عبدالرحمان قاسملو

**عبدالرحمان قاسملو** (۱ دی ۱۳۰۹ – ۲۲ تیر ۱۳۶۸) فعال سیاسی و دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران و نمایندهٔ مردم استان آذربایجان غربی در مجلس خبرگان قانون اساسی بود که در روز ۲۲ تیر ۱۳۶۸ در اتریش ترور شد.

## زندگی
### کودکی
قاسملو ۲۲ دسامبر سال ۱۹۳۰ م برابر با ۱ دیماه ۱۳۰۹ خورشیدی در شهر ارومیه مرکز استان آذربایجان غربی متولد شد. پدر او، محمد خان قاسملو، از زمین‌داران ثروتمند شهرستان ارومیه از ایل شکاک بود. در انتهای سده ۱۹ میلادی، شاه به او لقب وثوق‌الدیوان داد. مادر او زن سوم پدرش بود و یک مسیحی آشوری بود که به اسلام تغییر دین داده بود. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را ابتدا در ارومیه و سپس در تهران به پایان رسانید و به کالج آمریکایی‌ها در تهران رفت.

### بزرگسالی
بندانگشتی|چپ|کارت عضویت عبدالرحمن قاسملو در سازمان جوانان توده ایران
قاسملو در سال ۱۳۲۴ فعالیت سیاسی خود را با تشکیل اتحادیهٔ جوانان دمکرات کردستان در شهر ارومیه آغاز کرد. سال ۱۳۲۵ جمهوری مهاباد سقوط کرد. متعاقب آن وی نیز جهت تحصیل راهی تهران گشت و در سال ۱۳۲۷ برای ادامه تحصیل به پاریس، پایتخت فرانسه رفت. رسیدن به پاریس مصادف با تیراندازی به سوی شاه در دانشگاه تهران (۱۵ بهمن ۱۳۲۷) بود. در همان مدت اقامت خود در فرانسه با همکاری چند تن دیگر از دانشجویان کرد انجمن دانشجویان کرد در اروپا را تأسیس کرد.

قاسملو به عنوان اولین بورسیه ایرانی «اتحادیه بین‌المللی دانشجویان» توسط حکومت پهلوی به پراگ پایتخت چکسلواکی رفت.

طی مدتی که در پراگ مشغول تحصیل بود در فعالیتهای اتحادیهٔ بین‌المللی دانشجویان نیز شرکت داشت. سال ۱۳۳۰ به نمایندگی از سوی دانشجویان ایرانی در دومین کنگرهٔ آن سازمان که در شهر پراگ برگزار گردید شرکت کرد. در همان مدت به عنوان نمایندهٔ ایران در بیشتر گردهمایی‌ها و کنفرانسهای فدراسیون جهانی جوانان در شهر بوداپست، پایتخت مجارستان شرکت می‌کرد.

در سال ۱۳۳۱ در زمان حکومت مصدق،  قاسملو بعد از اینکه در دانشگاه پراگ موفق به اخذ لیسانس علوم اجتماعی و سیاسی شد، به ایران بازگشت. در آن موقع میان حزب دمکرات کردستان و حزب توده ایران وحدت تشکیلاتی وجود داشت. قاسملو پس از شش ماه فعالیت در تهران به مهاباد برگشت و در آنجا مسۆلیت کار حزبی را به عهده گرفت. بعد از کودتای ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ ناچار شد به فعالیت مخفی روی آورده و مخفیانه در تهران و کردستان مشغول فعالیت حزبی شود.
در این فاصله سرپرستی روزنامه «کردستان»، ارگان مرکزی حزب را بر عهده داشت که تنها پنج شماره آن مخفیانه به چاپ رسید و نیز در همین مدت بود که یک کمیته سراسری جهت فعالیتهای حزب دمکرات کردستان به سرپرستی وی تشکیل گردید.

بعد از شکست جمهوری مهاباد، سطح رشد و تنزل جنبش کردها، به سطح اختلاف میان روابط ایران و عراق بستگی پیدا کرد. در آن زمان مرکز حزب دمکرات کردستان ایران به عراق انتقال یافت. در زمان عبدالرحمان قاسملو روابط بین حزب دمکرات کردستان با حزب بعث عراق به سطح همکاری رسید.

عبدالرحمن قاسملو پس از پنج سال فعالیت سیاسی در ایران و به ویژه در کردستان، سال ۱۳۳۶ بار دیگر به چکسلواکی رفت. در سال ۱۳۳۷ (۱۹۵۸) پس از پیروزی انقلاب عراق همراه با تنی چند از اعضای مسئول حزبی کوشش نمودند با اقامت در خاک عراق، سازمانهای حزبی را در داخل کشور احیا نمایند.

سال ۱۳۴۱ (۱۹۶۲) قاسملو در دانشگاه پراگ به اخذ درجه دکترا در رشته علوم اقتصادی نایل آمد و تا سال ۱۳۴۹ در آن دانشگاه درس «اقتصاد سرمایه‌داری و اقتصاد سوسیالیستی و تئوری رشد اقتصادی» را تدریس می‌کرد.

در این فاصله  قاسملو چند کتاب و جزوه را در رابطه با مشکلات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی به رشته تحریر درآورد که معروفترین آنها کتاب «کرد و کردستان» می‌باشد
. این کتاب که در اصل به زبان چکی به رشته تحریر درآمده است تاکنون به زبانهای انگلیسی، اسلواکی، لهستانی، عربی، کردی، فارسی و بخش‌هایی از آن نیز به فرانسه ترجمه و منتشر شده است. یکی از کارهای به یاد ماندنی وی نوشتن دیباچه دیوان هیمن می‌باشد. قاسملو علاوه بر زبان مادری اش که کردی بود (گویش سورانی)، زبانهای فارسی، عربی، ترکی آذری، ترکی استانبولی، فرانسوی، انگلیسی، چکی، اسلواکی، روسی و لهستانی را نیز به روانی صحبت می‌کرد و به آلمانی نیز آشنایی نسبی داشت.

سال ۱۳۴۹ بعد از صدور بیانیهٔ ۱۱ مارس و توافق میان رهبری جنبش کردستان عراق با دولت آن کشور امکان فعالیت سیاسی در کردستان ایران بیشتر شد. در این فرصت  قاسملو از اروپا بازگشت و به یاری چند نفر از یاران نزدیک خود مسئولیت احیای سازمانهای حزب دمکرات کردستان را به عهده گرفت.

## دبیرکلی حزب دمکرات کردستان ایران
در کنگره سوم حزب که در خردادماه سال ۱۳۵۰ برگزار شد،  قاسملو به عضویت کمیتهٔ مرکزی و سپس در سال ۱۳۵۲ به دبیرکلی حزب دمکرات کردستان ایران انتخاب شد و از آن به بعد در همهٔ کنگره‌های حزبی به عنوان دبیرکل برگزیده شد.

در دوران دبیرکلی او وقایع مهمی همچون انقلاب سال ۵۷، مذاکرات با دولت موقت، جنگ با حکومت مرکزی، جنگ با احزاب کرد، تغییر مقر حزب به داخل عراق و حمایت از صدام به وقوع پیوست. 

### ارتباط با صدام
طبق سند منتشر شده در ویکی لیکس با شماره 88BAGHDAD855_a، او در تاریخ ۱۰ فوریه با صدام ملاقات کرد. این سند افشا می کند که قاسملو مایل نبود که در باره ملاقاتش با صدام و حتی اینکه ملاقاتی بوقوع پیوسته است صحبت کند؛ قاسملو گفته بود که برخلاف رهبر مجاهدین خلق رجوی، او مطلقا میل نداشت که با صدام در عکسی بیافتد، و یا در مورد مسافرتش به بغداد اطلاع رسانی شود.

### جنگ‌های حزب دمکرات علیه احزاب دیگر در کردستان
در دوره او حزب دمکرات کردستان ایران در مقاطع مختلف وارد جنگ مسلحانه با احزاب مختلفی از جمله حزب کومله زحمتکشان کردستان ایران، حزب کومله یکسانی کردستان ایران، سازمان خبات کردستان و سازمان پیکار شد.

### انشعاب و جدایی رهبران
در بهار سال ۱۳۵۹ گروهی هفت‌نفره از رهبران و پیش‌کسوتان حزب دموکرات (غنی بلوریان، رحیم سیف قاضی، فوزیه قاضی، فاروق کیخسروی، نوید معینی، احمد عزیزی، هیمن شیخ‌الاسلامی) انشعاب کردند و اسم خود را «حزب دمکرات کردستان ایران – پیروان کنگره چهارم» نامیدند.

این گروه تا حدودی تحت تأثیر دیدگاه‌های حزب توده بودند تحلیل آن‌ها این بود که باید طرح خودگردانی پیشنهادی دولت را قبول کرده جنگ مسلحانه را کنار نهاده و ارتباط با صدام حسین را پایان داد. 

افراد زیادی از صفوف حزب دموکرات به این گروه پیوستند و حزب آن‌ها را جاش (خائن) و مزدور جمهوری اسلامی نامید و به سرکوب خشونت‌آمیز آن‌ها پرداخت. تعدادی را بدون محاکمه به قتل رسانیدند. (ازجمله دو برادر با نام‌های جعفر و علی کروبی در خانه خودشان واقع محله باغ سیسه مهاباد) و تعدادی(استاد هیمن شاعر ملی و فاروق کیخسروی و…) را زندانی کردند.،

### عضویت حزب در شورای ملی مقاومت
قاسملو در نامه ای به تاریخ ۵ آبان ۱۳۶۰ موافقت خود با پیوستن حزب دموکرات کردستان ایران به شورای ملی مقاومت و دولت موقت جمهوری دموکراتیک اسلامی ایران زیر نظر مسعود رجوی و سازمان مجاهدین خلق را اعلام کرد. 

هرچند آغاز برخی گفت‌وگوها میان قاسملو و حزب دموکرات کردستان با مقامات امنیتی جمهوری اسلامی ایران در شهریورماه ۱۳۶۳ نیز اعتراض رجوی را برانگیخت، آنچنان که قاسملو در پاسخ به او اعلام کرد: «حزب دموکرات کردستان حق دارد در هر مذاکره‌ای که مایل باشد شرکت کند و این به هدف حزب برمی‌گردد و آقای رجوی باید بداند که... هدف حزب خودمختاری در خاک ایران است.» اینچنین بود که قاسملو و حزب متبوع او نیز از شورا خارج شدند و پس از آن قاسملو علت این خروج را چنین بازگو کرد: «در آن شورا، مجاهدین سعی می‌کنند که به هر قیمتی سایر نیروها را تحت هژمونی خود درآورند و زمانی که متقاعد شدیم که دیگر شورا در بعد دموکراتیک قابل ترمیم نیست از آن خارج شدیم... رجوی اعلام می‌کند که برای اعمال خود تنها در برابر خدا مسئولیت دارد، ما نمی‌توانستیم چنین چیزهایی را قبول کنیم و از این رو از شورا جدا شدیم.» 

هر چند طبق روایت خود مسعود رجوی، به دلیل افشای مذاکره قاسملو و حزب او با حکومت جمهوری اسلامی، او از شورای ملی مقاومت اخراج شد. 

## لبیک قاسملو و حمایت از خمینی
عبدالرحمان قاسملو رهبر پیشین حزب دموکرات کردستان ایران، در جریانِ انقلاب سال ۱۳۵۷، ابتدا از این انقلاب و رهبر انقلاب یعنی سید روح‌الله خمینی حمایت می‌کرد. در همان سال در روزنامه‌های ایران، عکس‌هایی با عنوان «لبیک قاسملو به امام خمینی» چاپ شد. فایلی صوتی مربوط به سال ۱۳۵۷ که به همین نام (لبیک قاسملو به خمینی) از وی منتشر شده است. همچنین نامه‌هایی از قاسملو به خمینی هم در سال‌های اخیر، رسانه‌ای شده است.

## ترور

بندانگشتی|چپ|مقبره عبدالرحمن قاسملو

عبدالرحمن قاسملو در روز ۲۲ تیر ۱۳۶۸ در اتریش ترور و کشته شد.
به گفته منابع نظام جمهوری اسلامی ایران توسط گروه ناشناسی و به گفته مخالفان در حالی که برای رسیدن به راه‌حل مسالمت آمیز در ایران با تنی چند از نمایندگان حکومت جمهوری اسلامی در وین بر سر میز گفتگو برای مذاکرات صلح نشسته بود، به همراه عبدالله قادری آذر به دست نمایندگان دولت کشته شد. به گفته برخی اطرافیان وی، او در ماه‌های آخر معتقد بود که مسئله کردستان راه حل نظامی ندارد.

