open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amalberga Temsekoa

**Santa Amalberga** edo **Amalberga Temsekoa** (*Amelberga* izenez ere ezaguna) (741 — Temse, 772ko uztailaren 10a) beneditar moja izan zen.

## Bizitza 
741ean jaio zen Luxenburgotik gertu dagoen Ardem hirian. San Willibrordo Utrechtekoa gomendatu zion Bilzen hiritik gertu dagoen beneditar monasteriora sartzeko eta Santa Landrada zuzendari espiritual gisa aukeratzeko. Kondairaren arabera, Amalbergaren edertasunak eta bertuteak Pepin Laburra frankoen erregea eta bere seme Karlos (geroago Karlomagno enperadorea) erakarri zituzten, eta hainbat urtez bisitatu zuten monasterioa. Hala ere, Amalbergak leial jarraitu zuen bere bokazioari. Mirari asko egozten zaizkio, besteak beste, Karlosen sendatzea, Amalberga tratatu zuen zakarkeriagatik eritasunak jota.

Temse hiriaren zaindaritzat hartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ion Martinez

**Ion Martinez Esnaola**, ***Txiki*** ezizenarekin ezaguna (Donostia, 1980) gipuzkoar umoregile, aktore eta musikaria da. Kulturzalea izanik, sortzeaz gain, hainbat emanaldi eta jaialdiren antolatzailea ere bada, batez ere Donostiako Antigua auzoan.

Euskaraz umorea sortu eta herriz herri hedatzea du helburu. 21 urteko ibilbidea du Euskal Herri osoan barrena, 800 emanaldi baino gehiago egin ditu dagoeneko. Energia, bertako umorea eta euskalkietan jardutea dira bere marka. 2019an birala egin zen bere audio bat, bertan Euskal Herriko udalerrietan oinarritutako hitz jokoak egiten zituen.

Hogei urteko ibilbidearen ostean, 2023an oholtzako bere ibilbidea amaitzea erabaki zuen, azken bira bat antolatuta.

## Hastapenak 
Ibai ikastolan zegoelarik Pernando Amezketarraren rola jokatzea gustuko zuen. Politeknikora joan zenean sartu zen lehen aldiz antzerki talde batean, eta urte haietan jada kulturazaletasuna piztuz joan zitzaion, musikara gerturatu zen ordurako, zinemara ere bakarrik joaten hasi zen.

2002. urtean, Antigua auzoko Kandela tabernan bakarrizketa txapelketak egiten ziren, bertan hasi zen Txiki mikrofonoaren aurrean jartzen. Hasieran gazteleraz, baina modu naturalean euskaraz sortzera igaro zen. Belaunaldi kide zituen Jon Plazaola, Macri, Alex Rabanal, Saioa Polo...
**Barrez Blai.* (2016*)*. Bertan gauza askoren artean, euskal abesti famatuekin egindako umorea azpimarratzen zen. 
* *40 urte eta aldapan behera niek* (2019).
* *Euskaldunen jatorria, historia eta irria* (2023).
* *Ispilua* (Saioa Royo aktorearekin batera. Aldatzen Laguntzen, 2013).
* *Amets zirkoa salgai* (Saioa Royo aktorearekin batera. Aldatzen Laguntzen, 2014).
* *Birritan bortxatua* (Saioa Royo aktorearekin batera. Aldatzen Laguntzen, 2020).

### Musika 
* La Pop'lla (2011-2012). La Polla Records taldearen tributoa.
* Kolpatu (2013-2014). Kortatu taldearen tributoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bakarrizketak

## Kanpo estekak
Teófila Adrada

thumb|260px|Adrada Metodoak: 1951, 1988 eta 1987
**Teófila Adrada Fernández** (Puebla de Montalbán, Toledo, 1904ko ekainaren 1a) Bilboko jostuna, irakaslea, enpresaburua eta asmatzailea izan zen. Sevillan eta gero Bilbon Joskintza akademia sortu zuen. Maila txikiko jendeak ikasteko aukera izan zezan, Joskintza Metodoaren sortzailea izan zen. 2023ko uztailean Cristina Tapias iloba buru duen Adrada metodo eta akademiaren 102 urteurrena ospatu zuten.  

## Biografia 
Toledon jaiotako Teófila Adrada Fernández hamabi neba-ahizpa ziren. Familiaren sostegua zen eta ez zen ezkondu. Aita irakaslea zen Santanderren eta berak asmatutako metodo batekin, di-da batean irakasten zien umeei irakurtzen. Roque nebak ingeniaritza ikasi nahi zuela eta, familia Bilbora joan zen, ez banatzeagatik. Bilbon murgildu zen joskintza munduan María Jesús Adrada ahizparekin (1896-1995) batera.

Akademiak demanda handia zuen eta ondo konpontzen zen María Jesús Adrada banatu egin zen (senarraren gaixotasuna zela eta, diru iturri handiagoa behar baitzuen familia mantentzeko) eta bere akademia, Maria Jesús Adrada akademia eta metodo liburu propioak ere sortu zituen.

### Adrada metodoa 
Adrada metodoaren asmatzailea izan zen Teófila. gonak zein prakak egiteko. Oso erraza da ikasteko, ez baita ikasketarik behar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oulema duftschmidi

***Oulema duftschmidi*** *Chrysomelidae* familiako intsektu kakalardo espezie bat da. 1874an Redtenbacher-ek zientifikoki deskribatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apaizen gela

**Apaizen gela** Interneten bidez 2016an sortutako iruzurra da, euskarazko Interneten biral bihurtu zena.

2016ko azaroaren 1ean agertu zen memea, Leire Narbaiza irakasleak, berak aitortuta, argazkia jaso zuenean WhatsApp bidez. Kartela Osakidetzako osasun-zentroetako atondotan daudenen berdina zen, 000 zenbakia zuen eta *Apaizen gela / Sala de Curas* inskripzio elebiduna. Narbaizak argazkia argitaratu zuen Twitterren. Argazkia zabaldu zutenen artean, bereziki, Kike Amonarriz soziolinguista. Egun berean Jon Darpon Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak argitu zuen kartela gezurrezkoa zela eta *sendaketa-gela* zioen benetako kartelaren argazkia argitaratu zuen. Horrez gain, jatorrizko argazkia Begoñako Osasun Zentroan atera zela idatzi zuen.

Hainbat testuingurutan erabili izan da:
* Osakidetzak duen gaztelaniarekiko menpekotasuna salatzeko;
* itzulpen okerrak edo automatikoak eta euskarak gizartean duen zeregina kritikatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chlorophyllum agaricoides

***Clorophyllum agaricoides*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Gleba berehala hauts itxurako masa bat bihurtzen da. Balio gastronomikorik gabea.

Genero bitxi hau *Agarical*-tzat har genitzakeen espezieek osatzen dute, baina erabat bihurtu ez zirenek. Kapela konikoa edo esferikoa dute, eta behealdetik gorantz berandu irekitzen dira. Errezel orokorra, espezie batzuetan, bolba moduan itsatsita geratzen da oinari. Kapela irekitzean, oinaren jarraipena ikusten da, kapelaren goialdean esporen-masaren artetik. Gleba gelaxka batzuek osatzen dute, orri gisako trabekulek bananduta, esporak daude hemen.

Sinonimoa: *Secotium agaricoides*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Konikoa, 10 cm-rainoko garaierakoa eta 6 cm-rainoko diametroa oinarrian. Arre argi kolorekoa, ezkatatxo ilunagoekin.

**Hanka:** Alderantzizko kono baten itxuran, 1 eta 3 cm bitarteko luzerakoa.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Espezie hau, behin ikusten bada, ia ezinezkoa da nahastea.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, simaurtutako larreetan, herriguneetatik edo abeltzaintzatik gertu. Badirudi Gaztelan ateratzen dela, Madrilen eta Abilan, baita Katalunian ere. Urria.

### Banaketa eremua 
Europa, Ipar Amerika, Errusia, Kazakhstan, Pakistan, Mongolia, Australia, Brasil.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskrima 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

Parisko 2024ko Udako Olinpiar Jokoetako eskrima-lehiaketak Grand Palaisen uztailaren 27tik abuztuaren 4ra korrika egiteko programatuta daude. Guztira 212 eskrimalari lehiatuko dira, gizonen eta emakumeen artean berdintasunez banatuta, domina lortzeko hamabi ekitalditan. Bigarren aldiz jarraian, Paris 2024an hiru armetan (florete, ezpata eta sable) egiten diren banakako eta taldeko ekitaldietan gizonen eta emakumeen arteko borrokaren lekuko izango da.

## Sailkatzea 
Paris 2024rako 212 eskrima-plaza daude, gizonen eta emakumeen arteko banaketa berdinarekin, Tokio 2020koaren antzekoa. Sailkatutako NOCek gehienez hemezortzi eskrimalari eman ditzazke (bederatzi sexu bakoitzeko), eta horietako bakoitzak hirukote bat du, bai gizonezkoena bai emakumezkoena, armetan oinarritutako ekipo-ekitaldi guztien bidez (florete, ezpata eta sable).

Kuota osoaren bi heren inguru munduko eskrimalari onenei esleituko zaizkie, Fédération Internationale d'Escrime (FIE) Ranking Ofizialean (2023ko apirilaren 3tik 2024ko apirilaren 1era bitartean) metatutako puntuak oinarri hartuta. Banakako plaza gehiago daude Amerika, Asia eta Ozeaniako lau txapelketetan.

## Egutegia 
 

## Dominak 
### Herrialdeka 
### Probaren arabera 
#### Gizonak 
#### Emakumeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hipika 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

Parisko **2024ko Udako Olinpiar Jokoetako hipika ekitaldiak** Versaillesko Jauregian uztailaren 27tik abuztuaren 6ra egin ziren. Hiru diziplinatan 200 partaide izan ziren banakako eta taldeko lehiaketetarako, hau da, zaldi-heziera, osoa eta jauzia.

## Sailkatzea 
200-eko kupoak hiru diziplinen artean banatu ziren (75 jauzietan, 65 osoa proban eta 60 zaldi -hezieran). Diziplina bakoitzeko herrialdeek hiru zaldi-zaldizko bikote zituzten; talde bat kalifikatzen zuen edozein NOCek ere (20 talde saltatzeko, 16 osoko ekitaldietarako eta 15 talde zaldi-hezierako) 3 postu jaso zituen banakako lehiaketan. Taldeak kalifikatu ez zituzten NOCek osoan eta jauzian banakako leku bat irabaz lezakete, eta ekitaldian banakako bi leku ere bai. Guztira, 15 postu izango lirateke saltatzen eta hezieran, eta 17, osoan. Taldeek lehiaketa espezifikoen bidez kalifikatzen dira nagusiki (World Equestrian Games eta txapelketa kontinentalak), eta banakakoek, berriz, rankingaren bidez. Frantzia herrialde anfitrioiak automatikoki talde bat diziplina bakoitzean gordetzen du.

## Egutegia 
## Parte hartzaileak 
 

## Epaileak 
; Jauziak
* Frances Hesketh-Jones (Ground Jury President)
* Patrice Alvado (Ground Jury Member)
* Karoly Fugli (Ground Jury Member)
* Harry Braspenning (Ground Jury Member)
* David M. Distler (Ground Jury Member)
* Santiago Varela Ullastres (Course Designer)
* Gregory Bodo (Course Designer)

## Dominak 
### Herrialdeka 
### Probaren arabera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Álvaro Fernández Fernández

**Álvaro Fernández Fernández** (Villalba de Rioja, 1960ko uztailaren 22a - 1987ko irailaren 30a) txirrindulari espainiarra izan zen, profesionala 1984tik 1986ra.  

Istripu baten ondorioz hil zen 1987an, auto batek harrapatuta, N-124 errepidean entrenatzen ari zela, Conchas de Haroren inguruan.

## Palmaresa 
**1983**
* Bidasoko Itzuliko etapa 1
**1984**
* Nafarroako Itzulia eta etapa 1
* Castellongo Itzulia
* San Gregorio Saria
* 2. Toledoko Itzulian
**1987**
* 6. Nafarroako Itzulian eta etapa 1

## Taldeak 
* Reynolds (1984-1987)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Álvaro Fernández *sitiodeciclismo.net* webgunean
* Álvaro Fernández Fernández (1960-1987)
Ormaiztegiko txakurra

**Ormaiztegiko txakurra** euskarazko esamolde batean ezaguna den fikziozko edo folkloreko txakurra da. *Ormaiztegiko txakurrarena egitea* da, jazarpen batean, harrapatu eta pasatzea (gaztelera sartuta esamoldean batzuetan: "arrapar y pasar"). Besteak beste, ETB1eko txirrindularitzako euskarazko emanaldiek zabaldu dute esamoldea, ohikoa baita atzetik datorren txirrindulari batek lehena doana harrapatzean, hori bertan utzi eta pasatzea.

Esamoldearen jatorrirako proposatu den hipotesia da *Ormaiztegiko txakur* delakoa izan daitekeela Tomas Zumalakarregi Lehen Karlistaldiaren jeneral karlista, Ormaiztegikoa izatez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jessica Vall

**Jessica Vall Montero** (Bartzelona, Katalunia, 1988ko azaroaren 22a) kataluniar biologo eta igerilaria da, bular-estiloan aditua da. ***Ziniskaren alabak** (Hijas de Cynisca)* kirol-arloko genero-desberdintasunari buruzko dokumental luzean parte hartu zuen beste 13 kirol arloko emakumerekin batera. 

## Biografia 
Giza Biologian lizentziaduna da (Pompeu Fabra Unibertsitatea), eta Ikerketa Medikoen Itsas Ospitaleko Institutuan lan egiten du.

## Txapelketak 
2015eko Munduko Igeriketa Txapelketan brontzezko domina irabazi zuen, 2014. eta 2018. urteen artean hiru domina Europako Igeriketa Txapelketan, eta  Igeriketa Laburreko Europako Txapelketan bi domina.

Udako  Olinpiar Joko bitan parte hartu zuen. 2016an Rio de Janeiron hamargarren lekuan gelditu zen eta 2020an Tokion hamahirugarrenean 200 m-ko lasterketan. Gainera,Mediterraneoko Joko bitan parte hartu zuen, 2013an Turkiako Mersin herrian hiru domina lortu zituen, urrezko bat eta zilarrezko bi, eta 2018an Tarragonan urrezko bat lortu zuen.

Bartzelonan egin zen 2013ko Munduko Igeriketa Txapelketa, eta  50 eta 200 metroko bular-igeriketa lasterketarako sailkatu zen. 200 metroko bular-igeriketan, bere serieko laugarren denborarik onena 2:26.62 denborarekin markatu ondoren sailkatu zen finalerdietarako.

## Nazioarteko palmaresa 
## Marka pertsonal onenak 
### Igerileku luzea 
### Igerileku laburra 
## *Hijas de Cynisca* Dokumentala 
[ezkerrera|thumb|260px|[Jessica Vall *Ziniskaren alabak* dokumentaleko fotograma batean, 2019 ]]
*Hijas de Cynisca* 2019an Beatriz Carreterok zuzendutako kirol-arloko genero-desberdintasunari buruzko dokumental luzea da. Espartar Zinisca printzesa, Olinpiar Jokoak irabazi zituen lehen emakumea izan zen. Dokumentala Espainiako hainbat kirol-pertsona ospetsuri egindako elkarrizketen bidez osatuta dago, hala nola Almudena Cid, Amaya Valdemoro, Jennifer Pareja, Lydia Valentín, Dori Ruano, Bea Fernández, Carmen Martín, Ona Carbonell, Jessica Vall eta Mary Álvarez del Burgo kirolariak, Paloma del Río kazetaria eta Paula Tirini teknikariak. Besteak beste, gai hauexek lantzen dira: kirola haurtzaroan sexualizatzea, emakumeek kirolean dituzten eskubideak urratzea, soldata, aurrekontu edo pizgarri ekonomikoen aldea, ikusgarritasun falta eta komunikabideetan jarrera matxistak izatea. Era berean, honako hauek ere lantzen dira: kirolarien aintzatespen txikiagoa, babesletzak aurkitzeko zailtasunak, profesionalizazioari laguntza urria ematea, kidego teknikoetan eta federazioetan emakumerik ez egotea, edo arreta itxura fisikoan jartzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa COEn.
Balkoi bat Parisen

***Balkoi bat Parisen*** (), Gustave Caillebotte (1848-1894) margolari frantsesaren mihise gaineko olio-pintura da, 1880-1881 artean egina. Bilduma pribatu batean jasota dago. Koadroak 55.2 cm-ko altuera eta 39 cm-ko luzera du.

## Deskribapena 
Rue Glucken izkinan (operaren atzean), Rue Caillebot eta bere anaia Martial bizi izan ziren lekuan, 31 Boulevard Haussmann departamenduaren Parisko (Boulevard Haussmann) ikuspegi bat irudikatzen du. Artistaren margolan batzuek ikuspuntu hori hartzen dute: *Gizon bat balkoian* (1880, bilduma partikularra), ''L'Homme au balcon, boulevard Haussmann* (1880, bilduma partikularra), *Un balcon* (1880, coll. part.), *Boulevard Haussmann, effet de neige* (1880-1881, bilduma partikularra), *Boulevard Haussmann sous la neige* (1880-1881, Flers châteauren museoa), e.a.

## Iruditegia 

Fitxategi:31 boulevard Haussmann.jpg|Gustave Caillebotteren balkoia hirugarren solairuan.

## Bibliografia 
* Marie Berhaut, *Gustave Caillebotte : catalogue raisonné des peintures et des pastels*, Edizio berria eta berritua, Paris, Bibliothèque des arts, 1994.
* Kirk Varnedoe, *Gustave Caillebotte'', Paris, éd. Adam Biro, 1988.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosario Tomasena Alzuri

'*Rosario Tomasena Alzuri *"Txaro"'''* (Urnieta, Gipuzkoa, 1946ko martxoaren 13a) igerilaria eta triatleta da. 2023an erronkarik inportanteena gauzatzea lortu zuen, Gibraltarreko itsas-zeharkaldia egin zuen, igerian, sei ordu pasatxoan, 16,2 kilometroko ibilbidea.Gibraltarko itsasartea zeharkatu duen andrerik helduena bihurtu zen, 77 urterekin. Aurretik, Angela Elda Marchettik zuen titulua; 2017an egin zuen ibilbidea, 69 urterekin.

## Biografia 
Txaro, genetika nahiko berezia duen emakumea da; tomasenatarrak zein alzuritarrak sasoi onekoak izan dira. Ama hamasei urterekin mutilekin aritzen zen pilotan jolasten Aranoko pilotalekuan. Buruko eta gorputzeko osasunagatik egiten du kirola Txarok, osasunari bereziki jaramon eginez. Berriki antzeman diote gaitz arraro bat: *Arteritis de celulas gigantes'' delakoa, gertuko jarraipena eginez kontrolpean duena. Erronka zailak gainditzea izan ohi da beretzat garrantzitsuena.

### Kirolari ibilbidea 
Txaroren egunerokoan ez zegoen kirolerako aparteko lekurik. Mendizaleak dira senarra eta biak, eta, asteburuan, irteerak egiten zituzten. Kirolari ibilbideari, bere horretan, 65 urterekin ekin zion, entrenatzaile pertsonal batekin, fundamentu handiz. Erronka gogorren atzetik dabil igerian, bizikletan eta korrika, orain hamarkada batetik hona, batez ere. 

Mundua oinez ezagutu du, Himalayara adibidez bi aldiz joan da. Igeri egiten hasi zen kotxe istripu baten ondoren, erreabilitazioa behar zuelako eta 69 urterekin txirrindaz ibiltzen ikasi zuen triatloiak egin ahal izateko.

2003an, Astigarragako lagun batekin batera, Getaria-Zarautz itsas-zeharkaldia egin zuen, baita asko gozatu ere. Horregatik, igeriketari heldu zion hasieran, 69 urte bete arte. Ondoren, hankak indartzeko asmoz, korrika egiten hasi zen. Horrela, bere lehen triatloiean hartu zuen parte. Bizikletan ibiltzen ikasi egin behar izan zuen, ez batzekien.

Ibilbide oparokoa. Igerian nahiz triatloian hainbat errekor eskuratzeaz gainera, 2021ean 13 urre lortuak ditu.

* 2021ean Madrilen triatloi super-sprint izenekoan parte hartu zuen eta lehen postua lortu zuen. Bi triatloi ziren, elkarren segidan, birritan honako itzuli hau: 300m igerian, 5km bizikletan eta 1km eta 300m korrika. Espainian, triatloi olinpikoa, sprint-a eta super sprint-a egin duen lehen emakumea da  (+70 urte eta +75 urte adin bueltan).
* 2023an Gibraltarreko itsas-zeharkaldia egin zuen. 11:15ean irten zen Tarifatik (Cadiz), eta 6 ordu eta 23 minutu eta 24 segundu ondoren iritsi zen Cires muturreko kai muturra (Maroko) kostaldera, 16,1 kilometro igerian egin ondoren. Gibraltarko itsasartea zeharkatu duen andrerik helduena bihurtu zen, 77 urterekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Niretzat kirola osasuna da, sendagaia Aiurri, 2022.05.15
Clarissa Pinkola Estés

**Clarissa Pinkola Estés** (Gary, Indiana, AEB, 1945eko urtarrilaren 27a) estatubatuar psikologia klinikoan doktorea, jungiar analisian postdoktorea, poeta, idazlea eta ekintzaile politiko bat da. 

Nazioartean, nagusiki, *Women Who Run with the Wolves* (1993, *Otsoekin Korrika Egiten Duten Emakumeak*) best seller liburuaren egilea izateagatik ezaguna da.

## Idazlanak 
**Women Who Run With the Wolves: Myths and Stories of the Wild Woman Archetype* (Ballantine, 1992/1996, AEB)
**The Gift of Story: A Wise Tale About What is Enough* (Ballantine, 1993, AEB)
**The Faithful Gardener: A Wise Tale About that Which Can Never Die* (Harper San Francisco, 1996, AEB)
*''Untie the Strong Woman: Blessed Mother's Immaculate Love for the Wild Soul'' (Sounds True Books, HC, 2011, AEB)

## Kanpo estekak
Natur Historia (Plinio)

***Natur Historia***, ***Historia Naturala*** edo **Izadi-historia**, latinez *Naturalis Historia*, Plinio Zaharra erromatar idazle eta militarrak latinez idatzi zuen liburua da. Gaur egun arte ezagutzen den Antzinako Erromako garaiko idazlan handiena da eta bertan, garai hartan zen jakintza guztia biltzea helburu izan zuen.

*Natur Historia* idazlana ondorengo entziklopedien eta eskola-lanen eredutzat hartu zen, bai bere aurkibideagatik, nahiz jorratutako arlo kopuruagatik eta jatorrizko idazleei egindako erreferentziengatik ere. Tito enperadoreari eskainia dago. 

## Testuingurua 
Gaurdaino biziraun duen Plinio Zaharraren idazlan bakarra da eta hark idatzitako azkena. Idazlanaren lehen hamar liburuak K.o. 77. urtean argitaratu zituen, baina K.o. 79. urtean Vesubio sumendiaren erupzio batean hil zenerako bildumaren gainontzeko liburuak oraindik errebisatzeke eta argitaratzeke zituen, lan hori hura zendu ostean Plinio Gaztea ilobak burutu zuen.

## Idazlana 
Idazlan erraldoi hau 37 liburuetan banatua dago, eta bere gaia ez da gaur egun historia naturala gisa ezagutzen dugun esparrura mugatua; idazleak adierazten duen bezala, "natur mundua, edo bizitza" barne hartu nahi ditu. Jorratzen dituen zientzien artean honakoak daude: astronomia, matematika, geografia, etnografia, antropologia, giza fisiologia, zoologia, botanika, nekazaritza, baratzezaintza, farmakologia, meatzaritza, mineralogia, eskultura, margolaritza eta harribitxiak.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Plinio Zaharra
* Plinio Gaztea

## Kanpo estekak 
* Latinezko testua, formatu elektronikoan, Perseus proiektuan.
Craigmillar gaztelua

**Craigmillar gaztelua**', Eskoziako Edinburgh hiriburuko Erdi Aroko gaztelu baten hondakina da, hiriaren hegoaldeko Craigmillar auzunean dagoena.

XII. mendean David I.a Eskoziakoak Craigmillarreko lursailak Dunfermlineko abadiako fraideei eman zizkien. 1374ko ondorengo dohaintza batean, Roberto II.a Estuardok lursailak, Simon Preston, Midlothiango sheriffari eman zizkion, eta 1425an haren iloba George Prestonek gazteluaren gunea den dorre nagusia eraikitzen hasi zen.

Gaztelu hau historikoki Maria I.a Eskoziakoari estuki lotua dago, erregina honek Jakue I.a Ingalaterrakoa izango zena erditzean, gaixotu eta 1566ko azaroaren 20ean Craigmillarrera joan zen, bertan osaketaldia igaroz. Jada osatua, urte bereko abenduaren 7an, Craigmillarko Ituna jazo zen, honetan, Mariak ezagutza zuen ezezaguna den arren, haren senar Henrike Estuardoaren erailketa erabaki zen.
Mikel Saez de Urabain

**Mikel Saez de Urabain** (Ordizia, Gipuzkoa, 1968ko otsailaren 20a) euskal alpinista eta eskalatzaile bat da.

## Ibilbidea 
Ordiziako Daltonak izeneko taldearen eskutik eskalatzen hasi zen. Hasiera batean, Ordiziako elizaren paretak probaleku izan zituen, gero Goierri inguruko eskalada guneak, handik Pirinioak, Alpeak, Alaska eta abar. Gaur egun Euskal Herriko alpinistarik gorenenetakoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naroa Azpitarte

[thumb|260px|[Naroa Azpitarte eskuman Europako txapelketako partidu batean, 2023]]
**Naroa Azpitarte** (Durango, Bizkaia, 2005) errugbi jokalaria da. 2023an txapeldunorde geratu zen 18 urtez azpiko Europako txapelketan Espainiako selekzioarekin. 

## Biografia 
Bost urterekin hasi zen errugbian Durangoko Errugbi taldean (DRT). Goenkale kalean egoitza duen Errugbi taldean emakumezkoen kopuruak gora egin du apurka-apurka, 2018an %30 emakumezkoak ziren. Nesken errugbia bultzatzekoasmoz Durango Rugby Taldeak urte birik behin ekimen bat antolatzen du, hirugarren saioa *III. Durango Neskak Rugby Txapela‘22* izan zen. 

2022an Durango Rugby Taldeko emakumezko senior taldeak Euskal Ligako Bigarren Mailako txapelketa irabazi zuen, liga amaitzeko bi partida falta zirenean.

Naroa Azpitarte 2022an, 18 urtez azpiko Senior kategorian, Elene Rementeria eta Izaro Rementeria taldekideekin batera aritu zen Mallorcan Euskal Selekzioan.   

## Kirol ibilbidea 
2023ko ekainean Valentzian 3. postua, brontzea, lortu zuen Euskal Selekzioarekin. Durango Errugbi taldeko Goreti Barrutieta taldekiak ere parte hartu zuen.

2023an lehenengoz parte hartu zuen Europako txapelketa batean eta esperientzia aberasgarria  izan zen, jokalari moduan hazteko balio izan baitzuen. Ingalaterran, esaterako, bere adinekoak jokalari erdi-profesionalak zirenez, horrelako jokalarien aurka arituz haiengandik ikasteko balio izan zuen. Txekiar Errepublikan, errugbi 7ko modalitatean parte hartu zuen Espainiako selekzioarekin eta txapeldunordearen zilarrezko domina lortu zuen. Final laurdenetan eta final erdietan Ingalaterra eta Txekiar Errepublika kanporatu zituzten, hurrenez hurren, eta finalean amore eman behar izan zuten Europako txapelketa bigarren aldiz jarraian irabazi zuen Frantziaren aurka.

## Sariak eta aintzatespenak 
### Euskal Selekzioarekin 
2023ko ekainean 3. postua, brontzea, Valentziako Espainiako Errugbi txapelketan link=Archivo:Bronze_medal_with_cup.svg|15x15px 

### Espainiako selekzioarekin 
2023ko uztailean 2. postua, **txapeldunordea**, Txekian Europako Errugbi txapelketan link=Archivo:Silver_medal_with_cup.svg|15x15px link=Archivo:MaillotEspaña.PNG|20x20px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1984ko Nafarroako Itzulia

**1984ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko XXIII. ekitaldia izan zen. Urte honetako Itzulia historiako luzeena izan zen, zortzi etapaz osatu baitzen (lehenbizikoa eta zazpigarrena bi sektoreetan bananduak), ibilbidea Tuteran hasi eta Iruñean bukatu zen. 

## Taldeak
* Kaiku-Caja Rural
* Orbea-Danena
* Gurelesa
* Cafés Baqué-Zeus  
* G.D. Reynolds
* Cafes La Brasileña-Manik
* Cajamadrid
* G.S. Mazza
* Fontainebleau-Île-de-France
* Zelanda Berriko selekzioa

## Etapak  
## Sailkapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Raven Age

**The Raven Age** Londresen 2009an sortutako heavy metal musika taldea da. Dan Wright eta George Harris izan ziren sortzaileak eta Iron Maiden taldearekin bira egin izan dute.

## Ibilbidea 
2009an elkartu ziren Wright eta Harris gitarristak eta berehala hasi ziren sortzaile lanetan. 2012an Matt Cox baxu jotzailea, eta 2013an Michael Burrough ahotsa eta Jai Patel baterijolea sartu ziren taldean.

2014an taldearen izena daraman EPa kaleratu zuten. Amazoneko  'Hot New Releases Chart' zerrendan lehen postua lortu zuten. 2015ean Skarlett Riotek Erresuma Batuan egindako biran hartu zuten parte eta 2016an Iron Maiden taldearekin ibili ziren "The Book of Souls World Tour" biran, George Harris talde hartako Steve Harrisen semea baita.

2017an lehenengo disko luzea atera zuen taldeak, *Darkness Will Rise*. Ondoren beste bi disko iritsi ziren, baita bilduma disko bat ere, *Exile* izena duena.

2023ko uztailaren 22an Iron Maidenekin batera emango dute kontzertua Bilbon.

## Diskografia 
### Esturioko albumak 
* *The Raven Age* (2014) - EPa
* *Darkness Will Rise* (2017)
* *Conspiracy* (2019)
* *Exile* (2021) - bilduma
* *Blood Omen* (2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala
Reiko Kuroda

(Sendai, 1947ko urriaren 7a) japoniar kimikaria da, kimika organikoan eta ez-organikoan molekulen kiraltasunaren inguruko ikerketak egin dituena.

2013an Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen.

## Ibilbidea 
Tokioko Unibertsitatean Kimika ikasketetan doktoratu ondoren Londresko King's Collegen eta Minbizi Ikerketa Zentruan egin zuen lan.

Tokioko Unibertsitatean Zientzia Interpretazioa Lantzeko Programa ezarri zuen. 2006an Cambridgeko Kristalografia Data Zenturko buru izan zen eta Nazioarteko Zientzia Batzordeko lehendakari ordea ere izan da
* Suediako Zientzien Errege Akademiako atzerriko kide bihurtu zen (2009)
* Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria (2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lunática (liburua)

***Lunática***, Andrea Momoitio kazetariak idatzitako liburua da, 2022an argitaratua Libros del K.O. argitaletxearen eskutik.

## Argumentua 
1977ko azaroaren 9an Basauriko espetxean agertu zen María Isabel Gutiérrez Velascoren gorpu kiskaldua. Buruaz beste egin zuela adierazi zuen presondegiak baina bertsio hori sineztu ez eta Bilboko sexu-langileek greba antolatu zuten, baita itxialdi bat Basurtoko Ospitalean, beste kolektibo batzuen laguntzarekin, besteak beste, *Coordinadora de Presos en Lucha-ren* (COPEL) laguntza batzordeak, eta pizten hasi ziren mugimendu feminista zein mugimendu LGTBIaren kide batzuekin. Gutxi iraun bazuen ere, Comité de Prostitutas de Cortes delakoa sortu zuten ere. Preso sozialen amnistia eta frankismoaren 1970ko *Ley sobre peligrosidad y rehabilitación social* legeren deuseztapena eskatu zuten.

## Pertsonaia 
María Isabel Gutiérrez Velasco, protagonista nagusia da: Nerabea zelarik *Patronato de Protección a la Mujer* delakoaren zentro batean egon zen Santanderren. Kantabriatik etorria Bilboko Gorte kalean aritzen zen prostituta. Hiltzean hogeita hiru urte zituen, baita seme txiki bat ere.

## Aitortza 
Isabel Cardenasen *De eso no se habla podcastaren* bigarren denboraldiko *Lunáticas* izeneko bost saioek, Maria Isabel eta *Lunática* liburuari buruz mintzo dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Cuando las prostitutas se fueron a la huelga: la historia silenciada de María Isabel Gutiérrez(La Sexta, 2022)
Gurutze del Ama

**Gurutze del Ama Espinosa** (Donostia, 1984ko irailaren 18a) gipuzkoar futbolari ohia da, aurrelari postuan jokatu zuena. Real Sociedad taldeko jokalaria izan zen eta Euskal Selekzioaren historiako lehenengo gola sartu zuen.

## Ibilbidea 
Añorgaren harrobian hasi zuen kirol ibilbidea. 19 urte zituela Errealak fitxatu zuen eta talde donostiarrean aritu zen 2013an futbola utzi zuen artean.

2006ko irailaren 2an historiako lehen partida jokatu zuen Euskal Selekzioak. Argentinaren aurka izan zen Irunen. Gurutze del Amak sartu zuen historiako lehen gola, 1-1eko gola izan zen. Amaieran ordea argentinarrak 2-4 nagusitu ziren.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikolas Zendoia

**Nikolas Zendoia Aristi** (Aia, Gipuzkoa, 1941eko urtarrilaren 2a) gipuzkoar bertsolaria eta idazlea da.

## Biografia 
Aiako Izeta baserrian jaio zen. 21 urte zituela Azpeitiara joan zen lanera eta han bertsozaletu zen. 1967ko Gipuzkoako Txapelketan hartu zuen parte eta baita finalera iritsi ere, 9. postuan gelditu zen eta. Hurrengo urteetan bertso idatziak egin bazituen ere, 1970eko hamarkadan bertso mundua utzita egon zen. 1977an Zarautzera joan zen bizitzera. 1998an *Beranduko birigarroa* (Auspoa, 1998) liburua argitaratu zuen. Bertan, 1990eko hamarkadan lehiaketetan saritutako bertsoak bildu zituen, bai eta egunkarian idatzitako artikuluak ere.

## Bertsolaritza 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** finalerdiak (1): 1989
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa
** finalista (1): 1967

## Liburuak 
* *Beranduko birigarroa* (Auspoa, 1998)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giovanni Giustiniani

**Giovanni Giustiniani Longo** (; ; 1418 – 1453ko ekainaren 1a) genoar noble, kapitain eta Konstantinoplako defendatzaileetako bat izan zen. Bere defentsan erabat garrantzitsua izan zen eta bere 700 soldaduekin batera hirira sartu zen Konstantinoren laguntza deiari men eginez. Enperadoreak hiria babesten zuten lur-indarren buruzagi izendatu zuen. 

Maiatzaren 29ko erasoan zauritu zuten eta hurrengo egunean hil egin zen.   

## Kanpo estekak
Cospaiako errepublika

**Cospaiako Errepublika** mikroestatu bat izan zen, 1441 eta 1826 artean existitutakoa. Aita Santuen Lurraldearen eta Florentziako Errepublikaren arteko mugak zehazteko orduan izandako oker baten ondorioz sortu zen.

Gaur egun Cospaia San Giustino udalerriko herria da, Perugiako probintzian.

## Historia 
Cospaiako herriak espero gabe lortu zuen independentzia 1441eko otsailean. Une horretan Eugenio IV.ak Sansepolcroko lurraldea Florentziako Errepublikari eman zion, baina bi estatuen arteko muga zehazteko hitzarmenean lur zerrenda txiki baten subiranotasuna ez zen argi zehaztu. Izan ere, "Rio" izena zuten bi uhar zegoen, elkarrengandik 500 metro inguruko distantziara. Ordezkari florentziarrek ulertu zuten iparralderago zegoen uharra zela muga berria, eta elizaren ordezkariek, berriz, hegoalderago zegoenak ezartzen zuela banalerroa. Horrenbestez, *terra nullius* bat sortu zen eta bertako biztanleek independentzia aldarrikatu zuten. 

Cospaiako lurraldetik igarotzen ziren merkantziek ez zuten zergarik ordaintzen, eta bertako 250 biztanleek egoera probestu zuten italiar penintsulan tabakoa landatu zuten lehenetarikoak izan eta mozkin handiak lortzeko. Gaur egun oraindik zenbait tabako aldaera *cospaia* izenez ezagunak dira.

Cospaiako Errepublikak ez zuen ez armadarik ez kartzelarik.

Denboraren poderioz, Cospaia kontrabando-lurralde eta ondoko estatuetako justiziarekin arazoak zituzten iheslarien babesleku bilakatu zen. 1826an, errepublikaren hamalau ordezkarik onartu zuten bere lurraldea bitan banatzea, Elizaren Estatuaren eta Toskanako Dukerri Handiaren artean. Ordainetan, Cospaiako biztanle bakoitzak zilarrezko txanpon bat eta tabakoa landatzen jarraitzeko baimena jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bazkaria (Caillebotte)

***Bazkaria*** (), Gustave Caillebotte (1848-1894) margolari frantsesaren mihise gaineko olio-pintura da, 1876an egina. 52 × 75 zm neurriak ditu. Gaur egun bildumagile partikular baten eskuetan dago. 2020ko urtarrilan Frantziako Altxor nazionala izenpetu zuten.

## Deskribapena 
Mihise honek Parisen Caillebotte familiako jantokiko bazkari baten eszena bat da; etxea, gaur desagertuta,  Parisko 77 Miromesnil-en zegoen.

Eszenan hiru pertsonaia daude:
* Artistaren ama, Martial Caillebotte andrea, jaiotzez Céleste Daufresne (1819-1878).
* Maître edo maiordomo emakumearen ondoan dago, janaria honi eskaintzen.
* René Cailbotte (1851-1876) artistaren anaia; eskuinean dago.

Eszena honek ematen duen inpresioa oso astuna da, jantokiaren dekorazio burgesa horrelakoa baita. Gela kaleko eraginetik ia kanpo dago, babestuta dago munduaren erasoetatik; horretarako leihoak partzialki estaliak daude. Mahaia ingeles moduan jarrita dago, hau da, mahai-zapirik gabe. Gela isilik dago, bakardade sentimendua eragiten du. 

Artistaren maisutasunak ikuslea angelu handi batean deskribatutako eszenan inplikatzen du. Lehen planoan plater huts bat dago, beharbada margolari berarena. Argia leihoetatik dator eta kristaletan islatzen da, pertsonaiak kontraargiz utzirik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fuligo cinerea

***Fuligo cinerea*** *Physaraceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du sukaldaritzarako balio. Mukien itxura du.

Sinonimoak: *Enteridium cinereum*, *Reticularia cinerea*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Mixomizete hau, esne-gatzagiaren  antzeko masa erretikulatu eta apartsu gisa aurkezten da. Karpoforo hau garatzen den azaleraren formara egokitzen da; adartxoak, hostoak, belarrak, etab. zuri zikin kolorekoa, morea batzuetan.

**Haragia:** Karpoforoa heltzean, plasmodio egoeratik hauts itxurako masa irregular batera pasatzen da, kolore beltzekoa, sare zuri zikin koloreko batez estalia.(Buillard-ek, 1773an, horregatik deitu zion genero honi "*Reticularia*").

**Etimologia:** *Cinerea* epitetoa koloreagatik du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria. 

### Nahasketa arriskua 
*Fuligo septica* delakoarekin nahas daiteke , honek kolore horia du. Baita *Fuligo violacea* espeziearekin ere, hau morea da.

Oharra: Linnék "*Mucor*" deitu zion *Fuligo* generoari, itxuragatik.

## Sasoia eta lekua 
Gehienetan udan eta udazkenean, adaxketan, egur zatietan eta basoetako motzondoetan. Arrunta.

### Banaketa eremua 
Europa, mundu osoko hainbat uharte (Hawaii, Maurizio, Mayotte, Done Petri eta Done Paulo uhartedia, Karibeko uharteak eta abar.), Ipar eta Erdialdeko Amerika, Txile, Argentina, Errusia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Exidia saccharina

***Exidia saccharina*** *Auriculariaceae* familiako onddo espezie bat da. Haragi gutxi du eta gelatinakara. Toxikoa ez bada ere, ez du sukaldaritzako interesik.

Sinonimoak: *Tremella saccharina*, *Ulocolla saccharina*, *Dacrymyces saccharinus*.

## Deskribapena 
Fruktifikazioa: Erditik zurari itsatsita, lehenbizi irregularki biribildua, ondoren uhindu-tuberkulosoa edo tolestura ondulatuak dituena, sare zabala osatuz. Gelatinakara, irmoa, kanela-lehoi kolorekoa, arre iluna, arre-datil kolorekoa.

**Himenioa:** Papila desberdinekin, arraroak, garatxoekin.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzako baliorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Exidia recisa* delakoarekin nahas daiteke, hau ia berdina da, baina hildako egurretan hazten da, baita zuhaitz bizietan ere, sahatsetan (*Salix*), makaletan (*Populus*), haltzetan (*Alnus*) eta *Prunus*-etan. *Exidia pithya* espeziearekin ere bai, honek koniferoetan irteten du eta ia ez du garatxo glandularrik.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, koniferoen adar bizietan eta erorietan, batez ere, *Larix,* *Picea* eta *Pinus*-etan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Costa Rica, Kolonbia, Brasil, Europa, Errusia, Kaukasoa, Mongolia, Kaledonia Berria, Gabon.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vitali Klitxko

**Vitali Volodimirovitx Klitxko** (; Belivodskoie, 1971ko uztailaren 19a) ukrainar boxeolari ohia eta politikaria da.

Pisu astuneko kategorian boxeatu zuen. 1999tik 2000ra, Munduko Boxeo Erakundeko txapelketari eutsi zion, eta 2004tik 2013ra, Munduko Boxeo Erakundeko txapelketari bi aldiz. Gainera, 1995eko Berlingo Munduko Boxeo Txapelketan txapeldunorde izan zen. 2013ko abenduan erretiratu zen kiroletik.

2006an hasi zen politikan. Erreformarako Ukrainako Aliantza Demokratikoa Alderdia sortu zuen 2010ean, eta diputatu hautatu zuten. 2013-2014ko Euromaidango protestetako buruetako bat izan zen, eta Petro Poroxenkoren hautagaitza babestu zuen. 2014an Kieveko alkate izendatu zuten eta 2020an berriz hautatu zuten.

Volodymyr Zelenskyrekin batera, errusiar inbasioaren aurkako erresistentzia ukrainarraren sinboloetako bat da.

## Kanpo estekak
André Waterkeyn

**André Waterkeyn** (1917ko abuztuaren 23a – 2005eko urriaren 4a) ingeniari belgikarra izan zen, Wimbledonen (Londres) jaioa, Atomiuma sortzeagatik ezagunagoa.

Waterkeyn Fabrimetal (orain Agoria) enpresa metalurgikoen federazioko zuzendari ekonomikoa izan zen, 1954an Bruselako Mundu Azokarako (Expo '58) eraikin bat diseinatzeko eskatu baitzioten, Belgikako ingeniaritza-trebeziak sinbolizatuko zituena. 

Atomiumeko erreprodukzio guztien egile-eskubideen jabe zen Waterkeyn, 2000. urtearen inguruan jatorrizko eraikinaren jabe zen erakundera pasatu zen arte. Atomiumeko batzarreko lehendakaria izan zen 2002 arte, semeak kontrola hartu zuenean. Bruselan hil zen 2005ean. Hil ondoren, goiko esfera berak izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paola Guevara

**Paola Guevara** (Cali, 1977) kazetari, editore eta idazle kolonbiarra da, eta El Tiempo, El País, Cambio, Credalidad eta Cromas bezalako egunkariekin egindako lankidetzagatik ezaguna da. Planeta argitaletxeak *Mi padre y otros accidentes* eta *Horóscopo* eleberriak argitaratu zituen.

## Biografia 
Guevara Calin jaio zen 1977an. Bogota hirira joan zen Pontificia Universidad Javeriana unibertsitatean kazetaritza ikastera. Graduazioaren ondoren, El Tiempo argitaletxean sartu zen editoria- eta zutabe-egile. 2007an, El País egunkarian ekin zion bere ibilbideari. Bertan, entretenimenduaren, joeren eta kulturaren editore gisa aritzen da, baita egunkari berean zutabegile gisa ere. Planeta argitaletxeak argitaratutako *Mi padre y otros accidentes* eta *Horoscopo* eleberriak idatzi ditu.

2016. urtean, Kolonbiako «urteko 21 pertsonaien» zerrendan sartu zen Credalidad aldizkarian eta Noticias Caracoleko «urteko 100 pertsonaien» zerrendan.

## Bibliografia 
* *Mi padre y otros accidentes* (Planeta, 2016)
* *Horóskopo* (Planeta, 2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
1983ko Nafarroako Itzulia

**1983ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko XXII. ekitaldia izan zen. Urte honetako Itzulia sei etapaz osatu zen (hirugarrena bi sektoreetan banandua), ibilbidea Leiren hasi eta Iruñean bukatu zen.

## Taldeak
* Orbea-Danena
* Gurelesa-GAC
* Cafés Baqué-Zeus  
* G.D. Reynolds
* Cafés Brasileña-Melitta
* Cajamadrid
* Nickys Cofer
* Morsano
* Peugeot
* Balen B.C.
* Zeeuws Vlaanderen
* Zuid-West-Hoek
* Sobietar Batasuneko selekzioa
* Australiako selekzioa

## Etapak  
## Sailkapen nagusia 
|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin Earley

**Martin Earley**, (Clonsilla, 1962ko ekainaren 15a) txirrindulari irlandar ohia da, profesionala 1985etik 1996ra.

## Palmaresa 
**1984**
* 6. Nafarroako Itzulian eta 2 etapa

**1986**
* Italiako Giroko etapa 1
* 8. Euskal Herriko Itzulian eta etapa 1

**1987**
* 5. Euskal Herriko Itzulian eta etapa 1
* 3. Haut-Varko Tourrean
* 6. Irlandako Itzulian

**1989**
* Frantziako Tourreko etapa 1 
* Vaucluseko Tourreko 2 etapa
* 7. Munduko errepideko txapelketan
* 9. Lombardiako Giroan

**1990**
* 8. Tirreno-Adriatikoan
* 9. Lieja-Bastogne-Liejan

**1991**
* Galiziako Itzuliko etapa 1
* 3. Rund um den Henninger-Turmen
* 3. Ameriketako Sari Nagusian

**1992**
* 7. Züricheko txapelketan
**1993**
* 6. Mediterraneoko Tourrean

**1994**
* 20px 15px Irlandako errepideko txirrindularitza txapelketa

## Sailkapen orokorra Itzuli handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Martin Earley ‘’’sitiodeciclismo.net’’’
Vanesa Amorós

**Vanesa Amorós Quiles** (Las Bayas, Elx, Alacanteko probintzia,1982ko abenduaren 7a) hegalean jokatzen zuen eskubaloi jokalari ohia eta entrenatzailea da. Espainiako eskubaloiko emakumezkoen selekzioan jokatu zuen eta 2004ko Atenasko Olinpiar Jokoetan eta Londres 2012ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Domina olinpiko bat irabazi zuen. 
thumb|ezkerrera|Pontevedrako Atlético Guardés taldean|271x271px[ezkerrera|thumb|232x232px|[Carmen Martín (ezkerrean), Laura Morais eta Vanesa Amorósekin batera, 2014ko maiatzean, Mecalia Atlético Guardésen.]]
## Ibilbidea 
8 urterekin hasi zen eskubaloian  eta 31 urterekin utzi zuen.

### Nazioartekoan 
21 urterekin, Atenasen (Grezia) egindako 2004ko Udako Joko Olinpikoetan parte hartu zuen. Espainiako eskubaloiko selekzioarekin seigarren postuan amaitu zuen, eta diploma olinpikoa irabazi zuen. Londresen (Erresuma Batua) egindako 2012ko Udako Joko Olinpikoetan, brontzezko domina irabazi zuen Hego Koreako selekzioak hirugarren postua irabazi zuenean. Bere ibilbidean, Munduko Eskubaloi Txapelketan brontzezko domina lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haakon Norvegiakoa

**Haakon, Norvegiako printze oinordekoa** (Haakon Magnus; Oslo, 1973ko uztailaren 20a) Norvegiako printze oinordekoa da.

Harald V.a Norvegiakoa eta Sonja Haraldsenen semea da. 2001eko abuztuaren 25ean Mette-Marit Tjiessen Høibyrekin ezkondu zen eta bi seme-alaba dituzte, Ingrid Alexandra eta Sverre Magnus.
Luisa Mecklenburg-Strelitzekoa

**Luisa Mecklenburg-Strelitzekoa** Luise Auguste Wilhelmine Amalie; Hannover, 1776ko martxoaren 10a - Hohenzieritz gaztelua, 1810eko uztailaren 19a) Prusiako erregina ezkontidea izan zen 1797tik hil zen arte.

Karlos II.a Mecklenburg-Strelitzekoa dukearen eta Frederika Hesse-Darmstadtekoaren alaba izan zen. 1793an Frederiko Gilen III.a Prusiakoarekin ezkondu zen, une horretan printze oinordekoa zena, eta 1797an Prusiako errege bihurtu zena bere aita hil ondoren. Bederatzi seme-alabaren gurasoak izan ziren, horien artean Frederiko Gilen IV.a Prusiakoa eta Gilen I.a Alemaniakoa.

Napoleonen aurkako gerraren aldekoa izan zen, eta 1807an Frantziako enperadorearekin elkarrizketatu zen Tilsiten, garaitua izan ondoren Prusiaren aldeko baldintzak eskatzeko, baina emaitzarik gabe. 1810ean hil zen 34 urterekin.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Daniela Ruah

**Daniela Sofia Korn Ruah** (Boston, Massachusetts, 1983ko abenduaren 2a) estatubatuar-portugaldar aktorea da, zineman eta telebistan aritzen dena. *NCIS: Los Angeles* telesailean Kensi Blye agentearen papera egiteagatik da ezaguna.

## Biografia 
Daniela Ruah Bostonen jaio zen familia portugaldar judu batean. Bost urte zituela familia Lisboara joan zen bizitzera. Gurasoak berehala dibortziatu egin ziren. Saint Julian School-en ikasi ondoren 18 urte zituela Ingalaterrara joan zen Londresko Unibertsitate Metropolitanoan Arte Dramatikoa ikastera. Ondoren Portugalera itzuli zen eta herrialde hartako telesail ugaritan aritu zen aktore lanetan. 2006an *Dança Comigo* lehiaketan hartu zuen parte eta irabazi egin zuen.

2007an New Yorkera joan zen Lee Strasbergen Antzerki eta Zinema Institutuan ikasketak jarraitzera. 2009an *NCIS* telesailean bi ataletan agertu zen Kensi Blieren rola betez eta haren spin-offa den *NCIS: Los Angeles* telesailean aritu da ordutik, 2023an telesaila uztea erabaki zuen arte.

## Bizitza pertsonala 
David Olsenekin ezkondu zen 2014an. Telesailean lankide duen Eric Christian Olsen aktorearen anaia zaharra eta bikoiztailea da. Bi haur izan dituzte, River Isaac Ruah Olsen 2013an eta Sierra Esther Ruah Olsen 2016an.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
1982ko Nafarroako Itzulia

**1982ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko XXI. ekitaldia izan zen. Urte honetan, sei etapaz osatu zen Itzulia (lehenengoa bi sektoreetan banandua), ibilbidea Xabierren hasi eta Iruñean bukatu zen.

Garailea, Barcelona-Iamp-Montejo taldeko Antônio Carlos Silvestre brasildarra izan zen.

## Taldeak
* Cafés La Brasileña
* Orbea-Danena
* Resa-Gupuzcoana
* Scania-Loinaz
* Flowers-Somec
* G.D. Reynolds
* Aperitivos Aspil
* Barcelona-Iamp-Montejo
* Cajamadrid
* U.C. La Salud-Comelva
* Gerrit-Scholten

## Etapak  
## Sailkapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lanitz-Hassel-Tal

**Lanitz-Hassel-Tal** Alemaniako Saxonia-Anhalt estatuko Burgenland barrutian dagoen udalerria da. 2015. urtearen amaieran, 1130 biztanle inguru zituen, eta biztanleria-dentsitatea 36 biz./km² zen. Posta kodea 06628 da.

## Historia 
Spileberg-en lehen aldiz aipatzen da Spileberc-en Hersfeld abadiaren jabetza gisa; Gernstedt 949an; Rehehausen 1074an Rugehusen izenarekin; Niedermölern, Obermölern, Pomnitz 1144an Pfortako Abadiaren propietate gisa; Poppel 1271an eta Taugwitz 1307an.

Egungo udalerria 2009ko uztailean jaio zen Möllern eta Taugwitz-en bateratzearekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Barrutiaren webgune ofiziala.
Editorial Planeta

**Planeta argitaletxea** 1949an Bartzelonan (Espainia) sortu zuen José Manuel Larak. Planeta Taldearen enpresa adierazgarritzat hartuta, 1.500 autore baino gehiagoren 6.000 titulu inguru argitaratu ditu, gehienak gaztelaniaz. Urtero ematen ditu *Planeta Eleberri Saria*, *Fernando Lara* Eleberri Saria, *Azorín Saria* eta *Lletres Catalanes Ramon* Llull Sariarena. bb nn mm jj kk

Planeta argitaletxeak liburuak argitaratzen ditu Espainian, Frantzian, Portugalen eta Hispanoamerikan.

Sortu zenetik eta 2017. urteko urrira arte, Bartzelonan izan zuen egoitza soziala. Orduan, Kataluniaren independentzia-deklarazioa zela eta, egoitza soziala Madrilera eramatea erabaki zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Espainiako Planeta argitaletxearen web ofiziala
* Portugalgo Planeta argitaletxearen web ofiziala
* Mexikoko Planeta argitaletxearen web ofiziala
* Argentinako Planeta argitaletxearen web ofiziala
* Planetak Irakurleen Zirkuluko (El País egunkaria) obra osoen bilduma suntsitu du.
Nuria Benzal

**Nuria Benzal Andaloussi** (Estepona, Malaga, 1985eko apirilaren 3a) nazioarteko eskubaloi-jokalaria, talde nazionaletan eta nazioartekoetan parte hartu du, eta bere azken kluba Algeciras hiria izan da.

Espainiako selekzioarekin erabateko nazioartekoa izan da. 2002ko Emakumezkoen Eskubaloiko Europako Junior Txapelketan (Finlandia 2002) brontzezko domina lortu zuen eta 2008ko Emakumezkoen Eskubaloiko Europako Txapelketa Absolutuan zilarrezko domina (Mazedonia 2008).
## Ibilbidea 
thumb|ezkerrera|232x232px|Eskubaloi izarren Jardunaldia, 2013
thumb|ezkerrera|233x233px|Eskubaloi izarren Jardunaldia, 2013Klub hauexetan parte hartu du:
* Antonio Machado Udal Eskubaloi Eskola (Estepona), 1993-1997
* Estepona Eskubaloi Taldea, 1997-2000
* Ntra Señora del Socorro Eskubaloi Taldea (Club Balonmano Mar Valencia filiala), 2000-2002
* CB Mar Valencia El Osito L'Eliana, 2002-04
* Astroc Sagunto, 2004-06
* OL Sagunt, 2006-07
* Balonmano Sagunto, 2007-09
* BM Mar Alicante, 2009-10
* CLEBA León Eskubaloi Taldea, 2010-2012
* RK Zajecar, 2012-2013
* Club KOFEM Sport Club Székesfehérvár KC, 2013-2014
* Clube Balonmán Atlético Guardés, 2014/2016
* Malagako Emakumezkoen Eskunbaloi Taldea, 2016
* Club Üsküdar Belediyesi Hentbol SK, 2017-2018
* Algeciras hiriko Eskubaloi Taldea, 2019

## Kirol merezimenduak 
* MVP Kopa S.M. Erregina (Leon) BM Mar Alacantekin, 2009-10
* 2017-2018ko Liga Turkiarreko "GOLD TEAM" txapelketan zentralik onena aukeratu zuten.

## Aintzatespenak 
* 2014ko ekainaren 14an, larunbata, inauguratu zen Esteponan Nuria Benzal pasealekuko feria, aisialdi eta kirol esparrua.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
George Norman Bowes Forster

**George Norman Bowes Forster**, DSO, CMG (1872ko urriaren 4a - 1918ko apirilaren 4a) britainiar militarra izan zen, brigadier-jeneral kargua zeukana bere heriotzan. Avreko guduan hil zuten. 42. brigadaren burua zen, bere kuartela eraso zutenean. Beste teoria batek dio Germaniarrek harrapatu zutela, eta handik gutxira galdutako tiro batek hil zuela.

Bere gorpua ez zuten inoiz aurkitu. Pozières Memorialean  oroitzapena egiten zaio, memorialean gradu altuen hildakoa izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak