سده ۱۴ (پیش از میلاد)

(سده پانزدهم پ.م. - **سده چهاردهم پیش از میلاد مسیح** - سده سیزدهم پ.م. - سده‌های دیگر)

قرن چهاردهم پیش از میلاد، قرنی بود که از سال ۱۴۰۰ پیش از میلاد تا ۱۳۰۱ پیش از میلاد ادامه یافت.

----

## رخدادها
* ۱۴۰۰ تا ۱۲۵۰ پیش از میلاد: دوران اوج شهر فنیقی اوگاریت.الفبای نوشتاری توسط متون اوگاریتی تأیید شده است.
* ۱۳۹۷ (پیش از میلاد)؛ پاندیون یکم پادشاه افسانه‌ای آتن پس از چهل سال شاهی درگذشت و پسرش ارختئوس دوم جانشینش شد.
* ۱۳۸۵ (پیش از میلاد)؛ آمنهوتپ سوم فرعون مصر باستان با بانو تیه پیمان زناشویی بست.
* ۱۳۸۰ (پیش از میلاد)؛ فرعون آمنهوتپ دوم نیل را با آبراهی به دریای سرخ پیوست.
* حدود ۱۳۸۰ تا ۱۳۳۶ پیش از میلاد: سلطنت شوپ‌پیلولیومای یکم، کسی که امپراتوری هیتی را به اوج خود رساند.شوپ‌پیلولیومای یکم در نیمه دوم قرن، پادشاهی تضعیف‌شده هوریایی میتانی را فتح کرد. آشور تحت فرمان آشور-اوبالیت یکم آزاد شد.
* ۱۳۵۰ تا ۱۲۵۰ پیش از میلاد: مرحله باجیو در محوطه سن لورنزو در مکزیک؛ ساختمان‌های عمومی بزرگی ساخته شدند.
* کوچ‌نشینی دامداری در استپ‌های آسیای مرکزی توسعه می‌یابد؛ گله‌های گاو سوار بر اسب نگهداری می‌شوند.
* ۱۳۴۷ (پیش از میلاد)؛ ارختئوس دوم پادشاه افسانه‌ای آتن بر اثر آتش‌گرفتگی پس از پنجاه سال پادشاهی کشته شد و برادر کوچکش ککروپس دوم به جانشینیش رسید.
* ۱۳۴۶ (پیش از میلاد)؛ فرعون آمنهوتپ چهارم آیین آتونیسم را پدیدآورد و ساخت شهر عمارنه را آغاز کرد تا پایتخت تازه‌اش شود.
* ۱۳۴۵ (پیش از میلاد)؛ آمنهوتپ چهارم نامش را به آخناتون گرداند.
* ۱۳۴۴-۱۳۲۲ (پیش از میلاد)؛ آغاز امپراتوری هیتی
* ۱۳۳۶ (پیش از میلاد)؛ فرعون آخناتون اسمنخکاره را فرمانروای هم‌زمان با خود نامید.
* ۱۳۳۴/۱۳۳۳ (پیش از میلاد)؛ توت‌انخ‌آتون فرعون مصر شد و با آنخسنپ‌آمون دختر و همسر فرعون پیشین خود آخناتون پیمان زناشویی بست.
* ۱۳۳۱ (پیش از میلاد)؛ فرعون تون‌انخ‌آتون نام خود را به توت‌انخ‌آمون برگرداند و عمارنه را رها کرد و پایتخت را از نو به شهر تب برد.
* ۱۳۲۰ (پیش از میلاد)؛ پایان دودمان هژدهم و آغاز دودمان نوزدهم در مصر باستان.
* حدود ۱۳۲۰ تا ۱۲۹۵ پیش از میلاد: غرق شدن کشتی اولوبورون در دریای مدیترانه در جنوب کاش امروزی.
* دزدان دریایی لیکیایی از جنوب غربی آناتولی به پادشاهی آلاشیا در قبرس حمله کردند. آنها به عنوان مزدور توسط هیتی‌ها استخدام شدند و در نبرد کادش شرکت کردند.
* دهه ۱۳۱۰ (پیش از میلاد)؛ برپایه باور هندوها باگاوادگیتا نگاشته شد.
* دهه ۱۳۰۰ (پیش از میلاد)؛ ککروپس دوم پادشاه افسانه‌ای آتن پس از چهل سال شاهی درگذشت و پسرش پاندیون دوم به جانشینیش رسید. چندی پس از آن برادران پاندیون وی را از آتن راندند و برادرزاده‌اش متیون به پادشاهی رسید. پاندیون به مگارا گریخت و در آنجا با دختر پادشاه آن سامان پیمان زناشویی بست و پس از مرگ شاه به جانشینیش رسید. پس از مرگ او پسرانش به آتن رفتند و پسران متیون را شکست دادند.
* ۱۳۰۷ (پیش از میلاد)؛ اددنراری یکم پادشاه آشور شد.
* ۱۳۰۳ (پیش از میلاد)؛ ستی یکم فرعون مصر شد.
* ۱۳۰۰ (پیش از میلاد)؛ برپایه برخی نوشته‌ها موسی بنی‌اسرائیل را از مصر به اسرائیل برد.
* ۱۳۰۰ (پیش از میلاد)؛ پان‌گنگ پایتخت دودمان شانگ را به یین‌شو برد.
* ۱۳۰۰ (پیش از میلاد)؛ برآمدن فرهنگ سفال

## چهره‌های برجسته
* ۱۳۹۸ (پیش از میلاد)؛ بانو تیه فرزند یویا و تویا از بزرگان مصر باستان زاده شد. او چندی دیگر شهبانوی آمنهوتپ سوم و مادر خانواده عمارنه گردید.
* ۱۳۹۱ (پیش از میلاد)؛ آغاز فرمانروایی فرعون آمنهوتپ سوم
* ۱۳۶۸ (پیش از میلاد)؛ مرگ اریختونیوس پادشاه اسطوره‌ای داردانی
* ۱۳۶۶ (پیش از میلاد)؛ زایش شاهدخت تادوخیپا دختر پادشاه میتانی توشرات‌تا و همسرش شهبانو جونی. او در آینده به همسری آمنهوتپ سوم درآمد و پس از مرگ او با پسر خود و شوهرش آمنهوتپ چهارم پیمان زناشویی بست. او را با دیگر زنان آمنهوتپ چهارم یکی می‌دانند.
* ۱۳۶۵ (پیش از میلاد)؛ آشوراوبالیت یکم به پادشاهی آشور رسید.
* ۱۳۶۲ (پیش از میلاد)؛ زایش آمنهوتپ چهارم فرزند آمنهوتپ سوم و همسرش بانو تیه
* ۱۳۵۰ (پیش از میلاد)؛ آمنهوتپ چهارم به فرمانروایی مصر رسید.
* ۱۳۴۰/۱۳۴۱ (پیش از میلاد)؛ توت‌انخ‌آمون زاده شد.
* ۱۳۳۸ (پیش از میلاد)؛ از بانو تیه شهبانوی مصر دیگر آگاهی‌ای در دست نیست. انگاشت قوی بر مرگ اوست.
* ۱۳۳۷ (پیش از میلاد)؛ انگاشت مرگ نه‌فرتیتی شهبانوی مصر
* ۱۳۳۳/۱۳۳۴ (پیش از میلاد)؛ مرگ اسمنخکاره فرعون مصر.
* ۱۳۳۳/۱۳۳۴ (پیش از میلاد)؛ مرگ آخناتون فرعون مصر.
* ۱۳۲۳ (پیش از میلاد)؛ مرگ توت‌انخ‌آمون فرعون مصر.
* ۱۳۲۰ (پیش از میلاد)؛ زایش رامسس دوم فرعون آینده مصر.
* دهه ۱۳۱۰ (پیش از میلاد)؛ شلمانصر یکم پادشاه آشور شد.
* دهه ۱۳۰۰ (پیش از میلاد)؛ ستی یکم فرعون مصر.
* دهه ۱۳۰۰ (پیش از میلاد)؛ پان‌گنگ در چین
* شوپ‌پیلولیومای یکم پادشاه هیتی‌ها
* موسی (به احتمال کم)

## منابع

* نویسندگان ویکی‌پدیای انگلیسی، http://en.wikipedia.org/wiki/14th_century_BC،14th century BC  ؛(نسخه ۵ ژانویه ۲۰۰۷)

رده:سده ۱۴ (پیش از میلاد)
رده:سده‌ها (میلادی)
رده:هزاره ۲ (پیش از میلاد)