open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
قلعه سریزد

**دژ سریزد** مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان مهریز، روستای سریزد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

قدمت قلعه سریزد به حکومت ساسانیان می‌رسد. این قلعه در قدیم کاربرد نظامی نداشته و از آن به عنوان  سازه‌ای مستحکم برای ذخیره‌سازی غلات و مواد غذایی استفاده می‌شده‌ است. علاوه بر غلات، روستاییان نیز در مواقع هجوم و غارت، پول، طلا و زیورآلات خود را در این قلعه نگهداری می‌کرده‌اند. گرداگرد این سازه، خندقی به عرض تقریبی ۶ متر و عمق تقریبی ۳ تا ۴ متر وجود دارد که اولین لایه دفاعی قلعه محسوب می‌شده‌است. علاوه بر آن، این قلعه دارای دو دیوار متحدالمرکز تودر تو با برج و باروهایی بلند است که توسط خندق محصور شده‌است.

همچنین قلعه دارای دو دروازه بوده که یکی به عنوان دروازه اصلی و دیگری به عنوان دروازه پشتیبان محسوب می‌شده‌است. دروازه اصلی متحرک بوده و به وسیله طناب و قرقره‌هایی از سمت پایین به بالا باز و بسته می‌شده‌است. زمانی که دروازه اصلی توسط دشمن شکسته می‌شد و دشمن به درون قلعه راه می‌یافت، دروازه دوم قلعه بسته می‌شد.

در داخل قلعه اتاق‌های فراوانی وجود داشت که هر کدام دارای درب و کلید مجزا بود و از آن برای نگهداری و ذخیره‌سازی اشیاء گران بهاء مانند: طلا، پول، جواهرات و حتی غلات استفاده می‌شد.

قلعه یک حلقه چاه در خیابان اصلی دارد. زمانی که قلعه سریزد توسط دشمن تسخیر می‌شد، از چاه به‌عنوان مخفیگاه زنان و کودکان استفاده می‌شد. همچنین از آب چاه برای شستشو استفاده می‌کردند.

## نگارخانه

پرونده:Saryaz castle.jpg|قلعه سریزد
پرونده:1قلعه سر یزد.jpg|قلعه سریزد
پرونده:دشت نمای بیرونی.jpg|قلعه سریزد
پرونده:Wiki Loves Monuments 2018 IranYazd - Mehriz - Picture 01.jpg|قلعه سریزد
پرونده:Wiki Loves Monuments 2018 IranYazd - Mehriz - Picture 02.jpg|قلعه سریزد
پرونده:Wiki Loves Monuments 2018 IranYazd - Mehriz - Picture 03.jpg|قلعه سریزد


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان مهریز
رده:آثار ملی ایران
رده:بناهای تاریخی شهرستان مهریز
رده:قلعه‌های تاریخی ایران بر پایه شهرستان
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان مهریز
رده:قلعه‌های ساسانیان
رده:معماری ساسانی
رده:یزد
مسجد حاج میرزا کریم صراف

**مسجد حاج میرزا کریم صراف** كه در گذشته به مسجد آصف نيز مشهور بوده، ازآثار اواخر دوره زنديه و اوايل دوره قاجاريه محسوب می شود. اين بنا درمحله اسحاق بيگ (یکی از محله های مرکزی شیراز که محله بیات ها و گودعربان بخشی از آن است) در پشت مسجد نصیرالملک دربافت قديمي شيراز واقع گردیده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

به استناد سنگ نوشته ی سردر ورودی، این مسجد دردوره قاجار تعمير شده است و هنوز بقاياي تزيينات ساده کاشيکاری و آجرکاری در این بنا قابل رویت است.

این مسجد دارای دو درب در ضلع غربی و جنوب غربی و هم چنین دو شبستان در ضلع شرقی و شمالی میباشد.

شبستان ضلع شرقی کوچک تر میباشد و دارای چهار ستون سنگی یکپارچه، چهارطاق ایوانی با لچکی های آجری، دو اتاق تو در تو و سقف گنبدی آجرکاری شده است.

شبستان ضلع شمالی بزرگ تر بوده و شامل 9 ستون سنگی یکپارچه با طاق های گنبدی آجر کاری شده است که در جلو آن ایوانی با سه دهانه هلالی و لچکی آجری وجود دارد.

ضلع جنوبی بنا شامل سه ردیف اتاق با سقف های هلالی و یک هشتی است که درب ورودی مسجد به آن باز می شود.

ضلع غربی بنا نیز دربر گیرنده چهار ردیف اتاق و راهروی کوچک است.

از آنجایی که این بنا مربوط به دوره زندیه میباشد، خوب است بدانیم که کریم خان زند در دوران سلطنت خویش، وجوه فراوانی را صرف امور خیریه می کرد، که در نتیجه به عنوان یک پادشاه مذهبی شهرت یافت.

معماری در دوران زندیه به نام شیوه شیراز صاحب نام است و ساخت بناهای مذهبی را نیز به همراه داشته است.

از خصوصیات بارز در معماری گذشته شیراز که معمول گردیده بود، مساجد صرفاً شبستانی بدون گنبد خانه بود. 

در ساخت شبستان ها از ستون های باریک حجاری شده حتی در غیر از مساجد و بناهای مذهبی استفاده می شد. مساجد در این دوره غالباً فاقد مناره یا حتی الامکان مناره های بلند می باشند و کاشی کاری در مساجد و ابنیه مذهبی در حداقل خود عمدتاً در لچکی ها و کتیبه با زمینه سفید شیری و آبی کمرنگ به کار رفته است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره زندیان در شهرستان شیراز
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان شیراز
ح
پل تجن

**پل گردن (قطار) ساری** مربوط به دوره پهلوی است و در ساری، داخل شهر، ابتدای جاده گرگان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۵۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره پهلوی در شهرستان ساری
رده:پل‌های تاریخی شهرستان ساری
سردر مدرسه حاج حسن‌خان

**سر در مدرسه حاج حسن خان** مربوط به دوره صفوی است و در مشهد، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان مشهد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان مشهد
رده:سردرهای تاریخی شهرستان مشهد
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
رده:مدرسه‌های تاریخی شهرستان مشهد
دروازه تهران قدیم

**دروازه تهران قدیم** یا **دروازه قدیم تهران** دروازه‌ای تاریخی با آثار کاشی‌کاری و معماری قاجاری است و در ورودی جنوب شرقی قزوین، در انتهای آزادراه تهران-کرج-قزوین قرار دارد.

دروازه تهران در ۳۰ مرداد ۱۳۵۴ با شمارهٔ ثبت ۳۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## پیشینه
بندانگشتی|راست|270px|دروازه تهران در دوره قاجار
دروازه تهران از شهر قزوین در برابر حملات و دزدی و غارت شهرهای دیگر محافظت می‌کرده‌است. در آغاز، این دروازه در بیرون شهر ساخته شد ولی هم‌اکنون به دلیل گسترش جمعیت، در درون شهر قزوین قرار دارد.

قزوین در گذشته هشت دروازه دیگر به نام‌های دروازه رشت (غرب شهر، ضلع غربی خیابان تبریز)، دروازه درب کوشک (شمال شرقی شهر)، دروازه شیخ‌آباد (شمال شرقی شهر، خیابان سعدی)، دروازه مغلواک یا دروازه همدان (جنوب غربی شهر، محلهٔ مغلواک)، دروازه کندوار (جنوب غربی شهر، شاهزاده حسین)، دروازه ساوالان (جنوب شرقی شهر، شاهزاده حسین)، دروازهٔ راه ری (جنوب شرقی شهر، سنجیده مسجد) و دروازه پنبه‌ریسه (شرق شهر، خیابان طالقانی) داشت.

امروزه از آن میان، تنها دو دروازه درب کوشک و تهران قدیم باقی مانده‌اند. دروازه تهران قدیم در خیابان تهران قدیم (میدان هاشمی) قرار دارد، و از بناهای دوره قاجار است که در ۱۳۴۷ مرمت و کاشی‌کاری شده‌است.

## جستارهای وابسته
* دروازه‌های قزوین

## پانویس

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان قزوین
رده:جاذبه‌های گردشگری قزوین
رده:دروازه‌ها
رده:دروازه‌های تاریخی شهرستان قزوین
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان قزوین
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در قزوین
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
کاروانسرای گبرآباد قمصر

**کاروانسرای گبرآباد قمصر** مربوط به دوره صفوی است و در میان راه قمصر به کاشان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## ثبت در فهرست میراث جهانی
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای گبرآباد قمصر به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* کاروانسرا
* وزات میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* معماری ایرانی

## منابع

رده:کاروان‌سراهای تاریخی شهرستان کاشان
رده:کاروانسراهای ایرانی ثبت‌شده در میراث جهانی
رده:کاروانسراها در ایران
رده:کاروانسراهای استان اصفهان
قدمگاه فراشاه

**قدمگاه فراشاه** مربوط به قرن۶ ه.ق است که در روستای فراشاه شهرستان تفت (جاده تفت به شیراز) واقع شده است.

این بنا بدلیل کوفی نگاری های منحصر بفرد خود شهرت دارد.

در حال حاضر این "قدمگاه" بعنوان مسجد مورد استفاده قرار می گیرد.

این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:قدمگاه‌های تاریخی شهرستان تفت
دروازه محمدیه

**دروازه محمدیه** یا **دروازه نو** تنها بازمانده از دروازه‌های قدیم تهران و در نزدیکی آن **میدان محمدیه** یا **پاقاپوق** یکی از پنج میدان مهمی بود که در تهران دوران قاجار ساخته شد. این میدان سپس به **میدان اعدام** و سپس دوباره به محمدیه نامیده شد که در جنوب تهران و خارج از شهر قرار داشت و محل اعدام مجرمین بود.

## تاریخچه نامگذاری
در میان این میدان تپه‌ای خاکی قرار داشت که روی آن ستون گرد آجری کوتاهی را ساخته بودند. بر روی این ستون قاپوق قرار داده می‌شد و مجرمان را در آن سر می‌بریدند و مردم در پای آن اجتماع می‌کردند. همین امر سبب شده بود تا آن را پاقاپوق بنامند.

در آخرین سال پادشاهی محمد شاه قاجار و به سال ۱۲۶۳ قمری، دروازه‌ای در پاقاپوق تهران ساخته شد، که سپس دروازه نو یا دروازه محمدیه نامیده شد. این دروازه که در جنوب محله بازار تهران است، تنها دروازه‌ایست که همچنان پابرجاست. بر بدنه آن شیر طلایی به چشم می‌آید.

پس از مشروطیت، سر بریدن کاری وحشیانه محسوب شد. به همین دلیل به جای آن تپه خاکی که به مرور زمان تخریب شده‌بود و قاپوق میان میدان، تختگاهی دیواردار ساخته شد که بر رویش تیرک چوبی و طناب دار نصب نمودند و عمل سر بریدن جای خود را به اعدام با طناب دار داد. با تغییر شیوه اعدام، نام میدان نیز از «پاقاپوق» به «اعدام» تغییر یافت.

سپس محل نمایش عمومی اعدام از این میدان به میدان مشق منتقل شد. با برچیده شدن چوبه دار از میان میدان اعدام، نام آن نیز به میدان محمدیه تغییر یافت.

میدان محمدیه کنونی در تقاطع خیابان خیام با مولوی قرار داشته و در جنوب به خیابان شوش می‌رسد.

## پیوند به بیرون
* https://archive.org/details/old-post-cards/page/n125/mode/1up عکس قدیمی اعدام در میدان

## منابع

* 
* 

رده:تهران قدیم
رده:جاذبه‌های گردشگری تهران
رده:دروازه‌های تهران
رده:محله‌های تهران
رده:منطقه ۱۲ تهران
رده:میدان‌ها در منطقه ۱۲ تهران
رده:میدان‌های تهران
رده:دروازه‌های تاریخی شهرستان تهران
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان تهران
امامزاده یوش

**امامزاده یوش** مربوط به دوره تیموریان است و در شهرستان شمیرانات، لواسان بزرگ واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان شمیرانات
خانه مرتضی عاصمی

**خانه مرتضی عاصمی** (عاصمی اصفهانی) مربوط به دوره سلجوقیان است و در اصفهان، خیابان کمال، کوی دو مناره دارالضیافه ـ محل جویباره واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره سلجوقیان در شهرستان اصفهان
رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان اصفهان
پل ایزدخواست

**پل ایزدخواست** مربوط به دوره صفوی است و در ایزدخواست، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## نگارخانه
[بندانگشتی|راست|300px|نمایی از [قلعه ایزدخواست|قلعه و پل ایزدخواست در سده نوزدهم میلادی، اثر اوژن فلاندن]]
بندانگشتی|راست|300px|نمایی از وضعیت کنونی پل ایزدخواست
بندانگشتی|راست|300px|پل ایزدخواست در سال ۱۳۰۳

## جستارهای وابسته
* قلعه ایزدخواست
* چهارطاقی ساسانی ایزدخواست
* کاروانسرای ایزدخواست
* ایزدخواست
* فهرست آثار ملی ایران

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان آباده
رده:پل‌های تاریخی شهرستان آباده
رده:پل‌های استان فارس
کارمل (ایندیانا)

**کارمل**  شهری در شهر ستان همیلتون، ایالت ایندیانا، ایالات متحده آمریکا است. کارمل در شمال شهر ایندیاناپولیس است. در سل ٢٠١٧ جمعیت کارمل ٩٢١٩٨ نفر بود. مساحت کارمل ١٢٠ کیلومتر مربع است. در سل ٢٠١٨ مجله «تان و کنتری» گفت که کارمل بهترین محل است برای این که مدرسه و دبیرستان خوب دارد و میزان جرم کم است.

## جغرافیا
کارمل در موقعیت  قرار گرفته است. این شهر مساحتی در حدود ۴۶٫۴ کیلومتر مربع دارد. در سرشماری سال ۲۰۱۰، جمعیت این شهر ۷۹٬۱۹۱ نفر اعلام شد.

## تحصیلات
در کارمل ١١ دبستان، ٣مدرسه متوسطه و ١ دبیرستان هست. در کارمل بیشتر از ١۴۵٠٠ دانشجو هست. کارمل مدرسه خصوص دارد مثلاً دبیرستان «اونیورستی».

## شغل
در راه «مِرِدیان» کسب و کار زیاد هست. اداره کل شرکت های بزرگ از جمله «الیجان»، «سی ان اُو» ، و «ِدِلتا فَسِت» در شهر کارمل قرار دارند. تمام این شرکت های بزرگ فرصت های شغلی زیادی برای جمعیت کارمل فراهم میکنند.

## نگارخانه

File:Carmel-indiana-downtown.jpg|
File:Carmel-indiana-water-tower.jpg|


## منابع

* 

کارمل، ایندیانا
رده:شهرهای ایندیانا
رده:شهرهای شهرستان همیلتون (ایندیانا)
مسجد بازار ساوه

**مسجد بازار** مربوط به دوره زندیه است و در ساوه، ضلع شمالی تکیه بازار واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره زندیان در شهرستان ساوه
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان ساوه
تپه آسیاباد (اسیرآباد)

**تپه آسیاباد (اسیرآباد)** مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان ساوه، روستای سید اسحق واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان ساوه
رده:آسیاب‌های تاریخی شهرستان ساوه
رده:تپه‌های باستانی شهرستان ساوه
کاروانسرای خشکه رود

**کاروانسرای خشکه رود** مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان زرندیه، بخش خرقان، غرب روستای خشکرود (زرندیه) واقع شده و در مسیر کاروان روی قزوین – اصفهان و ۴۶ کیلومتری جادهٔ بوئین‌زهرا به ساوه است. 
این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## تاریخچه
به گزارش ژان شاردن، پس از طی **یازده فرسنگ** از سگزآباد به مهمانخانه خشکرود (که به صورت Koskeirou ثبت نموده است) رسیده اند. وی این مهمانخانه‌ را یکی از زیباترین و بزرگترین مهمانخانه‌هایی که در ایران ساخته شده بوده توصیف نموده که دو باغ، دو آب انبار، یک حمام و یک کانال کوچک به آن تعلق دارد. همسر ارشد شاه عباس بزرگ این مکان را با هزینه ساخت چهار هزار تومان، معادل هجده هزار پوند تأسیس نموده است. بعلاوه برای پرداخت دستمزد به چهار خدمتکار مهمانخانه که وظیفه تمیزکاری و خدمت به مسافران داشتند مالیاتی وضع نمود. اما از زمان احداث آن تا هنگام بازدید شاردن، به دلیل طمع متولیان، این مالیات به مصارف دیگری تبدیل شده و کاروانسرا در همه جا بسیار کثیف و به دلیل عدم نگهداری مناسب، رو به ویرانی می رفته است. 

## جستارهای وابسته
* فهرست کاروانسراهای ایران
* کاروانسرای ایرانی
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* کاروانسرای هجیب

## گالری تصاویر

File:Khooshkroudkarvan.jpg|نمای کلی کاروانسرا
File:Khoshkroud.jpg|
File:Khoshkroudcarvansara.jpg|


## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان زرندیه
رده:سرای‌های تاریخی شهرستان زرندیه
رده:کاروان‌سراهای تاریخی شهرستان زرندیه
بند شاه عباسی

**بند شاه عباسی** مربوط به سدهٔ ۷ و ۱۱ ه‍.ق است و در ۲۵ کیلومتری جنوب ساوه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

بند شاه عباس ساوه در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده بود؛ اما در هنگام ساخت سد الغدیر ساوه به زیر آب رفته و در حال حاضر هیچ اثری از آن باقی نمانده‌است.

یند دیگری با نام طاق شاه عباسی در نزدیکی شهر طبس وجود دارد.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی شهرستان ساوه
رده:بندهای تاریخی شهرستان ساوه
رده:آثار ملی تخریب‌شده در ایران
آرامگاه اشموئیل نبی

**بقعه [[سموئیل|اشموئیل]] پیغمبر** مربوط به سدهٔ ۸ و ۱۰ ه‍.ق است و در شهرستان ساوه، بخش مرکزی، روستای پیغمبر، اشموئیل واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان ساوه
رده:قلعه‌های صلیبیون
رده:مکان‌ها در کتاب مقدس عبری
رده:مکان‌های زیارتی یهودی
رده:زیارتگاه‌ها در اورشلیم
رده:آرامگاه‌های شخصیت‌های کتاب مقدس
رده:کرانه باختری
تپه‌های روستای آجان (قلعه گبری)

**تپه‌های روستای آجان (قلعه گبری)** مربوط به هزاره ۱- دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان زرندیه، روستای آجان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان زرندیه
رده:تپه‌های باستانی شهرستان زرندیه
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان زرندیه
خانه هریتاش

**خانه مرحوم مجردیان (هریتاش)** مربوط به اواخر دوره صفوی است و در اصفهان، کوچه کدخدا، خیابان ابن سینا واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. لازم است ذکر شود مرحوم احمد هریتاش فرزند مرحوم محمد علی مجردیان است و ایشان دارای دو برادر به نامهای اکبر فرسیر و علی محمد مجردیان می‌باشند و اصالت نام خانوادگی ایشان مجردیان است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان اصفهان
رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان اصفهان
تپه خاک (قلعه نجفقلی خان)

**تپه خاک (قلعه نجفقلی خان)** مربوط به دوره ساسانیان می‌باشد که در میانه، خیابان شهید مطهری، محلهٔ **قالا تنگه سی** واقع شده است.
این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این قلعه بزرگ خاکی، در جنوب شرقی میانه (جنب رودخانه شهر چایی) قرار گرفته‌است. در قسمت‌های شمالی و شمال شرقی آن بناهای مسکونی احداث شده‌است و سمت جنوبی و جنوب غربی آن را زمین‌های زراعی و باغات سرسبز احاطه نموده و ناحیه شمال غربی آن گورستان قدیمی (خان جان آباد) واقع شده است که امروزه کاملاً متروک است. این تپه خاکی تا اواخر دوره قاجار، مورد استفاده بوده‌است.

در بنای این قلعه، خشت‌های بزرگ به ابعاد ۴۰*۳۰ به کار رفته است. با گذشت زمان و تحت تأثیر عوامل طبیعی و حفاری‌ها و خاکبرداری‌های پراکنده، قسمت‌هایی از این بنا تخریب و از بین رفته‌است.

این تپه خاکی در سال ۱۳۵۴ مورد بازدید کارشناسان وزارت فرهنگ و هنر قرار گرفته و به عنوان اثر باستانی ملی به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان میانه
رده:تپه‌های باستانی شهرستان میانه
رده:قلعه‌های تاریخی میانه
مدرسه سید قلیچ ایشان

**مدرسه علمیه سید قلیچ ایشان** یک حوزه علمیه اهل سنت است که در سال ۱۲۲۱ ه‍.ق توسط سید قلیچ ایشان و با کمک مالی پادشاه عثمانی در روستای کریم ایشان در ۴۲ کیلومتری شمال شرق شهر کلاله ساخته شد. این مدرسه اولین حوزه علمیه ترکمن‌های ایران است و در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این مدرسه در شرقی‌ترین قسمت استان گلستان قرار گرفته و اکنون در شهرستان مراوه‌تپه واقع شده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

*تصاویر مدرسه سید قلیچ ایشان 

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان کلاله
رده:مدرسه‌های تاریخی شهرستان کلاله
مسجد جامع خوانسار

بندانگشتی|مسجد جامع خوانسار طبقه زیرین**مسجد جامع خوانسار** مربوط به سدهٔ ۱۲ است و در خوانسار، ورودی شهر، قبرستان کهنه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع خوانسار یکی از قدیمی‌ترین مساجد تاریخی ایران به‌شمار می‌رود. تاریخ بنای این مسجد براساس سنگ نوشته‌ای که بر سر در آن نصب شده سال ۱۱۰۱ ه‍. ق، را نشان می‌دهد که هم‌اکنون این بنای تاریخی به‌دلیل افزایش نم و رطوبت در معرض تهدید قرار گرفته است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار ملی ایران
رده:ساختمان‌های مسجد دارای گنبد
رده:مسجدهای استان اصفهان
رده:مسجدهای ایران
رده:مسجدهای تاریخی شهرستان خوانسار
رده:مسجدهای جامع
رده:مسجدهای سده ۱۲ (میلادی)
رده:مسجدهای صفویان
رده:مسجدهای تشیع در ایران
سنجیده مسجد

