اصلاح‌طلبان چپگرا به قدرت تا حد زیادی غلط بوده است. با این حال در میان وزرای وی، احمد میدری، به دلیل اشاراتش به سوسیال دموکراسی و لزوم اصلاح نظام سرمایه‌داری، به عنوان تنها اصلاح طلب چپگرا در کابینه مسعود پزشکیان شناخته می‌شود.

## انتقادها
### خیزش ۱۴۰۱ ایران
در جریان خیزش ۱۴۰۱ ایران بیشتر اصلاح‌طلبان به خشونت حکومتی بر ضد معترضان اعتراضی نکردند.

### ادعای اکثریت
اصلاح‌طلبان معمولاً در رسانه‌هایشان خود را نماینده اکثریت جامعه می‌دانند و براندازان و اصولگراها را اقلیت عنوان می‌کنند، در برخی موارد خود اصلاح‌طلبان نیز به این تحلیل‌ها اعتراض کرده‌اند. روزنامه هم‌میهن وابسته به این جریان در تحلیلی نوشت: برخی اصلاح‌طلبان، در نوستالژی نمایندگی اکثریت سیر می‌کنند و حال آن‌که اکثریت مردم بارها از آن‌ها عبور کردند.محمد قوچانی روزنامه‌نگار اصلاح‌طلب نیز دربارهٔ این عناوین گفت: ما الان سه اقلیت داریم اصلاح‌طلب، اصولگرا، برانداز، هیچ اکثریتی وجود ندارد.

### آزادی بیان و اندیشه
اصلاح‌طلبان بیش از همه خود را پایبند آزادی بیان و حقوق بشر معرفی می‌کنند و بارها در مسائل مختلف انتقادات شدیدی به حاکمیت برای نقض آزادی بیان کرده‌اند، اما در سال ۱۳۸۹ علیرضا افتخاری را فقط به دلیل دست دادن با محمود احمدی‌نژاد آن‌چنان از طرف رسانه‌ها و طرفداران اصلاحات مورد حمله قرار دادند که به گفته خودش به فکر خودکشی افتاد، پس از نه سال علی صارمیان روزنامه‌نگار اصلاح‌طلب به این رفتار اصلاح‌طلبان در حق افتخاری اعتراض کرد.

در دیگر موارد معمولاً کسانی که در فیلم و سریال‌هایی که در نقد اصلاح‌طلبان ساخته می‌شود بازی کند مورد بایکوت در سینما توسط عوامل وابسته یا هنرمندان طرفدار این جریان قرار می‌گیرند این در حالی است که تاکنون ده‌ها فیلم و سریال علیه سلسله پهلوی، سازمان مجاهدین خلق، جبهه ملی و سایر گروه‌های فکری و کشورهای مخالف نظام جمهوری اسلامی ساخته شده و کسی بخاطر بازی در آن‌ها بایکوت نشده است.

آن‌ها همچنین کسانی که با افکارشان مخالف باشد را چه موافق نظام باشند و چه مخالف برچسب‌هایی چون تندرو و افراطی را برای آنان به کار می‌برند.

## رسانه‌ها
* آرمان امروز
* آرمان ملی (روزنامه چاپ تهران)
* آزاد (روزنامه)
* آسمان (روزنامه)
* آفتاب یزد
* آینده نو
* ابتکار (روزنامه)
* اعتماد (روزنامه)
* اعتماد ملی (روزنامه)
* انتخاب (روزنامه)
* اندیشه نو (روزنامه)
* ایران فردا
* بهار (روزنامه)
* توس (روزنامه)
* توسعه ایرانی
* جامعه (روزنامه)
* جمهوریت (روزنامه چاپ تهران)
* جهان اسلام (روزنامه)
* حیات نو
* خرداد (روزنامه)
* خیام‌نامه
* روزان (روزنامه)
* روزگار (روزنامه)
* روژهه‌لات (مجله)
* زن (روزنامه)
* سازندگی
* سلام (روزنامه)
* شرق (روزنامه)
* شهروند (روزنامه)
* صبح امروز
* صدای عدالت
* عصر آزادگان
* قانون (روزنامه چاپ تهران)
* کارگزاران (روزنامه)
* کلمه سبز
* گلستان ایران
* مردم امروز
* مردم‌سالاری (روزنامه)
* مغرب (روزنامه)
* نشاط (روزنامه)
* نوروز (روزنامه)
* نوسازی (روزنامه)
* نوید اصفهان
* همبستگی (روزنامه)
* هم‌میهن
* یاس نو

