شاهزاده ایران: ماسه‌های زمان (فیلم)

***شاهزاده ایران: ماسه‌های زمان***  یک فیلم اکشن فانتزی آمریکایی، ساخته شده در سال ۲۰۱۰، به کارگردانی مایک نیوول، و براساس فیلمنامه‌ای از بوآز یاکین، داگ میرو و کارلو برنارد است. داستان این فیلم از مجموعه بازی‌های ویدئویی *[[شاهزاده ایران]]* ساخته جردن مکنر الهام گرفته شده است. جیک جیلنهال، بن کینگزلی، جما آرترتون و آلفرد مولینا در این فیلم به ایفای نقش پرداخته‌اند. این فیلم اقتباسی از بازی ویدئویی *[[شاهزاده ایران: ماسه‌های زمان]]* در سال ۲۰۰۳ است که توسط یوبی‌سافت منتشر شد. عناصری از دنباله‌های آن یعنی نسخه‌های *[[شاهزاده ایران: جنگجوی درون|جنگجوی درون]]* و *[[شاهزاده ایران: دو سریر|دو سریر]]* نیز گنجانده شده است.

این فیلم در ۹ مه ۲۰۱۰ در لندن به نمایش درآمد و در ۲۸ مه در ایالات متحده توسط استودیو والت دیزنی موشن پیکچرز اکران شد. فیلم نقدهای متفاوتی از سوی منتقدان دریافت کرد، آن‌ها اتفاق نظر داشتند که این فیلم نسبت به سایر اقتباس‌ها از بازی‌های ویدئویی بهتر است و از موسیقی متن، صحنه‌های اکشن، صحنه‌های طنز و بازی‌های بازیگران آن تمجید کردند، در عین حال نقد منفی نسبت به فیلمنامه داشتند. این فیلم با بیش از ۳۳۶٫۴ میلیون دلار فروش در مقابل ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون دلار بودجه تولیدش، پردرآمدترین اقتباس یک فیلم از روی بازی‌های ویدیویی بود تا این‌که در سال ۲۰۱۶ فیلم *[[وارکرفت (فیلم)|وارکرفت]]* از آن پیشی گرفت.

## داستان
الموت شهری است زیبا و باستانی که شاهدختی به نام تهمینه بر آن فرمانروایی می‌کند. توس، ولیعهد شاه ایران، به پیشنهاد نظام، وزیر شاه، به شهر الموت حمله کرده و آن شهر مقدس را پس از هزار سال تسخیر می‌کند. روحانی‌های الموت قرن‌هاست که، خنجری را پنهان نگه می‌دارند که هر کس به این خنجر اسطوره‌ای دست یابد، می‌تواند زمان را به عقب برگرداند و سرنوشت جهان را دگرگون کند. این خنجر قدرت این را نیز دارد که جهان را به نیستی بکشاند، چرا که شن و ماسه‌ای که درون این خنجر قرار دارد قابلیت کنترل زمان را دارد؛ بنابراین روحانی‌های الموت خنجر را مخفی نگاه می‌دارند تا بدست نااهل نیفتد. اما اینک با تسخیر شهر به‌دست سپاه شاه ایران، خنجر طی ماجراهایی تصادفاً به‌دست دستان، پسرخواندهٔ شاه ایران می‌افتد.

در جشنی که به افتخار این پیروزی برگزار می‌شود، شاهنشاه ایران با پوشیدن ردایی مسموم جان می‌بازد و درباریان انگشت اتهام را به سوی دستان دراز می‌کنند، چرا که او ردا را بر تن شاه کرده بود. اما او که بی‌گناه است، می‌گریزد. تهمینه نیز برای پس گرفتن خنجر از قصر گریخته، و به دنبال او روان می‌شود. دستان بزودی پی به قدرت هولناک خنجر می‌برد، و می‌کوشد، نظام را خبردار کند. نظام تنها کسی است که دستان به او اعتماد دارد. اما هنگام ملاقات با او متوجه می‌شود که نظام در قتل شاه دست داشته است. دستان باز هم می‌گریزد، و مجبور می‌شود با تهمینه متحد شود. نظام، مأمورین مخفی بنام حسنسین را برای کشتن آنان می‌فرستد که در فن جادو و نیروهای اهریمنی خبره‌اند. دستان متوجه می‌شود که نه تنها نظام قصد جانش را کرده بوده، بلکه به کمک حسنسین قصد دارد با روان‌کردن توفان شن و ماسه (که توسط همان خنجر آغاز می‌شود) سرزمین و تمدن جهانیان را نابود گردانیده، و حکومتی نو بر جهان روا کند.

دستان به‌کمک دوستان تازه یافته‌اش متوجه می‌شود که رسالت اصلی او این است که خنجر باستانی را، که رمز پایداری جهان است، از دست دشمنان دور نگاه داشته، و نظام را در این راه رسوا کند. اما او رفته رفته عاشق تهمینه می‌شود، در این بین، مأمورین حسنسین موفق به ربودن خنجر می‌شوند، و تهمینه و دستان مجبور می‌شوند به الموت بازگردند، تا جلوی استفاده خنجر بدست نظام را بگیرند. دستان خود را مخفیانه به برادرش توس می‌رساند و بی‌گناهی خود را به او ثابت می‌کند، و بدین ترتیب به او ثابت می‌کند که پدرشان شاهنشاه را نکشته، اما در همین هنگام نظام توس را کشته، خنجر را برداشته و به زیر شهر در مکانی مرموز می‌رود، جایی که نیروهای هستی بخش جهان از آن ساطع شده، و جایی که خنجر قادر است جهان را نابود گرداند.

در رویارویی نهایی فیلم، دستان در لحظه آخر مانع از نابودی جهان می‌گردد. او خنجر را گرفته، زمان را به عقب و پیش از دیدار نخستینش با تهمینه بازمی‌گرداند. سپس سبب با اطلاعی که از گذشته دارد، سبب دستگیری نظام می‌شود و سرنوشت را تغییر می‌دهد.

## بازیگران

## تشابه‌های فرهنگی و شخصیتی
[بندانگشتی|200px|[لعل قلعه (دهلی)|قلعه سرخ یا لعل قلعه، یکی از الگوهای معماری شهر الموت در فیلم است.]]
تشابه‌های زیادی بین داستان فیلم، و نوشتارهای تاریخی ایران دیده می‌شود. سازندگان فیلم داستان را بر اساس قصهٔ مشهور حسن صباح، خواجه نظام‌الملک طوسی، و سلطان ملک‌شاه سلجوقی نوشته‌اند، اما بر بسیاری از جزئیات دست برده و آن را تغییر داده‌اند، و بنظر می‌رسد که با درهم آمیختن عناصر فرهنگی متفاوت، سعی در رنگارنگ جلوه دادن فضای داستان دارند:

نام «دستان»، قهرمان فیلم، برگرفته از دستان یعنی زال پدر رستم، از پهلوانان شاهنامه است. با اینحال شخصیتش بی‌شباهت به علی‌بابا و چهل دزد بغداد در داستان هزار و یک شب نیز نمی‌باشد.

«تهمینه» در فیلم، در الموت حکومت می‌کند، و نهایتاً در داستان نیز مجذوب دستان می‌شود. کاهنان آن شهر نیز لباس زرتشتی بر تن دارند، اما از سوی دیگر شهر الموت با سبک معماری گورکانیان هند بنا شده است.

حشّاشین برای خود قلعه‌ای جداگانه دارند، و در آن تمرینات جادو و سماع می‌کنند. نام این گروه در فیلم Hassansin قید شده است که برگرفته شده از گروه حشّاسین می‌باشد. در فیلم، رهبر گروه حشاشین شخصی اهریمنی است که احتمالاً از شخصیت (ضحاک) الگوبرداری شده است که در عمل بر اساس کتاب قلعه الموت این الگوبرداری اشتباه است و گروه حشاشین یک گروه اهریمنی نبوده‌اند. او کور است، اما جهان را می‌بیند، و در آستین خود مار می‌پروراند. او با وزیر شاهنشاه ایران، «نظام» (برداشتی از نظام‌الملک وزیر ملک‌شاه)، برای نابود کردن خاندان حکومتی مخفیانه دست به یکی کرده است. او هم شاه و هم ولیعهد را به قتل می‌رساند. شخصیت شاه احتمالاً برداشتی از روی سلطان ملک‌شاه سلجوقیست که در سال ۴۸۵ ه‍.ق به قتل رسید، و نام «گرسیو» (ولیعهد) نیز برداشتی است از گرسیوز پسر پشنگ در شاهنامه.

