ابوالکلام آزاد

**مولانا ابوالکلام محی الدین احمد آزاد**  (۱۱ نوامبر ۱۸۸۸ – ۲۲ فوریه ۱۹۵۸) شاعر، سخنور، سیاست‌مدار و مفسر قرآن، او مدتی رهبری حزب کنگره ملی هند را به عهده داشت و جوان‌ترین رهبر این حزب بود.
نخستین وزیر فرهنگ هند بعد از استقلال و از رهبران تراز نخست جنبش استقلال هندوستان بود. او پایه‌گذار بسیاری از مدارس و دانشگاه‌های هند به‌شمار می‌آید.

## زندگی
ابوالکلام آزاد در سال ۱۸۸۸ میلادی، در خانواده‌ای فارسی‌زبان اهل هرات به نام «فیروزبخت» در شهر مکه به دنیا آمد و در سال ۱۸۹۸ به همراه پدرش مولوی خیر الدین، از علمای سرشناس افغانستان به هندوستان کوچ کرد. مادر او دختر شیخ محمد ظاهر وطری، از علمای مدینه بود.

ابوالکلام بعد از بازگشت از مکه، در حالیکه ده – یازده ساله بود به همراه پدرش در شهر کلکته باشنده گردید. وی سخنرانی زبردست و در گفتار بیان شیوایی داشت که بزودی آوازه او در میان مسلمانان پیچید.

[بندانگشتی|چپ|250px|از راست [مهاتما گاندی، والابای پاتل و آزاد در نشست AICC در مومبای در سال ۱۹۴۰]]

مولانا آزاد، مسئولیت مجلاتی چون الهلال و البلاغ را بر عهده داشته‌است و در آن‌ها دیدگاه‌های اندیشمندان مسلمان وقت، چون سید جمال الدین اسدآبادی را می‌نگاشته‌است.

او به زبان‌های فارسی، اردو، عربی و هندی مسلط بود و اشعاری به این زبان‌ها دارد. دکترعلی اصغر حکمت می‌نویسد: «ابوالکلام آزاد پیرمردی است که در حدود شصت سال دارد و بسیار باهوش و حسّاس و پر از حرارت و جوش است و عربی و فارسی را به شیوایی تکلّم می‌کند، ربع ساعتی پذیرایی نمود و از مسائل مربوط به فرهنگ عمومی سخن می‌گفت…» «مولانا ابوالکلام آزاد دعوت کرد که فردا به منزل او برای چای برویم»

او همچنین در رشته‌های ریاضیات، فلسفه، تاریخ جهان و علوم پایه بواسطهٔ آموزگاران خصوصی که خانواده‌اش برایش گرفته‌بودند، سررشته داشت.

او یکی از برجسته‌ترین رهبران مسلمان هند بود که بر هماهنگی و همبستگی هندوها و مسلمانان پافشاری می‌نمود و با جدایی مسلمانان هندوستان و تشکیل پاکستان مخالف بود. با استقلال هند، او به سمت وزیر فرهنگ و آموزش در هند رسید.

او هنگامی که در دادگاه انگلیسی و در برابر قاضی انگلیسی در حال محاکمه بود اینچنین گفت:

عامر خان هنرپیشه سرشناس هندی و هبت الله وزیر فعلی امور اقلیتها برادرزاده ابوالکلام می‌باشد.

## ابوالکلام و کوروش بزرگ

یکی از معروفترین آثار او برای ایرانیان تفسیر او از ذوالقرنین است که برای اولین بار گمانه زنی کرد که ذو القرنین همان کوروش کبیر است.
دکتر عبدالمنعم النمر (وزیر اوقاف و امور دینی مصر) و چهره اسلام‌شناس معاصر در مصر که در مجله العرب شماره ۱۸۴ پس از بیان دلایل ابوالکلام آزاد و دلایل مفسرین قبلی نتیجه می‌گیرد که ابوالکلام در موردکوروش کبیر و ذوالقرنین استدلال‌های منطقی ارائه کرده‌است، هرچند برخی مورخین منتقد دیدگاه او هستند.

## آثار

از مکتوبات ابوالکلام برخی در قالب کتاب چاپ شده و انتشار یافته‌است؛ مانند:
* تفسیر ترجمان القرآن
* هند آزادی گرفت
* غبار خاطر
* تذکره
و برخی نیز به صورت رساله منتشر شده‌است که از آن دسته می‌توان به «البصائر»، «تحصیل السعادتین»، «البرهان»، «القول الثابت»، «الدین الخالص» و … اشاره کرد.

## آرامگاه و میراث او

آرامگاه ابوالکلام در نزدیک باب شاه جهان مسجد جامع دهلی و روبروی قلعه سرخ می‌باشد.
بندانگشتی|Abul Kalam azad
زادروز ابوالکلام روز ۱۱ نوامبر به نام روز ملی آموزش در هند نام‌گذاری شده و هر سال مقامات از رئیس‌جمهور و نخست وزیر تا وزیر علوم در مراسمی در این خصوص سخنرانی می‌کنند.
او بنیان‌گذار و پدر آموزش و تعلیم نوین در هند نام دارد.

## جستارهای وابسته
* ایرانی (هند)

## پانویس

## منابع

رده:اسلام‌شناسان اهل هند
رده:اسلام‌شناسان مسلمان سده ۲۰ (میلادی)
رده:اعضای دومین دوره لوک سبها
رده:اعضای لوک سبها اوتار پرادش
رده:اعضای نخستین دوره لوک سبها
رده:افراد هند بریتانیا
رده:افراد هندی افغانستانی‌تبار
رده:افراد هندی ایرانی‌تبار
رده:انقلابیون اهل هند
رده:اهالی دهلی
رده:اهالی کلکته
رده:اهالی مکه
رده:حنبلی
رده:حنبلی‌ها
رده:درگذشتگان ۱۹۵۸ (میلادی)
رده:روزنامه‌نگاران اهل دهلی
رده:روزنامه‌نگاران اهل هند
رده:روزنامه‌نگاران سده ۲۰ (میلادی) اهل هند
رده:روزنامه‌نگاران مرد اهل هند
رده:رئیسان کنگره ملی هند
رده:زادگان ۱۸۸۸ (میلادی)
رده:زندانیان هند بریتانیا
رده:سیاستمداران اهل کلکته
رده:سیاستمداران اهل هند
رده:فعالان استقلال هند اهل بنگال
رده:فعالان استقلال هند اهل دهلی
رده:مترجمان قرآن به زبان اردو
رده:محققان اهل کلکته
رده:مسلمانان اهل هند
رده:ملی‌گرایان اهل هند
رده:نویسندگان اهل کلکته
رده:نویسندگان اهل هند
رده:نویسندگان دینی اهل هند
رده:وزیران آموزش و پرورش هند
رده:ویراستاران اهل هند
رده:هاشمیان
رده:اهالی هرات
رده:تاجیک‌های اهل افغانستان
رده:مردمان تاجیک