ماکس برن

**ماکس بُرن** (آلمانی: Max Born؛ ۱۱ دسامبر ۱۸۸۲ – ۵ ژانویه ۱۹۷۰) فیزیکدان نظری و ریاضیدان آلمانی-بریتانیایی بود که نقشی کلیدی در توسعه مکانیک کوانتومی ایفا کرد. او همچنین در فیزیک حالت جامد و اپتیک مشارکت‌های مهمی داشت. برن در سال ۱۹۵۴ «برای تحقیقات بنیادین او در مکانیک کوانتومی، به ویژه برای تفسیر آماری تابع موج» موفق به دریافت جایزه نوبل فیزیک شد.

او یکی از بنیان‌گذاران مکانیک ماتریسی، یکی از دو فرمولاسیون اولیه مکانیک کوانتومی، به همراه شاگردش ورنر هایزنبرگ بود. تفسیر احتمالی او از تابع موج، که به «قاعده برن» معروف است، سنگ بنای درک مدرن از فیزیک کوانتومی است و برخلاف تفسیر قطعی پیشنهادی آلبرت اینشتین قرار داشت. برن به عنوان استاد راهنما، نسل بزرگی از فیزیکدانان برجسته قرن بیستم را پرورش داد که بسیاری از آن‌ها نیز برنده جایزه نوبل شدند.

## زندگی و تحصیلات
ماکس برن در ۱۱ دسامبر ۱۸۸۲ در وروتسواف (که در آن زمان بِرِسلاو نام داشت و بخشی از امپراتوری آلمان بود) به دنیا آمد. پدرش گوستاو برن، یک کالبدشناس بود و مادرش مارگارته کافمن از خانواده‌ای صنعتی بود. برن در یک خانواده پروتستان بزرگ شد، هرچند که پدربزرگ مادری‌اش یهودی بود. او تحصیلات اولیه خود را در مدرسه گرامر کونیگ ویلهلم در برسلاو به پایان رساند و سپس در دانشگاه‌های برسلاو، هایدلبرگ، زوریخ و گوتینگن به تحصیل در رشته‌های فیزیک، ریاضیات و شیمی پرداخت.

در دانشگاه گوتینگن، برن تحت تأثیر ریاضیدانان برجسته‌ای مانند فلیکس کلاین، داویت هیلبرت و هرمان مینکوفسکی قرار گرفت. او در سال ۱۹۰۶ با رساله‌ای در مورد «پایداری خطوط کشش در صفحه الاستیک» تحت نظر کارل شوارتزشیلد دکترای خود را دریافت کرد. پس از یک دوره خدمت نظامی، او به گوتینگن بازگشت و به عنوان دستیار خصوصی مینکوفسکی مشغول به کار شد، اما با مرگ ناگهانی مینکوفسکی در سال ۱۹۰۹، این همکاری به پایان رسید.
## دوران حرفه‌ای
### اوایل فعالیت و گوتینگن
پس از چند سال فعالیت در دانشگاه‌های برسلاو و فرانکفورت، برن در سال ۱۹۲۱ به عنوان استاد فیزیک نظری در دانشگاه گوتینگن منصوب شد. او در اینجا یکی از مراکز پیشرو فیزیک در جهان را تأسیس کرد که به «مکتب گوتینگن» معروف شد. این مرکز فیزیکدانان جوان و بااستعدادی را از سراسر جهان جذب می‌کرد، از جمله ورنر هایزنبرگ، پاسکوال جردن و ولفگانگ پاولی.

در همین دوره، برن کتاب کلاسیک خود «دینامیک ساختار کریستالی» را منتشر کرد که به یکی از متون بنیادین فیزیک حالت جامد تبدیل شد.
### مکانیک کوانتومی و تفسیر احتمالی
در اواسط دهه ۱۹۲۰، برن و گروه تحقیقاتی او در گوتینگن در خط مقدم انقلاب کوانتومی قرار داشتند. در سال ۱۹۲۵، هایزنبرگ فرمولاسیون جدیدی از مکانیک کوانتومی را ارائه داد که بر روی کمیت‌های قابل مشاهده تمرکز داشت. برن به سرعت اهمیت این کار را درک کرد و با کمک شاگردش پاسکوال جردن، آن را به یک نظریه ریاضی منسجم به نام «مکانیک ماتریسی» تبدیل کرد.

