کایفنگ

**کایفنگ** (به لاتین: Kaifeng) یک شهر مرکزی در جمهوری خلق چین است که در استان هنان واقع شده است. این شهر یکی از هشت پایتخت باستانی چین است که هشت بار در طول تاریخ پایتخت بوده و بیشتر به خاطر پایتخت بودنش در دوران سلسله سونگ شمالی شناخته می‌شود. 

## نام‌ها
نام پستی رومی این شهر «کایفنگ» است. مخفف رسمی تک‌حرفی آن در زبان چینی «汴» (*بیان*) است. از نظر تاریخی، این شهر به نام‌های زیر نیز شناخته می‌شود:
* *دالیانگ* (چینی :大梁)
* *Biànliáng* (汴梁)
* *Biànzhōu* (汴州)
* *نانجینگ* (南京)، برگرفته از جایگاه آن به عنوان پایتخت جنوبی سلسله جورچن جین و نباید با نانجینگ امروزی اشتباه گرفته شود.
* *دونگجینگ* (東京)
* *بیانجینگ* (汴京)

این منطقه پس از فتح چین توسط سلسله چین در قرن دوم پیش از میلاد، «کایفنگ» نامگذاری شد. این نام به معنای واقعی کلمه به معنای «باز کردن مرز» و به صورت مجازی به معنای «پنهان» و «انتقام» است. نام آن در ابتدا کی‌فنگ (چینی :啓封) بود، اما هجای *چی* (باکستر-ساگارت) به (کای) *که اساساً مترادف آن است، تغییر یافت* *تا از* تابوی نامگذاری لیو چی (امپراتور جینگ از سلسله هان) جلوگیری شود.

## اداره
شهر کایفنگ در سطح استان، پنج ناحیه و چهار شهرستان را اداره می‌کند:
* ناحیه لانگتینگ
* منطقه Shunhe Hui
* شهرستان گولو
* ناحیه یووانگتای
* منطقه Xiangfu
* شهرستان چی
* شهرستان تونگسو
* شهرستان ویشی
* شهرستان لانکائو

## پیشینه
کایفنگ یکی از هشت پایتخت باستانی چین است. همانند پکن، در طول تاریخ خود بازسازی‌های زیادی داشته است.

در سال ۳۶۴ پیش از میلاد، در دوران ایالت‌های متخاصم، ایالت وی شهری به نام دالیانگ (大梁) را به عنوان پایتخت خود در این منطقه تأسیس کرد. در این دوره، اولین کانال از کانال‌های متعدد در این منطقه ساخته شد که یک رودخانه محلی را به رودخانه زرد متصل می‌کرد. هنگامی که ایالت چین، ایالت وی را فتح کرد، کایفنگ ویران و متروکه شد، به جز یک شهر بازاری متوسط که در جای خود باقی ماند.

در طول سلسله هان، این شهر دستخوش بازسازی‌هایی شد. کایفنگ زمانی که لیو وو (پسر امپراتور هان، ون) به عنوان شاهزاده لیانگ منصوب شد، پایتخت او شد. لیو وو بسیاری از ساختمان‌ها و دیوارهای قدیمی شهر را بازسازی و ساخت. کایفنگ با وجود اهمیت سیاسی ناچیز شهر در این دوره، به مرکز موسیقی، هنر، پناهگاهی برای هنرمندان و باغ‌های باشکوه تبدیل شد.

در اوایل قرن هفتم، کایفنگ با اتصال به کانال بزرگ و همچنین از طریق ساخت کانالی که به غرب شاندونگ امتداد داشت، به یک مرکز تجاری بزرگ تبدیل شد.

در سال ۷۸۱ میلادی، در دوران سلسله تانگ، شهری جدید بازسازی شد و بیان نام گرفت. بیان پایتخت سلسله‌های لیانگ متأخر، جین متأخر (۹۳۶–۹۴۶)، هان متأخر (۹۴۷–۹۵۰) و ژو متأخر (۹۵۱–۹۶۰) از دوره پنج سلسله و ده پادشاهی بود. سلسله سونگ پس از سرنگونی ژو متأخر (حادثه چن‌چیائو) در سال ۹۶۰، بیان را پایتخت خود قرار داد. اندکی پس از آن، شهر گسترش بیشتری یافت.

