شرک (دین)

**شِرک** واژهٔ عربی برای اشاره به چندخداپرستی است و در دین اسلام باری منفی را تداعی می‌کند. شرک در اسلام به معنی شریک قائل شدن برای الله در امر آفرینش است و این مفهوم در تقابل با توحید (تک‌خداپرستی) به‌کار می‌رود. کمک خواستن از غیر الله و به فریاد خواندن غیر الله شرک است.

شرک تنها گناه نابخشودنی بدون توبهٔ بعد از مرگ است که در قرآن عنوان شده است:

«الله شرک به خود را نمی‌بخشد و گناهان دیگر جز آن را برای هرکه بخواهد می‌آمرزد. آنکه برای الله شریکی قرار می‌دهد گناه بسیار عظیمی مرتکب شده است.» (۴:۴۸)

در زیر آیت‌هایی از قرآن که به این موضوع پرداخته می‌آید:

کسانیکه علاوه بر اللّه اشخاص یا اشیاء دیگری را نیز سهیم در خلقت می‌دانند یا برای خداوند همسر، فرزند یا شریک قائلند. مانند برخی از مسیحیان، یهودیان و زرتشتیان (مجوسان) که هر یک به ترتیب، مسیح یا عزیر را فرزند خدا دانسته یا شر و خیر را در مقابل هم، دو خالق جهان می‌دانند و همچنین مشرکان زمان محمد.

## معنا و دیدگاه کلاسیک
در آموزه‌های نخستین اسلامی، شرک به معنی پرستش بت‌ها یا موجودات دیگر به‌جز الله بود. قرآن می‌فرماید:
«خداوند شرک را نمی‌بخشد، ولی غیر از آن را برای هر کس بخواهد می‌آمرزد» (سوره نساء، آیه ۴۸).

علمای کلاسیک دو نوع شرک را توضیح داده‌اند:
* **شرک اکبر** – عبادت آشکار یا دعا به غیر از خداوند، مانند پرستش بت‌ها یا ارواح.
* **شرک اصغر** (یا شرک خفی) – انجام اعمال دینی برای ریا و شهرت به جای اخلاص برای خدا. این عمل در عربی **ریا** نامیده می‌شود.

## مفهوم در دوران مدرن
در دوران معاصر، شرک فقط به بت‌پرستی محدود نیست. برخی از اندیشمندان مسلمان معتقدند که شرک مدرن شامل رفتارهایی است که وابستگی انسان را از خدا به قدرت‌های مادی، علم یا شهرت منتقل می‌کند.

امروزه برخی افراد چنان به علم، ثروت یا مقام اعتماد دارند که حضور خدا را فراموش می‌کنند. برخی دیگر چنان به ستارگان یا رهبران دلبسته‌اند که برای آن‌ها نوعی تقدس قائل می‌شوند. این گونه رفتارها می‌تواند به شرک مدرن بینجامد.

### نمونه‌های رایج
نمونه‌هایی از شرک در دوران جدید عبارتند از:
* **پرستش ثروت یا فناوری** – باور به اینکه پول یا قدرت زندگی را کنترل می‌کند نه خدا.
* **ستاره‌پرستی** – دلبستگی و اطاعت افراطی از چهره‌های مشهور.
* **ریا در عبادت** – انجام اعمال دینی برای جلب توجه مردم یا در شبکه‌های اجتماعی (شرک پنهان).
* **اعتماد افراطی به اولیا و زیارتگاه‌ها** – درخواست کمک از انسان‌ها یا قبور به گونه‌ای که گویا قدرت الهی دارند.
* **باور به جادو، تعویذ و طلسم** – اعتقاد به اینکه این‌ها می‌توانند شانس یا محافظت بیاورند.
* **شرک در محبت (شرک المحبّه)** – دوست داشتن یا ترس از کسی بیش از خداوند.
* **تصاویر و مجسمه‌های سخت و سه‌بعدی** – ساخت، چاپ یا برجسته‌سازی تصاویر موجودات دارای روح.

### تصاویر، مجسمه‌ها و اشکال سه‌بعدی
یکی از مسائل مهم در شرک مدرن، ساخت یا استفاده از **تصاویر و مجسمه‌های** موجودات زنده (انسان یا حیوان) است.
پیامبر اسلام (ص) فرمودند:
«سخت‌ترین عذاب در روز قیامت برای تصویرگران است.» (صحیح بخاری ۵۹۵۰؛ صحیح مسلم ۲۱۰۷).

دیدگاه‌های معاصر شامل موارد زیر است:
* **عکس‌ها و هنر دیجیتال دوبعدی** – برخی استفادهٔ آن‌ها را مجاز می‌دانند، برخی دیگر آن را شبیه بت‌سازی می‌دانند.
* **مجسمه‌ها و تصاویر سه‌بعدی** – به‌عنوان شکل مدرن بت‌سازی در نظر گرفته می‌شود.
* **ربات‌ها یا آواتارهای ماشینی** – ایجاد چهره‌های انسانی برای ستایش یا تقلید از آفرینش الهی.

فقیهان اسلامی بیان کرده‌اند که تصاویر برای مقاصد شناسایی، آموزش یا پزشکی مجازند، ولی هر تصویری که موجب تعظیم یا خودنمایی شود، می‌تواند به شرک منجر شود.

بر اساس نظر علما، شرک نخستین بار زمانی آغاز شد که مردم از انسان‌های نیک مجسمه ساختند و سپس آن‌ها را پرستیدند. در دوران مدرن، شرک دوباره از طریق **تصویر، شهرت و غرور مادی** در حال گسترش است.
ایمانداران باید از تصاویر و مجسمه‌های غیرضروری پرهیز کرده و تنها بر خداوند تکیه کنند و دل خود را از شرک پنهان پاک نمایند.

## پرهیز از شرک
قرآن و سنت مسلمانان را به اخلاص در عبادت و اعتماد کامل به خدا دعوت می‌کنند.
باید به خدا، صفات و فرمان‌های او ایمان داشت.
توبه و آگاهی، راه نجات از انواع شرک مدرن است. اسلام می‌آموزد که همه گناهان قابل بخشش‌اند، جز شرک در صورتی که فرد بدون توبه از دنیا برود.

## شرک در جمهوری اسلامی
محمدتقی مصباح یزدی، مخالفت با ولایت فقیه و خامنه‌ای را شرک می‌پنداشت.

## جستارهای وابسته
* بت‌پرستی
* پگانیسم
* توحید

## منابع

## پیوند به بیرون
* سایت توحید

رده:اصطلاحات اسلامی
رده:الهیات اسلامی
رده:بت‌پرستی
رده:خدا در اسلام
رده:شرک
رده:گناه‌ها
رده:واژه‌ها و عبارت‌های قرآنی