مهم‌ترین مشارکت برن، تفسیر احتمالی از تابع موج بود که در سال ۱۹۲۶ ارائه داد. پس از اینکه اروین شرودینگر معادله موج خود را معرفی کرد، فیزیکدانان در مورد معنای فیزیکی «تابع موج» (ψ) بحث می‌کردند. برن پیشنهاد کرد که مربع قدر مطلق تابع موج (|ψ|²) چگالی احتمال یافتن ذره در یک نقطه مشخص از فضا را نشان می‌دهد. این ایده، که به «قاعده برن» معروف است، ماهیت ذاتی احتمالی را به قلب فیزیک کوانتومی آورد و با دیدگاه قطعی‌گرایانه فیزیک کلاسیک در تضاد بود. این تفسیر به یکی از اصول بنیادین مکانیک کوانتومی تبدیل شد و پایه و اساس جایزه نوبل او را تشکیل داد.
### مهاجرت و دوران ادینبرو

با به قدرت رسیدن نازی‌ها در سال ۱۹۳۳، برن به دلیل پیشینه یهودی‌اش از دانشگاه گوتینگن اخراج شد. او ابتدا به کمبریج، انگلستان مهاجرت کرد و سپس در سال ۱۹۳۶ به عنوان استاد فیزیک طبیعی در دانشگاه ادینبرو اسکاتلند منصوب شد. برن در ادینبرو تا زمان بازنشستگی در سال ۱۹۵۳ باقی ماند و در این دوره به تحقیقات خود در زمینه فیزیک نظری ادامه داد و چندین کتاب تأثیرگذار دیگر نوشت. او در سال ۱۹۳۹ تابعیت بریتانیا را پذیرفت.

## جایزه نوبل و سال‌های پایانی

ماکس برن در سال ۱۹۵۴، بیش از یک ربع قرن پس از ارائه تفسیر احتمالی خود، موفق به دریافت جایزه نوبل فیزیک شد. این جایزه به طور مشترک به او و والتر باته اهدا شد. تأخیر در اعطای جایزه به برن اغلب به دلیل ماهیت بحث‌برانگیز و انقلابی ایده‌های او در مقایسه با فیزیک کلاسیک ذکر می‌شود.

برن در سال ۱۹۵۴ به آلمان بازگشت و در گوتینگن ساکن شد. او در سال‌های پایانی زندگی خود به طور فعال در بحث‌های مربوط به مسئولیت اجتماعی دانشمندان، به ویژه در مورد سلاح‌های هسته‌ای، شرکت کرد. او به همراه دیگر دانشمندان برجسته مانند برتراند راسل و آلبرت اینشتین، «اعلامیه راسل-اینشتین» را امضا کرد که هشداری در مورد خطرات جنگ اتمی بود.

ماکس برن در ۵ ژانویه ۱۹۷۰ در گوتینگن درگذشت و در همانجا به خاک سپرده شد. او به عنوان یکی از بزرگترین فیزیکدانان نظری قرن بیستم و استاد بزرگ چندین نسل از فیزیکدانان برجسته به یاد آورده می‌شود.

## زندگی شخصی و میراث

برن در سال ۱۹۱۳ با هدویگ اهرنبرگ، از وکیلان برجسته، ازدواج کرد. آن‌ها سه فرزند داشتند: دو دختر به نام‌های ایرنه و گریتلی و یک پسر به نام گوستاو. گریتلی برن با همکار بریتانیایی‌اش، ادوارد بولارد، ازدواج کرد.

میراث علمی برن بسیار گسترده است. تفسیر احتمالی او از تابع موج هنوز هم دیدگاه استاندارد در مکانیک کوانتومی است. مکانیک ماتریسی یکی از دو فرمولاسیون معادل این نظریه است. کتاب‌های درسی او، مانند «اصول اپتیک»، برای دهه‌ها منابع اصلی برای دانشجویان فیزیک بودند. او به عنوان یک معلم و راهنما، تأثیری عمیق بر تاریخ فیزیک قرن بیستم گذاشت و شاگردانش نقشی اساسی در توسعه فیزیک هسته‌ای، فیزیک ذرات و کیهان‌شناسی ایفا کردند.

## آثار منتخب
* دینامیک ساختار کریستالی (۱۹۱۵)
* اصول اپتیک (۱۹۳۳)
* مکانیک اتمی (۱۹۳۳)
* زندگی و دیدگاه‌های من (۱۹۶۸)
* نامه‌های فیزیک من و اینشتین (۱۹۷۱)

## جستارهای وابسته
* فهرست کارهایی که به‌افتخار ماکس برن نام‌گذاری شده‌است
* مکانیک کوانتومی
* ورنر هایزنبرگ
* اروین شرودینگر
* قاعده برن
* بیانیه راسل-اینشتین

## منابع

* http://en.wikipedia.org/wiki/Max_Born
* نظریه نسبیت انیشتین اثر ماکس بورن

رده:آلمانی‌های مهاجرت‌کرده به اسکاتلند
رده:دانشگاهیان دانشگاه کمبریج
رده:استادان دانشگاه گوته فرانکفورت
رده:استادان دانشگاه گوتینگن
رده:اعضای افتخاری آکادمی علوم اتحاد شوروی
رده:اعضای انجمن سلطنتی ادینبرو
رده:اعضای انجمن سلطنتی
رده:اعضای خارجی آکادمی علوم اتحاد شوروی
رده:اعضای فرهنگستان علوم آلمان در برلین
رده:اعضای فرهنگستان علوم پروس
رده:اعضای هیئت علمی دانشگاه هومبولت برلین
رده:اعضای وابسته خارجی آکادمی ملی علوم
رده:افراد آلمانی یهودی‌تبار
رده:الیویا نیوتن جان
رده:اهالی استان سیلیزیا
رده:اهالی دانشگاه زوریخ
رده:اهالی وروتسواف
رده:برندگان جایزه نوبل اهل آلمان
رده:برندگان جایزه نوبل فیزیک
رده:برندگان مدال ماکس پلانک
رده:برندگان یهودی جایزه نوبل
رده:بریتانیایی‌های آلمانی-یهودی‌تبار
رده:پناهندگان یهودی
رده:دادارباوران اهل آلمان
رده:دادارباوران اهل بریتانیا
رده:دانشگاهیان دانشگاه ادینبرو
رده:دانشمندان اهل فرانکفورت
رده:دانشمندان فیزیک نظری
رده:دانشمندان یهودی
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه برسلاو
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه روپرشت-کارلز هایدلبرگ
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه گوتینگن
رده:دانش‌آموختگان کالج گانویل اند کیس، کمبریج
رده:درگذشتگان ۱۹۷۰ (میلادی)
رده:ریاضی‌دانان اهل آلمان
رده:زادگان ۱۸۸۲ (میلادی)
رده:فیزیک‌دانان سده ۲۰ (میلادی) اهل آلمان
رده:فیزیک‌دانان اهل آلمان
رده:فیزیک‌دانان اهل بریتانیا
رده:فیزیک‌دانان سده ۲۰ (میلادی) اهل بریتانیا
رده:فیزیک‌دانان سده ۲۰ (میلادی)
رده:فیزیک‌دانان کوانتوم
رده:فیزیک‌دانان نور
رده:فیزیک‌دانان یهودی
رده:لوتریان‌های اهل آلمان
رده:لوتریان‌های اهل بریتانیا
رده:مهاجران گریخته از نازیسم
رده:یهودیان اهل بریتانیا
رده:اعضای فرهنگستان سلطنتی علوم سوئد
رده:نویسندگان کتاب‌های درسی اهل بریتانیا