ونوس

**ونوس**، ایزدبانوی رومی است که مأموریت او شامل عشق، زیبایی، میل جنسی ، تمایلات جنسی در روم باستان، باروری، خوشبختی و پیروزی است. در اسطوره‌شناسی روم او به واسطه پسرش آئنیاس، که از سقوط تروآ جان سالم به در برده بود و به ایتالیا گریخته بود جد مردم روم محسوب می‌گردد. ژولیوس سزار، ونوس را جد خود می‌دانست. ونوس در مرکز بسیاری از جشن‌های رومی قرار داشت و در دین روم تحت عناوین دینی متعدد مورد احترام بود.

رومی‌ها اسطوره‌ها و شمایل نگاری همتای یونانی او، آفرودیت را برای هنر رومی و ادبیات لاتین تطبیق دادند. در سنت کلاسیک متاخر غرب، ونوس به عنوان تجسم عشق و تمایلات جنسی به یکی از پرمخاطب‌ترین خدایان اساطیر یونانی-رومی تبدیل شد. او معمولاً در نقاشی‌ها به صورت برهنه به تصویر کشیده می‌شود.

## ریشه‌شناسی
نام لاتین ونوس و اسم رایج ونوس (عشق، جذابیت) از یک شکل نیاایتالی بازسازی‌شده به‌عنوان *wenos- («میل») سرچشمه می‌گیرد، که خود آن از زبان نیاهندواروپایی ریشه می‌گیرد. **wenh₁-os* ('میل؛ در زبان مساپی Venas، در زبان هندوآریایی vánas که به معنی 'میل و آرزو' می‌باشد).

مشتقات ونوس عبارتند از venustus (جذاب، دلربا)، venustās (دلربایی، برازندگی)، venerius (برگرفته از ونوس، اروتیک)، venerāre ("پرستیدن، احترام گذاشتن، احترام، ارج نهادن، عبادت") و venerātiō ('عشق‌ورزی'). ونوس همچنین با لاتین venia («لطف و مهربانی، اجازه») و vēnor («شکار») و با ریشه مشترک هندوآریایی *wenh1- («تلاش برای، آرزو برای، میل، عشق») هم‌خانواده است.

## خاستگاه‌ها
ونوس گاه به‌عنوان «شاید اصیل‌ترین آفریدهٔ پانتئون رومی» توصیف شده است، و ایزدبانویی بومی «نامعین و جذب‌کننده»، که «با آفرودیتی‌ای بیگانه و شگفت» درهم آمیخته شده است. در پرستشگاه مِفیتیس در واليو بازيليكاتا، نام ونوس همراه با صفتی ذکر شده است که به ایزد مِفیتیس اشاره دارد. آیین‌های پرستش او ممکن است نمایانگر جذابیت و اغوای دینیِ مشروعِ امر الهی توسط انسان‌های فانی باشد، در تقابل با روابط رسمی و قراردادی میان بیشتر اعضای پانتئون رسمی روم و دولت، و نیز در برابر دین رومی نیروهای الهی از طریق جادو. دوگانگیِ کارکردهای اقناعی او در رابطهٔ میان ریشهٔ  و مشتق لاتینی آن  («زهر»؛ از **wenes-no* به‌معنای «نوشیدنی عشق» یا «اعتیادآور») درک شده است، به‌معنای «افسون، جادوی معجون عشق».
به‌دیدگاه ما می‌رسد ونوس تا پیش از پیوندش با آفرودیتی یونانی، اسطورهٔ خاستگاهی نداشته است. ونوس–آفرودیتی، که از پیش در قالبی بالغ پدیدار می‌شود، از کف دریا (یونانی ، ) که از اندام‌های جنسیِ بریده‌شدهٔ کائلوس–اورانوس پدید آمده بود، زاده شد. الهیات رومی، ونوس را به‌عنوان اصل زنانهٔ نرم و آبی معرفی می‌کند که برای زایش و تعادل زندگی ضروری است. همتایان مرد او در پانتئون رومی، ولکان (اسطوره) و مارس (اسطوره)، فعال و آتشین‌اند. ونوس جوهرهٔ مردانه را جذب و تعدیل می‌کند و اضدادِ مرد و زن را در محبتی متقابل به هم می‌پیوندد. او اساساً جذب‌کننده و نیک‌خواه است و چندین کارکرد را که در ظاهر بسیار متفاوت‌اند، دربر می‌گیرد. او می‌تواند پیروزی نظامی، کامیابی جنسی، بخت نیک و رفاه ببخشد. در یک زمینه، ایزدبانوی روسپیان است؛ در زمینه‌ای دیگر، دل‌های مردان و زنان را از رذیلت جنسی به سوی فضیلت می‌گرداند. الهیات وارو، ونوس را با آب، به‌عنوان جنبه‌ای از اصل زنانه، یکی می‌داند. برای زایش زندگی، بسترِ آبیِ رحم به گرمای نیرومندِ آتش نیاز دارد. برای تداوم زندگی، آب و آتش باید متعادل باشند؛ فزونی هر یک، یا ستیز متقابلشان، غیرمولد یا ویرانگر است.
عروس‌های آینده پیش از عروسی هدیه‌ای به ونوس تقدیم می‌کردند؛ ماهیت هدیه و زمان آن ناشناخته است. خودِ مراسم ازدواج و وضعیت ازدواجِ قانونی، به یونو تعلق داشت — که اسطوره‌شناسی‌اش تنها یک ازدواج را برای او مجاز می‌داند و هیچ طلاقی از همسر همواره خطاکارش، ژوپیتر، برایش قائل نیست اما ونوس و یونو احتمالاً «دو سرِ» این آیین‌اند؛ ونوس عروس را برای «سعادت زناشویی» و انتظار باروری در چارچوب ازدواج قانونی آماده می‌کند. برخی منابع رومی می‌گویند دخترانی که به سن بلوغ می‌رسند، اسباب‌بازی‌های خود را به ونوس تقدیم می‌کنند؛ مشخص نیست این پیشکش کجا انجام می‌شود، و منابع دیگر می‌گویند این هدیه به لارها تقدیم می‌شود. در بازی‌های تاس با قاپ‌بازی که سرگرمی‌ای رایج در میان همهٔ طبقات رومیان بود، خوش‌یمن‌ترین و بهترین پرتاب ممکن با نام «پرتاب ونوس» شناخته می‌شد.

## القاب

همانند دیگر ایزدان بزرگ رومی، ونوس دارای شمار زیادی لقب بود که به جنبه‌های مختلف آیینی، نقش‌ها، و شباهت‌های کارکردی او با دیگر ایزدان اشاره داشت. «توان‌های اولیهٔ او ظاهراً تا حد زیادی به‌سبب علاقهٔ رومیان به ریشه‌شناسی عامیانه و نیز رواج اندیشهٔ دینیِ *nomen-omen* گسترش یافت؛ اندیشه‌ای که هرگونه همانندسازی انجام‌شده از این راه را مجاز می‌دانست.»

**ونوس آکیدالیا** (**Venus Acidalia**)، در *[[انه‌اید]]* ویرژیل (۱٫۷۱۵–۷۲۲، به‌صورت **[[هامونه اسیدالیا]]**). سرویوس این لقب «نادر» و «به‌طرزی عجیب رازآلود» را به چشمه‌ای فرضی به نام «چشمهٔ آکیدالیا» (**fons acidalia**) نسبت می‌دهد که گفته می‌شد خاریتس (دختران ونوس) در آن غسل می‌کردند؛ اما او همچنین آن را به واژهٔ یونانیِ «نیزه»، «سوزن» یا «پیکان» پیوند می‌دهد، و از این‌رو به «پیکان‌های عشق» و «دغدغه‌ها و دردهای تلخ» عشق اشاره دارد. اووید واژهٔ **{acidalia}** را فقط در همین معنای دوم به‌کار می‌برد. به‌احتمال زیاد، **{Venus Acidalia}** ساخته‌ای ادبی است که ویرژیل آن را از کاربردهای پیشین، که در آن‌ها **{acidalia}** ارتباط آشکاری با ونوس نداشت، پرداخته است. تقریباً قطعاً این یک لقب آیینی نبوده است.

**[[سر برکشیدن ونوس از قعر دریا|ونوس آنادیومن]]** (**Venus Anadyomene**) («ونوسِ برخاسته از دریا»)، بر پایهٔ نقاشی‌ای که زمانی بسیار مشهور بود از هنرمند یونانی آپلس که زایش آفرودیت را از کف دریا، در هیئت بالغ کامل و بر صدفی بزرگ‌تر از اندازهٔ طبیعی نشان می‌داد. نقاش رنسانس ایتالیا ساندرو بوتیچلی از این الگو در اثر خود *[[تولد ونوس]]* استفاده کرد. نسخه‌های دیگرِ زایش ونوس، او را ایستاده بر خشکی یا ساحل نشان می‌دهند که آب دریا را از موهایش می‌فشارد.

**ونوس برباتا** (**Venus Barbata**) («ونوس ریش‌دار»)، که در شرح سرویوس بر *انه‌اید* ویرژیل آمده است. ماکروبیوس در *[[ساترنالیا]]* خود، پیکره‌ای از ونوس در قبرس را توصیف می‌کند که ریش‌دار است، اندام تناسلی مردانه دارد، اما پوشش و هیئت زنانه دارد (بنگرید همچنین به آفرودیتوس). پرستش‌کنندگان او تغییر لباس می‌دادند: مردان لباس زنانه می‌پوشیدند و زنان لباس مردانه. ماکروبیوس می‌گوید آریستوفان این پیکره را *Aphroditos* نامیده است. شاعر لاتینی لاویوس از پرستش «ونوسِ پرورش‌دهنده» سخن می‌گوید، خواه زن باشد خواه مرد (*sive femina sive mas*). چندین نمونه از پیکره‌های یونانی و رومی او را در حالت *anasyrmene* نشان می‌دهند؛ از فعل یونانی *anasyromai* به‌معنای «بالا کشیدن لباس» برای آشکار کردن اندام تناسلی مردانه. این حرکت به‌طور سنتی دارای نیروی آپوتروپائیک یا جادویی دانسته می‌شد.

**ونوس کائلستیس** (**Venus Caelestis**) («ونوس آسمانی»)، که از سدهٔ دوم میلادی برای ونوس به‌عنوان جنبه‌ای از ایزدبانوی برترِ هم‌جوش‌شده به‌کار رفت. *Venus Caelestis* نخستین گیرندهٔ شناخته‌شدهٔ رومیِ آیین تائوروبولیوم (گونه‌ای قربانی گاو) است که در ۵ اکتبر ۱۳۴ میلادی در نیایشگاه او در پوتسوئولی انجام شد. این صورت از ایزدبانو و تائوروبولیوم با «ایزدبانوی سوری» پیوند دارند که معادل دیرهنگام عشتار یا سیبل رومی (*Magna Mater*) دانسته می‌شود؛ دومی همچنین «مادر خدایان» و «مادر رومیان» به‌شمار می‌رفت.

**ونوس کالوا** (**Venus Calva**) («ونوس کچل»)، شکلی افسانه‌ای از ونوس که تنها در نوشته‌های پساکلاسیک رومی گواهی شده و چندین روایت برای توضیح این ظاهر و لقب ارائه می‌دهد. در یکی، این لقب یادبود پیشنهاد فداکارانهٔ بانوان رومی است که در زمان محاصرهٔ رم، موهای خود را برای ساخت زهِ کمان اهدا کردند. در روایتی دیگر، همسر آنکوس مارکیوس و دیگر زنان رومی در پی یک همه‌گیری موهای خود را از دست دادند؛ و زنانِ سالم، برای بازگشت موها، موهای خود را به ونوس قربانی کردند.

**ونوس کلوآسینا** (**Venus Cloacina**) («ونوسِ پاک‌کننده»)؛ هم‌جوشی ونوس با ایزدبانوی آب اتروسکی، کلوآسینا، که زیارتگاهی کهن بر فراز خروجی کلوآکا ماکسیما داشت؛ جویی که بعدها پوشانده شد و به فاضلاب اصلی رم بدل گشت. آیین‌های این زیارتگاه احتمالاً برای پالایش آب‌های آلوده و هوای ناسالم انجام می‌شد.

**ونوس اریسینا** (**Venus Erycina**) («ونوس اریسینی»)؛ پیکره‌ای فینیقی از عشتار که از اریکس در سیسیل به غنیمت گرفته شد و در قالبی رومی‌شده پرستیده می‌شد. ...

## تاریخچهٔ آیین و پرستشگاه‌ها
نخستین پرستشگاه شناخته‌شدهٔ ونوس با عنوان *ونوس اوبسکوئنس* (*Venus Obsequens*) به‌وسیلهٔ کوئینتوس فابیوس ماکسیموس گورگس (کنسول ۲۹۲ پیش از میلاد) در گرماگرم نبردی با جنگ‌های سامنیت نذر شد. این پرستشگاه در سال ۲۹۵ پیش از میلاد، در محلی نزدیک به تپه آونتین تقدیس شد و بنا بر گزارش‌ها هزینهٔ آن از محل جریمه‌هایی که به زنان رومی به‌سبب تخلفات جنسی تحمیل شده بود، تأمین گردید. آیین‌ها و ویژگی‌های آن احتمالاً تحت تأثیر یا برگرفته از آیین‌های یونانی آفرودیت بود که پیش‌تر در اشکال گوناگون در سراسر مگنا گراسیای ایتالیا گسترش یافته بودند. تاریخ تقدیس این معبد، *ونوس اوبسکوئنس* را به جشن *[[Vinalia]] rustica* پیوند می‌دهد.

در سال ۲۱۷ پیش از میلاد، در مراحل آغازین دومین جنگ پونی با کارتاژ، روم در نبرد دریاچه تراسی‌منا شکستی فاجعه‌بار متحمل شد. کتاب‌های سیبیل پیشنهاد کرد که اگر ونوسِ اریکس (سیسیل) ()، الههٔ حامی متحدان سیسیلی کارتاژ، متقاعد شود که وفاداری خود را تغییر دهد، کارتاژ شکست خواهد خورد. روم، اریکس را محاصره کرد و به الههٔ آن وعدهٔ ساخت معبدی باشکوه را به‌عنوان پاداش این تغییر وفاداری داد. آنان پیکرهٔ او را واژه‌نامه دین روم باستان «تصاحب» کردند، آن را به رم آوردند و در معبدی بر تپه کاپیتولین، به‌عنوان یکی از دوازده ** مستقر کردند. این «ونوس بیگانه» به *ونوس ژنتریکس* («ونوس مادر») روم بدل شد، سنت رومی ونوس را مادر و نگهبان شاهزادهٔ تروایی آئنیاس، نیای رومیان، می‌دانست؛ بنابراین از دید رومیان، این رویداد بازگشت الههٔ نیاکانی به قوم خود بود. اندکی بعد، شکست کارتاژ به‌دست روم، نیک‌خواهی ونوس نسبت به روم، پیوند او با گذشتهٔ اسطوره‌ای تروایی آن و حمایت او از سلطهٔ سیاسی و نظامی روم را تأیید کرد.

به‌نظر می‌رسد آیین کاپیتولینی ونوس مخصوص رومیانِ با منزلت اجتماعی بالاتر بوده است. آیینی جداگانه برای *ونوس اریکینا* به‌عنوان الههٔ باروری، در سال ۱۸۱ پیش از میلاد در ناحیه‌ای به‌طور سنتی پلِبینی، درست بیرون از پومریوم و نزدیک دروازهٔ کولین بنیان نهاده شد. این معبد، آیین و الهه احتمالاً بخش بزرگی از ویژگی‌ها و مناسک شکل اصلی را حفظ کردند.

به همین ترتیب، نیایشگاهی برای ونوس ورتیکوردیا («ونوس دگرگون‌کنندهٔ دل‌ها») که در سال ۱۱۴ پیش از میلاد بنیان نهاده شد اما پیوندهایی با آیین کهن ونوس-فورتونا داشت، «به محیط خاص آونتین و سیرکوس ماکسیموس گره خورده بود» — زمینه‌ای به‌شدت پلِبینی برای پرستش ونوس، در تقابل با پرورش اشرافی او به‌عنوان الهه‌ای فراگیر در رواقی‌گری و اپیکوریسم‌گرایی.

در اواخر جمهوری روم، برخی از برجسته‌ترین رومیان ادعاهای شخصی نسبت به حمایت ونوس مطرح کردند. سردار و دیکتاتور (روم)، لوکیوس کورنلیوس سولا، لقب *فلیکس* («خوش‌اقبال») را برای خود برگزید و بدین‌سان بدهکاری خود به بخت آسمانی و به‌ویژه به *ونوس فلیکس* را در مسیر سیاسی و نظامی خارق‌العاده‌اش به‌رسمیت شناخت.

دوست، متحد و سپس دشمن او، پومپه، در رقابت برای جلب حمایت ونوس، در سال ۵۵ پ.م. معبد بزرگی را به *ونوس ویکتریکس* به‌عنوان بخشی از تئاتر پمپی وقف کرد و پیروزی خود در سال ۵۴ پ.م. را با سکه‌هایی که او را با تاج پیروزی نشان می‌داد، جشن گرفت.

دوست پیشین پومپه، متحد او و سپس رقیبش، ژولیوس سزار، حتی فراتر رفت. او در کامیابی‌های نظامی خود مدعی حمایت *ونوس ویکتریکس* شد و *ونوس ژنتریکس* را نیای الهی شخصی خویش دانست — ظاهراً سنتی دیرپا در میان خاندان خاندان جولیا. پس از ترور سزار، وارث او، آگوستوس، هر دو ادعا را به‌عنوان گواهی بر شایستگی ذاتی خود برای زمامداری و تأیید الهی حکومتش پذیرفت.

در سال ۱۳۵ میلادی، امپراتور هادریان معبدی را برای ونوس و *[[روما (اسطوره)]]* (رم جاودان) بر تپهٔ ولیان رم افتتاح کرد و بدین‌سان وحدت امپراتوری رم و استان‌هایش را برجسته ساخت و ونوس را به *genetrix* محافظ کل دولت روم، مردم و سرنوشت‌هایش بدل کرد. این بزرگ‌ترین معبد در روم باستان بود.

## اسطوره‌شناسی و ادبیات

همانند بیشتر خدایان و الهه‌های بزرگ در اسطوره‌شناسی روم، تصور ادبی ونوس به‌طور کامل در وام‌گیری‌هایی از اسطوره‌شناسی ادبی اسطوره‌شناسی یونان دربارهٔ همتای او، آفرودیته، پیچیده شده است، اما با استثناهای قابل‌توجه. در برخی اسطوره‌های لاتین، کوپید پسر ونوس و مارس، خدای جنگ، بود. در زمان‌های دیگر، یا در اسطوره‌ها و الاهیات‌های موازی، ونوس به‌عنوان همسر وولکان یا به‌عنوان مادر «کوپید دوم»، که پدرش مرکوری بود، درک می‌شد.
ویرژیل، در تجلیل از حامی خود آگوستوس و *[[خاندان جولیا]]*، پیوندی موجود میان ونوس—که ژولیوس سزار او را حامی خود برگزیده بود—و شاهزادهٔ تروایی آینیاس، آوارهٔ ویرانی تروا و نیای نهایی مردم روم، را بسط داد. آینیاسِ ویرژیل به‌وسیلهٔ ونوس در هیئت آسمانی‌اش، ستارهٔ صبحگاهی که در آسمان روز روشن می‌درخشد، به لاتیوم راهنمایی می‌شود؛ و بسیار بعدتر، او روح سزار را به آسمان می‌برد.
در *[[فاستی (شعر)|فاستی]]* اووید، ونوس به روم می‌آید زیرا «ترجیح می‌داد در شهرِ فرزندانِ خویش پرستیده شود».
در روایت شاعرانهٔ ویرژیل از پیروزی اکتاویان در نبرد دریایی آکتیوم، امپراتور آینده با ونوس، نپتون و مینروا هم‌پیمان است. دشمنان اکتاویان—آنتونی، کلئوپاترا و مصریان—که به‌دست خدایان عجیب و کم‌فایدهٔ مصری چون آنوبیس «پارس‌کنان» یاری می‌شوند، نبرد را می‌بازند.

## کوپیدها

کوپید (Cupid؛ شهوت یا میل) و آمور (Amor؛ عشقِ مهرآمیز) نام‌های متفاوتی برای یک خدای عشق رومی دانسته می‌شوند؛ پسر ونوس که پدرش را گاه مرکوری (اسطوره)، ولکان (اسطوره) یا مارس (اسطوره) دانسته‌اند. پیکره‌های بالدار کودک‌گونه یا نوجوان‌مانندی که ونوس را همراهی می‌کنند—چه به‌صورت تکی، چه دوتایی یا بیشتر—به‌گونه‌های مختلف به‌عنوان آمورس‌ها، کوپیدو، اروتس یا صورت‌هایی از اروس یونانی شناخته شده‌اند. کهن‌ترینِ این‌ها اروس است که هزیود او را در شمار ایزدان نخستین یونان قرار می‌دهد؛ نیرویی زاینده که از عماء (کیهان) پدید آمد و نه مادر داشت و نه پدر. اروس خدای حامی تِسپیه بود، جایی که تا سدهٔ دوم میلادی به‌صورت سنگی صورت‌گری پرستش می‌شد. از دست‌کم سدهٔ پنجم پیش از میلاد، او در اِلیس (در پلوپونز) و دیگر نقاط یونان، به‌شکل مردی نوجوان یا پیش‌نوجوان تصویر می‌شد و بال‌ها، کمان و تیرها، و نیز والدین الهی—الههٔ عشق آفرودیت و خدای جنگ آرس—را به دست آورد. او معابد مستقل خود را داشت و در برخی جاها این معابد را با آفرودیت شریک بود.

در اِلیس و آتن، اروس آیینی مشترک با دوقلویی به‌نام آنتِروس داشت. در *[[سمپوزیوم]]* سقراطیِ گزنفون (۸٫۱)، یکی از مهمانان ضیافت دارای *eros* (عشق) نسبت به همسرش است و در مقابل، همسر او *anteros* (عشق متقابل) به وی دارد. برخی منابع آنتروس را انتقام‌گیرندهٔ «عشق نادیده‌گرفته‌شده» می‌دانند. در تفسیر سدهٔ چهارمی سرویوس (متخصص دستور زبان) بر آئنیاس ویرژیل، کوپید عامل فریبندهٔ ونوس است که خود را به‌جای پسر انه‌آس جا می‌زند و باعث می‌شود دیدو (ملکه کارتاژ)، ملکهٔ کارتاژ، همسرش را از یاد ببرد. هنگامی که انه‌آس عشق او را رد می‌کند و پنهانی کارتاژ را ترک می‌کند تا سرنوشتش را به‌عنوان نیای مردم روم تحقق بخشد، گفته می‌شود دیدو آنتروس را به‌عنوان «ضدِ کوپید» فرا می‌خواند. او دچار نفرت و نومیدی می‌شود، روم را نفرین می‌کند و با رفتن انه‌آس، خودکشی می‌کند. 

کتاب چهارم *Fasti* اثر اووید، ونوس را نه با نام، بلکه با عنوان «مادرِ عشق‌های دوقلو» (*gemini amores*) فرا می‌خواند. «آمور» نام لاتینیِ محبوب شاعران و اهل ادب رومی برای تجسّم «عشقِ مهربان» بود. درحالی‌که کوپید (شهوت) می‌تواند آمرانه، بیرحم، بازیگوش یا حتی جنگ‌طلب باشد، آمور به‌آرامی ترغیب می‌کند. کاتوی بزرگ با دیدگاهی رواقی‌گری، کوپید را ایزدیِ طمع و شورِ کور می‌دانست که از نظر اخلاقی فروتر از آمور است. با این حال، نمایشنامه‌نویس رومی پلوتس، ونوس، کوپید و آمور را در حال همکاری با یکدیگر به تصویر می‌کشد.

در کتیبه‌ها و الهیات آیینی روم، نام «آمور» نادر و «کوپیدو» نسبتاً رایج است. به‌نظر نمی‌رسد هیچ معبد رومی‌ای به‌تنهایی به کوپید اختصاص یافته باشد، اما فرمول وقف مشترک *Venus Cupidoque* («ونوس و کوپید») گواهی از آیین اوست که با ونوس، در معبدش درست بیرون دروازهٔ کولینه و جاهای دیگر، مشترک بوده است. او همچنین در بسیاری از آیین‌های خانگی خصوصی حضور داشته است. در فضاهای خصوصی و عمومی، تندیس‌های ونوس و مارس با همراهی کوپید، یا ونوس، کوپید و اِروتِس‌های کوچک‌تر، گاه به‌وسیلهٔ حامیان ثروتمند اهدا می‌شدند تا هم کارکرد دینی داشته باشند و هم هنری. نقش‌های کوپید در اسطوره‌های ادبی معمولاً به کنش‌هایی در خدمت ونوس محدود می‌شود؛ در داستان پسوخه و کوپیدو، یکی از روایت‌های درون *[[الاغ طلایی]]* اثر نویسندهٔ رومی آپولیوس، طرح داستان و گره‌گشایی آن به‌وسیلهٔ عشق کوپید به سایکه («روح»)، نافرمانی فرزندانهٔ او، و حسادت مادرش پیش می‌رود.

## شمایل‌نگاری
### نشانه‌ها، زمینه و نمادها

تصاویر ونوس در نقاشی‌های دیواری خانگی، موزاییک‌ها و پرستشگاه‌های خانگی (*لاراریا*) یافت شده‌اند. پترونیوس در اثر خود *[[ساتیرکون]]*، تصویری از ونوس را در میان لارها (خدایان خانگی) در *لاراریوم* آزادشدهٔ تریمالکیو قرار می‌دهد. 

گونه‌های ونوس که با نام‌های *ونوس پمپئیانا* («ونوس پمپئی») و *ونوس پسکاتریچه* («ونوس ماهیگیر») شناخته می‌شوند، تقریباً منحصراً به پمپئی محدود هستند. هر دو شکل ونوس در خانه‌های ثروتمندان پمپئی دیده می‌شوند، اما *ونوس پمپئیانا* بیشتر در فضاهای رسمی پذیرایی یافت می‌شود و معمولاً در آرایه‌های سلطنتی کامل، با ردایی بر تن، ایستاده و با حالتی خشک و رسمی، و دست راست بر سینه به تصویر کشیده می‌شود. تصاویر *ونوس پسکاتریچه* معمولاً بازیگوشانه‌ترند و اغلب در فضاهای غیررسمی و کمتر عمومیِ «غیرپذیرایی» دیده می‌شوند؛ در این تصاویر، او معمولاً چوب ماهیگیری در دست دارد و در میان مناظر طبیعی نشسته است و دست‌کم یک کوپید او را همراهی می‌کند.

نشانه‌های ونوس، در بیشتر موارد همان نشانه‌های آفرودیت هستند. این نشانه‌ها شامل گل رز می‌شوند، که در آیین‌های ونوس در پورتا کولینا پیشکش می‌شدند،  و بالاتر از همه، مورد (لاتین *myrtus*) که به‌خاطر گل‌های سفید و خوش‌بو، برگ‌های همیشه‌سبز و معطر، و خواص پزشکی–جادویی گوناگونش پرورش داده می‌شد. تندیس‌های ونوس و پرستشگرانش در جشنواره‌ها تاج‌هایی از مورد بر سر می‌گذاشتند. پیش از آن‌که مورد وارد آیین‌های ونوس شود، در مراسم تطهیر کلواکینا، الههٔ اتروسکی–رومیِ فاضلاب اصلی روم به‌کار می‌رفت؛ بعدها، پیوند کلواکینا با گیاه مقدس ونوس باعث شد که او را ونوس بنامند. به همین‌سان، ریشه‌شناسی عامیانهٔ رومی، الههٔ کهن و مبهم مورکیا را به «ونوسِ موردها، که اکنون او را مورکیا می‌نامیم» تبدیل کرد.

مورد به‌عنوان یک شهوت‌افزای بسیار نیرومند تلقی می‌شد. ونوس به‌عنوان الههٔ عشق و سکس، نقشی اساسی در آیین‌های پیش از ازدواج و شب عروسی رومیان داشت؛ بنابراین مورد و رز در دسته‌گل‌های عروس به‌کار می‌رفتند. خود ازدواج اغواگری نبود، بلکه وضعیتی قانونی تحت اقتدار یونو به‌شمار می‌رفت؛ ازاین‌رو، مورد از تاج عروس کنار گذاشته می‌شد. ونوس همچنین حامی شراب عادی و روزمره‌ای بود که بیشتر مردان و زنان رومی می‌نوشیدند؛ نیروهای اغواگر شراب به‌خوبی شناخته شده بود. در آیین‌های بونادئا، الههٔ پاکدامنی زنان، ونوس، مورد و هر چیز مردانه‌ای نه‌تنها ممنوع، بلکه حتی غیرقابل ذکر بود. این آیین‌ها به زنان اجازه می‌دادند قوی‌ترین شراب قربانی را ــ که در غیر این صورت مخصوص خدایان و مردان رومی بود ــ بنوشند؛ زنان به‌طور کنایه‌آمیز آن را «عسل» می‌نامیدند. در این شرایط ویژه، آنان می‌توانستند به‌گونه‌ای پارسا و آیینی از شراب قوی مست شوند، در امان از دخالت مردان و وسوسه‌های ونوس. بیرون از این زمینه، شراب عادی (یعنی شرابِ ونوس) که با روغن مورد آمیخته شده بود، به‌ویژه برای زنان مناسب دانسته می‌شد.

پیوند دیرینهٔ ونوس با شراب، بازتاب‌دهندهٔ ارتباط ناگزیر میان شراب، مستی و سکس است که در عبارت ضرب‌المثلی  بیان شده است (که به‌طور آزاد می‌توان آن را «بی‌خوراک و شراب، ونوس سرد می‌شود» ترجمه کرد). این عبارت در شکل‌های گوناگون به‌کار رفته است، از جمله نزد نمایشنامه‌نویس رومی ترنتیوس، احتمالاً پیش از او نزد دیگران، و قطعاً تا اوایل دوران مدرن. اگرچه ونوس در چندین جشنوارهٔ شراب نقشی مرکزی داشت، خدای رومیِ شراب دیونیزوس (باکوس) بود که با دیونیزوس (باکوس) یونانی و خدای کهن‌تر رومیِ شراب لیبر (پدر آزادی) یکی دانسته می‌شد.

سرداران رومی که افتخار اوواسیون ــ شکلی فروتر از پیروزی رومی ــ را دریافت می‌کردند، تاجی از مورد بر سر می‌گذاشتند، شاید برای تطهیر خود و سپاهیانشان از گناه خون‌ریزی. آیین اوواسیون با ونوس ویکتریکس («ونوس پیروز») همسان‌سازی شده بود، زیرا باور داشتند که او این پیروزی نسبتاً «آسان» را اعطا کرده و آن را پاک ساخته است.

### هنر کلاسیک

هنر رومی و هلنیستی گونه‌های بسیاری از الهه را پدید آورد، که اغلب بر پایهٔ الگوی پراکسیتلیِ آفرودیت کنیدوسی بودند. بسیاری از پیکره‌های برهنهٔ زنانه از این دوره که موضوعشان ناشناخته است، در تاریخ هنر مدرن به‌طور قراردادی «ونوس» نامیده می‌شوند، حتی اگر در اصل ممکن است زنی فانی را به تصویر کشیده باشند و نه یک تندیس آیینی از الهه.

نمونه‌ها عبارت‌اند از:
* *[[ونوس میلی]]* (۱۳۰ پیش از میلاد)
* ونوس پودیکا
:* ونوس کاپیتولینی
:* ونوس دِ مدیچی
* ونوس اسکویلینی
* ونوس فلیکس
* ونوس آرل
* ونوس آنادیومن (همچنین اینجا)
* ونوس، پان و اروس
* ونوس ژنتریکس
* ونوس کاپوآ
* ونوس کاللی‌پیگوس

## فرهنگ پساکلاسیک
### هنر قرون وسطی
ونوس در کتاب *[[De Mulieribus Claris]]* («دربارهٔ زنان نامدار») یاد شده است؛ مجموعه‌ای از زندگینامه‌های زنان تاریخی و اسطوره‌ای نوشتهٔ نویسندهٔ فلورانسی، جیووانی بوکاچو، که در سال‌های ۱۳۶۱۱۳۶۲ تألیف شده است. این اثر به‌عنوان نخستین مجموعه‌ای که به‌طور اختصاصی به زندگینامهٔ زنان در ادبیات غرب می‌پردازد، اهمیت دارد.

### هنر در سنت کلاسیک

ونوس در دورهٔ رنسانس اروپا به موضوعی محبوب در نقاشی و مجسمه‌سازی تبدیل شد. به‌عنوان چهره‌ای از «سنت کلاسیک» که برهنگی حالت طبیعی او به‌شمار می‌رفت، نمایش او به‌صورت برهنه از نظر اجتماعی پذیرفته بود. به‌عنوان الههٔ میل جنسی در انسان، وجود درجه‌ای از زیبایی اروتیک در تصویرپردازی او توجیه‌پذیر بود و همین امر برای بسیاری از هنرمندان و حامیانشان جذابیت داشت. با گذر زمان، واژهٔ *venus* به هر تصویر هنری از زن برهنه در هنر پساکلاسیک اطلاق شد، حتی زمانی که هیچ نشانه‌ای از الهه بودن موضوع وجود نداشت.

* زایش ونوس (بوتیچلی) ()
* *[[ونوس خفته (جورجونه)]]* ()
* *[[ونوس اوربینو]]* (۱۵۳۸)
* *[[ونوس در برابر آینه]]* ()
* *[[آینه ونوس]]* (۱۶۴۷–۱۶۵۱)
* *[[المپیا (مانه)]]* (۱۸۶۳)
* ''تولد ونوس'' (کابانل) (۱۸۶۳)
* زایش ونوس (بوگرو) (۱۸۷۹)
* ونوس شرشل، موزهٔ گسل در الجزایر
* *[[Venus Victrix (Canova)|ونوس ویکتریکس]]* و *ونوس ایتالیکا*، اثر آنتونیو کانوا

در حوزهٔ هنر پیشاتاریخی، از زمان کشف پیکرهٔ موسوم به «ونوس ویلندورف» در سال ۱۹۰۸، مجسمه‌های کوچک نوسنگی با پیکره‌های زنانهٔ فربه به‌طور قراردادی «پیکره‌های ونوس» نامیده شده‌اند. اگرچه نام الههٔ واقعی آن‌ها مشخص نیست، تضاد آگاهانه میان این پیکره‌های آیینی فربه و بارور با تصور کلاسیک از ونوس، باعث مخالفت‌هایی با این نام‌گذاری شده است.

### نگارخانه

File:TITIAN - Venus Anadyomene (National Galleries of Scotland, c. 1520. Oil on canvas, 75.8 x 57.6 cm).jpg|*[[Venus Anadyomene (Titian)|ونوس آنادیومنه]]* () اثر تیتیان
File:Titian - Venus with a Mirror - Google Art Project.jpg|*ونوس با آینه* () اثر تیتیان
File:Målning. Venus. Frans Floris - Hallwylska museet - 86707.tif|*ونوس* اثر فرانس فلوریس، موزهٔ هالوویل
File:0 Vénus et Cupidon - P.P. Rubens - Musée Thyssen-Bornemisza (2).JPG|*ونوس و کوپید*، نقاشی (–۱۷۰۰) اثر پیتر پل روبنس
File:Jacques-Louis David - Mars desarme par Venus.JPG|*[[Mars Being Disarmed by Venus|مارس خلع سلاح‌شده به‌دست ونوس]]* (۱۸۲۲–۱۸۲۵) اثر ژاک-لویی داوید
File:Lely_venus-cupid.jpg|نل گوین، یکی از معشوقه‌های بلندمدت شاه چارلز دوم انگلستان، در نقش ونوس همراه با پسرش در نقش کوپید () اثر پیتر لیلی
File:Tannhäuser en el Venusberg, por John Collier.jpg|*[[In the Venusberg|در کوه ونوس]]* (۱۹۰۱) اثر جان کولی‌یر (نقاش پیشارافائلی)
File:Kustodiev russian venus.jpg|*ونوس روسی* (۱۹۲۶) اثر بوریس کوستودیف
File:Iris presenting the wounded Venus to Mars (Venus, supported by Iris, complaining to Mars), by Sir George Hayter, 1820 - Ante Library, Chatsworth House - Derbyshire, England - DSC03419.jpg|ایریس، ونوس زخمی را به مارس معرفی می‌کند، اثر سِر جورج هیتر، ۱۸۲۰ – کتابخانهٔ آنت، چتس‌ورث هاوس
File:Venus and Cupid dli 165005537 cor.tif|ناشناس (فرانسه) به‌پیروی از فرانسوا بوشه، «ونوس و کوپید بر دلفین»، سدهٔ ۱۹، چاپ سنگی


## همچنین ببینید
* ونوس در تاریخ هنر برهنه
* الههٔ عشق
* لبه بزرگ
* گودی کمر
* سیارهٔ ونوس در اخترشناسی
* سارا بارتمن
* سیلور ونوس
* Benzaiten
* آناهیتا
* زهره
* نماد ونوس
* ناهید (فیلم ۱۹۲۹)

## یادداشت‌ها

## منابع

### کتاب‌شناسی
* مری برد (کلاسیک)، سایمون پرایس (کلاسیک)، نورث، ج.، *ادیان روم: جلد ۱، تاریخچه، مصور*، انتشارات دانشگاه کمبریج، ۱۹۹۸.
* مری برد (کلاسیک): *[[The Roman Triumph|پیروزی رومی]]*، انتشارات بلنپِ انتشارات دانشگاه هاروارد، کمبریج، ماساچوست، و لندن، انگلستان، ۲۰۰۷. (جلد سخت). 
* 
* 
* شامپو، ژ. (۱۹۸۷). *فورتونا. پژوهش‌هایی دربارهٔ پرستش فورتونا در روم و جهان رومی از آغاز تا مرگ سزار. جلد دوم: دگرگونی‌های فورتونا در دورهٔ جمهوری.* رم: مدرسهٔ فرانسوی رم، صص. ۳۷۸–۳۹۵.
* 
* 
* ایدن، پ.ت.، «ونوس و کلم»، *Hermes*، ۹۱ (۱۹۶۳)، صص. ۴۴۸–۴۵۹.
* هموند، ن.گ.ل. و اسکولارد، ه.ه. (ویراستاران) (۱۹۷۰). *فرهنگ کلاسیک آکسفورد*. آکسفورد: انتشارات دانشگاه آکسفورد. (ص. ۱۱۳)
* لانگلندز، ربکا (۲۰۰۶). *اخلاق جنسی در روم باستان*. انتشارات دانشگاه کمبریج. . https://books.google.com/books?id=aEXOF_tdahYC&q=Sexual+morality+in+ancient+Rome++By+Rebecca+Langlands
* لوید-مورگان، گ. (۱۹۸۶). «ونوس رومی: پرستش عمومی و آیین‌های خصوصی». در م. هنیگ و ا. کینگ (ویراستاران)، *خدایان و نیایشگاه‌های بت‌پرستانهٔ امپراتوری روم* (صص. ۱۷۹–۱۸۸). آکسفورد: کمیتهٔ باستان‌شناسی آکسفورد، تک‌نگاری ۸.
* 
* نش، ا. (۱۹۶۲). *فرهنگ تصویری روم باستان، جلد ۱*. لندن: A. Zwemmer Ltd. (صص. ۲۷۲–۲۶۳، ۴۲۴)
* ریچاردسون، ل. (۱۹۹۲). *[https://books.google.com/books?id=K_qjo30tjHAC فرهنگ جغرافیایی نوین روم باستان]*. بالتیمور و لندن: انتشارات دانشگاه جانز هاپکینز. (صص. ۹۲، ۱۶۵–۱۶۷، ۴۰۸–۴۰۹، ۴۱۱) 
* روم، ا. (۱۹۸۳). *فرهنگ کلاسیک روم*. لندن و بوستون: Routledge & Kegan Paul. (صص. ۳۱۹–۳۲۲)
* یورگ روپکه (ویراستار)، *همراه دین رومی*، Wiley-Blackwell، ۲۰۰۷. 
* شیلینگ، ر. (۱۹۸۲) (ویرایش دوم). *دین رومی ونوس از آغاز تا زمان آگوستوس*. پاریس: Editions E. de Boccard.
* شیلینگ، ر.، در بونفوا، ی. و دونیگر، و. (ویراستاران)، *اسطوره‌شناسی‌های رومی و اروپایی*، (ترجمهٔ انگلیسی)، انتشارات دانشگاه شیکاگو، ۱۹۹۱. ص. ۱۴۶. https://books.google.com/books?id=Uf2_kHAs22sC&dq=omen&pg=PA146
* اسکولارد، ه.ه. (۱۹۸۱). *جشن‌ها و آیین‌های جمهوری روم*. لندن: Thames and Hudson. (صص. ۹۷، ۱۰۷)
* زیمون، ا. (۱۹۹۰). *خدایان رومیان*. مونیخ: Hirmer Verlag. (صص. ۲۱۳–۲۲۸).
* استپلز، آریادنه (۱۹۹۸). *از الههٔ نیک تا دوشیزگان وستال: جنسیت و دسته‌بندی در دین رومی*. لندن: Routledge. .
* تورکان، روبر (۲۰۰۱). *فرقه‌های امپراتوری روم*. Blackwell. .
* واگن‌فورت، هندریک، «خاستگاه الههٔ ونوس» (نخست منتشرشده به‌صورت «De deae Veneris origine»، *Mnemnosyne*، سری چهارم، ۱۷، ۱۹۶۴، صص. ۴۷–۷۷) در *Pietas: مطالعات برگزیده در دین رومی*، Brill، ۱۹۸۰.
* واینستاک، س. (۱۹۷۱). *Divus Julius*. آکسفورد؛ Clarendon Press. (صص. ۸۰–۹۰)
* گرد شرم، بریگیت تاست *Astarte und Venus. Eine foto-lyrische Annäherung* (۱۹۹۶)، 

## پیوندهای بیرونی

* 

* دائرةالمعارف آنلاین بریتانیکا
* الههٔ رومی ونوس – برگزیده‌هایی از موزهٔ بریتانیا
* پایگاه دادهٔ شمایل‌نگاری مؤسسهٔ واربورگ (حدود ۲۴۰۰ تصویر از ونوس)
* «ونوس که کوپید را به‌سبب یادگیری حساب سرزنش می‌کند» اثر سر جاشوا رینولدز در گالری هنری لیدی لِوِر

## جستارهای وابسته
* سر برکشیدن ونوس از قعر دریا
* زایش ونوس
* ونوس زیباسرین

## منابع

* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Venus_(mythology)&oldid=205014934 ویکی‌پدیای انگلیسی]


رده:آفرودیته
رده:الهه‌های رومی
رده:ایزدان در انه‌اید
رده:ایزدان زهره
رده:ایزدان شراب و آبجو
رده:ایزدبانوان الکل
رده:ایزدبانوان باروری
رده:ایزدبانوان زیبایی
رده:ایزدبانوان سیاره‌ای
رده:ایزدبانوان صلح
رده:ایزدبانوان عشق و شهوت
رده:تمایلات جنسی در روم باستان
رده:مادرپرستی