open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Reticularia lycoperdon

***Reticularia lycoperdon*** edota ***Enteridium lycoperdon*** izenez ere ezaguna, *Enteridiidae* familiako onddo espezie bat da. Ez du sukalderako balio.

Sinonimoak: *Reticularia argenta*, *Reticularia umbrina*.

## Deskribapena 
**Fruktifikazioa:** Etalio moduan, 2 eta 8 cm bitarteko diametrokoa eta 1 eta 2 cm bitarteko lodierakoa. Hasietan zuri-argentifero kolorekoa, bere azalean dituen kaltzio-gatzen metaketengatik; gero, azala desagertzean arre-beltzaxka bihurtzen da, espora masa kanpoan geratzen da, *Lycoperdon* baten bezala (hortik datorkio izena) orridun erretikulu "capilicio" batek atxikita, kasu honetan "pseudocapilicio" batek, ez baita benetako sarea.

**Etimologia:** *Reticularia* terminoa "reticulum" hitzetik dator, gainazalaren bi herenetan esporak dituelako. *Lycoperdon* epitetoa grekotik dator, otso esan nahi duen "lycos" hitzetik eta uzker, esan nahi duen "perdon" hitzetik. Birrindutzean esporak jariatzen dituelako 

## Jangarritasuna 
Ez du sukaldaritzarako balio.

### Nahasketa arriskua 
Ia nahastezina. Arinki ikusten bada, plasmodio egoeran, fuligo batekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Apiriletik azarora batez ere. Hildako zuretan.

### Banaketa eremua 
Espezie kosmopolita da. Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Karibea, Argentina, Europa, Errusia, Kaukaso, Japonia, Taiwan, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pardo

[thumb| [Ofizier pardoa, XVIII. mendea]]
***Pardo*** Ameriketako portugaldar eta espainiar kolonia ohietan hego europarren, amerindiarren eta mendebaldeko afrikarren ondorengo hiru arrazakoak izendatzeko erabiltzen den terminoa da. Zenbait tokitan ez ziren mestizoak (Amerindiar-Hego Europako jatorria), ez mulatoak (Mendebaldeko Afrikar-Hego Europako jatorria), ez zanboak (Amerindiar-Mendebaldeko Afrikako jatorria) definituak.  Mexiko kolonialean, *pardo* "*mulatoaren* ia sinonimo bihurtu zen, eta horrela bere erreferentzia indigen zati handi bat galdu zuen". XVIII. mendean, *pardo* izan zitekeen belztasunaren etiketa hobetsiena. *Negro-k* ez bezala, *pardok* ez zuen esklabotzarekin loturarik.  XVIII. mendeko Mexikoko Arraza margolanek *negro hitza erabiltzen dute*, inoiz ez dute *pardo* etiketa erabiltzen, espainiarrekin eta afrikarrekin osatutako bikote mistoak identifikatzeko. 

Brasilen, *pardo* hitzak adiera orokorra izan du kolonizazioaren hasieratik. Pêro Vaz de Caminharen gutun ospetsuan, adibidez, Brasil portugaldarrek lehen aldiz deskribatu zutenean, amerikar indigenei "pardo" deitzen zieten: "Pardo, biluzik, jantzirik gabe". Harrezkero hitza nahasketa hauek izendatzeko erabiltzen da: Afrikako/Hego Europako nahasketak, Hego Asiako/Hego Europako nahasketak, Amerikako indigenak/Hego Europako/Hego Asiako/Afrikako nahasketak eta Amerikako indigenak beraiek. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elena López Agirre

**Elena López Agirre** (Madril, 1956) espainiar idazlea da, gaztetatik Gasteizen bizi dena. XX. mendeko euskal rock mugimenduari buruzko hainbat liburu idatzi ditu.

## Ibilbidea 
Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean Kazetaritza ikasketak egin zituen. 1985ean Egin egunkariko *Bat, Bi, Hiru* musika gehigarrian idazten hasi zen eta aldi berean Gasteizko Potato reggae taldean gitarjole sartu zen. Taldeko Pedro Espinosa kidearekin batera Aianai Kultur Elkartea sortu zuen.

1996an *Del txistu a la telecaster* liburua idatzi zuen eta bertan Euskal Rock Erradikala deitu zenaren historia azaldu zuen. 1998an Potato taldearen historia idatzi zuen eta 2013an Hertzainak taldearena. 2015ean euskal musikaren historian garrantzitsuak (baina ezezagunak) izan diren 25 emakumezkoren biografiak idatzi zituen. 

2022an "Bajando la colina. De las orquestinas a los conjuntos. Vitoria 1940-1980" dokumentala egin zuen. Gasteizko kaleetako musika jarduera azaltzen du eta horretarako 50 elkarrizketatik gora egin ditu.

## Lanak 
### Liburuak 
* *Del txistu a la telecaster* (1996)
* *Potato, la utopía de una Euskadi tropikal* (Aianai, 1998)
* *Historia del Rock Vasco: edozein herriko jaixetan* (2011)
* *Hertzainak. La confesión radical* (Aianai, 1993 - Pepitas de Calabaza, 2013)
* *Neskatxa maite. 25 mujeres que la música vasca no debería olvidar* (2015)
### Dokumentalak 
* *Bajando la colina. De las orquestinas a los conjuntos. Vitoria 1940-1980* (Aianai, 2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aingeru Olabarrieta

**Aingeru Olabarrieta Capelo** (Luiaondo, Araba, 2005eko azaroaren 14a) futbolari euskal herritarra da. 

## Biografia 
Aurrelari moduan aritzen da, normalean hegaletik hasita. Athleticeko harrobian garatu da, 2015eko udatik. Naiz eta gazte mailakoa izan oraindik, Bilbao Athleticen elementu garrantzitsua izan zen. 2024ko Maiatzaren 19an egin zuen debuta lehen taldearekin San Mamesen Sevillaren aurkako ligako neurketan, Iker Muniainen eta Raúl Garcíaren San Mameseko azken partidan. 2024ko irailean Athletic-en Europa League-eko B zerrendan sartu zen.  2025eko udan talde zurigorriak Bigarren mailarako igoera lortu berria zuen Andorrara lagatu zuen Ibai Gómezen esanetara aritzeko.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko apirilaren 25ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Amalfi (Antioquia)

**Amalfi** Kolonbiako Andeetako udalerria da, Erdialdeko Mendikatearen iparraldean Antioquia departamenduko eta Antioquiako ipar-ekialdeko azpieskualdearen parte da. Amalfiko lurraldeak Anorí eta Segovia udalerriekin muga egiten du iparraldean; Segovia, Remedios eta Vegachí ekialdean; Vegachí, Yalí, Yolombó eta Gómez Plata hegoaldean eta Anorí eta Guadalupe mendebaldean. Herria Amalfiko aireportuak zerbitzatzen du.

91 kilometro koadroko hedadura du, eta 22.088 biztanle dituen Antioquiako udalerri handienetako bat da.  Konderriak 11.481 biztanle ditu  eta La Víbora haranean dago, urre eta ur erreserbetan aberatsa den eskualde menditsu batean, XIX. mendearen erditik aurrera Antioquiako beste eskualde batzuetatik, batez ere Copacabanatik, Rionegrotik, La Cejatik, Santa Fe de Antioquiatik, Yarumaletik eta Santa Rosa de Ososetik kolonoak erakartzen dituena, baita Espainia, Siria, Libano, Maroko, Txina, Alemania, Suedia, Finlandia herrialdeetako eta Nigeria bezalako Afrikako Mendebaldeko eskualdeetako etorkinak ere. XIX. eta XX. mendeetan urre bila zebiltzan kanpoko kolonoen aberats iraunkor batek, bertako biztanleria xurgatu zuen, eta duela 9 mila urte inguruko froga arkeologikoak daude, Yamesi, Guamocoe eta Tahamien kulturetakoak. Haien hizkuntza desagertua bizirik dago tokiko esamoldeetan eta izen geografikoetan Europako eta Afrikako ondorengoekin duten elkarrekintzan.

Amafileko Tigrearekin identifikatzen da udalerria, 1949ko gertaera historikoarekin, bertako batzuek eskualdean askatu zuten Bengalako Tigre bat ehizatu zutenean. Jaguarraren habitat naturala ere denez, ekitaldia ezaguna egin zen. Biztanleak *Amalfiko Tigreak* bezala ezagutzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Björn Leukemans

**Björn Leukemans** (Deurne, 1977ko uztailaren 1a) Belgikako txirrindulari ohia da, profesionala 2000tik 2015era.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mireia Calafell i Obiol

**Mireia Calafell i Obiol** (Bartzelona, 1980ko ekainaren 23a) Kataluniako poeta, idazle eta kultur ekoizlea da. Bere poema batzuk Argentinan, Brasilen, Herbehereetan, Erresuma Batuan, Arabiar Emirerrietan eta Espainian argitaratutako antologien parte dira.
thumb
Giza Zientzietan lizentziatua da Pompeu Fabra Unibertsitatean, eta kultura ekoizpenak egiten dituen *La Sullivan* erakundean lan egiten du kultura eta hezkuntza proiektuak garatuz. *Poesía i +*  jaialdiko zuzendarikidea izan zen 2016 eta 2017 urtetan. 2018tik *Barcelona Poesía*  jaialdiko zuzendarikidea da. Ikerketaren arloan, hainbat artikulu argitaratu ditu kultura-ikerketan espezializatutako aldizkarietan. Meri Torrasekin batera, *Los textos del cuerpo* saiakera laburren bildumako zuzendarikidea izan da eta, Aina Pérez Fontdevilarekin batera, *El cuerpo en mente*. *Versiones del ser desde la pensamiento contemporánea* (2011) liburua argitaratu du. [*Tantas mudas*: Barcelona, Stendhal Books, 2016. Traducció de Flavia Company]
* *Nosaltres, qui*. Barcelona, LaBreu Edicions, 2020 (Premi Mallorca de poesia, 2019; Premi Josep Maria Llompart de poesia, 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mireia Calafelli elkarrizketa Catorce.cat-en
Barton Lynch

**Barton Lynch** (Manly, 1963ko abuztuaren 9a) australiar surflari ohia da.

Surfeatzen hasi zen 8 urterekin, eta junior mailan garaipenak lortu zituen. Nazioartean lehiatu zen hamabost urtez, 1998an erretiratu arte. 17 probatan amaitu zen, Rip Curl Pro Bells Beach barne, eta zortzi aldiz sailkatu zen lehenengo lauen artean. 1988an World Surf League txapelduna izan zen.

Munduko txapelketa bertan behera utzi ondoren, olatu handien surfera joan zen denbora batez, eta, ondoren, surflari australiarrak entrenatzera eta munduko probak iruzkintzera.
Pyronema domesticum

***Pyronema domesticum*** *Pyronemataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da erabiltzen sukaldean.

## Deskribapena 
**Apotezioa:** Kuxin formakoa, normalean talde handiak osatuz garatzen da, zarakar mamitsuak osatuz, laranja-izokin kolorekoa, su hondarretan, substratuan, amaraun fin baten antzeko mizelioa hautematen da. Urruti samarretik ikusiz gero, sute bateko sugeldoa dela dirudi.

**Himenioa:** Leuna eta hori-laranja kolorekoa edo izokin kolorekoa.

## Jangarritasuna 
Ez du sukaldaritzarako balio.

### Nahasketa arriskua 
Soilik *Pyronema omphalodes* delakoarekin nahas daiteke, makroskopikoki berdina da, mikroskopikoaren laguntzarekin bakarrik bereiz daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan oso ohikoa da, su hondarretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Txile, Argentina, Kanariak, Europa, Errusia, Turkia, India, Thailandia, Australia, Zeelanda Berria, Mozambike, Hegoafrika, Zimbabwe, Madagaskar, Kenya, Benin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Veleia aldizkaria

**Veleia** Euskal Herriko Unibertsitateko (EHUko) Antzinaroko Zientzien Institutuko (AZI) urtekari zientifikoa da, Historiaurrea, Antzinako historia, Arkeologia eta Filologia klasikoak gaiak jorratzen dituena.

Ohiko lau ataletan banatzen da: dosier monografikoa, artikuluak, bariak eta idazlanen aipamenak. Artikuluak kanpoko bi informatzailek berrikusi eta ebaluatzen dituzte, modu anonimoan. Gainera, *Anejos de Veleia* eranskinen saila argitaratzen du, antzinako mundua eta gaur egungo munduan nola jasotzen den aztertzen duten monografiak argitaratzeko. Garrantzi berezia ematen dio Euskal Herriko eta gertuko gaiei. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Veleia Dialneten
Nico Verhoeven

**Nico Verhoeven** (Tilburg, 1961eko urriaren 2a) herbehereetar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1986**
* 3. Belgikako Itzulian eta etapa bat 
* 2. Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketan
**1987**
* Zottegem Hiriko Sari Nagusia
* Frantziako Tourreko etapa bat 
**1988**
* 2. Stadsprijs Geraardsbergenen
**1990**
* Mexikoko Itzuliko bi etapa
* 3. Isberguesko Sari Nagusian
**1992**
* Murtzialo Itzuliko etapa bat
**1994**
* Étoile de Bessègesko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ariztibarrena

**Ariztibarrena** (gaztelaniaz Tristuibartea ere deitua) Iratin dagoen erreserba naturala da. Petxuberroko mendiaren iparekialdean dago, Hiriberri Aezkoa herrian. 1987ko apirilaren 10eko 6/1987 Foru-legeaz babestuta dago. 

## Ezaugarriak 
55 hektarea ditu. Irati ibaitik mendiaren 940 metroetara doa; berez, malda eta amildegi bat dira. Lur gehienak amankomunak dira jabego pribatukoa den zati txiki bat salbu. 

Erreserbak ametz ilaundun (*Quercus pubescens*) espeziearen basoa babestea nahi du. Baso mota hauek lehen Nafarroan oso zabalak ziren baina gaur egun aztarna batzuk bakarrik gelditzen dira. Oihanpean ezpel (*Buxus sempervirens*) espeziea da nagusi. Goiko aldean ere pagoak daude.

Basoa ondo kontserbatuta dago, eta zuhaitzak aparteko itxurakoak ez diren arren, espezie-aniztasun ona mantentzen du eta landaredia ondo egituratuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Tristuibarteara joateko ibilbidea.
Afro-kolonbiar

**Afro-kolonbiarra** Afrikako beltzen eta haien nahasteen (pardoak, mulatoak eta zanboak) ondorengo kolonbiarra da. Giza talde honi *beltzak*, *morenoak*, *mulatoak*, *nitxoak, afroak* eta beste herri-deitura eta eufemismoak deitu ohi dira, baita *afro-ondorengoak* eta San Andres Artxipelagoko Raizalak eta San Basilio de Palenqueko biztanleak aipatzen dituztenak ere.

Bere historia XVI. mendeko lehen hamarkadan espainiarrek eta britainiarrek Kolonbiara ekarritako afrikarren esklabotzarekin hasten da. 1520. urterako, afrikarrak Kongo, Angola, Kamerun, Ghana, Liberia, Gambia, Boli Kosta, Ginea-Bissau, Sierra Leona, Senegal eta Mali  bezalako tokietatik ekartzen zituzten, azkar gutxitzen ari zen bertako biztanleria ordezkatzeko. Bere biztanleria esponentzialki hazi zen merkataritza transatlantikoarekin edo merkataritza triangeluarrarekin. 1851n hasitako emantzipazio prozesu luzeak haien esklabizatzailei bakarrik egin zien mesede ,  eta birpopulatze askearen hasiera izan zen, baina gaur egun, Kolonbiako Pazifikoko biztanleriaren % 90 da.  Herrialdeko beste eskualde batzuetan ehuneko esanguratsuak daude, hala nola Bogotan dauden 110.000 afro-ondorengoak. 

Joan den mendearen erdi aldera, populazio beltzaren gehiengoa herrialdeko bi kostaldeetan aurkitzen zen; Pazifikoko departamenduetan (Cauca, Chocó, Nariño eta Valle del Cauca) eta Karibeko kostaldekoetan (Antioquia, Atlántico, Bolívar, Cesar, Córdoba, La Guajira, Magdalena, San Andres eta Sucre). Azken mende erdian, biztanleria beltzaren sektore handi bat kokatu da herrialdeko hiri nagusietan. Gaur egun, Kolonbia Latinoamerikako afro-ondoko biztanle gehien dituen hirugarren herrialdea da Brasil eta Haitiren atzetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guanare

**Guanare**, **Villa del Valle del Espíritu Santo de San Juan de Guanaguanare** bezala sortua,  Venezuelako Portuguesa estatuko hiriburua da. 1591ko azaroaren 3an sortu zuen Juan Fernández de León portugaldarrak "Espíritu Santo del Valle de Guanaguanare" izenarekin. 1786an, Barinasko Komandantzia Orokorra sortu zenean, haren parte zen, Caracasko Probintzian sartuta. 1824an, Guanare, Ospino eta Araure kantonamenduak Caracasko Probintziatik banandu eta Barinasen sartu ziren berriro, zeinak Probintzia maila eskuratu zuen. 1851n, Portuguesako probintzia sortu zen Guanare, Araure, Guanarito eta Ospino kantonamenduekin. 1881eko apirilean, Portuguesa, Cojedes eta Zamora batu ziren Hego-mendebaldeko estatu handian; batasun horrek 1909ra arte iraun zuen, Guanare Estatuko hiriburu izendatu zuten Eleazar López Contreras presidentearen dekretuz gaur arte. Hiri hau, Portuguesa estatuan sortu zen lehena izateaz gain, Ameriketako hiri bakanetako bat da fundazio-akta gordetzen duena.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
* Guanare hiria
* Portugalgo kultura
* Guanareko klima
* Guanare udalerriko klima
* Guanare udalerriko alkatetza
* Portugalgo estatuko kultura
* Guanare udalerriko ekonomia
* Guanare hiriko ondarea
Débora Falabella

**Débora Lima Falabella** (Belo Horizonte, 1979ko otsailaren 22a - ) aktore, film-zuzendari eta zinema ekoizle brasildarra da.

## Bizitza 
Rogério Falabella aktorearen eta Maria Olympia abeslariaren alaba, Cynthia Falabella aktorearen eta Junia Falabella ekoizlearen ahizpa da.

1995ean hasi zuen ibilbidea artistikoa, hamabost urte zituela, Ziraldok idatzitako *Flicts* antzezlanean. 1999 hasieran, telebistan debutatu zuen *Malhação*-ren bosgarren denboraldian.

2012an, lehen aldiz protagonista antzeztu zuen prime timen, *Avenida Brasil* telenobelan.

### Bizitza pertsonala 
2000tik 2003ra, Daniel Oliveira aktorearekin harremana izan zuen. 

2004an, Forgotten Boys taldeko Chuck Hipolitho musikariarkin harremanetan hasi zen. 2005ean elkarrekin bizitzera joan ziren. 2009ko maiatzaren 9an jaio zen haien alaba, Nina Falabella Hipolitho. 2010ean banandu ziren.

2011tik 2012ra, Daniel Alvim aktorearekin harremana izan zuen. 2012an, Murilo Beníciorekin harremanetan hasi zen, elkarrekin bizitzera joan ziren hiru hilabeteko harremanaren ostean eta 2019an banandu ziren. 2022ko azaroan, Fernando Fraiha zuzendari eta gidoilariarekin ezkondu zen.

## Lanak 
### Telebista 
### Filmak 
### Internet 
### Bideoklipak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Portuguesako probintzia

**Portuguesako probintzia**  Venezuelako probintzia zaharretako bat zen, herrialdeak oraindik erregimen zentralista zuenean. Probintzia 1851ko apirilaren 10ean sortu zen Barinasetik bereizi zenean  gaur egungo Portuguesa estatuak hartzen duenaren antzeko lurraldearekin. 

## Lurralde banaketa 
1851n Portuguesako probintzia Araure, Guanarito, Ospino eta Guanare kantonamenduetan banatu zen .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Sagredo

**Iñaki Sagredo Garde** (Irun, 1967) gipuzkoar historialari eta arkeologoa da. Nafarroako erresumako gazteluak ikertu ditu 1997 urtetik aurrera eta hainbat liburu argitaratu ditu gaiari buruz. Gazteluen ikerketa arkeologikoak ere egin ditu. Gestión Cultural Larrate arkeologia enpresako kidea da.

## Ikerketa lerroak 
Nafarroako gazteluei buruzko erreportaje ugari argitaratu ditu hainbat komunikabidetan, baina bere obra ezagunena Nafarroako erresumako gazteluei buruzko bost liburuki dituen "Castillos que defendieron el reino" lana da:  . Ondarearen defendatzaile aktiboa da, hitzaldi ugari ematen ditu eta hainbat kultura-elkarteekin lan egiten du, hala nola Burgiko «La Kukula», «Asociación Cultural de Almadieros Navarros», «Asociación del amigos del castillo de Loarre», eta beste egileri eta udalei aholkua ematen die.[thumb|257x257px|[Aitzorrotzeko gaztelua|Aitzorrotzeko gazteluko indusketetan parte hartu du iñaki Sagredok]]
## Argitalpenak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dialneteko egile fitxa
Eslako ubidea

**Eslako ubidea** ureztatzeko eta industriarako lan hidraulikoa da, Leon eta Zamora probintzien artean dagoena, Gaztela eta Leongo autonomia erkidegoan. Vega de Toral-eko Esla ibaiaren uren erabilera oso zaharra da, eta gutxienez X. mendetik dokumentuetan aurki daiteke. Erdi Aroan inguru honetan egindako kanal nagusia *Molinos de Valencia de Don Juan* deritzona da, XV. mendetik dagoena.  Proiektu ilustratuak Vega del Toral ibarreko Eslatik ateratako kanalak hobetzen saiatu ziren, azkenik, Isabel II.aren erregealdian, Eslako ubidea eraikitzea onartu zen arte. Geroago obra hau nabarmen aldatuko zenez, egungoari Eslako ubide berria deitzen zaio batzuetan.

