شورای عالی قضایی

**شورای عالی قضایی** بالاترین نهاد در قوه قضائیه ایران از ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۸ بود. این شورا طبق اصل ۱۵۸ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران برای انجام مسئولیت های قوه قضاییه تشکیل شده بود و تمام امور قضایی، اجرایی و اداری که در قلمرو دستگاه قضایی قرار می‌گرفت را مدیریت و نظارت می‌کرد. به دنبال تغییرات قانون اساسی ایران در سال ۱۳۶۸ این شورا از نظام قضایی کشور حذف شد.

## اعضای شورا

طبق اصل ۱۵۸، این شورا از ۵ عضو تشکیل می‌شد:

رئیس دیوان عالی کشور در رأس دیوان عالی کشور به عنوان عالی‌ترین مرجع قضایی؛

دادستان کل کشور در رأس دادسراها؛ و

سه نفر از قضات مجتهد و عادل به انتخاب قضات سراسر کشور (تا قضات در جریان امور و مدیریت دستگاه قضایی مشارکت کنند). بررسی اجتهاد این قضات طی حکمی از سوی سید روح الله خمینی بر عهده حسینعلی منتظری گذاشته شد. 

علی‌رغم ۵ ساله بودن هر دورهٔ این شورا، در طول حیات ۹ سالهٔ آن ۴ بار انتخابات برای تعیین اعضای انتخابی صورت گرفت. این انتخابات‌ها به ترتیب در سال‌های ۱۳۵۹ ، ۱۳۶۰ ، ۱۳۶۲  و ۱۳۶۴   برگزار شدند.

اعضای شورای عالی قضایی عبارت بودند از:
* سید محمد حسینی بهشتی (به عنوان دومین «رئیس دیوان عالی کشور» جمهوری اسلامی ایران از ۱۳۵۹ تا زمان ترور در ۱۳۶۰)
* سید عبدالکریم موسوی اردبیلی (در آغاز به عنوان دومین «دادستان کل کشور» جمهوری اسلامی ایران از ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۰ و سپس به عنوان سومین «رئیس دیوان عالی کشور» جمهوری اسلامی ایران از ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸)

* محمدمهدی ربانی املشی (در آغاز به عنوان یکی از اعضای انتخابی از ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۰ و سپس به عنوان سومین «دادستان کل کشور» جمهوری اسلامی ایران از ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۱)
* یوسف صانعی (به عنوان چهارمین «دادستان کل کشور» جمهوری اسلامی ایران از ۱۳۶۱ تا ۱۳۶۴)
* سید محمد موسوی خوئینی‌ها (به عنوان پنجمین «دادستان کل کشور» جمهوری اسلامی ایران از ۱۳۶۴ تا ۱۳۶۸)
* علی قدوسی (به عنوان یکی از اعضای انتخابی از ۱۳۵۹ تا زمان ترور در ۱۳۶۰)
* عبدالله جوادی آملی (به عنوان یکی از اعضای انتخابی از ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۱)
* مرتضی مقتدایی (به عنوان یکی از اعضای انتخابی از ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸)
* محمد مؤمن (به عنوان یکی از اعضای انتخابی از ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۱)
* سید محمد موسوی بجنوردی (به عنوان یکی از اعضای انتخابی از ۱۳۶۱ تا ۱۳۶۸)
* سید ابوالفضل میرمحمدی (به عنوان یکی از اعضای انتخابی از ۱۳۶۱ تا ۱۳۶۴)
* سید محمدحسن مرعشی شوشتری (به عنوان یکی از اعضای انتخابی از ۱۳۶۴ تا ۱۳۶۸)

## وظایف

وظایف این شورا طبق اصل ۱۵۷ عبارت بود از:

۱ـ «… ایجاد تشکیلات لازم در دادگستری به تناسب مسئولیت‌های اصل ۱۵۶، 

۲ـ تهیهٔ لوایح قضایی متناسب با جمهوری اسلامی،

۳ـ استخدام قضات عادل و شایسته و عزل و نصب آنها و تغییر محل مأموریت و تعیین مشاغل و ترفیع آنان و مانند اینها از امور اداری، طبق قانون».

توقع نویسندگان قانون اساسی جریان امور قضایی بر اساس عقل جمعی و رأی گروهی بود که در عمل به وقوع نپیوست و موجب اختلاف‌نظر و ناهماهنگی شد. در اواخر ۱۳۶۷ به درخواست  خمینی وظایف اعضای شورای عالی قضایی در این شورا مشخص شد و طی جلسه‌ای  در ۲۴ بهمن ۱۳۶۷ با حضور سران سه قوه و اعضای شورای عالی قضایی تشکیل شد، صلاحیت‌ها و اختیارات این شورا بین اعضا تقسیم شد.

از اجرای این تقسیم‌کار، مدت زمان زیادی نگذشته بود که با بازنگری در قانون، شورای عالی قضایی منحل شد و ریاست قوهٔ قضائیه جای آن را گرفت.

## پانویس

## منابع

* فرهنگنامهٔ نهادهای انقلاب اسلامی، درآیند «شورای عالی قضایی»
* مدرسی، فرید، «تاریخچهٔ زندگی آیت‌الله شیخ عبدالله جوادی آملی»، شهروند، تیر ۱۳۸۷، شمارهٔ ۵۵
* شورای نگهبان به روایت آیت‌الله مؤمن، وبگاه تبیان
* مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، «امام مخالف اعدام مفسد فی الارض بود» (مصاحبه با آیت‌الله سید محمد موسوی بجنوردی)، ۱۲ اسفند ۱۳۹۲
* رخدادهای ۱۹ آبان ۱۳۶۰، خبرگزاری فارس

رده:شورای عالی قضائی
رده:قوه قضائیه ایران