open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
صفحهٔ اصلی

15px|alt=|پیوند=&nbsp;**[[ویکی‌پدیا:مقاله‌های برگزیده|مقاله‌های برگزیده]]** &ndash; **[[ویکی‌پدیا:مقاله پیشنهادی هفته|مقالهٔ امروز]]**
    
  
  
  
    

      
        15px|link= **[[ویکی‌پدیا:آیا می‌دانستید که...؟/هفته‌های  (میلادی)|بیشتر…]]** – **[[ویکی‌پدیا:آیا می‌دانستید که...؟/پیش‌نویس|پیشنهاد یک مقاله]]**
      
    
  
  
  
    
    
  


  
  
    
    
    
  
  
  
    
**امروز**: ،  میلادی برابر  هجری خورشیدی و  (UTC)

    
    → روز قبل &ndash; روز بعد ←**[[ویکی‌پدیا:یادبودهای برگزیده/|یادبودهای ]]** &ndash; **[[ویکی‌پدیا:یادبودهای برگزیده|یادبودهای بیشتر…]]**
  


  
  
    
      

      
        15px|link= **[[ویکی‌پدیا:نگاره روز/ |بایگانی  ]]** &ndash; **[[ویکی‌پدیا:نگاره‌های برگزیده|نگاره‌های برگزیدهٔ بیشتر]]**
      
    
  
  
  
    
  

  
    
  
  
  
    
  
 __NOTOC__ __NOEDITSECTION__
نرم‌افزارهای مشارکت‌گرا

بندانگشتی|تصویری از یک نرم افزار مشارکت گرا
**نرم‌افزارهای مشارکت‌گرا** (Collaborative software) یا **گروه‌افزار** (Groupware) یا **ابزار گروهی**، نرم‌افزارهایی هستند که امکان انجام کارهای گروهی در یک زمینه ویژه یا زمینه‌های گوناگون را می‌دهند.

## منابع

رده:نرم‌افزارهای مشارکت‌گرا
رده:ارتباطات به واسطه‌گری کامپیوتر
رده:نرم‌افزار آزاد
رده:نرم‌افزارهای اجتماعی
رده:نرم‌افزارهای کسب‌وکار
رده:پروژه‌های همکاری
رده:هوش جمعی
۲۸ بهمن

**۲۸ بهمن** سیصد و سی و چهارمین روز سال در گاه‌شماری خورشیدی است. به پایان سال ۳۱ روز (۳۲ روز در سال کبیسه) باقی‌است.

## رویدادها
* ۱۳۲۱ - آغاز نخست‌وزیری علی سهیلی
* ۱۳۸۵ - حادثه ۲۸ بهمن ۱۳۸۵ سقوط هلیکوپتر آکوریل وزارت نفت در دریاچه مهارلو
* ۱۴۰۲ - نصب یک بنر رسمی جهت گزارش شکایت‌های مردم علیه کوروش کمپانی به پلیس پیشگیری فراجا

## زادروزها
* ۱۲۸۱ - صادق هدایت، نویسنده
* ۱۲۹۰ - غلامرضا ازهاری ارتشبد و نظامی
* ۱۲۹۱ - مجید وفادار، آهنگساز
* ۱۲۹۷ - امیرعباس هویدا، سیاستمدار
* ۱۳۲۴ - شهرنوش پارسی‌پور، نویسنده
* ۱۳۲۶ - ایرج صف شکن، نویسنده و شاعر
* ۱۳۳۳ - فرزانه کرم پور، نویسنده
* ۱۳۴۸ - اکرم پدرام نیا، نویسنده
* ۱۳۴۹ - آرش حجازی، نویسنده
* ۱۳۶۸ -  ابراهیم کتابدار، از کشته‌شدگان اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران

## درگذشتگان
* ۱۳۷۵ - بزرگ علوی، نویسنده و فعال سیاسی چپ‌گرا
* ۱۳۸۲ - عماد خراسانی، شاعر
* ۱۳۹۹ - بهنام محجوبی، از معترضان اعتراضات گلستان هفتم

## منابع

رده:روزهای بهمن
انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۸۳–۱۳۸۲)

انتخابات دوره هفتم مجلس شورای اسلامی.

## نتیجهٔ انتخاب
رد صلاحیت همه نامزدها و حتی نمایندگان مجلس ششم با حربه نظارت استصوابی شورای نگهبان 

در این انتخابات، بسیاری از نامزدهای اصلاح طلب و منتقد رهبری رد صلاحیت شدند و فضای انتخابات کاملا به نفع جناح محافظه کار و طرفدار حاکمیت مطلقه مهندسی شد.

واجدین شرایط: ۴۶ میلیون و ۳۵۱ هزار و ۳۲ نفر (بدون احتساب حوزهٔ انتخابیه بم)
شرکت‌کنندگان: ۲۳ میلیون و ۴۳۸ هزار و ۳۰ نفر (۵۰٫۵۷٪)
تعداد شعب اخذ رأی: ۳۹ هزار و ۸۸۵
تعداد شعب شهرها: ۲۰ هزار و ۵۴۲ (۵۲٪)
تعداد شعب روستاها: ۱۹ هزار و ۳۴۳ (۴۸٪)

## پانویس

## پیوند به بیرون
* آمار رسمی شرکت‌کنندگان انتخابات از وبگاه وزارت کشور
* پایگاه جامع اطلاع‌رسانی انتخابات ایران

## جستارهای وابسته
* انتخابات
* انتخابات زودهنگام
* قانون انتخابات
* هیئت مرکزی نظارت بر انتخابات
* انتخابات ۲ خرداد ۱۳۷۶ (ایران)
* انتخابات هفتمین مجلس شورای اسلامی
* همه‌پرسی

رده:انتخابات ۲۰۰۴ (میلادی) در آسیا
پارلمان
رده:انتخابات مجلس شورای اسلامی
رده:ایران در ۱۳۸۲
رده:ایران در ۱۳۸۳
رده:ایران در ۲۰۰۴ (میلادی)
رده:دوره هفتم مجلس شورای اسلامی
رده:فوریه ۲۰۰۴ (میلادی)
رده:مه ۲۰۰۴ (میلادی)
۱۴ اسفند

**۱۴ اسفند/حوت** سیصد و پنجاهمین روز سال در گاه‌شماری خورشیدی است. به پایان سال ۱۵ روز (۱۶ روز در سال کبیسه) باقی‌است.

## رویدادها
* ۱۳۵۷ - تأسیس کمیته امداد امام خمینی به دستور سید روح‌الله خمینی‌
* ۱۳۵۹ - رویدادهای ۱۴ اسفند پس از سخنرانی بنی صدر
* ۱۳۶۷. شروع نبرد جلال‌آباد (۵ مارچ ۱۹۸۹) (تا ۸ اسد ۱۳۶۸). حمله ناموفق و پر تلفات نیروهای حکمتیار و سیاف و القاعده برای تصرف جلال‌آباد از تسلط سربازان دولت تحت حمایت شوروی در افغانستان.
* ۱۳۷۵ - سقوط یک فروند هواپیمای داسو فالکن-۲۰ ارتش جمهوری اسلامی ایران در اردبیل

## زادروزها
* ۱۳۱۵ - پرویز شهدی، مترجم معاصر
* ۱۳۲۹ - فرخنده فرمانی‌زاده، بازیگر
* ۱۳۵۴ - محسن نامجو، آهنگساز، نوازنده، شاعر، خواننده و فعال اجتماعی

## درگذشت‌ها
* ۵۲۹ قبل از میلاد - کوروش بزرگ، شاه بزرگ ایران 
* ۱۳۰۶. سیداحمد لودین، معلم و مشروطه‌خواه افغانستان.
* ۱۳۴۵ - محمد مصدق، دولت‌مرد و نخست‌وزیر (زادهٔ ۱۲۶۱).
* ۱۳۵۳ - عباس شهریاری، عامل ساواک
* ۱۳۸۸ - محمد خوانساری، استاد دانشگاه تهران، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی 
* ۱۳۹۴ - عباس واعظ طبسی، از اعضای مجلس خبرگان رهبری
* ۱۳۹۴. طه جابر العلوانی، متفکر مسلمان عراقی
* ۱۴۰۲ - مصطفی‌قلی خسروی، چهارمین رئیس اتحادیه مشاوران املاک تهران، از اعضای گارد جاویدان پهلوی و ملقب به پدر املاک ایران

## مناسبت‌ها
* روز احسان و نیکوکاری.
* روز بناهای فرهنگی هنری

## منابع

رده:روزهای اسفند
عصر آزادگان

**عصر آزادگان** روزنامه‌ای اصلاح‌طلب بود که پس از توقیف روزنامه‌های جامعه، توس و نشاط به مدیرمسئولی غفور گرشاسبی و به سردبیری ماشاالله شمس‌الواعظین منتشر گردید. این روزنامه در ۱۵ مهر ۱۳۷۸ با تیتر یک «بازگشت آزادگان به جامعه» آغز به کار کرد و در جریان توقیف گسترده مطبوعات در اردیبهشت ۱۳۷۹ که به توقیف فله‌ای مشهور شد، پس از چند ماه انتشار توسط قوهٔ قضائیهٔ جمهوری اسلامی ایران توقیف گردید.

دبیران این روزنامه در زمان انتشار:
* اکبر گنجی، که در مورد سرویس مخفی ایران می‌نوشت.
* ابراهیم نبوی، که طنز سیاسی روزانه می‌نوشت.
* حسین درخشان، که یک ستون فناوری به‌طور منظم می‌نوشت.
* مسعود بهنود، که یک ستون نظر به‌طور منظم می‌نوشت.

## منابع

رده:انحلال‌های ۲۰۰۰ (میلادی) در ایران
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۹۹ (میلادی) در ایران
رده:رسانه در تهران
رده:روزنامه‌های اصلاح‌طلب ایران
رده:روزنامه‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۹۹ (میلادی)
رده:روزنامه‌های فارسی‌زبان
رده:روزنامه‌های منحل‌شده ایران
رده:نشریه‌های ایران
رده:نشریه‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۹۹ (میلادی)
رده:نشریه‌های توقیف‌شده
رده:نشریه‌های منحل‌شده در ۲۰۰۰ (میلادی)
رده:روزنامه‌های تهران
رئوس مطالب علوم بهداشتی

**علوم بهداشتی** شاخهٔ پزشکی علوم کاربردی است که با بهداشت انسان، حیوان، گیاه یا بهداشت محیط سر و کار دارد. بهداشت علم حفظ سلامت و تندرستی است.

