دنیس مک‌ایون

**دنیس مک‌اوین**  (زادهٔ ۲۶ ژانویه ۱۹۴۹ در بلفست  ایرلند شمالی)، مدرس پیشین اسلام‌شناسی، متخصص در تشیع، شیخیه، باب و آئین بهائی و بهایی سابق است. او همچنین با نام مستعار دنیل ایسترمن  و جوناتان اِی‌کلیف  رمان‌نویسی می‌کرد. بسیاری دانشوران برخی از تحلیل‌های مک اوین را مورد انتقاد قرار داده‌اند.

## زندگی‌نامه
در ۲۶ ژانویه ۱۹۴۹ میلادی در یک خانواده ایرلندی در بلفاست، ایرلند شمالی به دنیا آمد. او در نزد مایکل لانگلی  شاعر هم وطنش، انگلیسی را آموخت. او بعدها به تئاتر و ادبیات علاقه‌مند شد. به همین جهت تصمیم گرفت به تحصیل زبان و ادبیات انگلیسی مشغول شود.
او قبل از رفتن به دوبلین (برای تحصیل) بهائی شد و حدوداً ۱۵ سال بهائی بود. او به دانشگاه ادینبرگ در اسکاتلند رفت و در آنجا به تحصیل عربی، قرآن و فارسی پرداخت. او پس از ۴ سالی که در ادینبرگ گذاراند به اردن، ترکیه، و ایران سفر کرد. او در ایران به تحصیل در دانشگاه شیراز مشغول شد. مک اوین مدرک دکترای خود را در کینگز کالج کمبریج گرفت. وی پایان‌نامه خود را به موضوع شیخیه و بابیه در ایران شیعی قرن ۱۹ میلادی اختصاص داد. مک اوین به مدت دو سال، ۱۹۷۹–۱۹۸۰، به تدریس انگلیسی، تمدن اسلامی و مترجمی انگلیسی به عربی در دانشگاه محمد پنجم  در فِز ، مغرب پرداخت. مک اوین از سال۱۹۸۱ در دانشگاه نیو کسل به تدریس عربی و مطالعات اسلامی پرداخت تا زمانی که سرمایه‌گذاران عربستان سعودی وی را اخراج کردند. مک اوین یکی از مدافعان اسرائیل بود و در حمایت از آن مطالب مختلفی منتشر کرده است. در عین حال بنابه گفته خودش احساس بسیار منفی نسبت به اسلام دارد. او در جون ۲۰۲۲ در ۷۳ سالگی به بیماری کوید در گذشت.

## پژوهش دربارهٔ آیین بهائی
مک اوین بین سال ۱۹۶۶ تا حدود ۱۹۸۰ بهائی بود. او در آن مدت در کنفرانس‌های بهائی سخنرانی می‌کرد و در حمایت از آئین بهائی می‌نوشت. او بعدها به علت اختلاف با مؤسسات بهایی و به توافق نرسیدن بر نوع تحقیقات علمی خود بر روی متون بهایی از جامعهٔ بهائی خارج شد و در رد آن نوشت. پس از آن، پژوهش‌های او لحنی فزاینده خصمانه به خود گرفت. آثار او با واکنش‌هایی از سوی پژوهشگران بهائی ویلیام هچر و محمد افنان روبه‌رو شد که او را به تحریف و جانبداری متهم کردند و پاسخ‌های خود را در نشریه *Religion* منتشر ساختند. پژوهشگران دیگری از جمله خوان کول و موژان مؤمن نیز روش‌ها و نتایج او را به چالش کشیدند و تمایل او به تحلیل‌های جدلی به جای تحلیل‌های منصفانه، تکیه نسنجیده بر منابع ازلی، عدم توازن در ارزیابی منابع بهائی و جانبداری شخصی پس از ترک جامعه بهائی را مورد انتقاد قرار دادند. منتقدان بر این باورند که رویکرد او بازتابی از شرق‌شناسی کلاسیک دارد — رویکردی که در آن تفسیرهای آکادمیک غربی بر دیگر دیدگاه‌ها تفوق می‌یابند و روایت‌های برخاسته از درون جامعهٔ بومی بی‌اعتبار شمرده می‌شوند.

همچنین مک‌اوین به‌دلیل مقایسه آزار و اذیت بهائیان در ایران — که از سوی نهادهای حقوق بشری به‌عنوان جنایت علیه بشریت توصیف شده است — با جنبش‌های ضد فرقه‌ای در غرب مورد انتقاد قرار گرفته است. برخی از آثار او از نظر داده‌های متنی ارزشمند شمرده می‌شوند، اما از نظر روش‌شناسی معیوب دانسته شده و بیشتر به‌عنوان پژوهش‌های فیلولوژیک و نه بازنمایی دقیق از آیین‌های بهائی یا بابی تلقی می‌شوند. نوشته‌های متأخر او نیز به‌دلیل بی‌اعتنایی به پژوهش‌های جدید دربارهٔ جنبش بابی مورد انتقاد قرار گرفته‌اند.

## اظهار نظرهای عمومی دربارهٔ اسلام و خاورمیانه
در سال‌های پایانی زندگی، مک‌اوین توجه خود را به اسلام و سیاست خاورمیانه معطوف کرد و از نگارش دانشگاهی به تفسیرهای عمومی و جدلی روی آورد. هرچند آثار اولیه او، از جمله ویراستاری مشترک *اسلام در عصر مدرن*(۱۹۸۳)، نشانگر درگیری علمی وی با مطالعات اسلامی بود، اما نوشته‌های بعدی‌اش برای اندیشکده‌های محافظه‌کاری مانند مؤسسه گیت‌استون — که بیش از صد مقاله برای آن نوشت و عضو ارشد آن بود — و سیویتاس، نشان از موضعی به‌شدت انتقادی نسبت به اسلام داشت. او استدلال می‌کرد که قانون شریعت با هنجارهای حقوقی و فرهنگی غرب ناسازگار است و مهاجرت مسلمانان را تهدیدی برای تمدن اروپا می‌دانست.

مقالات مک‌اوین غالباً اسلام را با خشونت، زن‌ستیزی و مخالفت با تجدد پیوند می‌داد. این نوشته‌ها به‌دلیل ترویج اسلام‌هراسی مورد انتقاد گسترده قرار گرفت، زیرا مؤسسه گیت‌استون از سوی سازمان‌هایی مانند *مرکز پیشرفت آمریکا* به‌عنوان یکی از منابع اصلی گفتمان ضداسلامی شناسایی شده است. همچنین نقش آن در ترویج اسلام‌هراسی از سوی «مرکز حقوق فقر جنوبی» مستندسازی شده است. گزارش‌های رسانه‌های مستقل و گروه‌های مدنی، از جمله NBC News و شورای روابط اسلامی-آمریکایی (CAIR), و تحلیل‌های علمی و تحلیل‌های سیاست‌گذاری-محور مانند گزارش مرکز کارتر با عنوان «*مقابله با صنعت اسلام‌هراسی»* نیز بر سهم این مؤسسه در گفتمان‌های ضداسلامی تأکید کرده‌اند.

افزون بر این، گزارش او در سال ۲۰۰۷ برای اندیشکده Policy Exchange با عنوان «*به انحراف کشاندن اسلام بریتانیا: چگونه ادبیات افراط‌گرا مساجد بریتانیا را منحرف می‌کند»* از سوی برنامه نیوزنایت شبکه بی‌بی‌سی به استفاده از اسناد جعلی، از جمله رسیدهای ساختگیِ منتسب به فروش متون افراطی در مساجد، متهم شد. برخی از مساجد نام‌برده این ادعاها را رد کردند و تحلیل‌های فنی نشان داد که چند رسید از منبعی واحد تهیه شده‌اند. این ماجرا به اقدام قانونی از سوی هیئت امنای مسجد شمال لندن انجامید.

## تالیفات و مقالات
دنیس مک اوین در دانشنامه‌ها و مجلات بسیاری مطلب نگاشته است، از میان آن‌ها می‌توان به دانشنامه اسلام، دانشنامه آکسفورد در زمینه اسلام در دنیای مدرن و دانشنامه ایرانیکا اشاره نمود. او پایان‌نامه دکترای خود را بر روی شیخیه و بابیه کار کرد. وی در آن زمان، از کتابخانه کمبریج که در این زمینه، نسخه‌های اصلی که ادوارد براون در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم میلادی با استفاده از اسناد ازلی‌ها جمع‌آوری کرده بود را در اختیار داشت، بهره فراوان جست. طولانی‌ترین اثر علمی وی با نام مسیح شیراز، مجموعه ۸۰۰ صفحه‌ای شامل پایان‌نامه دکتری وی و تعداد زیادی از مقالات منتشر شده در خصوص بابیت است. مک اوین در طول سال‌های زیادی، مقالات و کتب متعددی در انتقاد به آیین بهایی و هم چنین مؤسسات بهایی منتشر کرده، و انتقادهای بسیاری هم دریافت نموده است. علاوه بر موضوعات یاد شده، او در راستای حمایت از اسرائیل مطالب متعددی نگاشته است. از جمله کتابی به عنوان «گری عزیز، چرا در مورد اسرائیل اشتباه می‌کنی» می‌باشد. وی مطالبی در مورد اسلام، اسرائیل و خاورمیانه در ستونی برای مؤسسه «گیت استون»  می‌نوشت. او به عنوان یک رمان‌نویس هم شناخته می‌شود. وی از سال ۱۹۸۶ حدود ۲۳ رمان نوشته است که بعضی از آن‌ها جزو رمان‌های پر فروش قرار گرفته‌اند. وی رمان‌های خود را با دو نام مستعار دنیل ایسترمن  و جاناتان ای کلیف  چاپ کرده است.

مک اوین در کارنامه آکادمیک خود در زمینه مطالعات اسلامی بیش از ۲۰۰ مقاله به چاپ رسانده است. از میان نوشته‌های او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

**کتاب‌ها**

* *The Sources for Early Bābī Doctrine and History*
* *Rituals in Babism and Baha'ism*
* *The Messiah of Shiraz: Studies in Early and Middle Babism*

**مقالات**

* *The Crisis in Babi and Baha'i Studies: Part of a Wider Crisis in Academic Freedom*
* *Divisions and Authority Claims in Babism (1850–1866)*

## منابع

رده:افراد مرتبط با دانشگاه دورهام
رده:انسان‌گرایان سکولار
رده:اهالی بلفاست
رده:بهائیان سابق
رده:بهایی پژوه
رده:پژوهشگران دین اهل بریتانیا
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه ادینبرو
رده:دانش‌آموختگان کالج ترینیتی
رده:دانش‌آموختگان کینگز کالج، کمبریج
رده:درگذشتگان ۲۰۲۲ (میلادی)
رده:رمان‌نویسان اهل انگلستان
رده:رمان‌نویسان سده ۲۰ (میلادی) اهل انگلستان
رده:رمان‌نویسان سده ۲۰ (میلادی) اهل ایرلند شمالی
رده:رمان‌نویسان سده ۲۱ (میلادی) اهل انگلستان
رده:رمان‌نویسان مرد اهل انگلستان
رده:رمان‌نویسان مرد اهل ایرلند شمالی
رده:زادگان ۱۹۴۹ (میلادی)
رده:منتقدان ادبی انگلیسی
رده:منتقدان ادبی اهل انگلستان
رده:منتقدان اسلام
رده:نویسندگان اهل بلفاست
رده:نویسندگان دینی اهل بریتانیا
رده:نویسندگان سده ۲۰ (میلادی) اهل ایرلند شمالی
رده:نویسندگان سده ۲۱ (میلادی) اهل ایرلند شمالی
رده:نویسندگان غیرداستانی مذکر اهل ایرلند شمالی
رده:نویسندگان مرد سده ۲۰ (میلادی)
رده:نویسندگان مرد سده ۲۱ (میلادی)
رده:نویسندگان وحشت اهل بریتانیا