open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آرامگاه باباقاسم

**مقبره باباقاسم** مربوط به سدهٔ ۸ ه‍.ق است و در اصفهان، چهار راه ابن سینا، کوچه بابا قاسم واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
لازم به توضیح است که بابا قاسم پس از وفاتش در نزدیک مدرسه ای که در آن تدریس می کرد، به خاک سپرده شد. یکی از مریدانش به نام سلیمان ابی الحسین طاغوت دامغانی بر مزار او مقبره و آرامگاهی بنا نموده است.
ضمنا داخل و خارج مقبره باباقاسم با تزئینات آجری و کاشی کاری مزین شده و گنبد هرمی شکل آن یک مشخصه بارز بنا می باشد.
ضمن اینکه بابا قاسم اهل اصفهان بود. همچنان پس از چند قرن مزار او زیارتگاه مردم این شهر است. درباره كلمه بابا توضیح این نكته شایان ذکر است كه از قرن هشتم تا دهم هجری عده‌ای از عرفای صوفیه در اصفهان زندگی می‌كردند كه عنوان بابا داشته‌اند. با این وصف که این كلمه را برای احترام و بزرگداشت به نام آنها اضافه می‌كردند.
ضمنا بابا قاسم در مدت حیات در شهر اصفهان با عزت و احترام زندگی می‌كرد و در مدرسه‌ای تدریس می كرد كه در محله طوقچی به نام او ساخته بودند.
ضمن اینکه کتیبه تاریخی این سردر به خط ثلث با کاشی سفید معرق بر زمینه لاجوردی به سال 741 هجری ساخته شده و همین طور در چهار لنگه‌های مقرنس سر در مقبره به خط بنایی با کاشی معرق لاجوردی بر زمینه آجری در هر لنگه کلمه «الله» و در وسط سر در مقرنس‌ها به خط بنایی با کاشی فیروزه ای کلمه «محمد» و همین طور در نمای مقابل سر در با کاشی فیروزه ای جملات «الحکم لله الملک لله» نوشته شده است.
همچنین بر دیوار شرقی سر در بابا قاسم دو لوح سنگی قرار دارد که یکی از این دو لوح در قسمت فوقانی یک پنجره مشبک نصب شده که شامل دو حاشیه و یک متن می‌شود و عبارت حاشیه صلوات بر چهارده معصوم می باشد.

## جستارهای وابسته
* فهرست بناهای تاریخی استان اصفهان
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:آرامگاه‌ها در اصفهان
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان اصفهان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در اصفهان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های کامل‌شده در سده ۱۴ (میلادی)
رده:معماری سده ۱۴ (میلادی)
مدرسه امامیه

**مدرسهٔ امامیه** یا **مدرسهٔ بابا قاسم** بنایی مربوط به سدهٔ ۸ هجری قمری است و در اصفهان، خیابان ابن‌سینا، چهارراه ابن‌سینا، کوچه بابا قاسم واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

سال ساخت «مدرسه بابا قاسم» ۷۲۵ هجری قمری ذکر شده که تقریباً یک قرن پس از حملهٔ مغول به ایران است. «بقعه جعفریه» و «مسجد جامع نطنز» نیز در حدود همین دوره ساخته شده‌اند. دورهٔ پس از حملهٔ مغول، از نظر برخی پژوهشگران، زمان بازسازی و تحولات فرهنگی و هنری در ایران به‌شمار می‌رود و در این دوره بناهای متعددی احداث شده است که از آن جمله می‌توان به مدرسه بابا قاسم اشاره کرد.
راست|بندانگشتی|مدرسهٔ امامیه در ۱۳۹۱
مدرسه بابا قاسم اصفهان از بناهای تاریخی این شهر است که کاربری آموزشی خود را حفظ کرده و به‌عنوان مدرسهٔ علوم دینی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در اصفهان مدارس متعددی از دورهٔ صفوی بر جای مانده است. در منابع، از مدرسه‌های سلجوقی ایران یاد شده که اغلب آن‌ها برپا نیستند.

جلال‌الدین همایی در مقاله‌ای با عنوان «عصر باباها» از «بابا فولاد» که تخت فولاد به نام اوست، «بابا دلاور»، «بابا رکن‌الدین» و «بابا قاسم» نام برده است. «باباها» از بزرگان صوفیه معرفی شده‌اند که دارای جایگاه و سازمان اجتماعی بوده‌اند و ساخت چنین مدرسه‌ای برای بابا قاسم در این چارچوب تبیین شده است.
راست|بندانگشتی|محراب مدرسهٔ امامیه، موزهٔ هنر متروپولیتن، نیویورک
محراب مدرسهٔ امامیه که در ۷۵۵ ه.ق. ساخته شده، هم‌اکنون در موزه هنر متروپولیتن نگهداری می‌شود.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:مدرسه‌های تاریخی شهرستان اصفهان
رده:مسجدهای سده ۱۴ (میلادی)
رده:معماری ایرانی
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های ثبت‌شده در فهرست میراث ملی ایران
رده:نهادهای آموزشی بنیان‌گذاری‌شده در سده ۱۴ (میلادی)
رده:مدرسه‌ها در اصفهان
آرامگاه بابا لقمان

**مقبره لقمان بابا** آرامگاه لقمان سرخسی و مربوط به سدهٔ ۸ ه‍.ق است و در سرخس، ۳ کیلومتری شمال شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## موقعیت و ویژگی‌های بنا
**آرامگاه لقمان**، بنایی عظیم و آجری در شهرستان سرخس در منتهی‌الیه شمال شرقی ایران است. این بنای آجری در فاصله بسیار کمی از مرز ایران و ترکمنستان قرار دارد.
این بنا پس از هزار سال، هنوز ابهت و صلابت خود را حفظ کرده و در میان تل‌های خاکی بخش‌های مخروبهٔ ملحقات بنا گردن فرازی می‌کند. مقبرهٔ این عارف سرخسی در یک کیلومتری شمال شهر سرخس قرار دارد.
شباهت بسیار زیادی بین این بنا و آرامگاه سلطان سنجر سلجوقی وجود دارد.

این بنا آرامگاه منسوب به بابالقمان سرخسی، عارف مشهور سده ۴، شامل گنبدی دو پوشه آجری با ایوانی بلند است همچنین نوار کمربند مانندی قسمت مدور گنبد را از ساقه و دیواره آن که بر روی قاعده چندپهلویی قرار گرفته‌است، جدا می‌کند. در بدنه هر ضلع آن، روزنه‌ای برای روشنایی درون گنبد تعبیه شده‌است؛ و تزئینات گچی، گچ بری و آجرکاری آن ممتاز است. درون طاق‌ها مزین به نقوش هندسی لوزی‌شکل (برجسته و گود) است. طول وعرض خارجی بقعه به ابعاد۷۰*۱۷۰و۴۰* ۲۶متر است. ساختمان آن از دو بخش مربع شکل متصل به هم تشکیل شده‌است. ایوان ورودی بزرگ و مرتفعی در سمت شمال و آرامگاه که در وسط چهار ضلع داخلی آن طاق نماهایی ساخته شده‌است. بقعه دارای دوطبقه و طبقهٔ دوم آن غرفه‌دار است. طرح چهارضلعی بنا در قسمت بالا به تعدادی تربنه به طرح هشت ضلعی تبدیل شده که حجم چشمگیری را در نمای خارجی آن به وجود آورده‌است؛ و گنبد کم‌خیزی بر روی استوانه بناگردیده‌است. نور داخل بقعه از چهار نورگیر مستطیل شکل در بدنه هشت ضلعی تأمین می‌شود و طاق‌نماهای داخلی بنا با آجرکاری ظریف و طرح‌های هندسی لوزی ساخته شده‌است.
این بنای تاریخی تحت شماره ۱۶۵ در شمار آثار تاریخی با ارزش ایران به ثبت رسیده‌است.

## نگارخانه

پرونده:Baba loqman 2.jpg|
پرونده:آرامگاه لقمان سرخسی.jpg|


## جستارهای وابسته
* لقمان سرخسی
* فهرست آثار ملی شهرستان سرخس
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

* 
* 
* 
https://web.archive.org/web/20101125224946/http://cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=4260

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان سرخس
رده:آثار ملی ایران
رده:آرامگاه‌ها در ایران
رده:آرامگاه‌های تاریخی سرخس
رده:بناهای تاریخی شهرستان سرخس
رده:جاذبه‌های گردشگری استان خراسان رضوی
آرامگاه ناصرالحق

**آرامگاه ناصرالحق** برجی آرامگاهی مربوط به سدهٔ ۹ ه‍.ق است و در آمل، محله پایین بازار، چاکسر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
## دیدگاه‌ها
ملگنوف می‌گوید: گنبد ناصرالحق که یکی از سادات حسنی است در آمل قرار دارد، ناصرالحق، ابومحمد حسن اطروش مشهور به ناصر کبیر از فقه، علماو شعرای توانمند شیعه در قرن سوم ه‍.ق است. شیخ طوسی او را در شمار اصحاب امام هادی آورده‌است. او سومین فرماندار تشیع در جهان و حاکم طبرستان بود و از این رو که بر اثر اصابت شمشیری در نبردگاه کر شده بود به اطروش خوانده می‌شد. وی همچنین جد مادری شریف رضی و سید مرتضی است. این گنبد دارای چند درب ورودی و گنبدی مدور که در سابق دارای سرامیک الوان بود و هنوز تکه‌هایی از ان آثار باقی است. این گنبد در زمانه‌های دور به گونه‌ای دیگر بود و به آن گنبد کبود می‌گفتند و ۹۰۰ صد سال زیارتگاه جهانیان بود و بعدها تخریب گشت و به دست مرعشیان گنبد فعلی ساخته شد. بنای اولیه با توجه به متون تاریخی از میان رفته چنان‌که ابن اسفندیار می‌نویسد مقبره و مدرسه و کتابخانهای که او تأسیس کرد و رقبات و موقوفاتی که برای آنها در نظر گرفته شده بود، تا قرن هفتم هجری در آمل بر جای بود. در مورد این بنا سید ظهیرالدین مرعشی در کتاب تاریخ طبرستان و رویان و مازندران می‌نویسد در سال ۸۱۴ هجری سید علی ساری به زیارت مشهد مبارک ناصرالحق رفته و به همره سید قوامالدین مرعشی با برادران خود عمارت دیگر بنیاد کردند؛ بنابراین گنبد ناصرالحق از بناهای قرن نهم هـ. ق است.

## داخل بنا
در داخل بنا، سقف مدور وجود دارد که در بالای آن سوراخی وجود دارد و به گنبد بنا می‌رسد. مولانا اولیاء ا… آملی می نوسید مقبره ناصر الحق در قرن نهم هجری قمری توسط سیدعلی ساری ساخته شده است.

## زیارتگاه
این مزار محل زیارت شیعیان چهار امامیه سراسر جهان به ویژه شیعیان زیدیه کشورهای یمن و مصر است.

## نگارخانه

پرونده:Naserol Hagh Amol 1.JPG|تابلو معرفی گنبد ناصر الحق
آرامگاه اطروش.jpg


## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان آمل
رده:معماری مرعشیان
آرامگاه میر حیدر آملی

**آرامگاه ([[میر حیدر آملی]])** مربوط به سدهٔ ۹ ه‍.ق است و در آمل، چاکسر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این بنا در محیطی تاریخی با وجود حیاط زیبا و موزه شهدا بنا شده و یکی از نمادهای معماری آرامگاه‌سازی در ایران است. حکیم عارف صوفی، بهاء الدین سید حیدر بن علی بن حیدر معروف به شیخ حیدر آملی یا میر حیدر آملی (زاده:۷۲۰ هجری آمل، درگذشت: ۷۹۴) عارف و صوفی و مفسر شیعه دوازده امامی قرن هشتم است.

## کتیبه
متن کتیبه صراحت دارد که در این گور عارف دیگری که جد ابوالقاسم پسر ابوالمحاسن رویانی آملی است به خاک سپرده شده‌است نه خود ابوالمحاسن رویانی که به دست اسماعیلیان کشته شد. همچنین عالم دیگر به نام عزالدین آملی نیز در اینجا مدفون است، و از این رو به سید سه تن مشهور است.

متن کتیبه سنگی قبر بدین شرح است:
«بسم الله الرحمن الرحیم. لا اله الا الله. محمد رسول‌الله الملک لیله العزه لله الحمدلله هذه قبر الامام السعید القاضی القضاه تاج الدین فخرالاسلام. ابوالقاسم بن الامام الشهید فخر الاسلام ابوالمحاسن الرویانی آملی قدس الله الروحه»

## بانی
اولین بانی این آرامگاه سید بهاالدین عزالدین آملی بود که خود از عالمان بود و بعدها چندین بار مرمت شده‌است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:آرامگاه‌ها در ایران
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان آمل
رده:برج‌ها در ایران
رده:جاذبه‌های گردشگری آمل
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان مازندران
رده:معماری مرعشیان
آرامگاه سلطان محمدطاهر

**بقعه سلطان محمدطاهر** مربوط به سدهٔ ۹ ه‍.ق است و در شهرستان بابل ـ روستای سلطان محمدطاهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است و شهید غلامرضا آهنگری نیز در این آرامگاه آرمیده اند.
"امیرعباس آهنگری"

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان بابل
آرامگاه امامزاده محمدرضا

**مقبره امامزاده محمدرضا ساری** مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در ساری، خیابان ملا مجدالدین و در جوار مقبره آقا ملا مجدالدین ملی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان ساری
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان ساری
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان ساری
لوح بزرگ سنگی سرپل ذهاب ۲

**لوحه بزرگ سنگی سرپل ذهاب ۲** یک سنگ‌نگاره مربوط به لولوبیان است که قدمت آن به هزاره سوم قبل از میلاد می‌رسد. لوحۀ بزرگ سنگی سرپل ذهاب در شهرستان سرپل ذهاب واقع شده‌است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* سنگ‌نگاره آنوبانی‌نی
* دکان داوود

## منابع

رده:بناهای تاریخی استان کرمانشاه
رده:تندیس‌های خاور نزدیک باستان
رده:جاذبه‌های گردشگری استان کرمانشاه
رده:سنگ‌نگاره‌های تاریخی ایران
رده:لولوبیان
رده:نقش‌برجسته‌های سنگی در ایران
رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در ایران
رده:آثار هزاره ۳ (پیش از میلاد) در شهرستان سرپل ذهاب
رده:کتیبه‌های تاریخی شهرستان سر پل ذهاب
مناره زین‌الدین

**مناره زین الدین** متعلق به سدهٔ پانزدهم میلادی است و در کاشان، خیابان ملا حبیب‌الله شریف واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:برج‌های کامل‌شده در سده ۱۵ (میلادی)
رده:بناهای تاریخی شهرستان کاشان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در کاشان
رده:مناره‌ها در ایران
مسجد شیخ بسطامی

**مسجد شیخ بسطامی** در بسطام، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مقدسی در قرن چهارم، ضمن اشاره به شهر بسطام به عنوان شهری آباد، از مسجد جامع سخن به میان آورده اما به مزار امامزاده محمد یا مزار بایزید بسطامی اشاره‌ای نکرده است. ناصر خسرو نیز که در ۴۳۵، در سفر از نیشابور به دامغان، از این شهر عبور کرده، گفته است که تربت شیخ بایزید بسطامی را زیارت نموده، اما به مزار امامزاده محمد اشاره نکرده است؛ در حالی که میان مزار بایزید و آرامگاهی که به امامزاده محمد نسبت داده شده، تنها چند متر فاصله است. به گفته اعتمادالسلطنه مزار امامزاده محمد بن جعفر در روستای چهارده کلاته در گرگان است.
## جستارهای وابسته
* برج کاشانه بسطام
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:ساختمان‌های مذهبی دارای گنبد
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان شاهرود
رده:مسجدهای ایران
رده:آثار ملی ایران
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان سمنان
رده:ساختمان‌های مسجد دارای گنبد
دو تپه کوچک بدون نام تپه باکون الف

**دو تپه کوچک بدون نام تپه باکون الف** مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان مرودشت، ۲ کیلومتری جنوب تخت جمشید واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* تل باکون
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پیش از اسلام در شهرستان مرودشت
رده:تپه‌های باستانی شهرستان مرودشت
آتشکده نطنز

**آتشکده نطنز** یک آتشکده به شکل چهارطاقی مربوط به دوره ساسانیان است که در نطنز، جنب مسجد جامع واقع شده‌است.

## ساختار بنا
چهارطاقی در محوطه‌ای در حدود ۱۲۲ متر ایجاد شده‌است و از چهارتاق، چهار جرز آن بر روی دو سکو، که یکی بر فراز دیگری ساخته شده دیده می‌شود که ارتفاع مجموع دو سکو ۱۵/۲ متر و ابعاد حرزها ۶۷/۲ در ۷۸/۲ است و هر کدام پس نشستگی به ابعاد ۶۷ سانتیمتر دارد و بر روی آن در قسمت ساقه گنبد، گوشواره واقع شده‌است.
تنها ستون‌های ۴ گانه و طاق جنوبی و اندکی از لبه گنبد این آتشکده باستانی هنوز پابرجاست و سه طاق دیگر و سقف آتشکده بر اثر عدم رسیدگی سقوط کرده‌است. سالم‌ترین قسمت بنا ضلع جنوبی آن است که در آنجا دو گوشواره از چهارتاق، و یکی از تاقهای چهارگانه باقی مانده‌است.

