نخل

**نَخْل** یا در گویش بندری **مُغ**، نام گروهی از گیاهان از خانوادهٔ **نخلیان** است. مشهورترین عضو این خانواده درخت خرما (*Phoenix dactylifera*) است که در ایران و خاورمیانه به فراوانی کاشته می‌شود.

## معرفی
تیرهٔ نخلیان (*Arecaceae*) دارای بیش از **۲۶۰۰** گونه و در حدود **۱۸۰** سرده است و یکی از کهن‌ترین تیره‌های گیاهان گل‌دار به‌شمار می‌رود. این گیاهان به‌طورعمده در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری رشد می‌کنند و نماد پایداری، زندگی و گرما هستند.

نخل‌ها دارای تنه‌ای مستقیم و بدون انشعاب، برگ‌های بزرگ پنکه‌ای یا پری‌شکل و میوه‌های سته‌ای (مانند خرما و نارگیل) هستند. ریشه‌هایشان سطحی و گسترده‌اند تا بتوانند آب را از سطح خاک جذب کنند.

## زیست‌شناسی و ویژگی‌ها
گیاهان این تیره، درختی، درختچه‌ای یا بالارونده هستند و اغلب برگ‌هایی بزرگ و چین‌خورده دارند که به‌صورت دسته‌ای در بالای تنه جمع می‌شوند. 
گل‌ها به‌طورمعمول کوچک و زردرنگ‌اند و به‌صورت خوشه‌ای یا پانیکول (آزاد و منشعب) ظاهر می‌شوند. 
میوه‌ها از نوع سته‌اند و به‌طورمعمول گوشتی و دارای یک دانه هستند. 
در برخی گونه‌ها، مانند نخل خرما، این میوه خوراکی و بسیار باارزش اقتصادی است.

## پراکندگی
زادگاه بیشتر گونه‌های نخل، نواحی استوایی و نیمه‌استوایی است. گستردگی نخل خرما به‌طور عمده در خاورمیانه، شمال آفریقا، جنوب ایران، پاکستان، عراق، عربستان سعودی و ایالات متحده آمریکا (ایالت‌های گرمسیری) دیده می‌شود.

## نخل در ایران
ایران یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان خرما در جهان است و **بیش از ۲۵۰ رقم خرما** در آن شناسایی شده است. 
مناطق اصلی کشت نخل در استان‌های:
خوزستان، هرمزگان، بوشهر، کرمان، فارس، سیستان و بلوچستان، ایلام و یزد هستند. 

از معروف‌ترین ارقام خرمای ایران می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
* مضافتی (بم و جیرفت) 
* [جایگزین=نخل در روستای متروکه پشکر بهبهان|بندانگشتی|نخل در روستای متروکه پشکر [بهبهان]]استعمران (سایر) (خوزستان)  
* زاهدی (بوشهر و فارس) 
* کبکاب (دشتستان) 
* پیارم (حاجی‌آباد) 
* برحی و گنطار (خوزستان) 
* شاهانی (جهرم) 
* ربی (سیستان و بلوچستان)

کشت نخل در ایران سابقه‌ای کهن دارد و از دوران هخامنشیان رواج داشته است. شمالی‌ترین نقاط کاشت نخل در ایران، قصر شیرین در کرمانشاه و درهٔ فرخی در نزدیکی خور و بیابانک است. 

## انواع مهم
* خرما (*Phoenix dactylifera*)
* نارگیل (*Cocos nucifera*)
* نخل روغنی (*Elaeis guineensis*)
* فوفل (*Areca catechu*)
* نخل دوم (*Borassus flabellifer*)
* نخل آسیابی (*Chamaerops humilis*)
* نخل پادشاه (*Roystonea regia*)
* نخل نیپا (*Nypa fruticans*)

## نقش فرهنگی
نخل در فرهنگ ایرانی نماد بخشش و سخاوت است. در شعر سعدی آمده است:

در آیین‌های مذهبی جنوب ایران، «نخل» نمادی از تابوت امام حسین (ع) در مراسم نخل‌گردانی است.

## باورها
* در فرهنگ اروپایی پیش از مسیحیت، شاخه نخل، نماد پیروزی بوده است. 
* در باورهای محلی ایران، نخل نماد زندگی، پایداری و ایستادگی در برابر خشکی و گرما است. 
* درخت نخل به سبب داشتن تنه‌ای صاف، تاجی بلند و برگ‌های همیشه‌سبز، در ذهن انسان یادآور انسان است.

## اهمیت اقتصادی
نخل‌ها از نظر اقتصادی بسیار بااهمیت‌اند:
* منبع خرما، نارگیل، روغن پالم و الیاف گیاهی هستند. 
* برگ و تنهٔ نخل در صنایع دستی مانند حصیربافی و سبدبافی کاربرد دارد. 
* از تنهٔ خشک نخل برای سوخت و ساخت وسایل چوبی استفاده می‌شود.

## تهدیدها
* کم‌آبی و افت سطح آب‌های زیرزمینی
* شوری خاک
* آفت‌هایی مانند پروانه حنایی خرما و سوسک سرخرطومی قرمز نخل
* گرمای بیش از اندازه و تغییرات اقلیمی

## جستارهای وابسته
* خرما
* نخل‌گردانی
* مخور (پیشه)

## منابع

* انجم‌روز، عباس، خرماستان ایران: نشر عروج، زمستان ۱۳۷۳.

رده:سرده‌های نخل
رده:کشاورزی مناطق حاره‌ای
رده:نخل‌ها
رده:نمادهای اهواز
رده:نمادهای بم
رده:نمادهای قصر شیرین