حسن آیت

بندانگشتی|پیکر سید حسن آیت در پزشکی قانونی، ساعتی پس از ترور

**سید حسن آیت** ( – ) عضو حزب زحمت‌کشان ملت ایران، عضو شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی، از نمایندگان استان اصفهان و عضو هیئت رئیسهٔ مجلس خبرگان قانون اساسی و نمایندهٔ تهران در دورهٔ اول مجلس شورای اسلامی بود. او نقش مهمی در تدوین اصول قانون اساسی و الحاق اصل ولایت فقیه به آن داشت. آیت که به گفته‌ای طراح سقوط ابوالحسن بنی‌صدر (نخستین رئیس‌جمهوری اسلامی ایران) بود، در مرکز تهران توسط گروه نامعلومی ترور شد. یرواند آبراهامیان، سازمان مجاهدین خلق را مسئول ترور وی می‌داند.

## تولد و تحصیلات
سیدحسن آیت در ۳ تیر ۱۳۱۷ در نجف‌آباد اصفهان زاده شد. او در خانواده‌ای مذهبی پرورش یافت و پس از گذراندن دوران دبستان و دبیرستان در شهر نجف‌آباد، تحصیلات عالیهٔ خود را در رشته‌های دبیری ادبیات، علوم اجتماعی، حقوق و جامعه‌شناسی در دانشسرای عالی (که بعدها دانشگاه تربیت معلم شد) و دانشگاه تهران به پایان رساند. همزمان با تحصیل در دانشگاه، دروس حوزوی را نیز آموخت و به زبان‌های عربی، انگلیسی و فرانسوی نیز تسلط پیدا کرد. تحصیلات متنوع آیت باعث شد که برای مدت زیادی در زمرهٔ دانشجویان، با محافل روشن‌فکری دانشگاه ارتباط مستقیم داشته باشد. از جمله اینکه وی در دوره کارشناسی ارشد رشتهٔ جامعه‌شناسی با ابوالحسن بنی‌صدر همکلاس بود. همچنین وی دوره روزنامه‌نگاری خود را در مؤسسه اطلاعات پشت سر گذاشت.

## مدرک دکترای آیت
همسر آیت در مصاحبه‌ای گفت:

## فعالیت سیاسی
حسن آیت در اواخر سال ۱۳۳۹ به عضویت حزب زحمت‌کشان ملت ایران درآمد. بنیان‌گذار این حزب مظفر بقائی از رجال سیاسی تاریخ معاصر ایران بود. در سال ۱۳۴۲ حسن آیت در نامه ۹۴ صفحه‌ای به مظفر بقایی که هم‌اکنون در کتابخانه مجلس شورای اسلامی نگهداری می‌شود آورده است:

او در این نامه یادآور می‌شود که از رای اعتماد دکتر بقایی به کابینه‌های قوام، حکیمی و ساعد در دوره پانزدهم مجلس شورای ملی مطلع بوده است.

## نقش آیت در تدوین قانون اساسی
اندکی پیش از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷، حسن حبیبی از اعضای نهضت آزادی ایران به در خواست خمینی طرح اولیه یا پیش‌نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی را تهیه کرد. پیش‌نویس قانون اساسی که فاقد اصل ولایت فقیه بود پس از تهیه مورد تأیید خمینی و بعد از آن شورای انقلاب اسلامی قرار گرفت. ولی با توجه به آنچه در حکم نخست‌وزیری مهدی بازرگان آمده بود دولت موقت و نیروهای متمایل به آن طرفدار تشکیل مجلس مؤسسان برای اصلاح پیش‌نویس قانون اساسی بودند که به پیشنهاد طالقانی و تأیید خمینی، مجلس خبرگان تدوین قانون اساسی تشکیل شد. مجلسی که حسن آیت با عضویت در هیئت رئیسه آن، نقش کلیدی در ارائه و الحاق اصل ولایت فقیه به قانون اساسی ایران ایفا نمود.

## درج ولایت فقیه در اولین قانون اساسی
بندانگشتی|حسن آیت
گرچه اعضای مجلس خبرگان اطلاعات دقیقی از مذاکرات پشت پرده به‌دست نداده‌اند اما بنا به متن رسمی مذاکرات (که در سال ۱۳۶۳ انتشار یافت) نخستین بار در جلسه سوم مجلس خبرگان محمد کیاوش نمایندهٔ خوزستان و پس از او عبدالرحمن حیدری ایلامی نماینده ایلام و سپس حسن آیت به طرح موضوع درج ولایت فقیه در قانون اساسی پرداختند. او در خرداد ۱۳۵۹ در نوار آیت مدعی شد، علت قراردادن اصل ولایت فقیه این بود که رئیس‌جمهوری (بنی صدر) اختیاری نداشته باشد: «رئیس‌جمهور فقط می‌تواند مدال بدهد و مدال بگیرد و سفرا را به حضور بپذیرد والسلام. هیچ اختیاری ندارد… یک نخست‌وزیر می‌خواست تعیین کند نتوانست…»

## نوار آیت

در ۲۸ خرداد ۱۳۵۹ انتشار متن اظهارات حسن آیت، نماینده مجلس و دبیر سیاسی حزب جمهوری اسلامی علیه ابوالحسن بنی‌صدر، رئیس‌جمهوری وقت در روزنامه *[[انقلاب اسلامی (روزنامه)|انقلاب اسلامی]]* جنجال‌برانگیز شد. این متن نسخه پیاده شده دو نوار مربوط به سخنرانی آیت در یک جمع خصوصی بود که در آن از برنامه‌ای علیه بنی‌صدر خبر می‌داد و روزنامه انقلاب اسلامی آن را با عنوان سند توطئه آیت علیه دولت منتشر کرده بود. آیت در این سخنان گفته بود: «برنامه‌ای برای بنی‌صدر داریم که بابای بنی‌صدر هم نمی‌تواند مقاومت کند.»

## ترور
حسن آیت در ساعت ۸ صبح ۱۴ مرداد ۱۳۶۰ در مقابل خانه خود در مرکز تهران، توسط گروه نامعلومی (که عده‌ای می‌گویند سازمان مجاهدین خلق ایران بوده) با شلیک ۶۰ گلوله کشته شد.

## مستند اسرار آیت
در مستند *اسرار آیت*، صحنه ترور آیت بازسازی شده و همچنین از افراد و طیف‌های مختلف فکری آن زمان از جمله علی‌محمد بشارتی از اعضای گروه قنات، جواد منصوری و عباس لطفیان سرگزی از اعضای حزب جمهوری اسلامی، ابراهیم اسرافیلیان از نمایندگان دوره دوم مجلس شورای اسلامی و از دوستان مبارزاتی آیت، اسدالله بادامچیان از اعضای حزب موتلفه، سید احمد کاشانی از نمایندگان دوره اول و دوم مجلس شورای اسلامی، و همچنین هاشم صباغیان از اعضای نهضت آزادی و … مصاحبه‌های مفصلی صورت گرفته است.

## آثار
* *چهره حقیقی مصدق‌السلطنه*، تهران، دفتر انتشارات اسلامی
* *درس‌هایی از تاریخ سیاسی ایران*، تهران، انتشارات و تبلیغات دفتر حزب جمهوری اسلامی

## منابع

رده:اعضای حزب جمهوری اسلامی
رده:اعضای شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی
رده:افراد مربوط به انقلاب ۱۳۵۷ ایران
رده:انقلابیون اهل ایران
رده:اهالی نجف‌آباد
رده:ترورشدگان توسط سازمان مجاهدین خلق
رده:خاک‌سپاری‌ها در قطعه ۲۴ بهشت زهرا
رده:دانش‌آموختگان دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران
رده:دانش‌آموختگان دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه تهران
رده:درگذشتگان ۱۳۶۰
رده:درگذشتگان ۱۹۸۱ (میلادی)
رده:روزنامه‌نگاران اهل ایران
رده:زادگان ۱۳۱۷
رده:زادگان ۱۹۳۸ (میلادی)
رده:نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۵۸)
رده:نمایندگان تهران، ری، شمیرانات و اسلامشهر در مجلس شورای اسلامی
رده:نمایندگان دوره اول مجلس شورای اسلامی
رده:نمایندگان مجلس خبرگان قانون اساسی