**مسجد سنجیده** مربوط به سدهٔ ۶ ه.ق است و در قزوین، محله راه‌ری واقع شده که در دوره سلجوقی بنا شده‌است، این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این مسجد در حال حاضر فقط دارای فضای گنبد خانه‌ای به شکل مربع است. مسجد سنجیده در دو ضلع مشرف به گذر بوده و در هر ضلع دارای سه راه ارتباطی است. این مسجد دارای گنبدی به سبک سلجوقی، مناره کوتاه و تزیینات مقرنس در زیر گنبد است.
این مسجد دارای سردابه ایست که شباهت‌های بسیار زیادی به معابد مهری ایران باستان دارد.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:مسجدهای تاریخی شهرستان قزوین
مقبره باباپیر

**مقبره باباپیر** یا **شیخ اباعدنان قریشی** مربوط به سدهٔ ۶ و ۷ ه‍.ق است او عالم دینی بوده که مذهب شیعه را وارد ایران کرده‌است و همسر شاه طهماسب دوم به علت ارادت بسیاری که به شیخ داشت دستور ساخت مقبره بابا پیر را داد. چند سال بعد گنبد مقبره ایشان که از طلا بود به سرقت رفت. این مقبره در خوانسار، خیابان سرچشمه، پ۲ واقع شده و در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## گمانه زنی دربارهٔ صاحب مقبره
صاحب این بقعه از پایه‌گذاران مذهب شیعه جعفری در اوایل قرن هفتم در در شهرهای اصفهان، بروجرود، لرستان، نهاوند و خوزستان می‌باشد. شیخ صفی‌الدین اردبیلی در سال ۶۷۸ برای کسب دانش به نزد صاحب این بقعه آمده‌است. غیر صاحب این بقعه شیخ اباعدنان قریشی و شش تن دیگر از عرفا در این بقعه دفن هستند. در سال ۱۲۵۵ دو نفر از فرزندان شیخ اباعدنان قریشی این بقعه را مرمت و بازسازی کردند.

بر روی صندوق چوبی داخل بقعه به سال ۹۵۴ چنین قید شده‌است:

چاکر و بنده ائمه دین شیعه پاک صدر دین حسین و در طرف دیگر نوشته شده مشایخ العظام الکرام (شیخ نظام الدین حیدر و شیخ شرف الدین هدایت الله و شیخ فتوح الدین عبدالفتاح و شیخ کمال الدین عارف و شیخ اباعدنان و شیخ شمس الدین محمد و شیخ زین الدین علی و شیخ تاج الدین حسن خدام هذه البقه المتبرکه

## مشخصات بنا
آرامگاه اولیه تنها با سنگ بر روی چشمه‌ای به نام «چشمه پیر» بنا شده بود و بنای فعلی بقعه شیخ اباعدنان قریشی (مقبره باباپیر) در دوره صفویه بر روی آرامگاه قبلی به سبک مغولی یا سلجوقی احداث شد. یکی از اشخاص مدفون در بقعه شیخ اباعدنان قریشی (مقبره بابا پیر) «صدرالدین حسین» است که مرشد شیخ زاهد گیلانی و مراد شیخ صفی الدین اردبیلی نیای شاهان صفوی بوده‌است به همین دلیل شاهان صفوی برای این بقعه اهمیت خاصی قائل بودند و زیارتگاه رجال و شاهزادگان صفوی بود، از این رو به دستور مریم بیگم همسر شاه طهماسب صفوی در خوانسار مدرسه و حمام نیز ساخته شده‌است.

بقعه شیخ اباعدنان قریشی (مقبره بابا پیر) دارای گنبد دو پوش دو متری، ۱۲ ترکی از نوع گنبدهای رک یا نوک تیز با مصالح لاشه سنگ و آجر است. (۱۲ ضلع نشانه‌ای از ۱۲ امام یا ۱۲ تَرک کلاه صفویه می‌باشد)

می‌گویند؛ پوشش گنبد مذکور از طلا بوده که در قرن ۱۳ در سالهای قحطی به سرقت رفته و درب قدیمی بقعه نیز که به صورت گره چینی بوده در سال ۱۳۵۷ به سرقت رفته‌است.

## مرمت بنا
در سال ۱۲۵۵ دو نفر از نوادگان بابا پیر به نام‌های شیخ علی و شیخ صادق به مرمت بقعه اقدام نمودند. در سال ۱۳۵۵ نیز مبلغ ۲۵۰ هزار ریال جهت مرمت بقعه شیخ اباعدنان قریشی (مقبره باباپیر) توسط نماینده وزارت فرهنگ و هنر وقت اختصاص که در نهایت در زمستان سال ۱۳۵۷ طی بازدید حسین علی منتظری، مرمت مجددی صورت گرفت. در سال ۱۳۶۷ قبل از بازدید هاشمی رفسنجانی اقدامات شایسته‌ای نیز توسط مرحوم فاضلی خوانساری در بقعه شیخ اباعدنان قریشی (مقبره باباپیر) انجام شد. در نهایت امر نیز در سال ۱۳۸۷ با اختصاص بودجه‌ای توسط سید علی خامنه ای مرمت لازم صورت پذیرفت.

## موقوفات
این بقعه موقوفات زیادی داشته از جمله ابراهیم شاه از سلسله گورکانی تمام باغستان سرچشمه (پارک سرچشمه فعلی خوانسار) را در سال ۸۹۲ بنام بابا پیر وقف نمود. البته وقف نامه موجود فعلی مربوط به سال ۱۳۱۱ ه‍.ق است که طی آن عایدات موقوفات بقعه شیخ اباعدنان قریشی (مقبره بابا پیر) صرف مرمت مقبره و مایحتاج صادران، واردان، سفره درویشان و مجاوران مزار است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:بناهای تاریخی خوانسار
کلیسای مارسرگیز

**کلیسای مارسرگیز** مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان اورمیه، روستای سیر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

کلیسای مارسرگیز در ۳ کیلومتری جنوب غربی ارومیه در دامنه کوه «کوه سیر» و در روستایی به اسم کلیسا واقع گردیده‌است که در این روستا کردهای کرمانج و برادران مسیحی زندگی می کنند. باستان شناسان قدمت این کلیسا را از نظر سبک معماری متعلق به دوره ساسانی و قرن سوم میلادی می‌دانند.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

* 
* 
{آثار باستانی ایران-خرد}}

رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان ارومیه
رده:کلیساهای تاریخی شهرستان ارومیه
رده:کلیسای مشرق در ایران
رده:کلیساهای کلیسای شرق آشوری
رده:آشوریان در ایران
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان آذربایجان غربی
رده:کلیساهای تاریخی ایران بر پایه شهرستان
رده:جاذبه‌های گردشگری در ارومیه
رده:کلیساهای سده ۵ (میلادی)
تپه جوشقان

**تپه جوشقان** مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوره ساسانیان است و در شهرستان ساوه، شمال غرب نوبران واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پیش از اسلام در شهرستان ساوه
رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان ساوه
رده:تپه‌های باستانی شهرستان ساوه
نقش‌برجسته پارتی

**نقش برجسته پارتی** مربوط به دوره اشکانیان است و در ۶۵ کیلومتری جنوب شرقی فیروزآباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:معماری دوره اشکانیان
رده:سنگ‌نگاره‌های تاریخی ایران
سنگ‌نگاره بهرام دوم در گویم

**نقش‌برجسته بهرام دوم در گویم** یا **بهرام دوم در حال نیایش** نقش‌برجسته‌ای مربوط به بهرام دوم می‌باشد که در شهرک گویم در ۳۰ کیلومتری غرب شیراز قرار دارد. این سنگ نگاره در تنگ قوام آباد در جنوب غربی این شهرک در ارتفاع هشت متری این نقش کشیده شده است.

در سال ۱۹۲۶ میلادی هرتسفلد از وجود چنین نقشی آگاه گردید و در سال ۱۹۷۵ لویی واندنبرگ آن را مورد بررسی دقیق قرار داد. ارتفاع این نقش برجسته ۲متر و عرض آن ۱/۸۰ متر می‌باشد که در لوحه‌ای مستطیل شکل به تصویر کشیده شده است.

در این تصویر فرمانروا با همان تاجی که در سایر نقش برجسته‌ها و سکه‌ها دیده می‌شود ترسیم شده و دست‌ها را به حالت نیایش و احترام یکی را بر کمر و دست دیگر را در بالا قرار داده است.

متأسفانه این نقش در اثر مرور زمان و عوامل طبیعی و انسانی به شدت آسیب دیده و بسیاری از جزییات نقش محو و فرسوده گردیده است.

این اثر در تاریخ ۱۳۵۴/۰۹/۱۰ به شماره ۹۳۷ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده و تحت حفاظت اداره کل میراث فرهنگی فارس قرار دارد.

بندانگشتی|نقش برجسته گویم۲

## جستارهای وابسته
* سنگ‌نگاره برم دلک

## منابع

کتاب سنگ نگاره‌های ساسانی (صفحه ۵۲)، نویسندگان:شهره‌جوادی-فریدون آورزمانیرده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان شیراز
رده:نقش‌برجسته‌های تاریخی شهرستان شیراز
رده:سنگ‌نگاره‌های ساسانیان
آرامگاه امامزاده سید منصوربن موسی

**بقعه امامزاده سید منصوربن موسی** مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان زرندیه، شهر مامونیه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان زرندیه
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان زرندیه
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان زرندیه
ایوان قدمگاه

* ایوان قدمگاه* بنایی مربوط به دوره هخامنشی است در روستای چاشت خوار واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این بنا بر کوه سنگی کنده شده است و از دو ایوان سنگی تشکیل شده است. دو پلکان، ایوان اول را به ایوان بالاتر ارتباط می‌دهند. بر روی ایوان بالایی پنج حفرهٔ بزرگ کنده شده است. حفره‌های کروی‌ای هم دور تا دور بنا هستند. در جلوی بنا استخری بوده که توسط چشمه‌ای از سکوی پایینی بنا تغذیه می‌شده‌ است.

این بنا در ۱۸۸۱ میلادی توسط سروان H. L. Wells از ارتش بریتانیا کشف شد که پلان آن را منتشر کرد. بعدتر فرصت الدوله شیرازی و لویی واندنبرگ و بعد از آن‌ها ایرانشناسان دیگر آن را بررسی کرده‌اند پیشتر گمان می‌رفت قدمگاه یک بنای نیمه‌تمام و احتمالاً یک آرامگاه نیمه‌تمام باشد، به‌خصوص به دلیل شباهت ساختار کلی آن به دو قبر دیگر که در نزدیکی تخت جمشید است. بررسی‌های جدیدتر نشان داده که قدمگاه یک بنای کامل شده بوده‌ است. اما برای کاربری آن فرضیه‌های مختلفی مطرح است. جدیدترین تحقیق انجام شده توسط Jean-Claude Bessac (در سال ۲۰۰۷) فرضیه کاربری به عنوان آرامگاه یا استودان (محل نگهداری استخوان‌ها) را مردود دانسته و یک کاربری مذهبی مرتبط با عنصر آب (که نزد ایرانیان مقدس بوده) می‌داند. روی پنج حفرهٔ دیوار پشتی احتمالاً تخته‌سنگ‌هایی بوده‌ است، شاید به عنوان سنگ‌نبشته یا نقش‌برجسته‌هایی با اهداف تزیینی. تحقیقی در سال ۱۳۹۳ نیز این را تأیید و بنا را مرتبط با میترا (مهر) و الههٔ آب آناهیتا می‌داند.

در صد متری غرب این اثر گورستانی قرار دارد که در آن از گورهای پیش از اسلام تا دوره قاجار دیده می‌شود

## توضیحات

این سازه با برش عمودی دو تراس عمیق از بالای شیب سنگ آهکی ساخته شده است که سه سکو روی هم با دیوارهای پشتی عمودی را تشکیل می‌دهد. این بنای تاریخی فاقد هرگونه سازه ساخته شده است. در زیر تراس پایینی، چشمه ای وجود داشته که اکنون خشک شده و استخری را تغذیه می‌کرده که مشرف به بنای تاریخی بوده است. عرض تراس‌ها ۱۳.۵۰ متر (۴۴.۳ فوت) است. تراس پایینی ۳ متر (۹.۸ فوت) بالاتر از سطح زمین است. تراس بالایی که ۴.۲۵ متر (۱۳.۹ فوت) بالاتر است، توسط دو راه پله سنگی در طرفین به تراس پایینی متصل می‌شود. سه ردیف پنج تایی از حفره‌های کم عمق به شکل مستطیل در دیوار پشتی بالای تراس بالایی بریده شده‌اند. چندین سوراخ کم‌ عمق و نیم‌کره نیز در امتداد لبه تراس بالایی بریده شده‌اند.

## جستارهای وابسته
* آناهیتا
* معبد آناهیتا
* نقش رستم
* معماری هخامنشیان
* هخامنشیان

## منابع

رده:آب و دین
رده:آثار دوره هخامنشیان در شهرستان ارسنجان
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان ارسنجان
رده:آناهیتا
رده:اکتشافات باستان‌شناسی ۱۸۸۱ (میلادی)
رده:ایران در ۱۸۸۱ (میلادی)
رده:ایوان‌های تاریخی شهرستان ارسنجان
رده:باستان‌شناسی هخامنشیان
رده:جاذبه‌های گردشگری استان فارس
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان فارس
رده:سازه‌ها و یادمان‌های خاک‌سپاری
رده:شهرستان ارسنجان
رده:مزدیسنا
رده:معماری هخامنشیان
رده:مکان‌های مذهبی
رده:نیایشگاه‌ها در ایران
مجموعه بصیر دیوان

**مجموعه بصیر دیوان** مربوط به اوسط دوره قاجار است و در شیراز، محله سنگ سیاه ـ بازارچه حاج زینل واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان شیراز
رده:مجموعه‌های تاریخی شهرستان شیراز
گورستان رازین (سوسن نقین)

**گورستان رازین (سوسن نقین)** مربوط به هزاره اول قبل از میلاد به بعد است و در شهرستان ساوه، روستای رازین واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار هزاره ۱ (پیش از میلاد) در شهرستان ساوه
رده:گورستان‌های تاریخی شهرستان ساوه
ساخسی تپه

**ساخسی تپه** مربوط به سدهٔ ۶ ه.ق است و در شهرستان زنجان، روستای قولی قصه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:تپه‌های باستانی شهرستان زنجان
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان زنجان
خانه تقی بازاردوز

**خانه تقی بازاری دوز** مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان ـ خیابان چهارباغ، کوچه صراف‌ها واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:خانه‌های تاریخی شهرستان اصفهان
خانه حاج حسن غفوری

**خانه حاج حسن غفوری (میراث فرهنگی)** مربوط به سدهٔ ۱۳ ه.ق است و در اصفهان، خیابان ابن سینا، کوچه مسجد صفا، میدان شهشهان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۱۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:خانه‌های تاریخی شهرستان اصفهان
رده:آثار ملی شهر اصفهان
باغ منشی‌باشی

**ساختمان و باغ منشی باشی** یکی از ساختمان های ارزشمند میراثی و تاریخی مربوط به اواخر دوره قاجار است که در شیراز، خیابان فردوسی واقع شده است.   این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. هم‌اکنون محل گرد همایی انجمن تمبر فارس  میباشد.

از ويژگی های اصلي باغ و عمارت سه طبقه داخل آن می توان به منبت كاری های بسيارظريف درها و نقاشی های رنگ و روغن برروی تيرک های سقف اشاره كرد.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان شیراز
رده:باغ‌های تاریخ شهرستان شیراز
رده:ساختمان‌های تاریخ شهرستان شیراز
قلعه دختر (قم)

**قلعه دختر** بنایی ساسانی بوده که در مجاورت امامزاده شاه جمال شهر قم قرار داشته است. این اثر در تاریخ  با شماره ثبت ۱۲۸۲ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید اما در سال 1386 به بهانه ایجاد راه کاملا تخریب شد. 

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان قم
رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان قم
رباط ماهی

**رباط ماهی** مربوط به اواخردوره غزنویانان است و در شهرستان مشهد، بخس رضویه، ۳ کیلومتری شمال پاسگاه اسماعیل‌آباد واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده و حدود ۹۷۰ سال قدمت دارد. رباط ماهی در ۶ کیلومتری شرق مشهد قرار دارد. این بنا متعلق به دوره غزنوی – سلجوقی است،  سازنده این بنا ابوالحسن محمد بن حسن ماه  مردی نیکوکار از سران سامانیان است که ابن حوقل از او یاد کرده است.
جایگزین=سردر رباط در ۱۳۱۱ قمری|راست|بندانگشتی|سردر رباط در ۱۳۱۱ قمری
همچنین این رباط که در نزدیکی روستای چاهه است همان رباط است که دختر فردوسی صله پدرش را صرف تعمیر رباط و پلی بر کشف رود کرد - هم‌اکنون خرابه‌های ان در کنار جاده مشهد -سرخس در مسیر توس به سرخس و در کنار کشف رود دیده می‌شود. در میان عوام معروف است که این رباط را همشیره گوهرشاد، آغابیگم که معروف به ماهی بوده‌است ساخته و به اسم او نسبت یافته‌است است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی شهرستان مشهد
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره غزنویان در شهرستان مشهد
رده:رباط‌های تاریخی شهرستان مشهد
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
رده:کاروانسراهای استان خراسان رضوی
رده:کاروانسراها در ایران
امامزاده اسماعیل یوجان

**امامزاده اسماعیل یوجان** مربوط به دوره صفوی -قرن ۱۱ است و در شهرستان خمین، روستای یوجان واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۶۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان خمین
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان خمین
تپه میرکندی

**تپه میرکندی** مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان طارم، روستای شیرمیشه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره اشکانیان در شهرستان طارم
رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان طارم
رده:تپه‌های باستانی شهرستان طارم
گورستان ساری تپه

**قبرستان ساری تپه** مربوط به هزاره ۱- دوره اشکانیان است و در شهرستان زنجان، شمال کوه قره تپه واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره اشکانیان در شهرستان زنجان
رده:تپه‌های باستانی شهرستان زنجان
رده:گورستان‌های تاریخی شهرستان زنجان
تپه و گورستان منجیق تپه

**تپه و قبرستان منجیق تپه** مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان طارم، روستای جزلان دشت واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار هزاره ۱ (پیش از میلاد) در شهرستان طارم
رده:تپه‌های باستانی شهرستان طارم
رده:گورستان‌های تاریخی شهرستان طارم
قلعه کهنه (جعفرآباد)

**قلعه کهنه جعفرآباد** مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در در بین روستاهای عبدالله‌آباد و جعفرآباد شهرستان اقلید واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پیش از اسلام در شهرستان اقلید
رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان اقلید
تپه‌های حسن‌آباد

**تپه‌های حسن‌آباد** مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در ۱۲ فرسنگی اقلید بعد از آسپاس واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوران پس از اسلام در ایران بر پایه شهرستان
رده:تپه‌های باستانی شهرستان اقلید
مجموعه سرهنگ‌آباد

**مجموعهٔ سرهنگ‌آباد** مربوط به دوره قاجار است و در ۵۰ کیلومتری زواره، شرق شهرستان اردستان، مزرعه سرهنگ‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان اردستان
رده:مجموعه‌های تاریخی شهرستان اردستان
خانه حاج سید غفور بریده پز

**منزل حاج سیدغفوربریده پز** مربوط به ۱۲۹۲ ه.ق است و در بروجرد، محله کوی عارف، پلاک ۹۶ واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۳۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. شغل ایشان صابون سازی بوده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* بافت تاریخی بروجرد
* مجموعه تاریخی طباطبائی‌ها

## منابع

رده:خانه‌های تاریخی شهرستان بروجرد
مسجد جامع شیخ‌الملوک

**مسجد جامع شیخ‌الملوک** یا **مسجد جامع ملایر** مربوط به سدهٔ ۱۳ ه.ق است و در ملایر، جنب بازار کفاش‌ها واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:مسجدهای تاریخی شهرستان ملایر
مجموعه بناهای روستای شاه کرم

**مجموعه بناهای روستای شاه کرم** مربوط به اواخر دوره صفوی است و در شهرستان اصفهان، دهستان رود دشت، روستای ده کرم واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۳۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان اصفهان
رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:مجموعه‌های تاریخی شهرستان اصفهان
آرامگاه شیخ عبدالسلام

**آرامگاه شیخ عبدالسلام** مربوط به سدهٔ ۸ ه.ق است و در شهرستان کرمان، روستای لنگر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۳۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این آرامگاه در دو کیلومتری غرب شهر ماهان، در خارج از روستای لنگر، میان مزارع جو و گندم واقع شده است. ساختمان بقعه، بنایی بسیار باشکوه و مجلّل می‌باشد. بقعه، شامل ایوان، گنبد، صحن، صفّه و مقبره زیبا است.

## معماری
اصل بنا به صورت مربّع و آن چه که باقی مانده شامل دو اتاق تو در توست. ایوان بقعه در مغرب قرار دارد که خود شامل سردری مقرنس‌کاری زیبایی است. پس از عبور از ایوان، مرقدی بر روی سکویی به طول سه و عرض دو متر قرار گرفته که در قسمت بالایی آن کتیبه‌هایی از آیات قرآنی دارد. بر بالای این سکو، سنگ قبری به طول 20/2 و عرض 50 سانتی‌متر تعبیه نموده اند که دارای گچ‌بری های ظریف و حجّاری‌های فوق العاده‌ای از آیه های قرآن (آیة الکرسی) دارد. در آخر یکی از کتیبه ها پس از جمله سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا اله الا اللَّه و اللَّه اکبر نوشته شده: «تعمیر شد مرقد آقا شیخ عبدالسّلام قطب الدّین فی سنة 733 هـ . ق.»مرقد دارای چهار صفّه کوتاه به ارتفاع سه متر است که چهار زاویة آن را مقرنس کاری های ظریفی انجام داده اند. در اتاق دوّم نیز صورت قبری وجود دارد. بر بالای بقعه گنبدی شلجمی به قطر پنج و ارتفاع هفت متر است که در انتهای ساقة آن کلمات اللَّه محمّد حسین به صورت بنایی تکرار و تزیین شده است. زمین زیارتگاه حدود دو هزار مترمربّع است.

حیاطی مستطیل شکل که از داخل در هر ضلع دارای شش سکو که هر کدام از آنها دارای طاقی قوس دار (هلالی) است، قرار دارد. ارتفاع دیوار نزدیک به ۳.۵ متر و ورودی اصلی بنا از سمت غرب است.

قبر آن به طور کل از گچ ساخته شده و روی آن آیات قرآن و نقاشی دیده می شود که به صورت برجسته کار شده است.

## شیخ عبدالسلام
**شیخ قطب الدین عبدالسلام ماهانی** از عرفای بزرگ بیش از یک قرن قبل از شاه نعمت الله ولی می زیسته و مورد احترام خاص آن عارف بزرگ بوده است. مقبره شیخ عبد السلام در لنگر یک کیلومتری ماهان است که به همین دلیل نام اصلی این ولایت ، لنگر عبدالسلام می باشد.این عارف بزرگ از اساتید شاه نعمت الله ولی بوده است که مورد احترام ویژه و خاص مردم این بخش می باشد.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## نگارخانه

پرونده:گچ بری آرامگاه شیخ عبدالسلام.jpg|گچ بری آرامگاه شیخ عبدالسلام کرمان
پرونده:شیخ عبدالسلام- لنگر - کرمان- کرمان.jpg
پرونده:Sheikh AbdolSalam 2.jpg
پرونده:Sheikh AbdolSalam.jpg
پرونده:SHEYKH ABDOSALAM 1.jpg
پرونده:SHEYKH ABDOSALAM 2.jpg
پرونده:SHEYKH ABDOSALAM 3.jpg
پرونده:مقبره شیخ عبدالسلام 1.jpg
پرونده:مقبره شیخ عبدالسلام 5.jpg
پرونده:مقبره شیخ عبدالسلام 3.jpg
پرونده:مقبره شیخ عبدالسلام 4.jpg
پرونده:مقبره شیخ عبدالسلام 6.jpg|کاشی کاری
پرونده:مقبره شیخ عبدالسلام.jpg|ورودی مقبره


## منابع

رده:آثار تاریخی کرمان
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان کرمان
تپه میخکی بابایی

**تپه میخکی بابایی** مربوط به دوره اشکانیان -قرن ۷ تا ۹ ه.ق است و در شهرستان شوشتر، روستای میخکی بابائی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۳۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره اشکانیان در شهرستان شوشتر
رده:تپه‌های باستانی شهرستان شوشتر
آرامگاه امامزاده فضل بن سلیمان

**بقعه امامزاده فضل بن سلیمان** مربوط به دوره سلجوقیان است و در شهرستان ساوه، جنوب شرق منطقه آوه، واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۳۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره سلجوقیان در شهرستان ساوه
رده:امامزاده‌ها در استان مرکزی
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان ساوه
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان ساوه
کاروانسرای عبدالغفارخان (مجیدآباد)

**کاروانسرای عبدالغفارخان (مجیدآباد)** مربوط به اواخر دوره زند است و در شهرستان ساوه، بخش مرکزی، روستای مجیدآباد واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره زندیان در شهرستان ساوه
رده:سرای‌های تاریخی شهرستان ساوه
رده:کاروان‌سراهای تاریخی شهرستان ساوه
پل کهنه قره‌سو

**پل کهنه قره‌سو** مربوط به دوره صفوی است و در کرمانشاه، شرق شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۲۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این پل یکی از پل‌های باستانی استان کرمانشاه در حاشیه شرقی شهر کرمانشاه، نزدیک روستای مرادآباد، بر روی رودخانه قره‌سو«خُوَره سو» است. از این پل در گذشته عابران مستقیماً به دروازه شهر وارد می‌شدند.

## ویژگی‌ها
این پل ۱۸۶ مترطول و ۹ مترعرض دارد. پایه‌های این پل به صورت شش ضلعی می‌باشد که قسمت داخلی آنها با لاشه سنگ و ملاط گچ ساخته شده ولی روکار آنها بلوک‌های سنگی مکعب مستطیل است. در جلو پایه‌ها در جهت مخالف جریان آب، آبشکنهای مثلث شکلی با سنگ‌های تراشیده، ساخته شده است. همچنین در کناره‌های پل، سیل برگردان‌هایی با سنگ‌های تراشیده ساخته شده‌اند.

پل کهنه دارای شش دهانه است. این دهانه‌ها تاق‌های جناغی دارند که با آجر ساخته شده‌اند. ارتفاع متوسط تاق‌ها از کف رودخانه تا تیزه تاق حدود ۴/۴ متر است.

در نمای شمالی و جنوبی پل بر روی هر یک از آبشکن ها، پشتبندهای آجری وجود دارد که تا سطح پل بالا آمده‌اند بر روی پایه‌های سنگی، دهلیزهایی ایجاد شده است که دارای طاق جناغی است. حضور این دهلیزها و پشتبندهای مدور دو طرف ورودی آنها، پل کهنه قره‌سو را به صورت یکی از زیباترین پل‌های دوره صفوی در آورده است.

## تاریخچه
پایه‌های سنگی این پل احتمالاً متعلق به دوره ساسانی است و با توجه به آجرهایی که در اطراف پل پراکنده است این پل در دوره سلجوقی تعمیر شده و در دوره صفوی به شکل کنونی بازسازی شده است.

## نگارخانه

پرونده:پل کهنه قرسو 1.jpg
پرونده:پل کهنه قرسو 2.jpg


## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* ملا عبدالله فاضل تونی
* کهریز پل کهنه

## منابع

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان کرمانشاه
رده:پل‌های تاریخی شهرستان کرمانشاه
رده:پل‌های دوره سلجوقی در ایران
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در کرمانشاه
رده:نمادهای کرمانشاه
رده:معماری ایرانی
آب‌انبارهای شماره ۱و۲ سید جعفر

**آب انبارهای شماره ۱و۲ سید جعفر** مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در اوز، داخل شهر، محله کورچون واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۳۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آب‌انبارهای تاریخی شهرستان لارستان
رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان لارستان
امامزاده شاه فخرالدین

**امامزاده شاه فخرالدین** مربوط به دوره ایلخانی و دوره صفوی است و در خنج، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۳۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## جستارهای وابسته
* آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره ایلخانیان در شهرستان خنج
رده:آثار دوره صفویان در شهرستان خنج
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان خنج
مدرسه سعیدیه ارسنجان

**مدرسه سعیدیه ارسنجان** مربوط به دوره صفوی است و در ارسنجان ـ ابتدای خیابان سعیدیه واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۳۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این بنا که از سال ۱۰۸۵ ه‍.ق به جا مانده است، به صورت چهار ایوانی است که در کنار هر ایوان چهار حجره ساخته شده است. برای احداث این بنا از آجر استفاده شده و حوضی سنگی در وسط حیاط مدرسه وجود دارد. محور اصلی بنا شمالی- جنوبی است. مدرسه سعیدیه در نزدیکی مسجد جامع شهر قرار دارد. در سال ۱۳۹۹ مجموعه مقالاتی با عنوان تاریخ مدرسه‌ی سعیدیه ارسنجان به کوشش محمد حسین ابراهیمی نویسنده و پژوهشگر تاریخ و ادبیات توسط مجمع ذخایر اسلامی منتشر شده است. در این اثر ابعاد تاریخی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی مدرسه‌ی سعیدیه مورد نقد و بررسی قرار گرفته و اسناد تاریخی مرتبط با آن نیز ارائه شده است. 

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:مدرسه‌های تاریخی شهرستان ارسنجان
عمارت باشگاه بانک ملی ایران

**عمارت باشگاه بانک ملی ایران** مربوط به دوره قاجار است و در تهران، خیابان فردوسی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۳۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان تهران
رده:عمارت‌های تاریخی شهرستان تهران
رده:مختصات نیازمند به بازبینی
حمام حاج آقا تراب

**حمام حاج آقا تراب** مربوط به دوره قاجار است و در نهاوند، محله علی‌آباد ـ کوچه حاج آقا تراب واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۴۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

حمام حاج آقا تراب یا حمام دوقلو که در محله علی‌آباد و بافت قدیمی شهر نهاوند قرار دارد، نمادی از هنر ایرانی اسلامی است که در سال ۱۲۳۰ و در زمان ناصرالدین شاه قاجار بنا نهاده شده و گردشگران از این بنا بازدید می‌کنند. در سر در ورودی این بنا، کتیبه‌ای نصب شده که نام بانی حمام و تاریخ ساخت آن را، سال ۱۲۳۰ هجری شمسی در زمان ناصرالدین شاه قاجار بیان می‌کند ولی به سبک دوران صفویه ساخته شده است.

چپ|200px|حمام حاج آقا تراب

فضای حمام شامل بینه و میان در و گرم خانه است. تقریباً تمامی گرمابه‌ها از چنین نقشه‌ای پیروی می‌کنند در حمام حاج آقا تراب مسیر دسترسی به سه مرحله یاد شده به شیوه خاصی انجام گرفته است. به این ترتیب هر فضای آن به وسیله راهرو و هشتی از فضای دیگر متمایز شده است تا دما و رطوبت هر فضا نسبت به فضای مجاور تنظیم گردد. به این طریق پیشینیان می‌توانستند از بیماری و ناراحتی افراد به دلیل ورود به فضای گرم و خروج ناگهانی به فضای سرد تا حد زیادی بکاهند. بینه حمام به شکل چهار گوش ساخته شده و در اطراف بینه سکوهای نشیمن و رخت کن و در زیر سکوها حفره‌های جای کفش تعبیه شده است.

چپ|200px|سراب گیان

در بالای سقف گنبدی شکل حمام انواع نور گیرها قرار دارد. ارتباط بینه با گرم خانه از طریق میان در انجام می‌شود و سرویس بهداشتی نیز در این محل قرار دارد. سیستم گرمادهی حمام شامل انبار سوخت تون (گلخن یا آتشدان) آتشدان‌ها و تیان و گربه رود و دودکش‌ها و گودالی برای جمع‌آوری خاکستر است.
علت شهرت آن به حمام به دوقلو در این است که حمام از دو قسمت تشکیل شده است دارای سردینه (حمام سرد) و گرمینه (حمام گرم) بزرگ بوده و فقط مورد استفاده رجال، اشراف و شاهزادگان قرار گرفته و قسمت دوم همان حمام که آن هم به نوبه خود دارای سردینه و گرمینه بوده (ولی در ابعاد کوچک) ویژه افراد عادی و طبقات پایین جامعه بوده است.

چپ|200px|سراب گیان

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی

## منابع

* راهنمای ایرانگردی - حمام حاج آقا تراب

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان نهاوند
رده:حمام‌های تاریخی شهرستان نهاوند
نقش‌برجسته گل گل ملکشاهی

**نقش برجسته گل گل ملکشاهی** مربوط به تمدن باستانی آشور است و در استان ایلام، کنار رودخانه گل گل ملکشاهی واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۴۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این اثر در ۸ کیلومتری شهر ارکواز و بر دیوار شرقی تنگه کوچکی که روستای گل گل در دهانه آن استقرار یافته قرار دارد. این سنگ نوشته به خط میخی به زبان آشوری، بر روی نمای دیوار شرقی صخره‌ای بالاتر از روستای گل گل ملکشاهی به ابعاد ۹۰× ۱۳۵ سانتی‌متر به شکل مستطیل به‌طور عمودی نقش شده و در وسط آن پادشاه آشوری به صورت برجسته با شمشیر حمایل به ارتفاع ۱۳۵ سانتی‌متر قرار دارد. تمامی سطح کتیبه پس از صاف نمودن سطح آن به عمق سه سانتی‌متر و برجسته نشان، پیکر پادشاه با خطوط کنده کاری شده میخی پوشانده شده‌است. سطرها به وسیله یک خط افقی کنده از هم دیگر متمایز گشته‌اند. ارتفاع نقش برجسته از سطح زمین ۲۷۰ سانتی‌متر است. متن کتیبه از فتح ایلام و انقراض تمدن ایلام باستان به وسیله آشوریها حکایت می‌کند.

## متن کتیبه
«به آشور و خدایان (بزرگ) که به طرفداری شاه محبوب آن‌ها ایستاده و چیره شده (بر زمین‌های دشمنانش (...) شاه جهان (...) پسر (...) آشور پدر خدایان مرا نامزد کرد برای پادشاهی در رحم مادرم (...) انلیل مرا برای تسلط بر روی زمین و مردم فرا خواند. سین و شماش با هم شگونهای مساعدی در مورد بنیاد فرمانروایی من فراهم ساختند. نبو و مردوک مرا بصیرت وسیع و فهم عمیق بخشانیدند. خدایان بزرگ از راه لطف در محفل خود مرا بر روی تخت شاهی پدرم گذاشتند. آن‌ها تسلط بر روی زمین را به من واگذار کردند. شهر (...) آن‌ها بیرون رفتند (...) روی او ستایش کارهایی که من انجام داده‌ام. من نوشتم بر روی آن من به جای نهادم این سنگ نوشته را برای ترغیب شاهان و پسران من در آینده باشد که امیری در میان شاهان پسران من که او را آشور و خدایان بزرگ برای تسلط بر روی زمین و مردم نامزد کند. این ستون و تحسین خدایان بزرگ را ببیند و باشد که به تدفین آن بپردازد و قربانیها بکند اما آنکه آن مجسمه را از جای آن بردارد آشور و خدایان بزرگ و آن عده که روی این ستون نام برده شدند با نظر خشم به او نگاه کند. باشد که به طرفداری او در یک برخورد سلاح‌ها در میدان جنگ برخیزند و باشد که آن‌ها او را راهنمایی نکنند. (...) با شد که آن‌ها هم حکم شاهی او را براندازند و باشد که آن‌ها نامش و تخمه اش را در زمین ضایع کنند"».
500px|بی‌قاب|وسط|طراحی شکل کلی نقش برجسته

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار ملی ایران
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

## منابع

رده:تندیس‌های خاور نزدیک باستان
رده:جاذبه‌های گردشگری استان ایلام
رده:شهرستان ملکشاهی
رده:نقش‌برجسته‌های تاریخی ایلام
رده:نقش‌برجسته‌های سنگی
رده:آثار دوره آشوریان در شهرستان ملکشاهی
رده:هنر و معماری آشوری
رده:هنر سنگ در آسیا
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان ایلام
رده:نقش‌برجسته‌های سنگی در ایران