محمد باقری

**محمدحسین افشردی** (۱۲ آبان ۱۳۳۹ – ۲۳ خرداد ۱۴۰۴) معروف به **محمد باقری**، سرلشکر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود که در فاصله سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴ به‌عنوان سومین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران فعالیت می‌کرد. او در جریان حملات خرداد ۱۴۰۴ اسرائیل به ایران کشته شد.

او برادر کوچک‌تر حسن باقری است و فعالیت نظامی را از سال ۱۳۵۹ در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آغاز کرد و در طول جنگ ایران و عراق از اعضای این نهاد بود. او در فاصله سال‌های ۱۳۸۱ تا ۱۳۹۳ معاونت اطلاعات و عملیات ستاد کل نیروهای مسلح را برعهده داشت و با حفظ سمت از ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۵ به عنوان معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا فعالیت می‌کرد و از ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۵ معاون ارکان و امور مشترک ستاد کل بود. باقری همچنین مدرس دانشگاه تربیت مدرس و از اعضای هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی بود.

وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا در آبان ۱۳۹۸ وی را در فهرست تحریم‌های خود قرار داد. دولت کانادا وی را به دلیل نقض حقوق بشر در ایران در ۱۱ مهر ۱۴۰۱ تحریم کرد. اتحادیه اروپا نیز در مهر ۱۴۰۱ او را به‌دلیل ارسال پهپاد به روسیه برای استفاده در حمله به اوکراین تحریم کرد.

## اوایل زندگی
محمدحسین افشردی در ۱۲ آبان ۱۳۳۹ در نزدیکی میدان خراسان تهران زاده شد و دوران کودکی و نوجوانی را در این شهر سپری نمود. اصالت او به روستای افشرد در شهرستان هریس، در استان آذربایجان شرقی می‌رسد.

### تغییر نام
محمد باقری، برادر کوچکتر حسن باقری (غلامحسین افشردی)؛ نخستین مسئول اطلاعات و عملیات سپاه است. او در مورد علت تغییر نام خانوادگی از افشردی به باقری، این توضیح را داده است:

## تحصیلات
محمد باقری در زمان وقوع انقلاب، در سال آخر دبیرستان تحصیل می‌کرد. پس از وقوع انقلاب به سمت مسیر دروس فنی دانشگاه رفت و در رشته مهندسی مکانیک دانشگاه پلی‌تکنیک پذیرفته شد و تا انقلاب فرهنگی نیز در دانشگاه مشغول تحصیل بود، اما از زمانی که دانشگاه‌ها در بهار ۱۳۵۹ به سبب انقلاب فرهنگی تعطیل شدند، او نیز از تابستان سال ۱۳۵۹ در سپاه مشغول به فعالیت شد.

باقری دارای مدرک دکتری جغرافیای سیاسی از دانشگاه تربیت مدرس بود و از اعضای سابق هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی بود. او به‌عنوان مدرس دانشگاه عالی دفاع ملی و دانشگاه تربیت مدرس نیز فعالیت می‌کرد. باقری به همراه محمدباقر قالیباف، سید یحیی رحیم‌صفوی و غلامعلی رشید، از مؤسسان انجمن ژئوپلیتیک ایران به‌شمار می‌رود.

او عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی با مرتبه استاد تمامی بود و در دانشگاه عالی دفاع ملی با مرتبه استاد تمامی و در دانشگاه تربیت مدرس تدریس می‌کرد. او همچنین عضو قطب علمی جغرافیای سیاسی کشور و عضو هیئت مؤسس انجمن ژئوپلیتیک ایران بود.

