open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
SciELO

**SciELO** (**Scientific Electronic Library Online** edo **Lineako Liburutegi Zientifiko Elektronikoa**) liburutegi digitaleko proiektu bat da, Brasilgo São Pauloko Estatuko Ikerketarako Laguntza Fundazioaren (*Fundação de Amparo à Pesquisa do Estado de São Paulo—* FAPESP) eta Osasun Zientzien Informaziorako Latinoamerikako eta Karibeko Zentroaren ekimena (BIREME), , aldizkari zientifikoen edizio osoak elektronikoki argitaratzea ahalbidetzen duena, mekanismo ezberdinen bidez sarbidea ahalbidetzen duen software-plataforma baten bidez, besteak beste, titulu eta gai zerrendak, egilearen eta gaien aurkibideak eta bilatzaile baten bidez.

SciELO proiektuak, argitalpen eta dibulgazio zientifikoari lotutako nazioko eta nazioarteko hainbat erakunderen laguntza ere badu , «formatu elektronikoan literatura zientifikoa prestatzeko, biltegiratzeko, zabaltzeko eta ebaluatzeko metodologia komun bat garatzea» du helburu. Gaur egun, herrialde hauek parte hartzen dute SciELO sarean: Hegoafrika, Argentina, Brasil, Txile, Kolonbia, Costa Rica, Kuba, Espainia, Mexiko, Peru, Portugal, Venezuela; Era berean, garapen fasean daude: Bolivia, (Dagoeneko bilduma bateratua: https://scielo.org/es/) Paraguay (Dagoeneko bilduma bateratua: https://scielo.org/es/) eta Uruguai (Dagoeneko bat bilduma bateratua: https://scielo.org/es/). 

## Historia 
Brasilgo hamar aldizkari zientifiko biltzen zituen SciELO proiektu pilotua 1997ko martxoa eta 1998ko maiatza bitartean garatu zen. Tarte horretan, Interneten argitalpen elektronikorako metodologia bat garatu eta ebaluatu zen. 

1998ko ekainetik aurrera, SciELO proiektuak aldian-aldian lan egin du, aldizkari berriak sartuz eta beste herrialde iberoamerikar batzuetara zabalduz. 2002az geroztik, SciELOk Brasilgo Garapen Zientifiko eta Teknologikorako Kontseilu Nazionalaren (*Conselho Nacional de Desenvolvimento Ciencia e Tecnológico* — CNPq) laguntza izan du.

## Scielo Bildumak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* SciELO.org webgunea.
2006ko Bizkaiko Bira

**2006ko Bizkaiko Bira**, Bizkaiko Birako XXV I. ekitaldia izan zen. Lasterketa, Euskalduna Jauregian azaldu zen eta ekainaren 28tik uztailaren 3ra egin zen. Iñaki Barrenetxea profesional ohiak antolatu zuen bere anaia Asier eta Balmasedako txirrindularitza elkartearekin batera. Bilbon erlojupeko ikusgarria egin zen. 126 txirrindularik hartu zuten parte. Hauen artean, Unai Elorriaga, lehen etapako garailea eta lehen liderra izan zena.

## Taldeak 
## Etapak 
Mungia-Mungia (147km) 

Lemoiz-Lemoiz (142km)

Bilbo-Bilbo (6km)

## Sailkapen Nagusia 
# David Martin 
# Jordi Fite
# Esteban Plaza

## Kanpo estekak
Runa

***Runa, Archivo para las Ciencias del Hombre***, ***Runa*** izenez ezagutzen dena, Buenos Aireseko Unibertsitateko (Argentina) Filosofia eta Letren Fakultateko Antropologia Zientzien Institutuak (ICA) argitaratutako aldizkari akademikoa da.

## Misioa eta helburuak 
Aldizkari honek gai antropologikoekin lotutako ikerketak egiten dituzten Argentinako eta beste herrialde batzuetako egileen lanak argitaratzen ditu, batez ere antropologia fisikoarekin, gizarte antropologiarekin, etnologiarekin, etnohistoriarekin eta folklorearekin lotuta. Aldizkariak historia luzea du Argentinako argitalpen akademiko gisa, eta iraganean arkeologiari buruzko lanak ere biltzen zituen.  Aldizkariak ikerketaren emaitzen trukea indartu eta sustatzea du helburu, gizarte eta giza zientzien esparruan. 

Sarbide irekiko aldizkaria da, doakoa, parekoen bidez ebaluatutako bi urtean behin, eta hainbat motatako lanak argitaratzen ditu, batez ere jatorrizko artikuluak, kongresuetako artikuluak, puntako ikertzaileei egindako elkarrizketak, interesgarri diren lanen itzulpenak, iruzkinak edo liburuen iritziak. eta eztabaida akademikoak aurrerapenak izan daitezke momentuko eztabaida teorikoetan. Lanak batez ere gaztelaniaz argitaratzen dira, nahiz eta portugesez ere argitaratu daitezkeen, betiere aldizkariaren arauak eta politikak betetzen badituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aldizkariaren webgunea
* Aldizkariaren orria SciELO liburutegi birtualean.
* Aldizkariaren orria Redalyc-en
Web bilaketa motore

thumb|Bilaketa-motorren adibidea
**Bilaketa-tresna** edo **bilatzailea** bere web armiarmari esker web zerbitzarietan gordetako fitxategiak bilatzen dituen sistema informatikoa da.  Adibide bat Interneteko bilatzaileak dira (batzuek sarean bakarrik bilatzen dute, baina beste batzuek albisteak, Gopher bezalako zerbitzuak, FTP, etab.) gai bati buruzko informazioa eskatzen dugunean. Bilaketak gako-hitzekin edo zuhaitz hierarkikoekin egiten dira gaika; bilaketaren emaitza «Bilaketa-emaitzen orria» web-helbideen zerrenda bat da, non bilatutako gako-hitzekin lotutako gaiak aipatzen diren.

Automatikoki funtzionatzen dutenez, bilatzaileek, oro har, web direktorioek baino informazio gehiago dute. Hala ere, azken horiek bilaketetatik (ez automatizatuak) edo orrialde sortzaileek emandako oharretatik ere eraiki behar dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bilaketa motor

## Kanpo estekak
Mari-mutil

thumb|right|Gizonezko arropaz jantzitako emakume gazte bat, harrika.
**Mari-mutila** edo **mari-mutikoa** mutilen itxura eta keinuak dituen neska da. Mari-motrailu (neska lodikotea) eta mari-gizon (gizon itxura duen emakumea) antzeko terminoak dira. Edonola ere, oso esapide trauskila da. Ezaugarri komunen artean, gizonezkoen arropa erabiltzea eta beren izaeran fisikoak diren eta kultura askotan maskulinotzat hartzen diren edo mutilak menderatzen dituzten jolas eta jardueretan parte hartzea daude.

## Historia 
XIX. mendeko kultura estatubatuarrean, mari-mutil terminoa () neskei ariketa fisikoa egiteko eta arropa desberdinak erabiltzeko aukera ematen zien jokabidea izendatzeko erabiltzen dute. Jokabide honen elikadura-estilo osasungarria dela eta, terminoak ospea lortu zuen hainbat urtetan, femeninotzat jotzen diren emakumeen jokabide-kode nagusiaren alternatiba gisa.

Charlotte Perkins Gilman idazle feministak, *Women and Economics* bere liburuan, neskentzat mari-mutil jarreraren onurak azaldu zuen, generoa esploratzeko askatasun-modu bat zela esanez. Joseph Lee egileak, 1915ean, erabakigarritzat definitu zuen mari-mutil fasea 8 eta 13 urte bitarteko nerabeen garapenean.

Denboraren poderioz, mari-mutil jarreraren eta lesbianismoaren arteko erlazio aditzera eman dute, Hollywoodeko filmetako neska zakarraren (*butch*) estereotipoaren kasuan adibidez. Dianne Elise psikoanalistak saiakera batean lesbianek emakume heterosexualek baino gehiago mari-mutil jarrera erakutsi zutela azaldu zuen. Hala ere, portaera ez da adierazle fidagarria bere orientazio sexuala definitzeko.

Avon Longitudinal Study of Parents and Children-en txosten batek eskolaurreko neskek mutilek nahiago dituzten jostailuekin jolastean faktore genetikoen eta jaio aurreko faktoreen eragina dutela iradokitzen du. Gainera, mari-mutilek zientzia eta teknologia gaietan interes handiak dituztela nabaritu da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hormako paper horia

***Hormako paper horia*** () Charlotte Perkins Gilmanek idatzitako ipuin dramatikoa da, 1899an *The New England Magazine* aldizkarian argitaratua. 2012an Ana Moralesek euskaratu zuen.

## Sinopsia 
Lehen pertsonan idatzita, istorioa emakume batek bere egunkarian idatzitako oharren multzo bat da. Emakume horren senarrak etxe zahar bat alokatu du uda pasatzeko. Etxeko beste gela batzuk baztertuta, bikotea goiko solairuan kokatzen da haurren gelan. Izenik gabeko emakumea tratatzeko modu gisa, lan egitea debekatzen zaio, eta behar bezala elikatzera eta ariketa asko egitera eta aire zabalean egotera bultzatzen du, senarrak "aldi baterako nerbio-depresio"tik errekuperatu ahal izateko, garai hartako emakumeentzako diagnostiko komuna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sibarita

**Sibarita** gauza bikain, dotore eta garestien zalea dena da. Izen honen etimologia Sibari italiar hiritik dator, eta zehazkiago, bertan zegoen Sibaris antzinako greziar koloniatik, bere biztanleen luxuzko eta oparitutako bizitzagatik ospetsua zena.

Oro har, erosketa-maila handiko pertsonak dira, eta, horri esker, artikulu eta ondasun esklusiboak eta balio handikoak eskura daitezke. Batzuek erosteko ahalmen hori nabarmentzeko ohitura izan dezakete, eta, kasu horretan, nabarmenkeria hori haien izaera sibaritaren parte da. Sibaritismoa bizitzako edozein ordenari buruzkoa izan daiteke, edo, zehatzago, ondasun edo adierazpen mota jakin bati buruzkoa.

Tradizioz, oturuntza eta gustu gastronomiko finez gozatzen duten gizabanakoei "sibarita" (baita ahozuri edo mokofin ere) deitu izan zaie, baina gaur egun, janariaren sibaritetarako ez ezik, musikaren, teknologiaren, artearen, bidaien eta abarren sibaritetarako ere erabiltzen dugu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Magia beltz

[thumb|[John Dee eta Edward Kelley elizako hilerri batean izpiritu bat hel eginez]]
**Magia beltza** liturgia magikoko ekintzak dira, baldin eta haien izaera, metodoak edo helburuak gizarteak normalean onartzen ez baditu eta, oro har, helburu pertsonala, berekoia eta propioa badute, ondorio sozial edo publikoetan pentsatu gabe. Magia beltza sorginkeria mota bat da, eta zoritxarra, gaixotasunak edo beste edozein motatako kalteak sortzeko sortutako gaiztakeriak ustez egiteak definitzen du. Magia zuri terminoaren antonimo gisa erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katuen kantua

**Katuen kantua**  Gose taldeak Joseba Sarrionandiaren hitzekin sortutako abestia da. 2014an Gose taldeak *Gosariak* diskoan plazaratu zuen. 2015eko Korrika kulturalaren barruan aritu ziren kontzertuan ematen Euskal Herrian zehar.

Disko berean beste hamar kanta agertu ziren. besteak beste hauek:Txalupa,  Banku atrakatzaileak, Zoroetxeko harresia, Katuen kantua, Alegrantziaren aldeko konjura, Bederatzi te kikara basamortu ertzean, edo Belengo albistiek.
Fitxategi:Gose 2012an Berriak 10 urte 01.jpg|Gose (2012)
Fitxategi:Joseba Sarrionandia - 2016.jpg|Sarrionandia (2016)

## Hitz "KATU"dunak 
[thumb|300x300px|[Katuen kantua|Katuen kantuko 41 "KATUak".]]
Hitz-joko etengabe moduan entzun daitezke abesti honen hitzak, 41 bider agertzen baitira "ka-tu" silabak elkarren segidan. Horietarik 19 bider Katu hitzaren agerpenak dira, hitzak dituen lau adiera desberdinetan (felinoa, mozkorraldi ondokoa, tresna mekanikoa eta pistolaren osagaia), baina abestian badira KATUdun diren beste 13 berba (bilaKATU, debeKATU, esKATU,  galdeKATU, konpliKATU, nazKATU, madariKATUa, musiKATU.  nazKATU, oihuKATU, pusKATU, saKATU, uKATUa).  "SaKATU dute KATUa" eta izenburua bera ere ("KATUen KAnTUa") bereziki jolasgurak dira. Paragrafo guztietan gutxienez bi "KATU" dira, eta batzuetan bost izatera ere ailegatzen dira. Adibidez honetan: 

: *Halaxe da KATUa*
: *nazKATU, konpliKATU*
: *eta madariKATUa bilaKATU.*

Fitxategi:Collage of Six Cats-01.jpg|KATU felinoak.
Fitxategi:Trigger kr2.jpg|SaKATU KATUa
Fitxategi:Jackscrew.gif|Autoa altxatzeko KATUa
Fitxategi:Michelangelo drunken Noah.jpg|Biharamoneko "KATUa"
Honela hasten da Abestia:

: *KATUEN KANTUA*
:
: *KATU bat lasai garaje alboan*
: *buztana altxatuz miauka*
: *kamioi handi bat heldu denean*
: *burrunbadan balaztaka.*
:
: *Txoferrak esKATU du errime,*
: *marmarrean eta irainka:*
: *“Gurpil zahar hori pusKATU baitzait,*
: *nork daki hemen mekanika?”*
:
: *Mekanikoa, logale, etzanda;*
: *garagardoen KATUa:*   *“*
: *Ai zer tristea langilearen*
: *atsedenaldi uKATUa!”*
:
: *Halaxe da KATUa*
: *nazKATU, konpliKATU*
: *eta madariKATUa bilaKATU.*
: [...]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Joseba Sarrionandia
* Alegrantziaren aldeko konjura
* Txalupa (abestia)
* Katuaren testamendua

## Kanpo estekak 
* Katuen Kantua -Gosariak. Youtube Gose-gaia
* Olatu arteko txalupa arraroa Joseba Sarrionandia, Ines Osinaga. Zaldiarri, hea.eus (Ea, 2022-01-25). Gosariak diskoko liburuxka olerkiekin eta azalpenekin.
* Gose: 'Sarrionandiarekin topo egiteko puntua bilatu behar izan dugu' Euskadi Irratia, Faktoria, EITB, 2014-10-27
* Joseba Sarrionaindiaren hitzak Gose taldeak musikaturiko Gosariak Radio Vitoria, EITB, 2014.10-31
* Olatu arteko txalupa arraroa Joseba Sarrionandia, Ines Osinaga. Literatura Literatura Poesia orduak. Donostia Kultura. 2022-09-08
Hagaxka magiko

thumb|Hagaxka magikoa
**Hagaxka magikoa** edo **makiltxo magikoa** ilusionismoan erabiltzen den objektu bat da. Laua da eta luzera txikia du. Zilindrikoa izan ohi da, hutsa eta diametro txikikoa. Kolore nagusia beltza du eta mutur bat edo biak zuriak ditu.

Hagaxka magikoak, ustez, gauzak eraldatzeko, agertzeko eta desagertzeko ahalmena du. Ilusionistek magia trikimailu batzuetan erabiltzen dute, dituen ezaugarriengatik.

Fantasiazko literaturan eta haurrentzako ipuinetan, baita herrialde batzuetako herri-kulturan ere, hagaxka magikoa objektu moldakor eta mugagabe gisa aurkezten da, izakiren edo pertsonaiaren batek erabiltzen duena. Pelikulek, telesail bizidunek, baita bideo-jokoek ere, hagaxka magikoaren irudikapenen bat erabili dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Minnesotako Unibertsitatea

**Minnesotako Unibertsitatea, Twin Cities,** Minnesotako Unibertsitate Sistemako unibertsitate ospetsua da. Bi campusetan dago, Minneapolis eta Saint Paul (Minnesota) hirietan. Bi campusak autobus sistema berezi baten bidez konektatuta daude. Ikasle taldea Estatu Batuetako laugarren handiena da 2006ko udazkeneko estatistiken arabera, 50.402 ikaslerekin.

## Nomenklatura 
* **U of M** laburdura oso erabilia da hainbat modu ofizial eta lagunartekoan. (Beste unibertsitate askok izendapen hau erabiltzen dute, horietako batek gutxienez ofizialki)
* Bertakoek ere deitzen diote **The U.**
* "umn" Interneteko domeinu-izenetan soilik erabiltzen da.

## Fakultateak 
Midwest-eko goi-mailako hezkuntza zentrorik handiena izanik, Minnesotako Unibertsitateak, Twin Cities, programak eskaintzen ditu ia arlo guztietan, nekazaritzatik hasi eta dantza modernora. 2006ra arte, unibertsitateak eskola eta fakultate hauek zituen:

* Carlson Management Eskola (CSOM)
* Biologia Zientzien Fakultatea (CBS)
* Etengabeko Hezkuntzako Unibertsitatea (CCE)
* Odontologia Eskola (DENT)
* Diseinu Fakultatea (CDES)
* Hezkuntza eta Giza Garapenerako Unibertsitatea (CEHD)
* Elikadura, Nekazaritza Zientzien eta Natura Baliabideen Fakultatea (CFANS)
* Arte Liberalen Unibertsitatea (CLA)
* Hubert H. Humphrey Gai Publikoen Institutua (HHH)
* Teknologia Institutua (IT)
* Zuzenbide Fakultatea (ZUZENBIDEA)
* Medikuntza Fakultatea (MED)
* Erizaintza Eskola (NURS)
* Farmazia Fakultatea (PHARM)
* Osasun Publikoko Eskola (SPH)
* Albaitaritza Fakultatea (CVM)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Minnesotako Unibertsitate Sistema

**Minnesotako Unibertsitateko Sistema** unibertsitate publikoko sistema bat da, AEBetako Minnesota estatuan banatutako bost campus dituena. 

Unibertsitate sistemak bost campus ditu, Twin Cities, Crookston, Duluth, Morris eta Rochester-en. Unibertsitateak estatu osoan ikerketa-instalazio batzuk ere funtzionatzen ditu, lur sail handi batzuk barne. Minnesotako Unibertsitateko Twin Cities, Crookston, Duluth, Morris eta Rochester campusak Goi Mailako Ikaskuntza Batzordeak (HLC) akreditatu ditu.  Estatuko goi hezkuntzako beste sistema publikoa Minnesotako Estatuko Unibertsitate eta Unibertsitateen sistema handiagoa da (Minnesota State System, lehenago MnSCU)

Unibertsitateak AEBetako unibertsitate publikoen artean zuzkidura handienetako bat du, eta Minnesotako Estatuaren urteko finantzaketa ere jasotzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* University of Minnesota System
* About the U of M
* Gophersports.com
* *The Minnesota Daily*
* *The Wake Student Magazine*
Brucea

***Brucea*** 30 espezie dituen landareen generoa da. Simaroubaceae familiakoa dira.

## Aukeratutako espezieak 
* *Brucea abyssinica*
* *Brucea acuminata*
* *Brucea amarissima*
* *Brucea antidysemerica*
* *Brucea antidysenterica* 
* *Brucea bruceadelpha* 
* *Brucea erythraeae* 
* *Brucea guineensis* 
* *Brucea javanica* 
* *Brucea macrocarpa* 
* *Brucea mollis* 
* *Brucea tenuifolia* 
* *Brucea tonkinensis* 
* *Brucea trichotoma* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gopher

**Gopher** Interneteko zerbitzua da, informazioa menuen bidez eskuratzeko aukera ematen duena. Informazioa zuhaitz moduan antolatuta dago: *nodoek* soilik dituzte beste menu batzuetarako edo *orrietarako* sarbide-menuak, eta orriek testu-informazioa besterik ez dute. Modu jakin batean Webaren aurrekotzat hartzen da, nahiz eta menu-nodoetatik beste menu-nodoetara edo orrietara estekak soilik onartzen diren, eta orriek ez duten inolako esteka motarik.

Gopher World Wide Web-aren aurreko informazioa zabaltzeko Interneteko sistemetako bat da. 1991n sortu zen Minnesotako Unibertsitatean eta orrialde-menu bateko aukera bat hautatuz gune batetik bestera mugitzeko aukera ematen zuen lehen sistema izan zen. Horregatik, lehiakideek baino ezagunagoa izan zen, azkenean sareak ordezkatu baitzuen.

Gopher zerbitzariek, FTP zerbitzariek bezala, linean ikusi edo ordenagailura transferi daitezkeen fitxategiak eta dokumentuak gordetzen dituzte.

Munduko Webgune guztiek World Wide Web osatzen duten bezala, **Gopherspacek** lehendik dauden 5.000 Gopher zerbitzariak edo gehiago biltzen ditu. Gopher zerbitzari batera sartzea FTP gune bat erabiltzearen oso antzekoa da, informazioa fitxategiak eta karpetak dituzten menuetan aurkezten baita. Azken honetan zehar nabigatzen duzu informazio maila gehiago duten fitxategiak, dokumentuak edo bestelako karpetak bilatzeko. Fitxategiak haien gainean klik eginez ikusi edo deskargatu ohi dira.

Gopher guneei buruzko informazioa bilatzeko**,** Veronica (**V**ery **E**asy **R**odent**-O**riented **N**etwide **I**ndex to **C**omputerized **A**rchives) erabil dezakezu, 1992an Nevadako Unibertsitateko Steven Foster-ek eta Fred Barrie-k garatutako bilatzailea. 

Geratzen diren Gopher zerbitzariak testimonialeak diren arren, Firefox bilatzaileak 3. bertsiora arteko protokoloa onartzen zuen. Internet Explorer-ek 2002an kendu zuen, ahultasun bat aurkitu ondoren. Gaur egun, Firefox-ek Gopher onartzen du OverbiteFF luzapenaren bidez. Lynx arakatzaileak Gopher natiboki onartzen du.

Uneko arakatzaileak erabiliz Gopher guneetan gordetako informazioa kontsultatzeko, proxy gune zehatzak erabil ditzakezu. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gopher Eskuliburua
* TCP/IP Tutoriala eta Ikuspegi Teknikoa - 6.1 Kapitulua Gopher
* RFC1436 - Protokoloaren Deskribapena
* gopher zerbitzaria
* Gopher zerbitzarien zerrenda
* Gopher Manifestua
* Overbite proiektua
Minneapolis-Saint Paul metropoli-eremua

**Minneapolis-Saint Paul metropoli-eremua**, ofizialki **Minneapolis-St. Paul-Bloomington metropoli-eremu estatistikoa, MN-WI, MSA** Estatu Batuetako Errolda Bulegoak erabiltzen duen izendapenarekin; Estatu Batuetako Minnesota estatuko metropoli-eremurik handiena da, eta 186 hiri eta udalerrik osatzen dute.  Mississippi, Minnesota eta St. Croix ibaietan zehar eraikia, metropoli-eremuari **Hiri Bikiak** edo ***Twin Cities*** deitzen zaio bere bi hiri handienengatik, Minneapolis eta Saint Paul, azken hau estatuko hiriburua izanik.

3.279.833 biztanle ditu  2010eko erroldaren arabera, eta 16.483 km²-ko azalera.

## Konposizioa 
Minnesotan kokatutako 11 konderriek osatzen dute, 2010eko erroldaren emaitzen arabera haien populazioarekin batera: 

* Anoka – 330.844 biztanle
* Carver – 91.042 biztanle
* Chisago – 53.887 biztanle
* Dakota – 398.552 biztanle
* Hennepin – 1.152.425 biztanle
* Isanti – 37.816 biztanle
* Ramsey - 508.640 biztanle
* Scott - 129.928 biztanle
* Sherburne - 88.499 biztanle
* Washington - 238.136 biztanle
* Wright - 124.700 biztanle;

gehi Wisconsin-en dauden beste 2 konderri:

* Pierce - 41.019 biztanle
* St. Croix – 84.345 biztanle

## Metropoli Eremu Estatistiko Konbinatua 
**Minneapolis-St. Paul-St. Cloud metropoli-eremu estatistikoa, MN-WI, CSA** Minneapolis-St. Paul konderriekin batera:

* Goodhue - 46.183 biztanle
* McLeod - 36.651 biztanle
* Arroza – 64.142 biztanle
* Stearns - 150.642 biztanle (hori ere St. Cloud metropoli-eremuaren parte da);

guztira 3.577.451 biztanle (2010) 24.751 km²-ko azaleran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Flyby video courtesy NASA/Goddard Scientific Visualization Studio
* Fact sheet about Minneapolis-St. Paul Metropolitan Area Comparison
* History of the National Weather Service in Minneapolis-St. Paul (Minnesota)
* Twin Cities Daily Photograph — One photograph a day of the Twin Cities Metro Area
* GIS-based Demographic Guide to Twin Cities Region
Quassia

***Quassia*** 40 espezie dituen landareen generoa da. Simaroubaceae familiakoa dira.

## Izena 
Izena, *Quassis*, Lineo naturalistak eman zion Quassie van Timotibo Afrikako landareen espezialista gogorarazteko.

## Espezieak 
Botanikari batzuek espezie bakarra duela diote, Hego Amerika tropikaleko *Quassia amara*; beste batzuek, berriz, 40 zuhaitz eta zuhaixka espezie inguru dituzten azpitropikora zabaltzen dute.

* *Quassia africana*
* *Quassia amara*
* *Quassia bidwillii*
* *Quassia indica*
* *Quassia undulata*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perriera

***Perriera*** bi espezie dituen landareen generoa da. Simaroubaceae familiakoa da.

## Izena 
Perriera generoaren izena Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie (1873–1958) Madagaskarko landareetan espezializatutako botanikari frantsesaren omenez da.

## Espezieak 
Bi dira:
* *Perriera madagascariensis*
* *Perriera orientalis*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Castela

***Castela*** 40 espezie dituen landareen generoa da. Simaroubaceae familiakoa dira.

## Taxonomia 
Generoa Pierre Jean François Turpinek deskribatu zuen; ''Annales du Muséum National d'Histoire Naturelle* 7: 78. 1806. aldizkarian argitaratu zen.

Izena, *Castela*, René Richard Louis Castel naturalista frantsesaren oroimenez jarri zitzaion.

## Aukeratutako espezieak 
* *Castela emoryi* 
* *Castela erecta* 
* *Castela galapageia* 
* *Castela nicholsoni*
* *Castela tortuosa''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2004ko Bizkaiko Bira

**2004ko Bizkaiko Bira,** Bizkaiko Birako XXIV. ekitaldia izan zen. Lasterketa Gernikan hasi zen eta Zornotzan bukatu zuen.

## Etapak 
Gernika-Gernika (123km)

Arrigorriaga-Arrigorriaga (145km)

Ugao (130km)

Zamudio-Zamudio (102km)

Berneo-Bermeo (4,5km)

Zornotza-Zornotza (134,5km)

## Sailkapen Nagusia 
# David Pérez Iñíguez
# Sergio Domínguez 
# David Martín Peribañez

## Kanpo estekak
Matthias Jandt

**Matthias Jandt** (Cottbus, 1971ko azaroaren 28a) alemaniar txirrindulari ohia da. 1996. urtean, Bizkaiko Birako lehenengo etapa irabazi zuen eta, hurrengo urtean, profesionaletara pasa zen. Profesionaletan ez zuen garaipenik lortu.

## Palmaresa 
**1997**
* 3. Okolo Sailkapen Nagusian
* 3. Eslovakiako Itzulian

## Kanpo estekak
Kanoi-bazka

**Kanoi-bazka** pertsona edo pertsona-talde bati buruzko esaera da. Normalean, oso gizarte-maila baxukoak izaten dira, eta inolako begirunerik gabe jasaten dituzte kalteak, heriotza barne. Hasiera batean, esaera hiltzeko arriskuan zeuden soldaduak edo tropak izendatzeko erabiltzen zuten.

Kanoi-bazka metaforaren sorrerak behe-mailako soldaduei egiten die erreferentzia – bazka –, etsaien kanoien suaren elikagai baitira.

## Erabilera militarra 
Erdeinuzko terminoa militarrei buruzkoa da -normalean indar gutxikoak-, begirunerik gabe  etsaien suaren aurrean jartzen baitzaie, argi eta garbi eta nahita, heriotza kopuru oso handia gertatuko dela jakinik. Erabaki horrek helburu estrategiko nahikoa eskatzen zuen. Historikoki, hierarkia militar tradizionalak nobleek eta jaunek betetzen zituzten, eta horrek tropa utilitaristatzat hartzea ahalbidetzen zien. Terminoa, gutxiespenez, infanteriari eta beste indar militarrei -artilleria, aireko eta itsasoko indarrak- zein maila baxuko soldaduei -normalean hasiberriak eta esperientziarik gabekoak- izendatzeko ere erabili izan da, beteranoen aurrean, eskarmentu handiagokoak eta berrabiatuak.

Jean-Paul Kauffmannen esanetan, lehendabizikoz François-René de Chateaubriandek erabili zuen 1814an,"De Bonaparte et des Bourbons" panfletoan hain zuzen ere:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Preben Van Hecke

**Preben Van Hecke** (Dendermonde, 1982ko uztailaren 9a) flandriar txirrindulari ohia da. 2003an, Bizkaiko Birako etapa bat irabazi zuen eta profesionaletara pasa zen. 2003tik 2019ra izan zen profesionala.

## Palmaresa 
**2003**
* Hainauteko Zirkuitua

**2004**
* Ster Elektrotoerreko etapa 1

**2006**
* Schaal Sels  
* 2. Étoile de Bessègesen

**2007**
* 3. Étoile de Bessègesen

**2008**
* 2. Zottegemeko Sari Nagusian

**2010**
* 3. Druivenkoers Overijsen

**2012**
* Omloop van het Waasland

**2013**
* Antwerpse Havenpijl
* Sommeko Sari Nagusia

**2014**
* Omango Tourreko Saiatuenaren saria 

**2015**
* 20px 15px Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketa

**2016**
* 7. Arctic Race of Norway

**2018**
* Valentziako Erkidegoko Itzuliko Mendiko sailkapena

**2019**
* Omango Tourreko Saiatuenaren saria

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak
Minnesota ibaia

**Minnesota ibaia**  Estatu Batuetako iparraldeko ibai garrantzitsua da, Mississippi ibaiaren eskuineko ibaiadarra, Minnesota eta Hego Dakota estatuak zeharkatzen dituena. 534 km-ko luzera du  eta 44 000 km²-ko arroa drainatzen du. Bere iturririk urrunenarekin hartzen da (Little Minnesota ibaia, 114,9 km-koa, Big Stone aintzirara isurtzen dena), Minnesota-Big Stone Lake-Little Minnesota ibaia sistemak 690 km-ak gainditzen ditu.

## Historia 
Ibaiaren izena amerindiar jatorrikoa da. Izan ere, lakota hizkuntzan *minik "ura" esan nahi du eta sotak* *"*kolore ke zuria" edo "zeru hodei kolorekoa". Ibaiak izena eman dio lehenik Minnesotako Lurraldeari eta gero Minnesotako estatuari.

1699an, Pierre-Charles Le Sueur larru-merkatari frantsesa Biloxitik "Nadouessioux-en herrialdera" Mississippi ibaian gora zihoan alderdi batean zegoen, Pepin aintziran, Pelée uhartean edo Fort Perrot-en negua igarotzeko geldituz. Mississippi ibaian gora jarraitu zuen Louis Hennepinek urte batzuk lehenago aurkitutako San Antonio jauzietaraino. 1700eko udan eta udazkenean inguruko Dakota taldeekin (Mdewankantons, Wahpetons eta Wahpekutes) negoziatu ondoren, Le Sueur eta 20 gizoneko talde bat bertako biztanleek "Minisota", edo "uretan islatutako hodeia" izenez ezagutzen den ibaira joan ziren. Historikoki, gerora bidaiari frantsesek "rivière de Saint Pierre" bezala ere ezagutzen zuten ibaia.

## Geografia 
Minnesota estatuaren hego-mendebaldean sortzen da, Big Stone aintziran, Hego Dakotarekin mugan. Minnesotako lautadak zeharkatzen ditu hego-ekialdean. Mankaton, ipar-ekialderantz aldatzen du. Saint Paul hirigunetik 10 km hego-mendebaldera eta Minneapolis erdigunetik 10 km hego-hego-ekialdera Mississippira isurtzen da.

Ibaiaren ibilgua glaziar garaiaren amaieran marraztu zen, Minnesota ibaia garai batean Agassiz aintziraren irteera izan baitzen, gaur egun desagertuta dagoena.

### Minnesota ibaiaren ibaiadarrak 
Minnesota ibaiaren adar nagusiak biltzen dira, ibaian behera, beheko taulan.

### Ibaiko herriak 
## Hidrometria 
Ibaiaren emaria etengabe neurtu da 1934az geroztik Jordan inguruan, Carver konderrian, Minnesotan, bere bokaletik gertu. Ibaiak puntu horretan 41 925 km²-ko azalera drainatzen du. Bere batez besteko emaria 130 m³/s-koa da. Horren ondorioz, arroan azken urtean izandako isurketa-orria 98 mm-ko da, oso balio baxua, Mississippi arroakoa baino askoz txikiagoa.  Ibaiak apirilean du maximoa, elurra hilero 368 m³/s-ko emariarekin urtzen denean eta gutxienekoa urtarrilean hileko 28 m³/s-ko emariarekin. Erregistratutako emari handiena 3310 m³/s-koa izan zen 1965eko apirilaren 11n neurtuta. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* britannica.com webgunean Minnesota River 
* mnrivervalley.com webgunean Minnesota ibaia
Berbeia

**Berbeia** edo **Berbea** Gaubeako Barrio eta Bachicabo herrien artean dagoen aztarnategi arkeologikoa da. 849 metroko altitudean kokaturik, Brontze Aroko eta II. Burdin Aroko arteko aztarnak ditu, bai eta Erdi Aroko gaztelua ere.

Ekialdetik, Omecillo ibaia zeharkatzen duen harana dago. Ibaiaren ertzetatik, Nerbioi bailara eta Astorga eta Bordele lotzen zituen galtzada erromatarra igaro zen.

## Brontze Aroa eta Burdin Aroa 
Arabako alderik sartaldekoenean eginiko indusketak erromanizatu gabeko hainbat kokapen mailatako herrixka baten aztarnak eman zituen, eta zeramika ugariez gainera, suharrizko lanabesak, brontzezko, hezurrezko apaingarri batzuk eta ahizkora leunduak bildu ziren. Usteen arabera, iparreko goi-lautadako herrien kultura berekoak dira. Terra sigillata ere aurkitu da, eta beraz erromatar garaiko lehen urtetan oraindik herria erabiltzen zen. Bi tokietan tronpa zeramikoak aurkitu direnez, bi gotorlekuen artean albisteak igortzeko soinu abisuak erabiltzen zirela ondorioztatu zuten induskatzaileek.

Berbeian egindako indusketa arkeologikoen kanpainei esker, zenbait material arkeologiko berreskuratu zituzten, gaztelua Goi Erdi Arotik erabiltzen zela erakusten zutenak, Euskal Herrian orain arte ezagutzen den adibide bakanetako bat da. Gainera, brontzezko plaka zurruneko paparreko orratz txiki bat aurkitu zuten, ebakidura motiboekin apaindua.

Brontzezko orratzaren aurkikuntzak, ebakidura motiboekin apaindua, Erdi Aroko lehen okupazioa VI. eta VII. mendeetan kokatzeko aukera ematen du. Ezagutzen diren ale bakanak Aldaieta, Axkoeta, Buzaga edo antzeko nekropolietatik datoz, akitaniar edo merovingiar taldekoak, hain zuzen. Aurkikuntza honi esker, gazteluko biztanleek egunero bereizketa estrategia landu baten bitartez balio handiko objektuak erabiltzen zituztela pentsa daiteke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko gaztelu zaharren zerrenda
* Euskal Herriko historiaurrea

## Kanpo estekak 
* "Erdi Aroko boteregune nagusietako baten aztarna apalak", *Diario Vasco*, 2022ko abuztuaren 25a.
The Baboon Show

265px|thumb|Cecilia Boström abeslaria.
**The Baboon Show**, Suediako punk talde bat da. 2003an Stockholmen sortu zen eta izenak Suediako gobernuaren omenez jarri zuten, "babuino talde baten gisara" portatzen direla esan nahian.

## Taldearen estiloa 
Taldearen estiloa definitzerakoan punk musika egiten dutela esan ohi da, garage rock eta power-pop influentziekin. Abestiak ausartak eta oso zuzenak dira eta lan esplotazioa eta inperialismoa kritikatzen dute eta autoritarismoari aurre egiten diote ikuspuntu sozialista batetatik. Cecilia Boström abeslariaren ahotsa da taldearen ezaugarri adierazgarriena.

## Diskografia 
### Estudioko albumak 
* ''Don't Don't Don't* (2005)
* *Pep Talk* (2006)
* *Betsy’s Revenge* (2007)
* *Punk Rock Harbour* (2010)
* *People’s Republic Of The Baboon Show Formerly Known As Sweden* (2013)
* *Damnation* (2014)
* *The World is Bigger Than You* (2016)
* *Radio Rebelde* (2018)
### Bildumak 
* *The Best of the Baboon Show* (2009)
* *The early years - 2005-2009* (2014)
* *Havana Sessions'' (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala
The Hellacopters

265px|thumb|The Hellacopters Bilbon, 2022ko uztailean.
**The Hellacopters**, Suediako garage rock eta hard rock talde bat da. 1994an Stockholmen sortu zen eta 2008an desegin zen. 2016an berriz elkartu ziren eta ordutik jotzen ari dira. 

## Ibilbidea 
### Hastapenak 
Nicke "Royale" Andersson (ahotsa eta gitarra), Andreas Tyrone "Dregen" Svensson (gitarra), Kenny Håkansson (baxua) eta Robert Eriksson (bateria) kideek osatzen dute. Bakoitza talde desberdinetako partaide zen eta 1994an hiru abestitako disko bat ateratzeko elkartu ziren. "Royale" berak zuen diskoetxeak atera zuen EPa. 

### Nazioarteko arrakasta 
Beranduago White Jazz disketxearekin kontratua sinatu eta taldearen aurreneko diskoa argitaratu zuten, *Supershitty To The Max* (1996). Urteko Suediako hard rock disko onenaren Grammy Saria eskuratu zuten. 26 ordu baino ez zituzten erabili disko osoa grabatzeko. Ondoren Europan zeharreko bira egin zuten. Bira hartarako Boba Fett pianojolea gehitu zitzaien eta harekin garbatu zuten bigarren diskoa ere, ''Payin' the Dues*. Disko hau aitzindaria izan zen 1990. hamarkadako Eskandinaviako rock oldean. Hurrengo biran Eskandinavian jotako kontzertuetan Kiss taldea izan zuten lagun.

Dreggen gitarjoleak The Hellacorpters eta Backyard Babies taldeetan jotzen zuen eta proiektu biak aurrera eramateko zailtasunak zituenez taldea uztea erabaki zuen. gainerako laurek grabatu zuten hirugarren diskoa, *Grande Rock* izenekoa. Nazioarteko bira handia egin zuten, Estatu Batuak, Australia eta Japonia ere bisitatuz. Estatu Batuetan zeudela aurreneko diskoa birargitaratu zuten bertako Man`s Ruin zigiluarekin. 1999an Robert "Strings" Dahlqvist gitarjoleak hartu zuen Dregenen tokia taldean. 2000. urtean *High Visibility* diskoa atera zuten, taldearen laugarrena.

2002an *By the Grace of God* diskoarekin rock klasikoagorako eboluzioa egin zuten eta kritikak asko estimatu zuen. 2005ean *Rock & Roll Is Dead* diskoa atera zuten eta taldearen azkenengoa *Head Off* izan zen 2008an. Azken disko horren ondoren taldeak desegiteko erabakia hartu zuen.

### Itzulera 
2016an berriz elkartu ziren jatorrizko bost kideak haien lehen diskoaren 20. urteurrena ospatzeko. Kontzertu bakarra izan behar zuenak ordea jarraipena izan zuen eta Hannoi Rocks baxujolearekin batera bira berria egin zuten 2017an Eskandinavian eta Europa guztian zehar. 2022an *Eyes of Oblivion* diskoa atera zuten eta kontzertu bira berri batean Bilbon ere izan ziren Metallica taldearekin batera San Mames estadioan.

## Diskografia 
Honako hau da The Hellacopters taldearen diskografia:

### Estudioko albumak 
* *Supershitty to the Max!* (1996)
* *Payin' the Dues* (1997)
* *Grande Rock* (1999)
* *High Visibility* (2000)
* *By the Grace of God* (2002)
* *Rock & Roll Is Dead* (2005)
* *Head Off* (2008)
* *Eyes of Oblivion* (2022)

### Bildumak 
* *Cream Of The Crap vol. 1* (2002)
* *Hellacopters 12"* (2002)
* *Cream Of The Crap vol. 2* (2004)
* *Air Raid Serenades'' (2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* MySpace webguneko informazioa
Mikhail Ignatiev

**Mikhail Borisovitx Ignatiev** (; Leningrad, 1985eko maiatzaren 7a), errusiar txirrindulari ohia da. Txuma txirrindulari klasikoa irabazi zuen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Jonathan Hall

**Jonathan Hall** (Wollongong, 1972ko urriaren 8a) australiar txirrindulari ohia da. Txuma Txirrindulari Klasika Internazionalean podiumean izan zen 1998ean eta profesionaletara pasa zen. Festina taldean izan zen.

## Palmaresa 
**1998**
* 2. Txuma Txirrindulari Klasika Internazionalan
* 2. Gorlako Igoeran
* 9. Errioxako Itzulian
**1999**
* 5. Europako Sari Nagusian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valpuestako elizbarrutia

**Valpuesta** ( edo ) antzinako Eliza Katoliko Erromatarraren elizbarrutietako bat izan zen.

## Historia 
Zalantzazko Valpuestako kartularioen arabera, Joan apezpikuak 804an eratu zuen. Hau, Iberiar Penintsulako konkista musulmana zela eta, Ocako elizbarrutia desegin eta Gaubea aldera ihes egin zuen. Elizabarrutia Tarragonako artxidiozesiko sufraganeoa zen. 1087 arte iraun zuen, noiz Burgosko elizbarrutiak (egun artxidiozesia dena) bildu zuen.

Bere egoitza IX. mendeko eliza bisigotiko baten gainean eraikitako egungo Santa Mariaren kolegiatan zegoen. Bertan Valpuestako kartularioak topatu zituzten non antzinako gaztelaniazko lehendabiziko hitzak dauden. Hitz hauetan euskararen eragina nabarmena zen.

1969an Eliza Katolikoak elizbarrutia "berreskuratu" eta, harrezkero, apezpiku nominal izendatu ditu.

## Apezpikuen zerrenda 
* Joan (804)
* Felimir (876–881)
* Fredulf (884–890)
* Diego I.a (900)
* Diego II.a (929–957)
* Martin (963–992)
* Belasko (1008–1011)
* Antso (1011–1022)
* Munio I.a (1024–1037)
* Ato (1037–1049)
* Gartzia (1049–1052)
* Gomez (1052–1065)
* Munio II.a (1065–1087)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mark Padun

**Mark Pavlovitx Padun** (; Donetsk, 1996ko uztailaren 6a), ukrainar txirrindulari profesionala da. Gazte nabarmendu zen eta Bidasoko Itzulian hirugarren sailkatu zen. Ukrainako erlojupeko txapelduna izan da.

## Palmaresa 
**2016**
* 3. Bidasoko Itzulian
* 3. Aostako Haranako Giroan eta etapa bat
**2018**
* Alpeetako Tourreko etapa bat
**2019**
* 20px Ukrainako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* Adriatika Ionika Race 
**2021**
* Dauphiné Libéréko bi etapa eta mendiko sailkapena
* 3. Burgosko Itzulian
**2022**
* 3. O Gran Camiñon eta etapa bat

## Kanpo estekak
Miometrio

**Miometrioa** peritoneoko serosaren eta endometrioaren artean kokatua dagoen geruza muskularra da, umetoki-gorputzaren paretaren zatirik handiena hartzen duena. Muskulu lisoz osatua dagoen geruza hori ezinbestekoa da erditze-lanean umetokia uzkurtzeko. Giza gorputz osoko ehunik malguena da, haurdunaldian enbrioiaren hazkundea eta garapena posible egiteko adina tenkatzen baita, erditzearen ostean atzera bere tamaina normalera itzultzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simon Carr

**Simon Francis Carr** (Hereford, 1998ko abuztuaren 9a) franko-britainiar txirrindulari profesionala da. Oso gazte nabarmendu da. Ingalaterran jaioa eta Pirinioetan hazia, gurasoen jatorria- galestar- hautatu du lehiatzeko.

## Palmaresa 
**2019**
*  Nafarroako Itzuliko etapa bat
* 2. Bidasoko Itzulian eta etapa bat
**2020**
* Ordiziako Klasika
**2022**
* 4. Settimana Coppi e Bartalin
**2023**
* Alpeetako Tourreko etapa bat
* Route d'Occitanieko etapa bat 
* Langkawiko Tourra eta etapa bat
* 3. Mont Ventoux-eko Igoeran
**2024**
* Alpeetako Tourreko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Müllerren hodi

**Müllerren hodiak** Wolffen hodiaren paraleloak diren bi hodiak dira; emean obiduktuari ematen diote sorrera.

Enbrioiaren hodi bikoitiak dira, gandor urogenitalaren alboetara jaisten dira eta mülleriar gorentasunean amaitzen dira, jatorrizko sinu urogenital batean. Emakumeetan, umetoki-tronpak, umetokia, zerbixa sortzeko garatzen dira, eta baginaren goiko bi herenetan; gizonetan, desagertu egiten dira. Hodi horiek mesodermotik datorren ehunez osatuta daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Florent Barle

**Florent Barle** (Cavalhon, 1986ko urtarrilaren 17a), frantziar txirrindulari ohia da. 2009ko Bizkaiko Biran, Bilboko etapa irabazi zuen eta profesionaletara pasa zen. Hurrengo urtean, Pirinioetako Tourra irabazi zuen.

## Taldeak 
Cofidis (2011-2013)

## Palmaresa
**2009**
* Bizkaiko Birako etapa bat
* 6. Alsaziako Tourrean
**2010**
* Pirinioetako Tourra
* 7. Alsaziako Tourrean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Lopinabir

**Lopinabirra** proteasaren inhibitzaileen familiako antirretrobirala da. Erritonabirrarekin eta lamibudinarekin batera subterapeutiko gisa erabiltzen dute, GIB-1 eta GIB-2 bidez infektatutako pazienteentzako terapia antirretrobiral oso supresiboan.

Abbott enpresa farmazeutikoak garatu zuen botika hori, GIB/HIESa duten pazienteei terapia emateko, aurretik emandako beste antirretrobiral mota batzuekiko erresistentzia garatu baizuten. Lopinabirraren eraginkortasun bereizia oso txikia da, P450 3A4 zitokromoak metabolizatzen baitu, eta bere maila serikoak eta ondorio terapeutikoak murriztu egiten baitira. Baina, erritonabirrarekin duen konbinazioak, zitokromoaren inhibitzaile gisa funtzionatzen duenak, medikamentuaren maila serikoak handitzen ditu organismoan, eta, beraz, haren eraginkortasuna handiagoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erritonabir-lopinabir

**Erritonabir-lopinabirra** farmako-konbinazio antirretrobirala da, GIB/HIESa duten pazienteen terapian erabiltzen dutena. Prebentziorako ere erabil daiteke, orratzarekin edo esposizio potentzial batekin egindako ziztadaren ondoriozko lesio baten ondoren. Ahotik ematen da, tableta, kapsula edo soluzio gisa.

Ondorio sekundario arrunten artean, beherakoa, gorakoak, nekea, buruko mina eta giharretako mina daude. Haurdunaldian erabili ohi da, eta segurua dirudi; bi medikamentu horiek GIB proteasaren inhibitzaileak dira. Erritonabirrak lopinabirraren deskonposizioa gutxitzean funtzionatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soulamea

***Soulamea*** hamar espezie dituen landareen generoa da. Simaroubaceae familiakoa da.

## Espezieak 
* *Soulamea amara* 
* *Soulamea cardioptera* 
* *Soulamea cycloptera* 
* *Soulamea dagostinii* 
* *Soulamea fraxinifolia* 
* *Soulamea moratii* 
* *Soulamea muelleri* 
* *Soulamea pancheri* 
* *Soulamea pelletieri* 
* *Soulamea rigaultii* 
* *Soulamea terminalioides* 
* *Soulamea tomentosa* 
* *Soulamea trifoliata* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Pazos Rodriguez

**Luis Pazos Rodriguez** (Marín, 1968ko azaroaren 16a) traineru estropadetako arraunlari galiziarra da, ibilbide luzea izan duena. Kontxako 4 Bandera, Espainiako 9 txapelketa eta 3 TKE Liga irabazi ditu besteak beste. Jokoan dauden liga eta maila guztiak irabazi dituen arraunlari bakarra da.

## Kirol ibilbidea 
1984an hasi zuen arraunlari ibilbidea Moañako Sociedad Deportiva Tirán elkartean. 1998 artean bertan aritu zen eta Galiziako 3 txapelketa eta Espainiako bi eskuratu zituen. 1998an Jose Manuel Franciscok Astillerora eraman zuen. Hamar urte egin zituen Kantabriako taldean eta honekin lortu zituen emaitza arrakastatsuenak, Kontxako bi bandera, 2 TKE Liga eta zazpi Espainiako txapelketa besteak beste. 2010 eta 2011 urteak Urdaibai taldean egin zituen Kontxako bi bandera berri eskuratuz.

2012an Galiziara itzuli zen eta bertako hainbat taldetan aritu izan da ordutik. Galiziako Ligak eta txapelketak eskuratu ditu. 2022an Castropol asturiarrarekin falta zitzaion liga bakarra eskuratu du, Galiziako B Liga hain zuzen ere.

## Elkarteak 
Hona hemen Luis Pazos arraunean ibili izan den taldeen hurrenkera.

## Palmaresa 
* Kontxako Bandera (4): 2003, 2004, 2010, 2011
* Ligak:
** TKE Liga (3): 2003, 2005, 2010
** Galiziako Traineruen Liga:
*** A Liga (5): 2013, 2014, 2017, 2018, 2019
*** B Liga (1): 2022
** KAE Liga
*** 1. maila (1): 2009
*** 2. maila (1): 2008
* Txapelketak:
** Espainiako Traineru Txapelketa (9): 1996, 1997, 2000, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2008
** Galiziako Traineru Txapelketa (3): 1995, 1996, 1997
** Kantabriako Traineru Txapelketa (8): 1999, 2000, 2003, 2004, 2005, 2006, 2008, 2009
** Euskadiko Traineru Txapelketa (1): 2011

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hannoa

***Hannoa*** 8 espezie dituen landareen generoa da. Simaroubaceae familiakoa dira.

## Espezieak 
* *Hannoa chlorantha*
* *Hannoa ferruginea*
* *Hannoa kitombetombe*
* *Hannoa klaineana*
* *Hannoa longipes*
* *Hannoa njariensis*
* *Hannoa schweinfurthii*
* *Hannoa undulata*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Augustinos Kapodistrias

**Augustinos Ioannis Maria Kapodistrias** (; Korfu, 1778ko azaroaren 6a - San Petersburgo, 1857ko apirilaren 19a) greziar militar eta politikaria izan zen.

Garai hartan Veneziako Errepublikakoa zen Corfu uhartean jaio zen, eta Viaros eta Ioannis Kapodistriasen anaia izan zen.

Ioannisen hilketaren ondoren, haren lekua hartu zuen gobernu-kontseiluko lehendakaritzan. Sei hilabetez gobernatu zuen ezegonkortasun politikoko garai batean, eta herrialdea anarkiarantz abiatu zen.
John Harding (idazlea)

**John Harding** (Ely, 1951-Hammersmith, 2017ko iraila) idazle britainiarra zen. Oso idazle moldakorra izan zen. Bost eleberri plazaratu zituen.

## Biografia 
Elyn, Cambridgeshire konderriko hirian jaio zen 1951ean.
Harding Prickwillow-en jaio zen, Ely inguruan, Cambridgeshire konderriko hirian, 1951n. Bertako eskoletan ibili zen Oxfordeko St Catherine's College-n ingelesezko literatura ikasi aurretik. Unibertsitatea amaitu ondoren, 1974an Londresera joan zen, eta DC Thomson konpainiaren kazetari gisa lan egin zuen. Azkenean, hainbat herri aldizkaritako editore bihurtu ondoren, Harding 1985ean autonomo bihurtu zen eleberrigile izateko asmoarekin.

Bere lehen liburu eleberria, *What We Did on Our Holiday*, 2000. urtean argitaratu zen. Liburuak bere aita, Parkinson gaixotasuna aurreratua duena, oporretan Maltara eraman zuen gizon bat deskribatzen du. 2006an telebistarako egokitu zuten Shane Ritchie eta Roger Lloyd-Pack aktoreek antzeztu zuten; ez da nahastu behar izen bereko geroagoko film batekin. Hardingek beste lau eleberri argitaratuko zituen, eta guztiek kritikaren onespena jaso zuten.

The Writing Coach ekimenaren bidez idazle gazteentzako idazketa sortzailea irakatsi zuen.

Hardingek ezkondu eta bi seme izan zituen. Richmond-upon-Thamesen bizi zen. 2017ko irailean hil zen.

## Eleberriak 
**What We Did on Our Holiday* (2000)
**While the Sun Shines* (2002)
**One Big Damn Puzzler* (2005)
**Florence and Giles* (2010)
*''The Girl who Couldn't Read'' (2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peptidasa

**Peptidasa** edo **proteasa** peptidoak hidrolizatuz haiek osatzen dituzten aminoazidoak askatzen dituen entzima da.

## Ezaugarriak 
Proteasak izaki bizidun guztietan daude, eta nahi ez diren proteinen hidrolisian eta prozesu fisiologikoen erregulazioan parte hartzen dute. Entzima horiek honela sailkatzen dira:

* Substratu espezifikoak. Proteasak gai dira beren helmuga-proteinaren lotura peptidiko espezifikoak hausteko. Proteolisi mugatu horrek peptidoak sortzen ditu eta ez da gai horiek bere aminoazido eratzaileetara murrizteko.
* Substratuaren ez-espezifikoak. Peptido oso bat aminoazidoetara murriztu dezakete (proteolisi mugagabea).

### Inhibizioa 
Peptidasen funtzioa proteasaren inhibitzaileek inhibitzen dute. Proteasa naturalen inhibitzaileak ez dira nahastu behar erretrobirus-kontrakoko terapian erabiltzen diren proteasa-inhibitzaileekin. Birus batzuk, GIBa barne, proteasen mende daude ugalketa-zikloetan; horregatik, proteasa-inhibitzaileak metodo antibiral gisa garatzen dira.

Peptidasak berez peptidoak direnez, peptidasak degradatu daitezkeen galdetzea normala da. Peptidasa askok beren burua banatzen dutela gauza ezaguna da. Hori peptidasen jarduera erregulatzeko metodo garrantzitsua izan daiteke.

## Sailkapena 
thumb|Proteasa klan ezberdinetako ekintza-mekanismoa
Peptidasak -MEROPS1 datu-basearen arabera- egitura tridimentsionalaren antzekotasunen arabera sailkatzen ditugu. Horien artean daude peptidasa-arbaso komun beretik sortutako peptidasa guztiak dituzten klanak. Egitura tridimentsionala erabilgarri ez badago, sailkapena kate peptidikoaren hondakin katalitikoen ordenan eta alboetan dituzten sekuentzietan oinarrituta egiten dugu.

* Serina peptidasak
* Treonina peptidasak
* Zisteina peptidasak
* Aspartil peptidasak
* Metalopeptidasak
* Glutamil peptidasak
* Mistoak mota katalitikoarekin (serin, zistein, treonin)

Hainbat proteasa-familiak klan bat osatzen dute, eta familia horiek peptidasa homologoak biltzen dituzte aminoazidoen sekuentzian. Treonin eta glutamil peptidasak ez ziren 1995 eta 2004 arte deskribatu, hurrenez hurren. Proteasen ekintza-mekanismoa lotura peptidiko baten hidrolisian datza, eta molekula nukleofilo gisa serina, zisteina eta treonina aminoazidoak (serin, zistein eta treonin proteasetan) edo ur-molekula bat (aspartil, metal eta glutamil peptidasetan) erabiltzen dira.

## Funtzioa 
Peptidasak organismo guztietan daude eta genoma osoaren % 1-5 osatzen dute. Entzima horiek erreakzio fisiologiko ugarietan inplikatuta daude, hasi elikagaien proteinen digestio soiletik eta oso erregulatuta dauden ur-jauzietaraino (adibidez: odol-koagulazioko korrontea, osagarriaren sistema, apoptosiaren bideak eta ornogabearen profenoloxidasak aktibatzen duen korrontea). Proteina guztiak hautsi ditzakete, zelula bizi baten zati ez badira.

## Erabilerak 
Okintza-industrian elikagai-gehigarri gisa erabiltzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erraltegrabir

**Erraltegrabirra** integrasaren inhibitzaileen familiako antirretrobirala da. Merck & Co. enpresak sortua, GIBren infekzioa jasaten duten gaixoak tratatzeko erabiltzen dute. Oso emaitza onak eman ditu, birus-karga gutxitzen delako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Big Stone aintzira

**Big Stone aintzira** () Ameriketako Estatu Batuetako ur gezako aintzira —eta urtegia ere bai— luze eta estua da, Minnesota mendebaldearen eta Hego Dakotaren ipar-ekialdeko estatuaren muga osatzen duena. Aintzirak 51,0 km²-ko azalera hartzen du, eta 42 km inguru hedatzen da mutur batetik bestera, batez beste 1,6 km inguruko zabalera duena, eta bere punturik baxuena Hego Dakotan dago, 294 m-ko altueran. Big Stone aintzira Minnesota ibaiaren iturburua da, gero 534 km-ko ibilbidea duena Mississippi ibaira isurtzen den arte .

Aintziratik Minnesota ibairako emaria *Big Stone Lake Dama* presak erregulatzen du, 1937an eraikia eta aintziraren hegoaldeko muturrean kokatua. Apala bada ere, presak 252,86 hm³-ko gehienezko edukiera kontrolatzen du. Presa Minnesota estatuaren jabetzakoa da eta ustiatzen du. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enfubirtida

**Enfubirtida** fusioaren inhibitzaileen familiako antirretrobirala da. Trimeris enpresak sortua, 
GIB-1 birusarekin infektatutako pazienteetan erabili dute, tratamendu antirretrobiral oso gogorra jaso dutenean eta birusak beste medikamentu batzuekiko erresistentzia garatu duenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak