لیکیه

**لیکیه** (; لیکیایی: 𐊗𐊕𐊐𐊎𐊆𐊖 *Trm̃mis*; , ; )، منطقه‌ای تاریخی در آناتولی از سده‌های ۱۵-۱۴ پیش از میلاد (با نام لوکا) تا ۵۴۶ پیش از میلاد بود. این منطقه در مرز دریای مدیترانه و در منطقه‌ای که امروزه استان‌های آنتالیا و موغله در ترکیه و همچنین برخی از بخش‌های داخلی استان بوردور را تشکیل می‌دهد، قرار داشت. این منطقه از اواخر عصر برنز مصر باستان و امپراتوری هیتی‌ها در تاریخ شناخته شده بود.

لیکیه محل سکونت گویشوران زبان لووی بود. ثبت اسناد کتبی پس از ادغام ناخواسته لیکیه در شاهنشاهی هخامنشی در عصر آهن، به زبان لیکیایی آغاز شد. در آن زمان (۵۴۶ پیش از میلاد) گویشوران لووی آواره شدند، زیرا لیکیه پذیرای هجوم فارسی‌زبانان بود.

شهرهای متعدد لیکیا ثروتمند بودند، همان‌گونه که معماری باشکوه آن‌ها — که دست‌کم از سده پنجم پیش از میلاد آغاز شده و تا دوران رومی ادامه یافت — نشان می‌دهد.

لیکیا در جنگ‌های ایران و یونان برای ایرانیان جنگید، اما پس از شکست شاهنشاهی هخامنشی به دست یونانیان، گاه به استقلال دست یافت. پس از عضویت کوتاه‌مدت در امپراتوری آتن، از آن جدا و مستقل گردید (زیرا در پیمان با آتن، بند معمولِ ممنوعیت جدایی درج نشده بود)، سپس دوباره تحت سلطه ایرانیان درآمد، دوباره شورش کرد، به دست ماسول از کاریه فتح شد، بار دیگر به ایرانیان بازگشت و در نهایت پس از شکست ایرانیان به دست اسکندر مقدونی تحت هژمونی مقدونیان درآمد.

به دلیل ورود گستردهٔ یونانی‌زبانان و کم‌شدن گویشوران لیکیایی، این منطقه تحت حکومت مقدونیان به سرعت «هلنیزه» شد و زبان لیکیایی از سنگ‌نوشته‌ها و سکه‌ها ناپدید گردید.

جمهوری روم پس از شکست دادن آنتیوخوس سوم کبیر و پس از پیمان آپامئا در سال ۱۸۸ پیش از میلاد، لیکیا را به مدت ۲۰ سال به رودس واگذار کرد و در سال ۱۶۸ پیش از میلاد آن را پس گرفت. در این مراحل پایانی جمهوری روم، لیکیا به عنوان یک تحت‌الحمایه روم از آزادی برخوردار شد. رومی‌ها در سال ۱۶۸ پیش از میلاد، رسماً حکومت داخلی را تحت اتحادیه لیکیه به رسمیت شناختند. این دولت بومی، یک فدراسیون اولیه با اصول جمهوری‌خواهی بود. این اصول بعدها مورد توجه تدوین‌کنندگان قانون اساسی ایالات متحده آمریکا، به ویژه جیمز مدیسون، قرار گرفت و بر افکار آنها تأثیر گذاشت.

با وجود داشتن حکومت داخلی، لیکیا یک دولت مستقل به‌شمار نمی‌رفت و از زمان شکستش به دست «کاریان» دیگر حاکمیت کامل نداشت. در سال ۴۳ میلادی، امپراتور روم کلودیوس، اتحادیه را منحل کرد و لیکیا به استان رومی «لیکیا و پامفیلیا» ضمیمه شد. در سال ۳۹۵ میلادی، این استان به امپراتوری روم شرقی واگذار گردید. این منطقه در اوایل سده سیزدهم میلادی به سلجوقیان روم واگذار شد، اما این حکومت در سال ۱۳۰۸ فروپاشید. سپس به ییگ‌نشین تِکه ملحق شد و در سال ۱۴۲۳ تحت سلطه امپراتوری عثمانی درآمد. پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی، لیکیا به جمهوری ترکیه به ارث رسید.

## منابع

* «شعر دربارهٔ نبرد قادش» بندهای ۳۰۵ تا ۳۱۳، اثر «رامسس دوم»
* «کتیبه بزرگ کرناک» بندهای ۵۷۲ تا ۵۹۲، اثر «مرنپتاح»
* برستد، جیمز هنری. ۱۹۰۶. *اسناد باستانی مصر*. جلد سوم. شیکاگو: انتشارات دانشگاه شیکاگو.
* «نیایش‌های طاعونِ مورسیلیس» A1–11, b، اثر «مورسیلیس»
* پریچارد، جیمز بی. ۱۹۶۹. *متون باستانی خاور نزدیک*. پرینستون: انتشارات دانشگاه پرینستون.
* اوویدیوس ناسو، پابلیوس. ۱۹۹۷. *دگردیسی‌های اووید، کتاب‌های ۱ تا ۵*. انتشارات دانشگاه اوکلاهما. شابک ۹۷۸–۰۸۰۶۱۲۸۹۴۸.


رده:آناتولیایی‌ها
رده:استان موغله
رده:استان‌های پایانی روم
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در سده ۱۳ (پیش از میلاد)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در سده ۱۵ (پیش از میلاد)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در سده ۶ (پیش از میلاد)
رده:جاذبه‌های گردشگری در استان آنتالیا
رده:جغرافیای استان آنتالیا
رده:جغرافیای یونان باستان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان آنتالیا
رده:سلوکیان
رده:منطقه‌های تاریخی آناتولی
رده:میراث جهانی در ترکیه
رده:نواحی باستانی