دیر یاسین

**دیر یاسین** () روستایی عرب فلسطینی با نزدیک به ۶۰۰ ساکن بود که در حدود ۵ کیلومتری غرب اورشلیم قرار داشت. در جریان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین، این روستا به‌طور گسترده ویران شد و ساکنانش در رویدادی که به کشتار دیر یاسین شناخته می‌شود در ۹ آوریل ۱۹۴۸ اخراج شدند؛ در این کشتار نزدیک به ۱۰۷ تن از اهالی روستا کشته شدند. حمله به دیر یاسین را گروه‌های شبه‌نظامی یهودی ایرگون و لحی با پشتیبانی هاگانا انجام دادند.

در سال ۱۹۴۹ روستا با مهاجران یهودی اسرائیلی بازسکونت یافت و بخشی از محله گیوات شائول و دولت اسرائیل شد. برخی از ساختمان‌های پیشین دیر یاسین امروزه بخشی از مرکز بهداشت روان کفار شائول، بیمارستان روان‌پزشکی دولتی اسرائیل، را تشکیل می‌دهند.

## نام
بخش نخست نام روستا، «دیر»، در زبان عربی به معنای «صومعه» است. به گفته مورخ فلسطینی ولید خالدی، این واژه در نام‌های جغرافیایی روستاهای فلسطین به‌ویژه پیرامون اورشلیم بسیار رایج بوده‌است. ویرانه بزرگی در گوشه جنوب‌غربی دیر یاسین به‌سادگی «دیر» نامیده می‌شد. بخش دوم نام، «یاسین»، برگرفته از نام شیخ یاسینی است که آرامگاهش در روستا قرار داشت.

## پیشینه
### دوره صلیبی، ایوبی و مملوکی
دیر یاسین یکی از روستاهایی شناسایی شده که در سده دوازدهم میلادی به‌عنوان تیول به کلیسای مقبره مقدس واگذار شد. با این حال در سال ۱۱۳۶، فولک، پادشاه اورشلیم مالکیت آن را به‌عنوان یک کازال زیر نظر شوالیه‌های مهمان‌نواز تأیید کرد. پیشنهاد شده‌است که ساختمان طاق‌داری در مرکز روستا ممکن است ریشه صلیبی یا مملوکی داشته باشد؛ این ساختمان در سال ۱۹۴۸ به‌کلی ویران شد.

توفیق کنعان اشاره کرده‌است که سنگ زرد رنگی که در تزئینات ابلق دوره مملوکی اورشلیم به کار می‌رفت، ظاهراً تا اواخر سده پانزدهم از معدن دیر یاسین استخراج می‌شد.

### دوره عثمانی
در دوره امپراتوری عثمانی که از سال ۱۵۱۷ آغاز شد، هسته سکونتگاهی منطقه خربت عین‌التوت (به معنای «ویرانه چشمه توت») بود که نزدیک به ۵۰۰ متر غرب محل روستای ۱۹۴۸ جای داشت. در سال ۱۵۹۶ این روستا زیر نظر ناحیه اورشلیم و بخشی از سنجاق اورشلیم بود. جمعیت آن هفت خانوار مسلمان بود که بر گندم، جو و درختان زیتون مالیات می‌پرداختند؛ مجموع مالیات ۴٬۵۲۲ آقچه بود و همه درآمد به یک وقف اختصاص داشت.

زمان دقیق جابه‌جایی سکونتگاه به دیر یاسین دانسته نیست. روستا به افتخار شیخ یاسینی نام‌گذاری شد که آرامگاهش در مسجدی یا زیارتگاهی (مقام) در نزدیکی روستا و بر بلندی مشرف به اطراف قرار داشت. مهمان‌خانه روستا یا «مضافه» در روبه‌روی زیارتگاه جای داشت.

ادوارد رابینسون در سال ۱۸۳۸ روستا را ثبت کرد. تا سال ۱۸۷۰ فهرست روستاهای عثمانی ۱۳ خانه و جمعیت ۴۸ نفری (تنها مردان) را نشان می‌داد. در سال ۱۸۹۶ جمعیت دیر یاسین نزدیک به ۱۳۸ تن برآورد شد.

در اواخر سده نوزدهم خانه‌های دیر یاسین از سنگ ساخته شده بودند و دو چشمه در شمال و جنوب روستا آب آن را تأمین می‌کردند. بیشتر خانه‌ها با دیوارهای ستبر در منطقه کوچکی به نام «حاره» (به معنای محله) متمرکز بودند. همه ساکنان مسلمان بودند. در سال ۱۹۰۶ محله یهودی‌نشین گیوات شائول در آن سوی دره روبه‌روی دیر یاسین بنا شد و جاده فرعی ارتباطی روستا با اورشلیم و جاده یافا از این محله می‌گذشت.

