open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ابن رسته

**احمد ابن رُسته** یکی از کاشفان و گیتاشناسان بزرگ جهان بود که در در حدود ۹۰۳ میلادی برآمد. او دانشمندی ایرانی و زاده منطقه رُسته اصفهان بوده است.

دانش وی دربارهٔ مردم اروپا و غیر مسلمانان آسیا وی را به منبعی معتبر تبدیل کرده بود. وی حتی دربارهٔ وجود جزایر بریتانیا و ولایات هفت گانهٔ آنگلوساکسون اطلاع داشت. وی از تاریخ مردم ترک و سایر استپ نشین‌ها نیز اطلاع داشت.

وی دربارهٔ یکی از پادشاهان قفقاز نوشته:

او به همراه روس‌ها به نووگورود در شمال غربی روسیه سفر کرد و نکات نغزی دربارهٔ آن مناطق در دانش‌نامه جغرافیایی خود بازگو کرده است. وی همچنین دربارهٔ مجارها، اسلاوها و خزرها آگاهی‌های سودمندی ارائه می‌دهد. ابن رسته همچنین سفرهایی به صنعاء در یمن و همچنین قفقاز داشت.

در حدود ۹۰۳ میلادی فرهنگ‌نامه‌ای نگارش کرد، موسوم به الاعلاق‌النفیسة، که قسمت جغرافیایی آن در دست است. این کتاب شامل مقدمه‌ای است در باب کرهٔ زمین و افلاک، که به دنبال آن به شرح ممالک پرداخته شده است. این کتاب در ۷ جلد نگاشته شده که تنها ۲ نسه جلد ۷ آن باقی مانده است. یکی در موزه بریتانیا و دیگری در دانشگاه کمبریج نگهداری می‌شوند. ابن رسته در این کتاب به کروی بودن زمین، حرکت خورشید و حرکت ستارگان اشاره می‌کند.

همچنین وی محاسبات جغرافیایی شامل قطر و محیط کره زمین انجام داده است. وی زمین را «کوچکترین همه ستارگان» و بزرگتر از برخی سیاره‌ها می‌داند. او جرم سیاره تیر را یک بیست و دوم زمین می‌داند که با آگاهی امروزی که یک نوزدهم زمین دانسته شده‌است، نزدیکی دارد. وی قطر زمین را ۵/۳ برابر قطر کره ماه می‌داند و فاصله آن تا زمین را ۲۴۵٫۰۰۰ میل (۴۵۰٫۰۰۰ کیلومتر) ثبت می‌کند که با آگاهی امروزی تنها ۱۰ درصد اختلاف دارد. وی در کتاب خود راجع به ۷ اقلیم سخن می‌گوید همچنین اشاره می‌کند که نواحی ناشناختهٔ دیگری هم وجود داریم که از وضع آن‌ها خبری نداریم.
وی تا اواسط سده ۱۹ میلادی میان خاورشناسان غربی ناآشنا بود.

## منابع

* 

* 

رده:اهالی اصفهان
رده:اهالی ایران در سده ۱۰ (میلادی)
رده:تاریخ‌نگاران اهل اصفهان
رده:جغرافی‌دانان جهان اسلام قرون وسطی
رده:جغرافی‌دانان سده ۱۰ (میلادی)
رده:جغرافی‌دانان فارسی‌زبان دوران قرون وسطی
رده:کاوشگران اهل ایران
رده:درگذشتگان سده ۱۰ (میلادی)
رده:دودمان سامانیان
رده:زادگان سده ۱۰ (میلادی)
رده:مدرسه عراق
رده:کاوشگران آسیا
رده:کاوشگران فارسی‌زبان
لانتان

**لانتان** (Lanthanum، از یونانی ) یکی از عناصر جدول تناوبی با نماد La و عدد اتمی ۵۷ است. لانتان فلزی نقره‌ای رنگ و متعلق به گروه ۳ جدول تناوبی+گروه سوم جدول تناوبی و نخستین خانهٔ گروه لانتانیدها است. لانتانید فلزی چکش‌خوار، نرم و انعطاف‌پذیر است و در مجاورت هوا به‌سرعت اکسید می‌شود. با آب سرد با سرعت کم و با داغ با سرعتی بیشتر واکنش می‌دهد به همین دلیل در شرایط غیر آزمایشگاهی قابل بررسی نیست. لانتان به‌طور مستقیم با عناصر کربن، نیتروژن، بور، سلنیم، سیلیسیم، فسفر، گوگرد و هالوژن‌ها واکنش می‌دهد.

## کاربرد
شیشه با ضریب شکست بالا، شیشه ضد قلیا، ذخیرهٔ هیدروژن، سنگ آتشزنه، الکترودهای باتری، عدسی دوربین، کراکینگ کاتالیزوری سیال بستر، آسان‌گر برای شکستن مولکول‌های نفت.

## ریشه
از واژهٔ یونانی lanthanein به معنی پنهان بودن

## منابع


رده:تعدیل‌کننده‌های آلوستریک مثبت گیرنده گابا A
رده:عناصر شیمیایی
رده:عوامل کاهنده
رده:لانتانیدها
لشکرگاه

شهر **لشکرگاه** مرکز استان هلمند کشور افغانستان است که با قندهار از طریق جاده حدود دو ساعت به سمت غرب فاصله دارد.

لشکرگاه ادامه‌دهنده سکونت انسانی در نزدیکی ویرانه‌های شهر باستانی **بُسْت** سیستان است. بست کاخ زمستانی سلطان محمود و امپراتوری غزنوی بود و سرنوشتی همانند غزنی داشت. 
بعد از سال ۱۹۵۳ میلادی بازاری در این شهر به عنوان مرکز طرح و پروژه‌های مزبور در نزدیکی خرابه‌های قدیمی این شهر به وجود آمد. در سال ۱۹۶۳/۱۹۶۲ اولین ساختمان‌های جدید شهر توسط طراحان آمریکایی در کنار ساختمان‌های ادارات دره هلمندارغند و بخش‌های شرقی بستر هلمندرود ساخته شده‌است.

علاوه بر ناهنجاریهای فرهنگی‌ و رفتاری و مشکلات معیشتی و امنیتی زیادی که مردم لشکرگاه با آن‌ها روبرو هستند، اعتیاد به مواد مخدر نیز همچنان به عنوان یکی دیگر از آسیب‌هایی است که مردم لشکرگاه را دست به گریبان کرده، به شکل گسترده‌ای شایع است چنانکه تخمین زده شده که بیش از نود و پنج درصد مردم این شهر معتاد به مواد مخدره هستند.

## پیشینه
بُست، شهری کهن نزدیک پیوندگاه رودهای هیرمند و ارغنداب بود که امروزه ویرانه‌های آن مجاور شهر لشکرگاه، برجاست. در واقع بست و لشکرگاه دو بخش از یک شهر بوده‌اند. در بخش نخست مردم کوچه و بازار زندگی می‌کردند که کانون بازرگانی و دادوستد بوده‌است و در بخش دیگر سپاهیان و صاحب منصبان سکنی داشتند.

لشکرگاه جدید به عنوان یک پروژه مهم توسعه‌ای ایالات متحده در طول جنگ سرد در دهه ۱۹۶۰ اجرا شد، به طوری که لشکرگاه را «آمریکای کوچک» می‌نامیدند. علاقه‌مندان و متخصصان کشاورزی ایالات متحده بیش از یک دهه کار کردند و شهر جدید را در لشکرگاه احداث کردند و شبکه گسترده‌ای از کانال‌های آبیاری و سد برق‌آبی کَجَکی را ساختند.

این برنامه در سال ۱۹۷۹ با حمله ارتش سرخ رها شد. امروزه همان شبکه کانال‌ها که برای آبیاری کشتزارهای گیاهان خوردنی طراحی شده‌است، برای کشت خشخاش استفاده می‌شود و به این خاطر هلمند تبدیل به بزرگترین ولایت تولید تریاک در افغانستان شده است.

هلمند یکی از ناآرام‌ترین ولایت‌های افغانستان است، و نیروهای ایساف انگلیس درگیری‌های شدید بی‌سابقه‌ای را با شورشیان در سراسر این ولایت تجربه کرده‌اند. تجارت تریاک هم به بی‌ثباتی بیشتر منطقه لشکرگاه انجامیده است.

از شکوه و جلال غزنویان در لشکرگاه آثار کمی باقی مانده‌است. بخش‌هایی از ویرانه‌های شهر قدیم را می‌توان در سمت دورتر میدان هوایی (فرودگاه) لشکرگاه،‌ در کنار رودخانه هلمند، دید که ویران‌تر از آثار غزنوی غزنی هستند. تاق بزرگ بست (که تصویرش بر اسکناس‌های ۱۰۰ افغانی دیده می‌شود) روزگاری به عنوان ورودی شهر خدمت می‌کرد. امروزه برای جلوگیری از ریزشش، آن را از آجر و گل و لای پر کرده‌اند.

در سال ۱۹۷۳ بازار این شهر ۶۵۵ مغازه داشت که در آن خواربارفروشی، انواع و اقسام پارچه فروشی و تعمیرگاه‌های نوین و یدک فروشی دیده می‌شده‌است. بازار خلج از بازارهای معروف لشکرگاه است و آن جمعه بازاری است که در۲۳ کیلومتری جنوب این شهر جای دارد.

## منابع

* 
* https://web.archive.org/web/20101217121646/http://cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=4855
* http://www.fallingrain.com/world/AF/10/Lashkar_Gah.html

رده:شهرها در افغانستان
رده:مرکز استان‌ها در افغانستان
رده:مناطق مسکونی در ولایت هلمند
سه‌کالبد

چپ|240px
**سه کالبد بودا** یا **تری‌کایه** (Trikāya) یکی از مفاهیم رایج در بوداگرایی است. تری‌کایه واژه‌ای سانسکریت و به معنای سه کالبد است (در چینی: 三身 سانشِن، در ژاپنی 三身 سانجین).
مهایانه (طریقت بزرگ) یکی از کیش‌های مهم دین بوداست. قلب مهایانه در مفهوم سه‌کالبد و همچنین مفاهیم بوداسف (بیداروجود)، فراشناخت (پرَگیا) و مهرورزی (کرونا) است.

اندکی پس از درگذشت بودا این اندیشه در دل بسیاری از پیروانش افتاد که او را بالاتر از انسان بدانند. نزد هینه‌یانی‌ها بودا انسان برتری بود که از طریق نیروی فرهنگ روحی و شایستگی حاصل از زندگی‌های گذشته‌اش در این زندگی به کمال بینش رسیده‌است. اما احترام ژرفی که شاگردانش در دل به او می‌گذاشتند نمی‌توانست با انسان معمولی بودن استادشان ارضا شود و از این رو او را فراتر از روان فانی دانستند. پس حتی سنت پالی هم در کنار زندگی خاکی، زندگی فراجهانی به او می‌دهد.

بودا سه تا نیست، بلکه یکی است. تری‌کایه، سه جنبه یک بوداست. ذات این سه جنبه یکی است ولی سرشت و کردارهایشان جداگانه است.
انجمن اصلی و اولیه شاگردان بودا یعنی مهاسَنگیکه‌ها بودا را فراجهان می‌دانستند و این مفهوم از آنان به مهایانه‌ای‌ها رسید که از سه طریق به بودا می‌اندیشیدند، یعنی:

{| class="wikitable"
|-
! کالبد آفریده
| valign=top | نیرمانه‌کایه نمود مرئی بودا یعنی همان شاکیه‌مونی (دانای قبیله شاکیه) است، انسانی که بر این خاک پا نهاد و آیین را به پیروانش آموخت و در هشتاد سالگی درگذشت.
|-
! کالبد خرسندی
| سَم‌بوگه‌کایه بودای آرمانی است که از یک کالبد درخشان بهره‌مند است و آیین را به بیداروجودان می‌آموزد.
|-
! کالبد راستین
| دَرمه‌کایه برترین وجودی است که فراگیرنده دیگران است، ذات بینش برتر و مهر و همدردی است، مطلق است.
|
## منابع
* *راه بودا*، نوشتهٔ ب.ل. سوزوکی، ترجمهٔ ع. پاشایی، صفحهٔ ۷۴.

رده:بوداگرایی
رده:بودیسم تبتی
رده:مفاهیم فلسفی بودایی
رده:واژگان بودایی
رده:واژه‌ها و عبارت‌های زبان سانسکریت
رده:وجره‌یانه
رده:بودا
مهایانه

**ماهایانا** در بوداگرایی دو شاخهٔ اصلی وجود دارد. نام آن‌ها هینهَ یانَه و **مهایانَه** است. یانه در سانسکریت یعنی راه. هینه یعنی کوچک و محدود و کهتر. مها یعنی بزرگ و مهتر. در فارسی می‌شود آن‌ها را کهراه و مهراه ترجمه کرد. ماهایانا به طور تحت اللفظی، *گردونهٔ بزرگ*  یکی از مکتب‌های آیین بودایی است  که پیروان آن در چین، کره، ویتنام، و ژاپن اکثریت دارند.

فرق بنیادین هینه یانه (کهراه) با مهایانه (مهراه) اینست که آرمان هینه یانی‌ها تک-بیداری (اَرهت شدن) است ولی مهایانی‌ها به بیدارگر شدن باور دارند.

توضیح: در کیش بودا آرمان فرجامین افراد، بودا شدن است. واژه بودا در سانسکریت یعنی بیدار. منظور از بیدار شدن، پی بردن به رازهای هستی و پیوند یافتن با جهان راستین (حق) در پس پرده این جهان ظاهری است. بوداییان جهان پیرامون ما را مانند پرده‌ای رنگ و وارنگ می‌دانند که میان ما و جهان راستین کشیده شده‌است. در باور ایشان جهان راستین ِ پشت پرده دارای هیچکدام از ویژگی‌های این جهان ظاهری دور و بر ما نیست. اگر هم از آن‌ها بپرسید که آن‌ها این را از کجا می‌دانند می‌گویند چونکه بودا به آن جهان راه یافته و برگشته و از آنجا برای ما خبر آورده است. این در اصل همان حرف مولانا جلال الدین بلخی و دیگر شناسایان است که بر عاری بودن جهان راستین (حق) از صفات اینجهانی تأکید دارند و ادعا دارند که چیزهایی از آن جهان را تجربه کرده‌اند و زبانشان از توصیف آن برای ما قاصر است چونکه برای چیزی که ویژگی‌های این جهان را ندارد در زبان و اندیشه ما واژه و پنداره‌ای برای آن وجود ندارد.

هینه یانی‌ها (باورمندان به راه محدود) معتقدند که هرکس باید بکوشد برای خودش این پرده را پاره کند و از روزنه‌ای به دریای حق فرارَود. آن‌ها معتقد به تکروی هستند. در بوداگرایی این بیدارشوندگان تکرو را اَرهت یعنی آدمهای باارزش می‌نامند. اما مهایانی‌ها (مهراهی‌ها) بر این باورند که کسانی که دریای بیکران حق و راستی را دریافتند باید دم درگاه حق بمانند و بکوشند تا بقیه موجودات را هم به سوی حق و حقیقت بکشانند. در ادبیات بودایی به این‌گونه افراد بیدارگر (بوداسَف یا بودی سَتوا Bodhisattva) می‌گویند. بیدارگران اینکار را از روی مهرورزی به همه موجودات می‌کنند. یعنی آن‌ها همه ماها را به چشم نمودهایی از جهان حق می‌بینند و به همه ما مهر می‌ورزند و می‌کوشند تا ما را نیز مانند خود به‌سوی رستگاری و حق یابی بکشند

## منابع

* پاشایی، ع.: فراسوی فرزانگی (پرَگیا پارَمیتا)، نشر نگاه معاصر، تهران ۱۳۸۰.


رده:بوداگرایی
رده:تاریخ بوداگرایی در آسیا
رده:تاریخ مذهب در هند
رده:تاریخ هند
رده:دین در آسیا
رده:فرهنگ در شرق آسیا
رده:فرهنگ در هند
رده:مفاهیم فلسفی بودایی
رده:ناستیکا
رده:واژگان بودایی
چرخ دهرم

بندانگشتی|یک نماد ساده‌شده از چرخ دهرم|left
**چرخ دهرم** (; ، ) است. چاکرا یعنی چرخ و دهرم با واژه درمان پارسی از یک ریشه هستند. امروزه به معنا و مفاهیم مختلفی ترجمه شده‌اند ولی بهروزی سلامت و اقبال و سرنوشت معنی نخست آنها بوده‌است. چرخ دهرمن یا چرخ گیتی قدیمی‌ترین نماد است که کاربرد خود را به‌طور مستمر حفظ کرده‌است. این نماد در ایران باستان نیز وجود داشته‌است. اما در غرب هند (پاکستان امروزی) به شکوفایی رسیده‌است. در تمدن گندهارا یا قندهار رد پای قدیم این چرخ به همین شکل امروزی دیده می‌شود. بر روی بعضی از این چرخ‌ها فال و بخت نوشته شده‌است یا داخل ان برگه‌های فال و سرنوشت هست افراد با چرخاندن آن در یک نقطه‌ای که ساکن می‌شود فال خود را برمی‌دارند. معمولاً در این فال‌ها به فرد امیدواری داده می‌شود. آیین بودا در سده پنجم پیش از زایش مسیح در هندوستان پیدا شد و کمابیش ۱۵۰۰ سال در آن سرزمین ماند و سپس به سرزمین‌های دیگر کوچید. بوداییان بر این باورند که در این ۱۵۰۰ سال آموزه‌های بوداگرایی سه بار دستخوش دگرگونی شده‌اند و در این باره اصطلاح سه بار گردش چرخ آیین را بکار می‌برند.
چرخشگاه هر کدام از این دوره‌ها را هم هر ۵۰۰ سال می‌پندارند. البته آموزه‌های دوره‌های پیشین هم همراستا با آموزه‌های تازه به زندگی خود ادامه داده‌اند.
بنمایه‌ای که همه این آموزه‌ها به آن پایبند بوده‌اند همانا اصل نپایندگی هستی است. این باور که هیچ چیز این جهان هستی پاینده و پایدار نیست.

اصطلاح **چرخ آیین (چرخ دهرم)** بعدها در میان بوداییان تبت محبوبیت زیادی پیدا کرد و در موارد دیگری بکار رفت. دارما چاکرا نمادی باستانی در آیین بوداست که توسط آشوکا پادشاه قدرتمند قرن چهارم قبل از میلاد به عنوان گردونه قانون استفاده می‌شده‌است. اکنون تصویر این گردونه به رنگ سورمه‌ای و با بیست و چهار پره بر روی پرچم هند قرار دارد.

برای نمونه در آنجا بوداییان چرخ‌های درست کردند و بر روی آن‌ها متون بودایی نگاشتند و به این چرخ‌ها نام چرخ آیین یا چرخ نیایش دادند. منظور از گرداندن این چرخ‌ها بدست پیروان آیین بودا همانا نمادی از خواندن سخن بودا بود.

بر روی و در درون این چرخ‌ها افسون‌هایی (مانتراهایی) نوشته شده‌است. افسون‌ها سخنانی ژرف به گونه‌ای بسیار نمادین هستند. این چرخ‌ها را می‌توان در جوامع گوناگون بودایی یافت اما تنها در تبت است که آن‌ها بخشی جاافتاده از زندگی روزمره را تشکیل می‌دهند. بوداییان بر این باورند که چرخاندن این چرخ‌ها مانند این می‌ماند که شخص (به‌صورت نمادین) همه متون درون آن را خوانده‌است.

## نگارخانه

Image:Coat of Arms of Mongolia.svg|
File:Coat of arms of Sri Lanka.svg|
Image:Flag of India.svg|
Image:Flag_of_Sikkim_(1967-1975).svg|
Image:Dharmacakra_flag_(Thailand).svg|
File:Emblem of Thammasat University.svg|
File:USAF Religion Pin 3.svg|


## جستارهای وابسته
* چلیپای ایرانی
* دست‌نوشته‌های بودایی گنداره
* درمه

## منابع

* بر پایهٔ: پاشایی، ع. فراسوی فرزانگی (پرَگیا پارَمیتا)، نشر نگاه معاصر، تهران ۱۳۸۰.

رده:بوداگرایی
رده:فرهنگ در هند
متون بودایی

زبان مادری بودا به احتمال زیاد زبان پالی بوده‌است که یکی از گویشهای هندوآریایی میانه و خویشاوند با سانسکریت است. نوشته‌های بنیادین بودایی نیز بیشتر به این زبان و در سریلانکا نگاشته شده‌است. آن مجموعه از آثار بودایی که سخن شخص بودا بشمار می‌رود به سه بخش تقسیم می‌گردد و جمعاً سه سبد نامیده می‌شود. موضوع مجموعه یا سبد نخست، انضباط راهبان، سبد دوم سخنان بودا و سبد سوم آموزه‌های دیگر است. نام این مجموعه‌ها به ترتیب وینیه پیتکه (پرورش نامه)، سوتّه پیتکه (سوره نامه) و ابی دمّه پیتکه (کتاب تفاسیر آیین) است. سه سبد خود از ۲۹ کتاب جداگانه تشکیل شده‌اند. مجموعه دوم یعنی سوره نامه خود پنج زیرمجموعه (نیکایا) را در بر می‌گیرد. یکی از این زیرمجموعه‌ها کودکا-نیکایا (مجموعه متون کوتاه) است که معروفترین کتاب آن بنام دمّا پادا با نام فارسی راه حق بدست رضا علوی مستقیماً از زبان پالی به فارسی برگردانده شده و در سال ۱۳۸۰ از سوی نشر فرزان روز در تهران چاپ گشته‌است.

## نمونه‌ای از سخنان بودا در کتاب راه حق
(سوره گل، بند ۵۰)
آدمی باید به کرده و ناکرده خود بنگرد،
نه به خطای دیگران،
و نه به آنچه کرده یا نکرده‌اند.

(سوره خشم، بندهای ۲۲۷–۲۲۹)
ای اتولا! (نام یکی از پیروان بودا)
از قدیم گفته‌اند
-و این سخن امروز نیست-
نکوهش کنند آن را که سکوت کرد
و آن را که زیاده سخن گفت
و آن را که به اندازه سخن گفت.
کسی در این جهان بی نکوهش نیست.
نبوده‌است و نخواهد بود و نیست اکنون
کسی که یکسره درخور نکوهش باشد
یا آن کس که یکسره درخور ستایش.
مگر آن کسی که دانایان بستایندش.
آن کس که داناست
و فارغ از آلودگیها
و در راه معرفت کوشا.

پیرامون سده دوم پیش از زایش عیسی (۳۰۰ سال پس از بودا) کتابهای فراوان دیگری به رشته نگارش درآمد که بنیاد شاخه‌های گوناگون مهراهی (مهایانی) شدند. از این کتاب‌ها یا به قولی سوره‌ها (سوتراها) ۶۰۰ عدد بجا مانده‌است که جمعاً بنام سوره‌های مهراهی (مهایانا سوترا) مشهورند. از برجسته‌ترین این سوره‌ها می‌توان از سوره فراسوی فرزانگی (پرگیا پارمیتا) نام برد که پایه شکل‌گیری مکتب مادیمکه شد یعنی همان مکتب و دبستان بودایی که در میان مردم تبت رواج دارد. سوره دل (پرگیا-پارمیتا-هریدیه-سوترا) از مهم‌ترین بخش‌های آن است.
اثر برجسته دیگر، سوره نیلوفر آبی (سد-درمه-پوندریکه-سوترا) است که محبوبیت زیادی در چین و ژاپن دارد. سوره گل‌آذین (اوتمسکه سوترا) متنی بنیادی برای بوداگرایی هوا ین در چین شد و سوره شادبوم (سوکاوتی-ویوهه-سوترا) به شکل‌گیری بوداگرایی پاکبوم در ژاپن انجامید.

بجز سوره‌ها آثار بودایی بسیاری پدید آمده که در مقوله تفسیر و جستار بشمار می‌آید. این آثار که به شاسترا معروفند شامل چکامه و آثار ادبی نیز می‌شود و بیشتر به زبانهای پالی، سانسکریت، چینی، ژاپنی و تبتی نگاشته شده‌اند.

## جمعبندی
نوشته‌های بنیادین بودایی:
۱. سه سبد: پرورش نامه، سوره نامه، کتاب تفاسیر آئین
۲. سوره‌ها: فراسوی فرزانگی، سوره نیلوفر آبی، سوره گل آذین، سوره پاکبوم… (۶۰۰ کتاب).
۳. تفسیرها

## منابع

* «آثار نوشتاری بوداگرایی»، مانی پارسا بر پایه: عسکری پاشایی، کتاب فراسوی فرزانگی از سوی نشر نگاه معاصر در سال ۱۳۸۱.

رده:متون بودایی
رده:بوداگرایی
زولو

**مردم زولو** (; ) یک گروه قومی نگونی بومی اهل آفریقای جنوبی است که بزرگترین گروه قومی و در آفریقای جنوبی می باشند. جمعیت آنها در حال حاضر برابر با ۱۴ میلیون نفر است، که اغلب انها در استان کوازولو-ناتال مشغول زندگی هستند.

مردم زولو از جوامع نگونی که در طول هزاران سال در مهاجرت بانتو مشارکت داشتند، ماخذ گردیده شده. بعدها این قوم با ادغام قبیله ها، حکومت شاکا را به علت شیوه ها و سازماندهی نظامی ترقی می دهند و بعدها این قوم برای ملت زولو موفقیت های را به ارمغان می آورند.

مردم زولو به مراسم های خود یعنی یک نی یا رقص نی و اشکال گوناگون مهره کاری خویش افتخار می کنند.

هنر و مهارت مهره دوزی در شناخت مردم زولو نقش داشته و هنر و مهارت های آنان به عنوان نوعی ارتباط و تعهد به قبیله و سنت های ویژه انجام می گیرد. در حال حاضر مردم زولو اغلب به مذهب مسیحیت باور دارند، ولی یک دین ترکیبی پایه گذاری کرده‌اند که با سیستم‌های باوری پیشین زولو تلفیق گردیده شده.

## تاریخچه

### ریشه ها

مردم زولو در ابتدا یک قبیله کوچک در ناحیه شمالی کوازولو-ناتال (کنونی) بودند، که تقریباً در همان مکان پایه گذاری شد. بعدها ۱۵۷۴ از طرف زولو مالاندلا. در زبان های نگونی، آیزولو به زبان زولو بهشت است. در آن زمان، این ناحبه از طرف بسیاری از جوامع و اقوام بزرگ نگونی (همچنین به نام مردم، یانام نام خانوادگی، با اشاره به قبیله یا نام خانوادگی آنها) تصرف شده بود. بعد از آن جوامع نگونی طی هزاران سال به عنوان بخشی از مهاجرت بانتو به سواحل شرقی آفریقا مهاجرت می کنند. همانطور که مردم در آن مکان شروع به توسعه می کند، حاکمیت شاکا قبایل را گرد هم می آورد تا یک هویت منسجم را برای مردم زولو تشکیل دهد.

## منابع

* دائرةالمعارف فارسی؛ به سرپرستی غلامحسین مصاحب

رده:زولو
رده:آفریقای جنوبی
رده:اقوام آفریقا
رده:اقوام در آفریقای جنوبی
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۷۰۹ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۷۰۹ (میلادی) در آفریقا
رده:موضوعات زولو
۲۹ آذر

**۲۹ آذر** - دویست و هفتاد و پنجمین روز سال در گاه‌شماری خورشیدی است. به پایان سال ۹۰ روز (۹۱ روز در سال کبیسه) باقی‌است.

## رویدادها
* ۱۳۵۸ - بنیان‌گذاری بانک تجارت
* ۱۳۸۳ - حادثه ۲۹ آذر ۱۳۸۳ هلیکوپتر امداد هلال احمر استان فارس
* ۱۳۸۹ - زمین‌لرزه ۱۳۸۹ فهرج
* ۱۳۹۵ - امضا شدن منشور حقوق شهروندی توسط حسن روحانی و ابلاغ آن به مردم ایران
* ۱۳۹۶ - زمین‌لرزه ۱۳۹۶ ملارد
* ۱۳۹۹ - آغاز لیگ دسته دوم فوتبال ایران ۱۴۰۰–۱۳۹۹

## زادروزها
* ۱۳۲۸ - عباس صادقی، شاعر و ترانه‌سرا
* ۱۳۴۴ - مهتاب نصیرپور، بازیگر
* ۱۳۴۹ - فرمان فتحعلیان، موسیقی‌دان 
* ۱۳۵۹ - حسین صفا، شاعر
* ۱۳۶۳ - سیاوش خیرابی، بازیگر
* ۱۳۶۴ - میثم نقی‌زاده، فوتبالیست

## درگذشت‌ها
* ۱۲۳۴ - فریدون میرزا، از فرزندان عباس میرزا
* ۱۳۳۶ - ابوالحسن صبا، موسیقی‌دان
* ۱۳۵۱ - گلچین گیلانی، شاعر
* ۱۳۸۵ - ناصر عبداللهی، خواننده
* ۱۳۸۸ - حسینعلی منتظری، از مراجع تقلید و قائم‌مقام رهبر جمهوری اسلامی ایران در زمان رهبری سید روح‌الله خمینی
* ۱۳۸۹ - مهین قدیری، نخستین قاتل زنجیره‌ای زن در ایران
* ۱۳۸۹ - حسین باغی، دوبلور
* ۱۳۹۶ - محی‌الدین حائری شیرازی، نماینده استان فارس در دوره نخست مجلس خبرگان رهبری و دوره دوم مجلس خبرگان رهبری
* ۱۴۰۲ - سمیرا سبزیان‌فرد، از شهروندان ایران
* ۱۴۰۴ - اشرف بروجردی، سیاستمدار

## منابع

* وبگاه تاریخ ایران در این روز، نوشته نوشیروان کیهانی زاده
* برگرفته از ویکی‌پدیای انگلیسی

رده:روزهای آذر
رول‌اسکیت

بندانگشتی|220px|کاربرد پالیزه (این لاین) به عنوان یک وسیله نقلیه
**رول‌اسکیت**  یا **پالیزه** که به صورت متداول تنها به وسیله واژه **اسکیت** نامیده می‌شود یکی از ورزشهای تفریحی است، و همچنین می‌تواند به عنوان یک وسیله نقلیه مورد استفاده قرار گیرد در این ورزش از یک جفت کفش پالیزه استفاده می‌شود که هرکدام معمولاً دارای چهار چرخ هستند. پالیزه‌ها در دو شکل اصلی پالیزه کواد و دیگری پالیزه این‌لاین وجود دارند.
طرح پالیزه در سده هجدهم میلادی به وسیله یک مخترع گمنام انگلیسی از روی یخماله (اسکیت روی یخ) که تا پیش از آن متداول بود برای استفاده روی سطوح خشک ابداع شد. گونه‌های ورزشی که در آنها از پالیزه بهره می‌برند در زیر نام برده شده‌اند:

## رول‌اسکیت هنری
رول‌اسکیت هنری  یک گونه ورزشی است که دارای انواع متعددی می‌باشد. در رول‌اسکیت هنری معمولاً از رول‌اسکیت کواد استفاده می‌شود اما در برخی انواع نیز رول‌اسکیت این لاین کاربرد دارد.

انواع رول‌اسکیت‌های هنری عبارتند از:

## نمایشی
در این نوع ورزشکاران بر گرد یک دایره یا بیضی می‌گردند تا کنترل و تمرکز خود را بر حرکت با اسکیت به تماشاگران نشان دهند.

## رقص
در این گونه ورزشکاران می‌توانند به صورت انفردی یا دو نفره یا تیمی به انجام حرکات نمایشی خود بپردازند. در این ورزش امتیاز داده شده به ورزشکاران بر اساس گام‌هایی که برمی‌دارند و هماهنگی با موسیقی می‌باشد. این گونه رول‌اسکیت هنری از اسکیت نمایشی اقتباس شده‌است.

## فری‌استایل

یک گونه نمایشی از *پالیزه* است که در آن خلاقیت مبنای کار ورزشکاران است. حرکات آنها می‌تواند شامل پرش ، چرخش و حرکات طراحی شده بر اساس موسیقی و ریتم باشد.

## اسکیت هماهنگ
این گونه از ورزش اسکیت شامل انجام حرکات نمایشی ظریف بر روی زمین یا سطوح مختلف به صورت انفرادی، دو نفره یا تیمی می‌باشد که بر اساس ریتم موسیقی انجام می‌شود. تفاوت این گونه استفاده از سطوح مختلف برای انجام حرکات نمایشی است.

## اسکیت سرعت این لاین
200px|بندانگشتی|چپ|رقابت‌های اسکیت سرعت این لاین در پیست
اسکیت سرعت این لاین ، ورزشی رقابتی است که ورزشکاران به وسیله کفش اسکیت این لاین به رقابت می‌پردازند. مسابقات و رقابت‌های این ورزش در انواع پیست (سالن - فضای داخلی) و جاده (فضای بیرون) قابل انجام است و برگزار می‌شود.

## تاریخچه
اولین منبع ثبت‌شده از استفاده رول اسکیت مربوط به اجرای نمایشی در لندن در سال ۱۷۴۳ است. مخترع این اسکیت ناشناخته است. اولین ثبت اختراع مربوط به سال ۱۷۶۰ توسط جان جوزف مرلین است. اولین رویداد ورزشی مرتبط با رول اسکیت به سال ۱۹۳۷ برمی‌گردد.

## جستارهای وابسته
فدراسیون اسکیت ایران

## منابع

* 
* National Museum of Roller Skating: Homework Page
* 
* 
*Russo, Tom, (2017) *Chicago Rink Rats: The Roller Capital in Its Heyday*. The History Press 
* 120 Hours Longest Non-Stop Relay Roller Skating Marathon World Records
* NON STOP RELAY SKATING MARATHON BY INDIVIDUALS World Records



### پیوند به بیرون
http://iranskating.ir/

رده:رول‌اسکیت
رده:ورزش‌ها بر پایه نوع
رده:ورزش‌های فردی
پیشینه صنعت نشر در ایران

[بندانگشتی|یک ماشین چاپ ساخت [هایدلبرگر دروکماشینن|شرکت هایدلبرگ در ایران.]]

**صنعت نشر کتاب در ایران** (با صنعت نشر روزنامه تفاوت دارد)، قدمتی بیش از صد سال دارد.

تمرکز چاپ و نشر کتاب در تهران محسوس است. در کشورهای دیگر نیز پایتخت مرکز تمرکز ناشران است.

## تاریخچه نشر در ایران
در دوران قاجار به ویژه در دوران ناصرالدین شاه، کتاب‌فروشانی با انتشار قرآن، شاهنامه و مثنوی، نقش ناشر را هم ایفا می‌کردند. نسل اول ناشران ایران، گرچه در نواحی بازار و تیمچه حاجب‌الدوله و بازار بین‌الحرمین و خیابان ناصرخسرو کار خود را شروع کردند، اما به علت گسترش شهر تهران، کتابفروشی‌های خود را به مقابل دانشگاه تهران نیز توسعه دادند.

## جستارهای وابسته
* دارالفنون
* پیشینه صنعت چاپ در ایران

## منابع

* 

رده:صنعت در ایران
*
شهرستان نیکشهر

**شهرستان نیکشهر** یکی از شهرستان‌های استان سیستان و بلوچستان ایران است. مرکز این شهرستان، شهر نیکشهر است.

این شهرستان در تاریخ ۱۸ **بهمن** ۱۳۶۸ از شهرستان چابهار جدا شد و مستقل گردید.

## موقعیت جغرافیایی
**شهرستان نیکشهر** از **شمال شرقی** با شهرستان‌های ایرانشهر، بمپور و سرباز، از **شمال** با شهرستان لاشار، از **شمال غربی** با شهرستان فنوج، از **غرب** با شهرستان بشاگرد استان هرمزگان، از **شرق** با شهرستان قصرقند، از **جنوب شرقی** با شهرستان کنارک و از **جنوب** **غربی** با شهرستان زرآباد همسایه است.

## پیشینه تاریخی
نام قدیم شهرستان نیکشهر، «گِه» به معنی گِهتر و بهتر بوده است که در سال ۱۳۲۰ هجری شمسی در زمان رضا شاه به نیکشهر تغییر نام یافت و در خردادماه سال ۱۳۶۹ از شهرستان چابهار منفک و به شهرستان ارتقا یافت.
شهرستان نیکشهر با داشتن سابقه تاریخی درخشان در برگیرنده آثار تاریخی و باستانی ارزشمندی است که از دیدگاه باستان‌شناسی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ سفالینه‌های بدست آمده در بررسی‌های باستان‌شناسی در گمانه زنی‌ها قدمت این شهرستان را بالای پنج هزار سال تخمین می‌زند و این شهرستان با بیش از ۳۰۰ اثر تاریخی و آثار دورهٔ اسلامی یکی از کانون‌های آثار باستانی در سطح استان است.

## زیست‌محیطی
شهرستان نیک‌شهر به لحاظ اقلیمی، دارای اقلیم گرم بوده، از رودخانه‌های مهم آن می‌توان به رودخانه کاجو، تنگ سرحه، بنت، نیک‌شهر ـ کشیگ و نسفران و بلپیر و گنگ اشاره نمود. این شهرستان جزو نواحی کوهستانی استان به‌شمار می‌رود و کوه‌های آهوران مهم‌ترین ارتفاعات این شهرستان را تشکیل می‌دهند.
بیشتریت محصولات کشاورزی این شهرستان خرما، برنج و مرکبات می‌باشد.

## تقسیمات کشوری
**شهرستان نیکشهر** دارای **۳** بخش، **۹** دهستان و **۳** شهر به شرح زیر است:

### شهرستان نیکشهر

## جاذبه‌های گردشگری
از جاذبه‌های گردشگری شهرستان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
* قلعه نیکشهر
* قلعه بنت
* قلعه چانف
* ده محوطه و تپه پیش از تاریخ
* پنج درخت کهنسال
* مسجد عبدالقادر در مجاور قلعه نیکشهر

## خوراک
از انواع معروفترین خوراک‌های محلی شهرستان نیک‌شهر می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود:
* تباهگ: یک نوع گوشت خشک شده می‌باشد.
* تنورچه: گوشتی که در تنورهای محلی پخت می‌شود.
* چانگال: از مخلوط خرما، نان و روغن درست می‌شود.
* نان تیموش: یک نوع نان خیلی نازک است.
* هارگ: یک نوع خرمایی پخته شده است.

## مردم‌شناسی
مردم این شهرستان از قوم بلوچ هستند و به زبان بلوچی تکلم می‌کنند و پیرو دین اسلام و مذهب سنی هستند.

## جمعیت
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت **شهرستان نیکشهر** برابر با **۱۰۷٬۹۲۱** نفر بوده است.

## منابع


رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۳۶۸ در ایران
رده:شهرستان‌های استان سیستان و بلوچستان
گروه‌های جدول تناوبی

[بندانگشتی|۱۸ گروه (ستون عمودی) در جدول تناوبی مرتبط با «[دمیتری مندلیف|دیمیتری مندلیف»]]
یک **گروه جدول تناوبی** ستون عمودی در جدول تناوبی است که شامل چندین عنصر می‌شود. در یک جدول تناوبی استاندارد ۱۸ گروه وجود دارد.

در گذشته گروه‌های جدول را بر اساس تشابه خواص عناصر آن گروه به یکدیگر ساختند، در حالی که در شیمی جدید نظم گروه‌ها را بر اساس آرایش آخرین لایه الکترون اتم عناصر آن گروه می‌دانند.

عناصر هر گروه خواص متشابه دارند و با میانگین گرفتن از نقطه جوش دو عنصر خواص عنصر میانی پیدا می‌شود.

## شماره گروه‌ها
برای شماره‌بندی گروه‌ها سه راه وجود دارد: راه اول استفاده از اعداد هندی-عربی است و و دو راه دیگر استفاده از اعداد رومی. در گذشته هم برای نامگذاری گروه‌ها از اعداد رومی استفاده می‌شده‌است، اما استفاده از اعداد عربی توسط آیوپاک برای از بین بردن اشتباهات پیشنهاد شده‌است.

برای نامگذاری گروه‌ها از ترکیب اعداد رومی با حروف انگلیسی A و B استفاده می‌شود به طوری که در سیستم قدیمی آیوپاک از حرف A برای ذکر عناصر سمت چپ جدول و از حرف B برای ذکر عناصر سمت راست جدول استفاده می‌شود در حال که در سیستم CAS از حرف A برای ذکر عناصر گروه‌های اصلی و از حرف B برای ذکر عناصر واسطه استفاده می‌شود. این نوع نامگذاری بیشتر در اروپا استفاده می‌شود، در حالی که سیستم جدید آیوپاک سعی در برطرف کردن اشتباهات دارد.

گروه‌های جدول تناوبی عبارت‌اند از (در پرانتز به ترتیب نام‌های سیستم قدیمی در اروپا و آمریکا نوشته شده‌است):
* عنصر گروه ۱ (IA,IA): فلزات قلیایی
* عنصر گروه ۲ (IIA,IIA): فلزات قلیایی خاکی
* عنصر گروه ۳ (IIIA,IIIB)
* عنصر گروه ۴ (IVA,IVB)
* عنصر گروه ۵ (VA,VB)
* عنصر گروه ۶ (VIA,VIB)
* عنصر گروه ۷ (VIIA,VIIB)
* عنصر گروه ۸ (VIII)
* عنصر گروه ۹ (VIII)
* عنصر گروه ۱۰ (VIII)
* عنصر گروه ۱۱ (IB,IB): فلزات مسکوک (این نام توسط آیوپاک پیشنهاد نشده‌است)
* عنصر گروه ۱۲ (IIB,IIB)
* عنصر گروه ۱۳ (IIIB,IIIA): گروه بور
* عنصر گروه ۱۴ (IVB,IVA): گروه کربن
* عنصر گروه ۱۵ (VB,VA): گروه نیتروژن
* عنصر گروه ۱۶ (VIB,VIA): گروه کالکوژن‌ها
* عنصر گروه ۱۷ (VIIB,VIIA): گروه هالوژن‌ها
* عنصر گروه ۱۸ (گروه 0): گازهای نجیب

## جستارهای وابسته
*جدول تناوبی با جزئیات
## منابع

رده:جدول تناوبی
رده:دسته‌های عناصر شیمیایی
رده:گروه‌های عناصر شیمیایی
فهرست سرودهای ملی کشورها

فهرستی از سرودهای ملی کشورهای جهان

## آسیا
*  سرود ملی جمهوری آذربایجان
*  سرود ملی اردن
*  سرود ملی افغانستان
*  سرود ملی ایران
*  سرود ملی اسرائیل
*  سرود ملی پاکستان
*  سرود ملی تاجیکستان
*  سرود ملی سری‌لانکا
*  سرود ملی عراق
*  سرود ملی عربستان سعودی
*  سرود ملی سوریه
*  سرود ملی لبنان
*  سرود ملی ارمنستان
*  سرود ملی سنگاپور
*  سرود ملی ازبکستان
*  سرود ملی امارات متحده عربی
*  سرود ملی اندونزی
*  سرود ملی بحرین
*  سرود ملی برونئی
*  سرود ملی بنگلادش
*  سرود ملی بوتان
*  سرود ملی تایوان
*  سرود ملی ترکمنستان
*  سرود ملی تایلند
*  سرود ملی تیمور شرقی
*  سرود ملی چین
*  سرود ملی ژاپن
*  سرود ملی قرقیزستان
*  سرود ملی کامبوج
*  سرود ملی قزاقستان
*  سرود ملی قطر
*  سرود ملی کره جنوبی
*  سرود ملی کره شمالی
*  سرود ملی کویت
*  سرود ملی گرجستان
*  سرود ملی لائوس
*  سرود ملی مالزی
*  سرود ملی مغولستان
*  سرود ملی میانمار
*  سرود ملی نپال
*  سرود ملی هند
*  سرود ملی ویتنام
*  سرود ملی یمن
*  سرود ملی ترکیه
*  سرود ملی فلسطین

## اروپا
*  سرود ملی فرانسه
*  سرود ملی گرینلند
*  سرود ملی ایتالیا
*  سرود ملی آلمان
*  سرود ملی بریتانیا
*  سرود ملی جمهوری چک
*  سرود ملی اسلواکی
*  سرود ملی هلند
*  سرود ملی آلبانی
*  سرود ملی اتریش
*  سرود ملی اسپانیا
*  سرود ملی اسلوونی
*  سرود ملی اوکراین
*  سرود ملی ایرلند
*  سرود ملی ایسلند
*  سرود ملی بلاروس
*  سرود ملی بلژیک
*  سرود ملی بلغارستان
*  سرود ملی بوسنی و هرزگوین
*  سرود ملی پرتغال
*  سرود ملی استونی
*  سرود ملی دانمارک
*  سرود ملی رومانی
*  سرود ملی سوئد
*  سرود ملی سوئیس
*  سرود ملی کرواسی
*  سرود ملی لتونی
*  سرود ملی لیتوانی
*  سرود ملی لهستان
*  سرود ملی لیختن اشتاین
*  سرود ملی مالت
*  سرود ملی مجارستان
*  سرود ملی موناکو
*  سرود ملی مونته‌نگرو
*  سرود ملی نروژ
*  سرود ملی واتیکان
*  سرود ملی یونان

## آمریکا
*  سرود ملی ایالات متحده آمریکا
*  سرود ملی کانادا
*  سرود ملی آرژانتین
*  سرود ملی اروگوئه
*  سرود ملی السالوادور
*  سرود ملی اکوآدور
*  سرود ملی باربادوس
*  سرود ملی باهاما
*  سرود ملی برزیل
*  سرود ملی بلیز
*  سرود ملی بولیوی
*  سرود ملی پاناما
*  سرود ملی پرو
*  سرود ملی جامائیکا
*  سرود ملی زیمبابوه
*  سرود ملی کاستاریکا
*  سرود ملی کلمبیا
*  سرود ملی کوبا
*  سرود ملی مکزیک
*  سرود ملی نیکاراگوئه
*  سرود ملی ونزوئلا
*  سرود ملی هندوراس
*  سرود ملی هائیتی

## آفریقا
*  سرود ملی اتیوپی
*  سرود ملی الجزایر
*  سرود ملی مراکش
*  سرود ملی آفریقای جنوبی
*  سرود ملی آنگولا
*  سرود ملی تانزانیا
*  سرود ملی اوگاندا
*  سرود ملی بوروندی
*  سرود ملی تونس
*  سرود ملی جیبوتی
*  سرود ملی ساحل عاج
*  سرود ملی سودان
*  سرود ملی سودان جنوبی
*  سرود ملی کنیا
*  سرود ملی گابون
*  سرود ملی ماداگاسکار
*  سرود ملی لیبی
*  سرود ملی مالدیو
*  سرود ملی مصر
*  سرود ملی موریتانی
*  سرود ملی موریس
*  سرود ملی موزامبیک
*  سرود ملی نامیبیا
*  سرود ملی نیجریه

## اقیانوسیه
*  سرود ملی استرالیا
*  ایالات فدرال میکرونزی
*  سرود ملی پاپوآ گینه نو
*  سرود ملی تونگا
*  سرود ملی نائورو
*  سرود ملی نیوزیلند

## اوراسیا (اروپا و آسیا)
*  سرود ملی روسیه
*  سرود ملی ترکیه

## مناطق و جمهوری‌های خودمختار
*  سرود ملی کردستان
*  سرود ملی اوستیای جنوبی

## جستارهای وابسته
* ملی
* سرود ملی

## پیوند به بیرون
* ضبط شده سرود ملی برخی از کشورها

رده:سرودهای ملی
سرودهای ملی کشورها
رده:فهرست‌های سرودهای ملی
رده:فهرست‌های نشان‌های ملی
رده:نویسندگان سرود ملی
سرود ملی تاجیکستان

**سرود ملی تاجیکستان** (که در فارسی تاجیکی نیز با نام سرود ملی معروف است) پس از استقلال تاجیکستان از اتحاد جماهیر شوروی، از سال ۱۹۹۱ رسمیت یافته‌است. این سرود را گل‌نظر کِلدی سروده است و سازندۀ موسیقی آن سلیمان یوداکوف است. موسیقی این سرود، همان موسیقی سرود ملی جمهوری شوروی سوسیالیستی تاجیکستان است و تنها شعر آن تغییر کرده است.
__TOC__

## متن سرود

## دوران شوروی

سرود جمهوری شوروی سوسیالیستی تاجیکستان را ابوالقاسم لاهوتی، شاعر ایرانی، در سال ۱۹۴۶ سروده‌است و متن آن چنین است:

## جستارهای وابسته
* فهرست سرودهای ملی کشورها
* سرود ملی جمهوری شوروی سوسیالیستی تاجیکستان

## پیوند به بیرون

* Tádzsikisztán magyar honlapja - Vocal, instrumental, and soviet version of the Anthem with the current lyrics, featured in Némethy András (Arisztid) "Tádzsikisztán magyar honlapja" website.

رده:آهنگسازی سرود ملی در لا مینور
رده:تاجیکستان
رده:ترانه‌های ۱۹۴۶ (میلادی)
رده:سرودهای آسیا
تاجیکستان
رده:موسیقی تاجیکستان
رده:نمادهای ملی تاجیکستان
رده:ترانه‌های ۱۹۹۴ (میلادی)
کشیک (نیکشهر)

**کشیک**، روستایی در دهستان مهبان بخش مرکزی شهرستان نیکشهر در استان سیستان و بلوچستان ایران است.

## جمعیت
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت این روستا برابر با **۱٬۱۶۸** نفر (**۳۱۳** خانوار) بوده است.

## منابع

رده:روستاهای شهرستان نیکشهر
سونامی

[بندانگشتی|300px|چپ|امواج آبلرزه‌ای که در ۲۴ دسامبر ۲۰۰۴ به کرانهٔ [ماله (مالدیو)|ماله در جزایر مالدیو کوبید]]
**آب‌تاز**، **آبلرزه** یا **سونامی**  یکی از حوادث طبیعی است. سونامی به لرزش شدید آب دریا گفته می‌شود که در پی زمین‌لرزه‌های زیر دریا پدید می‌آید. آبی که به لرزه درآمده به‌شکل موج‌های عظیم به کرانه‌ها رسیده و ویرانی به بار می‌آورَد. سونامی موقعی شروع می‌شود که حجم عظیمی از آب به‌سرعت مرتفع می‌شود. این حرکتِ سریع می‌تواند در نتیجهٔ یک زلزلهٔ زیرآبی رخ دهد یا بر اثر لغزیدن صخره، یا یک انفجار آتشفشانی یا هر حادثهٔ دیگری که انرژی زیادی دارد ایجاد شود. همچنین برخلاف امواج معمولی، انرژی راننده سونامی نه روی سطح آب بلکه از میان آب حرکت می‌کند. ارتفاع سونامی معمولاً تا هنگامی که به کنار ساحل برسد بیش از یک متر نیست و معمولاً قابل تشخیص نیست. سونامی‌ها اغلب به صورت رشته‌های طغیان‌های قدرتمند و سریع آب و نه به صورت یک موج منفرد غول‌آسا تظاهر می‌کنندکه به خصوص باعث تخریب ساحل می‌شود. پنج تا ۹۰ دقیقه پس از ضربه اولیه ممکن است امواج دیگری به دنبال آید. قطار موج سونامی، پس از حرکت به صورت رشته‌ای از امواج در فواصلی طولانی، خود را به ساحل می‌کوبد. این کلمه تسونامی نوشته می‌شود ولی سونامی خوانده می‌شود.

## واژه‌شناسی
بسیاری از سونامی‌ها در کرانه‌های ژاپن رخ می‌دهند و از اینرو واژهٔ ژاپنی  مربوط به این پدیده یعنی (سونامی) به زبان انگلیسی و از آن راه به بسیاری زبان‌های دیگر نیز راه یافته است.

غریاله واژهٔ فارسی بومی برای این پدیده در استان بوشهر است و پدیدهٔ غریاله در کرانه‌های شاخاب پارس نیز دارای پیشینه است.

## پدیداری
بندانگشتی|250px|چپ|چگونگی پخش امواج آبلرزه
سونامی‌ها معمولاً پس از یک زمین‌لرزه بزرگ (با حرکت رو به بالا)، فعالیت آتشفشانی زمین‌لغزش یا برخورد شهاب‌سنگ‌ها پدید می‌آیند.

پس از سونامی‌ها معمولاً گسل‌های بزرگی در بستر دریاها پدید می‌آیند. سرعت موج‌های آبلرزه‌ای گاه به بیش از ۸۰۰ کیلومتر در ساعت می‌رسد. سونامی سال ۱۷۸۸ لیسبون (پرتغال) با موج‌هایی به بلندی حدود ۱۸ متر به شهر هجوم برد و ساکنان آن شهر را در کام خود فروبرد. یکی از بزرگ‌ترین سونامی‌ها که در دسامبر سال ۲۰۰۴ میلادی در نزدیکی سوماترای اندونزی روی داد باعث ویرانی عظیم و کشته شدن پیرامون ۱۰۰٬۰۰۰ تن در جنوب آسیا شد.

در کتاب‌های تاریخ آمده که بندر بزرگ و پهناور سیراف در جنوب ایران تا سدهٔ چهارم هجری و عصر دیلمیان بندری آباد و پررونق بوده و ناگهان بر اثر زمین‌لرزه‌ای، قسمت بزرگی از شهر به زیر آب رفته که آثار آن هنوز هم مورد توجه باستان‌شناسان ایرانی و خارجی است. آیا گسل سیراف را ویران کرد و به زیر آب برد؟ پاسخ این سؤال را باید در پژوهش‌های آینده یافت.

در ۱۷ ژوئن سال ۹۸۷ میلادی (۱ تیر ۳۶۶ خورشیدی) و چهل سال بعد، گزارش‌هایی وجود دارند که امکان دارد مربوط به وقوع این پدیده در شهر سیراف باشند.

## نگارخانه

File:Eq-gen1.svg|
File:Eq-gen2.svg|
File:Eq-gen3.svg|
File:Eq-gen4.svg|


## پانویس

## منابع
مأخذ بخشی از مطالب و همچنین واژهٔ فارسی آبلرزه:
* *فرهنگ بزرگ گیتاشناسی (اصطلاحات جغرافیایی)*، مهندس عباس جعفری، انتشارات گیتاشناسی، تهران، چاپ دوم: ۱۳۷۲، دکتر اروین عندلیبی

## پیوند به بیرون
* دربارهٔ واژهٔ غریاله و سیراف
* یک مدل ریاضی برای امواج سونامی
* پایگاه علمی زلزله و مهندسی زلزله
* بی‌بی‌سی فارسی ـ چگونگی شکل گرفتن سونامی


رده:اقیانوس‌نگاری فیزیکی
رده:امواج آب
رده:بلایای طبیعی
رده:حالت‌های مختلف آب
رده:خطرهای زمین‌شناختی
رده:سیل
رده:سیل‌ها
رده:مدیریت بحران
رده:مدیریت ریسک
رده:مهندسی زمین‌لرزه
رده:واژگان اقیانوس‌نگاری
رده:واژه‌ها و عبارت‌های ژاپنی
ایجوان

**ایجوان** (به ارمنی: Իջևան) یک شهر در ارمنستان است که در استان تاووش واقع شده‌است. در کیلومتری شمال ایجوان، مرکز استان تاووش واقع شده‌است. شهر **ایجِوان** مرکز استان تاووش است.

این شهر در ۱۳۷ کیلومتری شمال‌شرق ایروان واقع شده‌است. بزرگراه ایروان-تفلیس از شهر ایجوان می‌گذرد. از سال ۱۸۷۰ میلادی این شهر یک ایستگاه راه‌آهن دارد.

طبق سرشماری سال ۲۰۱۱ ارمنستان این شهر ۲۱٬۰۸۱ نفر جمعیت دارد

## ریشه واژه
نام پیشین این شهر کاروانسرا بود که نامی است به زبان فارسی. ایجوان هم واژه‌ای ارمنی به همان معنی کاروانسرا و ترجمه آن است.

## تاریخچه
ایجوان در مسیر یک شاهراه شرقی-غربی قرار دارد. در محلی در کنار رود آغستو در نزدیکی شهر جایی است به نام «حمام جلا» که در آن محل بازمانده‌های یک کاروانسرای سده‌های میانه دیده می‌شود. در ورودی شهر ایجوان یک کارخانه بزرگ شراب‌سازی قرار دارد که بر بالای آن نوشته شده: ایجوان.

## جغرافیا
توسط رشته‌کوه گوگارک احاطه شده‌است. میانگین سالیانه دما ۱۰٫۶ سانتیگراد در ماه ژانویه صفر و در ماه ژوئیه نیز ۲۱٫۳ سانتیگراد می‌باشد. بارش سالیانه این شهر ۵۶۲ میلی‌متر می‌باشد.

**ایجوان** ۴٫۶ کیلومتر مربع مساحت دارد و ۷۵۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است. در کیلومتری شمال ایجوان، مرکز استان تاووش واقع شده‌است. ایجوان در دو سوی رود آغْستِو واقع شده‌است. در کیلومتری شمال ایجوان، مرکز استان تاووش واقع شده‌است.

## جمعیت
با جمعیتی بالغ بر ۲۱٬۰۸۱ نفر (سرشماری ۲۰۱۱), ایجوان پرجمعیت‌ترین منطقه شهری در استان تاووش محسوب می‌شود.

## خواهرخوانده
*  ولانس، دروم (فرانسه) از ۱۹۹۶.

## ریشه‌شناسی
## تاریخچه
## جغرافیا و آب و هوا
## جمعیت‌شناسی
## فرهنگ
### مجسمه‌ها
### رسانه‌ها
## ترابری
## اقتصاد
## آموزش و پرورش
## ورزش
## مشاهیر بومی
* نیکول پاشینیان (سیاستمدار)

## دورنمای شهر
## جاذبه‌های تاریخی
## جستارهای وابسته
## پیوند به بیرون
## نگارخانه

File:Վահագն_Վիքշապաքաղ_02.jpg|
File:ՀՈՒՇԱՐՁԱՆ_«ՏԻԵԶԵՐՔԻ_ԿԱԹԻԼ»_02.JPG|
File:Monument_for_Second_War_Ijevan_2015_jun_pic_10.JPG|
File:Ijevan_church_06.jpg|
File:Քանդակ_Իջևան_քաղաքում_04.jpg|
File:Մոմիկ.jpg|
File:Spitakin._Ijevan_02.jpg|
File:М1_Ijevan.jpg|
File:KHF348.jpg|
File:Քանդակների_զբոսայգի15.jpg|
File:Ijevan landscape.jpg|
File:Ijevan locator map.png|
File:Ijevan central park 1.jpg|Ijevan central park
File:Ijevan gorg.jpeg|An Armenian rug from Ijevan


## جاذبه‌های تاریخی
## جستارهای وابسته
* فهرست شهرداری‌های ارمنستان

## پانویس

## منابع
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* ویکی‌پدیا انگلیسی
* ویکی‌پدیای روسی
* آرمنیاپدیا

## پیوند به بیرون

رده:اقامتگاه‌های تفریحی کوهستانی در ارمنستان
رده:شهرها و شهرک‌های ارمنستان
رده:فرمانداری الیزابت‌پول
رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در سده ۱۸ (میلادی)
رده:مناطق مسکونی در استان تاووش
فرسب

[بندانگشتی|فرسب تزئین‌شده، درب ورودی سمت چپ کلیسای قدیم [میلان، ایتالیا.]]
[بندانگشتی|چپ|270px|فرسب و افریز و ستون‌های زیر آنها در نیایشگاه [سلینونته در جزیره سیسیل ایتالیا.]]
**فَرَسب** عضو افقی نمایان در معماری باستانی است که روی سرستون‌ها و زیر افریز (حاشیه افقی کتیبه) قرار دارد.

در معماری ایران باستان سر ستون‌های چندگانه‌ای (دالی (عقابی)، گاودیس، و کله‌شیری) می‌ساختند و روی این سر ستون‌ها را با پالارها و سپس فرسب می‌پوشاندند.

به فرسب‌هایی که بار سقف را بر پایه‌ها توزیع می‌کند معمولاً نعل درگاه گفته می‌شود.

## منابع

فرهنگ مصور هنرهای تجسمی نوشته پرویز مرزبان و حبیب معروف.

رده:ستون‌ها و سرستون‌ها
رده:عناصر معماری
رده:عناصر معماری روم باستان
توری‌کاری

انجام تزئینات گوناگون توری شکل با سنگ و چوب و گچ در معماری گوتیک را توری‌کاری می‌نامند.

## نگارخانه

File:CordobaArabianArchs.jpg|قوس در مسجد قرطبه کوردوبا
File:Séville_-_Giralda_-_détails_2.JPG|ژیرالدا در سویل
File:Spain Andalusia Seville BW 2015-10-23 14-07-53.jpg|ژیرالدا در سویل
File:Patio_Aljafería.jpg|طاق در الجعفریه از ساراگوسا
File:La_Aljafería_-_Patio_de_Santa_Isabel_03.JPG|طاق در الجعفریه از ساراگوسا
File:La_Aljafería_-_Palacio_taifa_02.JPG|طاق در الجعفریه ساراگوسا
File:Arco_pabellon_derecho-aljaferia.jpg|طاق‌ها در الجعفریه از ساراگوسا


## منابع
رده:پنجره
رده:تزیین
رده:معماری کلیسا
رده:معماری گوتیک
فهرست جانداران افسانه‌ای

بندانگشتی|270x270px|چپ|اثری از فردریش یوهان جاستین برتوچ
بندانگشتی|چپ|200px|جانداران افسانه‌ای در گلیم قفقازی

این فهرست دربردارندهٔ برخی از **جانداران، آفریده‌ها و جانوران افسانه‌ای** است که ریشه در باور عامیانه دارند. این فهرست از جانداران منحصر به جانداران افسانه‌ای تشکیل شده‌است، و نه جاندارانی که از گونه‌های طبیعی و شناخته‌شدۀ جهان هستند.

## فرهنگ ایرانیان

* آل
* آنزو
* ازمابهتران
* اژدها
* اشوزوشت
* بختک
* بشکوچ
* پری
* چمروش
* خر سه‌پا
* دوال‌پا
* دیو
* دیو سپید
* دیوهای کماله
* رخ
* زار
* سیمرغ
* شیردال
* عفریت
* عوج بن عنق
* غول
* فولادزره
* ققنوس
* گاو بالدار
* گلیم‌گوش
* کَرشِفت
* کَمَک
* لولوخورخوره
* مرغ آمین
* مردآزما
* مردخوار (مانتیکور)
* مشی و مشیانه
* نسناس
* ننه‌سرما
* هما
* همزاد
* هدیوش
* هیولا

## فرهنگ‌های دیگر
[بندانگشتی|چپ|''[آلکونوست* (پرنده بهشتی افسانه‌های [[اسلاو]]ی) اثر *ایوان بیلیبین''|199x199پیکسل]]

* ابوالهول
* آخرون
* آلکونوست
* ایسُناده
* الف
* پری دریایی
* پگاسوس
* تکشاخ
* خون‌آشام
* شیمر
* قنطورس
* سیرن
* لویاتان
* گرگینه
* مانتیکور
* یتی
* ام‌الصبیان
* دجره
* صیاد
* سقوبه
* بوعو
* عیشه قندیشه
* مردآزما
* عبید الماء
* سعلوه
* ذیه
* طنطل
* لجاثوم
* اورک
* اسب ماهی
* کراکن
* دریامرد
* خاروبدیس
* خائوس
* مرده متحرک
* ونیر

## جانوران افسانه‌ای دریای پارس
* اکوان دیو
* ملمداس
* انشرتو
* بابا دریا
* بوسلامه
* پری دریایی
* جزیره متحرک
* جن زیرآبی
* خرچنگ عجیب
* عروس دریایی
* گاوماهی
* مادر دریا
* ماهی آدمخوار
* منتیل پو
* هیولای قنات

## جستارهای وابسته

* فهرست شخصیت‌ها، مکان‌ها و رویدادهای افسانه‌ای یونان باستان


رده:آفریده‌های افسانه‌ای
رده:فهرست‌های فهرست‌ها
فهرست‌های روستاهای ایران بر پایه استان

برای دیدن فهرست‌ها روی نام هر استان کلیک کنید:
* آذربایجان شرقی
* آذربایجان غربی
* اردبیل
* اصفهان
* البرز
* ایلام
* بوشهر
* تهران
* چهارمحال و بختیاری 
* خراسان جنوبی
* خراسان رضوی
* خراسان شمالی
* خوزستان
* زنجان
* سمنان
* سیستان و بلوچستان
* فارس
* قزوین
* قم
* کردستان
* کرمان
* کرمانشاه
* کهگیلویه و بویراحمد
* گلستان
* گیلان
* لرستان
* مازندران
* هرمزگان
* همدان
* یزد
* مرکزی

## جستارهای وابسته

* روستاهای گردشگری ایران
* فهرست بخش‌های ایران
* فهرست دهستان‌های ایران

*
رده:جغرافیای ایران
روستاهای ایران
چیکو

**چیکو** نام یکی از میوه‌های گرمسیری با پوستی قهوه‌ای و مزه‌ای شیرین است. مزه آن نوعی شیرینی خاص است اما اگر میوه آن نرسیده باشد همچون خرمالو بسیار گس است. درخت چیکو، ساپودیلا نام دارد و صمغ آن درخت که بیشتر برای درست کردن سقِّز (آدامس) به‌کار می‌رفت چیکل نام دارد. چیکو بومی منطقه یوکاتان است. درخت چیکو در ایران در استان‌های سیستان و بلوچستان و هرمزگان کشت می‌شود.

## نام محلی
بومیان منطقه چابهار در ایران به این میوه چکّو (chakko) می‌گویند.

## مطالعات بیولوژیکی
اجزاء استخراج شده از برگ این گیاه بر روی موش‌ها آزمایش شده و اثر آنتی‌اکسیدان و ضد دیابتی و کاهنده کلسترول و همین‌طور ضد باکتریایی داشته‌است.

## نگارخانه

پرونده:Sapota.JPG
پرونده:Sapodilla Hasya01 F&SPark Asit.jpg|alt=
پرونده:Chikoo.JPG
پرونده:Sapodilla Hasya02 F&SPark Asit.jpg
پرونده:Sapodilla Hasya03 F&SPark Asit.jpg
پرونده:Sapodilla Hasya04 F&SPark Asit.jpg


## پانویس

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:خیز نی
رده:درختان در بلیز
رده:درختان در جامائیکا
رده:درختان در گواتمالا
رده:درختان در مکزیک
رده:درختان در نیکاراگوئه
رده:درختان هائیتی
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های کمترین نگرانی
رده:گونه‌های گیاهی نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:گیاگان پورتوریکو
رده:گیاهان توصیف‌شده در ۱۷۵۳ (میلادی)
رده:محصولات کشاورزی از خاستگاه قاره آمریکا
رده:محصولات کشاورزی از خاستگاه مکزیک
رده:میوه‌ها
رده:میوه‌های مناطق حاره‌ای
جانداران افسانه‌ای در فرهنگ‌های جهان

در فرهنگ‌های گوناگون و در میان ملل گوناگون جهان به نام جانداران افسانه‌ای و تخیلی زیادی برمی‌خوریم.
نام این جانداران در زیر می‌آید:
* پگاسوس
* ابوالهول
* پری دریایی
* تکشاخ
* خون‌آشام
* گرگینه
* آرگوس
* پاگنده
* دریامرد
* پیچال‌پری
* گارودا
* زیلانت
* اوگر
* والکیری
* الف (نژاد افسانه‌ای)
* ترول
* ناگا
* کاپره
* کلپی
* کراکن
* کوبولد
* کوریگان
* مانتیکور
* هیدرا
* هیولای لخ‌نس
* یتی
* زامبی
* پاتاسولا

## جانداران خیالی در یونان باستان
* آخرون، ، رودی در جهان زیر زمین.
* پگاسوس،  اسب بالدار جاودانی؛ یار با وفای بلروفون.
* آرگوس
* کایمرا
* سایکلوپ
* اکیدنا
* هکاتونکایر
* غول
* گورگون
* مدوسا
* تایفوئیوس
* سربروس
* سیرن
* پگاسوس
* کریسائور
* قنطورس
* اسب ماهی،  جانوری با سر اسب و تنهٔ ماهی.

## جانوران افسانه‌ای دریای پارس
* ماهی آدمخوار
* پریان دریایی
* عروسان دریایی
* انشرتو
* مادر دریا
* بابای دریا
* گاوماهی
* خرچنگ عجیب
* جزیره متحرک
* جن زیر آبی
* ام منداس
* بوسلامه
* منتیل پو
* اکوان دیو
* هیولای قنات
برگرفته از نوشتار افسانه‌های دریای پارس
مرجع

https://web.archive.org/web/20111016003952/http://www.chn.ir/news/?Section=1&id=32357

## جستارهای وابسته
* فهرست شخصیت‌ها، مکان‌ها و رویدادهای افسانه‌ای ایران
* فهرست شخصیت‌ها، مکان‌ها و رویدادهای افسانه‌ای یونان باستان
* جانداران افسانه‌ای

رده:فهرست‌ها
گرگینه

**گرگینه** (انگلیسی: werewolf) بر اساس افسانه‌های باستانی برخی افراد حین کامل شدن ماه در آسمان شب به هیولایی تبدیل می‌شوند که از نیم تنه گرگ و نیم دیگر انسان تشکیل شده‌است. در زمان تبدیل شدن انسان به گرگینه فرد به درنده‌ای شکارچی و خونخوار تبدیل می‌شود که هیچ کنترلی روی رفتارش نداشته و حتی عزیزان و نزدیکان خود را نیز میکشد. 

موضوع تبدیل شدن انسان به حیوان پیشینه اساطیری داشته و در فرهنگ های باستانی نیز به چشم می‌خورد که افسانه گرگینه نیز یکی از آنها است؛ 

در حماسه گیلگمش، یک چوپان عاشق ایشتار میشود و هدایایی برای او می‌فرستد اما ایشتار برای سرگرمی او را نفرین کرده و تبدیل به گرگ میکند. 

در اساطیر یونان، لایکون، پادشاه آرکادیا، به نیت کشتن زئوس او را به یک مهمانی دعوت میکند و غذای او را از گوشت انسان درست میکند (بر اساس اساطیر یونانی خدایان با خوردن گوشت انسان میمیرند) اما زئوس متوجه این موضوع شد و با صاعقه خود تمام قصر و خانواده لایکون را نابود می‌کند و خود لایکون را به گرگ تبدیل میکند. 

افسانه گرگینه هیچ موضوعیت علمی نداشته و صرفاً یک افسانه عامیانه بود، اما در علم پزشکی دو بیماری وجود دارد که با موضوع گرگینه مرتبط هستند: 

پرمویی (Hypertrichosis) که یک اختلال ژنتیکی است و در آن به گونه‌ای غیر طبیعی مو های بدن رشد بالایی دارند طوری که ممکن است تمام صورت پر از مو شود. 

خود گرگ انگاری (Lycanthropy) که یک مشکل و توهم روانی است و فرد گمان میکند که یک گرگینه است. 

در طول تاریخ گرگینه‌ها در کتب و فیلم‌های سینمایی و سریال‌های ترسناک و فانتزی حضور پررنگی داشته‌اند. در ادبیات می‌توان به مجموعه کتاب‌های گرگ و میش نوشته استفانی مایر و هری پاتر نوشته جی. کی. رولینگ و زوزه ابلیس در بندر مه آلود نوشته احسان صادقی حمزه اشاره کرد. همچنین در فیلم‌های جهان زیرین، ون هلسینگ، گرگ (با بازی جک نیکلسون)، سربازان سگی، گرگینه: هیولایی میان ما و در سریال‌های خاطرات خون‌آشام، اصیل‌ها می‌توان از حضور گرگینه‌ها نام برد. 

گرگینه ها و خون آشام‌ها در فیلم ها و سریال ها دو هیولای رقیب و دشمن یکدیگرند. بندانگشتی|طراحی با موضوع گرگینه

## منابع

## پیوند به بیرون
* 

رده:آفریده‌های افسانه‌ای اسلاو
رده:آفریده‌های افسانه‌ای
رده:انسان‌نماهای افسانه‌ای
رده:اسطوره ماه
رده:افسانه‌های فراطبیعی
رده:دگرپیکری
رده:گرگ در مذهب، ادبیات مردمی و طریقت‌ها
رده:گرگینه‌ها
رده:هیولاها در اسطوره‌شناسی
استان‌های ارمنستان

جمهوری ارمنستان از ۱۰ استان و ۱ شهر با وضعیت ویژه تشکیل شده‌است. در زبان ارمنی به استان «مرز» (به خط ارمنی: մարզ) می‌گویند که وام‌واژه‌ای است از زبان پهلوی.

## مشخصات استان‌ها به ترتیب نقشه
نام استان‌های ارمنستان به ترتیب شماره‌گذاری‌شده بر روی نقشه بدین ترتیب است:

## نگارخانه

Armenia map numbered.svg|**[[ارمنستان]]**


## منابع

* 
* 

رده:زیربخش‌های ارمنستان
رده:زیربخش‌های کشور آسیا
رده:تقسیمات کشوری در اروپا
رده:فهرست‌های تقسیم‌بندی کشوری
رده:فهرست‌های مربوط به ارمنستان
رده:فهرست‌های مرتبط با جغرافیای ارمنستان
فهرست کتاب‌های ارمنی ترجمه‌شده به فارسی

تاکنون چندین اثر از نویسندگان ارمنی به زبان فارسی ترجمه گشته است. نام این آثار بدین شرح است:
* «فغان‌نامه نارک» ترجمه «آزاد ماتیان»
* رمان «تک‌درخت فندق» اثر «وارتزگس پطروسیان»
* گزیده شعرهای «بارویر سواگ»
* حماسه جاوید دلاوران ساسون
* «باغ سیب، باران و چند داستان دیگر» (۲۰ قصه از ۱۵ نویسنده ارمنی)
* «درخت خردمند، مجموعه شعر به زبان ارمنی» اثر «آندرانیک طهمازیان»
* «گلچینی از ادبیات نظم و نثر ارمنی» گردآورده «میناس هوسپیان»
* مجموعه داستان کوتاه ارمنی شامل هفت داستان از، آلکساندر موُوسسیان (شیروان‌زاده)، نار-دوس، هوهانس تومانیان و روبن سواگ
* «هفده داستان کوتاه» از گریگور ظهراب
* رمان «چشمه هغنار» از مگردیچ آرمن از ی.د. پاپازیان (بر اساس این اثر آربی آوانسیان فیلم چشمه را کارگردانی نمود)
* رمان زندگی برشاهراه‌های قدیم روم اثر «واهان توُتوُونتس»
* «داستان چالو» اثر «هاماستغ»
* دو مجموعه شعر ارمنی به نام‌های آنوش و گرونگ ترجمه هراند قوکاسیان

از آلک در-خاچاطوریان:
* حماسه اندوه، مجموعه‌ای از شعر ارمنی
* آنوش، آختامار، پروانه
* «سیامانتو و خجه زاره» اثر «هوهانس شیراز». بی جا، ۱۳۵۰.
* «آوای خاموش نشدنی ناقوس» اثر «بارویر سواگ». انتشارات نائیری

## کتاب‌های دربارهٔ ارمنیان به فارسی
# نخستین فرهنگ کامل فارسی-ارمنی در سال ۱۸۲۶ میلادی بدست گِوُرگ دبیر پدید آمده است.
# «ارمنیان گیلان»، اثر «علی فروحی و فرامرز طالبی» 
# «ارمنیان ایران»، اثر «آندرانیک هویان»، چاپ اول. تهران: مرکز بین‌المللی گفتگوی فرهنگ‌ها با همکاری انتشارات هرمس، ۱۳۸۰.
# «تاریخ ارمنیان»، اثر «گارون سارکیسیان» 
# «ارمنستان و سلوکیان»، اثر «ژاسمن الچیبگیان»، ترجمهٔ گارون سارکسیان. انتشارات نائیری، ۱۳۸۲. 
# «زندگی مسروب ماشتوس»، اثر «گارون سارکسیان» 
# «تاریخ ارمنیان»، اثر «پاوستوس بوزند» (ترجمه گارون سارکسیان) 
# «جنگ تحمیلی ۸ ساله و ارامنه ایران»، اثر «گارون سارکسیان» 
# «فرهنگ املائی ارمنی»، اثر «آرداشس آبقیان» 
# «ریشه یابی نام‌های خاص ارمنی برگرفته از زبان‌های ایرانی»، اثر «ماریا (ترزیان) آیوازیان» 
# «پیوندهای ادبی ارمنیان و ایرانیان از قرن پنجم تا هجدهم»، اثر «بابگن چوگاسزیان» (به فارسی نوشته شده‌است).
# «نگرشی کوتاه به ۲۲ قرن ادبیات ارمنی»، اثر «آلک در-خاچاطوریان»
# «مادرانه در ادب آرمن» اثر «آلک در-خاچاطوریان»
# «چهل روز موسی داغ»، اثر فرانتس ورفل ترجمه محمد قاضی (در مورد اخراج ارامنه از ترکیه).
# «صد سال شعر ارمنی (از اواخر قرن نوزدهم تا اواخر قرن بیستم)»، اثر «احمد نوری‌زاده»، نشر چشمه، پائیز ۱۳۶۹.
# «تاریخ و فرهنگ ارمنستان»، اثر «احمد نوری‌زاده»، نشر چشمه، پائیز ۱۳۷۶.
# «ارامنه و سینمای ایران»، گروه تحقیق و پژوهش سینما. تهران: انتشارات روزنه کار، ۱۳۸۳. 
# «دانشنامه ایرانیان ارمنی»، اثر «ژانت دیگرانوهی لازاریان»، چاپ اول. تهران: انتشارات هیرمند، ۱۳۸۲.
# «ایرانیان ارمنی»، اثر «اسماعیل رائین»، مؤسسه انتشارات امیرکبیر، ۱۳۴۹.
# «قتل عام ارمنیان»، اثر «اسماعیل رائین»، مؤسسه انتشارات امیرکبیر، ۱۳۵۰.
# «یپرم خان سردار»، اثر «اسماعیل رائین»، انتشارات زرین
# «تاریخ ارمنستان»، اثر «هراند پاسدرماجیان»، تهران: انتشارات زرین، ۱۳۷۷.

## منابع
* 

رده:فرهنگ در ارمنستان
ارمنی