open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کرگدن هندی

200px|بندانگشتی|چپ|روند تغییر جمعیت کرگدن‌های هندی از ۱۹۱۰
**کرگدن هندی** (نام علمی *Rhinoceros* *unicornis*) بزرگ‌ترین گونهٔ کرگدن در آسیا می‌باشد. زیستگاه آن‌ها علفزارها، دشت‌ها و جلگه‌های حاشیه رودها هستند و در شبه قاره هند و بخش‌هایی از نپال زندگی می‌کنند. در حال حاضر به دلیل مساحت کم زیستگاه و تکه‌تکه بودن و جزیره ای شدن جمعیت نسلشان در معرض تهدید قرار گرفته‌است. آن‌ها در قدیم در شرق پاکستان، در تمامی مناطق شمالی هند و جنوب نپال یافت می‌شدند اما امروزه پراکندگی آن‌ها به چند منطقهٔ خاص محدود شده و تخمین زده می‌شود که در سال ۲۰۱۹ در حدود۲۱۰۰–۲۲۰۰ فرد بالغ از آن‌ها در حیات وحش زندگی می‌کنند.

## ویژگی‌های ظاهری و رفتاری
درازای بدن کرگدن هندی ۴۲۰ سانتیمتر و دم آن ۷۵ سانتیمتر است. بلندی قد این کرگدن ۱/۷۵ تا ۲ متر و متوسط وزن آن ۱۸۰۰ تا ۲۰۰۰ کیلوگرم است. رنگ پوستش خاکستری و پوشیده از برآمدگی‌هایی می‌باشد. بر روی بدن آن‌ها چین‌هایی نیز دیده می‌شود و این چین‌ها شبیه به زره هستند. نوع نر و نوع ماده هر دو بر جلوی پوزهٔ خود یک شاخ دارند و شاخ نوع نر بزرگ‌تر از نوع ماده‌است. متوسط طول عمر کرگدن هندی سی سال است و این گونه کرگدن نیز مانند سایر گونه‌های کرگدن گیاهخوار است و از علف و برگ گیاهان تغذیه می‌کند.

نرها در هفت-هشت سالگی و ماده‌ها در پنج سالگی آمادهٔ جفتگیری می‌شوند. نوع ماده پس از شانزده ماه بارداری یک بچّه به دنیا می‌آورد و نزدیک به دو سال او را شیر می‌دهد. ببرها در حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد بچه‌ها را می‌خورند اما به ندرت بچه‌های بالای یک سال را شکار می‌کنند. بنابرین کرگدن‌هایی که آن سن را می‌گذرانند در مقابل شکارچیان آسیب‌ناپذیر خواهند بود. کرگدن‌های هندی با دندان‌های پیشین تیزشان مبارزه می‌کنند نه با شاخشان. طول این دندان‌ها به ۱۳ سانتی‌متر می‌رسد.

## وضعیت حفاظت
در حال حاضر مهم‌ترین خطری که کرگدن‌ها را تهدید می‌کند شکار شدن آن‌ها برای شاخشان است. در چین شاخ این جانور طبق سنت‌های آسیایی به عنوان دارو مصرف می‌شود.
در اوایل قرن بیستم تنها ۱۲ کرگدن هندی در پارک ملی کازیرانگا باقی‌مانده بودند اما با اعمال محافظت و ممنوعیت شکار غیرمجاز، اکنون جمعیت آن‌ها در این منطقه به حدود ۱۲۰۰ عدد رسیده‌است.

## نگارخانه

Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|کرگدن هندی (از چپ تا راست: بچه نر، ماده بالغ و ماده جوان)
پرونده:Sa-indianrhino.JPG|تک شاخ کرگدن هندی
پرونده:Rhinoceros unicornis, Kaziranga (2006).jpg|کرگدن هندی در پارک ملی کازیرانگا، هند
Zoo Basel Rhinos.JPG|کرگدن‌های هندی در حال آب بازی در باغ‌وحش
Rhinoceros unicornis (posterior).jpg|برآمدگی‌های روی پوست پاهای پشتی



## یادداشت

## پانویس

## منابع

* *The Simin And Schuster Encyclopedia Of Animals*. Ed. Dr. Philip Whitefield

* 

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:پستانداران آسیا
رده:پستانداران بنگلادش
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۷۵۸ (میلادی)
رده:پستانداران نپال
رده:پستانداران هند
رده:جانوران آسیب‌پذیر
رده:زیاگان آسام
رده:زیاگان جنوب آسیا
رده:زیاگان هند
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های آسیب‌پذیر
رده:کرگدن‌ها
رده:کلان‌زیاگان اوراسیا
رده:گونه‌های جانوری نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:گونه‌های متمایز از دیدگاه فرگشتی و در معرض انقراض جهانی
کرگدن سوماترایی

**کرگدن سوماترایی**  که با نام‌های **کرگدن مودار** و **کرگدن** **دوشاخ آسیایی** از گونه‌های نادر و همچنین کوچک‌ترین گونهٔ زنده کرگدن است. در گذشته این گونه پراکندگی وسیعی در چندین کشور آسیایی از جمله چین، بنگلادش، بوتان، برمه، تایلند، مالزی، میانمار و لائوس داشته اما امروزه فقط پنج جمعیت پایدار از این گونه منحصراً در سوماترا و یک جمعیت در بورنئو باقی مانده است. آمار دقیقی از تعداد این جانور در طبیعت وجود ندارد اما پیش‌بینی می‌شود که در حال حاضر فقط کمتر از ۴۰ عدد از این موجود در طبیعت هست.

طول بدن این جانور ۲۵۰ تا ۳۱۸ سانتی‌متر و اندازهٔ دم آن ۳۵ تا ۷۰ سانتی‌متر است و قد یا ارتفاع این کرگدن بین ۱۰۰ تا ۱۴۰ سانتی‌متر می‌باشد. وزن این گونه بین ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ کیلوگرم و به‌طور میانگین در حدود ۸۰۰ کیلوگرم است. البته یک مورد از این کرگدن با وزن ۲۰۰۰ کیلوگرم نیز ثبت شده است. این کرگدن‌ها دارای پوششی قرمز - قهوه‌ای بوده و مانند کرگدن‌های آفریقایی دارای دو شاخ می‌باشند که شاخ بزرگ آن‌ها ۱۵ تا ۲۵ سانتی‌متر درازا دارد و این شاخ در نوع نر بزرگ‌تر از نوع ماده می‌باشد.

زیستگاه این نوع کرگدن جنگل‌های قدیمی در نزدیکی رودخانه‌ها و برکه‌ها است. بدن آن‌ها نسبت به گونه‌های دیگر کرگدن از موی بیشتری پوشیده شده است. البتّه هر چه سن آن‌ها بیشتر شود موهای بدن می‌ریزد و کمتر می‌شود. هر پای آن‌ها سه انگشت دارد. آن‌ها بیشتر صبح زود و در هنگام بعد از ظهر به چرا می‌پردازند و به ویژه از برگ گیاهان، شاخه‌های نازک، میوهٔ درختان و جوانهٔ بامبو تغذیه می‌کنند. مانند سایر گونه‌های کرگدن آن‌ها نیز دارای حس شنوایی و بویایی بسیار قوی هستند ولی دارای چشم‌های ضعیفی می‌باشند.

کرگدن سوماترایی معمولاً تنها زندگی می‌کند و تنها برای جفتگیری با کرگدن‌های دیگر تماس برقرار می‌کند. کرگدن ماده پس از هفت تا هشت ماه بارداری یک فرزند به دنیا می‌آورد که تا ۱۸ ماه همراه با مادر خود زندگی می‌کند. کرگدن‌های سوماترایی جوان بدنی پرمو دارند.

این گونهٔ کرگدن به شدت در معرض انقراض قرار دارد. در ۲۷ مهٔ ۲۰۱۹ مقامات حیات‌وحش در مالزی اعلام کردند که آخرین کرگدن نر سوماترایی در این کشور که حدود ۳۰ سال سن داشته و «تام» نامیده می‌شده مرده است.

## پانویس

## منابع

* *The Simin And Schuster Encyclopedia Of Animals*. Ed. Dr. Philip Whitefield

رده:پستانداران اندونزی
رده:پستانداران بورنئو
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۸۱۴ (میلادی)
رده:پستانداران مالزی
رده:پستانداران میوسن
رده:پستانداران هند
رده:جانداران پدیدآمده در میوسن
رده:جانداران موجود پدیدآمده در میوسن
رده:زیاگان در بحران انقراض آسیا
رده:زیاگان سوماترا
رده:سرده‌های پستانداران تک‌نماد
رده:سنگواره‌های زنده
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های در بحران انقراض
رده:کرگدن‌ها
رده:کلان‌زیاگان اوراسیا
رده:گونه‌های متمایز از دیدگاه فرگشتی و در معرض انقراض جهانی
قره‌پاپاق

**قره‌پاپاق** یکی از ایل‌های گروه قومی آذربایجانی‌ها بورچالی ساکن در استان آذربایجان غربی شهرستان نقده و برخی از نواحی همجوار در کشورهای همسایه نظیر جمهوری آذربایجان، گرجستان و ترکیه است.

## نام
نام «قره‌پاپاق» در زبان ترکی آذربایجانی به معنایِ «کلاهِ سیاه» است. این ایل همچنین با نامِ عربیِ «تَراکَمه» (که از لحاظ واژگانی، جمعِ مکسرِ «ترکمن» است) نیز شناخته می‌شود.