### جنگ جهانی اول و دوره قیمومت بریتانیا

در جنگ جهانی اول، عثمانیان تپه دیر یاسین را به‌عنوان بخشی از سامانه دفاعی اورشلیم استحکام‌بخشی کردند؛ اما در ۸ دسامبر ۱۹۱۷ نیروهای متفقین به فرماندهی ادموند آلنبی این استحکامات را گرفتند و روز پس از آن اورشلیم سقوط کرد. تا دهه ۱۹۲۰ ساکنان دیر یاسین بیشتر به کشاورزی و دام‌داری وابسته بودند؛ اما پروژه‌های گسترده ساختمانی در اورشلیم در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین پایه اقتصاد روستا را دگرگون ساخت.

ساکنان دیر یاسین از استخراج سنگ آهک سخت زرد رنگ موسوم به «میزی یهودی» که به دلیل مقاومتش در برابر آب‌وهوای اورشلیم ارزشمند بود بهره‌مند شدند. این معدن (حجر یاسینیک یعنی «سنگ یاسین») بازار اورشلیم را تأمین می‌کرد و ثروت حاصل امکان ساخت خانه‌های بزرگ، دو مدرسه ابتدایی و مساجد را فراهم آورد. تا اواخر دهه ۱۹۴۰ چهار سنگ‌شکن در روستا فعال بود. رونق کسب‌وکار ثروتمندان روستا را به سرمایه‌گذاری در حمل‌ونقل جاده‌ای واداشت و شماری از اهالی راننده کامیون شدند. در سال ۱۹۳۵ شرکت اتوبوس‌رانی محلی با همکاری روستای عرب‌نشین لیفتا تأسیس شد. با رونق دیر یاسین، خانه‌ها از حاره به سوی بالای تپه و شرق یعنی سمت اورشلیم گسترش یافتند.

در آغاز دوره قیمومت بریتانیا، دیر یاسین مدرسه‌ای نداشت و کودکانش در لیفتا یا قالونیا درس می‌خواندند. تا سال ۱۹۴۳ دو مدرسه ابتدایی ساخته شد: یکی برای پسران و یکی برای دختران. مدرسه دختران مدیری مقیم از اورشلیم داشت. در آن زمان دیر یاسین همچنین دارای نانوایی، دو مهمان‌خانه، باشگاه اجتماعی «نادی نهضت»، صندوق پس‌انداز، سه دکان، چهار چاه و مسجد دومی بود که محمود صلاح از ساکنان ثروتمند ساخته بود. بسیاری از اهالی در اردوگاه‌های نیروی زمینی بریتانیا نزدیک روستا به‌عنوان پیشخدمت، نجار و سرکارگر کار می‌کردند و گروهی هم در خدمات اداری قیمومت به‌عنوان کارمند و آموزگار مشغول بودند. در این دوره کمتر از ۱۵ درصد جمعیت به کشاورزی اشتغال داشت.

روابط دیر یاسین با همسایگان یهودی‌اش در دوره عثمانی نسبتاً خوب آغاز شده بود، به‌ویژه هنگامی که یهودیان سفاردی یمنی عربی‌زبان بخش عمده‌ای از جمعیت اطراف را تشکیل می‌دادند. این روابط با رشد صهیونیسم در فلسطین به‌سرعت رو به وخامت نهاد و در شورش بزرگ عربی ۱۹۳۶–۱۹۳۹ به بدترین حالت رسید. روابط در سال‌های رونق اقتصادی جنگ جهانی دوم بار دیگر بهبود یافت؛ بنابراین در سال ۱۹۴۸ دیر یاسین روستایی مرفه و رو به گسترش بود که صلح نسبی با همسایگان یهودی‌اش داشت و داد و ستد اقتصادی گسترده‌ای با آنان انجام می‌داد.

### آوریل ۱۹۴۸

هنگامی که در سال ۱۹۴۸ درگیری‌ها آغاز شد، اهالی دیر یاسین و ساکنان محله یهودی‌نشین گیوات شائول پیمانی امضا کردند که بعدتر در ستاد هاگانا نیز تأیید شد. بر پایه این پیمان دو طرف تعهد کردند روابط حسنه خود را حفظ کنند، دربارهٔ جابه‌جایی بیگانگان در قلمرو روستا اطلاعات رد و بدل کنند و امنیت خودروهای یکدیگر را تضمین نمایند. ساکنان دیر یاسین این توافق را به‌دقت رعایت کردند و در برابر نفوذ رزمندگان نامنظم عرب ایستادگی نمودند. با آنکه ایرگون و لحی از این موضوع آگاه بودند، در ۹ آوریل ۱۹۴۸ به روستا حمله کردند. در نخستین مرحله حمله دفع شد و مهاجمان ۴۰ زخمی دادند. تنها مداخله یک یگان پالماخ با بهره‌گیری از خمپاره‌انداز اجازه تصرف روستا را داد. خانه‌ها با ساکنانشان منفجر شدند و مردم به گلوله بسته شدند: ۱۰۷ روستایی از جمله زنان و کودکان کشته شدند. بازماندگان بر کامیون‌هایی سوار شدند که در خیابان‌های اورشلیم به‌عنوان رژه پیروزی گردانده شدند. برخی منابع از خشونت‌های بیشتر سربازان لحی خبر داده‌اند. چهار نفر از نیروهای ایرگون یا لحی کشته شدند. این رویداد به کشتار دیر یاسین شناخته شد.

در ۱۰ آوریل ۱۹۴۸ یعنی یک روز پس از کشتار، آلبرت اینشتین نامه‌ای انتقادی به «دوستان آمریکایی رزمندگان آزادی اسرائیل» (شاخه آمریکایی لحی) نوشت و از یاری‌رسانی مالی به آنان خودداری کرد. در ۲ دسامبر ۱۹۴۸ شماری از یهودیان سرشناس آمریکایی سرمقاله‌ای در نیویورک تایمز منتشر کردند که در آن از مناخم بگین و کشتار دیر یاسین انتقاد شده بود.

### پس از ۱۹۴۸
پس از جنگ، منطقه به دولت اسرائیل ضمیمه شد. یک سال بعد محله یهودی گیوات شائول بت بر زمین‌های دیر یاسین ساخته شد، با وجود اعتراض پژوهشگران اسرائیلی به نخست‌وزیر داوید بن گوریون. در سال ۱۹۵۱ مرکز بهداشت روان کفار شائول در درون خود روستا بنا شد و از برخی ساختمان‌های متروک روستا بهره گرفت. در سال ۱۹۸۰ بقایای ویرانه‌های روستا با بولدوزر تخریب شد تا زمین برای ساخت محله‌های جدید یهودی ارتدکس آماده شود. در اوایل دهه ۱۹۸۰ بیشتر گورستان دیر یاسین نیز با بولدوزر صاف شد و بزرگراه تازه‌ای به گیوات شائول بت جای آن را گرفت.

در سال ۱۹۹۲ ولید خالدی نوشت:

کشتار دیر یاسین یکی از دو رویداد سرنوشت‌ساز به‌شمار می‌رود که به مهاجرت نزدیک به ۷۰۰٬۰۰۰ فلسطینی از شهرها و روستاهایشان در سال ۱۹۴۸ انجامید؛ رویداد دیگر شکست فلسطینیان در حیفا بود. خبر کشتار که رسانه‌های عربی آن را تقویت کردند، موج ترس و هراس را میان فلسطینیان برانگیخت و آنان به‌طور فزاینده خانه‌هایشان را ترک گفتند.

## جغرافیا

دیر یاسین بر دامنه‌های شرقی تپه‌ای با ارتفاع نزدیک به ۸۰۰ متر از سطح دریا ساخته شده بود و چشم‌اندازی گسترده به همه سو داشت. روستا رو به حومه‌های غربی اورشلیم بود که نزدیک به ۱ کیلومتر فاصله داشتند و مرکز شهر اورشلیم نزدیک به ۵ کیلومتر در شرق قرار داشت. دره‌ای پلکانی با باغ‌های انجیر، بادام و زیتون آن را از شهر جدا می‌کرد. در امتداد لبه شمالی دره جاده فرعی‌ای دیر یاسین را به حومه‌ها و جاده اصلی یافا متصل می‌کرد که نزدیک به ۲ کیلومتر در شمال بود.

کل مساحت زمین روستا ۲٬۸۵۷ دونوم (۲۸۶ هکتار) بود که ۹۴٫۵ درصد آن متعلق به اعراب، ۵٫۳ درصد متعلق به یهودیان و بقیه دارایی عمومی بود. زمین کشاورزی ۸۶۶ دونوم (۳۰ درصد) یعنی ۸۷ هکتار بود که همه به کشت غلات اختصاص داشت و بیشتر در مالکیت اعراب بود. بخش ساخته‌شده روستا ۱۲ دونوم بود.

## جمعیت‌شناسی
خربت عین‌التوت در سال ۱۵۹۶ در آغاز دوره عثمانی ۳۹ نفر جمعیت داشت. در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین جمعیت دیر یاسین ۲۵۴ نفر بود. این شمار در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۴۲۹ نفر و در سال ۱۹۴۸ به ۷۵۰ نفر رسید و شمار خانه‌ها از ۹۱ در سال ۱۹۳۱ به ۱۴۴ در سال ۱۹۴۸ افزایش یافت. پیش از ویرانی در سال ۱۹۴۸ بر پایه آمار ۱۹۴۵ جمعیت مسلمان دیر یاسین ۶۱۰ تن برآورد شده بود. پنج حموله (طایفه) دیر یاسین عبارت بودند از: شهادا، عقل، حمیدات، جابر و جندی.

## نگارخانه

File:Remains of Deir Yassin (1).jpg|بقایای روستای دیر یاسین
File:Remains of Deir Yassin (2).jpg
File:Remains of Deir Yassin (3).jpg
File:Remains of Deir Yassin (4).jpg
File:Remains of Deir Yassin (5).jpg
File:Remains of Deir Yassin (7).jpg
File:Remains of Deir Yassin (8).jpg
File:Remains of Deir Yassin (9).jpg
File:Remains of Deir Yassin (10).jpg
File:Remains of Deir Yassin (11).jpg


## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* دیر یاسین در فلسطین به یادماندنی

رده:ولسوالی اورشلیم
رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان آلمانی
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان لاتین
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر متفاوت با ویکی‌داده