open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پایکولی

**پایکولی** نام منطقه‌ای است در جنوب کردستان عراق، بین شهر سلیمانیه عراق و قصر شیرین ایران که در آن سنگ‌نبشته‌های مهمی به زبان پارسی میانه و پارتی کشف شده‌اند.

## جستارهای وابسته
* سنگ‌نوشته پایکولی

## منابع

* دانشنامه ایرانیکا

## پیوند به بیرون
* متن سنگ‌نبشته پایکولی (به انگلیسی)

رده:سنگ‌نوشته‌های ساسانیان
زاهدشهر

**زاهدشهر** یکی از شهرهای استان فارس و فسا از توابع زاهدشهر است.

## رتبه در استان
بخش شیبکوه ششمین بخش پرجمعیت  استان فارس می باشد.

لیست ۱۰ بخش پرجمعیت استان فارس که در آینده شهرستان خواهند شد.

هم اکنون جمعیت بخش شیبکوه  از شهرستان زیر بیشتر است

## موقعیت جغرافیایی
فاصله این شهر با مرکز شهرستان ۲۵ کیلومتر و با شیراز ۱۷۰ کیلومتر می‌باشد این شهر مسیر ارتباطی فسا به جهرم می‌باشد. زاهدشهر به شهر علم و ادب معروف است . 
## پیشینه
این شهر با قدمتی ۲۰۰۰ ساله دارای آثار تاریخی از جمله قلعه تاریخی ملک‌آباد و امامزاده زاهد و حق آبه‌های قدیمی و … می‌باشد. وجود آثار قدیمی و با تمدن از شهر تیران (زاهدشهر کنونی) و همچنین وجود آثاری از دوران باشکوه هخامنشیان در زاهدشهر مثل جوی حقوکه ارتفاع آن به دو متر می‌رسد گواهی بررونق کشاورزی در زاهدشهر دارد (اطلاعات بیشتر در صفحه فسا) و گویش مردم این شهر که به فارسی تیرانی مشهور است ویک شیرسنگی درامامزاده زاهد که قدمت آن به چند صد سال برمیگردد .

## شغل اهالی
شغل بیشتر مردم این شهر کشاورزی و دامداری می‌باشد.

## دانشگاه‌ها
* دانشگاه آزاد اسلامی واحد زاهدشهر
* دانشگاه پیام نور واحد زاهدشهر

## منابع

رده:شهرستان فسا
رده:شهرهای استان فارس
رده:شهرهای شهرستان فسا
هزاره

**هزاره** یک یکا یا واحد زمانی است که برابر با هزار سال است. هر هزاره برابر با ده سده و به عدد (****) است. **هزاره** نام یکی از گروه قومی بزرگ افغانستان می‌باشد. در زبان فارسی هزاره ممکن است به معنای **هزارمین سالگرد** یا **هزارسالگی** یک پدیده یا واقعه نیز به کار رود، مانند: هزاره فردوسی.
## گروه‌های مردمی
**هزاره‌ها** یکی از اقوام بزرگ افغانستان و جزء اصلی جمعیت آن هستند که در تمام مناطق افغانستان، عمدتاً در مناطق مرکزی افغانستان، موسوم به هزارستان (هزاره‌جات) زندگی می‌کنند.

* هزاره‌های مقیم خارج
* هزاره‌های پنجشیر
* هزاره‌های اروپا
* هزاره‌ها (کتاب)
* هزاره‌های افغانستان (کتاب)
* هزاره‌ها از قتل‌عام تا احیای هویت

## تقویم گریگوری
در تقویم گریگوری، هزاره کنونی سومین هزاره پس از میلاد مسیح به حساب می‌آید. هزاره سوم (میلادی) از سال ۲۰۰۱ شروع شده و پس از هزار سال در پایان سال ۳۰۰۰ به پایان خواهد رسید.
* پیش از میلاد مسیح 
** هزاره چهارم (پیش از میلاد)
** هزاره سوم (پیش از میلاد)
** هزاره ۲ (پیش از میلاد)
** هزاره ۱ (پیش از میلاد)
* پس از میلاد مسیح
** هزاره ۱ (میلادی)
** هزاره ۲ (میلادی)
** هزاره ۳ (میلادی)
** هزاره ۴ (میلادی)

## تقویم هجری
در تقویم‌های هجری خورشیدی و قمری هم‌اکنون دومین هزاره پس از هجرت محمد است. 

## تقویم پادشاهی ایران
هم اکنون سومین هزاره در تقویم پادشاهی ایران است.

## جستارهای وابسته
* مردمان هزاره

* تقویم
* گاهشماری

*
رده:۱۰۰۰ (عدد)
رده:هزاره ۱ (میلادی)
رده:یکاهای زمان
یوهان فان بتهوون

**یوهان فان بتهوون**  یا **یان فان بتهوون** (Jan van Beethoven) (زادهٔ ۱۴ نوامبر ۱۷۴۰، بن - درگذشتهٔ ۱۸ دسامبر ۱۷۹۲، بن)، نوازنده، معلم موسیقی، و خوانندهٔ آلمانی و پدر **[[لودویگ فان بتهوون]]** بود.

او فرزند لودویگ فان بتهوونِ اول (۱۷۱۲–۱۷۷۳) و رهبر ارکستر دربار اِلِکتور در بُن بود.

لودویگ فان بتهوون، آهنگساز بزرگ، سه سال پس از این وصلت، در ۱۶ یا ۱۷ دسامبر ۱۷۷۰ در همان شهر به دنیا آمد.

## ازدواج
یوهان فان بتهوون و همسرِ آینده‌اش، ماریا ماگدالِنا کِوِریش (۱۷۴۶–۱۷۸۷)، ظاهراً در سفر به  با یکدیگر آشنا شدند. ماریا ماگدالِنا دخترِ سرآشپزِ  که دربارش در آن شهر بود و ماریا ماگدالِنا با ارکسترِ دربار ارتباطاتِ خانوادگی داشت. ماریا پیشتر، در ۱۹سالگی، بیوه شده بود و در ۱۲ نوامبر ۱۷۶۷ در  با یوهان ازدواج کرد. نام ماریا بعد از ازدواج به «ماریا ماگدالِنا فان بتهوون» تغییر یافت.

### فرزندان
حاصلِ ازدواجِ یوهان و ماریا ماگدالِنا، هفت فرزند بود که سه تن از آنان به بزرگ‌سالی رسیدند. آهنگسازِ بزرگ فرزندِ دومشان بود:
# لودویگ ماریا فان بتهوون (۲ آوریل ۱۷۶۹ – ۶ آوریل ۱۷۶۹)
# **[[لودویگ فان بتهوون]]** ( ۱۷ دسامبر ۱۷۷۰، بن، کورکُلن - ۲۶ مارس ۱۸۲۷، وین)
# کاسپار آنتون کارل فان بتهوون (۸ آوریل ۱۷۷۴ – ۱۵ نوامبر ۱۸۱۵)
# نیکولاوس یوهان فان بتهوون (۲ اکتبر ۱۷۷۶ – ۱۲ ژانویهٔ ۱۸۴۸)
# آنا ماریا فرانتسیسکا فان بتهوون (۲۳ فوریهٔ ۱۷۷۹ – ۲۷ فوریهٔ ۱۷۷۹)
# فرانتس گِئورگ فان بتهوون (۱۷ ژانویهٔ ۱۷۸۱ – ۱۶ اوت ۱۷۸۳)
# ماریا مارگارِته یوزِفا فان بتهوون (۵ مهٔ ۱۷۸۶ – ۲۶ نوامبر ۱۷۸۷).

## ویژگی‌های رفتاریِ یوهان
بسیاری معتقدند ناشنوا شدن لودویگ فان بتهوون به‌خاطر تنبیهات پدرش بوده‌است. یوهان، با ضربه‌زدن به گوش لودویگ، سعی داشت از او موسیقی‌دانی منضبط بسازد. هدفِ او آن بود که از لودویگِ نوجوان، به تقلیدِ لئوپلد موتسارت (پدرِ ولفگانگ آمادئوس موتسارت)، یک کودکِ نوازنده و آهنگ‌ساز بسازد که برای او شهرت و پول و محبوبیت به‌دست بیاورد؛ اما او فاقد تربیت و منشِ لئوپلد بود. لودویگ دلِ خوشی از پدر مستبد و دائم‌الخمرش نداشت.

## جستارهای وابسته
* **[[لودویگ فان بتهوون]]**
* ماریا ماگدالِنا کِوِریش فان بتهوون
* کاسپار آنتون کارل فان بتهوون
* لودویگ فان بتهوون (۱۷۱۲–۱۷۷۳)

## منابع

* 
* 

رده:آلمانی‌های فلاندری‌تبار
رده:آموزگاران موسیقی اهل آلمان
رده:آهنگسازان سده ۱۸ (میلادی)
رده:اهالی بن
رده:خاندان‌های آلمانی
رده:خاندان‌های موسیقی‌دانان کلاسیک
رده:خانواده بتهوون
رده:خانواده‌های اهل موسیقی
رده:خوانندگان مرد اهل آلمان
رده:زیترنوازان
رده:کاتولیک‌های رومی اهل آلمان
رده:لودویگ فان بتهوون
رده:نوازندگان کیبورد اهل آلمان
رده:نوازندگان ویولن اهل آلمان
رده:نوازندگان ویولن سده ۱۸ (میلادی)
رده:نوازندگان هارپسیکورد اهل آلمان
کریستیان گوتلوب نیفه

بندانگشتی|چپ|کریستیان گوتلوب نیفه
**کریستیان گوتلوب نیفه**  موسیقی‌دان آلمانی و آموزگار بتهوون در دههٔ ۱۷۸۰ بود. نیفه آثار موسیقیدان برجستهٔ آلمانی در دوران باروک، یوهان سباستیان باخ (۱۶۸۵–۱۷۵۰)، را اساس آموزش بتهوون قرار داد.

## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی

رده:آهنگسازان اپرا اهل آلمان
رده:آهنگسازان اپرای مرد
رده:آهنگسازان سده ۱۸ (میلادی) اهل آلمان
رده:آهنگسازان کلاسیک اهل آلمان
رده:آهنگسازان کلاسیک سده ۱۸ (میلادی)
رده:آهنگسازان کلاسیک مرد اهل آلمان
رده:آهنگسازان مرد اهل آلمان
رده:اهالی کمنیتس
یوهان آلبرشتس‌برگر

**یوهان گئورگ آلبرشتس‌برگر**  (زادهٔ ۳ فوریهٔ ۱۷۳۶ – درگذشتهٔ ۷ مارس ۱۸۰۹) موسیقی‌دان، آهنگ‌ساز و نظریه‌پرداز موسیقی اهل اتریش بود.

## زندگی
یوهان گئورگ آلبرشتس‌برگر در ۳ فوریهٔ ۱۷۳۶ به دنیا آمد. او آهنگ‌سازی پرکار بود و قطعه‌هایی برای سازهای شستی‌دار، آثار کلیسایی با اوراتوریوهای زیبا، و انواع دیگر آثار خلق کرد، ازجمله کنسرتوی عجیبی برای هارپ یهودی. به سبب مهارتش در کنترپوان، خیلی‌ها مشتاق شاگردی‌اش بودند. یکی از شاگردانش بتهوون بود که فوگ‌های بعدی‌اش بازتاب حس و حال آلبرشتس‌برگر در این فرم بود. گفتنی‌ست که بسیاری از موسیقی‌دانان، ازجمله موتسارت، او را از بهترین ارگ‌نوازان جهان می‌دانستند.

آلبرشتس‌برگر در ۷ مارس ۱۸۰۹ در ۷۳سالگی درگذشت.

## چکیده
* ۱۷۷۲ - ارگ‌نواز دربار وین
* ۱۷۹۰ - انتشار کتاب معروفی به نام *مبانی آهنگ‌سازی*
* ۱۷۹۳ - کاپلمایستر کلیسای اشتفان وین.
* ۱۷۹۴ - تدریس موسیقی به بتهوون.

رده:آهنگسازان اهل اتریش
رده:آهنگسازان دوره کلاسیک اهل اتریش
رده:آهنگسازان کلاسیک اهل اتریش
رده:آهنگسازان کلاسیک مرد
رده:آهنگسازان کلاسیک مرد اهل اتریش
رده:اهالی اتریش در سده ۱۸ (میلادی)
رده:اهالی کلوسترنویبورگ
رده:درگذشتگان ۱۸۰۹ (میلادی)
رده:زادگان ۱۷۳۶ (میلادی)
رده:موسیقی‌دانان اهل اتریش
رده:موسیقی‌دانان مرد سده ۱۹ (میلادی)
رده:نظریه‌پردازان موسیقی اهل اتریش
تحصیل‌کرده‌ها

***تحصیلکرده‌ها*** رمانی است به زبان فارسی از مشفق همدانی که در حدود دهه چهل نوشته شده است.

## داستان

تحصیلکرده‌ها داستانی است که به شرح مسائل و مشکلات جوانی به نام محسن از زبان خود او می‌پردازد. محسن تحصیلکرده‌ای است که در سراسر دوران تحصیلش شاگرد ممتاز بوده و پس از فراغت از تحصیل به دنبال یک شغل آبرومند و مناسب می‌گردد، اما وجدان بیدار او مانع از تن دادن به قواعد بازی در جامعه فاسد آن زمان می‌شود. هم‌زمان عاشق دختر همسایه متمول شان، که زهره نام دارد، می‌شود و پدر معشوق (به نام معین التجار) مخالف ازدواج آنهاست، بنابراین همچون قهرمانان سینمای هالیوود با هم فرار می‌کنند ولی آخوند دهی دوردست آنها را به عقد نکاح درمی آورد و ....

رده:رمان‌های فارسی‌زبان
کنسرتو

بندانگشتی|کنسرتو
**کُنسِرتو**  (اصل تلفظ ایتالیایی: کُنچـِرتو) یک فرم موسیقی است که در آن یک یا چند ساز سولو (تک‌نواز) با یک ارکستر همکاری می‌کنند. در این فرم، بخش‌های سولو و ارکستر به تناوب اجرا می‌شوند و یکدیگر را تکمیل می‌کنند. کنسرتوها معمولاً دارای سه موومان (بخش) هستند که هر کدام حال و هوای متفاوتی دارند.

تک‌نوازهای کنسرتو معمولاً پیانو، ویولن، ویولنسل، گیتار یا فلوت می‌نوازند و نقش ارکستر، در مجموع، همراهی تک‌نواز است، و به همین ترتیب، تک‌نواز نقش کلیدی را در طول تمام قطعه ایفا می‌کند.

کنسرتو در طول تاریخ موسیقی دستخوش تغییرات زیادی شده است. در دوره باروک، کنسرتو گروسو (Concerto Grosso) رایج بود که در آن گروهی از تک‌نوازان (سولیست‌ها) با ارکستر می‌نواختند. در دوره کلاسیک، کنسرتو فرم استاندارد خود را پیدا کرد و در دوره رمانتیک، آهنگسازان به نوآوری‌های بیشتری در این فرم پرداختند.

برخی از مشهورترین کنسرتوهای تاریخ موسیقی عبارتند از:
* کنسرتو پیانو شماره ۵ بتهوون (امپرور)
* کنسرتو ویولن چایکوفسکی
* کنسرتو پیانو شماره ۲ راخمانینوف

## کنسرتو برای دو یا چند ساز
بسیاری از آهنگسازان کنسرتو برای دو یا چند تک‌نواز ساخته‌اند.

### دوره باروک
* کنسرتوهای ویوالدی برای ۲، ۳ یا ۴ ویولن، برای ۲ ویولنسل، برای ۲ ماندولین، برای ۲ ترومپت، برای ۲ فلوت، برای ابوا و فاگوت، برای ویولنسل و فاگوت.
* کنسرتوهای ویوالدی برای چندین ساز، از جمله RV555 برای ۳ ویولن، یک ابوا، ۲ ریکوردر، ۲ ویولون آلینلس، ۲ ویولون، ۲ هارپسیکورد و ۲ ترومپت.
* کنسرتوهای باخ برای ۲ ویولن، برای ۲، ۳، یا ۴ هارپسیکورد و کنسرتوهای براندنبورگ.

### دوره کلاسیک
* کنسرتو هایدن برای ویولون و کیبورد و سینفونیا کنسرتانته برای ویولن، ویولنسل، ابوا و فاگوت.
* کنسرتوهای موتزارت برای دو و سه پیانو، سینفونیا کنسرتانته برای ویولن، ویولا و ارکستر و کنسرتو برای فلوت و هارپ.
* کنسرتو سالییری برای اوبوا، ویولن و ویولنسل و کنسرتو برای فلوت و ابوا.

### دوره رمانتیک
* تریپل کنسرتو بتهوون برای ویولن، ویولنسل، پیانو و ارکستر.
* کنسرتو برامس برای ویولن و ویولنسل.
* کنسرتوهای ماکس بروخ برای ویولا و کلارینت و برای دو پیانو.

### دوره قرن بیستم
* کنسرتو برای ویولن و کنسرتو برای ویولنسل اثر ادوارد الگار.
* کنسرتو برای ویولن اثر ژان سیبلیوس.
* دو کنسرتو برای ویولنسل اثر دیمیتری شوستاکوویچ.
* دو کنسرتو برای پیانو اثر موریس راول.
* کنسرتو برای ویولن اثر فردریک دلیوس.
* سه کنسرتو برای پیانو اثر بلا بارتوک.

## جستارهای وابسته
* کنسرتو گروسو
* کنسرتو پیانو
* کنسرتو ویولن
* کنسرتو گیتار

## منابع


رده:فرم‌های موسیقایی
رده:فرم‌های موسیقی کلاسیک غربی
رده:واژگان موسیقی
رده:وام‌واژه‌های ایتالیایی
سونات شماره ۲۹ پیانو (بتهوون)

**سونات هامِرکلاویِر**  نام دیگرِ سونات پیانو شماره ۲۹ اپوس ۱۰۶، در سی بِمُل ماژور، طولانی‌ترین و دشوارترین اثر در میان سونات‌های پیانوی لودویگ فان بتهوون است.
این اثر عظیم‌ترین اثر پیانوییِ بتهوون است و ۴ موومان دارد و گاهی از آن با عنوان *سونات بزرگ برای هامِرکلاویِر* یاد می‌شود. بتهوون این سونات را در اوایل تابستان ۱۸۱۷ تا اواخر پاییز ۱۸۱۸ نوشت و بعد از پایان، این اثر را به حامی بزرگ خودش، آرشیدوک رودولف، تقدیم کرد. ترکیب نام این اثر میان دو زبان آلمانی و ایتالیایی توسط بتهوون بسیار جالب است؛ او واژهٔ Hammerklavier را که به معنای «چکش صفحه‌کلید پیانو» است، برای این اثر برگزید که بعدها کوتاه‌تر شد و واژهٔ «داس» برای آن انتخاب گردید.
340px|بندانگشتی|نُت‌های آغازینِ سونات هامرکلاویر

مدت‌زمان اجرای این سونات در زمان خودش یک رکورد جالب دربرداشت. اجرای سونات، به‌عنوان اثری تک‌نوازی، زمانی حدود ۴۷ تا ۵۰ دقیقه را دربرمی‌گرفت؛ در حالی که اجرای بسیاری از آثار آن زمان، از جمله سمفونی‌ها و سایر سونات‌ها، تا سال‌ها، تنها به مدت‌زمان ۱۵ تا ۲۰ دقیقه نیاز داشت. موومان اول با فورتیسیمو (صدای بلند و قوی) و در فُرم سی بِمُل ماژور اجرا می‌شود که همراه با یک آکورد است که به‌آرامی توسعه می‌یابد. این آکورد تا پایان اثر خودنمایی می‌کند. جالب‌ترین بخش، یک ویژگی نادر دیگر از بتهوون است که در انتهای این موومان مجدداً از واژهٔ «فورتیسی‌سیمو» استفاده می‌کند که در دست‌نوشتهٔ نت‌ها به شکلِ "ƒƒƒ" علامت زده می‌شود. بعد از گذشتِ لحظاتی از آکوردِ اولیه، مجدداً، آکوردِ آغازین حالتِ فورتیسیمو پیدا می‌کند، اما این بار با ریتمی توسعه‌نیافته به فرم «رِ ماژور» بسط پیدا می‌کند. کل اثر در پایان مجدداً به فرم «سی بِمُل ماژور» بازمی‌گردد؛ فرمی که اثر با آن آغاز شده بود.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون
* 
* 

رده:آثار در سی بمل ماژور
رده:سونات‌های پیانوی لودویگ فان بتهوون
رده:آثار موسیقایی ۱۸۱۸ (میلادی)
رده:موسیقی‌های تقدیمی
رده:آثار لودویگ فان بتهوون
رده:سونات‌ها بر پایه آهنگسازان
رده:موسیقی‌های تقدیم‌شده به نجیب‌زادگان و خانواده‌های سلطنتی
مسمومیت با سرب

**مسمومیت سربی**  هنگامی رخ می‌دهد که مقدار سرب در خون بالا می‌رود.
مسموم شدن توسط سرب از ۲۰۰ سال پیش از میلاد در طبقه اشرافی روم به دلیل استفاده روزمره از سرب دیده و شناخته شده بود.

حل شدن سرب لوله‌های سربی لوله‌کشیها در آب از راه‌های ورود آن به آب آشامیدنی شهرها است.
سرب در بدن ممکن است داخل ترکیب استخوان و جایگزین کلسیم شود.

## نشانه‌ها و عوارض
بندانگشتی|نمونه‌ای از پوسترهای اطلاع‌رسانی از مسمومیت با سرب نحوه آسیب سرب به مغز
کم‌اشتهایی، کم‌خونی، درد شکمی و عضلانی، ناباروری، مرده زایی، فلج تدریجی بدن، خط آبی در محل اتصال دندان‌ها به لثه.

برخی پژوهش‌ها نشان داده که توانایی مطالعه روان و بدون اشکال آسیب‌های ناشی از مسمومیت سرب را در مغز کاهش می‌دهد.

## جستارهای وابسته

* ذرات معلق

## منابع


رده:آشفتگی‌های رنگدانه انسان
رده:بیماری‌های شغلی
رده:زیست‌شناسی اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی
رده:عقب‌ماندگی ذهنی
رده:مسائل زیست‌محیطی
رده:مسمومیت انبوه
رده:پیامدهای زیست‌محیطی بر پایه تأثیر
هانس کلر

**هانس کلر**  (۱۹۸۵-۱۹۱۹) موسیقیدان و نویسندهٔ اتریشی است که فعالیت عمده‌ای در موسیقی‌شناسی و نقد موسیقی داشته‌است. وی ابداع‌کنندهٔ روش «آنالیز عملکرد بدون کلام» (Wordless Functional Analysis) بوده که در این روش موسیقی به صورت منحصر و جدا از کلام مورد بررسی قرار می‌گیرد.

رده:اتریشی‌های مهاجرت‌کرده به انگلستان
رده:افراد اتریشی یهودی‌تبار
رده:افراد بی‌بی‌سی
رده:اهالی وین
رده:بریتانیایی‌های اتریشی-یهودی‌تبار
رده:پناهندگان اهل اتریش
رده:درگذشتگان ۱۹۸۵ (میلادی)
رده:درگذشتگان به علت بیماری نورون حرکتی
رده:زادگان ۱۹۱۹ (میلادی)
رده:مجری‌های بی‌بی‌سی رادیو ۳
رده:مرگ‌های ناشی از بیماری‌ها در انگلستان
رده:موسیقی‌دانان اهل اتریش
رده:موسیقی‌دانان اهل وین
رده:موسیقی‌شناسان بریتانیا
رده:موسیقی‌شناسان سده ۲۰ (میلادی)
رده:مهاجران یهودی گریخته از آلمان نازی به بریتانیا
رده:نویسندگان موسیقی اهل بریتانیا
رده:نظریه‌پردازان موسیقی اهل بریتانیا
رده:یهودیان اهل بریتانیا
استان آرخانگلسک

چپ|انگشتدان|260px|استان آرخانگِلسک در نقشهٔ روسیه.

**استان آرخانگِلسک**   یکی از واحدهای فدرال کشور روسیه است که در ناحیه فدرالی شمال غربی واقع شده‌ است.

مرکز این استان شهر آرخانگلسک است.

این استان همچنین دربرگیرنده سرزمین فرانتس یوزف و مجمع‌الجزایر نوایا زملیا می‌باشد. علاوه بر این ها ناحیه خودگردان ننتس نیز زیر نظر **استان آرخانگِلسک** اداره می‌شود.

## منابع

*
آرخانگلسک
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۳۷ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۳۷ (میلادی) در روسیه
آرخانگلسک

[بندانگشتی|چپ|270px|کلیسای [تثلیث در آرخانگلسک، سال ۱۸۲۶.]]
**شهر آرخانگِلْسک** (به روسی: Архангельск) مرکز استان آرخانگلسک روسیه است.
جمعیت این شهر قطبی ۳۵۰ هزار نفر است.
این شهر تنها بندر شمالی روسی است که تمام سال در آن کشتیرانی بدون مشکلی انجام می‌شود و به این دلیل در جهان معروف است.

## نام شهر
این شهر به نام فرشته مقرب میکائیل که در روسی Арха́нгел (آرخانگل) نامیده می‌شود نام گذاری شده‌است و این در نشان (نشان‌شناسی) این شهر موجود است.

## پیشینه
منطقه‌ای که این شهر امروزه در آن واقع است نزد وایکینگ‌ها با نام بیارمالند شناخته می‌شد. در سده دوزادهم نوگورودی‌ها صومعه‌ای به نام صومعه فرشته مقرب میکائیل در این محل، در نزدیکی رود دوینای شمالی، بنیاد کردند. از آنجا که فرشته مقرب در زبان روسی Арха́нгел (آرخانگل) نامیده می‌شود این محل بعدها آرخانگلسک یعنی شهر فرشته مقرب نام گرفت.

در سال ۱۵۸۱ و در پی جنگ لیوونی، روسیه دسترسی به دریای شرق را از دست داد و در همان سال یک لشکر از مزدوران سوئد به رهبری پونتوس دلا گاردیه شهر راهبردی ناروا را تصرف کرد. با این کار، روس‌ها ناچار شدند برای گزینه دیگر متوجه دریای سفید شوند.

## منابع

* 
ویکی‌پدیای انگلیسی.

## پیوند به بیرون
* صدای روسیه: دیدنی‌های آرخانگلسک


رده:دریای سفید
رده:شهرهای افتخار نظامی
رده:شهرهای بندری در روسیه
رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۵۸۴ (میلادی)
رده:مناطق مسکونی در استان آرخانگلسک
رده:مناطق مسکونی ساحلی در روسیه
استان ایرکوتسک

چپ|انگشتدان|260px|استان ایرکوتسک در نقشهٔ روسیه.

**استان ایرکوتسک** (به روسی: Иркутская область - تلفظ: ایرکوتسکایا اُبلاست) یکی از واحدهای فدرالی کشور روسیه است.

## جغرافیا
مرکز این استان شهر ایرکوتسک است.

این استان در جنوب شرقی سیبری و در حوضه آبریز رودهای آنگارا، لنا و نیژنیایا تونگوسکا قرار گرفته‌است.

## شهرها

*
ایرکوتسک
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۳۷ (میلادی)
استان کامچاتکا

**استان کامچاتکا**  (تلفظ: *کامچاتکایا اُبلاست*) یک استان روسیه بود که در تاریخ ۱ ژوئیه سال ۲۰۰۷ با ناحیه خودگردان کوریاک در هم ادغام شدند؛ و هم اینک بخشی از یک سرزمین یکپارچه به نام سرزمین کامچاتکا به‌شمار می‌رود.

آب‌وهوای آن سرد و مرطوب است.

## منابع

* 

کامچاتکا
رده:انحلال‌های ۲۰۰۷ (میلادی) در روسیه
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۳۲ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۲۰۰۷ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۳۲ (میلادی) در روسیه
رده:تاریخ شبه‌جزیره کامچاتکا
رده:جغرافیای سرزمین کامچاتکا
رده:سرزمین کامچاتکا
رده:سیاست سرزمین کامچاتکا
رده:سیاست سرزمین کامچاتکا
برنامه رایانه‌ای

[بندانگشتی|یک برنامهٔ رایانه‌ای به زبان [پایتون (زبان برنامه‌نویسی)|پایتون که عبارت Salam! ۷ را چاپ می‌کند.|300px]]

**برنامهٔ رایانه‌ای**  مجموعه‌ای از الگوریتم یا دستورالعمل‌ها است که رایانه برای انجام یک کار مشخّص آن را اجرا می‌کند. رایانه برای انجام کارهایش به برنامه‌ها نیاز دارد و معمولاً هر برنامه را در یک واحد پردازش مرکزی اجرا می‌کند.

معمولاً برنامه‌های رایانه‌ای توسط یک برنامه‌نویس و تحت یک زبان برنامه‌نویسی نوشته می‌شوند. به مجموعه‌ای از برنامه‌ها کتاب‌خانه‌ها (ماژول) و داده‌های مرتبط با آن‌ها نرم‌افزار می‌گویند.
مجموعهٔ کارهایی که برنامه انجام می‌دهد، الگوریتم نامیده می‌شود.

## تولید برنامه
به فرایند نوشتن و ویرایش کد منبع، برنامه‌نویسی گفته می‌شود. گاهی به فرایند طولانی مدّت برنامه‌نویسی، توسعه نرم‌افزار گفته می‌شود. انجام این کار در چارچوب اصول مهندسی، مهندسی نرم‌افزار نامیده شده است.

می‌توان برنامه‌ها را با توجّه به نوع زبان برنامه‌نویسی دسته‌بندی کرد. این دسته‌بندی می‌تواند بر اساس ویژگی‌های زبان یا نحوهٔ اجرا باشد.

بندانگشتی|دسته‌بندی زبان‌های برنامه‌نویسی|350px

### ویژگی‌های زبان

کلّی‌ترین دسته‌بندی زبان‌های برنامه‌نویسی، آن‌ها را به دو دستهٔ سطح بالا و سطح پایین تقسیم می‌کند. **زبان‌های سطح بالا** مستقل از پلتفرم هستند و در آن‌ها می‌توان از کلیدواژه‌های انگلیسی برای نوشتن برنامه استفاده کرد. به عبارت دیگر این زبان‌ها به توصیف مسائل به زبان انسان متمرکز هستند. در نقطهٔ مقابل **زبان‌های سطح پایین** مستقیماً به دستورهای پردازنده دسترسی دارند.

زبان‌های سطح بالا به دو دستهٔ دستوری و اعلانی تقسیم می‌شوند.

در **زبان‌های دستوری**، برای اجرای یک الگوریتم از تعریف‌ها، عبارت‌ها و جمله‌ها استفاده می‌شود.
* یک *تعریف*، نوع دادهٔ یک متغیّر را مشخّص می‌کند؛ مثلاً ` ;int x `
* یک *عبارت* یک مقدار را مشخّص می‌کند؛ مثلاً ` y + 2 `
* یک *جمله* مقدار یک عبارت را به یک متغیّر نسبت می‌دهد یا از یک متغیّر برای تغییر جریان کنترل برنامه استفاده می‌کند؛ مثلاً ` ;z = pow(2,5) `

**زبان‌های اعلانی**، بیشتر از نحوهٔ انجام کار بر کاری که باید انجام شود تمرکز دارند. این رویکرد باعث می‌شود امکان تغییردادن نواحی بیرونی به یک تابع یا عبارت داده‌نشود و در نتیجه از بروز اثرات جانبی جلوگیری شود. این زبان‌ها به سه دستهٔ اصلی تابعی، منطقی و پرسمانی تقسیم می‌شوند.

### نحوهٔ اجرای برنامه
قسمتی از برنامه که برای انسان قابل درک است کد منبع و قسمتی که برای رایانه مستقیماً قابل اجرا است، کد ماشین نامیده می‌شود. وظیفهٔ تبدیل کد منبع به کد ماشین به عهدهٔ کامپایلر، مفسّر یا اسمبلر است.

## تقسیم‌بندی عملکردی
می‌توان برنامه‌ها را با توجّه به عملکرد به دو دستهٔ اصلی تقسیم کرد:

**[[نرم‌افزار کاربردی|نرم‌افزارهای کاربردی]]** برای انجام یک کار مشخّص برای کاربر طرّاحی می‌شوند. این برنامه‌ها به‌طور مستقیم با کاربر سر و کار دارند و دارای رابط کاربری هستند. مانند نرم‌افزارهای واژه‌پرداز، صفحه‌گسترده‌ها، نرم‌افزارهای ارتباطی، بازی‌های ویدئویی و غیره.

**[[نرم‌افزار سیستم|نرم‌افزارهای سیستمی]]** برای سرویس‌دادن به سایر نرم‌افزارها طرّاحی می‌شوند. این برنامه‌ها عمدتاً با سخت‌افزار در تعامل هستند و با کاربر به‌طور مستقیم ارتباطی ندارند. مانند سیستم عامل، درایور، نرم‌افزارهای جاسازی‌شده، موتورهای گرافیکی و غیره. بخش‌هایی از سیستم‌عامل که دارای رابط کاربری هستند به‌عنوان نرم‌افزار کاربردی انگاشته می‌شوند.

## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی

رده:برنامه‌نویسی
رده:روش‌های کمی و ریاضی (اقتصاد)
رده:نرم‌افزار
رده:واژگان رایانه
گلنگدن

[200px|بندانگشتی|چپ|گلنگدن [گ۹۸]]
**گَلَنگِدن** یا **روآیک** وسیله‌ای است در برخی از انواع سلاح‌های گرم که کارش جابجا کردن فشنگ در لوله سلاح است. واژهٔ گلنگدن از ترکی گرفته شده و به معنی «آینده و رونده» است. فرهنگستان پیشین زبان فارسی برای گلنگدن برابر «روآیک» را تصویب کرده بود.

گلنگدن معمولاً استوانه‌ای فلزی است که ابزارهای شلیک مثل سوزن و فنر در داخل آن قرار دارد و بر بدنه آن نیز برآمدگی‌هایی (به نام خان) برای قفل کردن آن هنگام شلیک قرار دارد. گلنگدن با دست (در سلاح‌های غیر خودکار) یا به‌طور خودکار (در سلاح‌های خودکار و نیمه خودکار) جلو و عقب می‌رود.

گلنگدن دستی برای راحتی کار شامل دسته‌ای است که روی سلاح دیده می‌شود. در سلاح‌های خودکار و نیمه‌خودکار گلنگدن معمولاً دیده نمی‌شود.

گلنگدن با حرکت به عقب پوکه فشنگ شلیک‌شده را (معمولاً با ناخن فشنگ‌کش) به عقب می‌کشد و به بیرون پرتاب می‌کند. گلنگدن با حرکت به جلو فشنگ تازه را که با فشار فنر از خزانه به جلوی مسیر گلنگدن آمده‌است به داخل جان لوله می‌راند و پس از قفل شدن گلنگدن و چکاندن ماشه سوزنی که داخل گلنگدن قرار دارد با فشار فنر سوزن به چاشنی فشنگ ضربه می‌زند و باعث انفجار خرج چاشنی و خرج فشنگ می‌شود.

## جستارهای وابسته

## پانویس


رده:اجزای جنگ‌افزارها
رده:وام‌واژه‌های ترکی
پنتیوم

پنتیوم خانوادۀ ریزپردازنده ۳۲ بیتی است که توسط اینتل در سال ۱۹۹۳ معرفی شد. بعد از شکست در دادگاه مبارزه با حفظ کنترل نام x۸۶، اینتل نام آخرین عضو خانواده اش را به جای ۸۰۵۸۶ یا ۵۸۶، پنتیوم نامید. پنتیوم مبین ادامه تحول در ریزپردازنده‌های خانواده ۸۰۴۸۶ است و ویژگیهای قابل توجه متعددی از جمله نهانگاه‌های داده ای و دستورالعمل ۸ کیلوبایتی، یک پردازنده ممیز شناور و واحد مدیریت حافظه توکار را اضافه می‌کند. این ریزپردازنده دارای یک طرح فوق سنجش (superscalar) و مجرای ارتباطی(pipeline)دوتایی است که به پنتیوم امکان می‌دهد تا بیش از یک دستورالعمل را در هر چرخه ساعت اجرا کند.

رده:ریزپردازنده‌های اکس۸۶ اینتل
رده:معرفی‌شده‌های ۱۹۹۳ (میلادی)
رده:واحد پردازشگر مرکزی
جریان الکتریکی

**جریان الکتریکی** به جاری شدن بار الکتریکی گفته می‌شود. به معنای دیگر *جریان الکتریکی* به صورت نرخ تغییر بار الکتریکی نسبت به زمان تعریف شده که با نماد I نشان داده می‌شود. در یک مدار الکتریکی، بار الکتریکی را، اغلب، الکترون‌ها حمل می‌کنند. همچنین یون‌ها در الکترولیت نیز می‌توانند بار الکتریکی حمل کنند. در پلاسما، یون و الکترون، هر دو، بار الکتریکی حمل می‌کنند.

در دستگاه بین‌المللی یکاها، واحد جریان الکتریکی، آمپر است. یک آمپر، برابر با گذر یک کولن بار الکتریکی در یک ثانیه از یک سطح است. جریان الکتریکی را با آمپرمتر اندازه می‌گیرند.

جریان الکتریکی سبب گرمایش مقاومتی می‌شود؛ که مثلاً به صورت نور در لامپ‌های رشته‌ای پدیدار می‌شود. جریان الکتریکی همچنین میدان مغناطیسی تولید می‌کند که از آن در موتورهای القایی، ژنراتورها و موارد بسیار دیگر استفاده می‌شود. در جریان الکتریکی، ذراتی که بار الکتریکی را حمل می‌کنند، حامل بار نامیده می‌شوند. از آن‌جا که در فلزات، الکترون‌ها با یک یا چند الکترون دیگر در هر اتم، پیوند ضعیفی دارند، می‌توانند داخل فلز آزادانه حرکت کنند.

در یک مدار الکتریکی ساده، باتری به هر الکترونی که از خود عبور می‌دهد به اندازه اختلاف پتانسیل دو سر خود، انرژی می‌دهد. الکترون‌ها در حرکتند اما اتم‌های رسانا نوساناتی دارند و در برابر حرکت الکترون‌ها، مقاومت می‌کنند و الکترون‌ها مقداری از انرژی خود را از دست می‌دهند. این انرژی به صورت گرما هدر می‌رود.

## منابع

## کتابشناسی
* چنگ، دیوید. *الکترومغناطیس میدان و امواج*. ترجمهٔ پرویز جبه‌دار مارالانی و محمد قوامی. مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران. پاییز ۱۳۷۹. چاپ

رده:الکترومغناطیس
رده:الکتریسیته
*
رده:سامانه‌های الکتریکی
رده:مغناطیس
مول (ابهام‌زدایی)

**مول** در معانی زیر کاربرد دارد:
* یک مول از هر اتم (ملکول) برابر با تعداد عدد آووگادرو اتم (ملکول) از همان اتم (ملکول)
* مول به معنی فاسق و همچنین آب‌زیرکاه
* مول نام دیگر دستگاه حفاری تونل
* مول هیداتی‌فرم یا حاملگی مولار بیماری‌ای نادر و خوش‌خیم
* جزیره مول جزیره‌ای نزدیک به کرانه‌های غربی اسکاتلند
* مول (بلژیک) شهری در شهرستان تورنو در استان آنتوئر در منطقه فلاندری بلژیک
* مول (فیلم ۲۰۱۸)
* مول (فیلم ۲۰۱۴)

رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی مکان‌ها
کلوین (ابهام‌زدایی)

**کلوین** در دو معنی می‌تواند به کار رود :
* **[[کلوین]]**، یکای سنجش دما.
* **[[ویلیام تامسون|ویلیام تامسون کلوین]]**، ریاضیدان و فیزیکدان و مهندس بریتانیایی و یکی از پیشگامان مهم علوم طبیعی در قرن نوزدهم .
آمپر (ابهام‌زدایی)

* آمپر (یکا)، واحد اندازه گیری.
* آندره ماری آمپر، فیزیکدان فرانسوی.
ثانیه

[بندانگشتی|279x279px|یک [چرخ‌دنگ مبتنی بر پاندول از یک ساعت که هر ثانیه یک تیک می‌زند.]]
**ثانیه** یکای زمان در سیستم متریک یا دستگاه SI بوده و نشانهٔ آن s یا Sec است. ثانیه توسط ساعت مکانیکی، الکتریکی یا اتمی قابل اندازه‌گیری است. ثانیه به‌طور تقریبی برابر است با یک هشتاد و شش هزار و چهارصدم میانگین روز خورشیدی اما تعریف دقیق آن با نوسانات اتمی انجام شده‌است.

ثانیه مبنایی برای تعریف دیگر یکاها نیز قرار گرفته‌ ، به‌طور مثال تعریف متر بر اساس تعریف ثانیه و سرعت نور است. پیشوندهای SI را می‌توان برای ثانیه نیز استفاده نمود. به‌ طور مثال میلی‌ثانیه به یک هزارم ثانیه گفته می‌شود، میکروثانیه به یک میلیونیوم و نانوثانیه به یک میلیاردم آن. همچنین واحدهای دیگری مانند کیلوثانیه نیز وجود دارد.

ثانیه علاوه بر دستگاه در دیگر سامانه‌های اندازه‌گیری نیز به عنوان یکا استفاده می‌شود. به‌طور مثال دستگاه واحدهای سانتیمتر-گرم-ثانیه و دستگاه امپراتوری.

## تعریف کنونی ثانیه
ثانیه مدت زمانی است که اتم سزیم-۱۳۳ (Cs-۱۳۳) در حالت پایه ۹٬۱۹۲٬۶۳۱٬۷۷۰ بار نوسان می‌کند.

## منابع

رده:دستگاه واحدهای سانتیمتر-گرم-ثانیه
رده:مرتبه بزرگی (زمان)
رده:یکاهای اس‌آی
رده:یکاهای زمان
رده:یکای‌های اصلی اس‌آی
کیلوگرم

**کیلوگرم** (به انگلیسی: Kilo-gram) یکای جرم در سیستم متریک و یکای اصلی اس‌آی است که دقیقاً برابر با هزار گرم یا ۲ پوند مِتریک یا ۲٬۲۰۵ پوند انگلیسی است.

یک کیلوگرم تا سال ۲۰۱۹ برابر با جرم IPK (نمونه بین‌المللی کیلوگرم) یک میلهٔ استاندارد ساخته‌شده از آلیاژ پلاتینیوم یا ایریدیوم در نظر گرفته می‌شود اما در سال ۲۰۱۹، کیلوگرم بازتعریف شد تا آن را بتوان بر اساس ثابت‌های فیزیکی تعریف کرد.

تعریف کنونی کیلوگرم بر اساس ثابت‌های فیزیکی ثابت پلانک، ثانیه، و متر انجام شده‌است و این اجازه می‌دهد که آزمایشگاه‌های مترولوژی که ابزارهایی مانند تراز کیبل داشته باشند بتوانند دقیقا میزان یک کیلوگرم را معین کنند.

این میله در داخل مجموعه‌ای حفاظ‌های تودرتو که آن را از آلودگی و استفادهٔ نامناسب حفظ می‌کند و در اداره بین‌المللی اوزان و مقیاس‌ها در شهرِ سور، در حومهٔ پاریس نگهداری می‌شود. پس از مدتی، دانشمندان دیدند که از جِرم این میله کاسته می‌شود، به همین دلیل، دانشمندان در حال ساخت کُره از جنس کریستال هستند که جِرمش یک کیلوگرم باشد.

گرَم و کیلوگرم برای اولین بار در سال‌های اولِ انقلاب فرانسه و برای یکسان‌سازی واحدهای اندازه‌گیری در سراسر کشور ابداع شدند. با توجه به این‌که چگالی آب حدود ۱۰۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب است، بنابراین، یک کیلوگرم جِرم یک لیتر آب خالص در شرایط عادی (هوای ۴ درجه) می‌باشد.

از سال ۱۸۸۹، واحد کیلوگرم بر اساس یک سیلندر ساخته شده از آلیاژ پلاتینیوم – ایریدیوم که با نام مستعار «لو گران کا» به اصطلاح «ک بزرگ» شهرت داشت تعیین می‌شد. برای حفظ این سیلندر از هر نوع آلودگی یا تغییر، آن را در چندین محفظه تو در تو در یک خزانه در حومه پاریس نگهداری می‌کنند.

## تعریف
تعریف کنونی کیلوگرم این است:

بر این اساس کیلوگرم بدین شکل محاسبه می‌شود:
:kg =    =  ≈ .

این تعریف با تعاریف قدیمی از کیلوگرم تقریبا یکی است و کمتر از ۳۰ پی‌پی‌ام با جرم یک لیتر آب تفاوت دارد.
## منابع

* دانشنامهٔ ویکی‌پدیا، بخش زبان فرانسوی

رده:۱۰۰۰ (عدد)
رده:یکاهای جرم
رده:یکای‌های اصلی اس‌آی
سلاح گرم

**سلاح گرم** یا **اسلحه گرم** به هر نوع تفنگی گفته می‌شود که از چاشنی انفجاری استفاده می‌کند و به گونه‌ای طراحی شده است که به راحتی توسط یک فرد حمل و استفاده شود.
[بندانگشتی||upright=1.35||تفنگ [ام۱۶ و ای‌کی ۴۷، دو سلاح گرم رایج با تاثیرات قابل توجه بر طراحی سلاح گرم]]
نمونه‌های اولیه سلاح‌های گرم در قرن دهم میلادی و با کمک لوله‌های بامبویی حاوی باروت و گلوله‌های ساچمه‌ای نصب شده برروی نیزه در چین به وجود آمدند. فناوری سلاح‌های گرم به تدریج در سراسر اوراسیا در طول قرن ۱۴ میلادی گسترش یافت. سلاح‌های گرم قدیمی معمولاً از پودر سیاه (باروت) به عنوان پیشران استفاده می‌کردند، اما سلاح‌های گرم مدرن از باروت بی دود یا سایر پیشرانه‌ها استفاده می‌کنند. سلاح‌های گرم مدرن را می‌توان با کالیبر آنها توصیف کرد.

سلاح‌های گرم مدرن را می‌توان با کالیبر آنها توصیف کرد. برای اسلحه‌های دستی و تفنگ‌ها گلوله زن این مقدار بر حسب میلی‌متر یا اینچ (مثلاً ۷٫۶۲ میلی‌متر یا ۰٫۳۰۸ اینچ) یا در مورد تفنگ‌های ساچمه‌ای با گیج آنها (مثلاً 12 ga. و 20 ga) توصیف می‌شود. برد دقیق اسلحه‌های دستی معمولاً حداکثر  و تفنگ‌های گلوله زنی تا  می‌باشد. (گلوله‌های سلاح گرم ممکن است بسیار فراتر از برد دقیق خود خطرناک یا کشنده باشند؛ حداقل فاصله برای ایمنی بسیار بیشتر از برد مشخص شده برای دقت می‌باشد) تفنگ‌های تک تیرانداز خاص و تفنگ‌های ضدتجهیزات تا برد بیش از  دقت دارند.

## نگارخانه

پرونده:Yuan chinese gun.jpg|یک نمونه تاریخی از سلاح گرم در دودمان یوان چین (۱۲۷۱-۱۳۶۸)
پرونده:梨花鎗.jpg|یکی از اولین نمونه‌های تاریخی سلاح گرم ساخته شده با کمک باروت و نیزه در چین
پرونده:Satinggar Malay.jpg|یک سلاح گرم که حاصل سنت‌های هندی و پرتغالی اسلحه سازی است
پرونده:AK-47 assault rifle.jpg|کلاشینکف یکی از شناخته شده‌ترین و تاثیرگذارترین سلاح‌های گرم جهان است
پرونده:M&Prevolver.jpg|alt=
پرونده:TKB-059.jpg
پرونده:Edo period rifles.jpg|یک سلاح گرم مربوط به دوره ادو ژاپن
پرونده:FAMAS dsc06877.jpg|فاماس فرانسوی، نمونه ای از تفنگ بولپاپ
پرونده:M4w-att.jpg|ام۴ کارباین ، یک تفنگ خدماتی مدرن با قابلیت شلیک خودکار. این سلاح توسط ارتش ایالات متحده در خدمت است و می‌توان آن را سفارش‌سازی نیز کرد.


## جستارهای وابسته
* سلاح سرد
* تفنگ گلنگدنی
* تفنگ فتیله‌ای دار
* مگسگ
* دوربین تفنگ
* مازاد نظامی

## منابع

* gun weapon

## پیوند به بیرون

رده:اختراع‌های چینی
رده:باروت
رده:تفنگ‌ها
رده:سلاح‌های گرم بر پایه نوع
رده:سلاح‌های گرم
۲۰۰۰

بندانگشتی

سال **۲۰۰۰** را سال ریاضیات می‌نامند.

## رویدادها
* ۲ ژانویه - کشتارهای کوشه
* ۱۴ اوت - تقدیس نیکلای دوم و خانواده‌اش از سوی کلیسای ارتدکس روسیه.
* ۲ نوامبر - ورود نخستین گروه فضانوردان به ایستگاه فضایی بین‌المللی
* عرضهٔ ویندوز ۲۰۰۰
* مسابقات فوتبال جام ملتهای اروپا در بلژیک و هلند
* پیروزی ۲ بر ۱ فرانسه بر ایتالیا در فینال مسابقات فوتبال جام ملتهای اروپا
* انتخاب هیلاری کلینتون به‌عنوان سناتور آمریکا
* خطای سال ۲۰۰۰ در بسیاری از رایانه‌ها در سراسر دنیا باعث بوجودآمدن مشکلاتی گردید (ویروس آی لاو یو (دوستت دارم) باعث اختلال در کل کامپیوترهای جهان شد).
* عرضه شدن کنسول پلی‌استیشن ۲ در جهان
* ریکاردولاگوس رئیس‌جمهور سوسیالیستی شیلی انتخاب شد.
* جرج بوش و ال گور در گردهمایی که در ایالت آیوا برگزار شد، شرکت کردند.
* اتریش در قطب اروپا بعد از اینکه حزب محافظه کار ائتلافی (اتحاد موقتی) با حزب آزادی تشکیل داد ستیزه نمود.
* اصلاح‌طلبان کنترل مجلس ایران را برای اولین بار بعد از انقلاب اسلامی بدست گرفتند.
* محمدالدره کودک فلسطینی معروف در غزه کشته شد.

## درگذشتگان
* ۱۸ ژانویه – فرنسیس دراک، بازیگر آمریکایی (ز. ۱۹۱۲)
* ۲۶ ژانویه – دن باج، بازیکن تنیس و ورزشکار آمریکایی (ز. ۱۹۱۵)
* ۱۰ فوریه – جیم وارنی، بازیگر و نویسنده آمریکایی (ز. ۱۹۴۹)
* ۱۱ فوریه – روژه وادیم، فیلمنامه‌نویس، بازیگر، و کارگردان فرانسوی (ز. ۱۹۲۸)
* ۱۹ فوریه – فریدنریخ هاندرتواسر، معمار، نقاش، و مجسمه‌ساز اتریشی (ز. ۱۹۲۸)
* ۷ مارس – چارلز گری (هنرپیشه)، بازیگر بریتانیایی (ز. ۱۹۲۸)
* ۳ آوریل – ترنس مک کنا، نویسنده و فیلسوف آمریکایی (ز. ۱۹۴۶)
* ۶ آوریل – حبیب بورقیبه، سیاست‌مدار تونسی (ز. ۱۹۰۳) 
* ۶ آوریل – محمد علی فردین،کشتی گیر و بازیگر ایرانی (ز.۱۹۳۱)
* ۱۰ آوریل – لری لینویل، بازیگر آمریکایی
* ۱۵ آوریل – ادوارد گوری، نویسنده آمریکایی (ز. ۱۹۲۵)
* ۱۴ مه – کیزو اوبوچی، سیاست‌مدار و دیپلمات ژاپنی (ز. ۱۹۳۷)
* ۱۰ ژوئن - حافظ اسد، رئیس‌جمهور سوریه
* ۱۹ ژوئن – نوبورو تاکه‌شیتا، سیاست‌مدار ژاپنی (ز. ۱۹۲۴)
* ۲۴ ژوئن – دیوید تاملینسون، بازیگر بریتانیایی (ز. ۱۹۱۷)
* ۲۹ ژوئن – ویتوریو گاسمن، فیلمنامه‌نویس، بازیگر، و کارگردان ایتالیایی (ز. ۱۹۲۲)
* ۱ ژوئیه – والتر ماتائو، بازیگر و کارگردان آمریکایی (ز. ۱۹۲۰)
* ۸ ژوئیه – اف‌ام ۲۰۳۰، نویسنده و فیلسوف ایرانی (ز. ۱۹۳۰)
* ۱۸ اوت -  رشید احمد لوضیانوی، دین‌شناس اسلامی اهل هندوستان
* ۲۴ اوت - اندی هوگ، یکی از برجسته‌ترین رزمی کاران جهان در دهه ۹۰ میلادی
* ۲۵ اوت - کارل بارکس، فیلمنامه‌نویس و نویسنده آمریکایی (ز. ۱۹۰۱)
* ۲۶ اوت – بانی آستین، بازیکن تنیس بریتانیایی (ز. ۱۹۰۶)
* ۱۴ سپتامبر – بیه ریچاردز، بازیگر و شاعر آمریکایی (ز. ۱۹۲۰)
* ۲۶ سپتامبر – ریچارد مالیگن، بازیگر آمریکایی (ز. ۱۹۳۲)
* ۴ اکتبر - مایکل اسمیت، شیمیدان انگلیسی
* ۶ اکتبر – ریچارد فارنزورث، بازیگر آمریکایی (ز. ۱۹۲۰)
* ۱۸ اکتبر – جولی لاندن، بازیگر و خواننده آمریکایی (ز. ۱۹۲۶)
* ۳۰ اکتبر – استیو آلن، مجری تلویزیونی، موسیقی‌دان، و بازیگر آمریکایی (ز. ۱۹۲۱)
* ۳۱ اکتبر – رینگ لاردنر جونیور، فیلمنامه‌نویس آمریکایی (ز. ۱۹۱۵)
* ۶ نوامبر – ال. اسپراگ دی کمپ، افسر و نویسنده آمریکایی (ز. ۱۹۰۷)
* ۱۶ نوامبر - احمد کایا، خواننده کردتبار اهل ترکیه
* ۲ دسامبر – گیل فیشر، بازیگر آمریکایی (ز. ۱۹۳۵)
* ۳ دسامبر – گوندولین بروکس، شاعر آمریکایی (ز. ۱۹۱۷)
* ۲۶ دسامبر – جیسون روباردز، بازیگر آمریکایی (ز. ۱۹۲۲)
* ۲۳ دسامبر ویکتور بورگه، کمدین، پیانیست و رهبر ارکست دانمارکی
* ۳۰ دسامبر – جولیوس جی. اپستاین، فیلمنامه‌نویس آمریکایی (ز. ۱۹۰۹)

## منابع
* 

رده:۲۰۰۰ (میلادی)
صفر

بندانگشتی|عدد صفر جزء اعداد صحیح است
**۰** (**صِفر**)، رقم و عددی از دستگاه اعداد پایه ۱۰ و اولین عدد حسابی است. صفر در گذشته به عنوان جای خالی و امروزه به عنوان عدد در ارزش مکانی استفاده می‌شود.

## ویژگی‌ها و خواص
* اولین عضو مجموعهٔ اعداد حسابی است.
* به ازای هر n در مجموعهٔ اعداد مختلط
** n+0=n
** n-0=n
0÷n برابر است با تعریف نشده.
 
n×0=0

0÷n=0

* هر عددی (به غیر از خود صفر) به توان صفر برابر است با یک.
* صفر به توان هر عدد صحیح مثبت برابر است با صفر.
* صفر به توان هر عدد صحیح منفی تعریف نشده‌ است.
* صفر به توان صفر تعریف نشده‌ است. البته برخی مواقع آن را برابر ۱ فرض می‌کنند.
* تقسیم صفر بر صفر تعریف نشده‌ است.
* صفر تقسیم بر هر عددی برابر صفر است

## زوج یا فرد بودن صفر

حاصل جمع صفر و هر عدد زوج، زوج است. عدد زوج، عدد صحیحی است که مضربی از ۲ باشد. از آنجا که ۰ = ۰ × ۲ نتیجه می‌شود که صفر عددی زوج است.

برخی صفر را عددی «هم مثبت و هم منفی» می دانند.

## جستارهای وابسته
* علامت صفر
* زوج یا فرد بودن صفر
* صفر مطلق - سردترین دما
* جهان با انرژی صفر

## منابع


رده:اختراع‌های هندی
رده:ارقام
رده:اعداد صحیح
رده:چهار عمل اصلی
رده:هیچ
۱۰۰ (عدد)

بندانگشتی|عدد 100
۱۰۰ صد یا یکصد یک عدد است که یکی از اعداد طبیعی است که بعد از ۹۹ و قبل از ۱۰۱ قرار دارد.

## منابع

* 

رده:۱۰۰ (عدد)
رده:اعداد صحیح
فشنگ

[بندانگشتی|چپ|270px|فشنگ‌های [سلاح کمری در اندازه‌های 9x19mm Parabellum, 7.62x25mm Tokarev, .357 SIG, 10 mm Auto, .40 S&W, .45 GAP, .50 Action Express]]
چپ|250px|بندانگشتی| فشنگ جنگی ۷٬۷ میلیمتری

**فِشَنگ** در سلاح‌های گرم مجموعه‌ای از خرج انفجاری، گلوله و چاشنی است که در یک بسته (فلزی، مقوایی یا پلاستیکی) کنار هم قراردارند.

بدنه فشنگ (یا پوکه) از جنس برنج و همچنین فشنگ‌های ساچمه‌ای، دارای بدنه پلاستیکی می‌باشد. سر فشنگ یا مرمی، از روکش مسی و داخل آن، از مغز سربی تشکیل شده‌است.

چاشنی معمولاً خود در محفظه فلزی جداگانه‌ای قرار دارد و به قسمت تحتانی فشنگ اضافه شده‌است. سپس باروت را درون فشنگ می‌ریزند و بعد یک نمد یا یک تکه پلاستیکی را درون فشنگ قرار می‌دهند و در آخر ساچمه را می‌ریزند (ساچمه‌های اسلحه‌های شکاری حالت‌های مختلفی دارد مانند چهارپاره که فشنگی جنگی به حساب می‌آید و فشنگ شش پاره که برای شکار مناسب است و با افزایش تعداد پرچ‌های دهانه فشنگ، اندازه ساچمه هم کوچک‌تر می‌شود) نوعی دیگر از گلوله وجود دارد که به آن تک گلوله یا اسلاگ slug گفته می‌شود ظاهر آن مخروطی شکل و دارای نوکی برنجی است و برد و رنج بالاتری نسبت به فشنگ‌های ساچمه‌ای دارد) سپس وقتی گلوله را ریختند سرپوشی را روی آن گذاشته و فشنگ را می‌بندند.
وقتی سوزن تفنگ به چاشنی برخورد می‌کند منفجر شده و سبب ترکیدن باروت می‌شود و این نیروی انفجاری، گلوله را به طرف بیرون پرتاب می‌کند. جنس گلوله هم باید سرب باشد زیرا سرب فلزی نرم است و وقتی درون لوله هستند به نرمی شکل می‌گیرد. در غیر این صورت اگر انبوهی از ساچمه‌های آهنی درون لوله گیر کنند به دلیل سفت بودن آهن نمی‌توانند از لوله رد شوند و باعث انفجار لوله تفنگ شده که می‌تواند صدمات جبران ناپذیری را به صاحب سلاح وارد کند.

## منابع

* مصاحب، غلامحسین، *[[دائرةالمعارف فارسی]]*، تهران ۱۳۵۶

رده:فشنگ‌های تفنگ‌ها و اسلحه دستی
رده:مهمات
گرم

**گرم** یکایی برای اندازه‌گیری جرم در دستگاه متریک است و نماد گرم در دستگاه بین‌المللی یکاها **g** مخفف واژهٔ لاتین *gramme* است.

ابتدا در سال ۱۷۹۵ به عنوان " وزن مستقل یک صدم متر مکعب [۱ سانتی‌متر مکعب &#x5D; حجم آب خالص در دمای ذوب یخ (۰ درجه سانتی گراد)) تعریف شد. اما بعداً به دمای ۴ درجه یعنی دمایی که در آن آب دارای حداکثر چگالی است تغیر یافت.

در اواخر قرن نوزدهم، تلاش‌هایی برای تبدیل کیلوگرم به واحد پایه و گرم به عنوان یک واحد مشتق شده از آن (کیلوگرم) صورت گرفت. در سال ۱۹۶۰، واحد تازه تأسیس دستگاه بین‌المللی یکاها *، گرم* را به عنوان یک هزارم کیلوگرم تعریف کرد (یعنی یک گرم  است). کیلوگرم، از سال ۲۰۱۹، توسط اداره بین‌المللی اوزان و مقیاس‌ها از مقدار عددی ثابت پلانک (**) تعریف می‌شود.

### نماد رسمی SI
تنها نماد واحد برای گرم که توسط سیستم بین‌المللی واحدها (SI) به رسمیت شناخته می‌شود، "g" می‌باشد که بعد از مقدار عددی با یک فاصله در زبان انگلیسی نوشته می‌شود مانند "۶۴۰ g" به معنای "۶۴۰ گرم" است. SI استفاده از اختصاراتی مانند "gr" (که نماد دانه‌ها است) و "gm"یا "g⋅m" که نماد گرم متر است) یا "Gm" (نماد SI برای گیگا متر می‌باشد) را به دلیل ایجاد ابهام مجاز نمی‌داند.

### استفاده
گرم پرکاربردترین واحد اندازه گیری مواد غیر مایع، در آشپزی و خرید مواد غذایی در سراسر جهان است. مواد مایع اغلب با حجم اندازه گیری می شوند تا جرم.

بسیاری از استانداردها و الزامات قانونی برای جدول ارزش غذایی روی محصولات  نیاز به ذکر محتوای نسبی در هر 100گرم از محصول را دارند، به طوری که رقم حاصل را می توان به صورت درصد نیز خواند.

## تبدیل به دیگر یکاها
یک گرم برابر است با:
* یک‌هزارم کیلوگرم
* ۰٫۳۵ اونس
* یک نخود برابر با ۰٫۱۹۲ گرم است.
* یک مثقال برابر با ۴٫۶۸۷۵ گرم است.
* ۱ گرم = ۱۵٫۴۳۲۳۵۸۳۵۲۹ دانه (یکا)
* ۱ دانه (یکا) (gr) برابر است با ۰٫۰۶۴۷۹۸۹۱ گرم
* ۱ آوواردوپوآ (oz) برابر است با ۲۸٫۳۴۹۵۲۳۱۲۵ گرم
* ۱ اونس تروا (ozt) برابر است با ۳۱٫۱۰۳۴۷۶۸ گرم
* ۱ گرم = ۵ قیراط (ct)
* ۱ گرم = ۸٫۹۸۷۵۵۱۷۹  ژول (J) (با هم‌ارزی جرم و انرژی)

## منابع

رده:دستگاه واحدهای سانتیمتر-گرم-ثانیه
رده:یکاهای جرم
رده:یکاهای مشتق اس‌آی
پوند

**پوند** (از لاتین: *libra pondo*) در اصل یک یکا برای جرم است (ببینید: پوند (یکای جرم)) که ممکن است برای این موردها نیز به کار رود:

## یکای پول
* پوند (یکای پول)
* پوند استرلینگ، یکای پول بریتانیا (با نماد £ یا GBP)
* پوند مصر یا جنیه (EGP)
* پوند سوریه
* پوند استرالیا
* پوند جامائیکا
* پوند برمودا
* پوند جرسی
* پوند سودان
* پوند جزایر فالکلند
* پوند گرنزی
* پوند مانکس
* پوند جبل طارق
* پوند سنت هلن

## مکان‌ها
* آبشار پوند
* هولی پوند، آلاباما

رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی مکان‌ها
رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی یکای پول
متر بر ثانیه

**متر بر ثانیه** یکایی متریک و SI برای سرعت و سرعت برداری است که هر واحد آن برابر است با پیمودن یک متر در طول یک ثانیه.

نماد رسمی آن در اس‌آی m·s−۱ یا m/s یا \tfrac{\mbox{m}}{\mbox{s}} است.

۱ متر بر ثانیه برابر است با:

: = ۳٫۶ کیلومتر بر ساعت (دقیقاً)
: ≈ ۳٫۲۸۰۸۴۰ پا بر ثانیه (تقریباً)
: ≈ ۲٫۲۳۶۹۳۶ مایل بر ساعت (تقریباً)
: ≈ ۱٫۹۴۳۸ گره (تقریباً)

## منابع

رده:یکاهای سرعت
رده:یکاهای مشتق اس‌آی
اونس

بندانگشتی|تصویری از یک اونس طلا
**اونس یا انس** (مخفف: *oz*) از واحدهای جرم است. Oz سرواژهٔ «ounce» است.

واحد «اونس» در دستگاه‌های گوناگون، همچون یکاهای انگلیسی، یکاهای سلطنتی و دستگاه یکاهای معمول ایالات متحدهٔ آمریکا کاربرد داشته‌است و در هر یک از این دستگاه‌ها وزن متفاوتی دارد. 

«اونسِ» معمولی در سیستم بین‌المللیِ اوزان برابر با یک‌شانزدهم پوند یا ۴۰۰ ارزن است که در دستگاه متریک برابر با ۲۸٫۳۴۹۵۲۳۱۲۵ گرم می‌شود. این واحد در ایالات متحدهٔ آمریکا بسیار متداول است. در بریتانیا استفادهٔ رسمی از آن در سال ۲۰۰۰ به پایان رسید، اما هنوز هم در این کشور به‌طور غیررسمی استفاده می‌شود.

همچنین، برای اندازه‌گیری وزن فلزات گران‌بها، یعنی طلا، نقره، پلاتین، رودیم و پالادیم از اونس بین‌المللی تروا استفاده می‌شود که معادل ۳۱٫۱۰۳۴۷۶۸ گرم است. این اونس فقط برای اندازه‌گیری فلزات گران‌بها کاربرد دارد و وزن شمش‌ها و سکه‌های طلا و دیگر فلزات گران‌بها و نیز قیمت آن‌ها معمولاً با اونس تروا بیان می‌شود. اصطلاح «یک اونس طلا» به‌معنی طلایی یک‌تکه یا ساچمه با وزن یک اونس تروا و با خلوص ۹۹٫۹۹٪ (۲۴ عیار) است.

انواع دیگرِ اونس شامل *اونس ماریا ترزا* معادل ۲۸٫۰۶۶۸ گرم، *اونس اسپانیایی* معادل ۲۸٫۷۵ گرم، *اونس متریک چینی* معادل ۵۰ گرم و *اونس متریک هلندی* معادل ۱۰۰ گرم می‌شوند.
oz برای مشروبات هم استفاده می‌شود و همچنین برای نشان دادن مقداری از گریس که برای روان کاری بلبیرینگ‌ها بکار میرود.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیای انگلیسی (بازیابی در تاریخ ۸ اکتبر ۲۰۱۵)

رده:یکاهای امپریال
رده:یکاهای جرم
رده:یکاهای مرسوم در ایالات متحده
سوت (ابهام‌زدایی)

**[[سوت]]** به صدایی گفته می‌شود که به وسیلهٔ تنظیم جریان هوای عبوری از دهان انسان به وجود می‌آید.

**سوت** همچنین ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره بدارد:
* سوت (وسیله)، ابزاری برای تولید صدا
* سوت (یکای جرم)
* سوت (نوع آواز)، نوعی ترانهٔ شاد بلوچی
* سوت (ترانه فلو رایدا)، تک‌آهنگی از فلو رایدا
* سوت (رومانی)، شهری در شهرستان موره در کشور رومانی

رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی مکان‌ها
رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی نام خانوادگی
دقیقه

بندانگشتی|نمایش یک دقیقه در نمایشگرهای دیجیتالی
**دقیقه** یکای زمان است و برابر با ۶۰ ثانیه و یک شصتم ساعت است. در موارد خیلی نادر دقیقه می‌تواند ۵۹ یا ۶۱ ثانیه باشد که ثانیهٔ کبیسه می‌گویند. دقیقه را با علامت پریم مشخص می‌کنند مانند «'۵»، همچنین دقیقه را در فیزیک با «min» نشان می‌دهند.

## جستارهای وابسته
* دقیقهٔ قوسی

## منابع


رده:مرتبه بزرگی (زمان)
رده:یکاهای زمان
ساعت (ابهام‌زدایی)

معانی ساعت:
* ساعت یکای شمارش زمان
* ساعت: ابزاری برای اندازه‌گیری زمان به ساعت
* یکی از نام‌های رستاخیز
سال

بندانگشتی|یک نمونه تقویم میلادی
**سال** یکای زمان است که بر اساس رخ دادن دو رویداد در جریان حرکت زمین به دور خورشید تعریف می‌شود. گاه با گسترش دادن این مفهوم، واژه «سال» برای نامیدن طول زمان گردش سیاره‌های دیگر به دور خورشید نیز به‌کار می‌رود.

سال معمولاً به سال خورشیدی گفته می‌شود. گاه‌شماری قمری بر اساس سال قمری برابر ۱۲ ماه قمری است و بیش از ۱۰ روز از سال خورشیدی کوتاهتر است.

## سال اعتدالی

سال اعتدالی، فاصله زمانی بین دو بار عبور متوالی زمین از نقطه اعتدال بهاری است. زمان هر سال اعتدالی بعلت برخی تأثیرات نجومی متغیر است (سال اعتدالی متغیر) که مبنای آغاز سال در گاه‌شماری هجری خورشیدی و میانگین آن (سال اعتدالی متوسط یا میانگین)، مبنای واحد سال تقویمی در همه گاه‌شماری‌های خورشیدی است. مدت سال اعتدالی متوسط ۳۶۵ روز و ۵ ساعت و ۴۸ دقیقه و ۴۵٬۹۷۵۴۵۶ ثانیه، بعبارتی (۳۶۵٫۲۴۲۱۹۸۷۹ روز) است.

در تمدن‌های باستان با اهمیتی که دانستن فرارسیدن فصل‌ها در کشاورزی داشت، مفهوم «سال اعتدالی» جهت تنظیم تقویم اهمیت داشت.

## سال تقویمی یا عرفی
سال تقویمی (عرفی) مدتی است بین دو تاریخ روز که نام واحدی در تقویم دارند. مثلاً از ۶ آذر تا ۶ آذر سال بعد.
سال تقویمی عادی ۳۶۵ روزه و کبیسه ۳۶۶ روزه‌است.
**تقویم خورشیدی** معمولاً برای پیش‌بینی شروع فصل‌ها بکار می‌رفت.

## سال قمری
سال قمری عرفی مساوی است با ۱۲ ماه هلالی و مدت آن برابر با ۳۵۴ یا ۳۵۵ شبانه روز (سال کبیسه) است. سال قمری متوسط ۳۵۴٫۳۶۷ روز است.

## سال نجومی

سال نجومی مدت زمانی است که زمین نسبت به یک ستاره ثابت یک دور در مسیرش به دور خورشید می‌گردد. طول سال نجومی ۳۶۵٫۲۵۶۳۶ روز است، یعنی ۳۶۵ روز و ۶ ساعت و ۹ دقیقه است. سال نجومی ۲۰ دقیقه از سال اعتدالی بلندتر است. از این رو که مختصات ستارگان به مرور در نقشه آسمان تغییر می‌یابد.

## سال انحرافی
سال انحرافی عبارت است از دو دور متوالی زمین از نزدیکترین وضع آن نسبت به خورشید (حضیض) که مدت آن تقریباً ۳۶۵ شبانه روز و کسری است.

## سال نوری
سال نوری عبارت است از مسافتی که نور با سرعتی معادل سیصد هزار کیلومتر بر ثانیه، در مدت یک سال (سال اعتدالی متوسط) طی می‌کند.سال نوری بر خلاف تصور عامه، واحد مسافت است و نه واحد زمان. این واحد برای بیان فاصله‌های بسیار دور از هم در فضا، استفاده می‌شود.

## منابع

* http://www.hupaa.com/page.php?id=3946

رده:زمان
رده:سال‌ها (میلادی)
رده:گاه‌شماری‌ها
رده:یکاهای زمان
دهه

یک **دهه** به معنی یک بازهٔ زمانی ۱۰ ساله است. واژه‌های دیگری که برای بازه بندی زمان کاربرد دارند عبارتند از: سده یا قرن و هزاره.

## نمایش نوشتاری دهه
هر بازه زمانی ده ساله را می‌توان یک دهه نامید، ولی معمول نیست که برای هر بازه ده ساله‌ای از این واژه استفاده شود. در نوشتار و گفتار، یک دهه به بازه زمانی میان سال‌هایی که عدد آن‌ها با صفر تمام می‌شود، گفته می‌شود؛ مانند دهه ۱۹۶۰ که برابر است با سال‌های ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۹. در بیشتر موارد برای کوتاه‌تر یاد کردن از یک دهه فقط دو رقم پایانی را می‌گویند مانند دهه ۶۰ که البته در این روش بیان روشن نیست که صحبت از کدام سده است.

نام‌گذاری یک دهه به این گونه کاربرد روزانه دارد، اما در واقع چنین بیانی درست و دقیق نیست. در واقع از نظر ریاضی و اعداد کاملاً غلط و ناصحیح است. به بیان روشن‌تر در گاه‌شمار سال‌ها از سال ۱ شروع می‌شود پس سال‌های ۱ تا ۱۰ را دهه نخست و سال‌های ۱۱ تا ۲۰ را دهه دوم می‌خوانند.  و تا دههٔ آخر نیز باید به همین ترتیب باشد؛ در شمارش سده و هزاره نیز به همین روش اخیر محاسبه می‌کنند.

اگرچه در روال عادی سال‌های میان ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۹ را دهه ۱۹۶۰ حساب کرده‌اند ولی طبق شمارشی که توضیح داده شد، سال‌های ۱۹۶۱ تا ۱۹۷۰ را، ۱۹۷ اُمین دهه و یا دهه هفتم سده ۲۰‌ اُم می‌گویند. اما در گویش معمولی و برای مثال، منظور از متولدین دهه ۶۰ کسانی هستند که در سالهای ۶۱ تا ۷۰ به دنیا آمده‌اند که یک اشتباه مصطلح عامیانه است. در واقعیت و از نظر اعدادی و ریاضی، دهه ۶ اُم عمر مابین سال‌های ۵۱ تا ۶۰ است و این روش صحیح و اصولی می‌باشد، اما روش نخست بیان بین مردم عادی، جا افتاده‌تر است. این اشتباه در گویش و نوشتار تا حدّی جاافتاده و پیش رفته است که حتی در رسانه‌های تلویزیونی، روزنامه‌ها، مجلات، ادارات و حتی در مصاحبه‌های مسئولان نیز از روش نخست بیان استفاده میکنند یعنی همانند گویش عامهٔ مردم منظور از دههٔ شصتی‌ها یعنی افرادیکه در مابین سالهای ۶۱ تا ۷۰ متولد شده‌اند میباشد.

گاهی از واژه دهه برای کاربردهای ویژه دیگری نیز استفاده می‌شود. برای نمونه در جمله «موتسارت در دهه آخر عمرش در زمینه موسیقی نوآوری‌های بسیار کرد.» واژه دهه بدون توجه به اینکه در مورد چه سال‌هایی از گاه‌شمار صحبت می‌کنیم تنها به ده سال پایانی عمر موتسارت توجه دارد.

پس در عبارتی مانند «این دهه» تنها از روی جمله‌های پیشین و پسین می‌توان تشخیص داد منظور کدام سال‌ها است.

## نام
دهه از عدد ده گرفته شده‌است. در زبان انگلیسی decade گفته می‌شود که از واژهٔ *dekas* از زبان یونان باستان که به معنی «ده» است، گرفته شده‌است.

## منابع

## جستارهای وابسته
* سده
* هزاره

## پیوند به بیرون
* Definition پایگاه مجازی ریشه یابی واژه‌ها (به صورت بر خط).

رده:پدیده‌های تناوبی
رده:دهه‌ها (میلادی)
رده:یکاهای زمان
سده

بندانگشتی|جشن صدمین سالگرد شهر فلوریدا.
**سَده** یا **قَرن** یکای زمان و برابر با یک‌صد (۱۰۰) سال است. یک قرن از ده دهه (۱۰ سال) تشکیل شده و هر ده قرن نیز برابر با یک هزاره (۱۰۰۰ سال) است.

## ریشه‌شناسی
قرن وام‌واژه‌ای عربی در فارسی است که معادل سده است. قرن در زبان فارسی بیشتر از سده به‌ کار می‌رود. 

## سال آغازین و پایان سده
در یک مدل سال شماری قاعده بر این است که سال یکم هر سده آغاز آن سده است؛ بنابراین سدهٔ بیستم از سال ۱۹۰۱ (۰۱/۰۱/۰۱ آغاز سده است) تا پایان سال ۲۰۰۰ ادامه داشته‌است؛ یعنی آغاز سده‌شماری با سال ۱ آغاز می‌شود. اما در یک مدل دیگر که بیشتر محبوبیت دارد و در عمل بیشتر بکار می‌رود سده را بر اساس سال‌هایی که رقم صدگان و بالاتر مشترک دارند نام‌گذاری می‌کنند و تمام مثلاً سال‌هایی به ۱۹ شروع می‌شوند (از جمله ۱۹۰۰) متعلق به سده بیستم دانسته می‌شوند.

## جشن سده
فردوسی شاعر بزرگ و به نام کشور ایران نظراتی دربارهٔ جشن سده بیان کرده‌است.

شب آمد برافروخت آتش چو کوه؛ همان شاه در گرد او با گروه

یکی جشن کرد آن شب و باده خْوَرد؛ **سده** نام آن جشن فرخنده کرد

ز هوشنگ ماند این سده یادگار؛ بسی باد چون او دگر شهریار

کز آباد کردن جهان شاد کرد؛ جهانی به نیکی از او یاد کرد

فردوسی در شاهنامه اشاره خاصی به جشن سده داشته‌است و معتقد است که، جشن سده به خاطر پدید آمدن آتش از سوی هوشنگ پدید آمده‌است.

## سده‌ها چغندر

## جستارهای وابسته
* جشن سده

## منابع

Wikipedia-bijdragers, "Eeuw," Wikipedia, de vrije encyclopedie, http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Eeuw&oldid=19667322 (accessed januari ۱۳، ۲۰۱۰).

رده:۱۰۰ (عدد)
رده:سده‌ها (میلادی)
رده:یکاهای زمان
ناخن فشنگ‌کش

[thumb|در این [تفنگ دولول، ناخن فشنگ‌کش که شکلی سه‌گوش با پهلوهای بریده دارد را می‌توان در جلوی دو لول تفنگ دید.]]

**ناخن فشنگ‌کش**  زبانه یا لبه‌ای فلزی روی گلنگدن برخی سلاح‌های گرم است که برای درآوردن و بیرون کشیدن پوکه فشنگ شلیک شده از جان لوله بکار می‌رود.

وقتی گلنگدن به جلو حرکت می‌کند ناخن فشنگ‌کش با شیار یا لبه انتهای فشنگ درگیر می‌شود و بعد از شلیک وقتی که گلنگدن به عقب می‌رود پوکه را با خود به عقب می‌آورد. پوکه در اثر برخورد با قطعه‌ای بنام قطعه پوکه‌پران که غالباً در کنار بدنه به صورت زائده‌ای قرار دارد به بیرون پرتاب می‌شود.

قطعه پوکه‌پران در سلاح کلاشنیکف از شیاری که بر روی گلنگدن و در کنار ناخن فشنگ کش تعبیه شده عبور کرده و عمل پرش را انجام می‌دهد.

## منابع

* 

رده:اجزای جنگ‌افزارها
جان لوله

[thumb|300px|جان لوله در تفنگ [ام۱۶]]
thumb|300px|

**جان لوله** فضایی در قسمت انتهایی لوله سلاح در برخی از سلاح‌های گرم است که فشنگ قبل از شلیک در آن قرار دارد. معمولاً گلنگدن در حرکت به جلو فشنگ را در جان لوله قرار می‌دهد.

وقتی فشنگ در جان لوله است اصطلاحاً می‌گویند سلاح «پُر» است یا «مسلح» است. قرارداشتن فشنگ در جان لوله بدون اینکه حمل کننده از آن مطلع باشد عامل بسیاری از قتل‌های اتفاقی با سلاح «پر» بوده‌است.

## منابع
رده:اجزای جنگ‌افزارها
سلاح‌های غیرخودکار

**سلاح‌های غیرخودکار** انواعی از سلاح‌های گرم هستند که پس از هر شلیک باید به صورت دستی مسلح شوند.

تفنگ‌های شکاری طبق مقررات شکار باید غیرخودکار باشند.

تفنگ‌های غیر خودکار معمولاً گلنگدن دستی دارند.

## جستارهای وابسته
* تفنگ اتوماتیک
* جنگ‌افزار تمام‌خودکار

رده:تفنگ‌ها
سلاح‌های خودکار

**سلاح‌های خودکار** انواعی از سلاح‌های گرم هستند که تا وقتی ماشه آن‌ها فشرده شده‌باشد، به شلیک ادامه می‌دهند.

مسلسل‌ها از معروف‌ترین سلاح‌های خودکار هستند.

گاهی بعضی از سلاح‌های کمری مانند کلت ام۱۹۱۱ را «اتوماتیک» یا خودکار می‌نامند که دقیق نیست و این سلاح‌ها را باید نیم اتوماتیک نامید.

رده:مسلسل‌ها