سازمان جهانی بهداشت (WHO) سلامت را رفاه کامل جسمی روانی اجتماعی تعریف می‌کند، که همان آسایش تن و روان (پرورش جسم و روح) می‌باشد. اگر جسم سالم باشد و روح آرام فرد می‌تواند آرامش و رفاه مورد نظر خود را تأمین کند و سلامت نه فقط فقدان بیماری است.

## در ایران
بهداشت در ایران سه شاخه اصلی دارد:
* بهداشت عمومی: مربوط به پیش‌گیری از بیماری‌ها، مادر و کودک، تنظیم خانواده، واکسیناسیون و…
* بهداشت حرفه‌ای: امور مربوط به در کارگاه‌ها و کارخانه‌ها
* بهداشت محیط: مسائل مربوط به آب، محیط زیست و شهری، مراکز تهیه و توزیع و عرضه مواد غذایی و اماکن عمومی

## جستارهای وابسته

* علم پزشکی

## منابع

* 

رده:مقاله‌های نیازمند پیوند
رده:پیشه‌های علوم
رده:رئوس مطالب
علم بهداشت
رده:فهرست‌های مربوط به علوم
رده:مشاغل بهداشت و درمان
رده:علم بهداشت
ئاشتی

**ئاشتی** (Aştî) یا **آشتی** (به معنی «صلح» در فارسی)، اولین روزنامهٔ کردی-فارسی ایران است که به دو زبان فارسی و کردی که به مدیرمسئولی برهان لهونی و سردبیری بهرام ولدبیگی مدیر انستیتو فرهنگی کردستان در تهران منتشر می‌شد. روزنامه آشتی در تهران در موضوعات فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی چاپ می‌شود و در کلیه مناطق کردنشین ایران و عراق توزیع می‌گردد. این روزنامه به صورت هفتگی چاپ می‌شد. اما در سال ۱۳۸۴ شمسی، از جانب دولت جمهوری اسلامی ایران ممنوع و توقیف شد.

## منابع

## جستارهای وابسته
* کردها
* کردستان (روزنامه)

رده:روزنامه‌های کردی‌زبان
رده:نشریه‌های توقیف‌شده
رده:مجله‌های کردی
رده:نشریه‌های فارسی
رده:روزنامه‌های فارسی‌زبان
رده:رسانه در تهران
واژه‌شناسی

**واژه‌شناسی**  بررسی و شناخت اجزای یک واژه، مانند تک‌واژها و وندها و پسوندهای تصریفی است. واژه‌شناسی به تحلیل و درک چگونگی شکل‌گیری، تغییر و استفاده از واژگان در زبان می‌پردازد و از این رو، تفاوت‌های بین واژگان مترادف، هم‌ریشه و متضاد را بررسی می‌کند.

## منابع

* البرزی، امیرحسین البرزی. *تجزیه و تحلیل ریشه‌شناسی واژه‌های انگلیسی: واژک‌های یونانی*. آماده‌سازی و تدوین: مؤسسهٔ آموزش عالی آزاد پارسه، لیتوگرافی و چاپ و صحافی: تهران: دانشگاه علامه طباطبایی، ۱۳۸۶.
* باطنی، محمدرضا. *توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی*. تهران: امیرکبیر، چاپ پنجم، ۱۳۷۳.

* Alborzi, A. H. (1386). *Etymological Analysis of English Words: Greek Morphemes*. Tehran: Parseh Institute. Allameh Tabataba'i Publications.


رده:اصطلاحات زبان‌شناسی
ابوالفضل بلعمی

**ابوالفضل محمد بن عبیدالله بلعمی** مشهور به **ابوالفضل بلعمی،** **بلعمی بزرگ** یا **خواجه بلعمی** (درگذشت ۱۰ صفر ۳۲۹ قمری/۳۱۹ خورشیدی) از دانشمندان و وزیران دورهٔ سامانی بود. وی پدر ابوعلی بلعمی -صاحب کتاب تاریخ بلعمی- و نخستین وزیر از خاندان بلعمی است.

## زندگی و فعالیت‌ها
ابوالفضل بلعمی وزیر دانشمند نصر بن احمد سامانی بود. وی در توسعهٔ زبان فارسی خدمات بزرگ و ارزشمندی داشته است. وی پدر ابوعلی بلعمی صاحب کتاب تاریخ بلعمی است. وی از یکی از خاندان‌های معروف خراسان بود و وزارت اسماعیل سامانی و امیر نصر احمد سامانی را عهده‌دار بود. در سال ۳۲۹ هجری قمری توسط خمارتکین از امرای ترک خراسان کشته شد. وی در علم حدیث، تاریخ، تفسیر و کلام تبحر داشت. دانش وی در علوم مختلف در ترجمه‌ای که وی از تاریخ طبری تحت عنوان تاریخ بلعمی کرده است نمودار است.

در بسیاری از مواقع بلعمی مطالبی را به ترجمه افزوده یا بخش‌هایی را اصلاح نموده و البته در این کار شرط امانت را رعایت کرده و ضمن بیان اصل مطالب محمد بن جریر طبری اصلاحات یا افزوده‌های خود را نیز مشخص کرده است. دیدگاه وی نسبت به ویژگی‌های انبیا معقول‌تر از محمد بن جریر طبری است و تفاسیری که وی برای رخدادهای تاریخی ذکر می‌کند همواره معقول‌تر از تفاسیر طبری است.

ناصرخسرو هنر و گوهر ابوالفضل بلعمی را این‌چنین وصف کرده است:

## ابوالفضل بلعمی و رودکی
رودکی -پدر شعر فارسی- و ابوالفضل بلعمی به یکدیگر علاقهٔ بسیار داشته‌اند، چنان‌که ابوالفضل بلعمی گفته‌است «در عرب و عجم، رودکی را نظیری نیست». در مقابل رودکی نیز بلعمی بزرگ را مدح بسیار گفته‌است و صله دریافت می‌کرده‌است.

گویا این بیت را رودکی در مدح خواجه بلعمی گفته‌است:

و نیز رودکی در قصیدهٔ مشهورش در ستایش ابوجعفر بن بانویه گوید:

ابوالفضل بلعمی در سال ۳۲۶ قمری از وزارت کنار گذاشته شد و جیهانی جای او را گرفت. گمان بر این است که رودکی به خاطر دوستی و نزدیکی به ابوالفضل بلعمی مورد خشم نصر بن احمد سامانی واقع شده باشد و میل کشیدن به چشم‌های رودکی نیز به همین خاطر انجام شده باشد.

## ابوالفضل بلعمی در شاهنامه فردوسی
فردوسی از ابوالفضل بلعمی با عنوان **گرانمایه** و **گنجور سخن** یاد می‌کند.

فردوسی در شاهنامه از نقش ابوالفضل بلعمی و رودکی در به شعر درآوردن کلیله و دمنه به‌خوبی یاد می‌کند و نقش ابوالفضل بلعمی را یادآور می‌شود. فردوسی سرگذشت کلیله و دمنه را فردوسی چنین شرح می‌دهد:

## جستارهای وابسته
* خاندان بلعمی
* ابوعلی بلعمی
* تاریخ بلعمی

## منابع

* ابوعلی بلعمی، *[[تاریخ بلعمی]]*، به تصحیح محمدتقی بهار و محمد پروین گنابادی، ۱۳۵۳. (صص ۳۳ تا ۳۹ مقدمه جلد اول)

رده:اهالی ایران در سده ۱۰ (میلادی)
رده:بلعمی
رده:خاندان بلعمی
رده:درگذشتگان ۳۱۹
رده:درگذشتگان ۳۲۹ (قمری)
رده:درگذشتگان ۹۴۰ (میلادی)
رده:وزیران سامانی
ابوشکور بلخی

**ابوشکور بلخی** (زادهٔ نزدیک به ۳۰۰ (هجری) در بلخ از شعرای نام‌آور سده چهارم هجری است که به زبان‌های فارسی و عربی شعر گفته‌است. دربارهٔ زندگی و شعرهای او آگاهی چندانی به‌جای نمانده‌است. او در روزگار سامانیان می‌زیسته‌است و مورد توجه و عنایت خاص نوح سامانی شاه وقت بود. ابیات و قطعات پراکنده‌ای از آثار او در حد ۴۲۹ بیت باقی است که بیشترین ابیات از آفرین‌نامه است.

ابوشکور از مردم بلخ بوده‌است. مهم‌ترین اثر او مثنوی *[[آفرین‌نامه]]* بوده که در بحر متقارب سروده و چنان‌که خود گفته در سال ۳۳۳ ق آغاز گشته و در سال ۳۳۶ ق به پایان رسانده است

## آفرین‌نامه
برپایه برآوردهای انجام‌شده و سنجش بیت‌هایی که از آن در فرهنگ‌ها به‌عنوان گواه بهره برده شده‌است، تعداد بیت‌های این اثر دست‌کم دو سوم *[[شاهنامه]]* فردوسی بوده‌است. از *آفرین‌نامه* تنها سیصد و اندی بیت به جای مانده‌است. این اثر را که در حکمت و اندرز و پند بوده و در بحر متقارب سروده شده یکی از شاهکارهای زبان پارسی دانسته‌اند. *آفرین‌نامه* را ابوشکور به نام نوح بن نصر سامانی (پادشاهی از ۳۳۱ تا ۳۴۳) به نظم کشیده‌است، چنان‌که می‌گوید:

آغاز نگارش آفرین‌نامه برپایه بیت زیر ابوشکور در ۳۳۳ (هجری) بوده‌است:

او در بیتی دیگر می‌گوید که در هنگام آفرینش این اثر چندساله بوده‌است:

و از این بیت چنین برداشت کرده‌اند که سال زادن او نباید پیش از ۳۰۰ ق باشد.

## مضامین شعری ابوشکور
سرایندگان بسیاری پس از ابوشکور بلخی از مضامین شعر او بهره برده‌اند و اشعار تازه‌ای را بر آن پایه‌ها سروده‌اند، برای نمونه در شعر زیر از ابوشکور:

مضمون این شعر در هجونامه محمود—که کسانی ازآنِ فردوسی‌اش می‌شمردند—آمده‌است:

گفته‌شده که جامی به خواهرزادهٔ چامه‌سرایش هاتفی سپرد که این مضمون را جامه‌ای دیگر بپوشاند و او چنین سرود:

همچنین ابوشکور در دو بیت چنین می‌گوید:

و سعدی این مضمون را چنین می‌گرداند:

خود ابوشکور مضمون این بیت رودکی را گرفته:

و چنین برگردانده‌است:

و فردوسی نیز این مضمون را در چهار جای *شاهنامه*اش چنین آورده‌است:

در بیت دیگری که ظاهراً مطلع قصیده رثائیه‌ای است، از کشته شدن امیری خبر می‌دهد:

## منابع

* *لغت‌نامهٔ* دهخدا، ابوشکور
* محمد دبیرسیاقی، *پیشاهنگان شعر پارسی*، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی

## جستارهای وابسته
* شاعران پارسی‌گوی

رده:ادبیات کهن فارسی
رده:اهالی ایران در سده ۱۰ (میلادی)
رده:اهالی تاجیکستان
رده:زادگان ۹۱۵ (میلادی)
رده:شاعران دوره سامانیان
رده:شاعران سبک خراسانی
رده:شاعران فارسی‌زبان سده ۴ (قمری)
رده:شاعران مرد اهل ایران
رده:فاقد سال درگذشت
رده:اهالی بلخ
رده:شاعران سده ۱۰ (میلادی) اهل ایران
رده:تاجیک‌های اهل افغانستان
کمال خجندی

**کمال‌الدینْ مسعودِ خُجَندی** معروف به **شیخ کمال** و **کمال خجندی** از عارفان و شاعران پارسی‌گوی سده ۸ (قمری) بود. تولدش در خجند فرارود بود؛ اما پس از سفر حج در تبریز ساکن شد.

 
 

بااینکه شاعری پیشهٔ اصلی او نبود، دیوانش مشتمل بر نزدیک به هشت‌هزار بیت است که بخش اصلی‌اش غزل‌های او هستند. نمونه‌ای از غزلیات:

 
 
 
 
 
 

شیخ کمال در خدمت سلطان حسین جلایر درآمد و در خانقاهی که پادشاه برای او ساخته بود به سر می‌برد. او از شاعران نامدار اواخر سدهٔ هشتم است که به‌ویژه در غزل‌سرایی مهارت داشت. دیوان او شامل غزل‌های مطبوع زیاد و غالباً مقرون به ذوق عرفانی است.

کمال خجندی معاصر حافظ بود و دربارهٔ او چنین گفته است:

از اشعار اوست:

 

کمال‌الدین خجندی در سال ۷۹۲ (قمری) یا ۸۰۳ یا ۸۰۸ هجری قمری درگذشت. آرمگاه او در تبریز است. این بیت بر لوح آرامگاه او نوشته شده است:

## پانویس

## منابع
* ''لغت‌نامهٔ'' دهخدا
* 

## پیوند به بیرون
* ''دیوان'' کمال خجندی در وبگاه گنجور
* 

رده:ادبیات زبان فارسی
رده:خاک‌سپاری‌ها در باغ دوکمال
رده:درگذشتگان ۱۴۰۰ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۷۹۲ (قمری)
رده:زادگان ۱۳۲۱ (میلادی)
رده:شاعران اهل خجند
رده:شاعران ایران بزرگ
رده:شاعران سده ۱۴ (میلادی) اهل ایران
رده:شاعران صوفی
رده:شاعران فارسی‌زبان سده ۸ (قمری)
رده:شاعران فارسی‌زبان
رده:شاعران قرون وسطی
رده:صوفیان اهل ایران
رده:نویسندگان سده ۱۴ (میلادی)
گروه موسیقی (راک و پاپ)

[جایگزین=عکس از یک بند موسیقی راک در ایران|بندانگشتی|یک بند [موسیقی راک در ایران]]
**گروه موسیقی** یا **بند** به دسته‌ای از موسیقی‌دانان گفته می‌شود که برای اجرای قطعات راک و پاپ گرد هم آمده‌اند. در این نوع موسیقی‌ها، گروه‌های چهارنفره مرسوم است. پیش از توسعه کیبورد الکترونیک، این گروه‌ها از دو نوازنده گیتار (یکی گیتار لید و دیگری ریتم که یکی خواننده اصلی نیز هست)، یک گیتار بیس و یک درامر تشکیل می‌شده است. گروه‌هایی چون کیس، بیتلز و فرانز فردیناند چنینند. تقسیم‌بندی دیگر این گروه‌ها به این صورت است که خواننده، سازی نمی‌نوازد، یک گیتار الکتریک، یک گیتار بیس و یک درامر گروه را تشکیل می‌دهند. مانند گروه‌های د هو، بلک سبث، لد زپلین، کوئین و یوتو و آلیس این چینز

## برخی از مهم‌ترین گروه‌های موسیقی
* بیتلز (The Beatles) گروه راک / پاپ انگلیسی که در سال ۱۹۶۰ تأسیس شد.
* رولینگ استونز (The Rolling Stones) گروه راک انگلیسی که در سال ۱۹۶۲ تأسیس شد.
* د هو (The Who) گروه راک انگلیسی که در سال ۱۹۶۴ تأسیس شد.
* پینک فلوید (Pink Floyd) گروه موسیقی راک انگلیسی که در سال ۱۹۶۵ تأسیس شد.
* دورز (The Doors) گروه موسیقی راک آمریکایی که در سال ۱۹۶۵ تأسیس شد.
* مانکیز (The Monkees) گروه پاپ / راک انگلیسی-آمریکایی که در سال ۱۹۶۶ تأسیس شد.
* لد زپلین (Led Zeppelin) گروه موسیقی راک انگلیسی که در سال ۱۹۶۸ تأسیس شد.
* کوئین (Queen) گروه راک انگلیسی که در سال ۱۹۶۸ تأسیس شد.
* راکسی میوزیک (Roxy Music‎) گروه موسیقی راک انگلیسی که در سال ۱۹۷۱ تأسیس شد.
* یوتو (U2) گروه موسیقی راک ایرلندی که در سال ۱۹۷۶ تأسیس شد. 
* متالیکا (Metallica) گروه موسیقی هوی متال آمریکایی که در سال ۱۹۸۱ تأسیس شد.
* گانز ان رزز (Guns N' Roses) گروه موسیقی هارد راک آمریکایی که در سال ١٩٨۵ تأسیس شد. 
* اسلپ‌نات (Slipknot) گروه موسیقی هوی متال آمریکایی که در سال ۱۹۹۵ تأسیس شد.

## پانویس

رده:گروه‌های موسیقی
رده:موسیقی راک
رده:موسیقی عامه‌پسند
رده:همراهی (موسیقی)
رده:انواع گروه‌های موسیقی
ساتراپ

[400px|بندانگشتی|شَهرَبی‌های [شاهنشاهی هخامنشی ]]

[بندانگشتی|چپ|300px|شَهرَب‌های [شاهنشاهی هخامنشی]]

**ساتراپ** یا **شَهرَب** یا **شهربان** (به پارسی باستان: **خْشَثْرَپاون** 𐎧𐏁𐏂𐎱𐎠𐎺𐎠 / xšaθrapāwn)، به معنای نگهبان شهر (قلمرو)، فرماندار یا استاندار یکی از بخش‌های شاهنشاهی هخامنشی گفته می‌شد. ساتراپ یونانی‌شدهٔ واژهٔ **خْشَثْرَپاون** است که در پارسی نو به شکل‌های شَهرَب و شَهربان درآمده است.

اصطلاح ساتراپ از زمان کوروش و کمبوجیه به طور قطع وجود داشته است. داریوش نیز در کتیبه بیستون خود به دادَرسی (Dadarsi) «ساتراپ در باکتریا» و ویوانا ( Vivana) «ساتراپ در آراخوسیا» اشاره می‌کند.

در کنار هر ساتراپ، یک فرمانده برای نظامیان هخامنشی و یک دستیار، به ساتراپی اعزام می‌شدند. وظیفه فرمانده سپاهیان این بود تا کنترل نظامیان از دست ساتراپ‌ها خارج باشد و امکان شورش به حداقل برسد. وظیفهٔ دستیار هم مدیریت مالیات و خراج به دولت مرکزی بود. در کنار این اقدامات، مأموران مخفی نیز به ایالت‌های شاهنشاهی فرستاده می‌شدند تا بر عملکرد ساتراپ‌های اعزامی نظارت داشته باشند و در صورت نیت ساتراپ‌ها برای شورش، به دربار و شاهنشاه اطلاع بدهند. این مأموران به «چشم و گوش شاه» مشهور بودند.

## ریشه‌شناسی
واژهٔ **خْشَثْرَپاون** از پارسی باستان، در پهلوی **شَترپان** و در زبان پارسی نو به شکل **شَهربان** و **شَهرَب** درآمده است که این واژه در زبان یونانی به ساتراپ تبدیل شده است. شهربان به چم (معنی) استاندار به کار می‌رفته است و واژهٔ عربی شرطة به معنی شهربان و پلیس از همین واژهٔ پهلوی «شَتر» به معنی «شهر» گرفته شده است. شرطة همچنین نام بخشی از شهر بغداد است.

اسکندر و سلوکوس یکم (۳۱۲–۲۸۱ پیش از میلاد) جانشین او نیز سرزمین‌های خود را به شهربانی‌های فراوانی بخش کرده بودند. سرزمین‌های سلوکوس ۷۲ بخش بودند و وی برای هر کدام یک شهربان برگمارد ولی شهربانی‌های او کوچک‌تر از شهربانی‌های هخامنشی و اسکندر بوده‌اند.

