بزمجه

**بُزمَجّه** یا **بُزمَجه**، در زبان بلوچی "بزمِچ" (یعنی مکنده ی بز) که با نام‌های **بزمک**، **بزدوش**، **بزچوش** 
و **بزغاله‌مار** نیز شناخته می‌شود، نام گروهی از خزندگانِ عمدتاً بزرگ‌جثه است که عضو سَردهٔ **بزمجه‌ها**  به‌شمار می‌روند. امروزه نزدیک به ۷۳ گونه بزمجه شناخته شده‌است؛ اگرچه جایگاه اصلی آن‌ها در این سرده و احتمال تعلقشان به سرده‌های مختلف نیاز به بررسی بیشتر دارد. آن‌ها از تیرهٔ بزمجه‌ایان هستند؛ تیره‌ای که شامل بزرگترین مارمولک زنده یعنی اژدهای کومودو است.

بزمجه‌ها گردن‌دراز، دُم و پنجه‌های قوی، و پاهای عقبی به‌خوبی شکل‌گرفته دارند. بیشتر آن‌ها بر روی خاک زندگی می‌کنند، اما تعدادی از آن‌ها نیز درخت‌پیما و دوزیست هستند. اکثر بزمجه‌ها گوشت‌خوار هستند، ولی سه گونه از بزمجه‌های ساکن فیلیپین از میوهٔ درختان تغذیه می‌کنند. آن‌ها تخم‌گذار هستند و هر بار از ۷ تا ۳۷ تخم در سوراخی که روی آن با خاک پوشانده می‌شود یا تنهٔ خالی درختان، می‌گذارند. بیشتر گونه‌های بزمجه از تخم دیگر جانوران، سوسمارهای کوچک‌تر، ماهی، و پستانداران ریزجثه تغذیه می‌کنند.

## فرگشت
به‌نظر می‌رسد که بزمجه‌ها از فرگشت‌یافته‌ترین مارمولک‌ها باشند. آن‌ها دگرگشت نسبتاً بیشتری نسبت به دیگر خزندگان دارند. سامانه‌های حسیِ مختلفی دارند که در شکار طعمه تأثیر بسزایی دارند و فک پایینی که ممکن است نتواند خوردن شکارهای خیلی بزرگ را به‌راحتی انجام دهد. تحقیقات اخیر نشان داده‌است که بعضی بزمجه‌ها، همانند اژدهای کومودو، زهردار هستند و برخلاف آنچه در گذشته تصور می‌شد باکتری‌های کشنده تولید نمی‌کنند. گرچه به‌جای تزریق کردن سم به بدن طعمه از طریق دندان‌های نیش ـ مانند آنچه در مورد مارها پدید می‌آید ـ سم در اطراف دندان بزمجه می‌ماند و تزریق نمی‌شود، ولی بر اثر تماس جای زخم طعمه ناشی از گازگرفتگی با سم، طعمه از پای درمی‌آید.

## ویژگی‌های ظاهری
[بندانگشتی|یک بزمجه در دریاچه مانیارا پارک، [تانزانیا]]
بزمجه‌ها طولی میان ۲۰۰ تا ۳۰۰ سانتی‌متر دارند. غیر از گونهٔ استرالیایی این جانور، دیگر گونه‌ها دارای اندازه‌ای بزرگ هستند. اندازهٔ بزمجهٔ استرالیایی (*V. brevicaudatus*) به حدود ۲۰۰ سانتیمتر می‌رسد و اژدهای کومودو (*V. komodoensis*)، دیگر عضو این خانواده، طول تقریبیِ ۳۶۰ سانتیمتر دارد. در اعضای این خانواده استخوان‌های جلدی کم شده یا وجود ندارند، پوزه دراز و باریک است، دُم و گردن به‌نسبت بلند شده‌اند و نای تقریباً حلقه‌حلقه است. به‌دلیل وجود چین‌خوردگی در هریک از مجاری بینی، سطح پوششیِ بویایی آن‌ها افزایش یافته‌است. بینی به‌دلیل پیدایش استخوان کام فرعی، بزرگ و طویل شده‌است. زبان دوشاخه و بسیار توسعه‌یافته‌است و هنگام بلعیدن غذا در غلاف قاعده‌ای‌شکلی جای می‌گیرد و مانند مارها طعمه را به‌صورت کامل می‌بلعند. اندام‌های حرکتی از نوع زمینی‌اند و پاها دارای پنج انگشت چنگال‌دارند و بسیار نیرومند هستند و برای کندن چاله‌ها و سوراخ‌های زیرزمینی مورد استفاده قرار می‌گیرند و برخی گونه‌ها مثل بزمجهٔ نیل توانایی بالایی در شنا کردن دارند.

## گونه‌ها
**سرده ''Varanus***

زیرسرده ***Empagusia***:
* [[بزمجه بنگالی]]، *V. bengalensis*
* [[بزمجه ابری]]، *V. nebulosus*
* [[بزمجه دومریل]]، *V. dumerilii*
* [[بزمجه طلایی]]، *V. flavescens*
* [[بزمجه گردن‌زبر]]، *V. rudicollis*

زیرسرده ***Euprepiosaurus***:
* [[بزمجه درختی سیاه]]، *V. beccarii*
* [[بزمجه درختی خالدار طلایی]]، *V. boehmei*
* [[بزمجه درختی بوگرت]]، *V. bogerti*
* [[بزمجه فیروزه‌ای]]، *V. caerulivirens*
* [[بزمجه سرام]]، *V. cerambonensis*
* [[بزمجه دم‌آبی]]، *V. doreanus*
* [[بزمجه فینش]]، *V. finschi*
* [[بزمجه حرا]]، *V. indicus*
[[پرونده:Varanus macraei - Reptilium Landau 01.jpg|بندانگشتی| [[بزمجه درختی خالدار آبی]]، *Varanus macraei*]]
* [[بزمجه گلوهلویی]]، *V. jobiensis*
* [[بزمجه جزیره رنل]]، *V. juxtindicus*
* [[بزمجه رودخانه نسبیت]]، *V. keithhornei*
* [[بزمجه درختی بیاک]]، *V. kordensis*
* [[بزمجه درختی خالدار آبی]]، *V. macraei*
* [[بزمجه درختی بنگالی]]، *V. bengalensis*
* [[بزمجه کینس]]، *V. melinus*
* [[بزمجه حرا تالود]]، *V. lirungensis*
* [[بزمجه ساگو]]، *V. obor*
* [[بزمجه درختی یاقوتی]]، *V. prasinus*
* [[بزمجه رینر گونتر]]، *V. rainerguentheri*
* [[بزمجه درختی رایسینگر]]، *V. reisingeri*
* [[بزمجه درختی راسل]]، *V. telenesetes*
* [[بزمجه سه‌رنگ]]، *V. yuwonoi*
* [[بزمجه نقره‌ای]]، *V. zugorum*

زیرسرده ***Odatria***:
* [[بزمجه دم‌برآمده]]، *V. acanthurus*
* [[بزمجه افنبرگ]]، *V. auffenbergi*
* [[بزمجه گلولیمویی]]، *V. baritji*
* [[بزمجه دم‌کوتاه]]، *V. brevicauda*
* [[بزمجه بوش]]، *V. bushi*
* [[بزمجه دم‌خطدار]]، *V. caudolineatus*
* [[بزمجه صحرایی کوتوله]]، *V. eremius*
* [[بزمجه مولگا کوتوله]]، *V. gilleni*
* [[بزمجه سنگی کیمبرلی]]، *V. glauerti*
* [[بزمجه سنگی دم‌بلند]]، *V. glebopalma*
* [[بزمجه سنگی همرسلی]]، *V. hamersleyensis*
* [[بزمجه سنگی کینگ]]، *V. kingorum*
* [[بزمجه سنگی میچل]]، *V. mitchelli*
* [[بزمجه سنگی پیلبارا]]، *V. pilbarensis*
* [[بزمجه ضخیم‌مهره]]، *V. primordius*
* [[بزمجه درختی نواردار]]، *V. scalaris*
* [[Rusty monitor]]، *V. semiremex*
* [[بزمجه تیمور]]، *V. similis*
* [[Storr's monitor]]، *V. storri*
* [[بزمجه تیمور]]، *V. timorensis*
* [[بزمجه سرسیاه]]، *V. tristis*
* [[بزمجه کک‌مکی]]، *V. orientalis*

زیرسرده ***Papusaurus***:
* [[بزمجه تمساحی]]، *V. salvadorii*

زیرسرده ***Philippinosaurus***:
* [[بزمجه بیتاوا|بزمجه بیتاتاوا]]، *V. bitatawa*
* [[بزمجه پانای]]، *V. mabitang*
* [[بزمجه گری]]، *V. olivaceus*

زیرسرده ***Polydaedalus***:
* [[بزمجه گلوسفید]]، *V. albigularis*
* [[بزمجه ساوانا]]، *V. exanthematicus*
* [[بزمجه نیل]]، *V. niloticus*
* [[بزمجه زیوردار]]، *V. ornatus*
* [[بزمجه یمنی]]، *V. yemenensis*

زیرسرده ***Psammosaurus***:
* [[بزمجه بیابانی]]،  *V. griseus*[[پرونده:V. g. griseus.jpg|بندانگشتی|268x268پیکسل|*بزمجه خاکستری (V. g. griseus)  مکان شمال اندیمشک زاگرس*]]
**بزمجه خاکستری، *V. g. griseus*
** بزمجه خزر، *V. g. caspius*
** بزمجه بیابانی هندی، *V. g. koniecznyi*

زیرسرده ***Soterosaurus***:
* [[بزمجه آبی سرزرد]]، *V. cumingi*
* [[بزمجه آبی مرمری]]، *V. marmoratus*
* [[بزمجه آبی فلس‌بزرگ]]، *V. nuchalis*
* [[بزمجه آبی پالاوان]]، *V. palawanensis*
* [[بزمجه آبی راسموسن]]، *V. rasmusseni*
* [[بزمجه آبی]]، *V. salvator*
* [[بزمجه آبی توگیان]]، *V. togianus*

زیرسرده [[منقرض|†]]***Varaneades***:
* †*Varanus amnhophilis*

زیرسرده ***Varanus***:
* [[بزمجه بزرگ]]، *V. giganteus*
* [[بزمجه شنی]] یا بزمجه گولد، *V. gouldii*
* [[اژدهای کومودو]]، *V. komodoensis*
* [[بزمجه مرتنز]]، *V. mertensi*
* [[بزمجه آرگوس]]، *V. panoptes*
* [[بزمجه باستانی]]، *V. priscus*
* [[بزمجه روزنبرگ]]، *V. rosenbergi*
* [[بزمجه اسپنسر]]، *V. spenceri*
* [[بزمجه مشبک]]، *V. varius''

## منابع

رده:بزمجه‌ها
رده:جانداران موجود پدیدآمده در میوسن
رده:بزمجه‌ها (سرده)
رده:مارمولک‌های زهردار