لشکر ۲۱ پیاده آذربایجان

350px|بندانگشتی|چپ|رژه نیروهای قرارگاه عملیاتی لشکر ۲۱ آذربایجان در سالگرد جنگ ایران و عراق در سال ۱۳۹۸، تبریز
**لشکر ۲۱ پیاده آذربایجان** یا **لشکر ۲۱ حمزه** لشکر پیاده‌نظام نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران، به مرکزیت تبریز است، که فرماندهی و هدایت پادگان‌ها، مراکز آموزشی و تیپ‌های نزاجا، مستقر در آذربایجان شرقی را برعهده دارد. لشکر ۲۱ آذربایجان هم‌اکنون از ۳ تیپ تابعه شامل؛ تیپ ۱۲۱ تکاور تبریز، تیپ ۲۲۱ پیاده مراغه و تیپ ۳۲۱ پیاده مرند تشکیل می‌شود. 

پیشینه شکل‌گیری این یگان به سال ۱۳۴۴ و زمان تأسیس گارد جاویدان در دوره پهلوی دوم توسط نیروی زمینی شاهنشاهی ایران بازمی‌گردد، که پس از وقوع انقلاب برای مدتی منحل گردید. همزمان با آغاز جنگ ایران و عراق، لشکر ۲۱ حمزه در سال ۱۳۵۹ از ادغام لشکر یکم مرکز (لشکر گارد) و لشکر دوم مرکز (تیپ گارد) همچنین گردان ۱۴۴ تشکیل شد. این لشکر در طول جنگ به‌عنوان یکی از یگان‌های رزمیِ نیروی زمینی ارتش فعالیت می‌کرد و در عملیات‌های پل نادری، بدر و خیبر، والفجر ۱، والفجر ۳ و والفجر ۴، محرم، رمضان، بیت‌المقدس، فتح‌المبین و طریق‌القدس، شرکت داشت. هم‌اکنون سرتیپ‌دوم عیسی بیات فرماندهی این لشکر را برعهده دارد.

## تاریخچه
لشکر ٢١ پیاده آذربایجان تا قبل از وقوع انقلاب ۱۳۵۷ در پادگان گارد جاویدان، در منطقه لویزان، به عنوان گارد جاویدان، مسئولیت حفاظت از خاندان سلطنتی، کاخ‌ها و ابنیه سلطنتی را برعهده داشت. گارد شاهنشاهی پس از وقوع انقلاب منحل شد و با شروع جنگ ایران و عراق، لشکر ۲۱ حمزه از ادغام تیپ‌های لشکر یکم مرکز و لشکر دوم مرکز، همچنین گردان ۱۴۴ از گارد جاویدان تشکیل شد و در طول جنگ، به‌عنوان یگان عمل‌کننده در اغلب عملیات‌های گسترده حضور داشت. پادگان و قرارگاه فرماندهی این لشکر پس از جنگ ایران و عراق، به تبریز منتقل شد و نام آن نیز به *لشکر ٢١ پیاده آذربایجان* تغییر پیدا کرد.

## جنگ ایران و عراق
تیپ‌های تابعه لشکر ۲۱ حمزه، در طول جنگ ایران و عراق، در اغلب عملیات‌های گسترده و نیمه‌گسترده انجام شده توسط نیروهای مسلح ایران، بعنوان یگان عمل‌کننده نیروی زمینی ارتش حضور داشتند. عملیات‌های گسترده‌ای که لشکر ۲۱ در آنها شرکت داشت:
300px|بندانگشتی|چپ|رژه ستون خودرویی لشکر ۲۱ حمزه به‌مناسبت سالگرد جنگ ایران و عراق در سال ۱۳۹۸، تبریز
* عملیات پل نادری
* عملیات بدر
* عملیات خیبر
* عملیات والفجر ۱
* عملیات والفجر ۳
* عملیات والفجر ۴
* عملیات محرم
* عملیات رمضان
* عملیات بیت‌المقدس
* عملیات فتح‌المبین
* عملیات طریق‌القدس

تلفات نیروی انسانی لشکر ۲۱ حمزه در طول جنگ شامل؛ ۶ هزار و ۸۳۹ نفر کشته و ۲ هزار و ۶۷۰ نفر زخمی می‌باشد، همچنین تعداد ۴ هزار و ۱۳۰ نفر از این لشکر، در طول جنگ توسط نیروی زمینی عراق به اسارت در آمدند.

## فرماندهان
از زمان شکل‌گیری لشکر ۲۱ آذربایجان در نیروی زمینی ارتش، تاکنون ۲۳ نفر فرماندهی این یگان را برعهده داشته‌اند:
* زین‌العابدین ورشوساز
* حشمت‌الله دهکردی
* حسین حسنی سعدی
* بهروز سلیمان‌جاه
* هوشنگ ناصری
* علی صدیق‌زاده
* خسرو افرا
* فرض‌الله شاهین‌راد
* علی رزمی
* سهراب صدری
* تیمور گودرزی
* داوود مشیری
* جمشید مسعودی
* زین‌العابدین مرادی
* داوود حق‌شناس
* نبی کریمی
* علی هاشم‌پور بختیاری
* عیسی محمودی 
* مصطفی ارضی‌فرد
* رحمان فروزنده
* حبیب میربیرنگ
* نادر نجفی
* غلامحسین ظهیر مالکی
* عیسی میرزایی
* امیرحسین شفیعی
* عیسی بیات

## یگان‌های تابعه
۳ تیپ تابعه لشکر ۲۱ حمزه، پس از اجرای طرح ثامن‌الأمه نزاجا، با تبدیل شدن به تیپ‌های مستقل، تنها از نظر عملیاتی زیرمجموعه قرارگاه لشکر ۲۱ حمزه آذربایجان قرار دارند. 
* تیپ ۱۲۱ تکاور تبریز
* تیپ ۲۲۱ پیاده مراغه
* تیپ ۳۲۱ پیاده مرند
* تیپ ۴۰ پیاده اردبیل پیش‌تر جزئی از لشکر ۲۱ حمزه محسوب می‌شد، که در حال حاضر سازمان این تیپ بطور کامل مستقل شده و هم‌اکنون با عنوان *تیپ ۴۰ مستقل پیاده اردبیل* به استان اردبیل منتقل شده‌ است و به فعالیت خود ادامه می‌دهد.

## جستارهای وابسته
* لشکر ۶۴ پیاده ارومیه
* تیپ ۴۰ پیاده سراب
* تیپ ۳۷ حضرت‌عباس
* سپاه عاشورا آذربایجان شرقی

## منابع

رده:تبریز
رده:استان آذربایجان شرقی
رده:تیپ‌ها و لشکرهای ارتش جمهوری اسلامی ایران