## مصالح بنا
آتشکده یا چارتاقی نطنز از مصالحی همچون قلوه سنگ رودخانه‌ای و ملات گچ و خاک ساخته شده‌است. برای کلاف کشی تاق‌ها الوار چوبی به کار رفته و از اندود گچ و کاهگل در پوشش بنا استفاده گردیده‌است و از سنگ‌های رودخانه در اندازه‌های بزرگ و مختلف و گل و گچ ساخته‌شده و بر تخت گاهی به ارتفاع ۲ متر قرارگرفته که اسکلت آن هنوز سالم و مشخص‌کننده قدمت بناست و سطح داخلی بنا دارای پوشش گچی بوده و برخی ستون‌ها نیز دارای پوششی خاص از گچ و گل می‌باشد.

## ثبت ملی
این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## نگارخانه

آتشکده ساسانی.jpg
آتشکده ساسانی نطنز.jpg
نطنز4.jpg
آتشکده نطنز.jpg
بنای چارتاقی نطنز.jpg
File:1-Natanz Fire Temple- March 2025.jpg|thumb|آتشکده نطنز- اسفند ۱۴۰۳
File:2-Natanz Fire Temple- March 2025.jpg|thumb|آتشکده نطنز- اسفند ۱۴۰۳


## جستارهای وابسته
* فهرست آتشکده‌های ایران
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آتشکده‌های تاریخی شهرستان نطنز
رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان نطنز
رده:آتشکده‌های استان اصفهان
مسجد هفتاد و دو تن

**مسجد شاه** یا **مسجد هفتاد و دو تن** مربوط به سدهٔ ۹ ه‍.ق است و در مشهد، خیابان خسروی، ابتدای بازار بزرگ واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بنای کنونی ابتدا مقبره‌ای بوده که امیر غیاث الدین بین سال‌های ۸۰۷ تا ۸۱۷ برای خود بنا کرده و در دوره‌های بعد به مسجد تبدیل شده است. این بنا مشتمل بر فضای چهار طاقی گنبد دو پوش، دو مناره سرشکسته و یک ایوان است. در حال حاضر این اثر تاریخی به مسجد هفتاد و دو تن معروف است.

## نگارخانه

پرونده:-Mosque of the Shah- MET DP202972.jpg|مسجد شاه در اواسط سدهٔ ۱۹ میلادی
پرونده:Shah Mosque Mashhad 2.JPG
پرونده:Shah Mosque Mashhad 3.JPG
پرونده:Shah Mosque Mashhad 1.JPG|مسجد شاه مشهد
پرونده:مسجد شاه یا هفتاد و دو تن مشهد.jpg
پرونده:مسجد شاه در کنار ایوان باب الهادی حرم امام رضا (ع) - مشهد.jpg|مسجد شاه (سمت چپ) در کنار منارۀ باب الهادی حرم امام رضا (سمت راست)


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان مشهد
* وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی

## منابع

رده:ساختمان‌های مذهبی دارای گنبد
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان مشهد
رده:مسجدهای مشهد
رده:مسجدهای ایران
رده:آثار ملی ایران
رده:ساختمان‌های مسجد دارای گنبد
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های کامل‌شده در ۱۴۵۱ (میلادی)
رده:آرامگاه‌ها در ایران
رده:مسجدهای تشیع در ایران
رده:مسجدهای تیموری
آرامگاه بابا رکن‌الدین

350px|بندانگشتی|در دوران محمدشاه قاجار

**آرامگاه بابا رکن‌الدین** مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، مجموعه تخت فولاد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این محل مقبره بابا رکن‌الدین است.

## ویژگی‌های بنا
این بقعه از لحاظ نقشه، تناسب کامل معماری، جزئیات بنا، و گنبد رک از سایر بناهای موجود در تخت فولاد متمایز و از اهمیت خاصی بر خوردار است. یکی از خصوصیات استثنایی این بنا؛ به کار بردن سمبل‌های عددی چون پنج در پلان بنا و دوازده در گنبد بنا است که به نظر می‌رسد نشانگر پایبندی و ارادت وی به پنج تن آل عبا و دوازده امام باشد. نقشه خارجی بنا به صورت پنج ضلعی به ابعاد ۱۱/۷۰ متر است که به ضلع شمال شرقی آن سردری بلند با غرفه‌های دو طبقه در طرفین اضافه کرده‌اند، و محور اصلی بنا دقیقآ با قبله تطبیق می‌کند. از آنجا که این بقعه در فضای بازی قرار دارد و از هر سو نمایان است، همین امر سبب شده که معمار آن از سادگی دیوارهای بلند خارجی با ایجاد طاق نماهای متعدد بکاهد و با افزودن تزیینات کاشیکاری در لچکی‌های طاق نماهای مزبور، در نما ایجاد تنوع و جلب توجه نماید. به نظر شاردن این ساختمان از جهت هندسه بنا و مشرف بودن بر سایر گنبدهای تخت فولاد از امتیاز خاصی بر خوردار است. در ابتدا در داخل و خارج بنا کاشیکاریهای مینایی عالی وجود داشته که اکنون قسمت عمدهٔ آن از بین رفته است. سردر بنا در ضلع شمال شرقی بقعه واقع شده و شامل ایوان بلندی به ارتفاع ۷/۹۰ متر است و دارای کتیبه‌ای به خط ثلث سفید بر متن کاشی لاجوردی برقلم محمد صالح اصفهانی خطاط مشهور دوره شاه عباس اول صفوی است. بابا رکن الدین در روز یکشنبه ۲۶ ربیع الاول سال ۷۶۹ هجری قمری وفات کرد و در خانقاه خویش که اکنون به تکیه بابا رکن الدین معروف است به خاک سپرده شد. سنگ قبر وی از جنس مرمر در ابعاد ۷۶*۱۲۰*۱۲۰ سانتیمتر است این سنگ ساده و بدون نوشته و تزیین است، سنگ نوشتهٔ افراشته‌ای نیز بر بالای قبر تعبیه گردید که دارای ۲۱۰ سانتی‌متر طول و ۹۰ سانت متر عرض است. سنگ نوشته در ۷ سطر به خط ثلث است، سطر نخست آیه ۶۲ از سوره یونس است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان اصفهان
رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان اصفهان
رده:تخت فولاد
برج رسکت

**برج رِسکِت ساری** مربوط به سدهٔ ۵ ه‍.ق است و در شهر ساری، بخش دودانگه، روستای رسکت واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## دربارهٔ برج
در سال ۲۳۱ خورشیدی شهاب سنگی در این منطقه «دوآلِم» روستای رسکت سقوط کرد که به نام «شهاب سنگ اسپهبد شروین» خوانده شد.

برج در حدود سال ۴۰۲ هجری خورشیدی در نزدیکی محل سقوط این شهاب سنگ و در شیب تند کوهی سنگی بنا شده‌است.
معماران ابتدا با تراشیدن کوه حفره ای ایجاد کردند و سکوی آجری و بنا رو از درون حفره شروع به چیدمان کردند، به این سبب در مقابل زلزله‌های اتفاق افتاده مقاومت کرده‌است.
برج، آرامگاه چندین تن از شهریاران آل باوند است.
تا سال ۱۳۴۰ ه‍.خ در کف برج چندین پلکان به زیر برج راه داشت که از قرار گور دخمه و آرامگاه چندین شاه باوندی می‌باشد.

برج بنایی است با دو سقف پوششی مخروطی شلمجی، پلان مدور که شعاع داخلی آن ۲/۲۸ متر و شعاع خارجی آن ۳/۶ متر و قطر بدنهٔ آن ۱/۳۳ متر است. محیط ان در پایین ۱۴٫۷۵ متر است.
سکویی به ارتفاع ۲/۱۰ متر در نمای ورودی به چشم می‌خورد که در نمای شمال غربی هم سطح با شیب دامنه می‌شود. در برج بسمت شرق است.

حد فاصل قسمت فوقانی بدنه و آغاز گنبد برج با مقرنس کاری تزئین شده‌است
لبهٔ برج با ردیف مضاعفی از مقرنس‌های آجری مزیّن به نقوش گچبری آذین شده‌است.
در پایین این مقرنس‌ها کتیبه‌ای با شکوه بخطّ کوفی به کمک گچبری نقش شده‌است. دوسوم این کتیبه از میان رفته‌است. حروف کتیبه برنگ سفید بر زمینه‌ای به رنگ آبی جلوه گری می‌کند. مفاد کتیبه چنین است: «بسم الله الرحمن الرحیم.. قل هو اللّه احد اللّه الصمد لم یلد ولم یولد ولم یکن له کفواً احد. (سورهٔ ۱۱۲) بسم اللّه الرحمن الرحیم کلّ نفسِ ذائقه الموت …(سوره ۲۱، آیهٔ ۳۶ [کذا فی اصل].

بالای درِ کتیبه آجری نیز به خط پهلوی ساسانی و خط کوفی در روی آن به چشم می‌خورد که بسیار آسیب دیده‌است.

این کتیبه شامل چهار سطر است که سه سطر اول و نصف از سطر چهارم بخطّ کوفی ریحان مشابه خط کتیبهٔ فوقانی است.
توسط خطی عمودی به دو بخش تقسیم شده که یکی آیات قرآنی «لا اله إلاّ اللّه مخلصاً محمّد رسول اللّه صادقا» و دیگری مطالب تاریخی «هذه القبّه …» بجز این چند کلمه چیزی بر جای نمانده که بتوان خواند.

و نیم دیگر از سطر چهارم بخط پهلوی است که خط عمودی دیگری نوشته‌های کوفی را از متن پهلوی جدا ساخته‌است.

بر اساس نوشته‌ها و کتب تاریخی این برج در زمان:

آخرین پادشاه باوندیان کیوسیه کارن «قارن» دوم (۳۷۴ – ۴۲۱ ه‍.خ) و استیلای زیاریان بر منطقه ساخته شده‌است.

## شهاب سنگ شروین
بعد از سقوط شهاب سنگ در این منطقه «دوآلِم رسکت» کاخ و بادخان‌هایی عظیم، آتشکده بنیان شد که تا زمان حکومت اردشیر حسام الدوله باوند «سال ۶۰۰ ه‍. خ» پابرجا بود.

## نگارخانه


پرونده:(((ساري -دودانگه-برج رسكت-sari-dodangeh-resket towr))) - panoramio (3).jpg
پرونده:Borj Bvandian Resket.jpg
پرونده:گچبری برج باوندیان رسکت.jpg
پرونده:کتیبه قرآنی برج باوندیان رسکت.jpg


## جستارهای وابسته

* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:برج‌ها در ایران
رده:برج‌های تاریخی شهرستان ساری
رده:برج‌های کامل‌شده در سده ۱۱ (میلادی)
رده:جاذبه‌های گردشگری استان مازندران
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان مازندران
رسکت
مقبره حسن بن کیخسرو

**آرامگاه حسن بن کیخسرو** یا **مقبره طاووس** که به نام **مقبره طاووس الحرمین ** هم شناخته می‌شود، مربوط به سدهٔ ۸ ه‍.ق است و در ابرکوه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این مقبره مدفن حسن بن کیخسرو و دخترش است که مربوط به دوران ایلخانی می‌شود. تا میانه سده کنونی بخشی از ساختمان آن ویران شده بود و از نظر آذین و نقاشی و دارا بودن سنگ‌نبشته‌های کوفی از بناهای بسیار زیبای دوره خود است. این بنادربرگیرنده یک ساختمان خشتی چهارگوش است که به شیوه بناهای ایلخانی ساخته شده است و گنبد آجری آن به بلندای ۲۵ متر است. روکش برونی گنبد کاشی فیروزه‌ای است درون گنبد دارای تزیینات گچبری، نقاشی گل و بوته و کتبیه‌های مختلف است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
*فهرست آثار ملی استان یزد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان ابرکوه
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان ابرکوه
مسجد بابا عبدالله

**مسجد بابا عبدالله** مربوط به دوره ایلخانی -قرن ۸ ه.ق است و در بازار نائین واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

مسجد باباعبدالله در اواخر قرن هفتم یا اوایل قرن هشتم هجری ساخته شده است و کتیبه‌ای متعلق به سال ۷۰۰ هجری قمری در آن وجود داشته است و در ابتدا به صورت گنبد مقبره‌ای شکل از دوره ایلخانی بوده و سپس مسجدی در کنار آن توسعه یافته است و به صورت دو ایوانه بوده که در قسمت سمت چپ حیاط به صورت طاق نما و در سمت راست آن بعنوان شبستان زمستانه استفاده می‌شده است.

مسجد بابا عبدالله دارای یک گنبدخانه مرتفع و عظیم است که در آن قبور تعدادی از بزرگان و عرفای زمان ایلخانان وجود دارد و در سه کنج ایجاد شده در گوشه‌های این گنبد، تزئینات معماری به صورت مقرنس دیده می‌شود.

در قسمت بالای محراب داخل گنبد نیز نقوش هندسی و گیاهی توأم با کتیبه‌های قرآنی دیده می‌شود.

در قسمت صحن یا حیاط مسجد نیز شبستانی زیرزمینی ساخته شده که بوسیله سنگهای مرمر نور شبستان زیرزمینی تأمین می‌شود.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره ایلخانیان در شهرستان نائین
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان نائین
مرکز شهر سلجوقی و دیالمه

**مرکز شهر سلجوقی و دیالمه** مربوط به دوره سلجوقیان است و در شرق جاده ورامین، شمال شرقی شهر ری واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی شهرستان ری
رده:آثار دوره سلجوقیان در شهرستان ری
امامزاده درب امام

**امامزاده درب امام** مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در اصفهان، خیابان عبدالرزاق، بازارچه حاج محمد جعفر، کوی درب امام واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.بندانگشتی|کاشی‌کاری امامزاده درب امام

بدو ورود در قسمت حیاط این بنا شیرسنگی وجود دارد که نماد پهلوانی است و حیاط مسیر رفتن به داخل امامزاده را برای ما مشخص و تعیین می نماید.
این بنا به فرمان سلطان جهانشاه ساخته شده و کتیبه‌های کاشی‌کاری معرق آن از بهترین کاشی‌کاری ایرانی است. پیتر لو و پائول استینهاردت روی الگوهای کاشی‌کاری این بنا تحقیق کرده‌اند. گره‌چینی این بنا از همهٔ بناهای قدیمی‌تر از خود در جهان اسلام پیچیده‌تر است. الگوی کاشی‌کاری این بنا نمودی از الگوی پنروز (Penrose tiling) است، الگویی تقارنی با چندین خاصیت منحصربه‌فرد که توسط راجر پنروز در دههٔ ۱۹۷۰ ارائه شد و بعدها توسط دانشمندان دیگر گسترش یافت.و بنا به اظهاراتی مقبره جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی شاعر در این مکان میباشد

ابونعیم می‌نویسد سنبلستان مصلای سعید بن جبیر است که در سپاه عبدالرحمن اشعث بوده که بر حجاج شورید و اصفهان را مسخر ساخت و بقعه دو امامزاده بطحا و زین‌العابدین نزدیک مصلا بنا شده است.

نکته جالب دیگر در مورد این امامزاده، توریست‌هایی هستند که از کشورهای عربی برای دیدن اجدادشان که در اینجا دفن شده‌اند، به اصفهان و دیدن این مقبره مشرف می شوند. براساس شجره‌نامه سادات امامی «ابراهیم بن محمد بطحانی بن قاسم بن حسن بن زید بن حسن بن علی بن ابی‌طالب» می باشد.
## نگارخانه

پرونده:ورودی امامزاده درب امام - اصفهان.jpg|ورودی امامزاده


## منابع

* Lu P. J. & Steinhardt P. J.. Science, 315. 1106–1110 (2007)

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان اصفهان
رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان اصفهان
رده:معماری اسلامی
رده:مقاله‌های خرد اسلامی
رده:مقاله‌های خرد ایران
رده:موزائیک‌کاری
رده:آرامگاه‌ها در اصفهان
رده:مسجدهای ایران
رده:مسجدهای اصفهان
رده:مسجدهای تشیع در ایران
رده:امامزاده‌ها در ایران
رده:مسجدهای تیموری
محوطه آلب ارسلان

**محوطه آلب ارسلان** که به محوطه باستانی طرب آباد و یا کُهَندِژ نیز مشهور است مربوط به دوره ساسانیان – دوره سلجوقیان است و در شهرستان نیشابور، ۲ کیلومتری شمال شرق خیام واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این محوطه یکی از تپه های باستانی و محوطه های تاریخی بر جای مانده از  نیشابور کهن است که در حدود ٣٠٠ متری روستای طرب آباد و ۵٠٠ متری روستای لک لک آشیان واقع شده و دور تا دور تپه یاد شده را زمین های کشاورزی که آثار سفالینه فراوانی در آن ها دیده می‌شود، در بر گرفته و متأسفانه هیچ گونه حفاظت و نگهداری از این محوطه باستانی که تنها باقیمانده نیشابور کهن است  صورت نمی‌گیرد و در معرض تخریب می‌باشد.  

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان نیشابور
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
*شهر کهن
* ربع نیشابور
* پژوهش‌ های‌ باستان‌ شناسی‌ در‌ نیشابور
*تاریخ نیشابور
*ابرشهر
*رئونت
*شادیاخ
*نیشابوری

## منابع

رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان نیشابور
رده:آثار دوره سلجوقیان در شهرستان نیشابور
رده:محوطه‌های باستانی شهرستان نیشابور
سردر مسجد قطبیه

**سر در مسجد قطبیه** مربوط به سدهٔ ۱۰ ه.ق است و در اصفهان، کاخ گنجینه چهل ستون واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی شهرستان اصفهان
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان اصفهان
رده:مسجدهای اصفهان
رده:سردرهای شهرستان اصفهان
رده:آثار ملی شهر اصفهان
هارون ولایت

**امامزاده هارون ولایت** مربوط به سدهٔ ۱۰ ه‍.ق است و در اصفهان، ضلع جنوبی میدان امام علی و روبروی مسجد و مناره علی  واقع شده‌است. قبل از بازسازی میدان عتیق، این مکان در خیابان هارونیه، یکی از پنج خیابان منتهی به میدان قیام (سبزه میدان یا میدان کهنه) واقع شده بود. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. با توجه به مدارک تاریخی مقبره هارون ولایت متعلق به هارون بن علی بهاء الدین، یکی از نوادگان حضرت امام موسی کاظم (ع) است.

## نگارخانه
وسط|بندانگشتی

File:Mehrab of heroin velat.jpg|محراب کاشی کاری شده
File:Iranian miniature on the wall.jpg|نقاشی‌های تعزیه خوانی بر روی دیوار
File:Sarah heroin velayat.jpg|ضریح


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی

## منابع

رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:آرامگاه‌ها در اصفهان
رده:امامزاده‌ها در ایران
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان اصفهان
رده:زیارتگاه‌ها در ایران
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در اصفهان
رده:معماری ایرانی
رده:مقبره‌ها در ایران
رده:امامزاده‌ها در استان اصفهان
رده:مدرسه‌های اسلامی در ایران
رده:ساختمان‌های مذهبی دارای گنبد
رده:زیارت‌گاه‌های شیعه
مسجد ظلمات و آرامگاه میرعماد

**مسجد ظلمات و آرامگاه [[میرعماد حسنی|میرعماد قزوینی]]** مربوط به سدهٔ ۱۱ ه‍.ق است و در اصفهان، چهارراه‌شکرشکن، چهارراه کرمانی، کوچه میرعماد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی

## منابع

رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان اصفهان
رده:بناهای تاریخی شهرستان اصفهان
رده:جاذبه‌های گردشگری اصفهان
رده:مسجدها
رده:مسجدهای استان اصفهان
رده:مسجدهای اصفهان
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان اصفهان
رده:مسجدهای تشیع
رده:معماری ایرانی
آرامگاه ستی فاطمه

**آرامگاه ستی فاطمه** بنایی است مربوط به سدهٔ ۱۱ ه.ق و در اصفهان، خیابان آیت الله کاشانی، روبروی بیمارستان کاشانی جای گرفته است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## تاریخچه
آرامگاه ستی فاطمه در دوران صفوی دارای اهمیت زیادی بوده، ولی در دوره حمله افغانها، بخش زیادی از آن ویران شد. در دوره فتحعلی‌شاه قاجار، بنای آن بازسازی شد. این بنای آرامگاهی در گورستان بزرگی با همین نام قرار داشته است. این گورستان یکی از مهم ترین گورستان های اصفهان بوده و محل خاکسپاری بسیاری از شاهزادگان و منصوبین دربار صفوی؛ همچنین اعضای خاندان خليفه‌سلطان از جمله شاه اسماعیل سوم و شاه احمد بوده است. بخش هایی از این گورستان در آغاز دوره پهلوی اول تخریب شد و بخش هایی دیگر، در سال های اخیر (دهه 60 تا 80 خورشیدی) نابود شده است.

## بنای آرامگاهی شاهزادگان صفوی
در ضلع جنوبی صحن بنا بقعه ای از دوره صفوی با گنبد کاشی کاری شده قرار دارد و در آن قبر فرزندان زبیده بیگم دختر شاه عباس که در سال ۱۰۴۱ هجري به دستور شاه صفی کشته شدند قرار دارد. ساختمان این بقعه در دوره شاه عباس دوم ساخته شد و داخل آن با گچ بری و نقاشی روی گچ و ازاره های مرمری تزیین شده است. همچنین کتیبه ای به خط ثلث به قلم محمدرضا امامی در سراسر بقعه قرار دارد. سال ها است که این بنای آرامگاهی ارزشمند (از نظر معماری، تزیین ها و به ویژه سنگ آرامگاه های صفوی آن)، بسیار مورد ظلم و آسیب قرار گرفته است.

جهت بازدید باز میباشد.از8صبح تا 8شب  حتی روزهای تعطیل

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:آرامگاه‌ها در اصفهان
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان اصفهان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در اصفهان
رده:ساختمان‌های مذهبی دارای منارهبامدیریت حاج سیدقوام الدین موسوی
امامزاده حبیب بن موسی

**امامزاده حبیب بن موسی** مربوط به دوره صفوی است و در محله پشت مشهد کاشان، خیابان امام خمینی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## آرامگاه شاه عباس یکم
[جایگزین=عکس از مقبره شاه عباس یکم صفوی در امامزاده حبیب ابن موسی شهر کاشان|بندانگشتی|250x250پیکسل|مقبره [شاه عباس بزرگ|شاه عباس یکم صفوی در امامزاده حبیب ابن موسی شهر کاشان]]

به گفتهٔ برخی منابع شاه عباس یکم صفوی پیش از مرگ وصیت کرد که کالبدش را جایی دفن کنند که بر همه کس ناپیدا باشد. برخی منابع نیز مدعی‌اند کالبد او را به نجف آورده و در آنجا به خاک سپرده اند. اما بسیاری منابع می‌گویند شاه عباس در مازندران درگذشت و تصمیم بر آن بود که کالبد وی به اصفهان آورده شود ولی به دلایلی در میانهٔ راه کالبد در کاشان دفن شد. هم‌اکنون نیز آرامگاه قطعی شاه عباس در کاشان در امامزاده حبیب بن موسی برجاست و در آنجا به خاک سپرده‌شده‌است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان کاشان
رده:آثار ملی ایران
رده:آرامگاه‌ها در ایران
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان کاشان
رده:تشیع در ایران
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در کاشان
رده:صفویان
رده:مسجدهای ایران
رده:امامزاده‌ها در ایران
رده:معماری سلجوقی
مناره چهل دختران

**مناره چهل دختران** که با نام **گارلند** نیز شناخته می‌شود، مربوط به سدهٔ ۶ ه‍.ق است و در اصفهان، میدان قدس (طوقچی)، خیابان سروش، منار چهل دختران واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
در سال ۱۳۹۰ شهرداری اصفهان یک خیابان فرعی بین خیابان کمال و خیابان سروش مقابل مسجدالغفور احداث کرد به نام خیابان صاحب الزمان، این خیابان از کنار این منار رد شده‌است. سال تأسیس: ۵۰۱ هجری (دوره پادشاهی سلطان محمد بن ملکشاه سلجوقی) تزئینات این مناره آجری است و به سه کتیبه مزین است که دو تای آن به خط کوفی و یکی به خط نسخ است، مناره چهل دختران در محله جوباره قرار گرفته و از نظر قدمت دومین مناره تاریخ داری است که در ایران شناخته شده‌ است. 

