open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
گربه‌نما

**گربه‌نما** (نام علمی: *Pseudaelurus*) یک سرده از تیره گربه‌ایان بود که ۲۰ میلیون سال پیش از پیشاگربه فرگشت یافت و جایگزین آن شد. این جانور مانند پیشاگربه نخست در اوراسیا می‌زیست اما حدود ۱۸٫۵ میلیون سال پیش توانست به آمریکای شمالی راه یابد و در آنجا نیز بومی شود. گربه‌نما کمی از سیاه‌گوش امروزی بزرگ‌تر بوده و حدود ۳۰ کیلوگرم وزن داشته است. این سرده نیای مستقیم تمام زیرخانواده‌های گربه‌ایان یعنی دندان‌خنجری‌ها، گربه‌ایان کوچک و پلنگیان محسوب می‌شود. این جانور حدود ۸ میلیون سال پیش منقرض شد.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:انقراض‌های تورتونین
رده:پستانداران پیشاتاریخ آمریکای شمالی
رده:پستانداران پیشاتاریخ اروپا
رده:پستانداران میوسن آمریکای شمالی
رده:پستانداران میوسن اروپا
رده:جانداران پدیدآمده در بوردیگالین
رده:جانداران پدیدآمده در میوسن
رده:سرده‌های پستانداران
رده:سرده‌های پستانداران پیشاتاریخ
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۸۵۰ (میلادی)
ریشه‌چاقودندان

**ریشه‌چاقودندان** (نام علمی: *Rhizosmilodon*) نام یک سرده از زیرخانواده دندان‌خنجری‌ها است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پستانداران منقرض‌شده آمریکای شمالی
رده:دندان‌خنجری‌ها
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۲۰۱۳ (میلادی)
مگانترئون

**مگانترئون** یا **بزرگ‌جانور** (نام علمی: *Megantereon*) نام یک سرده از زیرخانواده دندان‌خنجری‌ها است که از ۴٫۵ میلیون سال تا حدود ۵۰۰٫۰۰۰ سال پیش در آمریکای شمالی، اوراسیا و آفریقا می‌زیست. این جانور به اندازه یک جگوار یا شیر نر امروزی بود و بین ۱۵۰ تا ۲۵۰ کیلوگرم و در مواردی تا ۳۰۰ کیلوگرم وزن داشت. چاقودندان که مشهورترین عضو زیرخانواده دندان‌خنجری‌ها محسوب می‌شود احتمالاً از بزرگ‌جانور فرگشت یافته‌است.

گونه نماد این سرده، خرسی با نام علمی Ursus cultridens بود.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:انقراض‌های پلیستوسن
رده:پستانداران پلیستوسن آسیا
رده:پستانداران پلیستوسن آفریقا
رده:پستانداران پلیستوسن آمریکای شمالی
رده:پستانداران پلیستوسن اروپا
رده:پستانداران پلیوسن آسیا
رده:پستانداران پلیوسن آفریقا
رده:پستانداران پلیوسن آمریکای شمالی
رده:پستانداران پلیوسن اروپا
رده:پستانداران پیشاتاریخ آسیا
رده:پستانداران پیشاتاریخ آفریقا
رده:پستانداران پیشاتاریخ آمریکای شمالی
رده:پستانداران پیشاتاریخ اروپا
رده:پستانداران نوزیستی آسیا
رده:کلان‌زیاگان آفریقا
رده:کلان‌زیاگان آمریکای شمالی
رده:کلان‌زیاگان اوراسیا
رده:کلان‌زیاگان نئوژن اوراسیا
رده:دندان‌خنجری‌ها
رده:سرده‌های پستانداران پیشاتاریخ
رده:سرده‌های پستانداران
رده:سرده‌های منقرض‌شده پلیستوسن
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۸۲۸ (میلادی)
رده:گوشت‌خواران پلیستوسن
رده:جانوران منقرض‌شده اندونزی
شانه‌مهره

**شانه‌مهره** (نام علمی: **) نام یک سرده از شاخه طنابداران است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۳۶ (میلادی)
رده:فسیل‌های اوهایو
رده:فسیل‌های یوتا
رده:سرده‌های هم‌کمانان پیشاتاریخ
ماهیچه تهیگاهی‌مازویی

**ماهیچه تهیگاهی‌مازویی** یا خاصره‌ای‌مازویی یا عضله ایلیوپسواس  به ترکیب دو ماهیچه مازویی بزرگ (سوئز بزرگ) و تهیگاهی (ایلیوم) در انتهای خود گفته می‌شود. ماهیچه مازویی بزرگ از ستون مهره‌ها و ماهیچه خاصره‌ای از سطح داخلی استخوان تهیگاهی در ناحیه لگن شروع می‌شود.

## کارکرد
فیبرهای عضلانی این دو دسته (ماهیچه مازویی بزرگ و ماهیچه تهیگاهی) در ادامه به هم پیوسته و به صورت یک زردپی به برآمدگی (تروکانتر) کوچک استخوان ران متصل می‌شوند. وظیفه این عضله خم کردن مفصل ران و تا حدودی چرخش آن به خارج است.

ابوعلی سینا در کتاب قانون در طب از ماهیچه تهیگاهی‌مازویی به عنوان ماهیچه مضاعف نام برده و می‌نویسد: 
ماهیچه پنجم: ماهیچه‌ای است که در مفصل زانو جای دارد و در زیر پوشش زانو مخفی شده‌است و کارش همان است که ماهیچه میانی بر عهده دارد. بنظر می‌رسد شاید بخشی از اولین ماهیچه بازکننده ساق که به **ماهیچه مضاعف** تعریف شده‌است زانو را به‌طور عرضی گرفته باشد. در محل به‌هم رسیدن این بخش به زانو وتری بوجود آمده‌است که به حقه سُرین پیوسته‌است و آن را با جوانب خود پیوند داده‌است.‎

## نگارخانه

File:Slide20LLLL.JPG|


## جستارهای وابسته
* ماهیچه مازویی بزرگ
* ماهیچه تهیگاهی

## منابع

** 

رده:ماهیچه‌های ران
رده:ماهیچه‌های شکم
مایکل پی. مورفی

**مایکل پتریک مورفی**  (۷ می ۱۹۷۶ – ۲۸ ژوئن ۲۰۰۵) یک ستوان یگان ویژه نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا بود که دارای بالاترین نشان نظامی ایالات متحده، نشان افتخار برای خدماتش در جنگ افغانستان است. او همچنین اولین عضو نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا پس از جنگ ویتنام بود که موفق به دریافت این جایزه شده بود. از دیگر جوایز پس از مرگ او می‌توان به ستاره نقره‌ای و پرپل هارت اشاره کرد.

مایکل مورفی در ساف‌فولک کانتی ایالت نیویورک به دنیا آمد و بزرگ شد. او با افتخارات و همچنین مدرک دوگانه علم سیاست و روان‌شناسی از دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا فارغ‌التحصیل شد. بعد از گذراندن دانشگاه، در هیئت نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا پذیرفته شد و در ژوئیه سال ۲۰۰۲ به خدمت یگان ویژه نیروی دریایی درآمد. پس از شرکت در چندین مأموریت جنگ علیه تروریسم، در تاریخ ۲۸ ژوئن ۲۰۰۵، بعد از اینکه تیم‌شان در خطر قرار گرفت و توسط نیروهای طالبان در نزدیکی اسعدآباد افغانستان محاصره شد، کشته شد.

از زمان مرگ او تا کنون، یک ناوشکن نیروی دریایی ایالات متحده، یک دفتر پست، یک استخر آموزشی جنگی در ایستگاه دریایی نیوپورت، یک واحد آموزش دریایی و یک پارک به خاطر افتخاراتش به نامش نام گذاری شده‌اند.

## زندگی
مورفی در ۷ می ۱۹۷۶ در اسمیث‌تاون، ایالت نیویورک از پدری و مادری آمریکایی-ایرلندی که دستیار بازپرس بخش قضایی بودند، به دنیا آمد. او در دهکده پچوگ ایالت نیویورک بزرگ شد. مورفی دوره راهنمایی تحصیلی خود را در مدرسه ساکستن، جایی که در تیم جوانان فوتبال پاپ وارنر با مربی‌گری پدرش بازی می‌کرد، گذراند. در دبیرستان او بازی‌های ورزشی را ادامه داد و در تابستان به عنوان نجات غریق در ساحل شهر بروکهاون در لیک رونکونکوما به کار مشغول بود. او در دوران دبیرستان، هر تابستان دوباره به شغل‌اش بازمی‌گشت.

مورفی نزد دوستانش به «مورف»، و در سال‌های دبیرستان به «محافظ» معروف بود. در کلاس هشتم، مایکل از کودک عقب‌مانده ذهنی که گروهی از پسرها دور او حلقه زده بودند و مورد آزار و اذیت قرار می‌دادند، محافظت کرده بود. او همچنین از یک مرد بی‌خانمان، که در حال جمع‌آوری قوطی حلبی مورد حمله قرار گرفته بود، محافظت کرده بود. او حمله‌کنندگان را تعقیب و به پیرمرد کمک کرده بود که قوطی‌هایش را بردارد.

در سال ۱۹۹۴ مورفی از دبیرستان پچوگ-مدفورد فارغ‌التحصیل شد و خانه را برای رفتن به دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا ترک کرد. او در سال ۱۹۹۸ از دانشگاه پنسیلوانیا با مدرک دوگانه علم سیاست و روان‌شناسی فارغ‌التحصیل شد. مورفی در سال ۲۰۰۵ با دوست دخترش هیثر، به منظور ازدواج، نامزد کرد.

## منابع

* 

رده:افراد آمریکایی ایرلندی‌تبار
رده:افسران نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا
رده:پیروان کلیسای کاتولیک اهل نیویورک (ایالت)
رده:پیروان کلیسای کاتولیک رم اهل ایالات متحده آمریکا
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا
رده:درگذشتگان ۲۰۰۵ (میلادی)
رده:دریافت‌کنندگان ستاره نقره‌ای
رده:دریافت‌کنندگان مدال پرپل هارت
رده:دریافت‌کنندگان نشان افتخار جنگ افغانستان
رده:زادگان ۱۹۷۶ (میلادی)
رده:نظامیان اهل نیویورک (ایالت)
رده:پرسنل نظامی کشته‌شده ایالات متحده در جنگ افغانستان (۲۰۰۱–۲۰۲۱)
نیروگاه سیکل ترکیبی شیرکوه

**نیروگاه سیکل ترکیبی شیرکوه یزد** معروف به **نیروگاه سیکل ترکیبی فراب یزد** (در استان یزد، شهرستان اشکذر، کیلومتر ۲۶ جاده فولاد آلیاژی، افتتاح ۲۸ بهمن ۱۳۹۱)، یکی از نیروگاه‌های ایران از نوع سیکل ترکیبی با ظرفیت تولید ۴۸۴ مگاوات است که شامل ۲ واحد گازی ۱۶۲ مگاواتی مدل (V94.2(5 و ۱ واحد بخار ۱۶۰ مگاواتی مدل E-30-16-1*6.3 در زمینی به مساحت ۵۰ هکتار است. احداث نیروگاه به روش B.O.O (ساخت، تملیک و بهره‌برداری) توسط شرکت فراب انجام شده‌است.

سوخت این نیروگاه گاز طبیعی و نفت گاز (گازوئیل) است و ولتاژ خروجی آن ۴۰۰ کیلوولت است.

در پروژه ساخت نیروگاه، کارفرما شرکت فراب، مشاور کارفرما شرکت عامران افق و پیمانکاران پروژه شرکت توسعه ۲ مپنا و شركت نوتاش افرا بوده‌اند.

## روزشمار ساخت نیروگاه
قرارداد ساخت نیروگاه، ۱ دی ۱۳۸۸ به امضا رسید و عملیات اجرایی ساخت از سال ۱۳۸۹ شروع شد و اولین واحد گازی آن در ۶ اسفند ۱۳۹۱ و دومین واحد گازی در ۱۳ اسفند ۱۳۹۱ و تنها واحد بخار در ۲۷ بهمن ۱۳۹۲ وارد مدار شد.

## هزینه ساخت نیروگاه
تا بهمن ۱۳۹۱، مبلغ سرمایه‌گذاری شده در این نیروگاه ۲۴۷ میلیون یورو به اضافه ۶۰ میلیارد تومان است. همچنین، طول خط پست برقِ ۴۰۰ کیلوولتِ این نیروگاه ۴٫۶ کیلومتر است که با اعتبار کل ۳ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان به بهره‌برداری رسید.

## جستارهای وابسته
* فهرست نیروگاه‌های ایران

## منابع

رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان یزد
رده:نیروگاه‌های ساخت مپنا
شیرکوه
مرگ طبیعی

**مرگ طبیعی** گونه‌ای از مرگ است که به موجب عواملی همچون اختلال در کارکرد اعضای حیاتی بدن، سالمندی و از کارافتادگی، و بیماری‌های عفونی روی می‌دهد. در گواهی فوتی که توسط پزشکی قانونی صادر می‌شود، به این موضوع می‌بایست اشاره شده باشد.

در مقابل مرگ طبیعی، مرگ غیرطبیعی وجود دارد که در اثر عواملی مانند قتل، خودکشی، جنگ ، از دست دادن جان در اثر رخدادهای طبیعی و دست‌ساز بشر به وجود می‌آید.

## منابع

*[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Death_by_natural_causes&oldid=582049669 Death by natural causes]. (2013, November 17). In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 10:16, ۶ فوریه ۲۰۱۴

رده:علت‌های مرگ
رده:واژگان پزشکی

لغت نامه دهخدا
مانی‌شات

**مانی شات** یا شات پردرآمد به شاتی گفته می‌شود که باعث درآمد بیشتری برای تهیه‌کننده یا سازنده کار باشد.

## مانی شات در فیلمسازی و تلویزیون
صحنه‌هایی از فیلم که باعث فروش بیشتری فیلم می‌شود از قبیل صحنه‌های اکشن یا احساساتی وحشتناک یا هنری و جنسی، برای مثال در فیلم سامسون و دلیله، صحنه فروپاشی معبد داگون، یک مانی شات بود که باعث می‌شود خیل عظیمی از مردم برای دیدن فیلم هجوم ببرند.

بیشتر اوقات این مانی شات‌ها برای ساخت هزینه بیشتری هم می‌طلبند ولی سود به دست آمده از این شات بیشتر از هزینه تولید آن است و عموماً این شات‌ها هزینه‌برترین قسمت یا بخش یک فیلم شمرده می‌شوند.

## مانی شات در مطبوعات و رسانه‌های خبری
مانی شات در رسانه‌های خبری می‌تواند در قالب فیلم یا عکس باشد و برای مطبوعات چاپی نظیر روزنامه‌ها یا مجلات عکس می‌باشد. این شات‌های می‌تواند تصویری از یک رویداد خبری مهم چون، سونامی، آتش فشان، جنگ و تظاهرات و .. باشد که باعث جذب بیننده و مخاطب می‌شود.

## مانی شات در فیلم‌های پورن
فیلم‌های پورن یا پورنوگرافی نیز شامل شات‌هایی می‌شوند که باعث ترغیب بیشتر و هیجانی تر شدن فیلم می‌شوند مانند صحنه‌های انزال یا پاشیدن منی و برای اینکار به بازیگر مرد پول بیشتری پرداخت می‌شود.

## منابع

* 

رده:اصطلاحات پورنوگرافی
رده:فنون سینمایی
رده:اصطلاح‌شناسی فیلم و ویدیو
جمهوری سوسیالیستی خودگردان قزاقستان شوروی

**جمهوری سوسیالیستی خودگردان قزاقستان شوروی**  یکی از جمهوری‌های خودگردان شوروی بین سالهای ۱۹۲۵ و ۱۹۳۶ بود. در سال ۱۹۲۹، آلماآتی بعنوان پایتخت برگزیده شد.

در سال ۱۹۳۶، جمهوری سوسیالیستی قزاقستان شوروی جایگزین این جمهوری شد.

## منابع

* 

رده:انحلال‌های ۱۹۳۶ (میلادی) در اتحاد شوروی
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۲۰ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۲۵ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۹۳۶ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۲۵ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۲۵ (میلادی) در اتحاد شوروی
رده:تاریخ قزاقستان
رده:جمهوری سوسیالیستی قزاقستان شوروی
رده:جمهوری‌های اتحاد شوروی
رده:جمهوری‌های خودمختار اتحاد شوروی
قزاقستان
قزاقستان
رده:زیربخش‌های جمهوری سوسیالیستی فدراتیو روسیه شوروی
رده:کشورهای پیشین در اروپا
رده:کمونیسم در قزاقستان
رده:کمونیسم در قرقیزستان
فراگویش کار

**فراگویش کار** ، زبانی ساختگی بر پایه چهار زبان کردی سورانی، کلهر، کرمانجی و هورامی می باشد که توسط *محمد سجادی* (تخلص: *م. س. کارا*) در سال ۱۳۶۱ در کتابی با همین عنوان ارائه گردید. 
## انگیزه پیدایش
انگیزه اولیه طرح فراگویش کار اگرچه تسهیل تفاهم میان اقوام کردی زبان بوده است، با این حال این زبان به گونه ای طراحی شده است که برای همگان قابل استفاده باشد. 
## تأثیر از اسپرانتو
سجادی بنیان این زبان را بر اساس دستگاه دستوری و قاعده مند زبان اسپرانتو (که خود زبانی ساختگی در جهت ارتباط در عرصه بین الملل می باشد) پی ریخته است. وی آشنایی با اسپرانتو را مقدمه لازم برا فراگیری فراگویش کار بر می شمارد. 

## ارزش زبان شناختی
فراگویش کار، صرف نظر از انتقاداتی که به رویه *پان کردیستی* آن رفته است، بابی تازه در آوندشناسی گویش های کردی فرا می گشاید، چه آنکه سجادی در جهت طرح زبانی جامع و رسا، به استخراج بیش از شصت آوند کردی همت گمارده است.  

## کارهای همسو
نحوه پیدایش فراگویش کار، قرابت ویژه ای با زبان پیشنهادی احمد کسروی در جهت برقراری ارتباط بین الملل (با عنوان زبان پاک) دارد. هر دو زبان مزبور، بر پایه الگوی قاعده مند زبان اسپرانتو پی ریزی شده اند. 

## منابع

رده:زبان‌های ساختگی
رده:جنبش اسپرانتو در ایران
رده:زبان‌های میانجی جهانی
رده:زبان کردی
گوه‌دندانان

**گوه‌دندانان** (نام علمی: *Sphenacodontidae*) نام یک تیره از رده هم‌کمانان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:پلیکوسوران
رده:جانداران پدیدآمده در پنسیلوانین
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط اتنیل چارلز مارش
رده:انقراض‌های گوادالوپین
سراسرخاینده

**سراسرخاینده‌ها** (نام علمی: *Diadectes*) نام یک سرده از راسته سراسرخاینده‌ریختان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:جانوران پیشاتاریخ آمریکای شمالی
رده:چهاراندامان پرمین
رده:چهاراندامان پرمین آمریکای شمالی
رده:خزنده‌شکلان
رده:فسیل‌های اکلاهما
رده:فسیل‌های یوتا
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۸۷۸ (میلادی)
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط ادوارد درینکر کوپه
چشمه‌خزنده

**چشمه‌خزنده** (نام علمی: *Balanerpeton woodi*) نام یک سرده از شاخه طنابداران است.

*چشمه‌خزنده* نخستین عضو گروه بزرگی از دوزیستان سنگواره‌شده به‌نام بریده‌مهرگان بود. این جانور شبیه سمندری بزرگ به‌نظر می‌رسید، اما گوش میانی و پرده‌ی صماخش به قورباغه شباهت بیشتری داشتند.

*چشمه‌خزنده*، تا جایی که می‌دانیم، اولین جانور خشکی‌زی بود که گوشش می‌توانست امواج صوتیِ هوایی را بشنود، یعنی این جانور صدای حشره‌های پیرامونش را که شکارش می‌شدند می‌شنید. *چشمه‌خزنده* را چنین نامیده‌اند، چون بقایایش را در جایی یافته‌اند که تصور می‌شود زمانی دریاچه‌ی دهانه‌ای آتش‌فشانی بوده و گرداگردش را چشمه‌های آب‌گرم گرفته‌اند.

## منابع

* 

رده:بریده‌مهرگان
رده:جانوران پیشاتاریخ اروپا
رده:سرده‌های دوزیستان پیشاتاریخ
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۹۴ (میلادی)
پولک‌درخت‌سانان

**پولک‌درخت‌سانان** (نام علمی: *Lepidodendrales*) نام یک راسته از شاخه پنجه‌گرگ‌تباران است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:زندگی در کربنیفر
رده:گیاهان پیشاتاریخ
رده:گیاهان دسته پنجه‌گرگیان
رده:انقراض‌های کربنیفر
رده:جانداران پدیدآمده در کربنیفر
پولک‌درخت

**پولک‌درخت** (نام علمی: *Lepidodendron*) نام یک سرده از راسته پولک‌درخت‌سانان است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:درختان پیشاتاریخ
رده:سرده‌های دسته پنجه‌گرگیان
رده:فسیل‌های آلاباما
رده:فسیل‌های آلاسکا
رده:فسیل‌های استرالیا
رده:فسیل‌های اکلاهما
رده:فسیل‌های اوهایو
رده:فسیل‌های ایتالیا
رده:فسیل‌های ایلینوی
رده:فسیل‌های پنسیلوانیا
رده:فسیل‌های جورجیا
رده:فسیل‌های چین
رده:فسیل‌های عمان
رده:فسیل‌های کره جنوبی
رده:فسیل‌های کنتاکی
رده:فسیل‌های ویرجینیای غربی
رده:فسیل‌های یوتا
رده:گیاهان دسته پنجه‌گرگیان
زبان‌سرخس‌سانان

**زبان‌سرخس‌سانان** (نام علمی: *Glossopteridales*) نام یک راسته از division پیدازادان است.

## منابع

* 

رده:انقراض‌های پرمین
رده:جانداران پدیدآمده در سیسورالین
رده:دانه‌سرخس‌تباران
رده:زندگی در پرمین
رده:زندگی در تریاس
رده:گیاهان پیشاتاریخ
دانه‌سرخس‌تباران

**دانه‌سرخس‌تباران** (نام علمی: *Pteridospermatophyta*) نام یک division از division پیدازادان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون


رده:انقراض‌های ائوسن
رده:جانداران پدیدآمده در دوونین
رده:زندگی در پالئوسن
رده:گروه‌های پیراتباری
رده:گیاهان ائوسن
رده:گیاهان پیشاتاریخ
رده:گیاهان دوونین
رده:گیاهان ژوراسیک
کشیده‌سیمایان

**کشیده‌سیمایان** (نام علمی: **) نام یک تیره از شاخه طنابداران است.

## منابع

* 

رده:انقراض‌های پرمین
رده:بریده‌مهرگان پرمین
رده:جانداران پدیدآمده در پنسیلوانین
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط ادوارد درینکر کوپه
کشیده‌سیما

**کشیده‌سیما** یا **اریوپس** (نام علمی: *Eryops*) نام یک گونه از خانواده کشیده‌سیمایان Eryopidae در راسته بریده‌مهرگان Temnospondyli است.

*کشیده‌سیما* گوشت‌خوار دوزیست اولیه‌ای بود که در دوره پرمین (حدود ۲۷۰ میلیون سال پیش) در مرداب‌ها می‌زیست. طول حدود یک و نیم متر داشته‌است. در خشکی و آب، شکارچی درنده‌ای بود. این جانور اغلب ماهی‌ها، خزندگان کوچک و دوزیستان را می‌خورده‌است. سنگواره‌های آن در تگزاس ایالات متحده در آمریکای شمالی کشف شده‌اند و در سال ۱۸۸۷ توسط ادوارد درینکر کُپ نامگذاری شد.

*کشیده‌سیما* از معروف‌ترین دوزیستان بریده‌مهره است. نمونه‌های زیادی از این جانور کشف شده‌اند و چون بزرگ و تنومند بوده‌است این نمونه‌ها هم بسیار خوب حفظ شده‌اند. *کشیده‌سیما* میان دوزیستان ابتدایی جانوری غیرعادی بود، چون همهٔ اسکلتش استخوانی بود. به همین دلیل هم آسان‌تر سنگواره می‌شد. دیگر جانوران معاصر *کشیده‌سیما* غضروف بیشتری در اسکلت‌هایشان داشتند و چون غضروف کانی نمی‌شود، کلّ بدن آن‌ها باقی نمانده‌است.

*کشیده‌سیما* نخستین بار در کربنیفر پسین در آمریکای شمالی پدیدار شد، اما بیشتر نمونه‌های کشف‌شده‌اش به پرمین مربوط می‌شوند. این یکی از شکارگران برتر اکوسیستم خود بود، به سوسماری کوتاه و فربه شباهت داشت و تقریباً تردیدی نیست که از ماهی‌ها و دوزیستان کوچک تغذیه می‌کرد. *کشیده‌سیما* را به‌سبب صورت کشیده و مستطیل‌شکلش چنین نامیده‌اند. رژیم غذایی این جانور احتمالاً در طول دورهٔ پرمین تغییر کرده‌است. نمونه‌های قدیمی‌تر *کشیده‌سیما* پوزه‌هایی شبیه بیلچه‌ای مدوّر با دندان‌هایی کوچک و تقریباً حاشیه‌ای برای گرفتنِ ماهی‌های کوچک دارند. اما *کشیده‌سیما*های متأخرتر، پوزه‌ای کشیده‌تر و مستطیلی‌تر با دندان‌هایی دسته‌ای، بزرگ‌تر و فاصله‌دار -شبیه دندان‌های تمساح‌های امروزی- داشتند که برای گرفتن جانوران بزرگ‌ترِ آب‌گیرها و رودخانه‌ها به‌کار می‌آمد. دنده‌های *کشیده‌سیما*، مثل سمندرهای امروزی و بر خلاف خزندگان و پستانداران، میله‌هایی کوتاه و راست بودند که دور سینه حلقه نمی‌زدند تا قفسهٔ سینه را بسازند. کار دنده‌ها بیشتر این بود که بدن را نگه دارند و در پر کردن ریه‌ها از هوا نقشی نداشتند. *کشیده‌سیما*، مثل سمندر، دهان بزرگش را پر از هوا می‌کرد و بعد هوا را به ریه‌هایش می‌فرستاد.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط ادوارد درینکر کوپه
رده:انقراض‌های سیسورالین
رده:جانداران پدیدآمده در پنسیلوانین
رده:سرده‌های دوزیستان پیشاتاریخ
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۸۸۷ (میلادی)
رده:فسیل‌های اکلاهما
رده:فسیل‌های پنسیلوانیا
رده:فسیل‌های یوتا
برابرپا

**برابرپا**  نام یک سرده از شاخه طنابداران است.خود برابرپا شناخته شده ترین گونه این سرده می باشد و در کربنیفر دیرین یا گشتواره میسیسیپین می زیست این جانور شباهت چشمگیری به سمندر ها و قورباغه های امروزی داشت خوشبختانه از این جانور اطلاعات بسیار زیادی در دسترس است فسیل ها و سنگواره های زیادی از تمام مراحل زندگی جانور یافت شده است و نشان می دهد نوعی دگردیسی ابتدایی در این سرده رواج داشته همچنین دم پهن و کوتاه برابر پا به دم از دست رفته قورباغه ها در طی دگردیسی شباهت زیادی دارد و تکامل یک دگر دیسی را نشان می دهداین جانور که طولی تقریبا برابر با یک شصت انگشت داشت مانند بقیه گونه های این سرده در مرداب های اب شیرین می زیست و زندگی اش را وابسته به اب می گذراند و اب پرده دار نبود و تولید مثل خود و بخشی از شکارش بدون اب امکان پذیر نبود این گونه در اواخر کربنیفر منقرض شد.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:دوتاق‌داران
رده:سرده‌های دوزیستان پیشاتاریخ
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۸۶۵ (میلادی)
رده:فسیل‌های ایلینوی
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط ادوارد درینکر کوپه
پهن‌خارپشت

**پهن‌خارپشت** (نام علمی: *Platyhystrix*) نام یک سرده از راسته بریده‌مهرگان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:دوتاق‌داران
رده:زمین‌شناسی پرمین تگزاس
رده:سرده‌های دوزیستان پیشاتاریخ
رده:فسیل‌های یوتا
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۱۰ (میلادی)
برانکیوسور

**برانکیوسور** (نام علمی: **) نام یک سرده از شاخه طنابداران است.

## منابع

*

رده:سرده‌های دوزیستان پیشاتاریخ
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۸۷۶ (میلادی)
شونفلدخزنده

**شونفلدخزنده** (نام علمی: **) نام یک سرده از شاخه طنابداران است.

## منابع

*

رده:سرده‌های دوزیستان پیشاتاریخ
نوآسوریدها

**شمال‌آرژانتین‌خزندگان** (نام علمی: *Noasauridae*) نام یک تیره از بالاخانواده شاخ خزنده سانان است گروهی از دایناسورهای کوچک شکارچی بودند که خویشاوندی نزدیکی با آبل خزندگان داشتند شناخته شده ترین گونه آن ها ماسیاکاسور بود که ۷۰ میلیون سال پیش در ماداگاسکار می زیست.

## منابع

*
## پیوند به بیرون

رده:شاخ‌سوسماران
استرالیادزد

**استرالیادزد** (نام علمی: *Ozraptor*) نام یک سرده از راسته خزنده‌کفلان است.

## منابع

* 

رده:جانوران میانه‌زیستی استرالیا
رده:دایناسورهای استرالیا
رده:دایناسورهای ژوراسیک
رده:دایناسورهای ژوراسیک میانه
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۹۸ (میلادی)
رده:شاخ‌سوسماران
رده:خزندگان میانه‌زیستی استرالیا
رده:سرده‌های دایناسورها
دیادکتومورف‌ها

**سراسرخاینده‌ریختان** یا **سراسرخاینده‌سانان** (نام علمی: *Diadectomorpha*) نام یک کلاد از چهاراندامان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:انقراض‌های لوپینگین
رده:جانداران پدیدآمده در پنسیلوانین
رده:خزنده‌شکلان
لوسی هابز تیلر

**لوسی هابز تیلر**  (۱۴ مارس ۱۸۳۳ — ۳ اکتبر ۱۹۱۰) نخستین زن آمریکایی بود که مدرکی در دندان‌پزشکی دریافت کرد.

## زندگی‌نامه
### سال‌های آغازین
لوسی هابز در ۱۸۴۹ از آکادمی فرانکلین در مالن، نیویورک فارغ‌التحصیل شد و به تدریس در مدارس پرداخت. زمانی که در بروکلین، میشیگان تدریس می‌کرد، آموختن پزشکی را آغاز نمود. در ۱۸۵۹ به سینسینتی اوهایو رفت و تصمیم گرفت وارد کالج التقاطی پزشکی شود اما بخاطر جنسیتش از پذیرش وی اجتناب ورزیدند؛ بنابراین به‌طور خصوصی تحت تعلیم یکی از استادها قرار گرفت. با توصیه استادش به تحصیل دندان‌پزشکی روی آورد.

### فعالیت حرفه‌ای
هابز به‌طور خصوصی توسط رئیس کالج جراحی دندان اوهایو آموزش دید. در همین زمان بود که برای زن بودنش، از ورود او به کالج پزشکی ممانعت به عمل آوردند. در بهار ۱۸۶۱ مطب خود را در سینسینتی گشود. در ۱۸۶۲ در بلویو، آیووا به درمان بیماران پرداخت. او حرفه پزشکی خود را در سال‌های ۱۸۶۲ تا ۱۸۶۵ در مک‌گرگور، آیووا ادامه داد. در ژوئیه ۱۹۶۵ به عضویت انجمن دندان‌پزشکی ایالتی آیووا درآمد و به عنوان نماینده به انجمن دندان‌پزشکی آمریکا در شیکاگو فرستاده شد. او سرانجام در نوامبر ۱۸۶۵ در کلاس ارشد کالج جراحی دندان اوهایو پذیرفته شد. در فوریه ۱۸۶۶ از آنجا فارغ‌التحصیل شد. در سال ۱۸۶۷ و زمانی که در شیکاگو به طبابت می‌پرداخت با جیمز ام تیلر ازدواج کرد. جیمز نیز با راهنمایی همسرش، دندان‌پزشک شد. آن‌ها در اواخر ۱۸۶۷ به لورنس، کانزاس نقل مکان کردند و حرفه دندان‌پزشکی را ادامه دادند. لوسی هابز در آنجا به حمایت از جنبش حق رأی زنان پرداخت. او پس از مرگ شوهرش در ۱۸۸۶ بازنشسته شد.

## پانویس

رده:اهالی شهرستان فرانکلین، نیویورک
رده:درگذشتگان ۱۹۱۰ (میلادی)
رده:دندانپزشکان زن
رده:دندان‌پزشکان اهل ایالات متحده آمریکا
رده:زادگان ۱۸۳۳ (میلادی)
خمفروش

**خان فروش**  یکی از شیرینی‌های مشهور مردم ساحلی خلیج فارس است که در جنوب ایران (هرمزگان، بستک، ایراهستان) و در کشورهای حاشیه خلیج فارس (مانند بحرین و کویت و امارات) تهیه می‌شود.

## تهیه
مواد اصلی تهیه خمفروش عبارتند از: آرد برنج، آرد گندم، شکر، تخم مرغ، و آب. مواد را با هم آمیخته خمیر درست می‌کنند و در روغن سرخ می‌کنند. بنا به سلیقه از شیر و زعفران و هل و گلاب نیز در تهیه خمیر خمفروش استفاده می‌شود.

هر دانه خمفروش دارای تقریبا ۶۳ کیلوکالری، ۱ گرم پروتئین، ۸٫۵ گرم کربوهیدرات و ۳ گرم چربی است.

## ریشه‌ها و پیشینه خنفروش
خنفروش، یک نوع شیرینی رمضانی ویژه با عطر زعفران و هل، از بلاد فارس به سفره‌های مردم خلیج آمده است. این شیرینی به قرص العقیلی شباهت دارد، با این تفاوت که سرخ می‌شود. محقق تاریخی، عبد الرسول الغریافی، می‌گوید که اولین کسانی که خنفروش را به کشورهای خلیج (عرب زبان) در اواخر دهه پنجاه قرن گذشته آوردند، اهالی قطیف در شرق عربستان بودند که در تهیه آن مهارت داشتند و از آنجا به بحرین و دیگر کشورهای خلیج منتقل شد.

الغریافی در گفتگو با "جهینه الاخباریة" اشاره می‌کند که این خوراکی مردمی به سرعت در سراسر قطیف گسترش یافت و طرز تهیه آن به همتای خود، بحرین، منتقل شد. او افزود که تبادل تجربیات بین قطیف و بحرین در گذشته امری رایج و مستمر بوده است.

او ادامه داد که این خوراکی مردمی به بحرین آمد وقتی که توسط مهاجرین اچمی/لارستانی (که برخی از آن‌ها خود را "هوله" می‌نامند ولی نباید با "هوله‌های عرب"‌ اشتباه گرفته شوند) معرفی شد. این مهاجرین اعجمی به بحرین و مناطق ساحلی شرق شبه‌جزیره عربستان از مناطق مختلفی در ایران آمده بودند.

او اضافه کرد که نام "خنفروش" از "خان فروش" گرفته شده است. مهاجرین اعجمی به دلیل دسترسی به آرد، تخم‌مرغ و شکر، در خانه‌ها به تهیه شیرینی پرداخته و آن را به مردم می‌فروختند. همچنین توضیح داد که "خان" به معنای خانه یا محل و "فروش" به معنای فروش یا کار در فارسی است. و چون این کلمه از شاخه زبان‌های هندواروپایی است، کلمه "خان" قبل از "فروش" یا "کار" قرار می‌گیرد و *از اینجا نام "خان فروش" آمده است*.

## در رسانه‌های عمومی

* خانفروش در این برنامه به نام «فریج» ذکر شده است که همچنین شامل شخصیتی ایرانی به نام «ام‌علوی» به عنوان نقش اصلی است، که تنها شخصیت ایرانی در این برنامه نیست.

## جستارهای وابسته
* انواع شیرینی ایرانی

## منابع

رده:دسرها
رده:شیرینی‌های ایرانی
رده:آشپزی استان هرمزگان
رده:شیرینی‌ها
سامسون و دلیله

**[[شمشون]]** و **[[دلیله]]**، از عاشقانه های معروف جهان، به زبان عبری و از تورات ممکن است به یکی از این‌ها اشاره داشته باشد:
* سامسون و دلیله (فیلم ۱۹۲۲)
* سامسون و دلیله (فیلم ۱۹۴۹)
* سامسون و دلیله (فیلم ۱۹۹۶)
* سامسون و دلیله (فیلم ۲۰۰۹)
* سامسون (فیلم ۲۰۱۸)
نئوتروپودها

**نوددپایان** یا **نیوتروپودها** (نام علمی: *Neotheropoda*) نام کلاد اصلی ددپایان یا تروپودها است که شامل بیشتر دایناسورهای تروپود به غیر از چند نمونه بسیار ابتدایی مانند پگاه‌دزد می‌شود. نوددپایان حدود ۲۲۰ میلیون سال پیش در دوره تریاس پسین به وجود آمدند و شامل چندین بالاخانواده و خانواده می‌شدند ولی به غیر از پرنده‌پوزگان بقیه آن‌ها در دوره ژوراسیک پیشین از میان رفتند. این گروه شامل برخی از بزرگ‌ترین و قوی‌ترین شکارچیان تاریخ زمین مانند آلوسور و تیرانوسور می‌شود. از جمله نوددپایان شکارگر دوران اخیر نیز می‌توان شاه‌بوف و عقاب طلایی را نام برد.

## منابع

* 

رده:جانداران پدیدآمده در تریاس پسین
رده:جانداران پدیدآمده در ژوراسیک پیشین
رده:دایناسورهای تریاس
رده:دایناسورهای ژوراسیک
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای نئوژن
رده:ددپایان
تتانورین‌ها

**سخت‌دنبان** یا **تتانورین‌ها** (نام علمی: *Tetanurae*) نام یک کلاد از کلاد نوددپایان است یکی از دو گروه اصلی پرنده پوزگان به همراه شاخ‌خزنده‌سانان بودند. سخت‌دنبان اما در رقابت با شاخ‌خزنده‌سانان بر سر تصرف‌های کنام‌های زیستی بر عموزادگان خود پیشی گرفتند. علت این برتری داشتن ویژگی‌هایی چون دستان نیرومند و سه‌انگشتی آن‌ها بود که از آن در شکار و دفاع بهره می‌بردند و همچنین شکل خاص دم آن‌ها بود. دم سخت‌دنبان از مهره‌های نیمه انتهایی‌اش حالتی ترکه‌ای و خشک به خود گرفته بود و این ویژگی به آن‌ها امکان می‌داد تا از دم خود به عنوان یک سکان برای تغییر جهت استفاده کنند (به همین دلیل این گروه از دایناسورها به سخت‎دنبان مشهور است). سخت‌دنبان به سه خانواده اصلی مگالوساروید، کارنوسور و سیلوسور تقسیم می‌شوند. پرندگان تنها بازماندگان سخت‌دنبان هستند که از گروه سیلوسور پدید آمدند.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:جانداران پدیدآمده در هتانجین
رده:جانداران موجود پدیدآمده در ژوراسیک پیشین
رده:ددپایان
آوه‌روسترن‌ها

**پرنده‌پوزگان** (نام علمی: *Averostra*) نام یک کلاد از نوددپایان است که حدود ۲۰۱ میلیون سال به وجود آمد و شامل دو تبار شاخ‌خزنده‌سانان و سخت‌دنبان می‌شود. پرنده‌پوزگان شامل تمام انواع دایناسورهای گوشت‌خواری می‌شود که از ژوراسیک میانه تا دوران اخیر به وجود آمده‌اند. نخستین پرنده‌پوزگان گوشت‌خوار بودند و بیشتر گونه‌های بعدی نیز همین گونه بوده‌اند. با این حال چند خانواده از آن‌ها طی فرگشت خود روش تغذیه خود را عوض کرده و همه‌چیزخوار و گیاه‌خوار شدند. پرندگان که امروزه پرتنوع‌ترین مهره‌داران چهاراندامی‌ هستند گروهی از سخت‌دنبان بودند که حدود ۱۵۰ میلیون سال پیش به وجود آمدند.

## منابع

* 

رده:دایناسورهای ژوراسیک
رده:دایناسورهای ژوراسیک پیشین
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای نئوژن
رده:ددپایان
اوریونیدس

**شکارچی‌گونان** (نام علمی: *Orionides*) نام کلاد اصلی سخت‌دنبان است که حدود ۱۷۵.۶ میلیون سال پیش به وجود آمده اند این گروه بیشتر اعضای بالاخانواده سخت دنبان به غیر از چند نمونه ابتدایی مانند مونولوفوسور را در بر می گیرد شکارچی گونان به دو گروه مگالوساروید و پرنده ددپایان تقسیم می شوند.

## منابع

* 

رده:جانداران پدیدآمده در توآرسین
رده:ددپایان
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۲۰۱۲ (میلادی)
آوه‌تروپودها

**پرنده‌ددپایان** (نام علمی: *Avetheropoda*) نام یک کلاد از کلاد شکارچی‌گونان است که به دو گروه اصلی کارنوسورها سیلوسورها تقسیم بندی می شوند کارنوسورها اغلب شامل دایناسورهای شکارچی بزرگ جثه و سیلوسورها اغلب شامل دایناسورهای گیاهخوار و همه چیزخوار کوچک و متوسط می شدند اگرچه از سیلوسورها دست کم یک تبار شکارچی بزرگ جثه یعنی تیرانوساریدها تکامل یافته است.

## منابع

*
رده:ددپایان
سیلوفایسوئیدها

**سیلوفایسوئیدها** (نام علمی: *Coelophysoidea*) نام یک بالاخانواده از کلاد نئوتروپودها است آنها جز اولین دایناسورهای گوشتخواری بودند که حدود ۲۲۰ میلیون سال پیش به وجود آمدند فسیل های این گروه از دایناسورها تا کنون در قاره های آمریکای شمالی ، آمریکای جنوبی ، آفریقا ، آسیا و اروپا کشف شده که این پراکندگی گسترده فسیل ها نشان دهنده تنوع گسترده این گروه از دایناسورها در اواخر دوره تریاس و اوایل دوره ژوراسیک بوده است اندازه ی اعضای خانواده  سیلوفایسوئیدها بین حداقل ۱ متر و حداکثر تا ۶ متر بوده است همه گونه های سیلوفایسوئیدها  دارای سر و بدنی باریک بوده‌اند آن‌ها تروپودهایی ابتدایی محسوب می شدند و در دوره ژوراسیک تنوعشان به تدریج رو به افول نهاد که علت آن احتمالاً ظهور و گسترش دیلوفوسارید ها و پس از آن‌ها آوه‌روسترن‌ها بوده است آن‌ها در نهایت ۱۸۳ میلیون سال پیش منقرض شدند.

## منابع

*
## پیوند به بیرون

رده:انقراض‌های ژوراسیک پیشین
رده:دایناسورهای تریاس پسین
رده:دایناسورهای ژوراسیک پیشین
سیلوفایزیدها

**تهی‌پیکران** (نام علمی: *Coelophysidae*) نام یک تیره از بالاخانواده تهی‌پیکرواران است.

## منابع

*
## پیوند به بیرون

رده:انقراض‌های ژوراسیک پیشین
رده:جانداران پدیدآمده در تریاس پسین
رده:دایناسورهای تریاس پسین
رده:دایناسورهای ژوراسیک پیشین
مانی‌راپتوری‌فورم‌ها

**دست‌قاپ‌ریختان** (نام علمی: *Maniraptoriformes*) نام یک کلاد از راسته پرنده‌ددپایان است.

**1** Maniraptoriformes, **2** †Ornithomimosauria, **3** دست‌قاپان, **4** †داس‌خزندگان, **5** دروگرخزندگان, **6** †آلوارزخزندگان, **7** †خاگ‌دزدخزندگان, **8** †خاگ‌دزدان, **9** †خاگ‌دزدان, **10** پیراپرندگان, **11** پرنده, **12** پرنده, **13** پرنده‌دنبان, **14** †دونده‌خزندگان, **15** †ترودونتیدس, **16** †دونده‌خزندگان, **17** †نیم‌مرغیان, **18** †ریزربایان, **19** †Dromaeosaurinae

## منابع

* 

دست‌قاپ‌ریختان
رده:جانداران پدیدآمده در آکسفوردین
رده:جانداران موجود پدیدآمده در ژوراسیک پسین
رده:دم‌تهی‌سوسماران
مانی‌راپتورها

**دست‌قاپان** یا **مانی‌رپتورها** (نام علمی: *Maniraptora*) نام کلاد اصلی سیلوسورها است که حدود ۱۶۷ میلیون سال پیش پدیدار شدند. این گروه شامل انواع گوناگونی از دایناسورها است و به ۴ گروه اصلی تقسیم می‌شود: ۱-آلوارزخزندگان که حشره‌خوارانی کوچک بوده‌اند، ۲-داس خزندگان که دایناسورهای گیاه‌خوار تا حدودی شبیه تنبل‌های امروزی با جثه‌های متوسط تا بزرگ بودند، ۳- خاگ دزدخزندگان که دایناسورهای گیاه‌خوار و همه‌چیزخوار کوچک تا متوسط بوده‌اند، ۴-پیراپرندگان که اصلی‌ترین و موفق‌ترین گروه از دست‌قاپان به شمار می‌روند و پرندگان امروزی از این گروه تکامل یافته‌اند.  

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:دست‌قاپان
رده:پرندگان ژوراسیک
رده:پرندگان کرتاسه
رده:پرندگان نوزیستی
رده:دایناسورهای ژوراسیک پسین
رده:دم‌تهی‌سوسماران
رده:جانداران پدیدآمده در آکسفوردین
سیلوروسورها

**تهی‌دم‌خزندگان یا سیلوسورها** (نام علمی: *Coelurosauria*) نام یک کلاد از راسته پرنده‌ددپایان و یکی از سه انشعاب اصلی سخت دنبان هستند که از ۱۶۵ میلیون سال پیش تا کنون وجود دارند پرندگان بازماندگان امروزی این گروه از دایناسورها هستند علاوه بر پرندگان سیلوسورها شامل طیف گسترده ای از دایناسورهای گوشت خوار ، گیاهخوار و همه چیزخوار هستند در حقیقیت آن‌ها موفق ترین گروه تروپودها محسوب می شوند به طور کلی سیلوسورها دارای مغزهای بزرگتری نسبت به بقیه ی تروپودها بودند به ویژه بخش بینایی در آن‌ها بسیار پیشرفته بود از نظر قدرت هوش هم این دایناسورها نسبت به بقیه ی گروه های دایناسورها موجودات باهوش تری محسوب می شوند. 


**1** Coelurosauria, **۲** †بیدادگرخزنده‌ریختان, **۳** †تهی‌دمان, **۴** †آراسته‌آروارگان, **۵** دست‌قاپ‌ریختان, **۶** †Ornithomimosauria, **7** دست‌قاپان, **۸** †داس‌خزندگان, **۹** †دروگرخزندگان, **10** †آلوارزخزندگان, **۱۱** †خاگ‌دزدخزندگان, **۱۲** †خاگ‌دزدان, **۱۳** †خاگ‌دزدان, **۱۴** پیراپرندگان, **۱۵** پرنده, **۱۶** پرنده, **۱۷** پرنده‌دنبان, **۱۸** †دونده‌خزندگان, **19** †ترودونتیدس, **20** †دونده‌خزندگان, **21** †نیم‌مرغیان, **22** †ریزربایان, **۲۳** †Dromaeosaurinae

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:دایناسورهای ژوراسیک پسین
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای نوزیستی
رده:دم‌تهی‌سوسماران
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۱۴ (میلادی)
سگ‌ماهی سوزنی

**سگ‌ماهی سوزنی** (نام علمی: *Centrophorus acus*) نام یک گونه از تیره میان‌ربایندگان است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:میان‌ربایندگان
کوسه بلعنده کوچک

**کوسه بلعنده کوچک** (نام علمی: *Squalus uyato*) نام یک گونه از شاخه طنابداران است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های آسیب‌پذیر
رده:ماهیان توصیف‌شده در ۱۸۱۰ (میلادی)
رده:میان‌ربایندگان
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های در خطر انقراض
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کنستانتین ساموئل رافینسکوئه
کارکارودونتوسوریدها

**تیزدندان‌خزندگان** یا **کارکارودونتوسوریدها** (نام علمی: *Carcharodontosauridae*) گروهی از دایناسورهای گوشت‌خوار با اندازه متوسط تا غول‌پیکر بودند که بین ۱۵۴ تا ۹۱ میلیون سال پیش در آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی، آسیا، آفریقا و اروپا می‌زیستند. تیزدندان‌خزندگان شامل برخی از غول‌پیکرترین دایناسورهای شکارچی تاریخ می‌شوند. کوچک‌ترین گونه‌های آنان حدود ۶ متر طول داشتند درحالی که گونه‌های غول‌پیکر می‌توانستند تا ۱۴ متر نیز طول داشته باشند. شکار اصلی تیزدندان‌خزندگان خزنده‌پایان غول‌پیکر بوده و احتمالاً کاهش جمعیت این گیاه‌خواران در دوره کرتاسه پسین عامل انقراض این درندگان بوده‌است. انقراض تیزدندان‌خزندگان زمینه را برای ظهور گروه‌های جدیدی از دایناسورهای شکارچی بزرگ از جمله تیرانوساریدها فراهم آورد.

## درخت تبارزایی

بندانگشتی|تیزدندان‌خزندگان
Cladogram after Ortega *et al.*, 2010

Cladogram after Novas *et al.*, 2013

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:انقراض‌های تورونین
رده:انقراض‌های ماستریختین
رده:جانداران پدیدآمده در کیمریجین
رده:گوشت‌سوسماران
رده:شکارگران اوج
تیرانوتایتان

**ستم‌غول** (نام علمی: *Tyrannotitan*) نام یک سرده از تیره تیزدندان‌خزندگان است.
این دایناسور گوشت‌خوار غول‌پیکر حدود ۱۱۸ میلیون سال پیش در آرژانتین می‌زیسته و دارای خویشاوندی نزدیکی با جیگانوتوسور و ماپوسور و نیز خویشاوندی دورتری با کارکارودونتوسور بود. این جانور بین ۱۱ تا ۱۳ متر طول و ۳٫۳ متر ارتفاع داشته و حداقل ۳٫۵ تن وزن داشته است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:دایناسورهای آمریکای جنوبی
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۲۰۰۵ (میلادی)
رده:فسیل‌های آرژانتین
رده:گوشت‌سوسماران
رده:سرده‌های دایناسورها
رودخانه‌دزد

**رودخانه‌دزد** (نام علمی: *Orkoraptor*) نام یک سرده از راسته خزنده‌کفلان است.

## منابع

* 

رده:جانوران میانه‌زیستی آمریکای جنوبی
رده:دایناسورهای آمریکای جنوبی
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین آمریکای جنوبی
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۲۰۰۸ (میلادی)
رده:فسیل‌های آرژانتین
رده:گوشت‌سوسماران
رده:سرده‌های دایناسورها
پرتیغ

**پرتیغ** (نام علمی: *Polacanthus*) نام یک سرده از راسته پرنده‌کفلان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:برجسته‌خزندگان
رده:دایناسورهای اروپا
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:سفت‌سوسمارسانان
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۸۶۵ (میلادی)
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط ریچارد اوون
رده:سرده‌های پرنده‌ورکیان
رده:دایناسورهای بریتانیا
نودوسوریدها

**برجسته‌خزندگان** (نام علمی: *Nodosauridae*) نام یک تیره از راسته پرنده‌کفلان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:انقراض‌های ماستریختین
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط اتنیل چارلز مارش
رده:جانداران پدیدآمده در کیمریجین
رده:برجسته‌خزندگان
آنکیلوسورها

**خمیده‌خزنده‌سانان** (نام علمی: *Ankylosauria*) نام یک بالاخانواده از راسته پرنده‌کفلان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:انقراض‌های ماستریختین
رده:سفت‌سوسمارسانان
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۲۳ (میلادی)
رده:جانداران پدیدآمده در باتونین
آنکیلوسوریدها

**خمیده‌خزندگان** (نام علمی: *Ankylosauridae*) نام یک تیره از بالاخانواده خمیده‌خزنده‌سانان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

خمیده‌خزندگان
رده:جانداران پدیدآمده در آپتین
رده:سفت‌سوسمارسانان
سگ‌ماهی مخملی درازبینی

**سگ‌ماهی مخملی درازبینی** (نام علمی: *Centroselachus crepidater*) نام یک گونه از شاخه طنابداران است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های نزدیک تهدید
رده:کوسه‌های خواب‌آلود
رده:ماهیان توصیف‌شده در ۱۸۶۴ (میلادی)
رده:ماهیان ژاپن
رده:ماهیان شیلی
رده:ماهی‌های اطلس شرقی
ماهیچه تهیگاهی

**ماهیچه خاصره ای** یا عضله ایلیاکوس  عضله ای سه گوش در داخل حفره تهی‌گاهی است. این عضله از سطح داخلی استخوان تهی‌گاهی در لگن شروع می‌شود.

## کارکرد
فیبرهای عضلانی این عضله در ادامه با عضله سوئز بزرگ به هم پیوسته و به صورت یک تاندون به تروکانتر کوچک استخوان ران متصل می‌شوند. (عضله ایلیوپسواس) وظیفه این عضله خم کردن یا فلکشن مفصل ران و تا حدودی چرخش آن به خارج است.

## نگارخانه

 File:Iliacus muscle - animation05.gif|
 File:Gray236.png|


## جستارهای وابسته
* ماهیچه سوئز بزرگ
* ماهیچه ایلیوپسواس

## منابع
** 

رده:ماهیچه‌های ران
زبان‌سرخس

**زبان‌سرخس** (نام علمی: *Glossopteris*) نام یک سرده از راسته زبان‌سرخس‌سانان است.

*زبان‌سرخس*، از وقتی که آدلف برُنیار، دیرینه‌شناس فرانسوی، در سال ۱۸۲۸ کشفش کرد، یکی از مطالعه‌شده‌ترین گیاهان پیشاتاریخی شده‌است. اولین سنگواره‌های *زبان‌سرخس* در هند پیدا شدند، اما سنگواره‌های دیگری هم در همهٔ خشکی‌های نیم‌کرهٔ جنوبی یافته شده‌اند و گواه زیست‌شناختیِ محکمی برایرانش قاره‌ای هستند.

*زبان‌سرخس* را بیشتر با برگ‌هایش می‌شناسند؛ برگ‌هایی که طولشان تا ۳۰ سانتی‌متر می‌رسید و میان‌رگه‌ای مشخص و رگه‌هایی واگرا داشتند. این برگ‌ها به‌شکلی مارپیچی دور ته‌شاخه‌ها می‌روییدند. *زبان‌سرخس*، با بلندی و شاخ‌وبرگی که داشت، گیاه غالب بیشتر مناطق نیم‌کرهٔ جنوبی بود و جنگل‌هایی پهناور در زمین‌های پست به‌وجود می‌آورد. بعضی از گونه‌های این گیاه نیمه‌گرمسیری بودند، اما بسیاری از گونه‌هایش هم در عرض‌های بالای جغرافیایی می‌روییدند؛ جایی که زمستان سرد و طولانی بود.

این گیاه را به‌سبب شکل برگ‌هایش چنین نامیده‌اند. ده‌ها گونه‌ی *زبان‌سرخس* شناسایی شده‌اند که بیشترشان بوته یا درختچه‌اند. گرچه نام این گیاه از سرخس بودنش حکایت می‌کند، *زبان‌سرخس* با دانه‌هایی که در اندام‌های ساقه‌ایِ متصل به برگ‌هایش می‌ساخت تولید مثل می‌کرد، نه با هاگ.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:اقیانوسیه پیشاتاریخ
رده:پیشاتاریخ جنوبگان
رده:جانداران پدیدآمده در سیسورالین
رده:دانه‌سرخس‌تباران
رده:زندگی پیشاتاریخ آسیا
رده:سرده‌های گیاهی پیشاتاریخ
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۸۲۸ (میلادی)
رده:فسیل‌ها
رده:فسیل‌های آرژانتین
رده:فسیل‌های اروگوئه
رده:فسیل‌های استرالیا
رده:فسیل‌های برزیل
رده:فسیل‌های بولیوی
رده:فسیل‌های پاکستان
رده:فسیل‌های تانزانیا
رده:فسیل‌های جنوبگان
رده:فسیل‌های چین
رده:فسیل‌های روسیه
رده:فسیل‌های زیمبابوه
رده:فسیل‌های عمان
رده:فسیل‌های ماداگاسکار
رده:فسیل‌های موزامبیک
رده:فسیل‌های نیوزیلند
رده:فسیل‌های هند
رده:گیاگان جنوبگان
رده:گیاهان پیشاتاریخ
تاس‌ماهی ایرانی

**تاس‌ماهی ایرانی** یا **آسترای**  نام یک گونه از تیره ماهیان خاویاری است.

## منابع

* 
*https://www.irna.ir/news/5652654/%D8%B0%D8%AE%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%B2%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%B7%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF

## پیوند به بیرون

رده:دریای خزر
رده:دریای سیاه
رده:زیاگان ایران
رده:زیواگان ایران
رده:ماهیان آب شیرین آسیا
رده:ماهیان آب شیرین اروپا
رده:ماهیان توصیف‌شده در ۱۸۹۷ (میلادی)
رده:ماهیان آسیای مرکزی
رده:ماهیان اروپا
رده:ماهیان ایران
رده:ماهیان دریای خزر
رده:ماهیان دریای سیاه
رده:ماهیان روسیه
رده:ماهیان غرب آسیا
رده:تاس‌ماهی‌های اصلی
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های در بحران انقراض
رده:زیاگان در بحران انقراض آسیا
رده:ماهی‌های ایران
تاس‌ماهی بالتیکی

**تاس‌ماهی بالتیکی**  نام یک گونه از تیره ماهیان خاویاری است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:تاس‌ماهیان
رده:تاس‌ماهی‌های اصلی
رده:گونه‌های جانوری نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:ماهیان آب شیرین اروپا
رده:ماهیان اروپا
رده:ماهیان توصیف‌شده در ۱۷۵۸ (میلادی)
رده:ماهیان دریای شمال
تاس‌ماهی چینی

**تاس‌ماهی چینی**  نام یک گونه از تیره ماهیان خاویاری است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:رود یانگ‌تسه
رده:زیاگان بومی چین
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط جان ادوارد گری
رده:ماهیان توصیف‌شده در ۱۸۳۵ (میلادی)
رده:ماهیان شرق آسیا
رده:ماهیان جمهوری خلق چین
رده:تاس‌ماهی‌های اصلی
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های در بحران انقراض
رده:زیاگان در بحران انقراض آسیا
تاس‌ماهی روسی

**تاس‌ماهی روسی** یا **چالباش** یا **چارواش**(گیلکی)  (نام علمی: *Acipenser gueldenstaedtii*) نام یک گونه ازسرده تاس‌ماهیان‌اصلی از تیره ماهیان خاویاری است.

این ماهی خاویاری در خطر انقراض قرار دارد.

در دریای خزر، ماهی خاویاری روسی مهاجرت‌های تخم‌ریزی و تغذیه‌ای انجام می‌دهد : در بهار آنها به سمت شمال و نوار ساحلی و در پاییز به سمت جنوب و قسمت‌های عمیق‌تر دریا هدایت می‌شوند. رودخانه اصلی ماهی خاویاری ولگا است.

در ولگای بالای دلتا ، مهاجرت انبوه ماهیان خاویاری در ماه جولای رخ می‌دهد (در پایین‌ترین قسمت ولگا، اوج مهاجرت گاهی در ژوئن است)، در اورال دو اوج مشاهده می‌شود: در بهار (در آوریل-مه) و در پایان تابستان - در پاییز، در کورا، مهاجرت در تمام طول سال با اوج در مارس-آوریل است. ماهی‌هایی که در بهار و تا حدودی در تابستان می‌رسند، در سال ورود به رودخانه تخم‌ریزی می‌کنند؛ ماهیان خاویاری که در تابستان و پاییز وارد رودخانه می‌شوند، در آنجا زمستان می‌گذرانند و در اوایل بهار سال بعد تخم‌ریزی می‌کنند. پس از تخم‌ریزی، ماهیان خاویاری به دریا می‌غلتند، جایی که تا تخم‌ریزی بعدی چاق می‌شوند. در حوضه آزوف، مهاجرت‌های تخم‌ریزی ماهیان خاویاری به رودخانه دن حفظ شده است [ 6 ] .

## منابع

* 
*https://www.irna.ir/news/5652654/%D8%B0%D8%AE%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%B2%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%B7%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF
رسول هداوند محقق و برنامه نویس علوم دریایی

## پیوند به بیرون

رده:تاس‌ماهیان
رده:تاس‌ماهی‌های اصلی
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های در بحران انقراض
رده:ماهیان آب شیرین آسیا
رده:ماهیان آب شیرین اروپا
رده:ماهیان تجاری
رده:ماهیان توصیف‌شده در ۱۸۳۳ (میلادی)
رده:ماهیان آسیا
رده:ماهیان اروپا
رده:ماهیان دریای خزر
رده:ماهیان دریایی آسیا
رده:ماهیان دریایی اروپا
رده:زیواگان ایران
رده:زیاگان در بحران انقراض آسیا
رده:ماهیان دریای سیاه
تاس‌ماهی سبز

**تاس‌ماهی سبز**  نام یک گونه از تیره ماهیان خاویاری است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:تاس‌ماهی‌های اصلی
رده:کلان‌زیاگان آمریکای شمالی
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های نزدیک تهدید
رده:ماهیان توصیف‌شده در ۱۸۵۴ (میلادی)
رده:ماهیان آمریکای شمالی
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های در خطر انقراض
شیپ

**شیپ** یا **تاس‌ماهی خاردار** یا **تاس‌ماهی شکم‌لخت**  نام یک گونه از تیره ماهیان خاویاری است.

زینب زارعی

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:تاس‌ماهیان
رده:تاس‌ماهی‌های اصلی
رده:دریاچه آرال
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های در بحران انقراض
رده:ماهیان توصیف‌شده در ۱۸۲۸ (میلادی)
رده:ماهیان آسیا
رده:ماهیان اروپا
رده:ماهیان دریای خزر
رده:ماهیان دریای سیاه
رده:ماهیان غرب آسیا
رده:زیاگان در بحران انقراض آسیا
تاس‌ماهی ساخالین

**تاس‌ماهی ساخالین** یا **تاس‌ماهی میکادو**  گونه‌ای از خانواده ماهیان خاویاری و راسته تاس‌ماهی‌سانان است که مانند تاس‌ماهی ژاپنی پنج ردیف پوشش استخوانی دارد، ولی جثه‌اش کوچک‌تر است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:تاس‌ماهیان
رده:تاس‌ماهی‌های اصلی
رده:زیواگان در بحران انقراض آسیا
رده:ساخالین
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های در بحران انقراض
رده:ماهیان توصیف‌شده در ۱۸۹۲ (میلادی)
رده:ماهیان شرق آسیا
رده:ماهیان روسیه
رده:ماهیان ژاپن
دیوپلوسور

**دیوپلوسور** (نام علمی: *Dyoplosaurus*) نام یک سرده از راسته پرنده‌کفلان است.

## منابع

*

رده:خمیده‌خزندگان
رده:دایناسورهای آمریکای شمالی
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین آمریکای شمالی
رده:دایناسورهای کرتاسه
رده:دیرین‌شناسی در آلبرتا
رده:زیاگان پارک دایناسورها
رده:سفت‌سوسمارسانان
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۲۴ (میلادی)
رده:سرده‌های پرنده‌ورکیان
ماجونگاخزندگیان

**ماجونگاخزندگیان** (نام علمی: *Majungasaurinae*) نام یک زیرخانواده از شاخه طنابداران است.

## منابع

*

رده:آبل‌خزندگان
رده:دایناسورهای کرتاسه پسین
ریزپولک

**ریزپولک** (نام علمی: **) نام یک سرده از شاخه طنابداران است.

## منابع

* 

رده:سرده‌های دوزیستان پیشاتاریخ
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۸۵۹ (میلادی)
بالدارماهی

**بالدارماهی** (نام علمی: *Pterichthyodes*) نام یک سرده از شاخه طنابداران است.

بالدارماهی ماهی سنگین‌زره کوچکی با برون‌اندام‌های صدری متمایز بود که کمی هم به چاله‌پولکی شباهت داشت. با این حال، نسبت‌های سر به تنه‌ی این دو ماهی فرق می‌کردند و بالدارماهی بدنی کشیده‌تر و سری نسبتاً کوچک داشت و برون‌اندام‌های صدریش هم کوتاه‌تر بودند. این که چشم‌های بالدارماهی بالای سرش قرار داشتند (و سپر-تنه‌اش در شکم تخت بود) نشان می‌دهد بسترزی بوده‌است. بدن در بخش عقب‌تر از قسمت زره‌دارش باریک می‌شد و فلس‌هایی هم‌پوشان و دایره‌شکل آن را می‌پوشاندند. تک‌باله‌ی ظهری مثلث‌شکل بود و فلس‌هایی بزرگ و پیکان‌مانند در جلو آن را نگه می‌داشتند.

بعضی می‌گویند بالدارماهی احتمالاً از برون‌اندام‌های صدریش برای خزیدن در بستر دریاچه‌های باستانی زیستگاهش در اسکاتلند استفاده می‌کرده‌است.

## منابع

* 

رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۸۵۹ (میلادی)
رده:ماهیان پیشاتاریخ اروپا
رده:ماهیان زره‌دار اروپا
رده:وارونه‌سرین
وارونه‌سرینان

**وارونه‌سرین** (نام علمی: *Antiarchi*) نام یک راسته از رده پلمه‌پوستان است.

## منابع

*
## پیوند به بیرون

رده:راسته‌های ماهیان پیشاتاریخ
رده:وارونه‌سرین
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط ادوارد درینکر کوپه
چین‌خورده‌دندانان

**چین‌خورده‌دندانان** (نام علمی: *Ptyctodontida*) نام یک راسته از رده پلمه‌پوستان است.

## منابع

* 

رده:چین‌خورده‌دندانان
رده:آرایه‌های تک‌نماد
رده:انقراض‌های دوونین پسین
رده:جانداران پدیدآمده در دوونین پیشین
رده:جانوران دوونین پسین
رده:راسته‌های ماهیان پیشاتاریخ
برگی‌پولکان

**برگی‌پولکان** (نام علمی: *Phyllolepida*) نام یک راسته از رده پلمه‌پوستان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:راسته‌های ماهیان پیشاتاریخ
رده:ماهیان پیشاتاریخ آسیا
رده:ماهیان پیشاتاریخ آمریکای شمالی
رده:ماهیان پیشاتاریخ اروپا
رده:ماهیان پیشاتاریخ استرالیا
رده:ماهیان پیشاتاریخ جنوبگان
پستانک‌دندانان

**پستانک‌دندانان** (نام علمی: *Thelodonti*) نام یک رده از زیرشاخه مهره‌داران است.

## منابع

*
## پیوند به بیرون

رده:پستانک‌دندانان
رده:بی‌آروارگان
دانه‌استخوان

**دانه‌استخوان** (نام علمی: *Coccosteus*) نام یک سرده از شاخه طنابداران است.

دانه‌استخوان احتمالاً معروف‌ترین بندی‌گردن است. نخستین بار در سال ۱۸۴۱ پس از کشف ۴۹ نمونه‌ی سنگواره‌ایش توصیف شد، هرچند بعدها بسیاری از این نمونه‌ها در طبقه‌هایی دیگر قرار گرفتند. این ماهی زره‌دار باله‌های صدری، ظهری و دمیِ بزرگ و دم قدرتمندی داشت که نشان می‌دهد شناگری قابل بوده‌است. دو جفت صفحه‌ی دندانی آرواره‌ی بالا در آغاز دندان داشتند، اما کم‌کم در اثر تماس با آرواره پایین ساییده می‌شدند و لبه‌هایی تیز و بُرنده و تیغ‌مانند می‌ساختند. محتویات معده‌ی این ماهی نشان می‌دهند که هم خارپایگان را شکار می‌کرده‌است و هم بندی‌گردنان نابالغ را. شاید این ماهی در بستر دریا در انتظار طعمه کمین می‌کرده و برای حمله از دم قدرتمندش کمک می‌گرفته‌است.

دانه‌استخوان تیغی بلند و باریک‌شونده روی صفحه‌ی ظهری میانیش داشت و تیغ‌های متعدد کوچک‌تری زیر پهلوهایش.

## منابع

* 

رده:دانه‌استخوانان
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۸۴۱ (میلادی)
رده:فسیل‌های پنسیلوانیا
رده:ماهیان پیشاتاریخ آمریکای شمالی
رده:ماهیان پیشاتاریخ اروپا
رده:ماهیان دوونین پسین
رده:ماهیان دوونین میانه
رده:ماهیان زره‌دار آمریکای شمالی
رده:ماهیان زره‌دار اروپا
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط لویی آگاسی
پیوسته‌دهانان

**پیوسته‌دهانان** یا تکمیل‌دهانان (نام علمی: *Teleostomi*) نام یک کلاد از زیرشاخه آرواره‌داران است.

## منابع

* 

رده:پیوسته‌دهانان
رده:جانداران موجود پدیدآمده در اردویسین
رده:کلادهای بدون رده‌بندی مهره‌داران
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط شارل لوسین بناپارت
تتراپودومورف‌ها

**چهاراندام‌ریختان** (نام علمی: *Tetrapodomorpha*) نام یک کلاد از رده گوشتی‌بالگان است.

## منابع

*

رده:جانداران موجود پدیدآمده در دوونین پیشین
رده:گوشتی‌بالگان
استخوان‌پولک‌ریختان

**استخوان‌پولک‌ریختان** (نام علمی: *Osteolepiformes*) نام یک راسته از کلاد چهاراندام‌ریختان است.

## منابع

*
## پیوند به بیرون


رده:راسته‌های ماهیان پیشاتاریخ
رده:گروه‌های پیراتباری
پاندریکتیس

**پاندرماهیان** (نام علمی: *Panderichthys*) نام یک سرده از رده گوشتی‌بالگان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۴۱ (میلادی)
رده:گوشتی‌بالگان
رده:گونه‌های انتقالی
رده:ماهیان پیشاتاریخ اروپا
رده:ماهیان دوونین اروپا
روزن‌پولکیان

**روزن‌پولکیان** (نام علمی: *Porolepiformes*) نام یک راسته از رده گوشتی‌بالگان است.

## منابع

*
## پیوند به بیرون

رده:روزن‌پولکیان
رده:راسته‌های ماهیان پیشاتاریخ
لاتیمرها

**لاتیمرها** (نام علمی: *Latimeria*) نام یک سرده از خانوادۀ **لاتیمریان** و از شاخه طنابداران است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:سرده‌های ماهیان دریایی
رده:سنگواره‌های زنده
رده:لاتیمریان
رده:ماهیان تخم‌زنده‌زا
رده:ماهیان زنده‌زا
تهی‌خار غرب اقیانوس هند

**تهی‌خار غرب اقیانوس هند** (نام علمی: *Latimeria chalumnae*) (که به آن تهی خار آفریقایی نیز گفته می شود) نام یک گونه از سرده لاتیمریان است.

ماهیگیران جزایر کومور این ماهی را از دیرباز با عنوان گومبسا می شناسند اما اولین بازشناسی علمی این ماهی در سال ۱۹۳۸ از روی یک نمونه که در آفریقای جنوبی شکار شده بود صورت گرفت. پیشتر، چنین تصور می شد که این تهی خار 70 میلیون سال پیش منقرض شده است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:زیاگان تانزانیا
رده:زیاگان کنیا
رده:زیاگان کومور
رده:زیاگان موزامبیک
رده:سنگواره‌های زنده
رده:لاتیمریان
رده:ماهیان توصیف‌شده در ۱۹۳۹ (میلادی)
رده:ماهیان آفریقا
رده:ماهیان آفریقای جنوبی
رده:ماهیان اقیانوس هند
رده:ماهیان اندونزی
رده:ماهیان تانزانیا
رده:ماهیان دریایی آفریقا
رده:ماهیان کنیا
رده:ماهی‌های کومور
رده:ماهیان ماداگاسکار
رده:ماهیان موزامبیک
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های در بحران انقراض
رده:ماهیان دریایی آفریقای جنوبی
رده:زیاگان در بحران انقراض آفریقا
ماهیچه مایل بیرونی شکم

**ماهیچه مایل بیرونی شکم** یا  یکی از ماهیچه‌های دیوارهٔ قُدامی (پیشین) بیرونی شکم است. عضلات دیواره پیشین خارجی شکم عبارتند از: ماهیچه راست شکم، ماهیچه مایل بیرونی شکم، ماهیچه مایل درونی شکم و ماهیچه عرضی شکم.

ماهیچه مایل بیرونی شکم جزو عضلات پهن شکم است و خارج‌تر از آنها قرار دارد. خاستگاه ماهیچه مایل بیرونی شکم از سطح خارجی هشت دنده آخر است که در انتها به نیمه قدامی ستیغ تهیگاهی متصل می‌شود. ماهیچه مایل بیرونی از سطح بیرونی دنده‌های پایینی (پنج تا دوازده) آغاز می‌شود و نیام آن در ساختمان غلاف ماهیچه راست شکم شرکت کرده و در پایین به تاج تهیگاهی (ایلیاک) اتصال پیدا می‌کند.

برخی از الیاف ماهیچه مایل بیرونی در پایین و جلو به یک نیام ختم می‌شود. این نیام به همراه نیام ماهیچه مایل درونی و عرضی شکم، غلافی را برای ماهیچه راست شکمی ایجاد می‌کنند. از کنار تحتانی نیام ماهیچه مایل بیرونی یک نوار ضخیم به نام رباط کشاله ران (اینگوینال) به وجود می‌آید که از خار تهیگاهی پیشین بالایی تا استخوان شرمگاهی تکمه شرمگاهی (دکمه پوبیس) کشیده می‌شود.

رباط کشاله ران از کنار تحتانی نیام این عضله به وجود می‌آید که به صورت طناب لیفی بین خار تهیگاهی پیشین بالایی و خار شرمگاهی کشیده می‌شود.

## کارکرد
ماهیچه‌های مایل بیرونی و درونی مسئول خم کردن تنه به راست و چپ و حرکات چرخشی تنه هستند. کارکرد ماهیچه مایل بیرونی، پایین کشیدن دنده‌ها در جریان بازدم عمیق (به کمک ماهیچه مایل درونی)، خم کردن تنه و تحت فشار قرار دادن محتویات شکم است.

## جستارهای وابسته
* ماهیچه مایل درونی شکم

## منابع

* 

رده:ماهیچه‌های تنه
رده:ماهیچه‌های شکم
تهی‌خار اندونزی

**تهی‌خار اندونزی** (نام علمی: *Latimeria menadoensis*) نام یک گونه از سرده لاتیمریان است.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون

رده:جانوران آسیب‌پذیر آسیا
رده:دریای سلب
رده:زیاگان بومی اندونزی
رده:لاتیمریان
رده:ماهیان توصیف‌شده در ۱۹۹۸ (میلادی)
رده:ماهیان جنوب شرق آسیا
رده:ماهی‌های اقیانوس آرام
رده:ماهیان اندونزی
رده:ماهیان توصیف‌شده در ۱۹۹۹ (میلادی)