Georgia O'Keeffe

'''Georgia O'Keeffe''' (Sun Prairie, Wisconsin, AEB, 1887ko azaroaren 15a - Santa Fe, Mexiko Berria &ndash; 1986ko martxoaren 6a) artista izan zen, batez ere bere lore-pinturengatik, New Yorkeko etxe orratzengatik eta Mexiko Berriko paisaiengatik ezaguna. O'Keeffe "modernismo estatubatuarraren ama" izendatu dute.

## Biografia 
Georgia O'Keeffe 1887ko azaroaren 15ean nekazari familia batean jaio zen Sun Airin, 2405 Hwy T-ko landetxe batean, Sun Prairie herrian, Wisconsin. O' Keeffe zazpi seme-alabetatik bigarrena izan zen. Haren gurasoak, Francis Calyxtus O'Keeffe eta Ida Totto, esne-ekoizleak ziren. Aita irlandarra zuen. Georgia izena amaren aldeko aitonarengatik jarri zioten, 1848an Estatu Batuetara emigratu zuen George Victor Totto Hungariako kondearengatik.

Udal Eskolara joan zen Sun Prairin. Hamar urte zituela, artista bihurtzea erabaki zuen, eta bera eta bere ahizpa Sara Mann akuarelista lokalarekin ikasi zuten. Pintura ikasi zuen Chicagoko Arte Institutuan eta New Yorkeko Ikasle ligan. Amarillon, Texasen, irakasle gisa aritu zen 1914n eta 1916an Hego Carolinan. Ez zen Estatu Batuetatik zahartu arte atera eta horregatik lehen artista erabat estatubatuartzat jotzen da.

O'Keeffe Sagrado Corazón Madison Akademian izan zen, Wisconsinen, 1901 eta 1902 artean. 1902. urtearen amaieran, O'Keeffe taldea Wisconsinetik Peacock Hillera joan zen Williamsburgera(Virginia). O'Keeffe izebarekin geratu zen Wisconsinen, eta Madison High Schoolera joan zen; ondoren, familiarekin elkartu zen. Bigarren mailako eskola ikasle gisa osatu zuen Virginiako Chatham Obiscopal Institute-n (gero Chatham Hall) eta 1905ean graduatu zen. Emakumeen Kappa Delta taldean parte hartu zuen. non bere antsietatea eta depresioa adierazten baitzituen. ordura arte emakume artista batek lortutakoa hiru aldiz gehiago. 1997an O'Keeffe Georgia Museoa sortu zen Santa Fen.

## Ibilbidea 
### Hezkuntza eta karrera goiztiarra 
ezkerrera|thumb|200px|Georgia O'Keeffe Dead Rabbit Copper Potekin, 1908

O'Keeffe-k Chicagoko Arte Institutuko Eskolan ikasi zuen eta bere klasearen goialdean kokatu zen 1905etik 1906ra bitartean, John Vanderpoelekin batera.

1912an udako arte-eskola hartu zuen Alon Bementekin, Virginiako Unibertsitatean Columbia Teachers College Unibertsitateko fakultateko kidearekin. Bement-ek Arthur Wesley Dow-ren ideia berritzaileen berri izan zuen, bere irakaslearen lankide baten berri. Dow-en ikuspegian eragina izan zuten arte japoniarraren diseinu- eta konposizio-printzipioek. Konposizio abstraktuekin esperimentatzen hasi zen, eta errealismotik aldenduta estilo pertsonala garatu zuen. 1914ko udaberrian klasea hartu zuen Columbiako Unibertsitateko Teacher's Collegen, Dow-ekin, eta hark eragin handiagoa izan zuen artea egiteko prozesuari buruz zuen pentsamenduan. Bere ikasketak Virginiako Unibertsitatean, Dow-en printzipioetan oinarrituak, funtsezkoak izan ziren artistarentzat. Artista gisa aztertu eta hazi ondoren, modernismo amerikarraren mugimendua ezartzen lagundu zuen. 2016ko azaroan, Georgia O'Keeffe Museoak bere Charlottesvilleko egotaldiak izan zuen garrantzia aitortu zuen, erakusketa bat eskainiz, hiru udatan sortutako akuarelak erabiliz. O'Keeffe titulua lortu zuen Virginiako Unibertsitatean, 1912-14. 

1916aren hasieran Columbian lan gehigarria egin ondoren eta Bemententzat egindako lanaren ondoren, 1916ko udazkenean West Texas Estatuko Eskola Normalak Canyonen  saila osatu zuen- Hainbat akuarela jarri zituen martxan, paisaian eta pasealekuetako ikuspegi zabaletan oinarrituak, Palo Duro Canyon-en pintura dardarkariak barne. O'Keeffek egunsentiak eta ilununeak zituen, eta kolore biziak eta gauekoak gustuko zituen. Hego Carolinan hasi zen praktika batetik abiatuta, O'Keeffe-k bere sentsazio eta sentimendu pribatuenak adierazteko margotu zuen. Pintatu aurretik diseinu bat marraztu beharrean, berak diseinu libreak sortu zituen. O'Keeffe-k esperimentatzen jarraitu zuen, harik eta akuarela bere sentsazioen egia harrapatu zuela uste izan zuen arte. "*Paisaia monumentala harrapatu zuen konfigurazio sinple horretan, pigmentu urdinak eta ia ezberdin diren tonu-graduazio berdeak fusionatuz, Texasko Panhandleko horizontearen argiaren eragin pultsatzailea simulatzen dutenak"*, dio Sharyn Rohlfsen Udallek. Bizitza sinple, esanguratsu baten nozioa adierazten du Green Applek, 1922an amaitua. O'Keeffe-k urte hartan esan zuen, "hautapenarengatik, ezabapenarengatik eta gauzen benetako esanahia ikusten dugun enfasiarengatik baino ez da. Musika urdin eta berdeak O'Keeffe-k ikusizko artearen bidez musikari buruz zituen sentimenduak adierazten zituen, kolore ausart eta sotilak erabiliz".

O'Keeffe-k, lore irudikapenagatik ezaguna, 200 bat lore pintura egin zituen. 1920ko hamarkadaren erdialdera, lore-eskala handiko irudikapenak ziren, hazkunde-lente baten bidez ikusiko balira bezala, Ekialdeko Mitxoletak eta Canna Rojoren hainbat pintura bezala. Berak bere lehen pintura eskala handian margotu zuen, Petunia, 2 zk., 1924an, 1925 urtean erakutsi zen.

Beste adibide batzuk hauexek dira: *New York kalea ilargiarekin* (1925), *Shelton eguzki-orbanarekin, N.Y.* (1926), eta *Hiriko gaua* (1926). Hurrengo urtean New Yorkeko zeruertzaren azken lana eta etxe orratz-pinturak egin zituen, eta, ondoren, Mexiko Berrira joan zen, eta inspirazio-iturri bihurtu zen bere lanerako. Brooklyn Museoak 1927 bere lanaren atzera begirako erakusketa bat egin zuen. 1920ko hamarkadaren amaieran, artista estatubatuar gisa egindako lanagatik nabarmendu zen.

### Taos 
O'Keeffe Mexiko Berrira joan zen 1929an, bere lagun Rebecca Strand-ekin, eta Taosen geratu zen Mabel Dodge Luhanen etxean. Hark, ikasketak eskaini zizkien emakumeei. O'Keeffe bidaia askotan ibili zen, mendi malkartsuak eta eskualdeko basamortuak esploratzen uda hartan, eta, aurrerago, DH Lawrence eta Frieda Lawrenceren arrantxoa bisitatu zuen. 

O'Keeffe-k Frantzisko Asiskoaren Eliza historikoa bisitatu eta margotu zuen, Ranchos de Taosen. Elizako hainbat pintura egin zituen, artista askok bezala, eta zeruaren kontra siluetan zegoen zati baten pinturak ikuspegi bakar batetik harrapatu zuen.

### Mexiko Berria eta New York 
O'Keeffek Mexiko Berrian lan egin zuen ia urtero. Basamortuko lurzoruko harriak eta hezurrak bildu zituen eta egin zituen, bata gaien arkitektura- eta paisaia-forma bereizgarriak ere.

1938. urtean, N. W. Ayer & Son publizitate-agentzia O'Keeffe-ra hurbildu zen Hawaiian Pineapple Company-rentzat (gero Food Company) bi pintura sortzeko. Hawaiian Pineapple Company-ren publizitaterako Hawaiiko pinturak ekoitzi zituzten beste artista batzuk Lloyd Sexton, Jr., Millard Sheets, Yasuo Kuniyoshi, Isamu Noguchi, eta Miguel Covarrubias. Hawaiiko lore, paisaia eta amu tradizionalak margotu zituen. New Yorkera itzulita, 20 pintura sentsual eta berde egin zituen O'Keeffe-k. Hala ere, ez zuen eskatutako anana pintatu Hawaiiko anana konpainiak New York-eko estudiora landare bat bidali zuen arte.

1940ko hamarkadan, O'Keeffe-k bi atzera begirako indibidual izan zituen, lehena Art Institute of Chicagon (1943). O'Keeffe-k esan zuen Black Place delakoa "elefanteen milia bat, muino grisekin eta harea zuriarekin, bere oinetan" bezalakoa zela. "Leku Zuriko" pinturak egin zituen, Abiquiúko etxetik gertu dagoen arroka zuriko formazioa.

### Abiquiú 
thumb|ezkerrera|200px|"White Place",Abiquúi ondoko mendixkak
1946an, bere etxeko forma arkitektonikoak lantzen hasi zen Abiquiún. Beste pintura bereizgarri bat "*Ilargirako eskailera*" zen, 1958. O'Keeffe-k zeru-ikuspegiko zenbait arte sortu zituen, hala nola 60ko hamarkadaren erdialdean hodeien gaineko zerua, eta horiek inspirazio-iturri izan ziren hegazkin leihoetako ikuspegiak.

1972an, O'Keeffe-k ikusmenaren zati handi bat galdu zuen makula-endekapen baten ondorioz, eta ikusmen periferikoarekin bakarrik utzi zuen. 1972an utzi zion olioz pintatzeari, laguntzarik gabe. 1970eko hamarkadan, zenbait obra egin zituen akuarelan. 1976an argitaratuko bere autobiografia, Georgia O'Keeffe, best sellerra izan zen. Are gehiago, ez zitzaion gustatzen "emakume artista" deitzea, "artista" izatea nahi zuen.

Arkatzarekin eta ikatzarekin lanean jarraitu zuen 1984era arte.

## Bizitza pertsonala eta heriotza 
1918ko ekainean, O'Keeffe-k onartu egin zuen Stieglitzen gonbita: New Yorkera bizitzera joatea eta haren finantza-laguntza onartzea. Stieglitz ezkonduta zegoen, eta harekin joan zen 2004an.

1921eko otsailean, O'Keeffe-ren Stieglitzen argazkiak atzera begirako erakusketa batean sartu ziren Anderson galerietan. Stieglitz O'Keeffe-ri argazkia ateratzen hasi zen New Yorken 1917ko erakusketa ikustera joan zenean, eta argazkiak ateratzen jarraitu zuen, horietako askotan biluzik zegoen. Sentsazio publikoa sortu zuen. 1937an argazkiak utzi zituenean, Georgiaren 350 erretratu baino gehiago eginda zituen itsasertzean. 1978an, haietatik sentitzen zuen urruntasunaz idatzi zuen:"*Stieglitz-ek egindako nire argazkiei begiratzen diedanean -horietako batzuek hirurogei urte baino gehiago daramate-, neure buruari galdetzen diot nor den pertsona hori, nire bizitza bakarrean bizitza asko bizi izan banitu bezala da*". Georgia O´Keeffe1924an, Stieglitz bere emazte Emmelinengandik banandu zen, eta O'Keefferekin ezkondu zen.

Batez ere New Yorken bizi ziren, baina uda Oaklawn etxean ematen zuten, Lake Georgen, New Yorken iparraldean. Ez zuen berriro pintatu 1934ko urtarrilera arte. 1933an eta 1934an, O'Keeffe Bermudan berreskuratu eta Mexiko Berrira itzuli zen 1934an. Urte hartako abuztuan, Ghost Ranch bisitatu zuen, Abiquiúko iparraldean, eta bertan bizitzea erabaki zuen berehala; 1940an, arrantxoaren jabetzako etxe batera joan zen bizitzera. Arrantxoko kolore anitzeko labarrek inspiratu zituzten hango paisaia ezagunenetako batzuk.

1977an, O'Keeffe-k hauxe idatzi zuen: "Hango itsaslabarrek ia margotuak dirudite, hori pentsatzen duzu, margotzen saiatu nintzen arte". Urteetan zehar arrantxoan bisitatu zuten gonbidatuen artean, Charles eta Anne Lindbergh-ek, Joni Mitchell kantautoreak, Allen Ginsberg poetak eta Ansel Adams argazkilariak "Black Place"en bidaiatu eta kanpatu zuen sarritan María Chabot lagunarekin eta, geroago, Eliot Porterrekin.

1945ean, O'Keeffe-k bigarren etxe bat erosi zuen, Abiquiun utzitako etxalde bat, berak etxe eta estudio gisa berritu zuena. O'Keeffe 1946an udarako Mexiko Berrira iritsi eta gutxira, Stieglitzek garuneko tronbosia izan zuen. Bera berehala itzuli zen New Yorkera berarekin egoteko. 1946ko uztailaren 13an hil zen. Bere errautsak George  lakuan lurperatu zituen. Hurrengo hiru urteetan, batez ere New Yorken, bere jabetza ezarriz, eta Mexiko Berrira etengabe aldatu zen 1949an, Ghost Ranch-en eta Abiquiúren etxean, zeinetan bere estudioaegin baitzituen.

O'Keeffe-k gozatu egin zuen Europara bidaiatuz eta gero munduaren inguruan, 1950eko hamarkadatik aurrera. Behin baino gehiagotan hartu zituen kanotaje-bidaiak Colorado ibaian barna, eta bidaia bat egin zuen Gladianon, Utah, 1961ean Webb eta Eliot Porter argazkilariarekin. Kasua aurrekari izan zen gertakarien eta lagapen planifikazioan.

O'Keeffe 1920ko hamarkadan hasitako kondaira bat izan zen, bai bere espiritu independenteagatik, bere eredu femeninoagatik, arte-lan dramatiko eta berritzaileengatik.

## Argitalpenak 
* O’Keeffe, Georgia (1976). ''Georgia O'Keeffe''. New York: Viking Press. .
* O'Keeffe, Georgia (1988). *Some Memories of Drawings*. Albuquerque, NM: University of New Mexico Press. .
* Giboire, Clive, ed. (1990). ''Lovingly, Georgia: The Complete Correspondence of Georgia O'Keeffe & Anita Pollitzer*. New York: Simon & Schuster. .
* Greenough, Sarah, ed. (2011). *My Faraway One: Selected Letters of Georgia O'Keeffe and Alfred Stieglitz*. Volume One, 1915-1933. New Haven, CT: Yale University Press. .
* Buhler Lynes, Barbara (2012). *Georgia O'Keeffe and Her Houses: Ghost Ranch and Abiquiu*. Harry N. Abrams. .
* Herreros, María (2021). *Georgia O'Keeffe.'' Editorial Astiberri.

## Sariak eta aintzatespenak 
eskuinera|thumb|150px|Georgia O'Keeffe María Herrerosek kontatua, Thyssen Bornemisza Museoaren Komik-bildumakoa, 2021
eskuinera|thumb|150px|Georgia O'Keeffe María Herrerosek kontatua, Durangoko Erakusketa kartela, 2022 uztail-abuztua
* O'Keeffe Amerikako Arte Akademiarako hautatu zuten, eta 1966. urtean Arte eta Ezagutzako Akademia Amerikarreko kide hautatu zuten.
* Sari eta ohoreen artean, O'Keeffe-k M. Carey Thomas saria jaso zuen Bryn Mawr Collegen, 1971. urtean, eta bi urte geroago Unibertsitatearen ohorezko titulua jaso zuen. 
* 1985ean, Arteen Domina eman zioten Ronald Reala Medal presidente nazionalaren Ronald Domina Nazionalaren eskutik. 
* 1996an, Estatu Batuetako Posta Zerbitzuak 32 zentaboko zigilua atera zuen O'Keeffeiaren omenez.
* Artxosauro-espezie fosildu bati Effigia okeeffeae ("O'Keeffe-ren fantasma") deitu zioten 2006ko urtarrilean, "Georgia O'Keeffe-ren ohorez, Ghost Ranchen egindako lur-pintura ugariengatik eta Coelophysian aurkitu zutenean zuen interesagatik".
* 2013. urtean, Armory Showaren 100. urteurrenean, USPSk zigilu bat argitaratu zuen O'Keeffe-ren Black Mahai Landscape-rekin, New Mexico / Out Back de Marie II, 1930 Arte Modernoaren seriearen zati gisa Metropolian.
* 2022an María Herreros ilustratzaileak Georgia O'Keeffe abangoardiako pintore estatubatuarrari eskainitako komikiko marrazkiak jarri zituen ikusgai Durangoko Arte eta Historia Museoan.

## Herri-kultura 
1991n, PBSk airean jarri zuen American Playhouse A Marriage-ren ekoizpena: O'Keeffe eta Alfred Stieglitz. Jane Alexander izan zen O'Keeffe eta Christopher Plummer, Stieglitz.

Lifetime Televisionek Georgia O'Keeffe-ren programa biografiko bat ekoitzi zuen. Programa horretako protagonistak Joan Allen (O'Keeffe), Jeremy Irons (Alfred Stieglitz), Henry Simmons (Jean Toomer), Ed Begyley Jr. (Stidoeglne Dddalabel eta Tne) izan ziren). 2009ko irailaren 19an estreinatu zen.

AMC Better Call Saul eta Breaking Bad telesailetan ere aipatzen da artista, eta haren museoa ere agertzen da azken horren atal batean.

## Iruditegia 

Fitxategi:Untitled (Rotunda -University of Virginia), 1912-1914, Georgia O'Keeffe.jpg|Georgia O'Keeffe, Titulurik gabe (Rotunda -University of Virginia), 1912-1914
Fitxategi:Drawing No. 2 by Georgia O'Keeffe 1915 NGA.tif|Georgia O'Keeffe, *Marrazkia Ez*, 1915
Fitxategi:Second, Out of My Head, Georgia O'Keeffe, 1915, NGA.tif|Georgia O'Keeffe, Bigarrena, Neure burutik kanpo, 1915
Fitxategi:Georgia O'Keeffe Red Canna 1915 Yale University Art Gallery.tif|Georgia O'Keeffe Red Canna, Yale University Art Mosco, 1915
Fitxategi:Georgia O'Keeffe UVa.jpg|Georgia Virginiako Unibertsitatean, 1915
Fitxategi:Georgia O'Keeffe, Sunrise, watercolor, 1916.tif|Georgia O'Keeffe, *Egunsentia*, akuarela, 1916
Fitxategi:Georgia O'Keeffe, Canyon with Crows.tif|Georgia O'Keeffe, Crows kanoia, 1917
Fitxategi:Georgia O'Keeffe—Hands MET DP236328.jpg|Georgia O'Keeffe, Stieglitzek egina, 1917
Fitxategi:Georgia O'Keeffe MET DP234506 retouch.jpg|Georgia O'Keeffe, Stieglitzek egina, 1918
Fitxategi:Georgia O'Keeffe by Stieglitz, 1918.png|Georgia O'Keeffe, Stieglitzek egina, 1918
Fitxategi:Georgia O'Keeffe by Stieglitz, 1919.png|Georgia O'Keeffe, Stieglitzek egina, 1919
Fitxategi:Georgia O'Keeffe — Hand and Breasts MET DP232920.jpg|Georgia O'Keeffe, Stieglitzek egina, 1919
Fitxategi:Georgia O'Keeffe — Hands MET DP232991 (cropped).jpg|Georgiaren eskuak, Stieglitzek egina, 1919
Fitxategi:Georgia O'Keeffe — Neck MET DP232992.jpg|Georgia, Stieglitzek egina, 1921
Fitxategi:Georgia O'Keeffe – Torso MET DT4155.jpg|Georgia O'Keeffe, Stieglitzek egina, 1931
Fitxategi:Georgia O'Keeffe—Hands and Horse Skull MET DP232998.jpg|Georgiaren eskuak eta zaldia, Stieglitzek egina, 1931
Fitxategi:Georgia o'keeffe cooperative.JPG|Georgia O'Keeffe kooperatiba, Michigango Unibertsitatea 
Fitxategi:O'Keeffe Home4.jpg|Georgia O'Keeffe Etxea eta Egongela estudioa, lorategia hegoaldera begira

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak