موسیقی سایکدلیک

**موسیقی سایکدلیک** (به انگلیسی: Psychedelic music) یک سبک گسترده و متنوع از موسیقی راک و موسیقی پاپ است که در اواسط دهه ۱۹۶۰ در میان جوامع هیپی و فرهنگ متقابل دهه ۱۹۶۰ در بریتانیا و ایالات متحده آمریکا ظهور کرد. این سبک با الهام از تجربیات ناشی از مصرف مواد روان‌گردان، به ویژه ال‌اس‌دی، و با هدف بازتولید و تقویت این تجربیات ذهنی شکل گرفت. موسیقی سایکدلیک با استفاده از تکنیک‌های نوآورانه ضبط، به‌کارگیری سازهای غیرمتعارف در موسیقی راک (مانند سی‌تار و طبلا)، و ساختارهای موسیقایی پیچیده و بداهه‌نوازی‌های طولانی، مرزهای موسیقی عامه‌پسند را جابجا کرد و تأثیر عمیقی بر تکامل سبک‌هایی مانند پراگرسیو راک، هارد راک، هوی متال و موسیقی الکترونیک گذاشت.
## ریشه‌شناسی و تعریف
واژه «سایکدلیک» (psychedelic) نخستین بار در سال ۱۹۵۶ توسط روان‌پزشک بریتانیایی، هامفری ازموند، در مکاتبه با نویسنده مشهور، آلدوس هاکسلی، برای توصیف تأثیرات مواد روان‌گردان بر ذهن به کار رفت. این واژه از ترکیب دو کلمه یونانی "psyche" (ψυχή) به معنای «ذهن» یا «روح» و "dēloun" (δηλοῦν) به معنای «آشکار ساختن» ساخته شده و به معنای «آشکارکننده ذهن» است.
در زمینه موسیقی، این اصطلاح برای اولین بار احتمالاً توسط گروه فولک نیویورکی The Holy Modal Rounders در سال ۱۹۶۴ به کار گرفته شد. با این حال، این گروه تگزاسی The 13th Floor Elevators بود که با انتشار آلبوم The Psychedelic Sounds of the 13th Floor Elevators در سال ۱۹۶۶، این اصطلاح را برای توصیف سبک موسیقی خود رواج داد و آن را به عنوان یک زیرسبک رسمی از راک معرفی کرد. هدف اصلی این موسیقی، فراتر از سرگرمی صرف، ایجاد یک تجربه شنیداری عمیق بود که بتواند حالات تغییریافته هوشیاری ناشی از مصرف روان‌گردان‌ها را شبیه‌سازی یا تقویت کند.
## تاریخچه
### ریشه‌ها و پیشگامان (اوایل تا اواسط دهه ۱۹۶۰)
ریشه‌های موسیقی سایکدلیک را می‌توان در جنبش موسیقی فولکلور آمریکا، موسیقی بلوز و جاز جستجو کرد. هنرمندانی مانند باب دیلن با اشعار پیچیده و سورئال خود، راه را برای محتوای عمیق‌تر در موسیقی عامه‌پسند باز کردند. در بریتانیا، گیتاریست‌هایی مانند دیوی گراهام با ترکیب المان‌های موسیقی هندی و جاز در نوازندگی فولک، زمینه‌ساز استفاده از سازبندی‌های غیرمتعارف شدند. گروه د بردز با نسخه کاور خود از آهنگ "Mr. Tambourine Man" باب دیلن در سال ۱۹۶۵ و به خصوص با آهنگ "Eight Miles High" در سال ۱۹۶۶، که با گیتارنوازی ملهم از جان کولترین و اشعار کنایه‌آمیز درباره سفر (چه هوایی و چه ذهنی) همراه بود، یکی از اولین نمونه‌های موفق تجاری موسیقی سایکدلیک را خلق کرد.
### شکوفایی در آمریکا و بریتانیا (۱۹۶۶–۱۹۶۹)
از سال ۱۹۶۶، موسیقی سایکدلیک به یک پدیده فرهنگی بزرگ تبدیل شد. در سان فرانسیسکو، صحنه موسیقی پررونقی با محوریت گروه‌هایی مانند گریت‌فول دد، جفرسن ایرپلین، و Big Brother and the Holding Company (با خوانندگی جنیس جاپلین) شکل گرفت که به "صدای سان فرانسیسکو" مشهور شد. این گروه‌ها به خاطر اجراهای زنده طولانی و بداهه‌نوازی‌هایشان شناخته می‌شدند. در لس‌آنجلس، گروه‌هایی مانند د دورز با اشعار شاعرانه و تاریک جیم موریسون و گروه لاو با آلبوم تحسین‌شده Forever Changes، رویکردی متفاوت و هنری‌تر به این سبک داشتند.
