Aran Garcia Lekue

**Arantzazu Garcia Lekue** (Zornotza, Bizkaia, 1975) euskal zientzialaria, fisikaria, ikertzailea, irakaslea, zientzia-dibulgatzailea eta urgazlea da, nanozientzian, nanoelektronikan aditua. Donostia International Physics Center (DIPC), Ikerbasquen lan egiten du. Jakiunde Zientzia, Arte eta Letren kide urgazlea da. 

2024 eta 2025ean herriz herri egin den *24 Emakume zientzia, arte eta letretan* izeneko erakusketaren protagonistetako bat da. Doktore tesia *Many-body interactions at metal surfaces:* *energy loss, surface-state lifetimes and many-electron wave functions* (euskaraz: Gainazal metalikoetako gorputz askoren arteko elkarrekintzak: energia-galera, gainazalaren eta egoeraren arteko bizitza eta elektroi askoren uhin-funtzioak) izan zen, Jose Maria Pitarque de la Torre eta Pedro Miguel Etxenike Landiribarrek  zuzendua.

Liverpooleko eta Berkeleyko unibertsitateetan lanean aritu ondoren, Ikerbasquek fitxatu zuen Donostia International Physics Centerera etortzeko. Atomoak banan-banan manipulatzen ditu, Lego piezen modura, molekula eta material berriak sortzeko. Erronkak maite ditu.

Fisika kuantikoaren arloan sortutako galderak erantzun nahi ditu Garcia-Lekuek: «Badago jendea kuantikaren edertasuna baloratzen duena, oso polita eta bitxia da eta; niretzat magikoa da, neurri batean».

## Lan ibilbidea 
### Ikertzaile 
Doktorego osteko egonaldiak egin zituen Liverpooleko Unibertsitatean (Erresuma Batua) eta Lawrence Berkeley National Laboratory-n (LBNL) Berkeleyn (Estatu Batuak). 2007an, International Physics Center-en (DIPC) hasi zen Fellows Gipuzkoa programaren bitartez eta, 2012an, Ikerbasque ikertzaile izendatu zuten. 2015az geroztik, Nanozientzien masterreko irakaslea da UPV/EHUn. Nazioarteko kolaborazio ugari ditu abian eta Mercator Fellow ikertzaile aritu da Alemaniako Kieleko Unibertsitatean eta ikertzaile gonbidatu, LBNLn Berkeleyn.

Doktorego osteko etapan, propietate kuantiko elektronikoak nanoeskalan simulatzeko tresna konputazionalak garatu eta aplikatu zituen. Geroko  ikerketa-ildo nagusiak elektronioa molekularraren eta dimentsio baxuko materialen arlokoak izan dira, zehazki, grafeno-nanoegituren gainekoak. Izan ere, nanoelektronikan eta konputazio kuantikoan erabiltzeko etorkizun handia dute material horiek. 2018an, bere ikertaldeak grafeno nanoporotsuari buruzko lan batean hartu zuen parte, eta, horri esker, hirugarren saria jaso zuen 2018ko Zientziaren Abangoardia Sarietan eta Kimikako Ameriketako Elkarteak (ACS) 2018. urteko Molekula izendatu zuen.  «Nahiago nuke etorkizunean emakume zientzialariei egiten zaizkien elkarrizketak zientzialari gisa duten ikuspegian oinarrituko balira.»

### Urgazle 
Aran Garcia-Lekue 2019ko azaroaren 8an hautatu zuten Jaliundeko kide urgazle gaztea, eta 2021eko azaroaren 12tik kide urgazlea da.

## Lanak 
Besteak beste, lan hauek argitaratu ditu aldizkarietan: 

Erakusketan aurkezten diren emakumezko jakitunek, ibilbide profesional luzea egin eta gero, bikaintasuna lortu dute beren diziplinetan, eta, beste emakumezko jakitun gazteago batzuk punta-puntako lana egiten ari dira beren lanbideetan. Erakusketako 24 kideen argazkiak eta bideoak Marina Palaciok eginak dira eta Jakiunderen 2022 eta 2023ko egutegian dute jatorria.

Protagonistak erakusketarako ausaz hautatuko Jakiundeko 24 emakume dira:Itziar Alkorta Idiakez: EHUko UIK - Udako Ikastaroen zuzendaria, Zuzenbide Zibileko irakasle titularra; Nora Alonso Casajús. Biologian doktorea, DnA Advisory Services- eko bazkidea; Alicia Alonso Izquierdo: UPV/EHUko Biokimika eta Biologia Molekularreko katedraduna; Maite Apezteguía Elso: Arkitektoa; Maribel Arriortua Marcaida: Kimikaria, UPV/EHUko Kristalografia eta mineralogia katedradun emeritua; Itziar Astiasaran Antxia: Nafarroako Unibertsitateko Nutrizio eta Bromatologia arloko katedraduna; Jakiundeko lehendakariordea; Lourdes Basabe-Desmonts: Ikerbasque ikerketa-irakaslea, EHUko Mikrofluidika Klusterreko zuzendaria; María Bayo: Abeslari lirikoa, Valentziako Centre de Perfeccionament del Palau de les Arts-eko zuzendaria eta ahots eta musika aholkularia;Teresa Catalán: Konpositorea. Konposizio eta instrumentazioko katedradun emeritua, Madrilgo Goi-Mailako Errege Musika Kontserbatorioa; Conchi de la Rúa Vaca: UPV/EHUko Antropologia Fisikoko katedraduna; Maria Jesus Esteban Galarza: Matematikaria, CNRS-Ikerketa Zientifikoen Zentro Nazionaleko ikerketa zuzendaria, Paris, Frantzia; Eva Ferreira García: Ekonomia aplikatuko katedraduna, Euskal Herriko Unibertsitateko errektorea; Esther Ferrer: Artista; Begoña García-Zapirain: Deustuko Unibertsitateko Ingeniaritza Fakultateko katedraduna eta Ingeniaritza Biomedikoaren koordinatzailea. eVIDA taldeko ikertzaile nagusia; Aran Garcia-Lekue:Fisikaria, Ikerbasque ikertzailea. Donostia International Physics Center (DIPC); Sonia Gaztambide Sáenz: Gurutzetako Unibertsitate Ospitaleko Endokrinologia eta Nutrizio Zerbitzuko burua, Biocruces Bizkaia; UPV/EHUko Medikuntza irakasle titularra; Naroa Ibarretxe Bilbao: Neuropsikologoa. Irakasle titularra eta ikerlaria, Deustuko Unibertsitatea; María Iraburu Elizalde: Biokimika eta Biologia molekularreko katedraduna, Nafarroako Unibertsitateko errektorea; Mariasun Landa: Idazlea. UPV/EHUko Literaturaren didaktikako irakasle titular ohia; Helena Matute Greño: Deustuko Unibertsitateko Psikologia Esperimentaleko katedraduna; Carmen Mijangos Ugarte: CSICeko ikerketa-irakaslea, Polimeroen Zientzia eta Teknologia Institutua; Oihana Otaegui Madurga: Ingeniaria (Automatika eta Industria Elektronika), Garraio Sistema Adimentsuen Saileko zuzendaria, VICOMTECH; Maria Teresa Telleria Jorge: Ad honorem ikerketa-irakaslea, Madrilgo Errege Lorategi Botanikoa, CSIC. Idazlea; Ana Zubiaga Elordieta: Genetika arloko katedraduna, EHU.
## Sariak eta aintzatespenak 
* 2018an, bere ikertaldeak grafeno nanoporotsuari  esker, hirugarren saria jaso zuen 2018ko Zientziaren Abangoardia Sarietan eta Kimikako Ameriketako Elkarteak (ACS) 2018. urteko Molekula izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: *Kuantikak aukera ematen du naturaren askotariko legeak ulertzeko*. Berria, 2025.06.06
* Elkarrizketa: *Zientziak ez du mirariririk egiten*.  ETB, *Ur Handitan* saioa. 2022.06.22
* Aurkezpena: Aran Garcia-Lekue Jakiunde