دانکه

**داناکه** یا **داناک** (به یونانی: ) یک سکه نقره‌ای کوچک از شاهنشاهی هخامنشی (پارسی باستان *دانکه*) بود که معادل ابلوس یونانی به‌شمار می‌رفت و در میان یونانیان شرقی رواج داشت. بعدها یونانیان از آن در فلزات دیگر نیز استفاده کردند. یولیوس پولوکس، دستورنویس سدهٔ دوم میلادی، نام این سکه را به صورت *دانیکه*، *داناکه* یا *دانیکون* ذکر کرده و آن را سکه‌ای پارسی می‌داند، اما در زمان پولوکس، این کاربرد ناهمگاه‌زمانی تلقی می‌شد.

اصطلاحی که باستان‌شناسان به کار می‌برند، از نظر واحد پول مبهم است. به یک سکهٔ تنها که از جنس نقره یا طلا همراه با مردگان دفن می‌شود، اغلب *داناکه* گفته می‌شود و تصور می‌رود که شکلی از ابلوس خارون باشد. سکه‌شناسان نیز شناسایی *داناکه* را دشوار یافته‌اند و حدس می‌زنند که یونانیان این اصطلاح را به‌طور کلی برای یک سکهٔ بی‌اعتبار با منشأ خارجی به کار می‌بردند.

در پارسه، *داناکه* در اصل یک واحد وزن برای نقرهٔ عمده بود که یک‌هشتم شکل (۱.۰۵ گرم) را تشکیل می‌داد. این کاربرد واژه بعدها منسوخ شد. در دوران هلنیستی و پس از آن، این واژه به ابلوس نقره‌ای آتیک اطلاق شد که در اصل یک‌ششم دراخما را تشکیل می‌داد؛ در پارسی نو *دنگ* به معنای "یک‌ششم" است.

## کاربرد آیینی

*داناکه* یکی از سکه‌هایی است که به عنوان به اصطلاح ابلوس خارون عمل می‌کرد، سکه‌ای که در دهان یا روی دهان فرد متوفی قرار می‌گرفت تا هزینهٔ قایقرانی را بپردازد که ارواح را از رودخانه‌ای که جهان زندگان را از جهان مردگان جدا می‌کرد عبور می‌داد. ابلوس خارون گاهی به طور خاص *ناولون* (یونانی ، "کرایهٔ قایق") نامیده می‌شود. هسیخیوس، فرهنگ‌نویس دوران مسیحی، در میان معانی  "ابلوس برای مردگان" را ذکر کرده است، و سودا *داناکه* را سکه‌ای تعریف می‌کند که طبق سنت با مردگان دفن می‌شود تا هزینهٔ قایقران برای عبور از اخرون پرداخت گردد. در منابع ادبی، کوچکی واحد پول به عنوان یادآوری این نکته تلقی می‌شد که مرگ، فقیر و غنی را برابر می‌کند.

اگرچه ابلوس خارون معمولاً یونانی تلقی می‌شود، باستان‌شناسی نشان می‌دهد که آیین قرار دادن سکه در دهان متوفی در دوران اشکانی و حتی ساسانی در منطقه‌ای که امروزه ایران نامیده می‌شود نیز انجام می‌شده است. با این حال، سکه معمولاً یک دراخما بود. هسیخیوس در مدخل خود دربارهٔ  اشاره می‌کند که این سکه توسط هراکلیدس کومایی در اثر گم‌شده‌اش *پرسیکا* در حدود ۳۵۰ سال پیش از میلاد ذکر شده است که کاربرد آن را (شاید به اشتباه) در دورهٔ هخامنشی قرار می‌دهد.

## بافت تدفینی
*داناکه*های طلا اغلب در گورها یافت می‌شوند. در یک تدفین تسالیایی از سدهٔ چهارم پیش از میلاد، یک *داناکه* طلا بر لب‌های زنی قرار داده شده بود که با توجه به اشیای آیینی همراه او، تصور می‌رود که از پیروان آیین اورفئوسی یا دیونیسوسی بوده باشد. روی سکه سر یک گورگون نقش بسته بود.

در کاوش‌های باستان‌شناسی یونان از اواسط دههٔ ۱۹۹۰، *داناکه*ها بیشتر در گورستان‌ها یافت شده‌اند. در یک گورستان باستانی در هفایستیا در لیمنوس، که کاوش آن از سال ۱۹۹۵ آغاز شد، یافته‌های فراوان در گورهای دست‌نخورده شامل یک *داناکه* طلا بود. در اواخر دههٔ ۱۹۹۰، یک گورستان در شمال غربی یونان اشیایی مربوط به اواسط سدهٔ چهارم تا اوایل سدهٔ سوم پیش از میلاد را به دست داد، از جمله اوی‌نوخوی، عطردان‌های سفالی، یک تاج گل با برگ‌های نازک طلا (که گاهی با آیین اورفئوسی مرتبط است)، یک *داناکه* طلا و یک ابلوس نقره‌ای با نقش پگاسوس بال‌دار. یک *داناکه* طلا از دورهٔ گتا مربوط به سال‌های ۱۹۹–۲۰۰ میلادی در میان اشیایی – شامل تکه‌های سفال، استخوان حیوانات و صدف، و سکه‌های مفرغی – که از یک چاه آب در مرکز گورستانی در مرکز مقدونیه به دست آمد، کشف شد. چاه با کف‌پوش سنگفرش احاطه شده بود و سازه‌ای سنگی روی آن قرار داشت. تصور می‌رود که این اشیاء پس از برگزاری آیین‌های غذای خاکسپاری و نذورات برای مردگان در آن جا گذاشته شده‌اند.

در کاوش‌هایی که در سال‌های ۲۰۰۴–۲۰۰۵ گزارش شد، یک *داناکه* طلا به همراه سکه‌های مفرغی و ظروف شیشه‌ای در یک گورستان آخایی یافت شد که در آن بزرگسالان و کودکان هر دو در تابوت‌های چوبی دفن شده بودند. گورهایی در ائوبویا سفال و ظروف شیشه‌ای، ابزارهای کوچک استخوانی، استریگلهای آهنی و جواهرات طلا و *داناکه*ها را به دست دادند. در اپیروس، گورها و صندوق‌های خاکسپاری، *داناکه*های طلا را همراه با کانتاروس‌ها، چراغ‌ها، پیکسیدها، مجسمک‌ها، حلقه‌های طلا، برگ‌های بلوط طلا، استریگلهای آهنی، یک نی‌نای استخوانی، قطعاتی از سنگ‌قبرهای خاکسپاری و یک سر مرمری از یک مرد جوان به دست دادند. این اشیاء مربوط به سده‌های چهارم تا دوم پیش از میلاد بودند. کاوش‌ها در یک گورستان هلنیستی در همان منطقه، پنج *داناکه* طلا را به همراه هفده شیشهٔ عطر، بیست و شش ظرف سفالی، یک استریگل مفرغی، یک سر نیزه آهنی، مجسمک‌های سفالی و یک پلیکه خاکسپاری با تصاویر *[[گورگون]]* در پایهٔ دسته‌ها کشف کردند.

## کاربردهای بعدی
واژهٔ "داناکه" تا سده‌های میانه نیز به کار خود ادامه داد و به صورت عربی *دانق*، فارسی *دنگ*، و سانسکریت پساکلاسیک *تانکا* درآمد. این نام به *تانگکای* نقرهٔ هند که وزنی برابر داشت مرتبط دانسته شده است.

## جستارهای وابسته
* سکه‌شناسی یونان باستان

## منابع

رده:سکه‌های یونان باستان
رده:آیین‌های مرگ
رده:شاهنشاهی هخامنشی