## پانویس

## منابع

* 
منبع: فرهنگ لغت ترکی - فارسی داشقین
* منبع: فرهنگ جغرافیایی شهرستانهای کشور (شهرستان ارومیه)، سال ۱۳۷۹، ص۲۳۰.
* کتاب تاریخ ایل قاراپاپاق به کوشش مهدی رضوی

رده:آذری‌ها
رده:افراد ایرانی آذری‌تبار
رده:اقوام ترک‌تبار
رده:اقوام در ایران
رده:اقوام در ترکیه
رده:اقوام در جمهوری آذربایجان
رده:اقوام در گرجستان
رده:قبیله‌های جمهوری آذربایجان
رده:قره‌پاپاق‌ها
رده:ترکمن‌ها در ترکیه
چوب‌خط

**چوب‌خط** یا **تالی**  ابزاری ساده و بسیار قدیمی برای شمارش بوده است که در آن از تناظر یک‌به‌یک استفاده می‌شود.
بندانگشتی|چوب‌خط
نخستین مورد موجود چوب‌خط ساخته شده توسط پلینیوس (۷۹–۲۳ بعد از میلاد) از بهترین چوب‌ها برای خیاط‌ها ساخته شد و مارکو پولو در سفرنامه خود دربارهٔ استفاده این ابزار در چین مطالبی را نوشته است.

## تاریخچه
#### پارینه‌سنگی
[بندانگشتی|180x180px|[استخوان ایشانگو]]
ابزار استخوانی (Bone tool): نخستین ماشین حساب از استخوان است که ۲۰ هزار سال پیش از میلاد ساخته شده است. نخستین چوب‌خط یافته‌شده یک استخوان است که به «استخوان ایشانگو» مشهور شده است. این استخوان مشهور در واقع استخوان نازک‌نی یک بابون است که در روی آن خطوطی خراشیده شده است. خراش‌های موجود روی این استخوان به احتمال فراوان برای شمارش و محاسبه مورد استفاده قرار می‌گرفت. باستان‌شناسان معتقدند که از این خطوط به منظور شمارش استفاده می‌شد.

استخوان لبامبو (lebombo bone): از سایر چوب‌خط‌های دوران پارینه‌سنگی می‌توان به استخوان لبومبو (lebombo) که در حدود ۴۴ هزار سال پیش توسط انسان‌ها ساخته شده بود. این استخوان بسیار قدیمی‌تر از استخوان ایشانگو است ولی دانشمندان مطمئن نیستند که خراش‌های موجود بر سطح آن به منظور محاسبه به کار می‌رفته است یا خیر.

#### چوب‌خط تکی
چوب‌خط تکی (Single tally): چوب‌خط‌های تکی اشیایی بلند مانند استخوان، شاخ، چوب یا سنگ هستند که تعدادی خراش یا علامت سازمان‌یافته توسط انسان بر روی آن وجود دارد. این چوب‌خط‌ها بیشتر به عنوان وسیله‌ای برای به خاطر سپردن اطلاعات به کار می‌رفته است. می‌توان طناب‌های گره‌دار، کیپوهای بومی‌های آمریکا و… را هم به عنوان چوب‌خط‌های تکی در نظر گرفت.

هرودوت تاریخ‌نویس یونانی، در نوشته‌های خود به نوعی طناب گره‌دار اشاره می‌کند که توسط داریوش بزرگ مورد استفاده قرار می‌گرفت.

## چوب‌خط در فرهنگ عامه
در اصطلاح وقتی می‌گویند «چوب‌خط کسی پُر شده» یعنی دیگر فرصتی برای انجام آن کار خاص وجود ندارد یا شخص دیگر حق چیزی را ندارد یا مدت آن چیز تمام شده و راه‌حل دیگری ندارد. در کل به معنای اتمام و پایان زمان انجام کار است. چوب‌خط در زندان‌ها هم برای نشان دادن روزهای سپری شده در زندان و تقویم امروزی است.

## جستارهای وابسته
* ریاضیات
* چرتکه

## منابع

* 

رده:ابزار محاسبه
رده:ابزارهای ریاضیاتی
رده:پول
رده:سامانه‌های نوشتاری
رده:یادیارها
رده:یکای پول
سوزنه

بندانگشتی|چپ|سوزنه‌ها

**سوزنه‌ها** (به انگلیسی: Spicule) ساختارهایاستخوانی‌ای هستند که در بیشتر اسفنج‌ها دیده می‌شوند. سوزنه‌ها هم برای استواری ساختاری این جانداران و هم برای پس‌راندن درندگان اهمیت دارند.
برای سوزنه برابرهای دیگری همچون خارچه یا خارک (همانندی با واژۀ spike)، سیخک و سنبله هم به کار رفته‌است.

## منابع

* Aizenburg, Joanna. , et al (2004). "Biological glass fibers: Correlation between optical and structural properties." *Proceedings from the National Academy of Sciences of the USA.* **101**(10) 3358–3363.

رده:دستگاه اسکلتی
رده:روزنک‌تباران
رده:کالبدشناسی اسفنج
ده‌پایان

**ده‌پایان** (Decapoda) راسته‌ای از بندپایان سخت‌پوست شامل خرچنگ‌های دریایی، میگو و شاه‌می‌گوی آب شیرین است و به صورت سنگواره در لایه‌های مربوط به دوران سوم زمین‌شناسی به بعد یافت می‌شوند.

ده‌پایان از رده نرم‌زرهیان (Malacostraca) و بالاراسته هومیگویان (Eucarida) هستند.

## جستارهای وابسته
* کالبدشناسی ده‌پایان

## منابع

ملکیان، فریدون، فرهنگ زمین‌شناسی و علوم وابسته، تهران: ۱۳۵۰خ، ص۴۹.

ده‌پایان
رده:جانداران موجود پدیدآمده در دوونین
رده:راسته‌های سخت‌پوستان
رده:سخت‌پوستان
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط پیر آندره لاتریه
رده:نرم‌زرهیان
عزان بن قیس

**عزان بن قیس بن عزان بوسعیدی** (۱۸۳۶ – ۱۸۷۱)، سلطان عمان بود. وی در سال ۱۲۸۵ هجری قمری بعد از خلع سالم بن ثوینی از طرف مردم در مسقط بیعت گرفت.

عزان بن قیس با شورشیان جنگید و در مدتی کوتاه تمام مناطق ساحل عمان تحت نفوذ خود در آورد. در اواسط دوران سلطنتش ترکی بن سعید علیه او قیام کرد، عزان به قلعه مطرح پناهنده شد، در هنگام گیر و دار بین شورشیان و سربازان عزان، تیری بر پیشانی عزان خورد و همان‌جا درگذشت.

## منابع

* السلطان:قابوس، البوسعید، * موسوعة * دلیل الأعلام: مسقط، چاپ اول، سال ۱۹۹۸ میلادی. (به عربی).
* دکتر:القاسمی، سلطان، بن محمد، * «(تقسیم الإمبراطوریة العُمانیة)» * ،. چاپ دوم، مطابع البیان التجاریة دبی: سال انتشار ۱۹۸۹ میلادی.
* العوتبی، سلمة، بن مسلم، الصحاری، * «(الأنساب)» * ،. چاپ چهارم، سال انتشار ۱۹۹۴ میلادی.
* العوتبی، سلمة، بن مسلم، الصحاری، * «(أمارة زنجار وسلاطین عمان)» * ،. چاپ سوم، سال انتشار ۱۹۷۷ میلادی.
* لفتنانت کونیل، سیر آرنولد ویلسون، * «(تاریخ عمان والخلیج)» * ،. انتشار سال ۱۹۸۸ میلادی.
* بدوی، محمد، آلسعید، * (دلیل أعلام عُمان) *، دانشگاه سلطان قابوس، مکتبه لبنان چاپ دوم، سال ۲۰۰۶ میلادی. (به عربی).
* الهاشمی، عبدالمنعم، (مَوسُوعَة تاریخ اَلعَرَب) دارالبحار و مکتبة الهلال، عام ۲۰۰۶

رده:آل بوسعید
رده:اهالی مسقط
رده:تاریخ عمان
رده:ترورشدگان اهل عمان
رده:درگذشتگان ۱۸۷۰ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۸۷۱ (میلادی)
رده:زادگان ۱۸۳۶ (میلادی)
رده:سلطان‌های عمان
کرم‌های زبانه‌ای

زَبانَکان (نام علمی: Pentastomida) که بیشتر به نام **کرم‌های زبانه‌ای** معروف‌اند، گروهی از بی‌مهرگان انگلی هستند که ریخت ظاهری برخی از گونه‌هایشان به زبان و زبانه همانندی دارد.

معنی واژگانی نام علمی آن «پنج‌روزنه» است.

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخه ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۶.
* برابرهای فارسی از وب‌گاه آفتاب

رده:آرواره‌پایان
رده:جانداران موجود پدیدآمده در کامبرین
رده:جانوران انگلی
رده:زیررده‌های بندپایان
رده:سخت‌پوستان انگلی
خرچنگان

**خرچنگان یا سرنعل اسبیان** (Cephalocarida) رده‌ای از جانوران سخت‌پوست هستند که شامل نه گونه از میگوهای ژرفزی می‌شوند. رده خرچنگان در سال ۱۹۵۵ کشف شد.
این رده را در راسته‌ای به نام کوتاه‌پایان (Brachypoda) قرار داده‌اند.

نام علمی رده خرچنگان به صورت «دارندگان سر میگو» ترجمه می‌شود و به این خاطر به این رده سرمیگوویسان هم گفته شده‌است. زیرا -ویسان پسوندی در فارسی است که برای نشان داده رده‌های جانوری به‌کار می‌رود.

شکم سرمیگوویسان به یازده بند کاهش یافته است؛ پاهای شکمی آنها از بین رفته و بدن دارای ضمایم سه‌شاخه‌ای و برگ‌شکل است؛ سرمیگوویسان پاهای سینه‌ای فراوان و مشابه دارند و فاقد چشم‌اند.

## منابع

Wikipedia contributors, "Cephalocarida," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cephalocarida&oldid=212548281


رده:آرایه‌شناسی سخت‌پوستان
رده:رده‌های بندپایان
دیوار دریایی

[بندانگشتی|250px|یک دیوار دریایی مدرن در [ونتنار در جزیره وایت بریتانیا.]]
[بندانگشتی|250px|یک دیوار دریایی در محدودهٔ [اسکله، آستارا]]
**دیوارهای دریایی** دیواره‌هایی هستند که توسط انسان برای جلوگیری از عمل تخریبی امواج و جریان‌های دریایی در کنار دریا ساخته می‌شوند.

## دیوار دریایی طبیعی
به توده‌های دیوارمانندی که در اثر تجمع قلوه‌سنگ‌ها و دیگر مواد سست در موارد طوفانی در کنار دریا جمع می‌شود، دیوار دریایی طبیعی گفته می‌شود.

## نگارخانه

Image:seawalls.jpg|
Image:rubblemound.jpg|


## جستارهای وابسته
* موج‌شکن

## منابع

ملکیان، فریدون، *فرهنگ زمین‌شناسی و علوم وابسته،* تهران: ۱۳۵۰خ.

## پیوند به بیرون
* Channel Coastal Observatory – Seawalls
* Seawalls and defences on the Isle of Wight
* MEDUS (Maritime Engineering Division University Salerno)

رده:دیوارهای دریایی
رده:سازه‌های ساحلی
رده:مدیریت ساحلی
رده:مهندسی عمران
چرخش‌بین

بندانگشتی|با روشن و خاموش شدن چراغ با تناوب مناسب، میله بطور ساکن به نظر می‌رسد و با تطابق تناوب چشمک زدن چراغ می‌توان فرکانس چرخش میله را محاسبه کرد.
بندانگشتی|۲۵ فیلم یک توپ بسکتبال ۲۵ فریم در ثانیه از دید یک چرخش‌بین.

**چرخش‌بین**، **چرخش‌نما** یا **استروبوسکوپ**  ابزاری است که اجسام دارای حرکت تکراری را به نظر ساکن یا دارای حرکت آهسته نشان می‌دهد. با استفاده از این وسیله می‌توان مسافتی که جسم طی کرده، سرعت و زمان آن را بدست آورد.

از چرخش‌بین جهت تشخیص عیوب سطح ورق‌ها یا سطوحی که عیوب متوالی و با فاصله زمانی مشخص در خط تولید دارند می‌توان استفاده نمود و بسامد را تعیین کرد.
دستگاه استروبسکوپ از نمونه‌های دورسنجی نوری می‌باشد که برای بازبینی و اندازه‌گیری سرعت پمپ‌ها، موتورها و به‌طور کلی نگهداری صنعتی، تولید، کنترل کیفیت، آزمایشگاه‌های دانشگاه‌ها و مدارس مورد استفاده قرار می‌گیرد. از چرخش‌نما جهت تشخیص عیوب سطح ورقها یا سطوحی که عیوب متوالی و با فاصله زمانی مشخص در خط تولید دارند می‌توان استفاده نمود و فرکانس را تعیین کرد. جای دیگری که استروبوسکوپ کار برد دارد، تنظیم موتور خودروهاست.

استروب‌ها نقشی مهم در تحقیق در رابطه با فشارهای ماشین آلات در حال حرکت، و شکل‌های تحقیقاتی متعدد دیگر ایفا می‌کنند. این ابزار قادر به غلبه بر نور محیطی و ظاهر سازی افکت‌های حرکت آهسته، بدون نیاز به کارگیری از شرایط محیطی تاریک، هستند. از آن‌ها به عنوان ابزار اندازه‌گیری برای تعیین سرعت چرخ‌ها استفاده می‌شود. از آن‌ها برای تنظیم زمان احتراق موتورهای احتراق داخلی استفاده می‌شود. در پزشکی، استروبسکوپ‌ها به منظور مشاهدهٔ تارهای صوتی برای تشخیص شرایطی به کار گرفته می‌شوند که باعث ایجاد دیسفونیا می‌شود، بیمار شروع به زمزمه یا صحبت در یک میکروفون می‌کند که باعث فعال سازی این ابزار در همان فرکانس یا فرکانسی اندکی متفاوت می‌شود. منبع نوری و یک دوربین به منظور آندوسکوپی قرار داده می‌شوند.

دیگر کاربرد استروب می‌تواند در بسیاری از صفحات گردان گرامافون دیده شود. لبهٔ صفحهٔ گرامافون دارای علایمی در فواصل خاصی است تا زمانی که تحت نور فلورسنت در فرکانس‌های اصلی دیده شود، مشخص کند که صفحهٔ گرامافون با سرعت صحیحی در حال چرخیدن است، از این نظر که علایم ثابت به نظر می‌آیند. چنین چیزی به خوبی در شرایط نوری سفیدکار نمی‌کند، چون لامپ‌های نور سفید به شکل بارزی فلش نمی‌زنند. به همین دلیل بعضی از صفحات گردان دارای یک لامپ نئونی یا LED در کنار صفحهٔ گردان هستند، این LED باید تحت هدایت یک، یک سو کنندهٔ موج قرار گیرد.

استفاده عمده از دستگاه استروبسکوپ و تکنیک استروبسکوپی در عکاسی و تهیه عکس‌های هنری است که مراحل مختلف یک تغییر را بر روی یک نگاتیو ثبت می‌کند.

## منابع

* 

رده:ابزار آزمایشگاه فیزیک
رده:ابزارهای سنجش
رده:تصویربرداری پزشکی
رده:دید و شنودی معرفی‌شده در ۱۸۳۲ (میلادی)
قدرت و جلال

***قدرت و جلال***  رمانی اثر گراهام گرین نویسنده انگلیسی است. این رمان در سال ۱۹۴۰ منتشر شده‌است.

گراهام گرین این کتاب را پس از سفر به مکزیک در سال ۱۹۳۸ نوشت و در آن به وضعیت اسف بار مردم این کشور در زمان اجرای قوانین ضدمذهبی دولت این کشور پرداخت. این اثر که هم در موضوع و هم در محتوا به دفاع از ایمان مسیحی می‌پردازد در زمره شاهکارهای ادبیات مذهبی غرب قرار می‌گیرد، هر چند که تشبیه کشیش میخواره و متزلزل داستان به مسیح موجب تقبیح این اثر از سوی کلیسای کاتولیک شد.

گراهام گرین قدرت و جلال را در کنار کنسول افتخاری دو کتاب محبوب خود معرفی کرده و در یکی از مصاحبه‌هایش اقرار می‌کند که در میان قهرمانان داستان‌هایش به کشیش الکلی قدرت و جلال شباهت بیشتری دارد.

این کتاب با نام **راه‌های پیچ در پیچ**  نیز شناخته می‌شود. در ایران این کتاب با عنوان مسیحای دیگر یهودای دیگر توسط هرمز عبداللهی ترجمه و توسط انتشارات طرح نو چاپ شده‌است. مقاله ای از بهاءالدین خرمشاهی دربارهٔ این کتاب و نویسنده اش در پایان ترجمه فارسی ضمیمه شده‌است.

## خلاصه داستان

جان کلام داستان قدرت و جلال عبارت است از سرگذشت کشیشی در مکزیک که هم به خاطر کشیش بودنش تحت تعقیب است و هم به جهت اعتیادش به الکل، زیرا حکومت انقلابی با مصرف و قاچاق مشروبات الکلی به شدت مبارزه می‌کند. کشیش، کشیش کلیسا پسندی هم نیست. زیرا درگذشته پنهانی با زنی روستایی رابطه داشته و یک دختر کوچک نیز ثمره این گناه بزرگ اوست.

هنگامه ترس و تعقیب نمی‌گذارد او حتی دستی پدرانه بر سر این فرزند بکشد. ایمان کشیش شکسته-بسته‌است. اما هرگز از بین نمی‌رود و چه بسیار مراسم مذهبی که برای توده‌های مردم برگزار می‌کند.

نمایش ایمان شگفت انگیز نفوذ یافته در اعماق روح مردم که آن را به آرمان‌های خشک انقلابی ترجیح می‌دهند از نکات چشمگیر این کتاب است.

## جملات برگزیده
* مرگ در راه خوبی یا زیبایی، به خاطر وطن یا بچه‌ها یا یک تمدن، کار بسیار آسانی است. اما برای مردن در راه دودلی و فساد به وجود یک خدا نیاز است. (ص ۱۳۴)
* وقتی انسان بتواند چهره زن یا مردی را به‌دقت در نظر مجسم کند، همیشه می‌تواند به او احساس ترحم نیز داشته باشد. این صفتی است که با تصویر خدا قرین و همراه است. وقتی انسان خطهای گوشه چشمها و شکل دهان کسی را ببیند و ببیند که موهایش چگونه رشد می‌کنند، دیگر محال است بتواند به او نفرت داشته باشد. نفرت تنها از کمبود و درماندگی نیروی تخیل سرچشمه می‌گیرد. (ص ۱۸۳)
* امید غریزه‌ای است که تنها ذهن استدلالی و معقول بشر می‌تواند آن را از بین ببرد. (ص ۱۹۷)
* غریزه مانند حس وظیفه‌است – آدم آن را به راحتی با وفاداری اشتباه می‌کند. (ص ۱۹۸)

## منابع

* **قدرت و جلال**، ترجمه: هرمز عبداللهی، ویراسته و مقدمه: بهاءالدین خرمشاهی، طرح نو، ۱۳۷۳

رده:خاطرات درباره الکلیسم
رده:رمان‌های ۱۹۴۰ (میلادی)
رده:رمان‌های بریتانیایی ۱۹۴۰ (میلادی)
رده:رمان‌های بریتانیایی مورد اقتباس در فیلم‌ها
رده:رمان‌های سده ۲۰ (میلادی)
رده:رمان‌های گراهام گرین
رده:رمان‌های واقع‌شده در مکزیک
رده:رمان‌های انگلیسی‌زبان
ترکی بن سعید

**ترکی بن سعید بن سلطان بوسعیدی** (۱۸۳۲ – ۱۸۸۸)، سلطان عمان بود.

## زندگی
ترکی بن سعید در ۱۸۳۲ میلادی در زنگبار زاده شد. دوران کودکی و نوجوانی در زنگبار گذراند، سپس به دستور پدرش والی صحار شدند. در دوران حکم برادرش سالم بن ثوینی از  برکنار شد وعازم هند شد و در آنجا اقامت گزید. بعد از اینکه عزان بن قیس به سلطنت رسید از هند به مسقط برگشت، و بعد از کشته شدن عزان بن قیس در سال ۱۲۸۷ هجری قمری سلطان عمان شد.

## منابع

* السلطان:قابوس، البوسعید، * موسوعة * دلیل الأعلام: مسقط، چاپ اول، سال ۱۹۹۸ میلادی. (به عربی).
* دکتر:القاسمی، سلطان، بن محمد، * «(تقسیم الإمبراطوریة العُمانیة)» * ،. چاپ دوم، مطابع البیان التجاریة دبی: سال انتشار ۱۹۸۹ میلادی.
* العوتبی، سلمة، بن مسلم، الصحاری، * «(الأنساب)» * ،. چاپ چهارم، سال انتشار ۱۹۹۴ میلادی.
* العوتبی، سلمة، بن مسلم، الصحاری، * «(أمارة زنجار وسلاطین عمان)» * ،. چاپ سوم، سال انتشار ۱۹۷۷ میلادی.
* لفتنانت کونیل، سیر آرنولد ویلسون، * «(تاریخ عمان والخلیج)» * ،. انتشار سال ۱۹۸۸ میلادی.
* بدوی، محمد، آلسعید، * (دلیل أعلام عُمان) *، دانشگاه سلطان قابوس، مکتبه لبنان چاپ دوم، سال ۲۰۰۶ میلادی. (به عربی).
* الهاشمی، عبدالمنعم، (مَوسُوعَة تاریخ اَلعَرَب) دارالبحار و مکتبة الهلال، عام ۲۰۰۶

رده:آل بوسعید
رده:تاریخ عمان
رده:حکم‌رانان سده ۱۹ (میلادی) در خاورمیانه
رده:درگذشتگان ۱۸۸۸ (میلادی)
رده:زادگان ۱۸۳۲ (میلادی)
رده:سلطان‌های عمان
رده:مسلمانان اباضیه اهل عمان
مزوآندمیک

مالاریا در منطقه‌ای **مزوآندمیک** می‌باشد که میزان بزرگی طحال در کودکان ۲ تا ۹ ساله همیشه بین ۱۱ تا ۵۰٪ می‌باشد.

## منابع
* 

رده:همه‌گیرشناسی
پیشگیری اولیه

**پیشگیری اولیه** عبارتست از اقدام‌هایی که به منظور حفظ سلامتی افراد سالم و جلوگیری از بروز بیماری در آنها صورت می‌گیرد و با اقدام‌هایی مانند ارتقای سطح بهداشت عمومی، بهزیستی و کیفیت زندگی افراد تأمین می‌گردد و بنابراین مقصود از پیشگیری اولیه، پیشگیری قبل از ایجاد بیماری با کنترل علل و عوامل خطر می‌باشد.

## جستارهای وابسته
* کنترل بیماری
* پیشگیری ثانویه
* پیشگیری ثالثیه

## منابع

* دکترعزیزی، فریدون-دکتر حاتمی، حسین-دکتر جانقربانی، محسن- اپیدمیولوژی و کنترل بیماریهای شایع در ایران. چاپ دوم ۱۳۷۹ 

رده:همه‌گیرشناسی
رده:پزشکی پیشگیری
رده:واژگان پزشکی
پیشگیری ثانویه

**پیشگیری ثانویه** عبارتست از کاهش پیامدهای شدیدتر بیماری از طریق تشخیص به موقع و درمان. پیشگیری ثانویه را می‌توان به صورت راه‌های موجود برای تشخیص اولیه به موقع عفونت یا بیماری و مداخله مؤثر و قاطع برای بهبود وضع سلامت، چه در سطح فردی و چه اجتماعی تعریف کرد.

## جستارهای وابسته
* پیشگیری
* پیشگیری اولیه
* پیشگیری ثالثیه

## منابع

*دکترعزیزی، فریدون-دکتر حاتمی، حسین-دکتر جانقربانی، محسن- اپیدمیولوژی و کنترل بیماریهای شایع در ایران.چاپ دوم ۱۳۷۹ 

رده:همه‌گیرشناسی
رده:پزشکی پیشگیری
رده:تخصص‌های پرستاری
رده:واژگان پزشکی
دوره قابلیت سرایت

**دوره قابلیت سرایت** عبارتست از مدت زمانی که عامل عفونی می‌تواند به طرق مختلف از شخص آلوده به فرد دیگر، یا از حیوان آلوده به انسان، یا از شخص آلوده به حیوان و از جمله به بندپایان انتقال یابد.

## منابع
* دکترعزیزی، فریدون-دکتر حاتمی، حسین-دکتر جانقربانی، محسن- اپیدمیولوژی و کنترل بیماریهای شایع در ایران. چاپ دوم ۱۳۷۹ 

رده:همه‌گیرشناسی
رده:عفونی
پیشگیری ثالثیه

**پیشگیری ثالثیه** عبارتست از اقدام‌های مداخله‌ای در مراحل پیشرفته بیماری و در واقع شامل به‌کارگیری همه تدابیر موجود به منظور کاهش یا محدود کردن نقص عضو و ناتوانی‌های حاصل از بیماری، به حداقل رساندن رنج و آسیب ناشی از انحراف از سلامت کامل و ارتقای قدرت تطابق بیمار از حالت‌های بهبودناپذیر است و در واقع می‌تواند تا مرحله اعاده سلامتی نسبی پیشگیری دارویی رود.

## جستارهای وابسته
* پیشگیری
* پیشگیری ثانویه

## منابع

* دکترعزیزی، فریدون-دکتر حاتمی، حسین-دکتر جانقربانی، محسن- اپیدمیولوژی و کنترل بیماریهای شایع در ایران.چاپ دوم ۱۳۷۹ 

رده:همه‌گیرشناسی
رده:پزشکی پیشگیری
رده:تخصص‌های پرستاری
رده:واژگان پزشکی
مخزن بیماری

مخزن هر شخص، حیوان، بندپا، گیاه، خاک و غیره یا مجموعه‌ای از اینها که یک عامل عفونی به طور معمول در آن زندگی و تکثیر نماید، به نحوی که ادامه حیات عامل عفونی به آن وابسته باشد و به طریقی تکثیر یابد که بتواند به میزبان حساس دیگری منتقل گردد، (تکثیر، وابستگی، انتقال) مخزن آن عامل عفونی نامیده می‌شود.

## منابع
* دکترعزیزی، فریدون-دکتر حاتمی، حسین-دکتر جانقربانی، محسن- اپیدمیولوژی و کنترل بیماریهای شایع در ایران. چاپ دوم ۱۳۷۹ 

رده:همه‌گیرشناسی
رده:عفونی
منبع عفونت

**منبع عفونت** به شخص، حیوان، شیئ و ماده‌ای که یک عامل عفونی برای رسیدن به میزبان از آن عبور کند گفته می‌شود. باید توجه کرد که منبع عفونت، از منبع آلایش، مانند سرریز مخزن فاضلاب و آلوده شدن آب آشامیدنی به وسیله آن یا آشپز آلوده‌ای که موجب آلودگی سالاد و غذا می‌گردد، به طور کامل متفاوت است.

## منابع
* دکترعزیزی، فریدون-دکتر حاتمی، حسین-دکتر جانقربانی، محسن- اپیدمیولوژی و کنترل بیماریهای شایع در ایران. چاپ دوم ۱۳۷۹ 

رده:همه‌گیرشناسی
سیر طبیعی بیماری

بندانگشتی|انریکه سیمونه - کالبد شکافی 1890

این اثر، پزشکی را به تصویر می کشد که در حال کالبدشکافی است و به قلب یک جوان نگاه می کند.
**سیر طبیعی بیماری** سیر یک بیماری از شروع تا پایان است. بسیاری از بیماری‌ها مراحل مشخصی دارند که در کنار یکدیگر به عنوان «سیر طبیعی بیماری» شناخته می‌شوند. این مراحل عبارت‌اند از:

# مرحله شروع آسیب.
# مرحله قبل از علایم (از شروع تا ظهور نخستین علایم یا نشانه‌ها).
# تظاهر بالینی بیماری که می‌تواند منجر به مرگ شود، می‌تواند عود و تکرار داشته باشد ویا می‌تواند خودبه خود تخفیف یافته به بهبودی بینجامد.
# مرحله ناتوانی بیماری
## منابع

* دکترعزیزی، فریدون-دکتر حاتمی، حسین-دکتر جانقربانی، محسن- اپیدمیولوژی و کنترل بیماریهای شایع در ایران. چاپ دوم ۱۳۷۹ 

رده:سبب‌شناسی
رده:عفونی
رده:همه‌گیرشناسی
کنترل بیماری

**کنترل بیماری** عبارتست از برنامه‌ها و عملیاتی که به طور پیوسته با هدف کاهش بروز، شیوع یا حتی ریشه‌کنی کامل یک بیماری انجام می‌شود.

## منابع
* 

رده:همه‌گیرشناسی
حمد بن سعید

**حمد بن سعید** (درگذشت ۱۷۹۲) سلطان عمان، سومین از سلسله آل سعید بود، وی بین ۱۷۸۶ و ۱۷۹۲ بر این کشور حکومت کرد.

## منابع

* 
* السلطان:قابوس، البوسعید، * موسوعة * دلیل الأعلام: مسقط، چاپ اول، سال ۱۹۹۸ میلادی. (به عربی).
* دکتر:القاسمی، سلطان، بن محمد، * «(تقسیم الإمبراطوریة العُمانیة)» *، چاپ دوم، مطابع البیان التجاریة دبی: سال انتشار ۱۹۸۹ میلادی.
* العوتبی، سلمة، بن مسلم، الصحاری، * «(الأنساب)» *، چاپ چهارم، سال انتشار ۱۹۹۴ میلادی.
* العوتبی، سلمة، بن مسلم، الصحاری، * «(أمارة زنجار وسلاطین عمان)» *، چاپ سوم، سال انتشار ۱۹۷۷ میلادی.

رده:آل بوسعید
رده:امامان اهل عمان
رده:اهالی مسقط
رده:پادشاهی عمان
رده:درگذشتگان ۱۷۹۲ (میلادی)
رده:سال زادروز نامشخص
رده:عرب‌های سده ۱۸ (میلادی)
شهرستان گنبد کاووس

**شهرستان گنبد کاووس** یکی از شهرستان‌های استان گلستان ایران است. مرکز این شهرستان، شهر گنبد کاووس است.

این شهرستان در تاریخ ۱ **اردیبهشت** ۱۳۲۷ از شهرستان گرگان جدا شد و مستقل گردید.

نام پیشین این شهرستان، **دشت گرگان** بوده که در تاریخ ۲۸ **بهمن** ۱۳۵۱ به **گنبد کاووس** تغییرنام پیدا کرد.

## موقعیت جغرافیایی
**شهرستان گنبد کاووس** از **شمال** تا **غرب** با کشور ترکمنستان، از **شمال شرقی** با شهرستان مراوه‌تپه، از **شرق** با شهرستان کلاله، از **جنوب شرقی** با شهرستان‌های گالیکش و مینودشت، از **جنوب** با شهرستان‌های آزادشهر و رامیان و از **جنوب غربی** با شهرستان آق‌قلا همسایه است.

## پیشینه
کاوش‌های باستان‌شناسی پیشینه تمدن این منطقه را ۵ تا ۶ هزار سال اعلام کرده‌اند. با این تمدن کهن، تاریخی پرفراز و نشیب، آثار و بقایای باستانی فراوان و با دانشمندانی نامدار و اقوامی توانمند و نیک‌نهاد، گنبد کاووس جایگاهی بلند و سهمی ارزشمند در تاریخ و تمدن باشکوه ایران دارد. با ورود اسلام و در سده‌های آغازین آن ایالت هیرکانیا جایگاه ارزشمندی در شکوفایی فرهنگ و تمدن اسلامی داشت. شهرهای جرجان (گنبدکاووس کنونی) از این ایالت مهد دانشمندان بزرگ آن دوران بود. عنصرالمعالی کیکاووس (از واپسین امیران آل زیار و نگارنده کتاب گران‌قدر قابوس‌نامه) و عبدالقاهر جرجانی (صاحب نوشته‌های گران‌بها در صرف و نحو و معانی و بیان عربی) در دگرگونی ادبیات فارسی و عربی نقش مهمی داشتند. قابوس‌نامه را، همچنین، مجموعه تمدن اسلام پیش از مغول نام نهاده‌اند.

در پزشکی نیز این منطقه سهم زیادی در جهان اسلام داشته به‌گونه‌ای که دو تن از نامدارترین پزشکان ایران و جهان، ابوسهل مسیحی و سیداسماعیل جرجانی صاحب دایرةالمعارف ذخیره خوارزمشاهی، از این سرزمین بوده‌اند.

گنبدکاووس در سده‌های اخیر تابع ولایت استرآباد بود. در تقسیمات جدید کشوری که در سال ۱۳۱۶ خورشیدی شکل گرفت، نام استرآباد رسماً به گرگان تغییر یافت و یکی از شهرستان‌های استان مازندران شد. گنبدکاووس نیز مرکز بخش دشت گرگان و از بخش‌های تابعه شهرستان گرگان شد. به تصویب هیئت وزیران در ۲۰ بهمن ۱۳۲۶ دشت گرگان به شهرستان تبدیل شد و شهرستان گنبدکاووس نام گرفت.

## پیشینه نام
گنبد یا گنبد کاووس یا گنبد قابوس که پیشتر جرجان خوانده می‌شد. جرجان (نام پیشین گنبد کاووس) نام شهر و شهرستان و نیز نام سرزمینی باستانی در جنوب شرقی دریای مازندران است.

## مردم‌شناسی
ساکنان این شهرستان ترکیبی از فارسی‌زبانان و ترکمن‌های ایرانی هستند و همچنین مهاجرانی از مناطق دیگر از جمله سیستان و بلوچستان، آذربایجان، کردستان، شاهرود، سمنان و خراسان تشکیل می‌دهند. بیشتر شهرستان سنی مذهب (ترکمن، بلوچ، قزاق، کرد) و اقلیت نیز شیعه (فارسی زبانان و ترک‌ها) هستند.

## تقسیمات کشوری
**شهرستان گنبد کاووس** دارای **۲** بخش، **۶** دهستان و **۳** شهر به شرح زیر است:

### شهرستان گنبد کاووس

## جمعیت
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت **شهرستان گنبد کاووس** برابر با **۳۴۸٬۷۴۴** نفر بوده‌است.

## منابع


رده:شهرستان‌های استان گلستان
رده:شهرستان‌های دارای فرمانداری ویژه
تب بازگشتی شپشی

عامل تب بازگشتی شپشی اپیدمیک(نوعی از epidemic louse-borne relapsing fever (LBRF)) گونه **[[بورلیا رکورنتیس]]** (Borrelia recurrentis) می‌باشد. زمانی که شپش از فردی که از تب بازگشتی شپشی رنج می‌برد خون‌خواری کند، عامل بیماری همراه خون بلعیده می‌شود. تمام اسپیروکت‌ها طی ۲۴ ساعت در مجرای گوارشی شپش ناپدید می‌شوند. در این مدت بسیاری از اسپیروکت‌ها از بین می‌روند ولی آن‌هایی که زنده می‌مانند از جدار معده شپش عبور کرده و وارد هموسل می‌شوند. در هموسل اسپیروکت به سرعت تکثیر می‌یابد و تنها راهی که باعث ابتلای انسان به این بیماری می‌شود له‌شدن شپش و ورود اسپیروکت به بدن از طریق زخم یا خراش یا غشای مخاطی می‌باشد.

برخی گونه‌های بورلیا تب راجعهٔ اندمیک ایجاد می‌کنند مانند بورلیا duttonii عامل تب بازگشتی ناشی از نیش کنه اندمیک شرق آفریقا (Endemic East African tick-borne relapsing fever). همچنین عامل انواع دیگری از تب بازگشتی ریکتزیاها و Bartonella quintana هستند.
## جستارهای وابسته
* شپش بدن
* بورلیا
* تب راجعه

## منابع

* مهندس متولیان، سید علی. حشره‌شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلین. دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران-۱۳۸۰

رده:اسپیروکت‌ها
رده:بورلیا
رده:بیماری‌های باکتریایی
رده:بیماری‌های منتقله توسط حشرات
رده:باکتری‌های بیماری‌زا
تب خندق

بندانگشتی|خوشه های باکتری (که با یک فلش نشان داده شده است) در رنگ آمیزی Warthin-Starry
**تب خندق** (Trench fever) یا تب ۵ روزه(Five day fever)، نوعی بیماری غیرشایع و نسبتاً جدی است که توسط شپش منتقل می‌شود. تب خندق، کشنده نیست اما ناتوان‌کننده است. این بیماری، اولین بار در جنگ جهانی اول در بین سربازانی که در خندق‌ها بودند دیده شد و به همین دلیل تب خندق نامگذاری شد. این بیماری تاکنون به اسامی مختلفی نامگذاری شده‌است مانند تب ولهاینیا (Wolhynia fever)، تب استخوان ساق پا (shin bone fever) و بیماری هیس - ورنر (His-Werner disease).
عامل این بیماری ریکتزیا کوئینتانا (Rickettsia quintana)می‌باشد که شپش آن را در موقع خونخواری می‌بلعد. نام جدید این باکتری، بارتونلا کوئینتانا (Bartonella quintana)است. عامل بیماری بر خلاف ریکتزیاهای دیگر ضرری برای شپش ندارد چون وارد سلول‌های بدن شپش نمی‌شود. در این بیماری نیز مدفوع شپش آلوده‌کننده است. انتقال بیماری مانند تیفوس اپیدمیک از طریق مدفوع آلوده شپش یا له‌شدن آن از راه زخم یا غشای مخاطی می‌باشد.

## بیماریزایی و انتقال
باکتری از طریق آلوده شدن خراش‌های پوستی و زخم‌های ناشی از گزش شپش به مدفوع آلوده شپش، به انسان انتقال پیدا می‌کند. انسان به عنوان مخزن و شپش به عنوان ناقل بیماری می‌کند.

## علائم بالینی
بیماری خود را به صورت تب کلاسیک ۵ روزه نشان می‌دهد. دوره کمون، حدود ۲ هفته طول خواهد کشید. شروع ناگهانی علائم همراه با تب بالا، سردرد شدید، درد در چشم‌ها و عضلات پا و پشت بدن و حساسیت شدید در ساق پا است. عودهای متعددی اما کوتاه تر از بیماری با دوره‌های زمانی بدون تب دیده شده‌است. بهبودی ممکن است یک ماه یا بیشتر طول بکشد. مرگ بر اثر بیماری تب خندق، بسیار نادر است.

## تشخیص بالینی
تست‌های سرولوژیکی (مانند تست Weil-Felix) برای تشخیص قطعی استفاده می‌شود. بیماری باید از سایر بیماری‌ها مانند تیفوس، ارلیشیوز، لپتوسپیروز، بیماری لایم، سرخک و سرخجه تمایز داده شود.

## درمان
از آنتی بیوتیک تتراسایکیلین برای درمان استفاده می‌شود. همچنین می‌توان از آنتی‌بیوتیک کلرامفنیکل نیز استفاده کرد.
## جستارهای وابسته
* شپش

## منابع

رده:بیماری‌های باکتریایی
رده:بیماری‌های منتقله توسط حشرات
رده:عفونت‌های پوستی باکتریایی
رده:سنگر
بدر بن سیف

**بدر آل بوسعیدی** فرزند سیف (.... - ۱۸۰۶)، فرمانروای کشور پادشاهی عمان.

نام کامل وی: (** بدر بن سیف بن احمد البوسعیدی **). سلطان عمان.
در دوران حکم عمویش «سلطان بن الامام» والی مسقط بودند. در هنگام شورش محمد بن خلفان علیه حکم سلطان به کمک عمویش شتافت و حملهٔ شورشیان قمع نمود. بعد از وفات عمویش و بعلت خردسالی و نابالغ بودند پسران سلطان: «سعید»، «سالم» و «حمد»، زمامداری عمان بعهد گرفت. بعد از مدنی و در اثنای غیاب بدر بن سیف، قیس بن الامام مسقط را اشغال نمود. بدر با هماهنگی هوادارانش وگروهی از چریک‌های نجدی توانست قیس از مسقط بیرون راند و دوباره خودرا بر مسند حکم عمان برگرداند. بعد از این حادثه فرزندان سلطان یکی پس از دیگری به خارج از مسقط ونقات دور دست می‌فرستد که خودش به راحتی و آرامی بر مسند حکم ظفر یابد. سالم بن سلطان به ولایت مصنعه، و سعید بن سلطان به ولایت برکاء می‌فرستد. وحمد نیز به یکی از ولایات ظفار می‌فرستد. در اینجا «موزه» خواهر سلطان پی می‌برد که بدر بن سیف قصد دارد خودش جانشین سلطان شود و فرزندان سلطان از حکم بر کنار سازد، بنابراین به اتفاق سعید پسر سلطان نقشهٔ نابودی بدرا می‌کشند و به حیله و مکر او را به قتل می‌رسانند.

## منابع
* السلطان:قابوس، البوسعید، * موسوعة * دلیل الأعلام: مسقط، چاپ اول، سال ۱۹۹۸ میلادی. (به عربی).
* دکتر:القاسمی، سلطان، بن محمد، * «(تقسیم الإمبراطوریة العُمانیة)» *، چاپ دوم، مطابع البیان التجاریة دبی: سال انتشار ۱۹۸۹ میلادی.
* العوتبی، سلمة، بن مسلم، الصحاری، * «(الأنساب)» *، چاپ چهارم، سال انتشار ۱۹۹۴ میلادی.
* العوتبی، سلمة، بن مسلم، الصحاری، * «(أمارة زنجار و سلاطین عمان)» *، چاپ سوم، سال انتشار ۱۹۷۷ میلادی.

رده:تاریخ عمان
رده:سلطان‌های عمان
حقوق خانواده

**حقوق خانواده** به مجموعه قوانین و مقرراتی گفته می‌شود که ناظر به تنظیم روابط خانواده است. حقوق خانواده شامل سه بخش مهم است: ازدواج، طلاق و روابط والدین با فرزندان. مباحثی مانند مهریه زوجه و نفقه همسر در بحث ازدواج و مباحث جدایی و طلاق و فسخ نکاح در بخش دوم (طلاق) و مباحث مربوط به نَسَب، قرابت، نفقه اقارب، حضانت طفل و فرزندخواندگی در بخش سوم قرار دارد.

حقوق خانواده در وهله اول باید به بهبود کنشهای اجتماعی و تقویت ارزشهای اخلاقی در خانواده کمک کند. تعریف استانداردهای رفتاری توسط قانون‌گذار می‌تواند در این جهت کارآمد باشد. احترام قانون‌گذار به دو جنس مرد و زن، ایجاد تعادل در حقوق و تکالیف آنها و توجه به نیازهای متعارف و منطقی آنان از جمله اصولی است که نظام حقوقی باید از آن بهره‌گیرد. دخالت حداقلی در روابط بین والدین و فرزندان از دیگر اصولی است که حقوق خانواده باید از آن پیروی کند.

زن و مرد از طریق نکاح و ازدواج پایگاهی را به نام خانواده ایجاد می‌کنند که ستونهای این بنا زن و مرد هستند.

زناشویی ممکن است به دلایل متعددی زایل و به پایان برسد. فسخ یکی از طرق انحلال عقد است که به صورت محدود در نکاح نیز جریان پیدا می‌کند. عقد نکاح همچنین به بروز برخی از حوادث و وقایع ممکن است خود به خود منفسخ گردد. روش رایج برای پایان دادن به نکاح طلاق است که ممکن است با توافق زوجین، به تقاضای مرد یا به تقاضای زن انجام گیرد.

## پانویس

رده:ازدواج
حقوق خانواده
رده:طلاق
فیزیک محاسباتی

**فیزیک رایانشی** یا **فیزیک محاسباتی**  زمینه‌ای‌ست مدرن، متنوّع، و گسترده که به بررسی، گزینش، و اعمال شیوه‌های آنالیز عددی در حل محاسباتی مدل‌های ریاضی (پیوسته) در فیزیک می‌پردازد.

## جستارهای وابسته
* محاسبات علمی
* مدل‌های محاسباتی
* فیزیک ریاضی
* جبر خطی عددی
* دینامیک ملکولی
* دینامیک سیالات محاسباتی

## منابع
* مقدّمه‌ای بر فیزیک محاسباتی (انگلیسی)
* فیزیک محاسباتی (انگلیسی)

رده:فیزیک محاسباتی
حدت بیماری

بندانگشتی|تحقیق در مورد ویروس آنفولانزا
**حدت بیماری** یا **بیماری‌زایی**  به معنای شدت زهرآگینی یا اثر کشندگی یک موجود بیماریزا (پاتوژن) که بتواند دفاع میزبان را مغلوب کرده و در بدنش مستقر شود.

## منابع

* دکتر ریماز. اصول اپیدمیولوژی. دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران- ۱۳۸۰

رده:همه‌گیرشناسی
رده:بیماری‌های عفونی
رده:عفونی
رده:ویروس‌شناسی
جداسازی بیمار

[جایگزین=|بندانگشتی|300x300پیکسل|این تصویر سازی از محل نگهداری مسلولین از اداره ایمنی و سلامت شغلی آمریکا چندین وجه کنترل عفونی و جداسازی بیمارستان را به نمایش گذاشته است: کنترل مهندسی(مجرای هوای اختصاصی)، [تجهیزات حفاظتی شخصی|تجهیزات حفاظت شخصی(ماسک N95)، علائم و برچسبهای هشدار (ورودی حفاظت شده)، ظرف زباله اختصاصی و شیوه های پیشرفته خانه داری]]
**جداسازی** (Isolation) به معنای مجزا کردن شخصی در **[[دوره قابلیت سرایت]]** که مبتلا به بیماری قابل انتقال باشد و به منظور جلوگیری از انتقال مستقیم یا غیرمستقیم بیماری به دیگران می‌باشد. جداسازی می‌تواند به صورت کامل باشد یا ناقص (مثلاً در بیماری‌های جنسی) و کامل یعنی اینکه فرد را از هر جهت جداسازی می‌کنند.

## منابع

دکتر ریماز. اصول اپیدمیولوژی.دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران-۱۳۸۰

رده:همه‌گیرشناسی
رده:بهداشت پزشکی
رده:بیماری‌های عفونی
رده:پرستاری
رده:عفونی
رده:پیشگیری
ناقل بیماری

بندانگشتی|مری تیفوئید در یک تصویر روزنامه‌ای در سال ۱۹۰۹ ، مری مالون یک ناقل بدون علائم سالمونلا تیفوئید بود که تصور می شود ۵۳ نفر دیگر را با تب تیفوئید آلوده کرده است در حالی که به کار خود به عنوان آشپز ادامه می‌دهد.
**ناقل بیماری** یا **حامل**  کسی است که عامل بیماریزا را دربدن داشته باشد و به دیگران منتقل می‌کند بدون اینکه علائم بالینی داشته باشد. مانند کسانی که بیماری ایدز یا حصبه دارند. حامل می‌تواند به صورت مزمن یا موقت باشد.

در ژنتیک کلاسیک، شخصی که حامل یک آلل بیماری‌زای مربوط به یک اختلال اتوزوم مغلوب می‌باشد. در گفتگوهای بالینی، ممکن است حامل به شخصی اشاره داشته باشد که آلل بیماری‌زایی را حمل می‌کند که او را مستعد ابتلا به بیماری می‌سازد.
## منابع

دکتر ریماز، اصول اپیدمیولوژی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران، ۱۳۸۰.

رده:بیماری‌های عفونی
رده:ژنتیک
رده:عفونی
رده:همه‌گیرشناسی
رده:واژگان پزشکی
بیماری بومی

**بیماری بومی** یا **بومی‌گیری** یا **اندمیک**  هنگامیکه یک بیماری به علت شرایط خاص بوم‌شناسی یک منطقه در حد انتظار باشد، بیماری بومی است.

## منابع
دکتر ریماز. اصول اپیدمیولوژی. دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران ۱۳۸۰

رده:پیشگیری
رده:همه‌گیرشناسی
دوره واگیری

**دورهٔ واگیری**  مدت زمانیست که عامل بیماری‌زا از شخص آلوده دفع و باعث انتقال به میزبان حساس می‌شود. به عنوان مثال این دوره در بیماری‌های ویروسی بیشتر در اواخر دورهٔ نهفتگی (دورهٔ کمون) است.

## منابع
دکتر ریماز، اصول اپیدمیولوژی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران، ۱۳۸۰

رده:عفونی
رده:همه‌گیرشناسی
تک‌گیر

**بیماری تک‌گیر**  اصطلاحی در اپیدمیولوژی بیماری است. این اصطلاح به یک بیماری گفته می‌شود که به ندرت، به‌طور تصادفی، نامنظم یا گاه گاه در چند مکان بدون ارتباط و بدون الگوی زمانی و مکانی قابل تشخیص رخ می‌دهد، این نوع بیماری خلاف اصطلاح بیماری همه گیر است زیرا همه‌گیری در یک مکان و منطقهٔ مشخصی رخ می‌دهد. نوع بیماری‌ها بسیار موارد اندک (مجرد یا خوشه‌ای) هستند و آنقدر در زمان و مکان جدا شده‌ای رخ می‌دهند که درک منبع ابتلا بیماری یا عفونت به سختی صورت می‌گیرد و می‌تواند به اپیدمی یا پاندمی تبدیل شود.

## جستارهای وابسته
* همه‌گیرشناسی
* همه‌گیری

## منابع

* دکتر ریماز. اصول اپیدمیولوژی. دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران ۱۳۸۰

رده:عفونی
رده:همه‌گیرشناسی
رده:واژگان پزشکی
رده:بیماری‌های عفونی
سرایت (پزشکی)

بندانگشتی|یک نمودار مفهومی نشان‌دهنده انتقال سندرم حاد تنفسی ویروس کرونا 2 (SARS-CoV-2) در بین انسان‌ها و میزبان‌های مختلف حیوانات
**سرایت**  در پزشکی، بهداشت عمومی و زیست‌شناسی به انتقال عامل بیماری واگیر از فرد یا گروه میزبان آلوده به فرد خاص یا گروه دیگر، صرف نظر از اینکه آن افراد قبلاً آلوده بوده‌اند یا نه گفته می‌شود.

این اصطلاح به انتقال مستقیم میکروارگانیسم از یک فرد به فرد دیگر توسط یک یا چند راه زیر اشاره دارد:
* انتقال هوابرد؛ همانند سرفه، عطسه و تنفس
* تماس جسمی مستقیم؛ تماس با فرد آلوده، از جمله تماس جنسی
* تماس جسمی غیرمستقیم؛ معمولاً با لمس یک سطح آلوده، از جمله خاک
* مسیر دهانی-مقعدی؛ معمولاً از طریق دستان شسته نشده، غذای یا منابع آب آلوده

## منابع

* 

رده:اختلال‌ها و بیماری‌های انسان
رده:بیماری‌های عفونی
رده:همه‌گیرشناسی
رده:انتقال بیماری
طبقه‌بندی بین‌المللی آماری بیماری‌ها

**طبقه‌بندی بین‌المللی آماری بیماری‌ها(ای‌سی‌دی)**  یک ابزار جهانی تشخیصی همه‌گیرشناسی، مدیریت بهداشتی و اهداف بالینی است که توسط سازمان بهداشت جهانی(WHO)، به عنوان مرجع هدایت و هماهنگی بهداشت در نظام سازمان ملل متحد، منتشر می‌شود.
این جزوه که به طبقه بندی فهرستی بیماری ها بر اساس خاستگاه‌ و ویژگی های مشترک آنان می‌پردازد؛ به‌صورت دوره‌ای بازنگری و بازنشر می‌گردد. در حال حاضر، دهمین نسخه آن (ICD-10) در سراسر جهان مورد استفاده قرار  می‌گیرد. بازنگری یازدهم آن (ICD-11) در ۲۵ مه ۲۰۱۹ توسط مجمع جهانی بهداشت پذیرفته شده است و از ۱ ژانویه ۲۰۲۲ رسماً لازم الاجرا است.

## جستارهای وابسته
* اختلال دوقطبی
* اختلال افسردگی اساسی
* ایدز
* کبد چرب
* بواسیر

## منابع

* دکتر ریماز، *اصول اپیدمیولوژی*، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران، ۱۳۸۰
* تجدیدنظر در آی‌سی‌دی برای آینده؛ وب‌گاه سازمان بهداشت جهانی؛ زبان انگلیسی

## WHO official ICD sites
* انگلیسی ICD Homepage 
* انگلیسی ICD Implementation database  
* انگلیسی ICD-۱۰ updates
* انگلیسی ICD-۱۰ Online look up tool on Volume ۱ and ۳ of the ICD-۱۰
* انگلیسی ICD-۱۰ INSTRUCTION MANUAL Volume ۲ online
* انگلیسی ICD-۱۱ Revision information
* انگلیسی ICD-۱۱ Revision platform - interactive

رده:سازمان جهانی بهداشت
رده:علم آسیب‌شناسی روانی
رده:کدهای آماری
رده:طبقه‌بندی بین‌المللی بیماری‌ها
رده:طبقه‌بندی پزشکی
رده:اختلال‌های روانی
دیلدرین

**دیلدرین** با ال‌دی ۵۰ ۴۰ (L.D.۵۰= ۴۰ mgkg−۱) جزء سموم کلره است و به نام‌های اوکتالوکس یا ترکیب ۴۹۷ نیز نامیده می‌شود. خاصیت پایداری آن بیشتر از آلدرین است. این حشره‌کش برای مبارزه با حشرات ناقل بیماری‌ها مخصوصاً پشه آنوفل و مگس‌ها به کار برده می‌شود.

دیلدرین بوی نامطبوعی دارد و با اغلب قارچ‌کش‌ها و حشره‌کش‌ها قابل اختلاط است. خاصیت سمی دیلدرین نسبت به حشرات ناقل بیمارها ۸ الی ۱۰ برابر ددت و پایدارتر از ان است. برای بسیاری از ناقلین به مقدار ۰٫۵ گرم برای هر مترمکعب به کار می‌رود. این حشره‌کش به صورت محلول، گرد، پودر مویابل و کنسانتره امولسیفیابل وجود دارد.

## منابع
* مهندس متولیان، سید علی. سموم آفت‌کش و کاربرد آنها. دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران-۱۳۸۰

رده:حشره‌شناسی
رده:آفت‌کش‌ها
آلدرین

**آلدرین** با ال‌دی ۵۰ ۶۷ (L.D.۵۰= ۶۷ mgkg-۱) جزء سموم کلره است و به نام جسم ۱۱۸ نیز نامیده می‌شود. آلدرین به عنوان یک نوروتوکسین شناخته می‌شود و تاثیر آن متوجه سیستم عصبی جاندار می‌شود. خاصیت سمی آلدرین برای حشرات بسیار زیاد است ولی در عوض خاصیت پایداری آن کوتاه است. این حشره‌کش مانند لیندان دارای خاصیت تدخینی (تنفسی) نیز است، یعنی از طریق راه تنفسی وارد بدن حشره می‌شود و به علت سمیت زیاد آن برای انسان و حیوان مصرف آن کم است. 

آلدرین باعث تحریک و قرمزی پوست می‌شود.

## منابع

* مهندس متولیان، سید علی. سموم آفت‌کش و کاربرد آنها. دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران-۱۳۸۰

رده:آفت‌کش‌ها
رده:آلاینده‌های آلی دیرپا در پیمان‌نامه آلودگی هوای فرامرزی با برد بلند
رده:آلاینده‌های آلی دیرپا براساس پیمان‌نامه استکهلم
رده:حشره‌شناسی
رده:حشره‌کش‌های آلی حاوی کلر
رده:سرطان‌زاهای گروه ۳ پژوهشگاه بین‌المللی سرطان
رده:مختل‌کننده‌های غده‌های درون‌ریز
رده:نوروتوکسین‌ها
رده:آفت‌کش‌های منسوخ
رده:سرطان‌زاهای گروه ۲ای پژوهشگاه بین‌المللی سرطان
مالاتیون

بندانگشتی|چپ|270px|نمایش سه‌بعدی مالاتیون
**مالاتیون** با ال‌دی ۵۰ ۳۰۰۰ (L.D.۵۰= ۳۰۰۰ mgkg-۱)از کم خطرترین سموم فسفره است. عمل جذب سطحی بر روی آن انجام می‌شود و جذب سطحی عامل منفی محسوب می‌شود. در برنامه‌های بهداشتی مصرف زیادی دارد و به مقدار ۲ گرم در مترمربع برای یکبار در سال مصرف می‌شود. سمیت مالاتیون بسیار کم و عوارض حاصله از آن ناچیز است. در موقع کار باید از وسایل حفاظتی مانند دستکش، ماسک، لباس کار و غیره استفاده کرد. مالاتیون به صورت پودر برای مصرف در منازل بر ضد حشرات خانگی مانند مگس، پشه، سوسک، کک و غیره کاربرد دارد برای این منظور پودر وتابل ۴۰ درصد به میران ۲درصد (هر لیتر محلول برای ۱۵ متر مربع)استفاده می‌شود. اثر مالاتیون سریع و نسبتاً مداوم است. 

## منابع

* مهندس متولیان، سید علی. سموم آفت‌کش و کاربرد آنها. دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران-۱۳۸۰
* دکتر آزمایش فرد، پروانه؛ دکتر میرکریمی، اسدالله؛ دکتر اسماعیلی، مرتضی.حشره‌شناسی کشاورزی. انتشارات دانشگاه تهران. بهمن ۱۳۷۴.

رده:آفت‌کش‌ها
رده:پادانگل‌ها
رده:پادکولینسترازها
رده:حشره‌شناسی
رده:حشره‌کش‌ها
رده:حشره‌کش‌های اورگانوفسفات
رده:سم‌شناسی
رده:فسفورودیتیوئات‌ها
رده:مختل‌کننده‌های غده‌های درون‌ریز
رده:مهارکننده‌های استیل‌کولین استراز
رده:اتیل استرها
رده:سرطان‌زاهای گروه ۲ای پژوهشگاه بین‌المللی سرطان
دیازینون

بندانگشتی|چپ|200px|دیازینون.
بندانگشتی|چپ|200px|مدل مولکولی دیازینون.
**دیازینون** با مقدار کشندهٔ ۵۰-۱۰۰ (L.D.۵۰= ۵۰-۱۰۰ mgkg−۱) جزء سموم فسفره و یک حشره‌کش نسبتاً فرّار است و برای از بین بردن مگس و کنه مخصوصاً کنه تولوزانی به مقدار زیاد استفاده می‌شود. این حشره‌کش از طریق پوست بدن نیز جذب می‌شود بنابراین از تماس با پوست باید جلوگیری شود. . این حشره کش با داشتن قابلیت نفوذ در لایه‌های واکسی بافتهای گیاهی در کنترل آفاتی که در داخل نسوج گیاهی (مینوزها و ساقه خوارها) زندگی می‌کنند را می‌توان با موفقیت به کار برد. دیازینون یکی از پر مصرف‌ترین سموم ارگانوفسفره بوده که با کنترل طیف وسیعی از آفات جونده و مکنده در باغات و مزارع نقش مهمی در کنترل شیمیایی آفات دارد.

معرفی: دیازینون حشره کش و کنه کشی غیر سیستمیک، از گروه ارگانو فسفره است که با نحوه اثر تنفسی، تماسی و گوارشی طیف وسیعی از آفات جونده و مکنده را کنترل می‌کند. دیازینون علاوه بر خاصیت تماسی، دارای خاصیت نفوذی (عبور از برگ) نیز هست ولی داخل بافت گیاهان حرکت نمی‌کند. دیازینون با دارا بودن اثر ضربه‌ای، دارای دوام طولانی می‌باشد.

نحوه اثر: دیازینون در بدن جانداران با کاهش کولین استراز و اختلال در سلول‌های عصبی موجب مرگ می‌گردد.

علائم مسمومیت: سردرد، سرگیجه، اسهال، بی‌حسی و اختلال در بینائی.

کمکهای اولیه: در صورت مسمومیت، تا رسیدن پزشک، مسموم را در هوای آزاد نگهداری نمائید. به مسموم مواد قی‌آور (آب نمک نیمگرم یا محلول پر منگنات) خورانده و این کار را تا بی‌رنگ شدن مایع ادامه دهید.

پادزهر: سولفات آتروپین- توگزوگونین.

## منابع

* مهندس متولیان، سید علی. سموم آفت‌کش و کاربرد آنها. دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران-۱۳۸۰

رده:آفت‌کش‌ها
رده:اتیل استرها
رده:استرهای تیوفسفات آلی
رده:پیریمیدین‌ها
رده:ترکیب‌های ایزوپروپیل
رده:حشره‌شناسی
رده:حشره‌کش‌های اورگانوفسفات
رده:فسفروتیوآت‌ها
رده:مهارکننده‌های استیل‌کولین استراز
ارگانوفسفات

**اُرگانوفُسفات**  یا **اُرگانوفسفره** نامی عمومی برای استرهای اسید فسفریک است. ترکیبات ارگانوفسفات به دو شکل حشره‌کش‌ها یا آفت‌کش‌های گیاهی و جنگ‌افزار شیمیایی تولید و کاربرد دارند. حشره‌کش‌های مالاتیون و دیازینون مثال‌هایی از این خانواده هستند. پادزهر اصلی آن آتروپین داخل وریدی است.

## تاریخچه
اغلب سموم فسفره یا ارگانوفسفره در زمان جنگ جهانی دوم توسط دانشمند آلمانی به نام گرهارد شرادر کشف گردید. این سموم برای حشرات بسیار سمی و برای انسان و حیوانات نیز سمی است بنابراین در بهداشت مصرف کمی دارند.

## اثرات زیستی
این سموم بر روی بافت‌های عصبی اثر کرده و در سیناپس‌ها فعالیت کولین استراز را مختل می‌کنند (عدم تخریب استیل کولین در پایانه‌های پاراسمپاتیک). این سموم در انسان از طریق تنفس و جذب پوستی اثر می‌کنند.

## ساختار شیمیایی
به‌طورکل این سموم دارای فرمول کلی زیر می‌باشند:

# اتم مرکزی فسفر متصل به اتم اکسیژن با دو پیوند.
# دو گروه چربی دوست مانند الکل‌ها.
# یک گروه جدا شونده مانند هالوژن‌ها.
همچنین بعضی از ارگانوفسفره‌ها دارای پیوند کربن-فسفر هستند که به‌طور معمول در فرمول حشره کش‌های معمولی پیدا نمی‌شود. این پیوند پایداری بیشتری به ترکیب داده و سمیت آن‌ها را به شدت افزایش می‌دهند. گازهای اعصاب سارین وVX دارای این پیوند هستند.
بندانگشتی|200px|Chemical form of the nerve agent VX

**ترکیبات سریN** از سری دیگری از این سموم هستند که چندین برابر قوی‌تر و سریع‌تر از حشره‌کش‌های معمولی عمل می‌کنند، همچنین این ترکیبات دارای سری‌های بسیار سمی (حتی سمی تر از گازهای اعصاب مانند سارین)، بسیار پایدار و دارای قابلیت تبخیراند و از آن‌ها می‌توان به عنوان یک سلاح شیمیایی مرگبار استفاده نمود.

## جستارهای وابسته
ترکیبات آلی فسفر

## منابع

* مهندس متولیان، سید علی. سموم آفت‌کش و کاربرد آنها. دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران-۱۳۸۰
* عوامل شیمیایی جنگی ناشناخته. گروه شیمی دلاوران سبز سال ۲۰۰۷–۲۰۰۸ با همکاری AHRLS P&P.

رده:آفت‌کش‌ها
رده:ارگانوفسفات‌ها
رده:پادکولینسترازها
رده:ترکیب‌های فسفر (V)
رده:حشره‌شناسی
رده:سم‌شناسی
استیل‌کولین استراز

**استیل‌کولین استراز** یا **کولین استراز** آنزیمی است که استیل‌کولین را که برای تحریک اعصاب لازم است در محل سیناپس هیدرولیز می‌کند. به عنوان مثال در مردمک چشم پس از تحریک پاراسمپاتیک و آزاد شدن استیل‌کولین از انتهای عصب اتونوم با تحریک گیرنده موسکارینی ماهیچهٔ حلقوی عنبیه و انقباض آن تنگ شدن مردمک عنبیه را داریم. کولین استراز با تخریب استیل‌کولین موجود، مانع از آن می‌شود که این انقباض طولانی باشد؛ بنابراین پس از مدت کوتاهی در صورت عدم تداوم تحریک، انقباض برطرف می‌شود.

## مهارکننده‌های کولین استراز

برخی داروها مانند نئوستیگمین، فیزوستیگمین و ریواستیگمین و با مهار آنزیم کولین استراز در درمان میاستنی گراویس و آلزایمر استفاده می‌شوند.

برخی مواد مانند سموم حشره‌کش ارگانوفسفره (از جمله پاراتیون) و گازهای جنگ شیمیایی مانند «دی ایزوپروپیل فلوئور فسفات» نیز با مهار کولین استراز حتی موجب مرگ می‌شوند.

## جستارهای وابسته
دستگاه عصبی خودمختار

دستگاه عصبی پاراسمپاتیک

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی :en:Acetylcholinesterase
* داروشناسی کاربردی

رده:استیل کولین
رده:پروتئین‌های انسانی
رده:دستگاه عصبی
رده:ژن‌های روی کروموزوم ۷ انسان
رده:عدد گروه آنزیمی ۳.۱.۱
رده:هیدرولازها
میانه دوز کشنده

بندانگشتی|میانه دوز کشنده
**میانه دوز کشنده**  که به صورت **LD<sub>50</sub>** نشان داده می‌شود، عبارت است از مقدار معینی از یک سم که اگر روی یک عده از حیوانات آزمایشگاهی مورد مصرف قرار گیرد به‌طور متوسط ۵۰ درصد آنان را از بین می‌برد.

هرچه مقدار ال‌دی ۵۰ بزرگتر باشد سمیت ماده کمتر است. ال دی ۵۰ بر حسب میلی‌گرم بر کیلوگرم وزن بدن حیوان استفاده شده برای تعیین درجه سمیت بیان می‌شود؛ مثلاً ال‌دی ۵۰ مالاتیون، ۳۰۰۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن است. تست ال‌دی ۵۰ توسط جی. دبلیو تروان (J.W. Trevan) در سال ۱۹۲۷ ابداع شده‌است.

## انتقاد
این آزمون به ۶۰ تا ۱۰۰ حیوان (و غالباً موش و رت) نیاز دارد که عمدتاً نیز رنج بسیاری را متحمل می‌شوند. به دلیل مشکلات استقراء به انسانها، این آزمایش غیرقابل اعتماد است. همچنین از آنجایی که متغیرهایی مانند سن، جنس، وزن و صفات موروثی حیوانات می‌توانند تأثیرات چشمگیری روی نتایج حاصله داشته باشد، آزمایشگاه‌ها داده‌هایی بسیار نامتناجس را با عناصر آزمایشی یکسان بدست می‌آورند.

## جستارهای وابسته
* آزمایش روی حیوانات
* دوز کشنده
* کشندگی

## منابع

* متولیان، سید علی. سموم آفت‌کش و کاربرد آنها. دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران- ۱۳۸۰

* https://web.archive.org/web/20060913000000/http://en.wikipedia.org/wiki/LD50

رده:آزمایش روی جانوران
رده:آفت‌کش‌ها
رده:ریاضیات در پزشکی
رده:سم‌شناسی
کنسانتره امولسیفیابل

**کنسانتره امولسیفیابل** از اضافه نمودن یک ماده امولسیفایر (که باعث پایداری امولسیون می‌شود) به محلول کنسانتره به دست می‌آید.

امولسیون از مخلوط نمودن کنسانتره امولسیفیابل با آب به دست می‌آید.

## منابع
* مهندس متولیان، سید علی. سموم آفت‌کش و کاربرد آنها. دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران-۱۳۸۰

رده:حشره‌شناسی
رده:آفت‌کش‌ها