کونلون

[300px|بندانگشتی|نمای رشته‌کوه کونلون در [چینگهای|چینگهایرشته‌کوه]] رشته‌کوه‌های **کونلون** یا **کوئن‌لون**(چینی ساده‌شده:昆仑山، چینی رسمی:崑崙山، پین‌یینKūnlún Shān، مغولی:Хөндлөн Уулс) یکی از طولانی‌ترین و مهم‌ترین رشته‌کوه‌های آسیا هستند که بیش از ۳٬۰۰۰ کیلومتر امتداد دارند. این رشته‌کوه‌ها در غرب چین، از پامیر تاجیکستان آغاز شده و به سمت شرق، از جنوب سین‌کیانگ تا استان چینگ‌های ادامه می‌یابند. کونلون مرز شمالی فلات تبت را تشکیل داده و در جنوب حوضه تاریم و بیابان تکله‌مکان واقع شده است.

بلندترین قله این رشته‌کوه، قله «الهه کونلون» با ارتفاع ۷٬۱۶۷ متر است. رشته‌کوه‌های فرعی مانند آلتین‌تاگ، چیلیان‌شان و مین‌شان بخشی از مجموعه کونلون محسوب می‌شوند. رشته‌کوه‌های بایان‌هار، شاخه‌ای جنوبی از کونلون، حوضه آبریز بین دو رودخانه بزرگ چین، یانگ‌تسه و زرد را تشکیل می‌دهند. این رشته‌کوه در اثر برخورد صفحه تکتونیکی هند با صفحه اوراسیا در دوره تریاس پسین شکل گرفته است.

گروه آتشفشانی کونلون شامل بیش از ۷۰ مخروط آتشفشانی است که بلندترین آن‌ها ۵٬۸۰۸ متر ارتفاع دارد. آخرین فوران ثبت‌شده در این منطقه در ۲۷ مه ۱۹۵۱ رخ داده است.

در اسطوره‌های چینی، کونلون به‌عنوان «پدر کوه‌ها» شناخته می‌شود و جایگاه الهه غرب، «سی وانگ مو»، است. این کوه‌ها در متون کلاسیک چینی مانند «کلاسیک کوه‌ها و دریاها» به‌عنوان مکانی نیمه‌افسانه‌ای ذکر شده‌اند.

به‌دلیل شرایط جغرافیایی سخت، تنها دو جاده اصلی از این رشته‌کوه عبور می‌کنند: بزرگراه ۲۱۹ در غرب و بزرگراه ۱۰۹ در شرق.

## موقعیت
این کوه‌ها لبهٔ شمالیِ فلات تبت و مرزهای جنوبیِ حوضه تاریم و گذر گانسو را تشکیل‌می‌دهند و تا جنوب شرقیِ رود وی امتدادیافته و در سرزمین‌های پست شمالیِ چین امتداد می‌یابند.

رشته‌کوه کولون در سرمین‌های سین کیانگ، چینگهای و تبت در جمهوری خلق چین کنونی جای‌دارد و بلندترین چکاد آن لیوشی شان نام‌دارد.

چپ|بندانگشتی|277x277px|رشته‌کوه کونلون
[بندانگشتی|رود کاراکاش در کونلون غربی، نمایی از [بزرگراه ملی ۲۱۹ چین|بزرگراه تبت-سین‌کیانگ]]
کوه‌های کونلون از پامیر در تاجیکستان آغاز شده و به سمت شرق از میان جنوب سین‌کیانگ تا استان چینگهای امتداد می‌یابند. این کوه‌ها در طول لبه جنوبی مناطقی که امروزه حوضه تاریم، بیابان بدنام تکله‌مکان و بیابان گبی نامیده می‌شوند، کشیده شده‌اند. تعدادی از رودخانه‌های مهم از این رشته‌کوه جاری می‌شوند، از جمله رود قره‌کاش («رود یشم سیاه») و رود یورونگ‌کاش («رود یشم سفید») که از میان واحه ختن به سمت بیابان تکله‌مکان جریان می‌یابند. در جنوب کونلون، منطقه کم‌جمعیت چانگ‌تانگ قرار دارد که بخشی از فلات تبت را تشکیل می‌دهد.

بندانگشتی|چپ|گردنه کونلون
آلتین‌تادا یا رشته‌کوه آلتون یکی از رشته‌کوه‌های شمالی اصلی کونلون است. ادامه شمال شرقی آن یعنی چی‌لیان شان دیگر رشته‌کوه شمالی اصلی کونلون محسوب می‌شود. در جنوب، امتداد اصلی آن مین شان است. کوه‌های بایان هار، شاخه‌ای جنوبی از کوه‌های کونلون، خط تقسیم آب میان حوضه‌های آبریز دو رودخانه بلند چین، یعنی رود یانگ‌تسه و رود زرد را تشکیل می‌دهند.

بلندترین قله کوه‌های کونلون، قله الهه کونلون (۷,۱۶۷ متر) در منطقه کریه در کونلون غربی است.

برخی منابع ادعا می‌کنند که کونلون در جهت شمال غربی تا کونگور تاق (۷,۶۴۹ متر) و موستاگ آتا (۷,۵۴۶ متر) مشهور امتداد می‌یابد.

اما این کوه‌ها از نظر فیزیکی با گروه کوه‌های پامیر پیوند بسیار نزدیک‌تری دارند. آرکا تاق (کوه قوس) در مرکز کوه‌های کونلون قرار دارد که بلندترین نقاط آن اولوغ موستاگ (۶,۹۷۳ متر) و قله بوکادابان (۶,۸۶۰ متر) هستند. در کونلون شرقی، بلندترین قله‌ها قله یوژو (۶,۲۲۴ متر) و آمنه ماچین (۶,۲۸۲ متر) هستند؛ آمنه ماچین قله اصلی شرقی کوه‌های کونلون است و به همین دلیل به عنوان لبه شرقی این رشته‌کوه در نظر گرفته می‌شود.

این رشته‌کوه در لبه‌های شمالی صفحه کیمری و در جریان برخورد آن با قاره سیبری در دوره تریاس پسین شکل گرفت که منجر به بسته شدن اقیانوس پالئوتتیس شد.

این رشته‌کوه جاده‌های بسیار کمی دارد و در طول ۳۰۰۰ کیلومتری آن تنها دو جاده از آن عبور می‌کنند. در غرب، بزرگراه ۲۱۹ در مسیر یچنگ سین‌کیانگ به لهاتسه تبت از این رشته‌کوه می‌گذرد. در شرق، بزرگراه ۱۰۹ میان لهاسا و گلمود از آن عبور می‌کند.

### گروه آتشفشانی کونلون

بیش از ۷۰ مخروط آتشفشانی، گروه آتشفشانی کونلون را تشکیل می‌دهند. این‌ها کوه‌های آتشفشانی نیستند، بلکه مخروط هستند. به همین دلیل، در میان قله‌های آتشفشانی جهان شمرده نمی‌شوند. با این حال، این گروه به ارتفاع ۵۸۰۸ متر بالاتر از سطح دریا می‌رسد. اگر آن‌ها کوه آتشفشانی در نظر گرفته می‌شدند، بلندترین آتشفشان در آسیا و چین و دومین آتشفشان بلند در نیم‌کره شرقی (پس از کوه کلیمانجارو) و یکی از هفت قله آتشفشانی بر پایه ارتفاع محسوب می‌شدند. (کوه دماوند بلندترین آتشفشان آسیا است، نه مخروط‌های کونلون). آخرین فوران شناخته شده در این گروه آتشفشانی در ۲۷ مه ۱۹۵۱ بوده است.

## اسطوره‌شناسی
بندانگشتی|قله‌ای در رشته‌کوه کونلون

کوه‌های افسانه‌ای و عرفانی جنبه‌ای دیرینه در تمدن چینی دارند. کونلون در اصل نام یک کوه اساطیری است که اعتقاد بر این بود بهشت تائوئیست‌ها است.

کونلون منطقه‌ای نیمه‌افسانه‌ای است که فاصله چندانی با سرچشمه رود زرد ندارد. کوه‌های کونلون در طول دوره ایالت‌های جنگ‌طلب (۴۷۵–۲۲۱ پیش از میلاد) وارد ایدئولوژی چینی شدند و عمیقاً با فرهنگ چین درآمیختند.

در کتاب «کلاسیک کوه‌ها و دریاها» درباره کوه‌های کونلون آمده است:

«تپه کونلون، که پایتخت امپراتور است و خدای زمین [لوئو] بر آن نظارت دارد.»

گو جی‌گانگ چارچوب اساطیر چین را بر اساس مناطق شرقی و غربی به دو گسترهٔ «کونلون» و «کوه پنگلای» تقسیم می‌کند. او معتقد است که اسطوره کونلون:
«از فلات غربی سرچشمه می‌گیرد و داستان‌های جادویی و باشکوه آن به شرق گسترش می‌یابد... ترکیب این شرایط طبیعی محدوده اساطیری پنگلای را در مناطق ساحلی یان، وو، چی و یوئه شکل داده است.»

در اساطیر، کوه کونلون زادگاه و نیای ملت چین و مرکز آسمان و زمین است. این کوه تا آسمان بالا می‌رود و پلکانی به سوی آن است. نظام «اساطیر کونلون» این کوه را مکانی نمادین می‌داند و عمدتاً بر اسطوره‌ها و داستان‌های شخصیت‌هایی چون امپراتور زرد و ملکه مادر غرب (شی وانگ‌مو) تمرکز دارد. داستان‌هایی مانند تعقیب خورشید توسط کوافو، خشم گونگ‌گونگ که به کوه بوژو آسیب زد و پرواز چانگ‌ئه به ماه، همگی از اساطیر کونلون سرچشمه می‌گیرند.

مائو دون خاطرنشان کرده است:
«مردم اولیه تصور می‌کردند که خدایان به صورت گروهی زندگی می‌کنند و در کوه‌های بسیار بلند ساکن هستند، بنابراین بلندترین کوه در آن سرزمین به اقامتگاه خدایان در اساطیر تبدیل شد. ایده عرفانی این کوه بدین گونه شکل گرفت. اسطوره چینی معادل همان چیزی است که در کونلون رخ داده است.»

طبق افسانه‌ها، شاه مو از ژو (۹۷۶–۹۲۲ پیش از میلاد) نخستین کسی بود که از این بهشت بازدید کرد. گفته می‌شود او در آنجا «کاخ یشم» امپراتور زرد (بنیان‌گذار اساطیری فرهنگ چین) را یافت و با ملکه مادر غرب دیدار کرد که اقامتگاه افسانه‌ای‌اش در این کوه‌ها بود. او موضوع یک آیین مذهبی سنتی بود که در دوره سلسله هان به اوج خود رسید.

## نگارخانه

File:Yarkand River in the Western Kunlun Shan, seen from the Tibet-Xinjiang highway.jpg|
File:Peak in Kunlun range.jpg|
File:TibBahn1.jpg|
File:Map of the Western Regions (English translation) appended to the Hsi-yu-tu-chih, compiled on the orders of Emperor Chien-lung in 1762.jpg|


## منابع

Wikipedia contributors, "Kunlun Mountains," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kunlun_Mountains&oldid=457144815 (accessed October 26, 2011).


رده:امتداد جاده ابریشم
رده:جای‌ها در اسطوره‌شناسی چین
رده:جغرافیای تبت
رده:جغرافیای چینگهای
رده:جغرافیای سین‌کیانگ
رده:رشته‌کوه‌های تبت
رده:رشته‌کوه‌های چین
رده:رشته‌کوه‌های سین‌کیانگ
رده:زمین‌چهرهای چینگهای
رده:فلات تبت
رده:کوه‌های مقدس
رده:کوه‌های مقدس چین