ویکی‌پدیای مصری

**ویکی‌پدیای مصری** () نسخه‌ای از ویکی‌پدیا است که به زبان مصری محاوره‌ای نوشته می‌شود. این ویکی‌پدیا به‌عنوان جایگزینی برای ویکی‌پدیای عربی برای گویشوران گویش مصری عربی عمل می‌کند و هدف آن فراهم‌ساختن دانشنامه‌ای به زبانی است که مصریان در زندگی روزمره خود به کار می‌برند. این نسخه در ۲۴ نوامبر ۲۰۰۸ به‌طور رسمی راه‌اندازی شد و تا سال ۲۰۲۰ تنها ویکی‌پدیای نوشته‌شده به یک گویش محلی عربی بود؛ دومین نسخه، ویکی‌پدیای مراکشی، در ژوئیه ۲۰۲۰ تأسیس شد.

ویکی‌پدیای مصری از سوی بنیاد ویکی‌مدیا پشتیبانی می‌شود و مقاله‌های آن عمدتاً با الفبای عربی نوشته شده‌اند، هرچند شمار اندکی از جستارها با الفبای لاتین نگاشته شده‌اند. در ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۰ این نسخه هجدهمین ویکی‌پدیایی شد که از مرز یک میلیون مقاله گذشت. در دسامبر ۲۰۲۲ ویکی‌پدیای مصری با ۲ میلیون بازدید صفحه سومین ویکی‌پدیای پربازدید در مصر بود و پس از ویکی‌پدیای عربی و ویکی‌پدیای انگلیسی قرار داشت.

## پیشینه
ویکی‌پدیای مصری در ۳۰ مارس ۲۰۰۸ در بخش درخواست‌های زبان جدید متاویکی پیشنهاد شد و در ۲ آوریل ۲۰۰۸ به‌صورت پروژه‌ای در حال توسعه در ویکی‌پرورش آغاز به کار کرد. کاربری با نام کاربری «Ghaly» بنیان‌گذار این نسخه بود و ایوان پانوویچ، نویسنده پژوهش «آغازهای ویکی‌پدیای مصری»، از وی به‌عنوان  این پروژه یاد کرده‌است. فلورانس دووار، رئیس پیشین بنیاد ویکی‌مدیا، اعلام کرد که بنیاد خواهان مشارکت ویکی‌پدیانویسان به زبان مادری‌شان است.

این پیشنهاد در ژوئیه ۲۰۰۸ پذیرفته شد و اعلام آن در نخستین روز ویکی‌مانیا ۲۰۰۸ در اسکندریه انجام گرفت. در ۲۴ نوامبر ۲۰۰۸ ویکی‌پدیای مصری به‌طور رسمی راه‌اندازی شد و مقاله‌های ویکی‌پرورش به دامنه جدید منتقل گردید.

در سال ۲۰۰۹ این پروژه ۴٬۰۰۰ مقاله داشت و ویکی‌نویسان از داخل و بیرون مصر در آن مشارکت می‌کردند. تا سال ۲۰۱۰ شمار مقاله‌ها به نزدیک ۶٬۰۰۰ رسید، هرچند بسیاری از آن‌ها بسیار کوتاه (خُرد) بودند.

### رشد شتابان
در اوت ۲۰۱۹ ویکی‌پدیای مصری بیش از ۲۰٬۰۰۰ مقاله داشت. از آن پس رشد پروژه شتاب چشمگیری گرفت: در ژانویه ۲۰۲۰ از ۵۰٬۰۰۰ مقاله و در فوریه همان سال از ۱۰۰٬۰۰۰ مقاله گذشت. در ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۰ به یک میلیون مقاله دست یافت و هجدهمین ویکی‌پدیایی شد که به این نقطه عطف رسید. در دسامبر ۲۰۲۱ از ۱٬۵۰۰٬۰۰۰ مقاله فراتر رفت و تا اوت ۲۰۲۴ بیش از ۱٬۶۲۴٬۰۰۰ مقاله و نزدیک ۲۴۴٬۲۰۰ کاربر ثبت‌نام‌شده داشت.

## خاستگاه و انگیزه‌ها
خاستگاه پیشنهاد ویکی‌پدیای مصری به علاقه‌مندی فعال شماری از ویکی‌پدیانویسان مصری به مشارکت در مقاله‌ها، به‌ویژه در ویکی‌پدیای عربی، بازمی‌گردد؛ آنان بخش بزرگی از مشارکت‌کنندگان جدی آن ویکی‌پدیا را تشکیل می‌دادند. اندیشه اصلی پشت این پروژه فراهم‌ساختن دانشنامه‌ای به زبانی بود که مصریان در زندگی روزمره‌شان به کار می‌برند تا خواندن و مشارکت برایشان آسان‌تر شود.

غالی، بنیان‌گذار پروژه، در صفحه پیشنهاد بنیاد ویکی‌مدیا اظهار داشت که ویکی‌پدیای مصری را دانشنامه‌ای «به زبان ساده و آمیزه‌ای از عامیانه مصری و عربی ساده» تصور می‌کند؛ نقشی مشابه آنچه ویکی‌پدیای ساده انگلیسی در برابر ویکی‌پدیای انگلیسی ایفا می‌کند. این پروژه از عربی مصری سبک قاهره‌ای بهره می‌گیرد.

نابولسی‌ـماسِوباس در پژوهش خود (۲۰۲۳) به کنشگری ویرایشگران ویکی‌پدیای مصری در زمینه جداانگاری زبانی مصری اشاره کرده و آنان را بخشی از شبکه‌ای گسترده‌تر دانسته که مصری را نه صرفاً گویشی از عربی بلکه زبانی مستقل می‌شمارند. پانوویچ نیز نوشت که ویکی‌پدیانویسان مصری «هواداران ملی‌گرایی سرزمینی مصری‌اند که خود را از ملی‌گرایی عربی یا اسلامی متمایز می‌سازند» و همین امر پذیرش برخی دیدگاه‌های افراطی دربارهٔ زبان را برایشان آسان کرده‌است.

## واکنش‌ها
ویکی‌پدیای مصری از آغاز با واکنش‌های دوگانه روبه‌رو شد. حامیان به‌شمار بالای ویکی‌پدیاهای نوشته‌شده به زبان‌های منطقه‌ای اشاره و استدلال می‌کردند که عربی مصری گویشی پرگویشور است؛ مخالفان اما ایجاد آن را حمله‌ای به ویکی‌پدیای عربی و زبان عربی معیار می‌دانستند.

### حمایت
امیرا سمیر از هفته‌نامه الاهرام ابدو گزارش داد که برخی مصریان در اینترنت مشکلی با این پروژه نداشتند و استدلال می‌کردند که بنیاد ویکی‌مدیا نهادی مستقل است و حکومت مصر نمی‌تواند گنجاندن یا حذف هیچ گویش خاصی را اجبار کند.

### مخالفت
انتقادها در گروه‌هایی در فیس‌بوک و وبلاگ‌ها و انجمن‌های گوناگون مطرح شد. انتقاد اصلی بر این باور استوار بود که نوشتن به گویش «تنزل» زبان عربی است. پانوویچ این انتقاد را «ریشه‌دار در باورهای عامیانه دربارهٔ زبان» خواند. به گفته سمیر، برخی منتقدان استدلال می‌کردند که زبان عربی مصری فاقد قواعد مدوّن است و یک واژه می‌تواند املاهای گوناگون و معناهای متفاوت در مناطق مختلف داشته باشد و از این رو برای دانشنامه‌نویسی مناسب نیست.

برخی از کمپین‌های مخالف، کاربران را به خرابکاری در ویکی‌پدیای مصری تشویق کردند. مخالفان بر این نکته تأکید داشتند که عربی مصری نه زبانی مستقل است و نه همه مصریان آن را به کار می‌برند و بنابراین بهتر است تلاش‌ها صرف توسعه ویکی‌پدیای عربی شود. پانوویچ همچنین نوشت که بسیاری از منتقدان به مسیحی‌بودن شماری از دست‌اندرکاران پروژه توجه کرده و آن را اقدامی ضد هویت عربی و اسلامی تلقی نمودند.

این مناقشه تا حدی بازتاب پدیده دوزبان‌گونگی در مصر بود؛ جایی که زبان نوشتاری (عربی فصیح) با زبان گفتاری روزمره تفاوت دارد.

## آمار بازدید
در سپتامبر ۲۰۱۸ حدود ۶۰ درصد بازدیدهای ویکی‌پدیا در مصر به ویکی‌پدیای عربی، ۳۳ درصد به ویکی‌پدیای انگلیسی، ۳ درصد به ویکی‌پدیای روسی و ۲ درصد به ویکی‌پدیای مصری اختصاص داشت. نزدیک ۳۵ درصد بازدیدهای ویکی‌پدیای مصری از مصر، حدود ۱۱ درصد از ایالات متحده و عربستان سعودی و حدود ۵ درصد از مراکش، الجزایر و عراق سرچشمه می‌گرفت.

در دسامبر ۲۰۲۲ ویکی‌پدیای مصری با ۲ میلیون بازدید صفحه سومین ویکی‌پدیای پربازدید در مصر بود، پس از ویکی‌پدیای عربی (۴۳ میلیون) و ویکی‌پدیای انگلیسی (۱۸ میلیون).

## شیوه نگارش
رده‌بندی سازمان بین‌المللی استانداردسازی (ISO) برای زبان مصری محاوره‌ای با کد زبان «arz» یکی از دلایلی بود که ویکی‌پدیانویسان مصری برای استقلال زبانی مصری به آن استناد می‌کردند. مقاله‌ها عمدتاً با الفبای عربی نوشته می‌شوند، هرچند شماری نیز با الفبای لاتین نگاشته شده‌اند.

افزون بر ویکی‌پدیا، پروژه‌ای برای توسعه ویکی‌واژه به زبان مصری نیز در ویکی‌پرورش در دست پیشرفت است.

## جستارهای وابسته
* زبان مصری محاوره‌ای
* ویکی‌پدیای عربی
* ویکی‌پدیا
* دوزبان‌گونگی

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* ویکی‌پدیای مصری
* [//meta.wikimedia.org/wiki/Requests_for_new_languages/Wikipedia_Egyptian_Arabic پیشنهاد ویکی‌پدیای مصری در متاویکی]

رده:دانشنامه‌های عربی
رده:وبگاه‌های عرب‌زبان
رده:عربی مصری
رده:متعلقات اینترنت بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۰۸ (میلادی)