open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
۶۳۲ (میلادی)

**۶۳۲ (میلادی)** ششصد و سی و دومین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها

## رویدادها

### بر اساس مکان

#### عربستان

* ۱۸ مارس (تقریبی) - حضرت محمد آخرین خطبه خود را برای مسلمانان ایراد می‌کند. شیعیان معتقدند که این خطبه، انتصاب علی بن ابی طالب به عنوان جانشین اوست. امامت (دکترین شیعه) علی بن ابی طالب، برای رهبری مذهبی، معنوی و سیاسی امت، آغاز می‌شود.

* ۸ ژوئن - حضرت محمد در سن ۶۳ سالگی، پس از یک بیماری و تب، در مدینه درگذشت.
* ژوئن - ابوبکر (با نام اصلی عبدالله بن عثمان بن امیر، که بیشتر با لقب اسلامی‌اش الصدیق شناخته می‌شود) خلیفه شد.
* ژوئن - خلیفه اول، ابوبکر، به رهبری اسامه بن زید، لشکری ​​را به بلقا، امپراتوری بیزانس، اعزام می‌کند. این لشکرکشی بر اساس تصمیم حضرت محمد قبل از مرگش انجام شد.
* جنگ‌های ارتداد: ابوبکر مجموعه‌ای از لشکرکشی‌های نظامی را علیه قبایل شورشی عرب آغاز می‌کند تا قدرت خلفای راشدین را دوباره برقرار کند و میراث حضرت محمد را حفظ کند.
* سپتامبر - نبرد بزاخه: یک ستون اسلامی (۶۰۰۰ نفر) به فرماندهی خالد بن ولید، شورشیان مرتد به فرماندهی طلیحه را در نزدیکی حائل (عربستان سعودی) شکست می‌دهد.
* دسامبر - نبرد یمامه: نیروهای مسلمان ابوبکر، شورشیان مرتد (۴۰۰۰۰ نفر) به فرماندهی مسیلمه را در دشت عقربه شکست دادند.

#### اروپا

* ۸ آوریل - شاه شاریبرت دوم (احتمالاً به دستور برادر ناتنی‌اش داگوبرت اول) به همراه پسر نوزادش در بلایه (ژیروند) ترور شد. داگوبرت اول مدعی آکیتن و گاسکونی شد و به قدرتمندترین پادشاه مروونژی در غرب تبدیل شد.
* آلسیوکوس، که بخشی از شورش سامو بود، ۹۰۰۰ بلغارها را از پانونیا به داگوبرت (که آنها را قتل عام کرد) پناه برد، سپس با ۷۰۰ نفر از بازماندگان، تحت حمایت والو، در وندها ساکن شد.
* کوبرات، حاکم قبیله دولو، قدرت را از آوارهای پانونیایی گرفت و بلغارستان بزرگ قدیم را در منطقه کومانی سیاه تأسیس کرد. حکومت کوبرات از داچیا تا پولتاوا امتداد داشت.
* ۱۶ ژوئن - یزدگرد سوم، در سن ۸ سالگی، به عنوان پادشاه (شاه) امپراتوری ایران به تخت سلطنت نشست. او آخرین حاکم سلسله ساسانی (ایران امروزی) شد.

#### آسیا

* ۲۷ ژانویه - خورشیدگرفتگی حلقوی رخ می‌دهد.
* سوندوک به عنوان ملکه شیلا (کره) تاجگذاری می‌کند.

#### ارمنستان

* زلزله ۶۳۲ ارمنستان منطقه ارتفاعات ارمنستان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

### بر اساس موضوع

#### دین

* ۶ مارس (جمعه، ۹ ذی‌الحجه، ۱۰ هجری قمری) - خطبه وداع توسط حضرت محمد، پیامبر اسلام، در دره اورانا کوه عرفات، برای مسلمانانی که او را برای حج همراهی کرده‌اند، ایراد می‌شود.
* شوان‌زانگ، جهانگرد چینی، درباره دو مجسمه عظیم بودا که از دامنه کوهی در دره بامیان (افغانستان) تراشیده شده‌اند، می‌نویسد.

## زادگان

* مهلب بن ابی‌صفره، سردار عرب (متوفی ۷۰۲)
* ویندیسیانوس، اسقف کامبره (تاریخ تقریبی)

## درگذشتگان

* 27 ژانویه - ابراهیم پسر حضرت محمد
* 31 ژانویه - مادوک، اسقف سرخس
* 8 آوریل - شاریبرت دوم، پادشاه آکیتن
* 8 ژوئن - حضرت محمد، پیامبر اسلام (ب. 570)
* 11 اوت - روستیکولا (متولد حدود 556)، صومعه آرل
* 28 اوت - فاطمه دختر حضرت محمد
* 12 اکتبر یا 633 - ادوین نورثومبریا، پادشاه دیره و برنیسیا
* 29 اکتبر - سنت کولمن مک دوا، راهب و اسقف ایرلندی
* ابودجانه، صحابی حضرت محمد
* چیلپریک، پسر شاریبرت دوم
* عبدالله بن سهیل (متولد 594) (شهید)
* ابوحذیفه بن عتبه (متولد 581) (شهید)
* سالم مولی ابی‌حذیفه (م. ۵۹۴–۵۹۶) (شهادت)
* زید بن خطاب (متولد قبل از ۵۸۴) (شهادت)

رده:۶۳۲ (میلادی)
۶۳۳ (میلادی)

**۶۳۳ (میلادی)** ششصد و سی و سومین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها

## رویدادها

### بر اساس مکان

#### بریتانیا

* ۱۲ اکتبر - نبرد هتفیلد چیس: پادشاه ادوین از نورثامبریا توسط پندا از مرسیا و کادوالون از گوییند در هتفیلد چیس (یورکشایر جنوبی) شکست خورد و کشته شد.
* اوسریک جانشین عمویش ادوین به عنوان پادشاه دیرا می‌شود. شاهزاده اینفریث از پیکتلند بازمی‌گردد تا تاج و تخت برنیسیا (شمال انگلستان) را که به حق به او تعلق دارد، مطالبه کند. هر دو به بت‌پرستی بازمی‌گردند.
* زمستان - کادوالون توسط شاه اوسریک در یورک محاصره می‌شود؛ او با موفقیت و غافلگیری، با تمام نیروهایش از شهر خارج می‌شود و ارتش اوسریک را نابود می‌کند.

#### عربستان

* جنگ‌های ارتداد: ابوبکر، خلیفه خلفای راشدین، لشکرکشی نظامی علیه قبیله عرب کِنده، که در منطقه نجران (یمن) ساکن هستند، آغاز می‌کند.
* ۱۸ مارس - شبه جزیره عربستان تحت حکومت مرکزی ابوبکر متحد شد. این امر زمینه را برای فتح ایران توسط مسلمانان و سقوط سلسله ساسانی فراهم کرد.
* آوریل - نبرد زنجیر (کویت) و نبرد رودخانه (عراق): یک ارتش مسلمان (18000 نفر) تحت فرماندهی خالد بن ولید به بین النهرین حمله می‌کند و پیروزی‌های قاطعی به دست می‌آورد.
* مه - نبرد ولجه: ارتش خلفای راشدین به فرماندهی خالد، ایرانیان و متحدان عرب مسیحی آنها را شکست می‌دهد. تعداد نیروهای ایرانی حداقل سه برابر است.
* نبرد الیس: نیروهای خلافت راشدین به رهبری خالد، کل ارتش ایران (70،000 نفر) را در نزدیکی رودخانه فرات شکست دادند. خالد شهر حیره را محاصره کرد.
* محاصره حیره: اعراب مسلمان (15000 نفر) به فرماندهی خالد به شهر مستحکم حیره حمله می‌کنند. پس از نبردی کوتاه، شهروندان تسلیم می‌شوند و هدایایی برای خالد می‌آورند.
* ژوئیه - محاصره انبار: یک ارتش عرب مسلمان به فرماندهی خالد، شهر قلعه‌دار انبار را محاصره می‌کند. فرماندار ایرانی تسلیم می‌شود و اجازه می‌یابد که عقب‌نشینی کند.
* نبرد عین التمر: ارتش مسلمانان به یک پاسگاه مرزی ایران واقع در جنوب انبار حمله می‌کند. نیروهای کمکی عرب مسیحی مغلوب شده و تسلیم می‌شوند.
* اوت - نبرد دومة الجندل: یک ارتش مسلمان (۱۰٬۰۰۰ نفر) به فرماندهی خالد، مسیحیان عرب شورشی را در دومة الجندل (عربستان سعودی) شکست می‌دهد.
* نوامبر - نبرد موزیه، نبرد ثنی و نبرد زمیل: خالد حملات شبانه موفقی را علیه مسیحیان عرب هماهنگ می‌کند.

### بر اساس موضوع

#### هنر و علوم

* لی چونگ‌فنگ یک کره زرهی می‌سازد (تاریخ تقریبی).

#### دین

* 5 دسامبر - شورای چهارم تولدو: پادشاه سیسناند دستور تشکیل جلسه‌ای در کلیسای سنت لئوکادیا را می‌دهد؛ اسقف‌ها حکمی را می‌پذیرند که بر اساس آن همه ویزیگوت‌ها باید سوگند یاد کنند تا ثبات ملت گوتیک را حفظ کنند.
* پائولینوس یورکی به همراه ملکه اتلبورگا و دخترش انفلد، 7 ساله، به جنوب کنت فرار می‌کند، جایی که او به عنوان اسقف روچستر منصوب می‌شود. انفلد تحت حمایت عمویش، پادشاه ایدبالد کنت، بزرگ می‌شود.

## زادگان

* کلوویس دوم، پادشاه نوستریا و بورگوندی
* جامادوی، ملکه هاریفونچای (تایلند) (تاریخ تقریبی)
* ویلفرد، اسقف آنگلوساکسون (تاریخ تقریبی)

## درگذشتگان

* ۱۲ اکتبر یا ۶۳۲ – ادوین، پادشاه نورثامبریا
* اوسریک، پادشاه دیرا (تاریخ تقریبی)
* سوینتیلا، پادشاه ویزیگوت‌ها (تاریخ تقریبی)
* دای ژو، صدراعظم سلسله تانگ

## منابع
رده:۶۳۳ (میلادی)
۶۳۵ (میلادی)

**۶۳۵ (میلادی)** ششصد و سی و پنجمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها

## رویدادها

### بر اساس مکان

#### امپراتوری بیزانس

* امپراتور هراکلیوس با کبرات، حاکم (خاقان) بلغارستان بزرگ، متحد می‌شود تا قدرت آوارها را در شبه جزیره بالکان در هم بشکند.

#### اروپا

* جودیکائل، پادشاه اعظم دومنونه (بریتانی)، به دیدار شاه داگوبرت اول در کاخش در کلیشی (شمال غربی پاریس) می‌رود تا قول دهد که تحت فرمانروایی فرانک‌ها باقی خواهد ماند. پادشاه برتون با هدایایی از راه می‌رسد، اما با امتناع از غذا خوردن سر میز سلطنتی، به داگوبرت توهین می‌کند.

#### بریتانیا

* شاه موریگ از گلیویسینگ و گوئنت به ارگینگ (آرچنفیلد) حمله کرد و دو پادشاهی ولز را دوباره متحد کرد (تاریخ تقریبی).
* شاه گارتنایت سوم پس از ۴ سال سلطنت درگذشت و برادرش برایدئی دوم به عنوان حاکم پیکت‌ها جانشین او شد.

#### عربستان

* ژانویه - نبرد فحل: ارتش رشیدون (۳۰٬۰۰۰ نفر) به فرماندهی خالد بن ولید (معروف به «شمشیر کشیده خدا»)، نیروهای بیزانسی به رهبری تئودور تریتیریوس را در پلا در دره اردن (اردن) شکست می‌دهد.
* غزه توسط اعراب مسلمان به رهبری عمرو بن عاص فتح شد. این شهر به اولین شهر در فلسطین تبدیل شد که به مرکز شریعت اسلامی تبدیل گشت.

### بر اساس موضوع

#### ادبیات

* یائو سیلیان، مورخ چینی، کتاب لیانگ خود را تکمیل می‌کند. این کتاب شامل تاریخ سلسله لیانگ است.

#### دین

* مبلغان مسیحی به چین می‌رسند: آلوپن، اسقف کلیسای آشوری شرق، مسیحیت نسطوری را در پایتخت سلسله تانگ، چانگ‌آن، موعظه می‌کند.
* آیدان اهل لیندیسفارن، مبلغ ایرلندی، صومعه لیندیسفارن را در نورثامبریا (شمال انگلستان) تأسیس می‌کند.
* بیرینوس، مبلغ فرانکی، شاه سینگیلز از وسکس را به مسیحیت گرواند و اولین اسقف دورچستر می‌شود.

## زادگان

* بندیکت دوم، پاپ کلیسای کاتولیک (درگذشته ۶۸۵)
* ژان پنجم، پاپ کلیسای کاتولیک (درگذشته ۶۸۶)
* کینیچ کان بهلام دوم، حاکم پالنکه (درگذشته ۷۰۲)
* پپن ارستال، شهردار کاخ (تاریخ تقریبی)
* یی جینگ، راهب بودایی چینی و جهانگرد (درگذشته ۷۱۳)

## درگذشتگان

* ۲۵ ژوئن - گائو زو، امپراتور سلسله تانگ (متولد ۵۶۶)
* چن شودا، شاهزاده و صدراعظم سلسله تانگ
* گارتنایت سوم، پادشاه پیکت‌ها
* وو شی‌هو، پدر وو زتیان (متولد ۵۵۹)

رده:۶۳۵ (میلادی)
۶۳۶ (میلادی)

**۶۳۶ (میلادی)** ششصد و سی و ششمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها

## رویدادها

### بر اساس مکان

#### امپراتوری بیزانس

* جنگ اعراب و بیزانس: امپراتور هراکلیوس ارتش بزرگی متشکل از نیروهای بیزانسی، اسلاوها، فرانک‌ها، گرجی‌ها، ارمنی‌ها و اعراب مسیحی را گرد هم آورد. او پایگاهی در یاقوشه (نزدیک گادارا)، نزدیک به لبه ارتفاعات جولان، تأسیس کرد و از جاده اصلی حیاتی مصر به دمشق محافظت کرد. این پایگاه توسط دره‌های عمیق و صخره‌های شیب‌دار محافظت می‌شود و به خوبی با آب و چراگاه تأمین می‌شود.
* تابستان - هراکلیوس مجمع کلیسایی را در انطاکیه فراخواند و اوضاع را به دقت بررسی کرد. او این استدلال را می‌پذیرد که نافرمانی بیزانس از خدا مقصر فاجعه مسیحیان در سوریه است. هراکلیوس با این سخنان عازم قسطنطنیه می‌شود: «درود بر تو ای سوریه - چه سرزمین زیبایی برای دشمنت خواهی بود».

#### آمریکای مرکزی

* ۲۸ آوریل - یوکونوم چین دوم حاکم شهر کالاکمول مایا در جنوب مکزیک شد و به مدت ۵۰ سال تا زمان مرگش در سال ۶۸۶ سلطنت کرد.

#### اروپا

* چینتیلا پس از مرگ شاه سیسناند، توسط مجمعی از اسقف‌ها و اشراف (مطابق با هفتاد و پنجمین قانون اساسی شورای چهارم تولدو) به عنوان حاکم ویزیگوت‌ها انتخاب شد.
* روتاری (که قبلاً دوک برشا بود) با ملکه گوندبرگا که بیوه شده بود ازدواج کرد و جانشین آریوالد به عنوان پادشاه لومباردها شد. در طول سلطنت خود، بسیاری از اشراف نافرمان را به قتل رساند.

#### عربستان

* 15 تا 20 آگوست - نبرد یرموک: در درگیری‌هایی در امتداد رودخانه یرموک، نیروهای مسلمان (25000 نفر) از خلافت راشدین، به رهبری خالد بن ولید، قاطعانه ارتش‌های امپراتوری بیزانس را شکست دادند و عملاً فتح سوریه توسط مسلمانان را تکمیل کردند. این نبرد به عنوان یکی از تعیین‌کننده‌ترین نبردها در تاریخ نظامی در نظر گرفته خواهد شد که اولین موج بزرگ فتوحات مسلمانان پس از رحلت حضرت محمد را رقم زد.
* شهر بصره (عراق امروزی) در کنار شط العرب، در رأس خلیج فارس، بنا شده است. این بندر به یک مرکز تجاری عمده برای کالاهای عربستان، هند و ایران تبدیل خواهد شد.
* ۱۶ تا ۱۹ نوامبر - نبرد قادسیه: ارتش اعراب مسلمان، نیروهای ایرانی به فرماندهی رستم فرخزاد را در قادسیه (جنوب بین‌النهرین) شکست می‌دهد.

#### آسیا

* پاگودای ژومی ژنگ‌دینگ (چین) در زمان سلطنت امپراتور تایزونگ از تانگ ساخته شده است.

### بر اساس موضوع

#### ادبیات

* متون تاریخی کتاب چی شمالی، کتاب چن و کتاب سوئی در چین و در دوران سلسله تانگ گردآوری شده‌اند.

#### دین

* بیرینوس، اسقف دورچستر، چویچلم (پسر پادشاه سینگیلز از وسکس) را به مسیحیت گرواند. او کمی بعد درگذشت و ظاهراً در اسکاتچامر ناب، در شرق هندرد (جنوب شرقی انگلستان) به خاک سپرده شد.
* 30 ژوئن - شورای پنجم تولدو: چینتیلا دستور تشکیل جلسه‌ای در کلیسای سنت لئوکادیا را می‌دهد؛ اسقف‌ها حکمی را می‌پذیرند که فقط اشراف گوتیک (با وظایف نظامی) می‌توانند پادشاه پادشاهی ویزیگوت باشند.

## زادگان

* اتلثریت، شاهزاده خانم آنگلوساکسون (تاریخ تقریبی)
* لامبرت ماستریخت، اسقف (تاریخ تقریبی)

## درگذشتگان

* ۴ آوریل – ایزیدور سویل، اسقف اعظم و محقق
* آریوالد، پادشاه لومباردها
* بهمن جادویه، سردار ایرانی
* دِروان، شاهزاده سورب‌ها
* اِکگریک، پادشاه آنگلیای شرقی (تاریخ تقریبی)
* چویچلم، پادشاه وسکس (تاریخ تقریبی)
* گئورگیوس پیسیدس، شاعر بیزانسی (تاریخ تقریبی)
* گلینوش، نجیب‌زاده ارمنی
* رستم فرخزاد، سردار ایرانی (یا ۶۳۷)
* سعد بن عباده، همراه حضرت محمد (تاریخ تقریبی)
* سیسنان، پادشاه ویزیگوت‌ها
* تئودور تریتیریوس، سردار بیزانسی (ساکلاریوس)
* ژانگسون، ملکه سلسله تانگ (متولد ۶۰۱)

رده:۶۳۶ (میلادی)
۶۳۹ (میلادی)

**۶۳۹ (میلادی)** ششصد و سی و نهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها

## رویدادها

### بر اساس مکان

#### اروپا

* ۱۹ ژانویه - داگوبرت اول پس از ۱۰ سال سلطنت به عنوان پادشاه تمام فرانک‌ها، که در آن قلمروش رونق گرفته بود، درگذشت. سیگبرت سوم (۹ ساله)، حاکم مستقل اوسترازیا، و برادر ناتنی‌اش کلوویس دوم (۲ ساله)، که پادشاه نوستریا و بورگوندی می‌شود، جانشین او می‌شوند. تحت نظارت پپین لندنی، شهردار کاخ، خزانه سلطنتی بین دو برادر و ملکه بیوه نانتیلد (نایب‌السلطنه از طرف کلوویس) توزیع می‌شود.

#### امپراتوری عربستان

* جنگ اعراب و بیزانس: ارتش رشیدون (4000 نفر)، تحت فرماندهی عمرو بن عاص، به مصر بیزانس حمله می‌کند. آنها پس از دو ماه محاصره، شهر استراتژیک پلوسیوم (دلتای نیل) را تصرف می‌کنند. نیروهای کمکی عرب به رهبری زبیر بن عوام از مدینه برای کمک به ارتش عمرو اعزام می‌شوند. خسارات وارده به مسلمانان توسط بادیه‌نشینان سینا، قبایل رشیده و لخم، جبران می‌شود؛ آنها در فتح مصر به مهاجمان می‌پیوندند.
* هرمزان، ساتراپ ایرانی شوش (وابسته به خلافت راشدین)، علیه مسلمانان شورش می‌کند و به بین‌النهرین حمله می‌کند. نیروهای عرب به فرماندهی ابوموسی اشعری، شوش را در کوه‌های زاگرس سفلی ویران می‌کنند.
* طاعون عمواس: یک بیماری همه‌گیر که در اماوس (ایمواس) در فلسطین شیوع یافته بود، به شهر و اردوگاه‌های نظامی اعراب مسلمان حمله کرد و بیشتر جمعیت آن (حدود ۲۵۰۰۰ نفر) را تا زمان فروکش کردن آن در ماه اکتبر کشت.

#### آسیا

* شوئیانتوئو به توجوئه شرقی که توسط چینی‌ها فتح شده بود، حمله می‌کند. اگرچه همزمان در کره علیه گوگوریو می‌جنگید، امپراتور تای زونگ، ژنرال معروف خود لی شیجی را مأمور دفع حملات در لشکرکشی علیه شوئیانتوئو می‌کند.
* شورش ناموفق شاهزاده کورشات (از ترک‌های شرقی) در چین آغاز می‌شود.

### بر اساس موضوع

#### دین

* الیگیوس جانشین آکاریوس به عنوان اسقف دورنیک و نویون می‌شود. او به عنوان سرپرست شهرهای ورماندویس، که شامل گنت و کورتریک (فلاندر) نیز می‌شود، منصوب می‌شود.
* اولین کلیسای جامع سانتا ماریا آسونتا توسط اسقف اعظم ایزاک راونا در تورچلو تأسیس می‌شود که اهمیت این جزیره را به عنوان مرکز جمعیت در ونیز در این تاریخ تأیید می‌کند.

## زادگان

* آلدگوندیس، راهبه فرانکی (تاریخ تقریبی)
* آلدهلم، اسقف شربورن (تاریخ تقریبی)
* اکبرت ریپون، اسقف لیندیسفارن (درگذشته ۷۲۹)
* یون نامسان، رهبر نظامی گوگوریو (درگذشته ۷۰۱)

## درگذشتگان

* 19 ژانویه - داگوبرت اول، پادشاه فرانک ها (ز. حدود 603)
* 3 فوریه - کینیچ یونال آهک اول، آژاو پیدراس نگاراس
* 27 نوامبر - آکاریوس، اسقف دورنیک و نویون
* سهیل بن عمرو (م 556)
* ابوجندل بن سهیل (متولد 594 - 601)
* ابوعبیده بن جراح، فرمانده خلافت راشدین (متولد ۵۸۳)
* معاذ بن جبل، محقق مسلمان اولیه
* شرحبیل بن حسنه، سردار خلیفه راشدین
* یزید بن ابی سفیان، سردار خلافت راشدین
* فایل فلان مک آئدو دویب، پادشاه مونستر (ایرلند)
* وانگ گی، صدراعظم سلسله تانگ (متولد ۵۷۱)
* یانگ گونگرن، صدراعظم سلسله تانگ

## منابع

رده:۶۳۹ (میلادی)
۶۴۱ (میلادی)

**۶۴۱ (میلادی)** ششصد و چهل و یکمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها

## رویدادها

### بر اساس مکان

#### امپراتوری بیزانس

* ۱۱ فوریه - امپراتور هراکلیوس، در سن ۶۵ سالگی، پس از ۳۱ سال سلطنت، بر اثر استسقا در قسطنطنیه درگذشت. او تشکیلات امپراتوری را از نو سازماندهی کرد، اما ارمنستان، بخش‌هایی از مصر، فلسطین، سوریه و بین‌النهرین بیزانس را به اعراب مسلمان واگذار کرد. پسران هراکلیوس، کنستانتین سوم و هراکلوناس، جانشین او شدند.
* فتح مصر توسط مسلمانان با محاصره اسکندریه ادامه یافت.
* مه - کنستانتین سوم، در سن ۲۹ سالگی، پس از چهار ماه سلطنت بر اثر بیماری سل درگذشت و برادر ناتنی‌اش هراکلیوس، هراکلوناس، را به عنوان تنها امپراتور باقی گذاشت. شایعاتی مبنی بر مسموم شدن کنستانتین توسط همسر دوم (و خواهرزاده هراکلیوس)، مارتینا، پخش شد.
* سپتامبر - سنای بیزانس علیه مارتینا و پسرش هراکلوناس شورید، هر دو مثله شدند و به رودس تبعید شدند. پسر کنستانتین، کنستانس دوم، در سن ۱۰ سالگی، با حمایت ژنرال والنتینوس، به تخت سلطنت نشست.
* کنستانس دوم یک سازمان دفاعی مدنی-نظامی جدید، بر اساس مناطق نظامی جغرافیایی، تأسیس کرد. نیروهای بیزانسی مرز را در امتداد خط کوه‌های توروس (جنوب ترکیه) حفظ کردند.

#### اروپا

* اگا، شهردار کاخ و نایب‌السلطنه (به همراه ملکه مادر نانتیلد) نوستریا و بورگوندی، در دوران سلطنت شاه کلوویس دوم درگذشت. ارکینوالد، از بستگان مادر داگوبرت اول، جایگزین او شد.
* لمباردها به رهبری پادشاه روتاری، جنوا (لیگوریا) و تمام سرزمین‌های باقی‌مانده بیزانس در دره پو سفلی، از جمله اودرزو (اوپیترگیوم) را فتح کردند.
* آرخیس اول، دوک بنونتو (شمال شرقی ناپل)، پس از ۵۰ سال سلطنت درگذشت و پسرش آیولف اول جانشین او شد.

#### بریتانیا

* شاهزاده اوسویو از برنیسی، گودودین (یا "شمال قدیم") را به نمایندگی از برادر ناتنی‌اش، شاه اوسوالد (تاریخ تقریبی)، تا مانائو (اسکاتلند امروزی) در شمال فتح کرد.
* شاه برایدی دوم پس از ۵ سال سلطنت درگذشت و برادرش تالورک سوم به عنوان حاکم پیکت‌ها جانشین او شد.

#### آفریقا

* 8 نوامبر - محاصره اسکندریه: اعراب مسلمان به رهبری عمرو بن العاص پس از شش ماه محاصره، اسکندریه را تصرف کردند. مقامات بیزانسی رسماً تسلیم عمرو شدند و شهر را به دست اعراب سپردند.
* شهر فسطاط (که بعدها قاهره نام گرفت) در مصر تأسیس شد. این شهر اولین پایتخت مصر تحت حکومت مسلمانان شد.

#### آسیا

* امپراتور تایزونگ از سلسله تانگ (چین) با حمایت از ایسبارا یبغو خان، جنگ داخلی را در خاقانات ترک غربی آغاز کرد.
* 17 نوامبر - امپراتور جومی ژاپن، در سن 48 سالگی، پس از 12 سال سلطنت درگذشت.
* اویجا آخرین پادشاه پادشاهی کره‌ای باکجه شد. 

## زادگان

* آسپاروخ، حاکم (خان) امپراتوری اول بلغارستان (متوفی ۷۰۱)

## درگذشتگان
* 11 فوریه- هراکلیوس : امپراتور روم شرقی یا بیزانس.

* ۱۷ نوامبر - امپراتور جومی ژاپن (متولد ۵۹۳)
* آگا، شهردار کاخ (نوستریا و بورگوندی)
* آرخیس اول، دوک بنونتو (ایتالیا)
* بریدی دوم، پادشاه پیکت‌ها
* امپراتور کنستانتین سوم امپراتوری بیزانس
* مو، پادشاه باکجه (یکی از سه پادشاهی کره)
* اویانگ شون، محقق و خوشنویس کنفوسیوسی (متولد ۵۵۷)
* زینب بنت جحش، همسر حضرت محمد

## منابع

رده:۶۴۱ (میلادی)
۶۴۳ (میلادی)

**۶۴۳ (میلادی)** ششصد و چهل و سومین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها

## رویدادها

### بر اساس مکان

#### امپراتوری بیزانس

* امپراتور کنستانس دوم، پس از لشکرکشی موفقیت‌آمیز تئودور رشتونی علیه مسلمانان، او را به عنوان حاکم ارمنستان به رسمیت شناخت و او را به عنوان فرمانده (ناخارار) ارتش ارمنستان منصوب کرد.
* موریکیوس خود را دوکس روم نامید و علیه اسحاق، حاکم راونا، شورش کرد. او استقلال روم را از حاکم راونا و امپراتوری بیزانس اعلام کرد.

#### اروپا

* پادشاه روتاری از لومباردها، فرمان روتاری را صادر کرد که اولین تدوین قانون لومباردی (به زبان لاتین) است. این فرمان، حقوق را فقط برای رعایای لومباردی تضمین می‌کند.
* دوک لوثاری دوم، اتو، شهردار کاخ اوسترازیا را به قتل رساند. گریمولد بزرگ، پسر ارشد پپین لندن، جانشین او شد.

#### بریتانیا

* شاه سینگیلز از وسکس پس از ۳۲ سال سلطنت درگذشت و پسرش سنوال (که هنوز بت‌پرست است) جانشین او شد؛ او با خواهر شاه پندا از مرسیا (تاریخ تقریبی) ازدواج کرد.

#### ایران

* پیروز سوم، پسر یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی ایران، به سرزمین تحت کنترل سلسله تانگ در چین فرار می‌کند (تاریخ تقریبی).

