فهرست شاهنشاهان هخامنشی

**فهرست شاهنشاهان هخامنشی** فهرستی شامل ۱۳ شاهنشاه ایران است که از ۵۵۰ تا ۳۳۰ پیش از میلاد بر بخش بزرگی از آسیا، آفریقا و اروپا فرمانروایی کردند. این شاهنشاهی که به دست کوروش بزرگ بنیاد نهاده شد، تقریباً همهٔ جهان متمدن آن روز را دربرمی‌گرفت و از دره سند در هند تا رود نیل در مصر و ناحیه بنغازی در لیبی امروزی و از رود دانوب در اروپا تا آسیای مرکزی وسعت داشت که آن را به وسیع‌ترین امپراتوری باستانی تاریخ جهان تبدیل کرد. شاهنشاهی هخامنشیان به یک نمونهٔ موفق در ادارهٔ یک دولت جهانی تبدیل شد، و دستاوردهایش نظیر حکومت متمرکز، سیستم جاده‌ای و پست، زبان رسمی، خدمات شهروندی و ارتش وسیع منظم توسط امپراتوری‌های پسین تقلید شد.

هخامنشیان از خاندان پاسارگادیان بوده‌اند که در پارس سکونت داشته‌اند و سَر دودمان آن‌ها هخامنش نام داشته‌است. پس از کوروش بزرگ و پسرش کمبوجیه، داریوش بزرگ با فرونشاندن شورش‌های داخلی و سرکوب شورشیان در زمان بردیای دروغین (گئومات مغ)، دستگاه‌های کشوری و دیوانی منظمی ایجاد کرد که براساس آن همهٔ کشورها و ایالت‌های پیرو شاهنشاهی او می‌توانستند با یکدیگر و با مرکز شاهنشاهی ارتباط و از نظر سازمان اداری هماهنگ باشند.

## پیشینه
مشخص نیست که اولین عضو سلسله، هخامنش، یک شخصیت اسطوره‌ای بوده یا یک پادشاه واقعی؛ اما خواه تاریخی یا اسطوره‌ای، وی برای هخامنشیان به‌عنوان پدر شناخته می‌شده‌است. ظاهراً، پادشاهی هخامنشی توسط چیش‌پیش بین پسرانش، آریارمنه و کوروش یکم تقسیم شد. از آن پس، این سلسله دارای دو شاخه از نوادگان آریارمنه پادشاهان پارس و نوادگان کوروش یکم پادشاهان انشان بودند. کمبوجیهٔ یکم، پسر کوروش یکم و پدر کوروش بزرگ، تحت فرمانروایی ایشتوویگو، پادشاه ماد، سلطنت، و با ماندانا، دختر پادشاه بزرگ ازدواج، و سپس علیه ایشتوویگو قیام کرد و در این شورش کشته شد. پسرش، کوروش بزرگ، قلمرو پدربزرگ خود را با موفقیت فتح، و شاهنشاهی هخامنشی را بنیان نهاد.

کوروش بزرگ، خود را یکی از نوادگان چیش‌پیش معرفی می‌کند:

در سنگ‌نبشتهٔ بیستون، داریوش بزرگ، هخامنش را پدر چیش‌پیش معرفی می‌کند و می‌گوید هشت هخامنشی پیش از او شاه بوده‌اند:

با این حساب، این هشت‌تن را باید اینگونه برشمرد:
* **[[هخامنش]]** (شاه پارس)
* **[[چیش‌پیش]]** (شاه پارس)
** **[[کوروش یکم]]** (شاه انشان، پسر چیش‌پیش و پدر کمبوجیه یکم)
** **[[آریارمنه]]** (شاه پارس، پسر چیش‌پیش و پدر آرشام)
*** **[[کمبوجیه یکم]]** (شاه انشان، پسر کوروش یکم و پدر **کوروش بزرگ**)
*** **[[آرشام]]** (شاه پارس، پسر آریارمنه، پدر ویشتاسپ و پدربزرگ **داریوش بزرگ**)
**** **کوروش بزرگ** (شاهنشاه ایران، پسر کمبوجیه یکم و پدر کمبوجیه دوم)
***** **کمبوجیه دوم** (شاهنشاه ایران، پسر کوروش بزرگ)

## فهرست

## گاه‌شمار

[بندانگشتی|177x177پیکسل|'''تصویر ۱:''' [سنگ‌نگاره مرد بالدار در پاسارگاد|سنگ‌نگاره مرد بالدار (احتمالاً از کوروش بزرگ) در پاسارگاد]]
* **۵۵۹**: آغاز پادشاهی کوروش بزرگ (تصویر ۱: سنگ‌نگاره مرد بالدار) در انشان (فارس) و خوزستان. انتقال پایتخت هخامنشیان به شوش.
* **۵۵۳**: آغاز شورش کوروش علیه مادها.
* **۵۵۰**: شکست ایشتوویگو شاه ماد از کوروش و پیرو آن فتح هگمتانه. اتحاد ماد و پارس.
* **۵۴۹ تا ۵۴۸**: تسخیر سرزمین‌های پارت، جرجان و احتمالاً ارمنستان توسط کوروش.
* **۵۴۶**: فتح سارد پایتخت لیدی توسط کوروش و شکست کرزوس پادشاه لیدی.
* **۵۳۹**: فتح بابل ثروتمندترین شهر غرب آسیا توسط کوروش. سقوطی که با مقاومت کم سپاه بابل در کرانه ساحلی رود دجله به وقوع پیوست.
* **۵۳۹**: کوروش به یهودیان آواره اجازه داد تا به اورشلیم بازگردند و در آنجا آزادانه برای خود کنیسه بسازند.
* **۵۲۹**: کوروش به قبایل سکاها در شمال شرق ایران حمله کرد و در جنگ با ماساگت‌ها کشته شد. وی را در پاسارگاد دفن کردند.
* **۵۲۹**: کمبوجیه دوم فرزند کوروش به تاج و تخت رسید.
* **۵۲۵**: سپاه ایران تحت فرماندهی کمبوجیه (دوم)، سرزمین مصر را کاملاً ضمیمه قلمرو پادشاهی هخامنشی کرد.
* **۵۲۲**: مرگ کمبوجیه در راه بازگشت از مصر.
* **۵۲۱**: فریبکاری و زورستانی تخت پادشاهی توسط گئومات مغ (بردیای دروغین) با طرح معرفی خود با نام بردیا فرزند کوروش بزرگ.
[بندانگشتی|161x161پیکسل|'''تصویر ۲:''' نقش‌برجسته [داریوش بزرگ در نقش رستم]]
* **۵۲۱**: داریوش بزرگ از خویشاوندان کوروش با یاری جمعی از نجیب‌زادگان پارسی، گئومات را کشت و به پادشاهی رسید. (تصویر ۲: سنگ‌نگاره در بیستون)
* **۵۱۹**: سرکوب شورش‌های سراسری در بسیاری از ساتراپی‌های ایران توسط داریوش.
* **۵۱۸**: آغاز بنای تخت جمشید به عنوان پایتخت جدید هخامنشیان در پارسه.
* **۵۱۴**: حمله داریوش یه سکاها در ناحیه شمال قفقاز و دریای سیاه.
* **۴۹۴**: شورش ایونیان در آسیای صغیر علیه حکومت هخامنشی و به آتش کشیدن سارد.
* **۴۹۴**: حمله داریوش به یونان با عنوان جنگ لاده و شکست یونانیان در نزدیکی جزیره لاده.
* **۴۹۰**: جنگ ماراتن بین ایران و یونان در محلی به نام ماراتن در یونان کنونی و شکست ارتش هخامنشی. نخستین پیروزی یونان بر ایران در خشکی.
* **۴۸۶**: داریوش در سن ۶۳ سالگی درگذشت.
[بندانگشتی|132x132پیکسل|'''تصویر ۳:''' نقش‌برجسته [خشایارشا بزرگ در نقش رستم]]
* **۴۸۶**: پس از مرگ داریوش، فرزندش خشایارشای یکم (تصویر ۳: سنگ نگاره در تخت جمشید) بر تخت سلطنت نشست.
* **۴۸۵**: خشایارشا شورش مصر را سرکوب کرد و برادرش هخامنش را به عنوان فرماندار ساتراپی مصر منصوب کرد.
* **۴۸۴**: خشایارشا ضمن سرکوب شورش بابل، استحکامات دفاعی آنجا را نابود کرده و مجسمه خدای مردوخ را تخریب کرد.
* **۴۸۰**: ارتش هخامنشی به یونان یورش برد و در شهر آتن رژه رفت اما ناوگان دریای هخامنشی در نبرد سالامیس شکست خورد و نهایتاً تاخت و تازهای ایران در این سال پایان پذیرفت.
* **۴۷۹**: در جنگ پلاته ایران از یونان شکست خورد.
* **۴۶۵**: یکی از مشاوران (محافظان) خشایارشا به نام اردوان، او را کشت.
* **۴۶۵**: اردشیر یکم پس از به قتل رسیدن پدرش خشایارشا و برادرش داریوش که جانشین قانونی بود، بر تخت شاهی نشست.
* **حدود ۴۶۵ تا ۴۲۴** ساخت بنای میترا و آناهیتا.
* **۴۲۴**: مرگ اردشیر اول.
* **۴۲۴**: تاجگذاری خشایارشای دوم.
* **۴۲۴**: ترور و قتل خشایارشای دوم.
* **۴۲۴**: تاجگذاری داریوش دوم.
* **۴۰۵**: جدا شدن مصر از خاک ایران.
* **۴۰۴**: تاجگذاری اردشیر دوم.
* **۳۸۷**: صلح آنتالکیداس، یونان، حق حکمرانی و تملک ایران بر آسیای صغیر را به رسمیت شناخت.
* **۳۵۹**: مرگ اردشیر دوم.
* **۳۵۹**: تاجگذاری اردشیر سوم.
* **۳۴۲**: بازپس‌گیری مصر و ملحق شدن آن به خاک ایران. این فتح پس از چندین حمله در دهه گذشته، نصیب شاهنشاهی هخامنشی گردید.
* **۳۳۸**: اردشیر سوم به وسیله باگواس خواجه مسموم می‌شود.
* **۳۳۸**: آغاز پادشاهی اردشیر چهارم.
* **۳۳۶**: قتل اردشیر چهارم توسط باگواس.
[بندانگشتی|190px|Battle of Issus|'''تصویر ۴:''' نقاشی از نبرد ایسوس در موزه ملی باستان‌شناسی [ناپل]]
* **۳۳۶**: داریوش سوم آخرین پادشاه هخامنشیان به تاج و تخت می‌رسد.
** **۳۳۶**: ترور فیلیپ دوم مقدونی و آغاز پادشاهی اسکندر مقدونی.
* **۳۳۴**: حمله اسکندر مقدونی به آسیا و شکست سپاه ایران در تنگه داردانل.
* **۳۳۴**: نبرد گرانیک و شکست ارتش پارسیان از اسکندر در نزدیکی شهر تروآ.
* **۳۳۳**: در نبرد ایسوس (تصویر ۴: نقاشی در موزه ناپل) ارتش اسکندر، قوای پارسی به فرماندهی داریوش سوم را شکست می‌دهد.
* **۳۳۱**: شکست سنگین قوای ایران به وسیله اسکندر در جنگ گوگمل در شرق موصل امروزی.
* **۳۳۰**: کشته شدن داریوش سوم، فتح هگمتانه، ویران کردن تخت جمشید به وسیله اسکندر مقدونی و پایان حکمرانی هخامنشیان بر ایران.
* **۳۲۸**: کشته شدن اردشیر پنجم واپسین مدعی سلطنت خاندان هخامنشیان توسط اسکندر.

## تبارنامه

## جستارهای وابسته
* فهرست مادران شاهنشاهان هخامنشی
* فهرست پادشاهان اسطوره‌ای ایران
* فهرست شاهان ماد
* فهرست شاهان اشکانی
* فهرست شاهنشاهان ساسانی

## توضیحات

:***** : حاکمان تأیید نشده، براساس سنگ‌نبشته بیستون.

## منابع

## منابع۲
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 

رده:تبارشناسی دودمانی
رده:دودمان هخامنشی
رده:شاهان هخامنشی
رده:فهرست‌های پادشاهان