خازن‌الدوله

**گلبدن خانم**، معروف به **خازن‌الدوله**، همسر گرجی فتحعلی‌شاه قاجار است. او رئیس حرمسرا و صندوقدار شاه بود. از این رو هنگامی که به ازدواج شاه در آمد لقب خازن‌الدوله گرفت.این زن از کنیزی به مقام نزدیکترین و مورد اعتمادترین زنان فتحعلی شاه ارتقاء یافت.

پس از فوت عباس میرزا نایب‌السلطنه، فرزند فتحعلی‌شاه، از جمله علی‌شاه میرزا ظل‌السلطان، به تلاش برای رسیدن به این مقام پرداختند. ظل‌السلطان که به دنبال حمایت بود، به خازن‌الدوله وعده داد که ولیعهدی را می‌پذیرد، به شرطی که حکومت تهران به برادرش و فرزند خازن‌الدوله، یعنی بهمن میرزا بهاالدوله واگذار شود.با این حال، خازن‌الدوله حاضر نشد خود را درگیر این ماجرا کند و به خاطر منافع آینده فرزندش، نظر همسر تاجدارش را نادیده بگیرد.با این وجود، او توانست در مواقع خاص از نفوذ خود بر شاه استفاده کند. برای نمونه، عباس میرزا ولیعهد در نامه‌ای به وساطت او برای پرداخت مقرری فرزند یکی از سرداران قاجار، محمدخان ایروانی اشاره کرده است.خازن‌الدوله، که دربار داخل را مدیریت می‌کرد و نسبت خانوادگی با اسرای ارمنی داشت، واسطه شد تا میرزا اسدالله ولد حاجی میرزا رضا قلی نوایی منشی‌الممالک سابق، برگزیده شود. برادر بزرگ‌تر او، میرزا محمدتقی نوایی، نیز به واسطه همین نسبت و حکم موروثی، از نفوذ خازن‌الدوله بهره برد و با جد و تلاش او، در مقام منشی‌الممالک منصوب شد.

## ازدواج و نامگذاری
گلبدن باجی ابتدا کنیز مهد علیا مادر فتحعلی‌شاه بود. هنگامی که مهد علیا فوت کرد شاه همسران و وزیران خود را فراخواند تا به جای ملکه مادر مهد علیا یک نفر را مسئول اداره امور حرمسرا کنند. آن‌ها هم گلبدن خانم را برگزیدند.
گلبدن خانم اداره‌کننده خزانه شاه نیز بود. زمانی که شاه لیاقت او را در اداره خزانه دید با وی ازدواج کرد و در حضور همه به او لقب خازن‌الدوله داد.

## در اندرونی شاه
عضدالدوله درباره او چنین می نویسد:خازن الدوله از زن هائی است که خیلی اعتبار یافت پس از وفات مرحومه مهد علیا، حضرت خاقانی به زنانی که از خانوادهٔ قاجار یا سایر بزرگ زادگان بودند، امر فرمود که یکی از شما باید به جای مهد علیا در حرمخانه سلطنت رئیس و مقتدر باشید و مابقی در جمیع امورات به اجازه او رفتار نمایند آنچه از نقد و جنس و مقرری به توسط مهد علیا به شما میرسید آن یک نفر برساند بعد از مشورت ها، تمام زنهای محترمه عرض کردند که امکان ندارد از ماها یکی رئیس و دیگران مرئوس شوند، لیکن اگر یکی از جواری مهد علیا به جای ایشان بنشیند و اختیار تمام حرمخانه مبارکه در کف کفایت او باشد، بنا بر احترام آن مرحومه اطاعت كنيز او بالطوع والرغبه خواهد بود. گلبدن باجی که از کنیزان مهد علیا بود به این رتبه انتخاب شده آنچه نقود و اجناس و جواهر و غیره در صندوقخانه مبارکه بود متصرف گردید و آن قانون زمان مهد علیا ابداً بر هم نخورد. تمام حرمخانه در اطاعتش بودند. از مواجب و لباس و انعام و بخشش به هر کس هر چه می رسید به توسط او داده میشد به لقب صندوقداری امتیاز یافت و نقش مهرش این بود :معتبر در ممالک ایران قبض صندوقدار شاه جهان .اعتبار این مهر به حدی بود که اگر کرور کرور از تجار و سایرین میخواست بی تشویش تحویل میکردند اقتدار صندوقدار در حرمخانه سلطنت به حدی بود که یک نفر، چه از محترمات و چه گیس سفید و کنیزان بی اجازت او نمی توانستند به حرمخانه داخل یا خارج شوند.هر وقت زنی میخواست به اندرون بیاید یک انگشتری یاقوت بزرگ که علامت رخصت ورود بود توسط آقا الماس خواجه خودش می فرستاد. درب اندرون آقا یعقوب گرجی آن انگشتری را میدید و به دربان می نمود. فوراً اذن ورود حاصل بود و هر کس می خواست خارج شود انگشتر بزرگ زمرد بزرگ صندوقدار را به همین تفصیل که علامت اجازت و پروانه خروج بود میبردند و می نمودند و از حرمخانه بیرون می رفتند. اجزای خازن الدوله را از میرزاهای زنان و کنیزان متعلق به صندوقخانه اگر به حیطه تحریر در آید هزار صفحه گنجایش ندارد.اگر چیزی از نقد و جنس و جواهر و غیره داخل یا خارج از خزانه میشد ممکن نبود خازن الدوله و اجزای او ثبت نداشته باشند. خداوند جل شانه حافظه و هوشی به خازن الدوله مرحمت فرموده بود که هر وقت هر قسم چیزی فتحعلی شاه از خزانه میخواست فوراً حاضر میکرد هر قدر اشرفی به دستش می ریختند یا کیسه ممهوری به دستش میدادند میگفت چقدر است. نهایت اگر تخلف می کرد، در صد یا دویست اشرفی دو یا سه عدد بود که زیاد و کم از حدس او داشت.اعتماد فتحعلی شاه به حدی بود که اگر تمام خزانه را می بخشید مختار بود. با همه این اعتبار احتمال نمی رفت که معادل ده تومان نقد یا جنس را بدون عرض و اجازه شهریاری و ثبت و سررشته دفتر میرزا مریم به کسی داده باشد. 

## سالهای پایانی
خازن‌الدوله پس از مرگ فتحعلی‌شاه به زیارت خانه خدا رفت و پس از بازگشت در تهران درگذشت.

## فرزندان
خازن الدوله از فتحعلیشاه صاحب دو پسر شد: بهمن میرزا بهاءالدوله (جد اعلای خاندان جهانسوزی) و دیگری سیف‌الله میرزا (جد اعلای خاندان جهانبانی).

## منابع

* 

رده:افراد ایرانی گرجی‌تبار
رده:زنان دوره قاجار
رده:زنان فتحعلی‌شاه قاجار
رده:هم‌بالینان قاجار
رده:اهالی ایران در سده ۱۹ (میلادی)
رده:درگذشتگان سده ۱۹ (میلادی)