آق‌کپرک

**آق‌کُپرُک** (واژه‌ای‌ست تُرکی، به‌معنای «پُلِ سفید»)، مجموعه پایگاه‌های باستان‌شناسی واقع در ولایت بلخ در افغانستان است، که شامل چهار پایگاه، ۱، ۲، ۳ و ۴ در امتداد رود بلخاب در نزدیکی شمال روستای آق‌کُپرُک، در تپه‌های واقع در ۷۷ کیلومتری جنوب شهر مزار شریف می‌شود. این چهار پایگاه عبارتند از:
* **آق‌کپرک ۱**، یا **غارِ اسب**، پناهگاهی صخره‌ای است از دوران کوشانیان-ساسانیان، که شامل پاره‌ای آثار فرسکو (fresco) بودایی و معماری ساده است.
* **آق‌کپرک ۲**، یا **غارِ مار**، پناهگاه صخره‌ای دیگری است، که شاید نسبت به سه پایگاه دیگر داده‌های بیشتری ارائه نموده، آثاری از تمام دوره‌ها به استثنای دوران کوشانیان-ساسانیان. تقربیا ٪۱۰ از ساحۀ مسکونی انسان‌های آن زمان کاوش شد. 
* **آق‌کپرک ۳**، یک پایگاه روباز (بی‌سقف) در تراس رودخانه است که شامل دو دوره، هر دو متعلق به عصر فراپارینه‌سنگی می‌شود. 
این پایگاه‌ها در سال‌های ۱۹۶۲ و ۱۹۶۵ میلادی توسط لوئی دوپری برای موزهٔ تاریخ طبیعی آمریکا کاوُش شدند. 
* **آق‌کپرک ۴**، که به روستای آق‌کپرک نزدیک‌تر است، در سال ۱۹۷۱ میلادی مختصراً توسط مَک‌برنی (C.B.M. McBurney) از دانشگاه کمبریج کاوُش شد، و آثار بدست‌آمده از آن از نوع صنعت «موستریَن میانی» (Middle Mousterian) است که با آنچه که دوپری یافته بود تفاوت داشت.

یافته‌های باستان‌شناسی از این پایگاه‌ها شامل سازه‌های فراوان و پیشرفته از ابزارهای سنگی است، همچون سردیس سنگی بسیار ابتدایی (نگارۀ فوق را ببینید)، بقایای گوسفند و بز اهلی‌شده، قطعاتی از مسِ چکشخورده متعلق به عصر نوسنگی با سفال (ceramic Neolithic)، نیش پرتابه‌ها، شیشه‌جات، سفالینه (terracotta) و جواهرات ساده.



[650px|پایگاه‌های باستان‌شناسی افغانستان از [عصر سنگزیرین □میانی ■بالایی ▲فراپارینه‌سنگی ○نوسنگینوسنگیشهر امروزی ◉]]
□■دشت ناوُر
■•درهٔ کور
■○قَره‌کمر
○•آق‌کُپرُک
هزارسُم○•
◉کابل
◉مزار شریف
◉هرات
◉قندهار
◉غزنی

پایگاه‌های باستان‌شناسی افغانستان از عصر سنگپارینه‌سنگی زیرین □پارینه‌سنگی میانی ■پارینه‌سنگی بالایی ▲فراپارینه‌سنگی ○نوسنگی •شهر امروزی ◉
توجه: برای مشاهدۀ موقعیت صحیح این پایگاه‌ها از تفکیک‌پذیری (resolution) ابعاد ۱۹۲۰ در ۱۰۸۰ و زوم %۱۰۰ در صفحۀ نمایشگر خود استفاده کنید.



## پانویس

## منابع
* فهرست پایگاه‌های باستان‌شناسیِ افغانستان (عنوان فرانسوی: Catalogue des sites archeologiques d'Afghanistan/عنوان انگلیسی: Archaeological gazetteer of Afghanistan)، جلد اول و دوم، نوشتۀ وارویک بال (Warwick Ball)، انتشارات Editions Recherche sur les civilisations، پاریس، ۱۹۸۲، . 
* بناهای افغانستان: تاریخ، باستان‌شناسی و معماری (عنوان انگلیسی: The Monuments of Afghanistan: History. Archaeology and Architecture)، نوشتۀ وارویک بال (Warwick Ball)، انتشارات I.B. TAURIS، نیویورک، ۲۰۰۸، .

## مطالعۀ بیشتر

* Hayashi and Sahara in Mizuno. S. (ed) 1962. *Haibāk and Kashmir-Smast*. Kyoto: 54-5, 105.
* Dupree, L. *et al.* 1972. *Prehistoric Research in Afghanistan (1959-1966)* (4.12). Philadelphia.
* McBurney, C.B.M. 1972. 'Report of an archaeological survey in northern Afghanistan'. July-August 1971'. *Afghanistan* 25, 2: 22-32.
* Davis in Allchin, R. and Hammond, N. (eds) 1978. *The Archaeology of Afghanistan*. London: 55-63.
* Shaffer in Allchin, R. and Hammond, N. (eds) 1978. *The Archaeology of Afghanistan*. London: 74-81, 89-90.
* Gupta, S.P. 1979. *Archaeology of Soviet Central Asia and the Indian Borderlands* (2 vol). New Delhi.   
* Derevyenko and Liu Zun-E in Dani, A.H. and Masson, V.M. (eds) 1992. *History of Civilizations of Central Asia (volume 1): The dawn of civilization - earliest times to 700 B.C.* Paris.
* Sarianidi in Dani, A.H. and Masson, V.M. (eds) 1992. *History of Civilizations of Central Asia (volume 1): The dawn of civilization - earliest times to 700 B.C.* Paris.

رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان
رده:باستان‌شناسی در آسیا
رده:پایگاه‌های باستان‌شناسی افغانستان
رده:پایگاه‌های باستان‌شناسی افغانستان از عصر سنگ
رده:دوره نوسنگی
رده:عصر آهن
رده:عصر سنگ
رده:مناطق مسکونی در ولایت بلخ
رده:فراپارینه‌سنگی
رده:موستری