## سوابق نظامی
عمده فعالیت‌های نظامی محمد باقری به شرح ذیل بوده است:
* نیروی عملیاتی در مراحل اولیه جنگ ایران و عراق
* مسئول اطلاعات لشکرهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی: از سال ۱۳۵۹
* مسئول اطلاعات و عملیات نیروی زمینی سپاه پاسداران: از سال ۱۳۶۲ تا پایان جنگ ایران و عراق
* مسئول اطلاعات قرارگاه کربلا: از سال ۱۳۶۲ تا پایان جنگ ایران و عراق
* مسئول اطلاعات قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا: از سال ۱۳۶۲ تا پایان جنگ ایران و عراق
* رئیس اداره اطلاعات ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران
* معاون اطلاعات و عملیات ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران: از ۱۳۸۱ تا ۱۳۹۵
* رئیس ارکان و امور مشترک ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران
* معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا: از سال ۱۳۸۶، باقری به عنوان معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء منصوب شد.
* طراح عملیات‌های برون‌مرزی: محمد باقری در طراحی و تصویب عملیات حمله به خاک عراق در سال ۱۳۷۵، با هدف مقابله با گروه‌های تروریستی، نقش داشت.
* ریاست ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران: از ۸ تیر ماه ۱۳۹۵، با حکم علی خامنه‌ای، محمد باقری به عنوان جایگزین سرلشکر حسن فیروزآبادی، به ریاست ستاد کل منصوب شد و تا زمان مرگش یعنی ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، عهده‌دار این مسئولیت بود.

## ورود به سپاه و فعالیت اولیه
وی در مصاحبه با دفتر نشر آثار و ارزش‌های حسن باقری، نحوه ورود خود به سپاه پاسداران را اینگونه عنوان می‌کند:

باقری نحوه ورودش به جنگ ایران و عراق را اینگونه شرح می‌دهد:

وی نحوه ورودش به واحد اطلاعات عملیات سپاه پاسداران را نیز اینگونه تعریف می‌کند:

باقری فعالیت در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را از سال ۱۳۵۹ و عضویت در واحد پرسنلی سپاه آغاز کرد و در طول جنگ ایران و عراق از اعضای واحد اطلاعات و عملیات این نهاد بود. پس از پایان جنگ ایران و عراق، فعالیت خود را در ستاد کل نیروهای مسلح ادامه داد.

## پس از جنگ
### نقش امنیتی در غرب کشور
محمد باقری به خاطر تجربه حضور در بخش‌های اطلاعاتی و عملیاتی نیروهای مسلح، در بررسی و تصویب طرح‌هایی چون حمله به عمق ۱۰ کیلومتری خاک عراق، در سال ۱۳۷۵ جهت مبارزه با حزب کومله کردستان و حزب دموکرات کردستان عراق و تحرکاتی که در غرب ایران انجام می‌دادند، نقش داشت. در آن زمان، سپاه پاسداران عملیاتی به فرماندهی احمد کاظمی طراحی و اجرا کرد، که به مرکزیت این مجموعه‌ها و مقر اصلی آن‌ها حمله و حدود ۲۰۰ دستگاه خودرو اعم از توپ، نفربر و خمپاره‌انداز، توسط نیروهای مسلح ایران ضبط شد. در این عملیات واحدهای پیاده این حزب‌ها نیز، به اسارت نیروهای ایرانی درآمدند.

### نامه به خاتمی
[انگشتی|250px|به همراه [قاسم سلیمانی، اسحاق جهانگیری و حسن روحانی در مراسم ختم اکبر هاشمی رفسنجانی، دی ۱۳۹۵]]
چند روز پس از نا آرامی‌های کوی دانشگاه تهران، *[[روزنامه کیهان|کیهان]]* نامه محرمانه جمعی از فرماندهان سپاه به رئیس‌جمهور محمد خاتمی را منتشر کرد. فرماندهان امضاءکننده نامه در پایان به خاتمی نوشته بودند:

محمد باقری از جمله امضا کنندگان این نامهٔ تهدیدآمیز بود، که ۲۴ نفر از فرماندهان ارشد سپاه، پس از حوادث مربوط به حمله مأموران امنیتی به کوی دانشگاه تهران به خاتمی نوشته بودند. نامه فرماندهان به خاتمی بازتاب گسترده‌ای داشت و بسیاری ناظران، آن را تهدیدی علیه ریاست جمهوری اسلامی ایران دانستند.

بندانگشتی|محمد باقری هنگام دریافت درجه سرلشکری از رهبر جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۸۷

باقری در سال ۱۳۸۷ همراه با مصطفی ایزدی، درجه سرلشکری دریافت کرد. او از معدود فرماندهان نظامی ایرانی است، که پیش از رسیدن به فرماندهی کل سپاه، فرماندهی کل ارتش یا ریاست ستاد کل نیروهای مسلح، به درجه سرلشکری ارتقا یافت.

