open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
LEIA

**LEIA** Arabako Parke Teknologikoan dagoen euskal zentro teknologikoa da, Gasteiztik bost kilometrora. Zentro honek hainbat ikerketa-sail ditu: laboratorio eta probak; elikadura saila; Farmazia garapenerako saila; ezagutza tekniken garapena; ingurumen eta energia saila; kimika jasangarriaren saila; segurtasun osoko saila eta abar.

LEIAk ere beste zentro teknologiek bezala, plan berria abian jarri du. 2008 arteko estrategia honetan datza: I+G alorrean erreferente izateko espezializazioa sektore kimiko, farmazeutiko eta segurtasun osoko alorretan, nahiz elikadura espezialitate zenbaitzuetan, kudeaketa aurreratuan eta ingurumenekoetan. Enpresa kudeaketa mota bat garatzea eta bezero estrategikoekin itunak egitea ere aurreikusten du.

Horrekin guztiarekin 2005eko 8,4 milioi euroko produkzioa 2008an 12,6 milioi eurotara igotzea espero zuen. Halaber, patenteen esku izatea ere espero du eta oinarri teknologikoa izango duten beste bi enpresa sortzea. 120 langile eta 26 bekadun ditu, eta 2004an 85 proiektu egin eta 7,3 milioi euro fakturatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezten FCR

**Ezten FCR** arrisku-kapitaleko funtsik garrantzitsuenetakoa da, Euskal Herriko Arrisku Kapitalaren Sozietatearen mendekoa. Eusko Jaurlaritzak estrategikotzat jo dituen sektoreetan inbertitzeko instrumentua da. Funts horrek enpresetako lehen urteetan inbertitzen du.

2003ko abenduaren 31n, 26 milioi eurotik gorako kapitala zeukan kudeaketan eta 33 enpresetan parte hartzen zuen. Funts horrek parte hartutako enpresetako batzuk dira honako hauek: Aguas de Bilbao, S.A., Energía de Bilbao, S.A., Bodegas Baigorri, S.A., eta Papelera Etxezarreta, S.A.

Funts horiek dinamikoak dira inbertitzeko eta desinbertitzeko garaian. Elkarteak dioenez, 2003ko irailetik abendura artean Eztenek desinbertitu egin zuen Guasco I+G taldean, zeinen helburua mikroenergiako plantak garatzea zen. Kide kooperatiban berriz, MCC Desarrollo SPE, S.A.ren bitartez parte hartzen zuen. Hala ere, enpresa hauetako akziodunen artean sartu da: Game Pro, S.A. (bideo-jokoen gaia jorratzen duen Bilboko enpresa) eta Rotartica, S.A. (klimatizazioko ekipamenduak fabrikatzen dituzte eta Gas Natural eta Fagor enpresek %50eko partizipazioa daukate). Beste enpresa hauetan ere hartu ditu partizipazioak: Inversiones en Concesiones Ferroviarias, S.A. eta VR Specialty Valves Research, S.A. (Lezamako enpresa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
CIDETEC

**CIDETEC** teknologia elektrokimikoen zentroa, 1997an sortu zen sektore elektrokimikoaren sektore industrialei zein administrazioari eta orokorrean gizarteari zerbitzua emateko.

Energiaren, gainazalen tratamenduen eta material berrien alorretan dihardu. Miramongo Parke Teknologikoan dagoen euskal zentro teknologiko honen helburu nagusia enpresen maila teknologikoa handitzea eta finkatzea da, baita euren lehiakortasuna hobetzea ere, teknologia elektrokimikoetan oinarritutako prozedura eta produktuak abian jarriz.

Helburu hauek betetzeko bere bezeroen eskura ikerketa eta garapenean jarduera-eskaintza zabala jartzen du, aholkularitza teknikoa zein trebakuntza eta hedapen jarduerak. Plan estrategikoan, CIDETECek zazpi bide berri jorratuko ditu: bateriak, erregaizko pilak, estaldurak, sentsoreak, material inteligenteak, nanoteknologiak eta biomaterialak.

2004ean, 55 lankide zituen eta bi bekadun, eta 2004an 69 proiektu egin zituen eta hiru milioi euro fakturatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Battle of Britain

**The Battle of Britain** (euskaraz *Britainiako gudua*) 1969ko Guy Hamilton ingeles zinema zuzendariaren gerra filma bat da. Laurence Olivier, Hein Riess, Trevor Howard, Robert Shaw, Christopher Plummer, Michael Caine, Edward Fox, Susannah York, Ian McShane, Kenneth More, Ralph Richardson, Patrick Wymark, Michael Redgrave, Curt Jürgens eta Nigel Patrick aktoreek antzeztu zuten.

Bigarren Mundu Gerran girotua dago, hain zuzen ere, Ingalaterrako guduaren nondik-norakoak kontatzen ditu, hartan Alemania Nazia Ingalaterra airez erasotu eta konkistatzen saiatu zen.

Filma honetako hainbat eszena Euskal Herrian filmatu ziren, tartean Donostia, Zarautz eta Hondarribia, beste batzuk aldiz Espainian, Sevillako probintzia Tabladako aire basean, bai eta Ingalaterrako hainbat kokalekutan ere.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerraren hasieran, 1940ean, Ingalaterrako gudua jazo zen, bertan Hirugarren Reicharen Ingalaterrako inbasioa ekidin asmoz RAFk Luftwaffe‎ boteretsuari aurre egin behar izan zion.

## Aktoreak 
;Royal Air Force/Commonwealth
* Laurence Olivier, Sir Hugh Dowding, mariskal burua.
* Trevor Howard, Sir Keith Park, Royal Air Forcek zeelandaberriar mariskal-ordea.
* Patrick Wymark, Trafford Leigh-Mallory mariskal-ordea.
* Christopher Plummer, Colin Harvey, kanadar pilotua eta eskuadroiko burua.
* Michael Caine: Canfield, eskuadroiko burua.
* Ralph Richardson: Suitzako britainiar enbaxadorea.
* Robert Shaw: "Skipper", eskuadroi burua.
* Susannah York: Maggie Harvey, Colinen emaztea.
* Ian McShane: Andy sarjentua.
* Kenneth More: Baker kapitaina, RAFeko Duxfordeko aire-baseko burua.
* Edward Fox: Archie ofiziala.

;Luftwaffe‎/Hirugarren Reicha
* Curd Jürgens: Suitzako alemaniar enbaxadorea.
* Hein Riess, Hermann Göring, Luftwaffeko komandate nagusia.

## Kanpo estekak 
* *The Battle of Britain* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Thomas Marshburn

**Thomas Henry "Tom" Marshburn** (Statesville, Ipar Carolina, Ameriketako Estatu Batuak, 1960ko abuztuaren 29a - ) astronauta eta mediku estatubatuarra da. Misio espezalista bezala zerbitzatu zuen STS-127a. Horrez gain, Marshburn 2012ko abenduan Nazioarteko Espazio Estaziora 34. espedizioarekin bat egiteko bidalitako Soiuz TMA-07Meko tripulatzailea izan zen.

## Heziketa 
1978an graduatu zen Atlantako Henderson High School-en. 1982an, fisikan lizentziatu zen Ipar Carolinako Davidson College-n, eta bi urte geroago, 1984an, fisikako maisutza lortu zuen Virginiako Unibertsitatean. 1989an medikuntzan doktoratu zen Wake Forest Unibertsitatean eta 1997an mediku-zientzietako maisutza burutu zuen Texasko Unibertsitateko Mediku Zentroan.