ای

## بازکردن بخت دختران
داستان‌های جالبی در مورد این منار بیان می‌شود، گویا در گذشته اهالی اصفهان اعتقاد داشته‌اند که این منار بخت دختران را باز می‌کند، رسمی در گذشته رواج داشته به این شکل که دختران دم بخت یا یه کم از زمان بختشون گذشته مقداری گردو می‌خریدند و در پای و پله‌های این منار گردوها را شکسته و همراه کشمش به عابران و مردم تعارف می‌کردند تا بختشان برای ازدواج باز شود.

## چرا گارلند؟
ساکنین اطراف این مناره آن را به نام گارلند هم می‌نامند. حدود اوایل قرن بیستم مسیحی در یکی از خانه‌های مجاور این مناره یکی از مبلغین انگلیسی پروتستان مذهب به نام گارلند (J.L.Garland) سکونت داشته و کار رسمی او تبلیغ یهودیان اصفهان به آئین مسیحیت بوده‌است. وی زبان فارسی را به‌خوبی صحبت می‌کرده و مدت مدیدی در این محل ساکن بوده‌است و بر اثر تبلیغ او عده‌ای یهودی مسیحی شده‌اند. گارلند پس از وفات در قبرستان ارامنه مدفون شده‌است. عمارتی که محل سکونت او بوده‌است هنوز به نام عمارت گارلند نامیده می‌شود. متأسفانه در زمان محل عمارت گارلند نامشخص می‌باشد و تخریب و تبدیل به منزل مسکونی شده‌است.

## کتیبه‌های این مناره
کتیبه فوقانی مناره به خط کوفی آجری برجسته بر زمینه آجری پنج آیه اول سوره طه نوشته شده‌است. اولین کتیبه که به خط کوفی است شامل آیات ۲، ۳ و ۴ از سوره طه است. کتیبه دیگر که به خط نسخ است، شامل عبارات مذهبی است که قسمت هائی از آن محو شده‌است. سومین قسمت که به خط کوفی است تاریخ ۵۰۱ هجری را برخود دارد. اکثر پژوهشگران ارزش اصلی کتیبه‌های این‌مناره را در خط نسخ آن می‌دانند چرا که این ویژگی منار چهل دختران را منحصر بفرد کرده‌است.

در پژوهش‌های دیگر به نظر می‌رسد که کتیبه خط نسخ نیست و خط ثلث ابتدایی می‌باشد. 

## نگارخانه

پرونده:منار چهل دختران.jpg|نمای مناره از پایین.
پرونده:مناره چهل دختر.jpg|نوک مناره.
پرونده:ChehelDokhtaran2.jpg|تزئینات بخش میانی مناره.
پرونده:منارچهل دختران-اصفهان 08.jpg|کتیبهٔ کوفی که به سال ۵۰۱ قمری اشاره می‌کند.


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:برج‌های تاریخی شهرستان اصفهان
رده:برج‌های کامل‌شده در سده ۱۲ (میلادی)
رده:بناهای تاریخی شهرستان اصفهان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در اصفهان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های کامل‌شده در ۱۱۱۲ (میلادی)
رده:مسجدهای سده ۱۲ (میلادی)
رده:معماری ۱۱۱۲ (میلادی)
رده:معماری سده ۱۲ (میلادی)
رده:مقاله‌های خرد مسجد
رده:مناره‌ها در ایران
امامزاده علی بن جعفر

**امامزاده علی بن جعفر** مربوط به سدهٔ ۸ ه.ق است و در قم، خیابان انقلاب (چهار مردان)، جنب گلزار شهدا واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. به همین نام، بارگاهی برای وی در سمنان گزارش شده است که به امامزاده علی بن جعفر سمنان شهره است.

شیخ عباس قمی در کتاب منتهی الآمال گفته است که علی بن جعفر، سیدی جلیل القدر عظیم الشأن، شدید الورع و عالمی کبیر و راوی حدیث و کثیرالفضل بوده و تا محمد تقی، بلکه بنا به قول صاحب کتاب عمده الطالب تا زمان علی النقی؛ یعنی خدمت پنج امام شیعه را درک نموده و پیوسته ملازم برادر بزرگوارش موسی کاظم را اختیار می‌نمود و از آن جناب معالم دین و احادیث سیدالمرسلین را اخذ و روایت می کرده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:امامزاده‌ها در ایران
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان قم
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در قم
آرامگاه سید رکن‌الدین

بندانگشتی|263x263پیکسل|بقعه سید رکن الدین
بندانگشتی|263x263پیکسل|صحن بفعه سید رکن الدین
**بقعه سید رکن‌الدین** واقع در استان یزد، خیابان امام خمینی، خیابان مسجد جامع، کوچه سید رکن الدین که در قدیم **مدرسه رکنیه** نامیده می‌شد مربوط به سدهٔ ۸ ه‍.ق است و در یزد، خیابان مسجد جامع کبیر ـ کوچه سیدرکن الدین واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

**شرح حال سیّد رکن الدّین**

سیّد ابوالمکارم رکن الدّین محمّد قاضی حسینی در حدود سال 658 ﻫ.ق در یزد به دنیا آمد. پدرش سیّد قوام الدّین محمّد (علی) از ریاضی دانان و نقبای یزد بود. از اینرو سیّد رکن الدّین معارف علوم و ریاضی را از پدر آموخت و به رشد و بالندگی رسید . پس از فوت پدر تمام دارائیهای وی به او منتقل شد و توانست با اتکاء‌ به وجهه علمی و اجتماعی و مالی، آثار خیر در نقاط مختلف یزد به وجود آورد و وقفنامه‌ای برای موقوفات خود به نام «جامع الخیرات» تنظیم نمود.

سیّد رکن الدّین از سادات بسیار جلیل القدر، و سیّدی بزرگوار و از عالمان بزرگ یزد بود. او قاضی شهر یزد و مورد رجوع عموم اهالی در زمان خود بود و در محلّه «وقت و ساعت»‌ زندگی می­کرد و بنیانگذار کتابخانه و مدرسه‌ای در آن محلّه بود. به دلیل اینکه شوکت و اقتدارش در بین عامه مردم زبانزد بود، بعضی دشمنان در واقعة‌ قتل یک زردشتی به دروغ او را متّهم می‌کنند و همین امر سبب خشم اتابک یوسف شاه، حاکم یزد، میشود و وی را دستگیر کرده و پس از زدن هزار تازیانه وی را در بند کشیده در چاهی در خورمیز، واقع در چند کیلومتری شهرستان مهریز، محبوس می‌کنند.

مأموران حکومتی پس از آن در تعقیب تنها پسرش، میرشمس الدّین محمّد، بودند که وی مخفی شده و به وسیله بعضی از دوستان از یزد فرار می­کند و در آذربایجان رحل اقامت می افکند و با میانجی­گری سلطان ابوسعید وسایل آزادی پدرش را از سیاهچال خورمیز فراهم می­نماید.

سیّد رکن الدّین محمّد پس از آزادی از بند با احترام و تکریم مردم وارد شهر یزد می­شود و پس از استقبال باشکوه مردم در یزد، در مدرسه رکنیّه بار دیگر بر مسند قضا می­نشیند. سپس برای انجام مناسک حج عازم حجاز می­شود. وی پس از مراجعت از خانه خدا، تمام همّت خویش را صرف عمران و آبادی نمود و چه بسیار قناتها که به وسیلة وی دایر شد و یا مدرسه، مسجد، بازار و گرمابه که با تلاش و پشتکار او احداث شد. همچنین چندین آب انبار و خانقاه که در آن زمان محل تجمع شیعیان بود.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* فهرست آثار ملی استان یزد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## تصاویر

File:Rokn al-Din Mausoleum, Yazd.jpg
File:Bogheh-ye Seyed Roknaddin (Mausoleum of Seyed Roknaddin), Yazd (1257941419).jpg
File:Bafte ghadime yazd (123).JPG
File:Dome, Friday Mosque, Yazd, Iran (14473897964).jpg
File:Masjed-e Jomeh, Yazd (cropped).jpg
File:Persian mosque dome (21129998771).jpg
File:DSC 0.060 (1600x1200).jpg
File:IMG 9.246 (1600x1200).jpg


## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان یزد
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان یزد
رده:آثار ملی ایران
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در یزد
آرامگاه شیخ ابوالقاسم

**مقبره شیخ ابوالقاسم** یا **تکیه نصرآباد** مربوط به سدهٔ ۹ ه‍.ق است و در اصفهان، خیابان آتشگاه، محله نصرآباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## تاریخچه
این مکان مدرسه، خانقاه و مدفن شیخ ابوالقاسم نصرآبادی، از عرفای اصفهانی بوده که از مدرسه و خانقاه امروزه تنها سردر آن باقی مانده است. این سردر در سال ۸۵۴ هجری به وسیله خواجه صدرالدین علی طبیب بنا شده است. این مکان امروزه به مسجد و تکیه تبدیل شده است. همچنین آرامگاه محمد طاهر نصرآبادی در این تکیه قرار دارد.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان اصفهان
مسجد امیرچقماق

**مسجد امیر چقماق** که در تاریخ‌های یزد به نام **مسجد جامع نو** یا **مسجد دهوک** نیز خوانده شده‌است در دوره تیموری به همت امیرجلال‌الدین چقماق شامی حاکم یزد از امراء و سرداران و مقرب درگاه شاهرخ و همسرش ستی فاطمه خاتون احداث شده‌است. ساخت این مسجد در سال ۸۴۱ هـ. ق به پایان رسید. مسجد امیرچخماق از حیث زیبایی، وسعت، اهمیت و اعتبار بعد از مسجد جامع یزد قرار دارد.

این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

این مسجد در ضلع جنوبی میدان امیرچخماق قرار دارد و در کریاس (ساختمان جلوی در ورودی) مسجد که به میدان باز می‌شود، سنگی نصب گردیده که بر آن متن وقفنامه‌ای به خط نسخ نقر شده‌است.

در طرف راهروی شمالی که از در کریاس به صحن وارد می‌شود، شبکه‌هایی ظریف از کاشی‌های معرق در پنجره‌ها نصب شده‌اند. قسمتی از سردر صفحه ایوان کاشیکاری معرق شده‌است و جرزهای آن آجری رنگ می‌باشد. دور خارجی گنبد و بر کمربند آن عبارت «السلطان ظل الله…» به کوفی بنایی تکرار شده‌است.

محراب صحنه اصلی از کاشی معرق است با ساختمانی مقرنس کاری که در وسط آن سنگ مرمر بسیار خوشتراشی به اندازه ۱/۱۵ * ۳/۳۸ متر نصب شده‌است و در وسط مقرنس کاری یک گل مربع به اندازه ۵۴ * ۹۵ سانتیمتر نصب است و در دست چپ آن، یک سنگ مرمر به اندازه ۲۸ * ۳۰ سانتیمتر نصب شده‌است. سر در شرقی مسجد دارای کتیبه‌هایی از کاشی معرق به خط ثلث محمد الحکیم است.

گنبد مسجد خمیده و ترکدار است با کاشی سبز رنگ کاشی شده و پیرامون آن نیز کتیبه‌ای به خط کوفی قرار دارد.

در زمان فتحعلی شاه قاجار حاجی حسین عطار قسمتی بر شبستان مسجد افزود و قسمت‌هایی از مسجد را نیز تعمیر نموده‌است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* فهرست آثار ملی استان یزد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* مجموعه میدان امیرچخماق

## منابع

رده:جاذبه‌های گردشگری استان یزد
رده:مسجدهای ایران
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان یزد
رده:مسجدهای سده ۱۵ (میلادی)
رده:معماری ایرانی
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های کامل‌شده در ۱۴۳۸ (میلادی)
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در یزد
رده:مسجدهای تشیع در ایران
مناره مسجد امام حسن

**مناره مسجد [[حسن مجتبی|امام حسن]]** مربوط به دوره سلجوقیان است و در محله بازار اردستان واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره سلجوقیان در شهرستان اردستان
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان اردستان
امامزاده زید (تهران)

**امامزاده زید** مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در تهران، محله بازار ـ انتهای جنوبی بازار بزازان واقع شده‌است. این اثر در تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۱۵ با شمارهٔ ثبت ۲۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. آرامگاه لطفعلی خان زند در کنار این آرامگاه قرار دارد.

## مدفونین مشهور در محوطه بارگاه
* لطفعلی‌خان زند
* جهان سلطان خانم، دختر فتحعلی‌شاه و همسر محمّدباقرخان دولّو قاجار، بیگلربیگی تهران
* فتحعلی‌خان، پسر کامران میرزا نایب‌السلطنه که در هفت‌سالگی درگذشت

## نگارخانه

پرونده:Imamzadeh zaid 1.jpg|صحن
پرونده:Imamzadeh zaid 2.jpg|آینه کاری
پرونده:Imamzadeh zaid 3.jpg|ضریح
پرونده:Lotfalikhan tomb.jpg|اتاق آرامگاه لطفعلی خان
پرونده:Lotfalikhann tomb.jpg |قبر لطفعلی خان
پرونده:Imamzadeh zaid bazaar tehran iran 20011005 13800713 mostafa aqabeigi.jpg |امامزاده زید ۱۳۸۰ بازار تهران
پرونده:Imamzadeh zaid dome bazaar tehran iran 20011005 13800713 mostafa aqabeigi.jpg |گنبد امامزاده زید
پرونده:Imamzadeh_zaid_6.jpg |نمای داخلی گنبد



## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان تهران
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان تهران
مسجد جامع کاشان

**مسجد جامع کاشان** مربوط به دوره سلجوقیان است و در کاشان، خیابان بابا افضل، محلهٔ میدان کهنه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## پیشینه تاریخی
در لایه‌برداریهای اخیر از گچبریهای محراب دوره سلجوقی، آثار و تزییناتی متعلق به دوره آل بویه کشف و شناسایی شده است. در شبستان تابستانی این بنا که در زیر شبستان زمستانی قرار دارد، طرحهای بسیاز زیبای کاشیکاری دیده می‌شود و در کف این شبستان آثاری از کوره‌های پخت ظروف چینی به وسیله کارشناسان سازمان میراث فرهنگی در گذشته کشف شده است. این بنا دارای گنبد آجری است که احتمالاً پس از زلزله معروف سال ۱۱۹۲هجری قمری که‌این مسجد آسیب فراوانی دید، به وسیله «عبدالرزاق خان کاشی» به صورت اساسی تعمیر و این موضوع در کتیبه خط ثلث در زیر گنبد مسجد به سال ۱۲۰۷ هجری قمری نیز مشخص شده است. مسجد جامع کاشان از کهنسال‌ترین بناهای تاریخی این شهر به شمار می‌رود و بر روی بنایی کهنسال تر پایه‌گذاری شده که به عقیده برخی از کارشناسان قدمت آن مربوط به قبل از اسلام است. برخی دیگر از کارشناسان با توجه به آثارکوره‌های پخت سفال و سایر فضاهای کاوش شده در زیر شبستان‌های مسجد، آن را مربوط به قرون اولیه دوره اسلامی می‌دانند، بنابه برخی روایات تاریخی این مسجد به دستور صفیه خاتون دختر مالک اشتر بنا نهاده شده است.
این مسجد دارای دو قبله می‌باشد که یکی از آنها به دلیل رعایت نشدن جهات دقیق قبله (به گفته متخصصان میراث فرهنگی) از عمد تخریب شده که آثار گچبری بسیار نفیسی بوده که به دلیل اینکه برای نمازگزاران مشتبه نشود محراب دیگری در نزدیکی همان محراب ساخته‌اند اما مردم عامی اعتقاد دارند که این محراب به طرف بیت المقدس بوده و بعد از اینکه قبله در سال دوم هجرت تغییر یافت این محراب تخریب شده است. در محراب دیگر که به سمت مسجدالحرام است آیه تغییر قبله از بیت المقدس به طرف مکه به چشم می‌خورد که خود دلیل بر اعتقاد مردم نسبت به این موضوع است.
گفته می‌شود دراین مسجد سلطان علی بن محمد باقر نمازگزارده، از این رو مردم کاشان این مسجد را بسیار قابل احترام می‌دانند و قدیمی‌ترین کتیبه‌ای که درمسجد وجود دارد به تاریخ ۴۶۶ هجری قمری است که بر روی منار آن آمده است «این منار سومین منار تاریخ دار قدیمی ایران به شمار می‌رود».

