open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
حزب کمونیست ویتنام

**حزب کمونیست ویتنام** (تلفظ در ویتنامی: دانگ کونگ سان ویت نام) حزب حاکم و تنها حزب قانونی در کشور ویتنام است. این حزب حزبی مارکسیسم-لنینیسم و کمونیست به شمار می‌آید و بخشی از "جبههٔ میهنی ویتنام" است.

## جستارهای وابسته
* حقوق بشر در ویتنام

## پانویس

## منابع

رده:حزب کمونیست ویتنام
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۳۰ (میلادی) در ویتنام
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۳۰ (میلادی) در هندوچین فرانسه
رده:جنبش‌های آزادی‌بخش ملی
رده:جنگ ویتنام
رده:حزب‌ها در ویتنام
رده:حزب‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۳۰ (میلادی)
رده:حزب‌های سیاسی چپ رادیکال
رده:حزب‌های نظام‌های تک‌حزبی
رده:حزب‌های کمونیست
رده:حزب‌های کمونیست در ویتنام
رده:قوانین ویتنام
رده:ویتنام
رده:بخش‌های کمینترن
رده:حزب‌های ملی‌گرای چپ‌گرا
رائول کاسترو

**رائول مودستو کاسترو روز** (, ؛ (زادهٔ  در بیرن) سیاستمدار و انقلابی کوبایی است که دبیر اول حزب کمونیست کوبا و در بین سال‌های ۲۰۰۸ و ٢٠١٨ رئیس‌جمهور کوبا بود. رائول برادر جوان‌تر فیدل کاسترو است.

هشتمین کنگره حزب کمونیست کوبا در ۱۶ آوریل ۲۰۲۱ برگزار شد. رائول کاسترو طی این کنگره استعفای خود را به عنوان دبیر اول حزب کمونیست کوبا اعلام کرد. در رای‌گیری که در ۱۹ آوریل ۲۰۲۱ برگزار گردید، میگل دایاز-کانل جانشین وی شد.

## آغاز زندگی
رائول کاسترو در ۳ ژوئن ۱۹۳۱ در بیرن در شرق کوبا زاده شد. پدر او یک مهاجر اسپانیایی و مادرش یک کوبایی زاده کانادا بود. پدر فیدل و رائول مزرعه‌دار موفقی در تولید نیشکر بود. او در هاوانا بزرگ شد و در مدرسه‌ای مبتنی بر آموزه‌های انجمن عیسوی درس خواند. رائول کاسترو دانش‌آموخته رشته اقتصاد در دانشگاه هاوانا است.

## مبارزه چریکی
رائول کاسترو یکی از طراحان اصلی حمله به پادگان مونکادا در سانتیاگو د کوبا در سال ۱۹۵۳ بود. او و فیدل کاسترو می‌خواستند با این حمله، حکومت فولخنثیو باتیستا ثالدیوار را سرنگون کنند. اما این حمله، ناکام بود و او بازداشت و به ۱۳ سال زندان محکوم شد. اما در سال ۱۹۵۵ عفو و به جای زندان به مکزیک تبعید شد. رائول کاسترو در مکزیک با ارنستو چه گوارا آشنا شد و او را به برادر خود، فیدل معرفی کرد. رائول کاسترو در دسامبر ۱۹۵۶ سوار بر کشتی «گرانما» به همراه گروهی از یاران تبعیدی فیدل کاسترو به نام جنبش ۲۶ ژوئیه، به کوبا برگشت.

## سیاست
بندانگشتی|رائول مودستو کاسترو روز
رائول کاسترو از ۱۹۶۵ تا ۲۰۱۱ دبیر دوم کمیته مرکزی حزب کمونیست کوبا بوده‌است. او همچنین نخستین نایب رئیس شورای دولت و وزرا و از ۱۹۵۹ تا ۲۰۰۸ وزیر نیروهای مسلح انقلابی بوده‌است.

رائول کاسترو در ۲۹ فوریه ۲۰۰۸ پنج روز بعد از انتصاب بعنوان رئیس‌جمهوری کوبا چندین قرار داد حقوق بشر را امضاء کرد.

رائول کاسترو در ۱۶ آوریل ۲۰۲۱ از دبیری حزب کمونیست کوبا کنار رفت. او با اینکار، همه سمت‌های خود در سیاست را کنار گذاشت.

در دوره ریاست‌جمهوری رائول کاسترو روابط آمریکا و کوبا بهبود چشمگیری یافت.

## منابع

رده:افراد زنده
رده:افراد کوبایی قناری‌تبار
رده:افراد کوبایی گالیسیایی‌تبار
رده:انقلابیون کوبا
رده:اهالی استان اولگین
رده:بی‌خدایان اهل کوبا
رده:بی‌خدایان و ندانم‌گرایان سابق
رده:چه گوارا
رده:حاکمان کمونیست
رده:خانواده فیدل کاسترو
رده:دبیرکل‌های جنبش عدم تعهد
رده:دریافت‌کنندگان نشان لنین
رده:رئیس‌جمهورهای کوبا
رده:زادگان ۱۹۳۱ (میلادی)
رده:سیاستمداران اهل کوبا
رده:سیاستمداران حزب کمونیست کوبا
رده:سیاستمداران سده ۲۰ (میلادی) اهل کوبا
رده:سیاستمداران سده ۲۱ (میلادی) اهل کوبا
رده:کاتولیک‌های رومی اهل کوبا
رده:کاتولیک‌های رومی سابق
رده:کمونیست‌های اهل کوبا
رده:کمونیست‌های مسیحی
رده:کوبا در دهه ۲۰۰۰ (میلادی)
رده:کوبا در دهه ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:مخالفان آپارتاید در آفریقای جنوبی
رده:مردان اهل کوبا
رده:معاونان رئیس‌جمهورهای کوبا
رده:نخست‌وزیران کوبا
رده:نوکیشان کلیسای کاتولیک روم
رده:وزیران دولت کوبا
حزب انقلابی خلق لائو

**حزب انقلابی خلق لائو** (تلفظ در لائوسی:پاک پاسائون پاتویات لائو) حزب مؤسس و تنها حزب حاکم جمهوری دموکراتیک خلق لائو است. این حزب حزبی کمونیست در کشور لائوس است. از سال ۱۹۷۵ به بعد کنترل لائوس را به دست داشته‌است.

کمیته مرکزی و دفتر سیاسی ارگان‌های تصمیم‌گیری این حزب هستند و کنگرهٔ حزب که اعضای کمیته مرکزی و دفتر سیاسی را انتخاب می‌کند هر پنج سال یک‌بار برگزار می‌شود.

رده:حزب انقلابی خلق لائوس
رده:حزب‌ها در لائوس
رده:حزب‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۵۵ (میلادی)
رده:حزب‌های سیاسی چپ رادیکال
رده:حزب‌های نظام‌های تک‌حزبی
رده:حزب‌های کمونیست در آسیا
رده:حزب‌های کمونیست
رده:کمونیسم در لائوس
دانکن دوم

**دانکن دوم** (زاده پیش از سال ۱۰۶۰ - درگذشته ۱۲ نوامبر ۱۰۹۴)

شاه اسکاتلند و فرزند مالکولم سوم و همسرش اینگیبیورگ و در نتیجه نوهٔ دانکن اول بود.

او ابتدا در پادشاهی انگلستان گروگان بود اما پس از بیرون کردن عمویش، دانلد سوم اسکاتلند، با کمک انگلیسی‌ها و نرمن‌ها در ۱۰۹۳ به پادشاهی رسید .

او سال بعد در نبرد مونته‌چین کشته شد.

او در صومعهٔ دامفرملین به خاک سپرده شده است.

## منابع

* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Duncan_II_of_Scotland&oldid=182376812 بازدید January ۹، ۲۰۰۸Wikipedia contributors، "Duncan II of Scotland،" Wikipedia، The Free Encyclopedia]

رده:افراد اسکاتلندی نروژی‌تبار
رده:اهالی اسکاتلند در سده ۱۱ (میلادی)
رده:پادشاهان سده ۱۱ (میلادی) اهل اسکاتلند
رده:جرم‌های ۱۰۹۴ (میلادی)
رده:حکم‌رانان اروپا در سده ۱۱ (میلادی)
رده:خاک‌سپاری‌ها در دیر دانفرم‌لاین
رده:درگذشتگان ۱۰۹۴ (میلادی)
رده:زادگان ۱۰۶۰ (میلادی)
رده:شاهان مقتول
رده:شاهان مقتول سده ۱۱ (میلادی)
رده:فرمانروایان اسکاتلند
رده:زادگان سده ۱۱ (میلادی)
ادگار، پادشاه اسکاتلند

**ادگار**  (زاده ۱۰۷۴ - درگذشته ۸ ژانویه ۱۱۰۷) از ۱۰۹۷ تا ۱۱۰۷ شاه اسکاتلند بود.

او پسر مالکولم سوم و سنت مارگارت اسکاتلند و برادر شاه قبلی دانکن دوم بود. همچنین شاه پس از او یعنی الکساندر اول، برادر ادگار بود. او را با نام "قابل صلح" می‌شناختند.

او در هنگام مرگ مجرد بود و در صومعهٔ دامفرلین به خاک سپرده شد.

## منابع

http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Edgar,_King_of_Scotland&oldid=442919032

رده:اهالی اسکاتلند در سده ۱۱ (میلادی)
رده:اهالی اسکاتلند در سده ۱۲ (میلادی)
رده:پادشاهان سده ۱۱ (میلادی) اهل اسکاتلند
رده:حکم‌رانان اروپا در سده ۱۱ (میلادی)
رده:حکم‌رانان اروپا در سده ۱۲ (میلادی)
رده:حکم‌رانان سده ۱۲ (میلادی) اهل اسکاتلند
رده:خاک‌سپاری‌ها در دیر دانفرم‌لاین
رده:درگذشتگان ۱۱۰۷ (میلادی)
رده:زادگان ۱۰۷۴ (میلادی)
رده:فرمانروایان اسکاتلند
رده:مقاله‌های که ابهام‌زدایی آنها به‌اشتباه به‌جای پرانتز با کاما صورت گرفته
رده:پسران شاهان
هاکون پنجم نروژ

**هاکون پنجم** Haakon V Magnusson  (زاده ۱۲۷۰ - درگذشته ۸ مه ۱۳۱۹)از ۱۲۹۹ تا ۱۳۱۹ پادشاه نروژ بود. وی آخرین پادشاه نروژ از دودمان فیرهیر بود.

