بنی‌قریظه

**بنی‌قُرَیْظه**  یکی از قبایل یهودی ساکن در مدینه، به ریاست کعب بن اسد بود که تا قرن هفتم میلادی در شمال عربستان در حومهٔ یثرب (مدینه) زندگی می‌کردند. در مورد خاستگاه بنی‌قُریْظه (همانند باقیماندگان یهودیانِ مدینه) اطلاعات کافی در دست نیست؛ برخی گفته‌اند آن‌ها نوادگان قبایل یهودی مهاجر بودند یا اعرابی که به یهودیت گرویده و در عین پایبندی به یهودیت، با اعراب ازدواج کرده و از بسیاری از آداب آن‌ها تأثیر پذیرفته بودند. به نظر می‌آید که قبایل یهودی (که اقلیتی از جمعیت مدینه را تشکیل می‌دادند) در کشاورزی پیشرو و ممتاز بوده‌اند و در برهه‌هایی از تاریخ از نظر سیاسی نیز غالب بوده‌اند، ولی قدرت سیاسی و حکومتی آن‌ها بعدها رو به افول گذاشته بود.

حدود صد سال قبل از هجرت محمد از مکه به مدینه بین قبایل مختلف مدینه درگیری درگرفته و به تدریج تمامی اهالی مدینه وارد آن شده بودند. در این میان قبایل یهودی گهگاه در جبهه‌های مخالف هم می‌جنگیدند.

گفته می‌شود که قبایل یهودی در زمان جنگ‌های بین ساسانیان و رومیان به ناحیه حجاز در عربستان مهاجرت کردند. قبایل یهودی کشاورزی را به همراه خود آوردند و همین موضوع آن‌ها را از نظر فرهنگی، اقتصادی، و سیاسی بر ساکنان آنجا برتری می‌داد. اما با مهاجرت دو قبیله عرب بنی اوس و بنی خزرج از یمن، قبایل یهودی غلبه خود را از دست دادند. هنگامی که بین قبیله اوس و خزرج درگیری درگرفت، قبایل یهودی (که حال موالی، یا متحدان اعراب شده بودند) در جبهه‌های مخالف هم جنگیدند. در این میان بنی‌قُریْظه سمت قبیله اوس بود.

## هجرت محمد از مکه به مدینه و جنگ احزاب
یکی از دلایل دعوت محمد به مدینه رفع اختلافات میان گروه‌های درگیر بود. وقتی محمد از مکه به مدینه هجرت کرد با تهیه میثاقی بین گروه‌های درگیر صلح ایجاد کرد. این میثاق حقوق و وظایف قبایل مدینه نسبت به یکدیگر را مشخص می‌کرد.

در سال پنجم هجرت، متعاقب جنگ‌های بدر و احد، ابوسفیان به کمک قبایل تبعید شده بنی نضیر و بنی‌قینقاع، شهر مدینه را با هدف تخریب جامعه مسلمانان محاصره کرد. مسلمانان به پیشنهاد سلمان فارسی برای مقابله با مهاجمان، خندقی در شمال و غرب مدینه کنده بودند. در طول دو هفته‌ای که مدینه تحت محاصره بود، لشکر احزاب با بنی‌قُریْظه که در جنوب مدینه ساکن بودند وارد مذاکره شدند و آنان برخلاف پیمانی که با محمد بسته بودند، جانب دشمنان او را گرفتند. محمد برخی از مسلمانان را برای صحبت با بنی‌قریظه فرستاد. محمد سعی کرد که از به نتیجه رسیدن مذاکرات بین بنی‌قُریْظه و احزاب جلوگیری کند. مذاکرات نهایتاً بی‌نتیجه ماند. در مورد میزان حمایت بنی‌قُریْظه از احزاب در هنگام جنگ اختلاف نظر وجود دارد.

