open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lagopsis

***Lagopsis*** Lamiaceae familoiakoak diren landare loredun sei espezie dituen generobat da.

## Banaketa 
Siberiatik Mongolia eta Txinaraino aurki daiteke.

## Espezieak  
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soldadu soil

thumb|right|Errusiar soldadu soilak
**Soldadu soila** indar armatuetako kidea da, dagoeneko sartu dena, baina aginte-katean errekluta egin ondoren mailarik baxuenean dagoena.

Izan ere, ez du inor bere agindupean. Espainiako Armadan, "soldadu" besterik ez diote esaten, nahiz eta soldadu soil izendapena hobeto ulertzen den.

Armaden oinarrizko elementua da eta, hein handi batean, soldaduak ondo prestatzea indar armatuen eraginkortasunaren elementu nagusia da.

Itsas-armadan, itsas infanterian izan ezik, soldaduen ordez marinelak daude. Bere nagusirik hurbilena kaporala da. Biak, kaporala eta soldadua, troparen parte dira.

STANAG 2116 NATOren gradu militarren eskalan **OR-1** izena hartzen du..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polina Miller

**Polina Sergeievna Miller** (errusieraz: Полина Сергеевна Миллер) (San Petersburgo; 1988ko otsailaren 23a) Errusiako gimnasta artistikoa da, 2006an brontzezko domina eskuratu zuen taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea 
### 2006 
Aarhuseko (Danimarka) Munduko Txapelketan, taldekako lehiaketan, brontzea eskuratu zuenj Txinaren (urrea) eta Estatu Batuen (zilarra) atzetik, taldekideak Anna Grudko, Svetlana Klyukina, Anna Pavlova, Kristina Pravdina eta Jelena Zamolodchikova izan ziren

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kapitain (argipena)

**Kapitain** izan daiteke:
* Kapitain, gudarien buruzagia; bereziki, oinezkoen konpainia baten, zaldizkoen eskuadroi baten edo artilleria-bateria baten buruzagi den ofiziala.
* Kapitain, merkataritza-itsasontzi baten burua.
* Kapitain, kirol talde baten burua. 
* Kapitain alkaide, Nafarroa Behereko eta Zuberoako erregeordea
Argonnerwaldlied

**Argonnerwaldlied** ("Argonneko Basoko kanta") edo "Lied der Pioniere" edo "Pionierlied" ("Aitzindariaren kanta") I. Mundu Gerrako martxa militar alemaniarra da. Hermann Albert Gordonek konposatu zuen 1914/1915ean. I. Mundu Gerran erabili zuen Alemaniar Inperioak. Kantaren bariazioak letra desberdinekin erabili zituen Liga Espartakista marxistak, Alemania Naziak II. Mundu Gerran eta Ekialdeko Alemaniak.

1919an, Liga Espartakista iraultzaileak letra berria eman zion 1919ko urtarrileko altxamendu espartakistaren oroimenean. Bertsio hori Hanns Eislerrek moldatu eta Erich-Weinert-Ensemblek interpretatu zuen Alemaniako Errepublika Demokratikoan.

"Durch deutsches Land marschieren", "SA Marschiertlied" izenez ere ezaguna, Alemania Naziaren urteetan erabili zen. Saxonian moldatua 1929an, eta Argonnerwaldlied-en doinuan oinarritutako Sturmabteilung Nazional Sozialistaren martxa izan zen.

Kanta Alemanian zehar zabaldu zen heinean, "Durch deutsches Land" ("Alemaniako lurraren bidez") hitzetan aldaketak sortu ziren, eta horien ordez "Durch Großberlin" ("Berlin Handiaren bidez"), "Durch Schwabenland" ("Suabiaren bidez") eta abar jarri ziren. Hirugarren ahapaldiak ere letra-aldaketa txikiak ditu. NSDAPen bertsioa "Wir fürchten SPD und Rotfront nicht" ("ez gara SPDaren eta Rotfronten beldur") izan zen; Reichsarbeitsdienstek, berriz, "Wir fürchten Moskau und die Juden nicht" ("ez gara ez Moskuren ez juduen beldur").

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jekaterina Lobazniuk

**Jekaterina Vladimirovna Lobazniuk** (; Fergana, Uzbekistango Sobietar Errepublika Sozialista, 1983ko ekainaren 10a) Uzbekistango Errepublika Sobietarrean jaio eta Errusian nazionalizatutako gimnasta artistikoa da; 2000ko txapeldunorde olinpikoa izan zen taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea 
* Tianjingo 1999ko Munduko Lehiaketan zilarra eskuratu zuen taldekakoan, Errumaniaren atzetik eta Ukrainaren aurretik.

* Sidneyko 2000ko Olinpiadetan, zilarrezko domina eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Errumaniaren atzetik (urrea) eta Txinaren aurrean (brontzea). Taldekideak: Svetlana Khorkina, Anastasiya Kolesnikova, Anna Chepeleva, Jelena Produnova eta Jelena Zamolodchikova izan ziren. Gainera, beste zilar-domina bat lortu zuen oreka-habean —Liu Xuan txinatarraren atzetik eta bere taldekide Jelena Produnovaren aurretik—, eta brontze bat, zaldi-jauzian, Jelena Zamolodchikova herrikide errusiarraren eta Andreea Raducan errumanarraren atzetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurrekari

**Aurrekari** izan daiteke:
* Aurrekari edo protasia, baldintza-perpausetan, baldintza adierazten den zatia;
* Aurrekari, lege-auzi jakin batean harturiko erabakiak ezartzen duen arau edo jarraibidea, antzeko auzien epaietan aintzat hartu beharrekoa edo bete beharrekoa izango dena;
** aurrekari penalak edo zigor aurrekariak, pertsona batek epai irmo bidezko kondenaren bat izatea;
* Aurrekari, esaldi erlatiboaren ezkerrean doan izen edo izenordaina.
Giovanni Battista Salvi da Sassoferrato

**Giovanni Battista Salvi da Sassoferrato** (Sassoferrato  1609ko abuztuaren 25a - Erroma, 1685eko abuztuaren 8a) italiar margolaria izan zen.

Tarquinio Salvi margolariaren semea izan zen. Aitarekin ikasi zuen margotzen, eta Domenichinorekin ere bai, beharbada. Enkarguz margotu zuen, batez ere irudi erlijiosoak. Barrokoko pintorea izan zen arren, Rafaelen antzeko estilo arkaizgarria erabili zuen.

## Iruditegia 

Sassoferrato - Jungfrun i bön.jpg|thumb|left|*Ama Birjina* National Gallery
Giovan Battista Salvi called Il Sassoferrato - Saint Cecilia - Google Art Project.jpg|*Santa Zezilia*, Museo Poldi Pezzoli
Giovanni Battista Salvi - Madonna met kind.jpg|*Ama Birjina haurrarekin*, Rijksmuseum
Sassoferrato Ottaviano Prati.jpg|*Ottaviano Prati*, Galleria Nazionale d'Arte Antica
Il Sassoferrato - The Mystic Marriage of St. Catherine - WGA20875.jpg|*Alexandriako Santa Katalinaren ezkontza mistikoa* The Wallace Collection
Madonna with child and angels.jpg|*Birjina haurrarekin eta aingeruekin*, Galleria Nazionale d'Arte Antica

## Kanpo estekak
Sarjentu

**Sarjentua** ofizialaren agindupeko soldaduburua da. Graduazio militarrean, sarjentu lehen eta kaporal nagusi artean dago.

