شهرستان قروه

**شهرستان قُروِه** یکی از شهرستان‌های استان کردستان در غرب ایران است مرکز این شهرستان شهر قروه است و از شهرهای تاریخی و فرهنگی ایران به‌شمار می‌آید.

## موقعیت جغرافیایی
**شهرستان قروه** در جنوب شرقی استان کردستان قرار گرفته و از شمال با شهرستان بیجار و از غرب با شهرستان دهگلان و از شرق با شهرستان‌های کبودرآهنگ، بهار و اسدآباد در استان همدان و از جنوب با شهرستان سنقر در استان کرمانشاه همسایه است.

## جمعیت
جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با۱۴۰٬۱۹۱ نفر بوده‌است  که از این تعداد۹۴٬۴۰۰ نفر در شهر و ۴۵٬۷۹۱ نفر در روستا زندگی می‌کنند.

## مردم
مردم شهرستان قروه به دو زبان کردی و ترکی تکلم می‌کنند.

این شهرستان دارای دشت‌های هموار و مسطحی است و در مسیر راه ارتباطی زمینی بین کشور عراق و ترکیه قرار گرفته‌است.  این شهرستان علاوه بر جاذبه‌های گردشگری و بکر دارای مراکز خرید می‌باشد و نسبت به روستاهای اطراف خود شهری توسعه‌یافته به‌شمار می‌رود.

## پیشینه تاریخی
محدودهٔ کنونی شهرستان قروه از قرن نهم به بعد به عنوان بخشی از قلمرو *علی‌شکر* معروف بوده‌است. علی‌شکر از امرای جهانشاه میرزا قراقوینلو بوده‌است. بلوک اسفند آباد شهرستان قروه کنونی در دورهٔ حکومت قراقویونلوها بخشی از قلمرو علی شکر محسوب می‌شده است. علت نام‌گذاری منطقۀ حد فاصل ساوه و همدان و زنجان و سنندج را به عنوان قلمرو علی‌شکر باید به‌واسطۀ خاستگاه‌های بزرگ‌ترین و نامدارترین امیر ایل بهارلو یعنی امیر علی‌شکر دانست. توجه به موقعیت ویژه و اهمیت خاصّ ایل بهارلو در نزد قراقویونلوها و ریاست این فرد بر آن ایل به‌خوبی می‌تواند مبین اهمیت و اعتبار او باشد. از مراحل نخستین زندگی او اطلاعی در دست نیست؛ ولی در منابع وی را فرزند الف قرابیگ بن بیرم قرابیگ نوشته‌اند.

مستندات تاریخی نشانگر آن است که قروه نه تنها به عنوان یک شهر در دورۀ قاجاریه مطرح نبوده بلکه مراکز جمعیتی روستایی دیگری که در اطراف آن وجود داشته مانند روستای قصلان بدون تردید یک مرکز جمعیتی قدیمی در منطقه محسوب می‌شده و از اهمیت و مرکزیت بیشتری برخوردار بوده‌است رشد و توسعهٔ قروه در مسیر راه ارتباطی همدان به سنندج صورت گرفته‌است. قرائن تاریخی مؤید آن است که این روند از اواخر دورهٔ قاجاریه شروع می‌شود. هستهٔ اولیهٔ روستای قروه در کنار چشمهٔ سرآب و در ارتفاعات جنوب غربی شکل گرفته‌است. این ارتفاعات بر دشت وسیع و حاصلخیز شمال و شمال شرقی خود مسلط بوده‌است.

## تقسیمات کشور
شهرستان قروه قبل از تشکیل استان کردستان و در تقسیمات کشوری سال ۱۳۱۶ و پس از آن به‌عنوان بخش قروه و مشتمل بر دهستان‌های اسفندآباد، ییلاق، چهاردولی، لک و خدابنده‌لو تحت عنوان بخش قروه یکی از بخش‌های شهرستان سنندج از استان پنجم به مرکزیت کرمانشاه بوده است. در سال ۱۳۳۶ با تشکیل استان کردستان به مرکزیت سنندج و شامل شهرستان‌های سقز و بیجار و انتزاع آن از استان پنجم پس از یک سال و در سال ۱۳۳۷ بخش‌های مریوان و قروه به شهرستان ارتقا یافتند که شهرستان قروه شامل دو بخش اسفندآباد و ییلاق بوده و دهستان خدابنده‌لو از قروه منتزع و به شهرستان همدان در استان پنجم ملحق گردید. بعدها خود همدان نیز ابتدا به فرمانداری کل و سپس استان ارتقا یافت. همچنین تعدادی از روستاهای اطراف صلوات‌آباد نیز از ییلاق منتزع و به شهرستان سنندج ملحق گردید. با تغییرات جزئی در سالیان بعد شامل انتزاع چند روستا همانند سیاوله یا پشت دربند و خاندان‌قلی و چشمه منتش و الحاق کنگره و کمره و حسین‌آباد مله ادامه یافته تا در سال ۱۳۸۸ بخش ییلاق از قروه منتزع و به شهرستان دهگلان شامل بخش‌های مرکزی و بلبان‌آباد ارتقا یافت. البته تعداد دوازده روستا نیز از بخش مرکزی قروه منتزع و به شهرستان دهگلان الحاق گردید.

## نگارخانه

پرونده:قوروه مئیدانی ۲.jpg|میدان قدیمی قروه
پرونده:Qu2.jpg|سراب قروه
پرونده:Sarab2.jpg|دریاچه سراب کوثر
پرونده:Baba gor gor.jpg|چشمه آب معدنی باباگرگر
پرونده:شهرستان قروه.jpg|شهر قروه


## جغرافیای طبیعی
قروه منطقه‌ای است نیمه‌خشک و کوهستانی. شهر قروه مرکز شهرستان بین ۴۷ درجه و ۴۸ دقیقۀ طول جغرافیایی و ۳۵ درجه و۱۰ دقیقۀ عرض جغرافیایی قرار دارد. ارتفاع قروه از سطح دریا ۱۹۰۰ متر است و دارای زمستان بسیار سرد با برف‌های سنگین و تابستان نسبتاً گرم است.

### کوه‌های قروه
شهرستان قروه دارای ارتفاعات بسیاری است که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از کوه بدر، پریشان، دروازه، قلوز، پنجه‌علی، ابراهیم‌عطار، کوچک چرمگ، غفارخان، یوسف‌سیاه، شعبان‌کچل، خرسه ریه، سه زرده، سیناوند، در جنوب. و کوه رش، باش، ساری‌گونی در شمال غرب که مهم‌ترین قله‌ها عبارت از بدر و پریشان است.

کوه پریشان: در جنوب شرقی شهرستان قروه واقع شده‌است. برای رسیدن به دامنۀ این کوه، با حرکت از شهرستان قروه، ابتدا ۱۰ کیلومتر از مسیر جادۀ همدان طی می‌شود. سپس به سمت راست تغییر مسیر داده (جاده فرعی کنار پادگان قدس) و پس از عبور از روستاهای میهم سفلی و علیا (تا این قسمت جاده آسفالت بوده و ادامۀ مسیر شن‌ریزی می‌باشد)، ولی‌آباد و نعمت‌آباد به دامنۀ کوه پریشان می‌توان رسید. این کوه از چهار قلۀ صخره‌ای تشکیل شده که بلندترین آن قلۀ پریشان می‌باشد که از دور همانند کوهان‌های شتر (دوکوهانه) نمایان است.

کوه بدر: در جنوب شهرستان قروه و حد فاصل مرز استان کردستان و کرمانشاه با ارتفاع ۳۲۹۸ متر از سطح دریا قرار دارد. برای رسیدن به دامنۀ کوه، از این مسیرها می‌توان گذشت. از قروه به طرف روستاهای قلعه، سرتیپ‌آباد، امین‌آباد، پیرسلیمان و از آخرین روستا یعنی پیرسلیمان پناهگاه مشاهده می‌شود. در فصل تابستان از راه جیپ‌رو تا منطقۀ چمن‌زار زیر یال پناهگاه می‌توان با ماشین رفت. بدر به نام کوه میهمین نیز معروف است زیرا این کوه بر دو قریه میهم محیط است.

چشم‌انداز بدر: این کوه در ارتفاع ۲۶۰۰ متری ضلع غربی بدر واقع شده که دارای آب گوارا می‌باشد و در فصل تابستان علاقه‌مندان زیادی را به خود جذب می‌کند. کانی به زبان کردی یعنی چشمه، بنا به روایتی می‌گویند یکی از شاهان صفوی در زمان لشگرکشی در این محل اتراق نموده و این چشمه را پسندیده‌است.

## آثار باستانی و تاریخی
در شهرستان قروه ۱۶۵ اثر تاریخی به ثبت میراث فرهنگی کشور رسیده‌است که نشانۀ تمدن کهن مردم این شهرستان است.

### پل فرهادآباد

در ۴۵ کیلومتری شمال غرب قروه و در روستای فرهادآباد پل تاریخی این روستا قرار دارد که به همین نام نیز مشهور است.

این پل از لحاظ معماری دارای هشت دهانه که چشمه وسط بزرگتر و نوع قوس‌های به‌کاررفته عموماً جناغی و مصالح به‌کاررفته در آن آجر است.

هرچند تاریخ دقیق ساخت پل مشخص نیست اما با توجه به شیوۀ معماری به‌کاررفته در آن به احتمال قوی از پل‌های دوران صفوی است و از آن‌جا که این پل در گذشته به‌عنوان راه مواصلاتی ناحیۀ قروه به سمت زنجان و مسیر عبور کاروانیان به‌شمار می‌رفته، از اهمیت بالایی برخوردار بوده و در دوران حکومت خسروخان اول اردلان مقارن حکومت زندیه مورد تعمیر و بازسازی قرار گرفته و در دوره حکومت قاجار نیز توسط فرهادمیرزا معتمدالدوله عموی ناصرالدین شاه و حاکم وقت کردستان مورد مرمت و بازسازی کامل قرار گرفته و به این دلیل به پل فرهادآباد مشهور شد.

### صخره‌های تاریخی فرهادتراش
در ۴۵ کیلومتری شرق شهرستان قروه و در روستای وی‌نسار آثار سنگی مشاهده می‌شود که با نظم خاصی بریده شده و گفته می‌شود در زمان ساخت معبد آناهیتا از این سنگ‌ها استفاده شده‌است. نحوۀ استحصال این سنگ‌ها به این طریق بوده که با ایجاد شیارهایی در سنگ چوب‌هایی در داخل شیارها تعبیه می‌شده و با کوبیدن چوب در سوراخ‌های ایجادشده کانال‌هایی ایجاد و سپس آن کانال‌ها را از آب پر می‌کرده‌اند که بر اثر آن چوب‌ها باد کرده و موجب ایجاد بریدگی در سنگ می‌شده‌است. این محوطه در سال ۱۳۸۲ با شمارۀ ۱۰۷۷۹ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌است.

### حمام قصلان

روستای قصلان در ۶ کیلومتری شمال شرق قروه قرار دارد و تپه باستانی ضلع غربی آن که به شماره ۸۵۲۴ در تاریخ ۱۳۸۲ در ردیف آثار تاریخی به ثبت رسیده‌است دارای پیشینه‌ای بلندمدت در زمینه باستان‌شناسی و شناخت تاریخ و فرهنگ و هنر نیاکان این سرزمین است. دیگر اثر تاریخی روستا که قابلیت جذب گردشگر را داراست حمام قصلان است که جزئی از مجموعه بزرگ ارگ، بازار، مسجد و بناهای باشکوهی بوده که بنای آن به اواخر دوره زندیه و زمان حکومت خسرو خان اول والی وقت کردستان برمی‌گردد. هرچند امروزه دیگر بناها کاملاً از بین رفته و لیکن بقایا و خطوط اولیه آن‌ها باقیمانده‌است؛ حمام قصلان دارای قسمت‌های مختلفی همچون هشتی، حمام سرد، میاندر، حمام گرم و خلوتی خصوصی و عمومی و خزینه وتون است با تزیینات منحصر بفرد آهکبری با طرح‌های گیاهی، هندسی و انسانی و حیوانی مزین شده و در نوع خود قابل توجه است. بر اساس کتیبه‌ای که بر سر درب ورودی حمام نصب شده بود و اکنون در موزه سنندج نگهداری می‌شود این بنا در سال ۱۲۵۵ ه‍.ق در روزگار آصف حاکم وقت سنندج مجدداً تعمیر و مرمت شده‌است. این حمام تا اوایل انقلاب اسلامی مورد استفاده بوده که با احداث حمام جدید در روستا از رونق آن به تدریج کاسته شد و در سال ۱۳۷۹ به عنوان دومین اثر تاریخی شهرستان بعد از پل تاریخی فرهادآباد به شماره ۲۸۳۵ در ردیف آثار ملی کشور به ثبت رسید و در سال ۱۳۸۰ عملیات مرمت و تعمیرات توسط واحد حفظ و احیای مدیریت وقت میراث فرهنگی استان آغاز و از آن تاریخ تاکنون در چندین مرحله عملیات مرمت صورت پذیرفته‌است.
بر اساس برنامه‌ریزی تنظیم شده و با توجه به موقعیت و ویژگی شهرستان در خصوص دارا بودن معادن مختلف سنگ مقرر شده‌است که بعد از پایان امورات مرمتی و تعمیراتی حمام، ساختمان مذکور تبدیل به موزه سنگ و دست‌ساخته‌های سنگی منطقه شود.

### امامزاده سید جلال الدین
بنای اولیه آن به دوره صفویه بر می‌گردد بر اساس اطلاعاتی که از کتاب‌های قدیمی به دست آمده، نسبت شریف آن حضرت با چند واسطه به امام محمد باقر علیه‌السلام می‌رسد.

مقبره امامزاده از چند بخش تشکیل شده، اتاق اصلی و گنبدی شکل آن در بخش جنوبی و اتاق‌های دیگر در ضلع شرقی جای دارد چشمه آب معدنی باباگرگر ترکیبی گوگردی دارد که احتمالاً از دهانه یک آتشفشان خاموش بیرون می‌آید و برای درمان بسیاری از بیماری‌های پوستی مفید است آب چشمه از دل زمین می‌جوشد و در استخر دایره‌ای شکل جمع می‌شود و منظره جالبی را به وجود آورده‌است در این محل چشمه‌های آهک‌ساز فراوان، برجستگی‌هایی به وجود آورده‌اند که مشهورترین آن‌ها اژدها نام دارد. این پدیده در حدود ۳۰۰ متر طول، ۵ متر ارتفاع و پهنایی بین ۴ تا ۷ متر دارد.

در شرق و شمال‌شرقی اژدها چند برجستگی در جهات مختلف، اما کوچک‌تر از آن وجود دارد که محل شکاف خروج آب هنوز در وسط آن به چشم می‌خورد. این برجستگی‌های کوچک را دست‌های اژدها می‌نامند.

هر ساله جمع قابل توجهی از گردشگرانی که به شهرستان قروه سفر می‌کنند چند ساعتی از سفر خود را برای زیارت این امام زاده و دیدن جاذبه‌های گردشگری این منطقه اختصاص می‌دهند.

افسانه‌های زیادی در مورد کرامات این امامزاده وجود دارد به قول قدیمی‌ها این تخته سنگ اژدهایی که پشت آن شکافی قرار دارد واقعی بوده و به فرمان این امامزاده به سنگ تبدیل شده‌است.

## منابع


قروه