open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Victor Osimhen

**Victor James Osimhen**, **Victor Osimhen** izenez ezagunagoa (Lagos, Nigeria, 1998ko abenduaren 29a) nigeriar futbol jokalaria da, erdi-aurrelari moduan jokatzen du Italiako Serie A-ko SSC Napoli taldean, eta baita Nigeriako futbol selekzio nazionalean ere. 

Futbol jokalarien merkatuko balioetan espezializatutako Transfermarkt web orriaren arabera 70 milioi euroko balioa du. Gaur egun, kontinenteko aurrelari onenetarikoetako bat kontsideratuta dago, eta bere azkartasunak eta atearen aurrean erakutsi duen fintasunak hainbat kluben atentzioa erakarri du. 

Aurrealdean Khvicha Kvaratskhelia georgiarrarekin osatzen duen bikotea Europako onenetarikoa dela esaten da.

## Ibilbidea 
Txikitatik bere herrialdean jokatzen hasi zen, Ultimate Strikers akademian hain zuzen ere, eta 2016ko urtarrilean, 17 urtez azpiko munduko txapelketaren ondoren, Wolfsburg taldearekin aurrekontratua sinatu zuen, 12 hilabeteren ondoren taldera batu zedin, 18 urte betetakoan. 2017tik 2019ra Victor Wolfsburgoko fitxarekin egon zen, baina lehenengoan bakarrik jokatu zuen taldearekin, bigarrenean Belgikako Charleroi taldera utzi baitzuten, denboraldi bukaeran erosteko klausula batekin. Azkenean denboraldi on bat egin zuen belgikako ligan, eta erosketa burutu zuten, 3,5 milioi euro ordainduta.

Hala ere, uda horretan bertan, 2019an, Lille frantziar taldeak jokalaria erosi zuen 12 milioi euro ordainduz. Covid-19 gaixotasunaren arrazoiagatik egin zen geldialdiaren aurretik erakutsi zuen maila bikaina izan zen, hainbat gol sartuz, eta horregatik 2020ko udako fitxaketa merkatuan eskaintza asko izango ditu.

## Estatistikak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muriedas

**Muriedas**, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Camargo udalerrian dagoen herri bat da. Santander hiriburutik 7 kilometrora dago. 2019eko erroldaren arabera 12.336 biztanle zituen.

## Herritar ezagunak 
* Pedro Velarde Santillán (1779-1808), militarra.
* José de la Puente y Peña Castejón y Salcines (1670- 1739): Villapuente de la Peña, aristokrata eta militarra.
* Juan Manuel Gozalo (1944-2010), kirol kazetaria.
* Paco Liaño (1961), futbol atezaina.
Paco Liaño

**Francisco Liaño Fernández**, ezizenez **Paco Liaño** (1964ko azaroaren 16a, Muriedas, Camargo, Kantabria), espainiar futbol atezain ohi bat da.

## Taldeak
Santillana (futbolaria)

**Carlos Alonso González**, ezizenez **Santillana** (1952ko abuztuaren 23a, Santillana del Mar, Kantabria), espainiar futbolari ohi bat da.

Racing de Santander taldean denbora laburrez egon ondoren, Real Madrid taldean 17 denboraldiz jokatu zuen (1971-1988).
Archaeodictyna

***Archaeodictyna*** Araneomorphae armiarma generoa da, Dictynidae familiakoa. Lur paleartikoetan eta Ekozona afrotropikalean aurkitzen dira.

## Espezien zerrenda 
The World Spider Catalogo 12.0-ren arabera hauek dira:
* *Archaeodictyna ammophila* (Menge, 1871)
* *Archaeodictyna anguiniceps* (Simon, 1899)
* *Archaeodictyna condocta* (O. Pickard-Cambridge, 1876)
* *Archaeodictyna consecuta* (O. Pickard-Cambridge, 1872)
* *Archaeodictyna minutissima* (Miller, 1958)
* *Archaeodictyna sexnotata* (Simon, 1890)
* *Archaeodictyna suedicola* (Simon, 1890)
* *Archaeodictyna tazzeiti* (Denis, 1954)
* *Archaeodictyna ulova* Griswold & Meikle-Griswold, 1987

## Bibliografia 
* Caporiacco, 1928: "Aracnidi di Giarabub e di Porto Bardia (Tripolis)". *Annali del Museo civico di storia naturale di Genova*, 53.liburuki, 77-107 or.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Dictynidae espezieak

## Kanpo estekak 
* : Index to Organism Names.
* : Nomenclator Zoologicus
Dictynomorpha

***Dictynomorpha*** Araneomorphae armiarma generoa da, Dictynidae familiakoa. Hegoaldeko Asian eta Erdialdeko Asian aurkitzen dira.

## Espezien zerrenda 
The World Spider Catalogo 12.0-ren arabera hauek dira:
* *Dictynomorpha bedeshai* (Tikader, 1966)
* *Dictynomorpha marakata* (Sherriffs, 1927)
* *Dictynomorpha smaragdula* (Simon, 1905)
* *Dictynomorpha strandi* Spassky, 1939

## Bibliografia 
* Spassky, 1939: *Araneae palaearcticae novae. III. Festschrift zum 60*. Geburtstage von professor dr. Embrik Strand, 5.liburuki, 138-144 or.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Dictynidae espezieak

## Kanpo estekak 
* : Index to Organism Names.
* : Nomenclator Zoologicus
Jesús de Monasterio

**Jesús de Monasterio y Agüeros** (1836ko martxoaren 21a, Potes, Kantabria &ndash; 1903ko irailaren 28a, Casar de Periedo, Cabezón de la Sal, Kantabria), espainiar biolin-jotzaile eta musikagile bat izan zen.
Mbeju

**Mbeju** (ahoskera: ; , ) delako jakia gazta berriaz eta manioka almidoiaz egindako opil zapala da. Paraguaiko eta Argentinako ipar-ekialdeko jaki tipikoa da.

Mbejua jesulagunen paraguaitar misioetan bizi ziren guaraniek sortu zuten. Vidal Domínguez Díaz paraguaitar sukaldariaren arabera mbejua mbujape (ahoskera: ) izeneko jaki prehispanikoaren aldaera bat da. Izan ere, mbujapea manioka fekulaz eta gantzaz soilik egina da. Esnea eta gazta kolonizatzaile espainiarrek gerora sartu zuten.

## Erreferentziak
Casar de Periedo

**Casar de Periedo**, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Cabezón de la Sal udalerrian dagoen herri bat da. 2015eko erroldaren arabera 1.500 biztanle inguru zituen.
Salceda

**Salceda**, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Polaciones udalerrian dagoen herri bat da. 2018ko erroldaren arabera 13 biztanle zituen.

## Herritar ezagunak 
* Miguel Ángel Revilla (1943-), Kantabriako presidentea eta politikaria.
Tahuantina

***Tahuantina*** Araneomorphae armiarma generoa da, Dictynidae familiakoa. Taxon monotipiko Tahuantinaren generoaren espezie bakarra da. Txilen aurki daiteke.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Lehtinen, 1967: "Classification of the cribellate spiders and some allied families, with notes on the evolution of the suborder Araneomorpha". *Annales Zoologici Fennici*, 4.liburuki, 199-468 or.
* Song & Xu, 1989: "A new genus and new species of the family Dictynidae from China (Arachnida: Araneae)". *Acta Zootaxonomica Sinica*, 14.liburuki, 288-292 or.

## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Dictynidae espezieak

## Kanpo estekak 
* : Index to Organism Names.
* : Nomenclator Zoologicus
Thallumetus

***Thallumetus*** Araneomorphae armiarma generoa da, Dictynidae familiakoa.Amerikan aurkitzen dira.

## Espezien zerrenda 
The World Spider Catalogo 12.0-ren arabera hauek dira:
* *Thallumetus acanthochirus* Simon, 1904
* *Thallumetus dulcineus* Gertsch, 1946
* *Thallumetus latifemur* (Soares & Camargo, 1948)
* *Thallumetus octomaculellus* (Gertsch & Davis, 1937)
* *Thallumetus parvulus* Bryant, 1942
* *Thallumetus pineus* (Chamberlin & Ivie, 1944)
* *Thallumetus pullus* Chickering, 1952
* *Thallumetus pusillus* Chickering, 1950
* *Thallumetus salax* Simon, 1893
* *Thallumetus simoni* Gertsch, 1945
* *†Thallumetus copalis* Wunderlich, 2004

## Bibliografia 
* Simon, 1893: "Arachnides. Voyage de M. E. Simon au Venezuela (décembre 1887 - avril 1888). 21e Mémoire". *Annales de la Société Entomologique de France*, 61. liburuki, 423-462 or.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Dictynidae espezieak

## Kanpo estekak 
* : Index to Organism Names.
* : Nomenclator Zoologicus
Arnasgailu

thumb|Gaixo bat arnasgailuarekin.

**Arnasgailua** arnasketa artifizialerako makina da, osasungintzako zainketa intentsiboetako unitateetan eta anestesiatzean erabiltzen dena.

Arnasgailuak bolumetrikoak edo manometrikoak izan daitezke: bolumetrikoetan, arnasgailuak hornitzen duen gasaren bolumenaren bidez kontrolatzen da biriken aireztapena, eta manometrikoetan, gasaren presioaren bidez.

Arnas aparatuko gaixotasunetan eta bereziki Covid-19 gaitzean funtsezko tresna medikoak dira tratamenduetan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Musuko

## Kanpo-estekak
Norbera babesteko ekipamendu

[thumb|[Bilboko metroan langileak desinfekzio lanetan NBEekin jantzita, COVID-19 pandemiaren aroan.]]

**Norbera babesteko ekipamendua** (laburdura, **NBE**.) langile bakoitzak bere laneko segurtasunerako edo osasunaren kontrako arriskuren babetik babesteko eraman edo eduki behar duen ekipamendua da, baita helburu hori bera izan dezakeen beste edozein osagarri edo lagungarri ere.

## Erreferentziak
Xipa

**Xipa** edo **Chipa** (, ahoskera: ; , ahoskera: ) manioka almidoiz, gazta gogortxoz eta beste osagaiez egindako ogi-opila da. Paraguaiko eta Argentinako ipar-ekialdeko jaki tipikoa da.

Zenbait adituk diotenez xipak jesulagunen paraguaitar misioetan bizi ziren guaraniek sortu zuten. Xipa Paraguaiko jaki nazionala da 2014az geroztik, 5.267/2014 zenbakidun dekretu-lege bidez onetsia. Hori dela eta, abuztu hileko bigarren ostiralean Xiparen Egun Nazionala ospatzen da urtero.

## Aldaerak 
Hainbat aldaera ditu jaki honek Paraguain eta Argentinan. Paraguain 70 bat aldaera daude. Chipa piru, chipa asador, chipa guasu, chipa so'o (haragizko xipa) eta chipa kesu (gaztazko xipa) dira aldaerarik ezagunenak.

## Erreferentziak
NBE (argipena)

**NBE** akronimoa halako terminoetarako laburdura izan daiteke:

* **Nazio Batuen Erakundea**.
* **Norbera babesteko ekipamendua**, laneko segurtasun eta osasunerako ekipamendu mota.
Cenote Sagrado

**Cenote Sagrado** zeru zabaleko cenote bat da, urez betetako sakonune zirkular bat bezala agertzen dena, 60 metroko diametroa duena, eta uraren azalerako sarbidearen mailatik 15 metroko altuera neurtzen duten horma bertikalak dituena. Kukulkanen piramidetik iparraldera dago eta 300 metroko luzera duen galtzada baten bidez lotuta dago. Cenoten kasu orokorrean bezala, mantu freatikoaren mailan lurrazpiko beste fluxu laminar batzuekin lotuta dago, azkenean ozeanora doazenak. Esaten denez, itzáek, Chichén Itzáren sortzaileak, eta, beranduago, kultura maiaren aro postklasikoan eskualdea menperatu zuten xiueak, animaliak eta gizakiak sakrifikatzeko erabiltzen zuten, euren jainkoentzako zerga bezala. Zeramika eta bitxiak ere botatzen zituzten hondora, eskaintza eta erritu erlijiosoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bosumtwi aintzira

**Bosumtwi aintzira** () Ghanako aintzira natural bakarra da. Krater baten barnean dagoen laku bat da, meteorito baten antzinako talka batek eragindakoa. Kumasitik 30 kilometro hego-ekialdera dago eta aisialdirako gune bat da. 30 herrixka inguru daude lakutik gertu, eta 70.000 pertsona inguru.

Ashantiek Bosumtwi aintzira sakratutzat hartzen dute. Sinesmen tradizionalen arabera, hildakoen arimak Asase Ya jainkosari agur esatera bertara joaten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lehen Heleniar Errepublika

**Lehen Heleniar Errepublika** (grezieraz: Ἑλληνικὴ Δημοκρατία) Otomandar Inperioaren aurkako Greziako Independentzia Gerra garaian ezarri zen behin-behineko greziar estatu bat izan zen, nazioarteko aitorpenik gabea. Termino hau erabat historiografikoa da, izan ere, erregimen iraultzaileak gerra garaian jarrera demokratikoa eta konstituzionala izan zuela adierazten baitu. Alabaina, Grezian demokrazia ez zen ezarri Greziar estatu modernoa ezarri zen arte, zeinak burujabetza osoa izan zuen europar potentziei esker.

1821ean abiarazi zen iraultzaren lehen faseetan gaurko Grezia osatzen duten zenbait lurraldetan gobernu-kontseilu propioak hautatu ziren, zeinak administrazio zentral batek ordezkatu zituen 1822aren hasieran Epidauroren Lehen Biltzar Nazionala ospatu ostean. Biltzar hartan onartu zen lehen Greziar Konstituzioa, hala jaio zen lehen greziar estatu modernoa. Estatu berriak ez zuen garaiko potentzien aitorpena jaso eta kolapso bidean geratu zen bere baitan zuen gerra zibilak eta Ibrahim Paxaren turkiar-egiptoar armadaren garaipenek eraginda. Alabaina, 1827an, estatu jaioberria kolapsatzear zegoela, potentzia handiak itun batera iritsi eta erabaki zuten greziar estatu autonomiadun bati bide ematea, betiere otomandar subiranotasunaren pean. Itun horri Londresko Ituna deritzo. Otomandar Inperioak baina, ez zituen onartu potentzien eskakizunak eta hortaz, Navarinoko Gudua jazo zen, zeinak Greziari erabateko independentzia eman zion.

1827an, Troezengo Hirugarren Biltzar Nazionalak greziar estatua (Ἑλληνικὴ Πολιτεία) ezarri zuen eta Ioannis Kapodistrias kondea aukeratu zuen Greziako gobernadore izateko. 1828ko urtarrilean iritsi zen Greziara eta estatu funtzional bat sortzen saiatu zen, gerrak eragindako kalteak konpontzeaz gain, baina laster sortu zitzaizkion tokian tokiko aberats eta jauntxoekin gatazkak. Hala, Europako hiru "Potentzia Babesleek" esku-hartzea burutu zuten monarkia bati bide emateko. Erregimen berria 1832ko Londresko Konferentzian adostu zen, Bavariako Printzea, Wittelsbach-eko Oto, izendatu zen Grezia modernoko lehen errege.

## Estatuburuak 
* Ioannis Kapodistrias (1828ko urtarrilaren 24 - 1831ko urriaren 9)
* Augustinos Kapodistrias (1931ko urriaren 9 - 1932ko apirilaren 9)
* Gobernu Batzordea (1932ko apirilaren 9 - 1833ko otsailaren 2)
Ganga Talao

**Ganga Talao** (askotan **Grand Bassin** deitua) Maurizioren bihotzean dagoen Savanne barrutiko mendigune isolatu batean dagoen krater laku bat da. Itsas mailatik 550 metrora dagoen laku bat da.

Maurizioko hinduentzat tokirik sakratuena da. Shiva eta beste jainko hindu batzuei eskainitako tenplu bat du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abi Gamin

**Abi Gamin** Himalaiako mendi bat da, Indiako Uttarakhand estatuko Chamoli barrutian kokatua, Kamet menditik 2 kilometro ipar-ekialdera. Itsas-mailaren gainetik 7.355 metroko garaiera du eta gailurrak Tibetekin egiten du muga.

Lehenengo igoera arrakastatsua anglo-suitzar espedizio batek lortu zuen 1950ean. Alfred Tissierès, R. Dittert eta G. Chevalley suitzarrak eta Kenneth Berrill ingelesa izan ziren gailurreratzen lehenak.
Francisco Belaustegigoitia

**Francisco "Patxo" Belaustegigoitia Landaluze** (Bilbo, 1897ko irailaren 3a - Mexiko Hiria, 1981eko apirilaren 26a) Bilboko Athletic Klubeko jokalaria izan zen.

## Biografia 
Laudiotik Bilbora joandako familia batean jaioa. Belaustetarrak kirolari apartak ziren. 1919. urtean egin zuen Athletic taldearekin debuta. Guztira, bost denboraldi egin zituen taldean, 1919tik 1924. urtera bitarte.

Medikuntzan doktore zela, Francisco Belaustegigoitiak Parisko Madame Curie ospitalean egin zituen praktikak; hiri hartan ere futbolarekin segitu zuen, Club Olimpique taldean. Mediku prestakuntza amaituta, Elvira Arozenarekin ezkondu zen, Arrankudiagako emigratzaile-familia aberats bateko alaba mexikarrarekin, alegia. Bikoteak Iker semea eta Bibiñe eta Ibone alabak izan zituen. 1927an, Francisco Belaustegigoitiak Larrinaga y Compañía sozietatea erosi eta Izar SA sortu zuen.

### Lehen Jaurlaritzarekin lanean 
Gero, Mexikora joan zen eta bertan zegoela, Gerra Zibilean, Eusko Jaurlaritzako ordezkaria izan zen.  1937an, gerra galtzear zela, Eusko Jaurlaritzak Parisen Marceau etorbideko egoitza eskuratzekotan zela, diru bilketan lagundu zuen, egoitza Jaurlaritzarentzat ziurtatzeko, Jesús Ruiz de Gordejuela Euskal Herriko Unibertsitateko ikertzailearen arabera. Diru bidalketa ere egin zuen Mexikotik, Telesforo Monzonek eskatuta, Anton Iralak 1984an kontatu zuenez.  

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jokalariaren profila Athletic-en webgunean
Brommella

***Brommella*** Araneomorphae armiarma generoa da, Dictynidae familiakoa. Lurralde Holartikoan aurkitzen dira.

## Espezien zerrenda 
The World Spider Catalogo 12.0-ren arabera hauek dira:
* *Brommella bishopi* (Chamberlin & Gertsch, 1958)
* *Brommella falcigera* (Balogh, 1935)
* *Brommella hellenensis* Wunderlich, 1995
* *Brommella lactea* (Chamberlin & Gertsch, 1958)
* *Brommella monticola* (Gertsch & Mulaik, 1936)
* *Brommella punctosparsa* (Oi, 1957)

## Bibliografia 
* Tullgren, 1948: "Zwei bemerkenwerte Vertreter der Familie Dictynidae (Araneae)". *Entomologisk Tidskrift*, 69. liburuki, 3 zk., 155-160 or.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Dictynidae espezieak

## Kanpo estekak 
* : Index to Organism Names.
* : Nomenclator Zoologicus
Hostel (2005eko filma)

***Hostel*** (euskaraz *Hostala*), 2005eko Eli Roth estatubatuarrak zuzendutako slasher film bat da. Jay Hernandez, Derek Richardson, Eyþór Guðjónsson, Barbara Nedeljáková eta Rick Hoffman aktoreek antzeztu zuten.

*Hostel: Part II* (2007) eta *Hostel: Part III* (2011) jarraipenak izan zituen.

## Argumentua 
Paxton (Jay Hernandez) eta Josh (Derek Richardson) estatubatuar unibertsitate ikasleak Europan barna motxilero gisa bidaiatzen ari dira, eta bidean Oli (Eythor Gudjonsson) islandiar gaztea elkartuko zaie. Amsterdam hirian Alexei (Ľubomir Bukový) izeneko tipo bat ezagutu eta gazteak Bartzelonara joan aurretik Eslovakiako hostal batera joateko konbetzituko ditu, bertan sekulako neska gazte ederrak omen daudela esanaz. Eslovakiarako tren bidaian zehar Natalya (Barbara Nedeljáková) eta Svetlana (Jana Kaderábková) neska gazte eder erakargarriak ezagutuko dituzte, haiekin neskatan egin eta hostal ilun eta beldurgarri batean amaituko dute.

## Aktoreak 
## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
House of Wax (2005eko filma)

***House of Wax*** (euskaraz *Argizarizko Etxea*), 2005eko Jaume Collet-Serra katalanak zuzendutako beldurrezko film bat da. *Mystery of the Wax Museum* (1933, *Misteriozko Argizarizko Museoa*) eta *1953ko izenburu berdineko filmean* oinarrituak daude. Elisha Cuthbert, Chad Michael Murray, Brian Van Holt, Paris Hilton, Jared Padalecki, Jon Abrahams eta Robert Ri'chard aktoreek antzeztu zuten.

Tribecako Zinemaldian estreinatu zen.

## Argumentua 
AEB, Louisiana, sei lagun Ambrose hirian jokatu den urte guztiko amerikar futbol partidu garrantzitsuena ikusteko asmoz autoz errepide batetan zehar doaz, bezperan aire librean akanpatzeko ideiaz. Biharamunean, beren autoa manipulatua izan dela ohartuko dira, hortaz handik igarotzen ari den auto gidari batek heurak eramateko gonbidapena onartuko dute. Hirira iristean, bertako atrakzio nagusia bisitatuko dute: Trudyren Argizarizko Etxea, modeloekin izugarrizko antza duten argizarizko eskulturaz osatua. Izuikaraz, antzekotasun horren arrazoia zein den jabetu, eta hiri hartatik ihes egin edo beraiek ere museo beldurgarri horretako estatuak bilakatzen amaituko dutela ohartuko dira.

## Aktoreak 
* Elisha Cuthbert: Carly Jones
* Chad Michael Murray: Nick Jones
* Brian Van Holt: Bo eta Vincent Sinclair
* Paris Hilton: Paige Edwards
* Jared Padalecki: Wade Felton
* Jon Abrahams: Dalton Chapman
* Robert Ri'chard: Blake Johnson
* Damon Herriman: Lester Sinclair
* Andy Anderson: Sheriffa
* Dragicia Debert: Trudy Sinclair
* Murray Smith: Victor Sinclair doktorea
* Emma Lung: Jennifer *(krediturik gabe)*

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Dictyna civica

***Dictyna civica*** Araneomorphae armiarma generoa da, Dictynidae familiakoa. Europa Hegoaldean aurkitzen dira. Kribeloduna da.

## Ezaugarriak 
2,5 eta 3 mm arteko tamainua du. Horaili ilun kolorekoak dira. Denbora gutxi bizi dira, bi urte asko jota. Bikoteak sortzen dira eta erabateko monogamia daramate.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Dictynidae espezieak

## Kanpo estekak 
* :Fauna Euopaea webgunea.
Devade

***Devade*** Araneomorphae armiarma generoa da, Dictynidae familiakoa. Lur paleoartikotann aurkitzen dira.

## Espezien zerrenda 
The World Spider Catalogo 12.0-ren arabera hauek dira:
* *Devade dubia* Caporiacco, 1934
* *Devade indistincta* (O. Pickard-Cambridge, 1872)
* *Devade kazakhstanica* Esyunin & Efimik, 2000
* *Devade lehtineni* Esyunin & Efimik, 2000
* *Devade libanica* (Denis, 1955)
* *Devade miranda* Ponomarev, 2007
* *Devade mongolica* Esyunin & Marusik, 2001
* *Devade pusilla* Simon, 1910
* *Devade tenella* (Tyschchenko, 1965)

## Bibliografia 
* Simon, 1884: "Arachnides nouveaux d'Algérie". *Bulletin de la Société Zoologique de France*, 9.liburuki, 321-327 or.

## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Dictynidae espezieak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Index to Organism Names.
* : Nomenclator Zoologicus
Egunsentia (Claude Gellée)

***Egunsentia*** Claude Gellée frantziar margolariaren margolan ezaguna da. 1646 eta 1647 artean margotu zuen.

## Ezaugarriak 
Oihal gainean olioz margotuta, 102,9 × 134 zm ditu. Lanak margolariaren ezaugarria den ostertz argitsua du, nahiz eta erdialdean ilunduta egon.

## Historia 
Lan hau Erroman margotu zuen, Lyongo bezero batek horrela eskatuta; Claude Gelléek berak bere *Liber Veritatis*-en horrela esan zuen. Artistaren beste lanen antzera, Campagnako ikuspegian inspiratuta dago.

Margolana hainbat erakusketatan egon da: Londresko «Ralph's Exhibition of Pictures» 1791n eta Tokyoko «Earth, Sea, and Sky: Nature in Western Art; Masterpieces from The Metropolitan Museum of Art» 2012-2013an, besteak beste. Gaur egun New Yorkeko Metropolitan Museum of Arten gordetzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miel Sasieta

**Miguel "Miel" Sasieta Larrañaga** (1931ko uztailaren 5a, Azkoitia, Gipuzkoa &ndash; 2019ko urriaren 20a, *ib.*), gipuzkoar arkeologo bat izan zen. Azkoitiko Munibe Arkeologia Taldearen kide sortzaileetako bat izan zen. Aranzazi Zientzia Elkarteko kidea ere bazen.

Jose Migel Barandiaran ataundarraren griñak kutsaturik, Julen Arruabarrena eta Miel Sasieta beren denbora librean arkeologian lanetan hasi ziren. 1983an Munitibe Arkeologia Taldeko Julen Juaristi, Juan Arruabarrena, Jesus Larrañaga eta beste zenbaitek Praileaitz I leizeko aztarnak topatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Vicente de Velasco

**Luis Vicente de Velasco e Isla** (Noja, 1711ko otsailaren 9a - Habana, Kuba, 1762ko uztailaren 31), espainiar itsasgizon eta militar bat izan zen. Espainiako Itsas Armadako komandantea izan zen, bere ibilbidean zehar bere ausardia eta errege ontzien kapitain bezala nabarmendu zen. Bere balentria handiena 1762ko Habanako britainiar inbasioan hiri hori defendatuz burutu zuen.
Comillasko hondartza

**Comillasko hondartza**, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Comillas udalerrian dagoen hondartza bat da. 900 metro luze eta 90 metro zabal dauzka.
Guayas ibaia

**Guayas ibaia** Ekuadorko mendebaldeko ibai nagusietakoa da. Horrez gain, Ozeano Barean itsasoratzen den Hego Amerikako ibairik nagusiena ere bada. Guayaquil hiriaren aurrean du sorburua, Daule eta Babahoyo ibaiek bat egiten duten gunean. Ibaiaren bokaleak estuario bat eratzen du eta Guayaquilgo golkoan isurtzen ditu urak Ozeano Barera.

Guayas ibaia 60 kilometro luze da Daule eta Babahoyo ibaiek bat egiten duten lekutik. Hala ere, esan daiteke Guayas Daule ibaiaren azken tarteak duen izena dela. Horregatik, Daule ibaiaren luzera kontuan hartuz, 389 kilometro luze da.

## Ikus, gainera 
* Guayaquilgo golkoa
Joaquín Arozamena

**Joaquín Arozamena Saiz** (Madril, 1944ko abuztuaren 8a), espainiar kazetari bat da. Nagusiki, 1970eko hamarkada eta 1980ko hamarkadan ospea bereganatu zuen, Radio Nacional de España irratian eta Televisión Españolako Telediario albistegia aurkezteagatik.

## Telebista saioak 
* *Redacción Noche* (1977-1978)
* *Al cierre* (1981-1982)
* *De hoy A mañana* (1981-1982)
* *Telediario* (1983-1984)
* *Agenda informativa* (1986)
* *La vida sigue* (1988)
* *Las doce en punta* (1989)
* *Domingueros* (1989)
* *En buena hora* (1990-1991)
* *Uno más en la familia* (1993-1995)
* *A las diez en casa* (1995)
Babahoyo ibaia

**Babahoyo ibaia** Ekuadorko mendebaldeko ibai bat da, Guayas ibaiaren adarretako bat. Babahoyo hiritik gertu sortzen da, Los Ríos probintziaren hegoaldean. Ondoren hegoaldera egiten du, Guayas probintzia zeharkatuz, eta Guayaquilen Daule ibaiarekin bat egiten du Guayas ibaia sortuz.
Murder by Death

***Murder by Death*** (euskaraz *Erailketa Heriotzez*), 1976ko Robert Moore) estatubatuarrak zuzendutako misteriozko komedia film bat da. Eileen Brennan, Truman Capote, James Coco, Peter Falk, Alec Guinness, Elsa Lanchester, David Niven, Peter Sellers, Maggie Smith, Nancy Walker eta Estelle Winwood aktoreek antzeztu zuten.

Filma asteburu pasa asmoz biltzen diren detektibe film eta eleberrien parodia bat da, esate baterako, Agatha Christieren *Eta ez zen alerik ere geratu / Hamar Beltx* (1939) eleberria.

1976ko Veneziako Zinemaldian aurkeztu zen.

## Argumentua 
Lionel Twain (Truman Capote) aberats xelebreak bere jauretxera munduko bost detektibe garrantzitsuenak afaltzera gonbidatu ditu: Sidney Wang (Peter Sellers) txinatar inspektorea, Dick Charleston newyorkarra (David Niven), Jessica Marbles ingelesa (Elsa Lanchester), Milo Perrier belgikarra (James Coco), eta Sam Diamond estatubatuarra (Peter Falk) Tess Skeffington (Eileen Brennan) idazkaria lagun duela. Jauretxeko Jamesenyor Bensonyora (Alec Guinness) maiordomoak gonbidatuei harrera egin ondoren, Twainek afarian bileraren arrazoia azalduko die: gauerdian hilketa bat jazoko da, hura argitzen lortzen duenari milioi bat dolar saritan emango dizkio.

## Aktoreak 
* Eileen Brennan: Tess Skeffington
* Truman Capote: Lionel Twain
* James Coco: Milo Perrier inspektorea
* Peter Falk: Sam Diamond
* Alec Guinness: Jamesenyor Bensonyora (Jamesieur Bensonmum)
* Elsa Lanchester: Jessica Marbles andereinoa
* David Niven: Dick Charleston
* Peter Sellers: Sidney Wang inspektorea
* Maggie Smith: Dora Charleston andereinoa
* Nancy Walker: Yetta
* Estelle Winwood: Withers andereinoa
* James Cromwell: Marcel Cassette
* Richard Narita: Willie Wang

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurbai
Mario Conde

**Mario Antonio Conde Conde** (Tui, Pontevedrako probintzia, 1948ko irailaren 14a), espainiar finantzari eta abokatu bat da.

Deustuko Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziatu zen. 1980-1990 artean Banestoko presidentea izan zen. 1990eko hamarkadaren hasieran Espainian bere ibilbidea enpresaburu arrakastatsuaren adibidetzat hartu ohi zen, 1993an Banesto afera finantza eskandaluaren ondorioz Espainiako Auzitegi Gorenak 20 urteko espetxera zigortu zuen arte.

## Kanpo estekak 
* Mario Conderen bloga
David Kirk

**David Edward Kirk** (Wellington, 1960ko urriaren 5a)  zeelandaberritar errugbilari ohia da, uztartze-erdilari postuan aritzen zena. Otago probintzia-taldean jokatu zuen 1982-1984 bitartean, eta Aucklanden 1985etik 1987ra. 1985ean egin zuen debuta Zeelanda Berriko errugbi selekzioarekin eta guztira 17 partidatan aritu zen. Zeelanda Berriko kapitaina izan zen 1987ko Munduko Errugbi Txapelketan, eta entsegu bat erdietsi zuen finalean. Munduko txapelketaren ostean errugbia utzi, eta graduatu ondoko ikasketak egin zituen Oxfordeko Unibertsitatean.

## Palmaresa 
### Zeelanda Berriko selekzioa 
* 17 test-partida, 1985 eta 1987 bitartean.
* 24 puntu (6 entsegu)
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 1987

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daule ibaia

**Daule ibaia** Ekuadorko Guayas probintziako ibai bat da. Guayas ibaiaren adarretako bat da. Babahoyo ibaiarekin bat egiten du Guayaquilen eta biek Guayas ibaia sortzen dute.

## Ibaiak zeharkatzen dituen hiriak 
* Pichincha
* Balzar
* Colimes
* Palestina
* Santa Lucía
* Daule
* Nobol
* Guayaquil
Oinarrizko birsorkuntza tasa

thumb| *R*0 zenbakia 2 bada (Ebolaren kasuan, demagun), Ebola duen pertsona batek beste bi pertsonari pasatuko dio.**Oinarrizko birsorkuntza tasa**, *R0, R zero* edo *R0 zenbakia* subindizearekin idatzia (R, ingelesez *Reproduction* hitzetik, ugalketa edo birsorkuntza), epidemiologian, infekzio baten birsortze edo ugaltze-zenbakia da. Populazio bateko pertsona batek ustez beste zenbat pertsona kutsatuko dituen adierazten duen zenbakia da.

## *R*0 eta COVID-19 gaitza 
2020an hedatutako COVID-19 gaitzaren kasuan, ez da erraza izaten ari *R*0 kalkulatzea COVID-19 pandemiaren garaian . 1.4 eta 5.7 puntu arteko kalkuluak egin izan dira.

R eraginkorrari dagokionez, ordea osasungintzako estatistiketan balio hau jaistea funtsezkotzat jo izan da. Angela Merkel Alemaniako kantzelariak prentsaurreko batean R zenbakiaren azalpen matematiko zuzen eta argi bat eman zuen 2020ko apirilaren erdialdean. Merkelek emandako datuen arabera, Alemanian R zenbakia 1 neurrian zebilen garai horretan (apirilean); baina 1.1 mailara iritiz gero, urrian Alemaniako osasun zerbitzuek gainezka egingo lukete, 1.2koa izanik uztailean gertatuko litzateke larrialdia osasungintzan, eta 1.3ko R zenbakiarekin, ekainean.

## *R*0 kulturan 
Pandemia larri bat deskribatzen duen Contagion filmean (2011), *R*0 tasaz dihardute protagonistek zenbait eszenatan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Birsorkuntza tasa
* Hazkundearen kurba apaldu

## Kanpo estekak
Under the Tuscan Sun (filma)

***Under the Tuscan Sun*** (euskaraz *Toskanako Eguzkipean*), 2003ko Audrey Wells estatubatuarrak zuzendutako amodiozko drama-komedia film bat da. Frances Mayes idazlearen *1996ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Diane Lane, Sandra Oh, Lindsay Duncan eta Raoul Bova aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, San Frantzisko, Frances Mayes (Diane Lane) bere bizitza perfektuak 180 gradutako bira eman duen 35 urteko idazlea da. Oraintxu dibortziatzeak depresio sakona eragin eta sormen blokea jasaten ari da. Patti (Sandra Oh) lagunmina Francestaz kezkatzen hasi eta Italiako Toskanan egonaldi bat oparituko dio. Behin hara ailegatuta, Frances "Bramasole" (“eguzkigura”) landetxea xarmandu eta hura erostea erabakiko du. Etxeak zaharberritze asko behar ditu baina Frances behar direnak burutzera erabakia dago. Bere bizimodu berrira egokitzen doan heinean bizilagunen artean lagunak egiten hasiko da.

## Aktoreak 
* Diane Lane: Frances Mayes
* Sandra Oh: Patti
* Lindsay Duncan: Katherine
* Raoul Bova: Marcello
* Vincent Riotta: Martini
* Mario Monicelli: Loredun agurea
* Roberto Nobile: Placido
* Anita Zagaria: Fiorella
* Evelina Gori: Nona Cardinale
* Kate Walsh: Grace
* Pawel Szajda: Pawel
* David Sutcliffe: Ed
* Jeffrey Tambor: Abokatua (krediturik gabe)
* Giulia Steigerwalt: Chiara
* Valentine Pelka: Jerzy
* Sasa Vulicevic: Zbigniew
* Massimo Sarchielli: Nino
* Claudia Gerini: Raguzzi andrea
* Laura Pestellini: Andrea
* Don McManus: Gizon nazkagarria
* Matt Salinger: Kidea
* Elden Henson: Idazlea
* Jack Kehler: Apartamentuko managerra
* Kristoffer Ryan Winters: David Tour Guide
* Nuccio Siano: Gianni
* Malva Guicheney: Gianniren alaba
* Dan Bucatinsky: Rodney

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
María Vallet Regí

**María Vallet-Regí** (Las Palmas, Kanaria Handikoa, 1946ko apirilaren 19a) Kimika ez-organikoko ikertzailea eta irakaslea da eta Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko Farmazia Fakultateko Kimika ez-organiko eta Bioinorganikoen Saileko zuzendaria.
 
## Biografia 
1974an zientzia kimikoetan doktoregoa lortu zuen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean. 1990ean Kimika ez-organikoko irakasle izendatu zuten eta aipatutako unibertsitateko Farmazia Fakultateko Kimika Ezorganiko eta Bioinorganikoen Saileko zuzendaria.[ezkerrera|thumb| Vallet Emilio Lledó, [Pedro Duque eta Dolores Cabezudorekin Ikerketa eta Unibertsitate Hezkuntzan Merituen Dominak ematean (2019ko maiatza) ]]

1994an Ingeniaritzako Errege Akademiako akademiko izendatu zuten  eta 2011n Farmazia Errege Akademia Nazionalean .

## Ikerketa 
Ikerketa zabala egin zuen, *ISI of Knowledge* Webgunean bildutako 550 argitalpen zientifiko baino gehiagotan islatua, gehienetan kimika eta materialen zientzia arloetan. ISIren arabera, azken bi hamarkadetan Materialen Zientzian aipamen gehien izan duen espainiarra da.

## Sariak eta aitorpenak 
* Société Française de Chimieren 2000ko sari frantses-espainiarra
* 2008ko Kimika Inorganikoko RSEQ saria
* 2008an Leonardo Torres Quevedo Ikerketa Sari Nazionala Ingeniaritzan 
* FEIQUE Ikerketa Saria 2011
* RSEQ 2011ko Urrezko Domina
* FBSE Biomaterialen Zientzia eta Ingeniaritzako Fellow, Gizartearen, Biomaterialen Zientzia eta Ingeniaritzako Nazioarteko Batasunak emana
* *Honoris causa* doktorea Euskal Herriko Unibertsitatean. 
* 2013ko ' Miguel Catalán ' Ikerketa Saria
* Honoris Causa Doktorea Jaume I Unibertsitatean, Castellon, Espainian, 2015.
* Lilly Fundazioaren 2016ko Kimikako karrerari saria, 2016. 
* Oinarrizko Ikerketarako Rey Jaime I Saria, 2018. 
* 2018an *Emakume Zientzialarien Taulan Periodikoan* sartu zen, *izan ere*, 2019an elementu kimikoen taula periodikoaren nazioarteko urtea da Mendeléyev- ek argitaratu zuen 150. urteurrena dela eta.

* 2019an, Influentials saria jaso zuen ibilbide profesionalean, El Confidencial eta Herbert Smith Freehills-ek emandakoa. 
* 2019an Ikerketa eta Unibertsitateko Merituaren Domina eman zion Emilio Lledó eta Dolores Cabezudo-ri . Entrega Pedro Duqu e. Ministroak egin zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Osasuna biomedikuntzarekin" - emakume zientzialari bikainekin egindako elkarrizketak.
* BroadVision en RadioVoz proiektuan Scientific in Biomedicine: ibilbide luzeko ibilbidea, INIBIC, FECYT-k finantzatua (2016)
* "SoN Capsules", biomedikuntzaren historian ekarpenak egin dituzten emakume zientzialariei buruzko irrati-istorioa. Estíbaliz Espinosa-k idatzia eta narratua. Emisioa RadioVoz-en, CIBER-BBN-rekin eta Gizartearekin, Biomedikuntza proiektuarekin, FECYT-k finantzatua (2015)
ESC Clermont Business School

**ESC Clermont Business School** Clermont-Ferranden campusak dituen Europako enpresa eskola da. 1919an sorturik. 2019an Financial Times egunkari britainiarrak ESC Clermont, Europako 95 enpresa eskola hoberenen artean sailkatu zuen. Horrez gain, ESC Clermont doktoretza programa bat eskaintzen du, baita marketin, finantza eta negoziogintza bezalako master programa bereziak ere. Bere programek nazioarteko hiru akreditazio dituzte: AMBA, EPAS eta AACSB. 13.000 ikasle ohi enpresa munduan eta politikagintzan aritzen dira, hala nola Jean-Pierre Caillard (Groupe Centre-France La Montagne-eko lehendakaria) eta Claude Wolff (Chamalières alkatea).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Arteria apendikular

**Arteria apendikularra** edo **apendize-arteria** arteria bat da, arteria ileokolikoan sortzen dena. Ileonaren amaieraren atzetik jaisten da eta heste sobrearen mesenterioan sartzen da; mesenterio honen marjina libretik gertu doa eta apendizea urtzen duten adarretan amaitzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belauneko anastomosi-arteria handi

**Belauneko anastomosi-arteria handia** arteria femoralean sortzen den arteria bat da, muskulu aduktore nagusiaren tendoiko irekiduratik pasa baino lehen. Berehala, bi adar terminal igortzen ditu: sakoneko adar bat, beheko gorputz-adarraren eta barneko muskulu bastoaren aduktoreetatik igarotzen dena (adar artikularra), eta azaleko adar bat, barneko arteria safena deritzona, umekiaren homonimoaren aztarna dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karotida arteria komun

**Karotida arteria komuna** buruaren eta lepoaren goialdeko arteria da. Eskuinean enbor arterial brakiozefalikoaren adarkaduraz sortzen da; ezkerrean aortaren makotik zuzenean. Lepoaren albora kokatua, hioide hezurraren inguruan kanpoko karotida arterian eta barneko karotida arterian banatzen da. Lepoaren atzealdean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkerreko karotida arteria

**Ezkerreko karotida arteria** karotida arteria komunaren adar bat da. Lau zatitan banaturik dago: zerbikal, petroso, leizetsu eta zerebrala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karotida arteria

**Karotida arteria** -edo **karotida** soilik-, **buru-arteria** edo **buruko arteria** odola burura eramaten duten bi arterietako bakoitza da. Lepoaren alde banatan daude: ezkerraldeko karotida aortan sortzen da, eta eskuinaldekoa enbor brakiozefalikoan. Laringearen inguruan bi adarretan banatzen dira karotidak: kanpoaldeko adarra (odola aurpegira, lepora, burura eta mihira eramaten duena) eta barnealdeko adarra (odola garunera, begietara, sudurrera eta abarretara eramaten duena).

## Ikus, gainera 
* Karotida arteria komun

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak 
*  Arterien gaineko anatomia bideoz.
Maskuri-arteria

**Maskuri-arteria** edo **arteria zistikoa** behazun xixkua eta hodi kistikoa irristatzen duen arteria da. Arteria hepatiko propioaren eskuineko adar terminal gisa sortzen da. Ez du adar garrantzitsurik. Maila baxu edo altuan jaio daiteke; azken kasu honetan, behazun-hodi komunarekin eta arteria hepatikoarekin gurutzatzen da, trigono zistohepatikoa osatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskuineko kolon-arteria

**Eskuineko kolon-arteria** edo **eskuinaldeko kolon-arteria** goialdeko mesenterio-arteriaren adar moduan sortutako arteria da. Goranzko kolona irrigatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkerreko kolon-arteria

**Ezkerreko kolon-arteria** behealdeko mesenterio-arteriaren adar moduan sortutako arteria da. Beheranzko kolona irrigatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erdiko kolon-arteria

**Erdiko kolon-arteria** goialdeko mesenterio-arteriaren adar moduan sortutako arteria da. Ez du adar garrantsitzurik. Zeharkako kolona irrigatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zapi zuhaitz

**Zapi zuhaitza** (*Davidia involucrata*) Cornaceae familiako zuhaitza da,
**Davidia** generoko espezie bakarra, jatorria Txina erdi eta hegoaldean duena. Oso estimatua da landare apaingarri bezala, zapi edo musuzapi itxurako lore zuri ugari ematen baititu.

Generoaren izena Armand David ezpeletar botanikariaren omenez izendatu zen, bera izan baitzen espeziea deskribatzen lehen europarra 1869an.

## Ezaugarriak 
Zuhaitz hau da bere generoko kide bakarra da, baina bere hostoetan ezberdintasun txiki bat duten bi barietate daude:
* *Davidia involucrata* var. *involucrata*, behealdean iletxoak dituena (pubeszentea),
* *Davidia involucrata* var. *vilmoriniana*, ilegabea (glabroa).
Botanikari batzuk espezie ezberdintzat jotzen dituzte, arrazoi osoz, bi taxoiek kromosoma zenbaki ezberdinak baitituzte, hibrido emankorrik sortzeko ezinean.

Nahiko laster hazten da eta 20-25 m garaira irits daiteke. Hostoak txandakatuak dira, ezkiaren antzekoak, baina hauek ez bezala simetrikoak eta ezki-hostoen oinarri tipikorik gabe. Hosto gehienak 10-20 cm luze eta 7-15 cm zabal dira, obalatuak eta kordatuak.

Zuhaitz hau loreengatik da ezagunagoa. Hauek 1-2 cm zabaleko talde trinkoa osatzen dute, gorrixkak, lore-buru bakoitza 12-25 cm luzeko braktea handi eta zuri pare batekin, petalo funtzioa betetzen dutenak.

Fruitua, 3 cm luze den hur gogor bat da, 4 cm luze eta 3 cm zabal den oskol berde batez inguratua, 10 cm-ko peziolo batetik zintzilik dagoena. Barnean 3-6 hazi ditu.

File:DavidiaInvolucrata.jpg|Hostoak
File:Zakdoekjesboom bloemen (Davidia involucrata).jpg|Infloreszentziak, braktea zuri eta handiekin, musuzapi itxura dutenak
File:Davidia involucrata MHNT.BOT.2010.4.4.jpg|Fruituak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mare aux Vacoas

**Mare aux Vacoas** Maurizioko ur erreserbarik handiena da. Plaines Wilhems barrutian dago, uhartearen hego-mendebaldean eta Curepipe hiriaren hegoaldean. 25,89 milioi m3-ko edukiera du eta Plaines Wilhems eta Moka urez hornitzen ditu.

Gutxi gorabehera angeluzuzena da, hiru kilometro karratuko azalera du, eta energia sortzeko ere balio du, gutxi gorabehera, ehun metro luze den presa bat baitago. Indiako ozeanorako drainatzea Poste ibaiaren bidez egiten di. Aintzira basoz inguratuta dago, pinuak barne.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Birsorkuntza tasa

**Birsorkuntza tasa** edo **R zenbakia** epidemiologian, infekzio baten birsorte edo ugaltze-zenbakia da. Kutsatutako pertsona jakin batek beste zenbat kutsatu eragin ditzakeen edo eragiten dituen faktorea edo tasa da. R letrak adierazi ohi du nazioarteko osasungintza publikoan (R, ingelesezko *Reproduction* hitzetik, ugalketa edo birsorkuntza).

Bi eratakoa izan daiteke, **Oinarrizko birsorkuntza tasa**, *R0, R zero* edo *R0 zenbakia* subindizearekin idatzia, gaitzaren berezko kutsagarritasunagatik espero daitekeen infekzio tasa, edo **Birsorkuntza eraginkorraren tasa**, edo **R** soilik (batzuetan Re), balio aldakor bat da (zenbaki batekin adierazten den balioa), epidemia baten bilakaeran hartutako neurriengatik ikus daitekeen eboluzioa.

## Adibideak 
Esate baterako, *R0* zenbakia 2 duen gaitz batean, epidemia kontrolik gabe hedatuz gero, azkar hedatuko da. Urruntze soziala eta beste neurri batzuk aplikatuz gero, agintariek ikusten badute birsorkuntza tasa 1.5 jaitsi dela, eta areago eraginez, 0.9ra jaisten bada, gaitzaren zabalkundea kontrolatzeko bidean dagoela kalkulatu daiteke. R 1.5ek esan nahi du kutsatutako pertsona bakoitzeko beste 1 eta erdi kutsatzen ari dela, une jakin batean. R 0.9 tasarekin, hazkundearen kurba apaltzen ari delako seinalea genuke, kutsatu bakoitzeko ez da doi-doi beste bat sortzen ari populazioan.

COVID-19 pandemiaren garaian Angela Merkel Alemaniako kantzelariak prentsaurreko batean R zenbakiaren azalpen matematiko zuzen eta argi bat eman zuen 2020ko apirilaren erdialdean. Merkelek emandako datuen arabera, Alemanian R zenbakia 1 neurrian zebilen garai horretan (apirilean); baina 1.1 mailara iritiz gero, urrian Alemaniako osasun zerbitzuek gainezka egingo lukete, 1.2koa izanik uztailean gertatuko litzateke larrialdia osasungintzan, eta 1.3ko R zenbakiarekin, ekainean.

## Erreferentziak
Goiko arteria epigastriko

**Goiko arteria epigastrikoa** barneko arteria torazikoaren alboko adar gisa sortzen den eta beheko arteria epigastrikoarekin bat egiten duen arteria bat da. Bere ibilbidean zehar, antzeko izena duen zain batek laguntzen dio, goiko zain epigastrikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arteria espleniko

**Arteria esplenikoa** edo **bare-arteria** enbor zeliakoan sortutako arteria bat da. Arteria hau barea eta urdailaren zati bat odol oxigenatuz hornitzeaz arduratzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urdail eta duodenoko arteria

**Urdail eta duodenoko arteria** edo **arteria gastroduodenala** arruntki, arteria hepatiko komunean sortutako (baina aldaerak dituena) arteria bat da. Arteria hau duodeno, pankrea eta omentua odolez hornitzeaz arduratzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskuineko arteria gastroepiploiko

**Eskuineko arteria gastroepiploikoa** edo **eskuinaldeko arteria gastroepiploikoa** urdail eta duodenoko arterian sortutako arterietako bat da. Eskuinetik ezkerrera doa urdailaren kurbadura nagusian zehar, omentuaren geruzen artean, arteria esplenikotik datorren ezkerreko arteria gastroepiploikoarekin bat eginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkerreko arteria gastroepiploiko

**Ezkerreko arteria gastroepiploikoa** edo **ezkerraldeko arteria gastroepiploikoa** arteria esplenikoan sortutako arterietako bat da. Ezkerretik eskuinera doa urdailaren kurbadura nagusian zehar, omentuaren geruzen artean, urdail eta duodenoko arteriatik datorren eskuineko arteria gastroepiploikoarekin bat eginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beheko hemorroide-arteria

**Beheko hemorroide-arteria** edo **behealdeko odoluzki-arteria** barneko arteria pudendoaren adar moduan sortutako arteria bat da. Ez du adarrik eta uzki-kanalaren behealdea odolez hornitzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beheko diafragma-arteria

**Beheko diafragma-arteria** aorta arteriaren aurreko aldean eta enbor zeliakoaren gainetik sortzen den arteria da. Jaiotzan aldakortasun handia du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goiko hemorroide-arteria

**Goiko hemorroide-arteria** edo **goialdeko odoluzki-arteria** behealdeko mesenterio-arteriaren adar moduan sortutako arteria bat da. Pelbisaren barruan jaisten da, ondestea odolez hornitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erdiko hemorroide-arteria

**Erdiko hemorroide-arteria** edo **erdiko odoluzki-arteria** barneko arteria iliakoaren adar moduan sortutako arteria bat da. Puxikatik jaisten da, ondestea odolez hornitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arteria hepatiko komun

**Arteria hepatiko komuna** edo **gibel-arteria komuna** enbor zeliakoan sortutako arteria labur bat da. Urdaila, pankrea, duodenoa, gibela, behazun xixkua eta omentua odolez hornitzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arteria hepatiko propio

**Arteria hepatiko propioa** edo **gibel-arteria propioa** arteria hepatiko komunean sortutako arteria bat da. Urdaila eta behazun xixkua odolez hornitzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arteria ileokoliko

**Arteria ileokolikoa** goialdeko mesenterio-arteriaren albo batean sortutako arteria bat da. Ileona, itsua, heste sobrea eta goranzko kolona odolez hornitzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arteria iliaka komun

**Arteria iliaka komunak**, lehen **arteria iliako primitiboak** deituak, aorta arteriaren adarkatzean sortutako bi arteria handiak dira. Beherantz jotzen dute eta pelbisean kanpoko eta barneko arteria iliakak sortzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beheko arteria epigastriko

**Beheko arteria epigastrikoa** kanpoko arteria iliakoaren alboko adar gisa sortzen den eta goiko arteria epigastrikoarekin bat egiten duen arteria bat da. Bere ibilbidean zehar, antzeko izena duen zain batek laguntzen dio, beheko zain epigastrikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Omentu

**Omentu** edo **epiploia** peritoneoaren tolestura askea da, errai lotzaile edo euslea edo beste hainbat sabel-egitura. Bi epliploi bereiz daitezke:
* garrantzitsuena lotailu gastrokoliko, epiploi handi edo epiploi gastrokolikoa da, urdaila zeharkako kolonarekin lotzen duena.
* bestea, epiploi gastrohepatiko edo epiploi txikia da, urdaila gibelarekin lotzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zeharkako kolon

**Zeharkako kolona** abdomenaren goialdea eskuinetik ezkerrera zeharkatzen duen kolon zatia da. Peritoneoz erabat estalia dago, eta pankrearen beheko ertzarekin, mintz plikatura handi eta zabal batez lotzen da, zeharkako mesokolona deitua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goranzko kolon

**Goranzko kolona** heste itsutik igotzen den eskuinaldeko kolon zatia da. Atzeko sabelaldeko paretarekin kontaktua mantentzen du peritoneoarekin, zeinak bere aurreko eta alboko azalerak estaltzen dituen, bere atzealdeko aurpegia, ehun konektiboaren bidez, iliakoarekin, gerrialdeko karratuarekin, sabelaldeko muskulu transbertsalaren aponeurosiarekin eta eskuin giltzurruneko zati inferolateralaren aurreko zatiarekin kontaktuan mantentzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beheranzko kolon

**Beheranzko kolona** ezkerraldeko kolon zatia da, zeharkako kolonaren eta S iliakoaren bitartekoa. Lumen txikia du eta bere goranzko analogoa baino sakonago dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sigma (anatomia)

**Sigma** edo **sigmoidea** ondeste eta uzkiari gertuago dagoen heste lodiaren zatia da. 35–40 cm-ko luzera duen kurba bat egiten du. Kurba sigma (ς) greziar hizkiaren antzekoa denez, hortik datorkio bere izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Morrell

thumb|300px|John Rambo da Morrellek sortutako pertsonaia ezaguna.
**David Morrell** (Kitchener, Ontario, 1943ko apirilaren 24) idazle kanadarra da. Eleberrigilea, bere lehenengo nobelan John Rambo pertsonaia sortu zuen, zineman Sylvester Stallone aktoreak interpretatu zuen.

## Biografia 
1966tik Estatu Batuetan du bere etxea. 1972an argitaratu zuen bere lehen eleberririk ospetsuena, *First Blood*, non John Rambo pertsonaia agertzen den. Urte batzuk geroago zinemara eraman zuten eta Sylvester Stallone-k antzeztuko zuen. Ondoren eleberri eta liburu asko argitaratu ditu. Bere lanik gogoratuena Captain Americari buruzko komikia izan da. Idazteaz gain, Morrell irakasle laguntzailea da Iowako Unibertsitatean, gaur egun bizi den tokian.

## Bibliografia 
### Eleberriak 
Eleberri asko sailetan antolatu ditu: "Rambo", "The Abelard Sanction", "Creepers", "Thomas De Quincey".
* *First Blood*, baita ere *Rambo I - Alone Against Everyone* bezala ezaguna (1972)
* *Testament* (1975)
* *Last Reveille* (1977)
* *The Totem* (1979)
* *Blood Oath* (1982)
* *The Hundred-Year Christmas*, R. J. Krupowicz-ek marraztuta (1983)
* *Brotherhood of the Rose* (1984)
* *Fraternity of the Stone* (1985)
* *Rambo: First Blood Part II*, baita ere *Rambo II - Mission in the Apocalips* bezala ezaguna (1985). Izen bereko filmaren eleberri da.
* *The League of Night and Fog* (1987)
* *Rambo III*, baita ere *Rambo III - The Price of Friendship* bezala ezaguna (1988). Izen bereko filmaren eleberri da.
* *Fifth Profession* (1990)
* *The Covenant of the Flame* (1991)
* *Assumed Identity* (1993)
* *Desperate Measures* (1994)
* *The Totem* (bertsio osoa, 1994)
* *Extreme Denial* (1996)
* *Double Image* (1998)
* *Front Man* (1998)
* *Black Evening* (1999)
* *Burnt Sienna* (2000)
* *Long Lost* (2002)
* *The Protector* (2003)
* *Nightscape* (2004)
* *Creepers* (2005)
* *Scavenger* (2007)
* *The Spy Who Came for Christmas* (2008)

### Ez fikzioa 
* *John Barth: An Introduction* (1976)
* *Fireflies* (1988)
* *Lessons from a Lifetime of Writing: A Novelist Looks at His Craft* (2002)

### Komikiak 
* *Captain America: The Chosen* (2007-2008)
* *The Amazing Spider-Man* #700.1 & 700.2 (2013–2014)
* *Savage Wolverine* #23 (2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Davide Morrellen webgune ofiziala.
* :Idazlearen fitxa IMDb webgunean.
Camelle (Camariñas)

**Camelle**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Camariñas udalerrian dagoen parrokia bat da, Costa da Morte eta Coruñako probintzian. 2018ko erroladaren arabera 1.106 biztanle zituen.