## Eslako ubide zaharra 
[ezkerrera|thumb| Akueduktu abandonatua, bertatik igarotzen zen Eslako ubide zaharra [Villamañán|Villamanán eta Valencia de Don Juan artean .]]
Ofizialki canal del Príncipe de Asturias (Asturiasko Printzea kanala) deitu zitzaion, bere amak Isabel II.a erreginak 1859an emandako Dekretuaren bidez, Dionisio Lago Abad ingeniariak sinatutako hasierako proiektua onartzen zuena.

Geroago, Compañía Ibérica de Riegos (*The Iberiar Irrigation Company, Limited*) konpainiak emakida eskuratuko zuen, eta proiektua berraztertu eta 1877ra arte amaitu ez ziren eraikuntza lanak garatuko zituen. Ingeniaria George Higgin ingelesa izan zen.

Eslako kanalak Esla ibaiaren urak hartzen zituen Benamariel herriaren parean, eta Villamañán, Coyanza, San Millán de los Caballeros, Villademor de la Vega, Toral de los Guzmanes, Algadefe, Villaquejida, San Cristóbal de Entreviñas, Benavente eta Villanueva de Azoague udalerriak zeharkatzen zituen. Luzera osoa 45 km-tik gorakoa zen, eta bere azken urak Órbigo ibaira itzultzen ziren.

Bere bidean Vega de Toral ibar aberatsaren lurrak ureztatzen zituen eta hainbat ur-jauzi ere bazituen, irin errotek edo zentral hidroelektrikoek industrialki erabiltzen zituztenak. 

Hemeretzigarren mendeko ubide honen zati batzuk abandonatuta daude oraindik, zubi, akueduktu eta eraikin batzuekin. 2007an Eslako ubidearen lehen proiektuaren (1857) 150. urteurrenean, aipatutako obraren ondarea berreskuratzea eta etorkizuneko gozamenerako eta kontserbaziorako birbaloratzea proposatzen zuen ikerketa bat egin zen. 

## Eslako ubide berria 
[thumb| Eslako ubide berria [Villademor de la Vega|Villademor de la Vegatik igarotzean.]]
1967an Dueroko Konfederazio Hidrografikoak Eslako ubidearen emakida eta bere elementu guztiak eskuratu zizkion Alejandro Fernández Araoz-i (1953tik jabea). Hilabete batzuk geroago, haren erreforma eta hedapena egin ziren (Mariano Palancar Penella eta Enrique Giménez Sánchez ingeniariak), gaur egun den Eslako ubide berria sortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hugues-Bernard Maret

**Hughes-Bernard Maret, Bassanoko dukea** (Dijon, 1763ko maiatzaren 1a - Paris, 1839ko maiatzaren 13a) frantziar politikari, diplomazialari eta kazetaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1834ko azaroaren 10etik 18ra.

Zuzenbidean lizentziatua eta Erregearen Gorteko abokatua, Frantziako Iraultzaren ideiek eragin zioten. Lehen Batzar Nazionaleko eztabaidak argitaratu zituen ''Bulletin de l'Assemblée*-n, gero *Le Moniteur Universel* bihurtua. Talde moderatuko kide izan zen eta 1792an Londresera bidali zuten misio diplomatikoan.

Ondoren, Frantziako Errepublikako enbaxadore izendatu zuten Napoliko Erresuman. Austriarrek harrapatu zuten eta, hogeita hamar hilabeteren ondoren, Luis XVI.a Borboikoaren alaba batek trukatu zuen eta kazetaritzan aritu zen denbora batez.

Brumaireko estatu-kolpearen ondoren, Napoleonen idazkari izendatu zuten. *Le Moniteur'' egunkari ofiziala zuzendu zuen, eta gero Estatu idazkaria eta ministroa izan zen. 1809an Bassanoko duke titulua jaso zuen.

Napoleoni leial, kanpainetan lagundu zion eta 1808ko Espainiako Konstituzioaren erredaktoreetako bat izan zen. 1811n Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuten eta Austria eta Prusiarekin oaz itunak idatzi zituen. 1813an ministerioan ordezkatu zuten, baina Napoleonekin batera joan zen azken porrotera arte.

Borboien berrezarkuntza ondoren, Grazen erbesteratu zen 1820an Frantziara itzuli ahal izan zen arte. Luis Filipe erregeak Frantziako pare izendatu zuen eta 1834an lehen ministro.
Matalaz (abestia)

***Matalaz** (edo **Dolu gabe***) Zuberoako abesti herrikoia da, XVII. mendeko Bernard Goienetxe apaiz zuberotarraren omenez sortua. Hitzak Jean-Louis Davantenak dira eta musika herrikoia Benito Lertxundik moldatua. 

Urte askotan ez zen jakin nor zen hitzen egilea, baina 2023an Davantek adierazi zuen berak idatzi zituela 1950an, eta zuzenketa pare bat proposatu zituen. eta 1993an Hunkidura kuttunak I album ospetsuan.

Fitxategi:Jean L. Davant zuberotarra.jpg|Jean-Louis Davant
Fitxategi:Castle of Mauleon, prison.jpg|Presondegia Mauleko gazteluan.
Fitxategi:Benito Lertsundi 1971 Guregipuzkoa 1005799 01.jpg|Benito Lertxundi

## Bernard Goienetxe 
Bernard Goihenetxe, ***Matalaz*** ere deitua, Mitikileko (Zuberoa) erretore zen; izena etxetik zetorkion, gaur egun Goihetx bilakatu dena. XVII. mendean, zuberotarrek harengan konfiantza ezarri ondotik, buruzagi izendatu zuten: 1661ean, beste 7.000 zuberotarrekin, Matalaz jauntxoen aurka altxatu zen. Nekazarien eta Frantziako Armadaren arteko borroken ondoren, matxinadak ez zuen aurrera egin. Lau hilabeteko gudaren ostean, lepoa moztu zioten Lextarreko plazan —Zuberoako garai hartako hiriburua—. Horren ondorioak izan ziren zuberotarren foru eta eskubideak murriztea eta bertako nobleziaren boterea sendotzea. Etxahun-Iruri koblakariak pastoral bat eskaini zion 1955ean, *Matalaz*, Eskiula herrian antzeztua. Gaur egungo ideologia abertzalearen iruditerian Zuberoako eta Euskal Herriko izatearen eta herriaren interesen defentsan jardun zuen heroi handi gisa ageri da.

