سید رضی لاریجانی

**میر سید رضی لاریجانی** مجتهد، عالم علوم عرفانی و پایه‌گذار مکتب تهران بود.

## ولادت و زندگی
دربارهٔ اصلیت و چگونگی عزیمت لاریجانی به اصفهان آمده‌است که: «حاج سیدرضی رضوان‌الله علیه اصلاً از اهل لاریجان از توابع مازندران و از سادات عظیم‌الشأن آن سامان بود» پدر وی در زمره اهل علم و از طریق فلاحت امرار معاش می‌کرده‌است. وی در اوان بلوغ به ملاقات درویش کافی می‌رود و مورد توجه وی گردید. پس از چندی به علت عدم تجانس با اهالی آن سامان و پریشانی خاطری که از کشته‌شدن پدر داشت وطن مألوف را ترک و با مادر و برادر خود سید زکی‌الدین به عزم تحصیل علوم به صوب اصفهان رهسپار گردید» گفته‌اند که نسب آقا سیدرضی با بیست و چهار پشت به امامزاده حمزه فرزند موسی کاظم می‌رسد و از این نظر است که همواره او را از سادات به‌شمار آورده‌اند. تاریخ ولادت و مهاجرت لاریجانی به اصفهان به درستی روشن نیست. گمان می‌رود که وی در اواخر سده دوازدهم قمری زاده شده و در دهه‌های آغاز سده سیزدهم ترک یار و دیار کرده و به اصفهان رفته‌است. به نوشته عبرت نائینی، آقاسیدرضی در اصفهان «پس از تکمیل مقدمات علمیه و تحصیل یک دوره فقه، در مدرس آخوند ملاعلی نوری نورالله تربته و ملااسماعیل استاد به تحصیل حکمت جدید صدرالدین شیرازی مشغول و در نزد اساتید دیگر نیز حکمت مشاء را فراگرفت.» و در امر تحصیل تبرّز و مهارتی ویژه از خود نشان داد. پژوهشگران امروز از لاریجانی با القاب «سیدالعرفاء و سندالازکیاء» نام می‌برند و معاصرینش او را «عالم ربانی» می‌نامیدند.

## در کلام دیگران
* **سیدحسین نصر در عرفان اسلامی در مورد سیدرضی لاریجانی می‌نویسد: «نخستین شخصیت برجسته دوران قاجار در زمینه عرفان که باید در اینجا از او یاد کرد.
* **میرزا طاهر تنکابنی** آقا سیدرضی‌الدین لاریجانی از بزرگان حکما و عرفای عصر متأخر بوده و آن مرحوم از تلامیذ حکیم ملاعلی نوری بوده و از استاد خود، محمد رضا قمشه‌ای اصفهانی که از شاگردان سید مرحوم بوده، شنیده‌ام که این سید بزرگوار در زهد و وارستگی وحید عصر خود بوده و در اوایل عمر که از مازندران به اصفهان برای تحصیل علوم رفته بود، به واسطه کثرت فقر و پریشانی، در حمامهای اصفهان به کسب در ایام تعطیل می‌پرداخت و تحصیل معاش ایام تحصیل می‌نمود؛ و بعد از تکمیل مراتب تحصیلات، با زنی از خوانین مکرمات بستگان سببی خود ازدواج نموده و آن خاتون از طرف پدر خود بالارث متموله بوده و چون سید بزرگوار بدین وسیله، سعه در معاشش حاصل گردید، طریقه انفاق بر فقرا و ایثار مساکین را شیمه عالیه خود قرار داده به نحوی که گاهی در عبور و مرور در کوچه‌های [[اصفهان]]، عبا یا قبا یا شلوار خود را به فقرا و مساکین می‌بخشید و حالت بکاء و گریه زیاد داشت.

== آثار ==
از لاریجانی گویا آثار زیادی بر جای نمانده است. تنها نوشته‌ای که از او دیده شده، نسخه‌ای است خطی با عنوان «طرائف الحکمت» که امروزه در کتابخانه مرعشی نجفی نگهداری می‌شود. [[کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی]]. همچنین از او اجازه اجتهادی در دست است که به نام آقا سید محمد حسن مجتهد موسوی بعد از سال ۱۲۴۴ نوشته‌است. (تذکره القبور) با این همه، بسیاری از اندیشه‌ها و آموزه‌های عرفانی آقا سیدرضی را می‌توان در لابلای آثار و اشعار شاگردان مکتب وی از جمله [[محمد رضا قمشه‌ای]] و [[میرزا محمد تنکابنی]] و دیگران پیدا کرد.

== علوم غریبه ==
سید رضی لاریجانی به خاطر احاطه‌اش بر [[علوم غریبه]] مشهور بوده‌است.

== تأسیس مکتب حوزه تهران ==
آغاز حوزه عرفانی تهران با آمدن سیدرضی لاریجانی است که در دوران صدارت [[امیرکبیر]] و در اواخر عمر به دعوت [[میرزا اسماعیل گرکانی]] از رجال قاجار به تهران می‌آیند. [[عباس طارمی]]، [[ملاعبدالله زنوزی]] را مؤسس حوزه فلسفی تهران و سیدرضی لاریجانی را پایه‌گذار حوزه عرفانی تهران نام می‌برد. حوزه تهران در اوایل دوره قاجاریه و با حکومت فتحعلیشاه قاجار رونق گرفت و بویژه پس از آنکه به تقاضای فتحعلیشاه ملاعلی نوری یکی از شاگران برجسته خود (یعنی ملاعبدالله زنوزی) را به تهران فرستاد، این شهر رفته رفته به مرکز تدریس علوم اسلامی و حکمت الهی تبدیل شد و استادان علوم عقلی نظیر حکمت و عرفان به مرور اصفهان را ترک کردند و این شهر مرجعیت پیشین را از دست داد. از استادانی که تهران را به حضور خود مزین کردند از عارف بزرگ [[آقا محمدرضا قمشه‌ای]] و [[میرزا ابوالحسن جلوه]] فیلسوف مشائی عصر ناصرالدین شاه می‌توان نام برد. به تصریح اعتمادالسلطنه در «المأثر و الآثار»، لاریجانی در سال ۱۲۶۷ قمری یعنی در اوایل سلطنت ناصرالدین شاه قاجار «به تهران آمد و در خانه مرحوم میرزا اسمعیل مستوفی گرکانی منزل گرفت تا عیال و اولادش نیز رسیدندآشتیانی نوشته‌اند: «برخی از اعاظم حکما و عرفاً از اصفهان به تهران آمدند. از جمله آقاسیدرضی لاریجانی و آقا [[میرزا حسن نوری]] فرزند آخوند [[ملاعلی نوری]] و آخوند ملاعبدالله زنوزی و [[محمد رضا قمشه‌ای]] که بعد از رونق حوزه تهران، اصفهان را ترک کردند. مرحوم لاریجانی به دعوت مرحوم میرزا علیرضا گرکانی مستوفی به تهران آمدند» و نیز افزوده‌اند: «لاریجانی اواخر عمر خود به دعوت مرحوم [[میرزا علیرضا گرکانی]] از رجال مهم دوران قاجاریه به تهران مسافرت کرد و میرزا علیرضا در منزل خود از او و عائله‌اش پذیرائی نمود و در تهران دارفانی را وداع کرد.» ولی عبرت نائینی (شایدً بر مبنای گفته اعتمادالسلطنه) ورود لاریجانی به تهران را به‌دعوت میرزااسمعیل مستوفی گرکانی ضبط کرده‌است؛ و به نظر می‌رسد که این قول با در نظرگرفتن حقایق تاریخی صحیح‌تر باشد. لاریجانی یک بار به زیارت [[مکه]] مشرف شده و در بسیاری از منابع از جمله «مأثر و الآثار» با عنوان **حاج سیدرضی لاریجانی''' نامیده شده‌است. تشرف وی به مکه معظمه باید در سالهای آخر اقامت او در اصفهان و پیش از سفر به تهران صورت گرفته باشد.

## آرامگاه
لاریجانی به سال ۱۲۷۰ ق؛ یعنی ۲ سال پس از کشته شدن امیرکبیر در تهران درگذشت و در صحن امامزاده طاهر از نوادگان سجاد در شهر ری به خاک سپرده شد. اما مزار وی امروزه مشخص نیست.

## فرزندان
* میرزا سیدمحمد ادیب لاریجانی (شمس الادبا) شمس الادبای لاریجانی
* آقا سیداسماعیل ملاباشی

## منابع
* سید رضی لاریجانی عالم ربانی و پایه‌گذار مکتب عرفانی تهران
* سید رضی لاریجانی بزرگ عالمان قاجار
* https://web.archive.org/web/20120327053647/http://is-hozeh.ir/ShowPage.aspx?page_=form&order=show&lang=1&sub=0&PageId=98&codeV=1&tempname=Internal

علمیه مرکزی

رده:اهالی آمل
رده:عالمان علوم خفیه
رده:درگذشتگان ۱۲۷۰ (قمری)
رده:روحانیان شیعه اهل آمل
رده:روحانیان شیعه اهل ایران
رده:روحانیان شیعه دوازده‌امامی
رده:عالمان شیعه
رده:محدثان اهل ایران