## در دوران سلوکیان
از سال ۳۳۰ تا ۳۲۸ پیش از میلاد شماری از ایرانیان توسط اسکندر به عنوان ساتراپ گمارده می‌شوند و برخی از فرماندهان ایرانی در ارتش اسکندر مشغول به کار می‌گردند. به این ساتراپ‌ها فَرَتَرَکه گفته می‌شد.

## یادداشت

## منابع

رده:اختراع‌های ایرانی
رده:انواع تقسیمات کشوری
رده:تاریخ ایران باستان
رده:داریوش بزرگ
رده:ساتراپ‌ها
رده:مناصب مقامات محلی
رده:هخامنشیان
رده:عنوان‌های فرمانداری
جدول تناوبی جایگزین

بندانگشتی|جدول تناوبی جایگزین که برای نوشتن پیکربندی الکترونی مفید است. همچنین به عنوان جدول تناوبی ADOMAH یا جدول تناوبی چهاروجهی شناخته می‌شود.
جدول تناوبی جایگزین، جدولی است که به صورت ستونی و در خلاف جهت عقربه‌های ساعت چرخیده‌است؛ و مانند اکثر جدولهای تهیه شده، گروهای پایینتر در طرف چپ قرار گرفته و اعداد به طرف راست افزایش میابند. این جدول به خاطر چرخش و همچنین ادغام لانتانیدها (Lanthanides) و آکتینیدها (Actinide) با جدول اصلی، از لحاظ طولی به صورت جدی بسیار بلندتر از جدول استاندارد است. عرض محدود آن اجازه مرور آن را به صورت برخط
(on-line) و بدون نیاز به استفاده از حرکت طوماری مرورگر، فراهم می‌نماید.

 جدول استاندارد - **جدول جایگزین** - جدول ضد - جدول بزرگ - جدول عظیم - جدول عریض - جدول توسعه یافته - جدول ساختاری - فلزات و غیر فلزات

کد رنگ برای اعداد اتمی:
* عناصر شماره گذاری شده با رنگ  آبی ، در دمای اتاق مایع هستند؛
* عناصر شماره گذاری شده با رنگ  سبز ، در دمای اتاق به صورت گاز می‌باشند؛
* عناصر شماره گذاری شده با رنگ سیاه، در دمای اتاق جامد هستند.
* عناصر شماره گذاری شده با رنگ  قرمز  ترکیبی بوده و به‌طور طبیعی یافت نمی‌شوند (همه در دمای اتاق جامد هستند).
* عناصر شماره گذاری شده با رنگ  خاکستری ، هنوز کشف نشده‌اند (و به صورت کم رنگ نشان داده شده‌اند تا گروه شیمیایی را که در آن قرار می‌گیرند، مشخص نماید).

رجوع به: جدول تناوبی

رده:اختراع‌های روسی
رده:جدول تناوبی
رده:سامانه‌های رده‌بندی
رده:شیمی
جدول تناوبی (برعکس)

در اینجا روشهای دیگر برای نمایش جدول ارائه شده‌اند: 
 جدول استاندارد - جدول جایگزین - **جدول تناوبی (ضد)** - جدول بزرگ - جدول عظیم - جدول عریض - جدول توسعه‌یافته - جدول ساختاری - فلزات و غیرفلزات

کد رنگ برای اعداد اتمی:
* عناصر شماره‌گذاری‌شده با رنگ  آبی ، در دمای اتاق مایع هستند؛
* عناصر شماره‌گذاری‌شده با رنگ  سبز ، در دمای اتاق به‌صورت گاز می‌باشند؛
* عناصر شماره‌گذاری‌شده با رنگ سیاه، در دمای اتاق جامد هستند؛
* عناصر شماره‌گذاری‌شده با رنگ  قرمز  ترکیبی بوده و به‌طور طبیعی یافت نمی‌شوند (همه در دمای اتاق جامد هستند)؛
* عناصر شماره‌گذاری‌شده با رنگ  خاکستری ، هنوز کشف نشده‌اند (و به‌صورت کم‌رنگ نشان داده شده‌اند تا گروه شیمیایی‌ای را که در آن قرار می‌گیرند، مشخص کنند).

 رجوع به جدول تناوبی

رده:جدول تناوبی
رده:سامانه‌های رده‌بندی
مکانیک

thumb|300px

**مکانیک**  یا **سازوکارشناسی** یکی از شاخه‌های فیزیک است که به مطالعۀ حرکات ماده و نیروهایی که باعث آن حرکات می‌شود می‌پردازد. دانش مکانیک که بر مبانی متعددی همچون زمان، مکان، نیرو، انرژی و ماده بنا شده است، در مطالعۀ تمام شاخه‌های فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی و مهندسی به کار گرفته می‌شود.

## مکانیک
بندانگشتی|جدولی از مکانیک و چندین مسئله از مکانیک کلاسیک
مقالهٔ اصلی: مکانیک کلاسیک

مکانیک (یا مکانیک نیوتنی) بیان ریاضی حرکت و نیرو در پدیده‌های ماکروسکپی طبیعت است. کارهای دانشمندانی مانند تیکو براهه، کپلر، گالیله و به‌ویژه نیوتن این دانش را برپایه‌های نظری قرار داد. بعدها نیز دانشمندانی مانند دلامبر، لاگرانژ، همیلتون و ژاکوبی فرمول‌بندی‌های جدیدی از این مبحث ارائه دادند.

### شاخه‌ها
مکانیک کلاسیک به دو شاخۀ استاتیک و دینامیک تقسیم می‌شود که استاتیک بررسی نیروهای اجسام ایستاده است و دینامیک حرکت ذرات را بررسی می‌کند. در حالت کلی حرکت یک ذره از دو دیدگاه مختلف می‌تواند مورد بررسی قرار گیرد. به بیان دیگر می‌توان گفت به‌طورکلی دینامیک که در آن حرکت اجسام مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرد شامل دو قسمت سینماتیک و سینتیک است. در بخش سینماتیک از علت حرکت، بحثی به میان نمی‌آید و حرکت بدون توجه به عامل ایجادکنندۀ آن بررسی شده و حرکت بحث بیشتر جنبۀ هندسی دارد. در بخش سینتیک دلایل حرکت اجسام که همان نیروهای وارد بر جسم پویاست بررسی می‌شود.

## مکانیک کوانتومی
مقالهٔ اصلی: مکانیک کوانتومی

با آن‌که مکانیک کلاسیک توصیف دقیقی از پدیده‌های ماکروسکپی در سرعت‌های بسیار کمتر از سرعت نور می‌دهد و در پدیده‌های روزمره وسیلۀ اصلی کار مهندسان و فیزیک‌دانان است، در توضیح پدیده‌های مربوط به سرعت‌های زیاد (نزدیک به سرعت نور) و پدیده‌های میکروسکپی به‌کار نمی‌آید. در قرن بیستم برای رفع این اشکالات رشتۀ مکانیک کوانتومی به‌وجود آمد. پدیدۀ سرعت‌های زیاد را اینشتین با نظریۀ نسبیت خود توجیه کرد، ولی برای حل مشکلات پدیده‌های میکروسکوپی به قوانین و نظریه‌های کاملاً جدیدی احتیاج است که آن در مجموع مکانیک کوانتومی را تشکیل می‌دهد. این عمل بسیار زیبا و فاخر است و استفاده از ان میتواند خوب باشد

## جستارهای وابسته
* مکانیک نیوتنی
* مکانیک لاگرانژی
* مکانیک همیلتونی
* مهندسی مکانیک
* مکانیک کلاسیک
* مکانیک کوانتومی

## منابع
* مکانیک طراحی جامدات
* مکانیک سیالات کوروش رونما

* Ya. G. Panovko: Elements of the applied theory of elastic vibration. , Nauka, Moskau 1990
* Y. C. Fung, "A First Course in CONTINUUM MECHANICS", 2nd edition, Prentice-Hall, Inc. 1977

رده:مکانیک
رده:مهندسی مکانیک
رده:فیزیک
رده:فنی
رده:استاتیک
رده:دینامیک
رده:مکانیک کلاسیک
رده:مکانیک کوانتومی
نظریه کوئیر

**نظریهٔ کوئیر** مجموعه‌ای از عقاید بر پایهٔ این امر است که هویت‌ها ثابت نیستند و نمی‌توانند مشخص‌کنندهٔ خصوصیات یک انسان باشند. طبق این نظریه، به‌طور کلی صحبت کردن در مورد گروهی تحت عنوان «زنان»، «همجنسگرایان» و غیره، بی مفهوم است، چرا که هر هویتی متشکل از تعداد زیادی عناصر مختلف است و پیشفرض این که بتوان انسان‌ها را بر پایهٔ یک هویت مشترک طبقه‌بندی کرد بسیار اشتباه است. این نظریه پیشنهاد می‌کند که انسان‌ها مفاهیم مربوط به هویت‌های ثابت را به گونه‌های مختلف و مبتکرانه زیر سؤال ببرند.

نظریهٔ کوئیر تا حدودی بر پایهٔ اثر جودیت باتلر تحت عنوان «آشفتگی جنسیتی و آثار میشل فوکو است.

باید توجه داشت که نظریهٔ کوئیر نام دیگری برای نظریات دگرباشی نیست، بلکه با کمک نظریهٔ کوئیر می‌توان پیش‌فرض‌های مربوط به جنسیت، جنس گونگی و همجنسگرایی را مورد سؤال قرار داد.

## کوئیر
واژهٔ *کوئیر * به افرادی اطلاق می‌شود که از نظر گرایش جنسی متفاوت هستند؛ از قبیل همجنس‌گرایان زن و مرد، دوجنسگرایان و دگرجنس شدگان.