### ستاد کل نیروهای مسلح

محمد باقری از ۸ تیر ۱۳۹۵ با حکم سید علی خامنه‌ای، جایگزین سید حسن فیروزآبادی در جایگاه ریاست ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران شد. او پیش از این در سمت معاون اطلاعات و عملیات و معاون ارکان و امور مشترک ستاد کل نیروهای مسلح فعالیت می‌کرد.

محمد باقری از سال ۱۳۸۱ تا سال ۱۳۹۵، به عنوان معاون اطلاعات و عملیات ستاد کل و معاون هماهنگ‌کنندهٔ قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا، به نوسازی ساختارهای اطلاعاتی و عملیاتی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران پرداخت. باقری در دورانی که ریاست ستاد کل را بر عهده داشت (از ۸ تیر ۱۳۹۵ تا ۲۳ خرداد ۱۴۰۴) در انسجام اطلاعاتی، توسعه موشکی، تقویت توان سایبری و پیشبرد عملیات‌های فرامرزی نقش داشت.

اقدامات باقری در دوران ریاست ستاد کل، از جمله تقویت زیرساخت‌های سایبری و توسعهٔ فناوری‌های بومی، مانند پهپادها و سامانه‌های موشکی بود. راه‌اندازی انجمن ژئوپلیتیک ایران، از جمله اقدامات او بود.

## دیدگاه‌ها
[انگشتی|باقری در حال بحث با [عبدالرحیم موسوی و حبیب‌الله سیاری در رزمایش آبی ولایت - ۹۰.]]
یکی از موضوعاتی که دربارهٔ باقری مطرح می‌شود، نظریه‌های استراتژیک وی مثل طرح توسعه سواحل مکران و حتی نگاه آینده نگرانه تا قطب جنوب است. وی در جایگاه معاونت ارکان و امور مشترک ستاد کل نیروهای مسلح، این ایده را در اختتامیه همایش توسعه ملی سواحل مکران و اقتدار دریایی ایران که در چابهار برگزار شد، مطرح کرد:

### جنگ
باقری در شنبه شب ۵ مهر ۱۳۹۹ در ابتدای یک برنامه تلویزیونی در شبکه یک صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به چرایی وقوع جنگ ایران و عراق گفت:

## درگذشت

باقری در سحرگاه روز جمعه ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، طی حملات هوایی اسرائیل به ایران، در منزل مسکونی خود مورد هدف قرار گرفت و به همراه همسرش اشرف باقری و دخترش فرشته باقری کشته شد. پیکر محمد باقری به همراه پیکر دختر و همسر ایشان، در قطعهٔ ۲۴ گلزار شهدای بهشت زهرای تهران به خاک سپرده شد.

## تحریم
: در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۹۸ محمد باقری به همراه ۹ نفر دیگر از نظامیان عالی‌رتبه ایران، در فهرست تحریم‌های وزارت خزانه‌داری آمریکا قرار گرفتند. این افراد بنا بر اعلام دولت آمریکا، در حملات تروریستی لبنان و آرژانتین دست داشتند. بر اساس بیانیه وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا، محمدحسین باقری توسط سید علی خامنه‌ای به عنوان رئیس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران منصوب شده است. این ستاد عالی‌ترین نهاد نظامی در ایران است و مسئولیت اجرای سیاست‌ها و هماهنگی و نظارت بر فعالیت‌های نیروهای مسلح از جمله سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را بر عهده دارد.

: در روز دوشنبه ۱۱ مهر ۱۴۰۱ دولت کانادا محمد حسین باقری را به دلیل نقض حقوق بشر در ایران و «بی‌توجهی آشکار به جان انسان‌ها» تحریم کرد و اموال و دارایی او را بلوکه خواهد کرد و به وی اجازه ورود به کانادا داده نخواهد شد.

: پنج‌شنبه ۲۸ مهر ۱۴۰۱ اتحادیه اروپا، صنایع هوایی شاهد سپاه پاسداران را همراه با محمدحسین باقری و دو مقام ارشد سپاه پاسداران به‌دلیل ارسال پهپاد به روسیه برای استفاده در جنگ اوکراین تحریم کرد. این افراد اجازه ورود به اتحادیه اروپا را ندارند و در صورت داشتن اموال و دارایی در اتحادیه اروپا مسدود خواهد شد.

وی در واکنش به این تحریم، به اتحادیه اروپا گفت:

: در آبان ۱۴۰۱ دولت سوئیس محمد حسین باقری را به همراه یک شرکت و دو مقام دیگر به خاطر حمایت ایران از جنگ روسیه و اوکراین تحریم کرد.

## تألیفات
محمد باقری تألیفاتی در زمینه‌های ژئوپلیتیک قفقاز، منطقه غرب آسیا و حقوق بین‌الملل دریایی در خلیج فارس و تنگه هرمز دارد که از این تألیفات می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:
* بررسی و تحلیل ره‌نامه جنگ پیشگیرانه آمریکا در آسیای جنوب غربی
* تعیین عوامل مؤثر بر اصول ره‌نامه عملیاتی نیروهای زمینی جمهوری اسلامی ایران در نبرد همطراز و ناهمطراز
* راهبردهای نظامی مقابله با جنگ احتمالی آیندهٔ آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس
* کارکرد الگوی بازدارندگی طالبان در جنگ پیشگیرانه آمریکا علیه افغانستان در سال ۲۰۰۱ (با تأکید بر عوامل داخلی افغانستان)
* تبیین شاخص‌های مؤثر در مدیریت مرزها
* تهدیدهای ژئوپلیتیکی مؤثر بر تدوین راهبرد دفاعی ج.ا. ا در قبال ترکیه
* تأثیر عوامل ژئوپلیتیکی شیعه بر توسعه نفوذ انقلاب اسلامی
* تعیین عوامل ژئوپلیتیک ترکیه مؤثر بر تدوین راهبرد دفاعی جمهوری اسلامی ایران
* امنیت پایدار در منطقه ژئوپولیتیکی خلیج فارس در پرتو ناپایداری نیروهای همگرا و واگرا ساز
* تبیین مرزهای فضای رایانه‌ای و راهبرد مدیریتی آنها
* ساختار نظام قدرت منطقه‌ای در خاورمیانه (با تأکید بر کشورهای برتر منطقه)
* الگوی نظری طراحی راهبرد دفاعی مبتنی بر عوامل ژئوپلیتیکی
* بررسی میزان مطابقت و تفاوت‌های قانون مناطق دریائی جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس و دریای عمان (۱۳۷۲) با کنوانسیون حقوق دریاها (۱۹۸۲)
* تحلیل ژئوپلیتیک قفقاز؛ بستری برای تدوین سیاست خارجی مناسبتر در منطقه
* تعیین عوامل ژئوپلیتیک ترکیه مؤثر بر تدوین راهبرد دفاعی جمهوری اسلامی ایران
* تبیین برآیند سیاسی واگذاری بهره‌برداری از سواحل مکران به سرمایه‌گذاری داخلی

## جایزه‌ها و نشان‌های افتخار
این بخش شامل نشان‌ها و جایزه‌های رسمی محمد باقری است که بر روی لباس همسان او نصب می‌شُد. جایزه‌های غیرنظامی و غیررسمی او، در اینجا ذکر نشده است.

### نوار نشان‌ها

### نام نشان‌ها

## یادداشت

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:افراد ایرانی مشمول تحریم‌های وزارت خزانه‌داری آمریکا
رده:افسران سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در جنگ ایران و عراق
رده:اهالی تهران
رده:ایرانیان متهم به نقض حقوق بشر
رده:ترورشدگان اهل ایران
رده:درگذشتگان ۱۴۰۴
رده:درگذشتگان ۲۰۲۵ (میلادی)
رده:دریافت‌کنندگان نشان فتح
رده:دریافت‌کنندگان نشان نصر
رده:زادگان ۱۳۳۹
رده:سرلشکرهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
رده:فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در جنگ ایران و عراق
رده:فرماندهان نظامی آذری‌تبار اهل ایران
رده:فرماندهان نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران
رده:فیزیک‌دانان هسته‌ای اهل ایران
رده:کشته‌شدگان اهل ایران
رده:کشته‌شدگان در ایران
رده:کشته‌شدگان در حملات هوایی اسرائیل در طول جنگ ایران و اسرائیل
رده:نظامیان اهل ایران با دریافت درجه سپهبدی پس از مرگ
رده:نظامیان اهل تهران
رده:نظامیان ترورشده
رده:زادگان ۱۹۶۰ (میلادی)