امپراتوری گورکانی

**امپراتوری گورکانی** یا **امپراتوری مغول** یک پادشاهی ایرانی-هندی در دوران تاریخی اوایل دوران مدرن در آسیای جنوبی بود. در اوج خود، این پادشاهی از حاشیه بیرونی حوضه رود سند در غرب، افغانستان شمالی در شمال غرب، و کشمیر در شمال، تا سرزمین‌های مرتفع آسام امروزی و بنگلادش در شرق، و سرزمین‌های مرتفع فلات دکن در هند جنوبی گسترده شده بود.

به‌طور متعارف گفته می‌شود که پادشاهی گورکانی در سال ۹۰۵ خورشیدی توسط بابُر، فرمانروای قسمت شرقی ایران بزرگ به پایتختی کابل با بهره‌گیری از کمک صفویان و امپراتوری عثمانی‌های همسایه، توانست ابراهیم لودی، سلطان دهلی، را در نخستین نبرد پانی‌پت شکست داده و به دشت‌های هند شمالی یورش برد. ساختار پادشاهی گورکانی، با این حال، گاهی به سال ۹۷۸ خورشیدی، زمان حکومت اکبر کبیر، نوه بابُر، نسبت داده می‌شود. این ساختار پادشاهی تا سال ۱۱۰۹ خورشیدی، مدت کوتاهی پس از مرگ آخرین پادشاه بزرگ، اورنگ زیب، دوام داشت، دورانی که امپراتوری به حداکثر گستره جغرافیایی خود نیز رسید. این امپراتوری که متعاقباً تا سال ۱۱۴۰ خورشیدی به منطقه دهلی قدیم و اطراف آن کاهش یافته بود، پس از شورش ۱۸۵۷ هند، به‌طور رسمی توسط راج بریتانیا منحل شد.

اگرچه امپراتوری گورکانی از طریق جنگ‌های نظامی ایجاد و حفظ شد، اما فرهنگ‌ها و مردمی را که تحت سلطه خود درآورد، به شدت سرکوب نکرد؛ بلکه با شیوه‌های نوین اداری، و نخبگان حاکم متنوع، به برابرسازی و آرامش آن‌ها پرداخت که این امر به حکومتی کارآمدتر، متمرکزتر و استانداردتر منجر شد. پایه ثروت جمعی امپراتوری، مالیات‌های کشاورزی بود که توسط سومین پادشاه گورکانی، اکبر، وضع شده بود. این مالیات‌ها که بالغ بر بیش از نیمی از محصول یک کشاورز دهقان بود، با واحد پول نقره تنظیم‌شده‌ای پرداخت می‌شد و باعث ورود دهقانان و صنعتگران به بازارهای بزرگ‌تر می‌گردید.

آرامش نسبی حفظ شده توسط امپراتوری در بیشتر قرن یازدهم خورشیدی عاملی در گسترش اقتصادی هند بود. حضور فزاینده اروپاییان در اقیانوس هند و افزایش تقاضا برای محصولات خام و فرآوری شده هندی، ثروت زیادی برای دربار گورکانی به ارمغان آورد. مصرف نمایان در میان نخبگان گورکانی افزایش یافت، که به حمایت بیشتر از نقاشی، اشکال ادبی، منسوجات، و معماری، به ویژه در دوران حکومت شاه جهان، انجامید. از جمله میراث جهانی یونسکو گورکانی در آسیای جنوبی می‌توان به: قلعه آگرا، فاتح‌پور سیکری، قلعه سرخ دهلی، آرامگاه همایون، قلعه لاهور، باغ‌های شالیمار، و تاج محل اشاره کرد که «گوهر هنر اسلامی در هند و یکی از شاهکارهای مورد تحسین جهانی میراث جهانی» توصیف شده است.

## نام
نزدیک‌ترین نام رسمی برای این امپراتوری، «هندوستان» بود که در آئین اکبری ثبت شده است. سوابق اداری گورکانی نیز از این پادشاهی با عنوان «قلمرو هندوستان» (), «کشور هند» ()، «سلطنت هند» () همانگونه که در سنگ‌نوشته قبر پادشاه اورنگ زیب مشاهده شده است، یا نام‌گذاری بومی توسط پادشاه بهادرشاه ظفر به عنوان «سرزمین هند» () در هندوستانی یاد می‌کنند. رویدادنامه‌های معاصر چینی از این پادشاهی با عنوان *هندوستان* () یاد کرده‌اند. در غرب، اصطلاح «موغال» برای پادشاه، و به تبع آن برای کل پادشاهی به کار برده می‌شد.

نامی که گورکانیان برای دودمان خود به کار می‌بردند، «گورکانیان» () بود که اشاره به تبار آن‌ها از امیرتیمور گورکانی، سَر دودمان تیموری داشت؛ کسی که پس از ازدواج با یک شاهزاده خانم چنگیزی، لقب  به معنای «داماد» را گرفت. واژه «موغال» (که در انگلیسی به صورت *Mogul* یا *Moghul* نیز نوشته می‌شود) شکل هندی واژه *[[مغول]]* است که از فارسی وارد این زبان شده است. پیروان اولیه دودمان گورکانی، ترکان جغتایی بودند و نه مغول‌ها. اصطلاح «مغول» به دلیل ارتباط با مغولان و برای متمایز کردن آن‌ها از نخبگان افغانی که بر سلطان‌نشین دهلی حکومت می‌کردند، در هند به آن‌ها اطلاق شد. این اصطلاح همچنان مورد مناقشه هندشناسان است. از نظر مارشال هاجسون، این دودمان باید «تیموری» یا «تیموری‌های هند» نامیده می‌شد.

## سرگذشت

### بابُر و همایون (۹۰۵–۹۳۵ خورشیدی)

پادشاهی گورکانی توسط بابُر (حکومت ۹۰۵–۹۰۹ خورشیدی) تأسیس شد؛ فرمانروایی از آسیای میانه که از طرف پدری از تبار امیر تیمور گورکانی، (بنیان‌گزار پادشاهی تیموری) و از طرف مادری از تبار چنگیز خان بود. بابُر از نظر پدری به قبیله برلاس از تبار مغول تعلق داشت که ترک‌سازی شده بود. بابُر که از قلمرو اجدادی خود در آسیای میانه رانده شده بود، برای ارضای جاه‌طلبی‌هایش به هند روی آورد. او ابتدا خود را در کابل مستقر کرد و سپس از مسیر سرزمینی که امروزه افغانستان نامیده میشود و از طریق گذرگاه خیبر، به‌طور پیوسته به سمت جنوب، یعنی هند، پیشروی کرد. نیروهای بابُر، ابراهیم لودی، سلطان دهلی، را در نخستین نبرد پانی‌پت در سال ۹۰۵ خورشیدی شکست داد. او با استفاده از سلاح‌های گرم و توپ، توانست ارتش ابراهیم را متلاشی کند، با وجود این‌که از نظر تعداد در مضیقه بود، گسترش قلمرو خود را تا میانه جلگه سند و گنگ رساند. پس از این نبرد، مرکز قدرت گورکانی به آگره منتقل شد. در سرنوشت‌ساز نبرد خنوه، که یک سال بعد در نزدیکی آگره رخ داد، نیروهای بابُر، ارتش‌های متحد راجپوت‌های رانا سانگا از پادشاهی میوار را شکست دادند و سواره نظام او تاکتیک‌های سنتی حملهٔ از جناحین را به کار گرفت.

با این حال، مشغله جنگ‌ها و لشکرکشی‌ها به پادشاه جدید اجازه نداد تا دستاوردهایی را که در هند کسب کرده بود تثبیت کند. بی‌ثباتی پادشاهی در زمان پسر او، همایون (حکومت ۹۰۹–۹۳۵ خورشیدی)، آشکار شد، در زمانی که همایون توسط شیرشاه سوری که یک شورشی بود (حکومت ۹۱۹–۹۲۴ خورشیدی) مجبور به تبعید در ایران شد. تبعید همایون در ایران پیوندهای دیپلماتیک بین دربار صفوی و گورکانی ایجاد کرد و منجر به افزایش نفوذ فرهنگی ایرانی در پادشاهی گورکانی که بعداً مجدداً احیا شده بود شد. بازگشت پیروزمندانه همایون از ایران در سال ۹۳۴ خورشیدی، حکومت گورکانی را در برخی از مناطق هند احیا کرد، اما او سال بعد بر اثر یک حادثه درگذشت.

### اکبر تا اورنگ زیب (۹۳۵–۱۰۸۶ خورشیدی)

اکبر (حکومت ۹۳۵–۹۸۴ خورشیدی) با نام جلال‌الدین محمد در قلعه عمرکوت، از همایون و همسرش حمیده بانو بیگم، یک شاهزاده خانم ایرانی، متولد شد. اکبر با نیابت بیرام خان، که به تثبیت پادشاهی گورکانی در هند کمک کرد، بر تخت نشست. او از طریق جنگ، توانست پادشاهی را در تمام جهات گسترش دهد و تقریباً تمام شبه قاره هند در شمال رود گوداواری را تحت کنترل خود درآورد. او یک نخبه حاکم جدید وفادار به خود ایجاد کرد، یک اداره مدرن را پیاده‌سازی کرد و توسعه فرهنگی را تشویق نمود. او تجارت با شرکت‌های تجاری اروپایی را افزایش داد. هند یک اقتصاد قوی و با ثبات را توسعه داد که منجر به گسترش تجاری و توسعه اقتصادی شد. اکبر آزادی مذهب را در دربار خود مجاز دانست و تلاش کرد تا با ایجاد یک مذهب جدید، یعنی دین الهی، که ویژگی‌های قوی‌ای از آیین حاکم را داشت، اختلافات اجتماعی-سیاسی و فرهنگی را در پادشاهی خود حل کند. او برای پسرش یک دولت با ثبات داخلی به جا گذاشت که در اوج عصر طلایی خود بود، اما دیری نگذشت که نشانه‌های ضعف سیاسی ظهور کرد.جهانگیر (با نام تولد سلیم، حکومت ۹۸۴–۱۰۰۶ خورشیدی) پسر اکبر و همسرش مریم‌الزمانی، یک شاهزاده خانم هندی، بود. سلیم به نام صوفی هندی، سلیم چشتی، نامگذاری شد. او «معتاد به تریاک بود، از امور دولتی غفلت می‌کرد و تحت نفوذ جناح‌های رقیب درباری قرار گرفت». جهانگیر با تلاش‌های قابل توجه برای جلب حمایت نهاد مذهبی اسلامی، خود را از اکبر متمایز کرد. یکی از راه‌های او برای این کار، اعطای تعداد بیشتری *مدد معاش* (بخشش‌های زمین بدون مالیات به افراد مذهبی یا شایسته روحانی) نسبت به اکبر بود. برخلاف اکبر، جهانگیر با رهبران مذهبی غیرمسلمان، به ویژه رهبر سیک‌ها، گورو ارجن، درگیر شد، که اعدام او اولین مورد از درگیری‌های متعدد بین پادشاهی گورکانی و جامعه سیک بود.

شاه جهان (حکومت ۱۰۰۷–۱۰۳۷ خورشیدی) پسر جهانگیر و همسرش جگت گوسائین بود. سلطنت او آغازگر عصر طلایی معماری گورکانی بود. در طول حکومت شاه جهان، شکوه دربار گورکانی به اوج خود رسید، که تاج محل نمونه بارز آن است. با این حال، هزینه نگهداری دربار شروع به پیشی گرفتن از درآمدهای ورودی کرد. شاه جهان پادشاهی گورکانی را با پایان دادن به سلطان‌نشین احمدنگر و مجبور کردن عادل‌شاهیان و قطب‌شاهیان به پرداخت خراج، تا دکن گسترش داد.

بزرگ‌ترین پسر شاه جهان، دارا شکوه، در سال ۱۰۳۷ خورشیدی در نتیجه بیماری پدرش نایب او شد. دارا از یک فرهنگ تلفیقی هندویی و مسلمان حمایت می‌کرد و از پدربزرگ بزرگ خود یعنی اکبر تقلید می‌نمود. با این حال، با حمایت متعصبین اسلامی، پسر کوچکتر شاه جهان، اورنگ زیب (حکومت ۱۰۳۷–۱۰۸۶ خورشیدی)، تاج و تخت را تصرف کرد. اورنگ زیب، دارا را در سال ۱۰۳۸ خورشیدی شکست داد و او را اعدام کرد. اگرچه شاه جهان کاملاً از بیماری‌اش بهبود یافت، اما اورنگ زیب او را تا زمان مرگش در سال ۱۰۴۵ خورشیدی زندانی نگه داشت. اورنگ زیب پادشاهی را به بزرگ‌ترین گستره سرزمینی خود رساند، و بر افزایش اسلامی‌سازی دولت گورکانی نظارت داشت. او تغییر دین به اسلام را تشویق کرد، *[[جزیه]]* را برای غیرمسلمانان بازگرداند و *[[:en:Fatawa_'Alamgiri|فتاوی عالمگیری]]*، مجموعه‌ای از قوانین اسلامی را تدوین کرد. اورنگ زیب همچنین دستور به اعدام رهبر سیک‌ها، گورو تیغ بهادر داد که منجر به نظامی‌سازی جامعه سیک شد. از دیدگاه پادشاهی، گرویدن به اسلام، نخبگان محلی را در دیدگاه پادشاه از شبکه‌ای از هویت مشترک ادغام می‌کرد که گروه‌های مختلف را در سراسر پادشاهی در اطاعت از پادشاه گورکانی متحد می‌ساخت. او لشکرکشی‌هایی را از سال ۱۰۶۱ خورشیدی در دکن رهبری کرد، و قدرت‌های مسلمان باقی‌مانده آن یعنی بیجاپور و گلکنده را ضمیمه کرد، اگرچه درگیر یک درگیری طولانی در منطقه شد که تأثیر ویرانگری بر پادشاهی داشت.

اورنگ زیب جنجالی‌ترین پادشاه گورکانی در نظر گرفته می‌شود، با این حال، برخی از مورخان استدلال می‌کنند که محافظه‌کاری و عدم تحمل مذهبی او ثبات جامعه گورکانی را تضعیف کرد، در حالی که مورخان دیگر این موضوع را زیر سؤال می‌برند و اشاره می‌کنند که او بودجه ساخت یا حمایت از نهادهای غیرمسلمان را تأمین می‌کرد، او به‌طور قابل توجهی بیش از اسلاف خود، هندوها را در بوروکراسی پادشاهی خود به کار گرفت، و با تعصب علیه هندوها و شیعیان مخالفت می‌کرد.

### <span id=Decline>زوال (۱۰۸۶–۱۲۳۶ خورشیدی)</span>

پسر اورنگ زیب، بهادرشاه یکم، سیاست‌های مذهبی پدرش را لغو کرد و تلاش نمود تا در اداره امور اصلاحاتی ایجاد نماید. «با این حال، پس از مرگ او در سال ۱۰۹۰ خورشیدی، دودمان گورکانی شروع به فرورفتن در هرج و مرج و درگیری‌های خشونت‌آمیز کرد. تنها در سال ۱۰۹۷ خورشیدی، چهار پادشاه پی در پی بر تخت نشستند»، این افراد صرفاً پادشاهان دست‌نشانده تحت حاکمیت انجمنی از اشراف متعلق به کاست مسلمانان هندی معروف به سادات بارهه بودند، که رهبران آن‌ها، برادران سید، عملاً حاکمان بالفعل پادشاهی شدند.

در دوران سلطنت محمدشاه (حکومت ۱۱۹۷–۱۱۲۷ خورشیدی)، پادشاهی شروع به تجزیه کرد و بخش‌های وسیعی از مرکز هند از دست گورکانیان به دست مراتا افتاد. هنگامی که گورکانیان تلاش کردند تا استقلال نظام‌الملک آصف جاه اول در دکن را سرکوب کنند، او مراتا را تشویق کرد تا به مرکز و شمال هند حمله کنند. لشکرکشی نادرشاه، که پیش از این حاکمیت ایران را بر بیشتر غرب آسیا، قفقاز و آسیای میانه احیا کرده بود، با غارت دهلی به اوج خود رسید و بقایای قدرت و اعتبار گورکانی را در هم شکست و تمام خزانه‌های انباشته شده گورکانی را با خود برد. گورکانیان دیگر قادر به تأمین مالی ارتش‌های عظیمی که قبلاً با آن‌ها حکومت خود را اعمال می‌کردند، نبودند. بسیاری از نخبگان پادشاهی اکنون به دنبال کنترل امور خود بودند و جدا شدند تا پادشاهی‌های مستقلی را تشکیل دهند. اما ادای احترام لفظی به پادشاه گورکانی به عنوان بالاترین مظهر حاکمیت ادامه یافت. نه تنها اشراف مسلمان، بلکه رهبران مراتا، هندوها و سیک‌ها نیز در تصدیق‌های تشریفاتی پادشاه به عنوان حاکم هند شرکت می‌کردند.

در همین حال، برخی از حکومت‌های منطقه‌ای در داخل پادشاهی گورکانی که به‌طور فزاینده‌ای تکه‌تکه می‌شد، خود و دولت را درگیر درگیری‌های جهانی کردند که تنها به شکست و از دست دادن قلمرو در طول درگیری‌هایی مانند جنگ‌های کارناتیک و جنگ بنگال منجر شد.

پادشاه گورکانی شاه عالم دوم (۱۱۳۸–۱۱۸۵ خورشیدی) تلاش‌های بیهوده‌ای برای معکوس کردن زوال گورکانی انجام داد. دهلی توسط افغان‌ها غارت شد، و هنگامی که نبرد سوم پانی‌پت بین امپراتوری مراتا و افغان‌ها (به رهبری احمد شاه درانی) در سال ۱۱۳۹ خورشیدی درگرفت، که افغان‌ها در آن پیروز شدند، پادشاه با خفت به‌طور موقت به انگلیسی‌ها در شرق پناه برد. در سال ۱۱۵۰ خورشیدی، مراتا، دهلی را از روهیله‌ها بازپس گرفتند، و در سال ۱۱۶۳ خورشیدی، مراتا رسماً حامی پادشاه در دهلی شدند، وضعیتی که تا دومین جنگ انگلیس و مراتا ادامه یافت. پس از آن، کمپانی هند شرقی بریتانیا حامی دودمان گورکانی در دهلی شد. کمپانی هند شرقی بریتانیا در سال ۱۱۷۲ خورشیدی کنترل استان سابق گورکانی بنگال-بیهار را پس از لغو حکومت محلی (نظمت) که تا سال ۱۲۳۷ خورشیدی ادامه داشت، در دست گرفت و این امر آغازگر دوره استعماری بریتانیا بر شبه قاره هند بود. تا سال ۱۲۳۶ خورشیدی، بخش قابل توجهی از هند تحت کنترل کمپانی هند شرقی بود. آخرین پادشاه گورکانی، بهادرشاه ظفر پس از شکست کوبنده در شورش ۱۸۵۷ هند که او به‌طور اسمی رهبری آن را بر عهده داشت، توسط کمپانی هند شرقی بریتانیا عزل و در سال ۱۲۳۷ خورشیدی به یانگون، برمه، تبعید شد.

### علل زوال
مورخان گزارش‌های متعددی دربارهٔ عوامل دخیل در فروپاشی سریع پادشاهی گورکانی بین سال‌های ۱۰۸۶ تا ۱۱۰۰ خورشیدی، پس از یک قرن رشد و شکوفایی، ارائه داده‌اند. جانشینی مجموعه‌ای از حاکمان ضعیف، بی‌کفایت و با دوره‌های حکومت کوتاه، و جنگ‌های داخلی بر سر جانشینی، بی‌ثباتی سیاسی را در مرکز ایجاد کرد. گورکانیان در طول سده هفدهم میلادی تقریباً تسخیرناپذیر به نظر می‌رسیدند، اما به محض از بین رفتن، گستره بیش از حد پادشاهی آن‌ها آشکار شد و وضعیت قابل جبران نبود. شرکت‌های تجاری اروپایی که به ظاهر بی‌ضرر بودند، مانند کمپانی هند شرقی بریتانیا، نقش واقعی در زوال اولیه نداشتند؛ آن‌ها همچنان در حال تلاش برای کسب اجازه از حاکمان گورکانی برای تأسیس تجارت و کارخانجات در هند بودند.

از نظر مالی، دربار درآمدهای لازم برای پرداخت به افسران ارشد خود، یعنی اُمرا (نجبا) و همراهانشان را از دست داد. پادشاه اقتدار خود را از دست داد، زیرا افسران پادشاهی که به‌طور گسترده پراکنده بودند، اعتماد خود را به مقامات مرکزی از دست دادند و معاملات خود را با افراد ذی‌نفوذ محلی انجام دادند. ارتش پادشاهی درگیر جنگ‌های طولانی و بی‌ثمر علیه مراتا شد و روحیه جنگندگی خود را از دست داد. در نهایت، مجموعه‌ای از درگیری‌های سیاسی خشونت‌آمیز بر سر کنترل تاج و تخت رخ داد. پس از اعدام پادشاه فرخ‌سیر در سال ۱۱۰۰ خورشیدی، حکومت‌های جانشین محلی گورکانی، قدرت را در منطقه پس از منطقه به دست گرفتند.

## اداره و دولت

پادشاهی گورکانی دارای یک دولت بسیار متمرکز و بوروکراتیک بود که بیشتر آن در طول حکومت سومین پادشاه گورکانی، یعنی اکبر، تأسیس شد. دولت مرکزی توسط پادشاه گورکانی رهبری می‌شد؛ بلافاصله زیر نظر او چهار وزارتخانه قرار داشت. وزارت مالیه/درآمد، که توسط مقامی به نام *[[دیوان (سازمان اداری)|دیوان]]* رهبری می‌شد، مسئول کنترل درآمدهای قلمروهای پادشاهی، محاسبه درآمدهای مالیاتی، و استفاده از این اطلاعات برای توزیع تکالیف بود. وزارت نظامی (ارتش/اطلاعات) توسط مقامی با عنوان *[[:en:Bakhshi_(Mughal_Empire)|میر بخشی]]* رهبری می‌شد که مسئول سازماندهی نظامی، خدمات پیام‌رسانی، و سیستم *[[:en:Mansabdar|منصب‌داری]]* بود. وزارت مسئول قانون/حمایت مذهبی، وظیفه *صدرالصدور* بود که قضات را منصوب می‌کرد و امور خیریه و مقرری‌ها را مدیریت می‌نمود. وزارت دیگری نیز به امور دربار پادشاهی و امور عمومی اختصاص داشت که توسط *میر سامان* رهبری می‌شد. از میان این وزرا، *دیوان* از اهمیت بیشتری برخوردار بود و معمولاً به عنوان *[[:en:List_of_Mughal_grand_viziers|وزیر]]* (وزیر اعظم) پادشاهی عمل می‌کرد.

### تقسیمات اداری
پادشاهی به *[[صوبه|استان‌های]] مختلف* تقسیم می‌شد که هر یک توسط یک حاکم استانی به نام *[[صوبه‌دار|استاندار]]* اداره می‌شد. ساختار دولت مرکزی در سطح استانی نیز منعکس شده بود؛ هر *استان،* *[[:en:Bakhshi_(Mughal_Empire)|بخشی]]*، *صدرالصدور* و وزیر مالیه خاص خود را داشت که مستقیماً به دولت مرکزی گزارش می‌دادند، نه به *استاندار*. *استان‌ها* به واحدهای اداری معروف به *[[:en:Sarkar_(administrative_division)|سرکار]]* تقسیم می‌شدند که این‌ها نیز به نوبه خود به گروه‌هایی از روستاها معروف به *[[پرگنه|ناحیه]]* تقسیم می‌شدند. حکومت گورکانی در *ناحیه* شامل یک قاضی مسلمان و یک مأمور محلی جمع‌آوری مالیات بود. *ناحیه‌ها* واحد اصلی اداری پادشاهی گورکانی بودند.

تقسیمات اداری گورکانی ثابت نبودند. قلمروها اغلب برای کنترل اداری بهتر و گسترش کشت، بازآرایی و تجدید ساختار می‌شدند. به عنوان مثال، یک *سرکار* می‌توانست به یک *استان* تبدیل شود و *ناحیه‌ها* اغلب بین *سرکارها* جابه‌جا می‌شدند. سلسله مراتب تقسیمات گاهی مبهم بود، زیرا یک قلمرو می‌توانست تحت صلاحیت‌های چندگانه و همپوشان قرار گیرد. همچنین، مرزهای جغرافیایی تقسیمات اداری نیز نامشخص بود—دولت گورکانی منابع یا اقتدار کافی برای انجام نقشه‌برداری‌های دقیق زمین نداشت و در نتیجه، محدودیت‌های جغرافیایی این تقسیمات رسمیت نیافته بود و نقشه‌ای تهیه نمی‌شد. در عوض، گورکانیان آمار دقیقی در مورد هر تقسیمات ثبت می‌کردند تا ظرفیت درآمدی قلمرو را، بر اساس نقشه‌برداری‌های ساده‌تر زمین، ارزیابی نمایند.

### پایتخت‌ها
گورکانیان پایتخت‌های پادشاهی متعددی داشتند که در طول دوران حکومتشان تأسیس شده بودند. این شهرها عبارت بودند از: آگره، دهلی، لاهور و فاتح پور سیکری. قدرت اغلب بین این پایتخت‌ها جابه‌جا می‌شد. گاهی این امر به دلیل الزامات سیاسی و نظامی ضروری بود، اما جابه‌جایی‌ها به دلایل ایدئولوژیک (به عنوان مثال، تأسیس فاتح پور سیکری توسط اکبر) یا حتی صرفاً به این دلیل که هزینه تأسیس یک پایتخت جدید حاشیه‌ای بود، نیز رخ می‌داد. موقعیت‌هایی که دو پایتخت همزمان وجود داشتند، چندین بار در تاریخ گورکانی اتفاق افتاد. برخی شهرها نیز به عنوان پایتخت‌های موقت استانی خدمت کردند، مانند مورد جابجایی اورنگ زیب به اورنگ‌آباد در دکن. کابل از سال ۹۰۵ تا ۱۰۶۰ خورشیدی پایتخت تابستانی گورکانیان بود.

اردوی پادشاهی، که برای لشکرکشی‌های نظامی و سفرهای سلطنتی استفاده می‌شد، به عنوان نوعی پایتخت اداری سیار و «بالفعل» نیز عمل می‌کرد. از زمان اکبر، اردوهای گورکانی در مقیاس بسیار بزرگ بودند و همراه با افراد متعددی مرتبط با دربار سلطنتی، و همچنین سربازان و کارگران بودند. تمام اداره و حکومت در داخل آن‌ها انجام می‌شد. پادشاهان گورکانی بخش قابل توجهی از دوره حکومت خود را در داخل این اردوها سپری کردند.

پس از اورنگ زیب، پایتخت گورکانی به‌طور قطعی شهر محصور شاه‌جهان‌آباد (دهلی قدیم) شد.

### قانون

نظام حقوقی پادشاهی گورکانی وابسته به زمینه و در طول حکومت این پادشاهی تکامل یافت. این پادشاهی به عنوان یک دولت مسلمان، از *[[فقه]]* (فقه اسلامی) استفاده می‌کرد و بنابراین نهادهای اساسی قانون اسلامی مانند نهادهای مربوط به *[[قاضی]]*، *[[مفتی]]* (فقیه مشاور)، و *[[محتسب]]* (مأمور احتساب و نظارت بر بازار) به خوبی در پادشاهی گورکانی تثبیت شده بودند. با این حال، اجرای عدالت به عوامل دیگری نیز وابسته بود، مانند قوانین اداری، آداب و رسوم محلی، و مصلحت سیاسی. این امر به دلیل تأثیرات ایرانی‌ها بر ایدئولوژی گورکانی و این واقعیت بود که پادشاهی گورکانی بر اکثریت غیرمسلمان حکم می‌راند. یک محقق بنام معز خلفاوی، محقق، اشاره می‌کند که نهادهای حقوقی در نظام پادشاهی گورکانی به‌طور سیستماتیک از فساد قضات محلی رنج می‌بردند.

#### ایدئولوژی حقوقی
پادشاهی گورکانی از نظام فقهی حنفی اهل سنت پیروی می‌کرد. در سال‌های اولیه خود، این پادشاهی به منابع حقوقی حنفی تکیه داشت که از سلف خود، سلطان‌نشین دهلی، به ارث برده بود. این موارد شامل *[[:en:Al-Hidayah|الهدایه]]* (بهترین هدایت) و *فتاوی تاتارخانیه* (تصمیمات مذهبی امیر تاتارخان) بود. در اوج پادشاهی گورکانی، *[[:en:Fatawa_'Alamgiri|فتاوی عالمگیری]]* به دستور پادشاه اورنگ زیب گردآوری شد. این مجموعه قانون حنفی به دنبال این بود که به عنوان یک مرجع مرکزی برای دولت گورکانی عمل کند که به جزئیات زمینه جنوب آسیا می‌پرداخت.

پادشاهی گورکانی همچنین از مفاهیم ایرانی الگوبرداری می‌کرد. به ویژه، این بدان معنا بود که پادشاه گورکانی به عنوان مرجع عالی در امور حقوقی در نظر گرفته می‌شد.

#### دادگاه‌ها
انواع مختلفی از دادگاه‌ها در پادشاهی گورکانی وجود داشت. یکی از این دادگاه‌ها، دادگاه *قضا* بود. *قاضی* گورکانی مسئول اجرای عدالت بود؛ این شامل حل و فصل اختلافات، قضاوت افراد به دلیل جرایم، و رسیدگی به امور ارث و یتیمان بود. *قاضی* در اسناد نیز اهمیت بیشتری داشت، زیرا مهر *قاضی* برای تأیید اسناد و سوابق مالیاتی مورد نیاز بود. *قاضی‌ها* یک موقعیت واحد را تشکیل نمی‌دادند، بلکه یک سلسله مراتب را شامل می‌شدند. به عنوان مثال، اساسی‌ترین نوع آن، *قاضی* ناحیه بود. موقعیت‌های معتبرتر، *[[قاضی‌القضات]]* بود که اردوی سیار پادشاهی را همراهی می‌کرد، و *[[قاضی عسکر]]*. *قاضی‌ها* معمولاً توسط پادشاه یا *صدرالصدور* (رئیس امور خیریه) منصوب می‌شدند. صلاحیت *قاضی* هم توسط مسلمانان و هم غیرمسلمانان قابل استفاده بود.

*[[جاگیر|جاگیردار]]* (جمع‌آوری کننده مالیات محلی) نوع دیگری از رویکرد رسمی بود، به ویژه برای پرونده‌های با اهمیت بالا. رعایای پادشاهی گورکانی نیز شکایات خود را به دادگاه‌های مقامات مافوق می‌بردند که اقتدار و قدرت تنبیهی بیشتری نسبت به *قاضی* محلی داشتند. این مقامات شامل *[[:en:Kotwal|کوتوال]]* (پلیس محلی)، *[[:en:Faujdar|فوج‌دار]]* (افسری که چندین ناحیه و گروهی از سربازان را کنترل می‌کرد)، و قدرتمندترین آن‌ها، *[[صوبه‌دار|استاندار]]* (حاکم استانی) بودند. در برخی موارد، پادشاه مستقیماً عدالت را اجرا می‌کرد. مشهور است که جهانگیر یک «زنجیر عدالت» در قلعه آگره نصب کرده بود که هر رعیت متضرری می‌توانست آن را تکان دهد تا توجه پادشاه را جلب کرده و از ناکارآمدی مقامات محلی صرف نظر کند.

دادگاه‌های خودمختار که در سطح جامعه یا روستا فعالیت می‌کردند، رایج بودند، اما مستندات کمی در مورد آن‌ها وجود دارد. به عنوان مثال، مشخص نیست که *[[:en:Panchayati_raj|پنجایت]]* (شوراهای روستا) در دوره گورکانی چگونه عمل می‌کردند.

## اقتصاد

اقتصاد گورکانی بزرگ و مرفه بود. هند تا سال ۱۱۳۰ خورشیدی ۲۴٫۵ درصد از تولیدات صنعتی جهان را تولید می‌کرد. اقتصاد هند گورکانی به عنوان شکلی از شبه‌صنعتی‌شدن توصیف شده است، مانند اروپای غربی در سده هجدهم میلادی پیش از انقلاب صنعتی.

مورخان و محققان امروزی عموماً توافق دارند که ماهیت سیاست اقتصادی پادشاهی گورکانی در برخورد با تجارت و امور مالی برای دستیابی به اهداف اقتصادی، شبیه به نظام لسه فر است.

گورکانیان مسئول ساخت یک سیستم جاده‌ای گسترده و ایجاد یک واحد پولی یکنواخت بودند. این پادشاهی دارای یک شبکه جاده‌ای گسترده بود که برای زیرساخت‌های اقتصادی حیاتی بود و توسط دپارتمان *[[سازمان‌های دولتی|امور عمومی]]* که توسط گورکانیان تأسیس شده بود، ساخته شد و جاده‌هایی را طراحی، ساخت و نگهداری می‌کرد که شهرک‌ها و شهرها را در سراسر پادشاهی به هم متصل می‌کرد و انجام تجارت را آسان‌تر می‌نمود.

پایه اصلی ثروت جمعی پادشاهی، مالیات‌های کشاورزی بود که توسط سومین پادشاه گورکانی، اکبر، وضع شد. این مالیات‌ها، که به مراتب بیش از نیمی از محصول یک کشاورز دهقان را شامل می‌شد، با ارز نقره‌ای با قاعده و تنظیم‌شده پرداخت می‌شد، و باعث می‌شد دهقانان و صنعتگران وارد بازارهای بزرگتر شوند. در حدود سال ۹۷۴ خورشیدی، مورخان امروزی درآمد سالانه دولت پادشاهی گورکانی را حدود ۹۹٬۰۰۰٬۰۰۰ روپیه تخمین زده‌اند.

### ضرب سکه

گورکانیان ارزهای روپیه (*روپیا*، یا نقره) و دام (مس) را که توسط پادشاه سور، شیرشاه سوری، در طول حکومت کوتاه وی معرفی شده بود، پذیرفته و استانداردسازی کردند. گورکانیان سکه‌هایی با خلوص بالا ضرب می‌کردند که هرگز تا دهه ۱۱۰۰ خورشیدی به زیر ۹۶ درصد نرسید و بدون کاهش ارزش پول بود.

با وجود اینکه هند ذخایر طلا و نقره خود را داشت، گورکانیان حداقل طلای خود را تولید می‌کردند اما بیشتر سکه‌ها را از شمش وارداتی ضرب می‌کردند، که نتیجه اقتصاد قوی صادرات‌محور پادشاهی بود، با تقاضای جهانی برای محصولات کشاورزی و صنعتی هند که جریان ثابتی از فلزات گرانبها را به هند سرازیر می‌کرد.

### نیروی کار
شیرین موسوی، مورخ، تخمین می‌زند که از نظر سهم در اقتصاد گورکانی، در اواخر سده شانزدهم میلادی، بخش اولیه ۵۲ درصد، بخش ثانویه ۱۸ درصد و بخش سوم ۲۹ درصد سهم داشته است؛ سهم بخش ثانویه بالاتر از هند تحت حاکمیت بریتانیا در اوایل سده بیستم میلادی بود، جایی که بخش ثانویه تنها ۱۱ درصد در اقتصاد سهم داشت. از نظر تقسیم‌بندی شهری-روستایی، ۱۸ درصد از نیروی کار هند گورکانی شهری و ۸۲ درصد روستایی بودند که به ترتیب ۵۲ درصد و ۴۸ درصد در اقتصاد سهم داشتند.

طبق گفته موسوی، سرانه درآمد هند گورکانی، بر حسب گندم، در اواخر سده شانزدهم میلادی ۱٫۲۴ درصد بالاتر از سرانه هند بریتانیا در اوایل سده بیستم میلادی بود. با این حال، اگر کالاهای تولیدی، مانند لباس، در نظر گرفته می‌شد، این درآمد باید به سمت پایین تعدیل می‌شد. اگرچه در مقایسه با سرانه غذا، هزینه لباس بسیار کمتر بود، بنابراین درآمد نسبی بین سال‌های ۹۷۴ و ۹۷۵ خورشیدی باید قابل مقایسه با سال‌های ۱۲۸۰ تا ۱۲۸۹ خورشیدی باشد. با این وجود، در نظامی که ثروت توسط نخبگان احتکار می‌شد، دستمزدها برای کار بدنی پایین بود. در حالی که برده‌داری نیز وجود داشت، عمدتاً محدود به خدمتکاران خانگی بود.

### کشاورزی
تولیدات کشاورزی هند تحت پادشاهی گورکانی افزایش یافت. انواع مختلفی از محصولات کشت می‌شد، از جمله محصولات غذایی مانند گندم، برنج، و جو، و محصولات غیرغذایی پردرآمد (تجاری) مانند پنبه، نیل و تریاک. در اواسط سده هفدهم میلادی، کشاورزان هندی شروع به کشت گسترده دو محصول جدید از قاره آمریکا، یعنی ذرت و تنباکو، کردند.

دولت گورکانی بر اصلاحات ارضی تأکید داشت که از زمان پادشاه غیرگورکانی، شیرشاه سوری، آغاز شده بود و اکبر آن را پذیرفت و با اصلاحات بیشتر توسعه داد. دولت مدنی به صورت سلسله مراتبی بر اساس شایستگی سازماندهی شده بود، با ارتقاء مقام بر اساس عملکرد. دولت گورکانی بودجه ساخت سیستم‌های آبیاری را در سراسر پادشاهی تأمین می‌کرد، که عملکرد محصول را بسیار بالاتر برد و پایگاه درآمد خالص را افزایش داد، و منجر به افزایش تولید کشاورزی شد.

یک اصلاح بزرگ گورکانی که توسط اکبر معرفی شد، نظام جدید مالیات بر زمین به نام *زبط* بود. او نظام خراج را که قبلاً در هند رایج بود و در آن زمان توسط ژاپن توکوگاوا استفاده می‌شد، با یک نظام مالیاتی پولی مبتنی بر واحد پولی یکنواخت جایگزین کرد. نظام درآمدی به نفع محصولات تجاری با ارزش بالاتر مانند پنبه، نیل، نیشکر، محصولات درختی و تریاک، جهت‌گیری داشت و مشوق‌های دولتی را برای کشت محصولات تجاری، علاوه بر افزایش تقاضای بازار، فراهم می‌کرد. تحت نظام *زبط*، گورکانیان همچنین نقشه‌برداری‌های کاداستری گسترده‌ای را برای ارزیابی سطح زیر شخم کشت شده انجام دادند، و دولت گورکانی با ارائه دوره‌های معافیت مالیاتی به کسانی که زمین جدیدی را زیر کشت می‌آوردند، کشت بیشتر زمین را تشویق می‌کرد. گسترش کشاورزی و کشت تحت پادشاهان بعدی گورکانی، از جمله اورنگ زیب، ادامه یافت.

کشاورزی گورکانی از برخی جهات در مقایسه با کشاورزی اروپا در آن زمان پیشرفته بود، که نمونه آن استفاده رایج از بذرکار در میان دهقانان هندی پیش از پذیرش آن در اروپا است. آسیاب‌های نورداننده شکر دارای دنده برای اولین بار در هند گورکانی ظاهر شدند که از اصل غلتک‌ها و همچنین چرخ‌دنده‌های حلزونی استفاده می‌کردند.

### تولید صنعتی
آسیای جنوبی در طول حکومت گورکانیان، زمین بسیار حاصلخیزی برای فناوری‌های تولیدی بود که اروپایی‌ها پیش از انقلاب صنعتی در آرزوی آن بودند. تا سال ۱۱۳۰ خورشیدی، هند حدود ۲۵ درصد از تولید صنعتی جهان را تولید می‌کرد.

کالاهای تولیدی و محصولات تجاری پادشاهی گورکانی در سراسر جهان فروخته می‌شد. رشد صنایع تولیدی در شبه قاره هند در دوران گورکانی در سده‌های هفدهم و هجدهم میلادی، به عنوان شکلی از شبه‌صنعتی‌شدن، شبیه به اروپای غربی در سده هجدهم میلادی پیش از انقلاب صنعتی، توصیف شده است.

در اوایل اروپای مدرن، تقاضای قابل توجهی برای محصولات هند گورکانی وجود داشت، به ویژه منسوجات پنبه‌ای، و همچنین کالاهایی مانند ادویه جات، فلفل، نیل، ابریشم و شوره (برای استفاده در مهمات). برای مثال، مد اروپایی به‌طور فزاینده‌ای به منسوجات و ابریشم‌های هند گورکانی وابسته شد.

#### صنعت نساجی

بزرگ‌ترین صنعت تولیدی در پادشاهی گورکانی، تولید منسوجات بود، به ویژه تولید منسوجات پنبه‌ای، که شامل تولید کالاهای قطعه‌ای، چیت‌ها و موسلین‌ها می‌شد. صنعت نساجی پنبه‌ای مسئول بخش بزرگی از تجارت بین‌المللی پادشاهی بود. هند در اوایل سده هجدهم میلادی ۲۵ درصد از تجارت جهانی منسوجات را در اختیار داشت، و مهم‌ترین کالاهای تولیدی در تجارت جهانی در سده هجدهم میلادی را به خود اختصاص داده بود. مهم‌ترین مرکز تولید پنبه، استان بنگال، به ویژه در اطراف شهر پایتخت آن، داکا، بود.

تولید پنبه با انتشار چرخ نخ‌ریسی در سراسر هند اندکی پیش از دوران گورکانیان توسعه یافت، که هزینه‌های نخ را کاهش داد و به افزایش تقاضا برای پنبه کمک کرد. انتشار چرخ نخ‌ریسی و گنجاندن چرخ‌دنده حلزونی و دسته لنگ در پنیه پاک‌کن غلتکی، منجر به گسترش شدید تولید منسوجات پنبه‌ای هند در دوران گورکانی شد.

### صوبه بنگال

استان صوبه بنگال به ویژه از زمان تصرف آن توسط گورکانیان در سال ۹۶۹ خورشیدی تا زمانی که کمپانی هند شرقی بریتانیا کنترل را در سال ۱۱۳۶ خورشیدی به دست گرفت، بسیار مرفه بود. سی. ای. بیلی، مورخ، نوشت که این منطقه احتمالاً ثروتمندترین استان پادشاهی گورکانی بوده است. در داخل کشور، بخش زیادی از هند به محصولات بنگال مانند برنج، ابریشم و منسوجات پنبه‌ای وابسته بود. در خارج از کشور، اروپایی‌ها به محصولات بنگال مانند منسوجات پنبه‌ای، ابریشم و تریاک وابسته بودند. این استان تولیدکننده پیشرو غلات، نمک، میوه‌ها، نوشیدنی‌های الکلی و شراب‌ها، فلزات گرانبها و زیورآلات بود.

پس از ۱۵۰ سال حکومت نایب‌السلطنه‌های گورکانی، بنگال در سال ۱۰۹۶ خورشیدی، تحت فرماندهی مرشدقلی خان، اولین نواب بنگال، استقلال *بالفعل* خود را به عنوان یک قلمرو به دست آورد. نواب‌ها به شرکت‌های اروپایی اجازه دادند تا پست‌های تجاری در سراسر منطقه ایجاد کنند، که بنگال را غنی‌ترین مکان برای تجارت می‌دانستند.

#### صنعت کشتی‌سازی
پادشاهی گورکانی دارای صنعت کشتی‌سازی بزرگی بود که آن هم عمدتاً در استان بنگال متمرکز بود. ایندراژیت ری، مورخ اقتصادی، تولید کشتی‌سازی بنگال در طول سده‌های شانزدهم و هفدهم میلادی را ۲۲۳٬۲۵۰ تن در سال تخمین می‌زند، در مقایسه با ۲۳٬۰۶۱ تن تولید شده در نوزده مستعمره در آمریکای شمالی از سال ۱۱۴۸ تا ۱۱۵۰ خورشیدی. او همچنین تعمیر کشتی را در بنگال بسیار پیشرفته ارزیابی می‌کند.

## جمعیت‌شناسی

### جمعیت
رشد جمعیت هند تحت پادشاهی گورکانی سرعت گرفت، با یک خیزش اقتصادی و جمعیتی بی‌سابقه که جمعیت هند را تا ۶۰٪ تا ۲۵۳٪ در ۲۰۰ سال (در فاصله سال‌های ۸۷۹ تا ۱۰۷۹ خورشیدی) افزایش داد. جمعیت هند در طول دوران گورکانی رشد سریع‌تری نسبت به هر نقطه شناخته‌شده‌ای در تاریخ هند پیش از دوران گورکانی داشت. در زمان سلطنت اورنگ زیب، در مجموع ۴۵۵٬۶۹۸ روستا در پادشاهی گورکانی وجود داشت.

جدول زیر تخمین‌های جمعیتی پادشاهی گورکانی را در مقایسه با کل جمعیت آسیای جنوبی شامل مناطق هند امروزی، پاکستان و بنگلادش، و در مقایسه با جمعیت جهان نشان می‌دهد:

حضور قابل توجهی از جوامع یهودی در پادشاهی گورکانی وجود داشت. جامعه یهودی در این پادشاهی به تجارت جواهرات و سنگ‌های قیمتی مشغول بود. سرمد کاشانی در دربار گورکانی به فعالیت‌های مذهبی می‌پرداخت.

### شهرنشینی
به گفته عرفان حبیب، شهرها و شهرک‌ها تحت پادشاهی گورکانی رونق گرفتند، که در زمان خود از درجه شهرنشینی نسبتاً بالایی برخوردار بود، به طوری که ۱۵ درصد از جمعیت آن در مراکز شهری زندگی می‌کردند. این میزان بالاتر از درصد جمعیت شهری در اروپای معاصر در آن زمان و بالاتر از هند بریتانیا در سده نوزدهم میلادی بود؛ سطح شهرنشینی در اروپا تا سده نوزدهم میلادی به ۱۵ درصد نرسید.

در زمان سلطنت اکبر در سال ۹۷۹ خورشیدی، جمعیت شهری پادشاهی گورکانی تا ۱۷ میلیون نفر بود که ۱۵ درصد از کل جمعیت پادشاهی را تشکیل می‌داد. این میزان از کل جمعیت شهری اروپا در آن زمان بیشتر بود، و حتی یک سده بعد در سال ۱۰۷۹ خورشیدی، جمعیت شهری انگلستان، اسکاتلند و ولز از ۱۳ درصد کل جمعیت آن‌ها فراتر نرفت، در حالی که هند بریتانیا در سال ۱۱۷۹ خورشیدی جمعیتی شهری کمتر از ۱۳ درصد کل جمعیت خود و در سال ۱۲۶۰ خورشیدی ۹ درصد داشت که کاهشی نسبت به دوران قبلی گورکانی را نشان می‌دهد. تا سال ۱۰۷۹ خورشیدی، هند گورکانی جمعیتی شهری معادل ۲۳ میلیون نفر داشت که از جمعیت شهری هند بریتانیا در سال ۱۲۵۰ خورشیدی (۲۲٫۳ میلیون نفر) بزرگتر بود.

این تخمین‌ها توسط تیم دایسون مورد انتقاد قرار گرفت، که آنها را اغراق‌آمیز می‌داند. به گفته دایسون، شهرنشینی پادشاهی گورکانی کمتر از ۹ درصد بود.

نظام‌الدین احمد (۹۳۰–۱۰۰۰ خورشیدی)، مورخ، گزارش داد که در زمان سلطنت اکبر، ۱۲۰ شهر بزرگ و ۳۲۰۰ شهرک وجود داشته است. چندین شهر در هند جمعیتی بین دویست و پنجاه هزار تا نیم میلیون نفر داشتند، و شهرهای بزرگتر شامل آگرا (در صوبه آگرا) با تا ۸۰۰٬۰۰۰ نفر، لاهور (در صوبه لاهور) با تا ۷۰۰٬۰۰۰ نفر، داکا (در صوبه بنگال) با بیش از ۱ میلیون نفر، و دهلی (در صوبه دهلی) با بیش از ۶۰۰٬۰۰۰ نفر بودند.

شهرها به عنوان بازار برای فروش کالاها عمل می‌کردند و محلی برای انواع بازرگانان، تاجران، مغازه‌داران، صنعتگران، رباخواران، بافندگان، صنعتگران، مقامات و شخصیت‌های مذهبی فراهم می‌کردند. با این حال، چندین شهر مراکز نظامی و سیاسی بودند تا مراکز تولیدی یا تجاری.

## فرهنگ

به‌طور کلی، تاریخ‌نگاری‌های کلاسیک، خاستگاه پادشاهی گورکانی را به عنوان یک جامعه کشاورزی یکجانشین به تصویر می‌کشند. با این حال، مورخان مدرن مانند آندره وینک، جوس جی. ال. گومنز، آناتولی خازانوف، توماس جی. بارفیلد و دیگران استدلال کرده‌اند که گورکانیان از فرهنگ کوچ‌نشینی نشأت گرفته‌اند. پیوس مالکانداتیل در عوض استدلال می‌کند که اگرچه درست است که گورکانیان خاستگاه خود را به عنوان تمدن کوچ‌نشین داشتند، اما با گذشت زمان، همان‌طور که سنت نظامی آنها نشان می‌دهد، بیشتر یکجانشین شدند. پادشاهی گورکانی در دوره‌های اوایل مدرن و مدرن تاریخ آسیای جنوبی تعیین‌کننده بود و میراث آن در هند، پاکستان، بنگلادش و افغانستان در مشارکت‌های فرهنگی زیر دیده می‌شود:

* حکمرانی متمرکز پادشاهی که نظام‌های سیاسی کوچکتر آسیای جنوبی را یکپارچه کرد.
* ادغام هنر و ادبیات فارسی با هنر هندی.

* توسعه آشپزی گورکانی، ترکیبی از سبک‌های آشپزی آسیای جنوبی، ایرانی و آسیای مرکزی.
* توسعه پوشاک، جواهرات و مد گورکانی، با استفاده از پارچه‌های تزئین‌شده غنی مانند موسلین، ابریشم، زربفت و مخمل.
* تأثیر زبان فارسی بر هندی کهن که منجر به توسعه زبان هندوستانی شد.
* معرفی آب‌نماها و باغبانی پیچیده به سبک ایرانی از طریق باغ‌سازی گورکانی.
* معرفی حمام ترکی به شبه قاره هند.
* تکامل و تصفیه معماری گورکانی و معماری هندی، و به نوبه خود، توسعه معماری قصری بعدی راجپوت و سیک. یک بنای گورکانی مشهور تاج محل است.
* توسعه سبک پهلوان‌کشتی کشتی هندی، ترکیبی از مالا-یودا هندی و ورزش باستانی ایرانی.
* ساخت مدارس مکتب، جایی که به جوانان قرآن و قانون اسلامی مانند *[[فتاوی عالمگیری]]* به زبان‌های بومی خود آموزش داده می‌شد.
* توسعه موسیقی کلاسیک هندوستانی، و سازهایی مانند سیتار. [attachment_0](attachment)

### آداب و رسوم
مراسم ازدواج در میان خاندان سلطنتی پادشاهی گورکانی با گزارش‌های متعددی از هدایای پرهزینه ثبت شده است. یکی از این موارد در جریان ازدواج پسر پادشاه اکبر، سلیم، با دختر حاکم بیجاپور، راجا بهگوانت داس بود، که در آن هدیه ارائه شده توسط بهگوانت داس شامل اسب‌های بسیار، ۱۰۰ فیل، بردگان زن و مرد فراوان از نژادهای حبشی، قفقازی و بومی هندی بود که ظروف مختلف طلا و نقره را به عنوان جهیزیه با خود آوردند.

### معماری

گورکانیان با توسعه سبک معماری متمایز خود، سهم عمده‌ای در شبه قاره هند داشتند. این سبک از معماری هند و اسلامی اولیه و همچنین از معماری ایرانی و معماری آسیای مرکزی (به ویژه معماری تیموری) گرفته شده بود، در حالی که تأثیرات بیشتری را از معماری هندو در خود جای داد. معماری گورکانی از جمله با گنبدهای پیازی‌شکل، طاق‌های جناغی، نماهای با دقت ترکیب‌شده و صیقلی، و استفاده از سنگ ماسه قرمز سخت و مرمر به عنوان مصالح ساختمانی متمایز می‌شود.

علاوه بر این، ویلیام دالریمپل اشاره کرد که در طول روزهای پایانی سقوط دهلی در سال ۱۲۳۶ خورشیدی (۱۸۵۷ م)، یک ساختمان یخچال در دهلی وجود داشته است. امپراتور شاه جهان نیز تأسیس یک یخچال را در سیرمور، در شمال دهلی، ثبت کرده است.

بسیاری از بناهای یادبود در دوران گورکانی توسط امپراتوران مسلمان، به ویژه شاه جهان، از جمله تاج محل ساخته شدند – یک میراث جهانی یونسکو که به عنوان «جواهر هنر اسلامی در هند و یکی از شاهکارهای جهانی تحسین شده میراث جهانی» محسوب می‌شود، و سالانه ۷ تا ۸ میلیون بازدیدکننده منحصربه‌فرد را جذب می‌کند. کاخ‌ها، مقبره‌ها، باغ‌ها و قلعه‌های ساخته شده توسط این خاندان امروزه در آگرا، اورنگ‌آباد، دهلی، داکا، فاتح‌پور سیکری، جیپور، لاهور، کابل، شیخوپورا و بسیاری از شهرهای دیگر هند، پاکستان، افغانستان و بنگلادش پابرجا هستند، مانند: 

### هنر و ادبیات

سنت هنری گورکانی، که عمدتاً در مینیاتورهای نقاشی‌شده و همچنین اشیای کوچک لوکس بیان می‌شد، التقاطی بود و از عناصر سبکی و موضوعی ایرانی، هندی، چینی و اروپای رنسانس وام می‌گرفت. امپراتوران گورکانی اغلب صحافان، تصویرگران، نقاشان و خوشنویسان ایرانی را به دلیل اشتراکات سبک تیموری و به دلیل علاقه گورکانیان به هنر و خوشنویسی ایرانی، از دربار صفوی جذب می‌کردند. مینیاتورهایی که به سفارش امپراتوران گورکانی کشیده می‌شدند، در ابتدا بر پروژه‌های بزرگی تمرکز داشتند که کتاب‌هایی با صحنه‌های تاریخی پرحادثه و زندگی درباری را مصور می‌کردند، اما بعدها شامل تصاویر تکی بیشتری برای آلبوم‌ها شدند، که پرتره‌ها و نقاشی‌های حیوانات را به نمایش می‌گذاشتند و قدردانی عمیقی را از آرامش و زیبایی دنیای طبیعی نشان می‌دادند. به عنوان مثال، امپراتور جهانگیر هنرمندان درخشانی مانند استاد منصور را برای به تصویر کشیدن واقع‌گرایانه گیاهان و جانوران غیرمعمول در سراسر پادشاهی مأمور کرد.

آثار ادبی که اکبر و جهانگیر دستور تصویرسازی آن‌ها را دادند، از حماسه‌هایی مانند *[[رزم‌نامه]]* (ترجمه فارسی حماسه هندو، *[[مهاباراتا]]*) تا خاطرات تاریخی یا زندگی‌نامه‌های این خاندان مانند *[[بابُرنامه]]* و *[[اکبرنامه]]*، و *[[توزک جهانگیری]]* را در بر می‌گرفت. آلبوم‌های مجلّل (*[[مرقع]]*) که با خوشنویسی و صحنه‌های هنری تزئین شده بودند، بر روی صفحات با حاشیه‌های تزئینی نصب می‌شدند و سپس با جلدهایی از چرم مهرشده و زرکوب یا نقاشی‌شده و لاکی صحافی می‌شدند. اورنگ‌زیب (۱۰۳۷–۱۱۰۰ خورشیدی) هرگز حامی مشتاقی برای نقاشی نبود، عمدتاً به دلایل مذهبی، و در حدود سال ۱۰۴۷ خورشیدی، از جلال و شکوه تشریفات دربار فاصله گرفت، که پس از آن احتمالاً دیگر هیچ نقاشی‌ای سفارش نداد.

### زبان

اگرچه گورکانیان پیشینه ترکی-مغولی داشتند، اما به مرور زمان در اقوام بومی جذب شده، و حکومت آن‌ها به احیا و اوج‌گیری زبان فارسی در شبه قاره هند انجامید، و در پایان سده شانزدهم میلادی (سده دهم خورشیدی) زبان ترکی (جغتایی) توسط تعداد نسبتاً کمی در دربار فهمیده می‌شد. همراه با حمایت ادبی، فارسی به عنوان یک زبان رسمی و درباری نهادینه شد؛ این امر منجر به این شد که فارسی تقریباً به جایگاه زبان اول برای بسیاری از ساکنان هند گورکانی برسد. مظفر عالم، مورخ، استدلال می‌کند که گورکانیان عمداً از فارسی به عنوان وسیله‌ای برای یک فرهنگ سیاسی هند و پارسی غالب استفاده کردند تا امپراتوری متنوع خود را متحد سازند. فارسی تأثیر عمیقی بر زبان‌های آسیای جنوبی گذاشت؛ یکی از این زبان‌ها، که امروزه به عنوان زبان هندوستانی شناخته می‌شود، در اواخر دوره گورکانی در پایتخت شاهنشاهی، دهلی، توسعه یافت. این زبان از دوران سلطنت شاه جهان شروع به استفاده به عنوان یک زبان ادبی در دربار گورکانی کرد، او این زبان را به عنوان زبان *[[داستان]]*‌های (رمان‌های منثور) خود توصیف کرد و جایگزین فارسی به عنوان زبان غیررسمی نخبگان مسلمان شد. به گفته میر تقی میر، شاعر معاصر، «اردو به اقتدار شاه، زبان هندوستان بود.»

## نظامی

### جنگ‌افزارهای باروتی

هند گورکانی یکی از سه امپراتوری باروتی اسلامی بود، در کنار امپراتوری عثمانی و ایران صفوی. تا زمانی که بابر توسط حاکم لودی در لاهور، دولت خان، دعوت شد تا از شورش او علیه سلطان ابراهیم خان لودی حمایت کند، بابر با باروت، سلاح گرم و توپخانه صحرایی و روش استقرار آنها آشنا بود. بابر از کارشناس عثمانی، استاد علی قلی، استفاده کرده بود، که آرایش استاندارد عثمانی را به بابر نشان داد – پیاده‌نظام مجهز به توپخانه و سلاح گرم که توسط واگن‌ها در مرکز محافظت می‌شدند و کماندار سواره در دو جناح قرار داشتند. بابر از این آرایش در نبرد نخست پانی‌پت در سال ۹۰۵ خورشیدی استفاده کرد، جایی که نیروهای افغان و راجپوت وفادار به سلطنت دهلی، اگرچه از نظر تعداد برتر بودند اما فاقد سلاح‌های باروتی بودند و شکست خوردند. پیروزی قاطع نیروهای تیموری یکی از دلایلی است که مخالفان به ندرت در طول تاریخ این پادشاهی، با شاهزادگان گورکانی در نبردهای میدانی روبرو شدند. در هند، تفنگ‌های ساخته شده از برنز در کالیکوت (۸۸۳ خورشیدی) و دیو، هند (۹۱۲ خورشیدی) کشف شدند. فتح‌الله شیرازی (حدود ۹۶۰ خورشیدی)، یک چندعلمی و مهندس مکانیک ایرانی که برای اکبر کار می‌کرد، یک تفنگ شلیک چندگانه اولیه را توسعه داد. برخلاف پولیبولوس و کمان پولادی تکرارشونده که به ترتیب پیش از این در یونان باستان و چین استفاده می‌شدند، تفنگ سریع‌الآتش شیرازی دارای چندین لوله تفنگ بود که توپ دستی‌های بارگیری شده با باروت را شلیک می‌کردند. این می‌تواند به عنوان نسخه‌ای از یک تفنگ ولِی در نظر گرفته شود.

تا سده هفدهم میلادی، هندی‌ها انواع متنوعی از سلاح‌های گرم را تولید می‌کردند؛ به ویژه تفنگ‌های بزرگ در تانجور، داکا، بیجاپور و مرشدآباد قابل مشاهده شدند.

### توپ‌جنگی و مواد منفجره
در سده شانزدهم میلادی، اکبر اولین کسی بود که موشک‌های استوانه‌ای فلزی معروف به *بانس* را به‌ویژه علیه فیل‌های جنگی، در طول نبرد سمبل، به کار گرفت. در سال ۱۰۳۶ خورشیدی (۱۶۵۷ میلادی)، ارتش پادشاهی گورکانی در جریان محاصره بیدار از موشک استفاده کرد. نیروهای شاهزاده اورنگ‌زیب هنگام بالا رفتن از دیوارها، موشک و نارنجک شلیک کردند. سیدی مرجان زمانی که یک موشک به انبار بزرگ باروت او برخورد کرد، به شدت زخمی شد، و پس از بیست و هفت روز نبرد سخت، بیدار توسط گورکانیان تصرف شد.

در کتاب *تاریخچه آتش یونانی و باروت*، جیمز ریدیک پارتینگتون موشک‌های هندی و مین‌های انفجاری را اینگونه توصیف کرده است:


موشک‌های جنگی هندی … پیش از استفاده از این موشک‌ها در اروپا، سلاح‌های هولناکی بودند. آنها میله‌های بامبو، بدنه موشکی که به میله بسته شده بود و نوک آهنی داشتند. آنها به سمت هدف نشانه می‌گرفتند و با روشن کردن فتیله شلیک می‌شدند، اما مسیر پرتاب نسبتاً نامنظم بود. استفاده از مین و ضدمین با محموله‌های انفجاری باروت برای دوران اکبر و جهانگیر ذکر شده است.


## علم
یک برنامه درسی جدید برای مدرسه‌ها که بر اهمیت *علوم منقول* (علوم عقلی) تأکید داشت و موضوعات جدیدی مانند هندسه، پزشکی، فلسفه و ریاضیات را معرفی کرد. این برنامه درسی جدید مجموعه‌ای از دانشمندان، مهندسان و معماران برجسته را پروراند.

### ستاره‌شناسی

در حالی که به نظر می‌رسد توجه کمی به ستاره‌شناسی نظری وجود داشته، اخترشناسان گورکانی در ستاره‌شناسی رصدی پیشرفت‌هایی داشتند و چندین رساله *[[زیج]]* تولید کردند. همایون یک رصدخانه شخصی در نزدیکی دهلی ساخت. به گفته سلیمان ندوی، جهانگیر و شاه جهان نیز قصد داشتند رصدخانه‌هایی بسازند، اما نتوانستند این کار را انجام دهند. ابزارهای نجومی و فنون رصدی مورد استفاده در رصدخانه‌های گورکانی عمدتاً برگرفته از ستاره‌شناسی اسلامی بودند. در سده هفدهم میلادی، پادشاهی گورکانی شاهد ترکیبی بین ستاره‌شناسی اسلامی و هندو بود، جایی که ابزارهای رصدی اسلامی با فنون محاسباتی هندو ترکیب شدند.

در طول دوران افول پادشاهی گورکانی، جی سینگ دوم، پادشاه هندو، کار ستاره‌شناسی گورکانی را ادامه داد. در اوایل سده هجدهم میلادی، او چندین رصدخانه بزرگ به نام *[[جنتر منتر|یانترا ماندیر]]* ساخت تا با رصدخانه رصدخانه الغ بیگ در سمرقند به رقابت بپردازد و محاسبات هندو قبلی در *[[سوریا سیدهانتا|سیدهانتاها]]* و مشاهدات اسلامی در *[[زیج سلطانی]]* را بهبود بخشد. ابزارهایی که او استفاده می‌کرد تحت تأثیر ستاره‌شناسی اسلامی بودند، در حالی که فنون محاسباتی از ستاره‌شناسی هندو گرفته شده بودند.

### فلزشناسی

جامعه در پادشاهی گورکانی به اداره *[[کارخانجات (کارگاه‌های گورکانی)|کارخانجات]]* می‌پرداخت که به عنوان کارگاه‌هایی برای صنعتگران عمل می‌کردند. این کارخانجات تولیدکننده اسلحه، مهمات و همچنین اقلام مختلفی برای نیازهای دربار و امپراتور مانند لباس، شال، عمامه، جواهرات، ظروف طلا و نقره، عطر، دارو، فرش، رختخواب، چادر، و برای زین و یراق‌های اصطبل سلطنتی از آهن، مس و سایر فلزات بودند.

یکی دیگر از جنبه‌های اختراع قابل توجه در هند گورکانی، کره سماوی توخالی، بدون درز و ریخته‌گری شده با روش موم گمشده بود. این توسط علی کشمیری بن لقمان در کشمیر در سال ۹۹۸ هجری قمری (۹۶۸–۹۶۹ خورشیدی) اختراع شد. بیست کره دیگر از این نوع بعدها در لاهور و کشمیر در دوران پادشاهی گورکانی تولید شدند. قبل از اینکه این کره‌ها در دهه ۱۹۸۰ مجدداً کشف شوند، متالورژیست‌های مدرن معتقد بودند که تولید کره‌های فلزی توخالی بدون هیچ درزی از نظر فنی غیرممکن است.
یک کره سماوی متعلق به سده هفدهم میلادی نیز توسط ضیاءالدین محمد در لاهور در سال ۱۰۴۷ خورشیدی (۱۶۶۸ میلادی) ساخته شد (که اکنون در پاکستان است).

## زبان فارسی

[چپ|بندانگشتی|بنای باشکوه [تاج محل از آثار دوره گورکانیان]]
در زمان گورکانیان هند زبان فارسی در این کشور گسترش پیدا کرد. هر چند آشنایی هند به‌ویژه شمال آن مانند منطقه سند از قرن نهم با زبان فارسی آشنا شده بودند اما این گورکانیان بودند که زبان فارسی را زبان رسمی دیوان اعلام کردند و با حمایت از شاعران پارسی‌گوی به زبان فارسی خدمت زیادی کردند. اگر چه پیش از به قدرت رسیدن این خاندان در هند، دین اسلام توسط عرفای فارسی‌زبان در شبه قاره هند نفوذ کرده بود، اما تأثیر ظهور این خاندان در هندوستان، گسترش و رونق زبان فارسی را به اندازه ای رسانید که ادبیات فارسی نه تنها مایه حیات روحی مردم عام شد بلکه این زبان، زبان رسمی درباریان نیز گردید. این رویکرد باعث مهاجرت بسیاری از هنرمندان، نویسندگان و شاعران از ایران به هند شد. دوران طلایی ادب فارسی در هند، دورهٔ اکبر کبیر است. به دستور وی وزیرش تودارمال فرمانی را صادر کرد که به موجب آن، زبان فارسی، زبان تمام امپراتوری اعلام گردید. همچنین به فرمان اکبر شاه برخی از کتاب‌های مهم هندوان از سانسکریت به نظم و نثر فارسی ترجمه شد و بر غنای ادب فارسی افزوده گردید. اگر در دورهٔ غزنویان مرکز زبان فارسی در هند تنها شهر لاهور بود، این مرکزیت در سده‌های بعدی به ترتیب به مولتان و دهلی و اگره منتقل گردید. علاوه بر شاعران و عالمان و نویسندگان ایرانی که در مدت چند سده به هند مهاجرت کردند، از هندیان اعم از مسلمان و هندو، شاعران و نویسندگان و عالمان بزرگی ظهور کردند که از مهم‌ترین این چهره‌ها بیدل دهلوی از شاعران سبک هندی است. دوران فرمانروایی گورکانیان هند با دورهٔ فرمانروایی دودمان صفوی در ایران هم‌زمان است که این خود به گونه‌ای ناخواسته یکی از عوامل مؤثر در نیرو گرفتن زبان پارسی در هند به‌شمار می‌رود. نوع نگاه پادشاهان صفوی به ادبیات و فرهنگ به گونه‌ای بود که شاعران و نویسندگان ایران را از بخشش و نواخت پادشاهان صفوی ناامید می‌کرد و آنان گاه ناگزیر و گاه مشتاقانه رهسپار دربار ادب‌پرور گورکانی می‌شدند.

## فهرست پادشاهان

## جستارهای وابسته
* تاریخ هند
* پرچم پادشاهی گورکانی
* روابط خارجی گورکانیان هند
* اسلام در جنوب آسیا

## یادداشت

## پانویس

## منابع
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## برای مطالعه بیشتر

* Alam, Muzaffar. *Crisis of Empire in Mughal North India: Awadh & the Punjab, 1707–48* (1988)
* , on the causes of its collapse
* Black, Jeremy. "The Mughals Strike Twice", *History Today* (آوریل ۲۰۱۲) 62#4 pp. 22–26. full text online
* 
* Dale, Stephen F. *The Muslim Empires of the Ottomans, Safavids and Mughals* (Cambridge U.P. 2009)
* 
* , on Akbar and his brother
* Gordon, S. *[[The New Cambridge History of India]], II, 4: The Marathas 1600–1818* (Cambridge, 1993).
* Habib, Irfan. *Atlas of the Mughal Empire: Political and Economic Maps* (1982).
* 
* 
* 
* 
* 
* Srivastava, Ashirbadi Lal. *The Mughul Empire, 1526–1803* (1952) online.
* 

### فرهنگ
* Berinstain, V. *Mughal India: Splendour of the Peacock Throne* (London, 1998).
* Busch, Allison. *Poetry of Kings: The Classical Hindi Literature of Mughal India* (2011) excerpt and text search 
* 
* 
* Schimmel, Annemarie. *The Empire of the Great Mughals: History, Art and Culture* (Reaktion 2006)
* 

### علم و اقتصاد
* 
* Habib, Irfan. *Atlas of the Mughal Empire: Political and Economic Maps* (1982).
* Habib, Irfan. *Agrarian System of Mughal India* (1963, revised edition 1999).
* 
* 
* 
* 
** second publishment 
* Rothermund, Dietmar. *An Economic History of India: From Pre-Colonial Times to 1991* (1993)
* 

### منابع اصلی
* 
* Hiro, Dilip, ed, *Journal of Emperor Babur* (Penguin Classics 2007)
** *The Baburnama: Memoirs of Babur, Prince and Emperor* ed. by W.M. Thackston Jr. (2002); this was the first autobiography in Islamic literature
* Jackson, A.V. et al. , eds. *History of India* (1907) v. 9. Historic accounts of India by foreign travellers, classic, oriental, and occidental, by A.V.W. Jackson online edition
* 

### تاریخ‌های قدیمی‌تر
* Elliot, Sir H.M. , Edited by Dowson, John. *[[The History of India, as Told by Its Own Historians. The Muhammadan Period]]*; published by London Trubner Company 1867–1877. (Online Copy at Packard Humanities Institute – Other Persian Texts in Translation; historical books: Author List and Title List)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون

* Mughal India an interactive experience from the British Museum
* The Mughal Empire, BBC Radio 4 discussion with Sanjay Subrahmanyam, Susan Stronge & Chandrika Kaul (*In Our Time*, ۲۶ فوریه ۲۰۰۴)
* Sunil Khilnani's "Akbar", From BBC Radio 4's Incarnations: India in 50 Lives.
* زمینه‌های تأسیس سلسله گورکانیان هند–پرتال جامع علوم انسانی

رده:انحلال‌های ۱۸۵۷ (میلادی) در امپراتوری گورکانی
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۵۲۶ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۸۵۷ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۵۲۶ (میلادی) در امپراتوری گورکانی
رده:تاریخ پاکستان
رده:گورکانیان هند
رده:هند در قرون وسطی
رده:تاریخ نوین آغازین هند
رده:امپراتوری‌ها و پادشاهی‌های افغانستان
رده:امپراتوری‌ها و پادشاهی‌های هند