او با یوفمیای روگن ازدواج کرد و پدر اینگبورگ هاکونسدوتر بود. اینگبورگ همسر دوک اریک مگنوسون سوئد شد.

## منابع

* 

رده:اهالی نروژ در سده ۱۳ (میلادی)
رده:اهالی نروژ در سده ۱۴ (میلادی)
رده:پادشاهان نروژ
رده:حکمرانان اهل نروژ
رده:درگذشتگان ۱۳۱۹ (میلادی)
رده:دودمان فیرهیر
رده:زادگان ۱۲۷۰ (میلادی)
رده:خاک‌سپاری‌های مجدد سلطنتی
رده:پسران شاهان
له هونگ‌آن

**له هونگ‌آن**  (زاده ۱۲ نوامبر ۱۹۴۹) وزیر امنیت عمومی ویتنام بود.

## منابع

* http://en.wikipedia.org/wiki/Le_Hong_Anh

رده:اعضای پولیتبوروی حزب کمونیست ویتنام
رده:افراد زنده
رده:اهالی استان کین گیانگ
له هونگ‌آن
رده:سیاستمداران اهل ویتنام
رده:سیاستمداران حزب کمونیست ویتنام
رده:وزیران دولت ویتنام
فام وان ترا

**فام وان ترا** (Pham Van Tra) (زاده ۱۹۳۵) وزیر دفاع کنونی کشور ویتنام است.

او که ژنرالی چهار ستاره‌است از سپتامبر ۱۹۹۷ تا کنون جانشین دائون خوئه در وزارت دفاع ویتنام شده‌است و پیش از این رئیس خدمهٔ عمومی ارتش ویتنام نیز بوده‌است.

## منابع

Wikipedia contributors، "[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Pham_Van_Tra&oldid=244140296 Pham Van Tra]،" Wikipedia, The Free Encyclopedia، (accessed October 9, 2008).

رده:اعضای پولیتبوروی حزب کمونیست ویتنام
رده:افراد زنده
رده:اهالی استان باک نین
رده:اهالی ویتنام
رده:زادگان ۱۹۳۵ (میلادی)
رده:زادگان ۱۹۳۷ (میلادی)
رده:ژنرال‌های اهل ویتنام
رده:سیاستمداران حزب کمونیست ویتنام
رده:وزیران دولت ویتنام
رده:وزیران دفاع ویتنام
کیوشو

**کیوشو** (九州 ،Kyūshū) سومین جزیرهٔ بزرگ کشور ژاپن و جنوبی‌ترین و غربی‌ترین جزیره از جزایر چهارگانه اصلی این کشور است. این جزیره از غرب با دریای چین شرقی و از شرق با اقیانوس آرام همسایه است. مساحت جزیره کیوشو ۳۶٬۷۸۲ کیلومتر مربع و جمعیت آن ۱۴ میلیون و ۳۱۱ هزار نفر است. واژه کیوشو در ژاپنی به معنی «نُه ولایت» است که به ۹ استان باستانی (کوونی) اشاره دارد که زمانی جزیره به آنها تقسیم می‌شد. کیوشو همچنین جنوبی‌ترین منطقه (چیهو) در کشور ژاپن است که علاوه بر جزیره اصلی، جزایر مجاور و مجمع‌الجزایر طویل ریوکیو را دربر می‌گیرد که ۱۱۰۰ کیلومتر به سمت جنوب غربی امتداد دارد.

کیوشو نزدیک‌ترین جزیره از جزایر اصلی ژاپن به قاره آسیا است و از زمان‌های قدیم تبادل فعالی بین آن و کشورهای مجاور وجود داشته است. آب و هوای کیوشو کمی گرمتر و گرمسیری‌تر از هونشو است و سواحل جنوبی و شرقی آن هر ساله شاهد بروز طوفان است.

## جغرافیا
زمین‌های کیوشو به‌طور کلی کوهستانی با دره‌های بسیار حاصلخیز است، مانند بقیه ژاپن، به جز منطقه دشت وسیع در بالای جزیره که جایگاه بزرگ‌ترین شهرهای جزیره یعنی فوکوئوکا و کیتاکیوشو است. کیوشو همچنین یکی از فعال‌ترین مناطق زمین‌شناختی در جهان است، با چندین آتشفشان زنده و چشمه‌های آب گرم فراوان.

کیوشو از شمال با تنگه شیمونوسکی از جزیره هونشو و با تنگه تسوشیما یا کانال شرقی از شبه‌جزیره کره در شمال غرب جدا می‌شود. کیوشو از سامانه پیچیده‌ای از رشته‌های آتشفشانی تشکیل شده است. آب و هوای جنوب آن نیمه‌گرمسیری است و کیوشو به دلیل پوشش گیاهی نیمه‌گرمسیری و بارندگی شدیدش معروف است. کیوشو جایگاه کوه آسو، بزرگ‌ترین دهانه آتشفشانی فعال جهان، و پارک‌های ملی آسو-کوجو، کیریشیما-یاکو و اونزن-آماکوسا است. بپو یک تفرجگاه معروف چشمه‌های آب گرم در جزیره است.

امروزه کیوشو در تقسیمات کشوری به عنوان یکی از مناطق ژاپن به‌شمار می‌آید و خود به هفت استان تقسیم شده است به نام‌های: فوکوئوکا، کوماموتو، ناگاساکی، اوئیتا، ساگا، کاگوشیما، میازاکی.

## جمعیت
بندانگشتی|تصویر ماهواره ای از جزیره کیوشو
جمعیت کیوشو ۱۴ میلیون و ۳۱۱ هزار نفر است و بنابر این ۱۰٫۳ درصد از جمعیت ژاپن را در خود جای داده است. بیشتر جمعیت کیوشو در امتداد شمال غرب، در شهرهای فوکوئوکا و کیتاکیوشو متمرکز شده‌اند، با دالان‌های جمعیتی که از جنوب غربی به ساسبو و ناکاساکی و از جنوب به کوماموتو و کاگوشیما امتداد دارند. به جز اویتا و میازاکی، ساحل شرقی کاهش عمومی جمعیت را نشان می‌دهد.

از نظر سیاسی، کیوشو به عنوان سنگر حزب لیبرال دموکرات توصیف می‌شود. طبق داده‌های سرشماری ژاپن، جمعیت منطقه کیوشو با جزایر ریوکیو (استان‌های اوکیناوا و کاگوشیما) از حدود سال ۲۰۰۰ کاهش جمعیت زیادی را تجربه کرده است. اهالی ریوکیو نرخ زاد و ولد نسبتاً بالایی دارند، با این وجود این امر نتوانسته است از کاهش کلی جمعیت جنوب ژاپن جلوگیری کند. مردم ریوکیو یک گروه اقلیت بومی در ژاپن هستند.

## منابع

رده:جزایر استان اوکیناوا
رده:جزیره‌های استان کاگوشیما
رده:جزیره‌های ژاپن
رده:مجمع‌الجزایر ژاپن
رده:منطقه کیوشو
رده:منطقه‌های ژاپن
کوه آسو

بندانگشتی|200px

**کوه آسو** بزرگ‌ترین کوه فعال آتشفشان در ژاپن و یکی از بزرگ‌ترین آتشفشان‌های فعال جهان است. این کوه بر جزیرهٔ کیوشو واقع شده است. قلهٔ آن ۱۵۹۲ متر بالاتر از سطح دریاست.

رده:آتشفشان‌ها با نمایه انفجارپذیری ۷
رده:آتشفشان‌های استان کوماموتو
رده:آتشفشان‌های فعال
رده:آتشفشان‌های فعال ژاپن
رده:آتشفشان‌های کیوشو
رده:آتشفشان‌های مرکب
رده:آتش‌فشان‌های فرورانش
رده:ابرآتشفشان‌ها
رده:کاسه‌های آتشفشانی ژاپن
رده:کوه‌های استان کوماموتو
آسو، کوه
میانه

**میانه** به چند معنی به‌کار می‌رود:

## علوم
* میانه مثلث، پاره‌خطی که از یک راس مثلث به وسط ضلع روبرو کشیده می‌شود
* میانه (آمار)، مقدار میانی در مجموعه‌ای از داده‌های آماری

## مکان‌ها
* شهرستان میانه، در استان آذربایجان شرقی

### شهر
* میانه (آذربایجان شرقی) شهری در بخش مرکزی شهرستان میانه استان آذربایجان شرقی

### روستا
* میانه (باشت) روستایی در دهستان کوه مره خامی بخش مرکزی شهرستان باشت استان کهگیلویه و بویراحمد
* میانه (زرندیه) روستایی در دهستان خشک‌رود بخش مرکزی شهرستان زرندیه استان مرکزی
* میانه (سنندج) روستایی در دهستان نگل بخش کلاترزان شهرستان سنندج استان کردستان
* میانه (کرمانشاه) روستایی در دهستان سرفیروزآباد بخش فیروزآباد شهرستان کرمانشاه استان کرمانشاه

رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی مکان‌ها
میانه مثلث

thumb|left|220px|میانه‌های مثلث (خطوط قرمز)

در هندسه مسطحه، یک **میانه** از مثلث، نیم خطی است که یک رأس را به نقطه میانی ضلع مقابل متصل می‌کند، لذا بدین طریق ضلع مقابل به دو ضلع مساوی تقسیم می‌شود. هر مثلث دقیقاً سه میانه دارد، که هر کدام از آن‌ها از یک رأس مثلث به وسط ضلع مقابل آن رأس کشیده می‌شود. در نهایت هر سه میانه مثلث در نقطه ای به نام مرکزوار (یا مرکز مثلث) همدیگر را قطع می‌کنند. در مورد خاص مثلث متساوی الساقین، میانه مربوط به رأسی که دو ضلع مجاور آن با هم برابر است، همزمان نیمساز آن زاویه نیز می‌باشد.

مفهوم میانه به چهاروجهی‌ها نیز تعمیم پیدا می‌کند.

## ارتباط با مرکز ثقل
هر میانهٔ یک مثلث، از مرکزوار مثلث عبور می‌کند که به آن مرکز ثقل نیز می‌گویند، چرا که مرکز جرم شیء مثلثی ایده‌آل، با ضخامت بی‌نهایت نازک، با مرکزوار یکی می‌شود. ازین رو، یک شیء مثلثی آیده آل که ذکر آن رفت، در مرکزوار به تعادل می‌رسد. فاصله مرکزوار از رأسی که از آن خارج می‌شود دو برابر فاصله آن تا ضلعی است که با آن برخورد می‌کند.

## تقسیم به نواحی برابر
هر میانه، مساحت مثلث را نیز همچون طول اضلاع آن به دو نیمه مساوی تقسیم‌بندی می‌کند. به همین دلیل است که اگر مثلثی را با چگالی یک دست بسازیم، مرکز ثقل آن همان محل برخورد میانه‌های مثلث می‌شود، به همین دلیل برخی مواقع به مرکزوار یا محل برخورد میانه‌های مثلث، مرکز ثقل مثلث هم می‌گویند (غیر از سه میانه، هیچ خط دیگری که از مرکزوار، یا مرکز ثقل عبور کند، مساحت مثلث را به دو نیم تقسیم نمی‌کند، هرچند که خطوط دیگر که از خارج مرکزوار عبور می‌کنند ممکن است مساحت مثلث را به دو نیم تقسیم کنند). سه میانه مثلث را به شش مثلث کوچکتر با مساحت‌های برابر تقسیم‌بندی می‌کنند.

## روابط طول میانه در مثلث
طول میانه‌ها را می‌توان از طریق قضیه آپولونیوس بدست آورد:

:m_a = \sqrt {\frac{2 b^2 + 2 c^2 - a^2}{4} }, 

:m_b = \sqrt {\frac{2 a^2 + 2 c^2 - b^2}{4} }, 

:m_c = \sqrt {\frac{2 a^2 + 2 b^2 - c^2}{4} }, 

که در آن a و b و c اضلاع مثلث و میانه‌های متناظر با این اضلاع به ترتیب m_a و m_b و m_c می‌باشند.

ازین رو روابط زیر را داریم:

:a = \frac{2}{3} \sqrt{-m_a^2 + 2m_b^2 + 2m_c^2} = \sqrt{2(b^2+c^2)-4m_a^2} = \sqrt{\frac{b^2}{2} - c^2 + 2m_b^2} = \sqrt{\frac{c^2}{2} - b^2 + 2m_c^2},

:b = \frac{2}{3} \sqrt{-m_b^2 + 2m_a^2 + 2m_c^2} = \sqrt{2(a^2+c^2)-4m_b^2} = \sqrt{\frac{a^2}{2} - c^2 + 2m_a^2} = \sqrt{\frac{c^2}{2} - a^2 + 2m_c^2},

:c = \frac{2}{3} \sqrt{-m_c^2 + 2m_b^2 + 2m_a^2} = \sqrt{2(b^2+a^2)-4m_c^2} = \sqrt{\frac{b^2}{2} - a^2 + 2m_b^2} = \sqrt{\frac{a^2}{2} - b^2 + 2m_a^2}.

## منابع

رده:خطوط راستی که برای یک مثلث تعریف شده‌اند
سام (پسر نریمان)

**سام** پسر نریمان، پدر زال و پدر بزرگ رستم از تبار گرشاسپ، پهلوان اسطوره‌ای ایران است. شاید در آغاز جوانی سام صاحب فرزند نمی‌شد فردوسی این موضوع را تلویحاً در قسمت **اندر زادن زال** گزارش می‌کند. زمانی‌که زال به دنیا آمد همهٔ موهای سرش سفید بود از دایگان کسی جرئت نکرد این خبر را به سام بگوید یک هفته خبر مسکوت ماند. عاقبت دایه‌ای شیردل پیش سام آمد خبر تولّد را به سام گفت و وی بالفور به شبستان آمد و کودک را سپید موی دید بسیار برآشفت.

## سام در شاهنامه
**سام** پیشوای زابلیان پس از نریمان است او در زمان منوچهر پهلوانی نامدار است که در کنار قارنرزم‌زن، سرویمن، شاپور، نستوه، شیدوش، شیروی گردان جنگی ایران را تشکیل می‌دهند و به فرمان فریدون و به **کین ایرج** منوچهر را یاور هستند. منوچهر هنگام جلوس بر تخت ردان همهٔ اعضا حضور دارند ولی فقط این سام است که بیش از دیگران مورد اعتماد منوچهر است. پس از سخنان و فرامین پادشاه جدید سام بپا می‌خیزد و اظهار ادب و ارادت خویش را بر منوچهر این‌گونه بیان می‌دارد:

## نگرانی سام از تولد زال
زال هنگام تولد تمام موهای سرش سفید بود در اذهان مردم تردیدهایی به وجود می‌آورد و سام بیشتر بخاطر آن نگران بود که اگر بزرگان و سران زابل هنگام جشن و سور، او را سپیدموی یافتند و از او دلیلش را پرسیدند چه جوابی به آنان بدهد. بر همین اساس تصمیم گرفت کودک اهریمن نژاد را از خود دور کند تا مورد شماتت قرار نگیرد. اقدام سام را شاهنامه چنین توصیف می‌نماید:

مطلب قابل تأمل در این سروده اصطلاح **ایران** است و این عبارت از دوران منوچهر کم‌کم متداول گشت. البته در آغار، مفهوم کلی کشور را نداشت بلکه بیشتر **شهر ایران** مطمع نظر بود، یعنی یکی از قبایل بزرگ قوم ایرانی در جغرافیای ارضی. نکتهٔ دیگر روابط صمیمی ایران و زابُل است که سام در حال اضطراب از تولد کودک نارس و فرار، ایران را مأمن خویش برمی‌گزیند. این موضوع روابط خارجی در سطح عالی میان دو کشور را آشکار می‌نماید. سام در موعظه عباراتی مانند گناهکار، آهرمن، دیو، پری و سیمرغ اظهار می‌دارد که به آیین و فرهنگ زابلیان مربوط است.

## در ادبیات پارسی
رودکی و فردوسی

## یادواره
در سال‌های ۱۳۵۰ و ۵۱ چهار کشتی جنگی ساخت بریتانیا با نام ناوچه‌های کلاس سام و اولین آن‌ها با نام ناوچه سام (یا سام۱) به نیروی دریایی ایران پیوستند. نام این ناوچه‌ها پس از انقلاب و در دهه ۱۳۶۰ به کلاس موج و ناوچه موج تغییر یافت.

## پانویس

## جستارهای وابسته
* سام‌نامه
* گرشاسپ‌نامه
* فهرست پهلوانان ایرانی شاهنامه

## منابع
* 
* 
* معرفی مشاهیر

## پیوند به بیرون

رده:اسطوره‌شناسی ایرانی
رده:اسطوره‌شناسی سیستانی
رده:پهلوانان ایرانی شاهنامه
رده:داستان‌های شاهنامه
رده:شخصیت‌های شاهنامه
رده:قهرمان‌های اسطوره‌ای و افسانه‌ای
رده:مقاله‌های خرد اساطیر
نریمان

**نریمان** نیای بزرگ رستم پهلوان اسطوره‌ای شاهنامه از نسل گرشاسپ است. از نریمان به عنوان پهلوان سرشناس خاندان سام در شاهنامه سخن رفته و این پهلوان در دژ سپید کشته شد و رستم سال‌ها بعد انتقام او را بگرفت.

## نریمان در اوستا
نیرم، در اوستا صفت جهان‌پهلوان است و این اسطوره همان نریمان پدر سام و جد رستم سیستانی است. نام نریمان از صفت «نئیرمنو»، یعنی نیرومند و نرینه پیدا شده که بعدها او را به صورت پهلوانی درآورده‌اند. صفت نئیرمنو را در اوستا به گرشاسپ دادند و همین نام است که در شاهنامه گاهی به صورت نیرم یا نریمان مشاهده می‌شود.

## نریمان در شاهنامه
نَریمان
به معنی نَرمَنِش و پهلوان ، در شاهنامۀ فردوسی، پدر سام، نیای رُستَم . از او در شاهنامه تنها هنگامی سخن رفته که زال با رستم از رفتن نریمان به دژسپند می گوید و از او می خواهد که به کوه سپند رود انتقام نیای خود را بستاند. نریمان، در زمان فریدون، مأمور گشودن دژ سپند بود، اما ساکنان دژ او را کشته بودند. سام نیز از لشکرکشی به کین خواهی پدر، پس از ماه ها و سال ها با دست خالی بازگشته بود. پس، رستم در کسوت بازرگانان و با بار نمک که خواستار فراوانی داشت به دژ رفت و انتقام گرفت و با غنیمت فراوانی بازگشت .

قوم نریمان در سرزمین سیستان سکونت داشت و نریمان یکی از پهلوانان متقدم سیستان است. منوچهر هنگام مرگ نصایحی به فرزندش نوذر نمود که در مواقع تهدید و خطر اجانب، فقط از سام فرزند نریمان کمک بجوید. «سام‌نریمان» بسیار مورد اعتماد منوچهر بود:

نریمان در زمان فریدون در صحنهٔ سیاسی نظامی ایران پدیدار شد، زال حادثه مرگ نریمان را هنگامی که رستم برای اوّلین بار به جنگ دشمنان می‌رفت، به او باز گفت. در جنگی بزرگ نریمان و فریدون همراه سپاهیان به محاصرهٔ قلعه‌ای سرگرم بودند که ناگهان سنگی از بالای دیوار قلعه بر سر نریمان فرود آمد و او را بکشت.

