احمد توکلی

**احمد توکّلی** ( – ) سیاستمدار ایرانی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، رئیس پیشینِ مرکز پژوهش‌های مجلس و نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی بود.

وی سخنگوی دولت محمدعلی رجایی و وزیر کار و امور اجتماعی مستعفی کابینه اول میر حسین موسوی بود. وی در دوره اول مجلس نماینده بهشهر و در دوره‌های هفتم تا نهم نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی نیز بود. توکلی از ابتدای دورهٔ هفتم تا اوایل دورهٔ نهم، ریاست مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی را بر عهده داشت. وی در انتخابات ریاست‌جمهوری ششم و هشتم ریاست جمهوری کاندیدا بود که در هر دو دوره رقیب اصلی کاندیداهای پیروز (هاشمی و خاتمی) محسوب می‌شد و در رتبه دوم قرار گرفت. وی در انتخابات مجلس دهم با حضور در فهرست ائتلافی اصولگرایان تهران شرکت کرد و در نهایت با قرار گرفتن در مرتبه ۳۵ رأی لازم را به‌دست نیاورده و از راهیابی دوباره به مجلس بازماند.

## زندگی
احمد توکلی در سال ۱۳۳۰ در شهر بهشهر زاده شد. نیای او تاجری اصفهانی بود که در اواخر حکومت تزاری با قفقاز و روسیه مراوده تجاری داشت و در پی تجارت به مازندران آمده بود که انقلاب بلشویکی درگرفت و وی که در پی این انقلاب ورشکست شده بود ساکن شمال شد. وی پسر دخترخالهٔ ناتنی علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی بود. همسر وی نیز دخترخاله برادران لاریجانی است. او هفت فرزند (پنج پسر و دو دختر) داشت. زهیر توکلی پسر احمد توکلی داماد صادق زیباکلام است. محمد توکلی پسر دیگر او، از طراحان به نام گرافیک ایران بود که به دلیل نارسایی کبد در سن ۳۴ سالگی درگذشت.

## تحصیلات
توکلی در سال ۱۳۴۸ برای تحصیل در رشتهٔ برق وارد دانشگاه پهلوی (که پس از انقلاب دانشگاه شیراز نام گرفت) شد. او پیش از فارغ‌التحصیلی به دلیل اعتصاب از این دانشگاه اخراج شد. وی پس از طی دوره کارشناسی، مدرک دکترای اقتصاد را در سال ۱۳۷۵ از دانشگاه ناتینگهام انگلستان با پایان‌نامه‌ای با عنوان *دلایل تورم در اقتصاد ایران، ۱۹۷۲–۱۹۹۰* با حمایت مالی وزارت فرهنگ و آموزش عالی ایران گرفت.

توکلی استادیار گروه علوم سیاسی دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی بود و در سال ۱۳۹۲ بازنشسته شد.

## سوابق
او به ترتیب رئیس شهربانی جمهوری اسلامی، کمیته انقلاب اسلامی، دادیار و دادستان انقلاب بهشهر بود. در زمان مسئولیت او بهشهر به خاطر اجرای دقیق حکم قصاص و قطع‌دست دزد، معروف بود.

او در کابینه میرحسین موسوی، وزیر کار و سخنگو بود. پس از استعفا از این سمت، او روزنامه ''رسالت'' را بنیان‌گذاشت و سپس به انگلستان رفت و در آن‌جا مدرک دکترای اقتصاد خود را از دانشگاه ناتینگهام گرفت. وی پس از بازگشت به ایران در سال ۱۳۷۶ روزنامه *فردا* را بنیان‌گذاری کرد. این روزنامه پیش از روزنامه‌های مولود دوم خرداد، تجربه‌ای متفاوت و جدی از روزنامه‌نگاری مستقل و نخبه‌گرایانه را به ظهور رساند که پس از مدت کوتاهی به خاطر اصرار احمد توکلی بر استقلال روزنامه از حمایت کانون‌های قدرت به مشکلات مالی دچار و تعطیل شد.

سعید حجاریان در گفتگو با هفته‌نامه *[[شهروند امروز]]* عنوان کرد که توکلی وام دریافتی برای راه‌اندازی روزنامه *فردا* را صرف خرید چاپخانه‌ای کرده بود. بعدها سعید حجاریان به‌خاطر نادرستی این ادعا رسماً از احمد توکلی عذرخواهی کرد. همچنین سعید حجاریان در آن نامه برای توکلی آرزوی توفیق در ادامهٔ راهِ مبارزه با فساد نمود و توکلی نیز از حجاریان تشکر و قدردانی کرد. توکلی در مجلس اول از زادگاه خود به عنوان نماینده انتخاب شد و در مجالس هفتم و هشتم و نهم به عنوان نماینده اصولگرای تهران انتخاب شد.

وی دو دوره کاندیدای ریاست جمهوری شده که هر دو بار (به ترتیب پس از اکبر هاشمی رفسنجانی و سید محمد خاتمی) دوم شد.

توکلی به عنوان رقیب هاشمی در انتخابات سال ۱۳۷۲ و در حالی‌که اکثر اصولگرایان از هاشمی رفسنجانی حمایت می‌کردند رقیب اصلی وی بود و صریح‌ترین انتقادات را به هاشمی انجام می‌داد. در انتخابات سال ۱۳۸۰ نیز زمانی که اکثر گروه‌های اصلی اصولگرایان در سکوت به‌سر می‌بردند توکلی رقیب اصلی و منتقد صریح و جدی سیاست‌های اقتصادی خاتمی بود.

### نهمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری

توکلی در انتخابات نهم ریاست جمهوری از کاندیداهای اولیه بود. اما بر اساس پیمانی میان کاندیداهای اصولگرا که بعدها هیچ‌کدام از آن‌ها جز احمد توکلی به آن وفادار نماند به نفع محمدباقر قالیباف کنار رفت. آنان پیمان بسته بودند که به نفع کاندیدایی که در نظرسنجی‌ها پیش افتاد انصراف دهند.

توکلی نقل کرده بود که: "در ۵ تیر و دو روز پس از پیروزی آقای احمدی‌نژاد، در حالی‌که مؤکداً داوطلبی خود را برای ورود به کابینه رد کرده بودم، سه چهره برجسته اصولگرا را به آقای احمدی‌نژاد پیشنهاد کردم. وقتی آثار مثبت این کار را برشمردم، ایشان قبول کردند، اما احتمال پذیرش نمی‌دادند. پس از جلب رضایت آنان، آقای احمدی‌نژاد نیز استقبال کردند، ولی بعداً پیغام آمد که: «من در کابینه ژنرال نمی‌خواهم.» بنده هم پاسخ دادم: «دولت جای ژنرال‌هایی است که یک ژنرال ارشد آن‌ها را هماهنگ می‌سازد.»

### مؤسسات و نشریات وابسته
وی مؤسس و نخستین مدیرمسئول وبگاه خبری ''الف'' بود. همچنین احمد توکلی مؤسس و رئیس هیئت مدیره دیده‌بان شفافیت و عدالت بود. وی همچنین رئیس هیئت امنای مجتمع فرهنگی آموزشی پسرانه معلم است که در ۱۷ شهریور ۱۳۶۹ تأسیس شد.

احمد توکلی در عنوان ریاست سازمان دیده‌بان شفافیت و عدالت و در مدت مدیریت «دیناروند» رئیس پیشین سازمان غذا و دارو، بارها در جمع خبرنگاران علناً هشدار داده و از رانت و فساد در حوزه دارو سخن گفته بود. رانت و فسادی که درنهایت وی و تشکل مردم‌نهاد او را مجبور به شکایت از رسول دیناروند رئیس پیشین سازمان غذا و دارو کرد که با این شکایت مدیر متخلف عزل شد.

## درگذشت
توکلی ۱ مرداد ۱۴۰۴ در ۷۴ سالگی درگذشت. او در بخش مراقبت‌های ویژه یکی از بیمارستان‌های تهران بستری بود. او در سال‌های پایانی عمر خود به بیماری پارکینسون مبتلا بود. علت اصلی درگذشت او سکته قلبی اعلام شد.

## حواشی
### ستار بهشتی
وی در موضوع مرگ ستار بهشتی خواستار پیگیری موضوع توسط کمیسیون امنیت ملی مجلس شد. نطق میان دستور وی در مجلس چنین بود: «این اتفاق باعث شده است که رسانه‌های خارجی در روزهای اخیر موضع‌گیری‌هایی را در این خصوص داشته باشند. دولت‌های خارجی در این باره غوغا به پا کردند. چرا وزارت خارجه و دستگاه قضایی در این خصوص توضیح نمی‌دهند، مرگی اتفاق افتاده و باید توضیح داده شود. توصیه می‌کنم اعضای کمیسیون امنیت ملی مجلس و سیاست خارجه این موضوع را پیگیری کنند و گزارش آن را بدهند.»

### ادعا دربارهٔ مدرک تحصیلی
در مهر ۱۳۹۰ مدارکی از شیوه پذیرش و بورس دکترای او توسط ویگاه‌های نزدیک به احمدی‌نژاد منتشر شد که نشانگر برخی تخلفات مالی، تحصیلی و اداری در این مورد بود. در این مدارک نشان داده شد که او بدون مدرک کارشناسی ارشد اقدام به تحصیل در مقطع دکتری کرده است و مدرک دکتری وی، معادل است. البته ورود به مقطع دکترا از مقطع کارشناسی در سیستم آموزشی انگلیس مرسوم بوده و ایران تا سال ۲۰۱۰ مدارک دکترای اخذ شده پس از کارشناسی از دانشگاه‌های معتبر انگلیس را «معادل» ارزیابی نمی‌کرده است.

### ادعای گرفتن یک چاپخانه از دولت
سعید حجاریان و مصطفی تاج زاده در سال ۱۳۸۹ در میزگردی که توسط نشریه شهروند منتشر شد، ادعا کردند که احمد توکلی چاپخانه گرانقیمتی را به صورت رایگان از طرف سید محمد خاتمی گرفته است. حجاریان در اینباره گفت:

این ادعای حجاریان بعداً در نامه محمدرضا رحیمی نیز مورد اشاره قرار گرفت و معاون اول وقت دولت در نامه خود به توکلی نوشت:

این ادعا البته با واکنش توکلی هم مواجه شد و گفت:

۳ سال بعد از تکذیب دوباره توکلی، حجاریان طی نامه‌ای سرگشاده، از وی عذرخواهی کرد و در نامه‌ای به توکلی نوشت:

## دیدگاه‌های سیاسی
### عزل کُردان و افشای مدارک جعلی
توکلی از چهره‌های مطرح اصولگرا بود که همواره دید انتقادی نسبت به اصولگرایان داشت. او اگر چه در ابتدا حامی دولت نهم بود اما به مرور تبدیل به منتقد سرسخت دولت نهم و دولت دهم در زمینه‌های مختلف و بالاخص زمینهٔ اقتصاد شد. همچنین او نخستین کسی بود که جعلی بودن مدرک علی کردان را در جلسه رای‌گیری مجلس گوشزد کرد. استعلام وبگاه *الف* از دانشگاه آکسفورد در مورد مدرک کردان و مشخص شدن عدم صحت آن نقطهٔ اصلی عزل کردان نبود. در مراسم رای اعتماد کابینه دولت دهم، وی به عنوان مخالف به سخنرانی نپرداخت. وی کامران دانشجو وزیر پیشنهادی احمدی‌نژاد برای وزارت علوم و برگزارکنندهٔ انتخابات دهم را متهم درجهٔ یک این درگیری‌ها خواند.

### انتخابات دهم ریاست‌جمهوری
توکلی در انتخابات دهم ریاست جمهوری سکوت کرد و از فردی حمایت نکرد، ولی در جریان رخدادهای پس از انتخابات ریاست جمهوری دهم از منتقدان دو طرف بود. در واقع وی مخالف رویهٔ معترضان و منتقد شیوهٔ برخورد و عمل حکومت و دولت با معترضان بود. در جریان پخش اعترافات متهمان دستگیرشده پس از انتخابات ۲۲ خرداد از سیما، وبگاه ''الف'' اعتراض شدیدی از خود نشان داد.

### حضور سپاه در امور عمرانی
توکلی از معدود سیاست‌مداران ایرانی است که همواره نسبت به حضور نیروهای سپاه پاسداران در امور عمرانی کشور در زمان صلح انتقاد داشت و در اختیار داشتن منابع مالی عظیم در اختیار این گروه را عامل فساد و ضرر برای کشور معرفی می‌کرد. توکلی واگذاری شرکت مخابرات به سپاه پاسداران را از جمله این موارد می‌دانست که علی‌رغم تلاش فراوان توکلی در جلوگیری از این واگذاری، این فروش انجام شد. وی دیدگاه خود را این‌گونه عنوان کرد:

### حمایت از دولت یازدهم
وی در انتخابات دوازدهمین دوره ریاست جمهوری از دادستان ابراهیم رئیسی حمایت و پس از پیروزی حسن روحانی از کلیت کابینه وی دفاع کرد. او در ۲۴ شهریور ۱۳۹۲ پس از انتصاب جعفر توفیقی به عنوان سرپرست وزارت علوم بیشترین اعضای وزارت علوم را طرفدار جریان اصلاح‌طلبی دانست و گفت:

### ماجرای رای دادن به احمدی‌نژاد
توکلی که ابتدا حامی دولت نهم بود اما بعدها به منتقد سرسخت دولت نهم و دولت دهم تبدیل شد در ۲۹ خرداد ۱۳۹۳ یک سال پس از رفتن احمدی‌نژاد از دولت، با بیان اینکه فضای فساد از زمان احمدی‌نژاد گسترده و بی‌محابا شد در مورد وی گفت:

او همچنین گفت:

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:استادان دانشگاه شهید بهشتی
رده:اصولگرایان اهل ایران
رده:اعضای ائتلاف آبادگران ایران اسلامی
رده:اعضای حزب جمهوری اسلامی
رده:اعضای سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی
رده:اهالی بهشهر
رده:دادستان‌های اهل ایران
رده:دادستان‌های بعد از انقلاب در ایران
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه شیراز
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه ناتینگهام
رده:درگذشتگان ۱۴۰۴
رده:درگذشتگان ۲۰۲۵ (میلادی)
رده:زادگان ۱۳۳۰
رده:زادگان ۱۹۵۱ (میلادی)
رده:سخنگویان دولت ایران
رده:سیاستمداران اهل بهشهر
رده:فعالان ضدفساد
رده:نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۷۲)
رده:نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۸۰)
رده:نمایندگان بهشهر در مجلس شورای اسلامی
رده:نمایندگان تهران، ری، شمیرانات و اسلامشهر در مجلس شورای اسلامی
رده:نمایندگان دوره اول مجلس شورای اسلامی
رده:نمایندگان دوره نهم مجلس شورای اسلامی
رده:نمایندگان دوره هشتم مجلس شورای اسلامی
رده:نمایندگان دوره هفتم مجلس شورای اسلامی
رده:وزیران دولت ایران
رده:وزیران دولت سوم جمهوری اسلامی ایران
رده:وزیران کار و امور اجتماعی جمهوری اسلامی ایران