دال سیاه

**دال سیاه**  گونه‌ای لاشخور بزرگ‌جثه از دودمان بازسانان است که در اروپا و آسیا از اسپانیا تا کره زیست می‌کند.

این پرنده معمولاً تمام طول سال را در یک منطقه می‌ماند و فقط از مناطقی که زمستان‌های سخت دارند مهاجرت می‌کند.

دال سیاه ۹۸ تا ۱۲۰ سانتی‌متر طول دارد، فاصلهٔ میان دو سر بال‌هایش ۲٫۵ تا ۳ متر است و با ۷ تا ۱۴ کیلوگرم وزن یکی از سنگین‌ترین پرندگان قادر به پرواز دنیا و بزرگ‌ترین کرکس بر قدیم محسوب می‌شود.

## ویژگی‌ها
قد دال سیاه ۹۵ تا ۱۰۵ سانتی‌متر است؛ از لحاظ اندازه و طرح بدن در حال پرواز شبیه دال است با این تفاوت که سر بزرگ‌تر و نوک کلفت‌تر دارد و دمش درازتر و در انتها تا اندازه‌ای سه‌گوش است (ولی گاهی بر اثر فرسایش به دم دال شباهت پیدا می‌کند). تفاوت دیگرش پروبال قهوه‌ای دودی یکدست دال سیاه است که از دور سیاه به‌نظر می‌رسد. پوش‌پرهای بال این پرنده تیره‌تر از شاه‌پرهاست و سطح زیرین بال‌ها مانند بال دال راه‌راه ندارد. گردن بدون پر با پوستی به رنگ صورتی آمیخته با آبی می‌باشد و در اطراف آن یک پوشش قهوه‌ای رنگ وجود دارد. رفتار و صدای دال سیاه مانند دال است و تا اندازه‌ای تک‌زی است.

## زیستگاه و پراکنش
پراکنش دال سیاه محدود به اوراسیا است. محدوده غربی پراکنش از خشکی‌های اسپانیا و پرتغال شروع می‌شود. جمعیتی از آن در جنوب فرانسه بازمعرفی شده است. دال سیاه به طور ناپیوسته در یونان، ترکیه و سراسر آسیای غربی یافت می‌شوند. دامنه پراکنش آنها از طریق افغانستان به سمت شرق تا شمال هند و تا محدوده شرقی آن در آسیای مرکزی ادامه دارد، جایی که در شمال منچوری، مغولستان و کره زادآوری می‌کنند. دامنه پراکنش آنها به ویژه در سراسر محدوده اروپایی‌شان تکه‌تکه و ناپیوسته است. این پرنده عموماً ساکن دائمی است، جز در بخش‌هایی که زمستان‌های سخت باعث محدودیت حرکت در ارتفاع می‌شوند. همچنین در جوجه‌ها تا زمانی که به سن بلوغ می‌رسند مهاجرت دیده می‌شود. در محدوده شرقی محدوده پراکنش آن، پرندگان از شمالی‌ترین نقاط ممکن است به جنوب کره و چین مهاجرت کنند. مهاجرت محدودی نیز در آسیای غربی گزارش شده است، هرچند رایج نیست.

زیستگاه دال سیاه مناطق تپه‌ای و کوهستانی است، به ویژه زیستگاه‌های نیمه‌باز خشک مانند مراتع در ارتفاعات بالا را در بیشتر این محدوده ترجیح می‌دهد. لانه‌سازی معمولاً در نزدیکی خط درختان در کوهستان‌ها انجام می‌شود.  آنها همیشه در مناطق دورافتاده و بکر و در نبود مزاحمت انسانی زندگی می‌کنند. در انواع مختلف زمین، از جمله استپ ، سایر علفزارها ، جنگل‌های باز، در امتداد زیستگاه‌های ساحلی یا هر نوع یا شیب زیستگاه کوهستانی، به دنبال لاشه می‌گردند. در محدوده فعلی اروپا و در سراسر قفقاز و غرب آسیا، دال سیاه از  یافت می‌شوند، در حالی که در آسیا، معمولاً در ارتفاعات بالاتر یافت می‌شوند. به عنوان مثال یک دال سیاه در ارتفاع 6970 در کوه اورستمتری مشاهده شد.  برای سازگاری با فشار کم اکسیژن در ارتفاعات بالا، دال سیاه دارای یک زیرواحد هموگلوبین تخصصی با نام آلفا  است. زیر واحدی با میل ترکیبی بالا با اکسیژن که جذب مؤثر اکسیژن را علیرغم فشار جزئی کم در تروپوسفر بالایی امکان‌پذیر می‌سازد. 

## وضعیت
خوردن طعمه‌های مسموم و کاهش مردار در دو سده اخیر نسل دال سیاه را در بیشتر کشورهای اروپایی و همچنین شمال آفریقا برانداخته است. امروزه نیز استفاده از موش‌کش‌ها در تبت و زنده‌گیری از طبیعت (برای فروش به باغ‌وحش) در کشورهای شوروی سابق نسل این جانور را تهدید می‌کند. در مقابل اقدامات حفاظتی و تغذیه داوطلبانه تعداد دال‌های سیاه را در برخی مناطق افزایش داده‌است، مهم‌ترین نمونه اسپانیا است که جمعیت دال سیاه آن از ۲۰۰ جفت در سال ۱۹۷۰ به ۱۰۰۰ جفت در سال ۱۹۹۲ افزایش یافت. برنامه‌هایی هم برای بازگرداندن این پرنده به دیگر کشورهای اروپایی همچون فرانسه نیز در جریان است.

در ایران باورهای خرافی مبنی بر منحوس بودن این جانور سبب شده که برخی مردم محلی با مسموم‌سازی لاشه‌ها اقدام به کشتن دال‌های سیاه کنند. در حال حاضر این گونه در ایران در خطر انقراض دارد و پارک ملی گلستان یکی از بهترین زیستگاه‌های آن در ایران محسوب می‌شود.

## نگارخانه


image:Aegypius monachus.jpg|چهره تمام‌رخ
image:Aegypius monachus, ZOO Praha 864.jpg|چهره نیم‌رخ
image:Blackvultsm.JPG|نگاره
image:Vautour moine MHNT.jpg|نمونه تخم در موزه تولوز


## پانویس

## پیوند به بیرون

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:پرندگان آسیا
رده:پرندگان اروپا
رده:پرندگان ایران
رده:پرندگان پاکستان
رده:پرندگان ترکیه
رده:پرندگان توصیف‌شده در ۱۷۶۶ (میلادی)
رده:پرندگان ژاپن
رده:سرده‌های پرندگان
رده:گونه‌های جانوری نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه