آذرتاش آذرنوش

**آذَرتاش آذَرنوش** (۲۹ بهمن ۱۳۱۶ – ۱۵ مهر ۱۴۰۰) مؤلف و محقق در زبان و ادبیات عرب، مدیر بخش ادبیات عرب در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی و استاد دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران، و همچنین پیشکسوت ورزش چوگان بود. وی چهرهٔ ماندگار ادبیات عرب در همایش چهره‌های ماندگار بود. وی در پانزدهم مهر ۱۴۰۰ در سن ۸۳ سالگی درگذشت.

## زندگی
آذرتاش آذرنوش در ۲۹ بهمن ۱۳۱۶ در شهر قم زاده شد. تحصیلات ابتدایی را در اهواز و دورهٔ دبیرستان را در تهران به پایان برد. وی در رشتهٔ ادبیات عرب دانشکدهٔ معقول و منقول دانشگاه تهران دانش‌آموخته شد. دورهٔ دکتری ادبیات عرب را از کشور فرانسه گرفت. از نخستین رسالهٔ دکترای خود «تحقیق و ترجمهٔ بخشی از کتاب طبقات الشعرای ابن معتز» دفاع کرد. سپس در رشتهٔ ادبیات عرب به نگاشتن رسالهٔ دیگری با تصحیح کتاب «خریدةالقصر عمادالدین اصفهانی» پرداخت. او پس از گرفتن دومین دکترای خود به ایران بازگشت و در «بنیاد فرهنگ ایران» و پژوهش در باب واژه‌های فارسی معرّب، مشغول و در دانشکدهٔ معقول و منقول که آن هنگام به «الهیات و معارف اسلامی» تغییر نام داده بود، به‌سال ۱۳۴۶ استخدام شد. وی گروه عربی دانشکدهٔ یادشده را سامان بخشید و سپس به معاونت دانشکده برگزیده شد. بعد از آن، به‌منظور پژوهیدن و آموختن زبان آرامی به دانشگاه کمبریج انگلستان رفت. او نخستین ایرانی‌ای بود که در ادبیات عرب، دکترا گرفته است. آذرنوش در بازگشت به ایران، به امر آموزش زبان عربی همت گماشت. او با توجه به ساختار زبان‌های هند و اروپایی به‌خصوص زبان مادری خود، فارسی، و با گوشه‌چشمی به علم زبان‌شناسی، به تدوین کتاب «آموزش عربی» با شیوه‌ها و ساختارهای دستوریِ تازه دست زد. از سال ۱۳۶۴ مدیریت بخش ادبیات عرب را در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی به‌عهده گرفت و در گذر ده سال، افزون بر تألیفات شخصی، بیش از ۲۰۰ مقاله نگاشت و صدها مقاله را نیز ویراست. او تا هنگام درگذشت، علاوه بر کار استادی در دانشکدهٔ ادبیات (و گاه در دانشگاه امام صادق، تربیت مدرس) و مدیریت بخش عربی در دائرةالمعارف، سردبیر مجلهٔ مقالات و بررسی‌ها و نیز مدیر بخش عربی در دانشکدهٔ الهیات نیز بود. وی چهرهٔ ماندگار ادبیات عرب در همایش چهره‌های ماندگار بود. مؤسسهٔ خانهٔ کتاب نیز برای وی بزرگداشتی برگزار کرد.

استاد آذرنوش همچنین از پیشکسوتان چوگان ایران و نویسندهٔ نخستین کتاب تاریخ چوگان ایران به نام «تاریخ چوگان در ایران و سرزمین‌های عربی» است. وی در ۱۵ مهرماه ۱۴۰۰ در ۸۳ سالگی درگذشت. شماری از مجامع علمی ایران، با ارسال پیام‌هایی، درگذشت وی را به خانواده‌اش و جامعهٔ علمی کشور تسلیت گفتند.

در خرداد ۱۴۰۳، کتابخانهٔ شخصی آذرنوش توسط خانواده‌اش به مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی اهدا شد که به‌صورت مستقل و به نام او نگاهداری خواهد شد. این کتابخانه، حاوی ۴۶۴۸ جلد کتاب و نشریه و همچنین فیش‌ها و یادداشت‌های تحقیقی اوست.

