open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
گابریل باتیستوتا

**گابریل عمر باتیستوتا**  (زادهٔ ۱ فوریهٔ ۱۹۶۹) بازیکن سابق فوتبال اهل آرژانتین است. لقب او در اوج شهرتش **باتی گل** (Batigol) به معنای باتیستوتای گل زن بود. او این لقب را زمانی به دست آورد که در فیورنتینا بازی می کرد و به کاپیتانی این تیم هم رسید.

باتیستوتا با جدایی از این تیم به تیم رم ایتالیا پیوست و توانست عنوان قهرمانی ایتالیا را به دست آورد. او با ۵۶ گل ملی، بعد از لیونل مسی دومین گلزن برتر تاریخ تیم ملی فوتبال آرژانتین است که بعد از حذف از جام جهانی در مرحله مقدماتی از فوتبال ملی خداحافظی کرد.

وی یکی از بهترین بازیکنان جهان در دوره فوتبالی خود و همچنین یکی از بهترین مهاجمان نوک تاریخ فوتبال به‌شمار می‌رود. او سابقه بازی در تیم‌های فیورنتینا، اینتر، رم را درکارنامه دارد و آقای گل سری آ ایتالیا شده است.

## افتخارات
### باشگاهی
; ریورپلاته
* لیگ برتر فوتبال آرژانتین: ۸۹–۱۹۸۸

; بوکا جونیورز
* لیگ برتر فوتبال آرژانتین: ۱۹۹۱

; فیورنتینا
* سری بی: ۹۴–۱۹۹۳
* جام حذفی فوتبال ایتالیا: ۹۶–۱۹۹۵
* سوپر جام فوتبال ایتالیا: ۱۹۹۶

; آ.اس. رم
* سری آ: ۰۱–۲۰۰۰
* سوپر جام فوتبال ایتالیا: ۲۰۰۱

### ملی
; آرژانتین
* کوپا آمریکا(۲بار): ۱۹۹۱، ۱۹۹۳
* جام کیرین: ۱۹۹۲
* جام کنفدراسیون‌ها: ۱۹۹۲
* جام قهرمانان کونمبول–یوفا: ۱۹۹۳

### شخصی
سومین‌بازیکن‌برترجهان۱۹۹۹

توپ‌طلای‌اروپا۱۹۹۸رتبه‌ششم

توپ‌طلای‌اروپا۱۹۹۹رتبه‌چهارم
* توپ طلای کوپا آمریکا: ۱۹۹۱، ۱۹۹۵
* بهترین بازیکن خارجی سال سری آ: ۱۹۹۹

## منابع

رده:افراد آرژانتینی ایتالیایی‌تبار
رده:افراد آرژانتینی باسکی‌تبار
رده:افراد زنده
رده:اهالی استان سانتا فه
رده:اهالی رکونکیستا
رده:بازیکنان باشگاه آ.اس. رم
رده:بازیکنان باشگاه العربی قطر
رده:بازیکنان باشگاه اینتر میلان
رده:بازیکنان باشگاه بوکاجونیورز
رده:بازیکنان باشگاه ریورپلاته
رده:بازیکنان باشگاه فیورنتینا
رده:بازیکنان باشگاه نیولز اولد بویز
رده:بازیکنان برنده جام کنفدراسیون‌ها
رده:بازیکنان برنده کوپا آمریکا
رده:بازیکنان تیم ملی فوتبال آرژانتین
رده:بازیکنان جام پادشاه فهد ۱۹۹۲
رده:بازیکنان جام پادشاه فهد ۱۹۹۵
رده:بازیکنان جام جهانی فوتبال ۱۹۹۴
رده:بازیکنان جام جهانی فوتبال ۱۹۹۸
رده:بازیکنان جام جهانی فوتبال ۲۰۰۲
رده:بازیکنان سری آ
رده:بازیکنان فوتبال مرد دور از وطن در ایتالیا
رده:بازیکنان فوتبال مرد دور از وطن در قطر
رده:بازیکنان فوتبال سری بی
رده:بازیکنان فوتبال مرد اهل آرژانتین
رده:بازیکنان فوتبال مرد دور از وطن اهل آرژانتین
رده:بازیکنان کوپا آمریکا ۱۹۹۱
رده:بازیکنان کوپا آمریکا ۱۹۹۳
رده:بازیکنان کوپا آمریکا ۱۹۹۵
رده:بازیکنان لیگ برتر فوتبال آرژانتین
رده:بازیکنان لیگ ستارگان قطر
رده:بازیگران مرد اهل آرژانتین
رده:بازیگران مرد ایتالیایی‌تبار
رده:دور از وطن‌های اهل آرژانتین در قطر
زادگان ۱۹۶۹
رده:فیفا ۱۰۰
رده:کاتولیک‌های رومی اهل آرژانتین
رده:مهاجمان مرد فوتبال
رده:ورزشکاران اهل ایالت سانتا فه
رده:ورزشکاران دور از وطن اهل آرژانتین در ایتالیا
رده:کاتولیک‌های رومی سده ۲۰ (میلادی)
رده:ورزشکاران مرد سده ۲۱ (میلادی) اهل آرژانتین
رده:کاتولیک‌های رومی سده ۲۱ (میلادی)
راه‌های آهنکوب

بندانگشتی|280px|راه آهنکوب (مسیر هرمان فان بارث) در اتریش

در کمتر از یک دهه مسیرهای آهنکوب (فراتا) در تقریباً هر کشور کوهستانی آلپ به‌طور فزاینده‌ای فراگیر شده‌اند. مسیرهای آهنکوب در آغاز سده گذشته در منطقه دولومیت در آلپ پدید آمدند. در زبانهای اروپایی به این مسیرها via ferrata می‌گویند. معنی این واژه ایتالیایی راه آهنکوب یا آهنکوفته است.
بسیار پیشتر از بهره گیری از این روش در جنگ جهانی یکم، برخی از راهنماهای ایتالیایی شکاف‌ها و تاقچه‌های مسیرها را برای مشتریان خود آماده و تجهیز می‌کردند.
امروزه راه‌های آهنکوب تازه که اغلب فنی تر و سخت تر هستند، در سرتاسر آلپ از نو زاده شده‌اند. وعلاقه‌مندان بسیاری را به خود جلب کرده‌اند. 

با وجود ظاهر مطمئن این مسیرهای تازه که مجهز به کابلهای استوار، پله، نردبان و دالان می‌باشند همواره باید ایمنی را در آن‌ها در نظر داشت. 

روش حفاظت با یک دَوال (تسمه) که به بدن بسته است و کارابینی که در درون طناب (کابل) انداخته شده‌است این پرسش را پیش می‌آورد که در صورت سقوط چه خواهد شد .
زیرا در این حالت نیروی ضربه به هنگام سقوط می‌تواند بسیار از مرز پایداری تجهیزات و بدن انسان فراتر رود.

قانون طلایی مسیرهای آهنکوب این است :

بکارگیری طناب کوهنوردی، دوال، طنابچه در راه‌های آهنکوب برای پیوند دادن شخص به کابل‌ها کاملاً ممنوع می‌باشد.

رده:راه‌های آهنکوب
یخ‌شکن

بندانگشتی|چپ|270px|یخ‌شکن

**یخ‌شکن** یا **کرامپون** ابزار فلزی تیغه و سُخمه داری است که می‌توان با بند به زیر کفش وصل کرد تا از لغزش بر روی یخ و برف هنگام یخ‌نوردی جلوگیری شود.

گام برداری با کفپوش یخ‌شکن (روش فرانسوی) برای بسیاری از فعالیتهای کوهستانی از راه‌پیمایی روی یخچال‌ها گرفته تا اسکی کوهستانی بسیار معمول می‌باشد. اسکار اکنستاین مخترع نخستین یخ‌شکن مدرن است.

## منابع

## پیوند به بیرون

*  

رده:تجهیزات کوهنوردی
رده:لوزام جانبی پای‌افزار
بازیکن فوتبال

**بازیکن فوتبال** ورزشکاری است که یکی از گونه‌های ورزش فوتبال را بازی می‌کند. همچون فوتبال، فوتبال آمریکایی، فوتبال کانادایی، فوتبال استرالیایی، فوتبال گیلیک، راگبی ۱۳ نفره و راگبی ۱۵ نفره.

واژهٔ *فوتبالیست* از زبان انگلیسی وارد زبان فارسی شده است.

تخمین زده شده است که بیش از ۲۵۰ میلیون بازیکن فوتبال در جهان وجود دارد، و بسیاری از آن‌ها به شکل‌های دیگری از فوتبال بازی می‌کنند.

## پست‌ها
بندانگشتی|چپ|220px|بازیکنان میانه/هافبک‌ها با رنگ آبی نشان داده شده‌اند.
در فوتبال بازیکن فردی است که بر پایهٔ قوانین فوتبال٫ فوتبال بازی می‌کند. در یک بازی فوتبال هر تیم ۱۱ بازیکن دارد که یکی از آن‌ها دروازه‌بان است و بقیه یا پدافندگر یا بازیکن میانه یا مهاجم هستند.

### دروازه‌بان
در بازی فوتبال به کسی که برای نگهداری و محافظت از دروازه می‌کوشد و مانع ورود توپ به داخل آن می‌شود دروازه‌بان می‌گویند. دروازه‌بان تنها بازیکنی است که می‌تواند از دستانش برای گرفتن توپ استفاده کند. او فقط می‌تواند در محوطه جریمه توپ را با دست بگیرد.

### مدافع
مدافع بازیکنی است که در پشت هافبک‌ها قرار دارد و پیشترین و اولین هدفش پشتیبانی از دروازه‌بان است. وظیفهٔ اولیه او جلوگیری از حریف برای گل زدن است.

### هافبک دفاعی/ دفاع جلوزن
بازیکنی است که جلوی مدافعین وسط ایستاده و فضای خالی بین مدافعین پشت خود را در هنگام تهاجم تیم مقابل پر می‌کند. همچنین رابطی است برای دریافت توپ از مدافعین خودی و ارسال پاس به بازیکنان پست هافبک وسط و هافبک‌های کناری. در بعضی سیستم‌های بازی مثل ۴-۲-۳-۱ مربیان ۲ هافبک دفاعی در زمین می‌گذارند.

### هافبک/بازیکن میانه
هافبک یا بازیکن میانه بازیکنی است که جایگاهش بین پدافندگر (مدافع) و مهاجم است (در شکل با رنگ آبی نشان داده شده است). وظیفهٔ اصلی آن‌ها بی‌بهره کردن تیم حریف از توپ است (که معمولاً با تکل انجام می‌شود)٫ تا توپ را به تصرف هافبک درآورند و برای مهاجمان خودی بفرستند.

### فوروارد/مهاجم
فورواردها یا مهاجمان بازیکنانی هستند که در نزدیک‌ترین ردیف به دروازهٔ حریف بازی می‌کنند که مسئولیت گل زدن را دارند.

## منابع

رده:اهالی فوتبال
رده:حرفه‌های فوتبال
رده:فهرست اصطلاحات مورد استفاده در چندگانه ورزشی
رده:فهرست‌های اهالی فوتبال
رده:ورزش فوتبال
دیرانه

**دیرانه**، در صنعت حمل و نقل، خسارت دیرکرد در تخلیه وسیله بارکش است. مثلاً در راه آهن خسارت دیرکرد در تخلیه واگن‌ها است که از سوی راه‌آهن مقصد به راه آهن مبدأ پرداخت می‌شود.

## منابع

فرهنگستان زبان فارسی.

رده:بارگنج
رده:ترابری
رده:حقوق تجارت
رده:قانون دریایی
رده:واژگان حقوقی
فرهنگسرا

**فرهنگ سرا** ساختمانی است که در آن یک یا چند نهاد فرهنگی فعالیت دارند. در فرهنگ سراها معمولاً شرایطی برای آموزش امور گوناگون فرهنگی و اجتماعی و همچنین آموزش پیشه‌ها و هنرهای گوناگون مانند نگارگری، کوزه‌گری، خیاطی و جز اینها فراهم می‌شود. برخی از فرهنگ سراها کتابخانه و انتشارات ویژهٔ خود را نیز دارند.
در ایران، تا امروز، بیشتر فرهنگ سراها در شهر تهران و چند شهر بزرگِ دیگر مانند اصفهان برپا شده‌اند و معمولاً کوشیده شده برای هر منطقهٔ شهرداری یک فرهنگسرای بزرگ ترتیب داده شود. برخی از فرهنگسراها، به‌جز پوشش دادن منطقهٔ خود، به فعالیت‌های فرامنطقه‌ای نیز می‌پردازند.
بسیاری از فرهنگ سراها ویژه‌کار ، یعنی فعالیت خود را گرد یک گروه یا یک محور کاری متمرکز می‌سازند.

فرهنگ سراها، برپایهٔ شیوهٔ فعالیت، به یکی از محورهای سه‌گانهٔ شخصیت (کیستی)، محتوا (درونمایه) و نهاد می‌پردازند:

فرهنگ سراهای شخصیت‌محور عبارتند از فرهنگسراهای کودک، نوجوان، جوان، دانشجو، دختران، بانو، و سالمند.
فرهنگ سراهای محتوامحور عبارتند از: اندیشه، *[[قرآن]]*، انقلاب، فرهنگسرای مجازی، پایداری، هنر، ملل، قانون، تیره‌ها (اقوام)، ورزش، ماه بهمن، کار، دانش‌ها، تندرستی، طبیعت، و فناوری اطلاعات.
فرهنگ سراهای نهادمحور عبارتند از خانواده، مدرسه، و شهر.

## جستارهای وابسته
* فهرست فرهنگسراهای تهران
* فرهنگسراهای اصفهان
* کتابخانه عمومی خاوران تهران
* خانه‌های فرهنگ محله مشهد
* فرهنگسراهای مشهد
* خانه‌های فرهنگ مطالعه مشهد

## پیوند به بیرون
* سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران
* باشگاه مخاطبان سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران

رده:سازمان‌های فرهنگی
نسخه خطی

[بندانگشتی|240px|
صفحه‌ای از [شاهنامه بایسنقری (۸۰۹ خورشیدی)]]

**دَست‌نِوِشته** یا **دست‌نویس** یا **نُسخه خَطی** به کتاب‌ها و نوشته‌هایی می‌گویند که به‌وسیله گونه‌ای قلم و با دست نوشته شده باشد.
اُستاد خطوط قدیمی، جان مِلونِ فرانسوی بر این باور است که: «این نگاه تک‌بُعدی که «نسخه‌های خطّی، صرفاً حاوی اطلاعاتی برای مطالعه است» موجب وقوع بحران در این عرصه شده‌است.» از این رو هیچ‌کس از اینکه ما باید تا این دوران منتظر می‌ماندیم تا دریابیم که نسخه‌های خطّی یا کتابهای چاپی تنها ابزاری برای انتقال اندیشه نیست بلکه حاوی شواهد و قرائنی مادّی در مورد دورانِ پیدایش آن است، شگفت‌زده نمی‌شود.
دست‌نویسی در خاورزمین و به ویژه ایران پیشینه‌ای بسیار کهن دارد. در روزگاران کهن فرمانروایان معمولاً در دربار خود دیوان نگارش (دبیرخانه) برپا می‌کردند تا نگارنده‌ها در آن به نوشتن دستنوشته‌ها یا رونویسی آن‌ها بپردازند. پدیدآوردن رونویسهای نفیس‌تر از روی دست‌نویس‌های پیشین یکی از فعالیت‌های دلخواه درباریان پیشین یوده است.

مفهوم دست‌نوشته را در بیشتر زبان‌های اروپایی با واژه لاتینی manuscript بیان می‌کنند که از دو واژه manu- (دست) و script (نوشته) تشکیل شده‌است.

## دست‌نوشته‌های فارسی
دست‌نوشته‌های فارسی بسیاری اکنون در ایران، هند، افغانستان، ترکیه و دیگر کشورها در قالب کتاب، مرقع یا تک‌برگ وجود دارد که در بهترین موزه‌ها و کتابخانه‌ها نگهداری می‌شود و از ارزش بالایی برخوردارند.

از نسخه‌های خطی موجود در ایران تعداد ۳۲۰ هزار عدد دارای شماره ملی هستند.

## وضعیت اسفبار نگهداری نسخه‌های خطی
رئیس کتابخانه ملی ایران از وجود حدود ۲ میلیون نسخه خطی ایرانی در شبه قاره و آسیای میانه خبر داده و از وضعیت «اسفبار» نگهداری از آن‌ها سخن گفته‌است. به گفته او، حدود یک میلیون نسخه خطی فارسی یا عربی متعلق به ایران، در هند و پاکستان و حدود ۵۰۰ هزار نسخه خطی هم به همین شکل در آسیای میانه وجود دارد. به گفته او ۲۶۰۰ نسخه خطی نادر و نفیس نیز مربوط به ایران در کتابخانه ملی فرانسه نگهداری می‌شود، و در اسپانیا این تعداد بیشتر است.

## مجموعه داران بین‌المللی
### کتابخانه دانشگاه کمبریج
در دهه ۱۶۳۰ دانشگاه کمبریج یک کرسی زبان عربی تأسیس کرد. مجموعه کتابخانه دانشگاه کمبریج با اهدای یک جلد قرآن کریم توسط ویلیام بدول شروع به کار کرد. از آن زمان تاکنون به بیش از ۵ هزار اثر رسیده‌است. این مجموعه شامل مجموعه‌های اهدایی از توماس ارپنیوس، یوهان لودویگ بورکارت، ادوارد هنری پالمر و ای.جی. براون است.

### کتابخانه بریتانیا
کتابخانه بریتانیا مجموعه‌ای متشکل از ۱۵ هزار اثر در ۱۴ هزار جلد است. در سال ۱۹۸۲ مجموعه کتابخانه اداری هند به کتابخانه بریتانیا منتقل شد.

### دانشگاه میشیگان
یکی از بزرگ‌ترین مجموعه‌ها در آمریکای شمالی در دانشگاه میشیگان است که دارای ۱۸۰۰ متن در بیش از ۱۱۰۰ جلد است.

## نگارخانه

File:Islamic Manuscript, Tarjamat al-Sultani, Agha Muhammad al-Sultani-1703-1115 A.H.jpg|ترجمة السلطانی تالیف آقا محمد السطانی در سال ۱۰۸۲ ه ش (۱۱۱۵ ه ق)


## جستارهای وابسته
* تاریخ بیهقی
* علی‌نامه
* اختراع‌های دوران طلایی اسلام
* کتابخانه دارالحکمه
les manuscrits sont ecrit par les egyptien ou les moine
 

## منابع
* کتاب‌های خطی و چاپ سنگی (کتابخانهٔ ملی ایران)
* نسخه‌های خطی؛ نماد ملیت و هویت ایرانی
* Wikipedia contributors, "[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Manuscript&oldid=238166015 Manuscript]," Wikipedia, The Free Encyclopedia

رده:اسناد
رده:دانش متنی
ادبیات داستانی
رده:نسخه‌های خطی
رده:واژه‌شناسی کتاب
رده:گونه‌های ادبیات داستانی
نگارال

نگارال‌ها (گرفتال، گرافتال graftal) یکی از خانواده‌های اشکال هندسی هستند که همانند فراکتال‌ها هستند اما تعریف آن‌ها ساده‌تر از فراکتال‌هاست. از نگارالها بیشتر در صنعت جلوه‌های ویژه بهره می‌گیرند تا از طرح و نقش های طبیعی مانند درختان و گیاهان نگاره‌هایی ساختگی بیافرینند.

رده:اختراع‌های مجارستانی
رده:الگوریتم‌های گرافیک رایانه
رده:زبان‌های صوری
قله

بندانگشتی|قله دماوند

**قُله**، **اوج** یا **چکاد**، به بلندترین جای یک کوه گفته می‌شود. به عبارت دیگر، قله نقطه‌ای بر سطح زمین است که ارتفاع آن از همه نقاط اطرافش بیشتر باشد.

بلندترین قلهٔ ایران قلهٔ کوه دماوند است. بعد از قله دماوند قله‌های علم کوه و سبلان به ترتیب دومین و سومین قلل بلند ایران هستند. بلندترین قلهٔ کرهٔ زمین، قلهٔ کوه اورست است. بلندترین قلّهٔ منظومه شمسی هم کوه المپوس در مریخ است. مشکل‌ترین قله کره زمین برای صعود، کوه‌نوردان قله k2 با ارتفاع ۸۶۱۱ متر است.

