open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آرامگاه ملک سبز علی صاحب

**آرامگاه ملک سبزعلی صاحب** ساختمانی تاریخی است در استان لوگر کشور افغانستان. این ساختمان به صورت گنبدی از خشت پخته بنا شده و در حدود پنج کیلومتری شمال شرقی استان لوگر قرار دارد. حدود چهل درصد از این بنا در اثر جنگ‌های داخلی افغانستان ویران شده است.

رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
رده:آرامگاه‌های افغانستان
ساختمان سراج العمارت

**ساختمان سراج العمارت** یکی از آثار قدیمی در شهر جلال‌آباد افغانستان است. این ساختمان مربوط دوره امیر حبیب‌الله خان است. تقریباً %۳۰ آن در اثر جنگ‌های چندین سال اخیر تخریب گردیده است.

## منابع

رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
رده:جلال‌آباد (افغانستان)
قلعه سراج

**قلعه سراج** دژی تاریخی است که در جنوب استان لغمان افغانستان قرار دارد. این قلعه توسط امیر حبیب‌الله در سال ۱۲۸۷ ه.ش. ساخته شد و بر اثر جنگ‌های داخلی بخش‌های زیادی از آن تخریب شد. در سال ۱۳۹۶ بازسازی قلعه آغاز شد.

رده:دژها در افغانستان
قصر جبل‌السراج

**قصر جبل‌السراج** از آثار تاریخی استان پروان در کشور افغانستان است. قصر مذکور مربوط دوره امیر حبیب‌الله خان است.

## پیشینه
به اساس نقل قول محمد ایوب خان فرزند سرورخان پروانی قاضی خانی، که در زمان اعمار این قصر مسئولیت امور مالی و نظارت کار آن را داشت، زمین این کاخ حین مراجعت امیر عبدالرحمن خان ازبخارا در سال ١٨٨۰ میلادی به درخواست وی از سوی رفیق و یار همرزمش سرورخان پروانی به وی بخشش شده بود، چون وقتی امیر عبدالرحمن خان به جبل السراج اقامت داشت رو به سرورخان پروانی کرده گفت: (برادر سرورخان اگر در کابل به مشکل برخوردیم، چی تدبیر داشته باشیم و کجا بود وباش کنیم ؟ سرورخان در جواب گفت: در پروان اقامت می کنیم! همان بود که زمین محل اعمار قصر را از ملکیت شخصی خود به امیر موصوف بخشش نمود.

این ایده بوسیله فرزندش امیر حبیب الله سراج الملة و الدین در ١٣ شعبان ١٣٢٥ هجری قمری مطابق ١٢٨٣ هجری شمسی و ١٩۰٥ میلادی تحقق یافت.

احمد علی کهزاد در کتاب افغانستان در پرتوتاریخ می نویسد: 

## ویژگی ها
مساحت زمین قصر ۵۰ جریب زمین بوده، که دارای هشت برج بزرگ در دورا دور آن ساخته شده، حوض آب بازی به شکل پخته از سنگ مرمر خارجی در آن کار شده، یک تعمیر دومنزله درغرب ارگ ساخته شده بود که در زینه های آن سنگ مرمر و در مسطح اتاق ها از چوب ارچه بارنگ های مرغوب استفاده شده بود، در اطراف داخلی ارگ ۱۵۰ اتاق به استفاده محافظین ساخته شده بود که اکثر عساکر نظامی در همین اتقاق ها و برج ها جابجا بودند و از ارگ محافظت میکردند. شیشه ها هم از بلور پنج ملی کارشده بود، مواد تعمیراتی که در اعمار ارگ کار شده بود به شکل پخته و خام بود، دیوار ها و برج ها از گل محلی اعمار شده که در آن سوراخ های ترصد هنوزهم موجود است.

ارگ در چهار اطراف زمین هایی برای سرسبزی دارد. امیر حبیب الله سراج الملة و الدین در تابستان با خانواده خود در این قصر سپری می کردند که تفریه گاه تابستانی او بود.

## پیوند به بیرون
* 

رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
بازار سرپوشیده حلم

**بازار سرپوشیدهٔ خُلم** یا **بازار سرپوشیدهٔ تاشقرغان** از آثار تاریخی ولایت بلخ افغانستان است.
این اثر تاریخی در ولسوالی خُلم ولایت بلخ قرار دارد.  شهر خلم در ولایت بلخ افغانستان است که پیش از تغییر نامش تاشقرغان  گفته می‌شد، گاهی مربوط ولایت بلخ و گاهی مربوط ولایت سمنگان بود. **بازار سرپوشیدهٔ خُلم (تاشقرغان)** در ولسوالی خُلم باستانی و در ۶۰ کیلومتری جنوب شهر مزار شریف بلخ، واقع در سرک ابریشم قرار داشت و با سبک معماری ایران زمین بخارایی و سمرقندی ساخته شده بود. سازهٔ نامبرده تقریباً ۹۰٪ از بین رفته ولی بنیاد آن هنوز باقی مانده است. 

این بازار در سال ۱۲۶۲ هجری قمری / ۱۸۴۵ میلادی در مرکز شهرستان تاریخی خلم استان بلخ ساخته شده بود و در سال ۱۳۰۵ هجری قمری / ۱۸۸۸ میلادی ۴۵۰ تا ۵۰۰ فروشگاه و در سال ۱۳۵۰ هجری خورشیدی / ۱۹۷۲ میلادی ۱۰۸۰ دکان و ۲۸ سرای داشت و در آن ساخته های دستی خلم به فروش میرسیدند این بازار در جنگ های سال های ۶۰ سده چهاردهم هجری خورشیدی ۸۰ سده بیستم میلادی ویران شد بازسازی این بازار در سال ۱۳۸۵ هجری خورشیدی / ۲۰۰۶ میلادی از سوی وزارت اطلاعات و فرهنگ به همیاری دولت شاهی هالند، برنامه ریزی شده بود اما تا اکنون کاری برای پیاده کردن آن انجام داده نشده است.

## تصاویر
* https://web.archive.org/web/20140714201832/http://www.lindenmuseum.de/fileadmin/user_upload/images/fotogalerie/Orient-Slider/Orient2_Bazarzeile__Taschkurgan__Afghanistan__Foto_Anatol_Dreyer.jpg بازسازی نمایشی بخشی از بازار سرپوشیده تاشقرغان، خُلم کنونی در موزه لیندن
* http://media-cache-ec0.pinimg.com/736x/2b/ee/fc/2beefccaf17fd772a966165020c94e5e.jpg  بازسازی بخشی نمایشی از بازار سرپوشیده تاشقرغان، خُلم کنونی در موزه لیندن

## منابع

رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
مسجد نه‌گنبد

**مسجد نُه‌گنبد** یا **مسجد حاجی پیاده** (در دوران باستان: **[[آتشکده نوبهار]]** یا **معبد نوبهار**) بنایی است تاریخی در ولایت بلخ افغانستان، در ۳ کیلومتری جنوب شهر بلخ قرار دارد. این بنا در نیمهٔ دوم سدهٔ نهم میلادی و در دورهٔ سامانیان ساخته شده است.

در دوران باستان و تا پیش از حملهٔ اعراب به بلخ و دوران برمکیان آتشکدهٔ زرتشتی و نیایشگاه بودایی بوده و به آتشکده نوبهار یا معبد نوبهار معروف بوده است. پس از ورود اسلام و در دورهٔ حکومت اسلامی، معابد زرتشتی و بودایی از فعالیت بازماندند یا تبدیل به مسجد شدند و شمار زیادشان هم تخریب شد. نوبهار یکی از معابدی بود که در زمان فضل برمکی به صورت مسجد جامع درآمد و بعدتر نام مسجد نُه‌گنبد را کسب کرد. یعقوب لیث نیز در این کار سهم گرفته و حتی بقایای آثار نوبهار را که دارایی این سرزمین بود، برای خلیفهٔ عباسی به عنوان تحفه فرستاد و سرانجام به‌دست چنگیز خان تمام آبادی‌های بلخ همراه این بنای تاریخی که در آن زمان مسجد جامع شهر بود، ویران شد. و اکنون فقط چند ستون از آن باقی مانده است. یکی از دروازه‌های ششگانهٔ جنوبی شهر بلخ به نام دروازهٔ نوبهار است.

## جستارهای وابسته
* آتشکده نوبهار

## پانویس

## منابع
* فهرست پایگاه‌های باستان‌شناسیِ افغانستان (عنوان فرانسوی: Catalogue des sites archeologiques d'Afghanistan/عنوان انگلیسی: Archaeological gazetteer of Afghanistan)، جلد اول، نوشتهٔ وارویک بال (Warwick Ball)، انتشارات Editions Recherche sur les civilisations، پاریس، ۱۹۸۲
* رنجبر احمد. خراسان بزرگ (بحثی پیرامون چند شهر از خراسان بزرگ). تهران: انتشارات امیرکبیر. ۱۳۶۳

رده:بلخ
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در ولایت بلخ
رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
رده:معماری اسلامی
رده:ویرانه‌های مسجد
رده:مسجدهای سده ۹ (میلادی)
رده:معماری اسلامی در آسیا
رده:ویرانه‌ها در افغانستان
استوپاهای چشمه معاذالله

لازم به ذکر است که «معاذالله خان و عبادلله خان» دو برادری بودند که در حدود دوصد سال قبل، به دلایل نا معلومی از

شهرستان درواز استان بدخشان افغانستان با خانوادههای شان عازم استان کاپیسای این کشور شده و دامنۀ کوه‌های شمالغربی

این استان را که دارای چشمه های آب میباشند محل سکونت خویش قرار دادند. بنابراین، این منطقه

به اسم «چشمۀ معاذالله» مسمی گردیده است. حصار مخروبهای که مربوط به دورۀ بودایی میگردد نیز

در این منطقه واقع شده است. بدین لحاظ آن را حصارک چشمۀ معاذالله مینامند.

حصارک چشمۀ معاذالله در کنار کوههای مرزی استان کاپیسا و پنجشیر واقع شده که از جاهای تاریخی

شهرستان کوهستانِ کاپیسا محسوب میگردد. این حصار مخروبۀ دورۀ بودایی اکنون به شکل تپۀ بزرگ

خاکی درآمده است که ارتفاع آن حدود  100الی  200متر و قطر آن حدود  300متر میباشد. در کنار

این حصار مخروبه، چشمۀ آب شفافی نیز وجود دارد که مردم در اوایل فصل بهار بهخصوص در نوروز

اکثرا  همراه با خانوادههای شان ازین مکان تاریخی دیدن نموده و به سیر و سیاحت میپردازند. آثار به

جا مانده درین تپه از جمله تهداب دیوارهای سنگی، خطوط دیوار(حصار) سنگی ریخته شده، آثار

مخروب شدۀ سفالیگری(کلالی) و غیره بیانگر زندگی انسانها در زمانه های خیلی دور درین مکان می-

باشند. این تپه در سمت شرقی خود سوراخ حفاری شدهای نیز دارد که در این اواخر به اثر حوادث

طبیعی(سیل) پنهان گردیده است

**استوپاهای چشمه معاذالله** از آثار تاریخی شهرستان کوهستان واقع در استان کاپیسای کشور افغانستان‌اند.

این استوپاها مربوط به دوره بودایی است و امروزه ۱۵٪ ویران شده است.

## منبع
* https://web.archive.org/web/20140221162153/http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-0798c3927d6747d381e538185ad5c65e-fa.html
* http://www.tebyan.net/newmobile.aspx/Comment/literature_art/iraninthecamera/2010/06/html/newindex.aspx?pid=241118

رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
سامانی

**سامانی** می‌تواند به سامانیان دودمان تاریخی حاکم بر بخش‌هایی از آسیای میانه و قسمت‌هایی از ایران کنونی اشاره داشته باشد.

**سامانی** همچنین می‌تواند به موارد زیر اشاره داشته باشد:
* سامانی، واحد پول کشور تاجیکستان
* قله سامانی، بلندترین کوه تاجیکستان
* جزیره سامانی، جزیره‌ای در دریاچه ارومیه
* عمان سامانی، از شاعران شهر سامان استان چهارمحال و بختیاری ایران
* دهقان سامانی، از شاعران شهر سامان استان چهارمحال و بختیاری ایران
سامانی (واحد پول)

**سامانی** (به تاجیکی: Сомонӣ) نام یکای پول کشور تاجیکستان است که از ۳۰ اکتبر سال ۲۰۰۰ یکای پول رسمی آن کشور اعلام و جایگزین روبل تاجیکستان شد. دولت تاجیکستان برای بزرگداشت خاندان سامانیان، نام پول رایج خود را «سامانی» گذارده است. هر هزار روبل تاجیکستانی برابر با یک سامانی قرار داده شد. بر روی اسکناس‌های سامانی چهره برخی از مشاهیر مشترک ایران و تاجیکستان نقش بسته است. برای نمونه بر روی اسکناس ۱۰۰ سامانی چهره اسماعیل سامانی و بر روی دیگر اسکناس‌ها چهره رودکی، پورسینا (ابن سینا) و میر سید علی همدانی دیده می‌شود. اسکناس‌های دیگر با سیمای مشاهیر معاصر تاجیکستانی مانند صدرالدین عینی، باباجان غفورف، میرزا ترسون‌زاده و دیگران آراسته شده‌است. کد بین‌المللی این یکای پول TJS است.

## اسکناس‌ها

## نرخ کنونی ارز

## جستارهای وابسته
* فهرست یکای پول رایج کشورها

## منابع

## پیوند به بیرون
* نگارخانهٔ دن(نگارخانهٔ سکه‌های جهان) - بخش تاجیکستان

رده:اقتصاد تاجیکستان
رده:ایزو ۴۲۱۷
رده:بنیان‌گذاری‌های ۲۰۰۰ (میلادی) در تاجیکستان
رده:بنیان‌گذاری‌های ۲۰۰۰ (میلادی)
رده:تاجیکستان
رده:یکاهای پول آسیا
رده:یکاهای پول بر پایه کشورها
رده:یکاهای پول در گردش
رده:یکای پول معرفی‌شده در ۲۰۰۰ (میلادی)
فیزیک پلاسما

**فیزیک پلاسما** از شاخه‌های فیزیک است که به بررسی یکی از اشکال وجود ماده یعنی پلاسما می‌پردازد. در فیزیک پلاسما دربارهٔ سیستم‌هایی بحث می‌کنیم که از ذرّات باردار مثبت و منفی تشکیل شده‌اند و می‌توانند آزادانه حرکت کنند.

ذرّات باردار در یک پلاسما نه تنها با میدان الکترومغناطیسی موضعی برهم‌کنش می‌کنند بلکه حرکت این بارها می‌تواند میدان‌های الکتریکی و مغناطیسی ایجاد کند. از آنجا که بخش بزرگی از جرم قابل مشاهدهٔ عالم، ستارگان با دماهای بسیار زیاد هستند، امکان وجود ماده به صورت‌های جامد و مایع در این اجرام منتفی است. از سوی دیگر گاز نیز، به دلیل این حرارت بسیار زیاد، تبدیل به یک توده یونیزه شده و به صورت مخلوطی از یون‌های مثبت (هسته اتم‌ها) یون‌های منفی (الکترون‌ها) و ذرات خنثی در می‌آید.

در این توده، به دلیل وجود نیروهای الکتریکی که بسیار قوی تر از نیروی گرانشی است ذرات بر روی هم تأثیر زیادی می‌گذارند. به‌طوری‌که حرکت بخشی از این توده، باعث تغییر در وضعیت حرکت و انرژیِ بخش‌های دیگر می‌شود که به این پدیده، اثر جمعی گفته شده، و هر گاه گاز به شدت یونیزه شده دارای این خاصیت باشد، پلاسما نامیده می‌شود و این بدین معنی است که بخش غالب ماده قابل مشاهده جهان، پلاسما است.

جالب این است که پلاسما ممکن است در عین حال دارای چندین دماباشد که این حالت با توجه به اینکه میزان برخوردبین خود یونها یا خود الکترونها از
میزان برخوردهای بین یک یون و یک الکترون بیشتراست می‌تواند پیش بیاید.

چند مورد از پلاسما که ما روزانه باآن سروکار داریم عبارت است از:
جرقه رعدوبرق، تابش ملایم شفق قطبی، گاز هادی داخل یک لامپ فلورسنت، چراغ نئون و یونش مختصری که در گازهای خروجی موشک دیده می‌شود.

پلاسما، امروزه نقش مهمی در توسعهٔ منابع انرژی، از راه همجوشی هسته‌ای یافته‌است.

## جستارهای وابسته
* فیزیک پلاسما و همجوشی کنترل شده
*معادله کورتوگ-دوریز
* سولیتون
* رفتارهای غیر خطی

## منابع

* امواج غیر خطی، سولیتون‌ها و بی‌نظمی‌ها 

رده:فیزیک پلاسما
فهرست رهبران سیاسی افغانستان

**رئیس‌جمهورها **

## جمهوری اول افغانستان
* رئیس‌جمهور محمدداودخان (۱۷ ژوئیه ۱۹۷۳ - ۲۷ آوریل ۱۹۷۸)

## جمهوری دموکراتیک افغانستان
* رئیس‌جمهور نورمحمد تره‌کی (۳۰ آوریل ۱۹۷۸ - ۱۶ سپتامبر ۱۹۷۹)
* رئیس‌جمهور حفیظ‌الله امین (۱۶ سپتامبر ۱۹۷۹ - ۲۷ دسامبر ۱۹۷۹)
* رئیس‌جمهور ببرک کارمل (۲۷ دسامبر ۱۹۷۹ - ۲۴ نوامبر ۱۹۸۶)
* رئیس‌جمهور حاجی‌محمد چمکنی (۲۴ نوامبر ۱۹۸۶ - ۳۰ سپتامبر ۱۹۸۷)
* رئیس‌جمهور دکتر نجیب‌الله (۳۰ سپتامبر ۱۹۸۷ - ۳۰ نوامبر شخصیت وطن دوست  ۱۹۸۷)

## جمهوری دوم افغانستان
* رئیس‌جمهور دکتر نجیب‌الله (۳۰ نوامبر ۱۹۸۷ - ۱۶ آوریل ۱۹۹۲)
* رئیس‌جمهور عبدالرحیم هاتف (۱۶ آوریل ۱۹۹۲ - ۲۷ آوریل ۱۹۹۲)

## دولت اسلامی افغانستان
* رئیس دولت صبغت‌الله مجددی (۲۷ آوریل ۱۹۹۲ - ۲۸ ژوئن ۱۹۹۲)
* رئیس دولت برهان‌الدین ربانی (۲۸ ژوئن ۱۹۹۲ - ۲۷ سپتامبر ۱۹۹۶)

## حکومت طالبان
* ملا محمد عمر (۲۷ سپتامبر ۱۹۹۶ - ۱۳ نوامبر ۲۰۰۱)

## دولت اسلامی افغانستان
* رئیس دولت برهان‌الدین ربانی (۱۳ نوامبر ۲۰۰۱ - ۲۲ دسامبر ۲۰۰۱)

## ادارهٔ موقت افغانستان
* رئیس حامد کرزی (۲۲ دسامبر ۲۰۰۱ - ۷ دسامبر ۲۰۰۴)

## دولت انتقالی اسلامی افغانستان
* رئیس حامد کرزی (؟؟؟ - ۷ دسامبر ۲۰۰۴)

## جمهوری اسلامی افغانستان
* رئیس‌جمهور حامد کرزی (۷ دسامبر ۲۰۰۴ - ۱۱ سپتامبر ۲۰۱۴)
* رئیس‌جمهور اشرف غنی احمدزی (۱۱ سپتامبر ۲۰۱۴ - ۱۱ نوامبر ۲۰۲۱ ) که سرانجام در همین تاریخ دولت اشرف غنی احمدزی توسط مجاهدین امارت اسلامی طالبان سقوط کرد .

## امارت اسلامی افغانستان
* رهبر هبت‌الله آخندزاده (۱۱ نوامبر ۲۰۲۱ - تا اکنون )

## جستارهای وابسته

* نخست‌وزیر افغانستان
* پادشاهان افغانستان
* فهرست رئیس‌جمهورهای افغانستان

## منابع

* افغانستان در پنج قرن اخیر نوشته میر محمد صدیق فرهنگ
* افغانستان در مسیر تاریخ نوشته میر غلام محمد غبار

رده:فرمانروایان افغانستان
رده:فهرست‌های اهالی افغانستان
رده:فهرست‌های سیاستمداران
رده:فهرست‌های مربوط به افغانستان
رده:فهرست‌های مربوط به سیاست
کرگج

کرکج یکی از محلات تبریز است که در حوزه شهرداری منطقه پنج شهرداری تبریز قرار دارد.

## موقعیت جغرافیایی
این بنا در جنوب محله کرکج قرار دارد که همجواری با رودخانه چای، فضای چشم‌نوازی را به تصویر می‌کشد. این برج در دره ای باصفا و سرسبز واقع شده و از متعلقات فضایی این مکان می‌توان به امکاناتی همچون رستوران، کافه‌ها و فست فودها اشاره کرد. فضای اطراف برج با درختان سرسبز پوشیده شده و مانند یک تفریحگاه از آن استفاده می‌شود. برای دسترسی به این پارک می‌توانید از خودروی شخصی یا اتوبوس استفاده کنید.

## نگارخانه

## قدمت
قدمت این سازه تاریخی به دوره صفویه می‌رسد. همان‌طور که از نام برج مشخص است محل خلعت دادن (سپردن لباس و منصب دولتی) به کارگزاران حکومتی بوده‌است. در زمان صفویه و قاجار، این بنا محل خلعت پوشاندن به افراد شاخص حکومتی بوده که توسط شاهزادگان یا ولیعهد مقیم تبریز صورت می‌گرفته‌است.

## منابع

کتاب تاریخ و جغرافی دارالسلطنه تبریز، چاپ اول، 1373.http://www.tabrizinfo.com/tabriz/sa_koyha_emros2.htm

رده:روستاهای شهرستان تبریز
رده:مناطق مسکونی در شهرستان تبریز
واژه‌پرداز

[چپ|270px|بندانگشتی| واژه‌پرداز [اوپن آفیس]]
**واژه‌پرداز** به آن دسته از سخت‌افزار یا نرم‌افزارهای رایانه‌ای گفته می‌شود که برای نگارشِ رایانیکِ نوشتار یا ویرایش نوشته‌هایِ رایانیک به کار می‌رود. امروزه برنامه‌های واژه‌پردازِ گوناگون توانایی‌های بسیاری -جز نگارش- نیز به کاربران می‌دهند؛ از جمله افزودن و چیدمانِ نگاره‌ها و فرتورنگاره‌ها به نوشتار، وارسی و ویرایشِ نادرست‌نویسی‌ها، برگه‌آرایی، چاپ نوشتار و جز این‌ها.

البته نام‌آورترین نرم‌افزار واژه‌پرداز مایکروسافت ورد نام دارد. این نرم‌افزار، ازآن رو که بر روی سیستم‌عامل‌هایِ مایکروسافت ویندوز، پیشاپیش، نصب است، شناخته‌شده‌ترین نرم‌افزارِ واژه‌پرداز به شمار می‌رود. امروزه با بهره‌بردن از نرم‌افزارهایِ کاربردی از این دست، دوران کار با دستگاه‌های واژه‌پردازِ کهن به پایان رسیده است.

## جستارهای وابسته

* گوگل داکس

رده:واژه‌پردازها
سوپرانو

**سوپرانو** () نام بازه‌ای از صدا در موسیقی و گونه‌ای از صدای بسیار زیر (متضاد بَم) زنانه در خوانندگی و اپرا است.

## تعریف
واژه سوپرانو از واژه ایتالیایی Sopra به معنای بالا، گرفته شده. همان‌طور که صدای سوپرانو بالاترین فرکانس در صدای انسانی را دارد و معمولاً نقشهای اصلی را در اپرا می‌گیرد. سوپرانو به‌طور کلی به صدای زن اشاره دارد ولی به صورت خاص به صداهایی مانند صدای پسران (Boy soprano) و در پسوند نام سازهایی که بالاترین صدا را در خانواده خود دارند از واژه سوپرانو استفاده می‌شود. مانند: ساکسوفون سوپرانو.

## ویژگی
دامنه صدایی سوپرانو با استفاده از نوشتار علمی بسامد، حدوداً از «دو» ی وسط پیانو (**C4**) با فرکانس ۲۶۱ هرتز تا «لا» ی اکتاو پنجم (**A5**) با فرکانس ۸۸۰ هرتز در موسیقی کرال، و در موسیقی اپرایی، تا «دو» ی اکتاو ششم (**C6**) با فرکانس ۱۰۴۶ هرتز است.
بندانگشتی|وسط|محدوده صوتی
در هارمونی چهار بخشی کرال، بالاترین نتها را سوپرانو می‌خواند که معمولاً همان خط ملودی را شامل می‌شود. صدای سوپرانو به انواع مختلفی چون: دراماتیک، سوبریت، لیریک و کلراتور تقسیم می‌شود. صدای لیریک، معمول‌ترین صدا در بین سوپرانوها است.

در هارمونی چهاربخشی معمولاً چهار قسمت صدایی بنام‌های سوپرانو، آلتو، تِنور و باس. مورد استفاده قرار می‌گیرد.

## پانویس

## منابع

* 
* 

## پیوند به بیرون

رده:اصطلاحات اپرای ایتالیایی
رده:خوانندگان سوپرانو
رده:گونه‌های صدا
رده:موسیقی آوازی
رده:موسیقی کرال
رده:واژگان اپرا
رده:واژگان موسیقی
رده:وام‌واژه‌های ایتالیایی
هرازدان

**هِرازدان** (به ارمنی: Հրազդան) یک شهر در ارمنستان است که در استان کوتایک واقع شده‌است. در کیلومتری شمال **هرازدان**، مرکز استان کوتایک واقع شده‌است. **هِرازدان** مرکز استان کوتایْک است و رودخانه‌ای به همین نام از میان شهر می‌گذرد.

## ریشه‌شناسی
دو نظریه در مورد ریشه شناسی نام این شهر وجود دارد :
1-نام هرازدان از نام فارسی میانه فَرَزدان گرفته شده‌است. فرزدان در اوستا نام دریاچه‌ای است که گشتاسب شاه در کنار آن از ایزدبانو آناهیتا خواستار پیروزی بر هماوردانش می‌شود و در بهمن‌یشت آمده که هوشیدر، نخستین موعود مزداپرستان در کنار دریاچه فرزدان زاده خواهد شد. ارمنیان پیش از اینکه مسیحی شوند زرتشتی بودند و نام‌های زرتشتی در گوشه و کنار ارمنستان بجا مانده‌است.

2-این شهر قبلاً چندین نام داشته است. نام باستانی شهر Korkotis از ریشه Korkot (ظرف) و از پسوند آشوری گرفته شده است. این نام تا قرن هفدهم حفظ شده است . این نام پس از تبعید ارامنه توسط  شاه عباس  به فارس در سال 1605 فراموش شد.

نام روستای واناتور از منطقه هرازدان به افتخار کمونیست مشهور در سالهای شوروی ، اولین رئیس جمهور جمهوری چک ارمنستان شوروی ، جورج آتاربکیان ، آتاربکیان نامگذاری شد. قبل از آن ، به روستای آتاربکیان کاروانسرا گفته می شد ، زیرا کاروانسرای مردم و اسبها وجود داشت.

## تاریخچه
این شهر تا سال ۱۹۵۹ آختالا Akhtala نامیده می‌شد.

## جغرافیا و آب و هوا
**هِرازدان** ۲۲ کیلومتر مربع مساحت و ۴۱٬۸۷۵ نفر جمعیت دارد و ۱٬۶۷۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است. در کیلومتری شمال هرازدان، مرکز استان کوتایک واقع شده‌است.

## جمعیت‌شناسی

−

## فرهنگ
### مجسمه‌ها
### رسانه‌ها
## ترابری
## اقتصاد
## آموزش و پرورش
## ورزش
## مشاهیر بومی
## دورنمای شهر
## جاذبه‌های تاریخی
## جاذبه‌های گردشگری
## نگارخانه
## جستارهای وابسته
* فهرست شهرداری‌های ارمنستان

## نگارخانه

پرونده:Խաչքար—Մաքրավանք.jpg|
پرونده:Khachkar_in_Maqravan,_Hrazdan_14.jpg|
پرونده:Chapel_in_Vanatur_Hrazdan_09.jpg|
پرونده:Cultural_heritage_monuments_in_Hrazdan,_Kotayk_05.jpg|
پرونده:Խաչքար_Մաքրավանքում_Ա-Լ_42.jpg|
پرونده:Chapel_near_river_Hrazdan_12.jpg|
پرونده:Մատուռ_«Կապույտ_խաչ»_(Հրազդան,_Վանատուր_թաղամաս)_-_"Blue_cross"_chapel_(Hrazdan,_Vanatur_distr.)_58.JPG|
پرونده:New_chapel_in_Vanatur,_Hrazdan_06.jpg|
پرونده:Srbi_qar.jpg|
پرونده:Chapel_in_Vanatur,_Hrazdan_05.jpg|
پرونده:Monument_From_Hrazdan.JPG|
پرونده:Saint_Khach_chapel,_Vanatur_17.jpg|
پرونده:Hrazdan seen from Tsaghkadzor.jpg|Hrazdan as seen از تساغکادزور
پرونده:Hrazdan2.JPG|در ساحل دریاچه Tsovinar
پرونده:Railroad station in Razdan (Kotayk, Armenia).jpg|ایستگاه راه‌آهن هرازدان
پرونده:Стадион Раздана.jpg|استادیوم فوتبال هرازدان
پرونده:Hrazdan town, 2013.jpg|
پرونده:Hrazdan.jpg|


## پانویس

## منابع
* 
* 
* 	
* 	
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون

رده:فرمانداری ایروان
رده:مناطق مسکونی در استان کوتایک
دهستان فامور

**دهستان فامور** نام دهستانی در جره و بالاده شهرستان کازرون در استان فارس است. روستاهای آن در اطراف دریاچه فامور، پراکنده شده‌اند. فامور، جزء مناطق گرمسیری فارس محسوب می‌شود و در منابع جغرافیایی به آن اشاره شده‌است.

ابن حوقل، در سفرنامه خود می‌نویسد: ‹‹ سرزمین فارس به وسیله خطی که از نزدیکیِ ارجان به نوبندجان و از آن جا به جره، آن گاه بر حدود سیف تا کارزین منتهی می‌شود و سپس امتداد آن به زم دارابجرد تا فرج و تارم کشیده می‌شود، به دو منطقه تقسیم می‌گردد. قسمت‌هایی که در جنوب واقع اند، گرمسیر و قسمت‌های شمالی، سردسیرند و در منطقه گرمسیر نواحی ارجان … جره، مور (فامور) و … ››.

در شمال و جنوب منطقه فامور، دو رشته کوه به موازات هم از غرب به شرق کشیده شده‌اند که ادامه همان دو رشته کوهی است که جلگه فامور در بین آنها قرار گرفته است. این رشته کوه‌ها، دنباله کوهستان زاگرس است که از کوه معروف دنا در شمال غربی فارس جدا می‌شود. در همین رشته کوه شمالی فامور است که راه پْرپیچ و خم قدیمی شیراز و کتل‌های سخت و ناهموار «دختر» و «پیره زن» قرار دارد. وجود همین کوه‌ها، موقعیتی خاص برای جلگه و منطقه فامور ایجاد کرده‌است، یعنی تابستان‌های گرم، زمستان‌های معتدل، بهار فوق‌العاده سبز و خرم ولی کم دوام.

روستاهای فامور در جلگه نسبتاً همواری قرار دارند که از پریشان تا قلعه نارنجی، شمال آن‌ها را کوه فرا گرفته و از جنوب به دریاچه محدود شده و از نرگس زار تا ملا اره که در محور مقابل قرار دارند، از ناحیه شمال به دریاچه فامور محدود می‌شوند و در جنوب آن‌ها رشته کوه جنوبی واقع شده‌است.
مردم این روستا از طایفه لرتبار مالکی هستند و به گویش لری محلی تکلم می کنند.

از نظر جهت‌های جغرافیایی، در مشرق دهستان فامور شهر شیراز، درشمال، کوهمره و دشت ارژن قرار دارند و در امتداد جره، فیروزآباد و فراشبند قرارگرفته‌اند. از نظر سیاسی، فامور پیش از اسلام، در زمان ساسانیان جزء کوره شاپور که یکی از پنج کوره فارس بوده، قرار داشته‌است. بعد از اسلام، در تقسیم‌بندی چهارگانه که فارس به صورت ملوک الطوایفی درآمد و به چهار قسمت: شبانکاره، فارس، کهگیلویه و لارستان تقسیم شد، جزء فارس قرار گرفت. در سال ۱۲۹۱ شمسی، فارس به هشت ناحیه تقسیم گردید؛ از جمله ولایت قشقایی که جره و فامور جزء ولایت قشقایی قرارگرفت. در سال ۱۳۳۴، ایران به ده استان و چهار فرمانداری کل و دوازده شهرستان تقسیم شد که فارس استان هفتم شد.

## منابع

* بررسی فرهنگ، واژگان و گویش مردم فامور جهانبخش ثواقب - عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز.

رده:دهستان‌های شهرستان کازرون
رده:مناطق مسکونی در استان فارس
رده:مناطق مسکونی در شهرستان کازرون
وزن یشت‌ها

مجموعهٔ یشت‌ها جزء گنجینهٔ اشعار ایران باستان به شمار می‌رود. ریشه‌یابی ویژگی فنی شعر ایرانیِ این دوره مستلزم بررسی همه‌جانبهٔ اشعار بازماندهٔ گاتاهایی/یشتی است. یشت‌ها عمدتاً از مصراع‌های ۸ هجایی و گاه ۱۰ یا ۱۲ هجایی تشکیل شده‌است. در این مقاله، نخست نظریهٔ گلدنر دربارهٔ وزن اشعار کهن یشت‌ها مطرح می‌شود، آن گاه نظریهٔ هنینگ مبنی بر وزن ضربی/ تکیه‌ای اشعار یشتی، فارسی میانه و پارتی بررسی و نقد می‌شود. سپس، ضمن بررسی جدیدترین آرای ایران شناسان – به ویژه نظرگاه ژیلبر لازار – دربارهٔ ویژگی وزنی یشت‌ها، به یک دیدگاه کلی و فراگیر در موضوع مطرح شده دست خواهیم یافت. دیدگاه تازه‌ای که نویسنده مطرح می‌کند، مبتنی بر عدم تساوی اجباری مصراع‌ها در سرودهای یشتی است.

بررسی و تحلیل وزن هجایی یشت‌ها نشان می‌دهد که کم‌بسامدترین مصراع‌ها، ۵ هجایی و ۱۱ هجایی و پربسامدترین مصراع‌ها ۸ هجایی است. اما نتیجهٔ این بررسی نشان می‌دهد که حتی با وجود اثبات بسامد واقعی اشعار ۸ هجایی، چه در اشعار ودایی، چه در اشعار یشتی نمی‌توان آن را به یک اصل کلی و محتوم برای همهٔ سرودهای ۲۱ یشت بازماندهٔ اوستای متأخر تعمیم داد. بررسی فنی اوزان یشت‌ها اصل الزام مصراع‌های ۸ هجایی اشعار هنر ایرانی را مورد تردید قرار می‌دهد و دیدگاه عدم تساوی اجباری مصراع‌ها و هجابندی‌های شعر اوستای متأخر را مطرح می‌نماید.

## منبع
بررسی وزن یشت‌ها، ابوالقاسم اسماعیل‌پور - عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

رده:اوستا
کاکری

روستای کاکری که هم‌اکنون حدود پانصد خانوار در آن زندگی می‌کنند، در منطقه جنوبی ولایت غور افغانستان به فاصله حدوداً ۱۲۰ کیلومتر از مرکز این ولایت - چغچران - قرار دارد.

این روستا که قبلاً به نام ناوه *هندو* شهرت داشته، سال‌ها قبل در مدارک رسمی به نام *کاکری* ثبت شده و سپس مورد پذیرش مردم قرار گرفته است.

## منابع
نوشتار: لهجه فارسی کاکری، غلام حیدر یگانه - کارشناس ارشد زبان و ادبیات بلغاری و استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه صوفیه

رده:ولایت غور
لهجه‌های فارسی دری

در افغانستان زبان فارسی (که در آنجا به‌طور رسمی «دری» نام گرفته) با لهجه‌های گوناگونی صحبت می‌شود. به‌طور کلی، لهجه‌های زبان فارسی افغانستان در سه دسته طبقه‌بندی می‌شوند:
* شمال شرقی: لهجه‌های کابلی و پیرامون آن، پروان، پنجشیر، بلخ، بغلان، سمنگان، قندوز، تخار و بدخشان.
* غربی: لهجه‌های هراتی، بادغیسی، فراهی، نیمروزی و غوری.
* مرکزی: لهجه هزارگی؛ در مناطق بامیان، دایکندی، غور، غزنی، ارزگان، پروان، میدان، بلخ، بغلان، سمنگان، سرپل، هرات و…

## منابع
نوشتار: لهجه فارسی کاکری، غلام حیدر یگانه - کارشناس ارشد زبان و ادبیات بلغاری و استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سوفیا.

رده:زبان‌های افغانستان
رده:لهجه‌های زبان فارسی
کاران

در سده‌های آغازین اسلامی، منطقه‌ای با نام **کُران**، **کاران** یا **کاریان** به عنوان آخرین ایستگاه کاروان‌های بازرگانی به سمت «سیراف» معرفی شده است. محل این منطقه جایی در استان بوشهر ایران است. جغرافی نویسان مسلمان تا سده ششم هجری از این توقفگاه یادکرده‌اند و در متون تاریخی نیز گاه به گاه از آن نامی‌برده شده است. محل دقیق «کُران» تاکنون بر ما ناآشکار مانده بود. پژوهشگران درون و برون‌مرزی که پیرامون «سیراف» و بازرگانی دریاییِ آن، نوشتارهای پرشماری به چاپ رسانده‌اند، تنها به یادکرد نام این منطقة مهم بسنده نموده‌اند.
در پی پژوهش میدانی بازمانده‌های چند نیایشگاه دورة اشکانی و ساسانی در منطقه یافت شده است.
«کُران» به عنوان پس کرانه «سیراف» موقعیت مهمی در بازرگانی دریاییِ ایران داشته و در طول تاریخ، نشیب و فرازهای بسیاری به خود دیده است.

## منابع

نوشتار: یافته‌هایی نو از یک شهر باستانی اشکانی – ساسانی در پس کرانه خلیج فارس، محمدباقر وثوقی- استادیار دانشگاه تهران

رده:بوشهر
شاهان نصری

**شاهان نصری** یا **سلسله نصری** که با نام *صفاریان متأخر سیستان* یا *ملوک نیمروز* نیز شناخته می‌شود، یک سلسله ایرانی تبار بودند که در خلاء قدرت برجای مانده از فروپاشی امپراتوری غزنوی و تا زمان حمله مغول به آسیای مرکزی بر سیستان حکومت کردند. نصریان شاخه‌ای از سلسله صفاریان بودند و تأسیس پادشاهی نصری در نیمروز در سال ۱۰۶۸ تا انحلال آن در سال ۱۲۲۵ نشان‌دهنده تجدید حیات گذرا حکومت صفاریان در سیستان است.

این پادشاهی توسط تاج الدین ابوالفضل نصر که ملک سیستان در زمان غزنویان بود تأسیس شد. ملوک نصری به‌طور متناوب به عنوان حاکمان یا دست نشاندگان قدرت‌های همسایه بزرگتر از جمله سلجوقیان، غوریان و خوارزمیان حکومت می‌کردند. پس از فروپاشى پادشاهی توسط اینالتگین خوارزمی در پی حمله مغول، این منطقه توسط سلسله سوم صفاریان، مهربانیان، اداره می‌شد.

## عوامل ظهور و سقوط
با وجود از میان رفتن صفاریان سیستان به دست سلطان محمود غزنوی، روحیه استقلال طلبی مردم آن ایالت از میان نرفت. این روحیه که مهم‌ترین عوامل خیزش‌های ضدغزنوی بود، سرانجام باعث شد تا موجبات ظهور شاهان نصری فراهم آید. اگرچه وجود روحیه استقلال طلبی و میل به داشتن حکومتی بومی در میان مردم سیستان از مهم‌ترین عوامل روی کارآمدن نصریان بود، عوامل دیگری نیز در قدرت یابی آنان مؤثر بودند. عامل نخست که بیشترین فشار را بر مردم سیستان وارد می‌ساخت و آنان را از حکومت‌های بیگانه می‌رنجاند، زیاده ستانی‌های مالیِ کارگزاران غزنوی بود. اگرچه غزنویان نیز به این مسئله پی برده بودند و می‌کوشیدند تا با تعویض کارگزارانشان مانع از این اقدام شوند، توفیقی نیافتند. این امر موجب شد تا مردم سیستان که هنوز یاد خوش روزگار صفاریان را به یاد داشتند، درصدد احیاء دوباره حکومت بومی برآیند. عامل دوم، سستی نیروی نظامی غزنویان در دهه‌های سوم و چهارم سده پنجم بود. ملک ابوالفضل نصر اول، با مشاهده این ضعف و این حقیقت که غزنویان تواناییِ پاسداری از مرزهای سیستان را ندارند، بی‌درنگ به سلجوقیان پیوست و با ابراز وفاداری به آنان موجبات ظهور ملوک را فراهم آورد. عامل سوم، ساختار عشیره‌ایِ دولت سلجوقی بود که عموماً به ابراز وفاداریِ فرمانروایان بومی و پرداخت باج و خراج بسنده می‌نمود و اقدامی در جهت نابودی آنان انجام نمی‌داد.

## فهرست شاهان

## پانویس

## منابع
* نوشتار: علل ظهور و سقوط ملوک نصری (بررسی تاریخ سیستان در خلال سال‌های ۴۳۲–۶۳۲ ه. ق) نوشته برات دهمرده - استادیار گروه تاریخ دانشگاه سیستان و بلوچستان
* 

رده:امیرهای سیستان
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۰۲۹ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۲۲۵ (میلادی)
رده:تاریخ استان سیستان و بلوچستان
رده:تاریخ سیستان
رده:تاریخ ولایت نیمروز
رده:حاکمان سیستان
رده:دربارهای فارسی‌زبان
رده:دودمان‌های مسلمان
رده:صفاریان
رده:کشورهای پیشین در آسیا
بتوله

150px|بندانگشتی|یک زن ایرانی که بتوله فلزی بر صورت دارد
150px|بندانگشتی|زنانی که در جنوب ایران بتوله پارچه‌ای بر صورت دارند
**بتوله** یا بطوله نقابی است بر روی چهره زنان و جزئی از حجاب زنان ایران در کل  استان هرمزگان میباشد.

## ریشه‌شناسی
* بتوله برگرفته از واژه «بتول» و دارای معانی گوناگونی می‌باشد از جمله: بریده، گسلنده، گسسته از ازدواج، پاکدامن، پارسا و جز اینها.
* بطوله به معنای زن شجاع است؛ چون زنان با این نقاب به مردان متشبه می‌شوند.

## تاریخچه
میان بتوله و کاربرد آن یک نوع رابطه و همبستگی ایجاد کرد. شاید انتخاب واژه بتوله برای این وسیله در طول زمان به خاطر کاربرد پوشاندن زنان این وسیله باشد. در مورد تاریخچه آن، زمان مشخصی را نمی‌توان در نظر گرفت. در گذشته که بیشتر مردان این شهرستان برای کار، راهیِ کشورهای حوزة خلیج فارس می‌شدند، بتوله را به عنوان ارمغان برای زنان خود می‌آوردند. از دیگر موارد موجود در مورد چگونگی ساخت و تهیه این وسیله که به دورة صفوی برمی گردد، یعنی زمانی که پرتغالیان وارد بوشهر شدند، کارگرانی که در این منطقه کار می‌کردند، در تابستان از شدت تابش خورشید در رنج بودند و ناچار برگ درخت «لیر» را به عنوان محافظ به سر و صورت خود آویزان می‌کردند تا آفتاب سوزان چهره آنان را نیازارد. کم‌کم کارگران محلی نیز از همین شگرد برای محافظت سر و صورت خود از پرتغالی‌ها تقلید کردند.

زنان این کار را از برادران و شوهران خود یادگرفتند و زمانی که می‌خواستند برای جمع آوریِ هیزم یا خرما از خانه بیرون روند، چیزی به صورت خود آویزان می‌کردند تا آفتاب آنها را آزار ندهد. مردان که دیدند با این وضعیت، چهره زنان پوشیده می‌شود و غریبه یا نامحرم نمی‌تواند چهره زنان آنها را ببیند، اصرار داشتند که زنانشان همیشه از این نقاب استفاده کنند و این به مرور زمان به صورت عادت درآمد و چون کاربرد آن افزون بر جلوگیری از پرتو خورشید به منظور حجاب نیز به کار رفت، با گذشت زمان به صورت سنت درآمد. برپایه این گفته، بتوله پیشترً برای مردان کاربرد داشته است نه زنان. بتوله انواع گوناگونی دارد مانند:
* بتوله باریک و ظریف
* بتوله پهن و سیاه
* بتوله گل دار
* بتوله توری
امروزه شمار زنانی که بتوله می‌پوشند همواره رو به کاهش است.

## منابع

بتوله، نوشته: بتول ریاحی دهنوی - عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز

رده:پوشاک عربی
رده:پوشاک
رده:حجاب
رده:خلیج فارس
رده:لباس زنان در اسلام
رده:مقاله‌های خرد پوشاک
قصه‌های کردی

**قصه‌های کردی** بخشی از گنجینه پربار فرهنگ ملی ایران است.
قصه‌های کردی شامل دو بخش «سروده» و «غیرسروده» است. بخش سروده را «بیت و باو» (Beyt û baw) یا «بیت» و بخش غیرسروده را، چیروک (čirok) می‌گویند که شمار آنها به صدها می‌رسد. هریک از این قصه‌ها، حاوی پندها و نکته‌های شیرین فراوان است با درونمایه اخلاقی، مذهبی، دلدادگی و حماسی.
با وجود رشد سریع رسانه‌های گروهی، هنوز هم در آبادی‌ها و روستاهای دور و نزدیک کردستان قصه‌ها مورد توجه و علاقه فراوان مردم است.

تاکنون خاورشناسانی چند دربارهٔ این قصه‌ها به پژوهش پرداخته و آثاری در این زمینه به نگارش درآورده‌اند، در سال‌های اخیر از سوی پژوهشگران ایرانی کوشش زیادی برای گردآوری قصه‌ها آغاز شده است.

## نام قصه‌ها
معروفترین قصه‌های کردی:
* مم و زین
* مم و عیشه
* لاس و خزال
* خج و سیامند
* زنبیل‌فروش
* شیخ فرخ و خاتون استه
* قلعه دم‌دم

## منابع
نوشتار: قصه‌های کُردی، هاشم سلیمی – پژوهشگر فرهنگ مردم کُرد

رده:فرهنگ عامه
رده:فرهنگ و هنر کردها
رده:ادبیات کردی
رده:ادبیات عامیانه
رده:کرد
رده:فرهنگ کردستان
رده:داستان‌های کردی
قصه‌های بلوچی

در بررسی قصه‌های بلوچ می‌توان به اطلاعات قابل توجهی از شیوة زندگی، ارزش ها، باورها، امیدها و نگرانی‌های مردم مکران (بلوچ) پی برد. گمان می‌رود که در قصه‌های بلوچ، وضعیت زندگی گذشته، شادی‌ها و غم هایش، آرزوها و خواست‌هایشان را بهتر از سایر بخش‌های ادبیات بلوچ می‌توان ردیابی کرد و بازنگریست و شناخت. در قصه‌های بلوچ، می‌توان خویشاوندی و نزدیکی زبانی را با زبان فارسی به درستی دریافت که نشان میده بیشتر قصه های قوم مکران (بلوچ) از قومیت های دیگر به این مردم منتقل شده است 

نگاهی کلی و گذرا نشان می‌دهد که قصه‌های بلوچ برای سه دورة سنی شکل گرفته اند:
* قصه‌های ویژه بچه ها
* قصه‌های بازگوکننده سختی‌ها و خوشی هایِ بلوچ برای بزرگسالان
* قصه‌های کهن دیو و پری که در اصل بین  سایر اهالی ایران مشترک است و کوچک و بزرگ دوست دارند.

در بخش‌بندی دیگر، از دیدگاه خاستگاه احتمالی قصه‌های بلوچ می‌توان آنها را به سه دسته بخش کرد: 1) قصه‌های مشترک مردم ایران، از جمله بلوچ 2) قصه‌های با خاستگاه عربی 3) قصه‌های ویژه بلوچ

## منابع

نوشتار: قصه‌های بلوچ، پیرمحمد ملازهی – پژوهشگر فرهنگ مردم بلوچستان

رده:فرهنگ و هنر بلوچ‌ها
سروه

به رباعی‌های عامیانه بیرجندی، **سُروُه** (Sarva) گفته می‌شود.

گونه شعری چارینه (رباعی) در تمام ایران وجود ندارد یا اگر هست با قالب‌های دیگرِ شعری آمیخته‌است، اما در بیرجند قدمت طولانی دارد و به نام‌های **سروه**، **نوا** و **فراقی** نامیده می‌شود. گاهی نیز به اشتباه آن را دوبیتی، چهاربیتی، سرحدی، **کله فریاد** یا شعر عاشقانه و ترانه‌های روستایی می‌نامند.

پیشینه تاریخیِ چارینه در زبان فارسی و زبان عامه هر دو و همچنین علت رواج آن به درستی معلوم نیست. به نظر می‌رسد این گونه شعری، تحول یافته انواع سروده‌های کهن است و رواج آن به علت کوتاهی ِ شعر، ایجاز و سادگی آن و استقبال همگانی از این قالب شعری بوده است.

## منابع
نوشتار: طرح و توصیف رباعی‌های عامیانه بیرجندی، محمدمهدی ناصح - عضو هیئت علمی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد

رده:بیرجند
رده:شعر
شبیه‌خوانی

بندانگشتی|شبیه خوانان ایران- تفرش
بندانگشتی|شبیه خوانی در تفرش

**شبیه‌خوانی** شبیه تعزیه است. تعزیه مفهوم عزاداری و سوگواری را دربردارد، در طی دوران یکصد تا یکصد و پنجاه سال تکامل واقعیِ خود از لحاظ مضمون و شیوه اجرا و تنوع در موضوع، قسمی را ایجاد کرده که در آن جنبه عزاداری ندارد و علت آن است که هر پدیده اجتماعی با گذشت زمان هم تحول می‌یابد و هم تکامل.

شبیه خوانی‌های زنانه که دربردارنده قضایا و حوادث و مسائلی است که جنبه‌های شادِ آن بسیار بر جنبه غمگینانه اش افزونی دارد، مانند شبیه خوانی «عروسی قریش» یا «عروسی رفتن فاطمه الزهرا» است.

ناصرالدین شاه که همیشه از هر چیزی وسیله ای برای تفریح درست می‌کرد تلاش فراوانی به خرج داد و شبیه خوانی را وسیله تجمل و جلال سلطنتش کرد.

(تشبه) یکی از مفاهیم بحث انگیز در فرایند نمایشی شدن وقایع کربلا است. این مفهوم با در نظر داشتن پیشینه ای که در علم کلام، عرفان و به خصوص فقه دارد، از سه بعد در تعزیه شایان توجه و قابل بررسی است: 1) تشبه، پیوند عمیقی با نهادن نام "شبیه خوانی" بر تعزیه دارد. 2) تشبه به امامان (ع)؛ تشبه به کفار و دشمنان ائمه و تشبه مردان به زنان؛ از مسائل مناقشه برانگیز فقهی هستند که شاهد حضور آنها در تعزیه نیز هستیم. 3) اهمیت مساله تشبه نزد فقها، منجر به صدور فتاوی گوناگون از سوی آنها می شود. این فتاوی از سوی دیگر، تاثیر آشکاری نیز بر شیوه شبیه خوانی دارند . 

## شبیه‌خوانی در خوزستان و استان ایلام
شهر حر از توابع شهرستان شوش در حاشیه رودخانه دز از محل‌هایی است که شبیه خوانی در آن اجرا می‌شود. بعضی از سالخوردگان منطقه چنین نقل می‌کنند که ابتدا این مراسم توسط شیخ فرحان و شیخ غافل و شیخ فارس ابن شیخ سالم از قبیله آل کثیر تیره بیت کریم (بیت چریم) بوده است و شروع آن در اواسط قرن دوازدهم هجری قمری می‌باشد. شیخ غافل سال (۱۲۲۴هجری قمری مصادف با ۱۱۸۱ هجری خورشیدی) به همراهی شخصی روحانی بنام شیخ حسین به قصد زیارت عتبات عالیات به عراق سفر کرده و به شهر حله رسیدند. به علتی که زمان این سفر مصادف با ماه محرم بود و مراسم عزاداری شبیه یا تعزیه گردانی را مشاهده نمود و شیخ غافل تمایل خود را به برپایی این عزاداری در منطقه خود را به شیخ حسین ابراز نمود و از وی خواست نسبت به یادگیری و یادداشت شعرهای آن اقدام کند. شیخ غافل آن را اجرا کرد. در سال بعد شیخ غافل به همراهی شیخ حسین اقدام به برگزاری این مراسم در منطقه خود کردند.

## منابع

نوشتار: شبیه خوانی و عزاداری‌های زنانه، صادق همایونی – پژوهشگر فرهنگ مردم فارس

منبع نوشتار شبیه‌خوانی در خوزستان برگرفته از سخنان مردم آن منطقه می‌باشد و سند مکتوبی وجود ندارد.

## جستارهای وابسته
* عَلَم
* تعزیه

رده:تئاتر در ایران
رده:فرهنگ اسلامی
سیک‌های ایران

بندانگشتی|معبد سیک ها زاهدان
در ایران جمعیتی از سیک‌ها زندگی می‌کنند. آنها بیشتر در زاهدان سکونت دارند.

## زاهدان
در مرکز شهر زاهدان در استان سیستان و بلوچستان ایران از سال‌های پیش، جمعیتی از کشور هند موسوم به «سیک» را در خود پناه داده‌است. با گذشت بیش از هشتاد سال از زندگی گروه مزبور در شهر زاهدان، به نظر می‌رسد این گروه همچنان هویت اجتماعی قومیِ خود را در محیطی ناهمگون حفظ کرده‌اند.

## تهران

سیک‌های تهران در حوالی میدان بهارستان گورودواره ای به نام گورو نانک دارند.

## آبادان
در شهر آبادان در گذشته سیک‌های مهاجری که برای اشتغال آمده بودند زندگی می‌کردند. خیابانی که امروز در آبادان سیکلین(sick line) نامیده می‌شود محل زندگی سیک‌ها در آبادان بوده‌است.

## منابع

رده:زاهدان
رده:سیک در کشورها
بادباوری در هرمزگان

برخی از مردم جنوب و جنوب شرقی ایران، به ویژه مردم بندرها و جزایر خلیج فارس و هرمزگان، ارواح و اجنّه را به صورت باد می‌پندارند و معتقدند که باد در درون پیکر آدمیزادگان می‌رود و آنان را تسخیر و گرفتار و به اصطلاح «بادزار» و «هوایی» می‌کند و او را به گونه اسب و مرکَب خود درمی آورد. بادها را به چند نوع و دسته و از لحاظ جنسیت به نرینه و مادینه رده‌بندی می‌کنند و برای هریک ویژگی‌ها و کردارهایی برمی شمارند.
* یکی از ویژگی‌های شیوه اندیشه ایرانی، دوگانه‌باوری و تقسیم‌بندیِ دوگانه جهان، و هرآنچه در آن هست، به دو نمود فروغ و تاریکی یا نیک و بد است. براساس این اندیشه، ایرانیان از دیرباز به دو گونه وُیو(vayu) (باد) با شخصیتی واحد، لیکن با سیما و گوهری متفاوت از یکدیگر، باور داشتند. بادی را ایزدِ سودرسان و باد دیگر را دیوی زیان کار می‌انگاشتند. دیو، بادی هراس انگیز، بی رحم و آسیب‌رسان بود و با تباهی و مرگ، هم ذات و همراه بود و کسی را از او گریز نبود.
* در فرهنگ اسلامی، باد را مشابه جنّ و همچون او موجودی هوایی انگاشته و به دو گروه اجبار و اشرار یا مؤمن و کافر طبقه‌بندی کرده‌اند. مثلاً، علامه مجلسی باد را کنایه از جنّ گرفته و آن را «باد – جنّ» می‌نامد و بیماری ریح‌ُ الصِبًیان یا بادِ کودکان را در اثر باد – جنّ می‌داند.
* در برخی از جامعه‌های مسلمان جهان، از جمله ایران، میان جن-بادها و گروه بندی هایِ اجتماعیِ درون جامعه، پیوند و همبستگی وجود دارد. برای نمونه جامعه‌های آفریقایی که بر بنیاد گروه‌های دودمانی سازمان یافته‌اند، هر گروه از بادها را اعضای یکی از دودمان‌ها یا وابسته به آن می‌دانند. در میان مردم ساحل‌نشین جنوب ایران، باد – جن‌ها بیشتر در میان قشرها و لایه‌های پایین و فقیر جامعه عمل می‌کنند و برخی از بادها، مانند باد مشایخ با گروه‌های اجتماعیِ معینی، پیوند معنوی و روحانی دارند.
* در میان مردم، باورداشت‌های مربوط به طبیعت و اسباب بروز بادزدگی (حالت بیمارگونة ناشی از تسخیر باد) و راه‌های چاره جویی و درمان بادزدگیِ یک نظام اجتماعی و فرهنگیِ مجرد پیوسته و وابسته به یکدیگر را پدید آورده‌است.
* شیوه جن – بادزُدایی در میان جامعه‌های معتقد به این نوع جن– بادها عموماً به دو روش پایا و گشتاری انجام می‌گیرد. در درمان به روش پایا، شخص مسخّرِ جن باد، بیماری اش بهبود می‌یابد و به حالت عادی و مطلوب پیشین بازمی گردد. در صورتی که در درمان به شیوه گشتاری، دگرگونیِ ژرفی در شخصیت و حالات بیمار رخ می‌دهد و هویت او به کلی تغییر می‌کند. بیمار در هویت جدید با روح یا باد تسخیرکننده اش پیوند می‌خورد و از این پس به گروهی می‌پیوندد که دارای هویت اجتماعی ویژه و کیشی خاص در جامعه‌است.

## جستارهای وابسته
* شمن‌باوری

## منابع

* زنده دل، دستیاران، حسن. *(مجموعه کتاب‌های راهنمای جامع ایرانگردی استان هرمزگان) * ج۱. چاپ وانتشار سال ۱۹۹۸ میلادی.
* برگرفته از نوشتار: هویت سازیِ اجتماعی از راه بادزُداییِ گشتاری، علی بلوکباشی - عضو شورای‌عالی دانش‌نامه بزرگ اسلامی

رده:استان هرمزگان
همای‌نامه

**همای‌نامه** حماسهای است به زبان فارسی. چنان‌که در فشردهٔ داستان این اثر دیده می‌شود، همهٔ مایه‌های یک حماسه در این منظومه فراهم آمده‌است. نبرد با زن جادو و کشتن اژدها و شیر و دد از سوی هْمای، پهلوان داستان. نکتهٔ برگزیدهٔ این سروده، بازنمودن سیمای زنی پاک و دلیر و فرزانه‌است، گُلِ کامکار، دختر شادشام. او از مردان رویگردان است، ولی سرانجام دل به هْمای می‌بندد.

آن‌گاه که گُلِ کامکار، آهنگ پیوند با هْمای می‌کند، نبردهایی پیش می‌آید. آرایش‌های گوناگونی از شیوه نبرد و درگیری با زن جادو و با جهودگردی نابکار باز نموده می‌شود. ستیز با شیر و ببر و دد نیز از چاشنی‌های داستان است.

متن این منظومه که در ۴۳۳۲ بیت است، از دید دارا بودن واژگان فارسی نمونه‌وار و چشم‌گیر است.

## منابع

رده:اسطوره‌شناسی ایرانی
رده:حماسه‌های فارسی
رده:حماسه‌های ملی ایران
فهرست فرهنگ‌های فارسی

## فارسی به فارسی
* لغتنامه دهخدا
* برهان قاطع
* فرهنگ معین
* فرهنگ تحفةالاحباب
* فرهنگ آنندراج
* مجموعه مترادفات 
* فرهنگ عمید
* لغت فرس اسدی طوسی
* صحاح الفرس
* معیار جمالی
* فرهنگ جهانگیری
* مجمع الفرس (فرهنگ سروری)
* فرهنگ رشیدی
* فرهنگ انجمن آرای ناصری ( انجمن آرا )
* فرهنگ ناظم الاطبا
* فرهنگ نظام
* فرهنگ سخن
* فرهنگ معاصر فارسی
* فرهنگ نوبهار 
* فرهنگ شیرخانی یا فوائدالصنایع
* فرهنگ پیشه‌ها
* فرهنگ جامع واژگان مترادف و متضاد زبان فارسی؛ خداپرستی، فرج‌اله؛  شیراز؛    دانشنامه فارس؛ ۱۳۷۶

## فارسی به انگلیسی
* فرهنگ آریانپور
* فرهنگ حییم
* فرهنگ خیام

## فارسی به آلمانی
* فرهنگ بزرگ علوی
* لغتنامهٔ اینترنتی آلمانی به فارسی

## فارسی به فرانسه
* فرهنگ معلم
* لغت نامهٔ اینترنتی
## جستارهای وابسته
فهرست فرهنگ‌های لغت فارسی

## منابع

## پیوند به بیرون
* - دانشنامهٔ ایرانیکا

رده:فرهنگ‌های واژگان فارسی
فرهنگ‌های فارسی
فرهنگ تحفةالاحباب

فرهنگ فارسی به فارسی ***تحفةالاحباب (هدیه ی دوستان)***، که از مآخذ فرهنگ‌های *سروری* و *جهانگیری* و *[[برهان قاطع]]* و بعضی فرهنگ‌های بعدی است، در سال ۹۳۶ نوشته شده و به وزیر خراسان اهدا شده‌است. پدیدآورنده در دیباچهٔ کتاب، خود را «حافظ اوبهی» نامیده‌است.

اوبهی از دانشوران، سرایندگان، خوشنویسان و خوانندگان سرشناس سده دهم بوده و امیر علیشیر نوایی، وزیر دانشمند سلطان حسین بایقرا ذکر او را به عنوان یکی از متعیّنین خراسان آورده‌است.
*(کلمه «*'اوبهی**» از منطقه موسوم به «**اوبه**» مأخوذ شده که هنوز هم بدان نام موسوم است. **اوبه*' یکی از شهرهای باستانی و شهره ولایت هرات میباشد که در فاصله 120 کیلومتری شرقی شهر هرات موقعیت دارد)*. وی در پایان زندگی به ورارود (بخارا) رفته و در همان‌جا در صدونُه سالگی در گذشته‌است. برخی از پژوهندگان شخصی را که تحفه الاحباب به او اهدا شده، حبیب‌الله ساوجی، وزیر دورمیش خان فرمانروای هرات می‌دانند و برخی دیگر او را سعدالدین مشهدی.

به نظر علی اشرف صادقی هیچ‌کدام از این دو نظر درست نیست. زیرا کتاب تحفه الاحباب با *[[فرهنگ مدرسه سپهسالار]]* که  بر روی آن به غلط، «فرهنگ قطران» نوشته‌اند، همانندی تقریباً تام دارد. بررسی و همسنجی این دو فرهنگ نشان می‌دهد که هر دوی آنها از روی یک فرهنگ قدیم تر که احتمالاً در هند نوشته شده، رونویس شده‌اند. این دو فرهنگ در عین همانندی تقریباً تام، دارای برخی نایکسانی‌ها نیز هستند که ظاهراً به تصرف مؤلفان آنها در نسخه مادر آنها برمی گردد؛ بنابراین باید نتیجه گرفت که اوبهی یک فرهنگ قدیم‌تر را که نسخهٔ آن اکنون در دست نیست، به دست آورده بوده و با افزودن پیشگفتار و پسگفتار و احتمالاً دستکاریِ جزئی، آن را به نام خود کرده و به وزیر خراسان تقدیم داشته‌است.



## جستارهای وابسته
* سلطان‌علی اوبهی

## منابع
* *آیا فرهنگ تحفةالاحباب از حافظ اوبهی است؟* علی اشرف صادقی• دیپلوم انجینر عبدالله اشکانی؛ 2022؛ اسلام آباد، پاکستان

رده:دانشنامه‌های فارسی
تحفةالاحباب
پیکان‌شهر

**پیکان‌شهر** نام شهرکی است که در شهرک سروآزاد واقع شده‌است و جزو منطقه 22 تهران محسوب میشود. از زمان ساخت تا به الان تحت نظر شهرداری تهران بوده است.

پیکان‌شهر در محدوده جنوبی منطقه و مسیر دسترسی به این شهرک از طریق پارک جنگلی چیتگر واقع شده و دارای مراکز خرید و فضای سبز شهری مطلوبی است.

این شهرک بر طبق طرح‌های ارائه شده در آینده ای نزدیک تحت عنوان بازآفرینی شهری به شهرکی مدرن با بیش از ۳۴۰۰ واحد مسکونی به مرحله اجرا خواهد رسید.
تاریخچه پیکان شهر به اوایل سال ۱۳۴۶ برمیگردد که برادران خیامی قصد داشتند اولین کارخانه خودرو سازی ایران به نام ایران ناسیونال را تأسیس کنند، در حین تأسیس و راه اندازی و خرید تجهیرات کارخانه، برای رفاه حال کارکنان این شهرک نیز ساخته شد و بتدریج تا اوایل سال ۱۳۴۹ آماده بهره‌برداری و تحویل به کارکنان گردید.
در این شهرک تمامی ساختمان‌ها ۴ طبقه می‌باشد به غیر از یک ساختمان که از بدو ساختمان سازی ۸ طبقه دیده شده بود، در این شهرک از همان ابتدا امکاناتی نظیر درمانگاه، مدارس مجهز تا مقطع دبیرستان، مسجد، آمفی تاتر، سالن‌های ورزشی، مراکز خرید، پارک کودکان و دیگر امکانات شهرک نشینی در نظر گرفته شده بود. 

## جستارهای وابسته
ایران خودرو

## منابع

* شهرداری منطقهٔ ۲۲ تهران
* کتاب اول
* برای مطالعه بیشتر نک فراهانی، ایلیا. بوم‌شناسی اجتماعی تغییرات فضای شهری در محله کارگرنشین پیکانشهر، تهران. ترجمه کاوه اکبری، نقد اقتصاد سیاسی 1392. http://pecritique.com/2014/01/19/بومشناسی-اجتماعیِ-تغییرات-فضای-شهری/
* https://www.ilna.ir/بخش-اقتصادی-4/755385-آغاز-بازآفرینی-محله-سیروس-پیکان-شهر-تهران-با-ساخت-هزار-واحد-مسکونی

رده:ایران خودرو
رده:شهرک‌های تهران
رده:محله‌های تهران
سوره

**سوره** در لغت به معنای «بریده شده» است و در اصطلاح گروهی مستقل از آیه‌های قرآن که مطلع «بسم الله الرحمن الرحیم» و مقطعی دارد.

به اعتقاد شیعیان هر سوره قرآن جز سوره توبه با آیهٔ «به نام خداوند بخشنده مهربان» آغاز می‌شود؛ و اهل سنت فقط «بسم الله الرحمن الرحیم» سوره حمد را جزء سوره می‌دانند. در قرآن این کلمه به همین معنا به کار رفته‌است. مثلاً در آیه تحدی (هماوردجویی) (بقره، ۲۳)

قرآن ۱۱۴ سوره دارد. هر سوره یک یا دو نام دارد، که معمولاً از کلمه‌ای از آن سوره گرفته شده‌است. برخی معتقدند ترتیب سوره‌ها توسط پیامبر تعیین شده و برخی بر این باورند که آنها به هنگام گردآوری در زمان عثمان کما بیش به ترتیب طول مرتب شده‌اند. سوره‌های قرآن به دو دسته مکی (فرو فرستاده شده در مکه) و مدنی (فروفرستاده شده در مدینه) تقسیم می‌شوند. سوره‌ها لزوماً وحدت موضوعی ندارند. عایشه این مهم را اینطور تشریح می‌کند که اگر ابتدا حرمت خمر و زنا مطرح شده بود کسی مسلمان نمی‌شد، پس ابتدا آیات مربوط به بهشت و جهنم مطرح می‌شوند و پس از مسلمان شدن اصحاب باقی آیه‌ها می‌آیند. 

محمد بخاری از قول عمر نقل می‌کند که وقتی عمر نسخه متفاوتی از سوره فرقان را می‌شنود، محمد به او می‌گوید که هر سوره هفت صورت جداگانه دارد. 

## اقسام
سوره‌های قرآن از نظر کمی به چهار دسته تقسیم می‌شوند.

۱ - السبع الطول: عبارت از هشت سوره بزرگ قرآن یعنی:

بقره – آل عمران – نساء – مائده – انعام – اعراف – انفال و توبه

که تمامی آنها مدنی و پس از سوره حمد بترتیب در اول قرآن آمده است

۲- مئین: سوره‌هایی که از یکصد آیه تشکیل شده است و ۱۴ سوره‌اند

از سوره یونس تا مؤمنون (از سوره ۱۰ تا ۲۳ قرآن)

۳ – مثانی: سوره‌هایی که میان اعراب متداول بوده و در نمازها قرائت می‌شوند

تعداد آنها ۲۶ سوره‌اند از نور تا حجرات (از ۲۴ تا ۴۹)

۴– مفصلات: سایر سوره‌های قرآن از ق تا ناس جمعاً ۶۵ سوره (سری ۵۰ تا ۱۱۴)

این دسته از سوره‌ها نیز خود بر سه گونه‌اند.

طوال: از ق تا بروج ۳۶سوره

اوساط: متوسط از طارق تا بینه۱۳ سوره

قصار: از زلزله تا ناس۱۶ سوره (اریاض)وو

## جستارهای وابسته
* قرآن
* فهرست سوره‌های قرآن
* ترتیب نزول سوره‌های قرآن

## منابع

رده:اصطلاحات اسلامی
رده:سوره‌های قرآن
رده:قرآن
استان ام‌البواقی

**استان ام‌البواقی** نام استان چهارم کشور الجزایر است.

## شهرستان‌ها

این استان از شهرستان‌های زیر تشکیل شده است:
* ناحیه عین بابوش
* ناحیه عین البیضاء
* ناحیه عین فکرون
* ناحیه عین کرشه
* ناحیه عین ملیله
* ناحیه دهاله)
* ناحیه فکرینه
* ناحیه قصر صباحی
* ناحیه مسکیانه
* ناحیه أم البواقی
* ناحیه سیقوس
* ناحیه سوق نعمان

## منابع

Wikipedia contributors, "Oum El Bouaghi," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Oum_El_Bouaghi&oldid=184782093 (accessed February ۲۰، ۲۰۰۸).

استان ام‌البواقی
ام‌البواقی
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۷۴ (میلادی)
استان الاغواط

**الاغواط** سومین استان کشور الجزایر است.

## شهرستان ها
شهرستان‌های این استان عبارت‌اند از:

## منابع

* 

استان الاغواط
الاغواط
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۷۴ (میلادی)
استان بسکره

بِسکره نام استان هفتم کشور الجزایر است که در بخش شرقی این کشور جای دارد.

## جغرافیا

این استان از سوی شمال با استان باتنه، از شمال غربی با استان مسیله، شمال شرقی با استان خنشله و از جنوب با استان‌های جلفه و وادی همسایه است.

جمعیت این استان ۸۸۰۸۳ نفر و تراکم جمعیت در این استان ۲۸ نفر در کیلومتر مربع است.

این استان فراورده‌های خرمای معروفی دارد.

## شهرستان ها

این استان ۳۳ شهرستان به قرار زیر دارد:

## پیوند به بیرون

* https://web.archive.org/web/20110511151334/http://www.eden-algerie.com/

بسکره
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۷۴ (میلادی)
رده:بسکره
تمنراست

**تَمَنراسِت** شهری است در کشور الجزایر. این شهر مرکز بخشی است به همین نام در شهرستان تَمَنراسِت در استان تَمَنراسِت.

تمنراست که در ۲۰۰۰ کیلومتری جنوب الجزیره و در کوهستان هَقّار قرار گرفته شهری است واحهای.

تمنراست مرکز استان تمنراست و بزرگ‌ترین شهر طوارق‌نشین به‌شمار می‌آید.http://www.odyssei.com/destinations/9752.html 
مساحت این شهر ۵۵۷٬۹۰۶ کیلومتر مربع، جمعیت آن ۱۲۰ هزار نفر و سال بنیاد آن ۱۹۰۳ میلادی است. بیشتر باشندگان آن از مردم طوارق هستند.
دژ نظامی لَپِرین که از ساخته‌های اروپائیان است در پیرامون این شهر قرار گرفته‌است.http://www.the153club.org/forts.html از نقاط دیگر معروف آن مهمان‌سرای تاهات است که از استراحتگاه‌های مهم جهانگردان اروپایی پیش از گذر از صحرای بزرگ بود.https://web.archive.org/web/20070812041931/http://www.elwaha-dz.com/siaha1-3.htm تا پیش از آغاز جنگ داخلی الجزایر تمنراست مهم‌ترین شهر سرراهی برای جهانگردان صحرانورد بود.http://www.odyssei.com/destinations/9752.html 
بندانگشتی|چپ|فروش دام در بازار تمنراست.

## منابع

## پیوند به بیرون

* آلبوم عکس‌های تمنراست

رده:شهرداری‌های استان تمنراست
رده:طوارق
رده:مراکز استان‌های الجزایر
رده:واحه‌های الجزایر
رده:شهرهای الجزایر
رده:استان تمنراست
بومرداس

**بومرداس** مرکز استان بومرداس در الجزایر است. این شهر در نزدیکی دریای مدیترانه واقع شده. جمعیت آن در سال ۱۹۹۸ برابر ۲۸۵۰۰ و در سال ۱۹۸۷ عدد ۱۵۰۰۰ گزارش شده است.

این شهر کنار دریایی، در شمال الجزایر و در ۵۰ کیلومتری الجزیره واقع شده. نام پیشین آن، در طی اشغال الجزایر توسط فرانسه، Rocher Noir به معنی صخرهٔ سیاه بوده است.

## جستارهای وابسته
* ثنیه
* دلّس
* زموری
* سیدی داود

## پانویس

رده:شهرهای الجزایر
رده:مراکز استان‌های الجزایر
رده:مناطق مسکونی در استان بومرداس
رده:مناطق مسکونی ساحلی در الجزایر
استان غلیزان

**غِلیزان** نام استان چهل‌وهشتم کشور الجزایر است.

## جغرافیا

جمعیت این استان در سال ۱۹۹۸ پیرامون ۶۴۶،۱۷۵ نفر بود.

غلیزان بر روی جاده اصلی میان الجزیره و وهران قرار گرفته.

وهران شهر مرکزی غرب الجزایر بشمار می‌آید.

منطقهٔ غِلیزان کشاورزی پررونقی دارد و زمانی نام «کالیفرنیای الجزایر» را بر آن نهاده بودند.

## تاریخچه

نام پیشین غلیزان، مینا بود و بیشتر ساکنان آن از قوم بربر بودند. در غارهای دوره نوسنگی منطقه نگاره‌هایی کنده‌کاری‌شده زیادی یافت می‌شود از جمله در کوه بومنجل، وادی تامده در مازونه و غار رتایمیه در وادی ارهیو.

مردم بربر این منطقه با امپراتوری روم درگیری زیادی داشتند و در سال ۶۸۱ منطقه از سوی مسلمانان عرب گشوده شد. مردم غلیزان توسط موسی بن نصیر در سال‌های ۷۱۹م-۷۲۰م مسلمان گشتند.

بعدها مردمان غلیزان به رهبری صالح سیدی محمد بن عوده در بسیاری از جنگ‌ها بر ضد اسپانیا شرکت کردند.
ترک‌های عثمانی در سدهٔ ۱۶ میلادی غلیزان را تصرف کردند و شهر مازونه به عنوان پایتخت منطقه غرب درآمد.
در سال ۱۸۴۳م شهر به دست فرانسویان افتاد و بعداها آزاد شده و به بقیه الجزایر پیوست.

نام غلیزان را در زبان‌های اروپایی به صورت Relizane می‌نویسند.

## منابع

ویکیبیدیا contributors, "[//ar.wikipedia.org/w/index.php?title=ولایة_غلیزان&oldid=1237102 ولایة غلیزان]," ویکیبیدیا، الموسوعة الحرة، (accessed مارس 3, 2008).

استان غلیزان
غلیزان
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۸۴ (میلادی)
رده:شهرداری‌های الجزایر
رده:شهرهای الجزایر