آل اینجو

**آل اینجو یا اینجویان** سلسله ای ایرانی، فارس‌تبار، و سنی‌مذهب در دوره مغول‌ها و دوران ملوک‌الطوایفیِ پس از انحلال ایلخان بودند که در سده چهاردهم میلادی بر منطقهٔ فارس به پایتختی شیراز (و بر ولایات اصفهان و یزد و جزائر و سواحل خلیج فارس) فرمان می‌راندند و سلطنتی مستقل از ایلخانان تشکیل دادند. پس از انتصابِ شرف‌الدین محمودشاه به مقامِ مدیریتِ امورِ املاکِ خالصهٔ ایلخانی، موسوم به «املاکِ اینجو»، وی را با لقب «محمودشاه اینجو» و خاندانش را نام «آل اینجو» می‌شناسند.

## تاریخچه
### نیمهٔ اولیه و تثبیت
نخستین فرد نام‌آور این خانواده شرف‌الدین محمودشاه بود که در ایام ایلخان اولجایتو به فارس فرستاده شد تا تحت زمان فرمانروایی ِ ابش خاتون (آخرین فرمانروای سلغری، که در مقام خالصه‌دار (مدیریتِ املاک خصوصیِ خانِ مغول) خدمت کند. محمود شاه در ایام ایلخان ابوسعید بهادرخان نیز بر این شغل باقی‌ماند.‌در آن زمان و پس از انحلال سلغری‌ها، فرمانداریِ فارس بدست سردارِ نظامیِ ایلخان، «امیر تالش بن امیر حسن بن امیر چوپان» (از نوادگانِ خاندان ِ مغولیِ آل چوپان) سپرده شد. وی تا جایی که پیش از ۷۲۵ق (۱۳۲۵م) در شیراز و کم و بیش تمام ایلات فارس، فروانروایی مستقل یافت، و در آن سال، رسما توسط ایلخان ابوسعید به فرمانداری فارس منصوب شد.

خاندان آل اینجو ریشهٔ خود را در حوالی قزوین می‌یابد. شرف‌الدین محمود شاه نسب خویش را هم به خواجه عبدالله انصاری، عارف صوفی مسلک، و هم به ابوایوب انصاری، از اصحاب حضرت محمد ﷺ در صدر اسلام می‌رسانید. لقب «شاه» که وی برای خویش و خاندانش برگزیده بود، هم برگرفته از سنتِ اهل تصوف در آن زمان داشته، که برای اشاره به برخی رهبرانِ صوفی (مثل شاه نعمت‌الله ولی) اشاره می شده، و هم اشاره به ارج و احترام برای فرهنگ و القاب حکومتیِ ایرانیِ پیش از اسلام  داشته. علاقه‌مندی محمودشاه به صوفیان بحدی بود، که از روی ارادتِ خویش به مرشد ابواسحاق کازرونی، نام یکی از فرزندان خویش (که بزرگ شده و به مقامِ پرآوازه‌ترین سلطانِ اینجو رسید) جمال‌الدین ابواسحاق نامید.

فرمانداریِ وی البته حدود یک دهه به طول انجامید. با افزایش نفوذ و شوکتِ شرف‌الدین محمودشاه در بلاد فارس، ایلخان ابوسعید بهادرخان از جانبِ وی احساس تهدید کرد. از این رو، بفرمانِ ایلخان، شرف‌الدین محمودشاه از مقام امارتِ فارس عزل شده و بجای وی، شخصی مغول بنام امیرمسافر اَیناق به امارت فارس منصوب شد. شرف‌الدین محمودشاه در ضدیت با این فرمان عصیانی ناموفق کرده و سپس مدتی را در اردوی ایلخانی و حبس گذراند.

در سال ۷۳۶ق، در پیِ وفاتِ ایلخان ابوسعید بهادرخان، آخرین ایلخان که البته ولیعهدی از خود بجا نگذاشته بود، حاکمیت ایلخانی دچار بحران و فروپاشی شد. در آن زمان، آرپاخان، یکی از فرمانروایان مغول، به پیشنهاد غیاث‌الدین محمد (وزیر ایلخانِ فقید ابوسعید)، بعنوانِ ایلخانِ بعدی معرفی شد. مشروعیت حاکمیت وی نه توسط بخشی از ایلات و نظامیان مغول و نه توسط فرمانداران غیرمغول تابعه مقبول نشد. در طول این بحران‌ها، شرف‌الدین محمود شاه، که در آن زمان در تبریز اسکان داشت، توسط آرپاخان برکنار شده و اعدام شد.

در همان سال آرپاخان در طول جنگ، توسطِ اردویی تحت فرماندهی علی پادشاه (خانِ طایفهٔ اویرات) شکست خورده و به فرزند ارشد محمودشاه، جلال‌الدین مسعودشاه، تسلیم گردید و وی نیز او را به قصاص پدرش اعدام کرد. در این مدت، فرزندِ دیگری از محمودشاه، غیاث‌الدین کیخسرو، در شیراز تلاش برای تثبیتِ حاکمیت خود می‌داشت. دوران نابودی ایلخانیان، جلال‌الدین مسعودشاه، پسر بزرگ محمود شاه، سرزمین فارس را تصرف کرد، و در این نبرد، غیاث‌الدین کیخسرو کشته شد؛ در همین زمان برادری دیگر، ابواسحاق جمال‌الدین به سوی مبارزالدین محمد مظفری در یزد می‌رفت.

در سال ۷۳۹ق «پیرحسین بن امیر محمد چوپانی» پسرعموی شیخ حسن کوچک (چوپانی) (بنیانگذار حکومت آل چوپان)، همراه با مبارزالدین محمد (بنیانگذار حکومت آل مظفر) به شیراز حمله برد و جلال‌الدین مسعودشاه مجبور شد به شیخ حسن بزرگ (جلایری) در بغداد (بنیانگذار حکومت آل جلایر) پناهنده شود. در طولِ این نبرد، برادر دیگری، شمس‌الدین محمد، از حبس در دژ سفید گریخته (مسعودشاه وی را محبوس کرده بود) و به پیرحسین چوپانی پیوست. پیرحسینِ چوپانی اما پس از پیروزی در شیراز، شمس‌الدین محمد را ترور کرده که این باعث رو گرداندن مردم شیراز از وی شد. پس از این واقعه، پیرحسن به مبارزالدین در تصرف کرمان یاری کرد، اما پس از مدتی پیوند دوستی بین پیرحسین و مبارزالدین گسسته شد. در سال ۷۴۲ق، جمال‌الدین ابواسحاق از سوی پیرحسین به ولایت اصفهان منصوب شد ولی ابواسحاق از دوستی با پیرحسین خودداری نمود و با ملک اشرف چوپانی هم‌پیمان گردید و توانست با یاری او شیراز را تصرف کند. در پایان ابواسحاق به اشرف اجازه نداد وارد شیراز شود و او را واداشت تا به آذربایجان بازگردد. در این پی، جمال‌الدین ابواسحاق، فرزندِ شرف‌الدین محمودشاه، حاکمِ فارس شد.

در سال ۷۴۳ق شیخ حسن جلایری، لشکری به فرماندهی یاغی‌باستی برادر اشرف چوپانی، با جلال‌الدین مسعودشاه، فرزند ارشد شرف‌الدین محمودشاه، همراه کرد تا به سوی شیراز روند. پس از رسیدن سپاه به شیراز، جمال‌الدین ابواسحاق به سود برادر بزرگ‌ترش و به تبعیت از سنتِ موجودِ ایرانی، که سلطنت را حقِ فرزند ذکور ارشد می‌داند، از فرمانروایی کنار رفت. اما یاغی‌باستی، فرمانده سپاه، که از کار خشنود نبود در همان سال ۷۴۳ق به قتل جلال‌الدین مسعودشاه فرمان داد و باعث شد تا جنگی شدید بین یاغی‌باستی در یک سو و یاران و پیروان جمال‌الدین ابواسحاق (و همدلیِ بیشتر مردمان شیراز با وی) در داخل شهر رخ دهد. نبرد با پیروزی یاران ابواسحاق و اتمام ادعاهای آل چوپان بر حاکین فارس پایان یافت. او از این تاریخ به بعد به حاکمیت بلامنازعِ فارس رسیده، و حاکمیتِ وی در سال ۷۴۴ ق از «امارت» به یک «سلطنتِ» حقیقتا مستقل ارتقاء یافت؛ لقبِ رسمیِ وی «السلطان الاعظم ابواسحٰق» شده؛ و سلطنتِ وی دست به ضرب سکه زد.

### سلطنت جمال‌الدین ابواسحاق

دورانِ نشستِ جمال‌الدین ابواسحاق اینجوئی بر تخت سلطنت در شیراز، دورانی شکوفا و طلایی در تاریخ شهر گل و بلبل و منطقهٔ فارس بود. در این دوران، ابواسحاق توانست اطاعت امیر اصفهان و ملوک جزیرهٔ هرمز را بدست آورد، اما در فتحِ یزد و کرمان ناموفق بود و این ولایات در دست مبارزالدین محمدِ آل مظفر ماندند. لازم به ذکر است که آن دوران، دوران اوج تجارت دریایی بین فارس و چین (در سلطهٔ مغولها) بود. در آن دوران بندر زیتون (چوان‌ژو) در جنوبِ چین، بزرگترین و ثروتمندترین بندر جهان بوده، و پرنفوذترین بازرگانانِ بندر زیتون، مسلمانان شیعه مذهب و سنی‌مذهبِ فارسی و عربی بودند، به این معنا که بنادر حاشیهٔ خلیج فارس نیز بسیار از این مراودات منتفع بودند. درآمدِ مالیاتیِ این بنادر، هزینه‌های آل اینجو را در کرده، و ابواسحاق نیز این ثروت‌ها را در ساخت کاخ‌ها و بناها و مساجد و مدارس مختلف (منجمله کاخی الهام‌گرفته از بنای طاق کسری، که البته با انحلال آل اینجو، این پروژه ناتمام ماند)، و گسترشِ صحنِ شاهچراغ سرمایه‌گذاری کرد. این دوران، همینطور شاهد ظهور و شکوفایی عالمان و عارفان شهیر متعدد چون حافظ شیرازی، خواجوی کرمانی، عبید زاکانی، و امین‌الدین بلیانی در شیراز بود. شرف‌الدین محمودشاه و پسرانِ وی از مریدانِ عارف صوفی، امین‌الدین بلیانی بود.

در طول حاکمیت ابواسحاق، ابن بطوطه، زادهٔ طنجه و از بزرگترین جهانگردان و جغرافی‌دانانِ تاریخ جهان، که در طول سه دهه، از امپراتوری مالی و آندلس تا هندوستان و چینِ مغولی را سفر کرده بود، در مدتی در سال ۷۴۸ قمری نیز میهمانِ درباری اینجوئی بود. وی در سفرنامهٔ خویش، جمال‌الدین ابواسحاق را «یکی از بهترین سلاطین، مردی خوش هیکل، خوبروی، نیکخوی، کریم، خوش اخلاق و فروتن، با سپاهی نیرومند و کشوری پهناور» توصیف کرده بود.

ابواسحاق، در طول سال‌های سلطنت خویش، با این سپاه نیرومند فوق‌الذکر، با مبارزالدین محمدِ آل مظفر برای سیطره بر ولایات کرمان و یزد و فارس، و همچنین سلطه بر درآمدهای مالیاتی بنادر هرمز، کیش و بحرین در نبرد و مبارزه بود. این بطوطه تعداد سپاهیان اینجوری را پانصد هزار نفر و متشکل از یک‌جانشینانِ فارس و کوچ‌نشینانِ ترک تخمین زده بود. با تشدیدِ جنگ با مبارزالدین، شیراز در حصرِ مبارزالدین قرار گرفته و توسط آل مظفر فتح شد.

پیش‌درآمدِ این حصر و‌ شکست (از نظر مراودات بین دو نیروی متخاصم)، اولا این بود که روالِ عکلکردِ دیپلماتیکِ ابواسحاق، شامل حیله‌گری و عهدشکنیِ متعدد می‌شد (بطور مثال، امضاء آتش‌بس و صلح، و همزمان گفت‌وگو با طوائف مغول بمنظور انجام تحریکات نظامی). دوم اینکه نبردها میانِ دو نیروی متخاصم در طول سال‌ها خشن‌تر و خانمان‌سوزتر شده و نهایتا هیچ یک از طرفین، قصدی جز نابودیِ طرف مقابل نداشتند. در آخرین اقدامِ نظامیِ ابواسحاق ضد یزد (که با شکست در فتح شهر خاتمه یافت)، حصرِ نظامیِ شهر قحطی و ویرانی و تلفات جانبِ کم‌سابقه ای بر جا گذاشت.

پیش‌درآمدِ این حصر و‌ شکست (از نظر امور داخلهٔ فارس و شیراز)، شکاک شدن ابواسحاق نسبت به خاندان ِ ساداتِ طباطبائی، که در شیرازِ آن زمان در بازار و دربار دارای ثروت و ثقل و نفوذِ فراوان بوده، و ترورِ چندین نفر از بزرگان متعلق به آن خاندان بود که موجب دلسردی و ناخشنودیِ جمعیت شیراز از ابواسحاق شد..

این بطوطه نیز به این موضوع اشاره می‌کند که مشاهداتِ وی در شیراز آن بوده که ابواسحاق نسبت به مردم و بزرگران شیراز سوءظن و کینه داشته.‌از این رو، بیشترِ مقامات و معتمدین وی، از اصفهان آمده بودند، و همینطور حملِ سلاح را بر شیرازیان ممنوع کرده بود..

پس از این شکست، ابواسحاق به سید جلال‌الدین میرمیران، والی و کلانترِ خود در اصفهان پناهنده شد. در سال ۷۵۸ قمری، اصفهان نیز بدست مبارزالدین افتاده، و نهایتا ابواسحاق قصاص و اعدام شده و دولت آل اینجو با استیلای مظفریان از میان رفت.

در نتیجه، پس از شرف‌الدین محمود شاه، سه نفر از چهر فرزندِ ذکور وی بدین ترتیب بر مسند حاکمیت بر فارس نشستند: جلال‌الدین مسعودشاه از ۷۳۶ تا ۷۳۹ قمری؛ غیاث‌الدین کیخسرو کمتر از یک سال در ۷۳۹ قمری؛ و شمس‌الدین محمد از ۷۳۹ تا ۷۴۰ قمری. فرزند ذکور چهارم وی، جمال‌الدین ابواسحاق، بین سال‌های ۷۴۳ تا ۷۵۸ قمری حاکم فارس بود.

از آن تاریخ به بعد، آل مظفر حدود چهار دهه بر شیراز حاکمیت داشت تا که در سال ۷۹۵، و پس از نبرد گود پاتیله، امیر تیمور گورکانی شیراز را فتح کرد.

## نقشه‌های تاریخی

نقشه‌های زیر، منبعی هستند که تاریخِ تحولات در جنوبِ ایران را نقل می‌کنند. لازم است اشاره شود که اطلاعات ارائه شده در مواردی با بقیهٔ منابع تاریخی تفاوت‌ها (و غلط‌هایی) دارند.

نقشهٔ اول، نشان‌دهندهٔ وضعیت سیاسی قلمروی ایلخانی (به پایتختی سلطانیه) در سال‌های ۷۳۵ - ۷۳۶ ق می‌باشد، در زمانی بلافاصله بعد از وفاتِ ایلخان ابوسعید بهادرخان. بر اساس این نقشه، منطقهٔ فارس، ساحلِ خلیج فارس در حوالی بوشهر، و بخشی از عراق عجم شامل اصفهان و حومه آن، تحت امارت آل اینجو، در تابعیتِ خانِ مغول بودند. این نقشه همین‌طور، شروع جنگ و کشمکش بر سرِ جاینشینیِ آخرین ایلخان پس از وفات ابوسعید بهادرخان، و تقابلی نظامی بین آرپاخان و مخالفینِ وی در حوالی زرینه‌رود در ایالت آذربایجان و در راهِ پایتختِ ایلخانی را نشان می‌دهد.

نقشهٔ دوم، نشان‌دهندهٔ وضعیت سیاسی قلمروی ایلخانی (در میانِ روندِ فروپاشی) در سال‌های ۷۳۷ - ۷۴۰ ق می‌باشد، این نقشه نشان‌دهندهٔ دورانیست که عملا خانات مغول در ایران در حال فروپاشی می‌باشد، طوری که در این نقشه، جداییِ امارت بنو ارتنا در غرب؛ ادعای طغاتیمور (با پشتیبانی آل کرت) و جداییِ مناطق شرق ایلخانی  و قیامِِ سربداران در مناطقِ تحت امر وی، و لشکرکشی اویرات‌ها به پایتخت سلطانیه را می‌توان مشاهده کرد. این نقشه همین‌طور، نشان می‌دهد که شمس‌الدین محمد، از پسرانِ‌ شرف‌الدین محمودشاه، در اصفهان بین ۱۳۳۷ و ۱۳۳۹ میلادی امیر بوده. در شیراز، فرزندِ دیگری از محمودشاه، یعنی غیاث‌الدین کیخسرو بین ۱۳۳۴ و ۱۳۳۶ میلادی امیر بوده، و در بین سالهای ۱۳۳۶ و ۱۳۳۸ میلادی سلطان. در سالهای ۱۳۳۸ و ۱۳۳۹ میلادی، جلال‌الدین مسعودشاه، فرزندی دیگر از محمودشاه، در شیراز سلطان بوده. در همین دوران، ابواسحاق فرمانداری قشونی را داشته که سعی در فتح یزد داشتند (۱۳۳۷ و ۱۳۳۸ میلادی).

نقشهٔ سوم، نشان‌دهندهٔ وضعیت سیاسی قلمروی ایلخانی (در میانِ روندِ فروپاشی) در سال‌های ۷۴۰  - ۷۴۱ ق می‌باشد. نکات مورد مشاهده در این نقشه، شامل قلمروی طغاتیمور (با پشتیبانی آل کرت) در شرق (خراسان و هرات و لشکرکشیِ وی بسمت آذربایجان و پایتختِ ایلخانی (سلطانیه)؛ و تقسیمِ قلبِ سرزمین ایلخانی به دو نیم بین شیخ حسن کوچک (چوپانی) و شیخ حسن بزرگ (جلایری). در مورد آل اینجو، این نقشه نشان‌دهندهٔ ورودِ «پیرحسین چوپانی» به اصفهان و اتحادِ وی با شمس‌الدین محمد اینجو، لشکرکشیِ اینان به فارس و درگیری در حوالی سروستان (و سقوطِ جلال‌الدین مسعودشاه)، سپس قتلِ شمس‌الدین محمد، شورش شیرازی‌ها، اخراجِ پیرحسن چوپانی، و بازگشتِ جلال‌الدین مسعودشاه به مقامِ امارت.

نقشهٔ چهارم، نشان‌دهندهٔ وضعیت سیاسی قلمروی سابقا ایلخانی در سال‌های ۷۴۱ - ۷۴۲ ق می‌باشد. اطلاعاتِ زیادی در این نقشه قابل مشاهده می‌باشد، منجمله قیام سربداران در مناطقِ تحت امر طغاتیمور، جنگ بین چوپانی، جلایری، و  طغاتیمور برای سلطه بر آذربایجان و شمالِ عراقِ عجم، و اقدامِ مبارزالدین محمد (مظفری) (حاکمِ یزد) برای فتح کرمان. در مورد آل اینجو، این نقشه نشان‌دهندهٔ لشکرکشی پیرحسین چوپانی برای بار دوم، اتحادِ وی با امیر مبارزالدین، و فتح کرمان و شیراز بکمک یک‌دیگر. در نتیجه با سقوط مسعودشاه، پیرحسین بر شیراز حاکم شد. 

نقشهٔ پنجم، نشان‌دهندهٔ وضعیت سیاسی دورانِ ملوک‌الطوایفی پس از ایلخانان در سال‌های ۷۴۲ - ۷۴۳ ق می‌باشد. می‌باشد، در زمانی که آذربایجان و بیشتر مناطق ایران، تحت امر شیخ حسن کوچک (چوپانی) قرار گرفته‌اند، و حاکمِ در شیراز پسرعموی وی،‌ پیرحسن چوپانی می‌باشد. این نقشه نشان‌ می‌دهد که امیر مبارزالدین، امیرِ یزد و کرمان نیز تابع و متحد چوپانی بوده. در جنوبِ عراق عجم به مرکزیت اصفهان، غیاث‌الدین کیخسرو در منصب امارت در تابعیت چوبانی قرار داشته. در این نقشه مشاهده می‌شود که در آن سال‌ها، غیاث‌الدین کیخسرو اینجو با رقیبِ پیرحسن، یعنی ملک اشرف چوپانی متحد شده، و جلال‌الدین مسعودشاه اینجو در منطقهٔ‌ اتابکان لر بزرگ با یاغی‌باستی برادر اشرف چوپانی (تحت امر جلایری). 

نقشهٔ ششم، نشان‌دهندهٔ وضعیت سیاسی دورانِ ملوک‌الطوایفی در سال‌های ۷۴۳ - ۷۴۴ ق می‌باشد. در این نقشه، ملک اشرف چوپانی و یاغی‌باستی  اصفهان و شیراز را در سال ۷۴۳ فتح می‌کنند. این لشکر در حوالی ابرقو با لشکر امیر مبارزالدین محمد نیز نبردی دارد. با فتح شیراز،‌ امارتِ فارس و اصفهان به غیاث‌الدین کیخسرو واگذار می‌شود. وی پس از اندی، بنفع برادر ارشد جلال‌الدین مسعودشاه، کناره‌گیری می‌کند. اما جلال‌الدین مسعودشاه بعد از چندی فوت می‌کند. در نتیجه دوباره در سال ۷۴۴، غیاث‌الدین کیخسرو به امارت می‌رسد.

نقشهٔ هفتم، نشان‌دهندهٔ وضعیت سیاسی دورانِ ملوک‌الطوایفی در سال‌های ۷۴۴ - ۷۵۰ ق می‌باشد. در این دوران، جمال‌الدین ابواسحاق حاکم و سلطانِ آل اینجو بوده. در این نقشه، اخراجِ ملک اشرف چوپانی و یاغی‌باستی از قلمروی اینجویی در سال ۷۴۴ دیده می‌شود؛ و همین‌طور هم‌مرزیِ قلمروی اینجو و مظفر، و کشمکش‌های آنان مشاهده می‌شود.

نقشهٔ هشتم، نشان‌دهندهٔ وضعیت سیاسی دورانِ ملوک‌الطوایفی در سال‌های ۷۵۰ - ۷۵۴ ق می‌باشد. در این دوران، جمال‌الدین ابواسحاق حاکم و سلطانِ آل اینجو بوده. در این نقشه هم‌مرزیِ قلمروی اینجو و مظفر، و کشمکش‌های آنان مشاهده می‌شود؛ منجمله حصر و تلاش برای فتح یزد توسط قشون ابواسحاق، لشکرکشیِ امیر مبارزالدین ضد شیراز و سقوطِ آن، و عقب‌نشینیِ ابواسحاق به اصفهان (که از سر ناچاری، تن به تابعیتِ  حکومت چوپانی داد. 

نقشهٔ نهم، نشان‌دهندهٔ وضعیت سیاسی دورانِ ملوک‌الطوایفی در سال‌های ۷۵۴ - ۷۵۹ ق می‌باشد، در دورانی که شیراز و فارس توسط امیر مبارزالدین آل مظفر فتح شده، و ابواسحاق بر اصفهان و جنوبِ عراقِ عجم حکومت می‌کند. این نقشه، لشکرکشی امیر مبارزالدین به اصفهان، حصر، و نهایتا فتح شهر بدست او را نشان می‌دهد. این نقشه همین‌طور اعدامِ ابواسحاق، و مقاومت و قیامِ وفاداران به آل اینجو در شولستان ضد مبارزالدین را نشان می‌دهد.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون
* دانشنامهٔ ایرانیکا، مدخل «دودمان اینجو» (به انگلیسی)

رده:امپراتوری‌های پیشین
رده:انحلال‌های ۱۳۵۷ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۳۳۵ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۳۵۷ (میلادی)
رده:ایران در سده ۱۴ (میلادی)
رده:پادشاهی‌های پیشین آسیا
رده:فرمانروایان پیشین
رده:تاریخ ایران باستان
رده:تاریخ ایران
رده:تاریخ مغولستان
رده:دربارهای فارسی‌زبان
رده:سلسله‌های شیعه
رده:سلسله‌های ملوک‌الطوایفی ایران
رده:شاهنشاهی‌ها و پادشاهی‌های ایران
رده:کشورهای پیشین در آسیا
رده:کشورهای پیشین در خاورمیانه
رده:آل اینجو