رابرت داونی جونیور

**رابرت جان داونی جونیور** (؛ زادهٔ ۴ آوریل ۱۹۶۵) بازیگر آمریکایی است. او به دلیل بازی‌های کاریزماتیک و توانایی در ایفای نقش‌های متنوع شناخته می‌شود و در فاصلهٔ سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵ بالاترین دستمزد سالانه را در هالیوود دریافت کرده است. در طول پنج دهه فعالیت هنری، داونی جوایز و افتخارات متعددی از جمله یک جایزه اسکار، یک جایزه امی، سه جایزه گلدن گلوب و دو جایزه بفتا کسب کرده است.

داونی در پنج سالگی نخستین تجربهٔ بازیگری خود را در فیلم *[[پوند (فیلم)|پوند]]* (۱۹۷۰) ساختهٔ پدرش، رابرت داونی سینیور، به دست آورد. او با حضور در فیلم‌های نوجوانانه *[[علوم عجیب (فیلم)|علوم عجیب]]* (۱۹۸۵) و *[[کمتر از صفر (فیلم)|کمتر از صفر]]* (۱۹۸۷) که با گروه موسوم به برَت پَک ساخته شدند، به شهرت رسید. نقش‌آفرینی او در فیلم زندگینامه‌ای *[[چاپلین (فیلم)|چاپلین]]* (۱۹۹۲) در نقش چارلی چاپلین، جایزه بفتای بهترین بازیگر نقش اول مرد و نامزدی جایزه اسکار را برایش به همراه داشت. پس از گذراندن دوران محکومیت در مرکز درمانی سوءمصرف مواد کورکورن به دلیل اتهامات وابسته به مواد مخدر، داونی در سال ۲۰۰۰ به مجموعه تلویزیونی *[[الی مک‌بل]]* پیوست و برای بازی در آن یک گلدن گلوب دریافت کرد. با این حال، در سال ۲۰۰۱ به دنبال بازداشت‌های مجدد مرتبط با مواد مخدر از این مجموعه کنار گذاشته شد. او سپس وارد برنامه بازپروری اجباری شد و از سال ۲۰۰۳ هشیار مانده است.

پس از آنکه مل گیبسون هزینه بیمه حرفه‌ای او را پرداخت کرد، داونی با فیلم *[[کارآگاه آوازخوان (فیلم)|کارآگاه آوازخوان]]* (۲۰۰۳) به سینما بازگشت. او در نقش شرلوک هولمز در فیلم *[[شرلوک هولمز (فیلم ۲۰۰۹)|شرلوک هولمز]]* (۲۰۰۹) و دنبالهٔ آن در سال ۲۰۱۱ ظاهر شد که نخستین فیلم برایش یک گلدن گلوب دیگر به همراه داشت. داونی با ایفای نقش مرد آهنی در ده فیلم از دنیای سینمایی مارول، از *[[مرد آهنی (فیلم ۲۰۰۸)|مرد آهنی]]* (۲۰۰۸) تا *[[انتقام‌جویان: پایان بازی]]* (۲۰۱۹)، شهرتی جهانی به دست آورد. او برای نقش‌آفرینی تحسین‌شده‌اش در نقش لوئیس استراوز در فیلم *[[اوپنهایمر (فیلم)|اوپنهایمر]]* (۲۰۲۳) ساختهٔ کریستوفر نولان، برندهٔ جوایز اسکار، گلدن گلوب و بفتای بهترین بازیگر نقش مکمل مرد شد. در سال ۲۰۲۴، برای بازی در مینی‌سریال *[[همدرد (مینی سریال)|همدرد]]* نامزد جایزه امی ساعات پربیننده شد و همچنین نخستین حضور خود در برادوی را با ایفای نقش اصلی در نمایش *مک‌نیل* اثر ایاد اختر تجربه کرد.

داونی یکی از پرفروش‌ترین بازیگران تاریخ سینما است؛ فیلم‌های او در مقام بازیگر نقش اول بیش از ۱۴٫۳ میلیارد دلار در سراسر جهان فروش داشته‌اند. او در سال ۲۰۰۸ در فهرست ۱۰۰ فرد تأثیرگذار مجله *[[تایم]]* قرار گرفت. افزون بر بازیگری، در عرصه موسیقی نیز فعالیت کرده و آلبوم جَز-پاپ *[[فوتوریست (آلبوم رابرت داونی جونیور)|فوتوریست]]* (۲۰۰۴) را منتشر کرده است که در جدول ''بیلبورد'' ۲۰۰ ایالات متحده جای گرفت. داونی پیش‌تر با دبورا فالکنر ازدواج کرده بود و پس از جدایی از او، در سال ۲۰۰۵ با سوزان لوین ازدواج کرد. این دو شرکت تهیه‌کنندگی Team Downey را بنیان نهادند. او سه فرزند دارد: یک فرزند از ازدواج نخست و دو فرزند از ازدواج دوم.

## اوایل زندگی
رابرت جان داونی جونیور در ۴ آوریل ۱۹۶۵ در محله منهتن، شهر نیویورک، به دنیا آمد. پدرش، رابرت داونی سینیور (با نام اصلی الایس)، فیلم‌ساز بود و مادرش، السی اَن (با نام خانوادگی اصلی فورد)، بازیگری بود که در برخی از فیلم‌های داونی سینیور ظاهر شد. پدر او نیمی لیتوانیایی-یهودی، یک‌چهارم مجار-یهودی و یک‌چهارم ایرلندی‌تبار بود، در حالی که مادرش ریشه‌های اسکاتلندی، آلمانی و سوئیسی داشت. خواهرش، الیسون، دو سال از او بزرگ‌تر است.

به دلیل پروژه‌های سینمایی پدرش، داونی در دوران کودکی بارها محل زندگی خود را تغییر داد و در مکان‌هایی چون وودستاک، لندن، نیومکزیکو، کالیفرنیا، کنتیکت و گرینیچ ویلج زندگی کرد. او از سنین پایین در معرض مواد مخدر قرار گرفت؛ پدرش با اعتیاد دست‌وپنجه نرم می‌کرد و مادرش با الکلیسم. داونی گفته است که پدرش در هشت سالگی او را با ماری‌جوانا آشنا کرد؛ موضوعی که بعدها بابت آن ابراز پشیمانی نمود. او همچنین توضیح داده است که مصرف مواد مخدر همراه با پدرش نوعی پیوند عاطفی میان آن‌ها ایجاد کرده بود و گفته است: «وقتی من و پدرم با هم مواد مصرف می‌کردیم، این تنها شیوه‌ای بود که او بلد بود عشقش را به من نشان دهد.» داونی در دوران کودکی در نقش‌های کوچک در فیلم‌های پدرش ظاهر شد. نخستین تجربه بازیگری او در پنج سالگی در فیلم کمدی *[[پوند (فیلم)|پوند]]* (۱۹۷۰) بود که در آن نقش یک توله‌سگ بیمار را ایفا کرد. در هفت سالگی نیز در فیلم وسترن سوررئالیستی *[[کاخ گرازر]]* (۱۹۷۲) بازی کرد. در یازده و دوازده سالگی در کمپ تابستانی بازیگری Stagedoor Manor در شمال ایالت نیویورک شرکت کرد.

داونی به‌عنوان کودکی پرجنب‌وجوش توصیف شده که «سعی می‌کرد خونسرد و باحال به نظر برسد»؛ او اغلب توسط پسران بزرگ‌تر دست انداخته می‌شد اما نزد دختران محبوب بود. والدینش در سال ۱۹۷۷، زمانی که او دوازده ساله بود، از هم جدا شدند. پس از آن، او همراه مادرش در آپارتمانی پنج طبقه در نیویورک زندگی کرد، در حالی که خواهرش نزد پدرشان ماند و بعدها به مدرسه شبانه‌روزی فرستاده شد. داونی برای پایه هشتم در مدرسه Lincoln Junior High School و برای پایه‌های نهم و دهم در دبیرستان سنتا مونیکا تحصیل کرد، اما در سال ۱۹۸۲ ترک تحصیل نمود. در ۱۷ سالگی به نیویورک بازگشت تا به‌طور تمام‌وقت بازیگری را دنبال کند. برای تأمین هزینه‌های زندگی و دوران تست بازیگری، مشاغل مختلفی انجام داد؛ از جمله جمع‌آوری ظروف در یک رستوران در Central Falls، کار در یک فروشگاه کفش و اجرای نمایشی به‌عنوان «هنر زنده» در کلوب شبانه Area. در همین دوره، او در تئاترهای محلی و نمایش‌های آف برادوی نیز ظاهر شد.

## حرفه
### ۱۹۸۳–۱۹۹۵: آغاز و تحسین منتقدان
داونی از سال ۱۹۸۳ شروع به‌کار در تئاتر کرد. از جمله کارهای او می‌توان به تئاتر *شور آمریکایی* به تهیه‌کنندگی نورمن لیر اشاره کرد. او در سال ۱۹۸۵ در کنار جیمز اسپیدر در فیلم *[[توف توربو]]* و در کنار جان هیوز در فیلم *[[علوم عجیب (فیلم)|علوم عجیب]]* بازی کرد. نخستین نقش اصلی داونی در فیلم *[[هنرمند مخ‌زنی (فیلم)|هنرمند مخ‌زنی]]* (۱۹۸۷) بود؛ اثری که به دلیل نمایش روابط جنسی بی‌پروا در دوره‌ای که آگاهی عمومی نسبت به بیماری ایدز به شدت افزایش یافته بود، با انتقادهایی مواجه شد و «از نظر جنسی نسنجیده» توصیف گردید.

داونی در سال ۱۹۸۷، به همراه برت ایستون الیس در فیلم *[[کمتر از صفر (فیلم)|کمتر از صفر]]* بازی کرد. او در این فیلم نقش فردی به نام جولیان ولز که یک ثروتمند مبتلا به اعتیاد است را بازی می‌کرده. جانت ماسلین روزنامه‌نگار مجله نیویورک تایمز عملکرد داونی را مثبت ارزیابی کرد. به‌طور کلی نیز این فیلم و بازیگری داونی مورد ستایش و توجه قرار گرفت.

او در سال ۱۹۹۲، در فیلم *[[چاپلین (فیلم)|چاپلین]]* نقش چارلی چاپلین را بازی کرد. او بابت بازی در این فیلم برنده جایزه بفتای بهترین بازیگر نقش اول مرد شد و آل پاچینو برای بازی در فیلم *[[بوی خوش زن (فیلم ۱۹۹۲)|بوی خوش زن]]* این عنوان را به‌دست نیاورد.

در سال ۱۹۹۳، او در فیلم *[[قلب و ارواح]]* با الفری وودارد و کیرا سجویک بازی کرد. پس از آن در فیلم *[[برش‌های کوتاه]]* با متیو موداین و جولیان مور هم‌بازی شد. پس از آن در مستند *[[آخرین حزب (فیلم)|آخرین حزب]]* نویسندگی کرد. در سال ۱۹۹۴ در فیلم *[[فقط تو]]* با مریسا تومی بازی کرد، سپس در فیلم *[[قاتلین بالفطره]]* با وودی هارلسون هم‌بازی شد، و پس از آن در فیلم‌های *[[بازسازی (فیلم ۱۹۹۵)|بازسازی]]*، *[[ریچارد سوم (فیلم ۱۹۹۵)|ریچارد سوم]]*، *[[دو دختر و یک مرد]]*، *[[مارشال‌های آمریکایی (فیلم)|مارشال‌های آمریکایی]]* و *[[سیاه و سفید (فیلم ۱۹۹۹)|سیاه و سفید]]* بازی کرد.

### ۱۹۹۶–۲۰۰۱: مشکلات شغلی
[بندانگشتی|ایستاده|راست|داونی در حال مصاحبه در جشنواره نمایش فیلم [هواپیمایی آمریکا (فیلم)|هواپیمایی آمریکا* (۱۹۹۰)]]
از سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱، داونی چندین بار با اتهامات مربوط به مواد مخدر از جمله [[کوکائین]]، [[هروئین]] و [[ماری‌جوانا]] بازداشت شد. او چندین بار تصمیم به ترک و درمان اعتیاد به مواد مخدر گرفت اما ناکام بود. داونی در ۱۹۹۹ دربارهٔ مواد مخدر به قاضی گفت: «مثل این است که یک شاتگان در دهانم گذاشته‌ام و انگشتم روی ماشه است ولی من طعم فلز اسلحه را دوست دارم.» او ادعا داشت که اعتیادش از هشت سالگی و با توجه به معتاد بودن پدرش آغاز شده.

در آوریل ۱۹۹۶، داونی برای حمل [[هروئین]]، [[کوکائین]]، و یک هفت‌تیر مگنوم ۳۵۷ خالی در [[سان‌ست بلوار (لس آنجلس)|سان‌ست بلوار]] دستگیر شد. او یک ماه بعد در حالی که عفو مشروط داشت، تحت تأثیر مواد مخدر بدون اجازه به خانه یکی از همسایگانش وارد شد و در یکی از اتاق‌ها خوابید. او به سه سال تحت نظر بودن و انجام آزمایش‌های مربوط به مواد مخدر محکوم شد. در سال ۱۹۹۷ یکی از آزمایش‌های مواد مخدر او مثبت اعلام شد و مجبور شد شش ماه را در زندان لس‌آنجلس بگذراند.

داونی در سال ۱۹۹۹ و پس از انجام دوباره تست‌های پزشکی بار دیگر دستگیر شد. او به مدت سه‌سال در کالیفرنیا و زندان ایالت [[کورکوران، کالیفرنیا|کورکوران]] زندانی شد و به خاطر حضور نیافتن در تمرینات یکی از پروژه‌هایش در تلویزیون، از نقش و اجرای خود اخراج شد.

او حدود یک سال در مرکز درمان مصرف مواد مخدر کالیفرنیا و زندان ایالتی کالیفرنیا به سر برد، و با پرداخت ۵۰۰۰ دلار به قید وثیقه آزاد شد. یک هفته پس از آزادی در سال ۲۰۰۰ به ایفای نقش در سریال *الی مک‌بل* پرداخت. و سال بعد نامزد [[جایزه امی]] بهترین بازیگر نقش مکمل مرد و برنده [[جایزه گلدن گلوب]] [[پنجاه و هشتمین مراسم گلدن گلوب|بهترین بازیگر نقش مکمل مرد]] شد. او همچنین به عنوان نویسنده و خواننده با [[وندا شپارد]] (در سریال *الی مک‌بل*) و [[استینگ]] (در قطعه [[هر نفسی که می‌کشی]]) همکاری کرد؛ و در ژانویه ۲۰۰۱ برای ایفای نقش *هملت* به کارگردانی [[مل گیبسون]] انتخاب شد.

قبل از پایان فصل اول سریال *الی مک‌بل* و در پایان تعطیلات سال ۲۰۰۰، داونی بار دیگر در هتل [[مرو گریفین]] در [[پام اسپرینگز، کالیفرنیا]] دستگیر شد. او در هنگام دستگیری تحت تأثیر کوکائین و [[والیوم]] بود. اگر چه امکان داشت داونی به چهار سال و هشت ماه زندان محکوم شود اما او قراردادهایی برای بازیگری امضا کرد.

