پیه‌مونت

**پیه‌مونت**، **پیمونت** (; ) یا **پیه‌مونته** () یکی از ۲۰ ناحیهٔ ایتالیا است که در شمال غربی این کشور واقع شده است. این ناحیه از جنوب با منطقه لیگوریا، از شرق با مناطق لمباردی و امیلیا-رومانیا و از شمال غربی با منطقه واله دائوستا هم‌مرز است. پیه‌مونت همچنین از شمال با سوئیس و از غرب با فرانسه هم‌مرز است.

مساحت پیه‌مونت ۲۵٬۴۰۲ کیلومتر مربع است که آن را به دومین ناحیهٔ بزرگ ایتالیا پس از سیسیل تبدیل می‌کند. جمعیت آن تا سال ۲۰۲۵، ۴٬۲۵۵٬۷۰۲ نفر بوده است. مرکز آن، تورین است که این شهر از سال ۱۸۶۱ تا ۱۸۶۵ اولین پایتخت پادشاهی ایتالیا بود.

غلات شامل برنج و ذرت، همچنین انگور (برای شراب سازی)، میوه و شیر از مهم‌ترین فرآورده‌های کشاورزی این ناحیه هستند. بیش از ۸۰۰هزار راس گاو در این ناحیه پرورش داده می‌شوند، که نیمی از احشام آن را تشکیل می‌دهند.

پیه‌مونته با ۱۷۰ هزار هکتار تاکستان بزرگ‌ترین تولیدکننده شراب ایتالیا است.

وجود کارخانجات خودروسازی فیات، این ناحیه را به یکی از کانون‌های صنعتی بزرگ ایتالیا و اروپا تبدیل نموده است. شرکت کوماو (یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان ربات‌های صنعتی و ماشین‌های ابزار)، اویکو (یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان کامیون و موتورهای دیزل) و لاواتزا (برند برتر قهوه جهان) در این ناحیه قرار دارند. بورسالینو و پرسول، مهم‌ترین برندهای مد آن هستند.
فوتبال و اسکی از مهم‌ترین ورزش‌های این ناحیه هستند که وجود تیم‌های یوونتوس و تورینو و برگزاری المپیک زمستانی ۲۰۰۶ خود گواه این موضوع است.

دانشگاه پلی‌تکنیک تورین یکی از مهم‌ترین دانشگاه‌های ایتالیا می‌باشد. روزنامهٔ لا استامپا هر روزه در شهر تورین به چاپ می‌رسد.

از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری آن می‌توان موزه مصرشناسی تورین، موزه ملی سینمای ایتالیا، موزه خودروی فیات، پیست‌های اسکی و کاخ‌هایی نظیر کاخ ماداما و رئاله را نام برد.

## نام‌شناسی
نام‌های فرانسوی ، ایتالیایی  و دیگر هم‌ریشه‌ها از واژه‌های لاتین قرون وسطایی  یا  یا به عبارت دیگر  به‌معنای «در پایِ کوه‌ها» (اشاره به رشته‌کوه آلپ) گرفته شده‌اند. این صورت در اسنادِ اواخر سدهٔ دوازدهم میلادی گواهی شده است.

## جغرافیا
پیه‌مونت از سه طرف توسط کوه‌های آلپ، از جمله کوه مونته ویسو - جایی که رودخانه پو سرچشمه می‌گیرد - و مونته روزا احاطه شده است. این منطقه با فرانسه (ناحیه‌های اوورنی-رون-آلپ و پروانس-آلپ-کوت دازور)، سوئیس (کانتون‌های تیچینو و وله) و نواحی ایتالیایی لمباردی، لیگوریا، واله دائوستا و برای بخش بسیار کوچکی با امیلیا رومانیا هم‌مرز است. جغرافیای پیه‌مونت ۴۳٫۳٪ کوهستانی، همراه با مناطق وسیعی از تپه‌ها (۳۰٫۳٪) و دشت‌ها (۲۶٫۴٪) است.
[راست|بندانگشتی|نمایی از [لانگه (ایتالیا)|لانگه]]
پیه‌مونت پس از سیسیل، دومین ناحیهٔ بزرگ از بین ۲۰ ناحیهٔ ایتالیا است. این ناحیه به‌طور گسترده با قسمت بالایی حوضهٔ آبریز رودخانه پو که از دامنه‌های مونته ویسو در غرب منطقه سرچشمه می‌گیرد و بزرگ‌ترین رودخانهٔ ایتالیا است، منطبق است. پو، نیم‌دایره تشکیل شده توسط رشته‌کوه‌های آلپ و آپنینی را که از سه طرف منطقه را احاطه کرده‌اند، زهکشی می‌کند.

چشم‌اندازهای روستایی پیرامون بسیار گوناگون‌اند: از قله‌های ناهموار رشته‌کوه‌های مونته روزا و گران پارادیزو تا شالیزارهای مرطوب ورچلی و نووارا، و از تپه‌های نرم لانگه، روئرو و مونفرا تا دشت‌های پهناور. حدود ۷٫۶٪ از کل قلمرو به‌عنوان منطقهٔ حفاظت‌شده شناخته می‌شود. در این ناحیه ۵۶ پارک ملی یا منطقه‌ای گوناگون وجود دارد که یکی از مشهورترین آن‌ها پارک ملی گران پارادیزو است که میان پیمونت و واله دائوستا قرار دارد.
[بندانگشتی|نمایی از [دریاچه ماجیوره|دریاچه ماجوره در استرسا، همراه با جزایر بورومین در پس‌زمینهٔ پیه‌مونت]]
پیه‌مونت دارای آب‌وهوای معمولاً معتدل است که در نواحی آلپ با افزایش ارتفاع به‌تدریج به معتدل-سرد و سپس سردتر تبدیل می‌شود. در مناطق کم‌ارتفاع، زمستان‌ها نسبتاً سرد اما کم‌بارش و اغلب آفتابی‌اند و گاه بارش برف ــ گاهی به‌طور فراوان ــ رخ می‌دهد. در مقابل، در نواحی شمال‌شرقی بارش برف کمتر و گهگاهی است. تابستان‌ها گرم بوده و امکان بروز رعدوبرق‌های شدید محلی وجود دارد.

### شهرهای بزرگ

## تاریخچه
[بندانگشتی|برج‌های پالاتین رومی در [تورین]]
پیمونت در اوایل دوران تاریخی، محل سکونت قبایل سلتی-لیگوری مانند تائورینی‌ها و سالاسی‌ها بود. این قبایل در حدود ۲۲۰ پیش از میلاد به‌دست رومیان سرکوب شدند و رومیان چندین مستعمره در این سرزمین بنیاد نهادند؛ از جمله آگوستا تائورینوروم (تورین) و اپورِدیا (ایورئا). پس از سقوط امپراتوری روم غربی، این منطقه به‌ترتیب هدف یورش بورگونی‌ها، اوستروگوت‌ها (سدهٔ پنجم میلادی)، رومیان شرقی، لمباردها (سدهٔ ششم) و سپس فرانک‌ها (سال ۷۷۳) قرار گرفت.

در سده‌های نهم و دهم میلادی، حملات تازه‌ای از سوی مجارها، سارازن‌ها و مورهای مسلمان به پیرامون انجام شد. در آن زمان، پیه‌مونت که بخشی از پادشاهی ایتالیا در درون امپراتوری مقدس روم به‌شمار می‌رفت، به چندین مرزبان‌نشین و کنت‌نشین تقسیم شده بود. در سال ۱۰۴۶، اتوی ساووی پیه‌مونت را به کنت‌نشین ساووی افزود و پایتخت را در شامبری (امروزه در فرانسه) قرار داد. برخی نواحی دیگر همچنان مستقل باقی ماندند؛ مانند کومونه‌های قدرتمند آسته و آلساندریا و همچنین مارکیزات‌های سالوتسو و مونتفرات. کنت‌نشین ساووی در سال ۱۴۱۶ به دوک‌نشین ساووی ارتقا یافت و دوک امانوئله فیلیبرتو در ۱۵۶۳ کرسی آن را به تورین منتقل کرد. در ۱۷۲۰، دوک ساووی به پادشاه ساردنی بدل شد و بدین‌ترتیب بنیان پادشاهی ساردنی را گذاشت که در ادامه شکل گرفت و بر اهمیت تورین به‌عنوان یک پایتخت اروپایی افزود.

در سال ۱۷۹۶ جمهوری آلبا به‌عنوان یک جمهوری وابسته به فرانسه در پیه‌مونت تأسیس شد. سپس میان سال‌های ۱۷۹۸ تا ۱۷۹۹ جمهوری وابستهٔ دیگری به نام جمهوری پیه‌مونت وجود داشت، اما اندکی بعد نیروهای اتریشی و روسی دوباره منطقه را اشغال کردند. در ژوئن ۱۸۰۰، سومین جمهوری وابسته با نام جمهوری زیرآلپ در پیه‌مونت برپا شد. این جمهوری در ۱۸۰۱ کاملاً تحت کنترل فرانسه قرار گرفت و سرانجام فرانسه در سپتامبر ۱۸۰۲ آن را به خاک خود ضمیمه کرد. در کنگرهٔ وین، پادشاهی ساردنی احیا شد و افزون بر آن جمهوری جنوا نیز به آن واگذار شد تا همچون سدی در برابر فرانسه عمل کند.

پیه‌مونت در سال‌های ۱۸۵۹ تا ۱۸۶۱، پس از جنگ‌های ناموفق پیشین علیه امپراتوری اتریش در ۱۸۲۰–۱۸۲۱ و ۱۸۴۸–۱۸۴۹، سکوی جهشی برای وحدت ایتالیا بود. این روند گاه با اصطلاح «پیمونتیزه‌شدن» یاد می‌شود. تلاش‌ها بعدها با مقاومت کشاورزان روستایی روبه‌رو شد. خاندان ساووی به پادشاهان ایتالیا تبدیل شدند و تورین برای ۴ سال پایتخت کشور شد. با این حال، هنگامی که پایتخت ایتالیا نخست به فلورانس و سپس به رم منتقل شد، اهمیت اداری و نهادی پیه‌مونت کاهش یافت. تنها یادکرد از نقش تاریخی پیمونت این بود که ولیعهد ایتالیا با عنوان «شاهزادهٔ پیه‌مونت» شناخته می‌شد. پس از وحدت ایتالیا، پیه‌مونت یکی از مهم‌ترین مناطق در نخستین موج صنعتی‌سازی کشور به‌شمار می‌رفت.
پرونده:Exterior of the Palazzina di caccia of Stupinigi.jpg|جایگزین=The Palazzina di caccia of Stupinigi in Nichelino is a UNESCO World Heritage Site.|کاخ شکار استوپینیجی در نیکلینو یک میراث جهانی یونسکو است.
پرونده:Sacra di San Michele07.jpg|جایگزین=The Sacra di San Michele is a symbol of Piedmont.|کلیسای جامع سن میشل نماد پیه‌مونت است.


## جمعیت‌شناسی

## نگارخانه

Image:Chiappera1.jpg|
Image:Acqui Terme – the cathedral.jpg|
Image:Asti Cathedral.jpg|
Image:Biella-Teatro Sociale-2-bis.jpg|


## جستارهای وابسته
* نبرد مارنگو (۱۴ ژوئن ۱۸۰۰)
* جاندویا
* غذاهای پیه‌مونت
* آلپ غربی

## یادداشت‌ها

## منابع

## پیوند به بیرون
* Piemontesi Nel Mondo of Northern California
* مجلۀ پیه‌مونت  
* Nòste Rèis (انجمن فرهنگی پیه‌مونت) 

*
رده:دومین سطح کد جغرافیایی اتحادیه اروپا
رده:منطقه‌های ایتالیا