بت‌پرستی

220px|بندانگشتی|تصویری که پرستش بت گوساله طلایی را به تصویر می‌کشد
**بت‌پرستی** ، پرستش یک بت (الوهیت) است که گویی یک الوهیت است. در ادیان ابراهیمی (یعنی یهودیت و مسیحیت و اسلام) بت‌پرستی بر عبادت چیزی یا غیر از خدا در ادیان ابراهیمی دلالت می‌کند که گویی خداست. در این ادیان توحیدی، بت‌پرستی را «پرستش خدایان دروغین» دانسته‌اند و توسط نصوصی مانند ده فرمان نهی شده است.سایر ادیان توحیدی نیز ممکن است قوانین مشابهی را اعمال کنند. به عنوان مثال، عبارت «خدای دروغین» یک اصطلاح تحقیرآمیز است که در ادیان ابراهیمی برای نشان دادن بت (الوهیت) یا الوهیت غیر ابراهیمی پاگانیسم و همچنین سایر موجودات یا اشیاء رقیب که اهمیت خاصی به آنها نسبت داده می‌شود استفاده می‌شود. برعکس، پیروان جاندارانگاری و چندخداپرستی ممکن است خدایان ادیان توحیدی مختلف را «خدایان دروغین» بدانند، زیرا آنها معتقد نیستند که هیچ خدای واقعی دارای ویژگی‌هایی باشد که توحیدگرایان به خدای یگانه خود نسبت می‌دهند. خداناباوری که به هیچ خدایی اعتقاد ندارند، معمولاً از اصطلاح «خدای دروغین» استفاده نمی‌کنند، حتی اگر این اصطلاح از دیدگاه خداناباوران شامل همه خدایان باشد. استفاده از این اصطلاح عموماً محدود به خداباوری است که تنها برخی از خدا یا خدایان را پرستش می‌کنند، اما نه همه را.

در بسیاری از دین‌های هندی که شامل هندوئیسم، بودیسم و جین (دین)، بت‌ها («مورتی») به عنوان نماد از امر مطلق (فلسفه) در نظر گرفته می‌شوند، اما این بت‌ها خودِ مطلق، یا نمادهایی از ایده‌های معنوی، یا تجسم الهی نیستند. آتها فقط وسیله‌ای برای تمرکز کردن بر امور دینی و عبادت (*[[باکتی]]*) هستند. در ادیان سنتی مصر باستان، یونان باستان، روم باستان، تاریخ آفریقا، تاریخ آسیا، دوران پیشاکلمبی و جاهای دیگر، احترام به تصاویر یا مجسمه‌های فرقه از زمان تاریخ باستان رایج بوده است. بت‌ها در تاریخ ادیان و مذاهب معانی و اهمیت متفاوتی داشته‌اند. علاوه بر این، تصویرسازی مادی از یک یا چند خدا، همواره نقش برجسته‌ای در تمام فرهنگهای جهان داشته است.

مخالفت با استفاده از هرگونه شمایل یا تصویری برای نمایش ایده‌های احترام یا پرستش، صورت‌گری نامیده می‌شود. تخریب تصاویر به عنوان نمادهای پرستش، شمایل‌شکنی نامیده می‌شود، و این امر مدت‌هاست که با خشونت بین گروه‌های مذهبی که بت‌پرستی را ممنوع می‌کنند و کسانی که شمایل‌ها، تصاویر و مجسمه‌ها را به عنوان پرستش پذیرفته‌اند، همراه بوده است. تعریف بت‌پرستی موضوعی بحث‌برانگیز در ادیان ابراهیمی بوده است، به طوری که بسیاری از مسلمانان و اکثر پروتستانتیسم عمل کاتولیک‌ها و ارتدکس‌های شرقی در تکریم مریم باکره در بسیاری از کلیساها را به عنوان نوعی بت‌پرستی محکوم می‌کنند.

تاریخ ادیان با اتهامات و انکارهای بت‌پرستی مشخص شده است. این اتهامات، مجسمه‌ها و تصاویر را فاقد نمادگرایی دانسته‌اند. از طرف دیگر، موضوع بت‌پرستی منشأ اختلاف نظر بین بسیاری از ادیان یا در درون فرقه‌های ادیان مختلف بوده است، با این فرض که شمایل‌های اعمال مذهبی یک شخص ممکن است دارای نمادگرایی معناداری باشد، در حالی که اعمال مذهبی متفاوت برای شخص دیگر این‌طور نیست.

بت‌پرستی در یهودیت و مسیحیت، عبادت کسی یا چیزی غیر از خدا در ادیان ابراهیمی به گونه‌ای که گویی خداست. اولین فرمان از ده فرمان در کتاب مقدس، بت‌پرستی را ممنوع می‌کند: «به جز من خدایان دیگری نخواهید داشت.» انواع مختلفی از بت‌پرستی متمایز شده است. بت‌پرستی فاحش یا آشکار شامل اعمال صریح احترامی خطاب به یک شخص یا یک شیء، خورشید، پادشاه، حیوان، مجسمه و.. است. این پرستش ممکن است در کنار تصدیق یک موجود برتر وجود داشته باشد.

## در یهودیت
یهودیت هر نوع بت‌پرستی را ممنوع می‌کند حتی اگر از آنها برای پرستش خدا در یهودیت استفاده شود، همانطور که در طول گناه  
گوساله سامری رخ داده است.  بر اساس کلمه دوم ده فرمان، برای خود هیچ تصویر تراشیده شده‌ای نسازید. پرستش خدایان بیگانه به هر شکلی یا از طریق شمایل‌ها مجاز نیست. بسیاری از علمای یهودی مانند ربی سعادیا گائون، ربی بهیا بن پاکودا و ربی یهودا هلوی به تفصیل به مسائل بت‌پرستی پرداخته‌اند. یکی از مباحثی که اغلب به آن اشاره می‌شود، تفسیر ربی موشه بن میمون (ابن میمون) در مورد بت‌پرستی است. طبق تفسیر میمونی، بت‌پرستی به خودی خود گناه اساسی نیست، بلکه گناه کبیره انکار حضور مطلق خداست که با این باور که خدا می‌تواند جسمانی باشد، رخ می‌دهد. در باور یهود، تنها تصویر خدا انسان است، کسی که زندگی می‌کند و فکر می‌کند. خدا هیچ شکل مرئی ندارد و ساختن یا پرستش تصاویر پوچ است. در عوض، انسان باید تنها خدای نامرئی را پرستش کند.

احکام موجود در کتاب مقدس عبری علیه بت‌پرستی، اعمال و خدایان امپراتوری اکد، بین النهرین و تاریخ مصر باستانی را ممنوع می‌کرد.

محققان کتاب مقدس از نظر تاریخی بر شواهد متنی برای ساخت تاریخ بت‌پرستی در یهودیت تمرکز کرده‌اند، پژوهشی که محققان پست مدرن به طور فزاینده‌ای شروع به تجزیه آن کرده‌اند. نائومی جانوویتز، استاد مطالعات دینی، می‌گوید که این جدلهای کتاب مقدس، واقعیت اعمال مذهبی بنی‌اسرائیل و استفاده تاریخی از وجود تصاویر در یهودیت. شواهد مادی مستقیم، مانند شواهد به‌دست‌آمده از مکان‌های باستان‌شناسی، قابل اعتمادتر هستند و این نشان می‌دهد که اعمال مذهبی یهودیان بسیار پیچیده‌تر از آن چیزی بوده است که مباحث کتاب مقدس نشان می‌دهند. یهودیت شامل تصاویر و مجسمه‌های آیینی در دوره معبد اول، دوره معبد دوم، اواخر دوران باستان (قرن دوم تا هشتم میلادی) و پس از آن بوده است.
 با این وجود، این نوع شواهد ممکن است صرفاً توصیفی از اعمال بنی‌اسرائیل را در برخی محافل - احتمالاً انحرافی - نشان می‌دهد، اما نمی‌تواند چیزی در مورد دین اصلی کتاب مقدس که بت‌پرستی را منع می‌کند، به ما بگوید. تاریخ اعمال مذهبی یهودیان شامل بت‌ها و مجسمه‌های ساخته شده از عاج، تراکوتا، بدل چینی و مهرها بوده است. با پدیدار شدن شواهد مادی بیشتر، یکی از فرضیه‌ها این بوده است که یهودیت بین بت‌پرستی و شمایل‌شکنی در نوسان بوده است. با این حال، قدمت اشیاء و متون نشان می‌دهد که این دو الهیات و اعمال عبادی به طور همزمان وجود داشته‌اند. یانوویتز می‌گوید، ادعای رد بت‌پرستی به دلیل توحید که در ادبیات یهودی و از آنجا در ادبیات مسیحی کتاب مقدس یافت می‌شود، انتزاعی غیرواقعی و ساختاری ناقص از تاریخ واقعی بوده است. شواهد مادی تصاویر، مجسمه‌ها و پیکره‌ها همراه با توصیف متنی کروبی‌‌ها و به عنوان مثال «شراب به جای خون»، نشان می‌دهد که نمادگرایی، ساخت تصاویر مذهبی، شمایل و فهرست، بخش جدایی‌ناپذیر یهودیت بوده است. هر دینی اشیایی دارد که نمایانگر امر الهی است و در ذهن مؤمنان چیزی را نشان می دهد و یهودیت نیز اشیاء و نمادهای مقدس خود را داشته است مانند طومارهای تورات و کتاب دینی، تفیلین، منورا (نیایشگاه)، مزوزا و بسیاری دیگر.

## بت‌پرستی در ادبیات فارسی
ادبیات فارسی که در ایران پس از اسلام، در برهه‌هایی از تاریخ به شدت تحت تأثیر عرفان و تصوف بوده، به بت مفاهیم و معناهای تازه‌ای داده، و برخلاف تعریف کلاسیک آن، در ادبیات فارسی از بت تفسیرهای مختلفی شده. در بسیاری از اشعار فارسی، بت می‌توانسته غرور آدمی، اسارت در قید و بندهای دنیوی، خودپرستی یا حتی بت درون آدمی را در ذهن مخاطب تداعی کند.

### حافظ

### سعدی

## بت‌پرستی در قرآن

در قرآن، کتاب مسلمانان بت‌پرست به کسانی گفته می‌شود که معتقدند اشیای پیرامون آن‌ها خالق و خودشان مخلوق آن شیء هستند:
* بعل؛ بت قوم الیاس، آیهٔ ۱۲۵ سورهٔ صافات
* گوسالهٔ سامری
* ود، سواع، یعوق، نسر و یغوث؛ بت‌های قوم نوح هستند. آیهٔ ۲۳ سورهٔ نوح
* لات، عزی و منات؛ اعراب جاهلیت، آیهٔ ۱۹ سورهٔ نجم و افسانهٔ غرانیق

## جستارهای وابسته
* شرک (دین)
* پاگانیسم

## منابع

* محمد بهشتی، فرهنگ فارسی صبا، نشر صبا


رده:شرک
رده:موضوع‌های یهودی-مسیحی