غزوه خیبر

**غزوه خیبر** () جنگی میان مسلمانان نخستین و یهودیان خیبر در سال هفتم هجری بود. خیبر، واحه‌ای در ١٥٠ کیلومتری مدینه می‌باشد که محل سکونت جامعه یهودیان خیبر بود.

همزمان با لشکرکشی محمد به خیبر، بنی عطفان و سایر قبایل متحد یهودی، تسلیحات و قوایی که انتظار می‌رفت برای دفاع از قلعه بفرستند را یا نفرستاند یا نتوانستند بفرستند، که باعث به خطر افتادن قوای شکننده یهودیان شد. بعد از نبردی مختصر، خیبر به دست مسلمانان اقتاد و فرمانده یهودیان، مرحب به دست علی کشته شد.

بعد از فتح واحه توسط مسلمانان، تسلیم‌نامه ای ارائه شد که قید می‌کرد اموال یهودیان مصادره و مجبور به پرداخت جزیه شوند و تحت حفاظت مسلمانان قرار گیرند و یا از خیبر مهاجرت کنند، که منجر به تقویت ارتش مسلمانان و پیروزی قابل توجهی در غزوه های محمد شد. در عوض مسلمانان با خاتمه‌دادن بر کارزارهای علیه بنی‌قریظه و سایر قبیله های محلی موافقت کردند. با ٩٣ یهودی و ١٨ مسلمان کشته شده و در کل ٥٠ نفر مجروح از هر دو گروه، با وجود لشکر یهودیان که ١٠–٢٠ هزار نفر علیه ١،٤٠٠ نفر لشکر مسلمانان بود، تعداد مرگ ها به طرز قابل‌توجهی کم بود.

از ابتدای قرن ٢٠م، فتوحات محمد علیه جامعه یهودیان خیبر، شعاری به زبان عربی «خیبر خیبر یا یهود!»، موضوعی قابل توجه در اختلاف عرب–اسرائیلی بوده است.

## دلایل شروع جنگ

در سال چهارم، پس از آنکه پیامبر اسلام یهودیان بنی‌نضیر را به سبب خیانت از مدینه بیرون راند، برخی از آنان از جمله حیی بن اخطب، سلام بن ابی الحقیق و کنانة بن ربیع بن ابی الحقیق روانه خیبر شدند. آنان سال بعد به مکه رفتند و قریش را به جنگ با پیامبر برانگیختند. در این میان خیبر مرکز آشوبهای نظامی و تحریکات و جنگ‌افروزی‌ها علیه مسلمانان بود پس از صلح حدیبیه وی تمام ماه «ذی الحجة»، و مقداری از «محرّم» سال هفتم هجری را در «مدینه» توقف کرد، سپس با حدود یک هزار و چهارصد نفر از یارانش که در «حدیبیه» شرکت کرده بودند، به سوی «خیبر» حرکت کرد.

## پیش از جنگ
پیش از شروع جنگ محمد سباع بن عرفطه را جانشین خود کرد و به سوی خیبر حرکت کرد. وی به سمت وادی حرکت کرد و با این کار راه پیوند میان یهودیان و قبیلهٔ غطفان که همپیمانان خیبریان بودند را قطع کرد. قبیله غطفان با شنیدن خبر لشکرکشی مسلمانان، برای کمک به یهودیان خیبر آماده شدند ولی از ترس اینکه لشکر اسلام در غیابشان به خانه و دیارشان حمله کند و زن و بچه‌هایشان را به اسارت ببرند به خانه‌های خود بازگشته دست از کمک یهودیان برداشتند.

## قلعه‌های خیبر
خیبر در زبان عبری به معنای قلعه است و چون این منطقه به‌واسطه این قلعه‌های هفتگانه دربر گرفته شده بود به آن خیبر می‌گفتند. منطقه خیبر در ۸ منزلی شمال مدینه واقع شده و سرزمینی بود که هفت قلعه و مزارع و درخت‌های نخل بسیاری داشت.

خیبر از دو بخش تشکیل می‌شد:
* بخش اول پنج قلعه بزرگ را شامل می‌شد: ناعم، صعب بن معاذ، زبیر، ابیّ و نزار. سه قلعه اول در منطقهای به نام نطاة و دو قلعه دیگر در منطقه‌ای به نام شقّ قرار داشتند.
* بخش دوم معروف به کتیبه دارای سه قلعه مستحکم بود قموص، وطیح، سلالم، علاوه بر این قلعه‌ها در خیبر قلعه‌های کوچکتری نیز وجود داشتند که به اهمیت قلعه‌های ذکر شده نبودند.

## بستن آب به روی مردم خیبر
بعد از چند روز جنگ و فتح قلعه‌ها یهودیان همگی از تمام حصارهای منطقه ناعم و حصار صعب معاد و نیز تمام حصارهای منطقه نطاة عقب‌نشینی کردند و به حصار زبیر با توصیفی که ذکر شد پناه بردند، قلعه زبیر سه روز در محاصر بود برخی منابع ذکر کرده‌اند که در این هنگام شخصی یهودی به نام غزال نزد محمد ابن عبدلله آمد و گفت: اگر به تو راهنمایی کنم از شر مردم نطاة خلاص می‌شوی، آیا به من و اهل بیتم امان می‌دهید؟ اگر یک ماه نیز در اینجا بمان و آن‌ها را محاصره کنی برای آن‌ها مهم نیست، زیرا آنان آب‌های سرزمین و کاریزهایی دارند که شبانه بیرون می‌آیند و آب می‌خورند و بازمی‌گردند.

محمد ابن عبدلله دستور داد: آب کاریزها و منابع قطع شد و یهودیان به واسطه تشنگی از قلعه خارج شدند و جنگیدند و شکست خوردند.

## حدیث الرایه
خیبر فتح نمی‌شد، فرماندهان یکی پس از دیگری شکست می‌خوردند و فرار می‌کردند، این خبر به محمد رسید، او بسیار ناراحت شد و گفت: لَأُعطِیَنَّ الرایَةَ غَداً رَجُلاً یُحب الله و رَسوله یُحِبُّهُ اللهُ و رَسولُهُ کَرارٌ غیر فرارٍ لا یرجِعُ حتی یَفتَحُ اللهُ عَلی یَدَیهِ؛ فردا این پرچم را به مردی خواهم داد که خدا و رسول او را دوست دارند و او خدا و رسولش را دوست دارد، هجوم کننده است و فرار کننده نیست، از حمله برنمی‌گردد تا خدا به دست او قلعه را فتح کند.

فردای آن روز که همه انتظار به دست گرفتن پرچم و این مقام را داشتند، محمد، علی را خواست، پرچم را به دست او داد و علی توانست خیبر را فتح کند.

## پیروزی مسلمانان
قلعه‌های هفتگانه خیبر دارای برج‌های بلندی بود که تیراندازان از آنجا به پیرامون قلعه اشراف کامل داشتند و تلاش مسلمانان برای تخریب دروازه ورود به قلعه توسط کمانداران ناکام گذاشته می‌شد. در منابع اسلامی اینطور گفته شده که پس از کشته شدن تعدادی از مسلمین به دست تیراندازان، علی بن ابی‌طالب به درب خیبر هجوم برد و در قلعه را با زور و بازوی خود از جای درآورد و مسلمانان وارد قلعه شدند و آنجا را به تسخیر خود درآوردند.

## پس از جنگ
پس از آن که تمام قلعه‌های یهودیان، توسط مسلمانان فتح شد، اهل قریه ای به نام فدک، نزد محمد آمدند و از وی خواهش کردند که از کشتن آنها صرف نظر کند و فقط تبعیدشان کند، محمد پذیرفت و لشکری به سوی فدک نفرستاد و فدک بدون جنگ تسلیم محمد شد.

## جستارهای وابسته
* خیبر
* خیبرشکن
* علی بن ابی طالب

## پانویس

## کتاب‌شناسی

* Guillaume, Alfred. *The Life of Muhammad: A Translation of Ibn Ishaq's Sirat Rasul Allah*. Oxford University Press, 1955. 
* Jafri, S.H.M. *The Origins and Early Development of Shi'a Islam.*  Longman; 1979 
* Lewis, Bernard. *The Jews of Islam*. Princeton: Princeton University Press, 1984. 
* 
* 
* Muhammad Husayn Haykal (2008). *[https://books.google.com/books?id=fOyO-TSo5nEC&pg=PA250 The Life of Muhammad]*. Selangor: Islamic Book Trust. .
* "The Conquest of Kyber." Restatement of History of Islam. N.p., n.d. Web. 17 Apr 2012.
* Stillman, Norman. **. Philadelphia: Jewish Publication Society of America, 1979. 
* 
* Spencer, Robert. "'Khaybar, Khaybar, O Jews.'." Human Events 62.27 (2006): 12. Academic Search Premier. Web. 24 Apr. 2012.
* Ṭabarī. The History Of Al-Ṭabarī: Taʾrīkh Al-rusul Wa'l Mulūk. Albany: State University Of New York, 1985–2007. Print.
* 
* 

### مقالات

* 
* 

### دانشنامه‌ها

* 
* *[[Encyclopaedia of Islam]]*. Ed. P. Bearman et al., Leiden: Brill, 1960–2005.
* ''Encyclopaedia of Islam'', Second Edition. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs. Brill Online, 2012. Reference. 24 April 2012
* Lewis, Bernard. *The Arabs in History*. Oxford University Press, 1993 ed. (reissued 2002). 

رده:۶۲۸ (میلادی)
رده:۶۲۹ (میلادی)
رده:آسیا در ۶۲۹ (میلادی)
رده:تاریخ حجاز
رده:جنگ‌های دژ و دروازه
رده:درگیری‌های دهه ۶۲۰ (میلادی)
رده:غزوه‌های محمد