## کشتار بنی‌قریظه

### قتل‌عام زندانیان بنی‌قریظه
بندانگشتی|400px|نقاشی مینیاتور از قرن نوزدهم/ قبیله بنی قُریْظه/ اثر محمد رفیع موجود در کتابخانه بریتانیا
پس از پایان جنگ مسلمانان به قلعه‌های یهودیان حمله بردند. بنی‌قُریْظه به مدت ۲۵ روز (به نقل از ابن اسحاق) یا ۱۵ روز (به نقل از واقدی) در تیراندازی شدید در برابر مسلمانان مقاومت کردند ولی مسلمانان موفق به پیشروی شدند. یهودیان به سرعت به این نتیجه رسیدند که باید تسلیم شوند؛ ابتدا نماینده‌ای فرستادند تا بگویند که حاضرند، به همان شرایطی که بنی نضیر از مدینه رفتند، از مدینه بروند ولی محمد این شرط را قبول نکرد و گفت که باید بدون هیچ شرطی تسلیم شوند. در حالی‌که بنی‌قریظه چاره‌ای جز تسلیم نمی‌دیدند، امیدشان به وساطت اوسیان بود که در گذشته با آنان هم‌پیمان بودند.
ابن هشام می‌نویسد: دلیل نهایی تسلیم بنی‌قریظه این بود که **[[علی ابن ابوطالب|علی ابن ابیطالب]]** فریاد کشید «به خدا سوگند یا شربتی که *[[حمزه]]* نوشید را می‌نوشم یا قلعه آنان را می‌گشایم.» در این لحظه قریظیان گفتند ای محمد! حکمیت **[[سعد بن معاذ]]** را می‌پذیریم. اوسیان از محمد خواستند که به خاطر آنان از بنی‌قریظه درگذرد و محمد نیز حکمیت سعد بن معاذ را پذیرفت.
سعد که خود در جنگ زخمی شده بود هر دو طرف را واداشت تا موافقت نامه‌ای را امضا کنند که بنا بر آن، قول دهند پذیرای قضاوت او باشند. بعد او دستور داد بنی‌قریظه تسلیم شوند و قلعه‌هایشان را ترک گفته و تحت اسارت مسلمانان در آیند. سعد طبق شریعت دین یهود رأی بر این داد که همهٔ مردان باید اعدام شوند و زنان و فرزندان به عنوان اسیر جنگی به بردگی گرفته شوند. پیامبر اسلام نیز گفت که حکم سعد مطابق حکم خداوند است.

پس محمد به علی ابن ابیطالب دستور داد که تمامی مردان و نو جوانانی که موی زهار آنها رشد کرده بود را گردن زند. پس اسیران به دست علی ابن ابی طالب و زبیر ابن العوام گردن زده شدند. در تاریخ‌های مختلف تعداد اسیرهایی که به قتل رسیدند. متفاوت است برخی گفتند ۵۵۰ نفر برخی گفتند ۸۰۰ نفر قتل‌عام شدند.

یک زن قریظی نیز، که یک مسلمان را کشته بود، به قتل رسید. یکی از مردان قبیله به نام رفاعة بن سِموال به وساطت سَلمی' دختر قیس، از خاله‌های محمد بخشیده و جوانی نابالغ به نام عطیة القُریظی آزاد شد. این دو مسلمان شدند و نامشان در ردیف صحابه آمده است.

### تحلیل
طبق روایات اسلامی، قرآن در آیه 33:26 به اختصار به این حادثه اشاره می کند. فقهای مسلمان با استناد به آیه 55-58 سوره الانفال به عنوان توجیهی برای رفتار با بنی قریظه نگاه کرده اند و استدلال می کنند که قریظه پیمان خود را با محمد شکستند و بنابراین تصمیم سعد بن معاذ در انکار طرف محمد از پیمان و اعدام دسته جمعی قریظه موجه شد.

## اشاره قرآن به جنگ احزاب و اسارت بنی‌قریظه
آیات ۵۶ تا ۵۸ سوره انفال و ۲۶ و ۲۷ سوره احزاب راجع به جنگ بنی‌قریظه است.

دربارهٔ چگونگی آغاز جنگ، سید محمدحسین طباطبایی در تفسیر المیزان در بحث روایی آیات ۹ تا ۲۷ سوره احزاب به نقل از مجمع البیان از زهری و عروه نقل می‌کند:

در منابع دیگری مانند
، کتاب الصحیح من سیره النبی الاعظم سید جعفر مرتضی عاملی - جلد ۱۱ - صفحهٔ ۳۳، المستدرک علی الصحیحین ابوعبدالله حاکم نیشابوری - جلد ۳ - صفحهٔ ۳۴، کتاب در المنثور جلال‌الدین سیوطی - جلد ۳ - صفحهٔ ۱۷۸و مسند احمد بن حنبل، جلد ۶، صفحهٔ ۱۴۲نیز آورده‌اند که جبرئیل به صورت دحیه کلبی آمد و به محمد، دستور حمله به بنی‌قریظه را داد.

## دیدگاه‌ها
روح‌الله خمینی دربارهٔ مجازات بنی‌قریظه می‌گوید:

همچنین وی در کتاب آداب نماز، درباه قتل ایشان می‌گوید:

سید روح‌الله خمینی، رهبر انقلاب ۱۳۵۷ ایران در سخنرانی به تاریخ ۲۷ مرداد سال ۱۳۵۸ در جمع مردم می‌گوید:

جعفر شهیدی در این باره در کتابش می‌نویسد:

بنا بر دنیل سی. پیترسن و مارتین لینگز، این تصمیم در تطابق با قانون موسی در سفر تثنیه ۲۰:۱۰–۱۴ بود.

مونتگمری وات در اینباره می‌گوید:

سید محمدحسین طباطبایی در تفسیر المیزان آورده است:

* جعفر شهیدی می‌نویسد: به نظر می‌رسد ماجرای این غزوه، سال‌ها پس از تاریخ واقعه، به وسیله داستان‌گویی که از تیره خزرج بوده است دستکاری شده و به تحریر درآمده باشد. هدف این داستان‌گو این بوده است که به این وسیله نشان دهند حرمت طایفه اوس نزد پیامبر اسلام به‌اندازه طایفه خزرج نبود و برای همین است که پیغمبر اسلام هم پیمان‌های خزرج را نکشت، اما هم پیمانان اوس را گردن زد؛ و نیز خواسته است نشان دهد که رئیس قبیله اوس جانب هم پیمان‌های خود را رعایت کرده است.
* مالک بن انس، ابن اسحاق راوی اصلی این جریان را دجال می‌نامد، دلیل این نامگذاری، نقل داستان غزوات پیامبر اسلام با یهودیان از قول فرزندان یهودی عنوان شده است لذا مالک را می‌توان یکی از مخالفان این داستان دانست.
* ابن حجر عسقلانی، علت تضعیف ابن اسحاق از سوی مالک را نقل این‌گونه داستان‌ها می‌داند پس خود نیز جزء مخالفان این داستان قرار می‌گیرد.
* سید احمد برکات نیز با دلایل مختلف داستان نقل شده از طرف ابن اسحاق نسبت به یهودیان بنی‌قریظه را نفی می‌کند.
* ولید عرفات نیز با بیان فاصله زیاد بین ابن اسحاق و جریان بنی‌قریظه، نداشتن سند صحیح از سوی ابن اسحاق را دلیلی بر ضعف این داستان دانسته و دلایل دیگری نیز اقامه کرده است.

## میراث
کشتن بنی قریظه در دوران معاصر به صورت جدلی یا برای حمایت از ایده خیانت بی‌زمان یهودیان به مسلمانان (مانند سخنرانی‌های انور سادات، رئیس‌جمهور مصر در سال 1972 یا پرویز مشرف، رئیس‌جمهور پاکستان در سال 2001) یا ظلم بی‌زمان مسلمانان نسبت به یهودیان و مسلمانان به‌طور کلی مورد استفاده قرار گرفته است. سرنوشت بنی قریظه موضوع شعر عبری Ha-aharon li-Venei Kuraita (آخرین بنی قریظه) شائول چرنیچوفسکی شد.

## پانویس

## منابع

### ارجاعات عمومی

* 
* داستان یهودیان بنی‌قُریْظه غبارآلود است
* *[[:en:Encyclopaedia_of_Islam|Encyclopaedia of Islam]]*. Ed. P. Bearman et al., Leiden: Brill, 1960–2005.
* *[[:en:Encyclopedia_Judaica|Encyclopedia Judaica]]* (CD-ROM Edition Version 1.0). Ed. Cecil Roth. Keter Publishing House, 1997. 
* *Shorter Encyclopaedia of Islam*. Ed. Hamilton A. R. Gibb, Johannes Hendrik Kramers. Leiden:Brill, 1953.
* *Handwörterbuch des Islam*. Ed. A. J. Wensinck, J. H. Kramers. Leiden: Brill, 1941.
* *[[:en:Muhammad:_His_Life_Based_on_the_Earliest_Sources|Muhammad: His Life Based on the Earliest Sources]]*. Dr. Martin Lings, Islamic Texts Society, 1983. 

* 
* Khomeini, Ruhollah. Algar, Hamid (translator and editor). *Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini*. Berkeley: Mizan Press, 1981


رده:آسیا در سده ۷ (میلادی)
رده:تاریخ اسلام
رده:قبایل یهودی عربستان
رده:قبیله‌های عربستان سعودی
رده:مردمان باستانی خاور نزدیک
رده:نبردهای محمد
رده:یهودیان عرب
رده:یهودیان
رده:برده‌داری و اسلام