وینونا رایدر

**وینونا لورا هاروویتز** (؛ زادهٔ ۲۹ اکتبر ۱۹۷۱) که با نام **وینونا رایدر** (Winona Ryder) شناخته می‌شود، بازیگر آمریکایی است. او نخست در اواخر دههٔ ۱۹۸۰ با ایفای نقش شخصیت‌های غیرمعمول مورد توجه قرار گرفت و در دههٔ ۱۹۹۰ با نقش‌آفرینی‌های جدی‌تر به موفقیت رسید. از جمله افتخارات رایدر می‌توان به دریافت یک جایزهٔ گلدن گلوب و نامزدی دو جایزهٔ اسکار، یک جایزهٔ بفتا و یک جایزهٔ گرمی اشاره کرد.

پس از نخستین حضور سینمایی‌اش در فیلم *[[لوکاس (فیلم)|لوکاس]]* (۱۹۸۶)، رایدر با بازی در کمدی *[[بیتل‌جوس]]* (۱۹۸۸) به شهرت رسید. نقش‌های مهم او در فیلم‌های *[[ادوارد دست‌قیچی]]* (۱۹۹۰)، *[[پری‌های دریایی (فیلم ۱۹۹۰)|پری‌های دریایی]]* (۱۹۹۰) و *[[دراکولای برام استوکر]]* (۱۹۹۲) ادامه یافت. او دو بار پیاپی نامزد جایزهٔ اسکار شد: برای بهترین بازیگر نقش مکمل زن در *[[عصر معصومیت (فیلم ۱۹۹۳)|عصر معصومیت]]* (۱۹۹۳) و بهترین بازیگر زن در *[[زنان کوچک (فیلم ۱۹۹۴)|زنان کوچک]]* (۱۹۹۴). آثار بعدی او شامل نقش‌آفرینی در *[[حقیقت تلخ است]]* (۱۹۹۴)، *[[بوته آزمایش (فیلم ۱۹۹۶)|بوته آزمایش]]* (۱۹۹۶)، *[[بیگانه: رستاخیز]]* (۱۹۹۷)، *[[ستاره مشهور (فیلم ۱۹۹۸)|ستاره مشهور]]* (۱۹۹۸)، *[[دختر، ازهم‌گسیخته]]* (۱۹۹۹) و *[[آقای دیدز]]* (۲۰۰۲) بود.

رایدر در اوایل دههٔ ۲۰۰۰ و پس از بازداشتش در سال ۲۰۰۱ به اتهام سرقت از فروشگاه، که توجه منفی گستردهٔ رسانه‌ها را برانگیخت، مدتی از بازیگری فاصله گرفت. او بعدها با نقش‌های کوچک‌تر در فیلم‌هایی چون *[[پیشتازان فضا (فیلم)|پیشتازان فضا]]* (۲۰۰۹)، *[[قوی سیاه (فیلم ۲۰۱۰)|قوی سیاه]]* (۲۰۱۰) و *[[معضل]]* (۲۰۱۱) به سینما بازگشت. از سال ۲۰۱۶، رایدر در سریال *[[چیزهای عجیب]]* نقش جویس بایرز را بازی می‌کند و برای آن نامزد جایزه گلدن گلوب بهترین بازیگر زن – مجموعه تلویزیونی درام شد. او همچنین نقش خود را در دنبالهٔ کمدی-ترسناک *[[بیتل‌جوس بیتل‌جوس]]* (۲۰۲۴) تکرار کرد.

## اوایل زندگی
وینونا لورا هوروویتز، ۲۹ اکتبر ۱۹۷۱ در وینونا، مینه‌سوتا زاده شد. او دختر سینتیا پالمر، نویسنده، تهیه‌کننده و ویراستار ویدیو و مایکل د. هوروویتز، نویسنده، ویراستار، ناشر و کتاب‌فروشی عتیقه‌شناس است. او همچنین به عنوان یک آرشیویست برای مُبَلغ داروهای روان‌گردان، تیموتی لیری (که پدرخوانده او بود) کار می‌کرد. پدرش یهودی بود (خانواده او از روسیه و رومانی مهاجرت کرده است)، و رایدر خود را یک یهودی خوانده است. برخی از خانواده‌اش در هولوکاست کشته شدند. نام خانوادگی پدرش در اصل «تامچین» بود اما زمانی که به ایالات‌متحده مهاجرت کردند به «هوروویتز» تغییر پیدا کرد.

به‌سبب دوستی پدر و مادرش با لورا هاکسلی، همسر نویسنده آلدوس هاکسلی، نام کوچکش را وینونا (نام شهر محل تولدش) گذاشتند. نام هنری او از میچ رایدر، خواننده راک معروف گرفته شد که پدر وینونا از طرفدارانش بود. پدرش، خداناباور و مادرش، بودایی بوده‌اند. اما او خودش را یهودی می‌داند. رایدر، یک برادر کوچک‌تر به‌نام یوری (به‌افتخار نخستین فضانورد شوروی، یوری گاگارین)، دو برادر و یک خواهر ناتنی از ازدواج پیشین مادرش دارد. او و خانواده‌اش زمانی‌که وینونا هفت سال داشت به کومون در الک، شهرستان مندوسینو، کالیفرنیا، جایی که با هفت خانواده دیگر در یک زمین ۳۰۰ هکتاری زندگی می‌کردند، نقل‌مکان کردند. ازآنجاکه محل زندگی‌اش، برق و تلویزیون نداشت، او وقتش را صرف خواندن کرد و از طرف‌داران سرسخت جی. دی. سالینجر شد. پس‌ازاین‌که با مادرش چند فیلم در یک نمایش خانوادگی تماشا کردند، به بازیگری علاقه‌مند شد.

او و خانواده‌اش در ۱۰ سالگی به پتالوما، کالیفرنیا نقل‌مکان کردند. ۱۹۸۳، وقتی ۱۲ ساله بود، در تئاتر کنسرواتوار سان فرانسیسکو ثبت نام کرد و آموختن بازیگری را آغاز کرد. همان سال، نزدیک بود در حادثه‌ای غرق شود و این موجب آب‌هراسی او شد. این ضربه روحی باعث شد تا مشکلاتی در صحنه‌های زیر آب فیلم *[[بیگانه: رستاخیز]]* پیدا کند و هر صحنه را چند بار فیلم‌برداری کنند. او در سال ۱۹۸۹ از دبیرستان پتالوما با نمره عالی فارغ‌التحصیل شد.

## زندگی شخصی

رایدر خانه‌هایی در سان فرانسیسکو، لس آنجلس و ویلیامزبرگ در نیویورک دارد. او یهودی است و تجربهٔ یهودستیزی داشته است. همچنین از بی‌خوابی رنج می‌برد و قربانی آزار تعقیب بوده است. او موفقیت حرفه‌ای خود را به کارگردان تیم برتون نسبت داده است.

رایدر از دههٔ بیست زندگی‌اش در فعالیت‌های خیریه مشارکت داشته و با «American Indian College Fund» همکاری کرده است؛ نهادی که به بومیان کم‌درآمد آمریکا کمک می‌کند تا به دانشگاه راه یابند.

در سال ۲۰۲۵، رایدر اشاره کرد که ممکن است در طیف اوتیسم قرار داشته باشد.

وی در فیلم *[[ادوارد دست‌قیچی]]* با جانی دپ آشنا شد اما با مخالفت خانواده‌اش با ازدواج آن‌ها، رابطهٔ عاشقانه‌شان پس‌ از ۳ سال به‌هم خورد. پس از آن، او با دیو پیرنر و در اواخر دهه ۱۹۹۰ با مت دیمون رابطه داشت و از ۲۰۱۱، با اسکات مکینلی هان در رابطه بوده است.

### مسائل حقوقی
در ۱۲ دسامبر ۲۰۰۱، رایدر در بورلی هیلز، کالیفرنیا به اتهام سرقت از فروشگاه دستگیر شد. او متهم بود که پوشاک و لوازم جانبی طراحی‌شده به ارزش ۵٬۵۰۰ دلار را از فروشگاه ساکس فیفت اونیو ربوده است. دادستانِ ناحیه‌ای لس آنجلس، استیون کولی، تیمی متشکل از هشت بازپرس تشکیل داد و چهار اتهام جنایی علیه او مطرح کرد. رایدر وکیل مدافع سلبریتی، مارک گراگوس، را برای دفاع استخدام کرد. مذاکرات در تابستان ۲۰۰۲ به نتیجه نرسید، زیرا دادستانی بر طرح اتهام جنایی (felony) و نه تخلف سبک‌تر (misdemeanor) پافشاری داشت. جوئل موبرِی از نشریه *[[نشنال ریویو]]* اشاره کرد که دادستانی حتی درخواست فروشگاه برای لغو اتهامات را نیز رد کرده بود.

رایدر متهم شد که بدون نسخه معتبر از داروهایی چون اکسی‌کدون، دیازپام و ویکودین استفاده کرده است، اما دادستان‌ها پس از اثبات اینکه این داروها توسط پزشکی به‌عنوان درمان تجویز شده بودند، اتهام مربوط به نگهداری مواد مخدر را کنار گذاشتند. او به جرم سرقت بزرگ و دزدی از فروشگاه محکوم شد، اما از اتهام ورود غیرقانونی (سرقت با ورود) تبرئه گردید. در دسامبر ۲۰۰۲، رایدر به سه سال آزادی مشروط، ۴۸۰ ساعت خدمات اجتماعی، پرداخت ۳٬۷۰۰ دلار جریمه نقدی و ۶٬۳۵۵ دلار غرامت به فروشگاه ساکس فیفت اونیو محکوم شد و موظف گردید در جلسات مشاوره روان‌شناسی و مشاوره ترک دارو شرکت کند. در ۱۸ ژوئن ۲۰۰۴، قاضی الدن فاکس گزارش آزادی مشروط او را بررسی کرد و با توجه به انجام ۴۸۰ ساعت خدمات اجتماعی، اتهامات جنایی به تخلفات سبک‌تر (misdemeanor) کاهش یافت. او در دسامبر ۲۰۰۵ دوران آزادی مشروط خود را به پایان رساند.

رایدر بعدها توضیح داد که این حادثه در دوره‌ای دشوار از زندگی‌اش رخ داد که دچار افسردگی بالینی بود. او افزود داروهای مسکن تجویز شده توسط یک پزشک «غیرمتخصص» قضاوتش را به‌شدت مختل کرده بود. جولز مارک لوسمن، پزشکی که این داروها را تجویز کرده بود، بعدها به دلیل تجویز غیراخلاقی دارو برای بیماران، پروانهٔ پزشکی‌اش توسط هیئت پزشکی کالیفرنیا لغو شد.

## فیلم‌شناسی
جایگزین=|بندانگشتی|رایدر در سپتامبر ۲۰۱۲

### سینما
{| class="wikitable"
!سال
!عنوان
!نقش
!کارگردان
|-
|۱۹۸۶
|*[[لوکاس (فیلم)|لوکاس]]*
|رینا
|دیوید سلتزر
|-
|۱۹۸۷
|*[[رقص محلی آمریکا (فیلم)|رقص محلی آمریکا]]*
|جما دیلارد
|دنیل پتری
|-
| rowspan="3" |۱۹۸۸
|*[[بیتل‌جوس]]*
|لیدیا دیتز
|تیم برتون
|-
|*[[۱۹۶۹ (فیلم)|۱۹۶۹]]*
|بث کار
|ارنست تامپسون
|-
|*[[هذرها]]*
|ورونیکا سایر
|مایکل لمان
|-
|۱۹۸۹
|*[[گلوله‌های بزرگ آتش (فیلم)|گلوله‌های بزرگ آتش]]*
|میرا گیل لویس
|جیم مک‌براید
|-
| rowspan="3" |۱۹۹۰
|*[[به خانه خوش آمدید، راکسی کارمایکل]]*
|دینکی بوستی
|جیم آبراهامز
|-
|*[[ادوارد دست‌قیچی]]*
|کیم باگز
|تیم برتون
|-
|*[[پری‌های دریایی (فیلم ۱۹۹۰)|پری‌های دریایی]]*
|شارلوت فلکس
|ریچارد بنجامین
|-
|۱۹۹۱
|*[[شب روی زمین]]*
|کورکی (راننده تاکسی)
|جیم جارموش
|-
|۱۹۹۲
|*[[دراکولای برام استوکر]]*
|ویلهلمینا "میناً هارکر
|فرانسیس فورد کوپولا
|-
| rowspan="2" |۱۹۹۳
|*[[عصر معصومیت (فیلم ۱۹۹۳)|عصر معصومیت]]*
|می والاند
|مارتین اسکورسیزی
|-
|*[[خانه اشباح (فیلم)|خانه ارواح]]*
|بلانکا تروبا
|بیله آگوست
|-
| rowspan="2" |۱۹۹۴
|*[[نیش واقعی]]*
|للینا پیرس
|بن استیلر
|-
|*[[زنان کوچک (فیلم ۱۹۹۴)|زنان کوچک]]*
|ژوزفین "جو" مارچ
|گیلیان آرمسترانگ
|-
|۱۹۹۵
|*[[چطور یک لحاف آمریکایی را می‌سازند]]*
|فین داد
|جوسلین مورهوس
|-
| rowspan="3" |۱۹۹۶
|*[[پسرها (فیلم ۱۹۹۶)|پسرها]]*
|پتی وار
|استیسی کوچران
|-
|*[[در جستجوی ریچارد]]*
|خانم آنی
|آل پاچینو
|-
|*[[بوته آزمایش (فیلم ۱۹۹۶)|بوته آزمایش]]*
|ابیگیل ویلیامز
|نیکلاس هایتنر
|-
|۱۹۹۷
|*[[بیگانه: رستاخیز]]*
|انالی کال
|ژان-پیر ژونه
|-
|۱۹۹۸
|*[[ستاره مشهور (فیلم ۱۹۹۸)|ستاره مشهور]]*
|نولا
|وودی آلن
|-
| rowspan="2" |۱۹۹۹
|*[[دختر، ازهم‌گسیخته]]*
|سوزانا کیسن
|جیمز منگولد
|-
|*[[جان مالکوویچ بودن]]*
|خودش
|اسپایک جونز
|-
| rowspan="2" |۲۰۰۰
|*[[پاییز در نیویورک (فیلم)|پاییز در نیویورک]]*
|شارلوت فیلدینگ
|جوآن چن
|-
|*[[ارواح گمشده (فیلم ۲۰۰۰)|ارواح گمشده]]*
|مایا لارکین
|یانوش کامینسکی
|-
|۲۰۰۱
|*[[زولندر]]*
|خودش
|بن استیلر
|-
| rowspan="2" |۲۰۰۲
|*[[آقای دیدز]]*
|بیب بنت/پم داوسن
|استیون بریل
|-
|*[[سیمون (فیلم ۲۰۰۲)|سیمون]]*
|نیکولا آندرس
|اندرو نیکول
|-
|۲۰۰۳
|*روزی که خدای من مرد*
|راوی
|اندرو لوین
|-
|۲۰۰۴
|*[[قلب از همه‌چیز فریبکارتر است]]*
|روان‌شناس
|آزیا آرجنتو
|-
| rowspan="2" |۲۰۰۶
|*[[جایزه داروین (فیلم)|جایزه داروین]]*
|سیری تیلور
|فین تیلور
|-
|*[[یک پوینده تاریک (فیلم)|یک پوینده تاریک]]*
|دونا هاثورن
|ریچارد لینکلیتر
|-
| rowspan="3" |۲۰۰۷
|*[[ده (فیلم ۲۰۰۷)|ده]]*
|کلی لافوندا
|دیوید وین
|-
|*[[سکس و مرگ ۱۰۱]]*
|گیلیان
|دنیل واترز
|-
|*خوش آمدید*
|سینتیا
|کیرستن دانست
|-
|۲۰۰۸
|*[[آخرین حرف (فیلم ۲۰۰۸)|کلمه آخر]]*
|شارلوت موریس
|جفری هیلی
|-
| rowspan="5" |۲۰۰۹
|*قطره‌های آب*
|کری
|بلیک سنت
|-
|*[[خبرچینان]]*
|چریل لین
|گرگور جوردن
|-
|*[[زندگی شخصی پیپا لی]]*
|ساندرا دولز
|ربکا میلر
|-
|*[[خونسرد باش (فیلم ۲۰۰۹)|خونسرد باش]]*
|اسکارلت اسمیت
|برادران پالیش
|-
|*[[پیشتازان فضا (فیلم)|پیشتازان فضا]]*
|آماندا گریسون
|جی. جی. آبرامز
|-
|۲۰۱۰
|*[[قوی سیاه (فیلم ۲۰۱۰)|قوی سیاه]]*
|بث مک اینتایر/قوی در حال مرگ
|دارن آرونوفسکی
|-
|۲۰۱۱
|*[[معضل]]*
|جنوا بکمن
|ران هاوارد
|-
| rowspan="3" |۲۰۱۲
|*[[فرنکن‌وینی (فیلم ۲۰۱۲)|فرنکن‌وینی]]*
|السا ون هلسینگ
|تیم برتون
|-
|*[[حرف (فیلم ۲۰۱۲)|حرف]]*
|مارتین
|جی آنانیا
|-
|*[[آیسمن (فیلم)|آیسمن]]*
|دبورا کوکلینسکی
|آریل ورومن
|-
|۲۰۱۳
|*[[جبهه خودی]]*
|شریل موت
|گری فلدر
|-
|۲۰۱۵
| *[[آزمایشگر (فیلم)|ازمایشگر]]*
|ساشا منکین میلگرم
|مایکل آلمریدا
|-
|۲۰۱۸
|*[[مقصد عروسی]]*
|لیندسی
|ویکتور لوین
|-
|۲۰۲۲
|*[[رفته در شب]]*
|کث
|الی هوروویتز
|-
|۲۰۲۳
|*[[عمارت متروکه (فیلم ۲۰۲۳)|عمارت متروکه]]*
|پت
|جاستین سیمین
|-
|۲۰۲۴
|*[[بیتل‌جوس ۲]]*
|لیدیا دیتز
|تیم برتون
|-

### تلویزیون

## جوایز
### مراسم اسکار

### مراسم گلدن گلوب

### مراسم بفتا

### مراسم انجمن بازیگران

## منابع

## پیوند به بیرون

* 
* 
* 

رده:افراد آمریکایی اوکراینی و یهودی‌تبار
رده:افراد آمریکایی رومانیایی یهودی‌تبار
رده:افراد زنده
رده:اهالی آمریکا از تبار روس و یهودی
رده:اهالی پتالوما (کالیفرنیا)
رده:اهالی وینونا، مینه‌سوتا
رده:بازیگران تلویزیون زن اهل ایالات متحده آمریکا
رده:بازیگران زن اهل مینه‌سوتا
رده:بازیگران زن سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:بازیگران زن سده ۲۱ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:بازیگران زن فیلم اهل ایالات متحده آمریکا
رده:بازیگران زن یهودی اهل ایالات متحده آمریکا
رده:برندگان جایزه گلدن گلوب بهترین بازیگر نقش مکمل زن (فیلم)
رده:دانش‌آموختگان دبیرستان پتالوما
رده:زادگان ۱۹۷۱ (میلادی)
رده:صداپیشگان زن اهل ایالات متحده آمریکا
رده:یهودیان آمریکایی سده ۲۰ (میلادی)
رده:یهودیان آمریکایی سده ۲۱ (میلادی)