کلیسای جامع اشپایر

کلیسای جامع اشپایر  (در زبان آلمانی: Speyerer Dom ) یک کلیسای امپراطوری بود بدین معنی که پادشاهان در آنجا نیز تاجگذاری می کردند .

این بنا به عنوان محل آرامگاه تعدادی از پادشاهان و امپراتوران آلمانی، نماد مهمی از هنر و معماری رمانسک به شمار می‌رود. از زمان تخریب بخشی از کلیسای صومعه کلونی  در دوره حکومت ناپلئون، این کلیسا بزرگترین کلیسای باقی‌مانده به سبک رمانسک در جهان محسوب می‌شود .

کلیسای جامع اشپایر، که رسماً با نام کلیسای جامع سنت ماریا و سنت اِشتِفان در اشپایر  شناخته می‌شود، کلیسای جامع اُسقف‌نشین رومی-کاتولیک اشپایر  و کلیسای بخش محلی در ایالت راینلاند-فالتز  است. این بنا یکی از سه کلیسای جامع امپراتوری   در آلمان به شمار می‌آید و در سال ۱۰۶۱ میلادی تقدیس شد. یک بازسازی عمده‌تر نیز در سال ۱۱۰۶ به پایان رسید. در سال ۱۹۲۵، پاپ پیوس یازدهم این کلیسا را به مقام کلیسای بازیلیکا  ارتقا داد. از سال ۱۹۸۱، این بنا در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده و همچنین مطابق *[[کنوانسیون لاهه برای حمایت از اموال فرهنگی در صورت درگیری مسلحانه|کنوانسیون]]* *[[کنوانسیون لاهه برای حمایت از اموال فرهنگی در صورت درگیری مسلحانه|لاهه]]* یک میراث فرهنگی تحت حفاظت  است

## تأسیس و ساخت اولیه
کلیسای جامع اشپایر  در سال ۱۰۲۵ میلادی به دستور کنراد دوم، پادشاه خاندان زالی، با هدف ساخت بزرگ‌ترین کلیسای جهان مسیحیت آغاز شد. ساخت آن در زمان نوه او، هاینریش چهارم ، در سال ۱۰۶۱ به پایان رسید و این بنا که به «اشپایر یکم  معروف است، نخستین ساختمان بزرگ طاق‌دار پس از دوران باستان در شمال آلپ محسوب می‌شد. کمی بعد، هاینریش چهارم دستور بازسازی گسترده‌ای داد که منجر به ساخت «اشپایر دوم با ابعادی عظیم (۱۳۴ متر طول و ۳۳ متر عرض) و دارا بودن بزرگ‌ترین طاق متقاطع در قلمرو امپراتوری شد. این عظمت، نمادی از قدرت دنیوی و مذهبی امپراتوران امپراطوری مقدس روم در مقابل قدرت فزاینده پاپ‌ها بود

### ویرانی و بازسازی‌های مکرر
این کلیسای جامع در طول تاریخ بارها آسیب دید. یک آتش‌سوزی در سال ۱۴۵۰ کل بنا را ویران کرد. فاجعه بزرگ‌تر در جریان جنگ جانشینی فالتز رخ داد؛ زمانی که نیروهای فرانسوی در سال ۱۶۸۹ شهر اشپایر را به آتش کشیدند و آتش به کلیسای جامع نیز سرایت کرد. بخش‌های غربی  فرو ریخت و فضای داخلی به کلی سوخت. سربازان فرانسوی همچنین مقبره های امپراطورامپراتوران را غارت کردند . بازسازی اولیه بخش شرقی بلافاصله پس از جنگ آغاز شد، اما بازسازی بخش غربی به دلیل مشکلات مالی تا نیمه دوم سده هجدهم به طول انجامید و در نهایت با یک نمای باروک جدید تکمیل شد .

### دوران بحران و نجات از تخریب
در جریان انقلاب فرانسه، کلیسای جامع در سال ۱۷۹۴ مورد بی‌حرمتی و غارت نیروهای انقلابی قرار گرفت و حتی به عنوان طویله و انبار استفاده شد. پس از الحاق منطقه به فرانسه، بنا به مالکیت دولت فرانسه درآمد و در سال ۱۸۰۵ حتی دستور تخریب آن صادر شد. با میانجی‌گری اسقف ماینتس، یوزف لودویگ کولمار، و استفاده از روابطش با دربار ناپلئون، این دستور لغو شد. ناپلئون در سال ۱۸۰۶ کلیسا را به جامعه کاتولیک اشپایر بازگرداند.

### احیای هنری و ملی در سده نوزدهم
پس از شکست ناپلئون، اسقف‌نشین اشپایر در سال ۱۸۱۷ احیا شد و کلیسای جامع طی سال‌های ۱۸۱۸ تا ۱۸۲۲ مرمت و بازتقدیس گردید. نقطه عطف بعدی، تصمیم پادشاه لودویگ اول بایرن  در سال ۱۸۴۳ برای نقاشی‌دیواری داخلی کلیسا با اهداف آموزشی و تقویت حس ملی بود. اجرای این پروژه گسترده نقاشی‌فرسک به سبک ناصری، تحت نظارت نقاشانی چون یوهان باپتیست شراودولف ، از سال ۱۸۴۶ تا ۱۸۵۳ به طول انجامید و کلیسا را به یک نماد فرهنگی و هنری مهم تبدیل کرد .

## نفاشی های دیواری بجای مانده
در راهروی میانی ، ۲۴ تصویر بزرگ‌فرمت خلق شد. شش تصویر از عهد عتیق گرفته شده‌اند که صحنه‌هایی را نشان می‌دهند که در آنها مریم مقدس و جایگاه برجسته‌اش در تاریخ رستگاری، پیش‌نمایش شده‌اند؛ سپس ۱۸ تصویر از زندگی مریم مقدس قرار دارند. این تصاویر در ارتفاع بسیار زیاد قرار گرفته‌اند و تماشای آنها تنها با دشواری ممکن است. سایر نقاشی‌ها حذف و تا حدی نابود شده‌اند.

این چرخه تصاویر با  «بیرون راندن از بهشت» آغاز می‌شوند که در اولین بخش دیوار سمت چپ روی دیوار راهروی میانی دیده می‌شود. عناوین تصاویر و زیرنویس‌های لاتین آنها به شرح زیر است:

   یوهان باپتیست شراودولف  (۱۸۵۳): «راندن از بهشت (سفر پیدایش ۳:۱۵) («او سر تو را خرد خواهد کرد، و تو به پاشنه او کمین خواهی زد.»)
بندانگشتی|Speyerer Dom, Apsismalerei, 1850
   آندریاس مایر (۱۸۵۳): «قربانی شکرگزاری نوح (سفر پیدایش ۹:۱۳) («کمانم را در ابرها خواهم نهاد و آن نشانه پیمان خواهد بود.»)

   گئورگ مادر  (۱۸۵۳): «رویای ابراهیم (سفر پیدایش ۱۲:۳) («در تو تمامی خاندان‌های زمین برکت خواهند یافت.»)

   آدولف بائومان  (۱۸۵۳): «فراخوانی موسی (سفر خروج ۳:۲) («خداوند بر موسی در شعله آتشی از میان بوته خار ظاهر شد.»)

   گئورگ مادر (۱۸۵۳): «رویای داوود (کتاب مزامیر ۱۰۹:۱) («خداوند به سرورم گفت: به دست راست من بنشین.»)

   آندریاس مایر (۱۸۵۳): «پیشگویی اشعیا («اینک، باکره‌ای آبستن خواهد شد و پسری خواهد زاد و نام او عمانوئیل خوانده خواهد شد.»)

   ماکس بنتله (۱۸۵۳): «تولد مریم (انجیل لوقا ۱:۲۸) («درود بر تو ای پر از فیض، خداوند با توست. تو در میان زنان متبارکی.»)

   آندریاس مایر ( (سفر یوشع بن سیراخ ۲۴:۱۴) («در مسکن مقدس، در حضور خودش خدمت کردم.»)

   ماکس بنتله (۱۸۵۳): «نامزدی مریم با یوسفِ ناصری (انجیل لوقا ۱:۲۷) («باکره‌ای به مردی نامزد بود که یوسف نام داشت و نام باکره مریم بود.»)