## سوابق علمی و اجرایی
* عضور شورای علمی دائرةالمعارف بزرگ اسلامی: از ۱۳۶۴ تا زمان مرگ
* مدیر گروه ادبیات عرب مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی: از ۱۳۶۴ تا زمان مرگ
* نخستین مدیر گروه ادبیات عرب دانشگاه تهران: ۱۳۴۶
* معاونت دانشکدهٔ الهیات و معارف دانشگاه تهران: ۱۳۴۷
* مدیر گروه ادبیات عرب در دانشگاه الهیات

## آثار
* فتوح البلدان - ۱۳۴۶
* النحوالتجریبی - ۱۳۴۹
* خریدةالقصر و جریدةالعصر ۲–۱۳۵۰
* خریدةالقصر و جریدةالعصر ۳–۱۳۵۱
* راه‌های نفوذ فارسی در فرهنگ و زبان عرب جاهلی، ۱۳۵۴ (چاپ دوم ۱۳۷۴)
* ترجمهٔ تاریخ ادبیات عرب (مؤسسهٔ مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۳)
* ترجمهٔ تاریخ ادبیات عرب (عبدالجلیل) (امیرکبیر، ۱۳۶۳)
* مقدمهٔ بر الشعر والشعراء ابن قتیبه (تهران، ۱۳۶۳)
* فرهنگ مصطلحات (مجمع اللغات) (دفتر نشر فرهنگ اسلام ۱۳۶۳)
* آموزش زبان عربی ۱–۱۳۶۶
* آموزش زبان عربی ۲–۱۳۶۷
* تاریخ ترجمه از عربی به فارسی، ترجمه‌های قرآن (انتشارات سروش، ۱۳۷۵)
* ترجمهٔ موسیقی الکبیر فارابی (مؤسسه مطالعات و پژوهش فرهنگی، ۱۳۷۵)، برندهٔ شانزدهمین دورهٔ جایزهٔ کتاب سال
* اطلس تاریخ الاسلام، حسین مؤنس، (سازمان جغرافیایی ارتش، ۱۳۷۵)
* تاریخ زبان و فرهنگ عربی (سمت، ۱۳۷۷)
* فرهنگ معاصر عربی به فارسی (۱۳۷۹)
* فرهنگ معاصر عربی به فارسی (ویراست دوم نشر نی ۱۳۹۱)
* چالش میان فارسی و عربی (۱۳۸۵)
* تاریخ چوگان در ایران و سرزمین‌های عربی

## مقالات
همچنین وی افزون بر نوشتن برخی از مقالات دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مقاله‌های زیاد دیگری را از سال ۱۳۴۹ تا پایان عمرش به تألیف رسانده است.

## پانویس

## منابع

* گفتگو با دکتر آذرتاش آذرنوش، استاد دانشکدهٔ الهیات سایت جام جم آنلاین
* زندگی‌نامهٔ آذرتاش آذرنوش سایت همشهری آنلاین
* مشاهیر ایران: آذرتاش آذرنوش وب‌سایت شبکهٔ جهانی جام جم
* دکتر آذرتاش آذرنوش سایت تبیان
* گزیدهٔ مصاحبه با دکتر آذرتاش آذرنوش سایت سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی ایران
* تعدادی از مقالات آذرتاش آذرنوش سایت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
* برخی از مقالات آذرتاش آذرنوش پایگاه مجلات تخصصی نور
* زندگی‌نامه وب‌سایت شخصی آذرتاش آذرنوش
* فهرست کتاب‌های آذرتاش آذرنوش  سایت خانهٔ کتاب
* معرفی آذرتاش آذرنوش سایت نشر نی
* https://web.archive.org/web/20140321142931/http://www.azarnoush.ir/book.html

رده:استادان دانشگاه امام صادق
رده:استادان دانشگاه اهل ایران
رده:استادان دانشگاه تربیت مدرس
رده:استادان دانشگاه تهران
رده:اهالی قم
رده:ایران‌شناسان اهل ایران
رده:برگزیدگان کتاب سال جمهوری اسلامی ایران
رده:برگزیدگان همایش چهره‌های ماندگار در ادب و فرهنگ
رده:تاریخ‌نگاران اهل ایران
رده:درگذشتگان ۱۴۰۰
رده:درگذشتگان ۲۰۲۱ (میلادی)
رده:زادگان ۱۳۱۶
رده:زادگان ۱۹۳۸ (میلادی)
رده:زبان فارسی در جهان عرب
رده:زبان‌شناسان اهل ایران
رده:عرب‌شناسان
رده:فرهنگ‌نویسان اهل ایران
رده:مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
رده:منتقدان ادبی اهل ایران
رده:نویسندگان فارسی‌زبان اهل ایران
رده:ویکی‌سازی رباتیک