پله‌برقی

[250px|بندانگشتی|چپ|پله‌برقی [متروی کپنهاگ]]
[بندانگشتی|پله‌برقی در [کنری وورف لندن.]]
[بندانگشتی|[پله‌برقی سنترال-مید-لولز|پله‌برقی سنترال-مید-لِولز، در هُنگ کُنگ، طولانی‌ترین پله‌برقی جهان با ۸۰۰ متر طول و ۱۳۵ متر ارتفاع و ۲۹ ورودی و خروجی است.]]

**پله‌برقی** یا پلهٔ روان گونه‌ای نقالهٔ جابه‌جایی است که برای جابه‌جا کردن افراد به کار می‌رود. پله‌برقی از پله‌های به هم پیوسته تشکیل شده که به حالت افقی می‌مانند و برای بالا و پایین بردن افراد استفاده می‌شود. پله‌برقی یک چرخهٔ تکرارشونده از پله‌های در گردش است، که در آن پله‌های بازگشتی در زیر پله‌های بالایی پنهان شده‌اند. وزن پله‌های پنهان با وزن پله‌های آشکار موازنه و برابری می‌کند، بنابراین موتور پله‌برقی بایستی تنها وزن افراد روی پله‌برقی را (که در حال بالا یا پایین رفتن هستند) تحمل کند.

پله‌برقی‌ها از نظر کاربردی به ۳ دستهٔ داخلی، نیمه‌داخلی و بیرونی تقسیم می‌گردد که به ترتیب در محیط آزاد (بیرون از ساختمان)، محیط بسته (داخل ساختمان) و نیمه‌بسته (پل‌های عابر پیاده) استفاده می‌گردند. پله‌های مکان‌های عمومی به صورت تقویت‌شده طراحی می‌گردند تا در شرایط دشوار هم از پس وظایف بربیایند.

پله‌برقی‌ها معمولاً در دو زاویهٔ ۳۰ و ۳۵ درجه طراحی می‌گردند البته در مکان‌های مسطح ۰ تا ۱۲ درجه هم تولید می‌گردند که به آن‌ها راهروی متحرک می‌گویند. مزایای زیادی برای پله‌های برقی می‌توان برشمرد. با وجود اشغال فضایی تقریباً همسان با پلکان معمولی، یک پله‌برقی می‌تواند شمار زیادی از افراد را جابه‌جا کند. در صورت رعایت قانون باز گذاشتن سمت چپ برای راه‌روندگان در پله‌برقی، این پله‌ها می‌توانند جابه‌جایی بسیار سریع افراد را میسر کنند. قیمت پله‌های برقی نسبت به ارتفاع کف تا کف جابه‌جایی تعیین می‌گردد.

آمارها نشان می‌دهد که در ایالات متحده آمریکا در سال ۲۰۰۴ تعداد ۳۰ هزار پله‌برقی وجود داشت و در آن کشور هر ساله ۹۰ میلیارد جابه‌جایی افراد بر روی این پله‌ها انجام می‌گیرد.

## ساختار
پله‌برقی‌ها دارای موتور الکتریکی هستند که نسبت با ارتفاع بالابری ۵٫۵-۸-۱۱ و ۱۵ کیلووات یا حتی بالاتر و در بعضی موارد با دو موتور در کنار هم طراحی می‌گردند. پله‌های پله‌برقی دارای دو چرخ در دو طرف هستند که روی زنجیری به نام زنجیر پله قرار می‌گیرند. زنجیر پله به دور شَفت (میل) اصلی قرار می‌گیرد و شفت توسط زنجیر موتور به موتور متصل می‌گردد. پله‌برقی‌ها دارای ریزکلیدهای (میکروسوییچ‌های) امنیتی هستند که از صدمه زدن دستگاه به خودش یا مسافر جلوگیری می‌کند. بیشتر پله‌برقی‌ها دارای سامانه ترمز مغناطیسی هستند.

پله‌برقی از دو بخش اصلی تشکیل شده است: پله‌های فلزی و نوار لاستیکی جای دست. هر دو بخش توسط موتور حرکت می‌کنند، اما سازوکار انتقال نیرو در آن‌ها متفاوت است. پله‌ها با زنجیر و چرخ‌دنده حرکت می‌کنند و باید همیشه هماهنگ باشند، در حالی که نوار دستگیره با غلتک‌ها و اصطکاک کشیده می‌شود و همین باعث می‌شود گاهی کمی سریع‌تر یا کندتر از پله‌ها حرکت کند.

