کلاه

383x383px|بندانگشتی|مجموعه‌ای از کلاه‌ها در سده‌های ۱۸ و ۱۹ میلادی|جایگزین=

**کُلاه** به گونه‌ای سرگیر گفته می‌شود که بر سر می‌گذارند. کلاه می‌تواند به خاطر محافظت، ایمنی، البسه پرسنلی، مد و علت‌های دینی و فرهنگی مورد استفاده قرار گیرد. در گذشته کلاه نشان‌دهنده پایگاه اجتماعی فرد بوده‌است. کلاه در استفاده نظامی می‌تواند نشان‌دهنده ملیت، شاخهٔ فعالیت، درجه یا هنگ باشد.

## تاریخچه
در کتب تاریخی و داستان‌ها و به ویژه شاهنامه فردوسی تصاویری رزمی دیده می‌شود که نمایانگر فرم پوشش سلحشوران داستان است و ایرانیان قدیم به پوشیدن آن آشنا بوده‌اند یا آنکه در دیواره‌های کاخ‌های تخت جمشید و اکباتان فرم لباس سربازان و جنگجویان و سلاطین آن زمان دیده می‌شود که نشانه تاریخ لباس در ایران است. پوشیدن لباس سلاطین افشار، قاجار و ساسانیان که نشانگر تحول لباس است از این نمونه می‌باشد. به عنوان مثال در دوره قاجاریه مردم متعمم و عبا به دوش بودند و کسبه عمامه سفیدی داشتند که بنا به دستور سراج الملک حاکم اصفهان دستور داده شد در آن شهر علما عمامه سفید داشته باشند و کسبه عمامه زرد رنگ و شیر و شکری داشته باشند که هنوز هم گاه گاه در شهرستان‌ها دیده می‌شود.
[جایگزین=عکس از یک مشاور مد با کلاه در یک سالن آرایش در شهر مشهد|بندانگشتی|250x250پیکسل|یک [مشاور مد با کلاه در یک سالن آرایش در شهر مشهد]]
مردان ایرانی تا قبل از ظهور اسلام اغلب کلاه برسر می‌گذاشتند و بعد از اسلام عمامه را به کلاه ترجیح دادند. در زمان صفویه که شاهان صفوی اصرار داشتند خود را از طبقه سادات و معتقد به مذهب شیعه معرفی نمایند استفاده از عمامه سبز در میان عده زیادی از مردان رواج یافت. شاهان و درباریان آن دوره از عمامه سبز با تاج و جقه‌ای از جواهر که در قسمت جلو آن نصب می‌شده‌استفاده می‌کردند و علما و برخی از معمرین (پیران) عمامه‌های سبز بدون تزیین بر سر می‌گذاشتند. در دوره افشاریه و زندیه بجای عمامه از عرقچین و شال ترمه‌ای که به دور آن پیچیده می‌شد استفاده می‌کردند؛ و این رویه در دوره قاجاریه ادامه داشت و شاهان قاجار مانند ناصرالدین شاه مخالفتی با آن نشان نمی‌دادند و شال و کلاه نیز جزو لباس مردان ایرانی درآمد و بعداً به تدریج شال را رها کردند و فقط کلاه به سر گذاشتند.
کلاه در عشایر ایران انواع و اقسامی داشته، به خصوص که تابع سنت محل آن‌ها می‌باشد.

کلاه بختیاری و کلاه قشقایی که مخصوص ایلات و عشایر جنوب ایران است شهرتی خاص دارد و بعداً ایرانیان در دوران سلطنت پهلوی در ایران به کلاه‌هایی که مشتق از البسه اروپایی می‌شد انس گرفتند و کلاه پهلوی از زمره کلاه‌های دوره شاهان سلسله پهلوی می‌باشد.

کلاه به عنوان لباسی برای سر در دو فصل زمستان و تابستان از قدیم العیام استفاده می‌شده‌است. در دوره قاجاریه و قبل از آن سر برهنگی مرد علاوه بر آنکه نشانه بی‌ادبی و بی وقاری بود به روایت معلوم و مجهول، عوام معتقد بودند سر برهنگی موجب فقر و بی آبرویی و دیوانگی و اختلال حواس می‌شود و به همین دلایل پوشیدن کلاه از حالت یک عادت خارج شده و به صورت ضرورتی اجتناب ناپذیر درآمده بود تا جاییکه مردان در شب به هنگام خواب عرقچین بر سر می‌گذاشتند و روزها نیز معمولاً در زیر کلاه عرقچین بر سر داشتند.

طبقات مختلف اجتماع شکل کلاهشان از دیگران متمایز بود و مردمان متمکن و اشخاصی که قدرت مالی داشتند سعی می‌کردند جنس و اندازه و شکل کلاهشان از دیگران متمایز باشد و رقابت رواج داشت.

در دوران سلطنت محمد علی شاه قاجار از طرفی به منظور صرفه جویی در هزینه‌ها از مواردی مایه مسخره و استهزاء می‌شد مقرر گردید کلاه‌هایی که طولشان به نیم ذرع یا سه چارک و به عبارت دیگر ۵۲ سانتی‌متر تا ۷۵ سانتی‌متر می‌رسد کوتاه شود. چنانچه میرزا عباس فروغی شاعر آن زمان سروده:

## انواع کلاه‌ها
بندانگشتی|کلاه گیلیا

### کلاه‌های ایمنی

* کلاه حصیری
* کلاه ایمنی موتورسیکلت
* کلاه پنبه‌ای - کلاه کاوشگرهای اروپایی

### کلاه‌های نظامی

* کلاه گِیلیا (Galea) - مورد استفاده رومیان
* بودنفکا - مورد استفاده ارتش کمونیسیتی سرخ
* اوشانکا - مورد استفاده شوروی
* بنگ-گوجی - کلاه نظامی کره‌ای
* باشلیق - مورد استفاده ایرانی‌ها و ترک‌ها
* کلاه بونی

### کلاه‌های فرهنگی

* کلاه نمدی - هخامنشیان و لرها
* کلاه فریگی
* فینه - مورد استفاده عثمانیان
* سمبررو - کلاه مکزیکی
* کلاه بولر - کلاه بریتانیایی
* کلاه شاپو
* کلاه پهلوی - مورد استفاده در دوره رضا شاه
* پکول - مورد استفاده افغانستانی‌ها
* کلاه پاپاخ - مورد استفاده ترکمن‌ها
* پوسی هت - استفاده شده در راه‌پیمایی ۲۰۱۷ زنان

### کلاه‌های دینی و مذهبی

* کیپا - مورد استفاده یهودیان
* اشترایمل - مورد استفاده یهودیان حسیدی
* اسپودیک
* عقال - مورد استفاده مسلمانان عرب
* عمامه - مورد استفاده مسلمانان شیعه

### متفرقه
* کلاه مهمانی
* کلاه لبه‌دار
* کلاه مربعی آکادمیک (Square academic cap) - مورد استفاده توسط فارغ تحصیل‌ها
* کلاه حسابداری
* کلاه بره

## جستارهای وابسته

* کلاه از سر برداشتن
* عرق چین
## منابع

* 

رده:تاریخ مد
کلاه‌ها