Francesca Bonnemaison i Farriols

**Francesca Bonnemaison** (Bartzelona, 1872ko apirilaren 12a &ndash; 1949ko urriaren 13a) Kataluniako pedagogo, idazle eta emakumeen hezkuntza herrikoiaren sustatzailea izan zen.

1909an Bibliotec Popular de la Dona (Emakumearen Herri Liburutegia) sortu zuen Bartzelonako Sant Pere auzoan eta haren mezenas izan zen. Liburutegiak, geroago, *Institut de Cultura i Biblioteca Popular de la Dona* izena hartuko zuen, *La Cultura*, kaleko hizkeran.

## Biografia 
Francescaren aita Gil Bonnemaison, Kataluniako iparraldeko San Pedro de los Forcats herrian jaioa, izan zen, eta ama, Agustina Farriols eta Ràfols, Bartzelonako negozio oparoenetako baten jabeen alaba, Kataluniako Ramblako (Rambla de Catalunya) etorbideko arropa-denda bat. Erlijio-heziketa sakona izan zuen eta hizkuntzak, marrazketa, pintura eta musika ikasi zituen.

1893ko urriaren 29an Narcis Verdaguer i Callis politikari katalanistarekin ezkondu zen. Hari esker Francesc Cambó ezagutu zuen, zeinekin bizitza osoan adiskidetasun sakona eta harreman epistolarra izan zituen.

1894 eta 1898 bitartean, senar-emazteek *La Veu de Catalunya-n* (Kataluniako Ahotsa), Narcisek sortutako astekari katalanistan, jatorri desberdineko ehun bat errondaila, kondaira eta herri-ipuin baino gehiago argitaratu zuten *Franar* izengoitiarekin ("Fra" Francescarena eta "nar" Narcisena).

### Institut de Cultura i Biblioteca Popular de la Dona 
1909an, Ildefonso Gatell Santa Anna parrokiako erretorearen eskariz, Francesca parrokiako *Obra de Buenas Lecturas* (Irakurketa Egokien Obra) izeneko karitatezko liburutegia zuzentzen hasi zen. Horrez gain, 100 liburu eta 500 pezetako dohaintza egin zuen biblioteka martxan jartzeko. Liburutegia 1909ko martxoaren 28an inauguratu zen. Iragarkietan bereziki azpimarratzen zen "sarrera libreko liburutegi bat zela, emakume guztientzat", eta oso argi uzten zen emakumeentzat pentsatuta zegoela, gizarte-egoera edozein zutela ere. Hauteskundeetan hautagai gisa aurkeztu zen lehen emakumeetako bat izan zen, 1934ko udal-hauteskundeetan, nahiz eta ez zen hautatua izan. 1935eko maiatzetik 1936ko ekainera bitartean, Claror (Argitasuna) aldizkaria argitaratu zuen, Kultura Institutuak eta Emakumearen Herri Liburutegiak aldarrikatzen zuen feminismo erreformistaren bozeramailea. Bertan, ospe handiko emakumeek sinatzen zuten, hala nola, Rosa Sensat i Villak, Lola Anglada Sarrierak, Aurora Bertrana Salazarrek edo Francesca Bonnemaisonek berak. Gerra Zibilaren aurretik, 23.000 bolumenek osatzen zuten Institutuaren funtsa, eta, haren ikasgeletatik, Concha Espina,  Maria Domènech de Cañellas edo Maria Montessori bezalako ikasle nabarmenak pasatu ziren. 1934-35 ikasturtean 6.200 ikasle baino gehiago zituen.

## Funts pertsonala 
Narcís Verdaguer Callís - Francesca Bonnemaison funtsa Kataluniako Artxibo Nazionalean gordetzen da. Hasiera batean, Verdaguer eta Bonnemaisonen etxean bertan gorde zen, gerra zibila hasi zen arte. Gerra garaian, familiako hainbat kidek funtsaren arpilatzea eragotzi zuten, eta, azkenik, Ramon Rucabadok eta Comermak, Narcísen iloba zen Clara Verdaguerren senarrak, erreskatatu zuen. Roser, Montserrat eta Mariàngela Rucabado i Verdaguer ahizpek, Ramon Rucabado eta Clara Verdaguer gurasoen ondarearen oinordeko eta jabeak, dokumentazioa gorde zuten ANCren esku utzi arte.

Narcís Verdaguer i Callísen materialen artean hainbat motatako dokumentuak aurki daitezke: dokumentazio pertsonala eta familiarra; sormen-lana (bereziki, Danteren *Jainkotiar komedia* lanaren katalanezko itzulpenarekin zerikusia duen dokumentazioa); garaiko politika- eta kultura-arloko pertsona ospetsu askorekin izandako korrespondentzia; izaera politiko eta sozialeko dokumentazioa —manifestuak, hitzaldiak, proiektuak, gutuneria eta abar—, hainbat erakunderekin erlazionatuak, hala nola, Centre Escolar Catalanista (Eskola Gune Katalanista), Lliga de Catalunya (Kataluniako Liga), Bartzelonako Udala, Bartzelonako Diputazioa, Foment del Treball Nacional (Lanaren Sustapen Nazionala), eta abar.

Francesca Bonnemaisonen materialen artean, ondokoak topa daitezke: dokumentazio akademikoa eta bestelako dokumentu pertsonalak; sormen-lana (olerkiak); liburutegia eta hemeroteka, kultura-gai orokorrei buruzko monografiak eta aldizkako argitalpenak biltzen dituena. Baina atal honetan bereziki nabarmentzen da Kultura Institutuak eta Emakumearen Herri Liburutegiak sortu eta jasotako dokumentazioa, besteak beste, estatutuak, memoriak, batzar eta kontseiluen aktak, programak eta argitalpenak.

## Esker ona 
2010eko martxoan, Palafrugellen kale bat merezi duten emakumeak aukeratzeko egindako parte-hartze prozesuan Francesca Bonnemaison bozkatu zuten. 

Gaur egun, Bartzelonan, bere izena duen kultura-zentro bat dago, Sant Pere auzuneko Centre de Cultura de Dones Francesca Bonnemaison, "La Bonne", eta baita liburutegi bat ere.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Bacardí, Montserrat eta Godayol, Pilar. *Traductores: de les disculpes a les afirmacions*. Literaturas aldizkaria, 6, 2. aldia. ISSN 2013-6862 (sarean)
* Marin Silvestre, Dolors.*Francesca Bonnemaison. Educadora de ciutadanes*. Bartzelonako Diputazioa, 2004. 
* Riera, Ana. Catalanes universals. Bartzelona: El arca, 2018. 

## Ikus, gainera 
* Roser Matheu eta Sadó
* Bartzelonako Lyceum Club
* Feminismo kulturala

## Kanpo estekak 
* Fons Narciso Verdaguer eta Callís - Francesca Bonnemaison Kataluniako Artxibo Nazionalean.
* Francesca Bonnemaison i Farriols. ''L'Enciclopèdia.cat''.  Bartzelona:  Grup Enciclopèdia Catalana.
* «Francesca Bonnemaison Farriols» Diccionari Biogràfic de dones (Emakumeen Biografia Hiztegia)
* Espai Francesca Bonnemaison (Francesca Bonnemaison gunea)