انجیل لوقا

**انجیل لوقا** که گاهی اوقات **انجیل به روایت لوقا** یا به تنهایی **لوقا** نامیده می‌شود، سومین انجیل از چهار انجیل رسمی عهد جدید و یکی از سه انجیل هم‌نوا است. این انجیل داستان نسب، تولد، خدمت، مرگ، رستاخیز و صعود عیسی را بازگو می‌کند. همراه با «اعمال رسولان»، مجموعه‌ای دو جلدی را تشکیل می‌دهد که دانشمندان آن را «لوقا–اعمال» می‌نامند و معادل ۲۷٫۵٪ از عهد جدید است. این اثر مرکب تاریخ مسیحیت سدهٔ اول را به سه مرحله تقسیم می‌کند؛ انجیل دو مرحلهٔ نخست را دربرمی‌گیرد؛ زندگی عیسی از زمان تولد تا آغاز ماموریت او در دیدار با یحیی تعمیددهنده و پس از آن خدمات عیسی  که شامل رویدادهایی همچون موعظه در دشت، خوشاگویی‌، رنج او، مرگ و رستاخیزش است.

این متن بی‌نام است و نویسنده خود را معرفی نمی‌کند. دیدگاه سنتی بر این است که متن توسط لوقا همسفر پولس رسول نوشته شده است، اما محققان کتاب مقدس دیدگاه متفاوتی دارند و به تفاوت‌های میان این انجیل و رساله‌های پولسی استناد می‌کنند. مطابق با فرضیهٔ مشهور «دو منبع»، لوقا از انجیل مرقس و منبع فرضی به نام «کیو» استفاده کرده است، همراه با مطالب ویژه‌ای که معمولاً «منبع لوقایی» یا «ال» نامیده می‌شود. با این حال، فرضیه‌های جایگزینی که استفاده مستقیم یکی از اناجیل متی یا لوقا از دیگری را بدون نیاز به منبع کیو مطرح می‌کنند، در پژوهش‌های جدید رو به افزایش‌اند. لوقا در مقایسه با دیگر تاریخ‌نگاران باستانی، از مرقس به‌طور بسیار نزدیکی پیروی کرده است؛ هرچند شباهت‌ها و تفاوت‌های میان اناجیل‌های همنوا از ویژگی‌های رایج زندگینامه‌نویسی تاریخی در دنیای باستان به شمار می‌آید. این‌که نویسنده تا چه اندازه تغییرات یا اضافات شخصی در متن داده است، روشن نیست. رایج‌ترین تاریخ‌گذاری برای نگارش این انجیل حدود سال‌های ۸۰ تا ۹۰ میلادی است. کهن‌ترین نسخه‌های شناخته‌شده از انجیل لوقا متعلق به متن اسکندری و گونهٔ بازبینی‌شده متن غربی هستند.

پس از دیباچه‌ای که خطاب به شخصی مشخص شده و روایت‌ پیشینی از تولد یحیی و عیسی، این انجیل در جلیل آغاز می‌شود و به‌تدریج اوج خود را در اورشلیم می‌یابد. لوقا یک «تاریخ نجات» سه‌مرحله‌ای را مطرح می‌کند که شامل: دورهٔ تورات و پیامبران، روزگار عیسی، و سپس دوران کلیسا است. مسیح‌شناسی این انجیل را می‌توان در پرتو القاب و عناوینی که برای عیسی به کار رفته، و نیز در زمینهٔ یهودی و یونانی-رومی آن درک کرد. روح‌القدس نیز نقشی برجسته‌تر از آنچه در دیگر نوشته‌های مسیحی دیده می‌شود ایفا می‌کند و بنیان شکل‌گیری جامعهٔ نخستین مسیحیان را به وجود می‌آورد.

## تالیف
بندانگشتی|نقاش بیزانسی قرن دهم

### لوقا–اعمال: وحدت، تاليف و تاريخ نگارش
انجیل لوقا و کتاب اعمال رسولان یک اثر دو جلدی را تشکیل می‌دهند که پژوهشگران آن را «لوقا–اعمال» می‌نامند. این دو کتاب در مجموع ۲۷.۵ درصد از عهد جدید را تشکیل می‌دهند که بزرگ‌ترین سهم از سوی یک نویسنده واحد است. نويسنده در هيچ‌يک از دو جلد نام خود را ذکر نکرده است، اما فردي تحصيل‌کرده، داراي امكانات مالی، احتمالا شهرنشين و کسی بوده که به کارهای دستی احترام می‌گذاشته، هرچند خود کارگر نبوده است. اين نکته مهم است زيرا نويسندگان فرهيخته آن زمان معمولا به پيشه‌وران و صاحبان کسب‌وکارهای کوچک که بخش اعظم کلیسای ابتدايي زمان پولس را تشکيل می‌دادند و ظاهرا مخاطبان لوقا نیز بوده‌اند، نگاهی تحقيرآميز داشتند. بر اساس سنت کلیسایی که نخستين بار توسط ايرنائوس (حدود ۱۳۰ تا ۲۰۲ میلادی) ثبت شده است، گفته می‌شود او همان لوقایی است که به‌عنوان همسفر پولس در سه نامه پولسی نام برده شده است. با اين حال، اجماع علمی بر تفاوت‌های موجود بين تصوير نويسنده در کتاب اعمال و نامه‌های پولسی تأکيد دارد، هرچند اين ديدگاه در سال‌های اخير مورد چالش قرار گرفته است.

نويسنده انجیل لوقا آشکارا برای پولس احترام قائل بوده است، اما آموزه‌هاي کليدی الهیاتی پولس را به‌طور کامل بازتاب نداده است. به همين دليل، بسياری از پژوهشگران مدرن ترديد دارند که نويسنده لوقا–اعمال همان لوقای پزشک باشد و نظر نقادان در اين موضوع در پايان قرن بيستم تقريباً به دو بخش برابر تقسيم می‌شد. با اين حال، بيشتر پژوهشگران معتقدند که نويسنده لوقا–اعمال، چه لوقا ناميده شده باشد چه نه، در برهه‌اي از زندگی خود با پولس ملاقات کرده است.

تفسير بخش‌های «ما» در کتاب اعمال به‌عنوان نشانه‌ای از اين که نويسنده بر شواهد تاريخي شاهد عينی تکیه داشته است (چه لوقا موعظه‌کننده باشد چه نه)، هنوز تأثيرگذارترين ديدگاه در مطالعات کتاب مقدس معاصر محسوب می‌شود. از جمله اعتراض‌ها به اين ديدگاه، اين است که لوقا–اعمال تفاوت‌هايی در الهيات و روايت تاريخي دارد که با نامه‌های اصلی پولس رسول سازگار نيست. روندی که نسبت سنتی نويسنده به لوقا، همسفر پولس، را کم‌رنگ کرده است، باعث شده تا تاريخ نگارش زودهنگام براي انجیل به ندرت مطرح شود. بيشتر پژوهشگران نگارش اثر مرکب را حدود سال‌هاي ۸۰ تا ۹۰ ميلادي می‌دانند.

### ژانر، مدل‌ها و منابع

## جستار های وابسته
نگارش لوقا-اعمال

## پانویس

* وب‌سایت کلمه/ ترجمهٔ هزارهٔ نو
* لوقا

رده:انجیل لوقا
رده:کتاب‌های گاسپل
رده:کتاب‌های عهد جدید
رده:انجیل‌های هم‌نوا
رده:متون یونانی کوینه