## پانویس

رده:توپوگرافی
رده:جغرافیای طبیعی
رده:زمین‌چهرهای دامنه‌ای
رده:زمین‌شناسی
رده:ژئودزی
رده:قله‌ها
رده:کوهنوردی
رده:کوه‌نام‌ها
رده:کوه‌ها
رده:نقشه‌برداری
رده:نقشه‌نگاری
نظامی‌گری

چپ|300px|بندانگشتی| تانک‌های آلمانی تایگر در جنگ جهانی دوم

**نظامی‌گری** یا **میلیتاریسم** باور یا خواست یک دولت یا ملت به این است که یک حکومت باید توانمندی نظامی خود را قوی نگه‌دارد و از آن برای گسترش منافع یا ارزش‌های ملی خود، استفادهٔ تهاجمی کند. همچنین می‌تواند به‌معنای افتخار به ارتش و آرمان‌های طبقهٔ نظامی و «نفوذ نیروهای مسلح در اداره یا سیاست دولت» باشد

نظامی‌گری، رکن مهمی در ایدئولوژی‌های توسعه‌طلبانه یا امپریالیستی بسیاری از ملت‌ها در طول تاریخ بوده است. برخی از دولت/ملت‌هایی که به نظامی‌گری متهم شده‌اند:امپراتوری آشور باستان، دولت‌شهر اسپارت، امپراتوری هخامنشی امپراتوری روم،  امپراتوری مغول، پادشاهی زولو، پادشاهی پروس، دودمان‌های هابسبورگ/هابسبورگ-لورن، امپراتوری عثمانی، امپراتوری ژاپن، امپراتوری روسیه، شوروی، چین، کره شمالی، عربستان سعودی، اسرائیل، ایران، عراق بعثی، لیبی، آمریکا، آلمان نازی، امپراتوری ایتالیا در دوران بنیتو موسولینی، امپراتوری آلمان، امپراتوری بریتانیا و امپراتوری اول فرانسه.

در سال ۱۹۸۱ هنگامی که رونالد ریگان در آکادمی نظامی ایالات متحده سخنرانی می‌کرد قول داد توان نظامی را افزایش دهد و تأکید کرد: هر ملتی که به اوراق و کاغذها امید بندد و به این اعتبار از تدارک وسایل حمایت کننده غفلت ورزد، هرگز تا به آن حد دوام نخواهد کرد که صفحات زیادی بر تاریخ بیفزاید.

## جستارهای وابسته
* جینگوئیسم
* ارتش‌سالاری
* ژنرال

## منابع

رده:جامعه‌شناسی نظامی
رده:راهبرد نظامی
رده:نظریه‌های سیاسی
لشکر

بندانگشتی|چپ|نماد استاندارد ناتو برای لشکر، تعداد ۲ حرف X قراردادی است و ربطی به تعداد نفرات ندارد.

**لَشکَر** — یگانی راهکنشی که دارای تجهیزات و تسلیحات لازم برای اجرای عملیات رزمی است و بزرگ‌تر از تیپ یا هنگ و کوچک‌تر از سپاه است.

**لشکر** یا به فارسی افغانستان **فرقه**، یکی از یگان‌های بزرگ ارتش است. لشکر دارای تجهیزات و تسلیحات لازم برای اجرای عملیات رزمی است و بزرگ‌تر از تیپ یا هنگ و کوچک‌تر از سپاه است. لشکر شامل ۱۰٬۰۰۰ الی ۲۰٬۰۰۰ سرباز می‌شود. در بیشتر ارتش‌ها یک لشکر از چند تیپ تشکیل می‌شود.

لشکرها به‌طور معمول به‌وسیلهٔ اعداد ترتیبی نامگذاری می‌شوند (برای نمونه لشکر ۷۷ خراسان). همچنین رده‌های گوناگون به نام آن‌ها افزوده می‌شود مانند؛ «پیاده»، «زرهی»، «موتوریزه» و …

در ایران معمولاً فرمانده یک لشکر درجهٔ سرتیپ دومی دارد هر چند که دارای جایگاه سرلشکری است. در ارتش آمریکا معمولاً ۲ لشکر با هم تشکیل یک سپاه را می‌دهند و هر لشکر معمولاً از ۲-۴ تیپ تشکیل شده‌ است.

## پیشینه
**لشکر** همچون یگان رزمی نخستین بار در سپاه شاهنشاهی هخامنشی (۵۵۰ — ۳۳۰ پیش از میلاد) پدید آمده و «**بیوره**» () نامیده می‌شده و آن را «'''بیوره‌پتی'''» ( «**بیوربد**») فرماندهی می‌کرده است. هر **بیوره** از ۱۰ هزاره () تشکیل می‌شده و ۱۰،۰۰۰ سرباز را در بر می‌گرفته‌است. 

در سپاه اشکانیان (۲۵۰ پیش از میلاد — ۲۲۴ میلادی)، که سازمان رده‌بندی دهدهی سپاه هخامنشیان را به کار گرفته بوده، **بیوره‌ها** «**گُند**» (() «*لشکر؛ گروه، [[دسته]]*»>  > ایرانی باستان: *-vr̥nda** «*لشکر؛ سپاه*») نام گرفته و فرماندهان آنها «**گُندسالار**» () خوانده می‌شده‌اند. 

در سپاه ساسانیان (۲۲۴ — ۶۵۱ میلادی) نیز همین رده‌بندی و نامگذاری به کار می‌رفته، ولی هر گُند از ۵ درفش () تشکیل می‌شده، که هر کدامی ۱۰۰۰ سرباز را در بر می‌گرفته‌است. فرمانده **گُند** در سپاه ساسانیان نیز **گُندسالار** () نامیده می‌شد. اما از میانه‌های سدۀ پنجم میلادی در کنار اصطلاح «**گُند**» اصطلاح «**لشکر**» ( >  «*محافظت‌کننده*» >  «*پاسداری کردن*») نیز به کار می‌رفته است. اصطلاح «لشکر» در آثار ادبی فارسی، بویژه «شاهنامه»، بسیار به کار رفته است. چنانچه، فردوسی گفته: 

برو با سپاهی به کردار کوه، 
گزین کن ز گُردان لشکر گروه. 

در سپاه سامانیان، غزنویان و سلجوقیان فرمانده لشکر را «**سالار لشکر**» و «**امیر لشکر**» می‌گفتند. چنانچه، «سالار لشکر» در «*شاهنامه*» بارها به کار رفته و از بافتار چنین بر می‌آید، که آن منصبی پایین‌تر از سپه‌سالار بوده و مقام جانشینی داشته‌است: 

سپه را به سالار لشکر سپرد،  
برفت و جهاندیدگان را ببُرد. 

فرهنگستان ایران با پیشنهاد انجمن واژه‌گزینی ارتش در سال 1314 «لشکر» را جایگزین وام‌واژه‌های ترکی-مغولی «تومان» و فرانسوی «دیویزیون» () و «سرلشکر» را جایگزین «امیر تومان» کرد.

## جستارهای وابسته
* لشکر پیاده‌نظام (ورماخت)

## منابع

لشکر
رده:واحدها و تشکیلات نظامی بر پایه اندازه
رده:واژگان نظامی
گروهان

**گروهان** یگانی نظامی که از چند دسته تشکیل شده است 

گروهان معمولاً از ۷۰ تا ۲۰۰ سرباز را در بر می‌گیرد. فرماندهِ یک گروهان، معمولاً درجهٔ سروانی دارد. هر گروهان خود معمولاً به سه تا شش دسته (پاگان) بخش می‌گردد. چند گروهان با هم تشکیل یک گردان می‌دهند.

## منابع

رده:واحدها و تشکیلات نظامی بر پایه اندازه
رده:سازمان‌های نظامی استونی
رده:واژگان نظامی
فرمانده کل قوا

**فرمانده کل قوا** (به انگلیسی: commander-in-chief یا supreme commander) عنوانی رسمی برای فردی است، که فرماندهی و کنترل نیروهای مسلح هر کشور را برعهده دارد. این مقام در اغلب کشورهای جهان (همچون آمریکا، روسیه و فرانسه) در اختیار رئیس‌جمهور و در برخی کشورها در اختیار رئیس کشور یا رئیس دولت قرار دارد.

## ایران

پیش از وقوع انقلاب ۱۳۵۷ در ایران از آن به عنوان "بزرگ‌ارتشتاران" یاد می‌شده‌است. بزرگ‌ارتشتاران عنوانی رسمی و نظامی بوده‌است که در دوره پهلوی برای مقام فرماندهی سه نیروی مسلح کشور ایران بکار می‌رفت. فرماندهی این ۳ نیرو در آن دوره برعهده محمدرضاشاه پهلوی بود.

در ایران، مطابق قانون اساسی فرماندهی کل نیروهای مسلح، برعهدهٔ رهبر جمهوری اسلامی ایران می‌باشد. رهبر عالی در ایران به عنوان فرمانده کل قوا، مسئولیت اعلان جنگ و صلح و فرماندهی نیروهای مسلح در زمان جنگ را برعهده خواهد داشت، همچنین عزل و نصب فرماندهان عالی را نیز برعهده دارد. پس از انقلاب‌۵۷ این امر در اختیار ریاست جمهوری بود اما با قانون اساسی جدید این اختیار به دست رهبری افتاد. فرماندهی کل قوا بر عهده سید علی حسینی خامنه بود که در حمله اسرائیل-آمریکا به ایران در تاریخ ۹ اسفند ماه کشته شد و از تاریخ ۹ اسفند تا ۱۷ اسفند این مسئولیت‌ها به دست شورای موقت رهبری افتاد. سر انجام در تاریخ ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ سید مجتبی حسینی خامنه به عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران و فرمانده کل نیروهای مسلح ایران منصوب شد.

## یونان باستان
لقب «استراتیگوس افتوکراتور»(στρατηγός αὐτοκράτωρ, stratēgós autokrátōr) به معنی «رهبر نظامی خودکامه» یا معادل «فرماندهٔ کل قوا»، عنوانی رسمی بود که در آتن باستان توسط انجمن شهر به اشخاص داده میشد. این صفت بعد از تشکیل اتحادیه هلنی، رسما به فیلیپ دوم مقدونی و بعد از او به اسکندر بزرگ نیز اعطاء شد.

## ایالات متحده آمریکا

## بریتانیا

## منابع

رده:جامعه‌شناسی نظامی
رده:درجه‌های نظامی
رده:سازمان نظامی
رده:فرماندهان کل نیروهای مسلح
ستوان

**سُتوان** درجه‌ای افسری و سمتی در نیروهای مسلح ایران و بسیاری از کشورهای جهان است که معمولاً فرماندهی یک دسته را بر عهده دارد.

**دسته** یگانی نظامی و زیرمجموعهٔ گروهان است که معمولاً از دو یا چند گروه یا رسد تشکیل می‌شود و معمولاً از ۳۰ تا ۴۰ را در بر می‌گیرد.

ستوانی نخستین درجه از درجه‌های افسری است و سه درجه دارد:
# ستوان‌یکمی
# ستوان‌دومی
# ستوان‌سومی

## واژه‌شناسی
واژهٔ فارسی «ستوان» که فرهنگستان ایران به جای واژهٔ فرانسهٔ «lieutenant» برگزیده، با حذف الف از آغاز «اُستوان» ساخته شده که در فارسی به معنی «*برقرار و محکم و استوار و قابل اعتماد و شایستهٔ اعتبار؛ مؤمن و معتقد*» و در پارسی میانه «āstavān» به معنی «*مقر، معترف (به دین)*» بوده که ظاهراً از «-ava-stavāna*» در ایرانی باستان و از ریشهٔ -stav* «*ستودن*» در زبان نیاایرانی به‌وجود آمده است.

در دورهٔ پهلوی اول، این درجه را «نایب» می‌نامیدند.

## پیشینه

احتمال می‌رود که «ستوان» همچون سمت نظامی نخستین بار در سپاه اشکانیان (۲۵۰ تا میلاد — ۲۲۴ میلادی) پدید آمده است. چنانچه، در سفال‌نوشته‌های اشکانی از دهه ۴۰ پیش از میلاد، که از بایگانی شهر باستانی نسا بازیافت شده‌اند، اصطلاح «**تَهم‌دار**» () [tagm(a)dār] بازخوانی شده که پژوهشگران آن را روبردار از اصطلاح  در سپاه روم باستان دانسته‌اند:
 >  *لژیون* (>  *رده*؛ *بخشی از [[سپاه]]*، *[[هنگ]]*) +  *دارنده*؛ *فرمانده* =  *فرمانده تاگما*.

«**تاگما**» () در سپاه پادشاهی روم شرقی یگانی نامیده می‌شد که ۱۰۰ تا ۵۰۰ سرباز را در بر می‌گرفت. احتمال می‌رود که این اصطلاح در پی جنگ‌های ایران و بیزانس در زمان اشکانیان از رومیان وام گرفته شده و دیرتر با واژهٔ  *نیرومند*، *دلاور*، *دلیر*، *چابک* یا  *نیرو، توان* (هر دو از *-taxma** در زبان نیاایرانی و ریشهٔ -tak√ *تاختن*، *دویدن*’ در زبان نیاهندوایرانی روییده‌اند) اینهمان و مترادف شده است.
 

در زمان ساسانیان نیز سپاه () بر پایه سیستم شمارش دهدهی گروهبندی می‌شد، فرمانده آن سپاهبد () خوانده می‌شد. جوخه در این زمان «**رده**» () و گروهان «**تَهم**» () نامیده و فرمانده آن «**تهم‌دار**» () خوانده می‌شدند. گردان در آن زمان «**وَشت**» () و سرگرد «**وشت‌سالار**» () نام داشته‌اند. هنگ نیز «**درفش**» () و سرهنگ «**درفش‌سالار**» () خوانده می‌شدند. لشکر در سپاه ساسانیان «**گند**» () نامیده می‌شد و سرلشکر را «**گُندسالار**» () می‌خواندند.


پرونده:12- ستوان یکم--IRIAF.png|ستوان یکم نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران
پرونده:11- ستوان دوم--IRIAF.png|ستوان دوم نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران
پرونده:10- ستوان سوم--IRIAF.png|ستوان سوم نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران
پرونده:IIArmy-Sotvan 1.png|ستوان یکم نیروی زمینی شاهنشاهی ایران
پرونده:IIArmy-Sotvan 2.png|ستوان دوم نیروی زمینی شاهنشاهی ایران
پرونده:IIArmy-Sotvan 3.svg|ستوان سوم نیروی زمینی شاهنشاهی ایران


## جستارهای وابسته
* افسر جزء
* ستوان‌دوم

## منابع

* *واژه‌های نو فرهنگستان ایران تا پایان سال ۱۳۱۸*، تهران، نشر ابن سینا، ۱۳۱۹.

## جستارهای وابسته
درجه‌های نظامی ایران

رده:درجه‌های ارتش ایران
رده:درجه‌های نظامی
رده:واژگان نظامی
گردان

**گُردان** یک یگان نظامی است، که اغلب از ۵۰۰ تا ۸۰۰ سرباز تشکیل می‌شود و به تعدادی گروهان یا آتشبار تقسیم می‌گردد. یک گردان اغلب توسط یک سرهنگ دوم یا یک سرگرد، فرماندهی می‌شود. به‌طور معمول ۳ تا ۵ گروهان با هم یک گردان را تشکیل می‌دهند و ۳ تا ۵ گردان در کنار یکدیگر نیز یک هنگ را می‌سازند و ۶ تا ۸ هنگ یک تیپ را می‌سازند. گردان‌ها در سازمان‌های نظامی، بخشی از یک هنگ یا تیپ بشمار می‌آیند.

## واژه‌شناسی
«گردان» به معنای «سپاهیان، لشکریان یا جنگاوران» است و در «شاهنامه» بسیار به کار رفته است. چنانچه، فردوسی گفته: 
برو با سپاهی به کردار کوه، 
گزین کن ز گردان لشکر گروه.

اصطلاح «گردان» ظاهراً با روش پسین‌سازی از واژۀ «سرگرد» ساخته شده است، که در تذکرۀ «*خزانه عامره*»، تالیف میرغلامعلی آزاد بلگرامی «*فرمانده دسته‌ای از لشکر*» تعریف شده و ساخته‌شده از دو واژه - «سر» («سردار») + «گردان» (جمع  به معنی «*پهلوان، دلیر؛ جنگاور*»  نیاایرانی: vr̥t- : -vart «*محافظت کردن، پاییدن، مقاومت کردن*») پنداشته شده‌است.
 
اصطلاح «گردان» را سال ۱۳۱۴ فرهنگستان زبان ایران با پیشنهاد انجمن واژه‌گزینی ارتش شاهنشاهی ایران، جایگزین اصطلاح فرانسوی «باطالیون» (از  >  «دسته» >  «گروه») کرد. همزمان واژۀ «سرگرد» نیز با پیشنهاد انجمن واژه‌گزینی ارتش به معنای «فرمانده گردان» جایگزین درجۀ «یاور» شد، که برابر درجۀ «ماژور» (از فرانسه‌ای major > لاتینی maior «مهتر، سردار») بود.

## پیشینه

یگان رزمی برابر با گردان نخستین بار در سپاه ساسانیان (۲۲۴ — ۶۵۱ میلادی) تشکیل شده‌است. سپاه () بر پایه سیستم شمارش دهدهی گروهبندی می‌شده و فرمانده آن سپاهبد () بود.

سپاه چند یگان ۵٬۰۰۰ نفری را در بر می‌گرفته که ''گند'' () نامیده می‌شده‌اند و فرمانده آنها ''گندسالار'' () بوده‌است. هر *گند* از چند یگان ۱۰۰۰ نفری تشکیل می‌شده که ''درفش'' () نام داشتند و فرمانده آنها ''درفش‌سالار'' () خوانده می‌شد. این هنگ‌ها از چند یگان‌ ۵۰۰ نفره تشکیل می‌شده‌اند که برابر با گردان‌های امروزی بوده و «*وَشت*» () نام داشته‌اند و فرمانده آنها ''وشت‌سالار'' () بوده است. هر *وشت* یا *گردان* چند گروهان‌ را در بر داشته که «*تَهم*» () نامیده و فرمانده آن ''تهم‌دار'' () خوانده می‌شدند. احتمال می‌رود که کوچک‌ترین یگان در سپاه شاهنشاهی ساسانی ''رده'' () نام داشته‌اشت.

## منابع

رده:گردان
رده:واژگان نظامی
رده:واحدها و تشکیلات نظامی بر پایه اندازه
نظامی

**نظامی** منسوب به واژهٔ «نظام» است، همچنین، ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
* نیروی نظامی
;افراد
* نظامی عروضی
* نظامی قونوی
* نظامی گنجوی
;مکان‌های جغرافیایی
* نظامی (سمنان)
;فیلم
* ''نظامی'' (فیلم)

رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی مکان‌ها
هم‌افزایی

**هم‌افزایی** یا **سینرژی**  ساخت یک «کل» است که حاصل آن از جمع ساده تک تک اجزا بیشتر می‌شود.

## تعاریف و کاربردها
هم‌افزایی معمولاً اینگونه تعریف می‌شود:
هنگامی که دو یا چند عنصر، جریان یا عامل با هم همیاری و برهمکنش (تعامل) داشته باشند معمولاً اثری به وجود می‌آید. اگر این اثر از مجموع اثرهایی که هر کدام از آن عناصر جداگانه می‌توانستند به وجود آورند بیشتر شود در اینصورت پدیده هم‌افزایی رخ داده‌است.
مقدار هم‌افزایی را می‌توان با محاسبه برآیند کار گروهی و از سوی دیگر محاسبه مجموع نتیجه کار تک تک افراد در حالت کار جدا و تکی و سپس کسر کردن نتیجه محاسبه نخست از دوم بدست آورد.

از موارد کاربرد آن می‌توان به علم سم‌شناسی اشاره کرد؛ مثلاً در بخش سمیت حلال‌های آلی، تترا کلرید کربن و استایرن دارای اثرات هم افزایی یا سینرژیسم یا Synergism هستند. در صورتی که تولوئن و زایلن اثرات تقویتی یا تجمعی یا Addictive دارند.

همچنین در حیطه سم‌شناسی می‌توان به اثر Synergism مصرف سیگار و مواجهه با آزبست (در جریان ابتلا به سرطان ریه) اشاره کرد.

سینرژی یا هم‌افزایی را می‌توان در طبیعت مشاهده کرد.
حرکات دسته جمعی و V شکل غازهای وحشی نمونهٔ بارزی از سینرژی است یا مسابقات دوچرخه سواری تیمی که دوچرخه سواران هر تیم پشت سر هم در یک خط راست حرکت می‌کنند و مداوم جای نفر اول تعویض می‌شود تا شکافتن هوا در کل گروه انجام شود و بازده یا راندمان کل تیم بالا رود.
* در ساده‌ترین توصیف می‌توان گفت که برآیند نیروی جمعی از جمع تک تک نیروها بیشتر است.
* به این مفهوم که رابطهٔ اجزاء با یکدیگر جزئی جداگانه تلقی می‌شود. انرژی آزاد شده ازسوی افرادی که دارای روحیهٔ تیمی هستند، انرژی کلی به نام سینرژی را ایجاد می‌کند.
* جلوه‌هایی از نیروی جمعی را در همه جای طبیعت می‌توان یافت. برای مثال اگر دو گیاه را نزدیک هم بکارید، ریشه‌های آن‌ها در هم می‌آمیزد و کیفیت خاک را بهبود می‌بخشد و در پرتوی این تعاون و همبستگی هر دو بهتر رشد می‌کنند. یا وزنی که دو قطعه چوب تحمل می‌کنند بسیار بیشتر از مجموع وزنی است که هریک به تنهایی تاب می‌آورند. روحیهٔ تیمی معادلات ریاضی را به هم می‌زند. به بیان دیگر در مبحث نیروی جمعی ۱+۱=۲ یا بیشتر. در سیستم‌های پیچیده به این پدیده ظهور می‌گویند.

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی

رده:اقتصاد تولید
رده:کل‌نگری
رده:مدیریت
سرگرمی خانگی

**سَرگَرمی خانگی** ، یک فعالیت تفریحی در اوقات فراغت است که توجه مخاطبان را جلب می‌کند و به آنها لذت می‌بخشد. این فعالیت می‌تواند یک ایده یا یک کار باشد، اما به احتمال زیاد یکی از فعالیت‌ها یا رویدادهایی است که طی هزاران سال به‌طور خاص با هدف جلب توجه مخاطبان گسترش یافته‌است.

دلیل اصلی روی آوردن مردم به سرگرمی‌های خانگی علاقه، لذت بردن و استفاده از اوقات فراغت است تا دستاوردهای مالی یا علمی.

از میان فعالیت‌های مربوط به سرگرمی خانگی می‌توان به جمع‌آوری مجموعه‌ها، ساختن کاردستی، پرداختن به ورزش‌ها و گذراندن دوره‌های آموزشی و هنر‌ی اشاره کرد. پرداختن به یک سرگرمی خانگی می‌تواند به ورزیدگی، کسب دانش و تجربه‌های با ارزش بینجامد، اما هدف اصلی سرگرمی‌های خانگی رضایتمندی شخصی است.

## جستارهای وابسته
* تفنن
* فهرست سرگرمی‌ها
* سرگرمی رسانه‌ای
* سرگرمی‌های ریاضی
* هنرهای نمایشی

## منابع

* 

## پیوند به بیرون


رده:سرگرمی‌ها
رده:مفهوم‌های زیبایی‌شناسی
رده:هنرهای نمایشی
رده:هیجان
رده:شوخی
شیببر

**شیببر** ، جانوری دورگه میان شیر نر و ببر ماده‌است. شکل جسمانی آن مانند یک ببر بزرگ «راه‌راه» است. شیببر در طبیعت بسیار کمیاب است، چرا که مرز قلمروهای شیران و ببران به ندرت در یک مکان بر یک دیگر مطابق می‌شوند. در واقع، تنها جای باقی‌مانده که هر دو جانور را در بر می‌گیرد جنگل های ساسان گیر در ایالت گجرات هندوستان است. افزون بر این، شیران گروهی زندگی می‌کنند، حال آن که ببر جانوری گوشه‌گیر است.

رشد شیببر هم از شیر و هم از ببر بیشتر است. دلیل این نمود نداشتن ژن محدودکنندهٔ رشد است که در شیر نر و در ببر ماده قرار دارد. شیببر در طی عمر خود پیاپی رشد می‌کند و به نقطه‌ای می‌رسد که بدنش دیگر توان تحمل اندازه‌اش را ندارد. بیشترین رکورد ثبت‌شده این جانور در گینس به ۴۱۸،۲ کیلوگرم می‌رسد.
این باروری ها در طبیعت صورت نمی‌گیرد و بیشتر به صورت آزمایشگاهی و در درون باغ وحش ها اتفاق می افتد.

## باروری
شیببر نر نابارور است، اما شیببر ماده معمولاً بارور خواهد بود و با شیر یا ببر نر امکان باروری آن وجود دارد.

نمونهٔ مقابل آن که فرآورد تولید مثل ببر نر با شیر ماده‌است ببشیر نامیده می‌شود. برعکس شیببر، «ببشیر» از پدر و مادر خود کوچک‌تر است و رشد محدودی دارد.

## نام‌گذاری
با توجه به این که این جانور از جفت‌گیری شیر نر و ببر ماده پدید می‌آید؛ زیست شناسان در زبان انگلیسی از آمیختن دو واژهٔ Lion به معنای شیر و Tiger به معنای ببر با اولویت نام پدر، نام لایگر (Liger) را برای آن برگزیده‌اند (Lion + Tiger = Liger). از این رو با توجه به پاسداشت زبان فارسی نام شیببر (شیر + ببر = شیببر) برای این جانور پیشنهاد شده‌است.

## جستارهای وابسته
* ببر مازندران
* ببر سیبری
* ببر هندوچین
* ببر بنگال

## منابع

* 

## پیوند به بیرون
* هابز
* سودان
* پاتریک
* حیوانات دورگه
* بزرگترین گربه سان جهان یک لایگر در کالیفرنیا

رده:دورگه‌های پلنگیان
ونکوور (ابهام‌زدایی)

**ونکوور** ممکن است به یکی از موارد زیر گفته شود:

;مکان‌ها
* ونکوور شهری واقع در استان بریتیش کلمبیا در کشور کانادا
* ونکوور، واشینگتن شهری در شهرستان کلارک ایالت واشینگتن ایالات متحده آمریکا
* ونکوور بزرگ یک کلان شهر و بزرگترین منطقه مسکونی بریتیش کلمبیا در کانادا
* مترو ونکوور نام رسمی منطقه جغرافیایی ونکوور بزرگ در بریتیش کلمبیای کانادا
* نورث ونکوور منطقه‌ای در ونکوور بزرگ که شامل شهر و منطقه نورث ونکوور است
* وست ونکوور منطقه‌ای است در ونکوور بزرگ در بریتیش کلمبیای کشور کانادا
* جزیره ونکوور واقع در در ساحل غربی کانادا و بخشی از استان بریتیش کلمبیا
* فرودگاه بین‌المللی ونکوور در شهر ونکوور کشور کانادا

;افراد
* جورج ونکوور ناخدایی در نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا

;موارد دیگر
* ونکوور فیلم استدیوز یک مرکز تولید فیلم در شهر ونکوور کانادا
* ونکوور کناکز یک تیم حرفه‌ای هاکی روی یخ در ونکوور بریتیش کلمبیا کانادا
* ونکوور وایتکپس اف‌سی یک تیم فوتبال در شهر ونکوور در بریتیش کلمبیا کانادا

رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی مکان‌ها
رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی نام خانوادگی
رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی نام شهر
جانورشناسی

**جانورشناسی**  یا **زیست‌شناسی جانوری**، رشته‌ای از زیست‌شناسی است که به بررسی جانوران می‌پردازد. واژه جانور (animal) خود به معنای دارنده جان است و همانگونه که از این نام برمی‌آید، جانورشناسی، جانوران را از همهٔ جنبه‌ها بررسی می‌کند. برای اینکه این بررسی کامل باشد، علم جانورشناسی خود به رشته‌های مختلف تقسیم می‌شود و رشته‌های جانورشناسی به رشته‌های کوچک‌تری منشعب می‌گردند:

رشته‌هایی از جانورشناسی که جانوران را به ترتیب تکامل (فرگشت) دربارهٔ موضوع‌های مختلف مطالعه می‌کنند:
* کالبدشناسی
* بافت‌شناسی
* فیزیولوژی
* رده‌بندی یا بیوسیستماتیک
* بوم‌شناسی
* جغرافیای جانوری (Zoogeography)
* دیرین‌شناسی
* ژنتیک

## تاریخچه
### پیش از داروین
تاریخچه جانورشناسی به خیلی گذشته‌ها تا به امروز بر می‌گردد. هرچند این اصطلاح جانورشناسی در عصر جدید به آن تعلق گرفته است ولی ریشه آن را می‌توان در زمینه کارهایی مانند ارسطو یا جالینوس یافت. پس از آن پزشکی اسلامی مانند آلبرتوس ماگنوس این علم را جلو بردند. در دوره رنسانس تفکر جانورشناسی در اروپا متحول شد و توجه بیشتری به تجربه‌گرایی شد و همچنین گونه‌های جدید بسیاری نیز در این دوره کشف شدند. از جمله افرادی که در این عصر تأثیرگذار بودند می‌توان به آندرئاس وزالیوس و همچنین ویلیام هاروی اشاره کرد.

با توجه به فراوانی گستره جانوران و فقدان مرزبندی دقیق میان گونه‌های مختلف و زیرگونه‌های آنها در سده‌های گذشته، ممکن بود در برخی موارد، چند جانور که شباهت‌هایی با هم داشتند، همگی با یک‌نام شناخته شوند.

## منابع

جانوران
جانورشناسی
حقوق (ابهام‌زدایی)

واژهٔ **حقوق** در زبان فارسی به چند معنی است:
* علم حقوق قوانین، قواعد و رسوم لازم‌الاجرایی که به منظور استقرار نظم در جوامع انسانی وضع یا شناخته شده‌است و علمی که به مطالعه آن‌ها می‌پردازد
* حقوق، جمع حق، امتیازات و اختیاراتی که افراد صرف زندگی در اجتماع در اختیار دارند
* حقوق (دستمزد)

## جستارهای وابسته
قانون

رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی مکان‌ها
فهرست کشورها بر پایه تولید ناخالص داخلی

**تولید ناخالص داخلی** (**GDP**) ارزش بازاری تمام کالاها و خدمات نهایی یک کشور در سالی معین است. تولید ناخالص داخلی اسمی بر اساس نرخ‌های برابری ارز بازار یا نرخ‌های رسمی دولتی محاسبه می‌شود. تولید ناخالص داخلی اسمی، تفاوت‌های هزینهٔ زندگی در کشورهای مختلف را در نظر نمی‌گیرد و نتایج آن می‌تواند بر اساس نوسانات ارزش واحد پول کشور از سالی به سال دیگر به شدت تغییر کند. این نوسانات ممکن است باعث تغییر رتبهٔ یک کشور در سال‌های مختلف شود بدون اینکه تأثیر خاصی بر سطح زندگی مردم آن کشور بگذارد.

مقایسهٔ ثروت ملی کشورها همچنین بر اساس برابری قدرت خرید (PPP) برای تعدیل تفاوت هزینهٔ زندگی در کشورهای مختلف انجام می‌شود. سرانه‌های تولید ناخالص داخلی اسمی و برابری قدرت خرید معیارهای دیگری است که برای مقایسهٔ سطح زندگی مردم کشورها به کار می‌رود. در مجموع، ارقام سرانهٔ مبتنی بر برابری قدرت خرید نسبت به ارقام سرانهٔ اسمی نوسان کمتری دارد.

رتبه‌بندی اقتصادهای کشورها در طول تاریخ به‌طور قابل توجهی تغییر کرده است؛ ایالات متحده در حوالی سال ۱۹۱۶ از امپراتوری بریتانیا پیشی گرفت و بزرگ‌ترین اقتصاد جهان شد. بریتانیا نیز به نوبهٔ خود دهه‌ها قبل از دودمان چینگ پیش افتاده بود. از زمان گذار چین به اقتصاد بازار سوسیالیستی از طریق خصوصی‌سازی کنترل‌شدهٔ صنایع و کاهش مقررات اقتصادی رتبهٔ این کشور از جایگاه نهم در سال ۱۹۷۸ به رتبهٔ دوم در سال ۲۰۱۰ رسیده و سهم آن از تولید ناخالص داخلی اسمی جهانی از ۲٪ در ۱۹۸۰ به ۱۸٪ در ۲۰۲۱ افزایش یافته است. هند نیز از جمله کشورهایی است که از زمان اجرای سیاست‌های آزادسازی اقتصادی در اوایل دههٔ ۱۹۹۰ رونق اقتصادی را تجربه کرده است.

در این مقاله، ستون اول فهرست چشم‌انداز اقتصادی جهان بر اساس برآورد صندوق بین‌المللی پول است. ستون دوم داده‌های بانک جهانی و ستون سوم داده‌های گردآوری شده توسط بخش آمار سازمان ملل متحد را نشان می‌دهد. نهادهای غیرحاکم (جهان، قاره‌ها و برخی از قلمروها) و دولت‌هایی که در سطح جهان شناسایی محدودی دارند (مانند کوزوو و تایوان) نیز در فهرست گنجانده شده‌اند.

## فهرست

## جستارهای وابسته
* فهرست کشورها بر پایه سرانه تولید ناخالص داخلی (اسمی)
* فهرست کشورها بر پایه تولید ناخالص داخلی (برابری قدرت خرید)
* فهرست کشورها بر پایه سرانه تولید ناخالص داخلی (برابری قدرت خرید)
* فهرست کشورها بر پایه تولید ناخالص داخلی (اسمی)
* فهرست شهرها بر پایه تولید ناخالص داخلی

## پانویس

## منابع


رده:تولید ناخالص داخلی
رده:فهرست‌های کشورها بر پایه نشانگرهای اقتصادی
پهلوی

**پهلوی** یا فهلوی واژه‌ای در پارسی میانه برای اشاره به موضوع‌های گوناگونی چون خط، زبان، دوره و طبقه است. همچنین پهلوی (نام خانوادگی) یک نام خانوادگی است. این واژه همچنین ممکن است در اشاره به یکی از موارد زیر باشد:
* فهلوی عربی‌شده «پهلویک»، واژه‌ای در پارسی میانه برای اشاره به موضوع‌های گوناگونی چون خط، زبان، دوره و طبقه
* دودمان پهلوی، نام آخرین سلسله پادشاهی ایران

## منطقه و سرزمین

* پهلوی به معنی منسوب به پهله، منطقه ای باستانی در غرب ایران.
* خیابان پهلوی، نام پیشین خیابان ولی‌عصر
* بندر پهلوی نام پیشین بندر انزلی

## خط و زبان

* خط پهلوی، خط رسمی ایران در دوران ساسانیان
* زبان پهلوی یا پهلوی ساسانی یا زبان پارسی میانه
* زبان پهلوی اشکانی یا زبان پارتی
* زبان‌های فهلوی یعنی زبان‌های نیمۀ شمالی ایران (فهله) پس از اسلام مانند «زبان‌های ایران مرکزی، زبان راجی (شامل گویش قدیم تهرانی)، زبان آذری، زبان تاتی جنوبی، برخی زبان‌های کردی و دیگر...».

## جستارهای وابسته
* پهلوی (نام خانوادگی)
* فهلویات

## یادداشت


رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی نام خانوادگی
رده:نام‌های خانوادگی زبان‌های ایرانی
شاپورگان

**شاپورگان** (فارسی میانه: 𐫢𐫀𐫁𐫇𐫍𐫡𐫃𐫀𐫗 ترانویسی: Šābuhrgān) کتابی به زبان فارسی میانه به‌قلم مانی، بنیان‌گذار آیین مانوی است. مانی در این کتاب که خطاب به شاپور یکم و درباریان او نوشته‌شده به شرح جهان‌بینی و اصول دین خود می‌پردازد. شاپورگان کهن‌ترین کتاب شناخته‌شده از دوره ساسانی و یگانه اثری از مانی است که به زبان فارسی میانه به نگارش درآمد؛ چراکه مانی سایر آثار خود را به زبان آرامی شرقی نوشت. نام این کتاب در منابع عربی به‌صورت‌های **شابُرقان**، **شابورقان** و **سابُرقان** ذکر شده است. متن کامل شاپورگان امروزه در دست نیست؛ ولی توصیفاتی از بخش‌هایی از آن در منابع عربی آمده و قطعاتی نیز از آن به زبان فارسی میانه و خط مانوی از میان دست‌نوشته‌های مانوی تورفان در چین شناخته‌ شده است.

شاپورگان را احتمالاً مانی در نخستین دیدارش با شاپور در سال ۲۴۲ م، زمانی که تنها ۲۶ سال سن داشت به این شاهنشاه ساسانی تقدیم کرد. هرچند این تنها یک احتمال به‌حساب می‌آید. همچنین مشخص نیست که مانی این اثر را به خط مانوی نوشته یا از خط پهلوی آشنا برای دربار ساسانی بهره‌ برده است. قطعات به‌دست‌آمده از این کتاب نشان‌دهنده سبکی پیچیده و فاقد فصاحت با جملاتی طولانی است. مری بویس، ایرانشناس انگلیسی با توجه به سبک کتاب احتمال داده که مانی ابتدا آن را به آرامی شرقی نوشته و سپس به فارسی میانه برگردانده است. سبک نثر شاپورگان می‌تواند نشان‌دهنده ناپختگی نثر فارسی در روزگار مانی نیز باشد. از بین کتاب‌های شناخته‌شده به زبان فارسی میانه، شاپورگان کهن‌ترین آن‌ها محسوب می‌شود.

## درون‌مایه
### منابع عربی
ابن ندیم در الفهرست از ۳ فصل این کتاب با نام‌های «مرگ نیوشان»، «مرگ گزیدگان» و «مرگ گناهکاران» یادکرده که ظاهراً وضع هر یک از طبقات یادشده در زندگی پس از مرگ را توصیف می‌کنند. بیرونی در آثار الباقیه، مطلبی از این کتاب دربارهٔ تولد و نزول وحی بر مانی را آورده و در جای دیگر از خود زبان خود کتاب دربارهٔ حقانیت مانی و نسبت او با پیامبران پیشین آورده:

احمد یعقوبی در تاریخ یعقوبی، بخشی از مطالب این کتاب را چنین توصیف کرده:

ابوسعد سمعانی، شاپورگان را زند، یعنی تفسیر کتاب اوستا دانسته، می‌افزاید که مانی آن را به نگاره‌هایی آراسته مزین کرد. برخی دیگر از مورخان مسلمان نیز وصفی از شاپورگان ارائه داده‌اند که احتمال وجود داشتن ترجمه‌هایی از این کتاب به عربی را تقویت می‌کند.

### اسناد تورفان
بخش‌هایی از شاپورگان دربارهٔ پیدایش گیتی، رستاخیز و فروپاشی جهان مادی به زبان فارسی میانه و خط مانوی به‌دست‌آمده است. لاتین‌نویسی و ترجمه انگلیسی آن‌ها در سال ۱۹۷۹ توسط دیوید نیل مکنزی، زبان‌شناس انگلیسی منتشر شد. ترجمه فارسی کار مکنزی در سال ۱۳۷۹ توسط نوشین عمرانی چاپ گردید.

## منابع

رده:ادبیات فارسی میانه
رده:شاپور یکم
رده:کتاب‌های سده ۳ (میلادی)
رده:مانوی‌گری
رده:واژه‌ها و عبارت‌های فارسی
رده:متون در سریانی
ماتیکان گجستک ابالیش

**ماتیکان گجستگ ابالیش** کتابی به زبان فارسی میانه است که در آن به مناظره و مجادلهٔ **ابالیشِ زندیک** با **آذرفرنبغِ مزدیسن** پرداخته شده‌ است.

## نام‌شناسی
مادَیان در زبان پارسی میانه به معنی کتاب است. گجستگ به معنی «گجسته» و نفرین شده است. نام ابالیش به شکل‌هایی گوناگون بازسازی شده است: هانس شدر آن را تصحیف «ابالیث» عربی، دمناش آن را صورتی از «یَبَلَه» سریانی و بعدها «عبدالله» عربی دانست در نخستین خط از متن مادیان گجسته ابالیش آمده: «ایدون گویند که گجستگ ابالش زندیگ از استخر بود». زندیگ (معرب: زندیق) واژه‌ای است که موبدان مانویان را می‌خواندند. این واژه برگرفته است از واژه آرامی zaddīḳ (برابر با «صدیق» عربی) که مانویان به بزرگان و «گزیدگان» خود می‌گفتند.

## درونمایه
ابالیش که نام اصلی‌اش «دین‌هرمزد» بوده برای گرفتن کمک مالی به آتشگاه می‌رود. اما چون چیزی به او نمی‌دهند با خشم به دربار مأمون عباسی در بغداد می‌رود «تا با همگی دانایان بهدینان، و تازیان و جهودیان و ترسایان ایرنجینیدن (= مجادله) کند.» مناظره میان او و یکی از موبدان زرتشتی به نام آذرفروبغ پسر فرخ‌زاد در حضور مأمون و سایر علمای ادیان آغاز می‌شود. ابالیش بحث را طرح می‌کند و موبد پاسخ می‌دهد. در پایان هر مسئله مأمون پاسخ‌های موبد را می‌پسندد.

## دین ابالیش
ادعایی در این خصوص وجود دارد که ابالیش مسلمان بوده و نام اصلی او ابالیث بوده است. این در حالی است که اصل متن ماتیکان گجستک ابالیش به روشنی می‌گوید که وی زندیق بوده است. با توجه به معنی واژه زندیگ و کاربرد آن در ادبیات پارسی میانه، و نیز قصد ابالیش برای پیکار با «تازیان» (= مسلمانان) این ادعا بی اساس است. در منابع مختلف زرتشتی و اسلامی نیز این مناظره را بین یک زرتشتی و مانوی دانسته‌اند.

## جستارهای وابسته
* ماتیکان یوشت فریان
* مادیان هزار دادستان

## پانویس

# (barthelemy)

## پیوند به بیرون
* مدخل «ابالیش» در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

## منابع
رده:ادبیات فارسی میانه
فوبوس (قمر)

[thumb|left|350px|نگاره‌ای ثبت‌شده در سال ۲۰۰۸ میلادی، توسط [مدارگرد شناسایی مریخ از فوبوس، یکی از قمرهای سیاره بَهرام.]]

**فوبوس** بزرگ‌ترین و نزدیک‌ترین قمر سیارهٔ بهرام (مریخ) است. بهرام دو قمر دارد. نام فوبوس از روی نام پسر آرِس (مارس) در افسانه‌های یونانی گرفته شده‌است. فوبوس از همهٔ قمرهای منطومهٔ خورشیدی به کرهٔ خود نزدیک‌تر است و تنها ۶٬۰۰۰ کیلومتر از بهرام فاصله دارد. میانگین شعاع فوبوس حدود ۱۱ کیلومتر است. فوبوس، یکی از کم انعکاس‌ترین اجسام در منظومهٔ خورشیدی است. بزرگ‌ترین حفره بر روی سطح فوبوس، حفرهٔ استیکنی (Stickney) نام دارد. سرعت حرکت فوبوس به دور بهرام سریع‌تر از حرکت بهرام به دور خودش است.
فوبوس، نخستین‌بار توسط آساف هال (Asaph Hall)، ستاره‌شناس آمریکایی در ۱۸ اوت سال ۱۸۷۷ کشف شد. این ستاره‌شناس، قمر دیگر بهرام یعنی دیموس را نیز کشف کرد.

محققان فوبوس را محل مناسب برای فرود می‌دانند، در دو سوم مسیر گردش فوبوس به دور مریخ، آسمان این قمر به وسیلهٔ مریخ پوشیده که باعث محافظت انسان در برابر اشعهٔ کیهانی و اشعهٔ فرابنفش خورشید میشود.

منشأ پیدایش این قمر به صورت کامل شناخته‌شده نیست. در برخی مطالعات فوبوس و دیموس به عنوان سیارک‌هایی که توسط میدان گرانش مریخ اسیر شده‌اند ذکر شده‌اند و در برخی مطالعات آن‌ها را حاصل برخورد جسمی دیگر به مریخ می‌دانند. مطالعات اخیر نشان می‌دهد فوبوس و دیموس حاصل از هم گسیخته شدن یک قمر بزرگ‌تر در حدود ۲٫۷-۱ میلیارد سال پیش هستند.

پرونده:Orbits of Phobos and Deimos.gif
## [[منابع|<span lang="zh" dir="rtl">منابع</span>]]

Adapted from the public domain work United States Geological Survey Gazetteer of Planetary Nomenclature
## پیوند به بیرون

رده:فوبوس (قمر)
رده:اجرام آسمانی کشف‌شده در سال ۱۸۷۷ (میلادی)
رده:قمرهای مریخ
رده:منظومه شمسی
فهرست جزیره‌های دریاچه ارومیه

نام ۱۰۰ جزیره دریاچه ارومیه در استان آذربایجان غربی ایران بدین شرح است:
# جزیرهٔ آتش
# جزیرهٔ آذر
# جزیرهٔ آذین
# جزیرهٔ آرام
# جزیرهٔ آرزو
# جزیرهٔ آرش
# جزیرهٔ اردشیر
# جزیرهٔ اسپیر
# جزیرهٔ اسپیرک
# جزیرهٔ اسپیرو
# جزیرهٔ اشک
# جزیرهٔ اشک‌سر
# جزیرهٔ اشکو
# جزیرهٔ امید
# جزیرهٔ ایران‌نژاد
# جزیرهٔ برد
# جزیرهٔ بردک
# جزیره بردین (داش‌آدا)
# جزیرهٔ برز
# جزیرهٔ برزو
# جزیرهٔ برزین
# جزیرهٔ بستور
# جزیرهٔ بن
# جزیرهٔ بن‌اشک
# جزیرهٔ بهرام
# جزیرهٔ پناه
# جزیرهٔ پنهان
# جزیرهٔ پیشوا
# جزیرهٔ تخت
# جزیرهٔ تختان
# جزیرهٔ تشبال
# جزیرهٔ تک
# جزیرهٔ تنجک
# جزیرهٔ تنجه
# جزیرهٔ توس
# جزیرهٔ تیر
# جزیرهٔ جودره
# جزیرهٔ جوزار
# جزیرهٔ جوین
# جزیرهٔ چاک‌تپه
# جزیرهٔ چشمه‌کنار
# جزیرهٔ خرسک
# جزیرهٔ دی
# جزیرهٔ زاغ
# جزیرهٔ زرتپه
# جزیرهٔ زرکمان
# جزیرهٔ زرکنک
# جزیرهٔ زیرآبه
# جزیرهٔ سامانی
# جزیرهٔ سپید
# جزیرهٔ سرخ
# جزیرهٔ سروش
# جزیرهٔ سریجه
# جزیرهٔ سنگان
# جزیرهٔ سنگو
# جزیرهٔ سهران
# جزیرهٔ سیاوش
# جزیرهٔ سیاه‌تپه
# جزیرهٔ سیاه‌سنگ
# جزیرهٔ شاهی
# جزیرهٔ شاهین
# جزیرهٔ شبدیز
# جزیرهٔ شمشیران
# جزیره شورتپه
# جزیرهٔ شوش‌تپه
# جزیرهٔ کاکایی بالا
# جزیرهٔ کاکایی پایین
# جزیرهٔ کاکایی میانه
# جزیرهٔ کام
# جزیرهٔ کامه
# جزیرهٔ کاوه
# جزیرهٔ کبودان
# جزیرهٔ کرکس
# جزیرهٔ کریوه
# جزیرهٔ کفچه‌نوک
# جزیرهٔ کلسنگ
# جزیرهٔ کمان
# جزیرهٔ کنارک
# جزیرهٔ کوچک‌تپه
# جزیرهٔ گرده
# جزیرهٔ گرز
# جزیرهٔ گریوک
# جزیرهٔ گلگون
# جزیرهٔ گیو
# جزیرهٔ ماغ
# جزیرهٔ مرکید
# جزیرهٔ مشکین
# جزیرهٔ مهدیس
# جزیرهٔ مهر
# جزیرهٔ مهران
# جزیرهٔ مهرداد
# جزیرهٔ مهوار
# جزیرهٔ میانه
# جزیرهٔ میدان
# جزیره ناخدا
# جزیرهٔ نادید
# جزیرهٔ ناوی
# جزیرهٔ ناویان
# جزیرهٔ نهان
# جزیرهٔ نهفت

## منابع

* فرهنگ جغرافیایی شهرستان‌های کشور (شهرستان ارومیه)، سال ۱۳۷۹ خورشیدی.

رده:جزیره‌های استان آذربایجان شرقی
رده:جزیره‌های استان آذربایجان غربی
رده:جزیره‌های دریاچه ارومیه
دریاچه ارومیه
شرجی

**شرجی** شدن یعنی پر از رطوبت و دَم شدن هوا به همراه دمای بالا، پدیده‌ای جوی است. شرجی شدن در خلیج فارس و کرانه‌های آن معمولاً از فروردین و اردیبهشت آغاز می‌شود و ۹ ماه به درازا می‌انجامد. واژهٔ *شرجی* دگرگون شدهٔ واژهٔ *شرقی* است و این واژه از گویش عرب‌های جنوب به فارسی وارد شده‌است. در آب و هوای شرجی به دلیل اشباع هوا از بخار آب، حالت دم‌کردگی به وجود می‌آید.

## منابع
*کتاب خرماستان ایران نوشته عباس انجم روز.

رده:بادها
رده:هواشناسی
پیکرک

بندانگشتی
**پیکَرک** یا **تَندیسَک** به پیکره‌ها (مجسمه‌ها)ی ساخته دست انسان گفته می‌شود که معمولاً به شکل یکی از جانوران یا یک انسان است. تندیسک معمولاً به تندیسهای کوچک گفته می‌شود، یعنی در اندازه‌ای کوچک‌تر از قد واقعی موجود. البته این مسئله همیشه درست نیست و برای نمونه، دربارهٔ حشرات تندیسک‌ها می‌توانند در اندازه واقعی یا بزرگ‌تر ساخته شوند.

## نگارخانه

پرونده:Franz Anton Bustelli Liebesgruppe 1756-4.jpg|
پرونده:12 zodiac.jpg|
پرونده:ThaiGirl.JPG|
پرونده:Porcelain Painter.jpg|
پرونده:Porzellanfabrik-Goebel Hummelfigur.jpg|
پرونده:Dresden figurine.png


## جستارهای وابسته
* تندیس‌گری

رده:اتاکو
رده:انواع مجسمه‌سازی
رده:تندیسک‌ها
*
رده:گردآوری
نسک

***نَسْک*** در اوستا به معنی مطلق کتاب مقدّس و نیز هر یک از بیست و یک بخش اوستای ساسانی است.

## کاربرد به صورت اسم خاص
کتاب مقدس زرتشتیان که در دین بهی توسط اهوره مزدا به زرتشت پیامبر بزرگ ایرانی عطا شده اوستا نام دارد که طبق سنت از ۲۱ نسک (کتاب) تشکیل شده است. امروزه بخش اعظم این ۲۱ نسک مفقود است.

*[[لغت‌نامهٔ دهخدا]]* دربارهٔ واژهٔ «نسک» چنین می‌نویسد:

## پانویس

## منابع
* فرهنگ فارسی دهخدا
* 

رده:واژه‌ها
کاخ شاپور

**کاخ شاپور** از یادمان‌های شهر بابل در استان مازندران ایران است.

در جنوب بارفروش‌ده در عصر صفوی دریاچه‌ای وجود داشت که در میان آن جزیره‌ای بسیار زیبا واقع بود که آب آن از رودی به نام آقارود که شعبه‌ای از بابلرود بود تأمین می‌شده‌است. شاه عباس اول که به مازندران عشق می‌ورزید در این جزیره، که آن را باغ شاه نامید، عماراتی عالی بنیان نهاد تا این نقطه تفرجگاهی برای وی و دولتخانهٔ حاکم بارفروش‌ده باشد. همهٔ سیاحان و سفرنامه نویسانی که از بارفروش دیدن کرده‌اند به وصف عمارات دلکش و باغات دلگشای این جزیره پرداخته‌اند. جزیره، پر از درختان نارنج و مرغزاری باشکوه و نخجیرگاهی مورد آرزو بود و سطح دریاچه پوشیده از گل‌های نیلوفر آبی و انواع و اقسام پرندگان، به ویژه مرغابی بود. جزیره از عهد شاه عباس، به وسیلهٔ یک پل به شهر وصل می‌شد.

از آن پس شاهان دیگری چون شاه عباس دوم، آقا محمدخان قاجار، فتحعلیشاه و ناصرالدین شاه نیز به بارفروش آمدند تا در رویای بهشت عدن و باغ ارم دیگری چند روزی در جزیره و دریاچهٔ گل‌های نیلوفر بحر ارم (نامی که گویند از عهد فتحعلیشاه رایج شد) به شکار و عیش و نوش بپردازند. از آن سو جزیره بحر ارم می‌توانست امن‌ترین نقطه برای کاخ شاهی و مقر حکومتی بارفروش باشد.

کاخ شاه عباس در اواخر دوره فرمانروای خاندان زند مخروب و متروک شد. آقا محمدخان قاجار در جنوب جزیره کاخ دیگری بنا نهاد. چندی بعد فتحعلیشاه قاجار آن عمارات رفیع و فضاهای وسیع عهد شاه عباس را تعمیر نمود، اما از قرار معلوم تأثیر این مرمت دیری نپایید، چنانکه وقتی چارلز استوارت سیاح در ۱۷۳۵ میلادی و مدتی بعد ملگنوف به بحر ارم پا می‌نهند آن را خرابه‌ای بیش نمی‌یابند.

کاخ شاه آقامحمدخان قاجار به عهد ناصرالدین شاه تعمیر شد، اما اواخر عهد قاجاریه آب دریاچه رو به نقصان نهاد و به تدریج به صورت باتلاق درآمد به ویژه ضلع شرقی آن با جزیره هم سطح و هموار شد.

در سال ۱۳۱۰ به دستور دولت رضاخان بقیهٔ بخش‌های دریاچه خشک و هموار شد تا پس از این بخشی از شهر بابل را تشکیل دهد. امروزه ضلع شمالی دریاچه را محله بحر ارم (یا دزدکه چال، چنانکه در برخی منابع نسبتاً متاخر نیز آمده است) شرقی و غربی، ضلع غربی آن را پارک شهید شکری، بازار روز و پایانه جنوب و ضلع جنوبی آن را روستای ملاکلا تشکیل می‌دهد.

رضاشاه پهلوی در وسط همین جزیره‌ای که از عهد شاه عباس اول صفوی به بعد محل تفرج و شکار شاهان و شاهزادگان و حکام این شهر بوده، کاخی بسیار زیبا بنیان نهاد. کاخی دو طبقه با اتاق‌ها و تالارهای متعدد که مزین به گچبری‌های بسیار زیبا هستند. این کاخ در سال ۱۳۶۲ به دانشگاه علوم پزشکی بدل شد.

رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در بابل
رده:جاذبه‌های گردشگری استان مازندران
دیوان غربی–شرقی

[بندانگشتی|چپ|250px| یادبود دیالوگ تلویحی گوته و حافظ در دیوان غربی–شرقی [گوته، واقع در شهر وایمار آلمان]]

***دیوان غربی–شرقی*** یا ***دیوان باختری–خاوری***  اثری از یوهان ولفگانگ فون گوته، شاعر، فیلسوف و دانشمند آلمانی، است که در سال ۱۸۱۹ منتشر شد. این کتاب به نظم سروده شده‌است و نویسنده بیشتر در آن از نمادها و عناصر ادبیات شرقی و ایرانی الهام گرفته‌است.

## محتوا
این کتاب که گفتارهای گوناگون آن از حافظ و فرهنگ ایرانی الهام گرفته، از یکسو بازتابانندهٔ باورها و اندیشه‌های ایرانی و به ویژه حافظ و از سوی دیگر بازتاب‌دهندهٔ نگاه منتقدانهٔ گوته به آن‌هاست.
در سراسر این دیوان، گفته‌ها، پندارها و شخصیت و نام حافظ به کرات مشاهده می‌شود؛ نویسنده بارها در کتاب خود را مرید و تأثیر پذیرفته از حافظ می‌داند گویی، وی برای سرودن بیشتر شعرهای دیوان از حافظ یاری جسته‌است. در این دیوان واژگان فارسی و عربی بسیاری نظیر بلبل، ساقی، درویش، حوری، الله، مشک، میرزا، مفتی، وزیر، ترک و غیره یافت می‌شود که به همان وجه به کار رفته‌اند.
دیوان غربی–شرقی جزء واپسین آفریده‌های گوته به‌شمار می‌رود. او در جایی این کتاب را به عنوان «برآیند زندگی خود» معرفی می‌کند.

## ترجمه به فارسی
*دیوان غربی–شرقی* گوته برای سه بار توسط مترجمان ایرانی به فارسی ترجمه شد. ابتدا این اثر توسط شجاع‌الدین شفا به صورت آزاد ترجمه و برای بار دوم توسط کورش صفوی به ترجمه کامل این اثر اقدام و توسط انتشارات هرمس منتشر شد. ترجمه سوم از «دیوان شرقی غربی» توسط انتشارات کتاب پارسه با ترجمه محمود حدادی و با مقدمه‌ای از برند اربل سفیر آلمان منتشر شد.

## گفتارها
دیوان غربی–شرقی ۱۲ گفتار به نام‌های زیر دارد:
* مغنی نامه
* حافظ نامه
* مهرنامه
* تفکیر نامه
* رنج نامه
* حکمت نامه
* تیمور نامه
* زلیخانامه
* ساقی نامه
* مثل نامه
* پارسی نامه
* خلد نامه 

رده:آثار یوهان ولفگانگ گوته
رده:اشعار یوهان ولفگانگ گوته
رده:شعرهای ۱۸۱۹ (میلادی)
رده:کتاب‌های انتشارات هرمس
رده:مجموعه اشعار آلمانی
رده:آثار درباره حافظ
به‌سوی اصفهان

کتاب **به سوی اصفهان**  نوشته «پییر لوتی» (Pierre Loti) نویسنده و جهانگرد نامدار فرانسوی است، که در سال ۱۹۰۴ (میلادی) به رشته نگارش درآورده است. این کتاب  اولین بار توسط ذبیح الله منصوری و بعدها توسط بدرالدین کتابی، به فارسی ترجمه شده‌است.

لوتی در اواخر سده نوزدهم از سوی وزارت برون مرزی فرانسه مأمور شده بود که به هند سفر کند تا مراتب دوستی فرانسه را به آگاهی مهاراجه هند برساند. وی آنگاه از هند به ایران وارد می‌شود و از اصفهان دیدار می‌کند. این کتاب که به صورت یک دفتر خاطرات نوشته شده، ماجرای این سفر را بیان می‌کند.

نویسنده در کتاب به سوی اصفهان، با قلمی شیوا فقط به شرح سفر پنجاه روزهٔ خود به ایران و توصیف مناظر سر راهش و ثبت مشاهدات و رخدادهای روزمره اکتفا کرده و از پرداختن به مسایل جدی تاریخی، سیاسی و مانند آن پرهیز نموده‌است. این کتاب بر خلافِ بیشتر دیگر آثارش، به معنای واقعی یک سفرنامه است، زیرا فاقد دسیسه و شخصیتهای داستانی است. سفر کوتاه او که در دورهٔ سلطنت مظفرالدین شاه صورت گرفت، در ۱۷ آوریل ۱۹۰۱ با ورود به بندر بوشهر آغاز شد و در ۷ ژوئن با خروج از بندر انزلی به پایان رسید.

## منابع

* سفرنامهٔ به سوی اصفهان؛ نویسده پیر لوتی (۱۸۵۰–۱۹۲۳)؛ مترجم بدرالدین کتابی (۱۲۹۱–۱۳۴۴)؛ مقدمه محمد مهریار؛ تهران: اقبال، ۱۳۷۲ خ.

رده:سفرنامه‌های ایران
رده:کتاب‌های فرانسوی