## Kanpo estekak 
*  Thomas Marshburnen biografia NASAren webgunean
Kontrol mental

thumb|Garuna garbitzeko irudikapen satirikoa
**Kontrol mentala** pertsona batek modu autonomo eta independentean pentsatzeko ahalmena kontrolatu, mugatu eta, batzuetan, erabat deusezteko teknika psikologikoen multzoa da, gogatzetik (propaganda eta marketin kasuetan esaterako) tortura eta antzeko teknika fisikoetara. Pertsona batek dituen sinesmen eta iritziak zeharo aldatzeko prozesuaren kasuan, **garun garbitze** edo **garun garbiketa** esamoldea ere erabiltzen da kontrol mentala izendatzeko.

## Kanpo estekak
Forma geografiko

thumb|250px
**Forma geografikoak** edo **geografia ezaugarriak** lurraren azaleran dagoen unitate geomorfologikoak dira, bata bestetik erabat bereizgarriak, hala nola mendiak, muinoak, arkaitzak, leizeak, bailarak, lautadak, badiak, penintsulak eta baita itsaso eta ozeano arroak ere. Ez dira, ordea, geografia ezaugarriak gizakiak egindako egiturak (portuak, hiriak, ubideak), ez eta klimak eta landarediak moldatutako paisaia eta habitatak (basamortuak eta basoak). Forma geografikoak barne eragile geologikoek sortzen dituzte, eta kanpokoek (glaziarrek, haizeak, ibaiek, itsasoak) moldatu, modelatze geologikoa deitzen den prozesuan.

## Kanpo estekak
Centro de Innovación Tecnológica de Automoción de Navarra

**Centro de Innovación Tecnológica de Automoción de Navarra (CITEAN)** Innvación Tecnológica de Automoción de Navarra erakundeari dagokio. Iruñeko Tajonar kalean dauka egoitza. Centros Tecnológicos de Navarra entitatearen parte da eta bertan partizipatzen dute Nafarroako Gobernuak, Nafarroako Unibertsitate Publikoak, Nafarroako Unibertsitateak eta berrikuntzan laguntzen duten beste erakunde batzuek.

CITEANen egitekoa da ikerketa, garapen eta berrikuntzako behar eta espektatiba teknologikoak asetzea automobilgintzako enpresetan, unibertsitateetan eta beste erakunde batzuetan. Jardun-lerro hauek dauzka: iraunkortasuna eta nekea; piezen, osagaien, sistemen eta automobil osoaren zinematika eta dinamika; diseinua eta analisi estrukturala nahiz termiko estrukturala; akustika eta bibrazioak.

Jardun-lerro horien barruan, espezializazio hauek dauzka: xasisa (esekidura, direkzioa, frenoak, ardatzak), ihesak, eserlekuak, 3.000&nbsp;kg bitarteko pisu gordineko ibilgailuak eta 200&nbsp;km/h-ko lastertasun maximoa. CITEANen ikerketako eta zerbitzuetako eskaintza teknologikoan, alderdi hauek ageri dira: diseinuko ingeniaritza eta simulazio birtuala, ibilgailu osoaren edo ibilgailuen osagaien entsegu-laborategia, probako pistetarako ekipamendua, I+G bulegoak, materialak, mekatronika eta zaintza estrategikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akuanauta

[thumb|[Josef Schmid akuanauta *Aquarius* urpeko laborategitik kanpo lan egiten.]]
[thumb|[NASAren akuanauta batzuk *Aquarius* urpeko laborategiaren barruan 2003an.]]
**Akuanauta** urpean, bere burua inguruko presioaren eraginpean jarriz, denbora luzez geratzen den gizabanakoari deritzo. Hori lortzeko itsas hondoan jarritako bizilekuetan 24 ordu edo gehiago igarotzen dituzte. Akuanauta terminoa gehienbat zientzialari eta ikerlariekin erabiltzen da, nahiz eta SEALAB programan akuanauta militar talde batzuek parte hartzen zuten.

Akuanauta hitza latineko *aqua* (ur) eta grezierazko *nauta* (nabigatzaile) hitzen elkarketatik dator.

Lehenengo akuanauta Robert Sténuit belgikarra izan zen 1962. urtean. Robert pertsona bakar batentzako zilindro baten barruan bizi izan zen 24 orduz 61 metroko sakoneran Kosta Urdineko Villefranche-sur-Merren. Akuanauta militarrei dagokienez, Robert Sheats, Robin Cook idazlea, eta Scott Carpenter eta Alan Shepard astronautak dira aipagarrienak. Berry L. Cannon akuanauta zibila karbono dioxidoz pozoiturik hil zen Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadaren SEALAB III proiektuan parte hartzen ari zenean.

## Kanpo estekak
Gipuzkoako Ikasketa eta Ikerkuntza Teknikoen Zentroa

**Gipuzkoako Ikasketa eta Ikerkuntza Teknikoen Zentroa (CEIT)** (*Centro de Estudios e Investigaciones Técnicas de Guipúzcoa*, gazteleraz) Donostian dagoen ikerketa-gune bat da, Nafarroako Unibertsitatearen eta IK4 erakundeen baitakoa.

## Jarduerak 
1982an sortu zuten irabazi asmorik gabeko ikerketa-zentro gisa, eta egiteko nagusi hau du: enpresekin kontratatutako ikerketa aplikatuko lanak eta garapen industrialekoak aurrera ateratzea.

CEITen zertarakoa da industriari zerbitzuak ematea, arlo industrialeko lehiakortasuna hobetze aldera, eta, horretarako, ikerketako proiektuen garapena eta doktoregoko ikasleen sistema produktibora bideratutako formazioa baliatzen ditu.

Fundatu zutenetik, ikerketa aplikatura dedikatu da bereziki, dela industriak kontratatuta, dela administrazio autonomikoek, erregionalak, estatalak edo europarrak finantzatuta. Gaur egun, hiru departamentu dauzka: materialak, mekanika aplikatua eta elektronika eta komunikazioa; eta, horrez gainera, I+G arloko bi unitate: mikroelektrizitatekoa eta ingurumen ingeniartitzakoa.

Harreman handia dauka Nafarroako Unibertsitateko Ingeniarien Goi Eskolarekin, eta hainbat proiektu gauzatzen dituzte elkarrekin. Donostiako Miramongo Parke Teknologikoan eta Ibaetako Campusean dauzka bere bi egoitzak, eta 130 bat lagun enplegatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Centro Multidisciplinar de Innovación y Tecnología de Navarra

**Centro Multidisciplinar de Innovación y Tecnología de Navarra (CEMITEC)** Centros Tecnológicos de Navarra entitatearen parte da, zeinetan partizipatzen baitute, halaber, Nafarroako Gobernuak, Nafarroako Unibertsitate Publikoak, Nafarroako Unibertsitateak eta berrikuntzan laguntzen duten beste erakunde batzuek. CEMITECek Noainen dauka egoitza, eta industriara bideratua du jarduna: ikerketako eta garapen teknologikoko proiektuak (I+GT) egiten ditu enpresentzat. Zerbitzu teknologikoak eskaintzen dizkie, eta orobat prestakuntza espezializatua, zabalkundea eta aholkularitza teknologikoa.