## استقبال
[بندانگشتی|چپ|200px|[جیک جیلنهال در مصاحبه مطبوعاتی اکران فیلم شاهزاده پارس: شن‌های زمان.]]
فیلم با استقبال متوسطی در آمریکا روبرو شد. برخی منتقدین همانند *[[لس آنجلس تایمز]]*، به فیلم نمره B دادند، درحالی‌که برخی دیگر همانند راجر ایبرت جلوه‌های ویژه فیلم را «شلوغ و پلوغ» توصیف کردند.

بوستون گلوب نوشت: «جای تاسف دارد که در ساخت این فیلم از هیچ ایرانی برای مشاوره هم حتی استفاده نشد». جری بروکهایمر تهیه‌کننده این فیلم در مصاحبه با تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی گفته بود که برای بازیگری نقش‌های فیلم، هنرپیشه‌هایی از ایران را در ذهن داشته اما به دلیل مشکلات مربوط به ویزا، نتوانسته آن‌ها را به موقع ملاقات کند.

*[[نیویورک تایمز]]* نوشت: «با توجه به وضعیت حاد سیاسی بین ایران و آمریکا، باز جای شکرش باقیست که قهرمان داستان (با اینکه بازیگرش ایرانی نیست) شخصیتی جذاب از خاورمیانه است، به‌خصوص اینکه نیتش صلح‌جویانه است.»

منتقدین بی‌بی‌سی نیز معتقدند که فرهنگ ایران باستان تصویر شده در این فیلم بسیار با فرهنگ ایران باستان تفاوت دارد.

## یادداشت

## پانویس

## پیوند به بیرون

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* فیلم شاهزاده ایران در سینماهای بریتانیا (مصاحبه ویدئویی) از سایت بی‌بی‌سی فارسی

رده:آثار موسیقی هری گرگسون-ویلیامز
رده:ایران در ادبیات داستانی
رده:پارکور در فیلم
رده:تشیع در ادبیات داستانی
رده:شاهزاده ایران
رده:فیلم با مضمون سفر در زمان
رده:فیلم‌ها به زبان انگلیسی
رده:فیلم‌ها به کارگردانی مایک نیوول
رده:فیلم‌های ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های آمریکایی دهه ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های آی‌مکس
رده:فیلم‌های اقتباس شده از بازی ویدئویی
رده:فیلم‌های اکشن دهه ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های اکشن-ماجراجویی آمریکایی
رده:فیلم‌های اکشن-ماجراجویی
رده:فیلم‌های انگلیسی‌زبان دهه ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های آمریکایی
رده:فیلم‌های به تهیه‌کنندگی جری بروکهایمر
رده:فیلم‌های دارای زرق و برق
رده:فیلم‌های درباره دودمان‌های پادشاهی
رده:فیلم‌های دیزنی
رده:فیلم‌های فانتزی دهه ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های کمدی-اکشن آمریکایی
رده:فیلم‌های ماجراجویی دهه ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های ماجراجویی-تخیلی آمریکایی
رده:فیلم‌های ماجراجویی
رده:فیلم‌های ماجرایی کمدی آمریکایی
رده:فیلم‌های واقع‌شده در افغانستان
رده:فیلم‌های واقع‌شده در ایران باستان
رده:فیلم‌های واقع‌شده در ایران
رده:فیلم‌های واقع‌شده در پاکستان
رده:فیلم‌های واقع‌شده در عراق
رده:فیلم‌های واقع‌شده در هند
رده:فیلم‌های والت دیزنی پیکچرز
رده:فیلم‌های با مضمون سفر در زمان دهه ۲۰۱۰ (میلادی)