آستان جانان

***آستان جانان*** نام آلبوم موسیقی سنتی ایرانی است در آواز بیات زند و آواز بیات کُرد با صدای محمدرضا شجریان که در سال ۱۳۶۲ در سفارت ایتالیا در تهران اجرا و در سال ۱۳۶۴ منتشر شده‌است. آهنگسازی این آلبوم را پرویز مشکاتیان انجام داده‌است. اشعار این آلبوم از سروده‌های حافظ و باباطاهر هستند.

## هنرمندان
* خواننده: محمدرضا شجریان
* سنتور: پرویز مشکاتیان
* تنبک: ناصر فرهنگ فر

## بخش‌های آلبوم
* قطعه سروناز (پیش‌درآمد سرانداز)
* تکنوازی سنتور
* چهارمضراب سرانداز
* ساز و آواز (درآمد بیات ترک، گشایش، داد، شکسته، فرود)
* ساز و آواز (شهابی، قطار)
* تصنیف آستان جانان (غزل حافظ)
* تکنوازی سنتور (بیات ترک، فرود به شور)
* تکنوازی سنتور - قطعه ضربی (کردبیات)
* ساز و آواز (کردبیات، حزین، عشاق، بسته نگار، فرود)
* ساز و آواز (دشتستانی، قوچانی، سارنگی، خسروشیرین، غم‌انگیز، دیلمان)
* تصنیف شیدایی (غزل حافظ)

## آواز

### آواز یکم: کی شعر ترانگیزد، خاطر که حزین باشد
*غزل حافظ، مشخصات عروضی: بر وزن: مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن؛ بحر: هزج مثمن اخرب*

*(درآمد بیات ترک)*
کی شعر تر انگیزد خاطر که حزین باشد
:::::::::::یک نکته از این معنی گفتیم و همین باشد
*(درآمد بیات ترک)*
از لعل تو گر یابم انگشتری زنهار
:::::::::::صد ملک سلیمانم در زیر نگین باشد
*(دشتی (امیری))*
غمناک نباید بود از طعن حسود ای دل!
:::::::::::شاید که چو وابینی خیر تو در این باشد
*(جامه دران)*
هر کو نکند فهمی زین کلک خیال‌انگیز
هر کو نکند فهمی زین کلک خیال‌انگیز
:::::::::::نقشش به حرام ار خود صورتگر چین باشد
*(جملهٔ دوم شکسته)*
جام می و خون دل هر یک به کسی دادند
جام می و خون دل هر یک به کسی دادند
:::::::::::در دایره قسمت اوضاع چنین باشد
:::::::::::در دایره قسمت اوضاع چنین باشد
*(جملهٔ اول شکسته)*
هر کو نکند فهمی زین کلک خیال‌انگیز
:::::::::::نقشش به حرام ار خود صورتگر چین باشد
*(جملهٔ سوم شکسته (اوج شکسته))*
در کار گلاب و گل حکم ازلی این بود
:::::::::::کین شاهد بازاری وان پرده نشین باشد
*(دشتی (امیری))*
غمناک نباید بود از طعن حسود ای دل!
:::::::::::شاید که چو وابینی، شاید که چو وابینی خیر تو در این باشد
*(فرود)*
آن نیست که حافظ را رندی بشد از خاطر
:::::::::::کین سابقهٔ پیشین تا روز پسین باشد

### آواز دوم: سری دیرم که سامونش نمی‌بو
*شعر از بابا طاهر، دیوان دو بیتی ها؛ مشخصات عروضی: بر وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (ترانه، دوبیتی)؛ بحر: هزج مسدس محذوف.*

*(شهابی)*
سری دیرم که سامونش نمی‌بو
:::::::::::غمی دیرم که پایانش نمی‌بو، نمی‌بو
*(شهابی)*
اگر باور نداری سوی من آی، سوی من آی
:::::::::::ببین دردی که درمانش نمی‌بو، نمی‌بو، نمی‌بو
*(قطار)*
خوش آن ساعت که یار از در درآیو
:::::::::::شو هجرون و روز غم سر آیو
*(قطار)*
ز دل بیرون کنم جان را به صد شوق
:::::::::::همین واجم که جایش دلبر آیو

### آواز سوم: سینه مالامال درد است، ای دریغا مرهمی
*غزل حافظ؛ مشخصات عروضی: بر وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن؛ بحر:رمل مثمن محذوف*

*(جملهٔ اول [[بیات کرد|کرد بیات]])*
سینه مالامال درد است، ای دریغا مرهمی

:::::::::::دل ز تنهایی به جان آمد، خدا را همدمی، خدا را همدمی
*(جمله دوم کرد بیات)*
چشم آسایش که دارد از سپهر تیزرو
:::::::::::ساقیا جامی به من ده تا بیاسایم دمی
(*حزین فرود به [[دستگاه شور|شور]])*
زیرکی را گفتم این احوال بین، خندید و گفت
:::::::::::صعب روزی، بوالعجب کاری، پریشان عالمی
*(عشاق)*
آدمی در عالم خاکی نمی‌آید به دست
:::::::::::عالمی دیگر بباید ساخت وز نو آدمی
*(عشاق و تحریر بسته نگار)*
اهل کام و ناز را در کوی رندی راه نیست
:اهل کام و ناز را در کوی رندی راه نیست
:::::::::::رهروی باید جهانسوزی، نه خامی بی غمی
*(حزین فرود)*
در طریق عشق بازی امن و آسایش بلاست
:::::::::::ریش باد آن دل که با درد تو خواهد مرهمی
*(سلمک فرود)*
گریهٔ حافظ چه سنجد پیش استغنای عشق
:گریهٔ حافظ چه سنجد پیش استغنای عشق
:::::::::::که اندر این طوفان نماید هفت دریا شبنمی هفت دریا شبنمی

### آواز چهارم: دلا از دست تنهایی به جونم
*شعر از باباطاهر، دیوان دو بیتی ها؛ مشخصات عروضی: بر وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن؛ بحر: هزج مسدس محذوف.*

*(درآمد شور)*
دلا از دست تنهایی به جونم
دلا از دست تنهایی به جونم
:::::::::::ز آه و نالهٔ خود در فغونم
شوان تار از درد جدایی
:::::::::::کره فریاد مغز استخونم
*(دشتستانی)*
عزیزون از غم و درد جدایی
:::::::::::به چشمونم نمانده روشنایی
گرفتارم به دام غربت و درد
:::::::::::نه یار و همدمی نه آشنایی
:::::::::::نه یار و همدمی نه آشنایی
*(دشتستانی)*
فلک کی بشنوه آه و فغونم
فلک کی بشنوه آه و فغونم
:::::::::::به هر گردش زنه آتش به جونم
یک عمری بگذرونم با غم و درد، خدا با غم و درد
:::::::::::به کام دل نگرده آسمونم
*(دشتستانی)*
نمی‌دونم دلم دیوونهٔ کیست
نمی‌دونم دلم دیوونهٔ کیست، دوست، دوست
:::::::::::اسیر نرگس مستونهٔ کیست

نمی‌دونم دل سرگشتهٔ مو، داد و بیداد، داد و بیداد
:::::::::::کجا می‌گردد و در خونه کیست
*(دشتستانی)*
نصیب کس نبی درد دل مو، آی جانم
:::::::::::که بسیاره غم بی‌حاصل مو، آی یارم
کسی بو از غم و دردم خبردار، ای یارم، ای یارم
:::::::::::که داره مشکلی چون مشکل مو
*(قوچانی)*
دلی دیرم که بهبودش نمی‌بو
:::::::::::نصیحت می‌کنم سودش نمی‌بو
به بادش می‌دهم نهش می‌بره باد، نهش می‌بره باد
:::::::::::بر آتش می‌نهم دودش نمی‌بو
*(سارنگی)*
بود درد مو و درمونم از دوست
بود درد مو و درمونم از دوست
:::::::::::بود وصل مو و هجرونم از دوست
اگه قصابم از تن واکره پوست، واکره پوست، داد و بیداد
:::::::::::جدا هرگز نگرده جونم از دوست
*(خسرو و شیرین)*
مو آن آزردهٔ، مو آن آزردهٔ بی خانمونم، داد و بیداد، داد و بیداد
:::::::::::مو آن محنت نصیب سخت جونم، داد و بیداد، داد و بیداد
مو آن سرگشته خارم در بیابون
:::::::::::که هر بادی وزه پیشش دوونم، داد و بیداد
*(دشتستانی)*
به صحرا بنگرم صحرا ته وینم
:::::::::::به دریا بنگرم دریا ته وینم
به هر جا بنگرم کوه و در و دشت، در و دشت
:::::::::::نشان از قامت رعنا ته وینم، داد و بیداد، داد و بیداد
*(غم‌انگیز)*
مو که افسرده حالم چون ننالم، چون ننالم
:::::::::::شکسته پر و بالم چون ننالم، چون ننالم
همه گویند فلانی ناله کم کن، ناله کم کن، ناله کم کن
:::::::::::ته آیی در خیالم چون ننالم، چون ننالم
*(دیلمان)*
به آهی گنبد خضرا بسوجم
:::::::::::فلک را جمله سر تا پا بسوجم
بسوجم ار نه کارم را بساجی
:::::::::::چه فرمایی؟ بساجی یا بسوجم؟
بسوجم ار نه کارم را بساجی، بی مروت، بی مروت
:::::::::::چه فرمایی؟ بساجی یا بسوجم؟
*(دشتستانی فرود به شور)*
غم عشقت بیابون پرورم کرد
:::::::::::هوای بخت، بی بال و پرم کرد
به مو گفتی صبوری کن، صبوری
:::::::::::صبوری طرفه خاکی بر سرم کرد، ای دوست

## ترانه
### تصنیف یکم: آستان جانان (غزل حافظ)
راهی بزن که آهی بر ساز آن توان زد
:::::::::::شعری بخوان که با آن رطل گران توان زد
شد رهزن سلامت زلف تو وین عجب نیست
:::::::::::گر راه زن تو باشی صد کاروان توان زد
بر آستان جانان گر سر توان نهادن
:::::::::::گلبانگ سربلندی بر آسمان توان زد
درویش را نباشد ره به (برگ) سرای سلطان
:::::::::::ماییم و کهنه دلقی کاتش در آن توان زد
قد خمیده ما سهلت نماید اما
:::::::::::بر چشم دشمنان تیر از این کمان توان زد

### تصنیف دوم: شیدایی (دو غزل حافظ)
در همه دیر مغان نیست چو من شیدایی
:::::::::::خرقه جایی گرو باده و دفتر جایی
دل که آئینه صافی است غباری دارد
:::::::::::وز خدا می‌طلبم صحبت روشن رایی
شرح این قصه مگر شمع برآرد به زبان
:::::::::::ورنه پروانه ندارد به سخن پروایی
کشتی باده بیاور که مرا بی رخ دوست
:::::::::::گشته هر گوشه چشم از غم دل دریایی
:::::::::- - -

زین دایره مینا خونین جگرم می‌ده
:::::::::::تا حل کنم این مشکل در ساغر مینایی

## پیوند به بیرون
* شعر تصنیف '''شیدایی''' از حافظ

## جستارهای وابسته
* محمدرضا شجریان
* پرویز مشکاتیان

## منابع
* وبگاه رسمی مؤسسه دل آواز
* پایگاه مجازی هزار گلخانه آواز استاد شجریان، به نقل از کتاب هزار گلخانه آواز، نوشته حمید جواهریان.
* آلبوم‌هایی از مشکاتیان که باید شنید

رده:آلبوم‌های ۱۳۶۴
رده:آلبوم‌های ۱۹۸۵ (میلادی)
رده:آلبوم‌های پرویز مشکاتیان
رده:آلبوم‌های دل‌آواز
رده:آلبوم‌های محمدرضا شجریان
رده:آواز بیات ترک
رده:ترانه‌های سنتی ایرانی در دستگاه شور