آسیاب آبی

[بندانگشتی|300px|چپ|Interior of the [لایم ریجیس watermill، UK (۱۴th century).]]
**آسیاب آبی** دستگاهی بوده‌است که برای آسیاب و خردکردن گندم و سایر غلات و برای درست کردن آرد وجود داشته‌است و با استفاده از تکنیک سرعت آب یا فشار آب کار می‌کرده‌است. منشا اولین آسیاب آبی در جهان به ایران هخامنشی باز می‌گردد، که در سرزمین های کنونی ایران ،عراق و سوریه تحت فرمانروایی هخامنشیان اولین آسیاب های آبی ساخته شدند.یکی از ابزارهای بالا کشیدن آب، «زنجیره‌ی کوزه‌ها» بود که احتمالاً پیش از ۱۰۰ پیش از میلاد پدید آمد. در این دستگاه، ردیفی از کوزه‌ها بر روی قرقره‌ای می‌چرخیدند؛ کوزه‌ها در پایین از آب پر شده و در بالا درون جوی خالی می‌شدند. بعدها نوع پیشرفته‌تری از آن ساخته شد که با نیروی حیوانات و چرخ‌دنده‌های چوبی کار می‌کرد و به «**چرخ پارسی**» معروف شد. این وسیله بعد ها در شمال آفریقا، سرزمین‌های اسلامی، هند و چین نیز رواج یافت و تا اوایل قرن بیستم در سودان نیز هزاران نمونه از آن وجود داشت.نخستین آسیاب‌های آبی برای آرد کردن غلات در مناطق کوهستانی با جوی‌های پرشتاب ساخته شدند و طراحی آن‌ها از چرخ سفالگری و دستگاه‌هایی چون چرخ پارسی و نوریه الهام گرفته بود. شواهد نشان می‌دهد که پادشاهی هخامنشی در ناحیه ایران و عراق کنونی خاستگاه این آسیاب‌ها بوده‌اند، احتمالاً پیش از ۳۵۰ پیش از میلاد، جایی که معادن سنگ آسیاب نیز در دسترس بود.

سازه های آبی شوشتر که به گفته باستان شناس فرانسوی ژان دیولافوا بزرگ ترین مجموعه صنعتی پیش از انقلاب صنعتی بوده استساخت بیشتر این سازه مربوط به به دوره ساسانی است اما بخش‌هایی از این سیستم آبیاری در اصل به زمان داریوش هخامنشی، برمی‌گردد. بخشی از آن شامل یک جفت کانال انحرافی اصلی در رودخانه کارون است که یکی از آنها هنوز هم مورد استفاده قرار می‌گیرد. این کانال آب را از طریق مسیری از تونل‌های آبرسانی به شهر شوشتر می‌رساند. این منطقه شامل دژ سلاسل است که محور عملکرد سامانه هیدرولیکی است. همچنین شامل یک برج برای اندازه‌گیری سطح آب، همراه با پل‌ها، سدها، آسیاب‌ها و حوضچه‌ها است. که شامل آسیاب های آبی نیز می‌شده. در ایران تقریباً در هر شهری در قدیم آسیاب آبی وجود داشته امروز تقریباً چند مورد انگشت شمار هنوز کار می‌کنند آسیاب کاخک - بجنورد-آسیاب یزد و آسیاب‌آبی اشکذر -و آسیابهای آبی بسیار قدیمی مانند آسیاب آبی زیبد در پروژه‌های شهرسازی نابود شده‌اند...  آسیاب بادی نخستین بار در ایران بکار گرفته شده‌است امروزه هنوز بقایای چندین آسیاب بادی (آسباد) در شهر کوچک نشتیفان خوافخراسان وجود دارد و تا چند سال قبل از انقلاب فعال بود. اگرچه کتاب اصطخری که در آن اشاره به ساخت آسیاب بادی شده‌است مربوط به پیش از سال سال ۳۳۰ هجری خورشیدی (۳۴۰ هجری قمری) بوده‌است، کارشناسان اندیشکده فرهیختگان سیستانی وابسته به بنیادنیمروز معتقدند سیستان زادگاه نخستین آس بادها بوده‌است و خراسان بزرگ و سیستان که نشتیفان و زابل فعلی و همگی تا کشمیر بخش ازآن ایالت بزرگ کهن بوده‌اند نخستین آسیاب‌های بادی را به خود دیده است.نامه نگاریها و مکاتبات بنیادنیمروز با شهرداری زابل و استانداری سیستان وبلوچستان ازسال1389برای ساخت نمادی از اسیاب بادی در یکی از میدان‌ها سیستان برای ثبت این واقعیت بزرگ درتاریخ و حافظه تاریخی ایرانیان عزیز و آگاهی جوانان وطن از این افتخارات بزرگ است. در یکی از کتاب‌های مسعودی که چند سال بعد نوشته‌شده‌است، به داستانی اشاره می‌شود که در آن یک ایرانی به نزد خلیفهٔ دوم، عمر،(سال ۱۳ هجری خورشیدی و قمری، سدهٔ هفتم میلادی) ادعا می‌کند که می‌تواند یک آسیاب بادی بسازد، و عمر نیز برای ثابت شدن این ادعا از او می‌خواهد تا این کار را انجام دهد، و او نیز موفق می‌شود.
watermills in Iran..
اشاره تاریخ نویسان به داستان کشته شدن یزدگرد ساسانی بدست آسیابان و اشاره به کشتار ایرانیان یک بار در الیس به فرماندهی خالد پسر ولید و یک بار در زمان امویان در گرگان به فرماندهی یزید بن مهلب از روایتهایی است که در آن‌ها به آسیاب آبی و بادی اشاره شده‌است.

آسیاب های بسیار قدیمی در دزفول قرار دارد که دست کم از دوران ساسانی به بعد وجود داشته اند

## کاربرد در کاغذسازی
در سال ۱۱۹۰ نخستین آسیاب کاغذساز در ناحیه هرول در فرانسه تأسیس گردید و آنگاه موسسات دیگری در کنار مجاری آب در نواحی اوورنی و تروآ در فرانسه و در شهر فلورانس در ایتالیا به وجود آمدند.

## نگارخانه


File:Undershot water wheel schematic.svg|
Image:Overshot water wheel schematic.svg|
Image:Breastshot water wheel schematic.png|
File:Keriki Water Mill.jpg|آسیاب آبی کریکی بستک


## منابع

* 
* شواهد، احتمال وجود آسیاب‌بادی در ارومیه را به یقین نزدیک می‌کند، آفرینش، (۲۰ بهمن ۱۳۸۱): ص ۷.
* نوری، فرشته، آسیاب‌های بادی و بادگیرها، اعتماد، (۲۰ خرداد ۱۳۸۲): ص ۸.
* نویسندگان ویکی‌پدیای انگلیسی؛ http://en.wikipedia.org/wiki/Windmill،Windmill ؛ (نسخه۲۰ دسامبر ۲۰۰۶)

رده:ساختمان‌های کشاورزی
رده:اختراع‌های باستان
رده:مهندسی هیدرولیک
رده:فناوری‌های پایدار
رده:آسیاب آبی
رده:اختراع‌های ایرانی