پرستشگاه هیبیس

**هیبیس** (Hibis) یا هبت (hbt) پرستشگاهی باستانی در واحه خارگا‌ به عربی الخارجه در استان الوادی الجدید مصر است که از سده ششم پ.م. باقی مانده و آثاری از دوره هخامنشیان را در خود دارد. این پرستشگاه در بنیان به ایزد آمون-رع پیشکش شده بود ولی در آن تقریباً همه ایزدستان مصری گرامی داشته شده‌اند.

بندانگشتی|
پرستشگاه هیبیس نمونه کاملی از سبک معماری دوره پایانی مصر باستان (Late Period of Ancient Egypt) است.
افزون بر ساختمان اصلی پرستشگاه که مربوط به دوره هخامنشی (دودمان بیست و هفتم) است و به فرمان داریوش بزرگ برپا شده (*Zivie-Coche*)، آثار دیگری از دودمانهای بیست و ششم، بیست و نهم و سی ام نیز در این بنا دیده می‌شود.

## پلان
پرستشگاه ۴۴ متر درازا و ۱۹ متر پهنا دارد و بر پایه و بنیان شرقی-غربی ساخته شده‌است. بخش‌های گوناگون آن بیرون به درون از این قرارند:(*Hawass*)
* دروازه رومی با سنگنبشته های یونانی از قرن اول میلادی که اکنون به جای دیگری جابجا شده‌است.
* یک خیابان با ردیف تندیس‌های ابوالهول در دو طرف (Sphinx Avenue)
* دروازه‌ای از دوره بطلمیوسی
* دروازه‌ای از زمان داریوش بزرگ
* حیاط روباز از دوره دودمان سی ام (نکتانبو یکم و نکتانبو دوم) با سنگنبشته و دیوارنگاره‌ها
* تالار ستوندار نخست (Hypostyle A) با دوازده ستون از دوره دودمان بیست و نهم
* ایوان ستوندار دوم (Hypostyle B) با چهار ستون که در دوران دودمان بیست و نهم ساخته و به فرمان داریوش بزرگ بازسازی شده‌است. در این سرسرا فرتور فرعون (داریوش) در حال پیشکش شراب به ایزدان نقش بسته‌است. (*ولایتی- قاسمی*) همچنین نام داریوش به خط هیروگلیف بر دیوار آن دیده می‌شود. (*Ghamrawy*)
* نمازگاه (Sanctuary) که کهن‌ترین بخش سازه است در بردارنده یک ایوان روباز ستوندار و چند سرسرای کوچکتر با نگاره‌هایی از ۵۶۹ ایزد و ایزدبانوی مصری (آمون، ایزیس، اوزیریس، هوروس و…). روی بام و زیرزمین نمازگاه نیز دو مکان برای پرستش اوزیریس برگزیده شده بوده است.

## مرمت و نجات بخشی
این پرستشگاه تا نخستین سالهای سده بیستم میلادی زیر شن‌ها پنهان بود و پیرامون آن را نخلستان‌ها و زمین‌های کشاورزی در بر گرفته بودند. برای نخستین بار در سال ۱۹۰۹ هیئتی از موزه متروپولیتن نیویورک این جایگاه باستانی را کاوش و متن سنگنبشته های آن را منتشر کرد. سپس یک هیئت مصری تا سال ۱۹۸۶ ادامه کاوش ها و بررسی پرستشگاه را برعهده گرفت. (*Hawass*)

در سال ۱۹۵۸ کارشناسان اعلام کردند که به شَوَند بالا آمدن تراز آب‌های زیرزمینی، خاک این مکان بسیار سُست شده و بیم آن میرود که سازه پرستشگاه فرو بریزد. نخست برای رهایی پرستشگاه قرار بر جابجایی آن بود و به طوری که بخشی از پرستشگاه (دروازه رومی) به مکانی در دو کیلومتری منتقل گردید. اما در نهایت تصمیم بر این شد که سازه در همان مکان پابرجا بماند و بازسازی شود. (*Hawass*) همزمان با تقویت سازه، برای کاهش ورود آب به محوطه، زمین‌های کشاورزی پیرامون آن خریداری شد و با کندن کانال‌های زهکشی آبهای زیرزمینی به بیرون محدوده پرستشگاه هدایت گردید.
(*Ghamrawy*)

پروژه نجات‌بخشی (Salvage Project) و بازسازی محوطه هم‌اکنون با موفقیت پایان یافته. اما بخش‌های داخلی آن هنوز به روی گردشگران باز نیست.

## نگاره‌های داریوش
بندانگشتی|داریوش شاه به ایزدان سه‌گانه تِبس ادای احترام می‌کند.

هنرمندان مصری داریوش شاه را مطابق باورهای خود و در جامه و شمایل یک فرعون به تصویر کشیده‌اند. بر دیوارهای معبد (به ویژه اتاق L در بخش نمازگاه) تصاویر پرشماری از او در صحنه‌های آیینی به چشم می‌خورد. برخی از مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

* شاه در حال ادای احترام به ایزدان سه‌گانه تبس (آمون، موت و خونسو)
* شاهِ نشسته بر تخت در حالیکه ایزدان هوروس و تحوت رشته‌هایی را به نشانه اتحاد مصر علیا و سفلا به پایه تخت او می‌بندند.
* شاه به شکل کودکی برهنه که ایزدان خنوم و پتاه بدن او را روی چرخ سفالگری شکل می‌دهند.
* ایزد آتوم نشانه زندگی را نزدیک دهان داریوش نگاه داشته در حالیکه ایزد تحوت نام شاه را بر برگ درخت ایشد (Ished tree) می‌نویسد.
* ایزدبانو «موت» داریوش جوان را شیر می‌دهد.
* ایزدبانوی آمون (آمونت) شاه را در آغوش گرفته‌است.

## نگارخانه

پرونده:The Temple of Hibis by Hanne Siegmeier.jpg
پرونده:Flickr - isawnyu - Hibis, Temple (I).jpg
پرونده:Flickr - isawnyu - Hibis, Temple (II).jpg
پرونده:Flickr - isawnyu - Hibis, Temple Decorations (VIII).jpg
پرونده:Flickr - isawnyu - Hibis, Temple Decorations (V).jpg
پرونده:Flickr - isawnyu - Hibis, Temple Decorations (IV).jpg
پرونده:HibisQuay.jpg
پرونده:HibisSphinxes.jpg
پرونده:HibisGateways.jpg
پرونده:HibisHypostyl2ToSouth.jpg
پرونده:HibisPart.jpg
پرونده:HibisSanctuaryRelief.jpg
پرونده:HibisRearWall.jpg
پرونده:HibisGateway.jpg
پرونده:HibisSouthernBuilding2.jpg
پرونده:HibisHypostylFirst.jpg
پرونده:HibisPorticoSouthSide.jpg
پرونده:Flickr - isawnyu - Hibis, Temple Decorations (III).jpg
پرونده:Darius II cartouche at Hibis d1.jpg
پرونده:HibisGate3EastSide.jpg
پرونده:Kharga Oasis by Hanne Siegmeier cropped.jpg


## پیوند به بیرون
* The Salvation of Hibis Temple, Dr. Mustafa Ghamrawy
* قاسمی%۲۰رضا;صفه;پاییز%۲۰و%۲۰زمستان%۲۰۱۳۸۷;۱۷;۴۷;۵۱;۶۸ بررسی و معرفی آثار معماری هخامنشیان در مصر، رحیم ولایتی و رضا قاسمی
* Late Period Temples: Zivie-Coche, Christiane
* گزارش زاهی حواس از محوطه معبد هیبیس

رده:باستان‌شناسی هخامنشیان
رده:پرستشگاه‌ها
رده:داریوش بزرگ
رده:ساختمان‌های مذهبی سده ۶ (پیش از میلاد)
رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در مصر
رده:مصر هخامنشی
رده:معبدهای مصر باستان
رده:موزه‌های فضای باز در مصر