جنگ نخست کنگو

**جنگ نخست کنگو** در سال‌های ۹۷–۱۹۹۶ بین شورشیان مخالف دولت زئیر با حمایت چندین کشور همسایه علیه این دولت درگرفت و در پی آن لوران کابیلا رهبر شورشیان چپ‌گرای کنگویی موفق به سرنگونی حکومت موبوتو سِسه سِکو و به دست گرفتن قدرت شد. کابیلا پس از موفقیت نام این کشور را به جمهوری دمکراتیک کنگو تغییر داد.

یکی از دلایل آغاز این جنگ ناآرامی‌هایی بود که پس از نسل‌کشی رواندا در بخش‌های شرقی زئیر اتفاق افتاد و در پی آن زمینه‌های لازم برای طغیان علیه حکومت ناکارآمد مستقر در کینشاسا را فراهم آورد.
مخالفان حکومت سسه سکو که در قالب سازمانی به نام «ائتلاف نیروهای دمکراتیک برای آزادی کنگو» با یکدیگر متحد شده بودند در این جنگ از حمایت مستقیم نیروهای نظامی کشورهای رواندا، اوگاندا، آنگولا و بوروندی برخوردار بودند در حالی که دولت زئیر نیز سازمان یونیتا (مخالف دولت آنگولا) و ارتش آزادیبخش رواندا (مخالف دولت رواندا) را در کنار خود می‌دید.

اتحاد مخالفان کنگویی با رواندایی‌ها و اوگاندایی‌ها چندان بادوام نبود به طوری‌که کابیلا یک سال بعد از به قدرت رسیدن برای جلوگیری از وقوع کودتا علیه حکومت خود دستور اخراج نیروهای نظامی رواندایی و اوگاندایی را از کشور صادر کرد و در پی آن جنگ دوم کنگو آغاز شد. جنگی طولانی‌تر و خونبارتر که مرگبارترین جنگ پس از پایان جنگ جهانی دوم توصیف شده‌است. در جریان جنگ دوم کنگو نه کشور آفریقایی و بیست گروه مسلح به‌طور مستقیم درگیر جنگ شدند و ۵٫۴ میلیون نفر در طول ده سال قربانی آن شدند. با توجه به این موضوع برخی از کارشناسان این دو نبرد را به عنوان یک جنگ در نظر می‌گیرند.

## پیش‌زمینه
### فروپاشی زئیر

جوزف موبوتو(بعدا موبوتو سسه سوکو) یکی از اعضای قوم نگباندی در سال ۱۹۶۵ به قدرت رسید و از حمایت دولت ایالات متحده، به دلیل موضع ضد کمونیستی‌ که داشت، برخوردار بود. با این حال، رژیم توتالیتر موبوتو و  فساد اقتصادی اجازه داد که دولت زئیر از نظر اقتصادی فروبپاشد. که در طی این سالها  کاهش ۶۵ درصدی در زئیر تولید ناخالص داخلی بین استقلال در سال ۱۹۶۵ و پایان حکومت موبوتو در سال ۱۹۹۷ بود. پس از پایان جنگ سرد در سال ۱۹۹۲، ایالات متحده حمایت از موبوتو را به نفع آنچه که "نسل جدیدی از رهبران آفریقایی" ‌می‌نامید متوقف کرد، این لیست شامل رهبرانی مانند یووری موسونی از اوگاندا و پل کاگامه از رواندا می‌شد.

در دهه ۱۹۹۰ یک موج دموکراسی شدن در آفریقا آغاز شد. تحت فشار  داخلی و خارجی برای انتقال دموکراتیک در زئیر، موبوتو وعده اصلاحات کرد. او به  نظام تک‌حزبی که طور رسمی از سال ۱۹۶۷ آغاز شده بود به طور رسمی به پایان رسید، اما در نهایت ثابت کرد که تمایلی به اجرای اصلاحات گسترده ندارد. در واقع، دولت زئیر اصلاح ناپذیر بود. اکثریت جمعیت زئیر به اقتصاد غیررسمی برای رفع نیازهای خود متکی بودند، زیرا اقتصاد دولتی به قدری ضعیف بود که پاسخ دهنده نیاز های مردم نبود. علاوه بر این اقتصاد به قدری ضعیف بود که نیروهای ارتش زئیر حقوق کافی دریافت نمی‌کردند که یکی از عوامل سقوط زئیر همین موضوع بود.

