کراتوس (اساطیر)

در اساطیر یونان، **کراتوس** (به یونانی باستان: Κράτος؛ به لاتین: Kratos) که با نام‌های ***کِرِیتُس''' و '''کرِیتاس*** (*Cratos،* تلفظ: ) یا ***کِرِیتَس*** (*Cratus،* تلفظ: ) نیز شناخته می‌شود، تجسم الهی «نیرو» است. او پسر پالاس و استیکس است. کراتوس و خواهر و برادرانش نیکه («پیروزی»)، بیا («زور») و زلوس («شکوه») هر یک شخصیت‌بخشی به یک ویژگی خاص به شمار می‌روند. نخستین بار در *[[تئوگونیا]]* اثر هزیود در کنار خواهر و برادرانش از کراتوس یاد شده‌است. به گفتهٔ هزیود، کراتوس و خواهران و برادرانش نزد زئوس ساکن هستند، زیرا مادرشان استیکس اولین کسی بود که نزد زئوس آمد تا جایگاهی در نظام او درخواست کند؛ بنابراین زئوس به او و فرزندانش با اعطای مقام‌های والا افتخار بخشید. کراتوس و خواهرش بیا بیشتر برای حضورشان در صحنهٔ آغازین نمایش *[[پرومته در زنجیر]]* اثر آیسخولوس شناخته می‌شوند. آن‌ها به‌عنوان مأموران زئوس، تایتان اسیر، پرومته را به روی صحنه می‌آورند. کراتوس، خدای آهنگر خوش‌خو، هفائستوس را مجبور می‌کند تا پرومته را به سزای دزدیدن آتش، به صخره‌ای زنجیر کند.

کراتوس شخصیتی وحشی و بی‌رحم دارد؛ او بارها هفائستوس و پرومته را به سخره می‌گیرد و از به‌کارگیری خشونت غیرضروری دفاع می‌کند. او از حکومت ظالمانهٔ زئوس جانبداری می‌کند و پیش‌بینی می‌کند که پرومته هرگز از بندهایش رها نخواهد شد. در نمایشنامهٔ *[[اورستیا|نیازآوران]]* اثر آیسخولوس، الکترا از کراتوس، دیکه («عدالت») و زئوس می‌خواهد تا برادرش اورستس را در گرفتن انتقام قتل پدرشان آگاممنون یاری کنند. کراتوس و بیا بر روی یک *[[اسکوفوس]]* نقش‌قرمز آتیکی متعلق به اواخر سدهٔ پنجم پیش از میلاد که مجازات ایکسیون را نشان می‌دهد، نقش بسته‌اند؛ این طرح احتمالاً بر اساس صحنه‌ای از یک تراژدی گمشده اثر اوریپید است. آن‌ها همچنین در ترسیم‌ها و اقتباس‌های رمانتیک اواخر سدهٔ هجدهم و نوزدهم از به زنجیر کشیدن پرومته ظاهر می‌شوند.

## ادبیات و هنر یونان باستان
### ''تئوگونیا''
نخستین بار در *[[تئوگونیا]]*، که توسط هزیود شاعر بوئوتیایی در اواخر سدهٔ هشتم یا اوایل سدهٔ هفتم پیش از میلاد سروده شد، از کراتوس و خواهر و برادرانش یاد می‌شود. هزیود می‌گوید: «و استیکس، دختر اوکئانوس، به پالاس پیوست و زلوس (هم‌چشمی) و نیکهٔ قوزک‌باریک (پیروزی) را در خانه به دنیا آورد. همچنین او کراتوس (نیرو) و بیا (زور) را، فرزندانی شگفت‌انگیز، به دنیا آورد. اینان هیچ خانه‌ای جدا از زئوس ندارند، نه مسکنی و نه مسیری، مگر آن‌که خدا آنان را بدان سو رهنمون شود، بلکه همیشه با زئوس رعدآوا ساکن هستند.» در اینجا کراتوس صرفاً به‌عنوان یک مفهوم انتزاعیِ خدایی‌شده، بدون پرداخت یا توضیح چندانی، ذکر گردیده‌است. هزیود در ادامه توضیح می‌دهد که فرزندان استیکس از آن رو نزد زئوس اذن سکونت یافتند که او پس از تیتانوماخی فرمان داده بود به همهٔ کسانی که در دوران کرونوس مقامی نداشتند، در نظام او جایگاهی عطا شود. از آنجا که استیکس نخستین کسی بود که همراه با فرزندانش نزد زئوس آمد، زئوس آنان را به‌عنوان بلندمرتبه‌ترین اعضای نظام جدید خود گرامی داشت. به گفتهٔ دایانا برتون، تغییر وفاداری داوطلبانهٔ استیکس، زلوس، نیکه، کراتوس و بیا نشان‌دهندهٔ قطعیت پیروزی زئوس بر تایتان‌ها است. در حالی که ایزدبانوان دیکه ()، یونومیا () و ایرنه () نمایانگر ثمرات فرمانروایی زئوس هستند، کراتوس و خواهر و برادرانش نمایانگر نیروی مورد نیاز برای ساختن آن نظام هستند.

### ''پرومته در زنجیر''
[بندانگشتی|''[پرومته در زنجیر وولکان* (۱۶۲۳) اثر [[دیرک ون بابورن|دیرک فان بابورن]]. در نمایش *پرومته در زنجیر* اثر [[آیسخولوس]]، کراتوس (که در این نقاشی نشان داده نشده) همان است که به هفائستوس دستور می‌دهد پرومته را به زنجیر بکشد.]]

در صحنهٔ آغازین تراژدی *پرومته در زنجیر*، که به‌طور سنتی به آیسخولوس نسبت داده می‌شود، کراتوس و خواهرش بیا، پرومته را به مکانی دورافتاده در بیابان [[سکاستان]] می‌برند، جایی که او به یک صخرهٔ سنگی زنجیر خواهد شد. این فرمان از جانب زئوس صادر گشته بود و کراتوس و بیا به‌عنوان تجسم نظام نوین زئوس به تصویر کشیده می‌شوند. حضور کراتوس و بیا، در عینِ غیبت نیکه و زلوس، تصویر ستمگرانه‌ای را که نمایش از زئوس ارائه می‌دهد، آشکار می‌سازد زیرا کراتوس و بیا نمایانگرِ جنبه‌های ستمگرانه‌تر قدرت هستند. کراتوس به‌ویژه مصداقِ آن چیزی است که یان رافل آن را «نوعی گردن‌کلفت بی‌شیله‌پیله که رژیم‌های مستبد فرصت‌های شغلی بی‌شماری برایش فراهم می‌کنند» می‌نامد. او قدرت زئوس را از طریق وحشیگری فیزیکی و بی‌رحمی به کُرسي می‌نشاند. بیا، گرچه در صحنه حضور دارد، هیچ دیالوگی ندارد؛ تنها کراتوس سخن می‌گوید.

کراتوس، خدای آهنگر خوش‌خو، [[هفائستوس]] را، علی‌رغم مخالفت‌هایش، وامی‌دارد تا پرومته را به صخره زنجیر کند. هفائستوس بر سر رنج آتی پرومته سوگواری می‌کند، و کراتوس در مقابل او را به سخره می‌گیرد. کراتوس حاکمیت قانون را با [[تمامیت‌خواهی|حکومت با ارعاب]] یکسان می‌داند و ترحم را اتلاف وقت و بیهوده می‌شمارد. هفائستوس و کراتوس هم‌عقیده‌اند که زئوس «ستمگر» (، ) است. کراتوس عدالت ( ) را نظامی از سلسله‌مراتب کیهانی می‌داند که در آن پادشاه، یعنی زئوس، تصمیم می‌گیرد چه کسی چه امتیازاتی دریافت کند و چه کسی نکند. هرکس این مَرز را نقض کند، متجاوزی است که باید مجازات شود. کراتوس بیان می‌کند که تحت فرمانروایی پادشاهی چون زئوس، هیچ‌کس جز خود زئوس واقعاً آزاد نیست. هفائستوس با این دیدگاه موافق است.

کراتوس مکرراً به هفائستوس دستور می‌دهد تا برای تحمیل هرچه بیشتر درد به پرومته، از خشونتی بیش از حد لازم استفاده کند. ابتدا به هفائستوس دستور می‌دهد دستان پرومته را به صخره میخ‌کوب کند. سپس به او دستور می‌دهد که گوهٔ فولادی را در سینه‌اش فروکند. در نهایت، به او دستور می‌دهد پاهای پرومته را ببندد تا او را زمین‌گیر کند. هفائستوس کراتوس را نکوهش می‌کند و به او می‌گوید که سخنانش به‌اندازهٔ ظاهر فیزیکی‌اش زشت است. کراتوس پاسخ می‌دهد: «نرم باش. “خودرأیی” و “تندخویی” مرا به رخم مکش.» پس از بسته شدن پرومته، هفائستوس، بیا و کراتوس از صحنه خارج می‌شوند و کراتوس آخرین کسی است که می‌رود. درست پیش از خروج، کراتوس پرومته را ریشخند می‌کند و می‌گوید که او هرگز از بندهایش رها نخواهد شد (کاری که بعداً به کمک [[هراکلس]] انجام می‌دهد) و شایستهٔ نامش نیست. ( در یونانی به معنای «دوراندیش» است.) به گفتهٔ رابرت هولمز بک، تصویر آیسخولوس از مجازات شدید پرومته عِبرتی بود تا نشان دهد چگونه خطاکاران باید مجازات شوند تا دیگران را از تخطی بازدارد. در این تفسیر، بی‌رحمی کراتوس نه به‌عنوان امری افراطی، بلکه به‌عنوان اجرای صحیح عدالت در نظر گرفته می‌شود.

=== دیگر اشارات ===
در *نیازآوران* اثر آیسخولوس، الکترا از کراتوس، دیکه و زئوس می‌خواهد تا از او و برادرش [[اورستس]] در تلاش برای انتقام قتل پدرشان آگاممنون به دست مادرشان [[کلوتایمنسترا|کلیتمنسترا]] یاری کنند. گفت‌وگوی *پروتاگوراس* اثر [[افلاطون]]، که در سدهٔ چهارم پیش از میلاد نوشته شده، شامل روایتی از افسانهٔ پرومته است که در آن پرومته آتش را نه از ارگ زئوس، بلکه از معبد آتنا و هفائستوس می‌رباید، زیرا «نگهبانان زئوس» (, ) بیش از حد هراس‌انگیز بودند. هویت این «نگهبانان» ناشناخته و مورد مناقشه است.

تصاویر کراتوس و بیا در [[هنر در یونان باستان|هنر یونان باستان]] بسیار نادر است. تنها تصویر بازماندهٔ شناخته‌شده از کراتوس و بیا در [[هنر در یونان باستان|سفالگری یونان باستان]] بر روی یک *اسکوفوس* نقش‌قرمز تکه‌تکه اثر [[میداس|نقاش میدیاس]]، یا یکی از اعضای حلقهٔ او، قرار دارد که به پایان سدهٔ پنجم پیش از میلاد تاریخ‌گذاری شده و مجازات [[ایکسیون]] را به تصویر می‌کشد. این گلدان در مجموعهٔ خصوصی هربرت کان در [[بازل]]، [[سوئیس]] نگهداری می‌شود و تنها بخش کوچکی از موی کراتوس بر روی قطعات باقی‌مانده قابل مشاهده است. یکی از دستان بیا روی چرخی که ایکسیون به آن بسته شده، در حال ثابت نگه داشتن آن، دیده می‌شود. اچ. ای. شاپیرو این باور است که این احتمالاً بازنمایی صحنه‌ای از تراژدی گمشدهٔ *ایکسیون* اثر [[اوریپید]] است، که به احتمال زیاد شخصیت‌های کراتوس و بیا را از *پرومته در زنجیر* اقتباس کرده بود. در *کتابخانهٔ* [[آپولودور|پسئودو-آپولودوروس]] نیز از کراتوس به‌عنوان یکی از پسران پالاس و استیکس نام برده شده‌است.

در پیش‌گفتار *فابولائه*، نویسندهٔ رومی [[یولیوس هیگینوس|گایوس یولیوس هیگینوس]]، پوتستاس (Potestas؛ به معنای قدرت) را در میان فرزندان پالاس و استیکس توصیف می‌کند.
== در فرهنگ نوین ==


در ۱۷۷۲، [[تامس مور|توماس مورل]] ترجمهٔ انگلیسی خود از *پرومته در زنجیر* را با عنوان *پرومته در زنجیرها* منتشر کرد و این اثر را برای نخستین بار به‌طور گسترده در دسترس عموم بریتانیا قرار داد. چهار سال بعد، ریچارد پاتر، [[حق مردن|طرفدار پایان بردگی]]، ترجمهٔ انگلیسی کاملی از همهٔ تراژدی‌های آیسخولوس منتشر کرد. صحنه‌ای از *پرومته در زنجیر* که در آن هفائستوس با کمک کراتوس و بیا، پرومته را به دامنهٔ کوهی زنجیر می‌کند، تخیل پیروان مکتب [[رمانتیسیسم|رمانتیک‌]] سدهٔ هجدهم و نوزدهم را به خود جلب کرد و به چارچوبی بدل شد که از طریق آن به تحلیل پرسش‌هایی دربارهٔ روابط میان انقلاب و استبداد، بردگی و آزادی، و جنگ و صلح می‌پرداختند.

ترجمهٔ ۱۷۹۵ [[ریچارد پورسون|ریچارد پوریسن]] از *پرومته در زنجیر* با طراحی‌هایی از [[جان فلاکسمن]] که صحنهٔ مشهور به زنجیر کشیدن را نشان می‌داد، مصور شده بود. میان ۱۷۹۸ و ۱۷۹۹، [[جرج رامنی (نقاش)|جورج رامنی]] مجموعه‌ای از طراحی‌های گچی از صحنه‌های *پرومته در زنجیر*، از جمله صحنهٔ به زنجیر کشیدن با حضور کراتوس و بیا، خلق کرد. در آثار هر دو هنرمند، فلاکسمن و رامنی، کراتوس و بیا با تقارن در کنار یکدیگر تصویر شده‌اند. در ۱۸۱۹، [[پرسی بیش شلی]] افسانهٔ پرومته را برای نمایش خود با نام *پرومته رهاشده* اقتباس کرد.

در اپرای سه‌پرده‌ای *پرومته* اثر [[گابریل فوره]]، که نخستین بار در ۱۹۰۰ با [[لیبرتو|لیبرتوی]] فرانسوی نوشتهٔ شاعران [[ژان لورن]] و آندره-فردینان هرولد اجرا شد، صحنهٔ ابتدایی *پرومته در زنجیر* که در آن کراتوس، هفائستوس را به بستن پرومته وامی‌دارد، به‌دقت بازگویی شده‌است. گفت‌وگوی هفائستوس با کراتوس بر روی موسیقی‌ای اجرا می‌شود که حاوی «کنایه‌های [[امپرسیونیسم در موسیقی|امپرسیونیستی]] به [[گام (موسیقی)|گام تمام‌پرده]]» است. فوره به [[موسیقی مجلسی]] لطیف و اشرافی خود شهرت داشت و «خشم نفرت‌انگیز» موسیقی پشت گفت‌وگوی کراتوس و بیا، تماشاگران را شگفت‌زده ساخت.

[[کریتوس (خدای جنگ)|شخصیتی به نام کریتوس]] در مجموعهٔ بازی‌های ویدیویی *خدای جنگ* ظاهر می‌شود که هفت بازی نخست آن بر اساس اساطیر یونان است. این شخصیت به گونه‌ای به تصویر کشیده شده که سیلویا چمیلیوسکی، پژوهشگر کلاسیک، او را «یک ضدقهرمان عمیقاً تراژیک و هرکول‌وار می‌نامد که پس از قتل خانواده‌اش، باید [[نظریه میاسما|میاسما]] (آلودگی) را از خود بشوید تا آرامش ذهنی خود را بازیابد.» نام کریتوس در بازی ویدیویی در مرحلهٔ پایانی ساخت [[خدای جنگ (بازی ویدئویی ۲۰۰۵)|بازی اصلی سال ۲۰۰۵]]، پس از آنکه شخصیت‌پردازی او کامل شده بود، به او داده شد. سازندگان که از وجود خدای اساطیری واقعی به نام کراتوس در *پرومته در زنجیر* بی‌اطلاع بودند، به‌طور تصادفی نام کراتوس را انتخاب کردند که همان واژهٔ یونانی به معنای «نیرو» است و شخصیت اساطیری کراتوس، تجسم آن محسوب می‌شود. [[استیگ آسموسن]]، کارگردان بازی *خدای جنگ ۳* (۲۰۱۰)، این هم‌نامی تصادفی را «اشتباهی خجسته» خواند و اشاره کرد که کریتوس در بازی و کراتوس در *پرومته در زنجیر* هر دو «آلت دست» هستند. زوران یوانوویچی از [[دانشگاه ایالتی کالیفرنیا، لانگ بیچ]] با کنایه اشاره کرد که در حالی که کراتوس اساطیری بیشتر برای به زنجیر کشیدن پرومته شناخته می‌شود، شخصیت بازی ویدیویی در *خدای جنگ ۲* (۲۰۰۷) او را آزاد می‌کند. چمیلیوسکی بیان می‌کند که شخصیت کریتوس در بازی ویدیویی به‌طور گسترده از دیگر چهره‌های اساطیر یونان، از جمله قهرمانانی چون [[پرسئوس]]، [[تسئوس]] و [[آشیل]] الهام گرفته‌است، اما قوی‌ترین تأثیر بر او، قهرمان [[هراکلس]] بوده‌است. بازی‌های مبتنی بر اساطیر یونان، کریتوس را وحشی و خشن نسبت به بی‌گناهان به تصویر می‌کشند. در *خدای جنگ ۳*، او اکثریت خدایان یونانی را که «فاسد و انتقام‌جو» تصویر شده‌اند، می‌کشد و وضعیت اولیهٔ [[آشوب|آشوب ازلی]] را به یونان بازمی‌گرداند.

== پی‌نوشت‌ها ==

=== پانویس ===

</div>
=== منابع ===

* [[آیسخولوس]] (؟)، *پرومته در زنجیر* در *آیسخولوس، همراه با ترجمهٔ انگلیسی از هربرت ویر اسمیت، پی‌اچ.دی. در دو جلد.* جلد ۲. کمبریج، ماساچوست. انتشارات دانشگاه هاروارد. ۱۹۲۶. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text;jsessionid=4995E0C297BD54D0B2C116B6EB6720BF?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0010%3Acard%3D1 نسخهٔ آنلاین در کتابخانهٔ دیجیتال پرسئوس].
* [[آپولودوروس]]، *آپولودوروس، کتابخانه، همراه با ترجمهٔ انگلیسی از سر جیمز جورج فریزر، اف.بی‌.ای.، اف‌.آر.اس. در ۲ جلد.* کمبریج، ماساچوست، انتشارات دانشگاه هاروارد؛ لندن، ویلیام هاینمن با مسئولیت محدود. ۱۹۲۱. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text;jsessionid=C431BA809CA4DEA22A15DA9C666F3400?doc=Perseus%3atext%3a1999.01.0022%3atext%3dLibrary نسخهٔ آنلاین در کتابخانهٔ دیجیتال پرسئوس].
* 
<div dir="ltr">
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
</div>

</div>
* 

== پیوند به بیرون ==

* [https://www.theoi.com/Daimon/Kratos.html کراتوس در پایگاه اسطوره‌شناسی یونان (Theoi.com)]
* [https://www.britannica.com/topic/Kratos-Greek-mythology کراتوس در دانشنامهٔ بریتانیکا]
* [https://catalog.perseus.org/catalog/urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg003 متن کامل نمایشنامهٔ *پرومته در زنجیر* در کتابخانهٔ دیجیتال پرسئوس (شخصیت کراتوس)]
* [https://archive.org/details/prometheusbound ترجمهٔ انگلیسی نمایشنامهٔ *Prometheus Bound'' در Archive.org]
* مقالهٔ دانشگاهی دربارهٔ نقش کراتوس و بیا در تراژدی‌های آیسخولوس در JSTOR
* مدخل کراتوس در انتشارات دانشگاهی Brill (پایگاه تخصصی اسطوره‌شناسی کلاسیک)

رده:شخصیت‌بخشی در اسطوره‌شناسی یونانی
رده:خدایان یونانی
رده:خدایان جنگ