کلیات سعدی

***کلیات سعدی*** به مجموعهٔ آثار منظوم و منثور سعدی شیرازی گفته می‌شود که وی آن‌ها را در سدهٔ هفتم هجری (سدهٔ سیزدهم میلادی) نوشته است. آثار منثور، آثاری است که به نثر نگاشته شده‌اند مانند بخش اعظم *[[گلستان سعدی]]* که البته در لابه‌لای آن، آیاتی از قرآن، احادیث اسلامی و نیز ابیاتی به فراخور نثر آورده شده است.
دستهٔ دوم (آثار منظوم)، دربردارندهٔ *[[بوستان سعدی]]*، *[[غزلیات سعدی|غزلیات]]* (فارسی و عربی)، قصاید و ملمعات چند عنوان دیگر است.
از دیرباز به مجموعهٔ تمامی این آثار در چارچوب یک یا چند مجلّد، کلیات سعدی گفته می‌شد.

## چاپ‌ها
کلیات سعدی بارها در خارج و داخل ایران در شکل‌های مختلف منتشر شده بود ولی تا پیش از سال ۱۳۱۶ خورشیدی، تصحیحی از آن انجام نشده بود. محمدعلی فروغی در سال ۱۳۱۶ برای اولین بار و پس از هشت سال ممارست دیوان مصحَّح خود را در چهار مجلد منتشر کرد و بعد از گذشت چهار سال با کمک حبیب یغمایی گلستان سعدی را در مجلدی جداگانه و با تصحیحی دقیق‌تر انتشار داد. فروغی در پاره‌ای از ابیات که بین نسخه‌بدل‌ها به شک می‌افتاده، یکی از آن‌ها را در متن اصلی می‌آورده و دیگری را در ذیل صفحهٔ آن بیت ذکر می‌کرده که این عمل بسیار مورد استقبال ادبا و دانشمندان و پژوهشگران قرار گرفته است ولی از سویی دیگر باعث افزایش حجم کتاب و در نتیجه ایجاد مشقت برای خوانندگان شده بود. در آن موقع با کسب اجازه از محمدعلی فروغی، دیوان مصحَّح یک‌جلدی بدون دربرداشتن نسخه‌بدل‌ها و توضیحات مربوط به آن‌ها نیز به چاپ رسید تا هر کس به فراخورِ نیاز خود اقدام به تهیهٔ آن کند و این مشکل برطرف گردد.

اخیرترین نسخهٔ منتشرشده از *کلیات* تصحیحِ حسن انوری است.

## ترتیبِ آثار در کلیات سعدی
ترتیبی که از قدیم برای آوردن آثار متعدد سعدی در دیوانش معمول بوده است به این شکل است:
بندانگشتی|چپ|صفحهٔ اول دیباچهٔ ''گلستان سعدی''، نگاشته‌شده در سال ۶۵۶ ه‍.ق/ ۱۵۸۵ م
# **رسایل منثور:** که به ترتیب خود شامل رساله اوّل، مجالس پنجگانه، رساله دوم، رساله چهارم، رساله پنجم و رساله ششم می‌شود.
# **[[گلستان سعدی|گلستان]]:** که خود گلستان اثری منثور با دیباچه‌ای دربر دارنده ثنا و ستایش خداست و پس آنگاه به هشت باب تقسیم می‌شود:
#* در سیرت پادشاهان
#* در اخلاق درویشان
#* در فضیلت قناعت
#* در فواید خاموشی
#* در عشق و جوانی
#* در ضعف و پیری
#* در تأثیر تربیت
#* در آداب صحبت
# **[[بوستان سعدی|بوستان]]:** اثر منظوم مشهور سعدی و شروع شونده با دیباچه‌ای در ثنای خدا و سپس مدح محمد و چند شخص دیگر نظیر ابوبکربن سعدبن زنگی. بوستان به ده باب تقسیم می‌شود:
#* در عدل و تدبیر و رای
#* در احسان
#* در عشق و مستی و شور
#* در تواضع
#* در رضا
#* در قناعت
#* در عالم تربیت
#* در شکر بر عافیت
#* در توبه و راه صواب
#* در مناجات و ختم کتاب
# **قصاید فارسی و عربی**
# '''مراثی'''
# '''ملمعات'''
# **مثلثات:** اشعاری که در آن سه زبان سروده شده است.
# '''ترجیعات'''
# **مجموعه غزل‌های سعدی** در ذیل عناوینی چون طیبات، بدایع و خواتیم و غزلیات قدیم
# **چند [[قطعه (شعر)|قطعه]] و [[رباعی|رباعیات]] و مفردات**

محمدعلی فروغی در ترتیب دادن غزل‌های دیوان سعدی، حرف آخر قافیه را مدنظر قرار داده است و بعد آن به تقدم و تأخر حرف ماقبل آخر قافیه دقت فرموده است. به این ترتیب هرکس برای دسترسی به غزل مدنظرش با دانستن حرف آخر بیت به راحتی و بدون نیاز به فهرست می‌تواند به غزل دسترسی پیدا کند.

از دیگر مصححان مشهور دیوان سعدی و آثار وی می‌توان به غلامحسین یوسفی، حسن انوری و حبیب یغمایی اشاره کرد.

## منابع
# مقدمه کتاب: «کلیات سعدی»، تصحیح محمدعلی فروغی، نشر طلوع، مهر ۱۳۶۲
# مقدمه کتاب: «بوستان سعدی» به تصحیح دکتر غلامحسین یوسفی، شرکت سهامی انتشارات خوارزمی، تهران، چاپ سوم، ۱۳۶۸
# کتاب «چشمه روشن»، دکتر غلامحسین یوسفی، تهران، انتشارات علمی، چاپ اوّل، ۱۳۶۹

## پیوند به بیرون

* دانلود کلیات سعدی، تصحیح محمدعلی فروغی

رده:آثار سعدی
رده:حافظه جهانی یونسکو در ایران
رده:حافظه ملی ایران
رده:کتاب‌های شعر
رده:کتاب‌های فارسی