مسئولیت حمایت

بندانگشتی|300px|آر تو پی R2P یک اصل است که اقدامات اجباری را قانونی می‌داند

**مسئولیت حمایت** یا «**آر تو پی**»  که مختصر شدهٔ (Responsibility to Protect) یک تعهد سیاسی جهانی است که در نشست جهانی ۲۰۰۵ از سوی مجمع عمومی سازمان ملل متحد به منظور رسیدگی به چهار دغدغه کلیدی برای پیشگیری از نسل‌کشی، جنایات جنگی، پاک‌سازی قومی و جنایت علیه بشریت مورد حمایت قرار گرفت. این دکترین از اوایل دهه ۲۰۰۰ بدل به یک هنجار متفق القول و به خوبی تثبیت شده بین‌المللی شده است.

اصل مسئولیت حمایت مبنی بر این اصل زیربنایی است که حاکمیت مستلزم مسئولیتی برای حفاظت از همه جمعیت‌ها در برابر جنایات بی رحمانه انبوه و نقض‌های حقوق بشر است.

این اصل مبتنی بر احترام به هنجار‌ها و اصول حقوق بین‌الملل، مخصوصاً حقوق بین‌الملل عرفی در رابطه با حاکمیت، صلح و امنیت، حقوق بشر، و منازعه مسلحانه است.

آرتوپی سه رکن دارد:
# **رکن ۱: وظایف حمایتی دولت** – «هر یک از دولت‌ها وظیفه دارد از جمعیت خود در برابر نسل کشی، جنایات جنگی، پاکسازی قومی و جنایت علیه بشریت حمایت کند.»
# **رکن ۲: کمک و ظرفیت سازی بین‌المللی –** دولت‌ها متعهد می‌شوند به یکدیگر برای وظایف حمایتی شان کمک کنند
# **رکن ۳: پاسخ جمعی به موقع و قاطع –** اگر هر یک از دولت‌ها «به طرز نمایانی در مسئولیت‌های حمایتی اش ناکام شود» آنگاه دولت‌ها باید برای حمایت از آن جمعیت کنش جمعی انجام دهند.
با این که در میان دولت‌ها دربارهٔ مسئولیت حمایت توافق وجود دارد، در خصوص قابلیت عملی اعمال رکن سوم اختلاف مداوم وجود دارد. مسئولیت حمایت چارچوبی برای به‌کارگیری تدابیری فراهم می‌کند که از قبل موجودند (نظیر میانجیگری، سازوکارهای هشدار اولیه، تحریم اقتصادی، و فصل هفتم منشور ملل متحد) تا از ارتکاب جنایات بی رحمانه و از حقوق بشر حفاظت کند. قدرت به‌کارگیری استفاده از زور تحت چارچوب مسئولیت حمایت تنها در اختیار شورای امنیت سازمان ملل متحد است و یک تدبیر آخرین چاره محسوب می‌شود.

هر حکومتی وظیفه دارد که از مردم خود علیه کشتار دست جمعی، جنایت جنگی، پاکسازی نژادی یا قومی و جنایت علیه بشریت حمایت کند. این مسئولیت مستلزم پیشگیری از این گونه جنایات از طریق ابزارهای مناسب و ضروری است.

بر این اساس یک حکومت نباید علیه مردم خودش به جنگ و کشتار دست بزند و این ستم را با «حق حاکمیت» و اصولی چون «عدم دخالت» و «برابری دولتها» توجیه کند.
اگر حکومتی از زیر بار این مسولیت شانه خالی کند و علیه مردم خودش به داغ و درفش متوسل شود و جنگ و کشتار دست جمعی راه بیندازد، جامعه بین‌الملل حق دخالت در آن کشور را دارد.

این دخالت از آغاز قهرآمیز و مسلحانه نیست. جامعه بین‌الملل می‌تواند در بدو امر با آن حکومت برخورد حقوقی کرده و از بُعد سیاسی و اقتصادی در تنگنا قرار دهد تا از آزار مردم خودش دست بردارد اما این دخالت می‌تواند به برخورد نظامی هم کشیده شود، دخالتی که باید تغییر اوضاع را در چشم‌انداز خودش داشته باشد و به دور و تسلسل جنگ و کشتار پایان دهد. ضمناً این دخالت نظامی باید واقعاً اجتناب ناپذیر باشد؛ یعنی روش‌های دیپلماتیک جواب نداشته باشد.
نکته دیگر اینکه این دخالت لزوماً سقوط حکومت ضد مردمی را از ابتدای امر در نظر نداشته باشد و سرنگونی حکومت خاطی (حتی اگر اعلام نشود) هدف از پیش تعیین شده آن نباشد.

