بیریا

**بیریا** () روستایی عرب‌نشین فلسطینی در بخش صفد بود که در جریان جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ فلسطین در ۲ مه ۱۹۴۸ توسط گردان نخست پالماخ در چارچوب عملیات یفتاح تخلیه شد. این روستا در ۱٫۵ کیلومتری شمال شرق شهر صفد قرار داشت. امروزه موشاو اسرائیلی بیریا محل روستای پیشین را دربرمی‌گیرد.

بیریا بر دامنه جنوبی تپه‌ای مرتفع مشرف بر شهر صفد ساخته شده بود و از سوی غرب رو به جبل الجرمق داشت. ساکنان روستا عمدتاً به کشاورزی می‌پرداختند و فرآورده‌های خود را در بازار صفد به فروش می‌رساندند. بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۲۴۰ نفر و همگی مسلمان بودند و مساحت کل زمین‌های آن ۵٬۵۷۹ دونم بود.

## پیشینه
بیریا بر تپه‌ای در ۱٫۵ کیلومتری شمال شرق صفد واقع بود. گمان می‌رود این روستا بر جای روستای رومی «بِرال» یا «بن» ساخته شده باشد که در سده یکم میلادی شهرکی یهودی نیز بوده‌است. اشتوری هپرحی بر این باور بود که این روستا همان «بری» در متون خاخامی است.

### دوره عثمانی
بر پایه دفتر مالیاتی سال ۱۵۹۶ میلادی، بیریا روستایی در ناحیه جیرا از لوای صفد بود با جمعیتی مسلمان شامل ۳۸ خانوار و ۳ مرد مجرد و جمعیتی یهودی شامل ۱۶ خانوار و ۱ مرد مجرد؛ جمعیت برآوردی کل نزدیک به ۳۱۹ نفر بود. روستاییان بر محصولاتی چون گندم، جو و زیتون مالیات می‌پرداختند و دارای کندوهای عسل، تاکستان و دستگاه روغن‌کشی زیتون بودند. مجموع مالیات پرداختی ۳٬۱۴۵ آقچه بود.

نقشه‌ای از لشکرکشی ناپلئون به شام در سال ۱۷۹۹ به دست پیر ژاکوتن این مکان را با نام «بریا» نشان می‌دهد. در سال ۱۸۳۸ نیز «بیریا» به‌عنوان روستایی در ناحیه صفد ثبت شده‌است.

در سال ۱۸۷۵ ویکتور گرن جمعیت بیریا را نزدیک به ۱۵۰ نفر مسلمان گزارش کرد. در سال ۱۸۸۱ گزارش «بررسی فلسطین غربی» از سوی صندوق اکتشاف فلسطین بیریا را دارای «خانه‌های سنگی خوب با نزدیک به ۱۰۰ ساکن مسلمان، پیرامون آن زمین‌های کشاورزی و چندین چشمه خوب در نزدیکی روستا» توصیف کرد.

فهرست جمعیتی سال ۱۸۸۷ جمعیت بیریا را نزدیک به ۳۵۵ نفر مسلمان نشان می‌دهد.

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقام‌های قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، جمعیت بیریا ۱۲۸ نفر و همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۱۷۰ نفر در ۳۸ خانه افزایش یافت و همچنان همه مسلمان بودند.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۲۴۰ نفر مسلمان بود و مساحت کل زمین‌های آن ۵٬۵۷۹ دونم بود. از این میان ۳۲۸ دونم به کشت غلات، ۵۳ دونم به آبیاری باغ‌ها و ۲۵ دونم به بافت ساخته‌شده (شهری) اختصاص داشت. ساکنان روستا فرآورده‌های کشاورزی خود را در بازار صفد مجاور به فروش می‌رساندند.

### شهرک‌سازی پیش از ۱۹۴۸
در سال ۱۹۴۵ یک شهرک یهودی به همان نام «بیریا» بر زمین‌های روستا بنیاد نهاده شد. در ۵ مارس ۱۹۴۶ نیروهای بریتانیایی پس از کشف سلاح، شماری از شهرک‌نشینان را بازداشت کردند. ده روز پس از این رویداد نزدیک به ۳٬۰۰۰ شهرک‌نشین دیگر برای برپایی شهرکی تازه به منطقه آمدند و با نیروهای بریتانیایی درگیر شدند که به تخلیه شهرک انجامید. در ۷ ژوئن ۱۹۴۶ شهرک به‌طور کامل تخلیه شد.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن

در ۷ آوریل ۱۹۴۸ گزارش شد که ۲۰ عرب در نزدیکی کوه کنعان در بیرون صفد کشته شده‌اند. در ۱ مه ۱۹۴۸ گردان نخست پالماخ روستای بیریا را تصرف کرد. اشغال صفد و شرق جلیل در مه ۱۹۴۸ در جریان عملیات یفتاح به پایان رسید.

در سال ۱۹۹۲ محل روستا چنین توصیف شد: «نزدیک به پانزده خانه باقی مانده‌است و ساکنان شهرک بیریا در آن‌ها زندگی می‌کنند؛ شهرک گسترش یافته و محل روستا را دربرگرفته است. افزون بر خانه‌های مسکونی، چهار خانه نیمه‌متروک یا انبار هستند. سنگ‌های خانه‌های ویران‌شده در برخی دیوارهای پیرامون شهرک دیده می‌شود. درختان کهن بادام، زیتون، انجیر و اکالیپتوس در سراسر محل پراکنده‌اند و در میان درختان تازه‌کاشته قرار دارند.»

## جستارهای وابسته
* فهرست روستاهای تخلیه‌شده فلسطینی در اسرائیل
* عملیات یفتاح

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* به بیریا خوش آمدید در فلسطین در خاطره
* بیریا در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:بخش صفد