به گفته مخالفان جمهوری اسلامی، هاشمی رفسنجانی از برخی چهره‌های بین‌المللی از جمله رئیس‌جمهور وقت الجزایر برای وساطت و برقراری ارتباط برای ملاقات استفاده کرده بود. به گفته این منابع، تروریست‌ها با پوشش دیپلماتیک وارد اتریش شده و با همکاری سفارت ایران پس از ترور خاک اتریش را ترک کردند. به گفته همسر  عبدالرحمن قاسملو، نسرین قاسملو، تروریست‌ها دولت وقت اتریش را تهدید کرده بودند در صورت افشای ترور، از آن‌ها به این دلیل که در جریان جنگ ایران و عراق اعلام بی‌طرفی کرده بودند ولی به هر دو طرف جنگ سلاح می‌فروختند (این امر خلاف منشور سازمان ملل متحد است) شکایت می‌کند. دولت وقت اتریش نیز به این دلیل درآن مورد ساکت ماند.

پس از ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد، برخی رسانه‌های اتریش از دست داشتن وی در ترور سخن گفتند، اما این احتمال هنوز از سوی منابع رسمی اتریش تأیید نشده است.
دو دهه بعد پس از آن واقعه دستگیری برخی دیپلمات‌های ایرانی در اربیل عراق توسط نظامیان آمریکا (به اتهام دست داشتن در انتقال تسلیحات و کمک به درگیریهای داخلی عراق) رسانه‌های اتریش احتمال دادند که یکی از دستگیرشدگان، از عوامل ترور قاسملو در اتریش است. گرچه این احتمال نیز از سوی دولت‌های اتریش و آمریکا تأیید نشد.

هاشمی رفسنجانی در خاطرات سال ۱۳۶۸ خود این مسئله را تأیید می‌کند که قاسملو به هنگام ترور در جلسه‌ای مشغول رایزنی با دیپلمات‌های جمهوری اسلامی بوده است. به گفته او ضاربان قاسملو، دیپلمات جمهوری اسلامی را نیز به قصد کشت هدف گلوله قرار داده بودند ولی از زدن تیر خلاص خودداری کرده بودند. این دیپلمات ابتدا توسط پلیس اتریش مورد بازجویی و سپس آزاد شد. بنا به نوشته مطبوعات اتریش دادگاه عمومی وین به علت فقدان دلیل و مدرک کافی حاضر نشده بود که حکم جلب وی را صادر کند. وزارت خارجه اتریش نیز با انتشار اعلامیه‌ای خاطر نشان کرد در این قضیه دقیقاً بر حسب قانون عمل کرده و هیچ نوع فشاری بر پلیس یا مقامات قضایی وارد نکرده است.

## جستارهای وابسته
* جمهوری مهاباد
* قاضی محمد
* صادق شرفکندی

## پیوند به بیرون
* قاسملو در کنار مسعود رجوی برای تفاهمنامه پیوستن حزب دموکرات به شورای ملی مقاومت 

## پانویس

رده:اعضای حزب دموکرات کردستان ایران
رده:اعضای شورای ملی مقاومت ایران
رده:افراد ایرانی آشوری‌تبار
رده:افراد کشته‌شده در خارج از کشور اهل ایران
رده:اهالی ارومیه
رده:ایرانی‌تبارهای مهاجرت‌کرده به فرانسه
رده:ترورشدگان اهل ایران
رده:درگذشتگان ۱۳۶۸
رده:درگذشتگان ۱۹۸۹ (میلادی)
رده:زادگان ۱۳۰۹
رده:زادگان ۱۹۳۰ (میلادی)
رده:سیاستمداران ترورشده اهل ایران
رده:سیاستمداران حزب دموکرات کردستان ایران
رده:سیاستمداران کرد ترورشده اهل ایران
رده:سیاستمداران کرد ترورشده
رده:فعالان سیاسی کشته‌شده اهل ایران
رده:قربانیان تروریسم اهل ایران
رده:کردهای اهل ایران
رده:کشته‌شدگان در اتریش
رده:کمونیست‌های اهل ایران
رده:مخالفان کرد ترورشده اهل ایران
رده:مرگ‌ها به وسیله اسلحه گرم در اتریش
رده:ملی‌گرایان کرد
رده:نمایندگان مجلس خبرگان قانون اساسی
رده:مخالفان اهل ایران