تیر (ماه)

**تیر** (در فارسی افغانستان: **سَرَطان**) چهارمین ماه سال در گاه‌شماری هجری خورشیدی است. در این تقویم تیر از نود و چهارمین روز سال آغاز شده و تا صد و بیست و چهارمین روز سال در طی ۳۱ روز ادامه دارد و نخستین ماه فصل تابستان به حساب می‌آید.

برج فلکی تیرماه برج سرطان (خرچنگ) است چهارمین برج فلکی از دایرةالبروج است. نماد این برج **خرچنگ** نامیده می‌شود.

در گاه‌شماری رسمی ایران نام این ماه از نام ماه چهارم گاه‌شماری اوستایی نو برگرفته شده‌است. در گاه‌شماری زرتشتی سیزدهمین روز هر برج نیز **تیر روز** نام دارد و در تیر روز از تیرماه، جشن تیرگان برگزار می‌شود. تیشتر، ایزد باران در اسطوره‌های ایرانی و زرتشتی است.

## واژه‌شناسی
تیرماه در گاهشماری ایرانی از نام تیشتر (در اوستایی:tištrya و در فارسی میانه: tīr یا tištar)، ایزد باران برگرفته شده‌است که یشتی در اوستا به آن تعلق دارد. پورداود معتقد است که نامگذاری این برج به نام ایزد باران با بارندگی و فراوانی آب در این فصل مربوط نیست، بلکه بیشتر جنبه نیایش و بخشایش برای آب در چنین ماه گرمی دارد.

## در گاه‌شماری‌های دیگر
در گاهشماری هخامنشیان ماه چهارم در تحریر ایلامی به صورت kar-ma-ba-ta آمده‌است. بخش نخست واژه همان *garma- «گرما، داغی»، برابر با اوستایی garǝma- و ودایی gharmá- است و بخش دوم آن *pada- «پای، گام» و همچنین «کف (جایی)، مکان و جای» معنی می‌دهد و برابر با اوستایی pada-، ودایی paδá-/padá- است.
یوستی (Justi, 1897:272) آنرا «گرماوضع» و هینتس (Hinze, 1957: 66) معنی «گرماپایه» از آن استنباط می‌کند. لکوک (Lecoq, 1977:172) در نام این ماه، معنی زمانی می‌یابد و آنرا «موقع گرما» معنی می‌کند. اشمیت (Schmitt, 2005:27) واژهٔ pada- را به معنی «دارندهٔ جاپای سوزنده»، یا در معنی سببی آن «ایجاد کنندهٔ جاپای داغ» می‌داند. معنای داده شدهٔ اشمیت جنبه اغراق‌آمیزی از این ماه داغ و سوزان است که گویا با سوزش پا تعبیر شده‌است. بر این اساس این ماه را شاید بتوان «[ماه] پاسوزی» معنی کرد که با وضعیت این ماه برابر با تیرماه امروزی، مناسب می‌آید. در تقویم آسی نیز این ماه Sūsæny از ریشه *sus, *saus به معنی «خشکی، پژمردگی، سوزان» است (Abayev,1970:3).

## رویدادها
* ۲۹ تیر ۱۳۶۶ - تصویب قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق‌
* ۱۲ تیر ۱۳۶۷ - سرنگونی پرواز شماره ۶۵۵ هواپیمای مسافربری ایران توسط ناو آمریکایی در خلیج فارس
* ۳۰ تیر ۱۳۹۵ - تایید حکم آرمان عبدالعالی دوست و عامل جنایت قتل غزاله شکور در دیوان عالی کشور 
* ۴ تیر ۱۴۰۰ - در جریان همه‌گیری کووید-۱۹، واکسن ایرانی این بیماری به سید علی خامنه‌ای، رهبر ایران تزریق شد.

## زادروزها
* ۱۲۹۱ - صبار فرمانفرمائیان، پزشک و سیاستمدار
* ۱۲۹۲ - تیمسار ارتشبد حسن طوفانیان، نظامی
* ۱۳۰۶ - سیمین بهبهانی، شاعر و نویسنده
* ۱۳۱۷ - اصغر افضلی، دوبلور
* ۱۳۱۸ - صمد بهرنگی، نویسنده
* ۱۳۲۹ - مصطفی رحماندوست، شاعر و نویسنده
* ۱۳۳۱ - عبدالرضا کیانی‌نژاد، خواننده
* ۱۳۳۲ - عبدالمحمد نظام‌الاسلامی، سیاست‌مدار
* ۱۳۳۳ - حسین نوری، نقاش، نویسنده و کارگردان تئاتر و سینما
* ۱۳۳۴ - پرویز پرستویی، بازیگر سینما و تلویزیون
* ۱۳۳۵ - قدرت‌الله ایزدی، بازیگر ایرانی
* ۱۳۳۹ - علی عمرانی، بازیگر تلویزیون و سینما و گویندهٔ رادیو 
* ۱۳۳۹ -علی همت مومی وند، دوبلور
* ۱۳۵۸ - حامد آهنگی، بازیگر و مجری
* ۱۳۶۰ - فرزاد فرزین، خواننده و آهنگساز
* ۱۳۶۳ - بهاره افشاری، بازیگر
* ۱۳۷۳ - ماهور الوند، بازیگر
* ۱۳۶۵ - مرتضی جاویدی، نظامی
* ۱۳۷۱ - مهدی طارمی، بازیکن فوتبال
* ۱۳۷۷ - ترلان پروانه، بازیگر سینما
* ۱۳۷۲ - نوید افکاری، کشتی‌گیر
*۱۳۷۷ - کیمیا علیزاده ، تکواندوکار ایرانی

## درگذشتگان
* ۱۳۳۴ - احمد قوام، سیاستمدار
* ۱۳۵۰ - محمد معین، ادیب
* ۱۳۸۷ - خسرو شکیبایی، بازیگر سینما
* ۱۳۹۵ - عباس کیارستمی، کارگردان سینما
* ۱۳۹۹ - احمد پور مخبر، بازیگر

## منابع

*
رده:ماه‌های گاه‌شماری ایرانی