open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wilhelm Ackermann

**Wilhelm Friedrich Ackermann** (Herscheid, Alemaniar Inperioa, 1896ko martxoaren 29a - Lüdenscheid, Mendebaldeko Alemania, 1962ko abenduaren 24a) alemaniar logikari matematikoa izan zen.

1925ean bukatu zuen doktoregoa, Hilberten zuzendaritzapean; tesian indukziorik gabeko aritmetikaren trinkotasun froga bat azaldu zuen. 1927tik 1961era irakasle aritu zen Burgsteinfeld eta Lüdenscheiden. Göttingeneko Zientzien Akademiako kide eta Münsterko Unibertsitateko ohorezko irakasle ere izan zen. Ackermannen azkeneko lanen artean multzoen teoriaren (1937), aritmetika osoaren (1940) eta tiporik gabeko logikaren (1952) trinkotasun frogak dira aipagarriak, multzoen teoriaren axiomatizazio berri batez eta *Solvable cases of the decision problem* (1954, Erabakitasunaren problemaren kasu ebazgarriak) liburuaz gainera.

## Erreferentziak
Edward Abraham

Sir **Edward Penley Abraham** (Shirley, Southampton, Erresuma Batua, 1913ko ekainaren 10a - Oxford, Erresuma Batua, 1999ko maiatzaren 8a) britainiar biokimikaria izan zen.

Antibiotikoen arloan egindako lanagatik eta, bereziki, penizilinaren arazketan egindako aurkikuntzengatik da ezaguna. Oxfordeko Queens Collegen aritu zen ikasten; 1938an amaitu zuen doktoregoa, eta ondoren urtebete eman zuen Suedian, bere arloan sakontzen. 1939an itzuli zen Oxforda, eta penizilinaren kimika ikertzen hasi, Ernst Chainekin eta Howard Floreyrekin batera.

Jakina zen penizilina arma indartsua izan zitekeela eritasunen eta infekzioen aurka, baina nekeza zen haren forma egokia lortzea. Abrahamek prozesu kromatografiko bat asmatu zuen penizilina arazteko. Antibiotikoaren hurrengo testak arrakastatsuak izan ziren, eta zehatzago ezagutu ahal izan zen haren egitura molekularra. Bestalde, 1953an, Guy Newtonen laguntzaz, Abrahamek zefalosporina deritzan antibiotikoaren forma purua bakartu zuen onddo batetik, difteria eta tifusa sortzen dituzten bakterioen aurka erabiltzen dena. 1964an, patologia klinikoko irakasle egin zuten Abraham, Oxforden, eta, 1980an, *sir* titulua eman zioten.

## Erreferentziak
Ipar Molukak

**Ipar Molukak** () Indonesiako 34 probintzietako bat da, Moluka uharteetako iparraldea hartzen duena. 31.982 kilometro koadroko eremua du, eta 2014an 1.230.357 biztanle zituen. Hiriburua Sofifi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Las Ubiñas-La Mesa natura parkea

**Las Ubiñas-La Mesa natura parkea** ( eta ) Asturiasko natura parkea da, Kantauriar mendikatearen erdialdean kokatuta dagoena, Printzerria eta Leongo probintziaren artean. Zehazki, barne hartzen ditu Teverga, Quirós eta Ḷḷenako udalerri asturiarrak.

2006ko maiatzean natura parke izendatu zuten, eta 2012ko uztailaren 11an UNESCOk Biosfera erreserbatzat hartu zuen.

## Irispideak 
Lau dira irispide nagusiak Parkera sartzekoak:

* Leongo probintziatik: Caldas de Lunatik (Sena de Luna) Villablinorantz Babiako lurretan sartuz, San Emiliano udalerritik barrena Ventanako mendatetik.
* Asturiasko Printzerriatik: Beste hiru sarbide ditugu: Teverga udalerritik (La Plaza auzotik edo lehen aipatutako Ventanako mendatetik), Quirós udalerritik (Lindes edo Ricabo auzoetatik) eta Ḷḷena udalerritik (Tuiza auzotik).

## Ubiñako mendigunea 
Europako mendiak eta gero hauxe da Asturiasko bigarren mendigune nagusia, 2.000 metrotik gorako tontorrekin. Taja, Valdecarzana eta Páramo ibaiek sortutako ibarrek osatzen dute ingurunea. Azken horretan, Val de Sampedro izenekoan, Cueva Huertako monumentu naturala dago.

Hauek dira tontor nagusiak:

* Peña Ubiña (2414 m)
* Fontán Norte (2417 m)
* Fontán Sur (2417 m)
* El Crestón del Pasu Malu (2377 m)
* Prau Fontán (2357 m)
* El Siete (2356 m)
* Peña Ubiña Pequeña (2197 m)
* Fariñentu (2168 m)
* Peña Rueda (2152 m)
* El Tapinón (2108 m).

## Flora 
Balio ekologiko handia duten antzinako basoak ditu Parkeak, bereziki pagadiak (%75a). Halaber, haritzak, urkiak, aginak, lizarrak eta astigarrak daude.

## Fauna 
Kantauriko hartz arre batzuk hemen bizi dira, basurde (*Sus scrofa*), orkatz (*Capreolus capreolus*), orein (*Cervus elaphus*) eta sarrioekin batera (*Rupicapra rupicapra*). Hegaztien artean Kantauriko basoilarra, putreak eta arrano beltzak aipatzekoak dira.

## Bibliografia 
* Adrados, Miguel Angel. *Cordillera Cantábrica, Macizo de Peña Ubiña. Mapa topográfico excursionista 1:25.000* (Oviedo, Adrados Ediciones 1998).
* Fernández Ortega, Angel. *Peña Ubiña "Macizo de Ubiña (Lena)"* (Oviedo, Nobel Ediciones 2005).
* Huerta, Toño. *Rutas en el Macizo de Ubiña* (Madril, Ediciones Desnivel 2014).

## Kanpo estekak 
* Parkearen irudi galeria.
Captain Fantastic

**Captain Fantastic** (euskaraz *Kapitain Harrigarria*) 2016ko Matt Ross estatubatuar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako drama film bat da. Viggo Mortensen, Frank Langella, Kathryn Hahn eta Steve Zahn aktoreek antzeztu zuten.

2016ko urtarrilaren 23an Sundanceko Zinemaldian estreinatu zen. Canneseko Zinemaldian Un Certain Regard sailaren barnean lehiatu zen, sail honetako Zuzendari Onenaren Saria irabaziz (Matt Ross). 2016ko uztailaren 8an AEBtako zinema aretoetan estreinatu zen.

## Argumentua 
Ben (Viggo Mortensen) hamar urte luzez Washington estatuko baso urrunetako bihotzean bere sei seme-alabekin batera guztiz isolaturik bizi izan den aita bat da. Iraganean bere emazteari desoreka bipolarra diagnostikatu eta ospitalizatu zutenean bere seme-alabekin batera bizimodu hori eduki eta haiek basoan eta naturan hezitzea erabaki zuen.

Halere, egun batez Benen emaztea eta seme-alaben ama Mexiko Berrian hil delako albistea jasotzean, eta nahiz eta emaztearen aita eta Benen aitaginarrebak hura emaztearen hiletan azalduz gero poliziari atxilotzeko eskatuko duela mehatxu egin, familia osoa ordurarteko euren paradisua eta bizimodua atzean utzi eta amaren hiletara joanez zibilizaziora itzultzera derrigortua egongo da. Egoera berria onartu eta gizarte modernora egokitzea ez zaie batere erraza egingo. Bestalde, egoera berri horrek Benen aitasunaren esanahiaren ikuspuntua aldatuko du.

## Aktoreak 
* Viggo Mortensen: Ben
* George MacKay: Bodevan
* Samantha Isler: Kielyr
* Annalise Basso: Vespyr
* Nicholas Hamilton: Rellian
* Shree Crooks: Zaja
* Charlie Shotwell: Nai
* Kathryn Hahn: Harper
* Trin Miller: Leslie
* Steve Zahn: Dave
* Elijah Stevenson: Justin
* Teddy Van Ee: Jackson
* Erin Moriarty: Claire
* Missi Pyle: Ellen
* Frank Langella: Jack
* Ann Dowd: Abigail

## Kanpo estekak 
* ''Captain Fantastic' filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* Webgunea 
* *Captain Fantastic* filmaren IMDBko fitxa irkaurgai 
* Euskarazko azpitituluak
Piotr Nilus

**Piotr Alexandrovitx Nilus** (; (Podolia, 1869ko otsailaren 20agreg./otsailaren 8ajul. - Paris, 1943ko maiatzaren 23a) errusiar idazle eta margolari inpresionista izan zen.

## Biografia 
Piotr Podoliako Gubernian jaio zen, gaur egungo Ukrainan. Izan ere, familiak berez jatorri suitzarra zuen. Zazpi urte zituelarik Odesara joan zen eta hango Petropavlovskoje eskolan ikasi zuen, lehen, Margolaritza Eskolan, ondoren. Geroago San Petersburgoko Arteen Eskola Inperialean ikasi zuen eta lehenengo erakusketan hartu zuen parte. 1920an Parisera joan zen eta han lan egin zuen heriotza gertatu arte. Parisen Aleksandr Kuprin eta Ivan Alekseievitx Buninen laguna izan zen eta elkarrekin bizi izan ziren. Bunin eta Nilus arteko gutunak gordetzen dira eta 100 baino gehiago argitaratuak izan dira.

Urte haietan beste Nilus ospetsua izan zen, Sergei Nilus, antisemita, *Siongo jakintsuen protokoloak* liburuaren egilea. Sergei bere familiakoa bazen, ideologikoki ez zuten ezer ikusirik. Desberdintasun hau adierazteko datu bat aipatu izan da: 1906an Odesan pogrom bat antolatu zen eta Piotren jarrera erabat aurkakoa izan zen; gehiago oraindik, afektutariko haur juduei laguntzen saiatu zen.

## Galeria 

File:Nilus On the beach.jpg|*Hondartzan*
File:Nilus After the rain.jpg|*Euria ondoren*
File:Nilus Three women in the park.jpg|*Hiru emakume parkean*
File:NilusPA Osen189352x67 OD.jpg|*Udazkena*
Image:Nilus morning.jpg|*Morroia (Egunsentia)*

## Erreferenziak 
## Kanpo loturak 
* Zenbait margolan.
Tanjung Selor

**Tanjung Selor** Indonesiako Ipar Kalimantan probintziako hiriburua da. Ez du hiri () estatusik; zehazki, Bulungan erregeordetzaren barrutia da (). 1.277,8 kilometro koadroko eremua du, eta 2012an 42.231 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ActionAid

**ActionAid** (euskaraz, **Laguntza martxan**) gobernuz kanpoko erakundea da, munduko lurralderik pobreenetako batzuetan haur, familia eta gizataldeetan bizitza kalitatea hobetzeko ahaleginean diharduena.

## Historia 
Erakundea 1972. urtean sortu zen. Garapen bidean dauden 20 herrialdetan ari da lanean, pobrezia gutxitzeko parte-hartze prozesuak eta epe luzeko laguntza programak bideratuz. Programa hauetan, edateko uraren hornikuntza, hazien eta tresnen banaketa eta abeltzaintzarako heziketaz gainera, osasunaren eta hezkuntzaren hobekuntza bultzatzen dute. Azken helburua haur eta helduen alfabetatzea lortzea da, baina baita lekuan lekuko beharrei aurre egiteko teknika egokiak erakustea ere, hala nola zurgintza eta itsasketa. Epe luzeko lan hauez gainera, larrialdi egoeraren bat denean ere joaten dira laguntza ematera; lehorte, gerra edo izurriteetan, adibidez. 1993an 30 milioi librako diru sarrerak izan zituen. Egoitza nagusia Londresen dago, eta ordezkaritzak ditu Frantzia, Irlanda, Italia eta Espainian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vera Mentxik

**Vera Frantsevna Mentxik** (; ) (Mosku,  - Londres, ) errusiar-txekiar-brinainiar xake jokalaria izan zen, eta emakumezkoen lehenengo munduko xake txapelduna.

Lehenbiziko Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa irabazi zuen 1927an. Vera Mentxikek arrakastaz defendatu zuen txapeldun titulua eta 1930, 1931, 1933, 1935, 1937 eta 1939ko txapelketak irabazi zituen, nagusitasun osoz irabazi ere. Ondorengo urteetan, Bigarren Mundu Gerra zela eta, txapelketa ez zen jokatu. Horrez gain Munduko Txapelduna titulua erabakitzeko bi match jokatu eta irabazi zituen zituen 1934an eta 1937an, biak Sonja Graf alemaniarraren aurka. 1944an hil zen, Londresen, V-1 misil batek bere etxea suntsitzean, artean txapeldun zela.
Ploumanac'h itsasargia

'''Ploumanac'h itsasargia** edo **Mean Ruz itsasargia''' () Bretainiako iparraldeko Granito arrosaren kostaldean dagoen Perros-Guirec herriko itsasargi ezaguna da. Hau ere granito gorriz eraikia dago eta Ploumanac'h-eko kaiaren sarrera zaintzen du.

## Etimologia 
''Ploumanac'h* izenak "monjeen eliza" esan nahi du. *Mean Ruz'' izenak aldiz "harri gorria".

## Historia 
Ploumanac'h-eko lehen itsasargia 1860an eraiki zen baina 1944an suntsitua izan zenez berria altxatu zuten 1948an. Henry Auffret arkitektoak diseinatu zuen eta Martin et frère konpainiak eraiki.

## Ikuspegiak 
Bertatik ikuspegi itzela dago. Jentilez uhartedia eta Costaérès gaztelua ikusten dira.

## Iruditegia 

Irudi:France Cotes d Armor Cote de granit rose 10.jpg
Irudi:20110820 Ploumanach (20).jpg
Irudi:Côte de granite rose à Ploumanac'h (phare de Ploumanac'h).JPG

## Kanpo estekak
Ipar Sulawesi

**Ipar Sulawesi** () Indonesiako 34 probintzietako bat da, Sulawesi uhartearen iparraldea hartzen duena. 13.851 kilometro koadroko eremua du, eta 2014an 2.575.933 biztanle zituen. Hiriburua Manado da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manado

**Manado** () Indonesiako hiria da, Ipar Sulawesi probintziako hiriburua. 166,87 kilometro koadroko eremua du, eta 2010ean 410.481 biztanle zituen.

## Klima 
Manadok klima ekuatoriala du (*Af*), Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trasibulo Sirakusakoa

**Trasibulo** (; Gela edo Locri Epizeferi, K.a. V. mendea) Gela eta Sirakusako tiranoa izan zen (K.a. 466-465). Dinomenideak familiakoa, Gelon I.a, Hieron I.a eta Polizelo anaiak zituen. Agrigentorekin Himeraren kontra borrokatu zuen. Hieron hil ondoren, Gela eta Sirakusako tirano izan zen, politiko despotikoa izanik.
Bere izaera bortitza eta odolzalearengatik, K.a. 465ean Gela eta Sirakusa matxinatu ziren. Agrigentok, Himerak Selinontek eta tropa sikuloek diktadura bota zuten demokrazia moderatua jarriz eta Dinomenideak Sirakusatik egotzi zuten. Trasibulo Locrira erbesteratua izan zen eta hiri horretan hil zen.
Kanporaketa urtero ospatu zen Hieron II.ak Zeus Eleuterios gurtzarako eraikitako aldarearen ondoan.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
thumb|Magna Graecia
* BRACCESI, Lorenzo eta MILLINO, Giovanni (2000): *La Sicilia greca*, Carocci editore, 
* FINLEY, Moses (1968): *Storia della Sicilia antica*, ed. Laterza, 5. argitalpena (1998), 

## Ikus, gainera 
* Sirakusako tiranoak
* Sirakusako tiranoen familia zuhaitza
Zenotafio

[thumb|272px|Drusoren zenotafioa ([Mainzeko gotorlekua)]]
[thumb|235px|[Johann Gottfried Schadowek egindako zenotafioa]]
**Zenotafioa** hutsik dagoen hilobia da, edota pertsona edo talde baten omenez eraikitakoa, eraikin sinbolikoa alegia.

Herri agintari nagusiak atzerrira bidaiatzen dutenean eta zenotafio batean, esaterako *Soldadu ezezagunaren hilobia*-n, lore sorta bat uzteko usadioa, XX. mendeko II. Mundu Gerra ostean sortutako ohitura berria da. 

## Iturria 
Zenotafio hitza grezierazko , *kenos*, hitzetik da eratorria eta bere esanahia "hutsik" da; , *taphos*, ordea, "hilobia" esan nahi du.

Greziar *cenotaphion*, latinez , gorpurik gabeko hilobia zen, hildako ospetsu baten gorpua gudu baten ostean aurkitzen ez zutenean, itsasoan hondorapen batean itotzen zenean edo gorpua urruti zegoenean, haren omenez eraikitako monumentua hain zuzen ere.

Beste alde batetik, paganoen sinesmenen arabera, zenotafioek badute beste helburu bat: hildako eta lurperatuak izan ez zirenen itzalak mende batean zehar noraezean ibili behar ez izatea. Hala bada, zenotafioak egitean, hildakoaren arima hiru alditan aldarrikatzen zuten, hilobi haren jabetza har zezan.

Zenotafioak eraikitzen ziren tokiak ez ziren sakratuak beste hilobi batzuen aldera. Andromakak bere senarra Hektorri eraikitako zenotafioa, Virgiliok *hilobi eredua* izendatzen du, hots, .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felicity Jones

**Felicity Rose Hadley Jones** (Birmingham, ), Ingalaterrako aktorea da, telebistan, antzerkian eta zineman ibilitakoa.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema
Baskavígin. Euskal baleazaleen hilketa

***Baskavígin. Euskal baleazaleen hilketa*** 2016an Aitor Aspe Fiden film dokumentala da, Spánverjavígin izeneko sarraskian oinarrituta.

Koldo Serrak gertaera honetan ere oinarritutako film bat egin nahi zuela adierazi zuen.

## Argumentua 
1615eko ekainean, 86 euskal balea-arrantzalek Islandiako iparraldeko ur hotzetaraino nabigatu zuten, Martín de Villafranca, Pedro de Aguirre eta Esteban de Tellería kapitainak zituztela buruan. Arrantza-sasoi arrakastatsu hartan, hainbat ika-mika eta lapurreta izan ziren Islandiako biztanleen eta euskal marinelen artean. Jón Grímsson apaiz luteranoak eta hango magistratu Ari Magnússonek nekazariak matxinatzeko aprobetxatu zituzten tirabira horiek. Horrez gain, irailaren amaieran, sekulako ekaitz batek euskal ontziak suntsitu zituen, eta Donostiara itzultzea galarazi zien. Etsai artean eta janaririk gabe, Europako irla pobreenetik atera ezinik, ihesari ekin zion tripulazioak etsi-etsian, eta marinel gogorrenak eta azerienak soilik atera ziren onik. Biziraupeneko abentura bat, Jón Laérdi Guðmundsson jakintsuak kontatua. Hark ez zuen inoiz imajinatu bere lagun euskaldunak izango zirela Islandiako historiako gertakari beltzenaren protagonista.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
A Monster Calls (filma)

***A Monster Calls*** 2016an Juan Antonio Bayonaren filma da, Patrick Nessek 2011n idatzitako izen bereko eleberrian oinarrituta.

Euskadiko Orkestra Sinfonikoak filmerako musika grabatu zuen, Fernando Velázquez getxoztarrak, musikaren sortzaileak, zuzenduta.

## Argumentua 
12 urte besterik ez dituen Conor (Lewis MacDougall), gurasoak banatu eta gero, gizondu da. Amak (Felicity Jones) minbizia du eta Conorrek munstro baten (Liam Neeson) laguntza izango du bere beldurrak eta fobiak goititzeko.

## Aktoreak 
* Lewis MacDougall: Conor O'Malley
* Liam Neeson: munstroa
* Felicity Jones: ama
* Sigourney Weaver: amama
* Toby Kebbell: aita
* Geraldine Chaplin
* James Melville: Harry
* Lily-Rose Aslandogdu: Lily
* Jennifer Lim: Kwan anderñoa
* Frida Palsson: Lilyren ama

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Katigatzeko erreminta

thumb|Krinpagailu urdina.

**Katigatzeko erreminta** edo **krinpagailua** konektore elektrikoak egiteko erabiltzen den aliketa-moduko tresna da.

Krinpaketa metalezko edo material harrikorrez egindako bi pieza, deformazio bidez, batzean datza.

## Krinpatze-prozesua 
[thumb|[Kable elektriko|Kablea krinpatzen.]]
Lehendabizi, zuritutako kablea neurriko irekidura duen terminalaren barruan sartzen da. Ondoren, krinpagailuarekin terminalaren irekidura zapaltzen da kablearen hariak eta terminala bat daitezen.

## Kanpo estekak
Nafarroako Teknologien eta Nekazaritzako Elikagaien Azpiegituren Institutua Elkarte Anonimoa

**Nafarroako Teknologien eta Nekazaritzako Elikagaien Azpiegituren Institutua Elkarte Anonimoa** edota **INTIASA** (gaztelaniazko izendapenaren laburdura, *Instituto Navarro de Tecnologías e Infraestructuras Agroalimentarias Sociedad Anónima*) Nafarroako Gobernuaren Herri Garapen, Ingurumen eta Tokian Tokiko Administrazio Sailaren eskumeneko enpresa publiko bat da.

Egoitza Atarrabia udalerriko Nekazaritza-Perituen Eskolan du.

## Historia 
2011ko urriaren 1ean sortu zen, Nafarroako enpresa publikoen sektorearen ordenatze eta berregituratze egitasmoaren barnean eta honako enpresa publikoen bateratzearen ondorioz:

* Riegos del Canal de Navarra S.A.
* Riegos de Navarra S.A.
* Instituto de Calidad Agroalimentaria S.A. (ICAN)
* Instituto Técnico y de Gestión Ganadera S.A. (ITGg)
* Instituto Técnico y de Gestión Agrícola S.A. (ITGa)

## Kanpo estekak 
* INTIASAren webgunea
El olivo

***El olivo*** 2016an Icíar Bollaínen film dramatikoa da.

## Argumentua 
Almak 20 urte ditu eta oilasko haztegi batean lan egiten du Caneten (Castelló). Aitona du pertsonarik inportanteena mundu honetan. Duela urte asko, hitz egiteari utzi zion aitonak, denen harridurarako. Orain, jateari uztea ere erabaki du, eta Alma obsesio batek joko du: aitona bere onera ekar dezakeen gauza bakarra familiak duela 12 urte haren borondatearen aurka saldu zuen mila urtetik gorako olibondoa berreskuratzea da. Inori egia aitortu gabe, planik gabe eta poltsikoa ia hutsik duela, ezinezko zeregin batean nahasiko ditu Almak hainbat pertsona: *Alcachofa*, bere osaba, 45 urtekoa eta krisiaren ondorioz ezer gabe geratu dena; Rafa, lankidea, 30 urtekoa; Wiki eta Adelle, bere lagunak; eta Caneteko komunitate osoa. Helburua: Europan nonbait birlandaturik dagoen olibondo baliotsua berreskuratzea eta bueltan ekartzea, familiaren olibadian berriz landatzeko.

## Aktoreak 
* Anna Castillo: Alma
* Javier Gutiérrez: Alcachofa
* Pep Ambrós: Rafa
* Manuel Cucala: Ramón
* Miguel Ángel Aladrén: Luis
* Carmen Plá: Vanessa
* María Romero: Wiki
* Inés Ruiz
* Paula Usero: Adelle
* Ana Ulloa: medikua
* Nikolai Will: Zaindaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Radio Days

**Radio Days** (euskaraz *Irrati Egunak*) 1987ko Woody Allen estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako drama eta komedia film bat da. 1940ko hamarkadan eta Irratiaren Urrezko Aroan girotua dago, Allenek bere haurtzaroko oroimenak jazzaren doinuarekin batera islatzen ditu.

Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Sariaren (Santo Loquasto, Carol Joffe, Les Bloom eta George DeTitta, Jr.) eta Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Sariaren (Woody Allen) izendapenak jaso zituen.

## Argumentua 
1940ko hamarkada, AEB, Irratiaren Urrezko Aroa. New York hiriko langile mailako familia bateko senide bitxiak etengabe pizturik duten irratiari belarria itsatsita bizi dira, hura baita beren eguneroko aiasialdi uneko Musika, irratisail dramatikoak, superheroi istorioak, lehiaketak, goi mailako gizartearen kronikak eta kirol izarren albisteek bizitzaren atsekabe eta nahigabeak goxatzen lagunduko die eta errepikaezina izango den garaia batekin bat egingo dute.

## Aktoreak 
* Woody Allen: Joe, Narratzailea
* Seth Green: Joe gaztea
* Danny Aiello: Rocco
* Sydney Blake: Gordon jauna
* Leah Carrey: Amona
* Jeff Daniels: Biff Baxter
* Larry David: Bizilagun komunista
* Gina DeAngelis: Roccoren ama
* Denise Dumont: Abeslari latinoa
* Mia Farrow: Sally White
* Todd Field: Abeslaria
* Kitty Carlisle Hart: Maxwell House (Coffee) irratiko gabon kanta abeslaria
* Paul Herman: Lapurra
* Julie Kavner: Ama
* Diane Keaton: Urteberriko abeslaria
* Renée Lippin: Izeba Ceil
* Martin Sherman: Irratiko aktorea
* William Magerman: Aitona
* Judith Malina: Waldbaum jauna
* Kenneth Mars: Baumel errabinoa
* Josh Mostel: Osaba Abe
* Don Pardo: "Asmatu Doinu Hau" irratsaioko gonbidatua
* Tony Roberts: "Silver Dollar" Emcee
* Rebecca Schaeffer: Komunistaren alaba
* Wallace Shawn: Mendakatzaile mozorrotua
* Mike Starr: Lapurra
* Michael Tucker: Aita
* Kenneth Welsh: Irratiko ahotsa
* Dianne Wiest: Izeba Bea

## Kanpo estekak 
* *Radio Days* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Radio Days* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Nafarroako Patxarana Adierazpen Geografiko Babestua

**Nafarroako Patxarana Adierazpen Geografiko Babestua** Nafarroako Foru Erkidegoan ekoizten den patxaranaren ekoizpen eta merkaturatzea kalitate eta trazabilitate parametro jakin batzuen pean erregulatu eta kontrolatzea helburu duen adierazpen geografiko bat da.

1988an sortu zen.

## Kanpo estekak 
* Nafarroako Patxarana Adierazpen Geografiko Babestuaren webgunea
Sofifi

**Sofifi** () Indonesiako hiria da, Halmahera uhartekoa. 2010ean Ipar Molukak probintziako hiriburu izendatu zuten, Ternateren ordez.

## Kanpo estekak
Styrsö

**Styrsö** (suedieraz  ahoskatua) Suediako uhartea da, Göteborg udalerriaren barnean dagoena, Västra Götalandeko konderrian.

Hegoaldeko Göteborgeko uhartediaren zati da eta 1400 biztanle inguru ditu. Ferri zerbitzu erregularrek lotzen dute irla Göteborgekin eta zubi baten bidez dago lotuta Donsö irlarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Friedrich Heinrich Füger

**Friedrich Heinrich Füger** (Heilbronn, 1751ko abenduaren 8a – Viena, 1818ko azaroaren 5a) alemaniar klasizismo garaiko margolaria izan zen.

## Bizitza 
Stuttgarten Nicolas Guibalen ikasle izan zen eta Leipzigen Adam Friedrich Oeserena. Ondoren Erroma eta Napolira bidaiatu zuen eta bertan Casertako jauregiko freskoak margotu zituen. Vienara itzultzean gorteko margolari, irakasle eta Akademiako zuzendariorde izendatu zuten eta 1806 urtean Belvedere Galeriako zuzendari.

Bere margolan garrantzitsuenak honako hauek diraː *Coriolanusen agurra* (Czernin Galeria, Viena), *Vienako Bakearen Alegoria* (1801), *Germanicus-en Heriotza* (1789an), *Cesarren heriotza* eta *Bathsheba* (Budapest Galeria).

Egindako erretratu garrantzitsuenak: Josef II.a Enperadorea, Würtembergeko Elizabeth Wihelmine dukesa, Napoliko Karolina Erregina eta Horatio Nelson (National Portrait Gallery, Londres).  Louis David eta Anton Raphael Mengs-en estilo klasikoa jarraituz margotzen zuen eta antzerkizale kutsua zuten bere margoek.

Füger irakasle ere izan zen eta bere ikasleen artean hauek dira ezagunenak: Gustav Philipp Zwinger, eta Franciszek Ksawery Lampi.

## Erreferentziak
En lektion i kärlek

**En lektion i kärlek** (euskaraz *Maitasun ikasgaia*) 1954ko Ingmar Bergman suediar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako komedia film bat da. Eva Dahlbeck, Gunnar Björnstrand, Yvonne Lombard, Harriet Andersson, Åke Grönberg, Olof Winnerstrand, Renée Björling, John Elfström, Birgitte Reimer, Dagmar Ebbesen eta Sigge Fürst aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
David Erneman (Gunnar Björnstrand) ginekologoa eta Marianne (Eva Dahlbeck) hamabost urte ezkondurik daramatzaten senar-emazteak dira. Uda batez, Davidek Susanne (Yvonne Lombard) izeneko emakume batekin abentura bat du. Mariannek, lur jota, Kopenhagera alde egin eta Carl Adam (Åke Grönberg) mutil-lagun ohiarekin iraganeko harremanari ekingo dio. David, jeloskor eta jada bere maitaleaz asperturik, asmo bakarra du: bere emaztea berriz ere maitemindu araztea. Biak Kopenhagera doan tren batean berrelkartu eta elkarrekin batera bizi ziren garaiko uneak oroituko dituzte.

## Aktoreak 
* Eva Dahlbeck – Marianne Erneman
* Gunnar Björnstrand – David Erneman
* Yvonne Lombard – Susanne Verin
* Harriet Andersson – Nix
* Åke Grönberg – Carl-Adam
* Olof Winnerstrand – Henrik Erneman irakaslea
* Renée Björling – Svea Erneman
* John Elfström – Sam
* Birgitte Reimer – Lise
* Dagmar Ebbesen – Lisa erizaina
* Sigge Fürst – Bikarioa

## Kanpo estekak 
* *En lektion i kärlek* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Jean de Béthencourt

**Jean de Béthencourt** (frantsesez,  ahoskatua; Grainville-la-Teinturière, Normandia, Frantzia, 1362 &ndash; Grainville-la-Teinturière, Normandia, Frantzia, 1425?) Normandiar itsasgizona izan zen.

Gaztelako Henrike III.aren zerbitzuan zegoela Kanarietako uharte txikienak konkistatu zituen (1402-1404), bertako biztanleak, guantxeak, menderatu ondoren. Hango lehen kolonia sortu zuen, Betancuria. 1412. urtean Frantziara abiatu zen Ehun Urteko Gerra zela eta. Batere dirurik gabe gelditu ondoren, Nieblako kondeari saldu zizkion Kanarietako zenbait uharte.

## Erreferentziak
Galaxia-urte

thumb|Eguzkiaren gutxi gorabeherako orbita Esne Bidearen zentroaren inguruan.
**Galaxia-urtea**, **urte galaktikoa** edo **urte kosmikoa** Eguzki-sistemak Esne Bidearen zentroaren inguruan bira osoa emateko behar duen denbora-unitatea da. Hainbat zenbatespenek 225 milioi eta 250 milioi urte lurtar bitartean ezartzen dute orbitaren iraupena.

## Lurraren kronologia galaxia-urtetan 
Zerrenda honetan, galaxia-urte batek (, GY laburtua) 225 milioi urte balio ditu.

* **-40 GY**: Big Bang-a.
* **-39 GY**: Esne Bidearen sorrera.
* **0 GY**: Eguzkiaren sorrera.
* **4 GY**: Ozeanoen agerpena Lurran.
* **5 GY**: Biziaren agerpena.
* **6 GY**: Organismo prokariotoen agerpena.
* **7 GY**: Bakterioen agerpena.
* **10 GY**: Kontinenteen sorrera.
* **13 GY**: Organismo eukariotoen agerpena.
* **16 GY**: Organismo zelulaniztunen agerpena.
* **17,8 GY**: Kanbriarreko leherketa.
* **19 GY**: Permo-Triasiar iraungipen masiboa.
* **19,6 GY**: Kretazeo-Tertziarioko iraungipen masiboa.
* **19,999 GY**: Gizakien agerpena.
* **20 GY**: Oraina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jacques Becker

**Jacques Becker** (Paris,  - *ib.*, ) Frantziako zinema zuzendari eta gidoilaria izan zen. Jean zinema zuzendariaren, Étienne argazkilariaren eta Sophieren aita izan zen.

Jean Renoirren laguntzailea, okupazio garaian naziek atxilotu zuten.

## Filmografia 
* 1935 : *Tête de turc*
* 1935 : *Le commissaire est bon enfant, le gendarme est sans pitié*
* 1936 : *La vie est à nous*
* 1940 : ''L'Or du Cristobal*
* 1942 : *Dernier Atout*
* 1943 : *Goupi Mains Rouges*
* 1945 : *Falbalas*
* 1947 : *Antoine et Antoinette*
* 1949 : *Rendez-vous de juillet*
* 1951 : *Édouard et Caroline*
* 1952 : *Casque d'or*
* 1953 : *Rue de l'Estrapade*
* 1954 : *Touchez pas au grisbi*
* 1954 : *Ali Baba et les Quarante voleurs*
* 1957 : *Les Aventures d'Arsène Lupin*
* 1958 : *Montparnasse 19*
* 1960 : *Le Trou''
Ali Baba et les Quarante Voleurs (1954ko filma)

***Ali Baba et les Quarante Voleurs*** 1954ko Jacques Becker frantziar zinema zuzendariaren film komikoa da.

François Truffautek *Cahiers du cinéma* aldizkarian filma goraipatu zuen.

## Argumentua 
Ali Baba, Cassimen morroia, nagusiarentzako esklabo bat erostera bidaliko dute. Itzultzeko bidean, esklaboaz maiteminduko da, Morgianez. Karabanari eraso egingo diote, eta halaxe aurkituko du berrogei lapurren kobazuloa eta sartzeko hitz ezkutua.

## Aktoreak 
* Fernandel : Ali Baba
* Samia Gamal : Morgiane
* Dieter Borsche: Abdul
* Henri Vilbert: Cassim
* Édouard Delmont : Morgianeren aita
* Julien Maffre: eskalea
* José Casa: eskalea
* Edmond Ardisson : eskalea
* Manuel Gary : eskalea
* Gaston Orbal : mufti
* Bob Ingarao : lapurra
* Yoko Tani
* Léopoldo Francès
* Fanfan Mirucci
* Piella Sorano
* Mohamed Gabsi
* Abdou Chraïbi
* El Bachir Laalej
* Luc Martial : ume

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Antoine et Antoinette

***Antoine et Antoinette*** 1947ko Jacques Becker frantziar zinema zuzendariaren film komikoa da.

## Argumentua 
Antoinek, inprimategi bateko langileak, eta Antoinettek, Prisuniceko enplegatuak, loteria-billete bat erosi dute, bai eta saria irabazi ere. Baina billetea galduko dute, eta ametsek ihes egiten dietela irudituko zaie.

## Aktoreak 
* Roger Pigaut: Antoine Moulin
* Claire Mafféi: Antoinette Moulin
* Noël Roquevert: Mr. Roland
* Gaston Modot: funtzionarioa
* Made Siamé: dendariaren emaztea
* Pierre Trabaud: Riton
* Jacques Meyran: M. Barbelot
* François Joux: emaztegaia
* Gérard Oury: eroslea
* Charles Camus: dendaria
* Émile Drain: koinatua
* Annette Poivre: Juliette

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Casque d'or

'''''Casque d'or''''' 1952ko Jacques Becker frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Leca-ren bandako kideak aire zabaleko dantza-areto batera joango dira beren neska-lagunekin. Haietako batek, Mariek, Manda izeneko arotz bat ezagutuko du, bandako kideetako baten laguna, eta harekin maiteminduko da. Marieren gizona, Roland, jeloskorra da, eta gainera Lecak ere begiz jota dauka neska. Hala, gatazka sentimental bat piztuko da, hainbat ekintza bortitzi bide eman eta ondorio tragikoak ekarriko dituena.

## Aktoreak 
* Simone Signoret: Marie 'Casque d'Or'
* Serge Reggiani: Georges Manda
* Claude Dauphin: Félix Leca
* Raymond Bussières: Raymond
* Odette Barencey: Eugèneren ama
* Loleh Bellon: Léonie Danard
* William Sabatier: Roland

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Xie Jun

**Xie Jun** (; Baoding, ) txinatar xake jokalaria da, Nazioarteko Maisu Handia eta Emakumezkoen Munduko Xake Txapeldun ohia.

Emakumezkoen Txinako Xake Txapelketa irabazi zuen 1989an.

Lau aldiz irabazi du Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa: 1991, 1993, 1999 eta 2000. urtean. 1991ko Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketan 1978tik munduko txapeldun zen Maia Txiburdanidze Georgiarra garaitu zuen (8½–6½). 1993an txapeldun titulua mantendu zuen Nana Ioselianiri 8½ eta 2½ irabazita. 1996ko txapelketan titulua galdu zuen Zsuzsa Polgár hungariarraren aurka (8½–4½), baina 1999an berreskuratu zuen Alisa Galliamovari 8½ eta 6½ irabazita. 2000. urtean FIDEk txapelketako sistema aldatu zuen eta kanporaketa bidezko sistema ezarri zuen; Xie Junek berriro irabazi zuen, finalean Qin Kanying menpean hartu ostean (2½–1½).

Gaur egun xake profesionaletik erretiratua dago.

## Kanpo estekak 
*  FIDE
*  Chessgames
Play Misty for Me

**Play Misty for Me** (euskaraz *Jar Ezazu Misty Niretzat*) 1971ko Clint Eastwood estatubatuar zinema zuzendari eta aktoreak zuzendu eta antzeztutako thirller piskologiko film bat da. Beraz gain, Jessica Walter, Donna Mills eta John Larch aktoreek antzeztu zuten.

Jada aktore aski ezaguna zen Clint Eastwoodek zuzendutako lehenbiziko filma izan zen, ondorengo bere zuzendari ibilbide oparoari hasiera emnan ziona.

Film honetako Jessica Walter aktorearen antzezpen bikaina asko goraipatua izan zen, Emakumezko aktore onenare Urrezko Globoa - Drama sariaren izendapena jasotzeko adinakoa ere izan zen.

## Argumentua 
Dave Garland (Clint Eastwood), Kaliforniako KRML katean gaueko ordu txikietan aireratzen den irratsaio bateko esataria da, *Misty* (*Lainotsu*) izeneko jazz abestia jartzen duen aldiro emakume misteriotsu baten zuzeneko telefono dei etengabeak jasotzen hasiko da. Behinola, taberna batean dagoela, Evelyn (Jessica Walter) izeneko emakume batek Davekin multiletan egin eta biak emakumearen apartamentuan amaituko dute.

Baina Davek gau bateko abentura bat zela uste zuena, bizipen beldurgarria izaten amaituko du, emakume hark maitasun harreman baten hasieratzat jo eta Davek kalabaza ematean, hura gauero telefonoz deitzen dion emakumea eta mentalki desorekatua dagoela jabetu baita. Aldiz, emakumeak Daven ezezkoa gaizki hartu eta bakarrik eta engainatua sentituko denez, hasiera batean bere buruaz beste egiten saiatu eta ondoren Daveri etengabeko jazarpen jasangaitza egingo dio.

## Aktoreak 
* Clint Eastwood: Dave Garver
* Jessica Walter: Evelyn Draper
* Donna Mills: Tobie Williams
* John Larch: McCallum sarjentua
* Jack Ging: Frank
* Irene Hervey: Madge
* James McEachin: Al Monte
* Clarice Taylor: Birdie
* Don Siegel: Murphy (Donald Siegel)

## Kanpo estekak 
* *Play Misty for Me* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Play Misty for Me* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Dernier Atout

***Dernier Atout*** 1942ko Jacques Becker frantziar zinema zuzendariaren polizia-filma da.

## Argumentua 
Hego Amerikako alegiazko hiri batean gizon bat akabatu dute. Bi inspektore gazteri, Clarenceri eta Montesi, aginduko diete kasua ikertzea. Polizia-akademiako promozioan lehenengoa izateko lehian berdinduta amaitu ostean, kasuak berdinketa hausteko balioko die.

## Aktoreak 
* Raymond Rouleau : Clarence inspektorea
* Mireille Balin : Bella Score
* Pierre Renoir : Rudy Score
* Georges Rollin : Montès inspektorea
* Noël Roquevert : Gonzalès
* Jean Debucourt : Thomas
* Catherine Cayret : Pearl
* Gaston Modot : Toni Amanito
* Maurice Baquet : Mickey
* Clément Duhour : Setton
* Maxime Fabert : bitxigilea
* Edy Debray : bitxigilea
* Roger Blin : ikaslea
* Guy Decomble : ikaslea
* Guy Denacy : ikaslea
* René Stern : Roberto

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Édouard et Caroline

***Édouard et Caroline*** 1951ko Jacques Becker frantziar zinema zuzendariaren film komikoa da.

## Argumentua 
Édouard piano-jotzaile pobre bat da, Carolinerekin ezkondua. Caroline neska ederra da, ezkontza begi onez ikusi ez duen burges familia batekoa. Haren osabak festa batera gonbidatuko ditu, non Édouardek pianoa jo beharko baitu... Konturatu baino lehen, egoera horrek ika-mikan jarriko ditu biak.

## Aktoreak 
* Daniel Gélin: Édouard Mortier
* Anne Vernon: Caroline Mortier
* Elina Labourdette: Florence Borch de Martelie
* Jacques François: Alain Beauchamp
* Betty Stockfeld: Lucy Barville
* Jean Galland: Claude Beauchamp
* Jean Marsac: gonbidatua
* William Tubbs: Spencer Borch
* Jean Toulout: Herbert Barville
* Yette Lucas: Mme Leroy,
* Jean Riveyre: Julien
* Hélène Duc: melomanoa
* Micheline Rolla: gonbidatua
* Edmond Ardisson: sukaldaria
* Grégoire Gromoff: Igor

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Nafarroako Aratxea Adierazpen Geografiko Babestua

** Nafarroako Aratxea Adierazpen Geografiko Babestua** Nafarroako Foru Erkidegoan kokatua dagoen eta nafar aratxe edo zekorraren ekoizpen eta merkaturatzea kalitate eta trazabilitate parametro jakin batzuen barnean erregulatu eta kontrolatzea helburu duen adierazpen geografiko bat da.

1994ean sortu zen. Gaur egun erakude honek egoitza Atarrabia udalerriko Nekazaritza-Perituen Eskolan du, eta Nafarroako Teknologien eta Nekazaritzako Elikagaien Azpiegituren Institutua Elkarte Anonimoaren barnean dago.

## Kanpo estekak 
* Nafarroako Aratxea Adierazpen Geografiko Babestuaren webgunea
Polizelo

**Polizalo** edo Polizalo, Gelako tiranoa izan zen K.a. 488tik. K.a. 473an hil zen arte. Polizelo, Deinomenesen semea zen, Gelon I.a eta Hieron I.aren anaia txikia eta Trasibuloren anaia nagusia, Sirakusako tiranoak.

## Bizitza 
Gelako tirano bihurtu aurretik ere, bere izena, Himeraren garaipena ospatzen duen tripodean grabatua zegoen, K.a. 480. urtean. Hau, beti, Geloni bakarrik egotzi izan zaio. Beraz, bere anaiaren aipamena, guduan parte hartu zuela baieztatzen duen xehetasun garrantzitsu bat da.

Gelako tirano bihurtu zen K.a. 478an, Gelon eta bere anaia Hieron hil zirenean, ordura arte, Gelako tirania okupatzen zuena, Sirakusako boterean oinordetu zen. Damarete Gelonen emaztearen eskontzea debekatu zioten. Polizelok, Hieronek gorrotatua, berarekin eztabaidatu zuen, Simonides Zeosko poetaren bitartekaritzari esker amaituko den gerra batean.

Diodoro Siziliakoaren arabera K.a. 476an. Polizelo, bere anaia Hieronek bidali zuen sibaritarrak erreskaterako espedizio batean. Izan ere, sibaritarrek, hiria K.a. 510ean Crotonak suntsitu ondoren, jatorrizko kokapenera itzultzeko egindako saiakeretako batean. Hala ere,Polizelok uko egin zion enkarguari eta Akraganteko Teronen gortean babestu zen.

Beranduago, Delfoseko Apoloren santutegiari, zaldiek eta gurdizainek tiratutako gurdi bat irudikatzen zuten brontzezko estatua talde bat eman zion (Delfoseko auriga izenekoa), K.a. 474ko Pitiar Jokoetako garaipen baten omenez.

Ez da ezagutzen Polizelo noiz hil zen, baina Hieron I.a hil aurretik izango zen, Sirakusako tirano gisa, bere anaia txikia zen Trasibulok ordezkatu baitzuen.

Ez dago argi noiz hil zen Polizelo, baliteke Hieron I.a baino lehenago izatea, Sirakusako gobernuan gazteagoa zen Trasibulo anaiak, ordezkatu zuelako.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* SMITH, William (1870):(a cura di), *Polyzelus*, in Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology.

## Ikus, gainera 
Sirakusako tiranoak
Goupi Mains Rouges (1943ko filma)

***Goupi Mains Rouges*** 1943ko Jacques Becker frantziar zinema zuzendariaren misteriozko filma da, Pierre Véryren izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Argumentua 
Frantziako herri txiki batean emakume bat erail dute, eta haren dirua lapurtu. Haren senitarteko batzuk, Goupitarrak, dira susmagarri. Horrez gain, hiltzear den kide zaharrenaren urrearen bila ere badabil familia. Egoera horri Parisetik iritsi berri den senide gazte bat gehituko zaio, lehengusinarekin maiteminduko baita.

## Aktoreak 
* Fernand Ledoux: Goupi-Mains rouges
* Robert Le Vigan: Goupi-Tonkin
* Georges Rollin: Goupi-Monsieur
* Blanchette Brunoy: Goupi-Muguet
* Arthur Devère: Goupi-Mes sous
* Germaine Kerjean: Goupi-Tisane
* Maurice Schutz: Goupi-L'Empereur
* Guy Favières: Goupi-La Loi
* Marcelle Hainia: Goupi-Cancan
* René Génin: Goupi-Dicton
* Albert Rémy: Jean des Goupis
* Line Noro: Marie des Goupis
* Marcel Pérès: Eusèbe, jendarmea
* Louis Seigner: zuzendaria
* Pierre Labry: Minain
* Maurice Marceau: atezaina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
La vie est à nous (filma)

***La vie est à nous*** 1936ko film dokumentala da, zenbait zuzendarik egina. Frantziako Alderdi Komunistaren ekimenez filmatua, dokumentala eta fikzioa nahasten dira film honetan.

## Argumentua 
Administrazio-kontseilu bat kaleratze masibo bat prestatzen dabil; fabrika batean, greba batek langile edadetuenak kaleratzea galaraziko du; nekazari batzuek, zenbait militanteren laguntzaz, nekazari pobre baten ondasunak enkantean jartzea eragotziko dute; jateko ezer ez duen gazte langabe batek gazte komunista batzuen babesa jasoko du.

## Aktoreak 
* Nadia Sibirskaïa : Ninette
* Madeleine Sologne : langilea
* Gabrielle Fontan : Mme Lecocq
* Madeleine Sylvain : emakumea
* Claire Gérard : burges
* Simone Guisin : emakumea kasinon
* Madeleine Dax : idazkaria
* Muse Dalbray : langabetua
* Yolande Oliveiro : emakumea
* Julien Bertheau : René
* Jean Renoir : bistroten jabea
* Jean-Paul Le Chanois : P'tit Louis
* Jacques Becker : langabea
* Jean Dasté : zuzendaria
* Jacques Brunius : Administrazio-kontseiluko burua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Le commissaire est bon enfant, le gendarme est sans pitié

***Le commissaire est bon enfant, le gendarme est sans pitié*** 1935eko Jacques Becker eta Pierre Prévert frantziar zinema zuzendarien umorezko film ertaina da. Georges Courteline eta Georges Lévyren antzezlanetan oinarrituta dago.

## Argumentua 
Poliziako intendenteburua izaera oneko gizon bat da, baina gainezka dago deklaratzera etortzen zaizkion lekuko guztien erruz. Zein baino zein zoroagoa da, eta intendenteburua nahiko trebea bada ere kontrola mantentzen, halako txoriburu talde batek bere onetik atera lezake.

## Aktoreak 
* Pierre Palau : Komisarioa
* Louis Seigner : M. Punez
* Étienne Decroux : Jean-Édouard Floche
* Marcelle Monthil : Mme. Floche
* Marcel Duhamel : M. Breloc
* Ginette Leclerc : Mr Brelocen maitalea
* Lucien Raimbourg : M. Garreau
* Daniel Gilbert
* Louis Bonin
* Antanon

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Agustina Bessa-Luís

**Agustina Bessa-Luís** (portugesez, ; Vila Meã, Amarante, Portugal, 1922ko urriaren 15a - Porto, 2019ko ekainaren 3a) eleberrigile portugaldarra izan zen.

Gizabanakoaren bizitza, denbora eta emakumea dira haren obrako gai nagusiak, eta askatasun estetikoa, fantasia, metafora ugariak eta munduaren ikuspegi sinbolikoa, berriz, ezaugarri nagusiak. 1948an argitaratu zuen lehen eleberria, *Mundu dataduna*. Gero beste eleberri asko idatzi zituen, hala nola *Os Super-Homens* (1950, Supergizonak), *A sibila* (1954), *Os Incuráveis* (1956), *A Muralha* (1957, Harresia), *As Relaçoes Humanas* trilogia (1964-66, Gizakien arteko harremanak), *Crónica do Cruzado Osb.* (1976, Osb gurutzedunaren kronika), *Os meninos de Ouro* (1983, Ouroko haurrak). Eleberri historiko eta biografikoak ere idatzi zituen: *Fanny Owen* (1979), *Sebastiao José* (1981) eta *Memórias Laurentinas* (1996), besteak beste.

## Erreferentziak
Ferenc Ribáry

**Ferenc Ribáry** (Kolta, Austriar Inperioa, 1827ko urriaren 6a - Budapest, Austria-Hungariako Inperioa, 1880ko maiatzaren 17a) hungariar historialaria, idazlea eta unibertsitate irakaslea izan zen.

1866an *A baszk nyelv ismertetése* izenburuko euskal gramatika argitaratu zuen hungarieraz.

## Lanik aipagarrienak 
### Historia 
* *Babylonia és Assyria őskori történetének hitelessége* (Pest, 1869);
* *Egy lap Egyiptom őskori történetéből* (Budapest, 1875);
* *A pelasg kérdés mai állása s a jobbágyság a helleneknél és rómaiaknál* (Budapest, 1875);
* *A Claudiusok története* (Budapest, 1876);
* *A legújabb kor története* (Budapest, 1878);
* *Az ókor története* (I – III., Budapest, 1879 – 1881).

### Geografia 
* *A magyar királyság földirata* (Pest, 1872);
* *Egyetemes földirat* (Budapest, 1874);
* *Földrajzi kis atlasz* (Budapest, 1873).

### Hizkuntzalaritza 
* *A baszk nyelv ismertetése* (Budapest, 1866)

## Erreferentziak
Falbalas

***Falbalas*** 1945eko Jacques Becker frantziar zinema zuzendariaren film melodramatikoa da.

## Argumentua 
Micheline Parisera iritsi da, Daniel Rousseaurekiko bere ezkontza prestatzera. Han, bere senargaiaren lagunik onenarekin maiteminduko da, Philippe Clarence diseinatzailearekin. Limurtzaile damugabea, Philippek neska seduzitu eta bazter utziko du gero, baina ondoren Michelinerekin erabat maiteminduta dagoela ohartuko da. Michelinek bere senargai arduratsuarekin ezkontzeko edo diseinatzailearekin alde egiteko dilemari aurre egin beharko dio.

## Aktoreak 
* Raymond Rouleau : Philippe Clarence
* Micheline Presle : Micheline Lafaurie
* Jean Chevrier : Daniel Rousseau
* Gabrielle Dorziat : Solange
* Françoise Lugagne : Anne-Marie
* Jeanne Fusier-Gir : Paulette
* Jane Marken : Mme Lesurque
* Christiane Barry : Lucienne
* Rosine Luguet : Rosette Lesurque
* Marcelle Hainia : Juliette
* François Joux : Murier
* Marc Doelnitz : Alain Lesurque
* Paulette Langlais : operadorea
* Nicolas Amato : Antoine

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Lapazandegi

**Lapazandegi** baserria Donostian dago, Ulia auzoan, Mirakruz gainetik igotzen den Ulia pasealekuan. Bertan dagoen iturburua 1850an hasi zen Gipuzkoako hiriburua urez hornitzen. Bidebietan auzoan dagoen Moneda baserriko urak ere urte berean hasi ziren erabiltzen. Lapazandegitik gertu dagoen Soroborda ur-biltegia 1869an eraiki zen Moneda baserriko ura bildu eta banatu ahal izateko.

Iturria izen bereko baserriaren lurren beheko aldean dago. Gorago parean dagoen bidezidorra aspaldiko bide bakarra zen orduan. Bidezidor horretan iturriaren parean baino altuago aspaldiko ur-biltegi txiki bat dago oraindik. Horraino ponpatzen zen ura motor txiki batekin.

Hiria uraz hornitzeko beharra beti egon da lotuta biztanleriaren hazkuntzarekin. Lapazandegiko urak bideratu zirenean 10.000 lagun bizi ziren Donostian. Hirira ura eramateko historian zehar egin diren urratsak eta une horietako bakoitzean zein zen biztanleria ikus daitezke taula honetan: 

[thumb|500px|[Errotazar baserria|Errotazarretik eta Monedatik ("Boneda" mapan) zetorren ubidearen planoko zati bat, non **Lapazandegi** eta bere urak agertzen diren, 1861ean eginda. Donostiako Udal Artxiboa.]]

## Ikus, gainera 
* Soroborda, Donostiako ur-biltegia
* Uliako Lore-Baratzak parkea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kvinnodröm

**Kvinnodröm** (euskaraz *Ametsak*) 1955eko Ingmar Bergman suediar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako drama film bat da. Eva Dahlbeck, Harriet Andersson eta Gunnar Björnstrand aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Susanne (Eva Dahlbeck) Estokolmoko modelo agentzia baten jabea da. Doris (Harriet Andersson), bere modelo ospetsuenak, Susannekin bilduma berri baterako Goteborgera argazki sesio bat burutzera doan unean, Palle (Sven Lindberg) mutil-lagunarekin eztabaidatu eta liskarra izango du. Jada Goteborgen daudela, Dorisek adineko Otto Sönderby (Gunnar Björnstrand) kontsularekin topo egin eta hark orain ospitale psikiatriko batean dagoen bere emaztearen antzekotasun harrigarria ikusiko dio. Kontsulak Dorisen nahi guztiei men egingo die, arropa dotorea eta harribitxiak erosiz, eta biek elkarrekin egun zirraragarria igaroko dute, kontsularen alaba iritsi (Kerstin Hedeby) eta gupidarik gabe aitaren berekoitasuna agertarazten duen arte.

Bien bitartean, Sussanne bere maitale ohia den Henrikekin (Ulf Palme) telefonoz hitzordua egin, hark ezkondua dagoenez gogo txarrez baiezkoa eman eta biak berrelkartuko dira. Biek larrutan egin eta Henriken emaztea hirira itzultzen denerako planak egingo dituzte.

## Aktoreak 
* Eva Dahlbeck: Susanne
* Harriet Andersson: Doris
* Gunnar Björnstrand: Otto Sönderby, kontsula
* Ulf Palme: Henrik Lobelius jauna
* Inga Landgré: Lobelius andrea
* Benkt-Åke Benktsson: Magnus jauna
* Sven Lindberg: Palle Palt
* Kerstin Hedeby: Marianne

## Kanpo estekak 
* *Kvinnodröm* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Kvinnodröm* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Gustav Philipp Zwinger

**Gustav Philipp Zwinger** (Nurenberg, 1779ko urtarrilaren 3a - *ib.* 1819ko urtarrilaren 15a), alemaniar margolaria izan zen. Sigmund Zwinger (1744-1813) margolari eta grabatzailearen semea eta ikaslea izan zen. Gustavek ikasketak Vienan egin zituen Heinrich Fügeren eskutik eta jaioterrira itzultzean bertako Arte Eskolako irakasle eta zuzendari izan zen. Olioz eta akuarelaz aritzen zen eta liburu batzuen ilustrazioak ere egin zituen.

## Erreferentziak 
* *Artikulu honek "Zwinger, Gustav Philipp" *Bryan´s of Painters and Engravers* *liburuko informazioa du; *Michael Bryan idatzia, Robert Edmund Gravess  eta Sir Walter Armstrong-ek argitaratua,  1886-1889ko argitalpen gaur egun domeinu publikoa.*
Jayapura

**Jayapura** () Indonesiako hiria da, Papua probintziako hiriburua. 935,9 kilometro koadroko eremua du, eta 2010ean 256.705 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Riau

**Riau** (jawiz: , ) Indonesiako 34 probintzietako bat da, Sumatra uhartearen erdi-ekialdean dagoena, Malakako itsasartearen ertzean. 87.023 kilometro koadroko eremua du, eta 2014an 5.870.774 biztanle zituen. Hiriburua Pekanbaru da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Auguste de Forbin

**Auguste de Forbin**, izen osoa **Louis Nicolas Philippe Auguste de Forbin** (La Roque-d'Anthéron, 1777 - Paris, 1841), noble frantziarra, margolaria, 1816tik aurrera Louvre museoaren zuzendaria izan zen.

## Margolan ezagunenak 
Margolari trebea, beste lanen artean hauek aipatzea merezi dute:
* *Procession des Pénitents noirs*, 1806.
* *Vision d’Ossian*, 1806.
* *Mort de Pline, Juillet 1816*.
* *l’Éruption du Vésuve* 1817. Lan honek Frantziako Académie des beaux-arts instituzioaren ateak ireki zizkion.
* *Religion au tribunal de l’Inquisition*, 1817.
* *Inès de Castro couronnée après sa mort*, 1819.
* *Vue de Jérusalem près de la vallée de Josaphat*, 1825.
* *Camposanto monumentale*, 1827.
* *Cloître de Santa Maria Novella à Florence*.

## Idazlanak 
* *Sterne à Paris, ou le voyageur sentimental*, komedia, 1800.
* *Charles Barimore, roman sentimental*, 1810.
* *Voyage dans le Levant sur*, 1819.
* *Souvenirs de La Sicile disponible sur Gallica*, 1823.
* *Mois à Venise*, 1824.

## Erreferentziak