اصل «مسئولیت حمایت» (آر تو پی) پس از حوادث دردناکی که در رواندا در سال ۱۹۹۴ روی داد در دستور کار نمایندگان سازمان ملل قرار گرفت و کوفی عنان برای اجرایی شدن آن تلاش زیادی کرد. دوازده سال بعد در سال ۲۰۰۶ شورای امنیت سازمان ملل آن را در دو پاراگراف (پاراگرافهای ۱۳۸ و ۱۳۹) تصویب کرد.

اصل «مسئولیت حمایت» (آر تو پی) در واقع می‌گوید: یک حکومت نباید بر ضد مردم خود باشد. اما این ضدیت آنگاه می‌تواند به دخالت نظامی منجر شود، که در قالب اقدام به کشتار دست جمعی، پا کسازی نژادی یا قومی، جنایت جنگی یا جنایت علیه بشریت صورت پذیرفته باشد. از نظر بیرونی چنین حکومتی خطری جدی برای خلقهای دیگر است که باید با آن مقابله کرد.

حکومتهای جبار با پیش کشیدن مباحث وقت گیر که «هر کشوری بنا به مصلحت‌های سیاسی و اقتصادی تعبیر خاصی از حقوق بشر دارد و باید به ویژگی‌های آئینی و تاریخی هر جامعه توجه نمود…»
و، مناقشه بر سر تعریف «جنایت علیه بشریت» و معنی کشتار و… کوشیده‌اند اصل مزبور را زیر پا بگذارند و تاحدودی هم موفق شده‌اند.

در بالکان، زمان میلوسویچ که او علیه مردم خود به جنگ و کشتار دست جمعی دست زد و  شاهد آن است و نیز در وقایع لیبی، ناتو به وکالت شورای امنیت سازمان ملل، با حملات هوایی دخالت کرد.

روسیه در حمله به گرجستان و فرانسه برای دخالت در میانمار (بعد از گردباد ویرانگری که در میانمار روی داد) به «آر تو پی» متوسل شدندو عنوان شد R2P یک اصل است که اقدامات اجباری را قانونی می‌داند.

## انتقادات
مسئولیت حمایت و بعضی از پیاده‌سازی‌های مشخص آن از سوی برخی دولت‌ها و افراد مورد انتقاد قرار گرفته است.

### مداخله نظامی
مسئله مداخله نظامی بر اساس اصل سوم مسئولیت حمایت جدل‌انگیز مانده است. کشورهای متعددی استدلال کرده‌اند که مسئولیت حمایت نباید به جامعه بین‌المللی اجازه دهد به‌طور نظامی در کشورها مداخله کنند، زیرا در این صورت حاکمیت مورد نقض قرار خواهد گرفت. دیگران استدلال کرده‌اند که این مداخله جزء لازم مسئولیت حمایت است، و به عنوان آخرین چاره برای متوقف سازی جنایات دسته جمعی لازم است. استدلال مرتبطی پیرامون این مسئله این است که آیا معیارهای مشخصی باید برای تعیین این که شورای امنیت باید اجازه مداخله نظامی را بدهد یا نه باید تدوین شود.

### مشکلات ساختاری
رولند پاریس دانشمند علوم سیاسی، از حامیان مسئولیت حمایت، استدلال می‌کند که مشکلات متعددی در خصوص کارامدی و مشروعیت ذاتیِ مسئولیت حمایت وجود دارد که آن را در برابر انتقادات آسیب‌پذیر می‌کند: «هر چه مسئولیت حمایت بیشتر به عنوان مبنایی برای کنش نظامی به کار گرفته شود، بی‌اعتبار شدنش محتمل تر است، اما به طرزی تناقض آمیز، همین مسئله در صورت استفاده نشدن از ابزارهای اعمال زور مسئولیت حمایت نیز صدق می‌کند.»