در طول سلسله سونگ، زمانی که با نام دونگ‌جینگ یا بیانجینگ شناخته می‌شد، کایفنگ، که در آن زمان بزرگ‌ترین و مرفه‌ترین شهر چین بود، پایتخت بود و جمعیتی بالغ بر ۴۰۰٬۰۰۰ نفر در داخل و خارج از دیوار شهر زندگی می‌کردند. تیفوس یک مشکل حاد در شهر بود. مورخ ژاک گرنت، تصویری زنده از زندگی در این دوره را در کتاب «*زندگی روزمره در چین در آستانه حمله مغول، [[۱۲۵۰ (میلادی)|۱۲۵۰]]–[[۱۲۷۶ (میلادی)|۱۲۷۶]]»* ارائه می‌دهد که اغلب از *دونگ‌جینگ منگ هوا لو*، خاطرات نوستالژیک شهر کایفنگ، الهام گرفته است.

در سال ۱۰۴۹، بتکدهٔ یوگوسی (佑國寺塔) - یا بتکدهٔ آهنی که امروزه نامیده می‌شود - با ارتفاع ۵۴٫۷ متر (۱۷۹ فوت) ساخته شد. این بنا از فراز و نشیب‌های جنگ و سیل جان سالم به در برده و به قدیمی‌ترین بنای تاریخی این شهر باستانی تبدیل شده است. یکی دیگر از بتکده‌های سلسلهٔ سونگ، برج پو، که قدمت آن به سال ۹۷۴ برمی‌گردد، تا حدی تخریب شده است.

پرونده:Song-Imperial-Garden1.jpg|*بازی‌ها در استخر جینمینگ*، نقاشی اوایل قرن دوازدهم که کایفنگ را به تصویر می‌کشد، **اثر ژانگ زدوان**.

یکی دیگر از بناهای معروف، برج ساعت نجومی مهندس، دانشمند و دولتمرد سو سونگ (۱۰۲۰–۱۱۰۱ میلادی) بود. این برج با یک کره بازویی چرخان که به صورت هیدرولیکی (یعنی توسط چرخ آبی و ساعت آبی) کار می‌کرد، تاج‌گذاری شده بود، با این حال دویست سال قبل از اینکه در ساعت‌سازی‌های اروپا یافت شوند، دارای یک مکانیسم دنگ بود و اولین درایو زنجیره‌ای انتقال قدرت بی‌پایان شناخته شده را به نمایش می‌گذاشت.

کایفنگ در قرن یازدهم به عنوان یک مرکز تجاری و صنعتی در محل تقاطع چهار کانال اصلی به اوج اهمیت خود رسید. در این مدت، این شهر توسط سه حلقه از دیوارهای شهر احاطه شده بود و احتمالاً جمعیتی بین ۶۰۰٬۰۰۰ تا ۷۰۰٬۰۰۰ نفر داشت. اعتقاد بر این است که کایفنگ از سال ۱۰۱۳ تا ۱۱۲۷ بزرگ‌ترین شهر جهان بوده است.

این دوره در سال ۱۱۲۷ میلادی، زمانی که شهر در جریان حادثه جینگ‌کانگ به دست مهاجمان جورچن افتاد، پایان یافت. متعاقباً تحت حکومت سلسله جورچن جین قرار گرفت که بیشتر شمال چین را در طول جنگ‌های جین-سونگ فتح کرده بود. در حالی که این شهر همچنان یک مرکز اداری مهم باقی ماند، تنها منطقه داخل دیوار داخلی شهر در اوایل سونگ مسکونی باقی ماند و دو حلقه بیرونی متروکه شدند.

کایفنگ به عنوان پایتخت امپراتوری سونگ، در امتداد کانال بزرگ برای تأمین تدارکات و پشتیبانی موقعیت مناسبی داشت، اما به دلیل موقعیتش در دشت‌های سیلابی رودخانه زرد، از نظر نظامی آسیب‌پذیر بود.

کایفنگ از سال ۱۱۵۷ (منابع دیگر می‌گویند ۱۱۶۱) به عنوان «پایتخت جنوبی» جورچن‌ها خدمت می‌کرد و در این مدت بازسازی شد. جورچن‌ها پایتخت اصلی خود را تا سال ۱۲۱۴ در شمال نگه داشتند، زمانی که مجبور شدند برای فرار از حمله مغول‌ها، دربار امپراتوری را به سمت جنوب به کایفنگ منتقل کنند. در سال ۱۲۳۲، آنها در محاصره کایفنگ (۱۲۳۲) تسلیم نیروهای مشترک مغول و سونگ شدند. مغول‌ها شهر را تصرف کردند و در سال ۱۲۷۹ تمام چین را فتح کردند. در طول سلسله یوان، بیان‌لیانگ پایتخت استان هنان جیانگبی شد که در سال ۱۲۷۷ تأسیس شده بود.

پرونده:East Market street, Kaifeng-1-.JPG|خیابان ایست مارکت، کایفنگ، ۱۹۱۰. کنیسه یهودیان کایفنگ آن سوی ردیف مغازه‌ها در سمت راست قرار داشت.


در محاصره کایفنگ توسط مغول‌ها، مغول‌ها و چینی‌های هان (که به مغول‌ها پیوستند) اعضای مرد خانواده امپراتوری جین جورچن وانیان را قتل‌عام کردند و زنان سلطنتی از جمله صیغه‌ها و شاهزاده خانم‌های جین را به عنوان غنیمت جنگی به مغولستان بردند. مغول‌ها هنگام سقوط شهر، آن را غارت کردند، اما برخلاف اکثر محاصره‌ها در آن دوره، تجارت را مجاز دانستند. ثروتمندترین ساکنان شهر، دارایی‌های لوکس خود را برای تأمین مواد غذایی مورد نیاز به سربازان مغول فروختند. اعضای مرد خانواده سلطنتی جورچن جین وانیان که در شهر ساکن بودند، دستگیر و اعدام شدند. تمام صیغه‌های امپراتوری جین، از جمله ملکه دواگر، دستگیر و به شمال برده شدند.

در سال ۱۲۶۰، مارکو پولو به کایفنگ رسید و در دفتر خاطرات خود دربارهٔ آن نوشت.

این شهر در حدود اواسط قرن چهاردهم میلادی برای مدت کوتاهی توسط شورشیان عمامه قرمز تصرف شد و آنها آن را به مدت ده سال پایتخت خود قرار دادند. آنها توسط نیروهای تازه تأسیس مینگ سرکوب شدند. در آغاز سلسله مینگ در سال ۱۳۶۸، کایفنگ به عنوان پایتخت استان هنان انتخاب شد.

در سال ۱۶۴۲، کایفنگ توسط ارتش مینگ با آب رودخانه زرد به زیر آب رفت تا از تصرف آن توسط دهقان شورشی لی زیچنگ جلوگیری شود. پس از این فاجعه، شهر دوباره متروکه شد. در سال ۱۶۶۲، در زمان سلطنت امپراتور کانگشی در سلسله چینگ، کایفنگ بازسازی شد. بازسازی دیگری در سال ۱۸۴۳ پس از سیل ۱۸۴۱ انجام شد و کایفنگ را به شکل امروزی خود درآورد.

از قرن هشتم تا نهم و تا قرن نوزدهم، کایفنگ به خاطر داشتن قدیمی‌ترین جامعه یهودی موجود در چین، یعنی یهودیان کایفنگ، شناخته می‌شود. تا سال ۲۰۱۶، هنوز ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ یهودی در این شهر باقی مانده‌اند.

در ۶ ژوئن ۱۹۳۸، این شهر توسط ارتش امپراتوری ژاپن اشغال شد. کایفنگ تا سال ۱۹۵۴ مرکز استان هنان باقی ماند و سپس به ژنگژو منتقل شد. در سال ۱۹۶۹، رئیس‌جمهور سابق جمهوری خلق چین، لیو شائوچی، در حالی که در کایفنگ در حصر خانگی بود، بر اثر سهل‌انگاری پزشکی درگذشت.

در سال ۱۹۴۸، نبرد کایفنگ بین نیروهای کمونیست چینی و نیروهای ملی‌گرای چینی رخ داد، اما در نهایت منجر به پیروزی ارتش آزادی‌بخش خلق و فروپاشی نیروهای ملی‌گرا شد که بخشی از نبرد شنگ‌چای بودند.

## آب و هوا
کایفنگ دارای آب و هوای نیمه‌گرمسیری مرطوب، تحت تأثیر بادهای موسمی است که با آب و هوای قاره‌ای مرطوب هم‌مرز است و چهار فصل مجزا دارد. زمستان‌ها خنک و عمدتاً خشک هستند در حالی که تابستان‌ها گرم و مرطوب هستند. بهار گرم است و بارندگی کمی دارد، اما زیاد نیست، در حالی که هوای پاییزی ترد و خشک‌تر است. بارندگی عمدتاً از ژوئن تا سپتامبر رخ می‌دهد. دمای شدید در این شهر از سال ۱۹۵۱ از ۱۶- درجه سانتیگراد (۳ درجه فارنهایت) در ۲۷ دسامبر ۱۹۷۱ تا ۴۲٫۹ درجه سانتیگراد (۱۰۹ درجه فارنهایت) در ۱۹ ژوئن ۱۹۶۶ متغیر بوده است.

## حمل و نقل
**هوا**
مرکز شهر کایفنگ حدود ۵۵ کیلومتر (۳۴ مایل) با فرودگاه بین‌المللی ژنگژو شینژنگ (IATA: **CGO** , ICAO: **ZHCC**) فاصله دارد که از نظر ترافیک مسافر و بار (آمار سال ۲۰۱۷) شلوغ‌ترین فرودگاه در مرکز چین است.

با تکمیل راه‌آهن بین شهری ژنگژو-کایفنگ و راه‌آهن بین شهری فرودگاه ژنگژو-شین‌ژنگ، اتصال قطار سریع‌السیر به فرودگاه بین‌المللی ژنگژو شین‌ژنگ از کایفنگ امکان‌پذیر شد. از آگوست ۲۰۱۸، روزانه ۱۲ جفت قطار بین شهری بین فرودگاه شین‌ژنگ و سونگ‌چنگلو با زمان سفر ۵۳ دقیقه در حال تردد هستند.

### ریل
ایستگاه راه‌آهن کایفنگ در خط اصلی راه‌آهن لونگهای شرقی-غربی قرار دارد و دسترسی راحتی را به بسیاری از شهرهای چین، از جمله پکن غربی، شانگهای، شانگهای هونگچیائو، تیانجین، شی‌آن، جینان، هانگژو فراهم می‌کند. خدمات به ژنگژو، لوئویانگ و چینگدائو نیز مکرر و راحت است. خدمات مستقیم راه دور به شنژن، گوانگژو، چنگدو، چونگ‌کینگ شمالی، هاربین، اورومچی، فوژو، دالیان و ووهان نیز موجود است.

راه‌آهن بین شهری ژنگژو-کایفنگ (郑开城际铁路) در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۴ آغاز به کار کرد، که مرکز استان ژنگژو و کایفنگ را به هم متصل می‌کند. این راه‌آهن در حال حاضر در سونگچنگلو خاتمه می‌یابد و قرار است تا ایستگاه راه‌آهن کایفنگ امتداد یابد. حداکثر سرعت طراحی شده ۲۰۰ کیلومتر در ساعت (۱۲۰ مایل در ساعت) است.

ایستگاه راه‌آهن کایفنگ شمالی از راه‌آهن پرسرعت شوژو-لانژو، ایستگاه اصلی راه‌آهن پرسرعت این شهر است. این ایستگاه در ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۶ فعالیت خود را آغاز کرد.

### اتوبوس
چهار ایستگاه اصلی اتوبوس در کایفنگ وجود دارد:
* ایستگاه قطار کایفنگ غربی (开封客运西站)
* ایستگاه اتوبوس راه دور کایفنگ (开封长途汽车站)
* ایستگاه مربی کایفنگ جین‌مینگ (开封金明汽车站)
* ایستگاه مربی Kaifeng XiangGuosi (开封相国寺汽车站)

سرویس‌های مکرری به بسیاری از شهرستان‌های همسایه، سایر شهرهای استان و سرویس‌های راه دور به سایر استان‌ها وجود دارد.

### حمل و نقل جاده‌ای
* بزرگراه G30 لیانیونگانگ – خورگس
* بزرگراه G45 داچینگ-گوانگژو
* بزرگراه S82 ژنگژو-مینکوان
* بزرگراه S83 لانکائو-نانیانگ
* بزرگراه ملی ۱۰۶ چین
* بزرگراه ملی ۲۲۰ چین
* بزرگراه ملی چین ۳۱۰

## فرهنگ
### دین

پرونده:20230306 Women's Mosque of East Mosque in Kaifeng.jpg|یکی از مساجد متعدد زنانه کایفنگ
پرونده:20140419 Sacred Heart Cathedral of Kaifeng 01.jpg|کلیسای جامع قلب مقدس، کایفنگ

کلیسای جامع قلب مقدس، کایفنگ
کایفنگ به خاطر داشتن قدیمی‌ترین جامعه یهودی موجود در چین، یعنی یهودیان کایفنگ، شناخته می‌شود.

همچنین دارای یک منطقه مسلمان‌نشین قابل توجه است و به خاطر مساجد زنانه (nǚsì) فراوانش، از جمله قدیمی‌ترین nǚsì در چین: مسجد زنانه وانگجیا هوتونگ که قدمت آن به سال ۱۸۲۰ برمی‌گردد، قابل توجه است.

همچنین برخی از کلیساهای مسیحی فعال، از جمله کلیسای جامع قلب مقدس (开封耶稣圣心主教座堂) وجود دارد.

### آشپزی

پرونده:Steamed soup buns of Kaifeng.jpg|شیائولونگ‌باو به سبک ساختاری کایفنگ

آشپزی کایفنگ نقش غالبی در شکل‌گیری آشپزی هنان دارد.

کایفنگ طیف گسترده‌ای از غذاهای مخصوص مانند پای بخارپز و دامپلینگ را ارائه می‌دهد. نان پنج ادویه کایفنگ (wǔxiāng shāobǐng) که مانند پیتا قابل باز شدن و پر شدن است، به ویژه مشهور است. عصرها، خیابان‌های کایفنگ به رستوران تبدیل می‌شوند و صدها نفر غرفه‌های خود را باز می‌کنند و شروع به فروش غذاهای خود در بازار شبانه معروف می‌کنند. مردم ژنگژو، که در نزدیکی کایفنگ قرار دارد، اغلب برای دیدار با اعضای خانواده و لذت بردن از فضای آن به کایفنگ می‌آیند.

خانه مرغ سطلی ما یو چینگ، واقع در کایفنگ، طبق برخی حساب‌ها قدیمی‌ترین رستوران جهان است.

### گل داوودی
گل داوودی گل شهر کایفنگ است. سنت کشت انواع گل داوودی به ۱۶۰۰ سال پیش برمی‌گردد و میزان کشت آن در دوران سلسله سونگ به اوج خود رسید تا اینکه در سال ۱۱۲۶ به دست جورچن‌ها افتاد.

این شهر از سال ۱۹۸۳ جشنواره فرهنگی گل داودی کایفنگ را برگزار کرده است (در سال ۱۹۹۴ به جشنواره فرهنگی گل داودی کایفنگ چین تغییر نام داد). این جشنواره از آن زمان هر ساله بین ۱۸ اکتبر و ۱۸ نوامبر برگزار می‌شود.

این جشنواره در ۱۸ اکتبر ۲۰۱۲، زمانی که سی‌امین سالگرد خود را جشن گرفت، به نقطه عطف دیگری رسید. مراسم افتتاحیه به صورت زنده در ساعات پربیننده عصر از تلویزیون هنان پخش شد، که برای تمام شهرهای چین در سطح استان یا بالاتر پخش می‌شود.

در طول جشنواره، صدها گونه گل داوودی در محل برگزاری جشنواره به نمایش گذاشته می‌شوند و این گل به یکی از ویژگی‌های رایج در سطح شهر تبدیل می‌شود. کایفنگ به «شهر گل‌های داوودی» لقب گرفته است.

## رویدادهای ورزشی
### ماراتن بین‌المللی ژنگ کای
ماراتن بین‌المللی ژنگ-کای چین، یک رویداد ورزشی است که به‌طور مشترک توسط انجمن دو و میدانی چین، اداره کل ورزش استان هنان، شهرداری ژنگژو و شهرداری کایفنگ برگزار می‌شود. این رویداد، برترین رقابت ورزشی بین‌المللی در استان هنان و یکی از بزرگ‌ترین مسابقات ورزشی در مرکز و غرب چین است. ماراتن بین‌المللی ZK هر ساله در پایان ماه مارس یا آغاز آوریل برگزار می‌شود. بخش اصلی این رویداد در امتداد جاده معروف ژنگکای اکسپرس (郑开大道) برگزار می‌شود. در زمان آغاز آن در سال ۲۰۰۷، ۵۶۰۰ ورزشکار به رقابت پرداختند. تا سال ۲۰۱۲، تقریباً ۲۵۰۰۰ ورزشکار از ۲۸ کشور و منطقه در ماراتن بین‌المللی ZK شرکت کرده‌اند.

## نظامی
کایفنگ مقر گروه بیستم ارتش آزادی‌بخش خلق، یکی از سه گروه ارتشی است که منطقه نظامی جینان را تشکیل می‌دهند و مسئول دفاع از دشت رودخانه زرد هستند.

پایگاه هوایی کایفنگ یک فرودگاه نظامی در حومه جنوبی شهر کایفنگ است. این فرودگاه خدمات هوانوردی غیرنظامی ارائه نمی‌دهد.

## نگارخانه

پرونده:Iron Pagoda d.JPG|بتکده آهنین 
پرونده:Small Bridge at Qingming Riverside Landscape Garden, Kaifeng, China.jpg|باغ منظره کنار رودخانه چینگ مینگ
پرونده:Dragon Pavilion 3.jpg|ورودی غرفه اژدها
پرونده:大梁门之夜景.jpg|دروازه شهر (داخلی) بازسازی شده بیانجینگ
پرونده:20250622 Xiangguo Temple 03.jpg|برج طبل معبد داکسیانگگو
پرونده:菊花与河南大学大礼堂.jpg|دانشگاه هنان
پرونده:Daliang City Gate.jpg|دروازه شهر دالیانگ
پرونده:开封宋都御街 123.jpg|خیابان آثار امپراتوری سلسله سونگ
پرونده:开封宋都御街 122.jpg|خیابان آثار امپراتوری سلسله سونگ
پرونده:开封宋都御街 121.jpg|خیابان آثار امپراتوری سلسله سونگ

## ویژگی‌ها
**کایفنگ** ۶٬۲۴۷ کیلومترمربع مساحت و ۴٬۶۷۶٬۱۵۹ نفر جمعیت دارد و ۷۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده است.

## جمعیت‌شناسی
طبق هفتمین سرشماری ملی در سال ۲۰۲۰، جمعیت دائمی شهر (هوکو) ۴،۸۲۴،۰۱۶ نفر بوده است. در مقایسه با ۴،۶۷۶،۱۵۹ نفر در ششمین سرشماری ملی در سال ۲۰۱۰، تعداد کل مردم در طول این دهه ۱۴۷،۸۵۷ نفر افزایش یافته است که افزایشی معادل ۳.۱۶ درصد و با نرخ رشد متوسط ​​سالانه ۰.۳۱ درصد را نشان می‌دهد. 

## شهرهای خواهرخوانده
شهرهای امسک، کریات موتزکین، ویچیتا، کانزاس، تودا، سایتاما، Wingecarribee Shire و یونگچئون خواهرخوانده‌های کایفنگ هستند.

## کالج‌ها و دانشگاه‌ها
کایفنگ همچنین یک شهر بزرگ برای تحقیقات علمی است و طبق شاخص طبیعت، در بین ۲۰۰ شهر برتر جهان قرار دارد. این شهر محل دانشگاه هنان، یکی از دانشگاه‌های کلیدی ملی در ساختار درجه یک دوگانه، است.

### عمومی

* دانشگاه هنان (تاسیس ۱۹۱۲)
* دانشگاه کایفنگ (تاسیس ۱۹۸۰)
* موسسه آموزش کایفنگ
* موسسه فنی حفاظت از رودخانه زرد (تاسیس ۱۹۲۹)

## جستارهای وابسته
* فهرست شهرهای جمهوری خلق چین

## منابع


رده:۳۶۴ (پیش از میلاد)
رده:بازبینی گمر شهرهای جمهوری خلق چین
رده:بنیان‌گذاری‌های دهه ۳۶۰ (پیش از میلاد)
رده:تاریخ یهودیان در آسیا
رده:جوامع تاریخی یهودیت
رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در سده ۴ (پیش از میلاد)
رده:یهودیان اهل چین