او بار دیگر در آوریل ۲۰۰۱ در حالی که از زندان آزاد شده بود بیرون از لس‌آنجلس و در شهر [[کالور سیتی، کالیفرنیا|کالور سیتی]] توسط یک افسر پلیس دستگیر شد، اگرچه آزمایش‌ها نشان داد که او کوکائین مصرف کرده اما چند ساعت بعد آزاد شد. پس از آخرین دستگیری، [[دیوید ای کلی]] و دیگر اعضای برنامه *الی مک‌بل* داونی را مورد حمایت قرار دادند و سعی کردند او را از لحاظ روحی احیا کنند. او در ژوئیه ۲۰۰۱، به بازپروری فرستاده شد و سه سال آزادی مشروط دریافت کرد.

در ۱۸ دسامبر ۲۰۰۰، مقاله‌ای در مجله [[پیپل]] با عنوان «بدتر از آن»، به نویسنده «الکس ترسنیوفسکی» منتشر شد که در آن نوشته شده بود: «داونی به بیماری [[اختلال دوقطبی]] مبتلا بوده و بارها تحت [[روان‌درمانی]] قرار گرفته است.» در همین مقاله منیژه نیک‌اختر روان‌پزشک لس‌آنجلس نوشت: «مدت‌ها پیش نامه‌ای از داونی دریافت کرده که در آن داونی درخواست مشاوره داشته است، و این نکته را ذکر کرده که تا به حال مورد ارزیابی کامل روان‌شناسی قرار نگرفته است… او از داونی می‌پرسد که آیا مبتلا به [[اختلال دوقطبی]] است یا نه، و داونی جواب می‌دهد: آه، بله، زمان‌هایی وجود دارد که من آدم ولخرج و بیش‌فعالی می‌شوم و البته گاهی هم کاملاً برعکس دست به هیچ کاری نمی‌زنم.» البته داونی با قاطعیت [[اختلال افسردگی عمده|افسردگی]] و [[شیدایی]] را رد می‌کند و اظهار دارد هیچ گونه [[اختلال خلقی]] و [[بیماری روانی|روانی]] در او وجود ندارد.

=== ۲۰۰۱–۲۰۰۷: بازگشت به کار ===
[[پرونده:Robert Downey Jr at Comic Con 2007.jpg|بندانگشتی|ایستاده|داونی در [[کامیک-کان بین‌المللی سن دیگو]] برای ایفای نقش [[مرد آهنی]] (۲۰۰۷)*]]
داونی پس از پنج سال، مصرف مواد را ترک کرد و به بازیگری بازگشت. او در در نوامبر ۲۰۰۴ دربارهٔ تلاش‌های ناموفق برای کنترل مواد گفت: «من واقعاً نمی‌دانم که آیا باید به بازپروری بروم یا نه؟ خب، من کشتی شکسته‌ای هستم که کارم را از دست داده‌ام و همسرم نیز مرا ترک کرده.»

داونی در اوت ۲۰۰۱ و پس از بازپروری دوباره مشغول به کار شد. التون جان اولین کسی بود که بعد از بازپروری داونی با او همکاری کرد و دربارهٔ آن همکاری گفت: «او کاملاً آرام به نظر می‌رسد و شرایط فوق‌العاده‌ای دارد.»

او در سال ۲۰۰۳ با مل گیبسون که از دوستان نزدیکش بود در فیلم *[[کارآگاه آوازخوان (فیلم)|کارآگاه آوازخوان]]* هم‌بازی شد. پس از آن در فیلم *[[گوتیکا]]* با جوئل سیلور هم بازی شد. او همچنین در فیلم *[[کیس کیس بنگ بنگ]]* با جوئل سیلور بازی کرد. او در همین سال‌ها با سوزان لوین آشنا شد.

پس از فیلم *[[گوتیکا]]*، داونی در فیلم‌های متعددی نقش اصلی و مکمل را بازی کرد. از فیلم‌های خوبی که در آن سال‌ها بازی کرده می‌توان به *[[راهنمایی برای تشخیص قدیسان تو]]*، *[[شب‌بخیر و موفق باشید]]*، پویانمایی *[[یک پوینده تاریک (فیلم)|یک پوینده تاریک]]* (داونی در این پویانمایی نقش یک معتاد را اجرا می‌کند) و *[[خز (فیلم)|خز]]* به کارگردانی استیون شینبرگ اشاره کرد.

در ۲۳ نوامبر ۲۰۰۴، داونی اولین آلبوم موسیقی خود را به نام *[[آینده پژوهان (آلبوم رابرت داونی جونیور)|آینده پژوهان]]* منتشر کرد. پوستر این آلبوم توسط داونی و پسرش ایندیو فالکون داونی طراحی شده بود. این آلبوم نقدها متفاوتی دریافت کرد. اما داونی در سال ۲۰۰۶ اظهار داشت که احتمالاً آلبوم دیگری را نخواهد ساخت، چرا که احساس می‌کرد انرژی‌ای که برای ساخت این آلبوم صرف کرده جبران نشده.

در سال ۲۰۰۶، داونی با صداپیشگی در پویانمایی *[[مرد خانواده]]* به تلویزیون بازگشت. او قبلاً با کارکنان تولید این انیمیشن تماس گرفته بود و گفته بود که به دلیل علاقه پسرش ایندیو به این پویانمایی علاقه به صداپیشگی در این برنامه دارد. تولیدکنندگان این پیشنهاد را پذیرفتند و صداپیشگی شخصیت پاتریک پاورستشیدت را به عهده داونی گذاشتند.

او همچنین در سال ۲۰۰۶ با پیشنهاد انتشارات هارپرکالینز موافقت کرد تا خاطرات خود را به صورت یک کتاب به چاپ برساند. با این حال در سال ۲۰۰۸ نوشتن کتاب را متوقف، و از این کار صرف نظر کرد.

او همچنین در سال ۲۰۰۷، در فیلم *[[زودیاک (فیلم)|زودیاک]]* ظاهر شد. این فیلم براساس یک داستان واقعی بود و داونی در آن نقش روزنامه‌نگاری به نام پال آیوری را بازی می‌کرد.

### ۲۰۰۸–اکنون: مرد آهنی، فیلم‌های پرفروش و موفقیت‌های بیشتر
[بندانگشتی|ایستاده|راست|داونی در [مکزیکو سیتی (۲۰۰۸)]]

با تمام موفقیت‌های مهم داونی در طول زندگی حرفه‌ای، موفقیت اصلی او در فیلم *[[تندر استوایی]]* به دست آمد. بن استیلر که در این فیلم با داونی هم‌بازی بود دربارهٔ بازی و موفقیت داونی و فروش خوب این فیلم در گیشه تابستان در مجله تایم نوشت:

در سال ۲۰۰۷، داونی به عنوان بازیگر نقش مرد آهنی انتخاب شد. جان فاورو کارگردان فیلم دربارهٔ این انتخاب توضیح داد: «داونی بهترین انتخاب نبود، اما او ویژگی ذاتی شخصیت را فهمید و بسیاری از تجربیات تونی استارک را در خود دید. فاورو همچنین ادعا داشت که داونی همان حالتی را در بازی مرد آهنی دارد که جانی دپ در دزدان دریایی کارائیب دارد. او برای ایفای نقش مرد آهنی باید بیشتر از ۲۰ پوند ماهیچه در عرض پنج ماه به‌دست می‌آورد تا بتواند این نقش را بازی کند.»

*[[مرد آهنی (فیلم ۲۰۰۸)|مرد آهنی]]* بین ۳۰ آوریل تا ۳ می ۲۰۰۸ در سطح جهانی منتشر شد و ۵۸۵ میلیون دلار درآمد داشت. و داونی را به بازیگری برجسته تبدیل کرد. داونی در اکتبر همان سال موافقت کرد که به عنوان مرد آهنی در دو فیلم دیگر بازی کند و همچنین به گروه بازیگران فیلم *[[انتقام‌جویان (کمیک)|تیم انتقام جویان]]* بپیوندد. سرانجام او در فیلم *[[انتقام‌جویان (فیلم ۲۰۱۲)|انتقام‌جویان]]* (۲۰۱۲) حضور پیدا کرد و جایگاه خود را در مارول تثبیت کرد.

پس از مرد آهنی، داونی در کنار بن استیلر و جک بلک در *[[تندر استوایی]]* ظاهر شد. این سه بازیگر با هم نقش‌های اصلی فیلم بودند. در این فیلم داونی نقش فردی به نام کریک لازاروس را برعهده دارد. لازاروس در فیلم، بازیگری مشهور است که برنده جوایز مختلف سینمایی شده.

هنگامی که هری اسمیت (روزنامه‌نگار تلویزیونی آمریکایی) در مصاحبه‌ای با داونی مدلی از لازاروس خواست داونی پاسخ داد: «متأسفانه، خودم.»

این فیلم در ۱۳ اوت ۲۰۰۸، در ایالات متحده منتشر شد و ۸۳ درصد آراء مثبت و میانگین نمره ۷۱ را به ترتیب از وبگاه‌های راتن تومیتوز و متاکریتیک به‌دست‌آورد و فیلم در نهایت بیش از ۱۸۰ میلیون دلار فروش داشت. داونی به خاطر بازی در این فیلم نامزد جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل مرد شد.

[بندانگشتی|چپ|۲۰۰px|[ریچل مک آدامز در کنار رابرت داونی جونیور در کمیک کان (۲۰۰۹)]]

او اواسط سال ۲۰۰۸، در فیلم *[[تکنواز (فیلم)|تکنواز]]* به ایفای نقش پرداخت. انتشار این فیلم به دلیل برنامه‌ریزی کوتاه مدت به تأخیر افتاد و توسط پارامونت پیکچرز منتشر شد. منتقدانی که این فیلم را در سال ۲۰۰۸ دیدند، احتمال دادند که این فیلم نامزد جایزه اسکار شود.

یکی از نقش‌های مهم داونی پس از مرد آهنی ایفای نقش شرلوک هولمز در فیلم *[[شرلوک هلمز (فیلم)|شرلوک هولمز]]* به کارگردانی گای ریچی بود. این فیلم توسط وارنر برادرز در ۲۵ دسامبر ۲۰۰۹ منتشر شد. این فیلم در گیشه فروش بسیار بالایی داشت و هشتمین فیلم پرفروش ۲۰۰۹ شد. داونی در این فیلم برنده جایزه گلدن گلوب بهترین بازیگر نقش اول مرد در یک فیلم موزیکال یا کمدی شد. او در سخنرانی ای در همان سال دربارهٔ این عنوان گفت: «من هیچ صحبتی برای گفتن آماده نکردم زیرا همسرم به من گفته است که مت دیمون (برای فیلم *[[اطلاع‌رسانی!]]*) برنده این جایزه خواهد شد؛ بنابراین خودم را برای سخنرانی کردن آماده نکردم.»

او در مه ۲۰۱۰ دوباره در نقش تونی استارک در فیلم *[[مرد آهنی ۲]]* ظاهر شد. این فیلم هفتمین فیلم پرفروش ۲۰۱۰ شد. پس از آن در یک فیلم جاده‌ای به نام *[[موعد مقرر]]* در کنار زک گالیفیاناکیس به بازیگری پرداخت، این فیلم بیش از ۲۱۱ میلیون دلار فروش داشت و در بین ۳۶ فیلم برتر سال ۲۰۱۰ قرار گرفت. و بعد از این فیلم در دنباله فیلم *[[شرلوک هلمز (فیلم)|شرلوک هولمز]]* به نام *[[شرلوک هلمز: بازی سایه‌ها]]* به ایفای نقش پرداخت. این فیلم در گیشه ۵۴۵ میلیون دلار فروش داشت.

او در سال ۲۰۱۲ در فیلم *[[انتقام‌جویان (فیلم ۲۰۱۲)|انتقام‌جویان]]* ظاهر شد. این فیلم با نقدهای مثبتی روبه‌رو شد و سومین فیلم پرفروش ایالات متحده و جهان شد. سپس در فیلم *[[قاضی (فیلم ۲۰۱۴)|قاضی]]* به ایفای نقش پرداخت. این فیلم در افتتاحیه جشنواره بین‌المللی فیلم تورنتو در سال ۲۰۱۴ به نمایش درآمد. پس از فیلم *قاضی* داونی در فیلم‌های *[[مرد آهنی ۳]]* (۲۰۱۳)، *[[انتقام‌جویان: عصر اولتران]]* (۲۰۱۵)، *[[کاپیتان آمریکا: جنگ داخلی]]* (۲۰۱۶)، *[[مرد عنکبوتی: بازگشت به خانه]]* (۲۰۱۷)، *[[انتقام‌جویان: جنگ ابدیت]]* (۲۰۱۸) و *[[انتقام‌جویان: پایان بازی]]* (۲۰۱۹) به ایفای نقش پرداخت. داونی در سال ۲۰۱۹ مجری برنامه *[[عصر هوش مصنوعی]]* که یک سریال مستند در یوتیوب بود شد.

داونی در سال ۲۰۲۰ در نقش دکتر دولیتل در فیلم *[[دولیتل (فیلم)|دولیتل]]* حاضر شد. وی در این فیلم به عنوان یک پزشک قرن نوزدهم میلادی است که می‌تواند با حیوانات صحبت کند. این فیلم، دومین فیلم تیم داونی به‌شمار می‌رفت. این فیلم یک بمب گیشه بود و با نقدهایی چون «خیلی طولانی [و] بی جان» منفی ارزیابی شد. او در سال ۲۰۲۳ نقش لوئیس استراوس را در فیلم *[[اوپنهایمر (فیلم)|اوپنهایمر]]*ِ کریستوفر نولان بازی کرد. این فیلم موفقیتی هنری و تجاری بود و منتقدان نقش‌آفرینی او را ستایش کردند. او برای این نقش جوایز گلدن گلوب، بفتا، انجمن بازیگران فیلم و اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل مرد را دریافت کرد.

داونی قرار است در فیلم کمدی ورزشی درام *[[تعطیلات آل‌آستار (فیلم)|تعطیلات آل‌آستار]]* به کارگردانی جیمی فاکس حضور داشته باشد. 

## سبک بازیگری و تصویر عمومی
داونی به خاطر ایفای طیف متنوعی از نقش‌ها در ژانرهای درام، کمدی و اکشن شناخته می‌شود و به یکی از سودآورترین ستارگان هالیوود بدل شده است. او معمولاً شخصیت‌هایی را بازی می‌کند که باهوش، کاریزماتیک، پیچیده و اغلب دارای نقص هستند؛ از جمله نوابغ و افراد غیرعادی. منتقدان توانایی او در یکی شدن کامل با نقش و واقعی جلوه دادن شخصیت را مورد توجه قرار داده‌اند. در اوایل دوران حرفه‌ای‌اش، نویسندهٔ *[[رولینگ استون]]* سبک بازی داونی را متفاوت از بسیاری از هم‌عصرانش توصیف کرد و آن را «نه عبوس یا به‌طور تحمل‌ناپذیری خودشیفته» بلکه «در وضعیتی نیمه‌دائمی از سرگرمی» دانست. استیون شیف در تحلیل نقش‌های او در *[[موسولینی: داستان ناگفته|موسولینی]]* (۱۹۸۵) و *[[کمتر از صفر (فیلم)|کمتر از صفر]]* (۱۹۸۷) نوشت که او توانست «با بی‌خیالی و سرزندگی از هر مانعی عبور کند». داونی برای نقش‌های سینمایی خود به‌طور گسترده تمرین و آماده‌سازی می‌کند؛ برای نمونه، برای ایفای نقش چارلی چاپلین در *چاپلین* (۱۹۹۲)، ماه‌ها با کارشناسان تمرین کرد تا حرکات چاپلین را به‌طور کامل تقلید کند، و برای نقش کرک لازاروس در *[[تندر استوایی]]* (۲۰۱۰) حتی خارج از صحنه نیز در همان قالب شخصیت باقی ماند. کیت گوردون، کارگردان *[[کارآگاه آوازخوان (فیلم)|کارآگاه آوازخوان]]* (۲۰۰۳)، اظهار داشت که داونی می‌تواند «یک صحنهٔ دو دقیقه‌ای را به پنج قوس متفاوت احساسی ببرد، همان‌طور که خودش را از میان آن عبور می‌دهد».

داونی خود را «یک وانمودکنندهٔ فوق‌العاده بااستعداد» توصیف کرده که «خیلی کم دربارهٔ بازیگری» می‌داند. در مقاله‌ای از *رولینگ استون* در سال ۲۰۱۰، والتر کرن توانایی داونی را در «امتناع از پیروی از هر نوع فیلمنامه، هرگز کاملاً در کانون قرار نگرفتن و همواره مجذوب ایده‌ای تازه بودن» ستود و آن را «ماهیت ذهن و روح او و شاید نبوغش به‌عنوان یک بازیگر» توصیف کرد. او رویکرد خود به بازیگری را شهودی و بداهه‌پردازانه و نه روش‌مند دانسته و گفته است: «هدف این است که سکانس به‌خوبی‌نوشته‌شده به‌گونه‌ای به نظر برسد که انگار بداهه اجرا شده» و «در طول مسیر سعی کنید چیزها را بهتر کنید».

فیلم‌های داونی به‌عنوان بازیگر نقش اصلی بیش از ۱۴٫۳ میلیارد دلار در سراسر جهان فروش داشته‌اند و او را به سومین بازیگر پرفروش تاریخ بدل کرده‌اند (بر اساس آمار *[[نامبرز]]*). او از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵ توسط *[[فوربز]]* به‌عنوان پردرآمدترین بازیگر هالیوود معرفی شد. این نشریه او را در فهرست سالانهٔ ۱۰۰ سلبریتی خود که قدرتمندترین افراد جهان را رتبه‌بندی می‌کند، در سال ۲۰۱۳ در جایگاه بیستم و در سال ۲۰۱۴ در جایگاه دهم قرار داد. مجلهٔ *[[تایم]]* نیز در سال ۲۰۰۸ او را در فهرست ۱۰۰ فرد تأثیرگذار جهان جای داد و از استعداد بازیگری و بازگشت حرفه‌ای او با نقش مرد تقدیر کرد.

## سرمایه‌گذاری‌های دیگر
### موسیقی
داونی در چندین فیلم از جمله *[[چاپلین (فیلم)|چاپلین]]*، *[[بیش از حد خورشید]]*، *[[دو دختر و یک مرد]]*، *[[دوستان و عاشقان (فیلم)|دوستان و عاشقان]]*، *[[کارآگاه آوازخوان (فیلم)|کارآگاه آوازخوان]]* و *[[کیس کیس بنگ بنگ]]* خوانندگی کرد. او همچنین در سال ۲۰۰۱ در موزیک ویدیوی من عشق می‌خواهم با التون جان همکاری کرد. وی در سال ۲۰۰۴ آلبوم موسیقی خود به نام *[[آینده پژوهان (آلبوم رابرت داونی جونیور)|آینده پژوهان]]* را منتشر کرد. او همچنین تجربه‌های زیادی را با خوانندگی در سریال *[[الی مک‌بل]]* به دست آورد.

### شرکت تولید فیلم
در ۱۴ ژوئن ۲۰۱۰، داونی و همسرش سوزان داونی شرکت تولید فیلم خود را به نام تیم داونی، افتتاح کردند. اولین پروژه این شرکت فیلم *[[قاضی (فیلم ۲۰۱۴)|قاضی]]* بود.

## زندگی شخصی
### روابط و خانواده
داونی در مجموعه *[[اولین بار (فیلم ۱۹۸۴)|اولین بار]]*، با سارا جسیکا پارکر آشنا شد، اما این زوج به دلیل اعتیاد از هم جدا شدند. او در ۲۹ مه ۱۹۹۲ با دبورا فالکونر ازدواج کرد. اولین پسر آن‌ها در سپتامبر ۱۹۹۳ به دنیا آمد، اما این زوج در ۲۶ آوریل ۲۰۰۴ از هم جدا شدند.
[بندانگشتی|چپ|ایستاده|داونی و همسرش [سوزان داونی|سوزان لوین در مراسم اسکار (۲۰۱۰)]]
در سال ۲۰۰۳، داونی، با سوزان لوین تهیه‌کننده فیلم، برای ایفای نقش در فیلم *[[گوتیکا]]* ملاقات کرد. داونی و سوزان در طول تولید فیلم با هم آشنا شدند و اگرچه دو بار دوستی آن‌ها به هم خورد، اما این دو سرانجام در اوت ۲۰۰۵ در نیویورک ازدواج کردند. داونی چند وقت بعد در مصاحبه‌ای اعلام کرد که نام همسرش را به صورت "Suzie Q" بر روی دستش خالکوبی کرده است. اولین فرزند آن‌ها در فوریه ۲۰۱۲ و دومین فرزندشان در نوامبر ۲۰۱۴ به دنیا آمد.

از زمان همکاری داونی با مل گیبسون در فیلم *[[هواپیمایی آمریکا (فیلم)|هواپیمایی آمریکا]]* این دو دوستان صمیمی و نزدیک هم شدند. پس از بحث‌ها و حاشیه‌های فیلم مصائب مسیح، داونی در مقابل انتقادها از گیبسون دفاع کرد و گفت «هیچ‌کس کامل نیست.» گیبسون دربارهٔ داونی گفته است: «او از اولین کسانی بود تماس گرفت و دست دوستی دراز کرد.» در اکتبر ۲۰۱۱، داونی در بیست و پنجمین مراسم جوایز سینماتیک آمریکا برنده شد و از مل گیبسون دعوت کرد تا با او به جایگاه گرفتن جایزه بیاید.

### اعتیاد و هوشیاری
داونی ادعا می‌کند که از ژوئیه ۲۰۰۳ عاری از مواد مخدر بوده است و با کمک همسرش از مواد الکلی هم استفاده نمی‌کند. او از روش‌های درمانی مثل مدیتیشن، دوازده قدم و یوگا استفاده می‌کند و ورزش‌های رزمی چون وینگ‌چون و کونگ‌فو را هم در برنامه ورزشی خود قرار داده است. او هنرهای رزمی را از اریک ایورام یادگرفته است. اریک ایورام در چندین فیلم مشاور آموزش هنرهای رزمی داونی بوده و در دو فیلم *[[انتقام‌جویان: عصر اولتران]]* و *[[کاپیتان آمریکا: جنگ داخلی]]* به صورت شخصی به داونی آموزش می‌داده است. داونی در دسامبر ۲۰۱۵، از سوی فرماندار کالیفرنیا، جری براون عفو کامل و بدون قیدوشرط دریافت کرد و تمام محکومیت‌های اعتیاد وی بخشیده شد. همچنین اریک ایورام نیز در نامه‌ای به جری بروان از بخشش محکومیت‌های داونی حمایت کرد.

### اعتقادات مذهبی
داونی اعتقادات مذهبی خود را یهودی-بودایی توصیف کرده. او در گذشته به دین مسیحیت و جنبش انجمن بین‌المللی آگاهی کریشنا نیز علاقه‌مند بوده است.

### دیدگاه‌های سیاسی
داونی در هیئت ائتلاف ضد تروریستی خدمت می‌کند.

او همچنین در سال ۲۰۱۶ همراه دیگر هنرمندان مشهور در اعتراضات علیه ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ شرکت کرد و مردم را تشویق کرد در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۱۶ آمریکا شرکت کنند.

## فیلم‌شناسی و جایزه‌ها

## ترانه‌شناسی
### آلبوم استودیویی
*[[آینده پژوهان (آلبوم رابرت داونی جونیور)|آینده پژوهان]]* (۲۰۰۴)

### حضور در موسیقی متن فیلم

## منابع

## پیوند به بیرون

* 

رده:افراد آمریکایی ایرلندی‌تبار
رده:افراد آمریکایی سوئیسی‌تبار
رده:افراد آمریکایی لیتوانیایی یهودی‌تبار
رده:افراد زنده
رده:اهالی دهکده گرینویچ
رده:بازیگران مرد اهل منهتن
رده:بازیگران مرد تلویزیونی اهل ایالات متحده آمریکا
رده:بازیگران مرد سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:بازیگران مرد سده ۲۱ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:بازیگران مرد فیلم اهل ایالات متحده آمریکا
رده:بازیگران مرد کودک اهل ایالات متحده آمریکا
رده:بازیگران مرد یهودی اهل ایالات متحده آمریکا
رده:برندگان جام ولپی
رده:برندگان جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل مرد
رده:برندگان جایزه انجمن بازیگران فیلم برای بازیگر نقش مکمل مرد برجسته
رده:برندگان جایزه بفتا بهترین بازیگر نقش اول مرد
رده:برندگان جایزه بفتا بهترین بازیگر نقش مکمل مرد
رده:برندگان جایزه بهترین بازیگر مرد در سریال‌های کمدی انجمن بازیگران فیلم
رده:برندگان جایزه گلدن گلوب بهترین بازیگر مرد فیلم موزیکال یا کمدی
رده:برندگان جایزه گلدن گلوب بهترین بازیگر نقش مکمل مرد (سریال)
رده:برندگان جایزه گلدن گلوب بهترین بازیگر نقش مکمل مرد (فیلم)
رده:بوداییان اهل ایالات متحده آمریکا
رده:تهیه‌کنندگان فیلم اهل کالیفرنیا
رده:تهیه‌کنندگان فیلم اهل نیویورک (ایالت)
رده:دموکرات‌های اهل نیویورک (ایالت)
رده:دور از وطن‌های اهل ایالات متحده آمریکا در بریتانیا
رده:زادگان ۱۹۶۵ (میلادی)
رده:زندانیان و بازداشت‌شدگان اهل ایالات متحده آمریکا
رده:صداپیشگان مرد اهل ایالات متحده آمریکا
رده:کمدین‌های طرح اهل ایالات متحده آمریکا
رده:محکومان به جرم‌های مربوط به مواد مخدر اهل ایالات متحده آمریکا
رده:وینگ‌چون‌کاران اهل ایالات متحده آمریکا
رده:یهودیان آمریکایی سده ۲۱ (میلادی)
رده:یهودی‌تبارهای مجارستانی اهل ایالات متحده آمریکا