Irrati bidezko pakete-zerbitzu orokor

**Irrati bidezko pakete-zerbitzu orokorra** datu mugikorren estandarra da, ingelesez '''*General Packet Radio Service* (GPRS)** edo baita **2.5G'* ere esaten zaiona, 2G sare zelularretan (GSM) erabilia. GPRS duten sareak eta gailu mugikorrak 2001. urtearen inguruan hasi ziren zabaltzen. Teknologia hau erabiltzen hasi zenean, lehen aldiz akatsik gabeko mugikorren transmisioa eskaini zen, pakete-kommutazioa erabiliz *always on* konexio baterako (*dial-up*ren beharra ezabatuz). Horregatik, GPRSk Interneterako sarbidea hobea eskaintzen zuen webarentzat, posta elektronikoarentzat, WAP zerbitzuentzat eta Multimedia Mezularitza Zerbitzuarentzat (MMS).

GPRSk 56 eta 114 kb/s tarteko datu-abiadura teorikoak ematen ditu, aurreko GSMa (zirkuitu-kommutazioa) baino abiadura azkarragoak. Gainera, GSM sisteman ez bezala, denbora-zatiketa bidezko sarbide anizkoitzeko (TDMA) kanalak erabiltzen ditu eraginkortasunerako. GPRS esfortzu hobereneko zerbitzua da, latentzia eta transferentzia abiadura aldagaiak erabiliz, aldi berean zerbitzua partekatzen duten beste erabiltzaile batzuen kopuruaren mende daudenak, zirkuitu-kommutazioan ez bezala, konexioak irauten duen bitartean zerbitzuaren kalitate jakin bat (QoS) bermatzen baita. Zirkuitu-kommutazio datuekin ez bezala, GPRS transferitutako datu bolumen osoaren arabera saldu zen, linean erabilitako denboraren ordez, orain estandarra dena. EDGE (2.75G) GPRSren ondorengoa izan zen errendimendu hobea ematen baitzuen.

Telekomunikazio Estandarren Europako Institutuak (ETSI) ezarri zuen GPRS, aurreko CDPD eta i-mode pakete-kommutazio teknologia zelularrei erantzun bezala, eta GSM Release 97an eta bertsio berriagoetan integratuta dago. Orain, Hirugarren Belaunaldiko Elkartearen Proiektuak (3GPP) mantentzen du.
## Ikuspegi tekniko orokorra 
GPRSko sare nagusiak (ingelesez, *core network*) 2G, 3G eta WCDMA mugikor sareei ahalbidetzen die IP paketeak transmititzea kanpoko sareetara, adibidez, Internetera. GPRS sistema GSM sare kommutazio azpisistemaren zati integratua da.

### Eskainitako zerbitzuak 
GPRSk GSMren zirkuitu-kommutazioaren gaitasunak hedatzen ditu eta hurrengo zerbitzuak eskaintzea posible egiten du:

* SMS mezularitza eta difusioa
* Interneterako eskuragarritasun iraunkorra (ingelesez, *always on*)
* Multimedia mezularitza zerbitzua
* Komunikazio zelularraren gaineko *push-to-talk* (PoC)
* Berehalako mezularitza eta presentzia
*Internet aplikazioak gailu adimendunentzako haririk gabeko protokoloarekin (ingelesez, *Wireless Application Protocol* [WAP])
*Puntutik punturako (P2P) zerbitzua: sarearteko bideraketa Internetekin (IP)
*Puntutik puntu anitzetarako (P2M) zerbitzuak: puntutik puntu anitzetarako multidifusioa eta puntutik puntu anitzetarako talde deiak.
GPRS gaineko SMSak erabiliz gero, 30 SMS mezu minutuko transmisio abiadura lor daiteke. Hau GSM gaineko SMSak lortzen duena baino askoz azkarragoa da, azken honekin bakarrik 6tik 10erako SMS mezu minutuko abiadura lor daitekeelako.

### Maiztasunak 
GPRSren estandarra GSMen gaitasunen hedapena denez, zerbitzua GSMren 2G eta 3G komunikazio zelularren maiztasunetan lan egiten du. GPRS gailuek maiztasun bat edo gehiago erabil ditzakete irratiak eskaintzen duen maiztasun banda baten barruan (850, 900, 1800, 1900 MHz). Gailu, kokapen eta erabileraren arabera, erregulazioak ezar daitezke maiztasun banda jakin batzuk mugatuz edo baimenduz.

GSM-850 eta GSM-1900 Estatu Batuetan, Kanadan eta Amerikako beste hainbat herrialdeetan erabiltzen dira. GSM-900 eta GSM-1800, berriz, hurrengo herrialdeetan erabiltzen dira: Europan, Ekialde Hurbilean, Afrikan eta Asiako herrialde gehienetan. Hego Amerikan hurrengo bandak erabiltzen dira: Costa Rica (GSM-1800), Brasil (GSM-850, GSM-900 eta GSM-1800), Guatemala (GSM-850, GSM-900 eta GSM-1900), El Salvador (GSM-850, GSM-900 eta GSM-1900)... CS-1etik CS-4ra bitarteko kodetze eskemek zehazten dute kode ziklikoak sortutako paritate biten kopurua eta kode konboluzionalaren zulaketa tasa. mota honetako estazio mugikorrek 5 denbora-tarte jasaten dituzte beheranzko loturan eta 3 denbora-tarte goranzko loturan. Gehienez, aldi berean 6 denbora-tarte erabil daitezke. Datu-trafikoa beheranzko loturan kontzentratzen bada, sareak 5+1 eragiketarako konexioa konfiguratuko du. Goranzko loturan datu gehiago transferitzen direnean, sareak edozein unetan alda dezake konstelazioa 4+2 edo 3+3ra. Beheranzko baldintza onenetan, hau da, EDGE kodetze eskema eta modulazio onena erabil daitekeenean, 5 denbora-tartek 5*59,2 kb/s = 296 kb/s-ko banda-zabalera garraia dezakete. Berriz, goranzko loturan, 3 denbora-tartek 3*59,2 kb/s = 177,6 kb/s-ko banda-zabalera garraia dezakete.

#### GPRS/EGPRS-en tarte anitzeko klaseak 
#### Atributuak 
Tarte anitzeko (*multislot*) klase bakoitzak honako hauek identifikatzen ditu:

* Goranzko loturan eslei daitekeen gehieneko denbora-tarteen kopurua.

* Beheranzko loturan eslei daitekeen gehieneko denbora-tarteen kopurua.

* Sareak mugikorrari eslei diezaiokeen denbora-tarteen kopuru osoa.

* MSak (*Mobile Station*) alboko gelaxkaren seinale maila neurtzeko eta transmititzeko prest egoteko behar duen denbora.

* MSak transmititzeko prest egoteko behar duen denbora.

* MSak alboko gelaxkaren seinale-maila neurtzeko eta jasotzeko prest egoteko behar duen denbora.

* MSak jasotzeko prest egoteko behar duen denbora.

*Multislot* moten espezifikazioak 3GPPren 45.002 Espezifikazio Teknikoaren B eranskinean zehazten dira (Multiplexazioa eta sarbide anizkoitza irrati bidean).

## Erabilgarritasuna 
Erabilitako telefonoaren arabera, 2003an GPRSk lortzen zuen abiadura maximoa, modem bat hariztatutako telefono sare analogiko batean lortzen zuenaren antzekoa zen: 32-40 kb/s inguru. Latentzia oso altua zen. RTT bat (ingelesez, *round-trip time*), hau da, mezu bat bidali eta bere erantzuna lortzeko beharrezko denbora, normalean 600-700 ms artekoa zen, kasu batzuetan 1 s-era ailegatuz. GPRSk ahotsa baino lehentasun baxuagoa izan ohi zuen eta, honengatik, konexioaren kalitatea asko alda zitekeen.

Latentzia/RTT hobekuntzak dituzten gailuak erabilgarri daude, adibidez, UL (*uplink*) hedatuaren TBF modua aplikatzen dutenak. Gainera, operadore batzuk sarearen ezaugarrien hobekuntzak eskaintzen dituzte. Gehikuntza hauei esker, RTTa murrizten da eta aplikazio mailako transmisio abiadurak handiagotzen dira.

## Historia 
GSM ahotsa transmititzeko diseinatua izan zen eta ez datuentzako. Ez zuen Internetera sarbiderik ematen eta ahalmen mugatua zuen, 9600 Bd-ekoa (sinbolo segundoko). *Circuit Switch Data*ren (CSD) beste muga bat kostu altuak ziren. GPRS 2000n erabiltzen hasi zen pakete-kommutazio zerbitzu baten moduan GSM kanal kommutazio irrati sare mugikorrean txertatua. GPRSk Interneten irismena hedatu zuen munduan zehar terminal mugikorrak konektatuz.

CELLPAC protokoloaren garapena 1991 eta 1993 urteen artean egin zen. Honek, ETSIk sortutako GPRS estandarraren idazkeraren hasiera puntua izan zen. Konkretuki, CELLPAC *Voice & Data* funtzioak 1993ko ETSI lantegiaren kontribuzioan aurkeztu ziren, GPRS jatorria bihurtuz. Lantegi kontribuzio honi erreferentzia egiten zaio GPRSrekin erlazionatutako Estatu Batuetako 22 patenteetan. GPRS/GSM ondorengoko sistemek, hala nola, W-CDMA (UMTS) eta LTE, GPRSren funtzioetan (CELLPACek sartuak) oinarritzen dira mugikorrentzako Interneten eskuragarritasuna emateko.

## Enhanced GPRS 
thumb|Android motako telefono adimendunen jakinarazpen barran erakusten zen EDGE sinboloa
*Enhanced Data rates for* *GSM* *Evolution* (EDGE) da 2G telefono mugikor digitalentzako teknologia datuen transmisioak egiteko. Ingelesez beste izen batzuk ditu: 2.75G, *Enhanced* *GPRS* (EGPRS), *IMT Single Carrier* (IMT-SC) eta *Enhanced Data*. GPRSren azpimultzo bat da GSM sarean eta hau hobetzen du 3G teknologiaren abiadurak eskainiz. Gainera, onartua izan zen ITU-2000ren estandarrean.

EDGE erabiltzen hasi zen 2003an, hasieran Estatu Batuetan Cingular konpainiagatik zabaldua, gaur egungo AT&T. Datuen kodetze eta transmititze metodo aurreratuen erabilerarekin, EDGE bit abiadura altuagoak lortzen ditu radio kanal bakoitzeko. Honek, GPRS/GSM arruntaren ahalmen eta errendimendua hirukoiztea ahalbidetzen du (jatorriz, abiadura maximoa 384 kb/s-koa). EDGE pakete-kommutazioaren edozein aplikazioarentzako erabil daiteke, adibidez, Internetera konektatzeko.

3GPP-k EDGE estandarizatu du GSMren familiaren atal moduan. Honen aldaera bat, *Compact-EDGE* deritzona, garatua izan zen *Digital* AMPS sarearen espektroaren zati batean lan egiteko. EDGE ITUren 3G definizioaren parte da. EDGE Garatuak (ingelesez, *Evolved* *EDGE*) 3GPPren estandarraren zazpigarren argitalpenaren parte izan zen. Bertan sartu zen latentzia murriztuak eta errendimendu bikoitza eskaintzen zituelako, adibidez, *High Speed Packet Access'' (HSPA) teknologiarekin batera lan egiteko. Bit abiadura maximoak 1 Mb/s eta ohikoenak 400 kb/s-koak lortzen ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* GPRSko sare nagusi
* 2G
* 3G
* UMTS
* GSM
* WAP
* EDGE
* 3GPP
* ETSI

## Kanpo estekak 
*  3GPP AT komando sorta erabiltzaile ekipamenduentzako
*  GPRS sehuntasun informazioa Wayback Machine web-orriarekin lortua (2008-02-09 bertsioa)