اکیبا بن یوسف

**عقیبا بن یوسف**، **ربی اکیبه،ربّی آکیوا** (عبری میشنا: עֲקִיבָא בֶּן יוֹסֵף، ʿĂqīḇāʾ ben Yōsēp̄؛ حدود ۵۰ – ۲۸ سپتامبر ۱۳۵ میلادی)، که به عنوان ربّی آکیوا (רַבִּי עֲקִיבָא) نیز شناخته می‌شود، یکی از برجسته‌ترین دانشمندان و حکیمان یهودی و یک تانا در اواخر قرن اول و اوایل قرن دوم بود. ربّی آکیوا از مهم‌ترین مشارکت‌کنندگان در میشنا و میدرش هلاخا بود. در توسافوت به او به عنوان ראש לחכמים ("رئیس حکیمان") اشاره شده‌است. او پس از شورش بارکوخبا توسط رومیان اعدام شد. او همچنین به عنوان یک فیلسوف نیز توصیف شده‌است.

## زندگی نامه

### سالان اول زندگی
آکیوا بن یوسف (در تلمود بابلی به صورت עֲקִיבָא و در تلمود اورشلیم به صورت עֲקִיבָה نوشته شده‌است)، حدود سال ۵۰ میلادی متولد شد و از خانواده‌ای فروتن برخاست. بر اساس برخی منابع، او از نوکیشان یهودیت نزول یافته بود.

وقتی آکیوا با دختر بن کلبا سابوع (בֶּן כַּלְבָּא שָׂבוּעַ)، یکی از شهروندان ثروتمند اورشلیم، ازدواج کرد، آکیوا چوپانی بی‌سواد بود که برای او کار می‌کرد. نام همسر آکیوا در منابع اولیه ذکر نشده است، اما نسخه‌ای بعدی از این روایت او را راخل می‌نامد. او در دوره آغاز تحصیلات ربانی آکیوا پس از سن ۴۰ سالگی، که آکیوا خود را وقف مطالعه تورات کرده بود، وفادارانه در کنار شوهرش ایستاد.

روایتی متفاوت نقل می‌کند که در سن ۴۰ سالگی، آکیوا  به آکادمی زادگاهش، لُد، که تحت ریاست الیعزر بن حورکانوس بود، رفت. حورکانوس همسایه‌ی یوسف، پدر آکیوا ، بود. این که الیعزر نخستین معلم آکیوا  بود و تنها کسی که آکیوا بعدها او را «ربّی» می‌نامد، اهمیت زیادی در تعیین تاریخ تولد آکیوا دارد. این افسانه‌ها آغاز سال‌های تحصیل او را حدود ۷۵ تا ۸۰ سالگی می‌دانند.

علاوه بر الیعزر، آکیوا تحت آموزش جوشا بن حنانیا و ناخوم عِش گمزو نیز تحصیل کرد. بر اساس تلمود اورشلیم، ر. یوشع آکیوا را به عنوان هم‌درس خود منصوب کرد، احتمالاً با دریافت سمیخا (مقام رسمی معلمی). آکیوا در همان سطح با گملیئل دوم قرار داشت، که بعدها با او ملاقات کرد. ربّی تارفون به عنوان یکی از اساتید آکیوا شناخته می‌شد، اما شاگرد از استاد خود برتری یافت و او یکی از بزرگ‌ترین حامیان آکیوا شد. آکیوا تا زمانی که الیعزر در لُد زندگی می‌کرد، در این شهر ماند و سپس مدرسه خود را به بن‌ابراک منتقل کرد. آکیوا همچنین مدتی در صفراون، که اکنون زفران نامیده می‌شود و نزدیک حمات است، زندگی کرد.

### ازدواج
بر اساس تلمود، آکیوا در زمان جوانی چوپان بن کلبا سابوع بود، زمانی که دختر او متوجه تواضع و ویژگی‌های اخلاقی عالی او شد. او پیشنهاد کرد که اگر آکیوا موافقت کند که شروع به تحصیل تورات کند، با او ازدواج خواهد کرد، چرا که در آن زمان آکیوا ۴۰ ساله و بی‌سواد بود. وقتی پدرش متوجه شد که دخترش به طور مخفیانه با مردی بی‌تحصیل نامزد شده است، خشمگین شد. او دخترش را از خانه خود بیرون انداخت و قسم خورد که تا زمانی که آکیوا شوهر او باشد، هیچ کمکی به او نخواهد کرد. آکیوا و همسرش در فقر شدیدی زندگی می‌کردند به طوری که از کاه به عنوان تشک برای خواب خود استفاده می‌کردند. تلمود روایت می‌کند که روزی الیاس پیامبر در قالب یک مرد فقیر به در خانه آنها آمد و از آنها کاهی برای تختخواب همسرش خواست چرا که او تازه زایمان کرده بود. زمانی که آکیوا و همسرش دیدند که افرادی هستند که حتی از آنها فقیرترند، راخل به آکیوا گفت: "برو، و عالم شو".

با توافق همسرش، آکیوا دوازده سال از خانه دور ماند و به تحصیل خود ادامه داد. او از طریق بریدن چوب از جنگل امرار معاش می‌کرد، نیمی از آن را برای رفاه همسر و فرزندانش می‌فروخت و نیمه دیگر را برای روشن نگه داشتن آتش در شب، به منظور گرم نگه داشتن خود و فراهم آوردن نور برای مطالعه‌اش استفاده می‌کرد. پس از دوازده سال، همراه با ۱۲,۰۰۰ شاگرد به خانه برگشت. در آستانه خانه، شنید که همسرش به همسایه‌ای که به طولانی بودن غیبت او انتقاد می‌کرد، گفت: "اگر آرزوی من برآورده شود، او باید دوازده سال دیگر در آکادمی بماند." بدون اینکه وارد خانه شود، آکیوا دوباره به آکادمی برگشت. دوازده سال بعد، با ۲۴,۰۰۰ شاگرد به خانه برگشت. زمانی که همسرش برای استقبال از او بیرون آمد، برخی از شاگردانش که نمی‌دانستند او کیست، سعی کردند او را مهار کنند. اما آکیوا فریاد زد: "او را رها کنید؛ چرا که آنچه که برای من و شماست، برای اوست" (او سزاوار اعتبار برای مطالعه تورات ماست). بن کلبا سابوع که نمی‌دانست او کیست، به آکیوا نزدیک شد و از او خواست که به او کمک کند تا نذر خود را برای بی‌اعتنایی به دختر و شوهرش لغو کند. آکیوا از او پرسید: "آیا اگر می‌دانستید که او تبدیل به یک عالم بزرگ خواهد شد، نذرتان را می‌کردید؟" بن کلبا سابوع پاسخ داد: "اگر می‌دانستم که او حتی یک فصل یا یک هلاخا را خواهد آموخت، [هرگز نذر نمی‌کردم]." آکیوا به او گفت: "من همان شخص هستم." بن کلبا سابوع به پای آکیوا افتاد و نصف دارایی خود را به او بخشید.

بر اساس منبع دیگری، آکیوا مشاهده کرد که در آینده همسر ترنوس روفوس (کسی که او را اعدام کرد و همچنین به نام کوئینتوس تینیوس روفوس شناخته می‌شود) پس از اینکه به یهودیت گروید، به ازدواج او درخواهد آمد. به همین دلیل آکیوا به زمین تف کرد (چون از یک قطره بدبو آمده بود)، لبخند زد (به خاطر گرویدن او به یهودیت) و گریه کرد (به خاطر زیبایی او که پس از مرگ در خاک پوسیده خواهد شد). انگیزه این ازدواج مشخص نشده است.

### سال های آخر زندگی
بزرگ‌ترین تاناها در اواسط قرن دوم از مدرسه آکیوا آمده‌اند، به‌ویژه ربّی مئیر، یهودا بن ایلای، شمعون بن یخای، یوسف بن حالفتا، الیعازار بن شموا و ربّی نحمیاه. علاوه بر این‌ها، آکیوا شاگردان زیادی داشت که نام‌های آن‌ها به ما نرسیده است، اما آگادا به طور مختلف تعداد آن‌ها را ۱۲,۰۰۰[، ۲۴,۰۰۰ و ۴۸,۰۰۰ نفر ذکر کرده است.

گزارش شده است که آکیوا رابطه‌ای ربانی با ربّان گمالائیل داشت که تاریخ آن به قبل از سفر آن‌ها به روم باز می‌گردد. آکیوا با اعتقاد به ضرورت وجود یک مرجع مرکزی برای یهودیت، تبدیل به پیرو وفادار و دوست ربّان گمالایئل شد که هدفش تبدیل پاتریارک به رهبر روحانی واقعی یهودیان بود. با این حال، آکیوا به همان اندازه به این باور بود که قدرت پاتریارک باید هم توسط قانون کتبی و هم قانون شفاهی محدود شود، که تفسیر آن‌ها در دست دانشمندان است؛ بنابراین او به اندازه کافی شجاع بود که در مسائل آیینی در خانه خود ربّان گمالایئل برخلاف تصمیمات خود ربّان گمالایئل عمل کند. آکیوا مسئولیت نظارت بر فقرا را نیز بر عهده داشت. متون مختلف ربانی ویژگی‌های شخصی او را همچون سخاوت و مهربانی نسبت به بیماران و نیازمندان تأیید کرده‌اند.

در سال‌های ۹۵–۹۶ میلادی، آکیوا در روم بود و مدتی قبل از سال ۱۱۰ در نهرده‌آ حضور داشت. به احتمال زیاد در طول سفرهای خود به دیگر مناطق با جوامع یهودی مهم نیز سر زد.

آکیوا احتمالاً در شورش بار کوخبا در سال‌های ۱۳۲–۱۳۶ میلادی مشارکت داشته است، اما نقش او در این شورش به طور تاریخی مشخص نشده است. تنها نکته‌ای که در رابطه با ارتباط آکیوا با بار کوخبا ثابت است این است که او بار کوخبا را به عنوان مسیح موعود می‌شناخت؛ این تنها مدرک موجود از مشارکت فعال آکیوا در انقلاب است. برخی از محققان مدرن استدلال می‌کنند که هزاران شاگرد آکیوا در نبرد برای بار کوخبا کشته شدند، اما این نظر برای نخستین بار توسط ناخمان کروخمال حدود ۲۰۰ سال پیش مطرح شد و هیچ منبع پیش‌تری ندارد. یک بارایتا بیان می‌کند که آکیوا به دلیل نقض فرمان‌های هادریان در مورد ممنوعیت عمل و آموزش دین یهود، به مرگ محکوم شد و توسط ترنوس روفوس در قیصریه اعدام گردید. از آنجا که این داستان علت اعدام را مذهبی و نه سیاسی می‌داند، ممکن است شواهدی علیه نقش آکیوا در شورش باشد. مرگ آکیوا پس از چند سال زندان اتفاق افتاد که آن را به سال ۱۳۲ میلادی نسبت می‌دهند، قبل از سرکوب شورش بار کوخبا؛ در غیر این صورت، تأخیر رومیان در اعدام او کاملاً غیرقابل توضیح خواهد بود.[40] اینکه فرمان‌های مذهبی هادریان پیش از سقوط بار کوخبا صادر شده است، توسط مکھیلتا نشان داده می‌شود.

منابع یهودی روایت می‌کنند که آکیوا تحت شکنجه‌ای به نام "شانه کردن" قرار گرفت، که یک نوع شکنجه رومی بود و در آن پوست قربانی با شانه‌های آهنی تراشیده می‌شد.

## مرگ
مرگ آکیوا معمولاً به‌صورت یک نسخه ویرایش‌شده از سه نسخه جداگانه از شرایط آن بازگو می‌شود. هر نسخه نقاط اصلی داستان یکسانی دارد: آکیوا از منع رومیان بر تدریس تورات سرپیچی می‌کند، کنسول تورنوس روفوس دستور اعدام او را صادر می‌کند، آکیوا زنده پوست‌کنده می‌شود و آخرین کلمات او دعای شمع ییسرائل است.

رایج‌ترین نسخه از مرگ آکیوا این است که حکومت روم از او خواسته بود تا از تدریس تورات خودداری کند، در غیر این صورت مجازات مرگ در انتظارش بود، و او امتناع کرد. هنگامی که تورنوس روفوس، همان‌طور که در منابع یهودی از او یاد می‌شود، دستور اعدام آکیوا را صادر کرد، گفته می‌شود آکیوا با آرامش دعاهای خود را خواند، هرچند که دردهای شدیدی را تحمل می‌کرد؛ و زمانی که روفوس از او پرسید که آیا او جادوگر است، چون هیچ دردی احساس نمی‌کند، آکیوا پاسخ داد: «من جادوگر نیستم؛ بلکه از فرصتی که اکنون به من داده شده تا خدایم را 'با تمام زندگیم' دوست بدارم شادمانم، زیرا تا کنون تنها قادر بودم او را 'با تمام دارایی‌ام' و 'با تمام نیرویم' دوست بدارم.» او شروع به خواندن شماء کرد و با کلمه "إحد" ("[خداوند] یگانه!") جان سپرد.

نسخه‌ای که در تلمود بابلی آمده، روایت می‌کند که آکیوا به دانش‌آموزانش پاسخ می‌دهد، که از او پرسیدند چگونه می‌تواند همچنان به خداوند دعا کند. او به آنان گفت: «تمام عمرم نگران آیه "با تمام جان خود" بودم (و حکما این را به این معنا تفسیر کردند که حتی اگر جان شما را بگیرد). و به خود گفتم، کی قادر خواهم بود این فرمان را اجرا کنم؟ و حالا که بالاخره قادر به انجام آن هستم، نباید این کار را بکنم؟» سپس او شماء را گفت و کلمه نهایی "إحد" ("یگانه") را تا زمانی که جانش با آن کلمه سپری شد، کشید. صدای آسمانی برخاست و اعلام کرد: «مبارک باشی، ربی آکیوا، که جانت با کلمه "إحد" به پایان رسید».

افسانه‌ای دیگر وجود دارد که می‌گوید الیاهو شبانه بدن آکیوا را به قیصریه برد. با این حال، شب به اندازه بهترین روز تابستان روشن بود. وقتی به آنجا رسیدند، الیاهو و یوشع وارد غاری شدند که در آن تخت، میز، صندلی و چراغی بود و بدن آکیوا را در آن‌جا گذاشتند. به محض اینکه از آنجا خارج شدند، غار به طور خود به خود بسته شد، به طوری که از آن زمان تاکنون هیچ‌کس آن را نیافته است. آرامگاه ربی آکیوا در روزگار معاصر در طبریه قرار دارد. هر ساله در شب لاگ بعومر، زائران در کنار آرامگاه ربی آکیوا آتش‌های بزرگ روشن می‌کنند. 

## جستارهای وابسته
* شورش بارکوخبا
* شمعون بار کوخبا
* نخستین جنگ یهود-روم

## منابع
* 

رده:اعدام‌شدگان با سلاخی
رده:اعدام‌شدگان سده ۲ (میلادی)
رده:افراد اعدام‌شده توسط امپراتوری روم
رده:اهالی طبریه
رده:خاخام‌ها
رده:خاخام‌های سده ۱ (میلادی)
رده:خاخام‌های سده ۲ (میلادی)
رده:خاک‌سپاری‌ها در طبریه
رده:درگذشتگان ۱۳۲ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۳۵ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۳۷ (میلادی)
رده:زادگان ۴۰ (میلادی)
رده:زادگان ۵۰ (میلادی)
رده:شورش بارکوخبا
رده:کشته‌شدگان یهودی
رده:اهالی لاد