آریستوفان

بندانگشتی|چپ|200px|آریستوفان

**آریستوفان،** نمایشنامه نویس یونان باستان**،** در سال ۴۴۸ پیش از میلاد به دنیا آمد. پدر وی فیلیپوس نام داشت و در آئیگینا می‌زیسته است. تولد و دوران جوانی او مصادف با اوج قدرت پریکلس پایه‌گذار دموکراسی آتن بود. در این باره که آریستوفان اصالتاً آتنی بوده باشد تردید وجود دارد و شاید همین امر باعث گردید تا مدتی نتواند کمدی‌هایش را با نام حقیقی خود به نمایش بگذارد. آریستوفان پسری به نام آراروس داشت که بعدها شغل پدر را دنبال کرد و دو نمایشنامهٔ آخر آریستوفان را او به نمایش گذاشت. سال وفات آریستوفان را ۳۸۰ پیش از میلاد ذکر کرده‌اند.

## آثار
از مجموع آثارش که در حدود ۴۴ نمایشنامه بوده دوازده کمدی کامل و قطعاتی پراکنده به دست آمده است. این آثار عبارتند از: *آخارنی‌ها* (۴۲۵ پ. م)، سلحشوران (۴۲۴ پ. م)، *صلح* (۴۲۱ پ. م)، *[[ابرها (نمایشنامه)|ابرها]]* (۴۲۳ پ. م)، *پرندگان* (۴۱۱۴ پ. م)، *لیسیستراتا* (۴۱۱ پ. م)، *قورباغه‌ها* (۴۰۵ پ. م)، *زنبوران* (۴۲۲ پ. م)، *مجمع زنان* (۳۹۲ پ. م) *تسموفوریازوس* (۴۱۰ پ. م)، ا*کلزوسیازوس* (۳۹۱ پ. م) و *پلوتوس* (۳۸۸ پ. م).
از میان این آثار نُه اثر نخستین اختصاص به دوره‌ای دارند که به کمدی قدیم معروف است و مهم‌ترین ویژگی آن جنبهٔ تند سیاسی و انتقادهای شدید از سیاستمداران است. اما آثار واپسین که به دورهٔ کمدیِ میانه تعلق دارند از لحن انتقادی نرم تری برخوردارند و جنبه‌های سیاسی در آن‌ها کمرنگ تر است. نمایشنامه ابرها، پرندگان و قورباغه‌ها نسبت به باقی آثار از شهرت بیشتری برخوردار است. ابرها هجویه‌ای علیه سقراط است. پرندگان بزرگ‌ترین و برجسته‌ترین اثر سیاسی اوست. آریستوفان در این اثر با استفاده از وجود اندیشهٔ پرواز در اساطیر یونانی، کهن‌ترین آرزومندی انسان را برای پرواز به نمایش می‌گذارد؛ و کتاب *قورباغه‌ها* را می‌توان نخستین نقد ادبی جهان قلمداد کرد که بر ضد اوریپید نوشته شده است.
نخستین نمایشنامهٔ آریستوفان با نام آخارنی‌ها یا مردم آخارن در سال ۴۲۵ پ. م در یکی از جشن‌های یونان به نمایش گذاشته شد. اما آریستوفان پیش از آن، با ارائهٔ دو نمایش سورخواران و بابلی‌ها، که هر دو اثر مفقود شده‌اند، شهرتی کسب کرده‌بود. آریستوفان در کمدی‌هایش با قلم طنز خود بر ضد سیاستمداران عوام‌فریب و مستبدان دموکرات‌مآب قد علم می‌کند.

## اجرا
در آتن و شهرهای اطراف آن اجراهایی نمایشی به نام کوموس یا رقص‌ها و آوازهای دسته جمعی مرسوم بوده است که اجراکنندگان اغلب لباس‌های مضحک بر تن می‌کردند و صورتک بر چهره می‌زدند و خود را به هیئت جانوران درمی‌آوردند. این نمایش‌ها صرفاً برای وقت گذرانی نبوده و اغلب غایتی دیگر نیز داشته‌اند و بسا اوقات جزو نوعی از مراسم اعیاد مذهبی بوده‌اند.

## از دیدگاه دیگران
اچ.جی. رز در تاریخ ادبیات یونان آریستوفان را چنین توصیف می‌کند: اما عظمت آریستوفان به سنت‌های بینابینی و میانه‌ای که در آن کار می‌کرد استوار نیست. وی علاوه بر اینکه شاعری بزرگ و مردی بسیار ظریف و نکته بین بود به معنای وسیع کلمه نوع پرست و نوع دوست بود. شخصیت اصلی نمایشنامه‌هایش همیشه آدمی عادی است به صورتی که خود می‌دید و پیامش اگر بتوان در جمله‌ای خلاصه اش کرد سودمندی و نقش ذوق و عقل سلیم در چنین شخصی است و اگر این کیفیت را از خلال تمام بی قاعدگی‌های ناشی از جهل و تعصب و بی منطقی ارائه می‌کند از بین نویسندگان و مصنفان یونانی، وی از همه به اصول مقیدتر است و از همهٔ ایشان نسبت به ابنای بشر احساس اشتراک فکر و احساس می‌کند. حال آنکه ظاهر کارش در بسیاری موارد زشت و گاه مستهجن می‌نماید.

## ترجمه‌های فارسی
مجموعهٔ آثار آریستوفان، توسط رضا شیرمرز، در اواخر دههٔ ۱۳۷۰ به فارسی برگردانده شد و توسط ناشرانی مانند نمایش و قطره به چاپ و انتشار رسید. بعضی از این آثار ترجمه شده به چاپ‌های متعدد رسیده‌اند. عطاالله کوپال نیز کمدی پرندگان را ترجمه کرده است.

## منابع
* سیروس شاملو. نمایشنامهٔ زنبورا - نشر آنگاه. در مقدمهٔ این نمایشنامه به دلایلِ عدم اصالت ترجمه‌های فارسیِ آثار این نویسنده، اشاره شده است.

## برای مطالعهٔ بیشتر
* 
* 
* 


رده:۳۸۶ (پیش از میلاد)
رده:۴۴۶ (پیش از میلاد)
رده:آتنی‌های باستان
رده:اهالی آتن در سده ۴ (پیش از میلاد)
رده:اهالی آتن در سده ۵ (پیش از میلاد)
رده:اهالی یونان سده ۴ (پیش از میلاد)
رده:اهالی یونان سده ۵ (پیش از میلاد)
رده:درگذشتگان دهه ۳۸۰ (پیش از میلاد)
رده:زادگان دهه ۴۴۰ (پیش از میلاد)
رده:طنزپردازان یونان باستان
رده:کنشگران ضدجنگ اهل یونان
رده:نمایشنامه‌نویسان یونان باستان
رده:نویسندگان آثار گم‌شده
رده:نویسندگان سده ۴ (پیش از میلاد)
رده:نویسندگان سده ۵ (پیش از میلاد)