STANAG 2116 NATOren gradu militarren eskalan **OR-6** izena hartzen du.

thumb|Infanteriako frantziar soldadu bat Hohenfels Training eremuan, *Combined Resolve II* entrenamenduan.

## Etimologia 
Sarjentu hitzaren jatorria frantzes *serjant* hitzetatik dator eta hortik latinetik, *serviens* (zerbitzaria). 

## Historia 
Erdi Aroan, arma-sarjentuak soldadu iraunkorrak ziren, hasieran kanpainako indar osagarriak. Zaldunen, hirien, apezpikuen, abadien edo korporazioen zerbitzura zeuden. Borrokan, batailoi osoak kontrata zitzaketen, eta zaldunei eusteko ardura izan zezaketen, baita ordezkatzekoa ere, edo, batzuetan, eskarmentu gutxiagoko gerlari taldeak banaka zuzentzeko ardura izan zezaketen.

## Sarjentu graduazioak munduan 
### Espainia 
Lurreko Armadan, Aireko armadan eta Itsas armadan, ofizialordeen eskaletako lehen enplegua da, eta ikasketa plan bat gainditu ondoren lortzen da, akademia militarretan emandako hiru ikastarotan banatuta. Guardia Zibilan ere erabiltzen da. Hierarkia militarrean kabo nagusiaren eta sarjentu lehenaren artean dago. 

Sarjentuaren funtzioak aldatu egiten dira bere ofizialaren aginduen arabera, baina normalean soldadua trebatzeaz eta ebaluatzeaz arduratzen dira. Era berean, eraso- edo defentsa-operazioak zuzentzen dituzte talde txikietan, hala nola tropelean, normalean 8-12 kideren artean, 4-6 elementuko 2 eskuadratan banatuta. Gaur egun sarjentu eta sarjentu lana oso antzekoa da. Behin brigadara igota, bere adarrean espezializatu daiteke, sarjentu zela, edo administrazio-lanak egin ditzake egokitzapen-ikastaro bat eginez. Haren dibisa 3 zerrenda edo lerro hori dira, erribete gorriekin (Lurra) edo berdeekin (Airea).
Fitxategi:Ejerespadivi08.svg|Espainiako Lurreko Armadaren sarjentu dibisa.
Fitxategi:Divipalaarmadaes 09.svg|Espainiako itsas-armadaren sarjentu dibisa
Fitxategi:Infmaridivi09.svg|Espainiako itsas infanteriaren sarjentu dibisa.
Fitxategi:Ejerairedivies09.svg|Espainiako Aireko eta Espazioko Armadaren sarjentu dibisa
Fitxategi:Guardiacivildivi30.svg|Guardia Zibilaren sarjentu dibisa

### Frantzia 
Sarjentua Lurreko Armadako, Aireko eta Espazioko Armadako eta Suhiltzaile Zibil eta Militarretako Ofizialordearen lehen maila da.

Lurreko Armadako armadetan eta Jendarmeria Nazionaleko Laguntza Tekniko eta Administratiboko Kidegoan (CSTAGN) eta Jendarmeria Nazionaleko Jendarme Laguntzaile Boluntarioen Kidegoan (GAV).

Sarjentuaren maila (edo zalditeriako ofizialarena) Itsas Armadako bigarren buruzagiren graduari dagokio. Aurretik, kaporal-buru maila du (edo brigadier-buru maila muntatutako armetan), eta ondoren, sarjentu-buru maila (edo zalditeriako mariskal maila arma muntatuetan).
Fitxategi:TERRE INF OR5 SGT.png|Frantziako Lurreko Armadaren sarjentu dibisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tatiana Lysenko (gimnasta)

**Tatiana Lysenko** (Ukraina, 1975eko irailaren 23a) sobietar eta ukrainar gimnasta artistikoa da, bederatzi aldiz munduko txapelduna 1994tik 1997ra bitarteko hainbat probatan.

## Kirolari ibilbidea 
### Sobietar Batasunaren ordezkaria 
* 1991ko Indianapolisko Munduko Txapelketan, taldekako lehiaketa irabazi zuen, Estatu Batuen eta Errumaniaren aurretik. Taldekideak: Svetlana Boginskaya, Tatiana Gutsu, Oksana Chusovitina, Rozaliya Galiyeva eta Natalia Kalinina izan ziren.

### Talde bateratuaren ordezkaria 
* Bartzelonan, 1992ko Udako Olinpliar Jokoetan, urrezko bi domina eskuratu zituen, taldekakoan eta oreka-habean, eta brontzezkoa jauzi proban.

* Gainera, Parisko 1992ko Munduko Txapelketan brontzezko domina lortu zuen, Kim Zmeskal (urrea) estatubatuarraren, Henrietta Ónodi hungariarraren (zilarra) ostean eta Maria Neculita errumanierarekin berdinduta

### Ukrainaren ordezkaria 
* Birminghameko 1993ko Munduko Txapelketan, norbanakoen sailkapen nagusian brontzea eskuratu zuen Shannon Miller estatubatuarraren (urrea) eta Gina Gogean errumaniarraren (zilarra) atzetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Imagine That (filma)

***Imagine That*** (euskaraz *Imaginatu Hori*), 2009ko Karey Kirkpatrick estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. Eddie Murphy, Thomas Haden Church, Nicole Ari Parker, Ronny Cox eta Martin Sheen aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
## Aktoreak 
* Eddie Murphy: Evan Danielson
* Thomas Haden Church: Johnny Whitefeather
* Yara Shahidi: Olivia Danielson
* Marin Hinkle: Davis andereinoa
* Ronny Cox: Tom Stevens
* Stephen Rannazzisi: Noah Kulick
* Nicole Ari Parker: Trish
* DeRay Davis: John Strother
* Vanessa Estelle Williams: Lori Strother
* Martin Sheen: Dante D'Enzo
* Lauren Weedman: Rose
* Heidi Marnhout: Cheryl Whitefeather
* Stephen Root: Fred Franklin
* Jonathan Mangum: Franklinen sozioa
* Mike Vorhaus: Franklinen sozioa
* Catherine McGoohan: Pressman andrea
* James Patrick Stuart: Pratt jauna
* Anastasia Pineschi: Eskola abesbatzako kidea
* Chelsea Barker as School: Eskola abesbatzako kidea
* David Freese as School: Eskola abesbatzako kidea
* Traci Paige Johnson: Blue (ahotsa, krediturik gabe)
* Donovan Patton: Joe (krediturik gabe)
* Timm Sharp: Todd

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Natalia Kalinina

**Natalia Kalínina** (Jersón, Ukraina, 1973ko abenduaren 16a) Ukrainako gimnasta artistikoa da, eta, Sobietar Batasunarekin lehiatuz, 1991n taldekako lehiaketan munduko txapelduna izatea lortu zuen.