## فعال کردن R2P در خیزش ۱۴۰۴ ایران

در پی خیزش ۱۴۰۴ ایران، منابع حقوق بشری گزارش داده‌اند که شدت سرکوب معترضان با سرکوب‌های دهه ۱۳۶۰ قابل مقایسه است. این گزارش‌ها به وقوع خشونت‌های گسترده علیه معترضان، تلفات جانی و استفاده محدود از تجهیزات نظامی اشاره دارند. بر اساس اصل مسئولیت حمایت (R2P)، جامعه بین‌المللی مسئولیت دارد از شهروندان ایران در برابر اقدامات خشونت‌آمیز و نظامی‌سازی گسترده حمایت کند.

## جستارهای وابسته
* جنگ با داعش
* خیزش ۱۴۰۴ ایران

## منابع

* مسوولیت حفاظت چیست؟ سالنامه اعتماد، ساسان آقایی
* همنشین بهار: R2P (اصل حمایت و حفاظت)

* Responsibility to Protect: Political Rhetoric or Emerging Legal Norm, The American Journal of International Law, vol. 101, no. 1, 2007
* The Security Council's Responsibility to Protect, International Organizations Law Review, vol. 8, 2011
* The Collective International Responsibility to Protect: The Case of Darfur, Northwestern Journal of International Human Rights, vol. 4, issue 1, 2005
* Russia, Georgia and the Responsibility to Protect, The Amsterdam Law Forum, vol. 1, no. 2, 2009
* Prime-Time Saviors: The West Wing and the Cultivation of a Unilateral American
* Responsibility to Protect, Southern California Interdisciplinary Law Journal, vol. 19, no. 1, 2009
* Norms, Institutions and UN Reform: The Responsibility to Protect, Journal of International Law and International Relations, vol. 2, 2006
* Ending Caste Discrimination in India: Human Rights and the Responsibility to Protect R2P
* Individuals and Groups from Discrimination at the Domestic and International Levels, The George Washington International Law Review, vol. 41, 2010
* Dealing with Africa's Human Rights Problems: The Role of the United Nations, the African Union and Africa's Sub-Regional Organizations in Dealing with Africa's Human Rights Problems: Connecting Humanitarian Intervention and the Responsibility to Protect, Journal of African Law, vol. 53, 2009
* Reconstructing the Responsibility to Protect in the Wake of Cyclones and Separatism, Tulane Law Review, vol. 84, no. 2, 2009
* The 2011 Libyan Uprising, Foreign Military Intervention, and International Law, Juridikum: Zeitschrift für Kritik–Recht–Gesellschaft, No. 2, 2011
* The Responsibility to Protect and the Decline of Sovereignty: Free Speech Protection Under International Law, Vanderbilt Journal of Transnational Law, vol. 43, no. 2, 2010
* Suspending Sovereignty: Reassessing the Interlocking of Occupation, Failed and Fragile State, Responsibility to Protect, and International Trusteeship Lessons from Lebanon, Israel Law Review, vol. 41, 2008
* Replacing The Responsibility to Protect: The Equitable Theory of Humanitarian Intervention, The Amsterdam Law Forum, vol. 1, no. 2, 2009
* Emerging Norms of the Responsibility to Protect, The Seinan Law Review, vol. 38, no.2, 2005
* Paradigm shifts in international justice and the duty to protect; in search of an action principle, University Botswana Law Journal , vol. 11,2010
* R 2 P After 9,11 & the World Summit, Wisconsin International Law Journal, vol. 24, issue 3, 2006
* An Emerging Norm? Determining the Meaning & Legal Status of the Responsibility to Protect, Michigan Journal of International Law, vol. 32, 2011
* Humanitarian Intervention, the Responsibility to Protect, and Confused Legitimacy, Human Rights & Human Welfare, vol. 11, 2011

## پیوند به بیرون
* سواری، حسن و حسینی بلوچی، مهدی (۱۳۹۰)، «نظریه مسئولیت حمایت از حرف تا عمل»، پژوهش حقوق، بهار ۱۳۹۰، شماره ۳۲، از صفحه ۱۷۳ تا ۲۰۴


رده:بنیان‌گذاری‌های ۲۰۰۵ (میلادی)
رده:جنایت علیه بشریت
رده:روابط بین‌الملل در ۲۰۰۵ (میلادی)
رده:سازمان ملل متحد
رده:منع نسل‌کشی
رده:نظریه روابط بین‌الملل