شهرستان دالاهو

**شهرستان دالاهو** از توابع استان کرمانشاه ایران است. این شهرستان در گذشته بخشی از توابع شهرستان اسلام آباد غرب بود و در سال ۱۳۸۴ به شهرستان دالاهو به مرکزیت کرند غرب ارتقاء یافت.

## مقدمه
شهرستان دالاهو که در ۹۹ کیلومتری کرمانشاه قرار دارد، آخرین شهرستانی است که در پایان برنامه سوم به سایر شهرستان‌های ایران اضافه شده است. با پیشنهاد فلاحت پیشه و موافقت هیئت دولت بخش کرند غرب به شهرستان دالاهو ارتقا یافت. شهرستان دالاهو چهاردهمین شهرستان استان کرمانشاه به‌شمار می‌آید. این شهرستان ۱۹۰۰ کیلومتر مربع مساحت و ۱۵۴ روستا دارد. شامل دو بخش مرکزی؛ گهواره و شهرهای کرند و گهواره (دالاهو) و ریجاب، پنج دهستان بیوه‌نیج، گوران، قلخانی، باباجانی و دهستان بان‌زرده است.

## موقعیت جغرافیایی
شهرستان دالاهو با مساحت ۱۹۳۰ کیلومتر مربع، در قسمت غربی استان کرمانشاه بین ۹َ°۳۴ تا ΄۴۶ °۳۴ عرض شمالی و΄۵۳ ° ۴۵ تا ΄۳۵ °۴۶ طول شرقی از نصف النهار گرینویچ واقع شده است، که از شمال با جوانرود وثلاث باباجانی، از غرب با سرپل ذهاب، از جنوب غربی با گیلان غرب، از شرق و جنوب شرقی با شاه آباد غرب و از شمال شرق با کرمانشاه همسایه است؛ و در این شهرستان شهری زیبا بنام شهر زیبای ریجاب می‌باشد

دالاهو نام کوه مرتفع این منطقه است که از طبیعت زیبایی برخوردار است. این شهرستان در مسیر اصلی راه کربلا قرار گرفته است
وسط|بی‌قاب|487x487px|نقشه شهرستان دالاهو

## تقسیمات سیاسی
شهرستان دالاهو از دو بخش مرکزی و گهواره تشکیل شده است. بخش مرکزی شامل شهرهای کرند غرب و ریجاب و سه دهستان حومه، بانزرده یا ریجاب و بیونیج با ۶۸ روستا، مزرعه ومکان مصوب که در حال حاضر ۴۴ روستای آن دارای سکنه می‌باشد. کرند غرب، گهواره، و ریجاب سه شهر شهرستان دالاهو می‌باشند.

بخش گهواره شامل شهر گهواره (دالاهو) و دو دهستان قلخانی و گوران با ۱۲۸ روستا، مزرعه و مکان مصوب که در حال حاضر ۱۰۷ روستای آن دارای سکنه می‌باشد.

از مجموع ۱۹۶ روستای شهرستان ۱۴۸ روستای آن دارای سکنه می‌باشد.

## دین و مکان‌های مقدس
بیشترین اهالی شهرستان پیرو آیین یارسان (اهل حق) و نیز سنی مذهب در آن زندگی می‌کنند.
از مکان‌های مقدس این شهرستان می‌توان به آرامگاه پیر بنیامین، پیرموسی و بهلول در بخش مرکزی، آرامگاه بابایادگار و داود کو سوار در ریجاب و نیز خانه و تکیه سید نصر الدین حیدری در روستای توتشامی اشاره کرد. در گذشته بخشی از مردم کرند یهودی و بخش دیگر نیز بهایی بودند که از شهر مهاجرت کردند.

## اماکن عمومی
**کتابخانه عمومی امام صادق**
بندانگشتی|کتابخانه امام صادق کرند غرب
نهادی است اجتماعی که زیر نظر نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور اداره می‌شود و برای استفاده عموم تأسیس شده و تمام افراد می‌توانند با عضویت در کتابخانه از کتاب‌ها و دیگر منابع آن استفاده نمایند. در سال ۱۳۸۸ در زمینی به مساحت ۷۰۰متر مربع با زیربنای ۶۰۰ مترمربع در شهر کرند غرب تأسیس شده است. که هم‌اکنون بیش از ۱۰هزار نسخه کتاب در این کتابخانه وجود دارد. تحت نرم‌افزار سامان  می‌باشد.

## زبان
مردمان شهرستان دالاهو از اقوام کرد هستند که به زبان کردی گویش کرندی، گویش گورانی، گویش جافی و گویش کلهری تکلم می‌کنند. دو روستای زرده و توت‌شامی به گویش کردی هورامی و دو روستای گوراجوب قشلاق و گوراجوب مرادبیگ به گویش کردی گورانی تکلم می‌کنند. با این وجود گویش‌های اصلی منطقه کردی جنوبی با گویش خاص منطقۀ دالاهو، کرندی و کردی سورانی با لهجهٔ جافی هستند.

## فرهنگ
شهرستان دالاهو در ۲۲ دی ۱۳۹۹ به عنوان شهر ملی تنبور در کشور ایران معرفی شد. در شهرستان دالاهو علاوه بر وجود خانه تنبور، ۱۵۸ کارگاه ساخت تنبور وجود دارد که برخی از آن‌ها قدمت دیرینه‌ای دارند.

## ره‌آوردها
بندانگشتی|سیب گهواره شهرستان دالاهو
شهرستان از لحاظ صنایع دستی مانند: چاقوسازی، فلزکاری و ساخت ادوات موسیقی و ابزار کشاورزی، گلیم، گیوه، موج (چادر شب) و سبد پیشینه‌ای دیرینه دارد به‌طوری‌که این صنایع با اندک تغییراتی به خارج از کشور صادر می‌شوند.
همچنین در این شهرستان صنعت تنبورسازی رونق دارد و تنبورهای دست‌ساز هنرمندان گهواره‌ای جز بهترین و مرغوبترین تنبورهاست که در بهترین موزه‌های جهان جای دارد. سیب گهواره در سال‌های گذشته یکی از معروفترین و مرغوبترین محصولات این شهرستان بوده است.

اولین مرکز ارائه خدمات اینترنت (ISP)در سال ۸۴ با نام شبکه اینترنت دالاهو (ویت وات) راه‌اندازی گردید.

## جاذبه‌های گردشگری
بندانگشتی|سراب کرند

###### جاذبه‌های طبیعی
بندانگشتی|آبشار ریجاب یکی از بلندترین آبشارهای ایران است
* سراب کرند
* حریر
* منطقه و شهر گردشگری ریجاب (ریژاو) و رودخانه و چشمه‌ها و باغ راه‌های زیبای منطقه ریجاب
* دریاچه مصنوعی رشمینه
* قله نواکوه
* منطقه بیونیج
* باغات انبوه
* سلسله رشته کوه‌های دالاهو
* محوطه دارو گردکان
* تپه چیا، پارک تاریخی امیر
* محله تاریخی فرهنگی زرده و دربند و شوا
* رودخانه زمکان
* دالاهو (کوهستان)
* کوه قلعه قاضی
* باغات گهواره

### جاذبه‌های تاریخی
#### جاذبه‌های تاریخی قبل از اسلام
* سرخه دیزه: در روستای سرخه دیزه بقایای قلعه عظیمی از روزگار ساسانیان برجاست که از قلوه سنگ و ملاط ساخته شده ودو نوع آجر با دو رنگ نخودی و قرمز در ساخت آن به کار برده شده است.
* راست|بندانگشتی|طاق گرا

##### [[طاق گرا]]
* ایوان سنگی مسقفی است که در دروازه کوهسار زاگرس و گردنه گِل سیاه در تنگه پاطاق موجود است، علت بنای آن را عده‌ای توقفگاه موکب شاهی و عده‌ای دیگر علامت سرمدی ایالت ماد از ایالت اشکانیان تصور کرده‌اند.

##### بان‌زرده
* دهستان بان‌زرده علی‌الخصوص روستای زرده (دوازده کیلومتری شمال غربی منطقه ریجاب)، دارای آثار فراوانی از دوره ساسانیان است، از جمله مهم‌ترین این آثار می‌توان به؛ بان مه‌زاران، قلاگَه، گنبد کلایی، قبر سلطان سی‌قلی‌مه، قلعه و برج خاموشی، زندان دو ناب، پل دروازه، قلعه ویرانه، بهشت و دوزخ، بابا شیخ، نقاط حجاری شده دره «هونان»، نهر گبری (جوگوری)، مسجد ریجاب، گمری ملک، قلعه سراب‌کنار، قلعه تاش‌خیزی، قبر شیخ بایزی بستان، برج ریجاب، قلعه بان‌زرده، قلعه یزدگرد، نقاره‌خانه، آشیابا، گچ‌گنید، آشپزخانه، دیوار دفاعی اشاره نمود.

#### جاذبه‌های تاریخی بعد از اسلام
* مقبره ابودجانه: مقبره ابودجانه (دوجانبه) که برای اهل تسنن متبرک و محترم است، او یکی از یاران محمد، پیامبر مسلمانان بوده که در جنگ‌های احد، بدر و دیگر غزوات محمد حضور داشته و در جنگ یمامه با مسیلمه کذاب در زمان خلافت ابوبکر کشته شد.
* بندانگشتی|مسجد عبدالله بن عمر اولین مسجد ساخته شده در ایران

##### [[مسجد عبدالله بن عمر]]
* این بنا علی الظاهر از بناهای قبل از اسلام بوده، که پس از ظهور اسلام در ایران به مسجد تبدیل شده است، اهالی منطقه بنای مسجد را به عبدالله بن عمر فرزند خلیفه دوم نسبت می‌دهند و به همین نام نیز معروف شده است.

##### [[آرامگاه بابا یادگار|آرامگاه بابایادگار]]
بندانگشتی|مقبره بابا یادگار
آرامگاه بابا یادگار در منطقه ریجاب نزدیک روستای بان زرده شهرستان دالاهو قرار دارد. این مکان که یکی از مقبره‌های مقدس پیروان آیین اهل حق به‌شمار می‌رود در کوه‌های سرسبز دالاهو قرار دارد.

معماری این مقبره به صورت مکعبی است که گنبدی مخروطی شکل بر روی آن قرار گرفته است. این بنای تاریخی در تاریخ ۲۰ آذرماه سال ۱۳۵۳ به شماره ۱۰۱۵ به عنوان آثار ملی به ثبت رسیده است؛ که قدم آن به سده هشتم هجری قمری بر می‌گردد.

در نزدیکی این مقبره آثاری دیگر نظیر چشمه غسلان؛ هانیتا (آناهیتا)؛ چهل تن؛ هفت تن و… قرار دارد.

## بمباران شیمیایی زرده
بمباران شیمیایی زرده در صبح روز ۳۱ تیرماه ۱۳۶۷ بعد از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ توسط ایران اتفاق افتاد که نیروهای عراقی شهر زرده از توابع ریجاب شهرستان دالاهو را توسط بمب‌های شیمیایی گاز خردل و اعصاب بمباران شیمیایی کردند؛ که چشمه آب روستا هم مورد هدف قرار گرفت که آمار تلفات را بالا برد. در این حمله شیمیایی ۲۷۰ نفر در روز بمباران کشته و ۸۳۰ نفر زخمی شدند.

## کشاورزی
شهرستان دالاهو یکی از مراکز تولید زیتون در استان کرمانشاه است. در سال ۱۴۰۰ سطح باغات زیتون شهرستان دالاهو ۵۶۰ هکتار بود که ۸۰ درصد آن بارور و مابقی به صورت نهال بوده است. در سال زراعی ۱۴۰۰ به دلیل خشکسالی متوسط عملکرد باغات زیتون شهرستان دالاهو از هفت تن در هکتار به دو تن در هکتار کاهش پیدا کرده است. همچنین کل تولید زیتون در این شهرستان از ۳ هزار تن به ۸۰۰ تن رسیده است. ارقام زیتون دالاهو را زیتون زرد، مانزانیلا و کنسروالیا تشکیل می‌دهند که اولی بومی ایران است و دو رقم دیگر خارجی محسوب می‌شوند. بخشی از زیتون دالاهو در داخل شهرستان و استان کرمانشاه فرآوری و مصرف می‌شود، اما قسمت عمدهٔ آن برای فرآوری و عرضه به استان‌های شمال ایران فرستاده می‌شود. در دالاهو برداشت زیتون کنسروی در شهریور ماه انجام می‌شود و برداشت زیتون روغنی نیز تا پایان آبان ادامه دارد.

## فرمانداران
* رسول مجد، از ۱۳۸۸ تا ۲۹ شهریور ۱۳۹۰.
* علی هاشمی‌نیا، از ۲۹ شهریور ۱۳۹۰ تا ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۳.
* لطف‌الله شهبازی، از ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۳ تا ۴ آذر ۱۳۹۴.
* فرامرز اكبری (سرپرست فرمانداری)، از ۱۷ آذر ۱۳۹۴ تا ۱۱ مهر ۱۳۹۵.
* مرادعلی تاتار، از ۱۱ مهر ۱۳۹۵ تا ۵ تیر ۱۳۹۷.
* جهانبخش حیدری، از ۵ تیر ۱۳۹۷ تا ۲۸ خرداد ۱۳۹۸.
* کرم محمدی، از ۲۸ خرداد ۱۳۹۸ تا ۲۶ اسفند ۱۴۰۰.
* کیومرث جلیلیان، از ۲۶ اسفند ۱۴۰۰ تا ۱۹ شهریور ۱۴۰۲.
* مسعود محنتی، از ۱۹ شهریور ۱۴۰۲ تا ۲۷ بهمن ۱۴۰۳.
* مهدی پرویزی (سرپرست فرمانداری)، از ۲۷ بهمن ۱۴۰۳ تا ۲۳ آذر ۱۴۰۴.
* علی‌میرزا سلیمی، از ۲۳ آذر ۱۴۰۴ تا کنون.

## جستارهای وابسته
* نیروگاه سیکل ترکیبی دالاهو
* نیروگاه سیکل ترکیبی اسلام‌آباد غرب

## منابع

## کتاب‌شناسی
* حسینی، سید محمد. *کرند در گذر تاریخ به روایت منظومه*، تهران: پرسمان، چاپ اول: ۱۳۸۸.
* خدایاری، نعمت. *نگین سبز زاگرس گهواره*، کرمانشاه: طاق‌بستان، چاپ اول: ۱۳۹۲.
* سبحانی، نریمان. *کرند: تمدنی مانده از باستان*، تهران: پانیذ، چاپ اول: ۱۳۸۵.
* سلطانی، محمدعلی. *[[جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان]]*، تهران: سها، چاپ سوم: ۱۳۸۰.
* کامرون، جورج. *ایران در سپیده‌دم تاریخ*، ترجمۀ حسن انوشه، چاپ سوم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.


رده:بنیان‌گذاری‌های ۲۰۰۴ (میلادی) در ایران
رده:بنیان‌گذاری‌های ۲۰۰۴ (میلادی)
دالاهو