## تشکل‌های عمده اصلاح‌طلبان
* مجمع روحانیون مبارز
* انجمن اسلامی مدرسین دانشگاه‌ها
* حزب اسلامی کار
* مجمع نیروهای خط امام
* حزب کارگزاران سازندگی ایران
* مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم
* حزب مردم‌سالاری
* حزب همبستگی دانش‌آموختگان ایران
* خانه کارگر
* حزب اراده ملت ایران
* حزب اعتماد ملی
* حزب اتحاد ملت ایران اسلامی
* حزب ندای ایرانیان
* مجمع دانش‌آموختگان ایران اسلامی
* سازمان عدالت و آزادی ایران اسلامی
* حزب جمهوریت ایران اسلامی

### بنیادها
* بنیاد باران
* بنیاد امید ایرانیان

## پیشینه انتخاباتی
### ائتلاف اصلاح طلبان ایران ۱۳۸۶
ائتلاف اصلاح‌طلبان ایران به بخشی از کارزار احزاب و گروه‌های وابسته به نظام سیاسی ایران برای انتخابات دورهٔ هشتم مجلس گفته می‌شود که در پایان زمستان سال ۱۳۸۶ برگزار شد این ائتلاف از ۲۱ حزب و گروه تشکیل یافته بود و هدف اصلی آن بنا به گفتهٔ سخنگویانش، بازسازی اقتدار مجلس و مهار افراطی‌گری دولت بود.

### انتخابات ریاست جمهوری دهم

در انتخابات ریاست جمهوری دهم در ۲۲ خرداد ۱۳۸۸ از میان کاندیداهای اصلاح‌طلب تنها دوتن به نام‌های میرحسین موسوی و مهدی کروبی به رقابت با دو نامزد دیگر پرداختند. در این انتخابات - که محمود احمدی‌نژاد پیروز گردید - باعث اعتراض شدید کاندیداهای اصلاح‌طلب و اصلاح‌طلبان دیگر، از جمله، خاتمی قرار گرفت و اعتراضات مردمی را در پی داشت؛ همچنین میرحسین موسوی نیز گفت تا تشکیلاتی با نام راه سبز امید تأسیس خواهد کرد و او و محمد خاتمی و مهدی کروبی در شورای مرکزی آن خواهند بود و هدف از آن، ایجاد مردم‌سالاری، آزادی، پیشرفت و جمهوری اسلامی واقعی بر اساس آرمان‌های سید روح‌الله خمینی بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران است.

#### فعالان اصلاحات بعد از انتخابات
بیشتر فعالان اصلاح‌طلب بعد از انتخابات، یا دستگیر شدند یا مجبور شدند که ایران را ترک کنند و عده‌ای از اصولگرایان پیاپی درخواست دستگیری یا محاکمه سران دستگیر نشده اصلاح‌طلب را داشتند.
نماینده مجلس: ۱۰۰ چهره اصلاح‌طلب پس از انتخابات ۸۸ محاکمه شدند

### انتخابات ریاست جمهوری یازدهم
در جریان یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران، حسن روحانی، تنها کاندیدای مورد حمایت اصلاح طلبان توانست با کسب ۵۰٫۷۱ درصد آرا پست ریاست جمهوری ایران را احراز کند. حسن روحانی پس از پیروزی در انتخابات و در اولین پیام خود به عنوان رئیس‌جمهور منتخب ملت صراحتاً از علی اکبر هاشمی رفسنجانی و سید محمد خاتمی تشکر کرد و اظهار داشت از همه نیروهای اصلاح‌طلب نخبه و اصول‌گرای معتدل استفاده خواهد کرد.
در انتخابات ریاست جمهوری دوازدهم نیز جناح اصلاح طلبان مجدداً از حسن روحانی حمایت کردند.

### انتخابات مجلس دهم و خبرگان پنجم
ائتلاف اصلاح طلبان ایران به نام ائتلاف فراگیر اصلاح‌طلبان: گام دوم برای شرکت در انتخابات دهمین دورهٔ مجلس شورای اسلامی و انتخابات پنجمین دورهٔ مجلس خبرگان رهبری شکل گرفت. در نهایت این ائتلاف با چهار چهره سرشناس یعنی سید محمد خاتمی، محمد رضا عارف، حسن روحانی و اکبر هاشمی رفسنجانی تشکیل شد و فهرستی با نام لیست امید برای انتخابات توسط شورای عالی سیاستگذاری انتخاباتی اصلاح‌طلبان ارائه شد که در تهران به پیروزی قاطع رسید و در استان‌ها نیز در مرحله اول و دوم ۱۳۰ کرسی مجلس را به دست آوردند.

### انتخابات مجلس یازدهم
براساس تصمیم پانزدهم بهمن ماه شورای عالی سیاست گذاری جبهه اصلاح طلبان، احزاب می‌توانستند از حق قانونی خود برای رقابت حداقلی در انتخابات دوم اسفندماه مجلس یازدهم استفاده کنند. به همین دلیل، شورای عالی اصلاح طلبان با بیان اینکه این جبهه در تهران لیستی ارائه نمی‌دهد، از احزاب و شوراهای اصلاح‌طلبان استان‌ها خواست متناسب با واقعیات صحنه رقابت، راساً و به شکل اقتضایی نسبت به معرفی نامزدها و کمک به حضور پررنگ مردم، نهایت سعی و تلاش خود را مبذول دارند.
با آغاز ثبت‌نام انتخابات مجلس شورای اسلامی، محمدرضا عارف که سرلیست اصلاح‌طلبان برای انتخابات ۹۴ بود و ریاست شورای سیاست‌گذاری را برعهده داشت از ثبت‌نام خودداری کرد و برخلاف دوره قبل، اصلاح‌طلبان کم‌فروغ ظاهر شدند و روز آخر ثبت‌نام، مجید انصاری وارد عرصه شد تا خلأ نبود سرلیست را برای آنها پر کند.
پس از اینکه شورای عالی سیاست گذاری اصلاح طلبان اعلام کرد برای انتخابات ۲ اسفند مجلس شورای اسلامی لیستی را ارائه نخواهد کرد برخی از احزاب و گروه‌های سیاسی اصلاح طلب به صورت جداگانه یا با ائتلاف چند حزب اصلاح طلب مباردت به ارائه لیست انتخاباتی کردند که از این جمله لیست‌ها می‌توان به ائتلاف برای ایران، یاران هاشمی اشاره کرد.

در این چارچوب هشت حزب اصلاح‌طلب شامل:
* حزب مردم سالاری
* حزب اسلامی کار
* مجمع فرهنگیان ایران اسلامی
* خانه کارگر
* انجمن اسلامی معلمان
* حزب همبستگی دانش آموختگان ایران
* حزب وحدت و همکاری
* حزب آزادی

با ارائه لیستی مشترک برای پایتخت با نام ائتلاف برای ایران وارد رقابت‌های انتخاباتی دوره یازدهم مجلس شورای اسلامی شدند؛ انتخاباتی که با حضور ۱۴۵۳ نامزد در تهران، ری، شمیرانات، اسلام‌شهر و پردیس برای کسب ۳۰ کرسی مجلس برگزار می‌شود. در نهایت اصلاح‌طلبان، موفق به کسب بیست کرسی در مجلس یازدهم شدند. اصلاح‌طلبان تهران موفق به کسب کرسی نشدند.

### انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳

مسعود پزشکیان در ۲۰ خرداد ۱۴۰۳ از سوی شورای نگهبان جهت ورود به چهاردهمین انتخابات ریاست‌جمهوری تأیید صلاحیت شد. او به‌دنبالِ بهبود روابط با غرب بر سر برنامه هسته‌ای ایران به‌منظور کاهش تحریم‌های آمریکا بوده و موضع ملایم‌تری در قبال الزام زنان به حفظ حجاب داشته است. یکی از رویکردهای او جلب نظر رای‌دهندگان سرخورده، به‌ویژه نسل‌های جوان بود. او در تبلیغات انتخاباتی، خود را غیرحزبی معرفی کرد که با همه جریان‌های سیاسی اصلاح‌طلب و اصول‌گرا کار می‌کند.

پس از اعلام نام نامزدهای نهایی، جبهه اصلاحات او را به‌عنوان نامزد خود اعلام کرد. سید محمد خاتمی و حسن روحانی، رئیس‌جمهورهای سابق، هم از او حمایت کردند. علی عبدالعلی‌زاده به‌عنوان رئیس ستاد انتخاباتی پزشکیان انتخاب شد. محمدجواد ظریف و محمدجواد آذری جهرمی نیز نقش پررنگی در کارزار انتخاباتی او داشتند. در طول دوران انتخاباتی، برخی از نامزدهای اصول‌گرای رقیب مدعی بودند که دولت پزشکیان، **دولت سوم روحانی** خواهد بود، اما پزشکیان این موضوع را رد کرد.

پزشکیان در دور نخست انتخابات بیش از ۱۰٬۴۱۵ میلیون رای کسب کرد اما به‌دلیل اینکه نتوانست ۵۰٪ آرا را به خود اختصاص دهد، او و سعید جلیلی به دور دوم انتخابات رفتند. پزشکیان در دور دوم با کسب بیش از ۱۶ میلیون رأی (۵۴٪ آرا) به‌عنوان نهمین رئیس‌جمهور ایران انتخاب شد.

## عملکرد انتخاباتی
;ریاست‌جمهوری

;مجلس

## فراکسیون‌های پارلمانی

;فراکسیون‌های جبهه‌ای

;فراکسیون‌های حزبی

## پانویس

## برای مطالعه بیشتر
* «فرهنگ جامع سیاسی» - نوشتهٔ محمود طلوعی - نشر علم - شابک: ۴-۰۳۰-۴۰۵-۹۶۴
* «کتاب اصطلاحات سیاسی» - به کوشش عبدالرحمان میاح - نشر پارسایان - ۴-۹۱-۶۵۶۶-۹۶۴
* «کتاب پژوهش در علوم سیاسی» - نوشته دکتر کاووس سید امامی - ۵-۴۱-۷۷۴۶-۹۶۴
* «چرا اصلاحات شکست خورد: نقدی بر عملکرد هشت ساله اصلاح طلبان در ایران ۱۳۷۶–۱۳۸۵»، دکتر کاظم علمداری، خرداد ۱۳۸۷، انتشارات سایه، شابک: ۲-۳۷-۹۳۳۴۲۹-۱

رده:ائتلاف‌های سیاسی در ایران
رده:اصلاح‌طلبی در ایران
رده:تاریخ جمهوری اسلامی ایران
رده:تاریخ حقوق مدنی و آزادی‌ها در ایران
رده:جمهوری‌خواهان
رده:جمهوری‌خواهی در ایران
رده:جناح اصلاح‌طلب ایران
رده:جناح‌های سیاسی در ایران
رده:جنبش‌های دموکراسی ایران
رده:جنبش‌های لیبرال و ترقی‌خواه در داخل اسلام
رده:سوسیال دموکراسی در آسیا
رده:سیاست چپ میانه
رده:سیاست در ایران
رده:صهیونیسم‌ستیزی در ایران
رده:لیبرالیسم در ایران
رده:مردم‌سالاری اسلامی