در بهترین حالت، سرعت نوار دستگیره باید برابر با سرعت پله‌ها باشد، اما استانداردها اجازه می‌دهند کمی تفاوت وجود داشته باشد. مثلاً طبق استاندارد اروپایی EN-115، اختلاف سرعت تا حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد مجاز است. علت این طراحی هم این است که اگر نوار دستگیره کمی سریع‌تر باشد، دست مسافر به عقب کشیده نمی‌شود و حس ایمنی بیشتری ایجاد می‌کند.

این اختلاف سرعت معمولاً به دلیل ویژگی‌های مکانیکی مثل کشش لاستیک، اصطکاک غلتک‌ها یا استهلاک سامانه رخ می‌دهد. همچنین نگاه و احساس ما باعث می‌شود این تفاوت کوچک بیشتر به چشم بیاید. اگر اختلاف سرعت زیاد باشد، نشانهٔ مشکل فنی یا تنظیم نبودن دستگاه است.

نوار لاستیکی طوری طراحی شده که هم‌زمان با پله‌ها حرکت کند، اما به‌مرور زمان و به دلیل لغزش یا فرسودگی، ممکن است کمی جلو یا عقب بیفتد که امری طبیعی است و بخشی از طراحی عمدی دستگاه نیست.

## نصب پله‌برقی
پله‌برقی می‌بایست به گونه‌ای طراحی گردد که بر روی تیرهای اصلی سازه قرار گیرد و تنها با نیروی وزن و بدون استفاده از جوشکاری یا پیچ و پرچ بر روی نشیمن‌گاه قرار می‌گیرند. برای پله‌برقی‌های با ارتفاع بالای ۶ متر، پایهٔ میانی نیز طراحی می‌گردد. پله‌برقی‌ها نسبت به ارتفاع کف تا کف و نیز شرایط محیطی پروژه به تکه‌های متعدد تقسیم می‌گردند و به محل پروژه ارسال و توسط نیروی متخصص نصب و مونتاژ می‌گردند.
پله‌برقی نیز مانند سایر دستگاه‌های مکانیکی نیاز به سرویس و نگهداری ماهیانه دارند که این امر می‌بایست توسط متخصصین انجام گردد.

## پیشینه
نخستین پله‌برقی توسط جس وبلیورنو در سال ۱۸۸۱ میلادی در ایالات متحده آمریکا ساخته شد و از آن برای انتقال دیرک‌های چوبی و میله‌های فلزی به درون کشتی‌ها استفاده می‌شد. با وجود این، برخی بر این باورند که سازندهٔ این دستگاه فردی آمریکایی به‌نام ناتان ایمز است. نام پله‌برقی برای نخستین بار در سال ۱۹۰۰ میلادی برای پلکان متحرکی به‌کار رفت که در نمایشگاهی در شهر پاریس به نمایش گذاشته شده بود.

## برس ایمنی
[چپ|بندانگشتی|هشدارهای معمول در پله‌برقی‌های [اسپانیا.]]
بسیاری از حادثه‌های مربوط به پله‌برقی مانند قطع عضو و مرگ گزارش شده‌اند. گیر کردن پیش‌پا، تکه‌ای پارچه از شلوار، بند کفش، و حیوان خانگی در شکاف میان پله‌برقی و دیوارهٔ پله‌برقی باعث بروز خطر جدی می‌شود. موتورهای الکتریکی قدرتمندی وجود دارند که بدون خاموش کردن برق، متوقف نمی‌شوند. بعدها سازنده‌های پله‌برقی برس ایمنی را طراحی کردند تا اشیا را پس بزند و مانع از ورود آن‌ها به شکاف شود. همچنین این برس برای جلوگیری از ریخته شدن آب در داخل شکاف نیز طراحی شده‌است تا از تعمیرات ناخواسته و غیر ضروری کاسته بشود.

## نگارخانه

پرونده:T-centralen metro station december 2017 01.jpg|نگاره‌ای از پله‌برقی و راه‌پلهٔ خط آبی ایستگاه متروی تی-سنترال، از ایستگاه‌های کلیدی متروی اسُتکهُلم.


## جستارهای وابسته
* اختراع‌های آمریکایی (تا پیش از ۱۸۹۰)

## پانویس

## منابع

Wikipedia contributors, "[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Escalator&oldid=260707323 Escalator]," Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed December ۲۹، ۲۰۰۸).

رده:ابزارهای انتقال عمودی
رده:اختراع‌های آمریکایی
رده:اختراع‌های سده ۲۰ (میلادی)
رده:راه‌پله‌ها
رده:زیرساخت‌های عابرپیاده
رده:معرفی‌شده‌های ۱۹۰۰ (میلادی)