## Kirolari ibilbidea 
### 1991 
1991ko Indianapolisko Munduko Txapelketan, Sobietar Batasuna ordezkatuz, urrea eskuratu zuen taldeen arteko lehiaketan, Estatu Batuen (zilarra) eta Errumaniaren (brontzea) aurretik. Taldekideak: Svetlana Boginskaya, Tatiana Gutsu, Tatiana Lysenko, Oksana Txusovitina eta Rozaliya Galiyeva izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rozalia Galiyeva

**Rozaliya Galíyeva** (Olmaliq, Uzbekistan, 1977ko apirilaren 26a) gimnasta artistiko uzbeka da, 1992an taldekako lehiaketako txapeldun olinpikoa.

## Kirolari ibilbidea 
### Sobietar Batasunaren ordezkaria 
1991ko Indianapolisko Munduko Txapelketan, urrezko domina eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Estatu Batuen eta Errumaniaren aurretik. Taldekideak Svetlana Boginskaya, Tatiana Gutsu, Tatiana Lysenko, Oksana Txuusovitina eta Natalia Kalinina izan ziren.

### Talde bateratuaren ordezkaria 
Sobietar Batasuna 1991n banandu zenean, kide ziren herrialdeek kirol-ekitaldietan elkartuta jarraitu zuten, Talde Bateratua izenarekin; hala, Rozaliyak gimnastak urrea eskuratu zuen Bartzelonako 1992ko Olinpiar Jokoetan, taldekako lehiaketan, Errumania eta Estatu Batuen aurretik.

### Errusia ordezkatuz 
1996ko Atlantako (Estatu Batuak) Olinpiar Jokoetan taldekako zilarra eskuratu zuen, Estatu Batuen ondoren eta Errumaniaren aurretik. Taldekide hauek zituen: Yevgeniya Kuznetsova, Jelena Grosheva, Jelena Dolgopolova, Svetlana Khorkina, Dina Kochetkova eta Oksana Liapina izan ziren

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koronel

**Koronela** erregimentu baten edo kideko gudari talde baten burua da. Graduazio militarrean, Brigada-jeneral eta teniente koronel artean dago.

STANAG 2116 NATOren gradu militarren eskalan **OF-5** izena hartzen du.

thumb|center|Espainiako Armadaren ikurra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kapitain

**Kapitaina** gudarien buruzagia da; bereziki, oinezkoen konpainia baten, zaldizkoen eskuadroi baten edo artilleria-bateria baten buruzagi den ofiziala. Graduazio militarrean, maior eta teniente artean dago.

STANAG 2116 NATOren gradu militarren eskalan **OF-2** izena hartzen du.

thumb|center|Espainiako Armadaren ikurra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Neculiță

**Maria Neculiță** (Deva, Errumania, 1975eko irailaren 23a) errumaniako gimnasta artistikoa da, 1992an munduko txapeldunorde izan zen oreka-barran.

## Kirolari ibilbidea 
### 1991 
* 1991ko Indianapolisko Munduko Txapelketan taldekako lehiaketan brontzea irabazi zuen, Sobietar Batasunaren eta Estatu Batuen ondoren. Taldekideak: Cristina Bontaş, Mirela Pasca, Lavinia Milosovici, Vanda Hadarean eta Eugenia Popa izan ziren.

### 1992 
* Bartzelonako, 1992ko Olinpiar Jokoetan; zilarra eskuratu zuen taldekakoan, Talde Bateratuaren ondoren (urrea) eta Estatu Batuen aurretik (brontzea).
* Gainera, Parisko 1992ko Munduko Txapelketan, oreka-habean zilarra eskuratu eta brontzea  lurzoru-ariketan, Kim Zmeskal estatubatuarraren (urrea), Henrietta Ónodi hungariarraren (zilarra) ostean eta Ukrainako Tatiana Lysenkorekin berdinduta..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agrostocrinum

***Agrostocrinum*** Asphodelaceae familiako belar-genero bat da, Hemerocallidoideae azpifamilian, Ferdinand von Mueller-ek lehen aldiz 1860an genero gisa deskribatu zuena. Genero guztia endemikoa da Mendebaldeko Australiako Estatuan.

## Espezieak 
Bi espezie ezagutzen dira

# *Agrostocrinum hirsutum* (Lindl.) Keighery, Nuytsia 15: 250 (2004)
# *Agrostocrinum scabrum* (R.Br.) Baill., Bull. Gizona. Ego. Muga Paris 2: 1119 (1893)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arnocrinum

***Arnocrinum*** Asphodelaceae familiako belar-genero bat da, 1846an genero gisa deskribatu zena lehen aldiz. Genero guztia endemikoa da Mendebaldeko Australiako Estatuan..

## Espezieak 
# *Arnocrinum drummondii* Endl. & Lehm. in J.G.C.Lehmann, Pl. Preiss. 2: 41 (1846)
# *Arnocrinum gracillimum* Keighery, Fl. Australia 45: 466 (1987)
# *Arnocrinum preisii* Lehm., Pl. Preiss. 2: 42 (1846)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chamaescilla

***Chamaescilla*** Hemerocallidoideae subfamiliako belar-generoa da, Asphodelaceae familiaren barruan, Australian aurki daitekeena. Hosto basalak eta sustrai tuberosoak dituzte. Loreek sei petalo (bakoitzak hiru nerbio ditu) eta sei lorezil dituzte. Hazi-kapsulek hazi beltz eta distiratsuak dituzte.

## Espeziea 
Lau espezie onartu ziren 2020ko uztailetik aurrera:

* *Chamaescilla corymbosa* (R.Br.) Benth. 
* *Chamaescilla gibsonii* Keighery  
* *Chamaescilla maculata* R.W.Davis & A.P.Br. 
* *Chamaescilla spiralis* (Endl.) Benth.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vanda Hădărean

**Vanda Hădărean** (Cluj-Napoca, Errumania, 1976ko maiatzaren 3a) Errumaniako gimnasta artistikoa da. 1992an taldekako lehiaketan txapeldunorde olinpikoa izan zen.

## Kirolari ibilbidea 
* 1991ko Indianapolisko Munduko Txapelketan, taldekako lehiaketa irabazi zuen, Sobietar Batasunaren eta Estatu Batuen ondoren. Taldekideak: Cristina Bontaş, Mirela Pasca, Lavinia Milosovici, Maria Neculita eta Eugenia Popa izan ziren

* Barcelonako 1992ko Olinpiar Jokoetan zilarra eskuratu zuen taldekakoan, Talde Batuaren ondoren eta Estatu Batuen aurretik (brontze). Taldekideak: Cristina Bontaş, Gina Gogean, Mirela Pasca, Lavinia Miloşovici eta Maria Neculiţă izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caesia

***Caesia*** belar-genero bat da Asphodelaceae familian, Hemerocallidoideae azpifamilian, Australian, Ginea Berrian, Madagaskarren eta Afrika australean aurki daitekeena. 3 lobuluko hazi-kapsula gehienek hazi beltz biribilduak dituzte. Generoa Federico Cesi (1585-1630) zientzialari italiarraren omenez izendatu zuten.

## Espezieak 
**Caesia alpina* Hook.f., Fl. Tasman. 2: 373 (1859). 
**Caesia calliantha* R.J.F.Hend., in Fl. Australia 45: 471 (1987). 
**Caesia capensis* (Bolus) Oberm., Bothalia 11: 122 (1973).
**Caesia chlorantha* F.Muell., Fragm. 1: 63 (1858). 
**Caesia contorta* (L.f.) T.Durand & Schinz, Consp. Fl. Afric. 5: 353 (1894). 
**Caesia micrantha* Lindl., Sketch Veg. Swan R.: 57 (1839). 
**Caesia occidentalis* R.Br., Prodr. Fl. Nov. Holl.: 277 (1810).
**Caesia parviflora* R.Br., Prodr. Fl. Nov. Holl.: 277 (1810).
***Caesia parviflora* var. *minor* R.J.F.Hend., in Fl. Australia 45: 471 (1987).
***Caesia parviflora* var. *parviflora*. 
***Caesia parviflora* var. *vittata* (R.Br.) R.J.F.Hend., in Fl. Australia 45: 472 (1987).
**Caesia rigidifolia* F.Muell., Fragm. 10: 48 (1876). 
**Caesia sabulosa* Boatwr. & J.C.Manning, S. African J. Bot. 76: 525 (2010). 
**Caesia setifera* Baker, J. Linn. Soc., Bot. 15: 359 (1876).
**Caesia subulata* Baker, J. Linn. Soc., Bot. 22: 530 (1887).
**Caesia viscida* Keighery, Nuytsia 7: 133 (1990).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicolas Iparragirre

**Nicolas Iparragirre**, (Irun, ??) txirrindulari gipuzkoar ohia da. 

Irungo Anaka auzoan jaioa . Bidasoko Itzuliaren lehen irabazlea izan zen, 1958an.

## Palmaresa 
**1958**
* Bidasoko Itzulia
* Leintz Bailarari Itzulia
**1961**
* 4. Santikutz Klasikan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
"
Eugenia Popa

**Eugenia Popa** (Bucarest; Errumania, 1973ko irailaren 10a) Errumaniako gimnasta artistikoa da. 1989an taldekako lehiaketan munduko txapeldunorde izan zen.

## Kirolari ibilbidea 
* Stuttgarteko 1989ko Munduko Txapelketan, zilarra irabazi zuen taldekako lehiaketan, Sobietar Batasunaren ondoren eta Txinaren aurretik. Taldekideak: Daniela Silivaș, Gabriela Potorac, Cristina Bontaș, Lăcrămioara Filip eta Aurelia Dobre izan ziren.
* 1991ko Indianapolisko Munduko Txapelketan, taldekako lehiaketa irabazi zuen, Sobietar Batasunaren eta Estatu Batuen ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Errazkin

**Luis Errazkin** (Hernani, Gipuzkoa, ?? - ) txirrindulari profesional ohia da. Bidasoko Itzulia irabazi zuen.

## Palmaresa 
**1961**
* Bidasoko Itzulia
* 5. Santikutz Klasikan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scott Sunderland

**Scott G. Sunderland** (Inverell, ) australiar txirrindulari ohi eta kirol zuzendaria da. Afizionatu mailan Bidasoako Itzulia bi urte jarraian irabazi zuen eta Nafarroako Itzulian bigarren izan zen. 1990ean profesional bilakatu zen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cantharellus cascadensis

***Cantharellus cascadensis*** Ipar Amerikako Pazifikoko ipar-mendebaldeko onddoa da. *Cantharellus* generoko kidea da, jateko onak diren beste generokide batzuekin batera. Ur-jauzien mendikatearen izena du, eta 2003an deskribatu zen formalki.

## Historia 
*Cantharellus cascadensis* eta *Cantharellus roseocanus*, *Cantharellus cibarius*-en barietatetzat hartu ziren lehenik, *Cantharellus formosus*-enak ondoren. *Cantharellus cascadensis* bere espezietzat sailkatu zen genetikoki 2003an.

## Antzeko espezieak 
Beste *Cantharellus* espezie batzuk Ipar Amerikako mendebaldean aurki daitezke:

* *C. californicus*
* *C. formosus*
* *C. roseocanus*
* *C. subalbidus*

Gainera, *Hygrophoropsis aurantiaca*, *Chroogomphus tomentosus* eta *Craterellus*, *Gomphus*, *Omphalotus* eta *Polyozellus* generoetako espezieek *C. cascadensis* itxura izan dezakete.

## Kanpo estekak
Jelena Groxeva

**Jelena Nikolaievna Groxeva** (Jaroslavl, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista, 1979ko apirilaren 12a) errusiar gimnasta artistikoa da.  1996an txapeldunorde olinpikoa eta 1997an munduko txapeldunordea izan zen, betiere taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea 
* 1994ko Munduko Txapelketan, taldekako lehiaketan brontzea eskuratu zuen, Errumaniaren eta Estatu Batuen ondoren. Taldekideak: Svetlana Khorkina, Dina Kotxetkova, Jelena Lebedeva, Oksana Fabritxnova, Jevgenia Rostxina eta Natalia Ivanova izan ziren.

* 1996ko Atlantako (Estatu Batuak) Olinpiar Jokoetan taldekako zilarra eskuratu zuen, Estatu Batuen ondoren eta Errumaniaren aurretik. Taldekideak: Jevgenia Kuznetsova, Rozalia Galiyeva, Elena Dolgopolova, Svetlana Khorkina, Dina Kotxetkova eta Oksana Liapina izan ziren.

* 1997ko Lausanako Munduko Txapelketan, taldekako zilarra eskuratu zuen. Errumaniaren atzetik eta Txinaren aurretik geratu zen. Taldekideak: Svetlana Khorkina, Jelena Produnova, Svetlana Bakhtina, Jevgenia Kuznetsova eta Jelena Dolgopolova izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ardagai gorri

alt=Ardagai gorria goitik|thumb|Ardagai gorria goitik
**Ardagai gorria** (*Pycnoporus cinnabarinus*) *Polyporaceae* familiako onddo patogenoa da. Bere gorputz emankorra kolore laranja distiratsuko onddoa da. Arrunta da eremu askotan, eta mundu osoan oso hedatua dago. Europan zaila da beste onddoren batekin nahastea. Denbora hezean haragi haritsua du eta lehorrarekin zurkara, ez da jangarria.

Sinonimoak: *Boletus coccineus*, *Boletus miniatus*, *Polyporus cinnabarinus*, *Polyporus miniatus*, *Trametes cinnabarina*, *Polystictus cinnabarinus*, *Leptoporus cinnabarinus*, *Phellinus cinnabarinus*, *Hapalopilus cinnabarinus*, *Lenzites cinnabarina*, *Coriolus cinnabarinus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm artekoa. Karpoforo osoa gorri-bermiloi edo gorri-zinabrio kolorekoa da, beraz erraza da espezie hau sailkatzea. Kapela zirkuluerdi formakoa da, ganbila edo zapala, leuna edo zimurtsua eta oinik gabea.

**Tutuak:** Horma meheak, haragia baino koloreztatuagoak.

**Poroak:** Biribilduak edo pixka bat angelutsuak eta oso txikiak *Trametes* bat izateko.

**Haragia:** Zuria eta harroa da, baina gero suberosoa bihurtzen da. Bermiloi edo zinabrio kolore gorria gainerakoa baino argiagoa da.
thumb|Ardagai gorria albotik
**Etimologia:** *Trametes* terminoa latinezko "trama" hitzetik dator, ehun edo irun lodia, poroen itxuragatik. *Cinnabarina* epitetoa latinetik dator, zinabrioa bezalako gorria esan nahi duen "cinnabarinus" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Erraz ezagutzen da, bere gorri-karmin koloreagatik. Tamaina handiagoko *Hapalopilus rutilans* delakoarekin nahas daiteke, honek laranja-kanela koloretik okre-kanelara doan kolorea du, eta kolorea ez du hain bizia eta ikusgarria.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan, baina batez ere udan eta udazkenean enborretan, hostozabalen motzondoetan eta adarretan, gereziondoen enborretan  batez ere. Mizeliotik hurbil dagoena kolore gorrixkaz tindatzen du.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mirela Pasca

**Mirela Pasca** (Baia Mare, Errumania, 1975eko otsailaren 19a) Errumaniako gimnasta artistikoa da. 1992an txapeldunorde olinpikoa izan zen taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea 
* 1991ko Indianapolisko Munduko Txapelketan, taldekako lehiaketa irabazi zuen,Sobietar Batasunaren eta Estatu Batuen ondoren.

* Bartzelonan 1992an jokatu ziren Udako Olinpliar Jokoetan zilarra eskuratu zuen taldekakoan, Talde Bateratuaren ondoren eta Estatu Batuen aurretik (brontze). Taldekideak Cristina Bontaş, Gina Gogean, Vanda Hădărean, Lavinia Miloşovici eta Maria Neculiţă izan ziren.

* 1992ko Parisko Munduko Txapelketan, brontzea lortu zuen asimetrikoetan, Lavinia Milosovici herrikidearen eta Betty Okino estatubatuarraren (zilarra) ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lăcrămioara Filip

**Lăcrămioara Filip** (Moineti, Errumania, 1973ko apirilaren 4a) Errumaniako gimnasta artistikoa da, 1989an taldekako lehiaketan munduko txapeldunorde izan zena.

## Kirolari ibilbidea 
### 1989 
Stuttgart-en (Alemania) 1989an egindako Munduko Txapelketan, zilarrezko domina lortu zuen taldekakoan, Sobietar Batasunaren (urrea) ondoren eta Txinaren aurretik (brontzea). Taldekideak: Daniela Silivaș, Gabriela Potorac, Cristina Bontaș, Eugenia Popa eta Aurelia Dobre izan ziren 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frederiko Augusto II.a Saxoniakoa

**Frederiko Augusto II.a** (; Dresden, 1797ko maiatzaren 18a - Brennbüchel, Karrösten, 1854ko abuztuaren 9a) Saxoniako erregea izan zen 1836tik hil zen arte.

Maximiliano Saxoniakoa eta Karolina Parmakoaren semea izan zen. 1830eko Uztaileko Iraultzak istiluak eragin zituen Saxonian eta Maximilianok tronurako eskubideei uko egin zien irailean. Frederiko Augusto tronuaren oinordeko eta erregeorde bihurtu zen orduan.

1836an Antonio erregea hil zen eta bere iloba Frederiko Augusto errege berria izendatu zuten. Ministro liberalak izendatu zituen eta zentsura ezabatu zuen. 1849an matxinada bat zapaldu zuen tropa prusiarren laguntzarekin.

Bi aldiz ezkondu zen. 1819an Maria Karolina Austriakoarekin eta 1833an Maria Ana Bavariakoarekin. Ez zuen seme-alabarik izan.

1845ean hil zen Tirolera egindako bidaia batean, zaldi batek buruan jo ondoren. Bere anaia Joan bere ondorengoa izan zen errege gisa.

## Kanpo estekak
Jevgenia Kuznetsova

**Jevgenia Petrovna Kuznetsova** (Leningrado, Errusiako Errepublika Sozialista Sobietarra, 1980ko abenduaren 18a) sobietar nazionalizatutako gimnasta artistiko sortu berria da. Errusia ordezkatuz, 1996an txapeldunorde olinpiko izatera iritsi da, eta 1997an eta 1999an munduko txapeldunorde izan da, beti taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea 
1996ko Atlantako (Estatu Batuak) Olinpiar Jokoetan taldekako zilarra eskuratu zuen, Estatu Batuen ondoren eta Errumaniaren aurretik. Taldekideak: Jelena Dolgopolova, Rozalia Galiyeva, Jelena Groxeva, Svetlana Khorkina, Dina Kotxetkova eta Oksana Liapina izan ziren

Lausanako 1997ko Munduko Txapelketan, taldekako zilarra eskuratu zuen. Errumaniaren atzetik eta Txinaren aurretik geratu zen. Taldekideak: Svetlana Khorkina, Jelena Produnova, Svetlana Bakhtina, Jelena Dolgopolova eta Jelena Groxeva izan ziren.

Tianjingo 1999ko Munduko Txapelketan zilarra eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Errumaniaren atzetik eta Ukrainaren aurretik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oinarrizko Hezkuntza Orokorra

**Oinarrizko Hezkuntza Orokor**ra (**OHO**, ) derrigorrezko eskolatzea 8 ikasturtez osatuta zegoen Espainian. Legeak bi etapatan banatzen zuen:

* **Lehen etapa**: OHOko 1. mailatik 5. mailara, 6, 7, 8, 9 eta 10 urterekin, eta
* **Bigarren etapa:** OHOko 6. mailatik 8. mailara, 11, 12 eta 13 urterekin (ikasturteren bat errepikatu ezean).

Egitura hori hiru ziklotan banatua izatera igaro zen 1981etik aurrera:

* **Hasierako zikloa**: OHOko 1. eta 2. mailak, 6 eta 7 urterekin,
* **Erdiko zikloa:** OHOko 3., 4. eta 5. mailak, 8, 9 eta 10 urterekin, eta
* **Goiko zikloa:** OHOko 6., 7. eta 8. mailak, 11, 12 eta 13 urterekin (ikasturteren bat errepikatu ezean).

OHOko goiko zikloko irakasgaiak hauek ziren:

* Hizkuntza arloa, Euskara eta Gaztelania
* Hizkuntza arloa, Atzerriko Hizkuntza
* Matematika eta Natur Zientziak
* Gizarte arloa
* Gorputz hezkuntza eta kirolak
* Hezkuntza estetikoa eta preteknologikoa
* Erlijioa

1979tik aurrera, ikastetxe askotan erlijio irakasgaiaren ordez, Etika ikasteko aukera eskaini zen, baina eskolatze-liburu ofizialak *Erlijioa* izendapena mantendu zuen.

Oinarrizko irakaskuntza amaitu ondoren, ikasleek *Eskola Graduatu* *titulua* jasotzen zuten, "ikastaroak behar adinako aprobetxamenduarekin" egin bazituzten, bestela *Eskolatze-ziurtagiria* jasotzen zuten. Puntu horretan, hezkuntza-ibilbidearekin jarraitu nahi bazuten bi ibilbideren artean aukeratu behar zuten: Batxilergo Bateratu Balioaniztunean segitzea (BBB) edo Lehen Mailako Lanbide-Heziketako (LH-1) ikasketetan.

## Kanpo estekak
Gemma Mengual

**Gemma Mengual** Civil (Bartzelona, 1977ko apirilaren 12a) igeriketa sinkronizatuan lehiatu zen kirolari espainiarra da.

2000 eta 2016 urteen artean, Udako lau Joko Olinpikotan parte hartu zuen, eta zilarrezko bi domina lortu zituen Pekin 2008an, duo eta talde probetan. 2003 eta 2009 urteen artean hemeretzi domina irabazi zituen Munduko Igeriketa Txapelketan, eta hamabost domina Europako Igeriketa Txapelketan 2000 eta 2008 urteen artean.

## Kirol ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rhodofomes roseus

***Rhodofomes roseus*** *Fomitopsidaceae* familiako onddo espezie bat eta poliporo arrosa bat da, Ipar Amerikako mendebaldean eta Europan aurki daitekeena. Beste ardagai arrosa baten (*Fomitopsis cajanderi*) hurbileko ahaidea da. *F. cajanderi* landare-patogenoa da, eta *F. rosea*, berriz, detritiboro bat.

Sinonimoak: *Poria stalactites*, *Polyporus roseus*, *Polyporus stalactites*, *Polyporus carneus*, *Polyporus rufopallidus*, *Fomes roseus*, *Trametes rosea*, *Fomitopsis rosea*, *Fomitopsis rufopallida*, *Trametes rufopallida*, *Fomes carneus*, *Fomes rufopallidus*, *Placodes roseus var. rufopallidus*, *Placodes roseus*, *Fomes rosea*, *Scindalma carneum*, *Scindalma roseum*, *Scindalma rufopallidum*, *Ungulina carnea*, *Ungulina rosea*, *Trametes carnea*, *Trametes pribramensis*, *Fomes roseus f. pribramensis*, *Rhodofomes carneus*.

## Habitata 
*F. rosea* mendebaldeko Ipar Amerikan hazten da, maizago izei-basoetan. Vancouver Island, Prince George eta Wells Gray Park-en aleek espeziea bereizten lagundu dute.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Fomitopsis rosea* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jelena Dolgopolova

**Jelena Dolgopolova** (Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista, 1980ko urtarrilaren 23a) errusiar gimnasta artistikoa  da, 1996an txapeldunorde olinpikoa eta 1997an munduko txapeldunordea, betiere taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea 
1996ko Atlantako (Estatu Batuak) olinpiar jokoetan  taldekakoan zilarra eskuratu zuen, Estatu Batuen ondoren eta Errumaniaren aurretik. Taldekideak: Yevgeniya Kuznetsova, Rozalia Galiyeva, Jelena Grosheva, Svetlana Khorkina, Dina Kochetkova eta Oksana Liapina izan ziren.

1997ko Munduko Txapelketan, taldekako zilarra lortu zuen. Errumaniaren atzetik eta Txinaren aurretik geratu zen. Taldekideak: Svetlana Khorkina, Jelena Produnova, Svetlana Bakhtina, Yevgeniya Kuznetsova eta Jelena Grosheva izan ziren.

## Erreferentziak 
## kanpo estekak
Judasen belarri

**Judasen belarria** (*Auricularia auricula-judae*), basidiomizeto jangarria da, Auriculariaceae familiaren barruan. *Auricula-judae* berariazko epitetoak, latinez, "Judasen belarria" esan nahi du.

## Deskribapena 
Kolore arre iluneko maskor baten forma du, kanpoaldea barnekoa baino zertxobait zurixkagoa, eta, hazten doan heinean, ertz zimurtua duen belarri baten forma hartzen du. Esporokarpoa, edo gorputz fruktiferoa, gelatinaren antzekoa da, giro lehorrean deshidratatzen da eta hezetasunarekin elastikotasuna berreskuratzen du.

Goialdetik behealdetik baino argiagoa da, eta tolestura irregularrak ditu.

## Habitata 
Taldeka hazi ohi da, alkornoke, albo, intsusa, pinu, lizar, astigar, lizar-astigarretan eta bestelako konifero eta latifoliatuen adar hilen gainean.

Fruitu-gorputza udazkenean agertzen da leku hezeetan, euriteen ondoren, baina batzuetan udaberrian eta udan ere aurki daiteke.

### Gastronomia 
Jangarria da eta oso preziatua ekialdeko sukaldaritzan (Txinako jatetxeetako "onddo beltza" da, Txinan enbor hilen gainean hazten dira).

Gordinik jan daiteke, baina ez du zapore nabarmenik, baina, duen itxura bereziagatik, entsaladak apaintzeko erabiltzen da. Frijituta edo zopetan ere jan daiteke.

Lehor gorde daiteke, eta erabili aurretik beratzen bada, trinkotasun gelatinakara berreskuratzen du.

## Galeria 

Fitxategi:RNK001 Pecurke.jpg|
Fitxategi:XN Auricularia auricula-judae 405.jpg|
Fitxategi:Judasoor.jpg|
Fitxategi:Auricularia auricula-judae JPG.jpg|
Fitxategi:Auricularia auricula-judae 10.jpg|
Fitxategi:Auricularia auricula-judae 11.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Glutinoglossum glutinosum

***Glutinoglossum glutinosum*** *Geoglossaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarritzat hartzen, nahiz eta autoreren batek, gisatua kontsumitzea gomendatzen duen.

sinonimoa: *Geoglossum glutinosum*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 3 eta 7 cm arteko altuerakoa. Likatsua (behatzen artetik ihes egiten du). Arre-beltzetik beltzera doan kolorearekin. Burua luzetara hondoratua, forma luzanga du, oin betea, arrexka eta ezkata batzuekin.

**Etimologia:** *Glutinosum* epitetoa latinetik dator, “glutinosus” hitzetik eta likatsu, lirdingatsu, esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Biskositatea agerikoa denez, denbora hezean errazago identifikatzen dira. Eguraldia lehorra bada, *Geoglossum fallax* delakoarekin nahas daiteke, honek parafiso ezberdin samarrak ditu, terminalak alboetara makurtzeko joera baitu.

## Sasoia eta lekua 
Ohikoa abenduan eta urtarrilean, belardi goroldiotsuetan, bere tamainagatik erraz pasatzen da oharkabean.

### Banaketa eremua 
Afrikako iparraldea, Asia, Europa, Ipar Amerika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dagmar Kersten

**Dagmar Kersten** (Altdöbern, Alemania, 1970eko urriaren 28a) alemaniar gimnasta artistikoa da, barra asimetrikoen proban espezialista, eta 1988an txapeldun olinpiko izatea lortu zuen, Ekialdeko Alemaniarekin lehiatuz.

## Kirolari ibilbidea 
### Montrealgo Munduko Txapelketan, 1985ean 
* Zilarra eskuratu zuen barra asimetrikoetan, Gabriele Faehnrich herrikidearen atzetik (urrea) eta Hana Ricna txekoslovakiarraren aurretik (brontzea)

* Brontzezko domina eskuratu zuen jauzi proban, norbanakoen orokorrean, Yelena Shushunova eta Oksana Omelianchik sobietarren atzetik.

* Brontzea zaldi-jauzian

* Brontzea taldekakoan. Taldekideak Jana Furhmann, Martina Jentsch, Gabriele Faehnrich, Ulrike Klotz y Jana Vogel izan ziren.

### 1988an, Seulgo (Ipar Korea) Olinpiar Jokoetan 
* Brontzea lortu zuen, taldekakoan Sobietar Batasunaren eta Errumaniaren ondoren. Taldekideak: Martina Jentsch, Gabriele Faehnrich, Ulrike Klotz, Betti Schieferdecker eta Dörte Thümmler izan ziren.

* 1988an, Seulgo (Ipar Korea) Olinpiar Jokoetan zilarra lortu zuen asimetrikoetan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Korteberria

**Korteberria** Artaxoa udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.

XIII. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Artaxoako Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *korteberritarrak* ziren.

## Izena 
Korteberria toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Corteverria*

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Corte verria* (1103)
* *Corto berria* (1104)
* *Curte verria* (1111)
* *Cortaverria* (1120)
* *Gorteberria* (1528)
* *Gorte berria* (1556)
* *Corteberria* (1821)
* *Korteberria* (1998)

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Artaxoa
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Ona Carbonell

**Ona Carbonell Ballestero** (Bartzelona, 1990eko ekainaren 5a) igeriketa sinkronizatuan lehiatzen den kirolari kataluniarra da.

2012 eta 2020 bitartean, hiru Udako Joko Olinpikotan parte hartu zuen, eta bi domina lortu zituen Londres 2012an: zilarra bikoteka eta brontzea taldeka. Munduko Igeriketa Txapelketako hogeita bi domina irabazi zituen 2007 eta 2019 bitartean, eta hamabi domina Europako Igeriketa Txapelketan, 2008 eta 2021 bitartean.

2023ko maiatzean sinkronizatuaren legenda den Ona Carbonellek prentsaurreko baten bidez erretitatuko zela iragarri zuen.

## Kirol ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrea Fuentes

**Andrea Fuentes Fache** (Valls, Tarragona,1983ko apirilaren 7a) Kataluniako igeriketa entrenatzailea da eta garai batean igerilari sinkronizatua. Espainiako talde nazionalaren historiako igerilaririk apainduena da: lau domina olinpiko, 16 Munduko Txapelketakoak eta 11 Europako Txapelketakoak dituena. Bere lau domina olinpikoek ere Espainiako garai guztietako  emakumezko olinpiar apainduena bihurtzen dute, Arantxa Sánchez Vicariorekin eta Mireia Belmonterekin batera.

## Kirol ibilbidea 
1999an sartu zen igeriketa sinkronizatuko talde nazionalean. Andrea 2004ko, 2008ko eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu da, eta lau domina irabazi ditu emakumezkoen bikotekazko proban eta emakumezkoen taldekako proban. Eliteko txapelketetatik 2013ko urtarrilean erretiratu zen, eta motibaziorik eza aipatu zuen Espainiako Igeriketa Federazioaren eta Ana Tarrés talde nazionaleko entrenatzaile nagusiaren arteko gatazka baten ondorioz. Erretiratu zenetik, igeriketa sinkronizatuko entrenatzaile bihurtu da.

### Entrenatzailea 
2018-tik aurrera, AEB-etako talde nazionalaren entrenatzailea da.

2022ko ekainean, Fuentesek igerilekuaren hondora sartu behar izan zen Budapesteko Munduko Ur Txapelketan, Estatu Batuetako taldea lehian ari zela. Anita Alvarez igerilari artistikoa zorabiatu eta hondoratu egin zen igerilekuaren hondora. Iturriek bultzatu egiten dute, gainazalera eramateko. Erreskatearen ondorengo kontrol medikoek frogatu zuten Alvarez, itxuraz, berreskuratu egin zela eta lehiatzen jarraitzeko asmoa zuela.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urbe (Zirauki)

**Urbe** Mañeruibarreko Zirauki udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.

XIV. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Ziraukiko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *urbearrak* ziren.

## Izena 
Urbe toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Urbe*

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Urbe* (1035)
* *Urbe* (1194)
* *Urbe* (1330)
* *Vrbe* (1330)
* *Urrbe* (1366)
* *Urbi* (1534)
* *Hurbe* (1975)
* *Urbe* (1995)

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zirauki
* Mañeruibar
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Shiitake

**Txinako perretxikoa** edo ***shiitake*** (*Lentinula edodes*) kolore marroiko eta usain biziko perretxiko jangarria da. Ekialdeko Asiako sukaldaritzan ohikoa da. Fresko baino maizago egoten da deshidratatuta, eta zopei, nahaskiei eta beste plater batzuei gehitzen zaie, zaporetsuagoak izan daitezen. 

## Sailkapena 
Shiitakearen historia taxonomikoa 1878an hasi zen, Miles Joseph Berkeley botanikari ingelesak *Agaricus edodes* izena proposatu zuenean hura sailkatzeko. Handik aurrera, espeziea hainbat generotan banatu zen, hala nola *Collybia*, *Armillaria*, *Lepiota*, *Pleorotus* eta *Lentinus* (azken hori Singer-ek eman zuen). Duela gutxi, Pegler-ek shiitake *Lentinula edodes* izena eman zion, azken sailkapenarekiko (*Lentinus*) desberdintasun mikroskopikoak zeudelako.

## Laborantza, merkaturatzea eta kontsumoa 
### Historia 
Perretxiko hau Txinakoa da, eta duela 1.000 urte baino gehiagotik landatu da. Shiitakeko laborantza aipatzen duen lehen dokumentu idatzia Wu Sang Kwuang-ena da, Song dinastiaren garaian bizi izan zena (960-1127).

Hala ere, zenbait dokumentutan, perretxiko horren kontsumoa 199. urtearen inguruan erregistratzen da, oraindik basatia zenean eta ez zenean landatzen.

Ming dinastian (1368-1644), Wu Juei medikuak idatzi zuen perretxikoa elikagai gisa ez ezik, zenbait gaitzetarako ere erabil daitekeela, hala nola goiko arnas gaixotasunetarako, odolaren zirkulazio txarrerako, gibeleko gaitzerako, akidurarako eta ahultasunerako; esan zuen qi-a, hau da, bizitzaren energia, igo dezakeela. 

Gainera, garai antzekoan pentsatzen zen shiitake-k zahartzaroa atzeratu edo zahartze goiztiarrari aurrea har ziezaiokeela.

Tradizioz, perretxiko hori etxean lantzen zen zuhaitz baten enborretan, Shii edo Chinquapin izenekoan, Japonian deitzen duten bezala.

### *Shiitake* ekoizteko sistemak 
thumb|ezkerrera|Shiitake zizaren hazkuntza.
[eskuinera|thumb|Shiitake laborantza [Pradejón|Pradejonen (Errioxa).]]
Shiitakearen ekoizpen sistemak funtsean bi dira: 1) zur gaineko laborantza, erabilera tradizionalekoa, eta 2) bloke sintetiko gaineko laborantza, gaur egun gehien erabiltzen dena.

### Merkaturatzea eta kontsumitzaileak 
Onddo hau produktu fresko, lehor edo erdi-manufakturatu gisa merkaturatzen da. Gaur egun, Japonian kontsumitzen da pertsonako munduko kontsumo handiena: urtean 2,17 kg pertsonako.

Txina, Japonia, Taiwan eta Korea dira herrialde ekoizle eta kontsumitzaile nagusiak (batuta, munduko guztizkoaren %98,5era iristen dira). Latinoamerikan, Mexikok aurrea darama produkzioan, kontsumoan eta esportazioan. Estatu Batuak dira, gaur egun, Japoniako shiitake lehorraren kontsumitzaile handienetako bat. Urtean sei milioi dolar baino gehiago inportatzen dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sun Yang

**Sun Yang** (1991ko abenduaren 1a) txinatar igerilari olinpiko eta mundiala da. 2012an, Olinpiar Jokoetako urrezko domina irabazi zuen lehen atleta txinatarra izan zen Sun. Sun da 200 metrotik 1.500 metrora estilo libreko distantzia bakoitzean urrezko dominak irabazi dituen gizonezko lehen igerilaria. Urrezko domina olinpiko bat hiru aldiz, eta denbora irregularreko munduko txapelduna, historian gehien apaindutako igerilari txinatarra da. 2017an, NBC Sports-ek honela deskribatu zuen: "seguru asko garai guztietako estilo libreko igerilaririk onena".

2021etik aurrera, Sun Yangek 1.500 metroko munduko errekorra du, oraindik ere, gizonezkoen estilo libreko probetako munduko errekor bakarra, goi-mailako teknologiako bainu-jantzia erabili gabe; izan ere, 2008-09 denboraldiko garaipenak eta igeriketa-erregistroak eztabaida piztu zituen.

2018ko irailean, Sunek gertakari garrantzitsua izan zuen bere etxean, lehiaketetatik kanpoko dopin-proba batean. FINAK ondorioztatu zuen Sunek ez zituela dopinaren aurkako arauak urratu. 2020ko otsailaren 28an, Kirolaren Arbitraje Auzitegiak (CAS) bere ondorioak atera zituen, FINA enpresaren erabakia baliogabetuz eta Sun-i zortzi urtez lehiatzeaz debekatuz dopina kontrolatzeko prozesua manipulatzeagatik. Hala ere, CASek ere diktaminatu zuen Sun-ek ez zuela bere domina bakar bat ere galduko, izan ere, "2018ko irailean abortatutako dopin-kontrola baino lehentxeago eta geroago atletan egindako dopin-probak negatiboak izan ziren", eta "atletak dopin-jardueran parte har zezakeela 2018ko irailaren 4az geroztik, baita FINAren Hego Koreako Munduko Txapelketetan ere 2019an. 2021eko ekainaren 22an, kasuaren judizio berriaren ondoren, CASek debekua berretsi zuen, baina etenaldia 4 urte eta hiru hilabetera murriztu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Marka pertsonalak 
**Gakoa**: AS = Asiako Erregistroa, NR = Erregistro Nazionala, OR = Erregistro Olinpikoa, WR = Munduko Erregistroa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Betti Schieferdecker

**Betti Schieferdecker** (Markranstädt, Alemania, 1968ko apirilaren 30a) alemaniar gimnasta artistikoa da. Ekialdeko Alemaniarekin lehiatuz, 1988an brontze olinpikoko domina lortu zuen, taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea 
### 1983 
1983an Budapesten egin zen Munduko Txapelketan, taldekako brontzea lortu zuen, Sobietar Batasunaren eta Errumaniaren ondoren. Taldekideak: Maxi Gnauck, Gabriele Faehnrich, Diana Morawe, Silvia Rau eta Astrid Heese izan ziren.

### 1988 
1988an, Seulen (Ipar Korea), Sobietar Batasunaren eta Errumaniaren ondoren, brontzea lortu zuen. Taldekideak: Martina Jentsch, Dagmar Kersten, Ulrike Klotz, Gabriele Faehnrich eta Dörte Thümmler izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silvia Rau

**Silvia Rau** (Alemania, XX, mendea) alemaniar gimnasta artistikoa da. Ekialdeko Alemaniarekin lehiatuz, 1983an brontzezko domina lortu zuen taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea 
### 1983 
Budapesten egin zen Munduko Txapelketan, taldekako brontzea lortu zuen, Sobietar Batasunaren eta Errumaniaren ondoren. 

Taldekideak Maxi Gnauck, Gabriele Faehnrich, Astrid Heese, Diana Morawe eta Bettina Schieferdecker izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palma Zaharra

**Jacopo Palma**, **Palma Zaharra** deitua (Serina Alta, c. 1480 &ndash; Venezia, 1528ko uztailaren 30a) italiar margolaria izan zen.

Ibilbide profesional osoa Venezian egin zuen. Beharbada Andrea Previtalliren ikaslea izan zen. Bere lehen lanek Giovanni Belliniren eragina jaso zuten baina gero Giorgione eta Tizianoren estiloa eta gaiak jarraitu zituen. Denbora batez Veneziako margolaririk eskatuena izan zen.

Pastoral mitologiak eta Veneziako edertasunen erretratuak margotu zituen. Gai erlijiosoak eta aldareetarako lanak ere bai.

## Iruditegia 

1480-1528 jacopo negretti da bergamo detto palma il vecchio.tif|Palma Zaharraren ustezko erretratua
Palma il Vecchio 009.jpg|Emakume gaztea, c. 1512-1514
Jacopo Negretti, called Palma il Vecchio - Young Woman in a Blue Dress, with Fan - Google Art Project.jpg|*Soineko urdina eta haizemailea dituen emakume gaztea*, 1512-1514
Palma Vecchio, Allegory.jpg|*Alegoria*, c. 1515, Philadelphia Museum of Art
Tiziano, i bravi.jpg|*Il Bravo*
Accademia - Assumption of the Virgin by Palma il Vecchio.jpg|*Andre Mariaren Jasokundea*, 1512-1514. 
Palma Vecchio, The Raising of Lazarus.jpg|*Lazaroren berpiztea*, c. 1514
Palma Vecchio Sacra Conversazione.jpg|Sacra Conversazione, 1516–18
La Bella by Palma il Vecchio.png|*La Bella*, 1518–20
Palma il Vecchio - A Blonde Woman.jpg|*Emakomia lehoria*, c. 1520
Palma Salvator Mundi.jpg|*Salvator Mundi*, c. 1520
Jacopo Negretti called Palma the Elder - Portrait of a Woman known as Portrait of a Courtesan - Google Art Project.jpg|*Gortesana baten erretratua*, 1520
Palma il Vecchio (Jacopo Negretti) - Madonna and Child with Saint John the Baptist and Magdalene - Google Art Project.jpg|Madonna eta haurra San Joan Bataiatzaile eta Maria Magdalenarekin , 1520–22
Santa Maria Formosa, cappella laterale, opere di Palma il Vecchio..jpg|Santa Barbararen poliptikoa, 1523–24, Santa Maria Formosa, Venezia
Sacra Conversazione con donatori, Jacopo Palma il Vecchio 001.JPG|*Sacra conversazione* emaileen erretratuekin
1525 il Vecchio Frau mit entbloesster Brust anagoria.JPG|Bularra agerian duen emakumea, 1525
Palma il Vecchio - Judith - WGA16936.jpg|Judith, 1525–28
Palma il Vecchio - Christ and the adulteress - Google Art Project.jpg|Kristoa eta emakume adulteroa, 1525–28 

## Kanpo estekak