مهاجرت دسته‌جمعی یهودیان از کشورهای عربی و اسلامی

در قرن بیستم و عمدتاً بین سال‌های ۱۹۴۸ تا ۱۹۷۰، تقریباً ۹۰۰٬۰۰۰ یهودی از کشورهای مسلمان در سراسر آفریقا و آسیا اخراج شدند، گریختند یا مهاجرت کردند. جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۴۸ یکی از دلایل عمدهٔ این اتفاق بود. یکی از آخرین خروج‌های دسته‌جمعی مربوط به خروج یهودیان ایران بود که مدت کوتاهی پس از انقلاب اسلامی در سال‌های ۱۹۷۹–۱۹۸۰ رخ داد. حدود ۶۵۰٬۰۰۰ نفر (۷۲٪) از این یهودیان در اسرائیل اسکان داده شدند. 

مهاجرت‌های یهودیان در مقیاس کوچک از کشورهای خاورمیانه در اوایل قرن بیستم آغاز شد و تنها مهاجرت قابل توجه به سرزمین اسرائیل از یمن و سوریه بود. در دوران حاکمیت بریتانیا بر فلسطین تعداد کمی از یهودیان از کشورهای مسلمان مهاجرت کردند. قبل از استقلال اسرائیل در سال ۱۹۴۸، تقریباً ۸۰۰٬۰۰۰ یهودی در سرزمین‌هایی زندگی می‌کردند که اکنون جهان عرب را تشکیل می‌دهند. از این رقم، کمتر از دو سوم در مناطق تحت کنترل فرانسه و ایتالیا در شمال آفریقا، ۱۵ تا ۲۰ درصد در پادشاهی عراق، تقریباً ۱۰ درصد در پادشاهی مصر و تقریباً ۷ درصد در پادشاهی یمن بودند. ۲۰۰٬۰۰۰ یهودی دیگر در حکومت شاهنشاهی ایران و جمهوری ترکیه زندگی می‌کردند.

اولین مهاجرت گسترده در اواخر دهه ۱۹۴۰ و اوایل دهه ۱۹۵۰، عمدتاً از عراق، یمن و لیبی صورت گرفت. در این موارد، بیش از ۹۰ درصد از جمعیت یهودی، زمین‌ها و دارایی‌های خود را به جا گذاشتند و مهاجرت کردند. بین سال‌های ۱۹۴۸ و ۱۹۵۱، ۲۶۰٬۰۰۰ یهودی از کشورهای عربی به اسرائیل مهاجرت کردند. دولت اسرائیل سیاست‌هایی را برای پذیرش ۶۰۰٬۰۰۰ مهاجر در یک دوره چهار ساله به اجرا گذاشت و جمعیت یهودی این کشور را دو برابر کرد. این حرکت با واکنش‌های متفاوتی در کنست مواجه شد. علاوه بر برخی از مقامات اسرائیلی، کسانی در آژانس یهود وجود داشتند که با ترویج جنبش مهاجرت در مقیاس وسیع در میان یهودیانی که جان آن‌ها در خطر فوری نبود، مخالف بودند.

امواج بعدی در زمان‌های مختلف در مناطق مختلف در طول دهه‌های بعدی به اوج خود رسید. اوج مهاجرت از مصر در سال ۱۹۵۶ و پس از بحران سوئز رخ داد. مهاجرت از سایر کشورهای شمال آفریقا در دهه ۱۹۶۰ به اوج خود رسید. لبنان تنها کشور عربی بود که به دلیل هجوم یهودیان از کشورهای عربی دیگر شاهد افزایش جمعیت یهودی خود در این دوره بود، هرچند این امر موقتی بود و در اواسط دهه ۱۹۷۰، جامعه یهودی لبنان نیز کاهش یافت. ۶۰۰٬۰۰۰ یهودی از کشورهای عربی و مسلمان تا سال ۱۹۷۲ به اسرائیل نقل مکان کرده بودند، در حالی که ۳۰۰٬۰۰۰ یهودی دیگر به فرانسه، ایالات متحده آمریکا و کانادا مهاجرت کردند. امروزه، فرزندان یهودیانی که از دیگر سرزمین‌های خاورمیانه به اسرائیل مهاجرت کردند (معروف به یهودیان مزراحی و یهودیان سفاردی) بیش از نیمی از کل جمعیت اسرائیل را تشکیل می‌دهند. در سال ۲۰۰۹، تنها ۲۶٬۰۰۰ یهودی در کشورهای عربی و ایران و همچنین ۲۶٬۰۰۰ یهودی دیگر در ترکیه باقی مانده بودند. تا سال ۲۰۱۹، تعداد کلی یهودیان در کشورهای عربی و ایران به ۱۲٬۷۰۰ نفر کاهش یافت و در ترکیه نیز به ۱۴٬۸۰۰ رسید.

دلایل مهاجرت‌ها بسیار متنوع است و به دو گروه عمده تقسیم می‌شود: نخست  مانند تمایل به تحقق صهیونیسم، یافتن وضعیت اقتصادی بهتر و خانه‌ای امن در اسرائیل یا اروپا و قاره آمریکا و اجرای سیاست رسمی دولت اسرائیل به نفع «طرح یک میلیونی» که بر اسکان مهاجران یهودی از کشورهای عرب و اکثریت مسلمان تمرکز دارد.  دوم  مانند یهودستیزی، آزار و اذیت، و قتل‌عام یهودیان در کشورهای عرب، بی‌ثباتی سیاسی، فقر، و اخراج اجباری. با توجه به ارتباط مهاجرت با درگیری اعراب و اسرائیل، روایت تاریخ مهاجرت یهودیان سیاسی شده است. هنگام تعریف تاریخ، کسانی که مهاجرت یهودیان را مشابه اخراج و فرار فلسطینیان در سال ۱۹۴۸ می‌دانند، عموماً بر عوامل دفعی تأکید می‌کنند و کسانی که مهاجرت کرده‌اند را پناهنده می‌دانند، در حالی که مخالفان این دیدگاه عموماً بر عوامل جذبی تأکید می‌کنند و معتقدند که یهودیان به خواست خود مهاجرت کرده‌اند.

## همچنین ببینید

* جنگ داخلی در فلسطین تحت قیمومت بریتانیا (۱۹۴۸–۱۹۴۷)
* شورش‌های ضدیهودی ۱۹۴۷ حلب
* بمب‌گذاری در هتل سمیرامیس
* بمب‌گذاری‌های خیابان بن یهودا
* عملیات نخشون
* کشتار الخصاص
* نقشه دالت
* آمی آیالون
* شورای ملی عمومی فلسطین
* شورای قانونگذاری فلسطین (نوار غزه)
* وزارت بهداشت فلسطین
* حملات هوایی نوار غزه (دسامبر ۲۰۰۸)
* صلاح زواوی
* عملیات صور
* عملیات‌های منتسب به اسرائیل در ایران
* موسسه دموکراسی اسرائیل
* شعارهای سیاسی دوران جمهوری اسلامی ایران
* مجادله جنگ علیه اسلام
* جنبش حوثی‌ها
* حمله ۲۰۲۲ ابوظبی
* یهودستیزی در ترکیه
* جهان در آتش (کتاب)
* حزب‌الله لبنان
* تاریخ یهودیان تحت حکومت مسلمانان

## مراجع

## منابع

* André Chouraqui (2002), "Between East and West: A History of the Jews of North Africa". 
* Beinin, Joel (1998), ''The Dispersion Of Egyptian Jewry Culture, Politics, And The Formation Of A Modern Diaspora'', University of California Press, c1998. Amer Univ in Cairo Pr, 2005, 
* Cohen, Hayyim J. (1973). *The Jews of the Middle East, 1860–1972* Jerusalem, Israel Universities Press. 
* Cohen, Mark (1995) *Under Crescent and Cross*, Princeton, Princeton University Press.
* De Felice, Renzo (1985). *Jews in an Arab Land: Libya, 1835–1970*. Austin, University of Texas Press. 
* Gat, Moshe (1997), *The Jewish Exodus from Iraq, 1948–1951* Frank Cass.
* Gilbert, Sir Martin (1976). The Jews of Arab lands: Their history in maps. London. World Organisation of Jews from Arab Countries: Board of Deputies of British Jews. 
* Gruen, George E. (1983) Tunisia's Troubled Jewish Community (New York: American Jewish Committee, 1983)
* Harris, David A. (2001). *In the Trenches: Selected Speeches and Writings of an American Jewish Activist, 1979–1999*. KTAV Publishing House, Inc. 
* Lagnado, Lucette (2007) *The Man in the White Sharkskin Suit: A Jewish Family's Exodus from Old Cairo to the New World *. Harper Perennial. 
* Levin, Itamar (2001). *Locked Doors: The Seizure of Jewish Property in Arab Countries*. Praeger/Greenwood. 
* Lewis, Bernard (1984). *The Jews of Islam*. Princeton. Princeton University Press. 
* Lewis, Bernard (1986). *Semites and Anti-Semites: An Inquiry into Conflict and Prejudice, W. W. Norton & Co. 
* Morris, Benny. Black, Ian. (1992). *Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services*. Grove Press. 
* Nini, Yehuda (1992), *The Jews of the Yemen 1800–1914*. Harwood Academic Publishers. 
* <span id="refParfitt" class="citation">Parfitt, Tudor. *Israel and Ishmael: Studies in Muslim-Jewish Relations *, [[انتشارات سینت مارتین]]، ۲۰۰۹. </span>
* Parfitt, Tudor (1996) The Road to Redemption: The Jews of the Yemen 1900-1950. Brill's Series in Jewish Studies vol. XVII. Leiden: Brill.
* Rejwan, Nissim (1985) *The Jews of Iraq: 3000 Years of History and Culture* London. Weidenfeld and Nicolson. 
* Roumani, Maurice (1977). *The Case of the Jews from Arab Countries: A Neglected Issue*, Tel Aviv, World Organization of Jews from Arab Countries, 1977 and 1983
* Schulewitz, Malka Hillel. (2001). *The Forgotten Millions: The Modern Jewish Exodus from Arab Lands. * London. 
* Schulze, Kristen (2001) The Jews of Lebanon: Between Coexistence and Conflict. Sussex. 
* Simon, Rachel (1992). *Change Within Tradition Among Jewish Women in Libya*, University of Washington Press. 
* Stearns, Peter N. [http://www.bartleby.com/67/index.html Citation] from *The Encyclopedia of World History Sixth Edition*, Peter N. Stearns (general editor), © 2001 The Houghton Mifflin Company, at Bartleby.com.
* Stillman, Norman (1975). *Jews of Arab Lands a History and Source Book*. Jewish Publication Society
* Stillman, Norman (2003). *Jews of Arab Lands in Modern Times*. Jewish Publication Society, Philadelphia. 
* Zargari, Joseph (2005). *The Forgotten Story of the *Mizrachi* Jews''. Buffalo Public Interest Law Journal (Volume 23, 2004 – 2005).

## پیوند به بیرون
* نبرد بر سر حافظه تاریخی یهودیان عرب و ایرانی در اسرائیل
* درباره مهاجرت یهودیان خاورمیانه در دو قرن اخیر چه می‌دانیم؟
* علل مهاجرت معکوس و مثبت یهودیان به اسرائیل
* اسرائیل و یهودیان خاورمیانه؛

مهاجرت دسته‌جمعی یهودیان از کشورهای عربی و اسلامی
رده:آزار توسط مسلمانان
رده:اخراج یهودیان
رده:اسلام و یهودستیزی
رده:پاکسازی قومی در آسیا
رده:تاریخ اسرائیل
رده:تاریخ یهودیان در خاورمیانه
رده:تاریخ یهودیان در شبه‌جزیره عربستان
رده:جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل
رده:علیا
رده:منشور استقلال اسرائیل
رده:موضوع‌های یهودی-اسلامی
رده:کوچ اجباری
رده:مهاجرت به اسرائیل
رده:درگیری اسرائیل و فلسطین
رده:درگیری اسرائیل و اعراب
رده:وضعیت سیاسی یهود
رده:یهودیان عرب
رده:یهودیت سده ۲۰ (میلادی)
رده:یهودستیزی در خاورمیانه