این مسجد مرکز بزرگترین و قدیمی‌ترین هیئت مذهبی کاشان (هیئت ابوالفضل کاشان-مشتی) می‌باشد که قدمتی بیش از صد سال دارد.

## معماری
این بنا دارای گنبد آجری با مقصوره و ایوان مرتفع، صحن وسیع و حوض خانه‌ای در وسط و سه شبستان بزرگ است

## نگارخانه

پرونده:Mezquita del Viernes, Kashan, Irán, 2016-09-19, DD 87.jpg|گلدسته مسجد
پرونده:مسجد جامع كاشان.jpg|نگاره قدیمی از مسجد جامع کاشان


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* مسجد آقابزرگ

## منابع

رده:آثار دوره سلجوقیان در شهرستان کاشان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در کاشان
رده:ساختمان‌های مذهبی دارای گنبد
رده:مسجدهای ایران
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان کاشان
رده:مسجدهای سده ۱۱ (میلادی)
رده:معماری ایرانی
رده:معماری سده ۱۱ (میلادی)
رده:ساختمان‌های مسجد دارای گنبد
مدرسه مصلی

**مصلی (مدرسه مصلی)** مربوط به سدهٔ ۱۰ ه.ق است و در یزد، ضلع جنوبی خیابان قیام، روبروی بازار زرگری واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
*فهرست آثار ملی استان یزد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:مدرسه تاریخی شهرستان یزد
رده:مصلی‌های تاریخی شهرستان یزد
مسجد اشترجان

پایگاه خبری اشترجان **اشترجان** مربوط به دوره ایلخانی است و در ایمان شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بانی مسجد اشترجان، محمد بن محمود بن علی اشترجامی، از مستوفیان و منشیان سلطان ابوسعید بهادرخان، بوده‌است. بر اساس کتیبه‌ای بر سردر شمالی بنا، کاشی کاران مسجد استاد احمد و حاجی محمد قطاع تبریزی بوده‌اند؛ و در کتیبه سنگاب مسجد، نام واقف آن، غلامعلی علی داد، آمده است. در ضمن تعمیرات کاشی کاری سردر اصلی (شمالی) این مسجد، در زیر تزیینات قرن هشتم هجری قمری، کتیبه‌ای به خط کوفی و به سبک کتیبه‌های دوره سلجوقیان به دست آمده است که نشان می‌دهد مسجد را در این دوره بنیان گذاشته‌اند و بنای فعلی در واقع حاصل تجدید بنایی با الحاقات بسیار در قرن هشتم هجری قمری است. همچنین مناره‌های این مسجد، مانند منارجنبان اصفهان، که در سال ۷۱۶ بنا شده‌است، متحرک است. 

وسعت مسجد جامع اشترجان ۱۵۰۰ متر مربع (۳۰×۵۰ متر) است. این بنا از خشت و آجر ساخته شده، و در دیواری از خشت محصور گشته است. مسجد دارای دو ورودی است. ورودی اصلی در شمال بنا و ورودی دیگر در شرق آن قرار گرفته‌است. هیچ‌یک از این دو بر محورهای اصلی ساختمان جای ندارد. دو ایوان بر محور شمالی–جنوبی و سه شبستان در شمال، شرق و غرب صحن مرکزی ساخته شده‌است. گنبد خانه بزرگ مقصوره در پشت ایوان جنوبی جای دارد. بدین ترتیب، این عناصر بر محور بودن کلی طرح درونی مسجد تأکید دارند. در حال حاضر این مسجد تاریخی به عنوان مصلی نماز جمعه شهر ایمانشهر مورد استفاده قرار می‌گیرد و کلیه مراسم مذهبی شهر در این مکان تاریخی انجام می‌شود.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* پایگاه خبری اشترجان
* مسجد جامع تاریخی اشترجان کاندیدای ثبت جهانی شد
*

## [https://newsfalavarjan.ir/93225/%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86%d8%af%d8%a7%d8%b1-%d8%a7%d8%b5%d9%81%d9%87%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%b1%d8%ac%d8%a7%d9%86-%d9%85%d8%b3%d8%ac%d8%af-%d8%ac%d8%a7%d9%85%d8%b9-%d8%a7/ مسجد جامع اشترجان، نگین کم‌نظیر گردشگری مذهبی است]

## پیوند به بیرون

رده:آثار دوره ایلخانیان در شهرستان فلاورجان
رده:آثار ملی ایران
رده:جاذبه‌های گردشگری استان اصفهان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان اصفهان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های کامل‌شده در ۱۳۱۶ (میلادی)
رده:ساختمان‌های مذهبی دارای گنبد
رده:مسجدهای استان اصفهان
رده:مسجدهای ایران
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان فلاورجان
رده:مسجدهای جامع
رده:مسجدهای سده ۱۴ (میلادی)
رده:معماری ایرانی
رده:معماری سده ۱۴ (میلادی)
رده:ساختمان‌های مسجد دارای گنبد
رده:مسجدهای تشیع در ایران
دو نقش برجسته

**دو نقش برجسته** (**[[سنگ‌نگاره پیروزی اردشیر بابکان]]** و **[[سنگ‌نگاره پادشاهی اردشیر بابکان]]**) مربوط به دوره ساسانیان است و در فیروزآباد، کیلومتر ۳ و ۵ جاده فیروزآباد به شیراز واقع شده و این دو اثر با نام "*دو نقش برجسته*" در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌اند.

این دو اثر در کنار شش اثر دیگر باستانی استان فارس، مجموعا به شمار هشت سایت باستانی در سه منطقه باستانی، زیر عنوان **[[چشم‌انداز باستان‌شناسی ساسانی منطقه فارس]]**، (در منطقه‌های فیروزآباد، بیشاپور، سروستان در جنوب غربی استان فارس) در نشست ۳۰ ژوئن ۲۰۱۸ کمیته میراث جهانی یونسکو به ثبت جهانی رسیدند تا تعداد آثار ایرانی ثبت شده در میان میراث جهانی یونسکو به عدد ۲۳ و آثار استان فارسی به عدد ۵ برسد.

## نگارخانه

پرونده:Gur5.jpg|سنگ‌نگاره دیهیم‌ستانی اردشیر
پرونده:Relief Ardachir Ist (Firuzabad II) V2.JPG|دیهیم‌ستانی اردشیر
پرونده:Relief Ardachir Ist (Firuzabad II) V1.JPG
پرونده:Ardashir i's relief at Firuzabad, Fars, Iran.JPG
پرونده:Investiture Relief of Ardeshir by Hadi Karimi.jpg
پرونده:Relief of Ardeshir Victory by Hadi Karimi.jpg
پرونده:ArdachirVictory01.JPG
پرونده:Ardachir relief Firuzabad 1.jpg|طرحی از سنگ نگاره ،اوژن فلاندن،١٨٤٠ میلادی


## جستارهای وابسته
* سنگ‌نگاره پیروزی اردشیر بابکان
* سنگ‌نگاره پادشاهی اردشیر بابکان
* چشم‌انداز باستان‌شناسی ساسانی منطقه فارس
* فهرست آثار ملی ایران

## منابع

رده:بناهای تاریخی شهرستان فیروزآباد
رده:نقش‌برجسته‌های تاریخی شهرستان فیروزآباد
رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان فیروزآباد
آتشکده سنگی تنگ کرم

**آتشکده سنگی (تنگ کرم)** مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان فسا، تنگ کران، تنگ کرم واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۲۶۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

این اثر بر اثر انفجار دینامیت به‌طور کامل تخریب گردیده‌است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* فهرست آتشکده‌های ایران

## منابع

رده:آتشکده‌های تاریخی شهرستان فسا
رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان فسا
رده:آثار ملی تخریب‌شده در ایران
رده:آتشکده‌های استان فارس