حکومت موبوتو پس از سرکوب شورش سیمبا با مقاومت داخلی قابل توجهی مواجه شد و با توجه به دولت مرکزی ضعیف، گروه های شورشی توانستند در استان های شرقی زئیر و بسیار دورتر از پایتخت این کشور پناه بگیرند. گروه های مخالف شامل چپ گرایان بودند که از پاتریس لومومبا حمایت کردند ، و همچنین اقلیت های قومی و منطقه ای مخالف رژیم موبوتو بودند. لوران کابیلا ، یکی از اعضای قوم لوبا که اهل استان کاتانگا بود که در نهایت سرنگونی موبوتو را سرنگون کرد، از مشهور ترین مخالفان موبوتو بود که از زمان آغاز رژیم موبوتو، با آن به مبارزه پرداخت. ناتوانی  رژیم موبوتو در کنترل جنبش های شورشی در استان های شرقی خود، در نهایت به دشمنان داخلی و خارجی خود اجازه داد تا متحد شوند.
### تنش‌های قومی
تنش ها بین گروه های مختلف قومی در طول قرن ها، به ویژه بین جامعه زراعی کنگو و بنیارواندا در منطقه شرقی کنگو کنگو وجود داشته‌اند؛ هنگامی که مرزهای استعماری در اواخر قرن نوزدهم کشیده شد، بسیاری از آنها بینارواندا خود را بر روی بخش کنگو از مرز رواندا، در استان کیو یافتند. اولین مهاجران قبل از استعمار در دهه ۱۸۸۰ بودند، به دنبال آن  مهاجران در مستعمره های بلژیکی به زور و اجبار به کنگو آورده شدند و در کنگو به کار خود ادامه دادند (پس از ۱۹۰۸)، و یکی دیگر از موج های مهم مهاجران، فرار از انقلاب اجتماعی رواندا در سال ۱۹۵۹ بود که هوتو را به قدرت در کیگالی آورد.

توتسی‌ها قبل از استقلال کنگو در سال ۱۹۶۰  به زئیر مهاجرت کردند که در آن زمان به عنوان"بانیامولنگ" شناخته شدند، به این معنی که آنها ساکن روستاس مولنگ می‌شدند و حق شهروندی  زئیر را تحت قانون بدست آوردند. توتسی‌هایی که پس از استقلال به زئیر مهاجرت کرد، به عنوان بانیارواندا شناخته شدند، هرچند که مردم محلی بومی اغلب بین این دو را تشخیص نمی دهند، هر دو بانیارواندا را می‌دانند و آنها را جزو خارجی ها می دانستند. پس از آمدن به قدرت در سال ۱۹۶۵، موبوتو سسه سوکو به قدرت سیاسی بانیامولنگ در شرق امیدوار بود که آنها، به عنوان یک اقلیت کوچک ، به دست آوردن قدرت را به دست بگیرند، تا در قدرت بماند و از قدرت گرفتن قومیت های پرجمعیت تر که مخالفان رژیم بودند جلوگیری کنند. این حرکت تنش های قومی موجود را با تقویت بایامولنگ در طول عمر مهم زمین در کیوو شمالی، که مردم بومی به عنوان خودشان ادعا می کنند، تشدید می کنند. از سال ۱۹۶۳ تا ۱۹۶۶ هوند و ناد گروه های قومی بومی کیوو شمالی به مبارزه با مهاجران رواندایی پرداختند. هر دو قوم توتسی و هوتو در جنگ کانیارواندا علیه بومیان شرکت کردند، که موجب چندین کشتار خونین از همه طرف‌ها شد. با وجود نفوذ شدید رواندا در حکومت موبوتو در سال ۱۹۸۱ زئیر قانون شهروندیِ محدود را تصویب کرد که حقوق شهروندی  بانیامولنگ و بانویرواندا را با وجود داشتن حقوق سیاسی انکار می‌کرد. هر چند این قانون هرگز اجرایی نشد، اما این قانون باعث شد از افراد رواندایی تبار بسیار خشمگین شوند که این موضوع به  افزایش تنش‌های قومی کمک کرد. از ۱۹۹۳ تا ۱۹۹۶ جوانان قوم های هوند، ناندا و نیانگا به طور منظم و در طی عملیاتی به افراد بانیامولنگ حمله کردند، که منجر به مجموع ۱۴۰۰۰ مرگ شد. در سال ۱۹۹۵ پارلمان زئیر دستور داد که همه مردم رواندا یا بوروندی از جمله بانیامولنگ به کشورهای مبدأ خود بازگردند. به دلیل محرومیت سیاسی و خشونت های قومی در سال ۱۹۹۱ بانیامولنگ روابط را با جبهه میهنی رواندا (RPF) و به طور عمده جنبش شورشی توتسی در اوگاندا گسترش داد اما به تلاش برای کسب قدرت در رواندا ادامه داد.
### نسل‌کشی رواندا

بیشترین نقش در ایجاد جنگ داخلی، نسل کشیِ سال ۱۹۹۴ رواندا بود که موجب خروج جمعی پناهندگان شد که به عنوان بحران دریاچه‌های بزرگ پناهندگان شناخته شده بود. در طول نسل کشی 100 روزه، صدها هزار نفر از توتسی و هواداران آنها به دست متجاوزان که بیشتر آنها از قوم هوتو بودند کشته شدند. نسل‌کشی رواندا به پایان رسید زمانی که دولت هوتو در کیگالی توسط جبهه میهنی رواندا که تحت سلطه توتسی‌ها بود، سرنگون شد.

از کسانی که در طول بحران از رواندا فرار کردند، حدود ۱.۵ میلیون نفر در شرق زئیر مستقر شدند. این پناهندگان شامل توتسی بودند که از نسل‌کشی انجام شده توسط هوتوها فرار کردند و همچنین یک میلیون هوتو که از تلافی این نسل‌کشی توسط جبهه میهنی رواندا فرار کردند. برجسته‌ترین افراد در میان گروه دوم(هوتوهای پناهنده)، خود افرادی بودند که در این نسل کشی نقش داشتند که این افراد شامل عناصر ارتش سابق رواندا, ** (FAR), و گروه های تندرو هوتو مستقل به نام اینتراهام شناخته می شوند. بیشتر این نیروهای هوتو خود را با شبه نظامیان محلی مای-مای  متحد کردند که به آنها دسترسی به معادن و سلاح ها را دادند. اگرچه این گروه‌ها در ابتدا سازمان های دفاع از خود بودند، اما به سرعت متجاوز شدند.

هوتو اردوگاه‌هایی را در شرق زئیر راه اندازی کرد که هوتو ها از آن برای حمله به هر توتسی رواندایی تازه وارد شده و بانیامولنگ و باینارواندا حمله کردند. این حملات موجب مرگ حدود صد نفر در هر ماه در نیمه اول سال 1996 موجب شد.(مجموعا حدود ۶۰۰ نفر) علاوه بر این، ستیزه جویان هوتوی تازه وارد به منظور بازگشت به قدرت در رواندا و شروع به راه اندازی حملاتی علیه رژیم جدید طرفدار توتسی در کیگالی کردند، که نشان دهنده تهدید جدی امنیتی به دولت نوظهور رواندا بود. نه تنها دولت موبوتو قادر به کنترل نسل‌کشی تازه رخ داده نبود  بلکه به دلایل قبلا ذکر شده در واقع به هوتوها آموزش نظامی می‌داد و آنها را از نظر مالی و اسلحه تأمین می‌کرد تا به رواندا حمله کنند، تا دولت کیگالی را سرگرم سرکوب شورش جدید کند.
## شورش بانیامولنگ‌ها
با توجه به تشدید تنش های قومی و عدم تلاش دولت برای کاهش این تنش در گذشته، دولت رواندا تصمیم گرفت علیه تهدید امنیتی تازه بوجود آمده توسط *مرتکبان [[نسل‌کشی رواندا]]* که جای آنها را در پناهگاهی در شرق زئیر پیدا کرده بودند، اقدام کرد. در سال ۱۹۹۵ دولت رواندا تصمیم گرفت با فرستادن شبه نظامیان توتسی حمله پیش‌گریانه ای را در زئیر آغاز کند که این تصمیم باعث تبادل آتش بین روندیان توتسی و ارتش زئیر شدند که نتیجه این عملیات آغاز شورش بانیامولنگ‌ها در تاریخ 31 اوت 1996 بود.  در حالی که ناآرامی ها در سراسر زئیر وجود داشت، در شرق زئیر، شورش تازه پدید آمده احتمالا جنبش مردمی نبود؛ رئیس جمهور اوگاندا یووری موسونی، که در نخستین جنگ کنگو از رواندا حمایت و پشتیبانی می‌کرد، بعدها تعریف می کند که شورش توسط توتسی های زئیری ایجاد شده بود که توسط مزدوران رواندایی که استخدام شده توسط ارتش میهنی رواندا (RPA) تحریک شد. 
هدف اولیه شورش بانیامولنگ این بود که قدرت خود را در استان های شرقی کیوو شمالی و کیوو جنوبی زئیر افزایش داده و به مبارزه با افراط گرایان هوتو که نسل‌کشی را در خانه جدید خود ادامه دهند بپردازد. با این حال، شورش در دراز مدت تحت سلطه توتسی‌ها قرار نگرفت. چراکه حکومت خشن و خودخواهانه موبوتو دشمنان زیادی را تقریبا در تمام بخش های جامعه زئیر ایجاد کرد. در نتیجه، شورش جدید از حمایت مردمی بزرگی بهره‌مند شد و رشد کرد تا ایجاد یک انقلاب بزرگ سراسری به جای یک خیزش منطقه‌ای کوچک تنها هدف بنیامولنگ باشد.
عناصر بنیامولنگ و شبه نظامیان غیر توتسی مانند اتحاد نیروهای دموکراتیک برای آزادی کنگو که بیشتر با نام (اِی‌اِف‌دی‌اِل‌سی) شناخته می شود تحت رهبری لوران کابیلا، که یک مخالف کهنه‌کار دولت موبوتو و رهبر یکی از سه گروه اصلی شورشی بود که همگی با همکاری یکدیگر تحت رهبری کابیلا متحد شدند و  ای‌اف‌دی‌ال را تاسیس کردند. در حالی که ای‌اف‌دی‌ال در ظاهر یک جنبش شورشی زئیری بود، رواندا نقش مهمی در شکل گیری آن ایفا کرد. دیده‌بانان جنگ، و همچنین وزیر دفاع رواندا و معاون رئیس جمهور در آن زمان، ادعا می کنند که ای‌اف‌دی‌ال در کیگالی تشکیل شده و نه تنها نیروهای آموزش دیده رواندا را شامل می شود بلکه به طور کلی تمام اعضای آن مزدوران ارتش میهنی رواندا بودند.

## پانویس

## منابع

رده:جنگ اول کنگو
رده:انقلاب با جنگ‌های داخلی
رده:جنگ‌های آنگولا
رده:جنگ‌های اریتره
رده:جنگ‌های اوگاندا
رده:جنگ‌های بوروندی
رده:جنگ‌های جمهوری دموکراتیک کنگو
رده:جنگ‌های داخلی پس از سال ۱۹۴۵ (میلادی)
رده:جنگ‌های داخلی شامل دولت‌ها و مردم آفریقا
رده:جنگ‌های دولت‌ها و مردم آفریقا
رده:جنگ‌های رواندا
رده:جنگ‌های سودان
رده:جنگ‌های نیابتی
رده:روابط بوروندی و جمهوری دموکراتیک کنگو
رده:روابط جمهوری دموکراتیک کنگو و رواندا
رده:زئیر
رده:جنگ‌های داخلی سده ۲۰ (میلادی)