درخت قطاب

بندانگشتی|

**درخت قطاب** یا **مادرونیو** یا **آربوس** ، یک درخت نسبتاً کوچک یا در اصل یک بوته همیشه سبز از خانواده خلنگیان سرده بج است که بومی نواحی مدیترانه و شمال غرب اروپا تا غرب فرانسه و ایرلند است. از آنجا که این درخت در جنوب غربی ایرلند نیز پیدا می‌شود گاه به آن درخت توت‌فرنگی ایرلندی هم می‌گویند. با وجود این که مادرونیو یا همان درخت قطاب در فهرست سرخ اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی در رده حداقل نگرانی قرار دارد.

این گیاه یک درختچه همیشه سبز از تیره خلنگیان (Ericaceae)، بومی حوضه مدیترانه و اروپای غربی است. این درخت به خاطر میوه‌هایش، توت آربوتوس (arbutus berry)، به خوبی شناخته شده است که شباهت‌هایی به توت‌فرنگی (strawberry) دارد و به همین دلیل نام رایج درخت توت‌فرنگی به آن داده شده است. با این حال، این گیاه رابطه نزدیکی با توت‌فرنگی‌های (strawberries) واقعی از سرده فرگاریا (Fragaria) ندارد.

درخت توت‌فرنگی به دلیل برگ‌های سبز، گل‌های سفید و توت‌های قرمزش، که رنگ‌های پرچم ایتالیا را تداعی می‌کنند، درخت ملی کشور ایتالیا است. گل درخت توت‌فرنگی، در ضمن نماد گل ملی ایتالیا است.

## آرایه‌شناسی
*آربوتوس اونیدو* یکی از گونه‌های متعددی بود که توسط کارل لینه (Carl Linnaeus) در جلد اول اثر برجسته‌اش در سال ۱۷۵۳ با نام *[[گونه‌های گیاهان|گونه‌های گیاهان (Species Plantarum)]]* توصیف شد و نامی را که هنوز امروز بر خود دارد به آن داد.

مطالعه‌ای که در سال ۲۰۰۱ منتشر شد و دی‌ان‌ای ریبوزومی (ribosomal DNA) را از *آربوتوس* و سرده‌های مرتبط تجزیه و تحلیل کرد، نشان داد که *آربوتوس* پارافیلتیک (paraphyletic) است و *A. unedo* رابطه نزدیکی با سایر گونه‌های حوضه مدیترانه (Mediterranean Basin) مانند *آربوتوس آندراکن (A. andrachne)* و *آربوتوس قناری (A. canariensis)* دارد و نه با اعضای این سرده در غرب آمریکای شمالی.

*آربوتوس اونیدو* و *A. andrachne* در جایی که محدوده‌هایشان همپوشانی دارد به‌طور طبیعی پیوند می‌خورند؛ این هیبرید با نام *Arbutus* × *andrachnoides* (مترادف *A. *× *hybrida* یا *A. andrachne* × *unedo*) نام‌گذاری شده است، که ویژگی‌های هر دو گونه والد را به ارث می‌برد، اگرچه میوه‌ها معمولاً به فراوانی تولید نمی‌شوند و به عنوان یک هیبرید بعید است که از دانه به‌صورت خالص تکثیر شود.

این گیاه در کالیفرنیا با نام Arbutus x Marina فروخته می‌شود که نام آن از منطقه‌ای در سان‌فرانسیسکو گرفته شده است که در آنجا هیبرید شده است.

## توصیف
frameless|right|alt=میوه|میوه
frameless|right|alt=میوه‌های رسیده و نارس و گل‌ها|میوه‌های رسیده و نارس و گل‌ها
frameless|right|alt=گل‌ها|گل‌ها
frameless|right|alt=میوه برش خورده|میوه برش خورده
frameless|right|alt=سطح مقطع چوب|سطح مقطع چوب
*آربوتوس اونیدو* تا ارتفاع  رشد می‌کند، به ندرت تا  می‌رسد، و قطر تنه آن تا  است. این گیاه در مناطق مقاومت ۷–۱۰ رشد می‌کند.

برگ‌ها در سطح رویی سبز و براق و در سطح زیرین کدر هستند،  طول و  عرض دارند، شبیه برگ‌بو (laurel-like) هستند و حاشیه‌ای دندانه‌دار یا دندانک‌دار (serrulated) دارند.

گل‌های نرماگی (hermaphrodite) سفید (زرد هنگام خشک شدن)، زنگوله‌ای شکل، با قطر  هستند و در پاییز از یک خوشه (panicle) آویزان قرمز رنگ شکوفا می‌شوند. آن‌ها توسط زنبورها گرده‌افشانی می‌شوند و رایحه شیرین ملایمی دارند.

شاخه‌ها قرمز مایل به قهوه‌ای و پربرگ هستند و اغلب دارای موهای کوچک می‌باشند.

میوه یک سته (berry) قرمز رنگ، با قطر ، به شکل کروی (spherical) با سطحی زبر است. در حدود ۱۲ ماه، در پاییز، همزمان با گلدهی بعدی بالغ می‌شود. خوراکی است؛ میوه وقتی مایل به قرمز است شیرین می‌باشد. دانه‌ها کوچک، قهوه‌ای و زاویه‌دار هستند و اغلب توسط پرندگان میوه‌خوار (frugivorous) پراکنده می‌شوند.

نام ***unedo*** به پلینی بزرگ (Pliny the Elder) نسبت داده می‌شود که گفته می‌شود ادعا کرده است "*unum tantum edo*"، به این معنی که "من فقط یکی می‌خورم". مشخص نیست که آیا منظور او این بوده که میوه آنقدر خوب است که فقط می‌توانست یکی بخورد، یا اینکه میوه غیرجذاب بود، بنابراین او فقط یکی خورد.

## پراکندگی
*آربوتوس اونیدو* در منطقه مدیترانه گسترده است: در پرتغال (Portugal)، اسپانیا (Spain) و جنوب شرقی فرانسه (France)؛ به سمت جنوب در الجزایر (Algeria)، مراکش (Morocco)، لیبی (Libya) و تونس (Tunisia)، و به سمت شرق در ایتالیا (Italy)، مالت (Malta)، اسلوونی (Slovenia)، کرواسی (Croatia)، مونته‌نگرو (Montenegro)، یونان (Greece)، ترکیه (Turkey)، اسرائیل (Israel)، فلسطین (Palestine)، اردن (Jordan)، لبنان (Lebanon) و سوریه (Syria). همچنین در غرب فرانسه، آلبانی (Albania)، بلغارستان (Bulgaria) و جنوب غربی ایرلند (Ireland) یافت می‌شود.
*آربوتوس اونیدو* به خاطر توزیع گسسته (disjunct distribution) خود، با جمعیت‌های باقیمانده منزوی در جنوب و غرب ایرلند علاوه بر گستره مدیترانه‌ای‌اش، مورد توجه قرار گرفته است. از این گیاه معمولاً به عنوان نمونه‌ای از گیاگان لوزیتانیایی (Lusitanian flora) یاد می‌شود، مجموعه‌ای کوچک از گیاهان بومی شبه‌جزیره ایبری و جنوب غربی ایرلند که به‌طور کلی در بریتانیا وجود ندارند. مطالعات ژنتیکی اخیر نشان داده‌اند که *A. unedo* ممکن است واقعاً بومی ایرلند نباشد، بلکه در دوره مس‌سنگی (Chalcolithic) معرفی شده باشد.

گونه‌ای با گل‌های قرمز، که توسط ویلیام آیتون (William Aiton) در سال ۱۷۸۵ با نام *A. unedo rubra* نام‌گذاری شد، در سال ۱۸۳۵ به‌صورت وحشی در ایرلند کشف گردید.

## کشت
کشت *آربوتوس اونیدو* نسبتاً آسان است و با اقلیم‌های بسیاری سازگاری دارد. پس از استقرار، نسبتاً به خشکی مقاوم، به سرما مقاوم، سایه‌دوست و شورپسند (salt tolerant) است.

با این حال، تولید کمتر توده میوه در صورت خشکسالی‌های تابستانی گزارش شده است، و مشاهده شده که یخبندان در زمان گلدهی باعث کاهش تعداد میوه‌ها می‌شود.

*آربوتوس اونیدو* به‌طور طبیعی با آب و هوای تابستانی خشک سازگار است و به یک گیاه زینتی بسیار محبوب در کالیفرنیا و سایر نقاط ساحل غربی آمریکای شمالی تبدیل شده است. این گیاه می‌تواند به راحتی در منطقه مقاومت (hardiness zone) ۷ وزارت کشاورزی ایالات متحده (USDA) یا گرم‌تر رشد کند.

این گیاه همچنین در تابستان‌های خنک و مرطوب غرب ایرلند و انگلستان و مناطق معتدل اروپا و آسیا به خوبی رشد می‌کند. آفات آن شامل شپشک‌ها (scales) و تریپس‌ها (thrips) هستند و بیماری‌ها شامل آنتراکنوز (anthracnose)، *[[فیتوفتورا|فیتوفتورا (Phytophthora)]]*، پوسیدگی ریشه و زنگ (rust) می‌باشند.

برخلاف اکثر گیاهان تیره خلنگیان، *A. unedo* در خاک‌های با پی‌اچ (pH soil) بازی (آهکی) به خوبی رشد می‌کند، اگرچه در خاک‌های اسیدی‌تر عملکرد بهتری دارد.

تولید میوه خیلی بالا نیست و به شدت به آب و هوا وابسته است، و این ممکن است بخشی از دلیلی باشد که این گیاه به ندرت کشت می‌شود. میانگین عملکرد در یک مطالعه دو ساله حدود ۴۶ کیلوگرم (kg) در هکتار (hectare) و ۱۸۰ گرم در هر متر مکعب از تاج درخت است. با این حال، تاکنون کار بسیار کمی در زمینه انتخاب ژنوتیپ انجام شده است.

مشاهده شده است که *آربوتوس اونیدو* یک رابطه قارچ‌ریشه‌ای (mycorrhizal) تشکیل می‌دهد. تلقیح با *پیزولیتوس تینکتوریوس (Pisolithus tinctorius)* نشان داده است که توده ریشه، اندازه، تحمل به خشکی و وضعیت تغذیه‌ای گیاه را به شدت بهبود می‌بخشد.

در کشت در بریتانیا، فرم *A. unedo* f. *rubra*
و رقم (cultivar) «آتلانتیک» موفق به کسب جایزه شایستگی باغبانی (Award of Garden Merit) از انجمن سلطنتی باغبانی (Royal Horticultural Society) شده‌اند.

### تکثیر
تکثیر می‌تواند از طریق دانه (seed), خوابانیدن (layering)، یا قلمه (cutting) انجام شود.

دانه باید تحت یک دوره یک‌ماهه چینه سرمایی قرار گیرد، سپس به مدت ۵ تا ۶ روز در آب گرم خیسانده شود تا موفقیت جوانه‌زنی بهبود یابد. نهال‌ها مستعد رطوبت زیاد هستند و باید در سال اول مراقبت شوند.

نرخ جوانه‌زنی پایین است و به ندرت بیش از ۲۰٪ می‌باشد.

خوابانیدن ممکن است تا دو سال طول بکشد، اما نرخ موفقیت خوبی دارد، در حالی که قلمه‌زنی با چوب بالغ به طول ، ترجیحاً پاشنه‌دار، در نوامبر تا دسامبر انجام می‌شود. با این حال، نرخ موفقیت آن خیلی بالا نیست.

## کاربردها
### کاربردهای آشپزی

توت‌های آربوتوس دارای محتوای بالایی از قندها (sugars) (۴۰٪)، و ویتامین‌های آنتی‌اکسیدان (antioxidant) مانند ویتامین سی (vitamin C)، بتاکاروتن (beta-carotene)، نیاسین (niacin)، توکوفرول‌ها (tocopherols) و اسیدهای آلی هستند که پیش‌سازهای امگا ۳ (omega-3) و اسیدهای چرب امگا ۶ (omega-6 fatty acids) می‌باشند (نزدیک به ۹٪). آن‌ها به صورت تازه خوراکی هستند، اما به ندرت در آن حالت مصرف می‌شوند - که کمترین دلیل آن این است که میوه رسیده تمایل دارد خیلی راحت له شود (کبود شود)، که حمل و نقل آن را دشوار می‌کند.

آن‌ها عمدتاً برای مربا، مارمالاد، ماست و نوشیدنی‌های الکلی (alcoholic beverages) استفاده می‌شوند، مانند «مدرونیو (medronho)» پرتغالی، که نوعی برندی (brandy) قوی است. بسیاری از مناطق آلبانی (Albania) نوشیدنی سنتی راکیا (rakia) را از میوه‌های این گیاه ( یا  در آلبانیایی (Albanian)) تهیه می‌کنند، که نام نوشیدنی از آن گرفته شده است: *raki kocimarje*.

گل‌ها توسط زنبورها (bees) گرده‌افشانی می‌شوند و عسل (honey) حاصل مزه‌ای تلخ دارد اما همچنان به عنوان یک خوراک لذیذ در نظر گرفته می‌شود.

### طب گیاهی
برگ‌های *آربوتوس اونیدو* در پزشکی سنتی و طب عامیانه (folk medicine) به شکل جوشانده (decoction) استفاده شده‌اند که گفته می‌شود دارای خواص زیر است: قابض، ادرارآور، ضدعفونی‌کننده ادراری، ضدعفونی‌کننده، مست‌کننده، درمان روماتیسم، مقوی، و اخیراً در درمان فشار خون بالا و دیابت.

گزارش شده است که برگ‌ها دارای غلظت بالایی از آنتی‌اکسیدان‌های فلاونول (flavonol)، به‌ویژه کوئرستین (quercetin) هستند که به بهترین وجه با جوشانده استخراج می‌شوند و همراه با میوه‌ها منبعی از آنتی‌اکسیدان‌ها می‌باشند.

شهد گیاه حاوی ایزوپرنوئید اونیدون (2-(1,2-dihydroxypropyl)-4,4,8-trimethyl-1-oxaspiro[2.5]oct-7-en-6-one) است که از نظر بیولوژیکی علیه یک انگل رایج و ناتوان‌کننده زنبورهای گرده (bumble bees) به نام *کریثیدیا بومبی (Crithidia bombi)* فعال است، بنابراین می‌تواند راهی طبیعی برای زنبورها جهت مقاومت در برابر بار بیماری فراهم کند که به عنوان یکی از عوامل دخیل در کاهش گرده‌افشان‌ها گزارش شده است. این ترکیب پس از مصرف توسط زنبور به شکل غیرفعال unedone-8-O-glycoside گلیکوزیله می‌شود (شاید برای کاهش هرگونه اثر سمی علیه زنبور) و سپس توسط میکروبیوم زنبور در روده پسین، جایی که انگل بیشترین شیوع و آسیب‌رسانی را دارد، دوباره به آگلیکون فعال تبدیل می‌شود - که نشان می‌دهد میکروبیوم در فرایند ضد انگلی کمک می‌کند.

### طراحی بوم‌شناختی
در طراحی منظر (landscape design)، بازسازی بوم‌سازگان (ecosystem restoration) یا طرح‌های مبتنی بر پرما کالچر (permaculture), *A. unedo* می‌تواند اهداف بسیاری داشته باشد. در حالی که کاربرد زینتی رایج‌ترین است، این گیاه می‌تواند برای احیای اکوسیستم‌های تخریب‌شده و جلوگیری از بیابان‌زایی (desertification) نیز ارزشمند باشد. به عنوان یک گیاه پیشگام و با رشد خوب در خاک‌های فقیر، می‌تواند در طیف وسیعی از موقعیت‌ها استفاده شود.
* گل‌ها (flowers) منبع مهمی از شهد و گرده برای زنبورها هستند، در حالی که میوه‌ها غذای پرندگان می‌باشند.
* تحمل شوری آن، همراه با همیشه‌سبز (evergreen) بودن، آن را به انتخابی خوب برای بادشکن در زمین‌های نزدیک به دریا تبدیل می‌کند.
* *A. unedo* مقاوم در برابر آتش (fire resistant) است (می‌تواند پس از آتش‌سوزی دوباره رشد کند)، و به عنوان یک گیاه پیشگام می‌تواند به ناپیوستگی توده زیستی جنگلی ناشی از تک‌کشت‌های کاج و اکالیپتوس کمک کند؛ به همین دلایل، کاندیدای خوبی برای جنگل‌کاری مجدد در مناطق مدیترانه‌ای است.
* شاخ و برگ متراکم در طول سال می‌تواند پناهگاهی برای حشرات و حیوانات کوچک در طول زمستان (winter) باشد.
* سیستم ریشه‌ای (root system) گسترده آن می‌تواند در فرایند تثبیت خاک کمک کند.

### سایر کاربردها
* چوب (wood) آن بسیار سخت است و برای کاربردهای مختلفی مانند هیزم (fire wood) و ساخت پیپ (pipes) مناسب است. از آنجایی که معمولاً صاف رشد نمی‌کند، برای ساخت‌وساز یا کاربردهای مشابه مناسب نیست.
* این درخت همچنین به عنوان یک گیاه زینتی (ornamental plant) پرورش داده می‌شود، زیرا گل‌ها و میوه‌های خوش‌منظر و خوش‌بویی دارد که حضور همزمان آن‌ها روی گیاه جالب توجه است، و همچنین به دلیل اینکه یک همیشه‌سبز (evergreen) است. این گیاه به عنوان یک درخت زینتی (ornamental tree) تک‌تنه یا چندتنه، و به عنوان یک نمونه یا درختچه (shrub) پرچین (hedge) در باغ‌ها و مناظر عمومی استفاده می‌شود.

## تاریخچه

زیستگاه مدیترانه‌ای، جزئیات ظریف برگ و عادت رشد، و نمایش چشمگیر میوه همراه با گل، *آربوتوس اونیدو* را در دوران باستان کلاسیک قابل توجه کرد، زمانی که به آن «آندراکن» (Andrachne) می‌گفتند و تئوفراستوس (Theophrastus) (قرن چهارم پیش از میلاد) دربارهٔ آن نوشت، همچنین گیاه‌شناس پزشکی ارتش باستان پدانیوس دیوسکوریدس (Pedanius Dioscorides) [در کتاب د ماتریا مدیکا، کتاب دوم-۱۵۰]؛ علاوه بر این، پلینی (Pliny) معتقد بود که نباید آن را در جایی که زنبورها نگهداری می‌شوند کاشت، به خاطر تلخی که به عسل می‌دهد.

اولین شواهد واردات آن به باغ‌های اروپای شمالی مربوط به قرن شانزدهم از ایرلند به انگلستان است. در سال ۱۵۸۶، یک مکاتبه‌کننده در ایرلند گیاهانی را برای درباریان الیزابت، لرد لستر (Lord Leicester) و سر فرانسیس والسینگهام (Sir Francis Walsingham) فرستاد. توصیف قبلی توسط کشیش ویلیام ترنر (Rev. William Turner) (*نام‌های گیاهان*، ۱۵۴۸) احتمالاً بر اساس شنیده‌ها بود. ارتباط ایرلندی *آربوتوس* در باغ‌های انگلیسی در موجودی‌برداری سال ۱۶۴۹ از ویمبلدون (Wimbledon) متعلق به هنریتا ماریا (Henrietta Maria) منعکس شده است: «یک درخت بسیار زیبا، به نام آربوتیس ایرلندی که در قسمت میانی باغ آشپزخانه مذکور ایستاده است، بسیار دوست‌داشتنی برای تماشا» تا قرن هجدهم، *آربوتوس اونیدو* در باغ‌های انگلیسی به اندازه کافی شناخته شده بود که بتی لانگلی (Batty Langley) پیشنهاد جسورانه و غیرعملی داد که ممکن است برای پرچین‌ها استفاده شود، اگرچه «مانند سایر گیاهان همیشه‌سبز قابلیت هرس شدن را ندارد».

در ایالات متحده، توماس جفرسون (Thomas Jefferson) این گیاه را در سال ۱۷۷۸ در باغ‌های مانتیسلو (Monticello) فهرست می‌کند.

فرم *A. unedo* f. *rubra* و هیبرید *A. *× *andrachnoides*, موفق به کسب جایزه شایستگی باغبانی (Award of Garden Merit) از انجمن سلطنتی باغبانی (Royal Horticultural Society) شده‌اند.

## کاربردهای نمادین
### تاریخ باستان

این درخت توسط شاعر رومی اووید (Ovid)، در کتاب اول: ۸۹–۱۱۲ «عصر طلایی» از اثرش *[[دگردیسی‌ها|دگردیسی‌ها (Metamorphoses)]]* ذکر شده است: «راضی به غذایی که بدون کشت می‌رویید، آن‌ها توت‌های کوهی و میوه درخت توت‌فرنگی، گیلاس‌های وحشی، تمشک‌های چسبیده به بوته‌های خاردار سخت، و بلوط‌های افتاده از درخت بلوط گسترده ژوپیتر را جمع‌آوری می‌کردند.» در اثرش *توصیف یونان (Description of Greece)*، پاوسانیاس (Pausanias) درخت را با ایزد هرمس (Hermes) مرتبط دانست.

نام دماغه ایتالیایی کوه کونرو (Mount Conero)، واقع در جنوب بندر آنکونا (Ancona) در دریای آدریاتیک (Adriatic Sea)، از نام یونانی κόμαρος (komaròs) گرفته شده است که نشان‌دهنده درخت توت‌فرنگی است که در دامنه‌های کوه رایج است. کوه کونرو، تنها نقطه مرتفع ساحلی در دریای آدریاتیک بین تریسته (Trieste) و توده کوهستانی گارگانو (Gargano) در منطقه آپولیا (Apulia)، از دوران باستان به دریانوردان در عبور از دریای آدریاتیک کمک کرده است.

### ایتالیا
درخت توت‌فرنگی ( ) در قرن نوزدهم، در طول وحدت ایتالیا (Italian unification)، به عنوان یکی از نمادهای ملی ایتالیا (national symbols of Italy) در نظر گرفته شد، زیرا با رنگ‌های پاییزی خود یادآور پرچم ایتالیا (flag of Italy) است (سبز برای برگ‌هایش، سفید برای گل‌هایش و قرمز برای توت‌هایش).

به همین دلیل شاعر جووانی پاسکولی (Giovanni Pascoli) شعری را به درخت توت‌فرنگی تقدیم کرد. او به قطعه‌ای از انئید (Aeneid) اشاره می‌کند که در آن پالاس (Pallas)، که توسط تورنوس (Turnus) کشته شد، روی شاخه‌های یک درخت توت‌فرنگی قرار داده شد. او در رنگ‌های آن گیاه پیش‌نمایشی از پرچم ایتالیا (flag of Italy) را دید و پالاس را اولین «شهید آرمان ملی» دانست. قصیده پاسکولی می‌گوید:

### اسپانیا
*[[باغ لذت‌های دنیوی|باغ لذت‌های دنیوی (The Garden of Earthly Delights)]]*، نقاشی اثر هیرونیموس بوش (Hieronymus Bosch)، در ابتدا توسط خوزه د سیگوئنزا (José de Sigüenza)، در فهرست اموال تاج‌وتخت اسپانیا (Spanish Crown) به عنوان *La Pintura del Madroño* – «نقاشی درخت توت‌فرنگی» ثبت شده بود.

این درخت بخشی از نشان مادرید (Coat of arms of Madrid) (، خرس و درخت توت‌فرنگی) شهر مادرید (Madrid)، اسپانیا (Spain) را تشکیل می‌دهد.

در مرکز شهر (پوئرتا دل سول (Puerta del Sol)) مجسمه‌ای از یک خرس وجود دارد که در حال خوردن میوه درخت *مادرونیو* است. این تصویر روی تاج‌های شهر، تاکسی‌ها، دریچه‌های منهول و دیگر زیرساخت‌های شهری ظاهر می‌شود. میوه درخت *مادرونیو* اگر برای رسیدن روی درخت رها شود، تخمیر می‌شود، بنابراین برخی از خرس‌ها از خوردن میوه‌ها مست می‌شوند.

## جستارهای وابست
## منابع

## پیوند به بیرون

*''Arbutus unedo'' — Calphotos Photo gallery, University of California
*House Shadow Drake's page about uses of this tree in Welsh and Irish witchcraft

* Very wide-spacing article with many reference published on Forestry
* Plants for a Future website

## منابع

## پیوند به بیرون

* USDA Plants Profile: ''Arbutus unedo'' (strawberry tree)
* ''Arbutus unedo'' — U.C. Photo gallery
* House Shadow Drake's page about uses of this tree in Welsh and Irish witchcraft

رده:درختان اقلیم مدیترانه‌ای
رده:گونه‌های گیاهی نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:گیاهان توصیف‌شده در ۱۷۵۳ (میلادی)
رده:گیاهان باغی آفریقا
رده:گیاهان باغی اروپا
رده:درختان زینتی
رده:درختچه‌ها
رده:میوه‌های خوراکی
رده:نمادهای ملی ایتالیا
رده:بج
رده:درختان اروپا
رده:درختان اسپانیا
رده:درختان الجزایر
رده:درختان پرتغال
رده:درختان در ایتالیا
رده:درختان در ترکیه
رده:درختان در مراکش
رده:درختان در یونان
رده:درختان مقاوم در برابر خشکسالی
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های کمترین نگرانی
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:گیاگان شمال آفریقا
رده:گیاگان ایرلند
رده:گیاگان تونس
رده:گیاگان سوریه
رده:گیاگان غرب آسیا
رده:گیاگان فرانسه
رده:گیاگان قبرس
رده:گیاگان کرواسی
رده:گیاگان لبنان
رده:گیاگان مدیترانه‌ای
رده:گیاه توت‌فرنگی
رده:گیاهان خوراکی برای پرندگان
رده:گیاهان در اروپا
رده:گیاگان سیسیل
رده:گیاگان حوضه مدیترانه