سونت‌های شکسپیر

***غزلواره‌ها*** یا ***سونت‌های شکسپیر***  به مجموعه‌ای از ۱۵۴ غزل‌واره اشاره می‌کند که توسط ویلیام شکسپیر نوشته شده و به موضوعات متفاوتی همچون گذر زمان، عشق، زیبایی و میرش می‌پردازد. منظور از سونت‌های شکسپیر، اکثرا ۱۵۴ غزل‌واره‌ای است که ابتدائاً در ۱۶۰۹ به صورت رحلی منتشر شده‌اند اما شکسپیر، غزل‌واره‌های دیگری در رومئو و ژولیت، هنری پنجم، درد بیهوده عشق و نمایشنامه‌ی «ادوارد سوم» نیز دارد.

## محتوا

غزل‌واره‌های شکسپیر در استمرار سبکِ سونت‌سُراییِ فرانچسکو پترارک، شاعر ایتالیاییِ عصر رنسانس در سده‌ی چهاردهم میلادی در نظر گرفته می‌شود؛ سبک شعری‌ای که در سده‌ی شانزدهم میلادی توسط توماس وایت در انگلستان معرفی شد و بعدها «هنری هاوارد» (Henry Howard) این سبک را طبق نظام شعری انگلیسی و در قالبِ دوبیتی (quatrains) در آورد. سونت‌های شکسپیر از لحاظ سبکی در وزن‌های مرسوم زبان انگلیسی هستند اما محتواهای متنوعی دارند.

شکسپیر در این سونت‌ها به جای ایرادِ عشقِ افراطی به یک موجود مؤنثِ خداگونه‌ی دست‌نیافتنی، مانند آنچه پترارک و دانته آلیگیری و فیلیپ سیدنی می‌سرودند، در باب یک معشوق مذکر قلم دَرمی‌کشد. او همچنین از شخصیتی به نام «بانوی سیاه» نیز سخن می‌گوید. شکسپیر به بررسی مضامینی مانند شهوت، همجنس‌گرایی، زن‌ستیزی، خیانت و رنجش می‌پردازد.

### شخصیت‌های سونت‌ها

در این غزل‌واره‌ها با «جوانِ زیبا» (Fair youth)، «شاعرِ رقیب» (Rival poet) و «بانوی سیاه» (Dark lady) آشنا می‌شویم. شواهد و تحلیل‌های زبان‌شناختیِ کنونی حاکی از آن اند که ابتدا غزل‌واره‌های بانوی سیاه (۱۵۹۵–۱۵۹۱)، سپس سونت‌های مَطلَع (procreation sonnets) و سپس سونت‌های جوان زیبا (۱۶۰۳–۱۵۹۷) سُروده شده‌اند. برخی معتقدند این شخصیت‌ها تخیلی اند و برخی معتقدند که واقعی اند و شواهدی برای تشخیص هویت واقعی آنان ارائه می‌کنند.

#### جوان زیبا (Fair Youth)

جوان زیبا، شخصیت مذکری است که شاعر در غزل‌واره‌های یکم تا ۱۲۶اُم، زیبایی او را تحسین می‌کند. این جوان، خوش‌قیافه، خودمحور، مورد تحسینِ همگان و محبوب است. غزل‌واره‌های این بخش با تشویقِ این جوان به ازدواج (تا زیبایی‌اَش به نسل‌های بعدی منتقل شود و ماندگار شود) توسط شاعر آغاز می‌شوند (غزل‌واره‌های یکم تا هفدهم). توصیفات دوستانه در ادامه افزایش می‌یابند و صورتِ همجنسگرایانه به خود می‌گیرند. سپس وَصفِ خیانت‌های پی‌درپی جوان زیبا می‌شود که توسط بانوی سیاه اغوا شده (سونت‌های ۱۳۳، ۱۳۴ و ۱۴۴) و شاعر از تحمل همه‌ی این مسائل به ستوه آمده (سونت ۱۵۲).

درباره‌ی اینکه آیا «جوان زیبا»، یک فرد واقعی بوده است و چه کسی بوده است، بحث‌هایی شده است. یک احتمال این است که او «هنری وریتِسلی» (Henry Wriothesley)، سومین اِرلِ ساوت‌همپتون بوده است. این احتمال بر این اساس که است که ویژگی‌های ظاهری و شخصیتی او با توصیفات شکسپیر می‌خوانند. همچین او یکی از سِتایندگان و حامیان شکسپیر بوده است و از نخبگان عصر خود محسوب می‌شده است. گفته می‌شود شکسپیر شعرِ «ونوس و آدونیس» (۱۵۹۳) را به هنری تقدیم کرده بوده است. داستان این شعر، ماجرای مَردی به نام آدیوس است که خدای زیبایی (ونوس) از او می‌خواهد کودکی بیاورد.

ایراد این فرضیه این است که بر اساس برخی از وقایعِ مورد اشاره در خودِ سونت‌ها مانند سقوط اسکس اعدام توطئه‌گرانِ باروت، این سونت‌ها در حدود ۱۶۰۶ سروده شده‌اند که هنری وریتسلی در آن دو زمان، ۳۳ و ۳۹ سال داشته است و نمی‌توانسته «**جوانِ** زیبارو» یا «**پسرکِ** دوست‌داشتنی» باشد.

نویسندگانی مانند توماس تِرِت (Thomas Tyrwhitt) و اسکار وایلد اظهار داشتند که منظور از «جوان زیبا»، ویلیام هیوز است (William Hughes)، بازیگر جوان اغواگری که نقش‌های زنانه را در نمایشنامه‌های شکسپیر بازی می‌کرد. وایلد به ویژه ادعا کرد که ویلیام هیچز همان «Mr. W.H.» است که در تقدیم‌نامه‌ی پیوست به نسخه خطی غزل‌ها به او اشاره شده است.

#### بانوی سیاه (The Dark Lady)

سونت‌های بانوی تیره (۱۲۷ تا ۱۵۲) جسورانه‌ترین مجموعه‌ی سنت سونت‌سُرایی هستند. این مجموعه با تمایلات جنسی آشکارش (غزل ۱۵۱)، خود را از مجموعه‌سونت‌های «جوان زیبا» متمایز می‌کند. بانوی سیاه به این دلیل به این نام خوانده می‌شود که موهای سیاه و پوست «تیره» دارد. بانوی تیره ناگهان ظاهر می‌شود (غزل ۱۲۷)؛ او و گوینده غزل‌ها، خودِ شاعر، در یک رابطه جنسی هستند. آن بانو، اشرافی، جوان، زیبا، باهوش یا پاکدامن نیست. رنگ پوستش گِل‌آلود است، نفسش «بوی بد» می‌دهد و هنگام راه رفتن، بدریخت است. این رابطه به شدت با محاکمه‌ی آدری توسط تاچ‌استون در نمایش‌نامه‌ی «هر طور که دوست دارید» شباهت دارد. به زودی شاعر، او را به خاطر به‌بردگی‌کشیدنِ دوست زیبایش (جوان زیبا) سرزنش می‌کند (غزل ۱۳۳). شکسپیر نمی‌تواند رابطه‌ی مثلثی را تحمل کند و این رابطه با طرد شدن بانو توسط شکسپیر به پایان می‌رسد. همانند داستان «جوان زیبا»، تلاش‌های زیادی برای شناسایی کیستی واقعی بانوی سیاه صورت گرفته است. لوسی نگرو، مری فیتون، امیلیا لانیر، الیزابت وریتسلی و دیگران پیشنهاد شده‌اند.

#### شاعر رقیب (The Rival Poet)

هویت شاعر رقیب همچنان یک راز است. اگر حامی و دوست شکسپیر، پمبروک بوده باشد، شکسپیر تنها شاعری نبود که زیبایی او را ستایش می‌کرد؛ فرانسیس دیویسون در غزلی که مقدمه‌ای بر اثرش با عنوان «یک راپسودی شاعرانه» (۱۶۰۸) است، این کار را انجام داد، غزلی که درست قبل از غزل‌های شکسپیر منتشر شد. جان دیویسِ هرفوردی، ساموئل دانیل، جورج چاپمن، کریستوفر مارلو و بن جانسن نیز نامزدهایی هستند که در میان سرنخ‌های غزل‌ها، شواهدی برای آن پیدا می‌کنند.

ممکن است شاعر رقیب ترکیبی از چندین شاعر بوده باشد که شکسپیر احساس تهدیدِ خود از طریق آنها را بیان می‌کند. گوینده، شاعر رقیب را به عنوان رقیبی برای شهرت و حمایت می‌بیند. غزل‌هایی که معمولاً به عنوان مجموعه‌ی شاعر رقیب شناخته می‌شوند، در مجموعه‌ی جوان زیبا در غزل‌های ۷۸ تا ۸۶ هستند.

## به فارسی
ترجمه‌های گوناگونی از این اشعار در فارسی است؛ از این جمله ترجمه و شرح امید طبیب‌زاده در سال ۱۳۹۶ از سوی انتشارات نیلوفر منتشر شد. انتشارات ویدا نیز در سال ۱۳۸۳ این غزلواره‌ها را با ترجمه تقی تفضلی و انتشارات نقش و نگار در سال ۱۳۹۳ با ترجمه بهنام مقدم (م. رها) به چاپ رسانده‌اند.

لازم به‌ذکر است که این غزلواره‌ها در سال ۱۳۹۷ با ترجمه صابر آتش نظرلو از سوی انتشارات ایجاز منتشر شده است.

## پانویس


## منابع

رده:آثار ویلیام شکسپیر
رده:ادبیات انگلستان
رده:اشعار ویلیام شکسپیر
رده:سونت‌ها
رده:شعرهای انگلیسی
رده:غزلواره‌های شکسپیر
رده:کتاب‌های انتشارات نیلوفر
رده:کتاب‌های ۱۶۰۹ (میلادی)