دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران

**دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی** یکی از قدیمی‌ترین دانشکده‌های دانشگاه تهران است. سیروس طاهباز آن را مهم‌ترین مرکز علمی ادبی زبان فارسی در ایران می‌دانست.

## تاریخچه
تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی از سال ۱۲۹۶ یعنی سال تأسیس دارالمعلمین مرکزی آغاز شد و در سال ۱۳۰۷ که دارالمعلمین عالی به دارالمعلمین مرکزی افزوده شد بر پایه اساس‌نامه‌ای که در ۲۱ آذر ۱۳۰۸ به تصویب مجلس شورای ملی رسید دارالمعلمین به دو شعبه ادبی و علمی تقسیم و در ۹ اسفند ۱۳۱۲ به «دانشسرای عالی» تغییر نام یافت.

در سال تحصیلی ۱۲-۱۳۱۱ رشته‌های تحصیلی فلسفه و ادبیات به دو رشته «ادبیات فارسی» و «فلسفه و علوم تربیتی» جدا شده و رشته «زبان خارجه» به دانشکده ادبیات دانشسرای عالی افزوده شد. از سال تحصیلی ۱۵-۱۳۱۴ رشته باستان‌شناسی نیز در دانشکده ادبیات کار خود را آغاز کرد و در مهر ۱۳۱۶ دوره دکترای ادبیات راه‌انداری شد.
بندانگشتی|چپ|220px|مجسمه فردوسی در ورودی دانشکده
در ۸ خرداد ۱۳۱۳ با تصویب قانون تاسیس دانشگاه توسط مجلس شورای ملی، شش دانشکده از جمله دانشکده ادبیات برای تشکیل دانشگاه تهران پیش‌بینی شد.

در همان سال ۱۳۱۳ بر اساس تصویب شورای عالی فرهنگ، دو دانشکده، یکی ادبیات و دیگری علوم تأسیس شدند که چون برنامهٔ تحصیلی آن‌ها با دانشسرای عالی مطابقت داشت این دو دانشکده با دانشسرای عالی تا سال ۱۳۲۱ با هم به همکاری خود ادامه دادند. در آن سال دانشکده ادبیات از دانشکده علوم جدا شد، اما دانشکده ادبیات و دانشسرای عالی تا سال ۱۳۳۴ با یک سازمان اجرایی و آموزشی اداره می‌شد و از آن تاریخ از یکدیگر جدا و سرانجام در سال ۱۳۳۷ به محوطهٔ اصلی دانشگاه تهران منتقل شد.

حسینعلی محفوظ از عراق نخستین دانشجوی خارجی رشتۀ زبان و ادبیات فارسی بود که در آذر ۱۳۳۴ از این دانشکده دکترا گرفت.

این دانشکده نقشی مهمی در تأسیس و کرسی‌های زبان و ادبیات فارسی و ایران‌شناسی در دانشگاه‌های بین‌المللی داشته است. برای نمونه در تابستان ۱۳۳۵ بدیع‌الزمان فروزانفر و جلال‌الدین همایی کرسی زبان و ادبیات فارسی در بیروت را افتتاح کردند. همچنین در شهریور سال ۱۳۴۰ با کمک بنیاد گورگیان کرسی مستقلی برای مطالعات ایرانی (پیرامون زبان و ادبیات فارسی، تاریخ  ایران، زبان‌ها و ادبیات پیش از اسلام) در دانشگاه کلمبیا به ریاست احسان یارشاطر تأسیس شد.

از جمله در سال ۱۳۳۵ سازمان لغت‌نامه، در سال ۱۳۳۶ دوره دکترای فلسفه و تاریخ و جغرافیا، و در سال ۱۳۳۷ موسسه زبان‌های خارجی راه‌اندازی شدند. در همان سال ۱۳۳۷ ساختمان کنونی دانشگاه به مساحت ۱۷ هزار و ۵۰۰ متر مربع تکمیل شد و دانشکده به آنجا انتقال یافت و تالار دانشکده به نام فردوسی نامگذاری شد. طبقه چهارم این دانشکده در اوایل دهۀ ۱۳۶۰ (خورشیدی) به ساختمان آن افزوده شد.

در سال‌های بعد دانشکده رشته‌ها و گرایش‌ها و مؤسسات مختلفی را راه‌اندازی کرد. تأسیس سازمان لغت‌نامه در سال ۱۳۳۵، راه‌اندازی دوره دکترای فلسفه و تاریخ و جغرافیا در سال ۱۳۳۶، تشکیل موسسه زبان‌های خارجی در سال ۱۳۳۷، مؤسسۀ باستان‌شناسی در سال ۱۳۳۸، راه‌اندازی چهار کرسی: تاریخ علوم، تاریخ فلسفۀ باستان، روان‌شناسی کودک و روان‌شناسی آزمایشی در خرداد ۱۳۴۱، دوره‌های کارشناسی روانشناسی، تاریخ، جغرافیا، باستانشناسی، ادبیات فارسی، فلسفه، زبان‌شناسی، زبان انگلیسی، فرانسه و آلمانی در سال‌های ۱۳۴۴–۱۳۴۶ و تشکیل گروه آموزشی زبان و ادبیات عربی در ۱۳۴۸ از آن جمله هستند. در سال‌های بعد دانشکده‌های مختلفی شامل علوم اجتماعی، زبانهای خارجه، روان‌شناسی و علوم تربیتی و جغرافیا  از بدنۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی جدا شده‌اند..

در ۱۳ آذر ۱۳۴۳ بنا به پیشنهاد دانشکده و تصویب شورای مدیران گروههای آموزشی و شورای دانشکده نام دانشکده ادبیات به «دانشکده ادبیات و علوم انسانی» تغییر یافت.

تا سال ۱۴۰۳ دانشکده ادبیات در رشته‌های زبان و ادبیات فارسی، باستان‌شناسی، زبان و ادبیات عرب، مترجمی زبان عربی، تاریخ و فلسفه در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری و در رشته‌های زبان‌شناسی، فرهنگ و زبانهای باستانی، آموزش زبان فارسی و ایران‌شناسی (کارشناسی ارشد) دانشجو می‌پذیرد و هشت مجلۀ فعال علمی–پژوهشی دارد که نخستین شماره آن در مهر ۱۳۳۲ منتشر شد.

## گروه‌های آموزشی
* زبان و ادبیات فارسی
* فرهنگ و زبان‌های باستانی
* زبان‌شناسی همگانی
* باستان‌شناسی
* زبان و ادبیات عربی
* فلسفه
* تاریخ

## فهرست رئیسان دانشکده

## نشریات دانشکده
نشریات فعال دارای امتیاز علمی-پژوهشی این دانشکده عبارت‌اند از:

* مجلهٔ *[[فلسفه (نشریه)|فلسفه]]*
* مجلهٔ *پژوهش‌های زبانی*
* مجلهٔ *ادب عربی*
* مجلهٔ *ادب فارسی*
* مجلهٔ *مطالعات باستان‌شناسی*
* مجلهٔ *پژوهشهای علوم تاریخی*
* مجلهٔ *پژوهش‌های ایران‌شناسی*
* مجلهٔ *پژوهش‌نامه نقد ادبی و بلاغت*

نشریات دانشجویی دارای امتیاز علمی–تخصصی این دانشکده عبارت‌اند از:

* مجلهٔ *پژوهش در تاریخ*
* مجلهٔ *باستان‌پژوه*
* مجلهٔ *ایران‌شناسی*

## استادان سرشناس

* بدیع‌الزمان فروزانفر
* محمد معین
* پرویز ناتل خانلری
* ذبیح‌الله صفا
* اسدالله بیژن
* آمینه پاکروان
* سید محمد تدین
* علی اکبر سیاسی
* رضازاده شفق
* عبدالحسین شیبانی
* سید محمدکاظم عصار
* امیر سهام‌الدین غفاری
* محمدحسین فاضل تونی
* خلیل خطیب رهبر
* مسعود کیهان
* سید مهدی صدرالحفاظی
* سعید نفیسی
* ویلهلم هاز
* ژان هیتیه
* رشید یاسمی
* مهدی بیانی
* عبدالله فریار
* لطفعلی صورتگر
* مهدی حمیدی شیرازی
* رضا داوری اردکانی
* محمدرضا شفیعی کدکنی
* محمدابراهیم باستانی پاریزی
* علی اکبر سیبویه
* روزبه زرین‌کوب

## پانویس

## منابع
* وبگاه رسمی دانشگاه تهران
* دانشکده ادبیات دانشگاه تهران
* *دانشنامهٔ اطلاعات پردیس‌های دانشگاه تهران*، روابط عمومی دانشگاه تهران، ۱۳۸۴
* شناسان دانشگاه تهران، ۱۳۸۳
* تاریخ تحول دانشگاه تهران

## پیوند به بیرون
* 

رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۳۵ (میلادی)
رده:دانشکده‌های ادبیات و علوم انسانی ایران
رده:دانشکده‌های دانشگاه تهران