مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی

اندیشه تأسیس مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در قالب پروژه‌ای عمرانی با همکاری سازمان ملل متحد (UNDP)، در سال ۱۳۵۰ شکل گرفت. اساسنامه این مرکز در سال ۱۳۵۶ به مجلس وقت ارائه و به تصویب رسید.

به‌منظور استقرار این مرکز، زمینی به مساحت ۲۵ هکتار اختصاص یافت و اجرای طرح ایجاد آن به خسرو پاکدامن سپرده شد.

پس از تشکیل وزارت راه و شهرسازی در پی ادغام دو وزارتخانه «راه و ترابری» و «مسکن و شهرسازی» سابق، این مرکز از سال ۱۳۹۱ با عنوان جدید **«مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی»** به فعالیت خود ادامه داد.

غزال راهب هم‌اکنون ریاست این مرکز تحقیقاتی را برعهده دارد.

مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با بیش از ۴۵ سال فعالیت تحقیقاتی، در حال حاضر یکی از مراجع معتبر علمی و پژوهشی کشور است که به منظور تحقق و گسترش وظایف پژوهشی و آموزشی وزارت راه و شهرسازی و نیز کمک به رفع بخشی از نیازهای پژوهشی و آموزشی کشور در حوزه‌های حمل و نقل، راه، ساختمان و مسکن و معماری و شهرسازی ایجاد شده است. و نقش بازوی علمی وزارت راه و شهرسازی را بر عهده دارد.

این مرکز دارای ساختار سازمانی گسترده‌ای است که از سه معاونت «تحقیقات و فناوری»، «آموزش و توسعه فناوری» و «توسعه مدیریت و منابع» تشکیل شده است. فعالیت‌های آن در قالب چهار حوزه پژوهشی «ساختمان و ابنیه فنی»، «حمل و نقل»، «معماری و شهرسازی» و «اقتصاد و مالی» سازمان یافته‌اند.

## تدوین آیین‌نامه‌ها و ضوابط تخصصی کشور
مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی مسئول تدوین، بازنگری و به‌روزرسانی بخش قابل‌توجهی از **ضوابط، آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های فنی کشور** در حوزه‌های ساختمان، مسکن و راه است. این مرکز با هدف ارتقای ایمنی، کیفیت و بهره‌وری در ساخت‌وساز، مقررات تخصصی متعددی را در همکاری با دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها و سازمان ملی استاندارد ایران تهیه کرده است.

از جمله مهم‌ترین ضوابط و آیین‌نامه‌هایی که توسط این مرکز تدوین یا بازنگری شده‌اند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
* **آیین‌نامه آبا** (آیین‌نامه بتن ایران)، به‌عنوان مرجع اصلی طراحی و اجرای سازه‌های بتنی؛
* **نشریه شماره ۵۵**، مشخصات فنی عمومی کارهای ساختمانی؛
* **نشریه شماره ۱۱۰**، مشخصات فنی عمومی و اجرایی تأسیسات برقی ساختمان؛
* **نشریه شماره ۱۲۸**، مشخصات فنی تأسیسات مکانیکی ساختمان؛
* **استاندارد ۲۸۰۰ ایران**، آیین‌نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله.

افزون بر این، مرکز تحقیقات در تدوین ضوابط ملی انرژی، مقررات ایمنی آتش، آیین‌نامه‌های طراحی لرزه‌ای، ضوابط ژئوتکنیکی، و دستورالعمل‌های مربوط به مصالح و فناوری‌های نوین ساختمانی نیز نقش محوری دارد. این مجموعه ضوابط و استانداردها به‌عنوان **مراجع اصلی فنی کشور** در طرح، ساخت و بهره‌برداری از ساختمان‌ها و زیرساخت‌های عمرانی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

## گواهینامه فنی
**گواهینامه فنی** سندی رسمی است که به‌منظور تأیید انطباق مصالح، تجهیزات و سیستم‌های ساختمانی با الزامات فنی و ایمنی **[[مقررات ملی ساختمان]]** صادر می‌شود. این گواهینامه به‌صورت انحصاری توسط **[[مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی]]** صادر می‌گردد و از آن به‌عنوان یکی از ابزارهای اجرایی و پشتیبان مقررات ملی ساختمان یاد می‌شود.

اولین گواهینامه فنی در تاریخ **۲۵ شهریور ۱۳۷۵** توسط این مرکز صادر شد. هدف از صدور آن، اطمینان از کیفیت و کارایی محصولات ساختمانی پیش از به‌کارگیری در پروژه‌های عمرانی کشور است.

علاوه بر گواهینامه فنی، مرکز در مواردی خاص **نظریه فنی** صادر می‌کند. نظریه فنی مدرکی است که شرایط و الزامات استفاده از یک محصول یا سیستم نوین را که هنوز در مقررات ملی ساختمان یا استانداردهای ملی به آن اشاره نشده، مشخص می‌سازد. این نظریه معمولاً دارای **اعتبار محدود (حدود ۱۸ ماه)** است و به مصالح یا سیستم‌هایی اختصاص دارد که به دلیل نو بودن یا نداشتن استاندارد ملی، امکان دریافت گواهینامه فنی برای آن‌ها وجود ندارد.

## آمار کارکنان و بخش‌های تحقیقاتی
مرکز تحقیقات، راه مسکن و شهرسازی شامل:
* ۲۵ بخش تحقیقاتی در زمینه‌های تخصصی
* ۱۷۶ نفر تعداد کارکنان بخش‌های تحقیقاتی
* ۵۶ نفر هیئت علمی
* ۲۵ نفر سرباز نخبه
* ۴۱۷ نفر همکار پژوهشی بیرونی (اساتید و اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها، مهندسین، دانشجویان دکتری، ...)

بندانگشتی|263x263px|مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی
بخش‌های تحقیقاتی حوزه‌هایی مانند مهندسی سازه و ابنیه فنی، مصالح و فرآورده‌های راه و ساختمان، فناوری بتن، زلزله‌شناسی مهندسی و خطرپذیری، شبکه ملی شتاب‌نگاری، ژئوتکنیک و زیرساخت، تأسیسات مکانیکی و الکتریکی، مهندسی آتش، انرژی، آکوستیک و نور، حمل‌ونقل هوایی، دریایی و ریلی، مهندسی راه و روسازی، لجستیک و مدیریت سیستم‌ها و بحران، برنامه‌ریزی و توسعه حمل‌ونقل، ایمنی حمل‌ونقل، قیر و آسفالت، معماری و طراحی محیط، مطالعات بنیادی، مسکن و سیستم‌های ساختمانی، مطالعات اجتماعی و توسعه پایدار، برنامه‌ریزی و طراحی شهری، و نیز اقتصاد حمل‌ونقل و اقتصاد و مالی مسکن و شهری را دربرمی‌گیرند.

## اهداف
* **متمرکزسازی و هماهنگی فعالیت‌های پژوهشی** در حوزه‌های ساختمان و مسکن، معماری و شهرسازی، مصالح و روش‌های ساختمانی و حمل‌ونقل، و نیز **تدوین ضوابط، دستورالعمل‌ها و استانداردهای فنی** مرتبط با این بخش‌ها.
* بندانگشتی|245x245px|چارت سازمانی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی**توسعه پژوهش‌های مرتبط با فناوری اطلاعات** در زمینه‌های ساختمان، مسکن، معماری، شهرسازی و حمل‌ونقل، با هدف دستیابی به کارآمدترین فناوری‌های نوین، **توزیع داده‌ها و ایجاد نظام جامع اطلاعاتی** در این حوزه‌ها.
* **ارتقای کیفیت ساخت‌وساز، معماری، شهرسازی، ایمنی در برابر زلزله و حمل‌ونقل** از طریق اجرای طرح‌های پژوهشی کاربردی و **تدوین آیین‌نامه‌ها، استانداردها و دستورالعمل‌های تخصصی**.
* **ترویج و انتشار نتایج پژوهش‌ها و دستاوردهای علمی** مرکز به‌منظور ارتقای دانش فنی و علمی جامعه مهندسی کشور.

## وظایف
مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی به‌عنوان نهاد پژوهشی وابسته به وزارت راه و شهرسازی، وظیفه مطالعه، تدوین و گسترش دانش فنی در حوزه‌های ساختمان، معماری، شهرسازی و حمل‌ونقل را بر عهده دارد. از مهم‌ترین وظایف این مرکز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
* انجام پژوهش‌های بنیادی و کاربردی در زمینه مصالح ساختمانی سنتی و نوین، فناوری‌های ساخت‌وساز و مقاوم‌سازی در برابر زلزله و سایر مخاطرات طبیعی؛
* تهیه و تدوین استانداردها، آیین‌نامه‌ها و ضوابط فنی مرتبط با ساختمان، مسکن، ژئوتکنیک، معماری، شهرسازی و حمل‌ونقل با همکاری سازمان‌ها و مراجع ذی‌ربط؛
* پایش و تحلیل زمین‌لرزه‌ها از طریق شبکه ملی شتاب‌نگاری و ایجاد بانک اطلاعات لرزه‌ای برای استفاده در مطالعات مهندسی و مقررات فنی کشور؛
* انجام مطالعات مرتبط با مدیریت و بهینه‌سازی مصرف انرژی در بخش‌های ساختمان و حمل‌ونقل و ارائه الگوهای کارآمد؛
* پژوهش در زمینه شهرسازی و معماری ایرانی–اسلامی و تدوین ضوابط و الگوهای طراحی شهری متناسب با شرایط اقلیمی و فرهنگی کشور؛
* اجرای طرح‌های پژوهشی و توسعه‌ای با هدف ارتقای کیفیت ساخت‌وساز، افزایش ایمنی راه‌ها و بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل؛
* برگزاری دوره‌های آموزشی، همایش‌ها و کارگاه‌های تخصصی برای ارتقای دانش فنی مهندسان و فعالان حوزه راه، مسکن و شهرسازی؛
* انتشار کتاب‌ها، گزارش‌ها و نشریات علمی–فنی و ارائه خدمات آزمایشگاهی، گواهی فنی و مشاوره تخصصی به دستگاه‌های اجرایی و بخش خصوصی؛
* همکاری پژوهشی با دانشگاه‌ها و مؤسسات علمی داخلی و بین‌المللی؛
* تجاری‌سازی دستاوردهای پژوهشی و انتقال فناوری‌های نوین به صنعت ساختمان و حمل‌ونقل کشور.

## نشانی و شماره تماس
تهران، بزرگراه شیخ فضل‌ا.. نوری، جنب شهرک فرهنگیان، خیابان نارگل، خیابان شهید علی مروی، خیابان حکمت، کد پستی ۱۴۶۳۹۱۷۱۵۱

شماره تماس: ۰۲۱۸۸۲۵۵۹۴۲

ساعات کاری: ۸ تا ۱۵

## منابع

رده:مراکز پژوهشی در ایران
رده:وزارت راه و شهرسازی