   یوهان باپتیست شراودولف (۱۸۵۲): «بشارت به مریم (انجیل لوقا ۱:۳۸) («اینک کنیز خداوندم، بر حسب سخن تو با من باد.»)

   ماکس بنتله (۱۸۵۲): «ملاقات الیزابت (انجیل لوقا ۱:۴۰) («و او به خانه زکریا درآمد و الیزابت را سلام کرد.»)

   آندریاس مایر (۱۸۵۱): «تولد عیسی مسیح (انجیل لوقا ۲:۷) («و او پسر نخستین خود را زایید.»)

   یوهان باپتیست شراودولف (۱۸۵۲): «ستایش مغان (انجیل متی ۲:۱۱) («و آنان کودک را با مادرش مریم یافتند و به روی درافتادند و او را پرستش کردند.»)

   گئورگ مادر Georg Mader (۱۸۵۲): «معرفی عیسی در معبد (انجیل لوقا ۲:۳۵) («و نیز شمشیری جان تو را خواهد شکافت.»)

   ماکس بنتله (۱۸۵۱): «ختنه عیسی (انجیل لوقا ۲:۲۱) («نام او عیسی خوانده شد، همان که از سوی فرشته نامیده شده بود.»)

   آندریاس مایر (۱۸۵۱): «فرار به مصر (انجیل متی ۲:۱۴) («او کودک و مادرش را شبانه برداشت و به مصر گریخت.»)

   گئورگ مادر/ یوهان باپتیست شراودولف (۱۸۵۲): «عیسی دوازده‌ساله در معبد (انجیل لوقا ۲:۴۶) («پس از سه روز او را در معبد یافتند که در میان دانشمندان نشسته بود.»)

   آندریاس مایر (۱۸۵۲): «خانواده مقدس در ناصره (انجیل لوقا ۲:۵۱) («او به ناصره آمد و مطیع آنان بود.»)
بندانگشتی|Speyer---Cathedral---South-View---(Gentry)
   یوهان باپتیست شراودولف  (۱۸۵۱): (مکاشفه یوحنا ۱۴:۱۳) («خوشا به حال مردگانی که در خداوند مرده اند.»)

   ماکس بنتله (۱۸۵۱): (انجیل یوحنا ۲:۵) («هر چه به شما گوید، بکنید.»)

   ماکس بنتله (۱۸۵۲): «عیسی به عنوان معلم (انجیل لوقا ۸:۲۰) («اینک مادرت و برادرانت بیرون ایستاده‌اند و تو را می‌جویند.»)

   یوهان باپتیست شراودولف (۱۸۵۱): «مصلوب شدن عیسی (انجیل یوحنا ۱۹:۲۵) («اما نزد صلیب عیسی، مریم مادرش ایستاده بود.»)

   ماکس بنتله  (۱۸۵۲): «عید قیام به مریم ظاهر می‌شود (انجیل لوقا ۲۴:۳۴) («خداوند براستی برخاسته است.»)

   یوهان باپتیست شراودولف  (۱۸۵۲): «فرستادن روح القدس  (اعمال رسولان ۲:۳) («و زبانه‌های تقسیم شده‌ای همچون آتش بر آنان پدیدار شد.»)

کار نقاشی‌دیواری در ژوئن ۱۸۴۶ آغاز شد و در اکتبر ۱۸۵۳ به پایان رسید. اشراودولف در کارش توسط ۱۴ نقاش دیگر حمایت می‌شد که کارهای آنان را زیر نظر داشت و گاه اصلاح می‌کرد.

## نمای غربی
بندانگشتی|نمای داخلی تالار میانی
به دستور پادشاه سابق بایرن، لودویگ اول، امپراتور اتریش، فرانتس یوزف اول . و دوک آدولف فون ناسائو، بین سال‌های ۱۸۵۴ تا ۱۸۵۸، بخش غربی کلیسای جامع به سبک نُو-رومانس بازسازی شد.

