گرمسیر (فارس)

**گرمسیر فارس** یا **گرمسیرات سرزمین فارس**  قسمتی از سرزمین پارس است که از به سمت جنوب تا کرانه‌های خلیج فارس را در بر می‌گیرد. در متون جغرافیایی قدیم، فارس بر اساس محیط جغرافیایی و اوضاع آب‌وهوایی به دو منطقه گرمسیر یا جروم و سردسیر یا صرود (سرحد) تقسیم شده‌است.

بنیان اقتصادی مناطق گرمسیر بر بازرگانی و مناطق سردسیر بر کشاورزی استوار بوده‌است. در واقع آبادی‌های گرمسیرات فارس، نقش ارتباطی بین بندرها و جزایر خلیج فارس و مرکز ایالت را ایفا می‌کردند. طی قرن هفتم هجری، براثر تغییرات سیاسی و نظامی برآیند حمله مغولان، و رونق گرفتن تجارت دریایی، شهرهای خنج و لار و فال در ناحیه گرمسیرات فارس، از موقعیت مناسبی برخوردار شدند و در مسیر کاروان‌های تجاری به سمت هرمز و کیش قرار گرفتند.

[بندانگشتی|جاده [لار-بستک در گرمسیرات فارس]]

## ساکنان
قدیمی ترین آثار تمدنی در این ناحیه مربوط به تمدن جیرفت می‌شود و بعد‌ها از «اِرا» یا «ایرا» یا «ایراه» به عنوان نام مردمان ساکن این منطقه یاد شده است. امروزه اکثریت مردمان این ناحیه لارستانی ها هستند و به زبان لارستانی صحبت‌ می‌کنند البته جمعیت قابل توجه از مردمان دشتی و سایر مردمان عرب، هندواروپایی و... نیز بومی این منطقه هستند که زبان های گرمسیری (شامل لارستانی)، دشتی، عربی و... صحبت می‌کنند. زبان فارسی معیار نیز در بین مردمان این ناحیه رایج است. از معروف ترین حکومت های برآمده از این ناحیه میتوان ملوک هرمز را نام برد که اکنون بخشی از آن به مالکیت کشورهای عربی خلیج فارس درآمده است.

## معنی واژه ایراهستان
**ایراهستان** **= ایراه + (پسوند مکان) ستان.**

ایراه: بر پایه آنچه فرهنگ‌نامه‌ها نوشته‌اند، به‌معنی «پَست، پایین، زیر، ساحل و کنار دریا» و «هر ساحل را به‌فارسی ایراه گویند». و «ایراهستان (اراهستان، ابراهستان)» را هم «به‌معنی ساحل و ناحیه‌ای‌ست مجاور خلیج‌فارس در ایالت فارس….»

«یاقوت‌حموی‌بغدادی» در نیمه نخست سده‌ی هفتم ه/۱۳م و «اعتمادالسلطنه» در روزگار قاجار (سده ۱۹ م) نوشته‌اند: حمزه (اصفهانی) گوید: ایرانیان کناره و سواحل دریا را «ایراه» گویند. و از این روست که لبه‌های خوره اردشیرخُرَه از سرزمین فارس را «ایراهستان» نامند. زیرا که نزدیک به ‌دریا است. و مردم آنجا را هم «ایراهیه» خوانند. عرب ایراه را معرب نموده، یک «قاف» به‌پایان آن افزوده و «عراق» گفته‌اند.

**ایراه= اراک**

«محمدعلی ‌شوشتری» در «فرهنگ واژه‌های فارسی در زبان عربی» نگاشته: ایراه (اراک) سرزمین هموار در کناره دریاست. پرفسور «هرتسفلد آلمانی» شکل فارسی واژه را «اراک» و به‌معنی زمین هموار می‌داند. آنچه نظر او را تأیید می‌کند آنست که هنوز (سال ۱۳۴۷ که کتاب منتشر شده است!) بخشی از ساحل فارس را که در شهرستان اردشیرخوره است «ایراهستان» گویند. به‌معنی جلگه ‌ساحلی.

در کتاب کارنامهٔ اردشیر بابکان که به زبان پارسی میانه نوشته شده، در بخش شرح جنگ دوم اردشیر و هفتواد نام ایراهستان ذکر شده‌است:

## مکانهای تاریخی

پرونده:بازار قیصریه لار.jpg|بازار قیصریه لار
پرونده:Berke Kaal,Gerash,Fars,Iran- Photo by Abolhassan Hosseini.jpg|برکه کل بزرگترین برکه (آب‌انبار) ایران در گراش
پرونده:Monar sheykh danyal khonj.jpg|مناره شیخ دانیال خنجی در خنج
پرونده:نمای درونی کاروانسرای خواجه ابوالحسن جویم.jpg|جایگزین=|کاروانسرا خواجه ابوالحسن جویم
پرونده:Bath of siba 2011.8.jpg|حمام سیبا ۱
پرونده:Bath of siba 2011.9.jpg|حمام سیبا ۲
پرونده:Bath of siba 2011.1.jpg|حمام سیبا ۳
پرونده:Bath of siba 2011.2.jpg|حمام سیبا ۴
پرونده:دوگنبدان کوخرد.jpg|دوگنبدان کوخرد
پرونده:آرامگاه سید مظفر کوخرد.JPG|آرامگاه سید مظفر کوخرد
پرونده:ورودی قلعه خان بستک.jpg|قلعه خان بستک
پرونده:آب انبار های جنوب-بستک (12).JPG|آب انبار‌های بستک
پرونده:Tomb of Sheikh Abdul Qader Bastaki.jpg|آرامگاه شیخ عبدالقادر بستکی
پرونده:آرامگاه سید مظفر کوخرد 01.jpg|آرامگاه سید مظفر کوخردی
پرونده:Sheikh Abdul Qadir Bastaki 02.jpg|کتیبه ای در آرامگاه شیخ عبدالقادر بستکی
پرونده:Bangaleh-Bastaki-BandarLengeh.jpg|بنگله بستکی بندر لنگه
پرونده:A, ALI 1095.jpg|دوگنبدان کوخرد ۲
پرونده:Tereneh.jpg|ترنه ساسانی کوخرد
پرونده:بشکرو ۳.jpg|بشکرو کوخرد
پرونده:Larestan grave of Nader Shah's mother.jpg|برج ننه نادر لار
پرونده:ShaikhAbdulsalamKhonji.png|آرامگاه شیخ عبدالسلام خنجی
پرونده:بادگیر خانه لاری ها.jpg|خانه لاری ها
پرونده:PLYN3768.jpg|خنج
پرونده:یزد- خانه لاری ها.JPG|خانه لاری ها ۲
پرونده:تالار و بادگیر خانه لاری ها.JPG|خانه لاری ها ۳
پرونده:Hayat-howz Khuneh Lari Yazd.jpg|خانه لاری ‌ها ۴
پرونده:BandarLengeh-Badgir.jpg|بندرلنگه


## منابع

رده:استان فارس
رده:استان هرمزگان
رده:شهرستان لارستان
رده:شهرهای باستانی استان فارس
رده:جغرافیای استان فارس