معمای شاه

***معمای شاه***، عنوان مجموعه تلویزیونی با ژانر تاریخی به کارگردانی محمدرضا ورزی است. این سریال، داستان به قدرت رسیدن رضاشاه پهلوی و محمدرضاشاه پهلوی در ایران و جریانات سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی در دوره پادشاهی محمدرضا پهلوی و دوران حکومت وی از زمان بازگشت او از مصر، پس از ازدواج با ملکه فوزیه تا انقلاب ۵۷ و پیروزی انقلاب اسلامی به تصویر می‌کشد. در این مجموعه، ۱۲۰ بازیگر اصلی و ۸۵۳ بازیگر فرعی، حضور دارند. ۹۱۰ سکانس دارد و کل بازیگران سریال، ۱۶۰۰ نفر هستند. مجموعه معمای شاه در ۹۵ قسمت با هزینه ۷۰ میلیارد تومان در پنج سال، ساخته شده‌است.

## موسیقی متن
موسیقی متن این سریال به گفته و ادعای محمدرضا ورزی کارگردان سریال معمای شاه به صورت انحصاری توسط بابک زرین ساخته شده‌است درحالی که بیشتر آثار برداشتی از مجموعه موسیقی: Apocalypse Second World War 2 و ساخته Kenji Kawai است.

## پخش
این سریال نخستین بار در آبان ماه سال ۱۳۹۴ خورشیدی روزهای جمعه ساعت ۲۲ از شبکه یک پخش گردید. پس از شبکه یک، شبکه سه سریال را روزهای پنجشنبه به آنتن برد. پس گذشت چند ماه از پخش  معمای شاه از کنداکتور شبکه سه خارج گردید و فقط از شبکه یک پخش گردید. صدا و سیما در اقدامی غیرمنتظره سریال را کلا از کنداکتور شبکه یک خارج کرد که آسیب بسیار شدیدی به سریال وارد کرد و در این مورد هیچ توضیحی به مخاطبان ارائه داده نشد. پس از گذشت حدوداً ۳ ماه با پیگیری تهیه‌کننده، سریال معمای شاه در آبان ماه ۱۳۹۵ مجدداً از قسمت نخست روزانه ساعت ۲۲ از شبکه یک پخش می‌شد؛ و پس از گذشت چند هفته شبکه آزمایشی HD سریال را پخش نمود ولی شبکه از لیست شبکه‌های صدا و سیما حذف و به جایش شبکه تماشا جایگزین گردید؛ و شبکه تماشا هم مجدداً شروع به پخش سریال کرد. در پرسش و پاسخی از سوی صداوسیما برخی مخاطبان این سریال را ضعیف خواندند. در نهایت معمای شاه با صرف هزینه‌های میلیاری و توقف در پخش و تمامی حاشیه‌ها در بهمن ماه سال ۱۳۹۶ به اتمام رسید و آخرین بار ۱۴ قسمت آن در شبکه دو با نام کابینه در سال ۹۷ پخش شد. این سریال هرگز از شبکه آی‌فیلم پخش نشد..

خوانندگان معروف به دهه پنجاه مانند ستار و ابی را به سریال باز نمود که این موضوع باعث ساخت جک و طنز جمله‌هایی در رسانه‌های اجتماعی شد.

## بازیگران
بندانگشتی|چپ|250px
بندانگشتی|چپ|250px
بندانگشتی|چپ|250px
بندانگشتی|چپ|250px
بندانگشتی|چپ|250px
بندانگشتی|چپ|250px
در جدول زیر بازیگران این مجموعه و نقش هر کدام ذکر شده‌است.

## واکنش‌ها و انتقادات
* حدوداً پس از اتمام پخش سریال بازیگران زیادی از اینکه در این سریال حضور داشتند ابراز پشیمانی کردند. جعفر والی قاطع‌ترین ابراز پشیمانی را کرد. او طی یک مصاحبه گفت: «من در طول عمرم یک کار انجام دادم که خیلی پشیمانم؛ سریال معمای شاه. ما در این دوران زندگی کردیم. والله این‌طور نبود. به خدا این‌طور نبود که این سریال روایت می‌کند.» و تهیه‌کننده سریال معمای شاه؛ علی لدنی در پاسخ به جعفر والی و خبرنگاران گفت: «طرح چنین اظهاراتی از سوی این بازیگر و تخطئه سریالی که گروهی از هنرمندان مختلف در ساخت آن حضور دارند، مایه تاسف است.
* سید محمود کاشانی فرزند سید ابوالقاسم کاشانی طی اعتراضی به این سریال اظهار داشت که سازندگان سریال قصد دارند بر ایستادگی کاشانی در برابر مداخله بیگانگان سرپوش بگذارند. وی همچنین محمدرضا ورزی کارگردان این سریال را به دروغ پردازی در «پدرخوانده» و «کاخ تنهایی» متهم کرده بود.
* ابوالحسن مختاباد، منتقد موسیقی نیز اعتراضاتی را راجع به نمایش سن و ظاهر فیزیکی روح‌الله خالقی ارائه کرده‌است. وی در سال ۱۳۲۰ (داخل سریال) بسان پیر مردی ۶۵ ساله جلوه می‌کند درحالی که نام برده در آن سال ۳۵ سال بیشتر نداشت.
* همچنین شهاب مرادی در برنامه زنده تلویزیونی با انتقاد از سریال معمای شاه گفت: دیالوگ‌های این سریال باور پذیر و برای مخاطب قابل پذیرش نیست، آیا کسی باور می‌کند شاه ضعیف و همجنس باز بوده‌است؟ اتفاقاً قوی بود و همه دنیا پشت سرش بودند.
* خسرو سینایی با انتشار نقدی که از این سریال داشته، نوشت: در قسمت پنجم سریال معمای شاه و در یکی از سکانس‌ها، تصویری از دختران تن‌فروش لهستانی نشان داده می‌شود که سربازان آمریکایی از آن‌ها بهره‌کشی می‌کنند. وی با اشاره به تصویری که از حضور لهستانی‌ها در ایران در شبکه‌های تلویزیونی نشان داده می‌شود، گفت: متأسفانه در شبکه‌های داخلی و خارجی تصویر درستی از نحوه زندگی و حضور لهستانی‌ها در ایران نمایش داده نمی‌شود.
* همچنین در بخش دیگر از نظرات مردم در مورد این سریال گفته شد؛ ضعف شدید در سناریو با وجود طیف گسترده وقایع دارای ظرفیت تولید داستان و خرده داستان، بازی گرفتن ضعیف در کنار دکوپاژهایی که به شدت به دیالوگ‌های کلیشه‌ای می‌آیند، باعث شده در بخش‌هایی از این سریال، این حس پدید آید که نکند کارگردان برخی دیالوگ‌ها را برای یک سریال کمیک دربارهٔ تاریخ معاصر نوشته‌است! طبیعتاً حتی اگر این سریال مملو از شعارزدگی که پاسخگوی طیف وسیعی از پرسش‌های نسل جوان نیست و حتی اگر با تمجید و نگاه مثبت برخی مسئولان ارشد نظام نیز همراه شود، سریال قوی نخواهد بود و این دیدگاه همچنان دارای استدلال فنی جدی است.
* فرهاد توحیدی، از نویسندگان سینما و تلویزیون، در گفتگویی در پاسخ به این پرسش که اساساً در نگارش و ساخت آثار تاریخی زاویه نگاه کارگردان یا نویسنده چه تأثیری در روایت داستان دارد؟ گفت: طبعاً در نگارش یک اثر تاریخی نباید نگاه ایدئولوژیک داشت. گاهی شخصی که از این زاویه به وقایع نگاه می‌کند، از سر ایمان به ایدئولوژی این کار را انجام می‌دهد و تصویر خودش را از آنچه واقعیت نام دارد عرضه می‌کند.
* احمد طالبی‌نژاد منتقد تلویزیون و سینما دربارهٔ نقاط قوت و ضعف این سریال می‌گوید: کاری به درجه‌بندی این سریال ندارم که الف ویژه است یا نیست؛ به نظرم معمای شاه یکی از ضعیف‌ترین سریال‌هایی است که دربارهٔ تاریخ معاصر تاکنون ساخته شده‌است. در این سریال همه چیز عوامانه بیان می‌شود. در این سریال جز دیالوگ‌های بد، میزانسن‌های غلط که ناشی از عوام زدگی و جهت‌گیری‌های خاص سیاسی است، چیزی ندیدم.
* صادق زیباکلام پژوهشگر و مدرس دانشگاه هم در این زمینه معتقد است: صدا و سیما می‌خواهد یک نظر خاص را به مخاطب عرضه کند؛ بنابراین چنین اثری به یک برنامه، سیاسی و جهت‌دار تبدیل می‌شود که تاریخ را به شکل واقعی و بدون حب و بغض روایت نمی‌کند و می‌خواهد یک نظر خاص را القا کند.
* سید عبدالجواد موسوی در انتقاد به سریال اظهار داشته :تا اینجا که ندیدم هیچ آدمی که سرش به تنش بیرزد از سریال معمای شاه خوشش بیاید. دست‌اندرکاران سریال خیلی راحت و بی‌پروا منتقدان را به شاه‌دوستی و سلطنت‌طلبی متهم کردند و خیال خودشان را راحت.
* علی حق‌شناس نویسنده و روزنامه‌نگار دربارهٔ این سریال گفت: «این سریال چهره‌ای خاکستری و نادرست از دکتر مصدق و دکتر فاطمی و مبارزات تشکیلاتی و منسجم جبههٔ ملی اول در محدود کردن بی‌نظیر قدرت شاه مخلوع و به سرانجام رساندن نهضت ملی شدن صنعت نفت ارائه داده که قابل پذیرش نیست. مسئولان سریال برداشت‌های شخصی خود از تاریخ را در دهان بازیگران گذاشته‌اند».
* جعفر والی در بخشی از کلیپی که به مناسبت بزرگداشت او در پانزدهمین جشن سالانه انجمن منتقدان و نویسندگان خانه تئاتر پخش شد گفت: من در طول عمرم یک کار انجام دادم که خیلی پشیمانم: سریال «معمای شاه.» ما در این دوران زندگی کردیم. والله اینطور نبود. به خدا اینطور نبود که این سریال روایت می‌کند.»
* علی لدنی تهیه‌کننده این سریال در واکنش به صحبت‌های والی معتقد است چنانچه والی بدون مطالعه فیلم‌نامه حاضر به ایفای نقش شده باشد، اشکالی حرفه‌ای و جدی به وی وارد است. لدنی تأکید می‌کند: «اگر هم مطالعه کرده‌اند و سپس نقش را قبول کرده‌اند؛ دیگر طرح چنین مطالبی چه موضوعیتی دارد؟»
* محمدعلی نجفی کارگردان سریال سربداران و بازیگر معمای شاه نیز می‌گوید: «وقتی دربارهٔ یک اثر تاریخی صحبت می‌کنیم، باید توجه داشته باشیم که کارگردان، مؤلف تاریخ نیست. کارگردان یک منظوری دارد و می‌خواهد نکته ای را بیان کند، مخاطب باید نکته مدنظر کارگردان را متوجه بشود و درک کند. این که شخصیت‌ها از نظر گریم شبیه باشند یا نباشند مهم نیست، مهم این است که این کاراکتر چه حرفی می‌زند.»

### اشتباهات
* در زمان ازدواج محمدرضاشاه با ملکه فوزیه و ورود آنها به همراه ملکه نازلی و دیگر همراهان مصری به ایران (در سال ۱۳۱۸)، برخی اعضای خاندان سلطنتی نظیر تاج‌الملوک آیرملو، اشرف پهلوی و شمس پهلوی به اهواز و استقبال عروس و داماد و خاندان سلطنتی مصر رفتند و همچین رضاشاه هم تا راه‌آهن به پیشواز میهمانان شتافت که این موارد در سریال رعایت نشده.
* در حالی که محمد رضا شاه در سال ۱۳۱۷ دانشکده افسری را به پایان رسانده بود، همچنان تا دوران پایانی حضور متفقین در ایران یعنی سال ۱۳۲۵ از لباس دانشکده افسری استفاده می‌کرد.
* شاه قبل از رسیدن به سلطنت از درجه آریابدی استفاده نمی‌کرده‌است و از درجه سروان تمامی استفاده می‌کرده‌است که این مورد در سریال رعایت نشده‌است.
* در سریال، غلامرضا پهلوی در اواخر دهه بیست با درجه سرلشگری نشان داده شده‌است در حالی که این درجه را در دهه پنجاه اخذ کرده بود.
* در سریال حاجعلی رزم‌آرا در سال ۱۳۲۹ با درجه سرلشکری نمایش داده شده‌است این در حالی است که وی در ۱۳۲۷ به درجه سپهبدی ارتقا پیدا کرده بود.
* در سریال قبل از ورود شاه به ایران بعد از کودتای مرداد ۱۳۳۲ فضل‌الله زاهدی با درجه سپهدی در باشگاه افسران ظاهر شده‌است. این در حالی است که در صحنه بعد شاه دستور اعطا درجه را می‌دهد.
* در سریال حسین فردوست در سال ۱۳۲۰ دارای درجه ستوان دومی بود درحالی که در این سال فردوست ستوان یکم بوده‌است.
* در سال ۱۳۳۲ فردوست بعد از بازگشت از فرانسه به مدت چند سال سرهنگ تمام بوده این در حالی است که در سریال درجه فردوست در این سال‌ها سرتیپ نشان داده شده‌است.
* تیمور بختیار در قسمت ۳۷ با درجه سرلشگری و در قسمت ۳۸ دوباره با درجه سرتیپی در سریال ظاهر شده‌است.
* در قسمت آخر سریال در بخش شکستن حکومت نظامی تصاویر آرشیوی با عنوان حمایت انقلابیون از همافران پخش شد که در واقع تصاویر پخش شده از حمله مسلحانه انقلابیون به پادگان عشرت‌آباد و تسخیر تسلیحات ارتش، کارخانه‌ها و انبارهای اسلحه است.
* یکی از ایرادات تاریخی سریال استفاده از لوکیشن کاخ نیاوران است. تا جایی که ما در سال‌هایی ۴۴ و ۴۵ شاه را در ساختمان این کاخ می‌بینیم این در صورتی است که سال ساخت کاخ نیاوران به سال ۱۳۵۲ برمی‌گردد.
* در قسمتی شعر یا علی گفتیم و عشق آغاز شد توسط یکی از بازیگران سریال در سال ۱۳۱۸ نوشته می‌شود. این درحالی است که در آن سال این شعر هنوز سروده نشده بود.
* در قسمتی دیگر بازیگران در سال ۱۳۲۰ داخل ماهیتابهُ تفلون غذا می‌خورند در حالی که این جنس در آن زمان وجود نداشته‌است.
* معمای شاه که خواسته بود معتادان زمان رضاشاه آن‌هم در سال ۱۳۱۹ را به تصویر بکشد، تصاویری امروزی از معتادان محله مولوی را نشان داد.
* در سریال شخصیت روح‌الله خالقی قالب یک پیرمرد ۶۰ تا ۷۰ ساله نمایش داده می‌شوددر حالی که طبق اسناد تاریخی روح‌الله خالقی در سال ۱۳۲۰ نهایتاً ۳۵ سال سن داشته‌است.

## آهنگ‌ها

## محل فیلمبرداری
* کاخ‌موزه سعدآباد
* کاخ نیاوران
* شهرک سینمایی و تلویزیونی ایران
* کاخ گلستان
* شمس‌العماره
* موزه عبرت
* اقدس الدوله
* مدرسه علوی

## جوایز و نامزدها

## منابع

## پانویس
*تصویربرداری مجموعه تلویزیونی «معمای شاه» به کارگردانی «محمدرضا ورزی» روزهای پایانی خود را در کاخ ملت می‌گذراند. نامه نیوز
* معمای شاه شاید به برخی خوانندگان بپردازد ایلنا
* «معمای شاه» به مستندات تاریخی وفادار مانده‌است ایسنا
* پروژه «معمای شاه» فقط ۲۰ روز دیگر مهمان کاخ سعدآباد است ایسنا
* خبرگزاری فارس: در ادامه فیلمبرداری سریال «معمای شاه» مهمانی ملکه مادر در کاخ سلطنتی مقابل دوربین می‌رود. خبرگزاری فارس: آغاز تصویربرداری مهمانی ملکه مادر در کاخ سلطنتی جمهوری فارس نیوز
* بازیگر نقش همسر شاه در سریال «معمای شاه» + عکس پارسین
* بازیگر «معمای شاه»: تاریخ قاجار به بعد را جویده‌ام سوره سینما
* دژاکام انتخاب بازیگران «معمای شاه» را برعهده گرفت مهرنیوز
* هجده بازیگر فاز اول سریال «معمای شاه» معرفی شدند و انتخاب بازیگران نقش‌های دیگر همچنان ادامه دارد/ ۱۳ تصنیف سنتی و ترانه پاپ برای «معمای شاه» سی‌نما
* «داریوش ارجمند» به جمع بازیگران سریال معمای شاه پیوست ممتاز نیوز
* رونمایی از تصویر و نقش امام خمینی (ره) در سریال معمای شاه قطره
* یک سال تا گشودن «معمای شاه» سروش
* تست بازیگران معروف برای «معمای شاه» مگیران
* </body></htm> رئیس رسانه ملی به کاخ سعدآباد رفت تا از نزدیک در جریان تولید و تصویربرداری سریال «معمای شاه» به‌کارگردانی محمدرضا ورزی قرار گیرد. *روزنامه اطلاعات*

## پیوند به بیرون
* 
* چهره حسام نواب صفوی در سریال معمای شاه در نقش شهید نواب صفوی *persianv.com*
* فهرست کامل بازیگران سریال معمای شاه

رده:آثار درباره سید روح‌الله خمینی
رده:آثار درباره علی شریعتی
رده:برنامه‌های تلویزیونی به زبان فارسی
رده:فرح پهلوی
رده:فیلم‌های با موضوع انقلاب ۱۳۵۷ ایران
رده:فیلم‌های واقع‌شده در ایران
رده:مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی آغازشده در ۱۳۹۴
رده:مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی دهه ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی
رده:مجموعه‌های تلویزیونی تاریخی ایرانی
رده:مجموعه‌های تلویزیونی شبکه یک ایران
رده:محمدرضا پهلوی
رده:مرتضی مطهری
رده:نمایش‌های تلویزیونی واقع‌شده در ایران
رده:نهضت ملی‌شدن نفت