در همین زمان در بریتانیا، جنبش سایکدلیک به سرعت در حال رشد بود. گروه پینک فلوید، به رهبری سید برت، با آلبوم نخست خود نی‌زن بر دروازه‌های سپیده‌دم (۱۹۶۷) یکی از برجسته‌ترین آثار سایکدلیک بریتانیایی را خلق کرد. گروه کریم، با ترکیب بلوز و سایکدلیا، به موفقیت بزرگی دست یافت. اما این بیتلز بودند که با انتشار آلبوم‌های Revolver (۱۹۶۶) و به خصوص گروهبان فلفل و باشگاه دل‌های تنها (۱۹۶۷)، موسیقی سایکدلیک را به اوج محبوبیت جهانی رساندند. این آلبوم‌ها با استفاده خلاقانه از استودیو، ارکستراسیون پیچیده و مضامین مفهومی، به معیاری برای موسیقی پاپ هنری تبدیل شدند. هنرمندانی مانند جیمی هندریکس نیز با نوازندگی گیتار الکتریک انقلابی و استفاده استادانه از افکت‌های صوتی، تعریف جدیدی از صدای گیتار در موسیقی راک ارائه دادند.
### افول و میراث (اواخر دهه ۱۹۶۰ به بعد)
در پایان دهه ۱۹۶۰، جنبش سایکدلیک رو به افول گذاشت. تجاری‌سازی بیش از حد، فشار رسانه‌ها، و جنبه‌های تاریک‌تر فرهنگ مواد مخدر (مانند اعتیاد و مشکلات روانی هنرمندان کلیدی مانند سید برت و برایان ویلسون) از دلایل این افول بودند. بسیاری از گروه‌های سایکدلیک یا منحل شدند یا به سمت سبک‌های جدیدی حرکت کردند.
با این حال، میراث موسیقی سایکدلیک بسیار گسترده بود. تمایل به آلبوم‌های مفهومی، ساختارهای موسیقایی پیچیده و بداهه‌نوازی‌های طولانی، مستقیماً به شکل‌گیری پراگرسیو راک توسط گروه‌هایی مانند پینک فلوید (در دوره پس از سید برت)، یس و جنسیس منجر شد. جنبه‌های سنگین‌تر و گیتارمحورتر آن، به ویژه در قالب اسید راک، پایه‌های هارد راک و هوی متال را در آثاری از گروه‌هایی چون لد زپلین و دیپ پرپل بنا نهاد. تأثیرات آن همچنین در سبک‌هایی مانند گلم راک، موسیقی امبینت و بعدها در موسیقی رقص الکترونیک نیز قابل مشاهده است.
## ویژگی‌های موسیقایی و محتوایی
موسیقی سایکدلیک مجموعه‌ای از ویژگی‌های موسیقایی، صوتی و محتوایی را در بر می‌گیرد که آن را از سایر سبک‌های موسیقی پاپ و راک آن دوره متمایز می‌کند.
### ساختار و سازبندی
آهنگ‌های سایکدلیک اغلب از ساختار استاندارد «ورس-کورس» رایج در موسیقی پاپ فاصله می‌گیرند و به سمت قطعات طولانی‌تر با بخش‌های بی‌کلام گسترده، بداهه‌نوازی (jamming) و تغییرات ناگهانی در تمپو و میزان گرایش دارند. استفاده از مُدهای غیرغربی، مانند مُدهای رایج در موسیقی هندی، و همچنین بهره‌گیری از اصوات کشیده و ممتد (Drone) از ویژگی‌های بارز این سبک است.
در کنار سازهای استاندارد راک (گیتار، بیس، درامز)، سازهای غیرمتعارف نقشی کلیدی در ایجاد فضای سایکدلیک داشتند. سی‌تار که توسط جورج هریسون از گروه بیتلز پس از آشنایی با راوی شانکار به موسیقی غربی معرفی شد، به نماد صوتی این سبک تبدیل گشت. سازهای دیگری مانند طبلا، تنبورا، و همچنین کیبوردهایی چون مترون و ارگ‌های الکترونیک مانند Hammond و Farfisa به وفور استفاده می‌شدند.
### تکنیک‌های استودیویی
پیشرفت تکنولوژی ضبط در اواسط دهه ۱۹۶۰ به هنرمندان سایکدلیک اجازه داد تا از استودیو نه تنها به عنوان مکانی برای ضبط، بلکه به عنوان یک ساز مجزا استفاده کنند. تکنیک‌های نوآورانه صوتی به بخش جدایی‌ناپذیر این سبک تبدیل شدند. افکت‌هایی مانند Phasing، فلنجینگ، اکو و دیلی، و استفاده از نوارهای معکوس (backmasking) برای ایجاد فضاهای صوتی سورئال و وهم‌آلود به کار گرفته می‌شدند. استریو و حرکت دادن صدا بین کانال‌های چپ و راست (panning) نیز برای تشدید تجربه شنونده استفاده می‌شد. تهیه‌کنندگانی مانند جورج مارتین (تهیه‌کننده بیتلز) در توسعه و به‌کارگیری این تکنیک‌ها پیشگام بودند.
### محتوای ترانه‌ها
اشعار موسیقی سایکدلیک اغلب از موضوعات عاشقانه و اجتماعی رایج در موسیقی پاپ فاصله می‌گرفت و به مضامین انتزاعی، سورئال، فلسفی و عرفانی می‌پرداخت. اشعار مستقیماً یا به صورت کنایه‌آمیز به تجربیات روان‌گردان، تغییرات در ادراک، رؤیاها، و سفرهای درونی اشاره داشتند. آثاری مانند "لوسی در آسمان با الماس‌ها" از بیتلز یا "White Rabbit" از جفرسن ایرپلین نمونه‌های بارزی از این رویکرد هستند. الهام از ادبیات فانتزی (مانند آثار جی. آر. آر. تالکین و لوئیس کارول) و همچنین فلسفه‌های شرقی، به ویژه بودیسم و هندوئیسم، در محتوای ترانه‌ها بسیار رایج بود.
## زیرسبک‌ها
موسیقی سایکدلیک شامل چندین زیرسبک اصلی است:
 * **[[سایکدلیک راک]]**: سبک اصلی که ویژگی‌های ذکر شده را در قالب موسیقی راک ارائه می‌دهد. گروه‌هایی مانند جفرسن ایرپلین و پینک فلوید در این دسته قرار می‌گیرند.
 * **[[سایکدلیک پاپ]]**: نسخه‌ای تجاری‌تر و خوشایندتر از سایکدلیا که بر ملودی‌های جذاب و تکنیک‌های استودیویی تمرکز دارد اما از بداهه‌نوازی‌های طولانی دوری می‌کند. آثاری از بیتلز و The Beach Boys (به ویژه آلبوم Pet Sounds) در این دسته جای می‌گیرند.
 * **[[سایکدلیک فولک]]**: ترکیبی از موسیقی فولک با المان‌های سایکدلیک که توسط هنرمندانی مانند داناوان و گروه‌هایی چون Incredible String Band نمایندگی می‌شود.
 * **[[اسید راک]]**: زیرسبکی سنگین‌تر، بلندتر و خام‌تر از سایکدلیک راک که بر بداهه‌نوازی‌های گیتار طولانی و تحریف‌شده (distorted) تمرکز دارد. گروه‌هایی مانند بلو چیر و کریم نمونه‌هایی از این سبک هستند.
## نئو-سایکدلیا
در دهه‌های بعد، تأثیر موسیقی سایکدلیک ادامه یافت و به شکل‌گیری جنبش **نئو-سایکدلیا** (Neo-psychedelia) منجر شد. این جنبش که از اواخر دهه ۱۹۷۰ با گروه‌های پست-پانک مانند The Teardrop Explodes و Echo & the Bunnymen آغاز شد، رویکردهای موسیقی سایکدلیک اصلی را با حساسیت‌های معاصر ترکیب می‌کرد. در دهه‌های بعد، گروه‌هایی مانند The Flaming Lips، Spiritualized، و در قرن بیست و یکم، تیم ایمپالا و Animal Collective، این سبک را زنده نگه داشته و با المان‌های موسیقی آلترناتیو، الکترونیک و ایندی راک ترکیب کرده‌اند.
## جستارهای وابسته
 * هیپی
 * ال‌اس‌دی
 * سایکدلیک راک
 * اسید راک
 * پراگرسیو راک
## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:موسیقی سایکدلیک
رده:پادفرهنگ دهه ۱۹۶۰
رده:سبک‌های موسیقی پاپ