Nafarroako zentro horrek, kolaboraziozko I+GT proiektuen bitartez, teknologia transferitzen du, enpresen maila teknologikoa eta lehiakortasuna goratzeko asmoz. Bestalde, etengabe aritzen da zaintza teknologikoan, eta orobat bakarkako ikerketako proiektuetan nahiz beste zentro teknologiko batzuekin eta unibertsitateekin kolaboratuz egiten dituenetan, eta horrela lortzen du diferentzial teknologikoa, Nafarroako ehun industrialari buruz. CEMITECen teknologien kartera mekatronikari buruzko hiru diziplina handiren inguruan egituratua dago: materialak, mekanika eta elektronika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biztanleria Aktiboaren Inkesta

**Biztanleria Aktiboaren Inkesta** (**BAI**) aldian-aldian egiten da Espainiako Estatuan, langabezian zenbat jende dagoen eta langabeziako tasa zenbatekoa den jakiteko. Lanaren Nazioarteko Erakundearen (LANE) arabera, lantokia duten eta lantoki bila dabiltzan guztiak dira biztanleria aktiboa.

Biztanleria aktiboa populazio osoari buruz neur daiteke, edo, zorrozkiago, lanerako adinean dagoen populazioaren zatia hartuz oinarritzat. Biztanleria Aktiboaren Inkesten bidez ikertzen dira baita ere jarduera-tasa eta biztanleria aktiboaren beste ezaugarri batzuk, interesgarriak baitira egoera ekonomikoaren analisietarako eta politika ekonomikoaren erabakietarako.

Espainiako Estatuan, hiru hilean behin egiten ditu Estatistikako Institutu Nazionalak (INE), eta informazio orokorra, sektorekakoa, sexukakoa, adinkakoa, komunitate autonomikokoa eta probintziakakoa ateratzen du. BAIren bitartez bideratutako estatistika, fidagarriena jotzen da langabeziako tasak zehatz-mehatz jakiteko. Horregatik, ezberdina da Enpleguko Institutu Nazionalak (INEM) hilean-hilean ematen dituen langabeziako datuen aldean. Espainiako Laneko Ministerioari lotutako erakunde publiko hori, langabeziak izandako estatistikez gain, enplegurako programei eta bulegoei buruzko guztiaz arduratzen da.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
La sombra de nadie

***La sombra de nadie*** 2006. urtean Pablo Malok zuzendutako filma da.

Lekarozko ikastetxean grabatu zuen.

## Sinopsia 
1967an Marco (José Luis García-Pérez) umeen jokaeran aditua den psikiatra Pirinioetako herri txiki batera doa lasaitasunaren bila. Baina, Laura (Irina Martínez) bederatzi urteko neskato gertuko hezegunean itota agertuko da eta biziki nahi zuen lasaitasuna amaituko da. Mónica (Andrea Villanueva) Marcoren lagunak bizirik dagoela uste du...

## Ezaugarri teknikoak 
## Pertsonaiak 

* José Luis García Pérez: Marco
* Philippine Leroy-Beaulieu: Julia
* Ana Lucía Billate: ama nagusia
* Kepa Cueto: polizia
* Zorion Egileor: eskolazaina
* Andrés Gertrúdix: Noé
* Iñake Irastorza: Rosa
* Irina Martínez: Laura
* Manuel Morón: Matías
* Cristina Rodríguez
* Vicente Romero: Sergio
* María Jesús Valdés: Avelina
* Andrea Villanueva: Mónica

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBren fitxa
Iñaki Elizalde

**Iñaki Elizalde Bandrés** (Iruñea, 1970eko maiatzaren 17a) zinema zuzendari eta gidoigilea da.

## Biografia 
Geografiako, Historiako eta Artearen Historiako ikasketak burutu zituen Nafarroako Unibertsitatean eta UNEDen. 1988 eta 1990 urte bitartean, aktoreen zuzendaritzaren eta zinemaren estetikaren inguruan zenbait ikastaro burutu zituen. 1991 eta 1994 urte bitartean, Bartzelonako ''Centre d'Estudis Cinematográfics de Catalunya*n zuzendaritza zinematografikoa ikasi zuen.

1990eko hamarkadan zenbait film labur egiteari ekin zion. 2012an bere lehendabiziko film luzea egitea lortu zuen: *Baztan*

## Filmografia 
* *Baztan* (2012)
* *El olvido de la memoria* (1999, dokumentala)
* *Patesnak, un cuento de Navidad* (1998, film laburra)
* *Lorca* (1998, film laburra)
* *Agurra* (1996, film laburra)
* *Gernika'' (1994, film laburra)

## Erreferentziak
Carmelo Gómez

**Carmelo Gómez Celada** (Sahagún, ) espainiar aktorea da. Bitan irabazi ditu Goya Sariak, aktore onenarena eta bigarren mailako aktore onenarena.

## Filmografia hautatua 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Todo por la pasta

***Todo por la pasta*** 1991. urtean Enrique Urbizuk zuzendutako filma da.

Kiti Manverrek bigarren mailako emakumezko aktore onenaren Goya Saria lortu zuen.

## Sinopsia 
Bingo bat atrakatu ondoren, atrakatzaileetako baten neska-lagunak ihes egiten du, eta beste emakume baten laguntzaz dirua lortzen saiatuko da. Polizia ustel batzuek erailketa politikoak finantzatzeko dirua ere nahi dute.

## Pertsonaiak 

* María Barranco: Azucena
* Kiti Manver: Verónica
* Antonio Resines: Ángel
* Pepo Oliva: Pereda
* José Amezola: David
* Luis Ciges: José María
* Caco Senante: Casares
* Maite Blasco: Asunción
* Klara Badiola: Inés ahizpa
* Pedro Díez del Corral: Blasco
* Pilar Bardem: Begoña
* Ramón Barea: Aniceto
* Ramón Goyanes: Pascual

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBren fitxa
No habrá paz para los malvados

***No habrá paz para los malvados*** 2011. urtean Enrique Urbizuk zuzendutako filma da.

2012ko Goya Sarietan irabazlea izan zen, 6 kategoriatan (tartean film onenarena, zuzendari onenarena eta aktore onenarena) garaipena lortuz.

## Sinopsia 
Santos Trinidad (José Coronado) polizia ustela gaueko ordu txikitan putetxe batera sartu eta bertako tabernariak  edaria zerbitzatzea ukatzen dionean haserretu eta jabea eta bi langile erailko ditu. Lekuko bat dagoela ohartzean, bere bila joango da.

Aldi berean, Chacón epaileak (Helena Miquel) eta Leiva detektibeak (Juanjo Artero) hilketa hirukoitzaren ikerketzeari ekingo diote. Laster, hasieran droga auzi bat besterik ez dena dirudiena, islamiar terrorismoarekin lotutako auzi bilakatuko da.

## Pertsonaiak 

* José Coronado: Santos Trinidad
* Rodolfo Sancho: Rodolfo
* Helena Miquel: Chacón epailea
* Juanjo Artero: Leiva
* Pedro Mari Sánchez: Ontiveros
* Nadia Casado: Celia
* Younes Bachir: Rachid
* Karim El-Kerem: mutil gaztea
* Abdelali El Aziz: Ceutí
* Nasser Saleh: arabiar mutila
* Juan Pablo Shuk: Augusto Lora
* Eduard Farelo: Cerdán
* Bernabé Fernández: polizia gaztea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBren fitxa
The Witches of Eastwick

**The Witches of Eastwick** (euskaraz *Eastwickeko Sorginak*) 1987ko George Miller australiar zinema zuzendariaren komedia filma bat da. John Updike idazlearen *The Witches of Eastwick* eleberrian oinarritua dago. Jack Nicholson, Cher, Susan Sarandon eta Michelle Pfeiffer aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEBetako Rhode Island estatuan dagoen Eastwick herrian Jane (Susan Sarandon), Sukie (Michelle Pfeiffer) eta Alexandra (Cher) bizi dira, hiru emakume moderno eta heuren egunerokotasunarekin aspertuak. Asetzen dituen gizonezko bateen faltan daudenez, gau euritsu batez eta modu xaloan sorginkeria bidez gizon perfektuarekin topo egitea eskatuko dute. Halako batean, eta emakumearen ustekaberako hiritik Daryl Van Horne (Jack Nicholson) gizon misteriotsua iritsiko da, deabruzko gizon erakargarri eta eroskoa, hiru emakumeak haren nortasun askearekiko erakarpena sentituko dutelarik.

## Aktoreak 
* Jack Nicholson: Daryl Van Horne
* Cher: Alexandra Medford
* Susan Sarandon: Jane Spofford
* Michelle Pfeiffer: Sukie Ridgemont
* Veronica Cartwright: Felicia Alden
* Richard Jenkins: Clyde Alden
* Keith Jochim: Walter Neff
* Carel Struycken: Fidel

## Sariak 
Bi Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen: Soinu onenaren Oscar Saria eta Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria.

## Kanpo estekak 
* *The Witches of Eastwick* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Sergeant York

***Sergeant York*** (euskaraz: "York sarjentua"') biografia filma da, Howard Hawks estatubatuar zinemagileak 1941ean zuzendu zuena. Gary Cooper, Walter Brennan, Joan Leslie, George Tobias, Stanley Ridges, Margaret Wycherly, Ward Bond, Noah Beery, Jr., June Lockhart eta Dickie Moore izan ziren aktore nagusiak.

Oscar sarietarako 11 izendapen jaso zituen, eta bi irabazi: gizonezko aktore onenaren (Gary Cooper) eta muntatze onenarena (William Holmes).

## Argumentua 
Alvin C. York (Gary Cooper) estatubatuar hillbilly baserritar gazte langile eta gogotsua Tennessee estatuko Cumberland mendien magalean dauden baserri giroko herrixketako batean bizi da. Bere akats bakarra: zurrut egitea. Alvin neska batez (Joan Leslie) maitemindua dago, baina haren familia goi maila sozialekoa denez euren alaba maila apaleko mutil batekin ezkontzea galaraziko du.

Bestalde, York bakezalea eta kontzientzia eragozpenaren aldekoa da, baina Lehen Mundu Gerra hasi eta AEBtako Armadan sartu etea Europara borrokatzera joatea derrigortua egongo da, azkenean gerra heroi eta sarjentu gisa jaioterrira itzuliko delarik.

## Aktoreak 
* Gary Cooper: Alvin York
* Walter Brennan: Rosier Pile apaiza
* Joan Leslie: Gracie Williams
* George Tobias: "Pusher" Ross, New York hiriko soldadua eta Alvinen adiskidea
* Stanley Ridges: Buxton maiorra
* Margaret Wycherly: York ama, Alvinen ama
* Ward Bond: Ike Botkin
* Noah Beery Jr.: Buck Lipscomb
* June Lockhart: Rosie York, Alvinen arreba
* Dickie Moore: George York, Alvinen anai gazteagoa
* Clem Bevans: Zeke
* Howard Da Silva: Lem
* Charles Trowbridge: Cordell Hull
* Harvey Stephens: Danforth kapitaina
* David Bruce: Bert Thomas
* Carl Esmond: alemaniar maiorra (Charles Esmond gisa)
* Joe Sawyer: Early sarjentua
* Pat Flaherty: Harry Parsons sarjentua
* Robert Porterfield: Zeb Andrews
* Erville Alderson: Nate Tomkins

## Kanpo estekak 
* *Sergeant York* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Blade (filma)

**Blade** 1998ko Stephen Norrington britainiar zinema zuzendariaren beldurrezko ekintza filma bat da. Marv Wolfman eta Gene Colan komikigileen *Blade* komikian oinarritua dago. Wesley Snipes, Stephen Dorff, Kris Kristofferson, N'Bushe Wright eta Donal Logue aktoreek antzeztu zuten.

Izandako arrakastari esker bi jarraipen izan ditu: *Blade II* (2002) eta *Blade: Trinity* (2004).

## Argumentua 
Gizaki eta banpiroak elkarbizi diren mundu batean Blade (Wesley Snipes) gainontzeko banpiroetatik ezberdin egiten duen ezaugarri nabarmena du: bera ez da gizakien odolaz elikatzen eta bere ama gizakia zela eta berataz haurdun zegoela hozkatu eta "izaki gorenak" direla uste duen banpiro arraza jo ta bertan akatzeko asmo irmoa du, ondorioz banpiroen gorrotoa bereganatuko du, haiek ere Blade akatzen saiatuko direlarik.

## Aktoreak 
* Wesley Snipes: Blade
* Kris Kristofferson: Abraham Whistler
* Stephen Dorff: Deacon Frost
* N'Bushe Wright: Karen Jenson doktorea
* Donal Logue: Quinn
* Udo Kier: Dragonetti ijitoa
* Sanaa Lathan: Vanessa Brooks
* Arly Jover: Mercury
* Kevin Patrick Walls: Krieger ofiziala
* Tim Guinee: Curtis Webb doktorea
* Traci Lords: Racquel
* Eric Edwards: Pearl

## Kanpo estekak 
* *Blade* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Men in Black

***Men in Black*** (*Beltzez jantzitako gizonak*, euskarara bikoizturiko bertsioan) Barry Sonnenfeld estatubatuar zinema zuzendariaren 1997ko ekintza eta komedia filma da. Lowell Cunningham komikigilearen *The Men in Black* komikian oinarritua dago. Tommy Lee Jones, Will Smith, Linda Fiorentino eta Vincent D'Onofrio aktoreek antzeztu zuten.

Izenburuak ongi adierazten duen bezala ufologian eta estatubatuar kultur herrikoian oso errotua dagoen beltzezko gizonen hiri kondaira ospetsuari buruzko filma da. Izandako arrakastari esker filman oinarritutako *Men in Black: The Series* (1997-2001) telesaila estreinatu zen, bestalde, bi jarraipen ere izan ditu: *Men in Black II* (2002) eta *Men in Black 3* (2012).

1998ko Makillaje onenaren Oscar Saria (Rick Baker eta David LeRoy Anderson) irabazi zuen.

## Argumentua 
Urteetan zehar estralurtarrak Lurrean oharkabean eta inork jakin gabe gizakien artean bizi izan dira. Beltzezko Gizonak AEBetako gobernuaren sekretu goreneko sail bat osatzen duten agente sekretuak dira. K agente beteranoa (Tommy Lee Jones) eta J agente hasiberriaren (Will Smith) misioa New Yorken bizi diren estralurtarren zaintza da, horretan ari direla gizateria osoa hil nahi duten terrorista galaktikoen talde bat topatuko dute, eta haiek atzeman beharko dituzte.

## Aktoreak 
* Tommy Lee Jones: K/Kevin Brown agentea
* Will Smith: J/James Darrell Edwards III.a agentea
* Vincent D'Onofrio: Edgar zomorroa
* Linda Fiorentino: Laurel Weaver doktorea / L agentea
* Rip Torn: Zed buruzagia
* Tony Shalhoub: Jack Jeebs
* Siobhan Fallon Hogan: Beatrice
* Mike Nussbaum: Gentle Rosenberg, arkiliar bitxiegilea
* Jon Gries: furgoneta gidaria
* Sergio Calderón: Jose
* Carel Struycken: arkiliarra
* Fredric Lehne: INSko Janus agentea
* Kent Faulcon: Jake Jensen tenientea
* Richard Hamilton: D agentea
* David Cross: Newton
* Tim Blaney: Frank txakurra (ahotsa)
* Scottie Ray: Mikey eta estralurtarren ahotsak
* Sylvester Stallone: telebistako estralurtarra

## Sariak 
### Irabaziak 
* 1998 - Makillaje onenaren Oscar Saria (Rick Baker eta David LeRoy Anderson)

### Izendapenak 
* 1998 - Oscar Sariak: Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria (Danny Elfman) eta Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria (Bo Welch eta Cheryl Carasik).
* 1998 - Urrezko Globo Sariak: Komedia edo musikal onena.
* 1998 - BAFTA Sariak: Efektu berezi onenak.

## Jarraipenak 
* *Men in Black: The Series* (1997-2001)
* *Men in Black II* (2002)
* *Men in Black 3* (2012).

## Ikus gainera 
* Beltzezko gizonak

## Kanpo estekak 
* *Men in Black* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Men in Black* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Three Burials of Melquiades Estrada

**The Three Burials of Melquiades Estrada** (euskaraz *Melquiades Estradaren Hiru Hilobiratzeak*) 2005ko Tommy Lee Jones estatubatuar zinema zuzendari eta aktorearen western filma bat da. Berak, Barry Pepper, Julio Cedillo, Dwight Yoakam eta January Jones aktoreek antzeztu zuten.

2005ko maiatzaren 20a Canneseko Zinemaldian estreinatu zen, Urrezko Palmarako izendapena jaso eta gidoi onena eta aktore onenaren (Tommy Lee Jones) sariak irabazi zituen. Tommy Lee Jones aktoreak zuzendu zuen lehenbiziko filma izan zen.

## Argumentua 
AEB eta Mexikoren arteeko muga, Texas. Melquiades Estradaren gorpua basamortuaren erdi-erdian agertu da, eraila izan ondoren berehalakoan hilobiratua izan delarik. Bertako estatubatuar poliziak hilketaren arrazoi edo zergatiez batere kezkatu gabe hilerri publikoan hilobiratuko dute. Hori ikusirik, Melquiadesen adiskidemina zen Pete Perkinsek (Tommy Lee Jones) bere kaxaz erailketa hura ikertzen hastea erabakiko du.

## Aktoreak 
* Tommy Lee Jones: Pete Perkins
* Barry Pepper: Mike Norton
* Julio Cedillo: Melquiades Estrada
* Dwight Yoakam: Belmont sheriffa
* January Jones: Lou Ann Norton
* Melissa Leo: Rachel
* Levon Helm: irratidun gizon handia
* Mel Rodriguez: Gómez kapitaina
* Cecilia Suárez: Rosa
* Ignacio Guadalupe: Lucio
* Vanessa Bauche: Mariana
* Irineo Alvarez: Manuel
* Guillermo Arriaga: Juan
* Josh Berry: mugako polizia
* Rodger Boyce: saltzailea

## Kanpo estekak 
* Filmaren webgunea 
* *The Three Burials of Melquiades Estrada* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Libia (aztarnategi arkeologikoa)

**Libia**, **Livia** edo **Lybia** beroien hiria izan zen, egungo Errioxako Herramélluritik gertu zegoena.

Aztarnategi arkeologikoa Reláchigo ibaiaren bokalean dago, Tirón ibaiaren eskuinaldean. Beroien mendebaldeko muga babesten zuen eta litekeena da bere historian zehar autrigoiena ere izatea. Antoninoren Ibilbideak Tritium Magallumetik 18 milia mendebalderantz zegoela zioen. Erromatarrek Hispania Citeriorrean sartu zuten. Sertorioren gerran Ponpeio Estrabonen alde egin zuen. Hala ere, berandu erromatartu zen eta antzinako tradizioak mantendu zituen. Bisigodoen garaian hustu zuten.

1966 eta 1971 artean Alejandro Marcos Pousek indusketa lanak egin eta hainbat objektu, txanpon, eraikinen aztarnak eta nekropoli bat topatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garamante

[thumb|450px|[Septimio Severo Erromatar Inperioa zabaldu zuen 203an, Garamaraino, hau da, garamanteen hiriburura (arrosa argiz markatuta).]]
**Garamanteak** (beharbada amazigerako *igherman* / *iɣerman* hitzetik, "hiriak" amazigera modernoan; edo *igerramen* hitzetik, "santuak, jende sakratua" amazigera modernoa) berbere jatorriko saharar herri bat izan zen, Libiako hego-mendebaldean zibilizazio aurreratua garatu zuena. Lurrazpiko ureztatze sistema konplexua sortu zuten, eta berbere erreinu eta hiri-estatu aberatsak sortu zituzten gaur egungo Libiako Fezzan eskualdean, Saharako basamortuan. Botere garrantzitsua osatu zuten Saharan K.a. 500. eta K.o. 700. urteen artean.

Garamateei buruzko idatzizko informazio gutxi dago. "Garamante" hitza bera grezieratik etorri eta ondoren erromatarrek erabili zuten. Informazio gehiena greziarren eta erromatarren iturrietatik dator. Indusketa arkeologikoak egin dira eskualdean, baina aurrien gune asko oraindik ez dira aztertu. Garamante erreinuen sorrera baino lehenagoko labar arteak ere informazio nabarmena eman du.

## Garamanteen bizitza 
1960ko hamarkadan arkeologoek garamanteen hiriburuaren zati bat induskatu zuten eta *Garama* deitu zuten. Gaur egungo Germa (Libia) hirian daude aurriak. Gaur egungo ikerketek diote garamanteek zortzi hiri nagusi izan zituztela. Horrez gain, kokaleku txikiagoen multzo handi bat ere sortu zuten. Garamak 4.000 biztanle inguru zituen, eta inguruko 5 kilometrotan zeuden beste herrixka batzuk guztira beste 6.000 biztanle zituzten.

Garamanteak nekazariak eta merkatariak ziren. Haien elikabidea mahatsak, pikuak, garagarra eta garia ziren. Garia, gatza eta esklaboak saltzen zituzten, eta ardoa, oliba olioa, lanparak eta mahairako ontziak erosten zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robin van Persie

**Robin van Persie** (Rotterdam, Herbehereak, 1983ko abuztuaren 6a - ) futbolari ohia izan da. Guraso biak artistak izan arren, berak futbolaren ibilbideari ekin zion.

Bere hiriko taldea den Feyenoord-en hazita, 2002an UEFA Kopa irabazi zuen. Bi urte geroago, 2004an Premier Leaguera joan zen, Arsenal FCera zehazki, urte hartan txapelduna izaten bertako ligan, 2005ean Kopako irabazlea, 2006an Champions League-ren txapeldunordea eta 2011an taldearen kapitaina bilakatuz. Manchester Unitedekin liga txapelduna izan zen 2013an. Azken urteetan jokalari moduan Feyenoordera itzuli zen.

Halaber, Herbehereetako futbol selekzio nazionalaren kapitaina da eta inoizko golegilerik onena ere bai (2014ko uztailean 47 gol sartuz 91 partidatan), Patrick Kluivert eta Huntelaar-en aurretik. Munduko txapeldunordea izan zen 2010ean selekzioarekin.

## Ibilbidea 
* 2001–2004 Feyenoord 61 partida (15 gol)
* 2004–2012 Arsenal 194 (96)
* 2012–2015 Manchester United 86 (48)
* 2015-2018: Fehnerbaçe 57 (25)
* 2018-2019: Feyenoord 37 (21)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala.
Gogatze

**Gogatzea** edo **limurtzea** pertsona baten sinesmenak eta jarreak, aldatu, era jakin batean pentsatu, jokatu, asmo jakinak izan edo zerbait egitera bultzatzea da, horretarako hitzak edo diskurtsoa, argudioak eta kinesia baliatuz edota emozio eta sentimenduen bitartez. Pertsonen arteko eguneroko harremanen funtsezko osagaia da. Hala eta guztiz ere, batzuetan gogatzea hertsadura, manipulazio psikologikoa eta kontrol mentala erabiliz garatzen da, torturan esaterako. Bestalde, marketin eta politikaren funtsezko elementu ere bilakatu da; horretarako, *gogatze-teknikak* direlakoak eratu dira.

## Kanpo estekak
Naxos (uhartea)

thumb|Uhartearen mapa
thumb|Apoloren tenpluko atea
**Naxos**, grezieraz Νάξος, Greziako uhartea da, Egeo itsasoan dagoena, Ziklade uhartedian. 428 km² eta 14.000 biztanlerekin, uhartediko irla handiena da. Hiri handiena Naxos hiria edo Chora da (2.900 biztanle).

## Historia 
[thumb|250px| Veneziarrek Naxosen [gotorlekuak eraiki zituzten.]]
Naxos K.a. 2000. urtean gizakiek okupatuta zegoen. Joniarrek kolonizatu zuten eta laster garrantzi ekonomiko handia izan zuen. Garai loriotsuenak K.a. VII. eta VI. mendeetan izan zituen; urte horietan Zikladeak haren menpe egon ziren.

## Uhartean jaiotako pertsonalitateak 
* Iakovos Kambanelis idazlea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Naxos inguruko informazioa.
* . Informazio turistikoa.
Ideko

**Ideko** Elgoibarren dagoen makina erremintan espezializatutako I+G zentroa da, Danobat eta Mondragón Corporación Cooperativaren baitan. Bezeroen berrikuntza teknologikoak bultzatzea du helburu, euren lehiakortasuna hobetuz. Bere jarduna lankidetzan, partaidetzan, gizarte erantzukizunean, berrikuntzan eta talde lanean oinarritzen duen giza taldea da.

Kooperatiba moduan 2004an sortu zen. Izendatze berri honekin batera gertaera garrantzitsu hauek daude; teknologia osoko oinarrian duen enpresaren osaketa, Turkiako CIRPen Batzar Nagusian partehartzea edo DOIKI eta LAITZ kide moduan sartzea. Halaber, Mondragón Goi Eskola Politeknikoak Kooperatiban parte hartzea onartu zuen. Geroari begira, eraikin berri bat jasotzea aurreikusten da, beste teknologiez gain hauek sustatuko dira: ingeniaria birtuala, makinak eta osagaiak eta transformazio prozesuak. 59 lankide eta 22 bekadun ditu eta 2004an 137 proiektu gauzatu zituen eta 4,8 milioi euro fakturatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robotiker

**Robotiker** zentro teknologikoa irabazi-asmorik gabeko fundazio pribatua da, informazioaren eta telekomunikazioen teknologietan espezializatua eta, berrikuntza teknologikoaren bitartez, gizartearen garapen jasangarrian laguntzea helburu duena.

Zamudioko egoitza zentralaz gainera, beste bi unitate teknologiko dauzka: bata Madrilen eta bestea Txilen (Robotiker-Chile). Tecnalia korporazio teknologikoan integratua dago.

1985ean fundatu zuten, eta hainbat sari eskuratu ditu dagoeneko: garrantzitsuena 2002an, zilarrezko Qa jaso baitzuen. Lehenengo zentro teknologikoa izan zen aitormen hori lortzen gestioko eszelentziagatik. Gaur egun, 150 lagun inguruko plantilla dauka. Robotiker I+G+B (Ikerketa+Garapena+Berrikuntza) hirukoaren kontratupeko hornitzaile integrala da: gama handia dauka zerbitzuetan eta produktuetan, eta zaintzatik eta prospektibatik oinarri teknologikoko enpresen sorrera bitarteko jarduna hartzen du. Enpresekin kolaboratzeko anitz modu horien artean, I+G proiektuak garatzekoek eta aholkularitza teknologikoari buruzkoek hartzen dute gaina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
IHOBE

**IHOBE** Eusko Jaurlaritzako Industria, Trantsizio Energetikoa eta Jasangarritasuna Sailari atxikitako erakunde publiko bat da. Ingurumena hobetzearen alde lan egiten du, politika publikoetan ingurumen-irizpideak txertatuz.

2023ean, 59 pertsonak osatzen zuten taldea (43 emakumek eta 16 gizonek), batez beste 48,5 urte dituzte eta % 86k goi-mailako titulazioa. 

Enpresekin, Administrazio Publikoarekin eta herritarrekin lan egiten du, eta honako palanka hauetan oinarritzen da: Berrikuntza, Digitalizazioa, Proiektuen Kudeaketa Aurreratua eta Lankidetza.

* Jasangarritasunerantz aurrera egiteko politikak  sostengatzen ditu.
* Ezagutza eta esperientzien trukea errazten duten sareak eta aliantzak bultzatzen ditu.
* Klima- eta ingurumen-ekintza azkartzeko ikuspegi eta metodologiak proposatzen ditu.

Garapen iraunkorraren irizpideak defendatzen ditu, eta dituen helburuak (2024) hauexek dira

* 1.Helburua. Politika publikoetan ingurumen-jasangarritasuna txertatzea.
* 2.Helburua. Tresnak hedatzea Ekonomia zirkularrari, Klima-aldaketari, Lurzoruaren babesari eta Ingurumen-jasangarritasunari buruzko politiketan.
* 3.Helburua. Ezagutza aplikatuaren transferentzian erreferentea izatea lortzea.
* 4.Helburua. Enpresak, erakunde publikoak eta herritarrak ekintza jasangarrira mobilizatzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laneko Segurtasun eta Osasunerako Euskal Erakundea

**Laneko Segurtasun eta Osasunerako Euskal Erakundea (OSALAN)** 1993an sortu zen, Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politika Sailari atxikitako organismo administratibo autonomo gisa. Nafarroan ere bada antzeko erakundea.

## Helburuak 
Osalanen helburua laneko segurtasunaren, higienearen, ingurumenaren eta osasunaren esparruan, EAEren eskumenekoak diren ekintza guztiak organo tekniko bakarrean koordinatzea eta zentralizatzea da. Azken buruko xedea populazio langileari aitortutako eskubideak eduki efektiboz hornitzea du. Horretarako, bere gain hartzen ditu langileen osasuna eta segurtasuna sustatzeko eta prebenitzeko lanak.

## Esparruak 
Haren jarduera langile enplegatuak dituzten jarduera ekonomikoaren adar guztietara hedatzen da, kooperatibak eta administrazio publikoak barne. Era berean, laneko arriskuen prebentzioa sustatzeko jarduerak burutzen ditu langile autonomo edo beren konturakoei dagokienez.

## Funtzioak 
Funtzio hauek betetzen ditu: laneko istripuen eta gaixotasun profesionalen zergatiak ikertzea; segurtasunaren gaineko kontrolak programatzea eta garatzea enpresetan; eta informazioko eta prestakuntzako jarduerak antolatzea eta garatzea laneko segurtasunari eta osasunari dagokienez.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* NOPLOI

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Rinus Michels

**Rinus Michels** (Amsterdam, 1928ko otsailaren 9a – Aalst, Belgika, 2005eko martxoaren 3a) futbolari eta entrenatzaile herbeheretarra izan zen. Bere ibilbide osoa jokalari moduan Ajax Amsterdamen egin zuen (1946–1958, 264 partida, 122 gol), eta bertan entrenatzaile ere ibili zen geroago.

Entrenatzaile lanetan lorpenik handienak eskuratu zituen, Europako Kopa irabaziz Ajaxekin 1971an eta Espainiako Liga FC Barcelonarekin 1974an. Urte hartan bertan iritsi zen Herbehereetako futbol selekzio nazionalarekin Munduko Txapelketaren finalera, txapeldunorde gedituz, eta 1988an azkenean lortu zuen historiako selekzioaren titulu bakarra, Europako Txapelketa alegia.

*"Total football"* delakoaren sortzailetzat hartu zuten 1970eko hamarkadan, eta FIFAk "mendearen entrenatzaile"-tzat 1999an.

## Entrenatzailearen ibilbidea 
* 1953–1954 Asser Boys
* 1960–1964 JOS
* 1964–1965 AFC
* 1965–1971 eta 1975–1976 Ajax
* 1971–1975 eta 1976–1978 Barcelona
* 1974, 1984–1985, 1986–1988 eta 1990–1992 Herbehereak
* 1979–1980 Los Angeles Aztecs
* 1980–1983 FC Köln
* 1988–1989 Bayer Leverkusen
Fatronik

**Fatronik** 1986an sortu zen makina-erremintagile talde baten beharrak asetzeko haien I+G garatuaz. 1999an fundazio moduan osatu zen. Handik aurrera merkatu eta sektore berrietara zabaldu zen, hala nola, aeronautikara, Espainian eta nazioartean I+G alorrean garrantzia hartuz, eta ez industrian soilik, baita osasun-teknologietan ere.

Elgoibarren dago eta bigarren egoitza prestatzen ari da Donostiako Miramongo Parke Teknologikoan. Euskal zentro teknologiko honek datozen urteetan lau alorretan indartu nahi du bere espezialitate teknologikoa: fabrikazioan, robotikan, garapen jasangarrian eta osasun-teknologietan.

Produkzio sistemen alorrean, Next proiektuaren buru da Fatronik, 24 milioi euroko aurrekontua du, eta 25 bazkide eta 60 langile ditu. Alor honetan Europan gehien garatzen ari dena da. *VI Marco Programazio*ren beste lau proiekturen buru ere bada, eta horrela Espainiako buruzagitza zerrendan bigarren postuan dago. 51 langile eta 7 bekadun ditu eta 2004an 93 proiektutan egin zuen lan eta 4,2 milioi euroko salmentak izan zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Europako Batasuneko Ekonomia eta Finantzetako Ministroen Kontseilua

**Europako Batasuneko Ekonomia eta Finantzetako Ministroen Kontseilua (ECOFIN)** Europar Batasunaren erakunde bat da.

Organismo horretan daude Europar Batasuneko Kontseiluko 15 kideetako ekonomiako eta finantzetako ordezkari gorenak. Gehienetan, estatu bakoitzeko ekonomiako ministroa izan ohi da, baina ez da ezinbestekoa, eta izan daiteke Estatuko Idazkari bat. Haren egiteko nagusietako bat Europako Batasuneko estatu kideen politika ekonomikoa eta finantzarioa koordinatzea da.

Europako Batasuneko Kontseiluaren organismo horrek Europako Parlamentuarekin konpartitzen du aurrekontuetako boterea. Urtero erabakitzen da ECOFIN horrek koordinatu behar dituen politika ekonomikoen orientazio nagusien proiektu bat. Unean uneko presidentzia daukan herrialdeak presiditzen du, txandaka. Erabakiak gehiengoaren arauaz hartzen dira: kontrako xedapenik ez bada, aski da gehiengo soila, eta boto bana dute Kontseiluko kide guztiek.

Europar Batasuneko Kontseiluen bileren maiztasuna, ECOFINenak barne, aldakorra da, eta landu beharreko gaiaren urgentziaren arabera izaten da. Batzuk, hala nola ECOFIN, hilean behin biltzen dira; beste batzuk, berriz, hala nola Garraioetakoa edo Ingurumenekoa, urtean bizpalau aldiz biltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkutuko ekonomia

**Ezkutuko ekonomia** ekonomia informalaren eta legez kanpoko ekonomiaren arteko batura da. Ezkutuko ekonomiak era askotako izenak ditu, zenbait ñabardurarekin: ekonomia murgildua, irregularra, beltza, lurpekoa... Jarduera ekonomikoaren zati hori ez da ageri estatistika ofizialetan eta ez da sartzen zirkuitu fiskaletan, zeren, ez haren protagonistak (enpresaburuak, langileak), ez haren emaitzak (produkzioak, kostuak, mozkinak...), ez baitira deklaratzen.

Ezkutuko ekonomia garrantzi handikoa da edozein herrialdetan, baina egia da egoera hori, gehienbat, bolumen handiko langabezia duten herrialdeetan gertatzen dela. Kalkulatzen denez, ezkutuko ekonomia, herrialdeen arabera, barne-produktu gordinaren %10etik %30era bitartekoa izaten da. Gure inguruan, fidatzeko moduko zifra ofizialik ez badago ere, ezkutuko ekonomiaren maila oso munta handikoa da oraindik ere eta egungo eta etorkizuneko immigrazioarekin, gero eta handiagoa izango bide da.

## Ezkutuko ekonomiaren kausa 
Funtsean, hiru dira: presio fiskala ekiditeko asmoa, Gizarte Segurantzari egin beharreko kotizazioak saihestea eta langileen eskubideen defentsako araudi laboralak aplikatzeari muzin egitea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Thing (1982ko filma)

***The Thing*** (euskaraz, *Gauza*) John Carpenter estatubatuar zinema zuzendariaren 1982ko beldurrezko film bat da. Kurt Russell, Wilford Brimley, Keith David, T.K. Carter eta Donald Moffat aktoreek antzeztu zuten.

1987ko *Prince of Darkness* eta 1995eko *In the Mouth of Madness* filmekin batera, *Apokalipsiaren Trilogia* deritzona osatzen du, hirurak ere Carpenterrek zuzenduak.

1951ko *The Thing from Another World* ("Beste mundu batetiko gauza") filmaren berregokitzapena da. 2011n izenburu bereko berregokitzapena izan zuen, John W. Campbell idazlearen *Who Goes There?* ("Nor dabil hor?") eleberrian oinarrituak halaber.

## Argumentua 
Edozein izaki, animalia nahiz gizaki, imita dezakeen estralurtar izugarri bat Antartikako AEBetako Zientzia Institutu Nazionalaren 4. Estazioan infiltratu da. Bertakoek gainontzeko taldekideak gizakiak diren ala ez jakiteko gai ez direnez, berehala mesfidantza eta giro txarra piztu zaie: estralurtarra horretaz baliatu da taldekideak banan-bana hiltzeko. Gerora, bizirik dirautenk izaki hori Antartikako ingurune isolatutik irten eta zibilizariora iritsi ezkero ordu gutxiren buruan Lurreko izaki guztiak hil litzakeenez, izakia hiltzeko borroka jada ez da beren bizia salbatzeko soilik, baita gizateria oso ere.

## Aktoreak 
## Ikus, halaber 
* *Who Goes There?* (1938, "Nor dabil hor?", John W. Campbell, Jr.)
* *The Thing from Another World* (1951)

## Kanpo estekak 
* *The Thing* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Thing* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai
Zulu Dawn

**Zulu Dawn** () 1979ko Douglas Hickox ingeles zinema zuzendariaren film historikoa da. Peter O'Toole, Burt Lancaster, John Mills, Simon Ward, Denholm Elliott, Michael Jayston, Ronald Pickup, Bob Hoskins eta Ronald Lacey aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
1964ko *Zulu* filmaren jarraipena da, hura Rorke's Drifteko guduaren kontakizuna baldin bazen, honako honetan gertakizun hori jazo eta egun berean baina ordu batzuk lehenago jazotako Isandlwana gudu ospetsuaren nondik-norakoa kontatzen da, bertan garai hartan Britainiar Inperio guztiz ahaltsu eta harroa zenaren gudaroste oso bat gezi eta lantzaz besterik armatua zegoen zulu gudaroste batek mundu osoaren harridurarako garaitu eta jo eta bertan osorik sarraskitu zuen.

## Aktoreak 
### Britainiarrak 
* Peter O'Toole: Lord Chelmsford
* Burt Lancaster: Anthony Durnford kolonela
* Simon Ward: William Vereker tenientea
* Denholm Elliott: Henry Pulleine kolonela
* James Sebastian Faulkner: Teignmouth Melvill tenientea
* Christopher Cazenove: Nevill Josiah Aylmer Coghill tenientea
* Bob Hoskins: ergeant-Major Williams kolonela
* Peter Vaughan: Quartermaster Bloomfield koartel-maisua
* Michael Jayston: Crealock kolonela
* Ronald Pickup: Harford tenientea
* Ronald Lacey: Norris "Noggs" Newman
* John Mills: Sir Henry Bartle Frere

### Zuluak 
* Simon Sabela: Cetshwayo erregea
* Ken Gampu: Mantshonga
* Abe Temba: Uhama
* Gilbert Tiabane: Bayele

## Kanpo estekak 
* *Zulu Dawn* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
LIBOR

**LIBOR** (**L**ondon **I**nter**B**ank **O**ffered **R**ate) banku batzuek beste batzuei ematen dizkieten kredituengatik Londresko banku arteko merkatuan egunez egun ordaintzen den batez besteko interes tasa da. Tasa aldakorreko kreditu eta mailegu nazioartekoetan une bakoitzerako interes-kuota markatzeko oinarri bezala erabiltzen da, eta ia beti LIBOR tasatik gorako frakzio bat gehitzen zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borondatezko gizarte aurreikuspeneko erakunde

**Borondatezko gizarte aurreikuspeneko erakundea** ( edo *EPSV*) irabazasmorik gabeko elkartea da. EAEn horrelako erakundeak Euskadiko Gizarte-Emendiotarako Borondatezko Erakundeen Baterakundea izeneko federazioan daude elkartuta, zein Prebisio Sozialeko Erakundeen Legearen babesean eratu baitzen.

Federazio horrek pentsio osagarriak eskaintzen dituzten ia EPSV guztiak biltzen ditu eta, orobat, bestelako babes sozialak eskaintzen dituzten beste batzuk. EPSV federatuek EAEko langileen erdien baino gehiagoren ekarpenak jasotzen dituzte, 10.000 milioi euroko ondarea daukate eta dagoeneko 300 milioi euroko prestazioak pagatzen dituzte. Nafarroan ere badira antzeko elkarteak.

Horrelako prestazioak eman ditzakete EPSVek:

* Pentsio aldi batekoak edo biziartekoak, erretiroagatik, bazkidearen heriotzagatik edo lanerako ezintasunagatik.
* Prestazio bakarrak edo aldi batekoak bazkideei edo onuradunei -hala badagokie-, langabeziagatik, zahartzaroagatik, heriotzagatik, ezintasun iraunkorragatik...
* Asistentzia sanitarioa.
* Etxebizitzako kalteak, laneko tresnak eta abar konpontzeko dirua...

Ez dago mugarik bazkide izateko eta eskubide eta betebehar berak dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Balore Merkatuaren Batzorde Nazionala

**Balore Merkatuaren Batzorde Nazionala** ( edo *CNMV*) burtsa gainbegiratu eta ikuskatzeko organo gorena da.

Bere egiteko nagusiak dira merkatuak nahiz negoziaketetan dabiltzan instituzio eta enpresa guztien ekintzak ikuskatu eta aztertzea. Dagokion lana eraginkortasunez egin ahal izateko, CNMVk ahalmena dauka Burtsan ezarritako arauak betetzen ez dituztenei zigorra jartzeko. Dirutan ordaindu beharreko zigorrez gain, CNMVk arau hausleen kotizazioa eten dezake eta arauak betetzen ez dituzten horiek merkatutik kanpo ere utz ditzake.

CNMVren eginbeharren artean dago eskaera eta eskaintzan oinarritutako prezio egokiak jartzea. Horrez gain, burtsa parkean dabiltzan zurrumurru guztien eta eragiketa zikinen adierazgarri izan daitezkeen prezio aldaketa susmagarrien berri izan behar du. Halako prezio aldaketak gertatzen direnean, CNMVk balorearen kotizazioa aldi baterako eten, eta ikerketa bat egiten du zer gertatu den jakiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sasienpresa

**Sasienpresa** entitate fantasma bat da, inbertitzeko zerbitzuak eskaintzen dituena eta dirua kaptatzen duena, baina horretarako baimenik gabea; hau da, Baloreen Merkatuko Batzorde Nazionalean (CNMV) nahiz Espainiako Bankuan inskribatu gabea.

Gehienetan, inbertitzeko aholkulari moduan aurkeztu ohi dira. Negozio handi eta ikusgarriak eskaintzen dituzte, errentagarritasun altuen promesekin, baina ez dira sekula gauzatzen. Gehienbat eskaintzen dituzten operazioak dibisen atzerriko merkatukoak, deribatuetakoak, lehengaietakoak, eta abar izaten dira.

Inbertitzaileari, ordainetan, diru kopuru handiak eskatzen dizkiote, atzerriko sozietateetan ezartzeko: paradisu fiskal esan ohi zaienetan eta komisio handiak eskatzen dituzte. Era horretako pertsona edo entitate fantasmek baliatzen duten taktika presioa da, telefonozko kontaktuaren bitartez.

Komertzialen bidez funtzionatzen dute, edozein enpresa baimenduk bezala. Inbertitzailea operazioan fidatzen den bitartean eta bere dirua erreklamatzen ez duen bitartean, ez da arazorik izaten. Galerak gertatzen direnean eta inbertitzaileak azalpenen bat eskatzen duenean edo inbertimendutik erretiratu nahi duenean arazoak sortzen dira. Komertzialek sozietatea izenez eta helbidez aldatzen baitute eta inbertitzaileen dirua inolako arrastorik utzi gabe desagertuko egiten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak