سیروس ذکاء

**سیروس ذکاء**  مترجم، جستارنویس و روزنامه‌نگار ایرانی بود.

## زندگی
*سیروس ذکاء* در ۱۳۰۵ در شهرستان تبریز به دنیا آمد. پدرش در بانک ملی کار می‌کرد. پدربزرگ او *حاج میرزا علی اعیان* از تجار بنام تبریز بود، ولی فرزندش به سوی تجارت نمی‌رود و به کار دولت می‌پردازد و در سال ۱۳۱۶ از تبریز به تهران می‌آید. دو سال نمی‌کشد که مأموریت بانک قزوین به او داده می‌شود و با فرزندان خود به آن شهر می‌رود. تا این‌که مجدداً از سال ۱۳۲۱ به تهران انتقال می‌یابد و فرزندانش را برای تحصیل به دبیرستان فیروز بهرام می‌سپرد.

خاندان ذکاء با خاندان *[[اشرف‌الدوله کلانتر]]* که از رجال نامی تبریز و از دیوانیان روزگار سلطنت مظفرالدین‌شاه و بعد، مشروطه بود خویشاوندی سببی دارند. *[[اشرف‌الدوله کلانتر|شرف‌الدوله]]* شوهرعمهٔ *سیروس ذکاء* بود و *[[یحیی ذکاء]]* همسر نوهٔ *[[اشرف‌الدوله کلانتر|شرف‌الدوله]]*؛ و به همین مناسبت است که *[[یحیی ذکاء|یحیی]]* خاطرات *[[اشرف‌الدوله کلانتر|شرف‌الدوله]]* را به چاپ رسانید.دو برادر دیگر او، *[[یحیی ذکاء]]* و *[[بهروز ذکاء]]* نیز از چهره‌های فرهنگی ایران‌اند. 

*سیروس ذکاء* در دانشگاه در رشتهٔ علوم سیاسی دانشکدهٔ حقوق تحصیل کرد و پس از تحصیل در وزارت امور خارجه استخدام شد. او وقتی به مأموریت خارج رفت در آن‌جا به ادامهٔ تحصیل روی آورد و به اخذ درجهٔ دکتری نایل شد.

*سیروس ذکاء* دو سال دانشکدهٔ حقوق را با *[[ایرج افشار]]* گذراند و از این طریق با یکدیگر دوست شدند و سال سوم از یکدیگر جدا شدند؛ او به رشتهٔ علوم سیاسی رفت و *[[ایرج افشار]]* رشتهٔ علوم قضایی؛ اما اغلب روزها با هم بودند. یکی از پاتوق‌های‌شان دفتر مجلهٔ جهان نو (به مدیریت *[[حسین حجازی]]*) بود که در یکی از املاک پدر ایرج افشار استقرار داشت و جماعتی از پیران و جوانان در آن‌جا نشست و خاست فرهنگی داشتند. *سیروس ذکاء* و *[[ایرج افشار]]* اغلب غروب‌ها در خیابان‌ها پرسه می‌زدند. *سیروس ذکاء* جمعه‌ها گاهی با گروه *[[حسین حجازی]]* به کوهنوردی می‌رفت؛ یک‌بار حتی خودش را با گروه به دامنه‌های مرتفع توچال کشانید.

در دههٔ ۲۰ با افرادی نظیر *[[مرتضی کیوان]]*، *[[علی‌اکبر کسمایی]]*، *[[علی کسمایی]]*، *[[ایرج افشار]]*، *[[محمدجعفر محجوب]]*، *[[مصطفی فرزانه]]*، *[[هوشنگ ایرانی]]*، *[[محمود تفضلی]]*، *[[غلامحسین غریب]]* و دیگران نشست‌های دوره‌ای فرهنگی در باب ادبیات و هنر برگزار می‌کردند.

*سیروس ذکاء* در کنار *[[عبدالحسین زرین‌کوب]]*، *[[جعفر شریعتمداری]]*، *[[مرتضی کیوان]]*، *[[محمدعلی اسلامی ندوشن]]*، *[[محمدجعفر محجوب]]*، *[[اصغر فتحی]]*، *[[علی‌اکبر کسمایی]]*، *[[مصطفی فرزانه]]*، *[[جمشید بهنام]]*، *[[امین عالی‌مرد]]*، *[[حسین یزدانیان]]* و جمعی دیگر، از کسانی بودند که آثارشان در دوره‌های اول مجلهٔ جهان نو چاپ شده‌است. از ادبای قدیمی *[[سعید نفیسی]]*، *[[علی جواهرکلام]]*، *[[عباس شوقی]]* و *[[خان‌بابا طباطبایی]]* با آن همکاری داشتند.

*سیروس ذکاء* مترجمی است از نسل بعد از شهریور ۱۳۲۰ که آثارش از دههٔ ۱۳۳۰ به بعد نشر یافته‌است. گرایش مشخص در ترجمهٔ این دوره، ترجمهٔ همهٔ آثار یک نویسنده‌است، مانند *[[آندره مالرو]]* که آثارش را *سیروس ذکاء*، *[[رضا سیدحسینی]]* و *[[ابوالحسن نجفی]]* به فارسی برمی‌گردانند.

*سیروس ذکاء* علاوه بر ترجمه، به طور گاهگاهی نقدهایی بر آثار داستانی فارسی نوشته‌است که به نحوی در زمان خود تأثیرگذار بوده است؛ همین‌طور دربارهٔ ترجمهٔ رمان‌ها و داستان‌های خارجی به فارسی نقدهایی نوشته‌است.

سیروس ذکاء سرانجام در ۲۲ آذر ١۴٠٠ بر اثر کهولت سن درگذشت .

## آثار
### تألیف
#### مقاله
* آینده و پژوهش دربارهٔ حافظ: ۱- غمزهٔ صراحی، مجلهٔ آینده، سال سیزدهم، آبان تا اسفند ۱۳۶۶، شمارهٔ ۸–۱۲، صفحهٔ ۵۸۴–۵۸۸

### ترجمه
#### کتاب
* گفتار دربارهٔ منشأ عدم مساوات در میان مردم، ژان ژاک روسو، تهران: کتابفروشی سپهر، ۱۳۲۹
* مائده‌های زمینی، آندره ژید، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۳۶ (چاپ سوم: مائده‌های زمینی و مائده‌های تازه، انتشارات جامی، ۱۳۹۰)
* وسوسهٔ غرب، آندره مالرو، سازمان چاپ و انتشار کیهان، ۱۳۴۱؛ چاپ دوم، تهران: کتاب روشن، ۱۳۸۶
* سرنوشت بشر، آندره مالرو، تهران: انتشارات خوارزمی، ۱۳۶۰؛ (چاپ چهارم (ویراست دوم)، تهران: انتشارات فرهنگ جاوید، ۱۴۰۰)
* روان‌شناسی تجربی، پل فرس، تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، ۱۳۶۹
* تاریخ بزرگ جهان (جلد نهم)، کارل گریمبرگ [و دیگران]، تهران: انتشارات یزدان، ۱۳۷۱
* دخمه‌های واتیکان، آندره ژید، تهران: انتشارات یزدان، ۱۳۷۲. (چاپ دوم (با تجدید نظر کامل)، تهران: انتشارات فرهنگ جاوید، ۱۳۹۲)
* فاتحان، آندره مالرو، تهران: انتشارات خوارزمی، ۱۳۷۳
* آندره مالرو: حماسه‌سرای تمدن‌ها، گائتان پیکون، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۳
* درختان بلوطی که می‌افکنند (از جلد دوم ضدخاطرات)، آندره مالرو، تهران: نشر و پژوهش فرزان روز، ۱۳۷۶
* ادبیات هند، لویی رنو، تهران: انتشارات بزرگمهر، ۱۳۷۰ (چاپ دوم: نشر و پژوهش فرزان روز، ۱۳۸۰)
* آیینهٔ اوهام (جلد دوم ضدخاطرات)، آندره مالرو، تهران: نشر آبی، ۱۳۸۴(چاپ دوم با عنوان اصلی طناب و موش‌ها، تهران: فرهنگ جاوید (منتشر خواهد شد))
* راه شاهی، آندره مالرو، تهران: نشر آبی، ۱۳۸۸؛ چاپ دوم، تهران: انتشارات ناهید، ۱۳۹۳
* داستایفسکی، آندره ژید، تهران: انتشارات ناهید، ۱۳۹۱
* دوران تحقیر، آندره مالرو، تهران: انتشارات ناهید، ‫۱۳۹۴
* حمله به آسیاب (از کتاب شب‌های مدان)، امیل زولا، تهران: انتشارات فرهنگ جاوید، ۱۳۹۴
* دربارۀ فنّ شعر (خطابۀ کلژ دو فرانس)، پل والری، تهران: فرهنگ جاوید، ‏‫‏‏‏۱۳۹۶
* مرگی بسیار آرام، سیمون دوبووار، تهران: انتشارات ماهی، ‏‫‏‏‏۱۳۹۶
* سمفونی پاستورال، آندره ژید، تهران: فرهنگ جاوید، ۱۳۹۷
* خشم و ناتوانی (داستان‌های کوتاه جهان)، گوستاو فلوبر، راینر ماریا ریلکه و دیگران، تهران: فرهنگ جاوید، ۱۳۹۹
* سیاست و فرهنگ، آندره مالرو، تهران: فرهنگ جاوید (منتشر خواهد شد)
* سوءتفاهم، آلبر کامو، تهران: فرهنگ جاوید (منتشر خواهد شد)
* درستکاران، آلبر کامو، تهران: فرهنگ جاوید (منتشر خواهد شد)
* زبان‌ها و ادیان هندوایرانی (خطابۀ کلژ دو فرانس)، ژان کلنس، تهران: فرهنگ جاوید (منتشر خواهد شد)

#### مقاله
* وسوسهٔ غرب، *[[آندره مالرو]]*، کتاب ماه (کیهان ماه)، خرداد ۱۳۴۱، شمارهٔ ۱
* وبری دیانا: آخرین فیلم لوئیس بونوئل،، کتاب ماه (کیهان ماه)، خرداد ۱۳۴۱، شمارهٔ ۱
* نقد و بررسی کتاب فرزان (۷): دربارهٔ نام دو سیاره در زبان‌های پهلوی و فارسی، *ژاک دوشن گیمن*، مجلهٔ بخارا، مرداد ۱۳۷۸ - شمارهٔ ۷
* نگاهی به ادبیات هند، *راجش شامرا*، فصلنامهٔ هستی، دورهٔ دوم، سال چهارم، شمارهٔ ۱۴، تابستان ۱۳۸۲، صفحهٔ ۴۶–۵۱
* بازگشت به سوی یک افسانه،، فصلنامهٔ هستی، سال پنجم، شمارهٔ ۱۷، بهار ۱۳۸۳
* تأمل بر سر ویرانه‌ها، بریان، فصلنامهٔ هستی، دورهٔ دوم، سال ششم، شمارهٔ ۲۴، زمستان ۱۳۸۴

## پی‌نوشت

## منابع

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* گفت و گو با سیروس ذکاء. ونداد الوندی پور. روزنامه شرق 

رده:روزنامه‌نگاران اهل تبریز
رده:مترجمان اهل تبریز
رده:تحصیل‌کردگان دبیرستان فیروزبهرام