## نصیحت زال به رستم
زال با این نصایح می‌خواهد رستم را ترغیب کند تا انتقام مرگ نریمان را از سکنهٔ کشوری که قلعه غیرقابل نفوذ داشت، بگیرد.

## جستارهای وابسته
* فهرست شخصیت‌های اسطوره‌ای شاهنامه
* فهرست پهلوانان ایرانی شاهنامه
* ایران در شاهنامه
* سیستان در شاهنامه

## پانویس

## منابع
* معرفی مشاهیر 
* 

## پیوند به بیرون

رده:اسطوره‌شناسی ایرانی
رده:اسطوره‌شناسی سیستانی
رده:پهلوانان ایرانی شاهنامه
رده:داستان‌های شاهنامه
رده:شخصیت‌های شاهنامه
تاریخ بختیاری

**تاریخ بختیاری** عنوان کتابی اثر سردار اسعد بختیاری است.

*تاریخ بختیاری* (یا *خلاصة الاعصار فی تاریخ البختیار*) اثری برجسته در حوزه قوم نگارانه شمارمی آید. در ۱۳۲۷ عبدالحسین خان سپهر ملقب به *لسان السلطنه* و *ملک المورخین* به فرمان علیقلی بختیاری سردار اسعد وزیر جنگ و زیرنظر او تحریر کتاب را آغاز کرد.

بخش اعظم این اثر نوشته اوست اما مجموعاً چهارده تن در تحریر و تدوین و ترجمه برخی از منابع آن نقش داشته‌اند که در فصول کتاب نام‌شان ذکر شده است. سردار اسعد شخصاً در منابع جستجو می‌کرده و پس از بررسی و انتخاب فصول راجع به بختیاری‌ها مطالب را برای تحریر یا ترجمه در اختیار تحریرکنندگان و مترجمان قرار می‌داده است. علاوه بر آن بخش‌هایی را برای سپهر تقریر می‌کرده و او آن‌ها را عیناً می‌نوشته و گاهی در پانویس توضیحاتی دربارهٔ مطالب نقل شده از منابع می‌افزوده است.

در تألیف تاریخ بختیاری افزون بر منابع معتبر از نوشته‌ها و خاطرات خارجیانی که به منطقه بختیاری رفته بوده‌اند با ذکر نام نویسنده و مترجم آن‌ها استفاده شده که همین امر سبب تکرار برخی از مطالب شده است. از جمله این آثار است: *سفرنام لیرد* که نویسنده‌اش در ۱۲۵۸/۱۸۴۰ به منطقه بختیاری رفته و مدتی در آنجا زیسته بوده است. سفرنامه بارون دو بد به ترجمه سلطان محمد نائینی جهانگرد روسی که هم‌زمان با لیرد در میان بختیاری‌ها بوده است و خ*اطرات سرتیپ هوتم شیندلر* صاحب منصب انگلیسی ترجمه علیرضا بن محمدحسین بن کیخسرو بن فتحعلی شاه.

نگارش تاریخ بختیاری حدود هفت سال طول کشید زیرا سردار اسعد برای معالجه چشم به اروپا سفر کرد و تألیف کتاب متوقف شد. در ۱۳۳۳ سلطان محمد نائینی به فرمان سردار اسعد کتاب را به پایان رساند.

تاریخ بختیاری دربردارنده اطلاعاتی وسیع و بی نظیر دربارهٔ تاریخ جغرافیای تاریخی آداب و رسوم باستان‌شناسی ساختار ایلی مردم و سرزمین بختیاری است. نثر کتاب به‌طور کلی ساده و روان است اما یکدست نیست، زیرا برگرفته از منابع مختلف و با ترجمه‌های گوناگون است.

بخش اصلی کتاب نخستین بار میان سال‌های ۱۳۲۹ و ۱۳۳۱ در ۵۴۱ صفحه با تصاویر و نقشه‌ای از منطقه بختیاری در قطع رحلی به‌طور ناقص چاپ سنگی شد. این چاپ دربردارنده آن بخش از تاریخ بختیاری بود که در ۱۳۲۷ و ۱۳۲۸ تألیف شده بود و سردار اسعد خود آن را دیده و تأیید کرده بود. این نسخه بدون تغییر در ۱۳۵۵/۱۳۱۵ش تجدید چاپ شد. قسمت دوم تاریخ بختیاری که از کوه رنگین تا رود کارون را دربرمی‌گیرد جداگانه به چاپ رسیده است، اما سردار اسعد که پیش از نابینا شدن این نسخه را خوانده بود دستور جمع‌آوری و سوزاندن آن را داد زیرا این قسمت را خلاف واقع و بی‌اعتبار می‌دانست. چاپ دیگری از تاریخ بختیاری در دست است که از ترجمه کتاب شش ماه در ایران تألیف «ادوارد استاک» صاحب منصب انگلیسی در حکومت هندوستان شروع می‌شود و وقایع کشته شدن ناصرالدین شاه و محاکمه «میرزا رضا کرمانی» را دربردارد و با یادداشت سردار اسعد دربارهٔ کتاب تاریخ بختیاری پایان می‌یابد.۷۶۶

تاریخ بختیاری مشتمل بر سه بخش مذکور در ۱۳۳۳ چاپ سنگی شد و در ۱۳۶۱ش با مقدمه «جواد صفی‌نژاد» و با فهرست‌های گوناگون در تهران چاپ افست گردید. در ۱۳۷۶ش نیز به کوشش «جمشید کیان فر» در تهران منتشر شد.

تاریخ بختیاری (یا خلاصة الاعصار فی تاریخ البختیاری) به عنوان یکی ازسه اثر برجسته درحوزه قوم نگارانه در کنار دواثر حکومتگران بختیاری اثرمهراب امیری و نظری به تاریخ بختیاری درعصرافشار اثر مهرزادقنبری سرداراکبری خرادآذربه شمارمی آید.

## جستارهای وابسته
* مردم بختیاری

## پانویس

رده:کتاب‌های تاریخی درباره اقوام
رده:کتاب‌های تاریخی درباره ایران
رده:کتاب‌های فارسی
افسر

معانی واژه **اَفسَر**:
* افسر (نیروهای مسلح) کسی که در نظام دارای درجه باشد
* افسر به معنی کلاه
* شیخ‌الرئیس افسر متخلص به افسر از شاعران ایرانی
* افسر (فیلم ۲۰۰۱)
* افسر (فیلم ۱۹۵۰)
* داراب افسربختیاری
سردار

[150px|بندانگشتی|نشان «رستهٔ فرماندهی و ستاد» در [سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران]]

**سردار** لقبی نظامی در نیروهای مسلح ایران است، که به دارندگان درجهٔ نظامی بالاتر از سرهنگ در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، که دورهٔ دافوس را گذرانده باشند، اعطا می‌شود. معادل این لقب در ارتش جمهوری اسلامی ایران؛ امیر است. همچنین به فرماندهان نیروی انتظامی که پاسدار باشند، یعنی از سپاه پاسداران به این نیرو منتقل شده باشند، یا پیش از ادغام نیروهای انتظامی، عضو کمیتهٔ انقلاب اسلامی بوده باشند یا پس از ادغام نیروهای انتظامی در سال ۱۳۷۰ به استخدام این سازمان درآمده باشند نیز سردار گفته می‌شود و در غیر این صورت به آنان امیر می‌گویند.

## واژه‌شناسی
واژهٔ **سردار** «*سالار و رئیس [[سپاه]] و پیشرو [[لشکر]]*» در زبان فارسی نو ساخته شده‌است. واژهٔ  که از  روییده، در فارسی دری به «سالار» تحول یافته‌است. برابر این واژه در  «*سردار، پیشوا*» و در  «*سردار، سالار*» بوده‌است.

## درجات نظامی
لقب «سردار» در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروی انتظامی به کار می‌رود و شامل دارندگان درجات سرتیپ دوم، سرتیپ، سرلشکر، سپهبد و ارتشبد می‌شود:

نام‌های درجه‌های سرداران در ایران (به جز سرداران نیروی دریایی) از نام یگان‌های بزرگ نیروی زمینی با افزودن پیشوند و پسوند ساخته شده و از این دید همانند با نام درجه‌های نظامی کشورهای فرانسه و ترکیه هستند.

درجهٔ «سرتیپ دوم» در سال ۱۳۶۶ ابداع شد و در ۱۳۷۰ در پی تصویب «قانون مقررات استخدامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» در این نیروی نظامی نیز معمول گردید. این درجه که پایین‌تر از سرتیپ و بالاتر از سرهنگ است، در دیگر نیروهای نظامی جهان معادلی ندارد.

## جستارهای وابسته
* تیمسار
* امیر (لقب نظامی)

## منابع

* 

رده:درجه‌های ارتش ایران
رده:درجه‌های نظامی
رده:سران کشور
رده:سرداران سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
رده:عنوان‌ها در افغانستان
رده:عنوان‌ها در ایران
رده:عنوان‌ها در پاکستان
رده:عنوان‌ها در هند
رده:عنوان‌های رهبری ملی و قومی
رده:عنوان‌های عثمانی
رده:عنوان‌های نظامی
رده:فئودالیسم در پاکستان
رده:فئودالیسم هند
رده:واژگان نظامی
استوار

**استوار** درجه‌ای درجه‌داری و سمتی در نیروهای مسلح ایران و بسیاری از کشورهای جهان است که پایین‌تر از درجهٔ ستوان و بالاتر از درجهٔ گروهبان جا می‌گیرد.

درجهٔ استوار دو مرحله دارد:
* استوار یکم
* استوار دوم

## واژه‌شناسی
واژهٔ فارسی «استوار» که فرهنگستان ایران به جای واژهٔ فرانسهٔ «sous officier» برگزیده، در فارسی به معنی «*محکم و مضبوط؛ مستحکم، حصین*» و در پارسی میانه «ōstavār» به معنی «*محکم، استوار؛ مؤمن*» بوده که ظاهراً از «-ava-stā*» در ایرانی باستان و از ریشهٔ -stā* «*بر پا کردن، ایستادن، استوار کردن*» در زبان نیاایرانی به‌وجود آمده است.

## پیشینه
**اُستُوار** هم‌اکنون یکی از درجه‌های نظامی ایران است و در دورهٔ پهلوی اول، این درجه را «مُعین نایب» می‌نامیدند.

## حقوق استوار
به موجب بخشنامه، به کلیهٔ دستگاه‌های اجرائی ایران در خصوص نحوهٔ پرداخت حقوق و مزایای کارکنان وظیفه در تاریخ سه‌شنبه، ۱۵ مرداد ۱۳۸۷، حقوق دریافتی استوارها در آن تاریخ بدین‌گونه بود:

استوار دوم:
:کل حقوق (ریال): ۳۹۵٬۱۳۶؛ بازنشستگی ۹٪: ۳۵٬۵۶۲
:بیمهٔ عمر و حوادث ۱٪: ۳۹۵۱
:خالص پرداختی (ریال): ۳۵۵٬۶۲۳

استوار یکم
:کل حقوق (ریال): ۴۱۶٬۳۰۴
:بازنشستگی ۹٪: ۳۷٬۴۶۷
:بیمهٔ عمر و حوادث ۱٪: ۴۱۶۳
:خالص پرداختی (ریال): ۳۷۴٬۶۷۴

## قوانین مرتبط با استوارها در دورهٔ پهلوی
قانون راجع به تبدیل درجهٔ استواریکم‌ های خلبانی و فنی نیروی هوایی به ستوانیارسومی، که در جلسهٔ ۱۳۳۸٫۱۰٫۱۵ به تصویب مجلس سنا رسیده‌بود و مشتمل بر مادهٔ واحده و پنج تبصره است، در جلسهٔ پنجشنبه ۲۵ آذرماه ۱۳۳۸ به تصویب مجلس شورای ملی رسید.

متن این قانون بدین شرح است:

:مادهٔ واحده - استواریکم‌ های خلبانی و فنی نیروی هوایی که حداقل دارای گواهینامهٔ سوم متوسطه بوده و بیش از چهار سال تمام در درجهٔ اخیر قدمتِ خدمت داشته باشند، پس از طی دورهٔ آموزشگاه ستوانیاری به درجهٔ ستوانیارسومی مفتخر می‌گردند.
:تبصرهٔ ۱ - ستوانیاری دارای درجات ۳ و ۲ و ۱ می‌باشد که به‌ترتیب ستوانیارسومی، ستوانیار دومی، ستوانیاریکمی نامیده می‌شوند.
:تبصرهٔ ۲ - حداقل مدت توقف در هر یک از درجات ستوانیارسومی و ستوانیار دومی برای ترفیع به درجهٔ بالاتر پنج سال تمام می‌باشد.
:تبصرهٔ ۳ - حقوق درجهٔ این قبیل درجه‌داران در درجات ستوانیارسومی و ستوانیار دومی و ستوانیاریکمی به‌ترتیب معادل حقوق درجهٔ ستوان‌سومی، ستوان‌دومی، ستوان‌یکمی بوده و میزان حقوق سنواتیِ آنان معادل یک‌دهم (۱۰). (۱) حقوق مندرج در مادهٔ ۵۱ قانون استخدام نیروهای مسلح شاهنشاهی خواهد بود.
:تبصرهٔ ۴ - شرایط ورود و سایر مقررات مربوط به آموزشگاه ستوانیاری برابر اساسنامه‌ای که به وسیلهٔ نیروی هوایی پیشنهاد و به تصویب وزارت جنگ می‌رسد تعیین خواهد شد.
:تبصرهٔ ۵ - درمورد درجه‌داران خلبان و فنی نیروی هوایی، مقررات این قانون جانشین مقررات مادهٔ ۲۹ قانون استخدام نیروهای مسلح شاهنشاهی و سایر مقررات مربوط به افسریاران خواهد بود.

## جستارهای وابسته
* درجه‌های نظامی ایران

## منابع
*واژه‌های نو [[فرهنگستان ایران]] تا پایان سال ۱۳۱۸*، تهران، نشر ابن سینا، ۱۳۱۹ خ.

رده:درجه‌های ارتش ایران
رده:درجه‌های نظامی اتحادیه کشورهای همسود
رده:درجه‌های نظامی ارتش بریتانیا
رده:درجه‌های نظامی استرالیا
رده:درجه‌های نظامی ایالات متحده آمریکا
رده:درجه‌های نظامی بریتانیا
رده:درجه‌های نظامی تفنگداران دریایی ایالات متحده
رده:درجه‌های نظامی سنگاپور
رده:درجه‌های نظامی کانادا
رده:درجه‌های نظامی نیروی دریایی پادشاهی بریتانیا
رده:درجه‌های نظامی نیروی زمینی ایالات متحده آمریکا
رده:درجه‌های نظامی نیروی هوایی سلطنتی
رده:عنوان‌ها در ایران
رده:واژگان نظامی
سید علاءالدین حسین

**حسین بن موسی** ملقب به **سید علاء الدین حسین** و معروف به **حسین کوچک** فرزند موسی کاظم برادر علی بن موسی الرضا و احمد ابن موسی می‌باشد او در سال ۲۰۲ (قمری) (اواخر قرن دوم هجری) از مدینه راهی توس بود که در شیراز به قتل رسید. بنا بر نقل بعضی از علمای انساب مرقد وی در طبس بنام امامزاده حسین بن موسی کاظم مشهور است.

## آرامگاه
بنای اصلی آرامگاه در زمان اتابکان در اواخر قرن هفتم یا اوایل قرن هشتم  هجری قمری ساخته شده‌است. گنبد در سال ۱۳۲۹ بر اثر حوادث متعدد برداشته و در سال ۱۳۳۱ به وسیله مشیرالملک (میرزا ابوالحسن خان) گنبدی با اسکلت فلزی بر روی آن نصب گردید.

### وضعیت آرامگاه در حال حاضر
آرامگاه در محله آستانه در جنوب شرقی بافت تاریخی شیراز قرار دارد. گنبد کنونی با کاشی‌های معرق پوشیده شده‌است که بر آن به خط ثلث طلایی و بر زمینه آبی سوره مزمل نوشته شده‌است.

## نگارخانه

پرونده:Ali 0499.jpg|
پرونده:Seied-alaedin.jpg|
پرونده:Seied.jpg|


## جستارهای وابسته
* موسی بن جعفر
* حرم شاهچراغ
* آستانه (شیراز)

## پانویس

رده:امامزاده‌ها در استان فارس
رده:امامزاده‌های تاریخی شهرستان شیراز
رده:فرزندان موسی کاظم
حجاج بن مسروق جعفی

**حجاج بن مسروق جعفی** از قبیله مذحج از جمله شیعیان مشهور علی بوده است. او در کوفه زندگی می‌کرد و هنگامی که از حرکت حسین بن علی به کربلا آگاه شد او را تا هنگام مرگش در واقعه کربلا همراهی کرد. هنگامی که کاروان حسین با سپاه حر روبرو شدند، او به فرمان حسین، اذان ظهر گفت.

## منابع

رده:اصحاب اهل بیت
رده:کشته‌شدگان نبرد کربلا
رده:درگذشتگان ۶۱ (قمری)
رده:درگذشتگان ۶۸۰ (میلادی)
رده:حسین بن علی
رده:حسینیه
حج ناتمام

**حج ناتمام** اشاره دارد به اقدام حسین بن علی در ناتمام گذاردن مناسک حج و بیرون رفتن از مکه پیش از واقعه کربلا.

حسین بن علی به خاطر ناامنی مکه برای ایشان و اینکه مطلع شد نیروهای یزید در صدد قتل او در مکه هستند، تصمیم گرفت حج را به عمره مفرده تبدیل کند. احرام بست و طواف و سعی و تقصیر انجام داد و از احرام بیرون آمد، چون نمی‌توانست حج را به پایان برد. ایشان بیم آن داشت در مکه او را گرفته، به سوی یزید ببرند، یا غافلگیرانه ترور کنند. این از نظر فقهی نیز بی اشکال است. در حدیث آمده است که حسین بن علی روز ترویه در حالی که در عمره بود، به سوی عراق بیرون شد: «ان الحسین بن علی خرج یوم‌الترویة الی العراق و کان معتمرا».

کار ایشان هم جنبه حفظ قداست حرم الهی را داشت و هم نمی‌خواست در ایام حج و در بیت‌الله الحرام خونش ریخته شود، و هم با بیرون شدن از مکه، در روزی که همه از هر سو به مکه آمده‌اند و عازم عرفاتند و به این صورت، خبر خروج اعتراض‌آمیز وی بر ضد حکومت، توسط حاجیانی که از همه جا آمده‌اند و اینکه ایشان، در مکه هم امنیت و مصونیت ندارد، همه جا پخش می‌شد و این نوعی مبارزه تبلیغاتی بر ضد یزید بود.

## منبع
* کتابخانه حوزه 

رده:عاشورا
حدیقةالسعدا

بندانگشتی|269x269پیکسل|تصویری از کتاب
**حدیقةالسُعَداء**  کتاب مقتلی به زبان زبان ترکی است که محمد فضولی آن را نوشته است. روضةالشهداء، نخستین کتاب مقتل فارسی بود و به قلم ملا حسین واعظ کاشفی نوشته شده بود.

## پانویس

رده:عاشورا
رده:کتاب‌های ترکی
رده:کتاب‌های درباره حسین بن علی
حلاس بن عمر راسبی

**حُلاس بن عمرو راسبی** از کشته‌شدگان ماجرای کربلاست که در حمله اول در روز عاشورا کشته شد.

حُلاس بن عمرو راسبی و برادرش، نعمان بن عمرو، از اهالی کوفه و از اصحاب علی بن ابی‌طالب بودند. گفته‌اند در زمان علی بن ابی‌طالب در کوفه رئیس شهربانی این شهر بود. سپس او و برادرش نعمان، همراه عمر سعد بودند. اما سرانجام به اردوگاه حسین بن علی پیوست. حُلاس زمانی در کوفه فرمانده نیروهای علی بن ابی‌طالب بود، با سپاه عمر بن سعد به کربلا آمد ولی قبل از آغاز جنگ همراه برادرش به سپاه حسین بن علی پیوست و در حمله اول سپاه یزید کشته شد. 

نام او در برخی منابع، «حلاش» آمده است.

## منابع
ابصار العین، ص ۱۰۹.

رده:اصحاب اهل بیت
رده:کشته‌شدگان نبرد کربلا
حمید بن مسلم ازدی

**حمید بن مسلم ازدی** وقایع‌نگار نبرد کربلا و رویدادهای مرتبط با حسین بن علی بوده‌است. او یکی از لشکریان عمر سعد و در نهضت توابین نیز حضور داشت.

از جمله مواضع وی دفاع از امام سجاد و جلوگیری شمر از کشتن او است، زیرا وقتی شمر می‌خواست خیمه‌ها را بسوزاند به او اعتراض کرد و وی را مقصر این کار دانست و پس از جنگ، عمر بن سعد او را به همراه خولی فرستاد تا سر امام حسین را به نزد ابن زیاد ببرد.

او پس از واقعه کربلا در نهضت توابین شرکت کرد و پس از شکست آن‌ها، سعی در نزدیک شدن به مختار ثقفی داشت، اما از این کار خودداری کرد زیرا مختار در قصد کشتن قاتلان حسین بن علی جدی بود؛ اصحاب مختار به دنبال او بودند، اما وی را دستگیر نکردند.

## منابع
* اطلاعات بازنویسی‌شده بر پایه متنی در حوزه 
* ویکی‌پدیای عربی

رده:تاریخ‌نگاران مسلمان عرب
حنظلة بن اسعد شبامی

**حَنظَله بن اَسعَد شبامی** از کشته‌شدگان در واقعه کربلا است و نامش در زیارت ناحیه مقدسه آمده‌است.حنظله از جمله کسانی است که حسین بن علی او را برای گفتگو با سردار سپاه دشمن، ابن سعد عنید، گسیل داشت.
حنظله کوفی است و شبام، نام طایفه‌ای از همدانیان است. حنظله از چهره‌های شیعی در کوفه و معلم قرآن بود. زمانی که حسین بن علی به کربلا رسید، وی به او پیوست و از جان حسین بن علی در مقابل تیرها و نیزه‌ها محافظت کرد و گاهی هم با سخنانش به سپاه کوفه هشدار می‌داد و موعظه می‌کرد.

## منابع

* کتابخانه حوزه 

رده:اصحاب اهل بیت
رده:حسین بن علی
رده:حسینیه
رده:درگذشتگان ۶۱ (قمری)
رده:درگذشتگان ۶۸۰ (میلادی)
رده:زادگان دهه ۶۰۰ (میلادی)
رده:کشته‌شدگان نبرد کربلا
عیوقی

بندانگشتی|نمونه‌ای از نگاره‌های نسخه استانبول از داستان ورقه و گلشاه. در این نسخه ۷۱ نگاره ترسیم شده‌است. این نگاره‌ها اسلوب و طرز نقش‌های پیش از دوره مغول را به‌یاد می‌آورد.
بندانگشتی|320px|ورقه و گلشاه، شیراز، مکتب سلجوقی، نیمهٔ اول سدهٔ هفتم قمری، کتابخانهٔ موزهٔ توپقاپی استانبول.
**عَیّوقی** از سرایندگان اوایل سدهٔ پنجم قمری و سرایندهٔ مثنوی *[[ورقه و گلشاه]]* است. از زندگی او اطلاعات چندانی در دست نیست. او مثنوی خود را به نام سلطان محمود کرده و از آن‌جا که این سلطان را با کنیهٔ «ابوالقاسم» و لقب «سلطان غازی» یاد کرده، بی‌تردید منظور سلطان محمود غزنوی بوده‌است. بنا بر گفتهٔ احمد آتش، عیوقی در نوبهاری، ورقه و گلشاه را سروده و به‌عنوان عیدانه به سلطان محمود پیشکش کرده‌است. ذبیح‌الله صفا هم به همین دلایل، سلطان غازی را محمود می‌داند و بر این باور است که واژگان، مفردات و عبارات مثنوی این حدس را تقویت می‌کند.

عَیّوقی به‌خاطر سرودن منظومهٔ عاشقانهٔ وَرْقه و گُلشاه مشهور است.
او مثنوی دیگری در بحر رمل مسدس و قصایدی نیز داشته‌است. عیوقی در بخشی از منظومه ورقه و گلشاه به ناکامی عشقی خود نیز اشاره‌ای دارد و از روزگار خود و «نامردمی» برخی افراد گلایه می‌کند که مانع خوشبختی او شده‌اند.

با توجه به زبان متوسط و توصیفاتی که عیوقی در این داستان می‌کند (برای نمونه پخت‌وپز گلشاه برای ورقه در حالی که گلشاه زن شاه شام است) به نظر می‌آید عیوقی از طبقه متوسط و پایین جامعه بوده‌است.

## ورقه و گلشاه
**وَرْقه و گُلشاه** منظومهٔ عاشقانه‌ای است به زبان فارسی با بیش از دو هزار بیت در بحر متقارب.

این منظومه از نخستین منظومه‌های داستانی فارسی در سدهٔ چهارم و اوایل سدهٔ پنجم هجری است.
عیوقی داستان ورقه و گل‌شاه را از داستان‌های عربی برگرفته‌بود و سرچشمهٔ آن را با سرچشمهٔ عربی داستان لیلی و مجنون نظامی یکی دانسته‌اند.

ورقه و گلشاه با داستان عاشقانه و کهن *[[عروه و عفرا]]* که در سدهٔ چهارم معروف بوده همانندی و نزدیکی دارد.
طبق نوشتهٔ خود عیوقی، داستان اثر بر اساس *عروه و عفرا*ست.
منظومه ورقه و گل‌شاه عیوقی داستان دلدادگی عاشق و معشوق است و با زبانی ساده و بی‌پیرایه بیان شده، در حالی که در منظومه لیلی و مجنون نظامی با استعاره و کنایه و انواع آرایه‌های بدیعی بازگو شده‌است.

ورقه و گلشاه از قدیمی‌ترین درپیوست‌های بزمی زبان فارسی است و نخستین بار احمد آتش، نسخه خطی آن را در کتابخانه استانبول یافت و زیر عنوان «یک مثنوی گم‌شده» معرفی کرد.

شانزده بین نخست منظومه ورقه و گلشاه که اشعار مقدمه آن و در ستایش خدا و پیامبر اسلام است بعدها به این متن افزوده شده است. این شانزده بیت گزیده‌ای است از ابیات مثنوی همای و همایون، سروده خواجوی کرمانی، شاعر معروف سده هشتم هجری. در این شانزده بیت، برخلاف بقیه متن دست‌نویس ورقه و گلشاه، حروف پ و چ با سه نقطه آمده و دال‌ها، جز در کلمه خداوند، همه‌جا ذال نوشته شده است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

* داستان ورقه و گلشاه 
* 

رده:شاعران دوره غزنویان
رده:شاعران سده ۱۰ (میلادی) اهل ایران
رده:شاعران فارسی‌زبان
رده:شاعران مرد اهل ایران
رده:شاعران ایران بزرگ
رده:نویسندگان مرد اهل ایران
فخرالدین اسعد گرگانی

**فخرالدین اسعد گرگانی** شاعر داستانگوی ایرانی نیمهٔ نخست سده پنجم هجری است. زادروز او در آغاز سده پنجم هجری در گرگان و چنانچه پسوند وی نشان می‌دهد اهل گرگان بوده است. درگذشت فخرالدین اسعد بعد از سال ۴۴۶ و گویا در اواخر عهد طغرل سلجوقی روی داده است.

وی زاده شهر باستانی جرجان (معرب گرگان) و از داستان‌سرایان بزرگ ایران است و سنی معتزلی مذهب بوده است. او همزمان با سلطان ابوطالب طغرل (۴۲۹–۴۵۵) می‌زیسته است. او در فتح اصفهان با طغرل همراه بوده و بعد از آنکه سلطان از اصفهان به قصد تسخیر همدان خارج شد، فخرالدین اسعد با وی به همدان نرفت و با عمید ابوالفتح مظفر نیشابوری حاکم اصفهان در آن شهر ماند و تا زمستان سال ۴۴۳ را در آن شهر به‌سر برد. گفتگوهای او با امیر ابوالفتح مظفر به نظم داستان *[[ویس و رامین]]* توسط او انجامید.

بعدها بسیاری از گویندگان در منظومه‌های خویش به شیوهٔ شاعری وی توجه نمودند که ازآن‌جمله نظامی گنجوی را باید نام برد که هنگام سرودن *[[خسرو و شیرین]]* به برخی از موارد این کتاب نظر داشته است.

## ویس و رامین
پیش کشیده شدن حدیث ویس و رامین بین او و عمید ابوالفتح مظفر نیشابوری، حاکم اصفهان، موجب شد که فخرالدین آن داستان را به نظم درآورد. این داستان از زبان پارسی میانه به فارسی نو درآمده و تأثیر زبان پهلوی یا پارسی میانه بر شاعر در این منظومه باعث شده که صورت اصل و کهنهٔ بسیاری از واژه ها را در کتاب خویش نگه دارد و افزون بر آن سادگی و بی‌پیرایگی نثر پهلوی شعر وی را بسیار روان و ساده و بی‌آلایش سازد. از این شاعر به جز «ویس و رامین» و چند بیت پراکنده اثر دیگری در دست نیست.

## جستارهای وابسته
* انوشیروان زیاری

## پانویس

## منابع
* حاکمی والا، اسماعیل. منبع:''خلاصهٔ ویس و رامین'' به کوشش اسماعیل حاکمی والا
* فروزانفر، بدیع‌الزمان، *سخن و سخنوران* (جلد دوم)
* صفا، ذبیح‌الله، *تاریخ ادبیات در ایران* (جلد دوم)
* مینوی، مجتبی، مقاله در دورهٔ ششم مجلهٔ سخن
* عوفی، محمد: لباب‌الالباب، مصحح: عزیزالله علیزاده
* مینورسکی مقاله فرهنگ ایران زمین، ترجمه مصطفی مقربی (دفتر ۱و۲ از جلد ۴)
* خلاصه ویس و رامین: به اهتمام جلال متینی
* مقدمه ویس و رامین: مصحح محمدجعفر محجوب
* تذکره‌های مختلف مانند مجمع‌الفصحاء رضاقلی‌خان هدایت؛ آتشکده آذر؛ تذکرةالشعرا دولتشاه سمرقندی

## پیوند به بیرون
* امکان اشکانی و واقعی بودن «ویس و رامین»

رده:اهالی ایران در سده ۱۱ (میلادی)
رده:اهالی گرگان
رده:درگذشتگان ۱۰۵۴ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۰۵۸ (میلادی)
رده:شاعران ایران بزرگ
رده:شاعران ایرانی سده ۱۱ (میلادی)
رده:شاعران فارسی‌زبان سده ۵ (قمری)
رده:شاعران فارسی‌زبان
رده:نویسندگان مرد اهل ایران
قطران تبریزی

[بندانگشتی|200x200پیکسل|[مقبرةالشعرا|مقبرةالشعرای تبریز، محل دفن حدود ۴۰۰ تن از دانشمندان و ادیبان نام‌آور ایران است.]]
شرف الزمان حکیم ابومنصور **قطران عضدی تبریزی**، شاعر ایرانی سده پنجم هجری، هم‌دوران با شدادیان و روادیان است.

در روستای شادآباد علیا، تبریز به دنیا آمد. قطران از طبقهٔ دهقان بود چنان‌که می‌سراید:

با آن که زبان مادری قطران زبان آذری در آذربایجان بود، به پارسی نیکو شعر می‌سرود. ناصرخسرو قبادیانی در سفرش با او دیدار کرده است. ناصرخسرو می‌گوید: «در تبریز، قطران نام شاعری را دیدم. شعری نیک می‌گفت، اما زبان فارسی نیکو نمی‌دانست. پیش من آمد دیوان منجیک و دیوان دقیقی بیاورد و پیش من بخواند و هر معنی که مشکل بود از من پرسید، با او بگفتم و شرح آن بنوشت و اشعار خود بر من خواند». علت عدم عادت قطران به زبان پارسی آن بود که خود به زبان آذری خو گرفته و پاره‌ای لغات و اصطلاحات اهل مشرق را که از زبان محلی آنان بوده است، نمی‌شناخته است.

قطران گویا نخستین شاعر پارسی در آذربایجان بوده است:

و همچنین:

قطران در ۲۵ سالگی به گنجه مسافرت کرد و مورد توجه ابوالحسن علی لشکری قرار گرفت. در دیوان قطران به سه واقعه مهم تاریخی اشاره شده است:
# جنگ امیر وهسودان با سپهبد موغان
# تازش غُزان به آذربایجان
۳- زمین‌لرزه دهشتناک تبریز در سال ۴۳۴ هجری قمری.

از معاصران قطران ابونصر مملان (محمد) فضل بن شاوور ابودلف پادشاه نخجوان اند. سبک اشعار قطران مانند سبک اشعار رودکی، فرخی سیستانی و عنصری است. درگذشت قطران را به سال ۴۶۵ هجری قمری نوشته‌اند، ولی از دیوان او شواهدی به دست می‌آید، که زندگانی او را بعد از این سال هم معلوم می‌دارد. قطران شاعری توانا و نیکو سخن است. تمایل او به صنایع از قصیده‌های او آشکار است و با وجود تصنع در شعرها، جانب لطافت و روانی کلام را همواره رعایت کرده است. یکی از وجوه اهمیت او آن است، که نخستین کسی است که در آذربایجان به فارسی دری آغاز سخنوری کرده و مقتدای شاعران آذربایجان شده است. از دیرباز ناسخان دیوان‌های شاعران سخنان قطران و رودکی را به هم آمیخته و کار این آمیزش را به جایی کشانده‌اند که در پاره‌ای از نسخه‌های خطی قطران و رودکی را یکی دانسته‌اند. رشیدالدین وطواط شعرهای او را می‌ستاید.
گویند همه اشعار وی به هشت هزار تا ده هزار بالغ می‌شود. او مدتی هم در بلخ می‌زیسته و منظومه قوسنامه را در آن جا به نام امیراحمد بن قماج حاکم بلخ از امیران سلطان سنجر نظم کرده است. او پس از اسدی توسی دومین شاعر بزرگی است، که در مقبرةالشعرا در کوی سرخاب تبریز مدفون است.

از اشعار اوست:

## منابع
* 
* 
* لغت‌نامه دهخدا: قطران

## پیوند به بیرون

رده:اهالی ایران در سده ۱۱ (میلادی)
رده:اهالی تبریز
رده:خاک‌سپاری‌ها در مقبرةالشعرا
رده:درگذشتگان ۱۰۷۲ (میلادی)
رده:درگذشتگان سده ۱۱ (میلادی)
رده:دهقانان
رده:زادگان ۱۰۰۹ (میلادی)
رده:زادگان سده ۱۱ (میلادی)
قطران تبریزی
رده:شاعران ایران بزرگ
رده:شاعران ایرانی سده ۱۱ (میلادی)
رده:شاعران فارسی‌زبان سده ۵ (قمری)
رده:شاعران فارسی‌زبان
رده:شاعران مرد اهل ایران
رده:نویسندگان سده ۱۱ (میلادی)
قوامی رازی

**بدرالدین قوامی رازی** شاعر پارسی‌گوی ایرانی شیعی سده ششم هجری است. شعرهایش رویه دینی دارند.

تنها مطلبی که راجع به قوامی رازی از منابع کهن به‌دست می‌آید به جز چند قطعه شعر این است که لقب او «اشرف الشعراء» و «بدرالدین» بوده و چون وی در ابتدا در سلک مدّاحان قوام‌الدین طغرائی بوده تخلص خود را از لقب این شخص برگرفته است.

از اشعاری که از قوامی رازی به‌دست مانده یکی قصیده‌ای است در ستایش قوام الدین طغرایی که یک جزء از آن نیز در هفت‌اقلیم آمده است.

بخشی از متن قصیده قوامی رازی در مدح قوام الدین طغرایی:

## منابع

قوامی رازی
رده:شاعران فارسی‌زبان سده ۶ (قمری)
رده:شاعران مرد اهل ایران
مجیرالدین بیلقانی

**مجیرالدین بیلقانی** (درگذشتهٔ ۵۸۶ هجری) شاعر پارسی‌گوی ایرانی از قرن ششم هجری است.

نام او در کتب تذکره به همین صورت ذکر شده و پیوسته در اشعار خود را به عنوان مجیر یاد می‌کند. منشأ و مولد او شهر بیلقان از توابع شروان است که امروزه در کشور جمهوری آذربایجان قرار گرفته است. مجیرالدین به لطافت طبع و جودت قریحه بر بیشتر سخنگویان زمان خویش رجحان دارد و قصایدش به روانی الفاظ و وضوح و روشنی معانی ممتاز است. آنچه او به رویهٔ استاد خود یعنی خاقانی سروده اگرچه نسبت به اشعار خاقانی ساده‌تر و به فهم عموم نزدیک‌تر است لیکن از جهت متانت سبک و دقت معنی و جزالت اسلوب به پایهٔ سخن خاقانی نمی‌رسد. وفات او به روایت مجمع‌الفصحا در سال ۵۷۷ و به روایتی دیگر در ۵۸۶ بوده است.

## منابع

* سخن و سخنوران، بدیع‌الزمان فروزانفر
* 

رده:خاک‌سپاری‌ها در مقبرةالشعرا
رده:درگذشتگان ۱۱۹۴ (میلادی)
رده:زادگان ۱۱۳۰ (میلادی)
رده:شاعران مرد اهل ایران
رده:درگذشتگان ۱۱۹۰ (میلادی)
رده:اهالی ایران در سده ۱۲ (میلادی)
رده:شاعران سده ۱۲ (میلادی) اهل ایران
رده:افراد ایرانی ارمنی‌تبار
رده:اهالی شهرستان بیلقان
برج قربان

بندانگشتی|چپ|200px| برج قربان
**برج قربان** یکی از آثار تاریخی قرون هفتم یا هشتم هجری است که در محل زندهای شهر همدان بین چهار باغ شهید مدنی و خیابان طالقانی پشت دبستان ابن سینا واقع است این بنا مدفن شیخ السلام حسن بن عطار حافظ ابو العلاء همدانی و جمعی از امرای سلجوقی است.  جد اعلای او عرب تبار بوده ولی او و پدرانش همدانی بوده‌اند.

## وجه تسمیه
دربارهٔ علت نام گذاری این بنا به برج قربان معروف است که در جریان شورش افغان‌ها در اواخر دوره صفویه فردی به نام قربان این محل را سنگر گاه خود قرار داده و ضمن دفع شورشگران از اهالی محل دفاع کرده‌است از این رو مسجد وبقعه به نام او شهرت یافته‌است.

در سال ۱۳۱۲ و در حین انجام تعمیرات در زیر برج سردابی یافتند که کلیه قبور اشاره شده در آنجا قرار داشتند این برج در تاریخ ۲۸/۳/۱۳۵۴ و به شماره۱۰۷۸/۳ در فهرست آثار تاریخی و ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

## جستارهای وابسته
* امامزاده هود

## منابع

برج قربان در وب‌گاه «همدان دروازهٔ تاریخ». (برداشت آزاد با ذکر منبع).

رده:استان همدان
رده:آرامگاه‌ها در ایران
رده:جاذبه‌های گردشگری استان همدان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان همدان
گنبد علویان

**گنبد علویان** در چهار باغ علویان در نزدیکی میدان امامزاده عبدالله شهر همدان قرار دارد. این اثر یکی از شاهکارهای معماری و گچ‌بری بعد از اسلام در همدان است، و طی شماره ۹۴ در تاریخ ۱۵/۱۰/۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده‌است.

## تاریخچه
بر اساس شناسنامه فنی بنا، این گنبد یکی از یادمانهای متعلق به اواخر دوره سلجوقیان در قرن ششم هجری است که توسط خاندان علویان ابتدا به عنوان مسجد احداث شده بوده‌است. در دوره‌های بعد با ایجاد سردابی در زیر زمین به مقبره آن خاندان تبدیل گردیده‌است. خاقانی به کنایه از آن به عنوان *گنبد سبز* یاد نموده‌است و فرهنگ عامیانه مردم استان همدان نیز بر این امر دلالت دارد

## نگارخانه

پرونده:Alavian.jpg|گنبد علویان
پرونده:Ruine Mosque Hamedan by Pascal Coste.jpg|در اوایل دوران قاجار
پرونده:Gonbad-e-Alavian interior Hamedan.jpg|نمای درونی
پرونده:Gonbad-e-Alavian interior.jpg|درون گنبد
پرونده:Hamadan - Gonbad-e Alaviyan - brick work.jpg|آجرکاری بیرونی
پرونده:Alaviyan dome 1.JPG|نمای روبرو


## منابع
* معرفی گبند علویان در همدان توریسم
* گنبد علویان در وب‌گاه «همدان دروازهٔ تاریخ». (برداشت آزاد با ذکر منبع).

## پیوند به بیرون

رده:بناهای تاریخی استان همدان
رده:ایران در سده ۱۲ (میلادی)
رده:آرامگاه‌ها در ایران
رده:آثار ملی ایران
رده:ساختمان‌های مذهبی دارای گنبد
رده:معماری سلجوقی
معروفی بلخی

**ابوعبدالله محمد پسر حسن معروفی بلخی** زاده شهر بلخ بود. او هم‌دوره با رودکی و شهید بلخی بوده‌است.

معروفی مدح‌کنندهٔ عبدالملک بن نوح سامانی (۳۴۳-۳۵۰ (هجری)) بوده‌است. شعر زیر از اوست:

## منابع

* محمد دبیرسیاقی، *پیشاهنگان شعر پارسی*، انتشارات علمی و فرهنگی

رده:ادبیات کهن فارسی
رده:شاعران فارسی‌زبان سده ۴ (قمری)
رده:شاعران مرد اهل ایران
رده:اهالی بلخ
رده:اهالی ایران در سده ۱۰ (میلادی)
رده:شاعران سده ۱۰ (میلادی) اهل ایران
رده:درگذشتگان سده ۱۰ (میلادی)
رده:شاعران دوره سامانیان
شیر سنگی همدان

**مجسمه شیر سنگی** یا **سنگ شیر** از یادمان‌های تاریخ باستان در شهر همدان است که در انتهای خیابان ۱۲ متری سنگ شیر و در وسط میدان مربع شکلی به همین نام جای گرفته است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

## پیشینه
تپه‌ای که در هم‌اکنون تندیس شیر سنگی بر روی آن جای گرفته تپه‌ای باستانی است، چرا که تابوت متعلق به دوره اشکانی از آن محل یافت شده و در موزه تپه هگمتانه نگهداری می‌شود. این تندیس به همراه قرینه‌اش نخست در دروازه شهر همدان قرار داشته است و اعراب به هنگام فتح همدان آن را باب‌الاسد به معنی دروازه شیر نامیده‌اند.

در سال ۳۱۹ ه‍.ق نیز که دیلمیان همدان را به تصرف خود درآوردند دروازه شهر را به کلی تخریب کردند. مردآویج دیلمی قصد داشت یکی از آن‌ها را به ری منتقل نماید ولی چون موفق نشد پنجه‌های یکی از شیرها را شکست و دیگری را به‌طور کامل تخریب نمود مجسمه آسیب دیده تا سال ۱۳۲۸ هجری شمسی بر روی زمین افتاده بود تا اینکه مهندس سیحون طراح و معمار آرامگاه بوعلی‌سینا آن را در جایگاه کنونی قرار داد. در دوره اسلامی، این شیر را محافظی برای شهر و طلسمی بر رد بیماری برمی‌شمردند. جویندگان گنج آن را شکسته‌اند و برجستگی بینی آن بر اثر بوسه‌های زنان جویای همسر صاف شده است.

## تاریخ ساخت
تاریخ ساخت مجسمه شیر سنگی مورد اختلاف است. بنابر روایات معتبر تاریخی، شیر سنگی در تاریخ ۳۲۴ پ. م به فرمان اسکندر مقدونی، و به مناسبت گرامیداشت خاطره دوست و سردار محبوبش هفایستیون ساخته شده و برفراز شهر نصب شد. این اثر در مجاورت یکی از دروازه‌های شهر قرار داشته که به همین خاطر، دروازه مذکور را باب الأسد می‌خواندند.

برخی باستان‌شناسان و تاریخ‌نویسان این مجسمه را بازمانده تمدن مادها می‌دانند. همچنین نحوه کنده‌کاری تندیس و نزدیکی آن به باروی اشکانیان و نیز کشف تابوت دوره اشکانی از شان محل چنین بر می‌آید که این تندیس به اشکانیان مربوط باشد، اما این اثر از یادگارهای هنری سلوکی/اشکانی می‌باشد. در کتاب تاریخ ایران و جهان جلد اول این اثر باستانی به دوره مادها منتسب شده است.

کلینتون اسکُلارد (۱۸۶۰–۱۹۳۲ م) خاطر نشان می‌سازد که از نشانه‌های عظمت اسکندر و دیگر مردان دوران باستان چیزی باقی نمانده است: «نگهدار شیر تنهای خوابیده، یادگاران خاموش را در سنگ از سه شاهنشاهی منقرض شده -مادها، پارسیان، پارتیان- بر گرداگرد باروهای همدان.»

## نگارخانه



پرونده:Harold f Weston - Iran8.jpg|تندیس شیر سنگی - دهه ۱۹۲۰ میلادی
پرونده:Stone lion of Hamedan 2.JPG|میدان سنگ شیر همدان
Iran - Hamadan - Sangshir - Stony Lion - panoramio.jpg
پرونده:Stone lion of Hamedan.JPG|تندیس شیر سنگی در سال‌های اخیر
پرونده:شیر سنگی 03.jpg


## پانویس

## منابع
شیر سنگی در وبگاه «همدان دروازهٔ تاریخ». (برداشت آزاد با ذکر منبع)
* 

## پیوند به بیرون

رده:آثار دوره مادها در شهرستان همدان
رده:آثار ملی ایران
رده:استان همدان
رده:بناهای تاریخی استان همدان
رده:بناهای تاریخی شهرستان همدان
رده:تندیس‌های بیرونی در ایران
رده:تندیس‌های بیرونی
رده:تندیس‌های شیرها
رده:جاذبه‌های گردشگری استان همدان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان همدان
رده:فرهنگ عامه در همدان
رده:مقاله‌های خرد ایران
رده:نمادهای همدان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های ثبت‌شده در فهرست میراث ملی ایران
الفبای آوایی

بندانگشتی|الفبای فونتیک یا الفبای آوایی

**الفبای فونِتیک** یا **الفبای آوایی** به معنی این است که هر آنچه نوشته می‌شود، دقیقاً به همان صورت، بدون چیزی کمتر یا بیشتر از آن، خوانده شود.

زبان‌های طبیعی معمولاً دارای الفبای فونتیک نیستند، و از این رو برای ثبت نحوهٔ تلفظ کلمات در لغت‌نامه‌ها یا دانشنامه‌ها از الفبایی فونتیک، مانند الفبای آوانگاری بین‌المللی (IPA) استفاده می‌کنند.
اما زبان‌های فراساخته عموماً دارای الفبای آوایی یا فونتیک هستند بنابراین خواندن و نوشتن آنها بسیار آسان است، و نیازی به الفبای فونتیک دیگری برای کمک به شناخت تلفظ صحیح مثل IPA ندارند. به عنوان مثال زبان بین‌المللی اسپرانتو، دارای الفبایی کاملاً آوایی است و پس از فراگیری الفبای این زبان، خواندن و نوشتن به آن، بدون هیچ گونه اشتباهی، میسر است.

## منابع

Wikipedia contributors, "Phonetic alphabet," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=174999494 (accessed February ۱۹, ۲۰۰۸).

رده:الفبای آوایی
رده:ارتباطات نظامی
رده:رادیوی آماتور
رده:ناتو
حکم

**حکم** می‌تواند بر پایه تلفظ‌های مختلف، به موارد زیر گفته شود:
* حُکم به موارد زیر اشاره دارد:
** حکم شرعی
** حکم (بازی)، یکی از بازی‌های ورق
** حکم (فیلم ۱۳۸۴)، فیلمی از مسعود کیمیایی
** حکم کردن به معنای قضاوت
** حکم قضایی به معنی قرار صادره از سوی دادگاه
* حَکَم به معنی کسی که در حکمیت قضاوت می‌کند و همچنین یکی از نام‌های خدا در اسلام
** حکم بن ابی‌العاص پدر مروان بنانگذار حکومت دوم امویان
* حِکَم، جمع حکمت

## جستارهای وابسته
* حکمی
* نقد قوه حکم
* فرمان حکومتی
* فرمان مخفیانه
* تنفیذ