هاینریش هیوبش، یکی از سرشناس‌ترین معماران اوایل دوره تاریخ‌گرایی، آزادانه به طرح اصلی و اولیه بخش غربی  وفادار ماند و برج میانی و دو برج کناری کوچک‌تر را احیا کرد، اما در انتخاب مصالح و همچنین نسبت‌ها، تفاوت‌های قابل توجهی با الگوی اولیه ایجاد نمود. بازسازی نمای غربی و نقاشی‌دیواری داخلی کلیسای جامع در سده نوزدهم به عنوان یک «کار بزرگ» تلقی می‌شد. لودویگ اول اعتقاد داشت که برای مدت‌ها چیزی بزرگ‌تر از نقاشی‌های فرسک در کلیسای جامع اشپایر خلق نشده است.

در آستانه سده بیستم، یک تغییر نگرش رخ داد: گئورگ دِهیو در سال ۱۹۱۶ با احتیاط ابراز تأسف کرد که در میان مصیبت‌هایی که بر کلیسای جامع نازل شده، تغییرات سده نوزدهم از کوچکترین‌ها نبوده است.

نمای غربی نُو-رومانس کنونی، بین سال‌های ۱۸۵۴ تا ۱۸۵۸ توسط معمار هاینریش هیوبش با الهام از نمای غربی ررومانس اولیه ساخته شد، که در آن با استفاده از تناوب سنگ قرمز و سفید، به یک فرم ساختمانی متعلق به دوره ررومانس-زالی بازگشت. در تضاد با نمای ررومانس اولیه، نمای غربی ساخته‌شده توسط هیوبش، بسیار تزیین‌شده است.

به عنوان مثال، این نما در حدود میانه خود، یک پنجره گل جام بزرگ دارد که توسط دو پنجره قوسی‌شکل  احاطه شده و در مرکز آن تصویر *سر مسیح*  اثر هنرمند ویزبادنی *امیل هاپف‌گارتن* قرار دارد. پنجره گل جام توسط یک مربع قاب شده که در گوشه‌های آن نمادهای چهار انجیل‌نگار vier Evangelisten قرار دارند.

این نمادها، مانند سایر تزیینات و نیز تمامی مجسمه‌های حیوانات و پیکره‌های کوچک، توسط پیکرتراش محلی *گوتفرید رِن* خلق شده‌اند.

از جمله این پیکره‌ها، مجسمه حامل یک فروشنده برتسل اشپایر است که به نام «برتسل‌بو » شناخته می‌شود. این مجسمه به یک فروشنده برتسل با نام شناخته شده در نزدیکی کلیسای جامع بازمی‌گردد که در زمان ساخت بخش غربی، به طور کلی به عنوان یک «شخصیت خاص و اصیل» شناخته می‌شد .

بر فراز دروازه غربی، که در زیر پنجره گل جام قرار دارد، مجسمه‌های پنج قدیس حامی کلیسای جامع دیده می‌شوند. این قدیسین (از چپ به راست) عبارتند از: ارشد شهیدان اشتفانوس، فرشته‌ مقرب میکائیل ، مریم مقدس، یحیی تعمیددهنده و برنارد کلِروو  .

مراسم عشای ربانی که پاپ ژان پل دوم در ۴ مه ۱۹۸۷ در مقابل کلیسای جامع اشپایر برگزار کرد، با یک لوح یادبود گرامی داشته می‌شود که متن آن چنین است:

«رنج مسیحیت تقسیم‌شده، رنج این خانه است. این بنا، بنای یادبودی است از وحدتی که زمانی وجود داشت و یادآوری‌ست برای وحدتی که باید بار دیگر فرا رسد.» پاپ ژان پل دوم، ۷ مه ۱۹۸۷.

## قرن بیستم و بیست و یکم
در سده بیستم، کلیسای جامع اشپایر شاهد تحولات اساسی بود. در ابتدای این سده (۱۹۰۶-۱۹۰۰)، مقبره‌های امپراتوری با کاوش‌های باستان‌شناسی گشوده و در یک دخمه جدید قابل بازدید قرار گرفتند. سپس در سال ۱۹۲۵ عنوان افتخاری **کلیسای جامع کوچک پاپی ** به آن اعطا شد. اقدام بحث‌برانگیزتر، **«بازمرمت»** دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ بود که طی آن نقاشی‌های فرسک سده نوزدهم (از جمله بخش عمده‌ای از کارهای شراودولف از دیوارها برداشته شدند. هرچند این اقدام با هدف بازگرداندن ظاهر ررومانس اولیه انجام شد و برخی از سازه‌های تاریخی مثل سقف‌های مثلثی بازوی عرضی نیز بازسازی شدند، اما امروزه در برخی محافل تخصصی به عنوان نمونه‌ای از مداخله‌ای نامطلوب در میراث تاریخی ارزیابی می‌شود. خوشبختانه بخش عمده‌ای از این نقاشی‌های فرسک برداشته‌شده، با تکنیک‌های نوین حفظ و بعدها در تالار امپراتوری کلیسا به نمایش گذاشته شدند .

از سال ۱۹۹۶ به بعد، رویکرد به حفظ و نگهداری، به یک برنامه مستمر و مرحله‌ای با بودجه‌ای ثابت (حدود یک میلیون یورو در سال) تغییر کرد. تأمین مالی این پروژه‌های گسترده، مبتنی بر یک مشارکت جمعی است: مجمع روحانیون کلیسای جامع بودجه اصلی را تأمین می‌کند و توسط ایالت راینلاند-فالتز (با تقبل ۴۰٪ هزینه‌های حفاظتی)، انجمن ساخت کلیسای جامع (تأسیس‌شده در ۱۹۹۵) و چندین بنیاد و نهاد خیریه دیگر حمایت می‌شود. در موارد خاص، دولت فدرال آلمان نیز کمک‌های مالی ارائه می‌دهد.  .

## معماری

### داده‌های فنی
درازای کل: ۱۳۴ متر (۴۴۴ پا)
بندانگشتی|Dehio 48 Speyer
ارتفاع راهروی میانی Mittelschiff: ۳۳.۰۰ متر (۱۱۱ پا)

ارتفاع راهروهای جانبی Seitenschiffe: ۱۴.۴۰ متر

پهناى راهروی میانی Mittelschiff: ۱۳.۹۰ متر

پهناى راهروی جانبی شمالی nördlichen Seitenschiffes: ۷.۷۷ متر

پهناى راهروی جانبی جنوبی südlichen Seitenschiffes: ۷.۹۶ متر

پهناى شبستان Langhaus: ۳۷.۶۲ متر

ارتفاع برج‌های شرقی Osttürme: ۷۱.۲۰ متر

ارتفاع برج‌های غربی Westtürme: ۶۵.۶۰ متر

ضخامت دیوارهای  سرسرا  و تالار  ۶.۳۷ متر( از ویژگی های بناهای رومانسک قطور بودن دیوارها و پنجره های کوچک می باشد.)

### Kirchenschiffe

## منابع

## پیوند به بیرون

# Gottfried Jung: *Der Dombauverein Speyer und seine Vorläufer.* In: *dom-zu-speyer.de*, 27. Juli 2022 [lt. Quelltext], aufgerufen am 6. Oktober 2024.
# ویکی پدیا آلمانی
# https://d-nb.info/949836397/04
# 

رده:اشپیر
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در اشپیر
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های کامل‌شده در ۱۰۶۱ (میلادی)
رده:ساختمان‌های مذهبی کامل‌شده در ۱۷۸۴ (میلادی)
رده:کلیساها در اشپیر
رده:کلیساها در راینلاند-فالتس
رده:کلیساهای باسیلیکا در آلمان
رده:کلیساهای بزرگ در آلمان
رده:کلیساهای جامع کاتولیک در آلمان
رده:کلیساهای جامع کاتولیک در راینلاند-فالتس
رده:کلیساهای دارای گنبد
رده:صومعه‌ها و کلیساهای ارمنی بنیان‌گذاری‌شده در سده ۱۱ (میلادی)
رده:معماری دهه ۱۰۶۰ (میلادی)
رده:معماری رومی‌وار در آلمان
رده:مقاله‌های ایجادشده توسط ایجادگر
رده:میراث جهانی در آلمان