William Congreve (asmatzailea)

**William Congreve**, bigarren Baronet (1772ko maiatzaren 20a – 1828ko maiatzaren 16a) asmatzaile britainiarra izan zen, artillerian suziriak erabiltzen aitzindaria, *Congreve suzirien* garapen eta hedapenagatik ezaguna. Halaber, Tory alderdiko kidea izan zen Erresuma Batuko Legebiltzarrean.

## Biografia 
Sir William Congreve Teniente Jeneralaren semea zen, Errege Arsenaleko Errege-laborategien Kontrolatzailea izan zen lehen Baronet. Kenten (Ingalaterra) hazi zen, eta Hackneyko Newcome Eskolan, Wolverhamptongo Gramatika Eskolan eta Kenteko Singlewell Eskolan hezi zuten. Cambridgeko Unibertsitateko Trinity Collegen legeak ikasi zituen, 1793an graduatu zen eta 1796an maisutasuna lortu zuen. 1814an bere aitaren oinordekoa izan zen, bigarren Baronet Congreve bezala.

1803an Zalditeria Arineko Londres eta Westminster errejimentuan boluntario sartu zen. Londresen negozio gizon bihurtuta, oso egunkari polemikoa argitaratu zuen, "*Royal Standard and Political Register*", joera Tory-koa (kontserbadorea), gobernuaren aldekoa eta Cobbett-en aurkakoa. 1804an, haren kontrako libeloagatik, prozesu judizial gogor batean murgilduta egon zen, eta horrek jarduera editoriala uztera eraman zuen. Hortik aurrera, suziriak artilleriako pieza gisa garatzeko interesa piztu zitzaion. Urte asko lehenago, Thomas Desaguliers teniente jeneralak hainbat saio huts egin zituen Woolwicheko Errege Laborategian suziriekin. 1804an, bere baliabide ekonomikoak inbertituz, suziriekin esperimentatzen hasi zen Woolwichen.

Congrevek Hanoverreko Erresumako Artilleriako Armako teniente koronelaren ohorezko maila jaso zuen 1811n, eta sarritan "Congreve koronela" bezala ezagutzen zen, gerora armada bereko komandante nagusia izan zena. Royal Societyko kide aukeratu zuten urte bereko martxoan, eta San Jorge Ordena ere eman zioten, 1813ko Leipzigeko guduaren ostean. 1816an Guelfeko Errege Ordenako (KCH) Zaldun Komandante titulua jaso zuen. 1821ean Suediako Erregeak Ezpataren Ordena eman zion.

1811n errege zaldizaina izendatua, Erregeorde Printzearen adiskidetasunaz gozatu zuen (gerora errege izan zen Jorge IV.a, 1820an koroatua), horrek bere  suzirien gaineko proiektuak sostengatzen zituelarik.

1812. urtea baino lehen bere burua eskaini zuen Liverpool hirian Parlamentuan postu baterako aurkezteko, baina bere hautagaitza erretiratu zuen babes faltagatik. Hala ere, 1812an Gattoneko "*burgu ustelak*" (erraz manipula daitekeen pisu demografiko txikiko barrutia) Parlamentuko kide izendatu zuen, nahiz eta 1814ko hauteskundeetan Sir Mark Wood burguaren jabearen semearen alde erretiratu zen. 1818an Parlamentura itzuli zen Plymoutheko ordezkari gisa, eta hil arte mantendu zuen kargua.

Bi seme-alaba ez-legitimo izan zituen maitale batekin bizi ondoren, 1824ko abenduan ezkondu zen, Weselen (Prusia), Isabella Carvalho (edo Charlotte) portugaldar jatorriko emakume gazte eta Henry Nisbett McEvoyren alargunarekin. Bi seme eta alaba bat izan zituzten.

Ondorengo urteetan negozio gizon bezala hasi zen, *Equitable Loan Bank-*aren presidente bihurtuz; *Arigna Iron and Coal Company*, *Palladium Insurance* Company eta *Peruvian Mining* Companyren zuzendari. *Arigna* konpainiaren kudeaketagatik 1826an iruzurragatik prozesu bat hasi ondoren, Frantziara ihes egin zuen, eta larri gaixotu zen.  Kanpoan zela auzipetu zuten, eta Lord canciller-aren epaiak (Congreve hil baino lehentxeago emandakoa) ondorioztatu zuen, transakzioa 'argi eta garbi iruzurrezkoa' zela eta Congreveri eta beste batzuei mesede egiteko diseinatuta zegoela esanez.

Tolosan (Okzitania) hil zen, 1828ko maiatzean, 55 urte zituela, eta han dago lurperatuta, Terre Cabadeko hilerri protestante eta juduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak