زبان قشقایی

بندانگشتی|زبان قشقایی
**زبان قشقایی**، زبانی از شاخه اوغوز جنوبی خانواده زبان‌های ترکی است که قشقایی‌ها بدان گفتگو می‌کنند. کوالسکی این زبان را نزدیک‌ترین زبان به ترکی خراسانی و ترکی آذربایجانی دانسته است. این موضوع به شکل‌های گوناگون توسط آنه ماری ون‌گابن و گرهارد دوئرفر نیز بیان شده است اما کی.اچ. منگز این زبان را بیشتر به ترکی عثمانی شبیه می‌داند.

در قشقایی مصوت‌های i, e, ä, a, å, ï, u, ü, o, ö و صامت‌های p, b, m, f, v, t, d, n, s, z, š, ž, č, ۳˘, k, g, q, γ, χ, ŋ, l, r, h موجودند. در واژگان قشقایی تأثیر زبان فارسی مشخص است، در متون جمع‌آوری شده توسط دوئرفر و همکارانش از فیروزآباد دخیل‌های فراوان عربی دیده می‌شود. واژگان حکومتی و نظامی مانند *پاسبان*، *پیکان* و *شاه* بیشتر از فارسی وارد این زبان شده‌اند. قاموس دینی بیشتر ریشه عربی دارد اما از فارسی وارد این زبان شده‌اند و ویژگی‌های فارسی‌شان را حفظ کرده‌اند. واژگان پزشکی نیز تحت تأثیر فارسی است مانند *بیمار*، *درمان* و *دارو*.

## تعداد گویشوران
دانشنامه اتنولوگ در سال ۲۰۱۶ میلادی سخنوران زبان قشقایی را حدود ۹۵۹ هزار نفر تخمین زده است. در سال ۱۹۸۶ کتابخانه کنگره سخنوران قشقایی را حدود نیم میلیون نفر برآورد کرده است. در آخرین سرشماری جمعیت عشایری سازمان آمار ایران در سال ۱۳۸۷ جمعیت قشقایی‌های کوچرو مستقر در استان‌های فارس، بوشهر، اصفهان و چهارمحال و بختیاری، ۱۱۲ هزار و ۴۳۰ نفر برآورد شده است. هر چند به دلیل کوچ نشین بودن جمعیت قابل توجهی از ایل، آمار دقیقی از سخنوران ایل قشقایی در دسترس نیست.

بنا به یک پژوهش، در فیروزآباد افراد قشقایی در همه سنین از زبان مادری در حوزه‌های دوستانه و خانوادگی استفاده می‌نمایند، اما در شیراز افراد زیر بیست سال خانواده‌های ترک‌زبان تمایل چندانی به استفاده از زبان مادری ندارند. در شیراز در حوزه‌های مختلف، زبان غالب فارسی است و در موقعیت‌های غیررسمی در بعضی از مواقع زبان مادری استفاده می‌شود، در صورتی که در فیروزآباد در شرایط مشابه ترکی ترجیح داده می‌شود. ترکی در شیراز به‌شدت تحت تأثیر فارسی است و زبان قشقایی در میان جوانان به تدریج درحال از دست دادن کاربری‌اش است.

## منطقه گویشوران
۱- استان فارس به عنوان مرکز ایل قشقایی شامل شهرهای: فیروزآباد، آباده، فسا ، اقلید، مرودشت، خرم‌بید، سپیدان، زرین‌دشت، کوهچنار، کوار، فراشبند، قیر و کارزین، کازرون، و بخش‌هایی از ممسنی

# استان چهارمحال و بختیاری: شهرهای بزرگ شهرکیان، جونقان، سودجان، بروجن، بلداجی، سامان، بن، سفیددشت، فرادنبه، طاقانک، یانچشمه، هوره، نقنه، هرچگان، مرغملک، قلعه تک
# استان اصفهان شامل شهرهای: زرین شهر، فریدن، چادگان، لنجان، داران، سمیرم، دهاقان، فتح‌آباد، شهرضا ، خوانسار و علویجه
# استان خوزستان: شهر هفتکل
# استان کهگیلویه و بویراحمد: شهر گچساران
۶-استان بوشهر: بخشی از دشتستان، دشتی

## چند ضرب‌المثل قشقایی
اؤزؤنگه بیر ایگنه وور، اؤزگه‌یه بیر جوالدوز. به خودت یک سوزن بزن به دیگری جوالدوز 

ائوینگی تمیس ساخلا قوناق گلر، اؤزؤنگؤ تمیس ساخلا اؤلؤم گلر. خانه ات را برای مهمان تمیز نگه دار، خودت را برای مرگ

ایت‌اینن یولداش اول؛ چوماغی الدن یئره قویما. با سگ رفیق باش، چماق را زمین نذار

آیش وختینده چلاقام؛ ییَنده قلچماق.

بیچاق اؤز ساپینه کسمز. کارد دسته خودش را نمی بره

تات گچیسیننگ قرخیمچلیگ اؤرگَنیر.

تاری ایسته‌یه نی قورد یئمز.

توتینگ شرفِه قِردِه طَنَفِه.

خروسونگ قویروغینا اینانما، تیلکینینگ آندینا.دم خروس را باور نکن و قسم روباه

خوش‌حساب آدام، قاضی قاپسینا گئدمز.فرد خوش حساب نزد قاضی نمی رود

قَلبِر قیلانا دِیِر ایکِه دلیگ وارینگ دِر.

گئری‌دن گلنینگ ایکه داش النه.

وراج کؤپک اِیه‌سئنه قوناق بولار.

هر کسینگ هی وای.

تازه بیمش اشگه شاخ ور میسه

قیزم سنه دیرم گلینم سن اشد: دخترم به تو میگم عروسم تو بشنو( به در میگه دیوار بشنوه) 

قیچینگ اوزاد یور قانیگ بابه

الم نچه قیریلرده که کج بیته

الاهم بیر بیرم

قرخان گزه چپ دیر

مالینگ گزله قنشسینگ اغیره ادمه:مالت را بپا همسایه ات را دزد نکن

قنشه ایمید نه قالان شام سز قالار کسی به امید همسایه باشد بدون شام می ماند

بیر آلانان بیر اورگنر

## جستارهای وابسته
* ترکی بهارلو
* زبان‌های ترکی
* زبان‌های رایج در ایران
* طایفه‌های ایل قشقایی

## پانویس

## منابع و توضیحات

* **آی سودا** مجموعه شعر ترکی قشقایی، محسن رجایی‌پناه (قرخلو)، انتشارات راهگشا، شیراز: ۱۳۸۱.
* فرهنگ معین، مؤسسه انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۵
* 

* 

قشقایی
رده:زبان‌های اغوز
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های پیوندی
قشقایی
رده:زبان‌های عراق