open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
۱۵۱۱ (میلادی)

**۱۵۱۱ (میلادی)** هزار و پانصد  و یازدهمین سال تقویم میلادی است.

* ۱۸ اکتبر &ndash; فیلیپ دو کومین، نویسنده و دیپلمات فرانسوی
## منابع
*

رده:۱۵۱۱ (میلادی)
۱۵۱۳ (میلادی)

**۱۵۱۳ (میلادی)** هزار و پانصد  و سیزدهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان
## درگذشتگان

* ۲۱ فوریه &ndash; ژولیوس دوم، کشیش فرانسوی (ز. ۱۴۴۳)
## منابع
*

رده:۱۵۱۳ (میلادی)
۱۵۱۴ (میلادی)

**۱۵۱۴ (میلادی)** هزار و پانصد  و چهاردهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
* ۲۳ اوت ۱۵۱۴ در نبرد چالدران بین ایران و عثمانی سلطان سلیم بر شاه اسماعیل یکم پیروز شد.
## زادگان
## درگذشتگان

* ۱۱ مارس &ndash; دوناتو برامانت، معمار و نقاش ایتالیایی (ز. ۱۴۴۴)
## منابع
*

رده:۱۵۱۴ (میلادی)
۱۵۱۵ (میلادی)

**۱۵۱۵ (میلادی)** هزار و پانصد  و پانزدهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
* ۴ مه - استقرار پرتغالی‌ها در جزیره هرمز و آغاز مداخله‌ی غرب در خاورمیانه
* ژانویه: لوئی دوازدهم، پادشاه فرانسه می‌میرد و فرانسوای یکم جانشین او می‌شود.

## زادگان
## درگذشتگان
* ۱ ژانویه - لوئی دوازدهم، پادشاه فرانسه (ت. ۱۴۶۲)
* ۱۶ دسامبر - آلفونسو د آلبوکرک، سرهنگ مشهور نیروی دریایی کشور پرتغال.

رده:۱۵۱۵ (میلادی)
۱۵۱۶ (میلادی)

**۱۵۱۶ (میلادی)** هزار و پانصد  و شانزدهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان

* ۱۳ اوت &ndash; هیرونیموس ولف، کتابدار آلمانی (د. ۱۵۸۰)
## درگذشتگان
## منابع
*

رده:۱۵۱۶ (میلادی)
نان گینگ

**نان گینگ**(چینی:南庚) زاده شده با نام **زی گینگ**(چینی:子更) شاهی بود از شاهان دودمان شانگ، در کتاب شیجی نوشته سیماکیان نویسنده هان، آمده‌است که او هفدمین شاه شانگ بود که پس از پسرعمش زو دینگ(چینی:祖丁) به سال بینگچن(丙) در تختگاه بی(庇) به تخت برنشست. در سال سومین فرمانروایی او بود که تختگاه به یان(奄) برده شد. او ۲۹ سال فرمان راند تا این که درگذشت و پس از مرگ نام نان گینگ و نواده عمویش یانگ جیا(陽甲) جای او را گرفت. جیا گو ون (نوشته‌های لاک لاکپشت و استخوان جانوران) او را شانزدهمین شاه شانگ دانسته‌اند.

## منابع

* تاریخ چین، شسنو ژان، محمد پارسیپور، نشر علم، ۱۳۷۴
* دودمانهای شاهی چین، مین لوهوئی، نشر امیرکبیر، ۱۳۵۴

رده:پادشاهان دودمان شانگ
رده:دودمان شانگ
۱۵۱۸ (میلادی)

**۱۵۱۸ (میلادی)** هزار و پانصد  و هجدهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان

* ۲۹ سپتامبر &ndash; تینتورتو، هنرمند و نقاش ایتالیایی (د. ۱۵۹۴)
## درگذشتگان
## منابع
*

رده:۱۵۱۸ (میلادی)
۱۵۱۹ (میلادی)

**۱۵۱۹ (میلادی)** هزار و پانصد  و نوزدهمین سال تقویم میلادی است.

* ۲ مه &ndash; لئوناردو دا وینچی، از برجسته‌ترین هنرمندان و دانشمندان جهان (ز. ۱۴۵۲)
* ۲۴ ژوئن &ndash; لوکرتزیا بورجیا، کشیش ایتالیایی (ز. ۱۴۸۰)
## منابع
*

رده:۱۵۱۹ (میلادی)
۱۶۰۰ (میلادی)

**۱۶۰۰ (میلادی)** هزار و ششصدمین سال تقویم میلادی است.

## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان
* ۲۰ دسامبر نیکلاس سانسون نقشه نگار و سفرنامه نویس

## درگذشتگان
* ۱۷ فوریه – جوردانو برونو، ستاره‌شناس، نویسنده، شاعر، و فیلسوف ایتالیایی (ز. ۱۵۴۸)

## منابع
*
۱۶۰۱ (میلادی)

**۱۶۰۱ (میلادی)** هزار و ششصد  و یکمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
پیر فرما (Pierre de Fermat) در سال 1601 میلادی در فرانسه چشم به جهان گشود او حقوق دان و ریاضیدان غیره حرفه‌ای بود گرچه فرما به دلیل دارا بودن شغل وکالت به اصطلاح غیره حرفه ای محسوب می‌شد ای،تی،بل تاریخدان برجسته ریاضیات در اوایل قرن بیستم به حق فرما را سلطان غیر حرفه ای‌ها می نامید. او معتقد بود که فرما بیش از اکثر ریاضیدانان حرفه ای عصر خود به نتایج مهم در ریاضی دست یافته‌است. او استدلال می‌کند که فرما پربارترین ریاضیدان قرن هفدهم است، قرنی که شاهد کارهای برخی از بزرگترین نخبه‌های ریاضیات همه دوران بود، فرما در طول حیات خود فقط یک مقاله ریاضی در سال 1660 میلادی  منتشر کرد.فرما در سال 1665 میلادی درگذشت امروز او بیشتر در حوزه نظریه اعداد شهرت دارد ولی او ایده‌هایی در باب حساب دیفرانسیل و انتگرال نیز داشت. پس از درگذشت فرما فرزندش کلمنت-ساموئل فرما Clement Samuel) (Ferma کار انتشار آثار او را به عهده گرفت ،ساموئل ضمن جمع‌آوری نوشته‌های پدرش کتاب‌ها و مقالات مورد مطالعه وی را نیز بررسی نمود و همین امر باعث انتشار قضیه آخر فرما شد. او دریافت که پدرش 48 نظر،تحت عنوان نظریات روی کتاب دیوفانت نوشته است.

## اختراعات
"آیینه" در سال 1601 میلادی، توسط یک مخترع ایتالیایی به نام "ماروی" اختراع شد. 
## زادگان
* ۲۲ سپتامبر - آن اتریش، ملکهٔ فرانسه (به‌واسطهٔ ازدواجش با لویی سیزدهم) و مادر و نایب‌السلطنهٔ لوئی چهاردهم
* ۲۷ سپتامبر - لوئی سیزدهم، پادشاه فرانسه
* ۱۷ اوت &ndash; پیر دو فرما، ریاضی‌دان و قاضی فرانسوی (د. ۱۶۶۵)
## درگذشتگان

* ۲۴ اکتبر &ndash; تیکو براهه، ستاره‌شناس و نویسنده دانمارکی (ز. ۱۵۴۶)
## منابع
*

رده:۱۶۰۱ (میلادی)
۱۶۰۲ (میلادی)

**۱۶۰۲ (میلادی)** هزار و ششصد  و دومین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان

* ۱۴ ژوئیه &ndash; ژول مازارن، کشیش، دیپلمات، و سیاست‌مدار فرانسوی (د. ۱۶۶۱)
* ۸ اوت &ndash; ژیل دو روبروال، ریاضی‌دان و فیلسوف فرانسوی (د. ۱۶۷۵)
## درگذشتگان
## منابع
*

رده:۱۶۰۲ (میلادی)
۱۶۰۳ (میلادی)

**۱۶۰۳ (میلادی)** هزار و ششصد  و سومین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان

* ۱۶ اوت &ndash; آدام اولئاریوس، مترجم، نویسنده، زبان‌شناس، کتابدار، ریاضی‌دان، و دیپلمات آلمانی (د. ۱۶۷۱)
* ۱۰ اکتبر &ndash; آبل تاسمان، کاشف هلندی (د. ۱۶۵۹)
## درگذشتگان

* ۲۴ مارس &ndash; الیزابت یکم (انگلستان)، سیاست‌مدار بریتانیایی (ز. ۱۵۳۳)
## منابع
*

رده:۱۶۰۳ (میلادی)
۱۶۰۴ (میلادی)

**۱۶۰۴ (میلادی)** هزار و ششصد  و چهارمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
* نبرد ارومیه: جنگی که بین سپاه ایران و عثمانی در زمان شاه عباس یکم رخ داد و منجر به پیروزی ایران شد.
*ابرنواختر کپلر در طول سه هفته در سال ۱۶۰۴ میلادی قدر ظاهری آن −۲.۵ بود و از تمام اجرام آسمانی به اسثتنای خورشید، ماه و زهره درخشانتر بود.

## زادگان

* ۱۰ مارس &ndash; ژوهان رودولف گلابر، شیمی‌دان و مهندس آلمانی
## درگذشتگان
## منابع
*

رده:۱۶۰۴ (میلادی)
۱۶۰۵ (میلادی)

**۱۶۰۵ (میلادی)** هزار و ششصد  و پنجمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان
۲۳ دسامبر: تیانچی، پانزدهمین امپراتور سلسله مینگ.

* ۷ مه &ndash; پاتریارک نیکون مسکو، کشیش روسی (د. ۱۶۸۱)
* ۱۹ اکتبر &ndash; توماس براون، نویسنده و فیلسوف بریتانیایی (د. ۱۶۸۲)
## درگذشتگان

* ۲۳ سپتامبر &ndash; پونتو دو تیار، شاعر و کشیش فرانسوی
* ۱۳ آوریل &ndash; بوریس گودونوف، سیاست‌مدار روسی (ز. ۱۵۵۱)
* ۱۳ اکتبر &ndash; تئودور دو بز، نویسنده، مترجم، و الهی‌دان فرانسوی (ز. ۱۵۱۹)
## منابع
*

رده:۱۶۰۵ (میلادی)
۱۶۰۶ (میلادی)

**۱۶۰۶ (میلادی)** هزار و ششصد  و ششمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
لشکریان شاه عباس، حکمران سلسله صفوی در ایران، شهر گنجه را از نیروهای امپراتوری عثمانی پس گرفتند.

## زادگان
* توماس هربرت از نجیب‌زادگان و درباریان انگلیسی و چهانگرد

## درگذشتگان

* ۵ اکتبر &ndash; فیلیپ دسپورت، شاعر فرانسوی (ز. ۱۵۴۶)
## منابع
*

رده:۱۶۰۶ (میلادی)
۱۶۰۷ (میلادی)

**۱۶۰۷ (میلادی)** هزار و ششصد و هفتمین سال تقویم میلادی است.

## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان
* ۲۶ نوامبر – جان هاروارد، الهی‌دان آمریکایی (د. ۱۶۳۸)

## درگذشتگان
* ۲۸ ژوئن – دومنیکو فونتانا، معمار، نقاش، و مجسمه‌ساز ایتالیایی (ز. ۱۵۴۳)
* ۲۲ سپتامبر – الساندرو آلوری، نقاش ایتالیایی (ز. ۱۵۳۵)

## منابع
* 

رده:۱۶۰۷ (میلادی)
۱۶۰۸ (میلادی)

**۱۶۰۸ (میلادی)** هزار و ششصد  و هشتمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان

* ۲۸ ژانویه &ndash; جووانی آلفونسو بورلی، فیزیک‌دان، ریاضی‌دان، و ستاره‌شناس ایتالیایی (د. ۱۶۷۹)
* ۱۵ اکتبر &ndash; اوانجلیستا توریچلی، ریاضی‌دان و فیزیک‌دان ایتالیایی (د. ۱۶۴۷)
* ۹ دسامبر &ndash; جان میلتون، نویسنده و شاعر بریتانیایی (د. ۱۶۷۴)
* ۱۳ ژوئیه &ndash; فردیناند سوم، امپراتور مقدس روم، آهنگساز اهل مجارستان (د. ۱۶۵۷)
## درگذشتگان
## منابع
*

رده:۱۶۰۸ (میلادی)
۱۶۰۹ (میلادی)

**۱۶۰۹ (میلادی)** هزار و ششصد  و نهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
* زمستان ۱۶۰۹ میلادی - دوره گرسنگی یکی از دوره‌های تاریخی مربوط به اولین گروه‌های مهاجر اروپایی به قاره آمریکا است. این قطحی زمانی پیش‌آمد که بومیان سُرخ‌پوست، ساکنان شهر جیمز فورت را محاصره کردند و ساکنان انگلیسی دژ، برای زنده‌ماندن اول اسب‌هایشان را خوردند و بعد سراغ سگ‌ها، گربه‌ها، موش‌های صحرایی، موش‌های کوچک و مارها رفتند. برخی نیز برای مهارکردن گرسنگی، چرم کفش‌هایشان را خوردند. زمانی که قحطی از چند هفته به چند ماه به درازا کشید و دیگر چیزی برای خوردن و زنده‌ماندن باقی نمانده نبود، عده‌ای شروع به آدم‌خواری کردند.

## زادگان
* ۲۵ نوامبر - هنریتا ماریای فرانسه، شهبانوی انگلستان (م. ۱۶۶۹)
* ۱۰ فوریه &ndash; جان ساکلینگ، شاعر بریتانیایی (د. ۱۶۴۲)
* ۲۲ مارس &ndash; ژان دوم کازیمیر واسا، کشیش لهستانی (د. ۱۶۷۲)
* ۱۹ اوت &ndash; ژان روترو، شاعر فرانسوی (د. ۱۶۵۰)
## درگذشتگان

* ۲۱ ژانویه &ndash; ژوزف ژوست اسکالیژر، یکی از بزرگترین پژوهشگران قرن شانزدهم فرانسه خالق گاه‌نگاری نو (ز. ۱۵۴۰)
* ۱۵ ژوئیه &ndash; آنیباله کاراچی، نقاش ایتالیایی (ز. ۱۵۶۰)
* ۱۹ اکتبر &ndash; جیکوب آرمینیوس، الهی‌دان هلندی (ز. ۱۵۶۰)
## منابع
*

رده:۱۶۰۹ (میلادی)
۱۶۱۰ (میلادی)

**۱۶۱۰ (میلادی)** هزار و ششصد و دهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان

* ۱ مارس &ndash; جان پل، ریاضی‌دان بریتانیایی (د. ۱۶۸۵)
* ۱ آوریل &ndash; شارل دو سنت-اورمون، نویسنده فرانسوی (د. ۱۷۰۳)
* ۲۲ آوریل &ndash; الکساندر هشتم، کشیش ایتالیایی (د. ۱۶۹۱)
* ۴ مارس &ndash; ویلیام دابسون، نقاش بریتانیایی (د. ۱۶۴۶)
## درگذشتگان == == منابع
*
* ۱۴ مه &ndash; هانری چهارم فرانسه، سیاست‌مدار فرانسوی (ز. ۱۵۵۳)
* ۱۸ ژوئیه &ndash; کاراواجو، نقاش ایتالیایی (ز. ۱۵۷۳)
## منابع
*
 
[

رده:۱۶۱۰ (میلادی)
۱۶۱۱ (میلادی)

**۱۶۱۱ (میلادی)** هزار و ششصد  و یازدهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان
۶ فوریه: چونگ‌جن، آخرین امپراتور دودمان مینگ

## درگذشتگان

* ۸ ژوئن &ndash; ژان برتو، شاعر و کشیش فرانسوی (ز. ۱۵۵۲)
## منابع
*

رده:۱۶۱۱ (میلادی)
۱۶۱۲ (میلادی)

**۱۶۱۲ (میلادی)** هزار و ششصد  و دوازدهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان
* ۱۵ فوریه - **[[پل شومدی دو مزنو]]**، افسر فرانسوی و بنیادگذار شهر مونرئال
* **[[ان بردستریت]]**، از زنان شاعر آمریکایی
* **[[وو سن‌گویی]]**، آخرین ژنرال ارتش مینگ و کسی که دروازه‌های دیوار چین در گذرگاه شان‌های  را بر روی سپاهیان منچوری گشود.
* ۲۰ مارس &ndash; ان بردستریت، شاعر آمریکایی (د. ۱۶۷۲)
## درگذشتگان
* ۶ نوامبر - **[[هنری فردریک استوارت]]**، شاهزادهٔ ویلز

## منابع
*

رده:۱۶۱۲ (میلادی)
۱۶۱۳ (میلادی)

**۱۶۱۳ (میلادی)** هزار و ششصد  و سیزدهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان
## درگذشتگان

* ۸ سپتامبر &ndash; کارلو گزوالدو، آهنگساز ایتالیایی (ز. ۱۵۶۶)
* ۶ دسامبر &ndash; آنتون پرتریوس، نویسنده آلمانی (ز. ۱۵۶۰)
## منابع
*

رده:۱۶۱۳ (میلادی)
۱۶۱۴ (میلادی)

**۱۶۱۴ (میلادی)** هزار و ششصد  و چهاردهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان
## درگذشتگان

* ۲۱ اوت &ndash; الیزابت باتوری، الیزابت باتوری (ز. ۱۵۶۰)
* ۷ آوریل &ndash; ال گرکو، معمار، نقاش، و مجسمه‌ساز اسپانیایی (ز. ۱۵۴۱)
* ۱۵ ژوئیه &ndash; پیر دو بوردی، نویسنده و تاریخ‌نگار فرانسوی
## منابع
*

رده:۱۶۱۴ (میلادی)
۱۶۱۶ (میلادی)

**۱۶۱۶ (میلادی)** هزار و ششصد  و شانزدهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
* فتح تفلیس و نبرد گوگجه

## زادگان

* ۲۳ نوامبر &ndash; جان والیس، ریاضی‌دان بریتانیایی (د. ۱۷۰۳)
## درگذشتگان
* **[[میگل د سروانتس]]** : رمان‌نویس ، شاعر ، داستان‌نویس و نقاش اسپانیایی.
* ۲۵ ژوئیه &ndash; آندریاس لیباویوس، شیمی‌دان آلمانی (ز. ۱۵۵۵)
## منابع
*

رده:۱۶۱۶ (میلادی)
۱۶۱۷ (میلادی)

**۱۶۱۷ (میلادی)** هزار و ششصد  و هفدهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان

* ۹ دسامبر &ndash; ریچارد لاولیس، شاعر بریتانیایی (د. ۱۶۵۷)
* ۱۷ اکتبر &ndash; دایانیسیو لازری، معمار و مجسمه‌ساز ایتالیایی (د. ۱۶۸۹)
## درگذشتگان

* ۷ مه &ndash; دیوید فابریسیوس، ستاره‌شناس آلمانی (ز. ۱۵۶۴)
* ۴ آوریل &ndash; جان نپر، ستاره‌شناس، ریاضی‌دان، مخترع، فیزیک‌دان، و الهی‌دان اسکاتلندی (ز. ۱۵۵۰)
## منابع
*

رده:۱۶۱۷ (میلادی)
۱۶۱۸ (میلادی)

**۱۶۱۸ (میلادی)** هزار و ششصد  و هجدهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
* نبرد تبریز

## زادگان

* ۲ آوریل &ndash; فرانچسکو گریمالدی، فیزیک‌دان، ریاضی‌دان، و ستاره‌شناس ایتالیایی (د. ۱۶۶۳)
* ۱۳ آوریل &ndash; روژه دو بوسی-ربوتن، نویسنده فرانسوی (د. ۱۶۹۳)
* ۱ ژانویه &ndash; بارتولومه استبان موریلو، نقاش اسپانیایی (د. ۱۶۸۲)
* ۱۴ سپتامبر &ndash; پیتر لیلی، هنرمند و نقاش هلندی (د. ۱۶۸۰)
## درگذشتگان

* ۶ دسامبر &ndash; ژاک دوی دو پرون، کشیش، دیپلمات، و شاعر فرانسوی (ز. ۱۵۵۶)
* ۲۹ اکتبر &ndash; والتر رالی، نویسنده، کاشف، و شاعر بریتانیایی (ز. ۱۵۵۴)
## منابع
*

رده:۱۶۱۸ (میلادی)
۱۶۱۹ (میلادی)

**۱۶۱۹ (میلادی)** هزار و ششصد  و نوزدهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان

* ۲۹ اوت &ndash; ژان-باتیست کولبر، اقتصاددان فرانسوی (د. ۱۶۸۳)
## درگذشتگان

* ۱۳ مارس &ndash; ریچارد باربیج، بازیگر بریتانیایی
## منابع
*

رده:۱۶۱۹ (میلادی)
۱۷۰۰ (میلادی)

**۱۷۰۰ (میلادی)** هزار و هفتصدمین سال تقویم میلادی است.

## زادگان
* ۲ فوریه – یوهان کریستف گتشد، نویسنده و شاعر آلمانی (د. ۱۷۶۶)
* ۸ فوریه – دانیل برنولی، ریاضی‌دان و فیزیک‌دان سوئیسی (د. ۱۷۸۲)
* ۱۲ مه – لوئیجی وانویتلی، معمار و نقاش ایتالیایی (د. ۱۷۷۳)
* ۲۶ مه – نیکلاوس تسینتسندرف، کشیش آلمانی (د. ۱۷۶۰)
* ۱۹ نوامبر – ژان-آنتوان نله، فیزیک‌دان فرانسوی (د. ۱۷۷۰)
* ۲۸ نوامبر – ناتانیل بلیس، ریاضی‌دان و ستاره‌شناس بریتانیایی (د. ۱۷۶۴)

## درگذشتگان
* ۱ مه - جان درایدن، شاعر و نویسنده انگلیسی

## منابع
*
۱۷۰۱ (میلادی)

**۱۷۰۱ (میلادی)** هزار و هفتصد و یکمین سال تقویم میلادی است.

## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان
* ۲۷ نوامبر – آندرش سلسیوس، ستاره‌شناس، فیزیک‌دان، و ریاضی‌دان سوئدی (د. ۱۷۴۴)

## درگذشتگان
* ۱۵ مارس – ژان رینیو دو سگره، شاعر فرانسوی (ز. ۱۶۲۴)

## منابع
*
۱۷۰۲ (میلادی)

**۱۷۰۲ (میلادی)** هزار و هفتصد  و دومین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان
* ۱۴ ژانویه - ناکامیکادو، امپراتور ژاپن
* ۱۰ فوریه، کارلو مارکیونی، معمار ایتالیایی
* ۲۷ مارس، یوهان ارنست ابرلین، آهنگساز آلمانی.
* توماس بیز

## درگذشتگان
* حدود ۱۷۰۲ - زیب‌النسا، بزرگترین دختر اورنگ‌زیب عالمگیر پادشاه گورکانی هند و یکی از خوشنویسان و شاعران پارسی‌گوی هند (زاده ۱۶۳۷)
* ۸ مارس (تاریخ خاکسپاری)، یان دبان، نقاش چهره‌نگار هلندی (زاده ۱۶۳۷)
* ۸ مارس - ویلیام سوم انگلستان پادشاه انگلستان، ایرلند، اسکاتلند (زاده ۱۶۵۰)

رده:۱۷۰۲ (میلادی)
۱۷۰۳ (میلادی)

**۱۷۰۳ (میلادی)** هزار و هفتصد  و سومین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
آغاز ساخت کاخ باکینگهام

## زادگان

* ۲۹ سپتامبر &ndash; فرانسوا بوشه، هنرمند و نقاش فرانسوی (د. ۱۷۷۰)
## درگذشتگان
* ۲۶ مه - ساموئل پیپس، وقایع‌نویس انگلیسی ، (زاده ۱۶۳۳)
* ۲۸/۳۰ دسامبر - مصطفی دوم، سلطان امپراتوری عثمانی ، (زاده ۱۶۶۴)
* ۳ مارس &ndash; رابرت هوک، معمار و ستاره‌شناس بریتانیایی (ز. ۱۶۳۵)
* ۱۶ مه &ndash; شارل پرو، نویسنده فرانسوی (ز. ۱۶۲۸)
* ۲۲ سپتامبر &ndash; وینچنزو ویویانی، ریاضی‌دان، فیزیک‌دان، و ستاره‌شناس ایتالیایی (ز. ۱۶۲۲)
* ۲۹ سپتامبر &ndash; شارل دو سنت-اورمون، نویسنده فرانسوی (ز. ۱۶۱۰)
* ۲۸ اکتبر &ndash; جان والیس، ریاضی‌دان بریتانیایی (ز. ۱۶۱۶)

## منابع
*

رده:۱۷۰۳ (میلادی)
۱۷۰۴ (میلادی)

**۱۷۰۴ (میلادی)** هزار و هفتصد  و چهارمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
* تصرف روستای جبل‌الطارق توسط نیروی دریایی بریتانیا و شکست خوردن نیروی دریایی اسپانیایی در نبرد شش روزه.

## زادگان

* ۱۲ فوریه &ndash; شارل پینو دوکلو، نویسنده و تاریخ‌نگار فرانسوی (د. ۱۷۷۲)
## درگذشتگان
* محمدسعید اشرف مازندرانی، شاعر پارسی‌گوی
* ۱۲ آوریل &ndash; ژاک بنینی بوسوئه، کشیش فرانسوی (ز. ۱۶۲۷)
* ۱۳ مه &ndash; لوئی بوردالو، نویسنده فرانسوی (ز. ۱۶۳۲)
* ۲۸ اکتبر &ndash; جان لاک، اقتصاددان و فیلسوف بریتانیایی (ز. ۱۶۳۲)

## منابع
*

رده:۱۷۰۴ (میلادی)
۱۷۰۵ (میلادی)

**۱۷۰۵ (میلادی)** هزار و هفتصد  و پنجمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان

* ۲۴ ژانویه &ndash; فارینلی، خواننده و خواننده اپرا ایتالیایی (د. ۱۷۸۲)
## درگذشتگان
* جو دا، نقاش و راهب بودایی چینی ، (زاده ۱۶۲۵)
* ۵ مه &ndash; لئوپولد یکم، امپراتور مقدس روم، آهنگساز اهل مجارستان (ز. ۱۶۴۰)
* ۱۶ اوت &ndash; یاکوب برنولی، ریاضی‌دان و فیزیک‌دان سوئیسی (ز. ۱۶۵۴)
* ۱۱ اکتبر &ndash; گویلام امنتنس، فیزیک‌دان فرانسوی (ز. ۱۶۶۳)

## منابع
*

رده:۱۷۰۵ (میلادی)
۱۷۰۶ (میلادی)

**۱۷۰۶ (میلادی)** هزار و هفتصد  و ششمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان
## درگذشتگان

* ۲۸ دسامبر &ndash; پییر بل، نویسنده و فیلسوف فرانسوی (ز. ۱۶۴۷)

## منابع
*

رده:۱۷۰۶ (میلادی)
۱۷۰۷ (میلادی)

**۱۷۰۷ (میلادی)** هزار و هفتصد  و هفتمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
در اول  مه  انگلستان  و  اسکاتلند باهم متحد شدند

## زادگان

* ۱۵ آوریل &ndash; لئونارد اویلر، ریاضی‌دان و فیزیک‌دان سوئیسی (د. ۱۷۸۳)
* ۲۳ مه &ndash; کارل لینه، پایه‌گذار نظام امروزی طبقه‌بندی گیاهان و جانوران (د. ۱۷۷۸)
## درگذشتگان
* ۳ مارس - اورنگ‌زیب، ششمین امپراتور گورکانی هند ، (زاده ۱۶۱۸)
* احمد خانی، سراینده برجسته‌ترین داستان به زبان کردی کرمانجی ، (زاده ۱۶۵۱)

## منابع
*

رده:۱۷۰۷ (میلادی)
۱۷۰۸ (میلادی)

**۱۷۰۸ (میلادی)** هزار و هفتصد و هشتمین سال تقویم میلادی است.

## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان
## درگذشتگان
* ۱۱ مه &ndash; ژول مانسار، معمار فرانسوی (ز. ۱۶۴۶)
* ۱۱ اکتبر &ndash; ارنفرید والتر فن چیرنهاوس، ریاضی‌دان آلمانی (ز. ۱۶۵۱)
* ۷ اکتبر &ndash; گورو گوبیند سینگ، شاعر هندی (ز. ۱۶۶۶)

## منابع
* 

رده:۱۷۰۸ (میلادی)
۱۷۰۹ (میلادی)

**۱۷۰۹ (میلادی)** هزار و هفتصد  و نهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
سلسله ی هوتکیان به رهبری حاجی میرویس خان هوتک تاسیس شد.

جدایی قندهار از ایران صفوی.

## زادگان

* ۷ اوت &ndash; ژان-ژاک لوفران دو پومپینیان، شاعر فرانسوی (د. ۱۷۸۴)
## درگذشتگان
گرگین خان گرجی

## منابع
*

رده:۱۷۰۹ (میلادی)
۱۷۱۰ (میلادی)

**۱۷۱۰ (میلادی)** هزار و هفتصد و دهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان

* ۱۳ نوامبر &ndash; شارل سیمون فاوار، بازیگر فرانسوی (د. ۱۷۹۲)
## درگذشتگان

* ۱۶ فوریه &ndash; اسپری فلشیه، کشیش فرانسوی (ز. ۱۶۳۲)
* ۱۹ سپتامبر &ndash; اوله کریستنسن رومر، ستاره‌شناس دانمارکی (ز. ۱۶۴۴)
## منابع
*

رده:۱۷۱۰ (میلادی)
۱۷۱۱ (میلادی)

**۱۷۱۱** هزار و هفتصد و یازدهمین سال تقویم میلادی است.

## مناسبت‌ها
* ۱ مارس &#x2013; *[[The Spectator (1711)|مجلهٔ اسپکتیتر]]* توسط جوزف ادیسون و ریچارد استیل در لندن تأسیس شد.

## زادگان
* دیوید هیوم ۲۶ آوریل
* ۲ فوریه – ونتسل آنتون، سیاست‌مدار اتریشی (مرگ در ۱۷۹۴)
* ۲۲ سپتامبر – توماس رایت، ستاره‌شناس بریتانیایی (مرگ در ۱۷۸۶)
* ۱۹ نوامبر – میخاییل لومونسف، زمین‌شناس، زبان‌شناس، شیمی‌دان، نویسنده، شاعر، ستاره‌شناس، فیلسوف، تاریخ‌نگار، هنرمند، فیزیک‌دان، دانشمند، و مخترع روس (مرگ در ۱۷۶۵)

## درگذشتگان
* ۱۳ مارس – نیکولا بوالو، شاعر و نویسنده فرانسوی (ز. ۱۶۳۶)
* ۱۷ آوریل – یوزف یکم، امپراتور مقدس روم، آهنگساز اهل مجارستان (ز. ۱۶۷۸)

## منابع

رده:۱۷۱۱ (میلادی)
۱۷۱۲ (میلادی)

**۱۷۱۲** هزار و هفتصد و دوازدهمین سال تقویم میلادی است.

## مناسبت‌ها
* ۱۵ مارس- اچ‌ام‌اس دراکو (۱۶۴۷), ناوچهٔ نیروی دریایی پادشاهی بریتانیا، پس از برخورد با سنگ‌های آلدرنی شکسته شد.
* ۱۹ مه &#x2013; پتر یکم پایتخت روسیه تزاری را از مسکو به سن پترزبورگ انتقال داد.

## زادگان
* ۱۴ ژوئن – سایات‌نووا، شاعر و آهنگساز اهل ارمنستان (مرگ در ۱۷۹۵)
* ۱۵ ژوئن – اندرو گوردن، فیلسوف بریتانیایی (مرگ در ۱۷۵۱)

## درگذشتگان
* ۱۸ فوریه &#x2013; لوئی، دوک بورگوندی، وارث تاج‌وتخت فرانسه (زادهٔ ۱۶۸۲ (میلادی))

## منابع

رده:۱۷۱۲ (میلادی)
۱۷۱۳ (میلادی)

**۱۷۱۳ (میلادی)**، هزار و هفتصد  و سیزدهمین سال تقویم میلادی است.

## رویدادها
* ۱۱ آوریل - منعقد شدن **[[پیمان اوترخت]]**. 
## زادگان
### مارس
* ۵ مارس - **[[ادوارد کورنوالیس]]**، سیاستمدار و نظامی اهل پادشاهی بریتانیای کبیر. (درگذشتهٔ ۱۷۷۶)
### مه
* ۳ مه - **[[الکسی کلرو]]**، ریاضی‌دان و ستاره‌شناس برجستهٔ فرانسوی. (درگذشتهٔ ۱۷۶۵)
* ۱۱ مه - **[[جیمز دراموند، سومین دوک پرث]]**، فرماندهٔ نظامی اهل اسکاتلند. (درگذشتهٔ ۱۷۴۶)
* ۲۵ مه - **[[جان استوارت بوت]]**، سیاستمدار اهل پادشاهی بریتانیای کبیر. (درگذشتهٔ ۱۷۹۲)
### ژوئن
* ۱۰ ژوئن - **[[شاهدخت کارولین از بریتانیای کبیر]]**، دختر سوم پادشاه جرج دوم. (درگذشتهٔ ۱۷۵۷)
### سپتامبر
* ۱۰ سپتامبر - **[[گوین نایت]]**، فیزیک‌دان اهل انگلستان. (درگذشتهٔ ۱۷۷۲)
* ۲۳ سپتامبر - **[[فرناندوی ششم]]**، پادشاه اسپانیا. (درگذشتهٔ ۱۷۵۹)
### اکتبر
* ۵ اکتبر - **[[دنی دیدرو]]**، نویسنده و فیلسوف فرانسوی. (درگذشتهٔ ۱۷۸۴)
* ۷ اکتبر - **[[گرانویل الیوت]]**، نظامی هلندی. (درگذشتهٔ ۱۷۵۹)
* ۲۵ اکتبر - **[[مادام ریکوبونی]]**، نویسندهٔ فرانسوی. (درگذشتهٔ ۱۷۹۲)
### نوامبر
* ۲۴ نوامبر - **[[لارنس استرن]]**، نویسنده و کشیش انگلیسی-ایرلندی. (درگذشتهٔ ۱۷۶۸)
### دسامبر
* ۱۰ دسامبر - **[[یوهان نیکولاس ممپل]]**، موسیقی‌دان اهل آلمان. (درگذشتهٔ ۱۷۴۷)
* ۱۴ دسامبر - **[[مارتین کنوتسن]]**، فیلسوف آلمانی. (درگذشتهٔ ۱۷۵۱)
* ۲۳ دسامبر - **[[مارویاما گوندازائمون]]**، کشتی‌گیر سومو اهل ژاپن. (درگذشتهٔ ۱۷۴۹)
* ۲۸ دسامبر - **[[نیکولاس-لوئی دو لاکای]]**، ستاره‌شناس و کشیش فرانسوی. (درگذشتهٔ ۱۷۶۲)
## درگذشتگان
### ژانویه
* ۱ ژانویه - **[[آن استرسور]]**، نقاش فرانسوی. (زادهٔ ۱۶۵۱)
* ۵ ژانویه - **[[ژان شاردن]]**، جهانگرد فرانسوی. (زادهٔ ۱۶۴۳)
* ۸ ژانویه - **[[آرکانجلو کورلی]]**، آهنگساز ایتالیایی. (زادهٔ ۱۶۵۳)
### فوریه
* ۱۲ فوریه - **[[جهاندار شاه]]**، هشتمین پادشاه امپراتوری گورکانیان هند. (زادهٔ ۱۶۶۱)
* ۱۶ فوریه - **[[آنتونی اشلی کوپر، سومین ارل شفتسبری]]**، فیلسوف، نویسنده و سیاستمدار اهل پادشاهی انگلستان. (زادهٔ ۱۶۷۱) 
* ۲۵ فوریه - **[[فریدریش یکم، پادشاه پروس]]**، دوک پروس. (زادهٔ ۱۶۵۷)
### مارس
* ۱۷ مارس - **[[یورای یانوشیک]]**، راهزن جاده‌ای اسلواک. (زادهٔ ۱۶۸۸)
### آوریل
* ۲۹ آوریل - **[[فرانسیس هاوکسبی]]**، ریاضی‌دان و فیزیک‌دان اهل انگلستان. (زادهٔ ۱۶۶۰)
### مه
* ۲۰ مه - **[[تامس اسپرت]]**، نویسنده و کشیش اهل بریتانیا. (زادهٔ ۱۶۳۵)
### دسامبر
* ۱۵ دسامبر - **[[کارلو ماراتا]]**، نقاش ایتالیایی. (زادهٔ ۱۶۲۵)
## منابع
*


رده:۱۷۱۳ (میلادی)
۱۷۱۴ (میلادی)

**۱۷۱۴ (میلادی)** هزار و هفتصد  و چهاردهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان

* ۸ مارس &ndash; کارل فیلیپ امانوئل باخ، آهنگساز و پیانیست آلمانی (د. ۱۷۸۸)
* ۲ ژوئیه &ndash; کریستف ویلیبالد گلوک، آهنگساز آلمانی (د. ۱۷۸۷)
* ۱۰ سپتامبر &ndash; نیکولو جوملی، آهنگساز ایتالیایی (د. ۱۷۷۴)
* ۳۰ سپتامبر &ndash; اتین بونو دو کندیاک، اقتصاددان و فیلسوف فرانسوی (د. ۱۷۸۰)
* ۱۹ دسامبر &ndash; جان وینتروپ (مربی)، ریاضی‌دان، فیزیک‌دان، و ستاره‌شناس آمریکایی (د. ۱۷۷۹)
## درگذشتگان

* ۱۰ اکتبر &ndash; پییر لو پزان، اقتصاددان فرانسوی (ز. ۱۶۴۶)
## منابع
*

رده:۱۷۱۴ (میلادی)
۱۷۱۶ (میلادی)

**۱۷۱۶ (میلادی)** هزار و هفتصد  و شانزدهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان

* ۳ اکتبر &ndash; جیووانی باتیستا بکاریا، فیزیک‌دان ایتالیایی (د. ۱۷۸۱)
* ۱۲ ژانویه &ndash; آنتونیو د اولوآ، ستاره‌شناس و کاشف اسپانیایی (د. ۱۷۹۵)
## درگذشتگان
## منابع
*

رده:۱۷۱۶ (میلادی)
۱۷۱۷ (میلادی)

**۱۷۱۷ (میلادی)** هزار و هفتصد  و هفدهمین سال تقویم میلادی است.
## مناسبت‌ها
## رویدادها
## زادگان

* ۱۹ فوریه &ndash; دیوید گریک، بازیگر بریتانیایی (د. ۱۷۷۹)
* ۲۷ ژوئن &ndash; لوئیس گویلام ل مننیر، فیزیک‌دان فرانسوی (د. ۱۷۹۹)
## درگذشتگان
## منابع
*

رده:۱۷۱۷ (میلادی)
۱۷۱۹ (میلادی)

**۱۷۱۹ (میلادی)** هزار و هفتصد  و نوزدهمین سال تقویم میلادی است.

## مناسبت‌ها

## رویدادها

; شهرهای بنیان‌گذاری شده‌:

* بلینگهام، ماساچوست 
* هریسبورگ، پنسیلوانیا
* باتون‌روژ، لوئیزیانا
* ترنتون
* گاگارین

## زادگان

* ۱۴ نوامبر - لئوپلد موتزارت آهنگساز رهبر ارکستر مربی و ویولونیست آلمانی (درگذشته ۱۷۸۷)
* ۲ ژوئن -  میشل-ژان سدن نویسنده و نمایش‌نامه‌نویس فرانسوی (۱۷۹۷)
* ۱۷ اکتبر &ndash; ژاک کازوت، نویسنده و فیلسوف فرانسوی (د. ۱۷۹۲)
* ۱۴ نوامبر &ndash; لئوپلد موتزارت، آهنگساز آلمانی (د. ۱۷۸۷)

## درگذشتگان

* ۱۷ ژوئن - ژوزف ادیسون نویسنده و شاعر سیاسی مسلک انگلیسی  (زاده ۱۶۷۲)
* ۷ سپتامبر - جان هریس نویسنده انگلیسی (زاده ۱۶۶۶)
* ۷ سپتامبر &ndash; جان هریس، ریاضی‌دان بریتانیایی
* ۳۱ دسامبر &ndash; جان فلمستید، ستاره‌شناس بریتانیایی (ز. ۱۶۴۶)
## منبع

* 
## منابع
*

رده:۱۷۱۹ (میلادی)
زو دینگ

**زو دینگ**(چینی:**祖丁**) زاده شده به نام **زی شین**(چینی: **子新**) شاهی بود از شاهان دودمان شانگ. سیماکیان، تاریخنگار هان، در کتاب شیجی، وی را شانزدهمین شاهان شانگ دانسته است که پس از عمویش وو جیا (چینی:沃甲) در سال دینگوئی(丁未) در تختگاه بی(庇) به شاهی نشست. او ۳۲ سال فرمان راند تا درگذشت و پس از مرگ نام زو دینگ به وی داده شد. پس از او، پسر عمویش نان گینگ(南庚) به شاهی رسید. جیا گو ون (کتیبه‌های نوشته شده بر لاک لاک پشتها و استخوانها)، او را پانزدهمین شاه شانگ می‌داند.

## منابع

* تاریخ چین، شسنو ژان، محمد پارسیپور، نشر علم، ۱۳۷۴
* دودمانهای شاهی چین، مین لوهوئی، نشر امیرکبیر، ۱۳۵۴

رده:پادشاهان دودمان شانگ
رده:دودمان شانگ
اسفل حجر (یمن)

** اسفل حجر ** (در عربی: ** أسفل الحِجر **)
نام روستایی است در دهستان الَمغلاف از توابع استان جَوف در کشور یمن در شبه جزیره عربستان.

## جمعیت
جمعیت آن (۶۶) نفر (۷ خانوار) می‌باشد.
## منابع
* المقحفی، ابراهیم، احمد ، *(مُعجَم المُدُن وَالقَبائِل الیَمَنِیَة) *، منشورات دار الحکمة، صنعاء، چاپ وانتشار سال ۱۹۸۵ میلادی به (عربی). 

رده:روستاها در استان جوف
وو جیا

**وو جیا**(چینی:**沃甲**) زاده شده با نام **زی یو** (چینی:**子逾**) شاهی بود از شاهان دودمان شانگ در چین. نام او در کتاب شیجی نوشته سیما کیان تاریخنگار هان، پانزدهمین شاه شانگ آمده‌است که پس از برادرش زو شین(祖辛)، در سال رنیان(چینی:壬寅) در تختگاه بی(چینی:壬寅) به شاهی نشست. او ۲۵ سال فرمان راند(هرچند برخی منابع ۲۰ سال نوشته‌اند)، تا این که درگذشت؛ پس از مرگ به نام **وو جیا** شناخته گردید. پس از وی، برادرزاده‌اش زو دینگ به تخت نشست.

## منابع

* تاریخ چین، شسنو ژان، محمد پارسیپور، نشر علم، ۱۳۷۴
* دودمانهای شاهی چین، مین لوهوئی، نشر امیرکبیر، ۱۳۵۴

رده:پادشاهان دودمان شانگ
رده:دودمان شانگ
زو شین

**زو شین**(چینی: 祖辛) زاده شده با نام **زی دان**(چینی:子旦) شاهی بود از شاهان دودمان شانگ در چین؛ در کتاب شیجی نوشته سیماکیان تاریخنگار هان، چهاردهمین شاه شانگ بود که پس از پدرش زو یی(چینی:祖乙) در سال ووزی(چینی:戊子) در تختگاه بی(چینی:庇) به شاهی نشست. در تواریخ زوشو جینیان، مدت فرمانروایی او 14 سال آمده است؛ هرچند دیگر منابع مدت فرمانروایی او را 16 سال دانسته اند. او تا زمان مرگ پادشاهی کرد، و پس از مرگ عنوان زو شین به او داده شد. پس از و برادر کوچکترش وو جیا(چینی:沃甲) به شاهی رسید؛ جیا گو ون(کتیبه نگاری بر استخوان و لاک لاک پشتان) او را سیزدهمین شاهان شانگ دانسته است.

## منابع

* تاریخ چین، شسنو ژان، محمد پارسیپور، نشر علم، ۱۳۷۴
* دودمانهای شاهی چین، مین لوهوئی، نشر امیرکبیر، ۱۳۵۴

رده:پادشاهان دودمان شانگ
رده:دودمان شانگ
غربال اتکین

**غربال آتکین**  الگوریتمی برای پیدا کردن اعداد اول است. این روش از غربال اراتوستن سریع‌تر و پیچیده‌تر است. در مقایسه با غربال باستانی اراتوستن، که مضرب‌های اعداد اول را مشخص می‌کند، غربال اتکین کارهای مقدماتی را انجام می‌دهد و سپس مضرب مربع‌های اول را مشخص می‌کند، بنابراین به پیچیدگی مجانبی نظری بهتری دست می‌یابد. در سال ۲۰۰۳ توسط A. O. L. Atkin و Daniel J. Bernstein ایجاد شد.

## پیچیدگی محاسباتی
پیچیدگی محاسباتی این الگوریتم برای محاسبه تعداد اعداد اول کوچکتر از N برابر است با  عمل جمع و حافظه مورد نیاز برابر با  می‌باشد.

## شبه‌کد
کد زیر شبه کدی است که الگوریتم‌های اتکین ۳٫۱، ۳٫۲ و ۳٫۳ را با استفاده از مجموعه ترکیبی "s" از همه اعداد مدول ۶۰ به استثنای مواردی که مضربی از اعداد اول ۲، ۳ و ۵ هستند، ترکیب می‌کند. الگوریتم‌ها، برای یک نسخه ساده از الگوریتم که از بسته‌بندی بیت اختیاری چرخ پشتیبانی می‌کند. اگرچه به‌طور خاص در مقاله ارجاع شده ذکر نشده‌است، این شبه کد برخی از ترکیبات آشکار x/yهای فرد/ زوج را حذف می‌کند تا محاسبات را در جایی که آن محاسبات هرگز آزمون‌های مدول را پشت سر نمی‌گذارند (یعنی اعداد زوج یا مضرب‌های ۳ یا ۵ تولید کنند) کاهش می‌دهد):


```
// arbitrary search limit
limit ← ۱۰۰۰۰۰۰

// initialize the sieve
is_prime(i) ← false, i ∈ [5, limit]

// put in candidate primes:
// integers which have an odd number of
// representations by certain quadratic forms
for (x, y) in [1, √limit] × [۱, √limit]:
  n ← 4x²+y²
  if (n ≤ limit) ∧ (n mod 12 = ۱ ∨ n mod 12 = ۵):
  is_prime(n) ← is_prime(n)
  n ← 3x²+y²
  if (n ≤ limit) ∧ (n mod 12 = ۷):
  is_prime(n) ← is_prime(n)
  n ← 3x²-y²
  if (x > y) ∧ (n ≤ limit) ∧ (n mod 12 = ۱۱):
  is_prime(n) ← is_prime(n)

// eliminate composites by sieving
for n in [5, √limit]:
  if is_prime(n):
        // n is prime, omit multiples of its square; this is
        // sufficient because composites which managed to get
        // on the list cannot be square-free
  is_prime(k) ← false, k ∈ {n², 2n², 3n², … , limit}

print 2, 3
for n in [5, limit]:
  if is_prime(n): print n
```


## پیچیدگی محاسباتی
می‌توان محاسبه کرد که سری‌های سه عملیات معادله درجه دوم هر کدام تعدادی عملیات دارند که نسبت ثابتی از محدوده زمانی است که دامنه به بی‌نهایت می‌رود. همچنین عملیات حذف بدون مربع اصلی را می‌توان با تابع زتای اول (۲) با افست‌ها و فاکتورهای ثابت توصیف کرد، بنابراین با رفتن محدوده به بی‌نهایت، یک فاکتور ثابت در محدوده است؛ بنابراین، الگوریتم شرح داده شده در بالا می‌تواند اعداد اول را تا N با استفاده از عملیات O(N) تنها با بیت‌های O(N) محاسبه کند.

## منابع

رده:اعداد اول
رده:آزمون‌های اول‌بودن
زو یی

**زو یی**(چینی:**祖乙**) زاده شده با نام **زی تینگ**(چینی:子滕) شاهی بود از شاهان دودمان شانگ در چین؛ چنان که سیما کیان نویسنده و تاریخنگار هان در کتاب شیجی نگاشته است، او سیزدهمین شاهان شانگ بود که پس از مرگ پدرش هه دان جیا(چینی:河亶甲) در سال جیسی(چینی:己巳) در تختگاه شیانگ(چینی: 相) به شاهی نست. در سال نخست فرمانروایی اش، پایتخت را به گینگ(چینی:耿) تغییر داد و در آن جا جشنی گرفت و زویی را نوشت. سال دیگر، پایتختش را دوباره به بی(چینی:庇) و کاخش در آنجا شش سال بعد، آماده شد. جیا گو ون ها(کتیبه‌های نوشته شده بر لاک لاک پشتها و استخوانها)، او را دوازدهمین شاه شانگ دانسته که پس از جیان جیا(چینی: 戔錢) با نام پس از مرگ شیا یی فرمانروایی کرد.(چینی:下乙)

## منابع

* تاریخ چین، شسنو ژان، محمد پارسیپور، نشر علم، ۱۳۷۴
* دودمانهای شاهی چین، مین لوهوئی، نشر امیرکبیر، ۱۳۵۴

رده:پادشاهان دودمان شانگ
رده:دودمان شانگ
هه دان جیا

**هه دان جیا**(چینی:**河亶甲**) زاده شده با نام **تی زینگ**(چینی:子整) شاهی بود از شاهان دودمان شانگ در چین. سیما کیان، تاریخنگار هان، در کتاب شیجی، او را دوازدهمین شاه شانگ دانسته است که پس از پدرش وئی رن(چینی:外壬) در سال گنگشِن(چینی:庚申) در تختگاه آئو، به شاهی نشست. در سال نخست فرمانروایی اش او تختگاه را به شیانگ(چینی: 相) بُرد. در سال سوم فرمانروایی، وزیرش پِنگبو(چینی:彭伯)، په ای را متصرف شد. در سال چهارم فرمانروایی، او بار دیگر به بربریان حمله برد. در سال پنجم، بنفنگ را متصرف د. زو یی، جانشین هه دان جیا بود. کتیبه نگاری بر استخوان و لاک لاک پشتان، جیا گو ون، نیز از هه دان جیا نام برده و او را یازدهمین شاه شانگ دانسته که به جیان جیا مشهور بوده است.

## منابع

* تاریخ چین، شسنو ژان، محمد پارسیپور، نشر علم، ۱۳۷۴
* دودمانهای شاهی چین، مین لوهوئی، نشر امیرکبیر، ۱۳۵۴

رده:پادشاهان دودمان شانگ
رده:دودمان شانگ
نارنجک

**نارنجک** یا «نارنجک جنگی» نوعی جنگ‌افزار است که توسط نفر قابل حمل بوده و علیه نفرات استفاده می‌شود.

بندانگشتی|جایگزین=|یک نارنجک چهل تکه که پس از انفجار چهل ترکش پرتاب می‌کند و ترکشش تا15mشتاب دارد.
بندانگشتی|left
بندانگشتی|left
نارنجک دارای مقداری ماده منفجره است که وزن آن بستگی به نوع خرج مصرفی و وظیفهٔ تعریف شده برای نارنجک دارد ولی از یک کیلوگرم تجاوز نمی‌کند و توسط محفظه‌ای فلزی احاطه شده است. محفظهٔ فلزی معمولاً قابلیت ترکش شدن خوبی دارد تا در صورت انفجار مواد منفجره بیشترین آسیب ممکن را به نفرات دشمن وارد کند. از نارنجک در جنگ‌های نزدیک مثلاً پاک‌سازی سنگر دشمن یا تیربارچی یا استحکامات دشمن استفاده می‌شود. البته نارنجک‌هایی نیز هستند که فقط با موج حاصل از انفجار به نفرات آسیب می‌زنند.

نارنجک‌ها دارای ساز و کاری هستند تا جلوی انفجار ناخواسته را بگیرد. این سازوکار در اکثر نارنجک‌ها مشابه است که به آن ضامن نارنجک می‌گویند. ضامن معمولاً شامل سوزن و اهرمی است که جلوی ضربه زدن ناخواسته و اتفاقی سوزن به چاشنی را می‌گیرد.
چاشنی ماده‌ای حساس به ضربه است که پس از ضربه سوزن، ماده منفجره را بعد از مدت زمانی در حدود سه تا پنج ثانیه منفجر می‌کند. البته انواعی از مواد منفجره نیز هستند که احتیاجی به چاشنی ندارند. مانند «نیترو گلیسیرین» که خود در اثر ضربه حاصل از پرتاب نارنجک و برخورد آن به زمین منفجر می‌شود. در این نوع نارنجک‌ها دیگر اضطراری برای پرتاب نارنجک وجود ندارد زیرا تا ضربه شدیدی نخورد منفجر نخواهد شد که البته این نوع نیز ضامن خاص خود را دارد.

ممکن است خرج نارنجک دارای مواد شیمیایی باشد (همان بمب‌های شیمیایی در مقیاسی کوچک‌تر).

انواع دیگری از نارنجک نیز هست که برای کشتن افراد طراحی نشده‌اند، مانند *نارنجک صوتی* که با انفجار صدای شدیدی تولید می‌کند که می‌تواند افراد را برای مدت کوتاهی گیج کند یا *نارنجک نوری* که با انفجار، نور شدیدی تولید می‌کند یا نارنجک دودزا یا نارنجک مولد گازهای اشک‌آور یا بی هوش‌کننده که توسط نیروهای انتظامی برای متفرق کردن تظاهرکنندگان یا رهایی گروگان‌ها استفاده می‌شوند. البته *[[نارنجک دودزا]]* در جنگ نیز برای مخفی کردن موقت نفرات و تحرکات از دید دشمن استفاده می‌شود مثلاً در هنگام حمله تک تیرانداز دشمن به ستون نفرات، برای ایجاد فرصتی برای پنهان شدن و سنگر گرفتن.

رده:جنگ‌افزارهای غیرمرگبار
رده:سلاح‌های آتش‌زا
رده:نارنجک‌ها
رده:نارنجک‌های دستی
وای رن

**وای رن** یا **وَئی رن**(چینی: **外壬**) زاده شده با نام **زی فا**(چینی:子發) شاهی بود از شاهان دودمان شانگ در چین. سسیما کیان، نویسنده و تاریخنگار هان، در کتاب شیجی، وای رن را یازدهمین شاه شانگ دانسته که پس از برادرش زونگ دینگ(چینی:仲丁) در سال گنگزو(چینی:庚戌) در تختگاه آئو(چینی: 隞) به شاهی نشست. او پانزده سال فرمان راند(هرچند برخی منابع 10 سال گفته اند) و تا زمان مرگ پادشاهی کرد؛ نام پس از مرگ او وئی رن بود. پس از وی، پسرش، هه دان جیا به شاهی رسید.

## منابع

* تاریخ چین، شسنو ژان، محمد پارسیپور، نشر علم، ۱۳۷۴
* دودمانهای شاهی چین، مین لوهوئی، نشر امیرکبیر، ۱۳۵۴

رده:پادشاهان دودمان شانگ
رده:دودمان شانگ
زونگ دینگ

**زونگ دینگ** یا **زونگ دونگ** یا **زونگ زاونگ**(چینی: **仲丁؛子庄**) شاهی بود از شاهان دودمان شانگ در چین. در کتاب شیجی، سیماکیان تاریخنگار هان، او در دهمین شاه شانگ دانسته است که پس از پسرعموی پدرش تای وو(چینی: 太戊) به تخت شاهی برنشست. پایتخت او شهر بو(چینی:亳) بود. او یازده سال(بنا به برخی منابع 9 سال) فرمان راند و تا زمان مرگ شاه بود. جیا گو ون‌ها (کتیبه‌های نوشته شده بر لاک لاک پشتها و استخوانها)، او را نهمین شاه شانگ دانسته و نام پس از مرگ وی را زونگ دینگ دانسته اند.

## منابع

* تاریخ چین، شسنو ژان، محمد پارسیپور، نشر علم، ۱۳۷۴
* دودمانهای شاهی چین، مین لوهوئی، نشر امیرکبیر، ۱۳۵۴

رده:پادشاهان دودمان شانگ
رده:دودمان شانگ
صلی (روستا)

** صلی ** (در عربی: ** صَلی **)
نام روستایی است در دهستان المَذبَح از توابع استان لَحِج در کشور یمن در شبه جزیره عربستان.
	
## جمعیت
جمعیت آن (۵۵) نفر (۶ خانوار) می‌باشد.
## منابع
* المقحفی، ابراهیم، احمد ، *(مُعجَم المُدُن وَالقَبائِل الیَمَنِیَة) *، منشورات دار الحکمة، صنعاء، چاپ وانتشار سال ۱۹۸۵ میلادی به (عربی). 

## جستارهای وابسته

رده:روستاها در استان لحج
دیوارخزک

**دیوارخَزَک** (*Tichodroma muraria*) پرندهٔ کوچک گنجشک‌سانی است که در کوهستان‌های اوراسیا زندگی می‌کند.
دیوارخزک تنها عضو خانوادهٔ دیوارخزک‌ها (Tichodroma) است.

این پرنده از پرندگان بومی ایران نیز هست و در ایران پراکندگی گسترده‌ای دارد.

## تبار


نزدیک‌ترین خویشاوندان دیوارخزک


## منابع

ویکی‌پدیای انگلیسی.

## پیوند به بیرون
توضیح مشخصات دیوار خزک (به فارسی)

رده:پرندگان اروپا
رده:پرندگان اوکراین
رده:پرندگان بوتان
رده:پرندگان پاکستان
رده:پرندگان تبت
رده:پرندگان توصیف‌شده در ۱۷۶۶ (میلادی)
رده:پرندگان جمهوری آذربایجان
رده:پرندگان چین
رده:پرندگان نپال
رده:زیاگان آسیای مرکزی
رده:سرده‌های پرندگان تک‌نماد
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های کمترین نگرانی
رده:کمرکولی
رده:گونه‌های جانوری نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
هوشنگ سارنگ

**هوشنگ سارنگ** (زاده ۱۲۹۱ - درگذشته ۱۳۴۸) بازیگر سینما و تئاتر اهل ایران بود. او از هنرستان هنرپیشگی تهران فارغ‌التحصیل شد. سارنگ فعالیت در تئاتر را در سال ۱۳۱۱ و فعالیت در رادیو را در سال ۱۳۱۷ را شروع کرد. وی در اواخر عمر در دام اعتیاد افتاد و با وضع نامناسبی در خیابانها تار می‌نواخت. ایشان مدتی را با هزینه وزارت اطلاعات تحت درمان اعتیاد گذراند و به رادیو بازگشت. سارنگ در آذرماه ۱۳۴۸ با فروکردن چاقو در قلبش خودکشی کرد و جسد وی توسط مستخدم مسافرخانه حقیقت نو پیدا شد. وی شش ماه بود که در آن مسافرخانه اقامت داشت.

## نمایش‌ها
ابن ملجم، اتللو، احتکار شوهر، بارگاه معاویه، بدگمان، بر روی خرابه‌ها، بوالهوس، پاکباخته، پروفسور سوسول، پله پنجم، په پو، توپاز، توسکا، جاده زرین سمرقند، خزانه دار شاه صفی، داد نزن بیدار میشه، دردسر تلفن، رستم و سهراب، سه دلاور، سه مسافر و یک تختخواب، شاهزاده تاتیانا، شب بحرانی، علی بهانه گیر، لحظات بحرانی، لیلی و مجنون، مرحوم آقا، مزاحم زندگی، میشل استروگوف، همه در اشتباهند، یوسف و زلیخا

## فیلم شناسی
# حاتم طائی (۱۳۴۵)
# مردی در قفس (۱۳۴۴)
# بن‌بست (۱۳۴۳)
# وسوسه (۱۳۴۳)
# آقای هفت رنگ (۱۳۴۲)
# گربه وحشی (۱۳۴۱)
# مکر ابلیس (۱۳۴۱)
# ورپریده (۱۳۴۱)
# آتشپاره تهران (۱۳۴۰)
# انسان پرنده (۱۳۴۰)
# بیوه‌های خندان (۱۳۴۰)
# دختر همسایه (۱۳۴۰)
# بیم و امید (۱۳۳۹)
# دختری از اصفهان (۱۳۳۹)
# آقای شانس (۱۳۳۸)
# جوانان امروزی (۱۳۳۸)
# چشمه آب حیات (۱۳۳۸)
# دست تقدیر (۱۳۳۸)
# آقای اسکناس (۱۳۳۷)
# بهلول (۱۳۳۶)
# بر باد رفته (۱۳۳۳)
# گلنسا (۱۳۳۲)

## منابع

* 
* 
* 
* 

میر حشمت هوشنگ فرزند سید احمد خان سارنگ ساوجی در سال ۱۲۹۰ در تهران متولد گردید

رده:اهالی تهران
رده:بازیگران مرد فیلم اهل ایران
رده:درگذشتگان ۱۳۴۸
رده:زادگان ۱۲۹۱
ادب مرد به ز دولت اوست تحریر شد

***ادب مرد به ز دولت اوست تحریر شد*** کمدی‌ای به قلم ایرج پزشکزاد است که در ۱۳۵۲ نوشته و به وسیلهٔ انتشارات صفی علیشاه با طرح جلدی از صادق تبریزی با عنوان کامل *ادب مرد به ز دولت اوست تحریر شد: کمدی در سه قسمت با یک مقدمه و یک مؤخره* منتشر شد. داستان نمایش پیرامون یک کارمند و دغدغه‌های انسانی وسوسه‌های شیطانی‌اش. داستان در قالب نمایش‌نامه‌ی طنزی پرگفتگوست و مملو از کنایات و استعاره‌های طنز.

## داستان
آقای پورعلیزاده کارمند سادهٔ عیالوارِ باوجدانی است که حاضر نشده رشوه‌ای ده‌هزار برابر مزد ماهانه‌اش را در ازای یک کار بی‌دردسر بگیرد. به ناچار فریفتن او را، که به مرض «پارسایی از درجه پنج» مبتلاست، شیطان خود وارد زندگیش می‌شود.

## جستارهای وابسته
* *[[آمیز قلمدون]]*

## منابع

رده:کتاب‌های ۱۳۵۲
رده:نمایشنامه‌های ایرج پزشک‌زاد
محیط اداره

***محیط اداره***  فیلمی کمدی به کارگردانی و نویسندگی مایک جاج محصول سال ۱۹۹۹ آمریکایی است.

## داستان
داستان کمدی کارمندان یک شرکت است که از کارشان متنفرند و تصمیم می‌گیرند که بر ضد رئیس حریصشان شورش کنند.

## منابع

* 
## پیوند به بیرون
* 

رده:آلبوم‌های موسیقی متن ۱۹۹۹ (میلادی)
رده:بدافزارها در ادبیات داستانی
رده:آثار درباره هک رایانه
رده:پایان استخدام در فرهنگ عامه
رده:فیلم‌ها به زبان انگلیسی
رده:فیلم‌ها درباره آتش‌افروزی
رده:فیلم‌ها درباره انتقاد و خودداری از کار
رده:فیلم‌های ۱۹۹۹ (میلادی)
رده:فیلم‌های آمریکایی دهه ۱۹۹۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های انگلیسی‌زبان دهه ۱۹۹۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های آمریکایی
رده:فیلم‌های درباره کسب و کار آمریکایی
رده:فیلم‌های درباره هیپنوتیزم
رده:فیلم‌های طنز ایالات متحده آمریکا
رده:فیلم‌های طنز دهه ۱۹۹۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های فاکس قرن بیستم
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در آستین، تگزاس
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در دالاس
رده:فیلم‌های کمدی ۱۹۹۹ (میلادی)
رده:فیلم‌های کمدی دهه ۱۹۹۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های کمدی سیاه آمریکایی
رده:فیلم‌های کمدی سیاه دهه ۱۹۹۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های کمدی
رده:فیلم‌های مایک جاج
رده:فیلم‌های واقع‌شده در اداره‌ها
رده:فیلم‌های واقع‌شده در تگزاس
رده:موسیقی‌متن‌های فیلم
رده:موسیقی‌های متن هیپ هاپ
تلیله

**تلیله**  نام سرده‌ای است از پرندگان مهاجر که در مناطق قطبی زاد و ولد می‌کنند.

## گونه‌ها
* آبچلیک بیرد *Calidris bairdii*
* آبچلیک تیزدم *Calidris acuminata*
* آبچلیک سینه‌نخودی *Calidris subruficollis*
* آبچلیک شکیل *Calidris pugnax*
* آبچلیک صخره *Calidris ptilocnemis*
* آبچلیک کوچک *Calidris minutilla*
* آبچلیک غربی *Calidris mauri*
* آبچلیک موج‌نشین *Calidris virgata*
* آبچلیک نوک‌قاشقی *Calidris pygmaea*
* آبچلیک نیم‌پرده‌پا *Calidris pusilla*
* آبچلیک دمگاه‌سفید *Calidris fuscicollis*
* تلیله ارغوانی *Calidris maritima*
* تلیله انگشت‌دراز *Calidris subminuta*
* تلیله بزرگ *Calidris tenuirostris*
* تلیله بلوطی *Calidris ferruginea*
* تلیله حنایی *Calidris canutus*
* تلیله دم‌سفید *Calidris temminckii*
* تلیله سفید *Calidris alba*
* تلیله شکم‌سیاه *Calidris alpina*
* تلیله کوچک *Calidris minuta*
* تلیله گردن‌سرخ *Calidris ruficollis*
* تلیله نوک‌پهن *Calidris falcinellus*
* یلوه آمریکایی *Calidris melanotos*
* *Calidris himantopus*

## منابع
پرندگان ایران، بازدید: اکتبر ۲۰۰۸.

## پانویس

رده:تلیله
رده:آبچلیکان
رده:پرندگان
رده:سرده‌های پرندگان
لیکوی معمولی

**لیکوی معمولی** پرنده‌ای از خانوادهٔ لیکویان است.

در ایران لیکوی معمولی بومی جنوب است و گونه‌ای از آن به نام لیکوی خوزی  یافت می‌شود.

لیکوی معمولی پرنده‌ای پرجنب و جوش و پرسر و صدا است و جهش‌های کوتاه و سریع می‌کند. تخم آن آبی فیروزه‌ای و ۵ عدد می‌باشد. پرنده‌ای است اجتماعی و بیشتر در دسته‌های کوچک دیده می‌شود.

زیستگاه این پرنده در باغ‌ها و نخلستان‌های جنوب ایران شامل استان‌های هرمزگان، فارس، کرمان، سیستان و بلوچستان و خوزستان و … است. در زبان محلی به این پرنده دیمیل، دیمیل دُمبی، دومیل یا دومبیل یا دونیل می‌گویند که احتمالاً به دلیل دم بلند این پرنده می‌باشد.

## نگارخانه

پرونده:Bird nest on tree.jpg|لانه و تخم‌های لیکوی معمولی در حومه بندر بوشهر


## منابع

رده:پرندگان ایران
رده:پرندگان پاکستان
رده:پرندگان توصیف‌شده در ۱۸۲۳ (میلادی)
رده:پرندگان خاورمیانه
رده:پرندگان هند
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های کمترین نگرانی
رده:لیکوهای پرسروصدا
وایو

**وایو**،  نشان رایانه‌های سونی است، که در سال ۱۹۹۷ توسط تیموتی هانلی، شروع به کار کرد.

شرکت سونی در دهه ۱۹۸۰ شروع به تولید کامپیوتر نمود، ولی تنها در بازار ژاپن محصولات کامپیوتری خود را عرضه می‌کرد. تولید و عرضه بین‌المللی کامپیوترهای سونی، در سال ۱۹۹۶ آغاز شد.

نخستین تولیدات سونی شامل رایانه‌های شخصی (پی‌سی) بود، که توسط شرکت زیرمجموعه آن، که با نام **ویدئو آئودیو اینتلیجنت اورگانیزر** (به انگلیسی: Video Audio Intelligent Organizer به معنی سامان‌دهنده‌ی یکپارچه‌ی سمعی بصری) در ایالات متحده راه‌اندازی شده بود، تولید می‌گردید. برند وایو از مختصر شده نام این شرکت، گرفته شده است. همچنین لوگوی وایو، از دو بخش تشکیل‌شده، که حروف وی و ای (VA) نشانگر موج آنالوگ و آی و او (IO) نمایانگر کدهای صفر و یک یا کدهای دودویی می‌باشد.

سونی کسب و کار کامپیوتر خود را در فوریه ۲۰۱۴ به شرکت سرمایه گذاری شرکای صنعتی ژاپن (Japan Industrial Partners) به عنوان بخشی از تلاش‌های بازسازی برای تمرکز بر روی دستگاه‌های تلفن همراه به فروش رساند.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

* Sony VAIO Europe

رده:وایو
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۹۷ (میلادی) در ژاپن
رده:رایانه‌های شخصی
رده:سونی
رده:شرکت‌های فناوری بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۹۷ (میلادی)
رده:شرکت‌های فناوری بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۱۴ (میلادی)
رده:شرکت‌های استان ناگانو
رده:لپ‌تاپ‌ها
رده:محصولات سونی
رده:معرفی‌شده‌های ۱۹۹۷ (میلادی)
رده:شرکت‌های ژاپنی بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۱۴ (میلادی)
رده:معرفی‌شده‌های مرتبط با رایانه در ۱۹۹۶ (میلادی)
رده:شرکت‌های رایانه‌ای بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۱۴ (میلادی)
رده:اسپین-آف
رده:شرکت‌های صنایع الکترونیکی بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۱۴ (میلادی)
رده:شرکت‌های رایانه‌ای ژاپن
رده:شرکت‌های سامانه‌های رایانه
رده:ادغام‌ها و اکتساب‌های ۲۰۲۵ (میلادی)
رده:شرکت‌های سخت‌افزار رایانه‌ای
بازده

**بازدهی**، **کارایی** یا **راندمان**، نشان‌دهندهٔ جلوگیری از هدر رفتن مواد، انرژی، سرمایه، و زمان در انجام کارها است. این مفهوم در بسیاری از شاخه‌های فیزیک، مهندسی، ریاضیات، و اقتصاد یک کمیت سنجش‌پذیر است. بازده را معمولاً به صورت نسبت میان «خروجی مفید» به «ورودی کل» تعریف می‌کنند.

کارایی مفهومی است که هزینهٔ منابع صرف شده در فرایند کسب هدف را ارزیابی می‌کند. بدین صورت که مقایسهٔ خروجی‌های به‌دست آمده با ورودی‌های مصرف‌شده میزان کارایی را مشخص می‌کند. برای سنجش کارایی هزینهٔ تأمین منابع انسانی، هزینهٔ استفاده از تجهیزات، نگهداری تسهیلات و نرخ بازگشت سرمایه و نظایر آن مورد ملاحظه قرار می‌گیرد.

در این تعبیر از کارایی، کاراترین سرپرست کسی است که واحدش بتواند با کمترین هزینه مواد و دستمزد روزانه کار کند.

## در فیزیک
* بازده مکانیکی (با مزیت مکانیکی اشتباه نشود)
* بازده تبدیل انرژی
* بازده گرمایی
* بازده حجمی
* بازده الکتریکی

## در اقتصاد
* اثربخشی
* کارایی
* بهره‌وری
* کارایی پارتو
* بهره‌وری اقتصادی

## در دیگر علوم
* کارایی (آمار)
* کارایی پارتو
* کارایی الگوریتمی

## جستارهای وابسته
* اثربخشی

## منابع

* رضائیان، علی. *مبانی سازمان و مدیریت*: انتشارات سمت، ۱۳۸۶. شابک ۹۶۴۴۵۹۴۳۰۴

رده:انتقال گرما
رده:بهره‌وری اقتصادی
رده:کیفیت فکری
رده:مبانی مهندسی
رده:مدیریت پسماند
رده:مدیریت
رده:واژگان اقتصادی
رده:هدررفت منابع
دوستی خاله خرسه

**دوستی خاله خرسه** داستانی فولکوریک ایرانی از کتاب کلیله و دمنه (داستان پادشاه و میمون نادان) است و شخصیت‌ها با مرد (پادشاه) و خرس (میمون نادان) جایگزین شدند است که اشاره به دوستانی دارد که از فرط محبت ممکن است انسان را به کشتن بدهند.

## داستان

داستان از مردی روایت می‌کند که فقیر است. او روزی به جنگل می‌رود. در راه صدای خرسی را می‌شنود که دارد ناله می‌کند. مرد به سمت صدا می‌رود و می‌بیند که خرس به کمک نیاز دارد او کمکش می‌کند و باخرس دوست می‌شود. روزی مرد در زیر درختی به خواب می‌رود. هنگامی که مرد در خواب است مگس‌ها باعث آزار وی می‌شوند. خرسی که دوست مرد بوده است برای دفع آزار مگس‌ها قطعه سنگی را به سوی مگسی که بر صورت مرد نشسته بود پرتاب می‌کند. مگس فرار می‌کند، ولی مرد بر اثر اصابت سنگ به سرش می‌میرد.

## منابع
* امثال و حکم، علی‌اکبر دهخدا
* کتاب کوچه، احمد شاملو

رده:آثار درباره دوستی
رده:ادبیات هند
رده:پنچاتنترا
رده:حکایت‌های دو لا فونتن
رده:زوج‌های ادبی
رده:ضرب‌المثل‌ها و اصطلاح‌های فارسی
رده:فولکلور هند
رده:قصه‌های پریان درباره جانوران سخنگو
رده:نظریه‌های فلسفی
جان اسپوزیتو

**جان اسپوزیتو**  (متولد ۱۹ ماه می سال ۱۹۴۰، بورکلین، نیویورک سیتی)، استاد امور بین‌الملل و مطالعات اسلامی در دانشگاه جرج‌تاون می‌باشد. او مدیر مرکز شاهزاده الولید بن طلال برای فهم متقابل مسلمانان و مسیحیان در دانشگاه جرج تاون می‌باشد.

جان اسپوزیتو استاد دانشگاه جورج تاون آمریکا در زمینه دین و پژوهش‌های اسلامی و امور بین‌المللی و همچنین بنیانگذار و سرپرست مرکز شناخت متقابل اسلام و مسیحیت است. اسپوزیتو در زمینه اسلام، اسلام سیاسی و اثرات جریان‌های اسلامی از شمال آفریقا تا آسیای جنوب شرقی صاحب تخصص است و علاوه بر فعالیت‌های یاد شده در مراکز متعدد دیگر نیز فعالیت داشته و دارد از جمله مرکز مطالعات مربوط به اسلام و دموکراسی که نایب رئیس آن بوده‌است. اسپوزیتو سرپرست و سر ویراستار دائرةالمعارف چهار جلدی آکسفورد راجع به جهان اسلام مدرن (۱۹۹۵) تاریخ اسلام آکسفورد (۱۹۹۹)، فرهنگ نامه اسلام آکسفورد و دنیای اسلام گذشته و حال آکسفورد است. او صاحب بیش از ۳۰ کتاب است.

## آثار

### ترجمه به فارسی

# آینده اسلام، مترجم: مهدی امینی، نشر ثالث، تهران، ۱۴۰۱.
# چه کسی از طرف اسلام سخن می گوید؟، ترجمه: سهیلا ناصری، نشر هرمس، تهران، ۱۳۹۶.
# یکی از کتاب های مهم او که در مقطع کارشناسی ارشد علوم سیاسی تدریس می شود جنبش های اسلامی معاصر است.

## پانویس

## منابع

رده:استادان دانشگاه اهل ایالات متحده آمریکا
رده:استادان دانشگاه جرج‌تاون
رده:اسلام و سیاست
رده:اسلام‌شناسان اهل ایالات متحده آمریکا
رده:افراد آمریکایی ایتالیایی‌تبار
رده:افراد زنده
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه تمپل
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه سنت‌جانز (نیویورک)
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه هاروارد
رده:زادگان ۱۹۴۰ (میلادی)
رده:عالمان مسیحی اسلام
رده:منتقدان اسلام‌هراسی
رده:مطالعات خاورمیانه در ایالات متحده آمریکا
رده:ویکی‌سازی رباتیک
رده:پژوهشگران دینی اهل ایالات متحده آمریکا
رده:اهالی دانشگاه هاروارد
رده:پژوهشگران مطالعات دینی
رده:شورای اخلاقی کارنگی در امور بین‌الملل
رده:پیروان کلیسای کاتولیک رم اهل ایالات متحده آمریکا
گراهام استنتن

**گراهام استنتن**  (تولد: ۱۹۴۰ میلادی - فوت: ۱۸ ژولای ۲۰۰۹ میلادی) استاد الاهیات در دانشگاه کمبریج بود. زمینه تخصصی او
عهد جدید و خصوصاً نامه‌های پال مقدس، و نوشته‌های مسیحیان قرن دوم میلادی بود. استنتن در سالهای بین ۱۹۹۶-۱۹۹۷ میلادی، رئیس گروه بین‌المللی محققین عهد جدید بود. ۹ سال هم ویراستار مجله «مطالعات عهد جدید» و مجلات تخصصی مربوط به آن بود که توسط انتشارات دانشگاه کمبریج به چاپ میرساند و جدیدترین تحقیقات در این زمینه را به چاپ میرسانند، بوده‌است. 

## کتب

* Graham Stanton, *The Gospels and Jesus*, Oxford University Press, ۲۰۰۲
* W. R. F. Browning, Graham Stanton, and Richard Coggins, *Oxford Dictionary of the Bible*, Oxford University Press
* Graham N. Stanton and Guy G. Stroumsa, *Tolerance and Intolerance in Early Judaism and Christianity*, Cambridge University Press, ۲۰۰۸
* Graham N. Stanton, *A Gospel For A New People: Studies In Matthew*, Westminster John Knox Press, ۱۹۹۳
* Graham Stanton, *Gospel Truth*, HarperCollins Canada / Marshall Picke, ۱۹۹۵
* Graham Stanton and David J. Powys, *Hell: A Hard Look at a Hard Question: The Fate of the Unrighteous in New Testament Thought*, Wipf & Stock Publishers, ۲۰۰۷
* D. G. Dunn by Graham N. Stanton, Bruce W. Longenecker, and Stephen C. Barton, *The Holy Spirit And Christian Origins: Essays In Honor Of James*, ۲۰۰۴
* Graham Stanton, *The Interpretation of Matthew*, ۱۹۸۳
* Graham N. Stanton, *Jesus and Gospel*, ۲۰۰۴
* Graham Stanton, Gerald B. Stanton, and Don Ellens, *Kept from the Hour*, ۱۹۹۱
* Patrick Collinson, Richard Rex, and Graham Stanton, *Lady Margaret Beaufort and her Professors of Divinity at Cambridge: ۱۵۰۲ to ۱۶۴۹*, ۲۰۰۳
* David F. Ford and Graham Stanton, *Reading Texts, Seeking Wisdom*, ۲۰۰۴
* Graham N. Stanton, *A Gospel for a New People: Studies in Matthew*, ۱۹۹۲

## پانویس

رده:الهی‌دانان اهل نیوزیلند
رده:پرسبیترین‌های اهل نیوزیلند
رده:دانشگاهیان دانشگاه کینگز لندن
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه اتاگو
رده:درگذشتگان ۲۰۰۹ (میلادی)
رده:رهبران مذهبی اهل کرایست‌چرچ
رده:زادگان ۱۹۴۰ (میلادی)
رده:سردبیران نشریه‌های دانشگاهی
زونگ رن

**زونگ رِن**(چینی:外丙) زاده شده با نام **زی یونگ**(چینی:子庸) بر اساس سنت چینی، شاهی بود از شاهان دودمان شانگ؛ اما بر پایه یافته های باستانشناسی اخیر، او را افسانه می دانند. سیما چیان، تاریخنگار و نویسنده هان، در کتاب شیجی، او را سومین شاه شانگ دانسته است که پس از پدرش تانگ(چینی:唐) و برادر بزرگترش وئی بینگ(چینی: 外丙) او در سال دینگچاو(چینی) با یی یین به عنوان نخست وزیر(چینی:伊尹) در تختگاه بو(چینی:亳) به شاهی نشست. وی 4 سال فرمان راند، و پس از مرگ به وی نام زونگ رن(چینی:仲壬) داده شد. وی تا زمان مرگ فرمانروا بود؛ پس از وی تای جیا به حکمرانی رسید. نوشتن و کنده کاری بر استخوان و لاک لاک پشتان، جیا گو ون که در یینگسو کشف شده است، از زونگ رن در ردیف شاهان شانگ نام نمی‌برد.

## منابع

* تاریخ چین، شسنو ژان، محمد پارسیپور، نشر علم، ۱۳۷۴
* دودمانهای شاهی چین، مین لوهوئی، نشر امیرکبیر، ۱۳۵۴

رده:پادشاهان دودمان شانگ
رده:دودمان شانگ
تای جیا

**تای جیا**(چینی:太甲) زاده شده با نام **زی**(چینی:子至) پسر تای دینگ(چینی:太丁) شاهی بود از شاهان دودمان شانگ در چین.

سیما کیان، نویسنده و تاریخنگار هان، در کتاب شیجی، او را چهارمین شاه شانگ دانسته است ک پس از عموهایش وای بینگ(چینی:外丙) و زونگ رن(چینی:仲壬) در سال 1535 پیش از میلاد در تختگاه بو(چینی:亳)به شاهی نشست و وزیر او یی یین(چینی:伊尹) بود.

او پادشاهی مستبد بود و با مردم به ستم رفتار می‌کرد و قوانین خود را می شکست. یی یین، سرانجام او را به کاخ تونگ(چینی:桐宫) تبعید کرد.

کتیبه نگاری بر استخوان و لاک لاک پشتان، جیا گو ون، نیز از هه دان جیا نام برده و او را سومین شاه شانگ دانسته که به دا جیا مشهور بوده است و پس از برادرش بو بینگ(چینی:卜丙) فرمانروایی یافته است.

## منابع

* تاریخ چین، شسنو ژان، محمد پارسیپور، نشر علم، ۱۳۷۴
* دودمانهای شاهی چین، مین لوهوئی، نشر امیرکبیر، ۱۳۵۴

رده:پادشاهان دودمان شانگ
رده:حاکمان سده شانزدهم (پیش از میلاد)
رده:درگذشتگان ۱۷۲۰ (میلادی)
رده:دودمان شانگ
وو دینگ

**وو دینگ**(چینی:沃丁) زاده شده با نام **زی شون**(چینی:子绚) بر اساس سنن و روایات، شاهی بود از شاهان دودمان شانگ در چین، اما شواهد باستانشناسی اخیر، پادشاهی او را مورد تردید قرار داده‌اند.

سیما کیان، تاریخنگار و نویسنده هان، در کتاب شیجی، او را پنجمین پادشاه شانگ دانسته است که پس از پدرش تای جیا (چینی:太甲) در سال گوئیسی (چینی:癸巳) در تختگاه بو (چینی:亳) به شاهی نشسست و کین شی (چینی:卿士) وزیر اعظم او بود. او نوزده سال فرمان راند (برخی منابع ۲۹ سال گفته‌اند)؛ پس از مرگ به وی عنوان وو دینگ گفته شد. پس از مرگ وی، برادرش، تای گینگ به پادشاهی رسید.

کتیبه نگاری بر استخوان و لاک لاک پشتان، جیا گو ون که در یینگسو کشف شده‌اند، او را از شاهان شانگ ندانسته‌اند.

## منابع

* تاریخ چین، شسنو ژان، محمد پارسیپور، نشر علم، ۱۳۷۴
* دودمان‌های شاهی چین، مین لوهوئی، نشر امیرکبیر، ۱۳۵۴

رده:پادشاهان دودمان شانگ