کلمهٔ *Queer* در اصل در زبان انگلیسی به معنای غیرعادی و عجیب بود که در عین حال لفظی تحقیرآمیز به‌شمار می‌آمد. این واژه در اواخر قرن ۱۹ میلادی در مورد همجنس‌گرایان مرد به کار برده می‌شد. اما در دههٔ ۸۰ میلادی، در جریان مبارزات همجنس‌گرایان در آمریکا، بعضی مبارزان و گروه‌های همجنس‌گرا، به خصوص گروه *کوئیر نِیْشِن* شروع به استفاده از این واژه به جای واژه‌های رایج «گی» و «لزبین» برای بیان هویت خود کردند. این گذار نشانگر تغییر و تحول هویت و موقعیت اجتماعی ـ سیاسی ـ فرهنگی همجنس‌گرایان در آمریکا و بعضی کشورهای غربی بود. از نظر آن‌ها «گی» و «لزبین» بیانگر هویت‌هایی محدود و ناقص بودند. به‌علاوه لفظ فراهنجار نشانگر خواست عصیان‌گرانهٔ این افراد به متفاوت بودن و عدم نیاز آن‌ها به پذیرفته‌شدن از طرف باقی افراد جامعه بود.

## پانویس
# به انگلیسی: Queer theory
# به انگلیسی: Judith Butler
# به انگلیسی: Gender Trouble
# QueerNation

## منابع

* Jagose , Annamarie. Queer Theory. Australian humanities review -

* وبگاه خانه دوست (از وب برداشته شدهاست)

## پیوند به بیرون
* کتاب «آشفتگی جنسیتی» اثر جودیت باتلر
* Queer Theory
* LGBT Philosophy Site Index
* Queer Theory Explained


رده:تاریخ ال‌جی‌بی‌تی
رده:مطالعات جنسیت
رده:نظریه انتقادی
رده:نظریه فمینیسم
رده:معرفی‌شده‌های دهه ۱۹۹۰ (میلادی)
اقیانوس منجمد شمالی

[بندانگشتی|upright=1.25|نقشه منطقه [شمالگان که گذرگاه شمال شرقی، به‌همراه راه دریایی شمال و گذرگاه شمال غربی را نشان می‌دهد.]]

**اقیانوس منجمد شمالی** یا **اقیانوس شمالگان** یا **اقیانوس یخ‌بستهٔ شمالی** کوچک‌ترین اقیانوس جهان است که مساحت آن ۱۴٬۰۵۶٬۰۰۰ کیلومترمربع می‌باشد. ژرفای میانگین این اقیانوس ۱٬۰۳۸ متر برآورد شده است.

این اقیانوس در پیرامون قطب شمال و در ناحیهٔ شمالگان واقع شده و در ضمن کوچک‌ترین و کم‌عمق‌ترین اقیانوس جهان به‌شمار می‌رود. سازمان بین‌المللی آب‌نگاری آن را به عنوان یک اقیانوس به رسمیت می‌شناسد، ولی برخی از اقیانوس‌نگاران آن را **دریای منجمد شمالی** نام نهاده‌اند.
از نگاهی دیگر، این اقیانوس را می‌توان شمالی‌ترین بخش اقیانوس جهانی دانست.

دریاهای پیرامون یا مربوط به آن عبارت‌اند از:
* بارنتس با مساحت ۱٬۴۲۴ کیلومترمربع و عمق ۶۰۰ متر.
* دریای سفید با مساحت ۹۰٬۰۰۰ کیلومترمربع، چون این دریاچه همیشه یخ بسته است تعیین عمق آن دشوار است.
* دریای سیبری شرقی که مساحتش ۹۱۳٬۰۰۰ کیلومترمربع و عمق متوسط آن ۵۴ متر و عمیق‌ترین نقطهٔ آن ۹۱۵ متر می‌باشد.
* دریای کارا با مساحت نزدیک به ۸۸۳٬۰۰۰ کیلومترمربع و عمق ۳۰ تا ۱۰۰ متر.
* دریای لاپتف با مساحت ۶۶۲٬۰۰۰ کیلومترمربع و عمق متوسط ۵۰ متر.
* دریای چوکچی با مساحت ۵۹۵٬۰۰۰ کیلومترمربع و با عمق میانگین کمتر از ۵۰ متر.

## آینده
دانشمندان دریافته‌اند که باد و جریان‌های دریایی دست به دست هم داده و کوه‌های یخی دریایی را از تمامی مناطق شمالگان به سوی کرانه‌های شمالی گرینلند و مجمع‌الجزایر شمالگانی کانادا هدایت می‌کنند. بنا بر این داده‌ها، دانشمندان معتقدند که با گذر زمان و ادامهٔ گرمایش زمین منطقه یادشده، تنها بخش از اقیانوس منجمد شمالی خواهد بود که همچنان در آن دریای یخ‌بسته دیده خواهد شد. این منطقه نسبتاً آرام دریایی چشم‌اندازهای زیبا و بیش از ۳۶ هزار جزیره دارد که شامل جزیرهٔ الزمیر و جزیرهٔ بافین هستند. برخی از یخ‌پهنه‌های آنجا قدمتی چند دهه‌ای دارند و ضخامت‌شان بیش از ۲۴ متر است.

## جستارهای وابسته
* شمالگان
* کشتی تایتانیک

## منابع

اقیانوس منجمد شمالی
رده:اقیانوس‌ها
رده:جزیره‌های اقیانوس منجمد شمالی
رده:جغرافیای آمریکای شمالی
رده:جغرافیای اروپای شرقی
رده:جغرافیای اروپای شمالی
رده:جغرافیای شمال شرق آسیا
رده:زمین‌چهرهای اقیانوس منجمد شمالی
رده:نقطه‌های 'ترین در کره زمین
عدد اتمی

[بندانگشتی|نمایی از [ایزوتوپ‌های کربن، نیتروژن و اکسیژن، که براساس عدد اتمی 𝑍 و عدد نوترونی N مرتب شده‌اند.|248x248px]]
**عدد اتمی** (Z) ، اصطلاحی است که در شیمی و فیزیک برای بیان تعداد پروتون‌های موجود در هسته اتم به کار می‌رود. در معادلات عدد اتمی را با پروتون برابر در نظر می‌گیریم «p = z» این پدیده و اصطلاح نخستین بار توسط ارنست رادرفورد کشف و ابداع و سپس به کار رفته‌است.

عدد اتمی سمت چپ پایین علامت اختصاری عنصر نوشته می‌شود.

عدد اتمی اصولاً شماره هر عنصر در جدول تناوبی است. وقتی دمیتری مندلیف، عناصر شیمیایی شناخته شده را بر اساس تشابهات آن‌ها در شیمی مرتب کرد، متوجه شد که قرار دادن دقیق آن‌ها بر اساس جرم اتمی، ناهماهنگی‌هایی را به‌وجود می‌آورد. او متوجه شد که اگر ید و تلوریم بر اساس جرم اتمی خود قرار بگیرند، ترتیبشان غلط به نظر می‌رسد و وقتی در جدول در جای مناسب قرار خواهند گرفت که جابجا شوند. با قرار دادن آن‌ها بر اساس نزدیکتر بودن خواص شیمیایی، شمارهٔ آن‌ها در جدول تناوبی همان عدد اتمی آن‌ها بود. به نظر می‌رسید که این عدد تقریباً با جرم اتم نسبت دارد. اما همان‌طور که تفاوت جرم خواص شیمیایی نشان داد، بازتاب خاصیت دیگری به جز جرم بود.

عجیب بودن این ترتیب، بالاخره بعد از تحقیقات هنری موزلی در سال ۱۹۱۳ تشریح شد. موزلی کشف کرد که ارتباط دقیقی بین طیف بازتاب پرتو ایکس عناصر و محل صحیح آن‌ها در جدول تناوبی وجود دارد. بعداً نشان داده شد که عدد اتمی مساوی بار الکتریکی هسته است. به عبارت دیگر، این شماره شارژ الکتریکی هسته است که خواص شیمیایی عناصر را به وجود می‌آورد و نه جرم اتمی.

در یک اتم بدون بار (شارژ نشده یا خنثی) تعداد الکترون‌ها با عدد اتمی برابر است.

مقدار عدد اتمی *Z* و تعداد نوترون‌های *N*، جرم *A* یک اتم را تشکیل می‌دهد. از آنجا که پروتون‌ها و نوترون‌ها تقریباً دارای جرم یکسانی هستند (و جرم الکترون‌ها برای بسیاری از اهداف و موارد ناچیز است) و نیز نقص جرم اتصال نوکلون‌ها نسبت به جرم هسته، همیشه اندک است، جرم اتمی هر اتم وقتی در یکای جرم اتمی بیان شود واحدهای جرم (ساختن مقداری به نام «توده ایزوتوپی نسبی»)، در حدود ۱٪ از کل عدد *A* است.

## جستارهای وابسته
* عدد جرمی
* جرم اتمی
* چگالی
* جدول تناوبی
* فهرست عناصر شیمیایی

## منابع

رده:اتم
رده:اعداد بدون بعد شیمی
رده:اعداد
رده:خواص شیمیایی
رده:فیزیک هسته‌ای
موسیقی بی‌کلام

بندانگشتی|موسیقی سازی. گروه سه گانه لیدی-هیت (ناتالیا ورشینینا، الکساندرا سویریدووا، ایرینا سوپووا) در کنسرتی در مرکز فرهنگی و رویدادهای اجتماعی (CCASE) در سورودوینسک.
**موسیقیِ سازی** یا **موسیقی بی‌کلام** (به انگلیسی: Instrumental) قطعه‌ای موسیقی است که تنها برای صدای سازها تصنیف یا تنظیم شده و صدای انسانی یا آواز در آن نیست، و فقط از صدا‌های طبیعی یا سازهای مختلف در آن استفاده می‌شود.

موسیقی سنتی ایرانی به دو بخش کلیِ «سازی» و «آوازی» تقسیم می‌شود.

## جستارهای وابسته
* موسیقی آوازی
* آواز

## منابع

رده:آثار موسیقایی
رده:فرم‌های ترانه
رده:فهرست‌های موسیقی
رده:موسیقی‌های سازی
الگو

**الگو** مدل یا یک سلسله قوانین است که با استفاده از آن می‌توان هر چیزی یا قسمتی از یک چیز را تولید نمود. دانش شناسایی الگوها به شناسایی الگو معروف است. الگو در واقع تولید هر چیزی است که با تکرار عجین و سرشته شده باشد. تکرار می‌تواند زیرالگوها یا زیرالگوهای اصلاح شده بر طبق چند قانون ساده داشته باشند.

به‌صورت کلی می‌توان به‌وسیله مردم الگوها را تشخیص داد یا کشف نمود (در بعضی از حالات نیز می‌توان از رایانه استفاده کرد)

گاه الگوها مانند فرش کردن منظم یک صفحه، پدیده، و تقسیم نمودن دودویی متوازن نام‌گذاری می‌شوند.

برخال‌ها (فراکتال‌ها) الگوهای ریاضی هستند. الگوهای پدیده‌های طبیعی از اصول معینی تبعیت می‌نمایند که در برخال‌ها یافت می‌شوند، برای مثال خود-همسانی. اگر چه خود-همسانی در طبیعت فقط تقریبی و کُتره‌ای (تصادفی) است، می‌توان اندازه‌گیری‌های انتگرالی را، که بیان‌کننده ویژگی‌های برخال‌ها می‌باشند، به «برخال‌های» طبیعی مثل کرانه دریا، شکل درختان و جز این‌ها، اعمال کرد (رجوع کنید به هندسه برخال). درحالی‌که ظاهر بیرونی الگوهای خود-همسانی کاملاً پیچیده به نظر می‌رسند، قوانین مورد نیاز برای ایجاد یا توصیف شیوه تشکیل آن‌ها می‌تواند بسیار ساده باشند (برای نمونه سامانه لیندرمایر برای توصیف شکل درختان).

افزون بر الگوهای ایستا، ممکن است از الگوهای پویا مانند نوسان نیز سخن به میان آید.

## الگوها در پدیده‌های طبیعی
* سخت پوستان دریایی.
* تپه شنی، تنگه‌های بزرگ و غیره.
* سرخس‌ها، نحوه تقسیم شاخه‌های یک درخت، کرانه‌ها، ابرها و جز این‌ها.

## الگوها در هنر
* هنر مدرن، موندریان، هنر دیدگانی (آپ آرت).
* امپرسیونیسم، پرداز نقطه‌رنگ (پوینتیلیسم).
* هنر نمایشی: دوایر گیسوزده.

## الگوها در علوم و ریاضی
* برخال‌ها
* بلورها
* فرش کردن پنزور

## برداشت‌های دیگر از الگو
* اغلب «الگو» به معنی مدل یا قالب می‌باشد، مثل قالب برش شیرینی. رجوع شود به الگوی طراحی (معماری) و الگوی طراحی (دانش رایانه).

## جستارهای وابسته
* تشخیص الگو
* بیان منظم
* اشکال عمده DNA.
## منابع

رده:الگوها
رده:مفاهیم در متافیزیک
رده:طراحی
تغییر

بندانگشتی|تغییر یا دگرگونی
**تغییر یا دگرگونی**، کیفیت ناپایداری و جریان، یک گذشته پرتحول داشته‌است. در فلسفه یونان قدیم، درحالی‌که هراکلیتوس دگرگونی را فراگیر و حاضرتر از همیشه دید، پارمنیدس مجازا وجود آن را انکار کرد.

اوید در یک نوشتار کلاسیک، چگونگی رفتار با تغییر را به صورت دگردیسی در فرضیه دگردیسی

اخترشناسی افلاطونی یک جهان ایستا و رؤیایی را بیان نمود، با تغییر نامنظم که به اجسام کروی بی‌اهمیت محدود شده‌است.

تفکر میانسده‌ای احترام زیادی برای رجوع به منابع و وحی قائل شده، قیود سختی برای تشویق دگرگونی قرار داد.

ایساک نیوتن و گوتفرید لایبنیتز برای ایجاد نمودن مدل‌های ریاضی دگرگونی، مفاهیم ریاضی را تحت کنترل حسابان درآوردند. این کار یک قدم بزرگ برای درک جریان و ناپایداری را فراهم کرد.

با رشد صنعتی شدن و سرمایه داری، اهمیت وابستگی به خلاقیت پدیدار گردید، و تحولات و فشارهای سیاسی و اجتماعی اغلب دگرگونیهایی را با انقلاب خشونت‌آمیز ایجاد کرد (مثل آمریکای شمالی در سده ۱۸ام و بعداً دنباله روها). در پایانه‌های سده بیستم تفکر بسیاری از بازرگانان و تازه به دوران رسیده‌ها مشتاقانه روی انتقال در مدیریت، به صورت عملی و نظری متمرکز شده بود، درحالی‌که نسبت به دگرگونی‌ها در جامعه و جغرافیای سیاسی تجاهل یا دلسوزی داشتند؛ و مدیسون اونیو در مقابل تکرار مناجات تحلیلی خود در مورد هوس تغییر، انعام دریافت می‌دارد: *در دنیای با تغییرات سریع امروز، شما به... کالای X احترام یاج دارید.*

## از دید [[فرهنگ در افغانستان|فرهنگ]]
عقاید فرهنگی برای دگرگونی خود در یکی از دو دسته زیر قرار می‌گیرد:
* نظریه‌ای که دگرگونی را، با فقدان جبر گرایی یا الهیات تصادفی می‌داند.
* نظریه‌هایی که دگرگونی را دوره می‌داند، که به‌وسیله آن یک شخصی انتظار روی دادن دوباره پیشامدی را دارد. این تفکر، اغلب در باورهای مشرق‌زمین مانند هندوگرایی و بوداگرایی دیده می‌شود، با این وجود در سده‌های میانه در اروپا بسیار هواخواه داشت، که اغلب در نگارشها از آن به نام چرخ آینده یاد می‌شود.
* نظریه اسلامی که دگرگونی را اختیاری و وابسته به اراده انسان‌ها می‌شناسد. دگرگونی ممکن است سازواره‌ها (ارگانیزم‌ها) یا سازمان‌هایی برای وفق دادن نیاز داشته باشد. رجوع کنید به تکامل.

هویت و دگرگونی و جهانی سازی را مقایسه کنید.
واژه ' تغییر' با توجه به مفهومش ممکن است در موارد دیگری مثل تبدیل پول، ترابری و غیره به معنی ویژه آن بکار رود.

رده:بوداگرایی در چین
رده:تائوئیسم
رده:فلسفه چینی
رده:فلسفه زمان
رده:مفاهیم در متافیزیک
شبکه

**شبکه** ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:

## علم
* شبکه‌های زیستی
* شبکه اجتماعی

## رسانه
* شبکه رادیویی
* شبکه تلویزیونی

## فیلم
* شبکه (فیلم ۱۳۸۹) فیلمی از ایرج قادری
* شبکه (فیلم ۱۹۷۶) فیلمی به کارگردانی سیدنی لومت

## فناوری و ارتباطات
* شبکه‌های مخابراتی
** شبکه رایانه‌ای
* شبکه الکتریکی
* شبکه مخابراتی

## دیگر
* شبکه اجتماعی
* شبکه عصبی
سریم

**سِریم**  عنصر شیمیایی است که در جدول تناوبی دارای نشان Ce و عدد اتمی ۵۸ است.

## خصوصیات قابل توجه
سریم عنصر فلزی خاکستری رنگی است که به گروه لانتانیدها تعلق دارد. این عنصر در برخی از آلیاژهای غیرمتداول در طبیعت، به کار می‌رود و شکل اکسید شده آن در صنعت شیشه مورد استفاده قرار می‌گیرد. از نظر رنگ و درخشش شبیه آهن است، اما هم نرم بوده و هم چکش‌خوار و انعطاف‌پذیر است.
در بین عناصر خاکی کمیاب، تنها اروپیم واکنش پذیرتر از سریم است. محلول‌های قلیایی رقیق و اسیدهای غلیظ به سرعت به این فلز حمله می‌کنند. در صورت خراش نوع خالص این فلز با چاقو احتمال سوختن آن وجود دارد. سریم در آب سرد به آرامی و در آب گرم به سرعت تجزیه می‌شود.
به علت نزدیکی نسبی ۴f و اربیتال‌های مدار بیرونی در سریم، این عنصر خواص شیمیایی جالب توجهی دارد؛ مثلاً فشردن این عنصر وقتی که در حال سرد شدن است، حالت اکسیداسیون آن را از تقریباً ۳ به ۴ تغییر می‌دهد.
سریم در حالت اکسیداسیون ۳+ cerous و در حالت اکسیداسیون ۴+ ceric نامیده می‌شود.
نمک‌های سریم (IV) نارنجی، قرمز یا زردفام هستند، درحالی که نمک‌های سریم (III) معمولاً سفیدند.

## کاربردها
موارد استفاده از سریم:
* در متالورژی:
** سریم در ساخت آلیاژهای آلومینیم و برخی از فولادها و آهن‌ها به کار می‌رود.
** افزودن سریم به چدن مانع تشکیل گرافیت به هنگام انجماد شده و باعث به دست آمدن نوعی چدن چکش‌خوار می‌شود.
* در الکترونیک و نیم رسانا
** به عنوان نا خالصی به ترکیب فسفر سانس در دیود نورگسیل سفید اضافه می‌شود.

## منابع


رده:عناصر شیمیایی
رده:عوامل کاهنده
رده:موادی که طی انجماد منبسط می‌شوند
جوجی خان

**جوجی** یا **جوچی** پسر ارشد چنگیز خان بود و فقط یک خواهر بزرگ‌تر از خودش داشت. جوجی پس از فتح خوارزم به دشت قبچاق رفت و هنگام بازگشت پدرش به زادگاهشان نزد او رفت. جوجی خان پیش از فوت پدر، درگذشت.

از وی هفت پسر از جمله برکه خان و باتوخان ماند. پس از جوجی باتو به‌جای پدر نشست و بقایای قپچاق، و الانان و روسیه را به‌دست‌آورد و شهری را به نام سرای بنا نهاد.

## شجره‌نامه

## نگارخانه

پرونده:Dschingis Khan 01.jpg|چنگیزخان در مرکز تصویر نشسته و جوجی خان در سمت چپ تصویر ایستاده است.
پرونده:Dzhuchi khan mausoleum.jpg|آرامگاه جوجی خان در استان قراغندی، قزاقستان


## منابع
* 
* 

رده:پسران امپراتورها
رده:حکم‌رانان آسیا در سده ۱۳ (میلادی)
رده:حکم‌رانان مغولی در سده ۱۳ (میلادی)
رده:خان‌های مغول
رده:درگذشتگان ۱۲۲۷ (میلادی)
رده:زادگان ۱۱۸۵ (میلادی)
رده:مغول‌ها
رده:نوادگان چنگیز خان
جغتای

**جُغَتای** یا **چغتای** پسر دوم چنگیز خان بود. نام شهر جغتای در خراسان رضوی از وی گرفته شده است.
مادر جغتای بورته دختر نویان از قوم مغولی قنقرات بود. جغتای بر اولوس‌های غربی امپراتوری چنگیزخان حکمرانی داشت. او یکی از جنگاورترین فرزندان و سپاهیان چنگیزخان بود و در فتح سرزمین‌های چین و ماچین و شهرهای نواحی خراسان از قبیل اترار، بناکت، خوارزم، گرگانج به همراه پدر و برادرانش حضوری فعال داشت.

چنگیزخان پس از بازگشت از جنگ خوارزمشاه حکومت ماوراءالنهر و خوارزم و شهرهای ایغور و کاشغر و بلخ و بدخشان و غزنین تا حدود سند را به جغتای سپرد. پس از مرگ چنگیزخان با آنکه جغتای از برادرش اوگتای خان بزرگ‌تر بود او را حرمت بسیار می‌گذاشت و ذره‌ای از احترام به او فرونمی‌گذاشت. می‌گویند روزی با اوگتای در سبقت اسب خود بر اسب او شرط بست و اسب او برد. شب با خود اندیشید که نمی‌بایست با قاآن و خان بزرگ شرط بندد. فردای آن روز به همراه تمام خدم و حشم خویش به دربار اوگتای قاآن حاضر شد و خود را مقصر دانست و هرچه اوگتای او را گفت که تقصیری روی نداده است نپذیرفت و گفت که باید مجازات گردد. عاقبت نه اسب ممتاز پیشکش کرد و گفت این به شکرانهٔ آن است که قاآن از تقصیر من گذشته است. جغتای به همراه اوگتای در نوشتن یاسا نامه بزرگ به چنگیز کمک کرد. وی در یاسا یا قوانین چنگیزی بسیار مطلع و سختگیر بود، به گونه‌ای که چنگیز به وی لقب «محافظ یاسا» داده بود. مرگ جغتای به سال ۶۴۰ اتفاق افتاد.

## جستارهای وابسته
* خانات جغتای
* حمله مغول به خوارزمشاهیان

## منابع

رده:بورجیگین
رده:پسران امپراتورها
جغتای
رده:حکمرانان بنیانگذاری
رده:حکم‌رانان آسیا در سده ۱۳ (میلادی)
رده:خان‌های مغول
رده:درگذشتگان ۱۲۴۱ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۲۴۲ (میلادی)
رده:زادگان ۱۱۸۳ (میلادی)
رده:مغول‌ها
رده:نوادگان چنگیز خان
رده:خانات جغتای
رده:خان‌های جغتای
بارنتس

**بارنتس** ممکن است به یکی از این موارد اشاره کند:
* ویلم بارنتز، کاشف هلندی
* دریای بارنتز، بخشی از اقیانوس منجمد شمالی، در شمال نروژ و روسیه
* منطقه بارنتس، در کنارهٔ دریای بارنتس

رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی
رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی مکان‌ها
رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی نام خانوادگی
هوانوردی

**هوانوردی** و یا **جابجایی هوایی** (به انگلیسی:Aviation or air transportation) به فعالیت‌های مرتبط با پرواز مکانیکی و صنعت هواگردسازی گفته می‌شود. هواگردها به چند گونه بال‌ثابت (هواپیما) و بال‌گردنده (بالگرد) و نیز سبک‌تر از هوا مانند بالن و کشتی‌های هوایی تقسیم می‌شوند. هوانوردی را می‌توان به‌طور عمده به سه دسته بخش کرد:
بندانگشتی|نخستین پرواز موتوری جسم سنگین‌تر از هوا، ۱۷ دسامبر ۱۹۰۳.

## [[هوانوردی غیرنظامی]] (به انگلیسی: Civil Aviation)
### [[ترابری هوایی]] (به انگلیسی:Air Transportation)
هوانوردی بازرگانی از سوی شرکت‌های هواپیمایی مانند ماهان، تورکیش ایرلاینز، ایران ایر، هواپیمایی آسمان، آریانا، تاجیک ایر، لوفت‌هانزا و دیگر شرکت‌ها به منظور حمل مسافر انجام می‌شود.

در صنعت هوایی، از ترابری هوایی برای حمل و نقل بار هم استفاده می شود.هواپیماهایی که فقط به منظور حمل بار و کالا ساخته شده اند.  ایجاد شرکت هایی به منظور فعالیت در حوزه ی حمل و نقل هوایی باری این امکان را میسر کرده تا به آسانی و با اطمینان بسته ها و کالاها و همچنین مواد غذایی که حمل آن ها دارای محدودیت و عدم رعایت شرایط خاص حمل، امکان فاسد شدن و از بین رفتن آن ها را در پی دارد در کمترین زمان به تمام نقاط جهان ارسال و به دست گیرنده های آن ها می رسد. شرکت هایی مانند Fedex، Ups Air Cargo، DHL Express و غیره.  

### هوانوردی عمومی (به انگلیسی:General aviation)
به همهٔ گونه‌های هوانوردی بجز ترابری هوایی و هوانوردی نظامی برپایه جدول زمانی (شرکت‌های هواپیمایی) گفته می‌شود. این گونه هوانوردی هواگردهای شخصی، خدمات چارتر، امدادی و تفریحی هواگردهای از آن شرکتهای بازرگانی و بسیاری گونه‌های دیگر هوانوردی غیر ترابری را شامل می‌شود.

## هوانوردی نظامی (به انگلیسی:Military aviation)
هوانوردی نظامی دربرگیرندهٔ فعالیتهای رزمی ومأموریت‌های پروازی که برای پشتیبانی نظامی انجام می‌شوند می‌باشد.

****
* هواپیماهای جنگنده مخصوص رزم هوایی
* هواپیماهای مخصوص حمله به اهداف زمینی
* هواپیماهای بمب افکن
* هواپیماهای ترابری نظامی
* هواپیماهای تجسس و شناسایی
* پهبادها (هواپیماهای بدون سرنشین)

## جستارهای وابسته

* هواگرد
* شرکت‌های هواپیمایی
* فرودگاه
* امنیت هوایی
* مراقبت پرواز
* سامانه هوانوردی
* تاریخ هوانوردی
* مهندسی هوافضا
* ناوگان هوایی
* پرواز
* شبیه‌ساز پرواز
* موتور جت
* رانش
* پیشرانش
* پسار
* بر آر
* رادار

## منابع

* 

https://www.aviationarticles.ir/articles/1020/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%84-%D9%88-%D9%86%D9%82%D9%84-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86
بادپر

[چپ|بندانگشتی|300px|بادپر گلیسر - دیرکس دی‌جی - ۸۰۸، یک بادپر تک سرنشینه از جنس [فایبرگلاس در هنگام پرواز بر فراز دریاچه سِر پونسون در آلپ فرانسه.]]
**بادپَر** یا **گلایدر**  یک هواگرد بی‌موتور است که بدون استفاده از انرژی موتور به پرواز در می‌آید. در واقع چون این پرنده نیروی پیشران موتور ندارد؛ باید برای غلبه بر نیروی پسار و حفظ سرعت ثابت یک زاویه سرش منفی را به کار گیرد. به سخنی دیگر از مولفهٔ وزن خود برای غلبه بر اصطکاک کمک می‌گیرد. بال‌های این هواگرد بلندتر و باریک‌تر از هواپیمای معمولی است که نیروی برآری بیشتری هم می‌دهند.بادپر را بیشتر به کمک یک هواپیمای یدک‌کش به پرواز درمی‌آورند. زمانی که هواپیمای بی موتور به اندازهٔ کافی اوج می‌گیرد آن را رها می‌کنند. بادپر با به‌کارگیری نیروی باد، در هوا می‌ماند و آرام آرام از ارتفاع آن کاسته می‌شود. اگر سرعت باد با سرعت یا ارتفاع بادپر یکسان باشد، بادپر در ارتفاع ثابتی قرار خواهد گرفت و هنگامی سرعت بیشتر می‌شود، ارتفاعش افزایش می‌یابد. ابزار فرود آمدنشان دربردارندهٔ یک چرخ است که زیر کابین خلبان جای گرفته‌است و در پشت دُم آن هم چرخ کوچک دیگری جای دارد، که از آسیب دیدن دم در هنگامی که روی زمین است، جلوگیری کند.

## تاریخچه
در سال ۱۸۵۳ نخستین بادپر با یک سرنشین به پرواز درآمد و تنها توانست درازای یک دره را پرواز کند. بادپرهای امروزی می‌توانند بسیار بیش‌تر از این مسافت پرواز کنند. در سال ۱۹۸۶ یک هواپیمای بی‌موتور توانست بر فراز کالیفرنیا تا ارتفاع ۱۱۵۰۰ متری از سطح زمین اوج بگیرد.

## چگونگی پرواز
در هواپیماهای بی موتور برای پیش رانش نیروی گرانش زمین را به کار می‌گیرند. **بادپر** گونه‌ای رایج هواپیمای بی موتور است. هواپیمای بی موتور را باید پیش از آغاز پرواز با ابزاری جدا از آن به بلندایی (ارتفاعی) مناسب رساند و پس از آن هواپیما می‌تواند با به‌کارگیری از نیروی گرانش و جریان‌های هوایی پرواز کند.

## منابع

* کتاب دانشنامه کودکان و نوجوانان
* کتاب مرجع دینامیک پرواز
* 

رده:بادپرها
رده:تجهیزات ورزشی
رده:ترابری هوایی
رده:سریدن در هوا
رده:هواگرد بادپر
باغبانی

[بندانگشتی|275px|بخشی از یک باغچه [گل‌کاری در یک باغ انگلیسی]]
بندانگشتی|upright=۰٫۸|کاشت در یک باغ
**باغبانی** دانش و فن بررسی و پژوهش در میوه‌شناسی، سبزی‌شناسی، گل‌شناسی، فضای سبز پارک‌ها و بوستان‌ها و محیط زیست و همچنین استفاده از محصولات باغبانی در صنایع غذایی است.

باغبانی عبارت است از علم کاشت و پرورش گیاهان زینتی؛ گیاهان دارویی و درختان میوه و طراحی فضای سبز که شاخه‌ای از علوم باغبانی است و در کارشناسی ارشد باغبانی ارائه می‌گردد. با پیشرفت شهرنشینی توجه به کاشت گیاهان زینتی در شهرها هم به عنوان زیبایی آن ضروری به نظر می‌رسد.

**باغبانی** فعالیت، هنر یا پیشه رویاندن گیاهان است. باغبانی پیرامون خانه و مسکن افراد و در محلی به نام باغ یا باغچه صورت می‌گیرد. باغ‌ها بیشتر چسبیده یا در نزدیکی مناطق مسکونی جای دارد، یا در پیرامون شهرها و روستاها. باغچه‌ها نیز در حیاط خانه‌ها یا کنار خیابانها ساخته می‌شوند، ولی ممکن است گاه در بالای پشت بامها، پیش‌سراها، ایوانک‌ها، گلشنه‌ها (فلاورباکس‌ها) یا نورخانه‌ها (پاسیوها) هم ساخته شوند.

## وسایل باغبانی
به‌طور کلی وسایل باغبانی به صورت حرفه ای و آماتور موجود است. برای انجام باغبانی از دستکش، بیل، بیلچه، شن کش، آب پاش، قیچی هرس و فرقون استفاده می‌شود.

## هرس درخت
**[[هرس درخت میوه|هرس درخت]]** به معنای بریدن و برداشتن قسمت‌هایی از یک درخت میوه است. این کار به منظور باروری بهتر و حذف شاخه‌های مرده و بیمار انجام می‌شود. هرس درخت تکنیک‌های خاصی در باغبانی را در بر می‌گیرد.

## تفاوت باغبانی و زراعت
هر چند که باغبانی و زراعت بسیار شبیه هستند و از اصول یکسان پیروی می‌کنند؛ اما تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند. معمولاً زراعت در سطح بزرگتری انجام می‌شود و هدف آن پرورش میوه و گیاهان برای فروش است. در واقع باغبانی یک سرگرمی و فعالیت شخصی محسوب می‌شود. اما زراعت یک شغل و حرفه برای کسب درآمد است.

## جستارهای وابسته
* کشاورزی
* گیاهان
* جنگل
* درخت

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

* National Gardening Association (USA)
* 

باغبانی
رده:پرورش گل و باغبانی
رده:سرگرمی‌ها
رده:مهارت‌های انسان
گلشنه

بندانگشتی|نمایی از گلشنه در بالکن

**گُلشَنه**‌ها یا **گلجا**ها جعبه‌های بزرگ دارای خاک مناسب هستند که برای پرورش گل و گیاه به کار رفته و در محیط خانه، خیابان یا ایوانک‌ها و پشت پنجره‌ها به کار می‌روند.
گلشنه از واژه‌های تصویب شده فرهنگستان زبان فارسی است.

## منابع

رده:انواع باغ
رده:باغبانی
رده:پدیدارهای باغ
رده:پنجره
رده:کشاورزی شهری
رده:گلدان‌های باغی
رده:مراقبت‌های باغبانی
پاسیو

[بندانگشتی|چپ| نورخان اندلسی در شهر [کوردوبا (اسپانیا)|کوردوبای اسپانیا]]

**پاسیو**  یا **نورخان** به حیاط خلوت بی سقف یا دارای سقف نورگذر و شیشه‌ای گفته می‌شود که معمولاً در میان خانه‌ها و کاشانه‌ها یا چسبیده به ساختمانهای مسکونی ساخته می‌شوند و در آنها گونه‌های گیاهی پرورش داده می‌شوند. به دیگر سخن، نورخان یک گلخانه درون-ساختمانی است. کارکرد نورخان در خانه بیشتر برای فراهم آوردن نور کافی و بسنده، سبزی محیط و زیبایی است.
بندانگشتی|چپ| نمایی از گل‌ها در یک پاسیو
## منابع

## پیوند به بیرون
* 
* 

رده:عناصر معماری
رده:سازه‌های فضای باز
زمین‌ساخت

thumb|left|290px|ورقه‌های زمین‌ساختیِ کُرهٔ زمین

**زمین‌ساخت** یا **تکتونیک** (Tectonics) یکی از شاخه‌های زمین‌شناسی است که به مطالعهٔ تغییرشکل پوستهٔ زمین بر اثر تنش‌ها و کرنش‌های وارده در طول دوران‌های مختلف زمین‌شناسی می‌پردازد. هدف اصلی این رشته توجیه هندسه و نحوهٔ پیدایش سازه‌ها و ساختارهای زمین‌شناسی مانند طاقدیس‌ها، گسل‌ها، درزه‌ها و ناودیس‌هاست. از سوی دیگر، زمین‌ساخت به مطالعهٔ ساختار درونیِ زمین، چگونگی تشکیل رشته کوه‌ها، اقیانوس‌ها، زمین‌لرزه‌ها و دیگر رخدادهای سطح زمین می‌پردازد.

## زمین‌ساخت صفحه‌ای

نظریهٔ زمین‌ساخت صفحه‌ای، که به حرکت تکه‌های پوستهٔ زمین در ابعاد قاره‌ای می‌پردازد، بخشی از این شاخه است. از این دانش برای مطالعهٔ نحوهٔ رخداد زلزله، زمین‌شناسی مهندسی و مطالعهٔ مخازن نفت و گاز استفاده می‌شود.

مفهوم زمین‌ساخت همچنین برای گفت‌وگو دربارهٔ حرکت آهستهٔ صفحه‌ها به‌کار می‌رود، که در آن مورد به آن بیشتر زمین‌ساخت صفحه‌ای یا رانش قاره‌ای گفته می‌شود.

زمین‌ساخت همچنین به مباحث زلزله، صفحات قاره‌ای و پدیده‌هایی از این دست می‌پردازد.

## جستارهای وابسته
* زمین‌لرزه
* مهندسی زمین‌لرزه
* لرزه‌شناسی
* سلاح تکتونیکی

## منابع

*Fundamentals of Structural Geology, David D. Pollard, Raymond C. Fletcher. Cambridge University Press, New York (2005). 500 pp. , 

*ویکی‌پدیا انگلیسی

## پیوند به بیرون
* [ مفاهیم: تکتونیک صفحه‌ای چیست؟ (دانش - [همشهری‌آنلاین|همشهری آنلاین])]

رده:زمین‌ساخت
هواچرخ

[چپ|300px|بندانگشتی| هواچرخ اسپانیایی [ای‌ال‌ای ۰۷]]
**هواچرخ**. یا **جایروکوپتر** یا **اتوجایرو** یا **جایروپلن** (به اختصار **جایرو**) به هواگردی گفته می‌شود که پروانهٔ بزرگ آن بدون موتور باشد. هواچرخ در ظاهر همانند بالگرد است اما حرکت آن یا به‌وسیله یک پروانه موتوری یا یک کابل کششی صورت می‌گیرد. گذشتن هوا از پیرامون پروانهٔ بزرگ، باعث بلند شدن هواچرخ از زمین می‌گردد. پروانه بزرگ هواچرخ هرزگرد است و به هیچگونه موتوری اتصال ندارد بلکه پروانهٔ کوچک به موتور متصل است و با چرخش این پروانه، بادهای شدید تولید شده و پروانهٔ بزرگ را می‌چرخاند تا نیروی برآر تولید شود.

هواچرخ نوعی هواگرد با بال متحرک است. در هواچرخ، برخلاف بالگرد، نیروی موتور فقط صرف پیشراندن می‌شود و نیروی برآر در اثر جریان هوائی که به بال یا پروانه می‌وزد و آن را به گردش درمی‌آورد ایجاد می‌شود. شکل ظاهری هواچرخ بسیار شبیه به بالگرد است ولی از نظر اصول پرواز با آن تفاوت دارد. پروانه بزرگ در هواچرخ همواره در شرایط خودگردی است و به‌همین دلیل حتی اگر موتور خاموش شود هواچرخ نیروی برآر دارد و دچار واماندگی نمی‌شود. بعبارت دیگر برخلاف بالگردها، در جایروکاپتر هیچگونه گیربکسی بین موتور پیشران و ملخ هرزگرد وجود ندارد تا خلبان با غیرفعال کردن آن گیربکس فاز خودگردی را آغاز کند.

این وسیله نوعی هواگرد است که از یک پروانه کوچک استفاده می‌کند تا پروانه بزرگ را بچرخاند. با وجود اینکه پروانه اصلی آنها در ظاهر شبیه یک پروانه اصلی بالگرد است ولی برخلاف بالگردها، هوا باید از پایین به بالای پروانه بزرگ جریان داشته باشد. این وسیله توسط یک مهندس اسپانیایی به نام Juan de la Cierva ساخته شد. هدف وی اختراع یک هواپیما بود تا پروازی مطمئن و ایمن در سرعت‌های پایین داشته باشد. اولین پرواز هواچرخ در ۹ ژانویه ۱۹۲۳ از فرودگاه کواترو وینتوس در مادرید بود. موارد استفاده از این وسیله امروزه در پروازهای تفریحی، سم‌پاشی مزارع و غیره می‌باشد.

## جستارهای وابسته
* جایرودین ران روتورسایکل
* مک‌کولوچ جی۲
* بنسن بی۸
* بالگرد آمیخته

## پانویس

## منابع
* *[http://www.faa.gov/library/manuals/aircraft/media/faa-h-8083-21.pdf Rotorcraft Flying Handbook, FAA Manual H-8083-21]*, Chapters 15–22. Washington, DC: Flight Standards Service, Federal Aviation Administration, U.S. Dept. of Transportation, 2001. .
* 

## پیوند به بیرون

رده:اختراعات اسپانیایی
رده:پیکربندی هواگردها
رده:خودروهای عرضه شده در ۱۹۲۳ (میلادی)
هواچرخ‌ها