سرگرد

**سرگرد** یکی از درجات افسری در نیروهای مسلح است که جایگاهی پایین‌تر از سرهنگ دوم و بالاتر از سروان دارد.

دارنده درجه سرگرد در نیروهای مسلح معمولاً فرمانده یک گردان است که ۳۰۰ تا ۱۰۰۰ سرباز دارد.

## واژه‌شناسی
اصطلاح «سرگرد» از دو واژه ساخته شده‌است: «سر» + «» («*پهلوان، دلیر؛ جنگاور*»  نیاایرانی: vr̥t-: -vart «*محافظت کردن، پاییدن، مقاومت کردن*»).

«سرگرد» در فرهنگ‌های کهن، از آن جمله در تذکرهٔ «*خزانه عامره*»، تألیف میرغلامعلی آزاد بلگرامی «*فرمانده دسته‌ای از لشکر*» تعریف شده. «گردان» به معنای «*سپاهیان، لشکریان یا جنگاوران*» در «شاهنامه» بسیار به کار رفته‌است. چنانچه، فردوسی گفته:
برو با سپاهی به کردار کوه،
گزین کن ز گردان لشکر گروه.

اصطلاح «سرگرد» را سال ۱۳۱۴ فرهنگستان زبان ایران با پیشنهاد انجمن واژه‌گزینی ارتش شاهنشاهی ایران، به معنای «**فرمانده گردان**» جایگزین درجهٔ «یاور» کرد، که برابر درجهٔ «ماژور» (از فرانسه‌ای major > لاتینی maior «مهتر، سردار») بود. همزمان واژهٔ «گردان» نیز با پیشنهاد انجمن واژه‌گزینی ارتش جایگزین اصطلاح فرانسوی «باطالیون» (از  >  «دسته» >  «گروه») شد.

## پیشینه

یگان رزمی برابر با گردان نخستین بار در سپاه ساسانیان (۲۲۴ — ۶۵۱ میلادی) تشکیل شده‌است. سپاه () بر پایه سیستم شمارش دهدهی گروهبندی می‌شده و فرمانده آن سپاهبد () بود.

سپاه چند یگان ۵٬۰۰۰ نفری را در بر می‌گرفته که ''گند'' () نامیده می‌شده‌اند و فرمانده آنها ''گندسالار'' () بوده‌است. هر *گند* از چند یگان ۱۰۰۰ نفری تشکیل می‌شده که ''درفش'' () نام داشتند و فرمانده آنها ''درفش‌سالار'' () خوانده می‌شد. این هنگ‌ها از چند یگان ۵۰۰ نفره تشکیل می‌شده‌اند که برابر با گردان‌های امروزی بوده و «*وَشت*» () نام داشته‌اند و فرمانده آنها *وشت‌سالار* () بوده‌است. هر *وشت* یا *گردان* چند گروهان را دربرداشته که «*تَهم*» () نامیده و فرمانده آن ''تهم‌دار'' () خوانده می‌شدند. احتمال می‌رود که کوچک‌ترین یگان در سپاه شاهنشاهی ساسانی ''رده'' () نام داشته‌اشت.

## دوران معاصر
در دوره پهلوی اول، این درجه را «یاور» می‌نامیدند. درجه سرگردی یکی از درجات افسری ارشد ارتش است که فرد نظامی ای که از درجه سروانی ترفیع می‌گیرد و به درجه سرگردی دست پیدا می‌کند و از ردهٔ افسران جزء در ردهٔ افسران ارشد قرار می‌گیرد، باید دو خوشهٔ طلایی گندم هلالی شکل (یک ردیف خوشه) که نشانهٔ افسران ارشد است و آن‌ها را از افسران جزء متمایز می‌کند را روی نقاب کلاه نظامی خود که باید کمی بلندتر از کلاه‌های معمولی (کلاه درجه داران و افسران جزء) باشد نصب کند؛ و این کلاه خوشه دار (با یک ردیف خوشه) تا بعد از درجهٔ سرهنگ تمامی برای فرد نظامی قابل استفاده است و وقتی که یک فرد نظامی به درجهٔ سرتیپ دومی که فرد نظامی را از ردهٔ افسران ارشد در ردهٔ امرا و سرداران (امیر و سردار نظامی) قرار می‌دهد دست پیدا کند باید یک ردیف خوشهٔ دیگر که باید کوچک‌تر از ردیف قبلی باشد (دو خوشهٔ هلالی کوچک) باید روی نقاب کلاه نظامی خود و در بین دو خوشهٔ بزرگ قبلی نصب کند که جمعاً چهار خوشه (دو بزرگ و دو کوچک) روی نقاب این افراد نصب شده‌است.

درجهٔ سرگردی برابر با درجهٔ ناخدا سومی در نیروی دریایی است.

## نگارخانه

پرونده:Army-BEL-OF-03.svg|
پرونده:Rank insignia of mayor of the Colombian Army.svg|
پرونده:EgyptianArmyInsignia-Major.svg|
پرونده:ES-Army-OF3.png|
پرونده:DH251-Major.png|
پرونده:Army-GRE-OF-03.svg|
پرونده:Rank Army Hungary OF-03.svg|
پرونده:IT-Army-OF3.svg|
پرونده:Nl-landmacht-majoor.svg|
پرونده:Army-POL-OF-03.svg|
پرونده:RO-Army-OF3.png|
پرونده:RAF A F3Maj 2010parad.png|
پرونده:Army-USA-OF-03.svg|
پرونده:Sargord.png
پرونده:13-Sargord - Naja.png
پرونده:14- Sargord-IRGC.png
پرونده:14- IRIADF-MAJ.png
پرونده:14- سرگرد--IRIAF.png
پرونده:IIAF-Sargord.png
پرونده:IIArmy-Sargord.png


## جستارهای وابسته
درجه‌های نظامی ایران

## منابع

"واژه‌های نو فرهنگستان ایران تا پایان سال ۱۳۱۸، تهران، نشر ابن سینا ۱۳۱۹.

رده:درجه‌های ارتش ایران
رده:درجه‌های نظامی سنگاپور
رده:درجه‌های نظامی
رده:عنوان‌ها در ایران
رده:واژگان نظامی