#### آفریقا

* جنگ اعراب و بیزانس: ارتش‌های عرب به گسترش نظامی خود در شمال آفریقا ادامه می‌دهند و طرابلس را محاصره می‌کنند. این شهر پس از یک ماه تصرف می‌شود.
* عمرو بن عاص گروهی را به صبراته (لیبی امروزی) فرستاد. شهر مقاومت ضعیفی از خود نشان داد، اما خیلی زود تسلیم شد و با پرداخت جزیه موافقت کرد.

#### آسیا

* مقامات دولتی استان‌های چین برای ارائه گزارش سالانه امور در مناطق خود به پایتخت چانگ‌آن سفر می‌کنند. امپراتور تایزونگ متوجه می‌شود که بسیاری از آنها محل مناسبی برای استراحت ندارند و اتاق‌هایی را از بازرگانان اجاره می‌کنند. بنابراین، تایزونگ به سازمان‌های دولتی مسئول ساخت و ساز شهری دستور می‌دهد تا برای هر مقام بازدیدکننده، عمارت شخصی خود را در پایتخت بسازند.
* یک هیئت چینی به امپراتوری شمال هند اعزام می‌شود. آنها توسط امپراتور هارشا دعوت می‌شوند، که یک گردهمایی بودایی در پایتخت، قنوج، برگزار می‌کند که در آن 20 پادشاه و هزاران زائر شرکت می‌کنند. 
* تایزونگ به هنرمند یان لیبن مأموریت می‌دهد تا پرتره‌های ۲۴ مقام دولتی را در اندازه واقعی در غرفه لینگیان نقاشی کند تا خدمات و مشارکت‌های آنها در تأسیس سلسله تانگ را گرامی بدارد.

### بر اساس موضوع

#### دین

* اِب صومعه‌ای در اِبچِستِر، معروف به کِرک هیل در سنت اَبز هِد نزدیک کولدینگهام (اسکاتلند) تأسیس می‌کند.

## زادگان

* فازانگ، بزرگ خاندان بودایی چینی (متوفی ۷۱۲)
* لی ژونگ، شاهزاده سلسله تانگ (متوفی ۶۶۵)

## درگذشتگان

* ۲۹ آوریل - هو جونجی، صدراعظم سلسله تانگ
* ۱۹ سپتامبر - گوریک، اسقف متز
* سینگیلز، پادشاه وسکس (تاریخ تقریبی)
* موریکیوس چارتولاریوس، رهبر شورشیان بیزانس
* اتو، شهردار کاخ (استرازیا)
* وی ژنگ، صدراعظم سلسله تانگ (متولد ۵۸۰)

## منابع
رده:۶۴۳ (میلادی)
۶۴۴ (میلادی)

**۶۴۴ (میلادی)** ششصد و چهل و چهارمین سال تقویم میلادی است.

## مناسبت‌ها

## رویدادها

### بر اساس مکان

#### آسیا

* امپراطور تایزونگ از سلسله تانگ، یک نیروی اعزامی چینی را برای حمله و الحاق پادشاهی کاراساهر در حوضه تاریم در سین کیانگ، که دست نشانده خاقانات ترک غربی بود، اعزام کرد. دولت واحه فتح شد و ترک‌های غربی که برای کمک به کاراساهر فرستاده شده بودند، توسط نیروهای تانگ شکست خوردند.
* زنکوجی، یک معبد بودایی و نقطه عطفی در ناگانو، ژاپن، رسماً توسط ملکه کوگیوکو ساخته شد.

#### بریتانیا

* آسوین، پسر پادشاه فقید اوسیک دیرا، علی‌رغم اعتراضات مسلحانه پادشاه اوسویو برنیسی، موفق می‌شود خود را به عنوان پادشاه دیرا (انگلستان شمالی) تثبیت کند. جانشینی او، احتمالاً انتخاب مردم دیرا، پادشاهی نورثامبریا را تجزیه می‌کند.

#### امپراتوری بیزانس

* والنتینوس، ژنرال بیزانسی، تلاش می‌کند تا تاج و تخت دامادش کنستانس دوم را غصب کند. او با گروهی از سربازان بیزانسی در دروازه‌های قسطنطنیه ظاهر می‌شود و درخواست تاجگذاری به عنوان امپراتور را می‌کند. ادعای او رد می‌شود و والنتینوس توسط مردم اعدام می‌شود.

#### امپراتوری اسلامی

* 3 نوامبر - خلیفه دوم عمر، حکومت 634-644، بر اثر زخم‌هایی که توسط برده ایرانی ابولؤلؤ فیروز در مدینه وارد شده بود، درگذشت. او در بستر مرگ کمیته‌ای را برای تعیین جانشین خود تعیین می‌کند. آنها عثمان بن عفان را انتخاب کردند که سومین خلیفه از خلفای راشدین شد.

## زادگان

* کینیچ کان جوی چیتام دوم، فرمانروای پالنکه

* لی جیائو، صدراعظم سلسله تانگ (متوفی 713)

## درگذشتگان

* 17 ژانویه - سولپیتیوس پارسا، اسقف و قدیس فرانسوی
* 10 اکتبر - پائولینوس، اسقف اعظم یورک
* اتو، شهردار قصر (اتریش)
* رادولف، پادشاه تورینگن (تاریخ تقریبی)
* ترودپرت، مبلغ ایرلندی (یا 607)
* ابولؤلؤ فیروز، قاتل عمر اول
* عمر اول، خلیفه مسلمان (ح. 634-644)
* والنتینوس، ژنرال بیزانسی و غاصب

رده:۶۴۴ (میلادی)

## منابع
۶۴۶ (میلادی)

**۶۴۶ (میلادی)** ششصد و چهل و ششمین سال تقویم میلادی است.

## مناسبت‌ها

## رویدادها

### بر اساس مکان

#### امپراتوری بیزانس

* جنگ اعراب و بیزانس: اسکندریه پس از شکست تلاش بیزانسی‌ها  برای بازپس‌گیری مصر، توسط اعراب مسلمان بازپس گرفته شد و به تقریباً ۱۰۰۰ سال حکومت دولت‌های یونانی-رومی در این شهر پایان داد.
* گریگوری پاتریسین، امپراتور بیزانس در آفریقا، شورشی را علیه کنستانس دوم آغاز کرد و خود را امپراتور اعلام کرد. این شورش از حمایت گسترده‌ای در بین مردم برخوردار شد.

#### امپراتوری عربستان

* خلیفه عثمان بن عفان شهر جده (عربستان سعودی) را در ساحل دریای سرخ تأسیس کرد. او بندری را برای زائران مسلمان که برای انجام فریضه حج به مکه می‌رفتند، تأسیس کرد.

#### آفریقا

* نبرد نیکیو: ارتش رشیدون (۱۵۰۰۰ نفر) به فرماندهی عمرو بن عاص، نیروی کوچکتری از بیزانس را در نزدیکی شهر مستحکم نیکیو (مصر) شکست می‌دهد.

* عمر بن عاص استحکاماتی در اسکندریه می‌سازد و یک پادگان قوی در مجاورت آن مستقر می‌کند که سالی دو بار از مصر علیا تخلیه می‌شود.

#### چین

* تابستان - امپراتور تایزونگ از سلسله تانگ، در جریان لشکرکشی علیه Xueyantuo (آسیای مرکزی)، ایالت Xueyantuo را نابود کرد.

#### ژاپن

* امپراطور کوتوکو فرمانی در مورد سیاست‌های ساخت مقبره‌ها صادر می‌کند. او رسوم قدیمی قربانی کردن افراد به افتخار یک مرده را متوقف می‌کند و آیین‌های نسنجیده در مورد تطهیر را ممنوع می‌کند.
* فرمان اصلاحات بزرگ، نظم سیاسی ژاپن را تغییر می‌دهد. این فرمان منجر به ایجاد یک دولت متمرکز با حکومت کوتوکو از کاخ خود، کاخ نانیوا ناگارا-تویوساکی، در اوساکا خواهد شد.

### بر اساس موضوع

#### دین

* شوان‌زانگ کتاب خود با عنوان «یادداشت‌های تانگ بزرگ درباره مناطق غربی» را تکمیل می‌کند که بعدها به یکی از منابع اصلی برای مطالعه آسیای مرکزی و هند قرون وسطی تبدیل می‌شود.

## زادگان

* عبدالملک بن مروان، خلیفه مسلمان (متوفی ۷۰۵)
* گودولا، قدیس فرانکی
* لی سوجیه، شاهزاده سلسله تانگ (متوفی ۶۹۰)
* سان گوتینگ، خوشنویس چینی (متوفی ۶۹۱)
* تونیوکوک، رهبر نظامی گوک ترک‌ها (تاریخ تقریبی)

## درگذشتگان

* ۱۷ ژانویه – سولپیتیوس پارسا، اسقف بورژ
* ۱۹ ژانویه – لیو جی، صدراعظم سلسله تانگ
* تاریخ نامشخص
** گالوس، مبلغ ایرلندی (تاریخ تقریبی)
** مانوئل، خواجه و سردار ارمنی

ژانگ لیانگ، ژنرال سلسله تانگ

## منابع

رده:۶۴۶ (میلادی)
۶۴۷ (میلادی)

**۶۴۷ (میلادی)** ششصد و چهل و هفتمین سال تقویم میلادی است.

## مناسبت‌ها

## رویدادها

### بر اساس مکان

#### امپراتوری بیزانس

* جنگ اعراب و بیزانس: یک ارتش عرب (۲۰،۰۰۰ نفر) به فرماندهی عبدالله بن سعد به امپراتوری بیزانس در آفریقا حمله می‌کند. این ارتش، طرابلس و شهر سوفتولا، در ۲۴۰ کیلومتری جنوب کارتاژ، را فتح می‌کند.
* گرگوری پاتریسین، امپراتور خودخوانده، در جریان حمله اعراب در سوفتولا کشته می‌شود. آفریقا پس از مرگ او به بیعت امپراتوری بازمی‌گردد، اما پایه‌های حکومت بیزانس به طرز مهلکی تضعیف می‌شود.

#### آسیا

* امپراتور تایزونگ از سلسله تانگ، یک هیئت چینی را برای مطالعه تکنیک‌های هندی تولید شکر به بیهار در دره گنگ اعزام می‌کند.
* تایزونگ یک دولت نظامی چینی را برای آرام کردن قلمرو سابق Xueyantuo، که تا کوه‌های آلتای در غرب امتداد دارد، تأسیس می‌کند.
* امپراتور هارشا، حاکم شمال هند، پس از ۴۱ سال سلطنت درگذشت. پادشاهی او به ایالت‌های کوچک‌تر تجزیه می‌شود.
* جیندوک پس از مرگ ملکه سئوندوک، ملکه پادشاهی کره‌ای شیلا می‌شود.

### بر اساس موضوع

#### نجوم و علم

* یک رصدخانه نجومی برج سنگی (به نام چومسونگدا) در گیونگجو در حدود همین زمان در شیلا  ساخته می‌شود.

#### دین

* هیلدا اهل ویتبی، ۳۳ ساله، توسط آیدان، اسقف لیندیسفارن، متقاعد می‌شود که وارد زندگی رهبانی در صومعه هارتلپول (نورثامبریا) شود.

## زادگان

* عباس بن علی شهید مسلم (متوفی 680)
* اتزامناج بعلم دوم، فرمانروای یاخچیلان (متوفی ۷۴۲)

## درگذشتگان

* اتلبور از کنت، ملکه نورثامبریا
* فلیکس از بورگوندی، اسقف دانویچ (یا ۶۴۸)
* گائو شیلیان، صدراعظم سلسله تانگ (متولد ۵۷۶)
* گریگوری پاتریسین، اسقف آفریقا
* هارشا، امپراتور هارشا (هند)
* لی بایائو، مقام رسمی و مورخ چینی (متولد ۵۶۴)
* سوندئوک، ملکه شیلا (کره)
* شیائو یو، شاهزاده سلسله لیانگ (متولد ۵۷۴)

یانگ شیدائو، صدراعظم سلسله تانگ

## منابع

رده:۶۴۷ (میلادی)
۶۴۸ (میلادی)

**۶۴۸ (میلادی)** ششصد و چهل و هشتمین سال تقویم میلادی است.

## مناسبت‌ها

## رویدادها

### بر اساس مکان

#### امپراتوری بیزانس

* امپراطور کنستانس دوم فرمانی امپراتوری صادر می‌کند که بحث در مورد یک‌مشیت‌باوری را ممنوع می‌کند تا جنجال شدید ناشی از (doctrine. This edict) را آرام کند. این فرمان که توسط پاتریارک پل دوم به نام کنستانس توزیع شد، به عنوان فرمان تیپ شناخته می‌شود.

#### اروپا

* به پادشاه زیگبرت سوم، پادشاه اوسترازیا، رماکلوس توصیه می‌شود که یک صومعه دوگانه، در استاولوت و مالمدی، تأسیس کند. او به عنوان یک اسقف مبلغ مذهبی، صومعه‌ای در رودخانه امبلو (بلژیک امروزی) تأسیس می‌کند.

#### بریتانیا

* شاه سنوال از وسکس از تبعیدی سه ساله در آنگلیای شرقی بازمی‌گردد تا پادشاهی خود را بازپس گیرد. او 3000 پوست زمین در اطراف اشداون را به برادرزاده‌اش کوترِد، احتمالاً پادشاه فرعی برکشایر (انگلستان)، می‌دهد.
* سنوال از اسقف بیرینوس دعوت می‌کند تا به سرپرستی او، کشیش اعظم را در وینچستر تأسیس کند. آنها با هم یک کلیسای سنگی کوچک ساختند. 

#### آسیا

* آشینا شیر، ژنرال تانگ، کنترل کاراسار را دوباره به تانگ بازگرداند و یک لشکرکشی نظامی علیه پادشاهی کوچا در حوضه تاریم در سین کیانگ، که دست نشانده خاقانات ترک غربی بود، رهبری کرد.

#### قاره آمریکا

* در یک درگیری اولیه در آستانه جنگ دوم تیکال-کالاکمول، باالاج چان کاویل ظاهراً بر برادر ناتنی خود که با استفاده از همان نشان سلطنتی (یا علامت نشان) که او استفاده کرده بود، او را آزرده خاطر کرده بود، به پیروزی نظامی دست یافت.
* دوس پیلاس از تیکال جدا می‌شود و به ایالت تابع کالاکمول تبدیل می‌شود.

### بر اساس موضوع

#### ادبیات

* کتاب جین در چین در دوران سلسله تانگ گردآوری شده است. ویراستار اصلی آن صدراعظم فانگ شوانلینگ است که در این سال نیز درگذشت.

#### دین

* پاپ تئودور اول، پاول دوم قسطنطنیه را تکفیر می‌کند.

## زادگان

* امپراتور کوبون، امپراتور ژاپن (متوفی ۶۷۲)
* رادبد، پادشاه فریسیا (متوفی ۷۱۹)
* شاهدخت توچی، شاهزاده خانم ژاپنی (متوفی ۶۷۸)

## درگذشتگان

* فانگ شوانلینگ، صدراعظم سلسله تانگ (متولد ۵۷۹ میلادی)
* ژان سوم سدره، پاتریارک ارتدکس سریانی انطاکیه.
* ما ژو، صدراعظم سلسله تانگ (متولد ۶۰۱ میلادی)
شیائو، ملکه سلسله سویی

## منابع

رده:۶۴۸ (میلادی)
۶۴۹ (میلادی)

**۶۴۹ (میلادی)** ششصد و چهل و نهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها

## رویدادها

### بر اساس مکان

#### امپراتوری بیزانس

* جنگ اعراب و بیزانس: نیروهای دریایی اعراب به فرماندهی عبدالله بن سعد قبرس را فتح کردند و پس از محاصره‌ای کوتاه، پایتخت کنستانتین را غارت کرده و بقیه جزیره را غارت کردند. قبرسی‌ها موافقت کردند که همان درآمدی را که به امپراتور کنستانس دوم پرداخت کرده‌اند، بپردازند.
* کنستانس دوم به المپیوس، رئیس اسقف‌نشین راونا، دستور داد تا پاپ مارتین اول را به این دلیل ظاهری که انتخاب پاپ برای تأیید به امپراتور ارائه نشده است، اما در واقع به دلیل محکومیت توحیدگرایی و نوع کنستانس توسط شورای لاتران در سال ۶۴۹، دستگیر کند. المپیوس تلاش می‌کند تا حمایت شهروندان روم و اسقف‌ها را جلب کند، اما موفقیت کمی کسب می‌کند و شاید ترور پاپ را در نظر بگیرد.

#### اروپا

* ژانویه - Chindasuinth، به اصرار اسقف Braulio of Zaragoza، پسرش Recceswinth را به عنوان هم فرمانروای پادشاهی ویزیگوت تایید کرد.

#### امپراتوری عرب

* معاویه بن ابی سفیان، والی سوریه، یک نیروی دریایی عرب در شام ایجاد می‌کند و از آن برای مقابله با امپراتوری بیزانس در دریای اژه استفاده می‌کند. این نیرو توسط دریانوردان مسیحی تک‌سرشت‌باوری، قبطی‌ها و مسیحی سوری اداره می‌شود.

#### چین

* 19 ژانویه - لشکرکشی تانگ علیه کوچا پس از تسلیم نیروهای کوچا، پس از محاصره 40 روزه به رهبری ژنرال آشینا شیر، پایان یافت و کنترل چین بر حوضه تاریم شمالی (سین کیانگ) برقرار شد.
* 16 ژوئن - ژنرال وانگ شوانس فرماندهی یک لشکرکشی ترکیبی چینی، نپالی و تبتی به هند را بر عهده گرفت. او در نهایت در نبرد پیروز شد و یک یادگار بودایی را به دست آورد.
* 10 ژوئیه - امپراتور تایزونگ پس از 23 سال سلطنت، که در آن مدیریت مدنی را در چین احیا کرده بود، درگذشت. پسرش گائوزونگ، 20 ساله، جانشین او شد و حاکم سلسله تانگ شد.

#### ژاپن

* امپراتور کوتوکو، سوگا نو کورایامادا را به خیانت متهم می‌کند. او خود را در معبد یامادا-درا خفه می‌کند. سایر اقوام خاندان سوگا دستگیر و اعدام می‌شوند.

### بر اساس موضوع

#### دین

* ۱۴ مه - پاپ تئودور اول پس از ۷ سال سلطنت که در آن به فقرا سخاوت نشان داده بود، درگذشت. در ۵ ژوئیه مارتین اول به عنوان هفتاد و چهارمین پاپ جانشین او شد.
* ۵ اکتبر - شورای لاتران در سال ۶۴۹، که توسط تئودور فراخوانده و توسط مارتین به تصویب رسید، افتتاح شد. این شورا به شدت تک‌خداگرایی و نوع کنستانس را محکوم می‌کند.

## زادگان

* تاریخ تقریبی – وانگ بو، شاعر چینی (متوفی ۶۷۶)
* شوئه نه، ژنرال چینی و صدراعظم سلسله تانگ (متوفی ۷۲۰)

## درگذشتگان

* مارس – یوحنا السلمی، راهب و نویسنده سوری (متولد حدود ۵۷۹ میلادی)
* ۲ مه – ماروتا اهل تکریت، متکلم و نویسنده ایرانی و مافریایی کلیسای ارتدکس سریانی (متولد ۵۶۵ میلادی)
* ۱۴ مه – پاپ تئودور اول، پاپ یونانی متولد اورشلیم
* ۲ ژوئیه – لی جینگ، ژنرال چینی و صدراعظم سلسله تانگ (متولد ۵۷۱ میلادی)
* ۶ ژوئیه – گوار اهل آکیتن، کشیش کاتولیک و زاهد (متولد حدود ۵۸۵ میلادی)
* ۱۰ ژوئیه – تای‌زونگ، امپراتور سلسله تانگ چین (متولد ۵۹۸ میلادی)
* ۳ دسامبر – بیرینوس، اسقف دورچستر در وسکس متولد فرانسه (متولد حدود ۶۰۰ میلادی)
* روگالاخ مک اوتاچ، پادشاه ایرلندی کانوت (مقتول)
* سوگا نو کورایامادا، اودایجین ژاپنی

سونگتسن گامپو، بنیانگذار امپراتوری تبت

## منابع

رده:۶۴۹ (میلادی)
۶۵۱ (میلادی)

**۶۵۱ (میلادی)** ششصد و پنجاه و یکمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها

### بر اساس مکان

#### اروپا
* شاه کلوویس دوم نوستریا و بورگوندی با بالتیلد ازدواج می‌کند، که گفته می‌شود یک اشراف‌زاده آنگلوساکسون بوده که در گال به بردگی فروخته شده است. او متعلق به شهردار کاخ کلوویس، ارکینوالد، بوده است که او را برای جلب توجه سلطنتی به کلوویس می‌دهد (تاریخ تقریبی).

#### بریتانیا
* شاه اوسویو از برنیکا به رقیب خود، شاه اوسویین از دیرا، اعلام جنگ می‌کند. اوسویین از نبرد با او امتناع می‌کند و به گیلینگ (یورکشایر شمالی) عقب‌نشینی می‌کند. یکی از دوستانش به اوسویین خیانت می‌کند و او توسط سربازان اوسویو به قتل می‌رسد.

* اوتل‌والد جانشین عمویش اوسویین به عنوان پادشاه دیرا می‌شود و با دشمن اوسویو، شاه پندا از مرسیا، متحد می‌شود. ملکه اینفلد از برنیکا، املاک گیلینگ را برای تأسیس یک صومعه اهدا می‌کند.

#### ایران
* یزدگرد سوم در کلبه آسیابانی در نزدیکی مرو توسط پیروانش به قتل رسید و به این ترتیب هم مقاومت ایران در برابر فتح اعراب و هم امپراتوری ساسانی پایان یافت.

#### خلافت عربی
* ارتش راشدین به فرماندهی عبدالله بن عامر به افغانستان حمله می‌کند و قلعه‌های اصلی خراسان (ایران امروزی) را تصرف می‌کند. اعراب مسلمان شهرهای بلخ و هرات را اشغال می‌کنند که به طور مسالمت‌آمیز تسلیم می‌شوند.

* سفارتی به رهبری سعد بن ابی وقاص از طریق مسیری دریایی به پایتخت چانگ‌آن می‌رسد. آنها توسط امپراتور گائو زونگ مورد استقبال قرار می‌گیرند که دستور تأسیس اولین مسجد چینی را می‌دهد.

* قرآن توسط خلیفه عثمان بن عفان به شکل امروزی آن گردآوری می‌شود. این متن به الگویی تبدیل می‌شود که از روی آن نسخه‌هایی ساخته و در سراسر مراکز شهری جهان عرب منتشر می‌شود.

### بر اساس موضوع

#### دین
* اوتل-دیو (پاریس) توسط اسقف لاندری (لاندریکوس) تأسیس شد. این بیمارستان به اولین بیمارستان بزرگ پاریس تبدیل شد.

## زادگان
## درگذشتگان

* ۲۰ آگوست – آسوین، پادشاه دیرا (انگلستان)

* ۳۱ آگوست – آیدان، اسقف ایرلندی تبار لیندیسفارن

* براولیو، اسقف ساراگوسا (متولد ۵۹۰)

* دایی داوکسین(Dayi Daoxin)، رهبر بودایی چان (متولد ۵۸۰)

* گراسولف دوم، دوک فریولی (تاریخ تقریبی)

* رادوالد، دوک بنونتو (ایتالیا)

* یزدگرد سوم، پادشاه امپراتوری ساسانی

آپرانیک، فرمانده نظامی زن ساسانی.

## منابع

رده:۶۵۱ (میلادی)
۶۵۴ (میلادی)

**۶۵۴ (میلادی)** ششصد و پنجاه و چهارمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها

### بر اساس مکان

#### امپراتوری بیزانس
* امپراطور کنستانس دوم، پسرش کنستانتین چهارم، دو ساله، را به عنوان امپراتور مشترک (آگوستوس) منصوب می‌کند. او برای حکومت به عنوان پادشاه امپراتوری بیزانس بسیار جوان است و عنوان او همچنان یک نام کوچک است.

#### اروپا
* شاه رکسوینث قانون آزادی قضایی در تولدو را تدوین کرد، قانونی ویزیگوت‌ها مبتنی بر قانون روم، که برابری بین گوت‌ها و اسپانیایی-رومی‌ها را بدون توجه به تفاوت‌های نژادی یا فرهنگی برقرار می‌کند.

#### بریتانیا
* پادشاه پندا از مرسیا، آنگلیای شرقی را در بولکامپ نزدیک بلیتبورگ (سافولک) شکست می‌دهد. پادشاه آنا از آنگلیای شرقی و پسرش جورمین کشته می‌شوند.

* اتلهره جانشین برادرش آنا به عنوان پادشاه آنگلیای شرقی می‌شود و فرمانروایی مرسیا را می‌پذیرد (تاریخ تقریبی).

#### خلافت عربی
* معاویه، والی سوریه، پادگان بزرگی را در قبرس مستقر می‌کند. او جزیره یونانی کوس در دودکانیز را فتح می‌کند.

* مهاجمان عرب از رودخانه اکسوس عبور می‌کنند، جایی که بعدها ازبکستان نامیده شد. قبایل ترک کوچ‌نشین همچنان آسیای مرکزی را کنترل می‌کنند.

#### آسیا
* ۲۴ نوامبر - امپراتور کوتوکو پس از ۹ سال سلطنت درگذشت؛ کوگیوکو (خواهر بزرگترش) با نام سای‌می دوباره بر تخت سلطنت نشست.

* تاکاموکو نو کورومارو، یک دیپلمات ژاپنی، دوباره به سلسله تانگ فرستاده شد، اما پس از ورود به چانگ‌آن درگذشت.

* ناکاتومی نو کاماتاری، وزیر داخلی (نایدایجین) ژاپن، نشان شیکوان (کلاه بنفش) را دریافت کرد. [مبهم؛ اهمیت این موضوع مشخص نیست]

* مویول پادشاه پادشاهی کره‌ای شیلا شد.

### بر اساس موضوع

#### دین
* ۱۰ آگوست - پاپ مارتین اول تبعیدی از مقام خود عزل و اوژن اول به عنوان هفتاد و پنجمین پاپ کلیسای کاتولیک روم جانشین او شد. در ۱۷ سپتامبر، مارتین به دلیل محکوم کردن امپراتور بیزانس، کنستانس دوم، در سال ۶۴۹، به قسطنطنیه برده شد و در ملاء عام تحقیر شد.

* فیلیبر، راهب فرانکی، هدیه‌ای از شاه کلوویس دوم نوستریا دریافت کرد و صومعه ژومیژ را در نرماندی تأسیس کرد.

## زادگان

* تاکه‌چی، شاهزاده ژاپنی (تاریخ تقریبی)

* تئودریک سوم، پادشاه فرانک‌ها (متوفی ۶۹۱)

## درگذشتگان

* 16 ژانویه - گائو جیفو، صدراعظم سلسله تانگ (متولد 596)

* 1 ژوئن - پیرهوس، ایلخانی قسطنطنیه

* 24 نوامبر - کوتوکو، امپراتور ژاپن (متولد 596)

* آنا، پادشاه آنگلیا شرقی (تاریخ تقریبی)

* کونال کوئل(Conall Cóel)، پادشاه عالی ایرلند

* دانچاد مک کونائینگ(Dúnchad mac Conaing)، پادشاه دال ریاتا (اسکاتلند امروزی)

* جیندوک از شیلا، ملکه شیلا

* جورمین، شاهزاده آنگلوساکسون (تاریخ تقریبی)

* تاکاموکو نو کورومارو، دیپلمات ژاپنی

## منابع

رده:۶۵۴ (میلادی)
۶۵۵ (میلادی)

**۶۵۵ (میلادی)** ششصد و پنجاه و پنجمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها

### بر اساس مکان

#### امپراتوری بیزانس
* نبرد دکل‌ها: امپراتور کنستانس دوم شخصاً فرماندهی ناوگان بیزانس (۵۰۰ کشتی) را بر عهده دارد و برای مقابله با نیروی دریایی اعراب عازم می‌شود. او به استان لیکیه (که اکنون در ترکیه است) در منطقه جنوبی آسیای صغیر سفر می‌کند. دو نیرو در ساحل کوه فینیکس، نزدیک بندر فینیکس (فینیکه امروزی) به هم می‌رسند. اعراب تحت فرماندهی عبدالله بن سعد در نبرد پیروز می‌شوند، اگرچه تلفات هر دو طرف سنگین است. کنستانس به سختی به قسطنطنیه فرار می‌کند.

#### بریتانیا
* ۱۵ نوامبر - نبرد وینوید: شاه اوسویو از برنیکا، رقیب خود، شاه پندا از مرسیا را در کوک بک، نزدیک جایی که بعدها لیدز (یورکشایر) شد، شکست می‌دهد. شاه کادافائل کادومد از گویند(Cadafael, King of Gwynedd) و اوتلوالد از دیرا، متحدان مرسیا، نیروهای خود را قبل از شروع نبرد عقب‌نشینی می‌کنند. این نبرد نشانگر شکست آخرین نیروی بت‌پرست معتبر در انگلستان است. همچنین بذرهایی را می‌پاشد که منجر به پذیرش کلیسای کاتولیک توسط آنگلوساکسون‌ها می‌شود (تاریخ تقریبی).

* اوسویو بر بخش بزرگی از بریتانیای کبیر فرمانروا (برتوالدا) می‌شود. او خود را به عنوان پادشاه مرسیا معرفی می‌کند و دامادش، پسر پندا، پئادا، را به عنوان پادشاه تابع بر آنگلیای میانه منصوب می‌کند.

#### آسیا
* ملکه کوگیوکو دوباره بر تخت سلطنت ژاپن تکیه می‌زند و سلطنت جدیدی را با عنوان سایمی-تنو آغاز می‌کند.

* ارتش‌های عرب خراسان (ایران) و جاده ابریشم در امتداد ماوراءالنهر (آسیای مرکزی) را فتح می‌کنند.

* پادشاه ویکرامادیتیا اول (Vikramaditya I) از چالوکیا (هند) پس از شکست دادن برادرانش، پادشاهی را دوباره متحد می‌کند.

### بر اساس موضوع

#### دین
* ۱۵ مه - پاپ مارتین اول به خرسونسوس، کریمه (اوکراین) تبعید شد. او بعداً پس از ۶ سال سلطنت در شبه جزیره کریمه درگذشت و اوژنیوس یکم را به عنوان پاپ بلامنازع باقی گذاشت.

* پئادا کلیسای جامع پیتربورو (استان کانتربری) را تأسیس کرد. این کلیسا به یکی از اولین مراکز مسیحیت در انگلستان تبدیل شد. دئوسدیت به عنوان اسقف اعظم کانتربری تقدیس شد.

## زادگان

* ژان ششم، پاپ روم (متوفی ۷۰۵)

## درگذشتگان

* ۱۶ سپتامبر – پاپ مارتین اول

* ۱۵ نوامبر – اتلهره، پادشاه آنگلیای شرقی

* ۱۵ نوامبر – پندا، پادشاه مرسیا

* کادافائل کادومد، پادشاه گوینِز

* دیدیه اهل کائور، اسقف فرانک‌ها

* فویلان، مبلغ ایرلندی (تاریخ تقریبی)

* لوینگش مک کولمین، پادشاه کانوت (ایرلند)

* تئودور رشتونی، سردار ارمنی

* وانگ، ملکه سلسله تانگ

* شیائو، معشوقه گائو زونگ

* سلمان فارسی - پندا، شاه مرسیا (در نبردی کشته شد)

## منابع

رده:۶۵۵ (میلادی)
۶۵۶ (میلادی)

**۶۵۶ (میلادی)** ششصد و پنجاه و ششمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها

### بر اساس مکان

#### اروپا
* ۱ فوریه - پادشاه زیگبرت سوم اوسترازیا، در سن ۲۵ سالگی، پس از ۲۲ سال سلطنت درگذشت. پسر ۵ ساله‌اش، داگوبرت دوم، توسط وزیر دربار، گریمولد مهتر، ربوده شد و پسر خود را پادشاه کرد و او را به یک صومعه ایرلندی تبعید کرد. داگوبرت نزد اسقف دیدو از پواتیه قرار گرفت، در حالی که پسر گریمولد، شیلدبرت تعمیدی، تاج و تخت اوسترازیا را به دست گرفت.

#### بریتانیا
* شاه اوسویو از نورثامبریا به پنگورن (ولز امروزی) حمله می‌کند و شاه سیندیلان را در نبردی در نزدیکی رودخانه ترنت می‌کشد. برادر سیندیلان، مورفائل، و بقیه خانواده سلطنتی به گلاستنینگ (وسکس) فرار می‌کنند.

* شاه اوتلوالد از دیرا به دلیل فرارش در نبرد وینوید توسط عمویش اوسویو از مقام خود برکنار می‌شود و پسر دومی، آلفریت، به عنوان پادشاه تابع در نورثامبریا متحد، جایگزین او می‌شود.

#### امپراتوری عربستان
* اولین جنگ داخلی اسلامی: شورش مسلحانه‌ای در مصر آغاز می‌شود؛ چندین هوادار مسلمان برای جلب حمایت به مدینه سفر می‌کنند و فتنه (به معنای واقعی کلمه "رد پای ایمان") آغاز می‌شود. گسترش مسلمانان با هدایت انرژی‌های رزمی نیروهای اسلامی به سمت داخل، متوقف می‌شود.

* ۱۷ ژوئن - عثمان بن عفان پس از ۱۱ سال سلطنت در مدینه به قتل می‌رسد. علی بن ابی طالب، پسرعمو و داماد حضرت محمد، جانشین او می‌شود و چهارمین خلیفه خلفای راشدین می‌شود. او کوفه (عراق) را پایتخت خود قرار می‌دهد، اما جانشینی مورد اختلاف است.

* ۸ دسامبر - نبرد جمل: اعراب شورشی تحت فرمان عایشه (بیوه حضرت محمد) شورشی را علیه علی آغاز می‌کنند. آنها در بصره شکست می‌خورند و عایشه به مدینه تبعید می‌شود. در طول نبرد، ۱۰۰۰۰ نفر جان خود را از دست می‌دهند و هر طرف به طور مساوی ضرر می‌کند. عبدالله بن سعد، والی مصر علیا، پس از ۱۲ سال حکومت که در آن همسایه‌اش، نوبیا، را شکست داده بود، درگذشت.

#### آسیا
* ملکه سایمی ژاپن کاخ جدیدی را در آسوکا (استان نارا) می‌سازد، زیرا محل اقامت سابقش آتش گرفته بود. این ساخت و ساز توسط مردم آن زمان "کانال دیوانه" نامیده می‌شود و باعث هدر رفتن زحمت ده‌ها هزار کارگر و مقدار زیادی پول شد.

#### پلی‌نزی
* ۲۴ سپتامبر - یک خورشیدگرفتگی کامل از جزیره ایستر قابل مشاهده است. خورشیدگرفتگی بعدی در این مکان تا ۱۱ ژوئیه ۲۰۱۰ رخ نخواهد داد.

### بر اساس موضوع

#### دین
* ژونگ زونگ، هفتمین پسر امپراتور چین، گائو زونگ، به عنوان ولیعهد منصوب می‌شود. عمارت مجلل و باشکوه او در چانگ‌آن در دوران سلسله تانگ (تاریخ تقریبی) به یک صومعه تائوئیسم تبدیل می‌شود.

* معبد یاساکا در منطقه گیون کیوتو (ژاپن) ساخته می‌شود.

## زادگان

* هوبرتوس، اسقف لیژ (تاریخ تقریبی)

* ژونگ زونگ، امپراتور سلسله تانگ (متوفی ۷۱۰)

## درگذشتگان

* ۲۰ ژوئن – عثمان بن عفان، خلیفه مسلمان (متولد ۵۷۷)

* عبدالله بن سعد، فرماندار عرب

* کروندمال اربویلک(Crundmáel Erbuilc)، پادشاه اوی سینزلیگ(Uí Ceinnselaig) (ایرلند)

* کوی دونلی، ژنرال سلسله تانگ (متولد ۵۹۶)

* سیندیلان، پادشاه پنگورن (ولز)

* لی دائوزونگ، شاهزاده سلسله تانگ

* پئادا، پادشاه مرسیا (میدلندز)

* زیگبرت سوم، پادشاه اوسترازیا (یا ۶۶۰)

* زبیر بن عوام، ژنرال عرب (متولد ۵۹۴) (شهید)

## منابع

رده:۶۵۶ (میلادی)
۶۵۷ (میلادی)

**۶۵۷ (میلادی)** ششصد و پنجاه و هفتمین سال تقویم میلادی است.

## رویدادها

### بر اساس مکان

#### اروپا
* گریمولد مهتر، شهردار کاخ اوسترازیا، توسط کلوویس دوم، پادشاه نوستریا، عزل می‌شود. کلوویس همچنین پسر گریمولد، شیلدبرت فرزندخوانده، را اسیر و هر دو را اعدام می‌کند.

* کلوویس دوم می‌میرد و پسر ارشدش کلوتار سوم، ۵ ساله، جانشین او می‌شود که تحت سلطنت مادرش بالتیلد، پادشاه نوستریا و بورگوندی می‌شود.

#### امپراتوری عرب
* نبرد صفین: نیروهای مسلمان به فرماندهی علی بن ابی طالب در کرانه‌های فرات، نزدیک رقه (سوریه) نبردی بی‌نتیجه را علیه معاویه اول آغاز می‌کنند.

#### آسیا
* لشکرکشی‌های تانگ علیه ترک‌های غربی: امپراتور گائو زونگ لشکرکشی نظامی به رهبری سو دینگ‌فانگ را آغاز می‌کند. او خاقانات ترک غربی را ضمیمه خود می‌کند.

* گائو زونگ دستور انتشار داروشناسی یک داروی رسمی را می‌دهد که در آن استفاده از ۸۳۳ ماده مختلف برای اهداف دارویی مستند شده است.

#### قاره آمریکا
* در جریان جنگ دوم تیکال-کالاکمول، ارباب مار (یوکنوم چین دوم) حمله مستقیمی به خود تیکال انجام می‌دهد و حاکم جدید آن، نوون اوجول چاک(Nuun Ujol Chaak)، را بیرون می‌کند و کالاکمول را به عنوان ابرقدرت منطقه‌ای تثبیت می‌کند. باالاج چان کاویل، وارث قطعی زمانی حکومت تیکال، سوگند وفاداری خود را به ارباب جدید ادا می‌کند.

### بر اساس موضوع

#### دین
* ۱ ژوئن - پاپ اوژنیوس یکم پس از تقریباً ۲.۵ سال سلطنت در رم درگذشت. ویتالیانوس به عنوان هفتاد و ششمین پاپ جانشین او شد.

* هیلدا، راهبه آنگلوساکسون، صومعه‌ای را در استراینشالچ، در ساحل یورکشایر در ویتبی (انگلستان) تأسیس کرد.

## زادگان

* آنسپراند، پادشاه لمباردها (تاریخ تقریبی)

## درگذشتگان

* ۲ ژوئن – پاپ اوژنیوس یکم

* ۱۲ نوامبر – لیوینوس، رسول ایرلندی

* عمار بن یاسر، یار حضرت محمد و علی بن ابی طالب (متولد ۵۷۰)

* شیلدبرت فرزندخوانده، پادشاه (غاصب) اوسترازیا

* کلوویس دوم، پادشاه نوستریا و بورگوندی (یا ۶۵۸)

* گریموالد مهتر، شهردار کاخ (متولد ۶۱۶)

* تالورگان اول، پادشاه پیکت‌ها

## منابع

رده:۶۵۷ (میلادی)
۶۵۹ (میلادی)

**۶۵۹ (میلادی)** ششصد و پنجاه و نهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها

### بر اساس مکان

#### امپراتوری بیزانس
* جنگ اعراب و بیزانس: امپراتور کنستانس دوم پیمان صلحی را با خلافت راشدین امضا می‌کند. او از این وقفه برای تقویت استحکامات خود و تثبیت کنترل بیزانس بر ارمنستان استفاده می‌کند. کنستانس تماتا را تأسیس می‌کند و فرماندهی منطقه‌ای در آناتولی را تقسیم می‌کند.