## Antzeko beste abesti bat 
Etxahun Iruriren Matalaz pastoralean Matalazen hiltzea izenburuko abestia plazaratu zuen 1955ean. Niko Etxartek, Amaia Zubiriak edota Imanol Larzabalek abestu izan dute. Pier Paul Berzaitz zuberotarrak ere kantatu zuen Lili baten kantorea albumean (Elkar 2005), eta 13 urte geroago Zortzi bikoteak ere (Anorack Records. 2018).
Fitxategi:Etxahun iruri armiarma.jpg|Etxahun Iruri
Fitxategi:Niko etxart 001.jpg|Niko Etxart
Fitxategi:Amaia Zubiria.jpg|Amaia Zubiria
Fitxategi:Pier Paul Berzaitz.jpg|Pier Paul Berzaitz
Fitxategi:Imanol Larzabal.jpg|Imanol Larzabal

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Matalas apaizaren matxinada
* *Matalas* (antzezlana)
* Bernard Goienetxe
* *De Trevilleren azken hitzak*

## Kanpo estekak 
* Matalas, *Puntubi.com* webgunean.
Vega de Toral

**Vega de Toral** Espainiako eskualde historikoa da, Esla ibaiaren eskuinaldean dagoena eta, iparraldetik hegoaldera, gaur egungo Leongo San Millán de los Caballeros, Villademor de la Vega, Toral de los Guzmanes , Algadefe, Villamandos, Villaquejidako zatia, eta Cimanes de la Vega, eta Zamorako San Cristóbal de Entreviñas eta Villanueva de Azoagueko udalerrien lurraldeak osatua. Toral de los Guzmanestik jasotzen du izena. 

## Herriak 
* Algadefe (León)
* Bariones de la Vega (León)
* Cimanes de la Vega (León)
* Lordemanos (León)
* San Kristobal de Entreviñas (Zamora)
* San Miguel del Esla (Zamora)
* San Millán de los Caballeros (León)
* Santa Colomba de las Carabias (Zamora)
* Toral de los Guzmanes (León)
* Villademor de la Vega (León)
* Villamandos (León)
* Villanueva de Azoague (Zamora)
* Villaquejida (León)
* Villarrabines (León)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matalazen hiltzea

Matalazen hiltzea iEtxahun Iruriren Matalaz pastoraleji abesti bat da 1955ean. Niko Etxartek, Amaia Zubiriak edota Imanol Larzabalek 
Fitxategi:Etxahun iruri armiarma.jpg|Etxahun Iruri
Fitxategi:Niko etxart 001.jpg|Niko Etxart
Fitxategi:Amaia Zubiria.jpg|Amaia Zubiria
Fitxategi:Pier Paul Berzaitz.jpg|Pier Paul Berzaitz
Fitxategi:Imanol Larzabal.jpg|Imanol Larzabal

[ezkerrera|thumb|[Mauleko gaztelua|Mauleko gazteluko presondegia.]]
Bernard Goihenetxe, ***Matalaz*** ere deitua, Mitikileko (Zuberoa) erretore zen; izena etxetik zetorkion, gaur egun Goihetx bilakatu dena. XVII. mendean, zuberotarrek harengan konfiantza ezarri ondotik, buruzagi izendatu zuten: 1661ean, beste 7.000 zuberotarrekin, Matalaz jauntxoen aurka altxatu zen. Nekazarien eta Frantziako Armadaren arteko borroken ondoren, matxinadak ez zuen aurrera egin. Lau hilabeteko gudaren ostean, lepoa moztu zioten Lextarreko plazan —Zuberoako garai hartako hiriburua—. Horren ondorioak izan ziren zuberotarren foru eta eskubideak murriztea eta bertako nobleziaren boterea sendotzea.
[thumb|[Piarres Lartzabal|133x133px]]
Matalazen irudiak bizirik iraun du gaur egun arte. Horren froga da Piarres Lartzabalek *Matalas* antzeslana sortu zuen 1968an. 

## Hitzak 
## Antzeko beste abesti bat 
*Matalaz (edo Dolu gabe*) Zuberoako abesti herrikoiak ere Bernard Goienetxe apaiz zuberotarraren omenez sortu zuten. eta 1993an Hunkidura kuttunak I albumean.

Fitxategi:Jean L. Davant zuberotarra.jpg|Jean-Louis Davant
Fitxategi:Benito Lertsundi 1971 Guregipuzkoa 1005799 01.jpg|Benito Lertxundi

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Matalas apaizaren matxinada
* Matalas (antzezlana)
* Matalaz (abestia)
* Bernard Goienetxe

## Kanpo estekak 
* *Matalaz hiltzia (Imanol Larzabal). Euskal Karaokeak, Youtube* &#x20;
Giorgio Furlan

**Giorgio Furlan** (Treviso, 1966ko martxoaren 9a) italiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
### 1990 
Italiako Txapelduna

### 1991 
Bernocchi Kopa

### 1992 
Suitzako Itzulia eta etapa bat

Toscanako Giroa

Fleche Valone

### 1993 
Italiako Giroko etapa bat

Suitzako Itzuliko etapa bat

### 1994 
Milan-San Remo

Pantalica Saria

2. Fleche Valonean

### 1995 
Suitzako Itzuliko etapa bat

Galiziako Itzuliko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eneritz Vadillo

**Eneritz Vadillo Crespo** (Gorliz, Bizkaia, 2004ko azaroaren 1a) emakumezkoen Laboral Kutxa-Fundación Euskadi talde profesionaleko euskal txirrindularia da.

## Ibilbidea 
2022. urtean Espainiako gazte mailako txapelduna izan zen erlojupeko proban eta 2023rako Laboral Kutxa taldeak fitxatu zuen. 2023an nagusien errepideko lasterketan zazpigrren postua lortu zuen baina 23 urtez azpiko Espainiako txapelduna izan zen. 2023an Euskal Herriko Itzulian hartu zuen parte. 

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villarrabines

ezkerrera|thumb| Villarrabinesko esfingea. XX. mendean ekoiztutako serieko eskultura bat da  .
**Villarrabines** Villamandos udalerriko alkate-auzo bat da, Vega del Eslan kokatua, INEren arabera 77 biztanle dituena. CV-232-20 errepidearen amaieran dago, N-630 errepidetik sarbide bakarra 

*La provincia de León-en (gida orokorra)*  azaltzen denaren arabera: 1928koa, aipatzekoa da parrokia, XIII. mendeko atea duena, XV. eta XVI mendeetako eskulturak  eta "oso bitxia" den erretaula nagusi bat, 1953an Linaresko Santa Maria la Mayor basilikara (Jaen) eraman zutena.

## Demografia 
77 biztanle ditu,  40 gizon eta 37 emakume udalerrian erroldatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fabio Sacchi

**Fabio Sacchi** (Milan, 1974ko maiatzaren 23) italiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1998**
* Bernocchi Kopa
**2001**
* Etruriarren Kostaldeko Sari Nagusia
* 3. Down Under Tourrean eta etapa bat 
**2002**
* Murtziako Itzuliko bi etapa
**2003**
* Romagnako Giroa
* 2. Laigueglia Sarian
**2004**
* Portugalgo Itzuliko etapa bat
**2005**
* Milan-Turin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bruno Cenghialta

**Bruno Cenghialta** (1962ko abenduaren 5a) italiar txirrindulari ohia da, profesionala 1986tik 1998ra.
Geroago, zenbait txirrindularitza talderen zuzendaria izan da.

## Palmaresa 
**1988**
* Hofbrau Kopa
* 2. Venetoko Giroan
**1990**
* 2. Placci Kopan
**1991**
* Frantziako Tourreko etapa bat 
* 2. Romagnako Giroan
* 7. Donostia Klasikoan
**1992**
* 3. Wincanton Classicean
**1993**
* 2. Matteotti Sarian
* 3. Tre Valli Varesinen
* 3. Züricheko txapelketan
**1994**
* Bernocchi Kopa
* 2. Amstel Gold Racen
* 2. Pratoko Industria eta Merkataritza Sari Nagusian
* 9. Lieja-Bastogne-Liejan
* 10. Munduko Txirrindularitza Kopan
**1995**
* 6. Rund um den Henninger-Turmen
* 10. Donostia Klasikoan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rutstroemia firma

***Rutstroemia firma*** *Rutstroemiaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du sukaldaritzarako balio.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 3 eta 10 mm bitarteko diametrokoa; hasieran inbutu forman, gero zabaldu egiten da, lehoi kolorekoa edo  arre-gorrixka.

**Hanka:** Luze samarra, zati emankorrari eusten dio, eta ilunagoa da oinarrian.

**Haragia:** Nahiko hauskorra eta elastiko samarra, urria eta ez oso sendoa, usain zehatzik gabea eta erabat zaporegabea.

## Jangarritasuna 
Ez du sukaldaritzarako balio.

### Nahasketa arriskua 
Altzetan *Rutstroemia bolaris* ere aurki genezake, honek kolore horixkagoa du. Izeien adarretan *Rutstroemia elatina* agertzen da. Lizar, pago eta haritzen hosto eta pezioloetan *Rutstroemia petiolorum* agertzen da.

## Sasoia eta lekua 
Normalean neguan, haltzen, hurritzen eta haritzen adarretan. Ohikoa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Costa Rica, Groenlandia, Islandia, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lanzia echinophila

***Lanzia echinophila*** *Rutstroemiaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du sukaldaritzarako balio, oso txikia baita.

Sinonimoak: *Phialea echinophila*, *Rutstroemia echinophila*.

## Deskribapena 
**Errezeptakulua:** Kupiliformea, sesila edo oin motz batekin. 2 eta 10 mm bitarteko diametrokoa. Barne aldea edo himenioa, marroia da, leuna eta kanpoko aldea kolore berekoa, baina argiagoa. 

**Hanka:** Motza, mehea, kolore berekoa edo zertxobait ilunagoa oinarrian. Batzuetan hanka gabe.

**Etimologia:** *Echinophila* epitetoa grekotik dator, trikua esan nahi duen "echinos" hitzetik eta laguna esan nahi duen, "philos" hitzetik. Gaztainen morkotsetan hazten delako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria, oso tamaina txikia baitu.

### Nahasketa arriskua 
Espezie hau erraz ezagutzen da bere habitatagatik, gaztaina morkotsean hazten baita.

Beste *Rutstroemia* batzuk: *Rutstroemia bolaris*, hau, *Alnus viridis-*en eroritako eta hildako adarretan hazten da. *Rutstroemia bulgarioides*, hau *Picea*-en erdi lurperatutako pinaburuetan jaiotzen da. *Rutstroemia elatina*, hau *Abies alba* espezieko luma eta adar erorietan. *Rutstroemia luteovirescens*, *Acer*-en usteldutako pezioloetan. *Rutstroemia firma*.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean oso arrunta da. Lur hezean erori eta beratutako gaztaina (*Castanea* *sativa*) morkotsen barruko aldean agertzen da.

### Banaketa eremua 
Brasil, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Israel eta Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antigorputz antinuklear

**Antigorputz antinuklearrak** edo **ANA** (ingelesetik, *Antinuclear Antibodies*) zelula nukleoan dauden proteinen aurka jarduten duten autoantigorputzak dira. Kopuru txikietan daude gizaki guztiengan, baina beren kontzentrazioa nabarmen handituta dago hainbat gaixotasun autoimmune dituzten gizabanakoengan.

Autoantigorputzak oker jarduten duten antigorputzak dira: gorputzeko antigenoen aurka jotzen dute, antigeno arrotzak bailiran. Eraso horren ondorioz hantura prozesua abian jartzen dute, ehunak eta organoak kaltetuz, eta gaixotasun autoimmuneen sintoma kaltegarriak piztuz .

Antigorputz antinuklearren titulua 1:160 edo handiagoa baldin bada (hots, diluzio horretan edo handiago batean antigorputz horiek antzematen baldin badira) laginak patologia autoimmune batekin lotuta egoteko probabilitatea handia dela jotzen da. Hala ere, gizabanako gutxi batzuek ANAren kontzentrazio handia dute odolean inongo patologiarik garatu gabe .

Hainbat gaixotasun autoimmunetan agertzen dira antigorputz antinuklearrak titulu handietan: lupus eritematosoan, esklerosi anizkoitzean, artritis erreumatoidean, hepatitis autoimmunean, poliomiositisean.... .

DNAren aurkako antigorputzak antigorputz antinuklearren mota bat dira, zelula nukleoan dagoen DNAri eraso egiten diotenak. Lupus eritematosoa duten gaixoek antigorputz horiek dituzte kontzentrazio handietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Davide Cassani

**Davide Cassani** (Faenza, 1961eko urtarrilaren 1a) italiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1987**
* 3. Milan-Vignolan
**1990**
* Emiliako Giroa
* Bernocchi Kopa
**1991**
* Emiliako Giroa
* Agostoni Kopa
**1992**
* Tirreno-Adriatikoko etapa bat
* 2. Ameriketako Sari Nagusian
**1993**
*.Agostoni Kopa
* Italiako Giroko etapa bat
* 6. Euskal Herriko Itzulian
**1994**
* Mediterraneoko Tourra eta bi etapa
* Euskal Herriko Itzuliko etapa bat
**1995**
* Emiliako Giroa
* Sabatini Kopa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nigeriako futbol liga

**Nigeriako futbol liga**, Nigerian urtero jokatzen den futbol txapelketa nagusia da. 1972an sortu zen.

## Podiuma 
## Palmaresa 
|valign="top"|

|}

### Nigeria Professional Football League 
*¹ Arazo administratioak izan ziren eta 24. jardunaldian eten zen Liga. Une horretako sailkapena bihurtu zen ofiziala.
*² 2019an eta 2023an fase erregularreko lehenengo seirek txapelketarako ligaxka jokatu zuten.
*³ 2020ko martxoan COVID-19 pandemiaren erruz Liga bertan behera gelditu zen eta une horretan zegoen sailkapena ofizial bihurtu zen.

## Garaipenak 
## Ikus, gainera 
* Nigeriako futbol kopa

## Kanpo estekak
ZIS-5

**ZIS-5a** () 4x2ko kamioi sobietarra izan zen, Moskuko ZIS fabrikak ekoitzia, 1932–1948 urteen artean –lehenengoa 1930. urtearen amaieran egin bazen ere–.
Johan Krouthén

**Johan Krouthén** (Linköping, 1858ko azaroaren 2a - Stockholm, 1932ko abenduaren 19a) suediar margolaria izan zen.

Eskola utzi eta 14 urte eman zituen argazkilaritza eta margolaritza ikasten, eta 16 urterekin Suediako Arte Errege Akademian sartu zen marrazketa eta erretratuen eta paisaien margolaritza ikasteko. 1881ean utzi zuen Akademia, tradizio akademikoarekin bat ez zetorrela, eta idealismora eta errealismora aldatu zen.

Parisen egonaldi labur bat egin ondoren eta Suedian paisaiak margotu ondoren, 1883ko udan Oscar Björckekin Skagenera joan zen eta artisten koloniara batu zen.

Jaioterrira itzuli zenean, paisaiez gain, bertako jendearen erretratuak eta barruak margotzen hasi zen. 1909an Stockholmera joan zen bizitzera, baina Linköpingera itzultzen jarraitu zuen.

## Iruditegia 

JOHAN Krouthen22.jpg|*Paisaia*
Johan Krouthén, Trädgårdsinteriör från Linköping.jpg|*Linköpingeko lorategia*
Johan Krouthén - Höns på ladugårdsbacken.jpg| *Hens ukuiluaren atzean* (1885)
Johan Krouthen - Stiftsbibliotekare Segersteen i sitt hem 1885.jpg| *Segerstéen liburuzaina bere etxean* (1886)
Johan Krouthén-Vallflicka i sommarlandskap.jpg| *Artzaina udako paisaian* (1889)
Johan Krouthen - Sommarlandskap med betande boskap 1901.jpg|*Ganadua bazkatzen ari den udako paisaia* (1901) 
Johan Krouthén-Strand med badande pojkar.jpg| *Mutilak hondartzan bainatzen* (1906)
Johan Krouthén - Tre läsande kvinnor.jpg| *Hiru emakume udako paisaian irakurtzen* (1908)
Johan Krouthén-Motiv från halländska nordkusten.jpg|*Halland iparraldeko kostaldeko eszena* (1912)
Johan Krouthén-Sommarlandskap med vandrande barn.jpg| *Udako paisaia, haurrak paseatzen* (1913)
Harvestad.jpg|*Harvestadeko etxea*, (1923)

## Kanpo estekak
Bernesga ibaia

**Bernesga ibaia** Espainiako ipar-mendebaldeko ibai bat da, Esla ibaiaren eskuinaldean dagoen ibaiadarra, Kantauri mendilerroan jaio eta Leongo probintzia iparraldetik hegoaldera zeharkatzen duena. Bernesga Leon hiritik pasatzen da eta 77 km-ko luzera du.

## Geografia 
### Ibilgua 
Bernesga Pajares mendatearen gainaldetik jaiotzen da, Kantauri mendilerroan, Valgrande-Pajares eski pistetako urak biltzen. Erreka ugari (Dulcepeña, Cayeros eta Rocapeñas) bat egiten dute ibai baten ibilgu ezaguna eratzeko, gutxi gorabehera 1500 metroko altueran.

Ibai honek ez du erregulatzeko urtegirik. Eskuineko ibaiadarra den Casares ibaiaren urtegiak (Casaresko urtegia) soilik kontrolatzen ditu bere urak.

Eski estazioko azpiegituratik irten orduko, N-630 errepide nazionalarekin topo egiten duzu, Gijón - Sevilla, Zilarraren ibilbidea batzuentzat, Donejakue Bidea besteentzat, errege bidea gehienentzat, Jovellanosen erabakia izan zen, Pajares portutik Asturiasera irteera bat emateko, ibai hau Leon eta Oviedo arteko komunikazio naturala bihurtu zuena. Esla ibaia ezagutu arte galduko ez duzun urratsen laguna. Hau ere trenaren ibilbidea da. Bide zabaleko trenekoa, abiadura handikoa, tunel batetik, lurpetik joango delako.

Metro batzuk beherago, Arbasko Santa Maria Kolegiatari omenaldia egiten dio, erromaniko garaiko tenplu ezezaguna, baina hainbeste eraldatua non igarotako estilo guztien aztarnak erakusten ditu.

Leongo hiritik igarotzean, bere ibilguan egin diren aldaketen ondorioz, ibaiak oso emari ahula du, eta horrek betidanik egon den ur-bizitzaren aniztasunari eta kantitateari eragin dio.

### ibaiadar nagusiak 
Bernesga ibaiaren ibaiadar nagusiak hauek dira:

: eskuineko marjinan:
:* Rodiezmo ibaia
:* Casares ibaia
:* Los Barrios ibaia

: ezkerreko ertzean:
:* Camplongo ibaia
:* Fontún ibaia
:* Torío ibaia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izaskun Etxaniz

**Izaskun Etxaniz Rodriguez** (Santurtzi, ) bizkaitar arraunlaria da, arraunketa olinpikoan aritzen dena.

## Ibilbidea 
2010ean egindako arraunketa ikastaro batek animatuta herriko Itsasoko Ama elkartean hasi zen. 23 urtez azpiko Espainiako selekzioan sartu zen eta maila absolutuan ere selekzioarekin jarraitzen du.

2021ean skiffean Espainiako itsasoko txapelduna izan zen eta arrunketa olinpikoko txapeldunordea. 

2023an Areetako Raspas del Embarcadero taldearekin ari da arraunean, elkarte honek arraunketa olinpikoa jorratzen baitu. Zagreben jokaturiko Munduko Kopan zilarrezko domina eskuratu zuen lemazaingabeko laukoan (4-) eta Espainiako txapelduna izan zen lauko skullean (4x).

Arraunketa olinpikoan jarduteko dirulaguntzak eta babesleak eskasak direnez crowfunding kanpainak egin izan ditu.

## Palmaresa 
* Munduko Kopa:
**  Lemazaingabeko laukoa (4-): 2023
* Espainiako itsasoko txapelketa: 
**  Skiff (1x): 2021
* Espainiako arraunketa olinpikoa:
**  Lauko skulla (4x): 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesus Tapia

**Jesus Tapia Sagarna** (Astigarraga, 1973) gipuzkoar arkeologoa da, Historiaurrea bereziki ikertu duena.

## Bibliografia 
Filosofia eta Letretako lizentziatua (Historia espezialitatea) Granadako Unibertsitatean  1996. urtean. Hainbat indusketatan eta arkeologia-lanetan parte hartu du Aranzadiko Kide Aktiboa eta Historiaurreko Arkeologia Saileko kidea da.

Burututako lanek eta kolaborazioek Euskal Herriko Historiaurrearen arloari eta Kantauriko eremuari erreparatu diote batez ere, baina beste gai batzuetan ere parte hartu du, adibidez, Erdi Aroko eta Aro Modernoko Arkeologian edo Espainiako Gerra Zibileko zein Gerraosteko hobi komunen desehorzketan. Sirian eta Argentinako Patagonian garatutako nazioarteko ikerketa-proiektuetan ere parte hartu du.

2003tik, bere ikerketa-proiektuak zuzendu ditu Aranzadiko kide den aldetik, aire zabaleko historiaurreko aztarnak aurkitzera. Donostialdeko eremuan burututako aire zabaleko prospekzioak edo Lasturko (Deba) Linatzetako aztarnategi mesolitiko-neolitikoaren indusketetan parte hartu du.

Bere didaktika- eta dibulgazio-jardueretan, Europako Arku eta Bultzagailu bidezko Tiro Lehiaketaren ekitaldietan parte hartu duela, baita historiaurreko teknologiaren erreplikak eta tailerrak egitea ere.

Hezurren Egia proiektuaren gidaritzan aritu da Antxieta Arkeologi Taldearen laguntzarekin. Proiektu horren bidez, Urola Erdiko bailaran urtetan Antxietak aurkitutako aztarnak aztertu eta ezagutarazi nahi da bailarako udalen lankidetzarekin.

Argitalpenak

Bere azken liburuetako bat *Elosua-Plazentzia* izan da, izen bereko estazio megalitikoari buruzkoa, Aranzadi Zientzia Elkarteko historiaurreko arkeologia taldearen eskutik, Jesus Tapia buru duela.

Aro garaikidetik Paleolito Erdiko neandertalen arrastoak eman dituen Lizarrateko aztarnategian ere lan egiten du. 

## Argitalpenak 
* 2022. Cubas Morera, Miriam; Tapia Sagarna, Jesús; Ceberio Rodriguez; Manu  eta Alonso Gondra, Euken: Elosua-Plazentzia. Dolmenen ibilbidea 100 urte geroago. 
* 2022. Rafael Bolado del Castillo, Jesús Tapia Sagarna, Oriol López Bultó, Leonor Peña Chocarro, Inés L. López-Dóriga, Marián Cueto Rapado, Enrique Gutiérrez Cuenca, José Angel Hierro Gárate, Miriam Cubas Morera, Pablo Pérez Vidiella: "El depósito ritual de la Edad del Hierro de la cueva del Aspio (Ruesga, Cantabria)". *Complutum*,  1131-6993,  1988-2327, 33 lib., 2, 481-505 or.
* 2021-2022. Cubas Morera, Miriam ; Quevedo-Semperena, Izaro; Santamaría Diaz, Urko; Armendáriz Gutiérrez, Angel ; Tapia Sagarna, Jesús  eta Gómez Olivencia, Asier: "Historiaurre Hurbila arku atlantikoan giza aztarnen zuzeneko datazioen bidez (2020ko Barandiaran Bekaren laburpena)". Anuario de Eusko-Folklore  0210-7732, 56, (Gaia: Euskal gastronomia eta elikagaiak: kultura, praktikak eta eraldaketa), 105-126 or. José Miguel Barandiaran Fundazioa.
* 2021. Jesús Tapia Sagarna: "Historiaurreko arkeologia: ikerketa proiektuak 2021", *Aranzadiana*,  1132-2292, 142, 136-163 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antxieta Arkeologi Taldea

**Antxieta Arkeologi Taldea** Gipuzkoan ikerketa arkeologikoa garatzen duen irabazi asmorik gabeko talde kulturala da. 1965. urtean sortu zen.

Historiaurreko aztarnak bilatzen dituzte haitzuloetan, zein aire librean. Gipuzkoako Foru Aldundiaren baimenarekin ikerketako lehen fasean aritzen dira, prospekzioa alegia: lurraldearen miaketak eta zundaketak, laginak hartu eta materialak analizatu eta azterketa orokor bat egin, aurkikuntzaren ezaugarriak neurtzeko. Behin-behineko estratigrafia ere finkatzen dute material arkeologikoekin eta laginekin.

Arkeologo profesionalen zuzendaritzapean eta elkarlanean lan egiten dute Ikerketaren lehen fasea amaitzean, material guztiak zigilatu eta inbentariatzen egiten dute. Ondoren, material guztia Gordailura eramaten dute informazio eta txosten guztiekin batera.

## Elkarteari buruzko zenbait argitalpen 
* 
* 
*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Antxieta Arkeologi Taldea. Gipuzkoan ikerketa arkeologikoa garatzen duen taldea. Web-gune ofiziala.
Rangers International FC

**Rangers International Football Club** edo **Enugu Rangers** Nigeriako futbol talde bat da, Enugu hirikoa. Nigeriako futbol talde zaharrenetakoa da eta inoiz lehen mailatik jeitsi ez dena.

## Historia 
Enugu Rangersen garai onena 1974 eta 1984 artean izan zen, Nigeriako sei liga eta bost kopa irabazi zituen eta Afrikako Txapelketako finalera iritsi zen, baina Gineako Hafia FC taldeak garaitu zuen, Ginean 1-0 emaitzaz galdu baitzuen eta etxean 3-2 irabazi, kanpoko golaren balioagatik hain zuzen ere. 

Denbora luzearen ondoren 2016an liga berriaa eta 2018an Kopa irabazi zituen.

## Palmaresa 
### Nigerian: 14 
* Nigeriako Liga (7): 1974, 1975, 1977, 1981, 1982, 1984, 2016.
* Nigeriako Kopa (6): 1974, 1975, 1976, 1981, 1983, 2018.
* Nigeriako Superkopa (1): 2004.

### Nazioartean: 1 
* Afrikako Txapeldunen Kopa (0): finalista 1975ean
* Afrikako Errekopa (1): 1977.

## Kanpo estekak
Ucero ibaia

**Ucero** Iberiar penintsularen barnealdeko ibaia da, Dueroren ibaiadarra. Espainiako Soria probintzia zeharkatzen du.

## Deskribapena 
Ibaiak Soria probintzia zeharkatzen du eta Ucero herri homonimoaren inguruetan du jatorria. Rejas, Valdeavellano, Valdelinares, Valdemaluque, Sotos, Valdelubiel, El Burgo, Osma eta La Olmeda herriak bere ibilguaren bi aldeetan utzi ondoren, Duero ibaira isurtzen amaitzen da. 

Bere ibaiadarren artean Lobos, Abion eta Sequillo ibaiak daude. 

Dueroko arro hidrografikoari dagokiona, bere urak Ozeano Atlantikora isurtzen dira.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Madoz, Pascual (1849). «Ucero». Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar XV. Madrid. Wikidata Q115624375. 

## Kanpo estekak
Alejandro Aravena

**Alejandro Gastón Aravena Mori** (Santiago, 1967ko ekainaren 22a) txiletar arkitektoa da.

Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifikalean graduatu zen 1992an, eta Artearen Teoria eta Historia ikasten jarraitu zuen Veneziako Iuav Unibertsitatean. 2002tik 2005era irakasle bisitaria izan zen Harvardeko Diseinu Eskolan, eta gaur egun irakaslea da Txileko Unibertsitate Katolikoan.

2015ean Veneziako Bienaleko arkitektura saileko arduradun izendatu zuten. 2009tik 2015era Pritzker Sariko epaimahaikidea izan zen eta Britainiar Arkitektoen Errege Institutuko kidea da.

2016an Pritzker Saria irabazi zuen.

## Lanak 
* Dorre bikiak Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifikalan
* Huelquén Montessori eskola
* Eskultore batentzako etxea
* Pirehueico aintzirako etxea
* Hunt, Le Mans eta Johnson bizitegi-eraikinak, St. Edward’s Unibertsitatea, Austin, Texas
* Arte tailerrak Vitra campusean, Weil am Rhein
* Ordos Villa (Barneko Mongolia)

## Iruditegia 

Campus San Joaquín (15).jpg|Dorre bikiak, Unibertsitate Katolikoa
Edificio Anacleto Angelini.jpg|Anacleto Angelini eraikina

## Kanpo estekak
Kantari (argipena)

**Kantari**k esanahi ezberdinak ditu:
* **Kantaria** da ahotsaren bidez musika egiten duen artista.
* **Kantari** mugikorrerako app bat da euskal kanta herrikoien hitzak irakurri ahal izateko.