ابراهیم بن عزرا

150px|چپ|بندانگشتی|سفر خروج با شرح و تفسیر ابراهیم بن عزرا، نابلس ۱۴۸۸
**ابراهیم بن عزرا** فیلسوف، شاعر، اخترشناس، مفسر، طالع‌بین، پزشک و خاخام یهودی اهل تودلا بود که در قرن یازدهم میلادی می‌زیست. او تا سال ۱۱۴۰ در اسپانیا زیست و در آن‌جا با یوسف بن صدیق، ابراهیم بن دائود، موسی بن عزرا و یهودا هلوی آشنا شد. او به مصر، فلسطین، بغداد و هند سفر کرد. بیشتر آثارش را در بین سال‌های ۱۱۴۰ و ۱۱۴۶ نگاشت؛ در طی این دوره سفرهایی به لوکا، مانتوآ، ورونا داشته‌است. وی سپس به پروانس و پس از آن به دروکس و روئن سفر کرد و در فرانسه با ربی‌تام نواده راشی، دیدار نمود. او در سال ۱۱۶۴ در رم درگذشت. پسر او اسحاق بن ابراهیم، به اسلام گروید و آثاری در تفسیر قرآن نوشت. نوشته‌های ابن عزرا، عموماً تفاسیر کتاب مقدس است؛ ابن عزرا رساله‌هایی در مورد دستور زبان، نجوم و علم حساب نیز نوشته‌است.

## زندگینامه
ابراهام بن عزرا در تودلا، یکی از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین جوامع یهودی ناوارا، به دنیا آمد. در آن زمان، این شهر تحت سلطه امیران طایفه مسلمان ساراگوسا بود. با این حال، زمانی که او بعدها به قرطبه نقل مکان کرد، ادعا کرد که این شهر زادگاه اوست. در نهایت، بیشتر پژوهشگران بر این باورند که زادگاه او تودلا بوده است.

اطلاعات کمی از خانواده بن عزرا از منابع خارجی موجود است؛ با این حال، او در آثار خود به ازدواج با زنی اشاره کرده که پنج فرزند از او به دنیا آورد. اگرچه باور بر این است که چهار نفر از آن‌ها در سنین پایین درگذشتند، آخرین فرزندش، اسحاق، شاعر تأثیرگذاری شد و در سال ۱۱۴۰ به اسلام گروید. تبدیل دین پسرش برای بن عزرا به شدت ناراحت‌کننده بود و او سال‌ها پس از آن، بسیاری از اشعار خود را به واکنش به این رویداد نوشت.
بندانگشتی|صحنه‌ای از ابن عزرا که در حال انجام علم طالع‌بینی است، با دست‌نوشته‌های عربی که مردانی که در دو طرف او ایستاده‌اند، آن‌ها را در دست دارند.

ابراهام بن عزرا  دوست نزدیک یهودا هلوی بود، که حدود ۱۴ سال از او بزرگ‌تر بود. وقتی ابراهام بن عزرا  به عنوان یک جوان به قرطبه نقل مکان کرد، یهودا هلوی به دنبالش رفت. این روند زمانی که هر دو در سال ۱۱۳۷ زندگی خود را به عنوان مهاجران آغاز کردند ادامه یافت. یهودا هلوی در سال ۱۱۴۱ درگذشت، اما اابراهام بن عزرا  به سفر خود به مدت سه دهه ادامه داد و حتی به بغداد رسید. در طول سفرهای خود، او اشعار دنیوی از سرزمین‌هایی که از آن‌ها عبور کرده بود و تفسیرهای عقلانی تورات را نوشت (که به یاد او باقی مانده است).

به نظر می‌رسد او با دانشمند معاصر موسی بن عزرا مرتبط نبوده است.

## آثار
در اسپانیا، ابراهام بن عزرا شهرتی به عنوان یک شاعر و اندیشمند برجسته کسب کرده بود. با این حال، به جز اشعارش، بیشتر آثار او پس از ۱۱۴۰ میلادی نوشته شدند. این آثار که به عبری نگاشته شده بودند، بر خلاف آثار اندیشمندان پیشین که از **عربی-یهودی** استفاده می‌کردند، شامل دستور زبان عبری، تفسیر کتاب مقدس و نظریه‌های علمی بودند و تحت تأثیر آثار دانشمندان عربی بودند که او در اسپانیا مطالعه کرده بود.

ابراهام بن عزرا که بسیاری از نوشته‌هایش را در ایتالیا آغاز کرد، همچنین به طور گسترده‌ای برای ترجمه آثار یهودا بن داوود حیوح، دستور زبان‌دان و مفسر کتاب مقدس، از عربی-یهودی به عبری تلاش کرد. این ترجمه‌ها که به طور اولیه در ۱۱۴۰ منتشر شدند، به عنوان اولین شرح‌های دستور زبان عبری که به عبری نوشته شده بودند، شناخته می‌شوند.

در حالی که ترجمه‌ها را منتشر می‌کرد، ابراهام بن عزرا همچنین شروع به انتشار تفسیرهای کتاب مقدس کرد. او با استفاده از بسیاری از تکنیک‌هایی که حیوح مطرح کرده بود، اولین تفسیر کتاب مقدس خود را بر کتاب جامعه در ۱۱۴۰ منتشر کرد. او به انتشار این تفسیرها ادامه داد، عمدتاً بر آثار از کتوبیم و نبییم در طول سفرهایش. او موفق شد در ۱۱۴۵ در لوکا یک تفسیر کوتاه از تمام پنج کتاب تورات منتشر کند. این تفسیر کوتاه بعدها به بخش‌های گسترده‌تری اصلاح شد و در ۱۱۵۵ با انتشار تفسیر گسترش‌یافته خود بر پیدایش منتشر شد.
بندانگشتی|تصویر قرن 18 از ابراهام ابن عزرا.

علاوه بر تفسیرهای تورات، ابراهام بن عزرا همچنین بسیاری از آثار علمی اسلامی را به عبری منتشر کرد. بدین ترتیب، او به گسترش دانشی که در اسپانیا کسب کرده بود، به یهودیان در مناطقی که به آن‌ها سفر کرده و زندگی کرده بود، ادامه داد. این موضوع به ویژه در آثاری که او در فرانسه منتشر کرد، قابل مشاهده است. بسیاری از آثار او مربوط به طالع‌بینی و استفاده از اسطرلاب بودند.

## تأثیر بر نقد کتاب مقدس و فلسفه دین
در تفسیر خود، ابراهام بن عزرا به معنای ظاهری متون پایبند بود و از تمثیل‌های ربانی و تفسیر کبالایی اجتناب می‌کرد. او نقد مستقلی را به کار می‌برد که به گفته برخی نویسندگان، تمایل قابل توجهی به سوی عقل‌گرایی دارد. علاوه بر این، او به شدت کسانی را که توضیحات ساده و منطقی را با میدراش ترکیب می‌کردند، نقد می‌کرد و معتقد بود که چنین تفسیرهایی هیچ‌گاه قصد نداشته‌اند که فهم واضح را جایگزین کنند.

در واقع، طرفداران نقد بالاتر کتاب مقدس از تورات، ابراهام بن عزرا را یکی از پیشگامان اولیه آن می‌دانند. باروخ اسپینوزا، با این استدلال که موسی تورات را ننوشته است و تورات و سایر کتاب‌های پروتوکانونیک توسط کسی دیگر نوشته یا ویرایش شده‌اند، به تفسیر ابراهام بن عزرا بر سفر تثنیه استناد می‌کند. در تفسیر خود، ابراهام بن عزرا به بررسی آیه 1 از فصل 1 سفر تثنیه می‌پردازد و نگرانی خود را از عبارت غیرمعمولی که موسی را به عنوان "فراتر از اردن" توصیف می‌کند، ابراز می‌کند. این عبارت نشان می‌دهد که نویسنده در سرزمین کنعان، واقع در غرب رود اردن، قرار داشته است، حتی اگر موسی و بنی‌اسرائیل هنوز اردن را عبور نکرده بودند در آن نقطه از روایت کتاب مقدس. ابراهام بن عزرا با اشاره به این تناقض و سایر موارد مشابه در تورات، گفت:

"اگر بتوانید رمز و راز پشت جملات مشکل‌ساز زیر را درک کنید:

1) دوازده آیه آخر این کتاب [یعنی تثنیه 34:1–12، که مرگ موسی را توصیف می‌کند]، 

2) 'موسی این سرود را نوشت [در همان روز، و آن را به بنی‌اسرائیل آموخت]' [تثنیه 31:22]؛ 

3) 'در آن زمان، کنعانیان در سرزمین ساکن بودند' [پیدایش 12:6]؛ 

4) '... در کوه خدا، او ظاهر خواهد شد' [پیدایش 22:14]؛ 

5) 'ببینید، تخت او [اوگ، پادشاه باشان] تختی از آهن است [آیا در ربّه بنی‌عمّون نیست؟]' حقیقت را خواهید فهمید."
بندانگشتی|آبراهام بن مئیر ابن عزرا، موشه اوریئل گالیگو، جووانی ساکروبوسکو و دیگران، مجموعه‌ای متنوع، قرن‌های ۱۵-۱۶

باروخ اسپینوزا نتیجه گرفت که ارجاع ابن عزرا به "حقیقت" و سایر ارجاعات مشابه پراکنده در تفسیر  ابراهام بن عزرا به آیات ظاهراً تاریخ‌ناشناس، "یک نشانه واضح است که موسی تورات را ننوشته است، بلکه کسی دیگر که مدت‌ها پس از او زندگی کرده، آن را نوشته است، و کتابی متفاوت از آنچه موسی نوشته است، نوشته شده است." باروخ اسپینوزا و بعدها دانشمندان دیگر توانستند به گسترش چندین ارجاع ابن عزرا پرداخته و شواهد بیشتری برای عدم نویسندگی موسی ارائه دهند.

از سوی دیگر، نویسندگان ارتدکس بیان کرده‌اند که تفسیر ابراهام بن عزرا می‌تواند به گونه‌ای تفسیر شود که با سنت یهودی همخوانی داشته باشد و بگوید که تورات به طور الهی به موسی وحی شده است.

ابراهام بن عزرا همچنین یکی از اولین دانشمندانی است که متنی در مورد تقسیم کتاب اشعیا به حداقل دو بخش متمایز منتشر کرده است. در تفسیر خود بر اشعیا، او اشاره کرد که فصل‌های 1-39 مربوط به دوره تاریخی متفاوتی (نیمه دوم قرن هشتم پیش از میلاد) از فصل‌های 40-66 (پس از آخرین سوم قرن ششم پیش از میلاد) است. این تقسیم کتاب به اشعیا اول و اشعیا دئوترو، امروزه توسط تمام یهودیان و مسیحیان به جز محافظه‌کارترین‌ها پذیرفته شده است.
بندانگشتی|سفر هَیاشار یکی از دو تفسیر کتاب مقدس توسط ربی بزرگ، آبراهام ابن عزرا (۱۰۸۹/۹۲–۱۱۶۴/۶۷) است. این اثر که در لوکا، ایتالیا حدود سال‌های ۱۱۴۲–۴۵ نوشته شده، در دوران قرون وسطی شناخته شده و محبوبیت زیادی پیدا کرد و در نسخه‌های خطی و کتاب‌های چاپی متعدد حفظ شده است.

تفسیرهای ابراهام بن عزرا، به ویژه برخی از گستره‌های طولانی‌تر، شامل چندین سهم در فلسفه دین است. یکی از آثار خاص در این زمینه، یسود مورا ("بنیان حیرت")، در مورد تقسیم و دلایل فرمان‌های کتاب مقدس است که در سال ۱۱۵۸ برای دوستی مستقر در لندن به نام یوسف بن یعقوب نوشت. در اندیشه فلسفی او، ایده‌های نوافلاطونی غالب است و ستاره‌شناسی نیز در دیدگاه او درباره جهان جایگاه ویژه‌ای دارد. او همچنین آثار مختلفی در موضوعات ریاضی و نجومی نوشت.[17]

او معتقد بود که علم یونانی از علم عبری که پیش از آن وجود داشته، "غارت" شده است.

## فهرست آثار

### تفاسیر کتاب مقدس

* سفر هَیاشار ("کتاب راست")، تفسیر کامل تورات کمی پیش از مرگ او به اتمام رسید.

### دستور زبان عبری

* سفر موزناییم ("کتاب مقیاس‌ها") (۱۱۴۰)، عمدتاً توضیح اصطلاحات استفاده‌شده در دستور زبان عبری؛ از سال ۱۱۴۸، توسط یهودا حداسی در "اشکول هاکفر" گنجانده شد، بدون اشاره به ابن عزرا.
* سفر هَیِّسود، یا یسود دیقدوق "کتاب اصول زبان‌شناسی" (۱۱۴۳)
* سفر هَگَنا (در دفاع از ربی سعیدا گاون) (۱۱۴۳)، دفاع از سعیدا گاون در برابر انتقادات دوناش بن لبرات.
* تزاخوت (۱۱۴۵)، در مورد صحت زبانی، بهترین اثر دستوری او که همچنین شامل یک طرح کلی از متر عبری مدرن است.
* سفر صفا برورا ("کتاب زبان پاک‌شده") (۱۱۴۶).

### آثار کوچک‌تر – بخشی دستوری، بخشی تفسیری.

* سفر یتر، در دفاع از سعیدا گاون در برابر انتقادات دوناش بن لبرات که نقدهایش از سعیدا را از مصر با خود آورده بود.
* سفر هَشم ("کتاب نام")، اثری درباره نام‌های خدا.
*  یسود مصپار، یک مقاله کوچک درباره اعداد.
*  ایگرت شابات (1158)، یک پاسخ دینی درباره شبات.

### فلسفه دینی

* یسود مورا وِیسود هاتورا (۱۱۵۸)، در مورد تقسیم‌بندی و دلایل احکام کتاب مقدس.

### ریاضیات

* سفر هَأاخاد، در مورد ویژگی‌های اعداد ۱ تا ۹.
*  سفر هَمسپار یا یسود مصپار، در مورد حساب.
*  لوخوت، جداول نجومی.
*  سفر هَعبور، در مورد تقویم.
* کلی هَنحوشِت، در مورد اسطرلاب.
*  شالوش شِعالوت، در پاسخ به سه سوال زمانی از داوید بن یوسف ناربونی.

### نجوم
ابراهام بن عزرا نخستین کتاب خود را دربارهٔ طالع‌بینی در ایتالیا نوشت، پیش از اینکه به فرانسه نقل‌مکان کند:

* میشپتای هَمازلوت ("احکام علائم برج‌ها")، در مورد اصول کلی طالع‌بینی

در هفت کتاب که در بزیه در سال‌های ۱۱۴۸-۱۱۴۷ نوشته شده، ابراهام بن عزرا سپس یک ارائه نظام‌مند از طالع‌بینی را تألیف کرد، آغاز با یک مقدمه و کتابی دربارهٔ اصول کلی، و سپس پنج کتاب دربارهٔ شاخه‌های خاص این علم. این ارائه به نظر می‌رسد که به‌عنوان یک کل یکپارچه برنامه‌ریزی شده باشد، با ارجاعات متقابل، از جمله ارجاعات به کتاب‌های آینده. هر یک از کتاب‌ها در دو نسخه شناخته شده است، بنابراین به نظر می‌رسد که ابن عزرا در نقطه‌ای از زمان، یک ویرایش بازنگری‌شده از مجموعه را نیز ایجاد کرده است.

* رشیت حکما ("آغاز حکمت")، مقدمه‌ای بر طالع‌بینی، شاید بازنگری کتاب قبلی‌اش.
* سفر هَتعامیم ("کتاب دلایل")، مروری بر طالع‌بینی عربی، که مواد کتاب قبلی را توضیح می‌دهد.
* سفر هَمولادوت ("کتاب ولادت‌ها")، درباره طالع‌بینی بر اساس زمان و مکان تولد.
* سفر هَمئوروت ("کتاب روشنایی‌ها" یا "کتاب نورها")، درباره طالع‌بینی پزشکی.
* سفر هَشعَلوت ("کتاب پرسش‌ها")، دربارهٔ سوالات مربوط به رویدادهای خاص.
* سفر هَمِیحاریم ("کتاب انتخاب‌ها"، که همچنین به‌عنوان "روزهای بحرانی" شناخته می‌شود)، درباره بهترین روزها برای فعالیت‌های خاص.
* سفر هَعولام ("کتاب جهان")، درباره سرنوشت کشورهای مختلف و جنگ‌ها، و مسائل بزرگ‌مقیاس‌تر.
* ترجمه دو اثر از ستاره‌شناس مشاله بن عطاری: "شعَلوت" و "قدرُت".

### شعر
شعرهای بسیاری دیگر از ابن عزرا وجود دارد، برخی از آن‌ها مذهبی و برخی دنیوی – درباره دوستی، شراب، آموزشی یا طنزآمیز. مانند دوستش یهودا هَلوی، او نیز از قالب شعر عربی موازشه استفاده کرده است.

## دفن
بر اساس سنت یهودی، آبراهام ابن عزرا در قَبُول در گلیل پایین، کنار یهودا هَلوی به خاک سپرده شده است.

## جستارهای وابسته

* یهودا هلوی

## پانویس

## منابع
Wikipedia contributors, "Abraham ibn Ezra," Wikipedia, The Free Encyclopedia

رده:اختربینان اهل اسپانیا
رده:اهالی تطیله
رده:خاخام‌های سفاردی
رده:درگذشتگان ۱۱۶۷ (میلادی)
رده:ریشونیم
رده:زادگان ۱۰۸۹ (میلادی)
رده:شاعران یهودی
رده:فیلسوفان یهودی
رده:فیلسوفان یهودیت
رده:یهودیان اندلس (اسلامی)
رده:یهودیان سده ۱۱ (میلادی)
رده:یهودیان سده ۱۲ (میلادی)