* کنستانس دوم پسرش هراکلیوس را به مقام امپراتور مشترک (آگوستوس) در کنار برادرش تیبریوس ارتقا می‌دهد.

#### آسیا
* سفیری از ژاپن به امپراتوری چین اعزام شد و امپراتور گائوزونگ او را به حضور پذیرفت. سلسله تانگ مصمم است که در سال آینده اقدامات اداری در رابطه با ژاپن انجام دهد. فرستادگان بازداشت شدند.

### بر اساس موضوع

#### دین
* ۱۷ مارس - گرترود از نیولس، دختر پپن لانده (شهردار کاخ اوسترازیا)، در بستر مرگ درخواست می‌کند که با کفن کتانی ساده دفن شود. این رسم سنتی (پاگانیسم) قبر «مبله» است.

* لئودگار، مخالف ابروین (شهردار کاخ)، به عنوان اسقف اوتون در بورگوندی منصوب می‌شود.

## زادگان

* **[[سجاد|علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب]]**، نبیره حضرت محمد و امام شیعه

* کدوالای، پادشاه وسکس (تاریخ تقریبی)

* فوجیوارا نو فوهیتو، دولتمرد ژاپنی (متوفی ۷۲۰)

* هه ژیژانگ، شاعر چینی (تاریخ تقریبی)

## درگذشتگان

* ۱۷ مارس - گرترود از نیولز، راهبه فرانکی (متولد حدود ۶۲۸)

* ۳ نوامبر - دنها اول از تکریت، کلانشهر بزرگ ارتدکس سریانی شرق.

* باوو از گنت، نجیب‌زاده و قدیس فرانکی (متولد ۶۲۲)

* هان یوان، صدراعظم سلسله تانگ (متولد ۶۰۶)

* یشوع‌یهب سوم، پاتریارک کلیسای شرق

* لیو شی، صدراعظم سلسله تانگ

* ژانگسون ووجی، صدراعظم سلسله تانگ

## منابع

رده:۶۵۹ (میلادی)
۶۶۲ (میلادی)

**۶۶۲ (میلادی)** ششصد و شصت و دومین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها

## رویدادها

### بر اساس مکان

#### اروپا
* پادشاه گودپرت علیه برادرش پرکتاریت جنگ می‌کند. او از گریمولد اول، دوک بنونتو، درخواست کمک می‌کند، اما گریمولد او را ترور می‌کند؛ پسرش راگینپرت فرار می‌کند. گریمولد تاج و تخت را غصب می‌کند و حاکم پادشاهی لومبارد می‌شود. پرکتاریت تبعید می‌شود و به گل و بریتانیا پناه می‌برد.
* فرانک‌ها از جنگ داخلی لومبارد سوءاستفاده کرده و به شمال ایتالیا حمله می‌کنند، اما توسط گریمولد اول شکست می‌خورند. شاه کلوتار سوم، اوسترازیا را به برادر کوچکترش شیلدریک دوم می‌دهد. او بر روی سپر جنگجویانش به مقام پادشاهی اوسترازیا منصوب می‌شود.

#### بریتانیا

* شاه سویتلم از اسکس به مسیحیت گروید و توسط سد، در دربار شاه اتلوالد از آنگلیای شرقی، که حامی او بود، غسل تعمید داده شد. آنگلیای شرقی ممکن است در این زمان (تاریخ تقریبی) نوعی حاکمیت بر اسکس داشته باشد.

#### امپراتوری عرب

* فتح مسلمانان: نیروهای عرب خلافت اموی، حمله برای تصرف سرزمین‌های ایران را از سر می‌گیرند و شروع به حرکت به سمت سرزمین‌های شرق و شمال فلات، به سمت خراسان بزرگ (ایران) و جاده ابریشم در امتداد ماوراءالنهر می‌کنند.
* زیاد بن ابی سفیان، سردار مسلمان و عضوی از خاندان اموی، به عنوان فرماندار عراق (بصره) و استان‌های سابق ایران منصوب می‌شود (تاریخ تقریبی).

### بر اساس موضوع

#### دین

* ۱۳ آگوست - ماکسیموس معترف، راهب و متکلم بیزانسی، در تبعید در لازیکا (گرجستان امروزی)، در ساحل جنوب شرقی دریای سیاه، درگذشت.

## زادگان

* ۲۲ ژوئن – روی زونگ، امپراتور سلسله تانگ (درگذشته ۷۱۶)
* علی اکبر بن حسین، شهید مسلمان (درگذشته ۶۸۰)
* کاکینوموتو نو هیتومارو، شاعر ژاپنی (تاریخ تقریبی)
* کوساکابه، ولیعهد ژاپن (درگذشته ۶۸۹)
* اودیل آلزاس، راهبه فرانکی (تاریخ تقریبی)
* رومولد باکینگهام، شاهزاده و قدیس آنگلوساکسون

## درگذشتگان

* ۱۳ آگوست - ماکسیموس معترف، متکلم بیزانسی
* گودپرت، پادشاه لومباردها
* رومولد باکینگهام، شاهزاده و قدیس آنگلوساکسون
* لای جی، مقام سلسله تانگ (متولد ۶۱۰)
* قیس عبدالرشید که طبق فولکلور محلی پشتو، همه پشتون‌ها از او هستند

## منابع
رده:۶۶۲ (میلادی)
۶۶۴ (میلادی)

**۶۶۴ (میلادی)** ششصد و شصت و چهارمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها

## رویدادها

### بر اساس مکان

#### آمریکای شمالی و اروپا

* ۱ مه - خورشیدگرفتگی مناطقی را در امتداد خطی از آمریکای مرکزی، از طریق شرق آمریکای شمالی، اقیانوس اطلس شمالی، ایرلند، بریتانیای کبیر و آلمان تحت تأثیر قرار می‌دهد.

#### بریتانیای کبیر و ایرلند

* طاعون سال ۶۶۴
** به گفته‌ی بید، راهب و مورخ اهل نورثامبریا، طاعون اندکی پس از کسوف اول ماه مه آغاز می‌شود.
** آدومنان اهل ایونا، راهب و قدیس معاصر ایرلندی، می‌نویسد که این بیماری همه‌گیر تمام ایرلند و بریتانیای کبیر را به جز دال ریاتا و پیکتلند تحت تأثیر قرار می‌دهد.
** این بیماری همه‌گیر به طور قابل توجهی مناطق ساحلی جنوبی انگلستان را خالی از سکنه می‌کند.
* پادشاهی گوینِد نیز بر اثر طاعون ویران می‌شود؛ شاه کادافائل کادومد می‌میرد و کادوالادر جانشین او می‌شود، که با فرستادن پسرش ایور از بریتانی به عنوان نایب‌السلطنه، خود را در پادشاهی‌اش تثبیت می‌کند.
* شاه ایالدولف جانشین اتلوالد به عنوان پادشاه آنگلیای شرقی می‌شود. او آخرین حاکمی است که نامش برای بید ثبت شده است. در دوران سلطنت ایالدولف، طاعون در سراسر پادشاهی‌های آنگلوساکسون شیوع پیدا کرد.
* ۱۴ ژوئیه - طاعون، پادشاه ائورسنبرت کنت را از بین برد، او پس از ۲۴ سال سلطنت درگذشت و پسرش اکبرت جانشین او شد. ملکه سیکسبور نایب‌السلطنه شد و تا زمان رسیدن اکبرت به سن قانونی، بر کنت حکومت کرد.
* شاه سویتلم از اسکس پس از چهار سال سلطنت درگذشت. پسرعموهایش سیگره و سبی (تاریخ تقریبی) جانشین او شدند.
* ۲۶ اکتبر - طاعون، سِد، اسقف لندن را درگیر کرد.

#### امپراتوری عربستان

* فتح مسلمانان: نیروهای عرب به فرماندهی المهلب بن ابی صفره حملات خود را از ایران آغاز کردند و به ملتان در جنوب پنجاب (پاکستان امروزی) حمله کردند. مسلمانان شهر کابل را فتح کردند و از شرق افغانستان به آنجا حمله کردند.

### بر اساس موضوع

#### دین

* شورای کلیسای ویتبی: پادشاه اوسویو از نورثامبریا خواستار برگزاری جلسه‌ای در صومعه ویتبی شد تا شیوه‌های کلیسایی در پادشاهی خود - کلیسای سلتیک (ولز، اسکاتلند و شمال انگلستان - که توسط مبلغان ایرلندی موعظه می‌شد) یا کلیسای رومی (جنوب انگلستان) - را تعیین کند. موضوعات مورد بحث شامل نحوه محاسبه تاریخ عید پاک است. تصمیم گرفته شد که از شیوه روم پیروی شود. در نتیجه، بسیاری از روحانیون ایرلندی نورثامبریا را ترک کرده و به ایرلند بازمی‌گردند.

## زادگان

* کنستانتین اول، پاپ متولد سوریه کلیسای کاتولیک (متوفی ۷۱۵)
* معاویه دوم، خلیفه مسلمان (متوفی ۶۸۴)
* شانگوان وانر، شاعر چینی (متوفی ۷۱۰)

## درگذشتگان

* ۶ ژانویه – عمرو بن عاص، سردار عرب
* ۱۴ ژوئیه – ائورسنبرت، پادشاه کنت
* ۲۶ اکتبر – سد، اسقف لندن
* اتلوالد، پادشاه آنگلیای شرقی (تاریخ تقریبی)
* آلفریت، پادشاه دیرا (تاریخ تقریبی)
* کادافائل کادومد، پادشاه گوینِد (ولز)
* دیوسدیت کانتربری، اسقف اعظم کانتربری
* سویتلم، پادشاه اسکس (تاریخ تقریبی)
* تودا، اسقف لیندیسفارن
* شوانزانگ، راهب بودایی چینی و جهانگرد

## منابع
رده:۶۶۴ (میلادی)