حرم شاه عبدالعظیم

[300px|بندانگشتی|حرم شاه عبدالعظیم (پایین) در نقشه [شهر ری و حومه در سال ۱۳۴۶ خورشیدی]]
**حرم عبدالعظیم حسنی** (یا به لهجه و زبان عامیانه، **شابدُلَظیم**) مجموعه آرامگاه عبدالعظیم حسنی، امامزاده حمزه و امامزاده طاهر است که در شهر ری (در جنوب تهران) قرار دارد. بنای آرامگاه مربوط به دوره‌ی ایلخانی، دوره‌ی صفوی و دوره‌ی قاجار است.

این اثر در تاریخ  با شماره‌ی ثبت ۴۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملّی ایران به ثبت رسیده‌است.

## عبدالعظیم حسنی

بندانگشتی|حرم شاه عبدالعظیم، شهرری
**عبدالعظیم حسنی** یا **شاه عبدالعظیم** از نوادگان امام دوم شیعیان، حسن مجتبی، در سال ۱۷۳ قمری (۷۸۹ م)، در زمان موسی کاظم در شهر مدینه زاده شد.پدرش عبدالله و مادرش فاطمه نام داشتند. همسر وی خدیجه دختر قاسم بن حسن بن زید بن حسن بود.

عبدالعظیم پس از ورود به شهر ری در سرداب خانه یکی از شیعیان آن شهر به زندگی پنهانی روی می‌آورد و پس از مدتی بیمار می‌شود و در سال ۲۵۲ قمری (۸۶۶ م) می‌میرد.
شایان ذکر است که  عبدالعظیم یکی از روایان احادیث شیعه هستند؛به‌همین دلیل تأثیر زیادی در زمان خود بر حفظ جریان شیعه، آن هم در دوران خفقان موجود در زمان امامان هشتم و نهم و دهم شیعیان را داشته اند  و از این سه‌بزرگوار روایاتی را نقل کرده‌اند. گفته می‌شود بیش از صدحدیث از جانب اهل بیت  توسط ایشان نقل شده است.
ضمن اینکه جناب شیخ‌صدوق مجموعه روایات اوی را با عنوان «جامع اخبار عبدالعظیم» گردآوری نموده است. ضمنا بخشی از این احادیث، بی‌واسطه از ائمه نقل شده است؛ البته علاوه بر نقل احادیث اهل بیت،وی با علوم دینی آشنایی داشتند و به همین دلیل، محل رجوع مردم در زمینه مسائل دینی بوده‌اند.
قابل توجه اینکه ازابوتراب رویانی نقل شده است : «شنیدم که ابوحماد رازی می‌گفت در سامرا بر امام دهم شیعیان وارد شدم و از بعضی مسائل حلال و حرام از ایشان پرسیدم. چون قصد وداع داشتم، ایشان فرمودند: چنانچه در امور دینی در تشخیص حلال و حرام، مسئله‌ای بر تو دشوار شد، از عبدالعظیم بن عبدالله حسنی سؤال کن و سلام مرا به او برسان.»

## بناها
بنای نخستین آرامگاه عبدالعظیم را محمد بن زید داعی علوی، در نیمه دوم قرن سوم هجری قمری برابر با با قرن نهم میلادی تعمیر اساسی کرد. درگاه اصلی ورودی حرم که در شمال آرامگاه قرار دارد به فرمان پادشاهان خاندان آل بویه و سپس با تلاش مجدالملک قمی ساخته شد.

بنای آرامگاه در بخش پایین چهارگوشی است که هر سوی آن حدود هشت متر است. در بالا مانند همه بناهای سلجوقی برفراز چهارگوشه حرم چهار گوشوار یعنی چهار طاق مورب بنا کرده‌اند و بالاتر از آن یک هشت ضلعی و بر روی آن یک شانزده‌ضلعی ساخته‌اند. روی این شانزده‌ضلعی گنبد اصلی حرم ساخته شده‌است. تمام این بخش‌ها از درون آیینه‌کاری شده‌است. تعمیر و تغییرات اصلی این بخش در زمان شاه تهماسب یکم صفوی انجام گرفته‌است. صحن‌ها و ایوان از آثار دوره صفویه می‌باشد.

در دوره قاجار تعمیرات و اضافات بسیاری صورت گرفت. پوشش زرین گنبد، به فرمان ناصرالدین‌‌شاه در سال ۱۲۷۰ هجری قمری برابر با ۱۸۳۵ میلادی انجام گرفته‌است.

## آثار تاریخی
* تاریخ ساخت صندوق داخل آرامگاه عبدالعظیم ۷۲۵ هجری قمری برابر با ۱۳۳۵ میلادی است.
* دو لوحه کتیبه چوبی روی یک جفت در چوبی جدید تر نصب شده که تاریخ ساخت لوحه‌ها ۸۴۸ هجری قمری مطابق با ۱۴۴۴ میلادی است.
* تاریخ ساخت در بزرگ چوبی بین رواق شمالی و مسجد زنانه ۹۰۴ هجری قمری (برابر با ۱۴۹۸ میلادی) و به سبک دوره تیموری است.

## آرامگاه‌های پیرامون
بسیاری از نامداران ایران در کنار آرامگاه و رواق‌های اطراف، عمدتاً در باغ طوطی، به خاک سپرده شده‌اند. از جمله: 

* همچنین برخی حکام اردلان که از وابستگان پادشاهان قاجار بودند نیز در صحن آرمیده‌اند.

در دوره پهلوی، آرامگاهی در جوار این آستان برای رضاشاه تدارک دیده شد که به تدریج بسیاری از وابستگان این خاندان در آن جا به خاک سپرده شدند. از جمله: علیرضا پهلوی، سلیمان بهبودی، ارتشبد محمد خاتم و حسنعلی منصور. این آرامگاه پس از انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ به همراه آرامگاه پنجاه تن از وابستگان نظام پادشاهی، توسط گروهی به دستور صادق خلخالی ویران شد.

### آرامگاه پادشاهان

### آرامگاه سرشناسان

## بسته شدن درهای حرم
در اواخر اسفند ماه سال ۱۳۹۸ پایگاه اطلاع‌رسانی حضرت عبدالعظیم اعلام کرد که به دنبال شیوع گسترده ویروس کرونا و با درخواست ستاد ملی مبارزه با کرونا در راستای مقابله از روز سه شنبه ۲۷ اسفند ماه تا خرداد ماه ۱۴۰۱ با کم شدن کرونا باز شد.

## نگارخانه

پرونده:Mausolée de Shah-Abdol-Azim, Rey (6).jpg|نمای درونی و ضریح حرم شاه عبدالعظیم
پرونده:Mausolée de Shah-Abdol-Azim, Rey (1).jpg|حیاط حرم شاه عبدالعظیم
پرونده:Mausolée de Shah-Abdol-Azim, Rey (5).jpg|نمای درونی حرم شاه عبدالعظیم
پرونده:Mausolée de Shah-Abdol-Azim, Rey (9).jpg|نمایی از حرم شاه عبدالعظیم
پرونده:Shah Abdol Azim shrine (cropped).jpg| مرقد و بارگاه حرم شاه عبدالعظیم
پرونده:Shah-Abdol-Azim shrine courtyard.jpg|محوطه حرم شاه عبدالعظیم
پرونده:STA72208.JPG|نمایی از حیاط حرم شاه عبدالعظیم
پرونده:STA70174.JPG|نمایی دیگر از حیاط حرم شاه عبدالعظیم
پرونده:Shah Abdul Azim map 1970s 7451.jpg|نقشه حرم شاه عبدالعظیم
پرونده:Mausolée de Shah-Abdol-Azim, Rey (3).jpg|نمایی از حرم شاه عبدالعظیم
پرونده:حضرت عبدالعظیم I.jpg|نمایی از بارگاه و حرم شاه عبدالعظیم
پرونده:Mausolée de Shah-Abdol-Azim, Rey (4).jpg|آستانه حرم شاه عبدالعظیم
پرونده:Shah Abdol Azim Shrine (2021-2).jpg|نمایی از گنبد حرم شاه عبدالعظیم
پرونده:گنبد و مناره.jpg|گنبد و مناره در حرم شاه عبدالعظیم
پرونده:حضرت عبدالعظیم IV.jpg|مناره حرم شاه عبدالعظیم
پرونده:حضرت عبدالعظیم X.jpg|نمایی از حرم شاه عبدالعظیم
پرونده:حضرت عبدالعظیم XI.jpg|ساخت هنرمندانه یکی از آستانه‌های حرم شاه عبدالعظیم
پرونده:حضرت عبدالعظیم VIII.jpg|نمایی از یکی از دیوارهای حرم شاه عبدالعظیم
پرونده:حضرت عبدالعظیم II.jpg|مناره حرم شاه عبدالعظیم
پرونده:بارگاه شاه عبدالعظیم حسنی شهرری.jpg|بارگاه شاه عبدالعظیم حسنی در شهرری
پرونده:ShahAbdolazimShrine.jpg|ورودی حرم در اواخر عهد قاجار
پرونده:ETH-BIB-Schah-Abdul-Azim -Schrein- mit Elbursgebirge von Süden aus 500 m Höhe-Persienflug 1924-1925-LBS MH02-02-0074-AL-FL.tif|حرم شاه عبدالعظیم، ری، ۱۳۰۳
پرونده:ETH-BIB-Schah-Abdul-Azim -Schrein- aus 200 m Höhe-Persienflug 1924-1925-LBS MH02-02-0075-AL-FL.tif|حرم شاه عبدالعظیم، سال ۱۳۰۳ شمسی
پرونده:ETH-BIB-Schah-Abdul-Azim -Schrein- aus 100 m Höhe-Persienflug 1924-1925-LBS MH02-02-0076-AL-FL.tif|نمای حرم از بالا (متعلق به سال ۱۹۲۴-۱۹۲۵ میلادی)
پرونده:Shah abdolazim inside.jpg|حرم شاه عبدالعظیم، نمایی از درون آرامگاه
پرونده:Museum-Rietberg-Zürich-2023.00010.82.jpg|سردر آرامگاه در دوران قاجار؛ با نشان سلطان صاحبقران، بانی نوسازی بنا
پرونده:Shah abdolazim gate.jpg|سردر آرامگاه در زمان کنونی؛ با نشان زمان و شمار آرا رفراندوم جمهوری  اسلامی
پرونده:Shah abdolazim zarih.jpg|حرم شاه عبدالعظیم: ضریح
پرونده:The grave of Hossein Amir-Abdollahian, the former Minister of Iran, The Shrine of Shah Abdol-Azim ,Shahre Ray, Tehran, Iran.jpg|قبرحسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجه سابق ایران


## جستارهای وابسته

* شهر ری
* امامزاده حمزه
* حرم فاطمه معصومه
* حرم شاهچراغ
* آرامگاه امامزاده ابوالحسن
* آرامگاه امامزاده حمزه
* آرامگاه بی‌بی‌زبیده
* امامزادگان عین و غین (وهن‌آباد)
* امامزاده اسماعیل (شهریار)
* امامزاده اسماعیل (لواسان)
* امامزاده پنج‌تن (لویزان)
* امامزاده جعفر (پیشوا)
* امامزاده داوود
* امامزاده سلطان مطهر
* امامزاده سید اسحاق (تهران)

## پانویس

## منابع
* سید محمدتقی مصطفوی، *آثار تاریخی طهران*، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تهران، ۱۳۷۵
* عزیزالله عطاردی، *زندگانی حضرت عبدالعظیم*، انتشارات کتابخانه صدر، تهران
* آستان مقدس حضرت عبدالعظیم

## پیوند به بیرون

* حرم شاه عبدالعظیم شهر ری
* [حرم مطهر حضرت شاه عبدالعظیم حسنی (ع)](https://balad.ir/p/%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%B7%D9%87%D8%B1-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B8%DB%8C%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86%DB%8C-(%D8%B9)-tehran-nei-_pilgrimage-place-2gsscgwd9DqCwM)
* ساعات بازگشایی درب‌های آستان مقدس حضرت عبدالعظیم (ع)
* آستانه حضرت عبدالعظیم
* صحن و سرای حضرت عبدالعظیم حسنی علیه السلام - شهر ری: ویدیو


رده:آثار دوره ایلخانیان در شهرستان ری
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان ری
رده:امامزاده‌ها در استان تهران
رده:تاریخ ری
رده:تهران قدیم
رده:جاذبه‌های گردشگری تهران
رده:زیارت
رده:زیارت‌گاه‌های شیعه
رده:مکان‌های مقدس شیعه دوازده‌امامی
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان تهران
رده:ساختمان‌های مذهبی دارای گنبد
رده:مسجدهای ایران
رده:مسجدهای ری
رده:آرامگاه‌ها در ایران
رده:معماری دوره صفویان
رده:امامزاده‌ها در منطقه ۲۰ تهران
رده:یادبودها و یادواره‌ها در ایران
رده:خاک‌سپاری‌ها در حرم شاه عبدالعظیم
رده:ساختمان‌های مسجد دارای گنبد
رده:ساختمان‌های مذهبی سده ۹ (میلادی)
رده:امامزاده‌ها در ایران
رده:مسجدهای تشیع در ایران