ژان بودریار

**ژان بودریار**  (۲۷ ژوئیه ۱۹۲۹–۶ مارس ۲۰۰۷ میلادی) جامعه‌شناس، فیلسوف و نظریه‌پرداز پسامدرنیته و پساساختارگرایی است.
ژان بودریار معروفترین و جنجالی‌ترین نظریه‌پرداز پسامدرنیته است. او استدلال می‌کند که جوامع پسامدرن از تکنولوژی‌های اطلاعاتی و ارتباطاتی اشباع شده و به عصر وانمایی (شبیه‌سازی) وارد شده‌اند. به نظر بودریار، طلیعهٔ فرهنگ‌های مصرفی اساساً مرزبندی‌های معمول بین هنر والا و هنر نازل، امور عمیق و امور سطحی، فرهنگ و کالا، دال و مدلول و نفس ایدهٔ نیازهای انسانی را برای برآورده ساختنِ آن‌ها در ورطهٔ تردید افکنده‌است. او از طریق تحلیلی که رویکرد پساصنعتی آشکارترین به خود گرفته‌است، استدلال می‌کند که روابط واقعی تولید و مصرف، جای خود را به یک نظام نشانه‌ای داده‌اند.

## نظریات و شهرت

بودریار به واسطه ایده‌هایی همچون وانموده (simulation) و ابرواقعیت یا واقعیت حاد (hyper-reality) شهرت یافت.

به باور بودریار در دوران مدرن، هنر، واقعیت را بازنمایی می‌کرد. اما در دوران پست مدرن، این رابطه به هم ریخته و مرز واقعیت و بازنمایی (Representation) از بین رفته و گاهی رابطهٔ آن دو برعکس شده و واقعیت تقلیدی از بازنمایی گشته‌است؛ و بازنمایی‌ها به جای بازنمایی از واقعیت، از همدیگر تقلید می‌کنند و به یکدیگر ارجاع می‌دهند. بودریار این شبکهٔ بافته شده از بازنمایی‌های رسانه‌ها را ابرواقعیت می‌نامد.

بودریار را به واسطه ملاحظه عجیبی که در سال ۱۹۹۱ در مورد جنگ خلیج فارس ارائه کرد نیز می‌شناسند. او گفت:

با ساخته شدن فیلم ماتریکس که سازندگانش بودریار را یکی از سرنخ‌های فکری فیلم معرفی کردند و با مباحثی که دربارهٔ جنگ خلیج فارس درگرفت نام او بیش از پیش مطرح شد. با وجود این، بودریار چندان به سینما باور نداشت و آن را قسمی از حادواقعیت (هایپررئالیته) می‌نامید. نمونه‌ای از این رویکرد را می‌توان در دیدگاه او دربارهٔ فیلم اینک آخرالزمان مشاهده کرد.

بودریار برای نخستین بار در تاریخ گفت که انسان‌ها دیگر در زندگی خودشان هم دخالتی نمی‌کنند. در مقاله‌ای که با عنوان «بعد از خوشگذرانی چه کار می‌کنی؟» منتشر کرد به این مطلب اشاره می‌کند که چگونه نیروهای آزادشده مدرنیسم (یعنی آزادی جنسی و نژادی، آزادی بیان و الغای امتیازات طبقاتی) به تدریج در پیوند با یکدیگر «جامعه نمایشی» را ساخته‌اند و در این جامعه به ضد آن چیزی که در اصل انتظار می‌رفت بدل شده‌اند.

بودریار معتقد است جهان پسامدرن جهان وانموده است و به همین دلیل دیزنی لند و تلویزیون واقعیت‌های آمریکا را تشکیل می‌دهند. از نظر بودریار ما وارد جهان فراواقعی شده‌ایم. به عبارت دیگر، واقعیت تولید می‌شود، ولی از قدرت ما خارج است. بودریار حتی مقاله‌ای راجع به جنگ خلیج فارس در اوایل دههٔ ۱۹۹۰ نوشت و اشاره کرد که این جنگ، کاملاً ساخته و پرداختهٔ رسانهها بود و آن‌ها چنین جنگی را برای ما تصویر کردند. آنچه که ما از واقعیت و جهان واقعی می‌بینیم در واقع تصویری است که به ما نشان داده می‌شود. رسانه به صورت دریچه نگاه ما به جهان عمل می‌کنند. حتی وقتی که در صدد مخالفت با این نظام سرمایه‌داری پیشرفته باشیم بلافاصله به بخشی از آن تبدیل می‌شویم. از نظر بودریار پیروی عقل ابزاری بر شیوه‌های زندگی بشری موجب انحلال سوژهٔ اجتماعی و خصوصی شدن بُعد سیاسی شده‌است. این انحلال که همراه با انحلال کامل سوژهٔ هگلی به دنبال نقد نیچه‌ای از متافیزیک است، متفکران پسامدرن را به سوی نوعی نسبی‌گرایی فرهنگی سوق می‌دهد که همراه با پلورالیسمی افسون‌زدا سقوط ایدئولوژیها و نگرش‌های سهوگرایانه را فراهم می‌آورد.

## نظریه‌های بودریار دربارهٔ تروریسم

همچنین بودریار در زمان وقوع حملات ۱۱ سپتامبر با مقالهٔ «روح تروریسم: یادبود برج‌های دوقلو» این واقعه را از نگاه خود واکاوید که واکنش‌ها و انتقادات فراوانی برانگیخت.

بودریار معتقد است که تروریسم در جامعه‌ای جهانی که مبتنی بر پیش‌فرض نادرست چیرگی خیر بر شر است، اجتناب ناپذیر خواهد بود؛ همان پیش‌فرضی که از جانب آمریکا تقویت می‌شود.

## کتاب‌شناسی
### کتاب‌شناسی فارسی
* *[[نظام اشیا]]* (۱۹۶۸)، ترجمه پیروز ایزدی، تهران: ثالث.
* *جامعهٔ مصرفی: اسطوره‌ها و ساختارها* (۱۹۷۰)، ترجمه پیروز ایزدی، تهران: ثالث.
* *فوکو را فراموش کن* (۱۹۷۷)، ترجمه پیام یزدانجو، تهران: مرکز.
* *[[وانموده‌ها و وانمود]]* (۱۹۸۱)، ترجمه پیروز ایزدی، تهران: ثالث.
* *[[در سایهٔ اکثریت‌های خاموش]]* (۱۹۸۲)، ترجمه پیام یزدانجو، تهران: مرکز.
* *آمریکا* (۱۹۸۶)، ترجمه عرفان ثابتی، تهران: ققنوس.
* *گذرواژه‌ها* (۲۰۰۰)، علی رستمیان، تهران: پاگرد.
* *[[ابژه‌های تکین معماری]]* (در همکاری با ژان نوول) (۲۰۰۰)، ترجمه احسان حنیف، تهران: کتاب فکر نو.
* چرا همه چیز تاکنون ناپدید نشده‌است؟ (۲۰۰۹)، ترجمه احسان کیانی خواه، تهران: حرفه نویسنده.

### سایر کتاب‌ها
* *[[آیینه تولید]]* (۱۹۷۳)
* *مبادلهٔ نمادین و مرگ* (۱۹۷۶)
* *اغوا* (۱۹۷۹)
* *خلسهٔ ارتباط* (۱۹۸۷)
* *[[جنگ خلیج فارس رخ نداده است]]* (۱۹۹۱)
* *توهم پایان* (۱۹۹۲)

## جستارهای وابسته
* حاد واقعیت
* متافیزیک
* فلسفه پسامدرن

## پیوند به بیرون
* نگاهی به «جامعه مصرفی» بودریار

## منابع

* وبگاه ایران امروز

ژان بودریار
رده:استادان مدرسه عالی اروپا
رده:اقتصاددانان اهل فرانسه
رده:اقتصاددانان سده ۲۰ (میلادی)
رده:اقتصاددانان سده ۲۱ (میلادی)
رده:اهالی رنس
رده:پساساختارگراها
رده:پساساختارگرایی
رده:پوچ‌گرایی
بودریار، ژان
رده:جامعه‌شناسان مرد
رده:جستارنویسان مرد اهل فرانسه
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه پاریس
بودریار، ژان
بودریار، ژان
بودریار، ژان
رده:فیلسوفان آموزش و پرورش
رده:فیلسوفان اجتماعی
رده:فیلسوفان اخلاق
بودریار، ژان
رده:فیلسوفان پوچ‌گرایی
رده:فیلسوفان روان‌شناسی
رده:فیلسوفان سده ۲۰ (میلادی) اهل فرانسه
بودریار، ژان
رده:فیلسوفان سده ۲۱ (میلادی) اهل فرانسه
بودریار، ژان
رده:فیلسوفان سیاسی اهل فرانسه
رده:فیلسوفان علوم اجتماعی
رده:فیلسوفان فرهنگ
رده:فیلسوفان فناوری
رده:فیلسوفان قاره‌ای
رده:فیلسوفان هنر
رده:متافیزیک‌پژوهان
بودریار، ژان
رده:مدفونان در گورستان مونپارناس
رده:مقاله‌نویسان سده ۲۰ (میلادی) اهل فرانسه
رده:مقاله‌نویسان سده ۲۱ (میلادی) اهل فرانسه
رده:منتقدان اجتماعی
رده:منتقدان رسانه
رده:منتقدان فرهنگی
رده:نویسندگان پست‌مدرن
رده:نویسندگان درباره جهانی‌شدن
رده:نویسندگان دین و علم
رده:نویسندگان مرد اهل فرانسه
رده:نویسندگان مرد غیرداستانی اهل فرانسه
رده:نظریه پست‌مدرن
رده:نظریه‌پردازان تمدن غرب
رده:نظریه‌پردازان رسانه
رده:هستی‌شناسان
رده:تاریخ‌نگاران سده ۲۰ (میلادی) اهل فرانسه
رده:نویسندگان مرد سده ۲۰ (میلادی) اهل فرانسه
رده:تاریخ‌نگاران سده ۲۱ (میلادی) اهل فرانسه
رده:نویسندگان مرد سده ۲۱ (میلادی) اهل فرانسه
رده:نظریه‌پردازان معماری
رده:منتقدان معماری
رده:نظریه‌پردازان انتقادی
رده:منتقدان مارکسیسم
رده:شناخت‌شناسان
رده:نویسندگان معماری اهل فرانسه
رده:تاریخ‌نگاران هنر اهل فرانسه
رده:فرافیلسوفان
رده:فیلسوفان تاریخ
رده:فیلسوفان زبان
رده:فیلسوفان ذهن
رده:نویسندگان فلسفه