یبنه

**یبنه**  و یا **یَونه**  (در عبری: יַבְנֶה) نام شهری در ناحیهٔ مرکزی استان مرکزی اسرائیل است که جمعیت آن در سال  در سال ۲۰۲۴ برابر با ۵۸٬۰۹۰  و مساحت آن ۱۰٫۷۰۰ کیلومتر مربع بوده است.

یبنه و یا یَونه مدرن در سال ۱۹۴۹ بنیان‌گذاری شد. این شهر در نزدیکی ویرانه‌های شهر باستانی یبنا (که با نام‌های یامنیا و جبنه نیز شناخته می‌شود)، و بعدها روستای یبنا، و امروزه محوطهٔ باستان‌شناسی تل یونه قرار دارد. یونهٔ باستانی به دلیل نقش این شهر در بازسازی و احیای یهودیت تحت رهبری دانشمندان یوحنان بن زکای و گمالئیل دوم پس از ویرانی معبد دوم، جایگاه ویژه‌ای در تاریخ یهود دارد. این دوره که گاهی به «دورهٔ یونه» معروف است، نقطه‌ای مهم در شکل‌گیری یهودیت ربانی به شمار می‌آید. این شهر در بخش بزرگی از دوران باستان سابقهٔ تولید شراب داشته است، که این موضوع هم از یافته‌های باستان‌شناسی و هم از منابع کهن قابل استنباط است.

## ریشه نام
در بسیاری از ترجمه‌های انگلیسی کتاب مقدس، یبنه  و یا یَونه با نام «جبنه» (Jabneh /ˈdʒæbnə/) شناخته می‌شد. در منابع یونانی و لاتین، این شهر با نام «یامنیا» (یونانی باستان: Ἰαμνία Iamníā؛ لاتین: Iamnia) شناخته می‌شد. در دوران حکومت اواخر روم و بیزانس، این شهر دارای جمعیتی مختلط از مسیحیان، یهودیان و سامریان بود. در دورهٔ صلیبیان، این شهر با نام «ابلین» شناخته می‌شد و محل استقرار دودمان ابلین بود. در دوره‌های عثمانی و بریتانیا، این شهر با نام «یبنا» (عربی: يبنى) شناخته می‌شد. امروزه محوطهٔ باستانی آن در سایت باستان‌شناسی تل یونه، در جنوب‌شرقی شهر مدرن، قرار دارد.
بندانگشتی|نماد  حوزه یونه.

## تاریخچه

### عهد باستان
یبنه و یا یَونه یکی از شهرهای مهم باستانی در دشت ساحلی جنوبی بود که در فاصلهٔ ۲۰ کیلومتری جنوب تل آویو، ۱۵ کیلومتری شمال اشدود و ۷ کیلومتری شرق دریای مدیترانه واقع شده بود.

از حفاری‌های تل باستانی معروف به تل یونه (عبری)، که روی تپهٔ طبیعی کورکار شکل گرفته است، مشخص شده که این منطقه به طور مداوم از عصر برنز یا عصر آهن تا دوران قیمومت بریتانیا مسکونی بوده است. در برخی دوره‌ها، به‌ویژه دوران امپراتوری بیزانس، این سکونتگاه گسترش یافته و بخش‌هایی از دشت و تپه‌های اطراف تل را پوشش داده است. یونه در کتاب مقدس و دیگر متون کهن نیز ذکر شده است.

در دوران روم، این شهر با نام یامنیا یا جامنیا شناخته می‌شد. هرود بزرگ، پس از مرگ خود، آن را به خواهرش سالومه بخشید و پس از مرگ او، به امپراتور آگوستوس رسید که آن را به‌عنوان ملک خصوصی امپراتوری اداره می‌کرد و این وضعیت حداقل برای یک قرن ادامه یافت. پس از مرگ سالومه، یامنیا به لِویای آینده، امپراتریس روم، رسید و سپس به پسرش تیبریوس منتقل شد.

در دههٔ ۴۰ میلادی، اختلافی در جامنیا رخ داد زمانی که غیر یهودیان قربانگاهی از خشت برای امپراتور ساختند و این اقدام جمعیت یهودی محلی را خشمگین کرد. یهودیان این قربانگاه را نابود کردند و غیر یهودیان شکایت خود را به کاپیتو، مأمور جمع‌آوری مالیات امپراتوری در یهودیه، بردند که موضوع را به امپراتور کالیکولا گزارش داد. در واکنش، کالیکولا دستور داد تندیسی از خود به شکل ژوپیتر در قدس‌القدس معبد اورشلیم نصب شود.

یامنیا در جریان چندین رویداد نخستین جنگ یهود-روم  نقش داشت. در سال ۶۶ میلادی، تریبون رومی ناپولیتانوس با پادشاه آگریپا دوم در یامنیا ملاقات کرد تا او را از مأموریت خود برای بررسی وضعیت اورشلیم پس از تصرف وجوه معبد توسط فلوروس و درگیری‌های بین یهودیان و نیروهای رومی مطلع سازد. سپس، در بهار سال ۶۸ میلادی، پس از سرکوب قیام در جلیل توسط ارتش رومی تحت فرماندهی وسپاسیان، ارتش به یامنیا و ازوتوس حمله کرد، هر دو شهر را تصرف و پادگان‌هایی در آن‌ها مستقر نمود.

پس از شکست شورش و تخریب معبد دوم، یهودیت در یبنه و یا یَونه  دستخوش اصلاحات مهم شد. طبق سنت ربانی، ربای یوحنان بن زکای و شاگردانش در جریان آغاز جنگ اجازه یافتند در یامنیا سکونت کنند. بن زکای، پس از درک اینکه اورشلیم در آستانهٔ سقوط است، از شهر خارج شد و از وسپاسیان، فرمانده نیروهای رومی، اجازه گرفت تا در یبنه و یا یَونه  ساکن شود و شاگردان خود را تعلیم دهد. پس از سقوط اورشلیم، مدرسهٔ او به‌عنوان یک سنهدرین عمل می‌کرد. همچنین مدتی تصور می‌شد که یامه‌نیا محل برگزاری شورای جامنیا بوده است که قانون اساسی کتاب مقدس یهودی ربانی را تدوین کرده است، اگرچه مطالعات فعلی تا حد زیادی این نظریه را رد می‌کنند.

طبق تلمود اورشلیم (براخوت ۱:۴)، هنگامی که ربایان بر سر نکته‌ای دقیق از قانون یهودی اختلاف داشتند، صدای الهی (عبری: بات کول) در یونه شنیده شد که به نفع مدرسهٔ هلیل حکم می‌داد. برای مقابله با تهدید فرضی به اقتدار ربانی، تلمود می‌گوید که شمُئل هاکاتان از یبنه و یا یَونه  برکت دوازدهم در نماز روزانه، یعنی برکتی علیه مرتدان و کافران (عبری: مینیم) را برقرار کرد.

### عهد صلیبیان
صلیبیان نام شهر را ایبلین گذاشتند و قلعهٔ آن را در سال ۱۱۴۱ ساختند. حفاری‌ای که در سال ۲۰۰۵ به رهبری پروفسور دان بهات انجام شد، دروازهٔ اصلی را آشکار کرد. خاندان نجیب‌زادهٔ هم‌نام آن، خاندان ایبلین، در پادشاهی اورشلیم و بعدها در پادشاهی قبرس اهمیت داشت. حفاری‌های نجات‌بخش در غرب تل، گنجینه‌ای شامل ۵۳ سکهٔ صلیبی از قرون دوازدهم و سیزدهم را کشف کرد.

### عهد مملوک
تاریخ‌نگار اسلامی البلاذری (درگذشته ۸۹۲ میلادی) یبنا را یکی از ده شهری در جند فلسطین توصیف می‌کند که توسط ارتش راشدین به فرماندهی عمر بن العاص در اوایل قرن هفتم فتح شد. ابلین برای نخستین بار توسط صلاح‌الدین غارت شد، پیش از آنکه ارتش او در نبرد مونتجی‌سارد اواخر ۱۱۷۷ شکست بخورد. در اوت ۱۱۸۷، دوباره تصرف شد و به آتش کشیده شد و مدتی بخشی از قلمرو صلیبیان نبود.

کلیسای محلهٔ ابلین به مسجد تبدیل شد و در دورهٔ مملوک‌ها در سال ۱۳۳۷ مناره‌ای به آن افزوده شد. مناره هنوز پابرجاست، اگرچه خود مسجد (کلیسای سابق صلیبی) در سال ۱۹۵۰ توسط نیروهای دفاعی اسرائیل منفجر شد.

### آرامگاه ابوهُرَیره / گمالئیل
آرامگاه ابوهُرَیره ، که به عربی به نام ضريح ابوهُرَیره  شناخته می‌شود و به‌عنوان «یکی از زیباترین آرامگاه‌های گنبددار در اسرائیل توصیف شده است، به قرن دوازدهم بازمی‌گردد. گفته می‌شود که این آرامگاه متعلق به ابوهُرَیره ، از یاران (صحابه) پیامبر اسلام محمد بوده است. با این حال، ابوهُرَیره  در مدینه، عربستان سعودی دفن شده است، اما او  همچنین در مکان‌های مختلفی در اسرائیل، از جمله در رمله و یونه مورد احترام قرار گرفته است. پس از ۱۹۴۸، این زیارتگاه توسط یهودیان که معتقدند آرامگاه متعلق به ربای گمالئیل یونه است، مورد استفاده قرار گرفت. عبادت‌کنندگان یهودی می‌گویند که این مکان در اصل یک آرامگاه یهودی بوده که بعدها اسلام‌زده شده است. شناسایی این مکان به‌عنوان آرامگاه گمالئیل بر اساس نوشته‌های زائران یهودی قرون وسطی انجام شد که اغلب از بازدیدهای خود از این مکان یاد کرده‌اند. ادعای منشأ یهودی پیشین بر این استدلال مبتنی بود که بسیاری از این مقامات (مقامات مقدس مسلمانان) در اصل آرامگاه‌های یهودی بوده‌اند که در طول تاریخ بعدی منطقه اسلام‌زده شده‌اند.
بندانگشتی|آرامگاه ربان گمالئیل.

### قیمومت بریتانیا
در اواسط مارس ۱۹۴۸، گروهی از سربازان عراقی وارد روستا شدند. در تلافی توسط هاگانا در ۳۰ مارس، حدود دو دوجین از اهالی روستا کشته شدند. در ۲۱ آوریل، فرماندهٔ عراقی روستا در یافا به‌خاطر تیراندازی در حال مستی به دو عرب دستگیر شد.

در جریان جنگ عرب-اسرائیل ۱۹۴۸، ساکنان زرنوکا به یبنه پناه بردند، اما پس از آن که اهالی روستا آنها را خائن خواندند، محل را ترک کردند. در ۲۷ مه، پس از سقوط القبیبه و زرنوکا، بیشتر جمعیت یبنه به اشدود گریختند، اما ورود مردان مسلح به آنها داده نشد. در ۵ ژوئن، هنگامی که نیروهای اسرائیلی رسیدند، روستا تقریباً خالی بود و تنها چند نفر سالخورده باقی مانده بودند که به ترک محل دستور داده شد.
بندانگشتی|یشیوا قرن به یونه.

در دههٔ ۱۹۳۰، طرحی برای بازسازی مدرسهٔ باستانی تلمودی که توسط یهوحنان بن زکای تأسیس شده بود، پیشنهاد شد. در ۱۹۴۱، توافقی بین صندوق ملی یهود و جنبش‌های میزرای/هاپوئل میزرای برای تخصیص پانصد دونم در منطقهٔ یبنه ویا یونه برای یک یشیوا به‌دست آمد. در سال ۱۹۴۸، ساختمان به‌عنوان پست جلو توسط یگال آلون، فرماندهٔ جبههٔ جنوبی، استفاده شد زیرا دید کاملی به دشت ساحلی داشت.

### یبنه و یا یَونه نوین
یونه در اکتبر ۱۹۴۸ به‌عنوان یک اردوگاه عبوری برای یهودیان مهاجران وپناهندگان  از کشورهای عربی، اسلامی و اروپا تأسیس شد. نخستین محله در اوایل ۱۹۴۹ شکل گرفت. در سال‌های اولیه، ساکنان آن را کسبه، کشاورزان و کارگران ساختمانی تشکیل می‌دادند. در سال ۱۹۵۳، جمعیت آن ۱٬۶۰۰ نفر بود. در دههٔ ۱۹۶۰، چندین شرکت از تل‌آویو به یونه نقل مکان کردند و صنایع چرم، نساجی و فلزکاری را تأسیس کردند. تا سال ۱۹۷۰، جمعیت به ۱۰٬۱۰۰ نفر رسید. سایر روستاهای اسرائیلی که در این منطقه تأسیس شدند عبارتند از: کفر هنَگید و بیت گمالئیل در ۱۹۴۹، بن زکای در ۱۹۵۰، کفر آویو (در اصل: «کفر حیور») در ۱۹۵۱، تصوفیا در ۱۹۵۵.  مسجد قدیمی و منارهٔ آن همراه با یک زیارتگاه هنوز قابل مشاهده هستند و برخی از خانه‌های قدیمی توسط خانواده‌های یهودی و عربی مسکونی هستند.
بندانگشتی|یونه نوین.

نسخهٔ ۱۹۸۰ یک کتاب راهنمای منتشرشده در اورشلیم، یونه را محل نخستین راکتور اتمی اسرائیل توصیف می‌کند، تصویری از آن روی تمبر ۰.۵۰ شکلل ظاهر شد.

وقتی مایر شیتریت در ۱۹۷۴ شهردار شد، شهر به یک شهرک حومه‌ای کم‌تراکم تل‌آویو با ساخت‌وساز جدید برای خانواده‌های طبقه متوسط تبدیل شد. یونه در سال ۱۹۸۶ به مقام شهر دست یافت. تا اواسط دههٔ ۱۹۹۰، جمعیت به ۲۵٬۶۰۰ نفر افزایش یافت.

## جستارهای وابسته
* فهرست شهرهای اسرائیل

## منابع

* Wikipedia contributors, "List of Israeli cities," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Israeli_cities&oldid=232013868 (accessed September 11, 2008).

رده:یبنه
رده:استان مرکز (اسرائیل)
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۴۹ (میلادی) در اسرائیل
رده:شهرهای استان مرکز (اسرائیل)
رده:شهرهای کنعانی
رده:شهرهای مقدس یهودیان
رده:تل‌ها (باستان‌شناسی)
رده:محوطه‌های رومی در اسرائیل