قالی ساروق

**قالی ساروق** یا **فرش ساروق** گونه‌ای قالی ایرانی دستباف و از صنایع دستی شهر ساروق (اراک) که دارای قدمت 700 ساله است. منطقه ساروق و جیریا و شماری دیگر از بخش ساروق از سابقه‌ای طولانی در تولید فرش دستباف برخوردار هستند و شهرت جهانی دارند.
بندانگشتی|چپ|150px|نمونه ای از قالی ساروق در موزه هانتینگتون آمریکا 
بندانگشتی|چپ|150px|
بندانگشتی|چپ|150px|
## نام‌گذاری و سابقه
شهر ساروق و روستای جیریا در شمال اراک واقع  شدند که زنان و مردانشان مهارت خاصی در بافت فرش دارند. سابقهٔ چندصدسالهٔ بافت فرش در این دو منطقه، باعث شهرت نام تجاری فرش ساروق شده و تجار کشورهای اروپایی و آمریکایی با برند ساروق آشنا هستند.
البته بافتن این فرش در روستای جیریا رونق بیشتری دارد و اکثر فرش‌های ساروق توسط اهالی این روستا بافته می شود. 

## ثبت جهانی
به دلیل سابقه و نامِ فرش ساروق، گاهی برخی کشورهای خارجی با کپی‌برداری غیرقانونی از نقشه‌های بومی و منحصربه‌فرد ساروق، به تولید فرش با نام ساروق می‌پردازند که این ا مر باعث لطمه به شهرت فرش ساروق ضربه بزند؛ لذا کمیتهٔ فرش استان اراک تصمیم گرفته است نشان جغرافیایی فرش دستباف را در قالب کتاب تهیه و پس از تایید در شرکت ملی فرش کشور در یونسکو به ثبت برساند.
## بازار فرش
فرش‌های ساروق در بیشتر قرن بیستم تولید شده‌اند. موفقیت‌های اولیه فرش ساروق تا حد زیادی مدیون بازار آمریکا است. از دهه ۱۹۱۰ تا ۱۹۵۰، «ساروق آمریکایی» که با نام «ساروق نقاشی‌شده» نیز شناخته می‌شود، تولید می‌شد.
مشتریان آمریکایی به طرح‌های منحنی و گلدار ساروق علاقه داشتند. با این حال، چیزی که آنها از آن استقبال نمی‌کردند، رنگ آن بود، بنابراین در بیشتر دهه‌های ۱۹۲۰، ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰، فرش‌های صادر شده از ایران پس از ورود به ایالات متحده، به رنگ قرمز تمشکی تیره و مطلوبی رنگ می‌شدند. در نیمه دوم قرن نوزدهم، بازار بزرگی برای فرش‌های ایرانی در اروپا و ایالات متحده ایجاد شد. بسیاری از بازرگانان فرش‌های قدیمی و عتیقه ایرانی را از سراسر ایران خریداری کرده و به کشورهای دیگر صادر می‌کردند. آنها از شهر تبریز در شمال غربی ایران برای صادرات این عتیقه‌ها به اروپا از طریق ارزروم در ترکیه استفاده می‌کردند. برخی از بازرگانان همچنین از بنادر جنوبی خلیج فارس برای صادرات فرش‌های ایرانی به ایالات متحده از طریق کشتی استفاده می‌کردند.

## کارگاه‌ها
تا دهه‌های پایانی قرن نوزدهم، احتمالاً حدود سال ۱۸۸۰، عرضه این فرش‌های نفیس عتیقه از ایران بسیار کم بود. بنابراین، بسیاری از بازرگانان تبریز تصمیم گرفتند کارگاه‌هایی را در سلطان‌آباد برای تولید فرش برای بازار غرب تأسیس کنند. این منطقه سنت فرش‌بافی نفیسی داشت و مکانی عالی برای راه‌اندازی دارهای بافندگی و کارگاه‌های فرش‌بافی بود. ساروق روستایی است که در ۳۰ مایلی شمال شهر سلطان‌آباد (که امروزه اراک نامیده می‌شود) واقع شده است. ساروق به خاطر بافت فرش‌های بسیار سنگین مشهور است.

## افزایش تقاضا
برای پاسخگویی به تقاضای رو به رشد در غرب برای فرش‌های ایرانی، شرکت بریتانیایی-سوئیسی زیگلر و شرکا، دفتر خود را در سال ۱۸۷۸ در تبریز و در سال ۱۸۸۳ در سلطان‌آباد افتتاح کرد. اولین نمایشگاه جهانی فرش شرقی در سال ۱۸۹۱ در وین و نمایشگاه دیگری در سال ۱۸۹۲ در لندن، تقاضای رو به رشدی را برای فرش‌های ایرانی در غرب ایجاد کرد. شرکت‌هایی مانند برادران بریتانیایی-ایتالیایی نیرکو کاستلی و شرکت بازرگانی فرش شرقی نیویورک، شعب خود را در سال ۱۹۰۹ در تبریز و بعداً در کرمان تأسیس کردند. برادران آتیه از اورگان نیز پس از آغاز قرن بیستم، تأسیسات بافندگی خود را در کرمان تأسیس کردند.

## سبک ساروق
از میان این شهرها، سلطان آباد و شهرها و روستاهای اطراف آن مانند ساروق، فراهان و لیلیان، مشهورترین شهرها در ایالات متحده بودند. پس از تأسیس دفاتر و شعب شرکت‌های خارجی، طرح‌ها بر اساس سلیقه و خواسته‌های مشتریان ایجاد شدند و انواع جدیدی از فرش‌های ایرانی تولید شدند. نوع فرش‌هایی که امروزه زیگلر یا سلطان آباد نامیده می‌شوند، از سال‌های اولیه قرن بیستم با طرح‌ها و ترکیب رنگی مورد علاقه آمریکایی‌ها تولید می‌شدند. تعداد زیادی از آنها وجود دارد که ساروق آمریکایی نامیده می‌شوند. رنگ‌های آنها به نوعی صورتی تیره یا چرک به نظر می‌رسد. آنها طرح‌های کلی بدون مدالیون یا مدالیون گلدار بسیار کوچکی دارند.
فرش‌های ساروق امروزه نیز با همان روش‌های تولید اولیه، به استثنای رنگرزی پس از تولید، تولید می‌شوند. ساروق‌ها که به دلیل کیفیت استثنایی و توانایی مقاومت در برابر دهه‌ها سایش شناخته می‌شوند، همچنان پرفروش‌ترین هستند. آنها با پشم مرغوب و محکم با استفاده از گره فارسی ساخته می‌شوند. یکی از نشانه‌های بارز فرش ساروق معمولاً نخ‌های پود آبی، رنگ قرمز ماهی قزل‌آلا یا گوجه‌ای مخلوط با عاجی و آبی و سبک گلدار بسیار سنتی آن است. بهترین فرش‌های ساروق مدرن از شهر کوچک غیاث‌آباد می‌آیند.

## منابع

رده:صنایع دستی ایرانی
رده:فرهنگ در استان مرکزی
رده:قالی ایرانی