معراج السعاده

**معراج السعاده** کتابی در اخلاق اسلامی از ملا احمد نراقی است. این کتاب خلاصه و ترجمهٔ فارسی کتاب عربی جامع السعادات از ملا مهدی نراقی پدر نویسنده است. چنان‌که محمد حسن قزوینی نیز همین جامع السعادات را به عربی خلاصه نموده و نام آن را کشف الغطاء عن وجوه مراسم الاهتداء نام نهاده است. معراج السعاده جهت فهم مردم عادی ساده‌نویسی شده و مطالب زیادی نیز بر آن افزوده شده. اغلب آثار دیگر ملا احمد نراقی هم در ادامهٔ کار پدر نوشته شده.

## خلاصه
در اینجا سعی شده خلاصه‌ای بسیار کامل و دقیق و بی کم و کاست، در کمترین لغات ممکن از فصل یک و دو و سهٔ معراج السعاده از انتشارات هجرت ارائه شود:
عناصر چهارگانه ملا محمد نراقی

در مورد آب ،باد ،خاک واتش

معرفة النفسُ انفعُ المعارف (حدیث)

من عرف نفسه، فقد عرف ربّه (حدیث)

### شناخت قوای روح
انسان متشکل است از دو بعد؛ یکی جسم و دیگری روح یا جان یا دل یا نفس. روح راکِب و جسم مرکب است و قوای بیشماری در اختیار اوست، که همه مطیع و فرمانبردار او اند، به جز قوای ۴ گانه یا اصلی؛ وهم[i]، غضب و شهوت که از قوای غریزی اند؛ و عقل که از قوای فطری ست.
:قوای بیشمار انسان یک نقطهٔ خیر و بی شمار جهت شر دارند. مانند دایره‌ای که مرکز آن خیر است. وصول به سمت خیر مانند بالا رفتن از کوهی که بر فراز آن گنجی باشد، سخت و پر حاصل است، و پایین آمدن از آن مانند پایین آمدن از کوهی به سمت بیابان بی آب و علف، آسان و مایهٔ اتلاف وقت و توان و تلف شدن از گرسنگی.
:قوای فطری که به انسان منحصر اند، در بدو حیات بالقوه[ii] اند و هدف آن‌ها سعادت آینده می‌باشد
:قوای غریزی[iii] که بین انسان و حیوان مشترک اند، در بدو حیات بالفعل و اند و هدف آن‌ها حفظ بقا می‌باشد

پرونده:Meeraj first Table.png

### شناخت امراض روح
:تعریف) صفت: بروز ظاهری نوعی از عملکرد یک یا چند قوهٔ باطنی
::تعریف) صفت اعتدالی:
::تعریف) صفت تکاملی:

صفاتی که در اثر کوتاهی یا اعتدال ویا افراط ویا ردائت روح در اطاعت از هر یک از قوا حاصل می‌شود و صفاتی که حصول آن‌ها به این صفت بستگی دارد، از این قرار اند:

پرونده:Meeraj second Table.png

لذت و الم قوای ۴ گانه: فرمانبری روح از هر قوه موجب پدید آمدن لذتی و دفع رنجی ست؛ لذا هر عمل انسان برای رسیدن به لذتی یا دفع رنجی ست.

### تزکیهٔ روح
* مقدمات تزکیهٔ روح
تزکیهٔ نفس مهم‌ترین هدف زندگی ست و تا قبل از حصول آن تمام اهداف باید ابزار باشند و از تصمیم‌گیری راجع به اهداف بعد از آن خودداری شود.
* روش کلی
** ارتقاء اخلاق
*** یک صفت برای ارتقاء برگزینید.
*** اعمال مربوط به ارتقای آن را انجام دهید.
*** در مقابل وسوسه‌های صفت مخالف تا می‌توانید به انگیزش بپردازید.
** مراقبه
*** مراقبهٔ محیط
**** همنشینی و دنباله روی بدان: موجب گرایش به رفتار آن‌ها و نزول به پایین کوه
**** همنشینی و دنباله روی خوبان: موجب گرایش به آن‌ها و صعود به بالای کوه
**** شما را تحلیل نبرد، شما را ناامید نکند و رام و خاموش شود
*** مراقبهٔ اعمال:
**** قبل از هر کاری به آن فکر کنید.
**** از امکانات خوب استفاده کنید.
**** اشتباهات را با انجام عمل مخالف جبران کنید.
*** مراقبهٔ غضب و شهوت
**** جلوگیری از تحریک غضب و شهوت با کنترل:
***** چشم و گوش
***** و مخصوصاً قلب و دل (خیال)
*** مراقبهٔ عقل
**** به دلیل وجود غریزهٔ حبّ ذات بهترین هدیه برای شما عیبی از عیوب شماست. عیوب خود را بیابید. در آن‌ها دقت کنید و با استدلال مخالف جواب ندهید
**** از یک دوست صدیق و پاک کمک بگیرید و از او سپاس‌گزار باشید؛ و در رفع عیب بکوشید تا اعتماد او جلب شود.
***** دوست عیب دوست را نمی‌بیند
***** دوست گاه خود معیوب است
**** از دشمن ریز بین و دانا کمک بگیرید و برای گوشزد کردن عیب تان از او سپاس‌گزار باشید. اگر حسن شما را گفت بدانید حیله است. باور نکنید و خود را بیازمایید.
***** دشمن در حال دشمن خود به دقت نظر می‌کند
***** دشمن مدام در حال عیب جویی ست
*** هر شب به دقت در اعمال خود کاوش کنید. برای صفات خوب درون خدا را شکر کنید و صلوات بفرستید تا زیاد شوند؛ و از بدی‌های درون استغفار کنید تا پاک گردند.
* روش مقابله:
** اسباب بیماری یا مادر زادی یا به سبب بیماری یا به سبب اعمال‌اند.

### پانویس
[i]قوهٔ وهم با خیال متفاوت است

[ii] بالقوه: آنچه برای شکوفایی به القای محیط نیاز دارد.

[iii] در متون دیگر گاه منظور از غریزه نیز تمام صفات و قوای غیر محیطی ست که موجودی هنگام تولد با خود دارد.

[iv] منظور از اعتدال (از باب افتعال) و تعدیل (از باب تفعیل) در این متن میانه روی و صرفه جویی ست؛ و منظور از عدالت (ثلاثی مجرد از عدل) همان «صفت معروف» است.

[v] نام ملکه‌ای که در اثر اصلاح این صفت پدید می‌آید در کمانک آورده شده

## منابع

## پیوند به بیرون
کتاب معراج السّعاده 

رده:کتاب‌های اخلاق
رده:کتاب‌های اسلامی