open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jeanne Bellevillekoa

**Jeanne Bellevillekoa** edo **Jeanne Clissongoa**, *Tigre bretoia* eta *Clissongo dama* ezinzenak zituena (Poitouko probintzia, ca. 1300 - 1359) noble frantsesa eta kortsario bihurtu zena, Olivier IV. Clissongoa bere senarraren heriotza mendekatzeko Filipe VI.a Frantziakoa erregearen kontra, Bretainiako Ondoregotza Gerraren hasieran.

## Biografia 
Gurasoak izan zituen Maurice IV.a Montaigukoa, Bellevilleko eta Palluauko jauna (1263-1304) eta Letizia Parthenaykoa (1276 - ?).

12 urterekin ezkondu zuten Geoffroy Chateaubrianteko jaunarekin (1293-1326), zeinekin bi seme izan zituen. 1326an alargun geratu zen eta berriro ezkondu zen 1328an Guy Penthièvrerekin (Aita Santuak bertan behera utzitako ezkontza) eta 1330ean Olivier IV.a Clissongoarekin. Hirugarren senarrarekin bost seme-alaba izan zituzten: Maurice, Guillaume, Olivier, Isabeau (1343a hil zena) eta Jeanne. Olivier IV.a Clissongoak lurrak zituen Blainen, gaztelu bat Clissonen eta etxe handi bat Nanteseko kanpoaldean.

Hala ere, 1343an, Filipe VI.a Frantziakoak zigortu zuen Olivier IV.a Clissongoa eta, saldukeria leporatuta, burua moztu zioten. Torneo batean parte hartzen ari zela, preso hartua izan zen eta Parisera eramana epaitua izateko, Bretainiako dukerrirako dukegai gisa Joan Montfortekoa babestu zuelako, Filipe erregearen iloba zen Karlos Bloiskoaren ordez. Olivierren gorpua Montfaucongo *gibet* delakoan zintzilikatu zuten, Parisen, eta haren burua Nantesera bidali zuten eta hiriko ateetako batean ikusgai jarri zuten lantza luze batean sartuta. Bere errua demostratu gabe, hain azkar exekutatua izateak, harrituta utzi zituen bere garaikoak eta, gainera, ez zen ohikoa noble baten gorpuari horrelako itsuskeriak egitea. Jeanne Bellevillekoak hilketatzat jo zuen bere senarraren heriotza eta ezin izan zion barkatu erregeari, ez eta haren ilobari, bere doilorkeria eta traizio hura egin izana. Mendekua zin egin zuen eta bere seme Guillaumeri eta Olivierri ere zinarazi zien beren aitaren heriotzaren mendekua har zezatela. Gainera, Olivier IV Clissongoarekin ezkontzaz zetozkion ondasun guztiak konfiskatu zizkioten eta Luis Poitiersekoari eman.

Bretainiako jaun ugarik Jeanne Bellevillekoaren eta haren semeen alde egin zuten eta gerra hasi zuten erregeren eta Karlos Bloisekoaren kontra. Galtzeko arriskuan ikusi zuen bere burua eta Jeanne Bellevillekoak bi itsasontzi armatu zituen eta kortsario gisa itsasoratu zen, bere bi semeekin batera, Frantziako merkatarien itsasontziei eraso egiteko. Ontziak galdu arren, txalupa batean ihes egitea lortu zuten hirurek eta bost egun noraezean egon ostean, Guillaume egarriz, nekeaz eta hotzagatik hil zen. Jeanne Bellevillekoak eta Olivier V.a Clissongoak Morlaixera iristea lortu zuten eta Montfort sendikoek haien babesean hartu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meniko

**Meniko** () Zipreko Nikosiako barrutiaren herria da. Herriaren erdigunean eliza ortodoxoaren Zipriano eta Justina santuen (Αγίων Κυπριανού και Ιουστίνης). eliza dago. Komunitateak urtero ospatzen ditu haien jaiak urriaren 2an. 1037 biztanle ditu.

Nikosiatik 31 kilometrotara dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kerem Ersü

**Kerem Ersü** (1967ko apirilaren 25a) arkularia da. Turkia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Damla Günay

**Damla Günay** (1982ko azaroaren 24a) arkularia da. Turkia ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana María Cuervo

**Ana Maria Cuervo** (Bartzelona, 1966ko uztailaren 14a) bartzelonar biokimikaria, biologo zelularra da.

## Bizitza 
Medikuntza ikasi zuen Valentziako Unibertsitatean, eta bertan graduatu zen 1990ean. 1994an biologia zelularrari buruzko doktore-tesia defendatu zuen Erwin Kneckt doktorearen zuzendaritzapean, eta Valentziako Ikerketa Zitologikoen Institutuko kidea zela. 

### Ibilbidea 
1995etik 1998ra doktoretza ondoko ikerketak egin zituen Fred Dice doktorearekin, Bostongo Tufts Unibertsitatean. Unibertsitate horretan jarraitu zuen 2001era arte, irakasle laguntzaile gisa. 2001eko bukaeran, bere ikerketa-taldea sortu zuen, eta New Yorkeko Albert Einstein Medikuntza Eskolako irakasle laguntzaile gisa hasi zen lanean. Gero, Robert and Renee Belfer katedra bete zuen unibertsitate horretan bertan, neuroendekapenezko gaixotasunak aztertzeko, eta Garapenaren Biologia Molekularreko eta Medikuntzako irakasle titularra da, baita Zahartzeari buruzko Ikerketa Zentroko zuzendarikidea ere. 

Autofagiaren arloan aditua da, zelulek beren hondakinak birziklatzeko prozesua. Zahartzearen biologia molekularrean ere aditua da. Alzheimer eta Parkinson legezko gaitz neurodegeneratiboen eta zahartzearen gaixotasun metabolikoen kausetan zentratuta dago bere lana. Helburu du zelulak garbitzeko zerbitzu normala berrezarri ahal izateko terapiak garatzea, eta, beraz, zelulen heriotzatik eta gaixotasunak eragindako zeluletatik eratorritako proteina toxiko azpiproduktuen pilaketa prebenitzea.

Bere taldearen lanak nazioarteko ospea duten 20 sari baino gehiago jaso ditu, adibidez, Benson Award, Keith Porter Fellow, Nathan Shock Memorial Lecture Award, Vincent Cristofalo Award in Aging, Bennett J. Cohen award saria zahartzearen oinarrizko biologian, Marshall Horwitz Prize saria ikerketan, eta Saul Korey Prize in Translational in Medicine Science saria. Cuervo irakasleak birritan jaso du irakasle lanarengatik LaDonne Schulman Teaching Award saria. Cuervok ospe handiko hitzaldiak eman ditu, hala nola, Robert R. Konh Memorial Lecture, NIH Director’s Lecture, la Roy Walford Endowed Lecture, Feodor Lynen Lecture, Margaret Pittman Lecture, la IUBMB Award Lecture, the David H. Murdoxk Lecture, Gerry Aurbach Plenary Lecture, SEBBM L’Oreal-UNESCO for Women in Science, Ronald Kahn Lecture eta Rockefeller Harvey Lecture. Cuervo 2018tik gehien aipatzen diren  ikertzaileen % 1en zerrendan *(Highly Cited Researchers List) sartu zen. 

Cuervo doktorea *Aging Cell* aldizkariko editoreburua da, eta Zahartzeari buruzko Institutu Nazionaleko eta Ameriketako Estatu Batuetako Osasun Institutu Nazionaletako Kontseilu Zientifikoko kidea izan da.  NIAko Kontseilari Zientifikoen Taldeko eta NIHko zuzendariordearen Aholku Batzordeko kidea da. 2015ean, Valentziako Erkidegoko Medikuntzako Errege Akademiako nazioarteko kide izendatu zuten, eta, 2017an, Zientzia Zehatz, Fisiko eta Naturalen Errege Akademiako kide. 2018an American Academy of Arts and Sciences-eko kide aukeratu zuten eta 2019an National Academy of Sciences-eko kide.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Glenna Cabello

**Glenna del Valle Cabello Rondon** (Maturín, Monagas Estatua, Venezuela, 1959ko abenduaren 26a) venezuelar politologoa da. Venezuelako kontsul lanetan jardun du Parisen eta Bilbon.

## Lan ibilbidea 
## Kargu publikoak 
Glennak posizio diplomatikoak izan ditu Nicolas Maduroren kudeaketan, Nazio Batuen Erakundearen aurrean (NBE) Venezuelako Misio Iraunkorreko kontseilaria eta Parisen (Frantzia) Venezuelako kontsul gisa, baita Euskal Herriko Bilbon ere.

## Bizitza pertsonala 
Neba Diosdado Cabello Asanblea Nazionaleko presidentea eta Venezuelako Alderdi Sozialista Batuko (PSUV) presidenteordea izan da. Bere neba José David Cabello Industria ministroa, Kanpo Merkataritzako Zentro Nazionaleko zuzendaria (Cencoex) eta Aduana eta Zerga Administrazioko Zerbitzu Nazional Integratuko superintendentea (Seniat) izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trichia scabra

***Trichia scabra*** *Trichiidae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Trichia minima*, *Hemiarcyria bucknallii*, *Arcyria bucknallii*.

## Deskribapena 
**Esporangioak:** Sesilak, globo itxurakoak, hipotalo ilun baten oratua, ondo garatua; globuloso formakoa edo obturbinatua, 0,5-0,7 mm, arre-laranja kolorekoa edo hori-urre kolorekoa. Peridioa delikatua, leuna, distiratsua. Kapilizioa masa hori ilun kolorekoa edo hori-herdoil kolorekoa, 3-4 bira daramaten harizpi erregularrekin, estu.

**Etimologia:** *Scabra* epitetoa, latzak, esan nahi duen “scaber” hitzetik dator. Esporen itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

## Sasoia eta lekua 
Usteltzen ari diren egurrean edo azalean.

### Banaketa eremua 
Amerika, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Mongolia, Japonia, Txina, India, Pakistan, Zeelanda Berria, Samoa, Réunion, Ruanda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zekiye Keskin Şatır

**Zekiye Keskin Şatır** (Istanbul, 1976ko ekainaren 16a) arkularia da. Turkia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trichia varia

***Trichia varia*** *Trichiidae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak:*Trichia varia*, *Trichia olivacea*, *Trichia cylindrica*, *Trichia cordata*, *Trichia varia var. nigripes*, *Trichia synspora*.

## Deskribapena 
Enbor usteletan ale ugaritan agertzen diren inurrien arrautza zuri txikien itxura duten mixomizeto bitxia. Bere kolorea zuri garbi distiratsua da eta helduaroan bakarrik iluntzen da.

**Esporangioak:** Gregarioak, pedizelo labur edo sesilarekin, globo itxurakoak edo oboideak, horiak, 0,5 eta milimetro 1 bitartekoak.

**Estipitea:** Dagoenean, marroi ilun kolorekoa edo beltza.

**Kapilizioa:** Horia, elaterios eratua, 2 espiral irregular samarrekin, amaiera fin, zorrotz eta luzangekin, mintzezko Peridioa.

**Etimologia:** *Varia* epitetoa latinetik dator, askotariko, esan nahi duen “varius” hitzetik. Bere Itxura aldakorrarengatik

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Kosmopolita. Hostozabalen substratu ezberdinetan. *Quercus*, *Fagus* … etab.

### Banaketa eremua 
Amerika, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, India, Pakistan, Uzbekistan, Japonia, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Ruanda. Hawaii.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eugene Omalla

**Eugene Omalla** (2000ko urriaren 5a) Ugandar-Herbeheretar lasterkaria da eta 400 metroetan espezializatzen da. 400 metroetako Afrikako indoor errekorra du. 2024ko apiriletik, Herbehereak ordezkatu ditu. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen 4 x 400 metroko errelebo mistoan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Isaya Klein Ikkink

**Isaya Klein Ikkink** (2003ko maiatzaren 13a) herbehereetako lasterkari profesionala da. 400 metroetan espezializatzen da, non 2024an 45,41 segundoko marka pertsonal egin zuen. Urte berean Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen 4x400m-ko errelebo mistoan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Rhydian Cowley

**Rhydian Cowley** (1991ko urtarrilaren 4a) australiar atleta da, Glen Waverleyn, Victorian, jaioa, 50 kilometroko eta 20 kilometroko martxa lasterketan espezializatzen dena. Cowley 2013ko Munduko Txapelketetan lehiatuko zen Moskun, eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio de Janeiron.  Cowleyk 20 kilometroko lasterketarako kalifikatu zen. 2021ean, 2020ko Udako Olinpiadetan lehiatu zen, Tokion, non 8. amaitu zuen gizonezkoen martxako 50 kilometroetan, 3:52.01eko denbora pertsonal hobearekin soilik 113 segundoko atzerapenarekin, Poloniako Dawid Tomala behin-behineko irabazlearen atzetik. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan ere hartu zuen parte. Martxa maratoi mistoan, Jemima Montag-ekin batera, brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
The Burning Bed

***The Burning Bed*** (euskaraz *Ohea Sutan*), 1984ko Robert Greenwald estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da. Faith McNulty idazlearen izenburu berdineko liburuan oinarritua dago, era hura era berean Francine Hughes estatubatuar emakumearen bizitzan. Farrah Fawcett, Paul Le Mat eta Richard Masur aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1977ko martxoaren 9a, Francine Hughes (Farrah Fawcett) haren senar ohia Mickey (Paul Le Mat) ohean lo dagoela bere etxeari su emateagatik atxilotu duten emakume bat da. Proba guztiak eztabaidaezinak dira eta erailketa egiteagatik epaiketan espetxera kondenatua izango da. Espetxean Francinek Ayron Greydanus (Richard Masur) ofizioko abokatuari aurrez bizitako idtorioa kontatuko dio. Bikotearen arazoak 1964an ezkondu eta gutxira hasi ziren, bete senar jeloskor eta posesibosk berataz haien lagunen aurrean barre egiteagatik jo zuenean. Hortik aurrera eta hiru seme-alaba izan arren senarrak emaztesri emandako jipoiak era tratu txarrak areagotuz joango dira.

## Aktoreak 
* Farrah Fawcett: Francine Hughes
* Paul Le Mat: James Berlin "Mickey" Hughes
* Richard Masur: Aryon (Arjen) Greydanus
* Grace Zabriskie: Flossie Hughes
* Penelope Milford::Gaby
* Christa Denton:.Christy Hughes, 12 urterekin
* James T. Callahan: Berlin Hughes
* Gary Grubbs: Barrutiko fiskala
* David Friedman: Jimmy Hughes, a10 urterekin
* David Andrews: Wimpy Hughes
* James Hampton: Polizia lekukoa
* Virgil Frye: Virg
* Dixie K. Wade: Hazel Moran
* Heather Rich: Christy, 6 urterekin
* Justin Gocke: Jimmy, 4 urterekin
* Elizabeth Lyn Fraser: Nicole Hughes
* Jeremy Ross: Hotchkiss epailea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa ikusgai
Lina Nielsen

**Lina Nielsen** (1996ko martxoaren 13a) lasterkari, hesilari eta yogako irakasle britainiarra da.

2022ko abuztuan jakinarazi zuen bederatzi urte lehenago esklerosi anizkoitza diagnostikatu ziotela. 

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen 4x400m-ko emakumezkoen erreleboan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Donostiako Zinemaldia 2024

**Donostiako Zinemaldiaren 72. edizioa** 2024ko irailaren 20tik 28ra ospatu zen Gipuzkoako hiriburuan. Jose Luis Lanzagortak egina, Zinemaldiaren kartel ofizialean Cate Blanchett agertzen zen.

## Epamahaia 
; Sail Ofiziala
* Jaione Camborda, Euskal Herriko zuzendaria  (Epamahairen Presidentea)
* Leila Guerriero, kazetari argentinarra
* Christos Nikou, zuzendari greziarra
* Ulrich Seidl, zuzendari austriarra
* Carole Scotta, ekoizle frantsesa

## Sari ofizialak 
Polemikaz inguratuta iritsi zen *Tardes de soledad* filma jaialdira, erretiratzeko eskariak barne, eta Urrezko Maskorrarekin itzuli da etxera Albert Serra zinemagile katalana Donostiako 72. Zinemalditik. Zezen plaza batean kokatu ditu ikusleak zuzendariak, lehen lerroan kokatu ere, eta, plano hurbilen bidez, gordin erakutsi dizkie zezenaren agonia, toreroaren izerdia, bere taldekideen gorazarreak, eta odola.

2024an emandako sariak:
* Filmik onenaren Urrezko Maskorra: *Tardes de soledad* (Albert Serra). 
* Zuzendaririk onenaren Zilarrezko Maskorra: Laura Carreira (*On Falling*) eta Pedro Martin-Calero (*El llanto*).
* Aktorerik onenaren Zilarrezko Maskorra: Patricia López Arnaiz (*Los destellos*).
* Taldeko aktorerik onenaren Zilarrezko Maskorra: Pierre Lottin (''Quand vient l'automne*).
* Epaimahaiaren Sari Berezia: *The Last Showgirl* filmeko aktore taldea (Gia Coppola).
* Gidoi onena: François Ozon eta Philippe Piazzo (*Quand vient l'automne*).
* Argazki onena: Songri Piao (*Bound in Heaven*).
* Kutxabank-Zuzendari Berriak saria: Bagger Drama (*Piet Baumgartner*).
* Horizontes saria:*El jockey* (Luis Ortega).
* Gazteriaren saria: *Turn Me On* (Michael Tyburski).
* Donostia Hiria publikoaren saria:*En fanfare* (Emmanuel Courcol).
* Donostia Hiria publikoaren Europako film onenaren saria:*Dāne-ye anjīr-e ma'ābed* (Mohammad Rasoulof).
* Irizar saria:*Chaplin / Espíritu gitano* (Carmen Chaplin). Aipamena: Pello Gutierrezen *Erreplika.*
* Zabaltegi-Tabakalera saria:*Ap'rili'' (Dea Kulumbegaxvili).

## Zinemira Saria 
Zinemira Saria euskal zinemagintzako pertsona nabarmen baten ibilbidea saritzeko ematen da.
* Elena Irureta

## 2024ko Donostia Sariak 
* Pedro Almodovar
* Cate Blanchett

Iazko saria aurten eman diote Javier Bardem aktoreari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Donostiako Zinemaldiaren webgune ofiziala.
* Zinemaldiaren kartelak.
Houghton Conquest

'''''', Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Bedfordshire konderrian.

2011n 1.514 biztanle zituen.
Moggerhanger

'''''', Ingalaterrako erdialdean dagoen herri bat da, Bedfordshire konderrian.

2011n 620 biztanle zituen.
Constance Talmadge

**Constance Alice Talmadge** (Brooklyn, New York, AEB, 1898ko apirilaren 19a – Los Angeles, Kalifornia, AEB, 1973ko azaroaren 23a) estatubatuar aktorea izan zen. Ezaguna da *Intolerantzia* (1916), *Parisko ahizpa* (1925) eta *Two Weeks* (1920) lanengatik. Walter Michael Giblin, Townsend Netcher, Alastair William Mackintosh eta John Pialoglourekin ezkonduta egon zen.   

## Bizitza 
Constance, Natalie eta Norma Talmadge ahizpak eta Peg ama Fred aita alkoholikoak utzi zituen XIX. mendearen amaierako data esanguratsu batean: Eguberri egunean. Horixe izan zen berak eta bere ahizpek modelo eta aktore lana bilatzearen arrazoia, berak eta Normak lortu zutena.

### Aktore ibilbidea 
Constancen lehen filma laburra izan zen, *In Bridal Attire* izenekoa, Vitagraphentzat, 1914an, baina berehala eman zuen film luzerako jauzia. Ezin izan zuen David Wark Griffithen eskuetan baino esku hobetan egin, harentzat lan egin baitzuen *Intolerantzia* izeneko bere maisu-lanetako batean, 1916an. Handik aurrera, Constance ikuskizunaren munduko aktore eta flapper ospetsuenetako bat bihurtu zen, eta film labur komiko ugaritako protagonista izan zen 1910ean eta 1920an. Horrek bere ekoiztetxea sortzeko erabili zuen egoera ekonomiko ezin hobea eman zion eta.

Bere ahizpa Normari gertatu zitzaion bezala, soinudun zinemaren etorrerak erabat aldendu zuen aktore lanetik, eta ahanzturan murgildu zuen, ez baitzuen ahots politik, ezta azentu neutralik ere (bere jaioterriko, Brooklyneko, azentu bereizgarria zen).

## Bizitza pertsonala 
Urte horietan, John Pialoglourekin (1920-1922) lau aldiz aldarera eraman zuen bizitza sentimental gorabeheratsuarengatik ere ospetsua izan zen, ezkontza zeremonia bikoitz batean ospatu zelarik James Rennie eta Dorothy Gishekin, Alastair MacIntoshekin, urtebeterako baino ez (1926tik 1927ra), Townsend Metcher (1929-1931) y Walter Michael Giblon (1939-1964).

## Iruditegia 

Fitxategi:Constance_Talmadge_1917.png|thumb|Argazkia: Constance Talmadge *The Photo-Play Journal*, 1917
Fitxategi:Romance_and_Arabella.jpg|Constance Talmadge *Romance and Arabella,* 1919
Fitxategi:Constance_Talmadge_-_El_Gráfico_86.jpg|Constance Talmadge El Gráfico-n, 1921

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Galería fotográfica en el sitio Silent Ladies
Margaret Leahy

**Margaret Leahy**, ezizenez **Bubbles** (Londres, Erresuma Batua,1902ko abuztuaren 17a – Los Ángeles, Kalifornia, AEB, 1967ko otsailaren 17a) britainiar aktorea eta dekoratzailea izan zen. Edertasun lehiaketa bat irabazi zuen eta bere ibilbide zinematografiko laburrean film bakarra filmatu zuen.

## Ibilbidea 
Leahy Norma Talmadge aktoreari esker sartu zen zineman, Leahy "Ingalaterrako neskarik liluragarriena" zela esanda. Publizitateak edertasunaren erregina gazteak Europako film ingeles eta frantsesetan parte hartu zuela esaten zuen arren, hori faltsua zela frogatu zen, bereziki Frank Lloyd zuzendariak *Within the Law* (1922) filmatzeko baztertu zuenean, Leahyren lehen film zinematografiko handia izango zela suposatzen baitzen, edozein aktorek egin zezakeena egiteko gai ez zela azalduz.

Leahy hamahiru WAMPAS Baby Stars-etako bat izateko hautatu zuten 1923an, ziurrenik Joseph Schenck ekoizlearen laguntzarengatik. Schenck Norma Talmadgeren senarra zen eta Leahyrekin hiru urteko kontratua sinatua zuen. Horren ostean, Schenckek lortu zuen Margaretek Buster Keaton koinatuaren hurrengo komedian jardutea, Schenckek uste baitzuen berari ez zitzaiola gehiegi kostatuko rol komiko bat egitea.

Leahyren film bakarrak, *Three* Agesek (Hiru adinak) (1923), Buster Keatonek zuzendua, ez zuen ezertxo ere egin bere ibilbide zinematografikoa hobetzeko. Leahyren paperari ez zitzaion jaramon gehiegirik egin, eta Leahyk ez zuen berriro antzeztu.

Pelikula horren ostean, Leahyk Kalifornian jarraitzea erabaki zuen, eta bertan ezkondu zen, beharrean. Gero, barnealdeen dekoratzaile egin zen, eta zinema industria mespretxatu zuen. Senarra Ernest Vogt izan zen, j1924ko emainetik 1935eko martxora.

### Heriotza 
Antza, bere buruaz beste eginda hil zen Los Angelesen, Kalifornian, 1967ko otsailaren 17an 65 urte zituela.

## Filmografia 
Hauxe da egin zuen film bakarra:

## Aintzatespenak 
* 1923: WAMPAS Baby Star (ita) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Sara Barquinero

**Sara Barquinero del Toro** (Zaragoza, 1994) filosofo eta idazlea da.

## Ibilbidea 
Umetatik izan zuen Barquinerok letrekiko eta arteekiko interesa. Filosofia ikastea erabaki zuen, eta Zaragozako Unibertsitatean lizentziatu zen. Ondoren, Madrilera joan eta Sormen Idazketa eta Literatur Sorkuntza Masterra egin zuen Hotel Kafka izeneko Letra Eskolan.2018an, Aragoiko Gobernuko Hezkuntza, Kultura eta Kirol Sailak Luis Buñuel Beka eman zion, Madrilgo Ikasleen Egoitzan bere sorkuntzak ikertu eta garatzeko aukera eman ziona.

Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko Metafisika, Kritika eta Politika taldearen Filosofiako FPU (Unibertsitateko Irakasleen Prestakuntza) programaren barruan, 2017an ekin zion doktore tesiari, Kanten bikainaren kontzeptuaz eta denbora eta askatasun harremanez, *Las lecturas políticas contemporáneas de la Crítica del Juicio*.izenburupean.

Siebaruaq proiektu artistikoa sortu zuen, hiru lan motatan oinarrituta: fanzineak, kaligramak eta objektu literarioak. Gainera, hainbat teknika esploratzen ditu, hala nola collagea, dictionary art eta zirriborroa.Siebaruaq bezala, aktibismo artistikoko hainbat ekitalditan parte hartzen du, eta Aragoiko Ekintza Solidarioko Artisten Kolektiboko kide ere bada. Kolektibo horren helburua artea adierazpide gisa erabiltzea da, eta uneko bidegabekeriak eta kezkak ikusaraztea, guztion onerako. Kalos aldizkariko kolaboratzailea da, Aragoiko arte eta kulturari buruzkoa.

Poeta gisa, Ediciones Torremozas-en Voces Nuevas de poesía saria jaso zuen 2019an, emakumeek idatzitako literaturan espezializatua, batez ere poesia, kontakizun labur edo saiakerara bideratua eta bere herrialdetik kanpo ahaztutako edo gutxi ezagututako autoreen erreskatean.2020an *Terminal* argitaratu zuen, antzerkia eta eleberria uztartzen dituen lana, eta egileak hauxe dio hari buruz:Katalanera itzulita dago eta Grup Editorial Pagès-ek argitaratua.*Estaré sola y sin fiesta* (2021) Espainian barrena egindako maitasun, ikasketa eta bidaiaren nobela gisa aurkeztu zen, Zaragozako Kanalaren ondoan aurkitu zuen egunerokoan oinarrituta, neurri batean.

Sara Barquinerok poesia, narratiba eta antzerkia idazten ditu, literaturari dagokionez. Ikertzaile eta akademiko gisa, kongresu, sinposio, liburu hitzaurre, artikulu eta bestelako argitalpen filosofikoetan parte hartzen du.

## Lanak 
* *Los Escorpiones,* Lumen, 2024. ISBN: 978-84-264-18784. 
* *Estaré sola y sin fiesta*, Lumen, 2021. ISBN: 978-84-264-1022-1.
* *Terminal*, Milenio argitaletxea, 2020. ISBN: 978-84-9743-898-8.
* *Voces Nuevas (XXXII Selección)*, (VVAA). Colección Torremozas, 2019. ISBN: 978-84-7839-790-7.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2016: Union Fundazioaren Balio Unibertsalen saiakera saria.
* 2017: Virginia Woolf ingelesezko kontakizun saria.
* 2018: Arte eta Teknologia Sorkuntzako IAJ saria, literatura modalitatean.
* 2019: Torremozas argitaletxearen Voces Nuevas de poesía saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Naturalismo xaloaBerria, 2024.09.29
Perelló Antzoki-Zinema

**Perelló Antzoki-Zinema** Polavieja Jeneralaren kalean, Melilla hiri espainiarreko Zabalgune Modernistan, kokatutako zinema modernista da, eta Melilla Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren parte da, Interes Kulturaleko Ondasuna.  

## Historia 
1926an (azaroaren 15ean) diseinatu zen Alfontso XIII.a Garajea izateko, Luis Garcia Alixen diseinuaren arabera. Garajea 1927ko ekainaren 3an aldatu zen estalkia igotzeko, baina Manuel Perelló Lopezek aldatu egin zuen eta 1932ko urtarrilaren 29an inauguratu zen, Melillako Espainiako Esploratzaileen Troparen aldeko funtzio batekin. 2018an Espainiako zinemarik merkeena izan zen.

## Deskribapena 
Tokiko harrizko eta adreilu trinkozko harlangaitzezko hormak ditu, adreilu bereko gangatilak sabaietarako eta burdinazko habeak bi isurkiko estalkirako. 

### Kanpoaldea 
Fatxada nagusiak, beheko solairuan, bost ate ditu, erdikoa zabalena, eta mentsulak, sareta eder bat duen balkoi batera ematen dutenak. Horien gainean, okuluak daude, biribilak muturretako biak eta obalatuak erdiko hirurak, frontoi triangeluarrari bidea ematen diotenak.

### Herrizaingoa 
Soto bat du, Álvaro de Bazán kaletik sarrera independentea duena, biltegi gisa erabiltzen dena, eta beheko solairuan, General Polavieja kaletik sarrera duena. Atondora ematen duten ateek bi solairuko foyer bat eramaten dute, eta handik anfiteatro bat duen zinema-areto batera sartzen da. Atzeko aldean eszenatoki bat eta areto batzuk ditu, eta horrek antzerki-emanaldiak egiteko aukera ematen dio. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melillako Museo Historiko Militarra

**Melillako Museo Militarra** Espainiako Melilla hiriko museo bat da. Concepcion Alta Baluarten dago, Melilla Zaharreko lehen gotorlekuan.

## Historia 
Melillako V. Mendeurrenaren ospakizunaren harira, historia militarrari buruzko erakusketa bat egin zen, Armadaren Museoaren funtsekin, behin bukatuta Melillan geratu zirenak, eta Hiri Autonomoak utzitako beste batzuekin, bai eta partikularren beste batzuekin ere, museo hau osatu zuten, 1997ko uztailaren 15ean inauguratu zelarik.

## Deskribapena 

Fitxategi:Museo_Militar_de_Melilla.jpg|link=Archivo:Museo_Militar_de_Melilla.jpg
Fitxategi:Museo_Militar_de_Melilla2.jpg|link=Archivo:Museo_Militar_de_Melilla2.jpg
Fitxategi:Museo_Militar_de_Melilla3.jpg|link=Archivo:Museo_Militar_de_Melilla3.jpg
Bolbora biltegian, beheko aretoan erakusketa iraunkorra dago, eta bertan uniforme militarrak, maketak, dioramak, mota guztietako andreak daude ikusgai, Enigma makina bat nabarmenduz, baita Isabel II.aren zaldi aulki bat ere, eta alta, aldi baterako laginak, artilleria plataformetan kokatutako kanoi eta morteroekin. 

## Ikus, halaber 
* Melillako Museoa
* Melillako Egiptoar Museoa
* Melillako Automobilaren Museoa
* Andrés García Ibáñez Arte Moderno eta Garaikideko Museoa
* Elektrizitatearen Gaselec Museoa
* Melillako Museo Etnografikoa
* Arte Sakratuaren Bilduma Museografikoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sitio oficial
* Visita virtual
Marc'Antonio Zondadari

Fra' '''Marc'Antonio Zondadari''' (Siena, 1658ko azaroaren 26a – Valletta, 1722ko ekainaren 16a) Maltako Ordenako 65. Printze eta Maisu Handia izan zen 1720tik hil zen arte.

Ama Chigitarren familia noblekoa zen. Zondadari Parman ikasi zuen eta 1702tik Palazzo Carnieron bizi izan zen Vallettan, ondoren Bavariako aterpetxea deitua. Bi urteko agintaldia izan arren, maltarren artean oso ezaguna izan zen eta inauterietako ohiturak indartu zituen, Kukkanja ezarriz. San Joanen kokatedralean lurperatuta dago, Massimiliano Soldani Benziren hilobi-monumentu bikain batean.

## Iruditegia 

Malta - Valletta - Triq San Bastjan - Auberge de Baviere 02 ies.jpg|Bavierako aterpetxea/Palazzo Carniero
Palazzo della Città, Valletta.jpeg|Zondadarik berreraikitako Banca Giuratale
StJohnsCoCathedralMalta2010DOB055.JPG|Zondadariren hilobi-monumentua

## Kanpo estekak
Amaia Ochandorena

**Amaia Ochandorena Saa** (Donostia, Gipuzkoa, 1997) euskal biokimikari, biologo eta ikerlaria da.

## Biografia 
Donostian jaioa 1997an. Biokimika eta Biologia Molekular Gradua ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean (2015-2019). Ikasketa Amaierako Sari Berezia eman zitzaion, bere promozioko onena izateagatik (2019). Donostiako NanoGUNE ikerketa-zentroan ibili zen ikerlari lanetan, Eusko Jaurlaritzaren Ikasiker Beka irabazita.

2019an "la Caixa" Beka irabazi zuen, eta zientzia biomedikoetan masterra burutu zuen Maastrichteko Unibertsitatean (Herbehereak) (2019-2021). 2021. urtetik Parisko Pasteur Institutuan dabil doktoregai eta ikerlari gisa.

2017an Elhuyarrek antolatzen duen Zientzia-Astea-ren barruan  Elur Bola Matematikoak lehiaketaren irabazlea izan zen.

## Ikerlanak 
* Ochandorena Saa, Amaia (2024). "Zuk ere bihotz simetrikoak marrazten dituzu?", *Elhuyar Zientzia eta Teknologia*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Arzuaga

**Francisco María Arzuaga Letamendia**, ezaguna **Txango** eta **Patxiku** goitizenekin, (Tolosa, Gipuzkoa, 1800eko abuztuaren 14a - Bilbo, 1881eko urtarrilaren 14a) Bilboko Danbolintero Nagusia izan zen 53 urtez jarraian 1828tik 1881a arte. Begoñako elizateko danbolinteroa ere izan zen.

Ekitaldietan txistua eta danbolina joz hainbat herritako ekitaldietan parte hartu zuen: Tolosa, Oñati, Madril, Aramaio, Basauri... 

## Tolosako Txistularia edo Danbolinteroa (1817-1825) 
Bilbora iritsi aurretik, Francisco de Arzuaga danbolintero sendotua zen bere lanbidean. Tolosak, Gipuzkoako hiribildu oso garrantzitsua garai hartan, hamazazpi urterekin izendatu zuen Danbolintero ofizial gisa. Bilbora joan eta gero ere maiz jo zuen Arzuagak Tolosan udalak eskatuta.

## Bilboko Danbolinteroa (1825-1881) 
1825eko urtarrilaren 21ean “hiriko danbolintero plazarako” izendatu zuten, eta 1881eko urtarrilaren 14an hil zen arte bete zuen postu hori**4**. Bilbok danbolinteroak izan ditu musikari gisa ekitaldi ofizial eta sozial guztietarako, Euskal Herriko beste herri batzuek bezala. San Antongo elizako kontu-liburuetan 1536an ageri da jadanik danbolinteroari egindako ordainketaren erregistroa.

Interesgarria da ikustea nola Arruek, Artetak edo Ucelayk herri-dantzaren dokumentazio bat utzi zuten  bitartean, Losadak txistulariaren funtzio instituzionala dokumentatu duen, txistularia ez baita herri-musikari soila, guztiz kontrakoa baizik: ordezkaritza politiko eta instituzionalaren musikaria da, eta hortik bere uniformea.

1844an, Jenaro Pérez de Villaamil-ek “Aurreskua Begoñan” izeneko marrazkia egin zuenean, Francisco Arzuaga  Begoñako elizateko kontuetan agertzen da, bai udal kontuetan bai Andra Mari Kofradiaren kontuetan, Elizateko jaietako danbolintero gisa; beraz, arrazoizkoa da pentsatzea bere irudia koadroko musikarien artean agertzen dela.
erdian|thumb|480x480px|Dantzari eta danbolinteroak "Aurreskua Begoñan" koadroan (Villaamil, 1850). Ezkerraldeko txistularietako bat omen da "Txango".

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Martin Elola
* Boni Fernandez
* Txelu Etxebarria
* Garikoitz Mendizabal

## Kanpo estekak 
*  «Desfile en Bilbao con la Iglesia de San Antón al fondo.»  Manuel Losada Pérez de Nenín. www.artnet.com 
* Más que un maestro del “pastel”. . Cava Mesa, María Jesús. (Bilbao aldizkaria, 2006-11-01).
*  «‘Txango’ y los txistularis» K-Toño Frade Villar, Bilbao aldizkaria: 51.. (2011-12-01).
Eztainuaren izurri

thumb|Eztainuzko domina, eztainu izurriak jota
**Eztainuaren izurria** elementu kimiko horren fenomeno oso berezia da, eta sentikortasun handia du tenperatura baxuen aurrean. Horien eraginpean, eztainua «gaixotu» egiten da. Zuri zilarkara ordez gris kolorea hartzen du; bolumena handitzen du (% 26 inguru); xehatzen hasten da, eta maiz hauts bihurtzen da. Fenomeno hori izendatzeko erabiltzen den terminologia, duela mende askotatik ezagutzen dena, eztainuaren izurria da, eta, batzuetan, legenarra edo eztainuaren gaixotasuna ere deitzen zaio. Gaixotutako eztainuak metal osasuntsua «kutsa» dezake, eta hortik datorkio izurri izena.

## Fenomenoaren azalpena
Eztainuaren izurria esplikatzeko, kontuan eduki behar da eztainu puruak bi forma alotropiko dituela: **α** eztainua (grisa), hauts ez-metalikoa, erdieroalea, egitura kubikokoa eta egonkorra 13,2&nbsp;°C-tik beherako tenperaturan, eta **β** eztainua (zuria), normala, metalikoa, eroale elektrikoa, egitura tetragonala duena eta 13,2&nbsp;°C-tik gorako tenperaturan egonkorra dena. **α** eztainua oso hauskorra da, eta forma zuriak baino pisu espezifiko txikiagoa du. Horregatik, **α→β** transformazio alotropikoa bolumena asko murriztuz egiaztatzen da. Alderantzizko transformazioa, **β±α**, berez egiaztatzen da trantsizio-tenperaturaren azpitik, eta deskribatutako fenomenoa eragiten du. Eztainu zurian, orban grisak agertzen dira, ukitzean hauskorrak direnak. Orban horiek piezan zehar hedatzen dira eraldaketa egin ahala, eta, azkenean, hauts bihurtzen dira. Izurria 13,2&nbsp;°C-tik beherako edozein tenperaturatan sortzen has daitekeen arren, ikerlari gehienak ados daude tenperatura horretan eztainuaren konbertsioa oso motela dela eta formazio tasa maximoa -30&nbsp;°C eta -40&nbsp;°C artean ematen dela.

## Izurritearen atzeragarriak eta azeleratzaileak
Metal batzuek azeleratu, eta beste batzuek, berriz, eztainuaren izurriaren sorrera atzeratu edo desagerrarazi egiten dute. Hala, ezpurutasunek (aluminioa eta zinka) bizkortu egiten dute eraldaketa, baina bismutoa, antimonioa, beruna edo oso disolbagarriak diren beste metal batzuk gehituta saihestu dezakete. Bestalde, disolbagarritasun txikiena duten elementuek eta eztainuarekin eratzen diren metal-arteko elementuek izurria desagerrarazteko aukera txikiagoa da. Metal horien adibide dira zilarra eta, bereziki, kobrea.

## Bibliografia
* R. C. Lasky - Indium Corporation of America. “Tin Pest: A Forgotten Issue in Lead-free Soldering?”. 2004.
* Dr. Lasky’s blog. “Tin Pest: Still a Forgotten Concern in Lead Free Assembly”. 2005

## Kanpo estekak
Norma Talmadge

**Norma Talmadge** (Jersey City, New Jersey, AEB, 1894ko maiatzaren 2a – Las Vegas, Nevada, AEB, 1957ko abenduaren 24a) estatubatuar aktorea izan zen, Hollywoodeko mutu garaiko izar handienetako bat. Lanik ezagunenak *Margarita Gautier* (1926), *Kiki* (1926) eta *Secreto*s (1924) izan dira. Carvel Musser James doktorearekin, George Jesselekin eta Joseph M. Schenckekin ezkonduta egon zen.

## Bizitza 
Peg Talmadge zinemaren historiako lehen "artisten ama" famatuenetako baten alaba izan zen. Norma  Constance eta Natalie Talmadge ahizpak eta Peg ama Fred aita alkoholikoak utzi zituen XIX. mendearen amaierako data esanguratsu batean: Eguberri egunean. Horixe izan zen berak eta bere ahizpek modelo eta aktore lana bilatzearen arrazoia, berak eta Constancek arrakastaz lortu zutena. Garai hartako beste hainbat emakumezko aktorek bezala, beharrak behartu zituen hiru nerabeak zortea probatzera, vodevil-eko modelo eta aktore gisa diru bila.

## Iruditegia 

Fitxategi:The_Law_of_Compensation.jpg|link=Archivo:The_Law_of_Compensation.jpg|alt=The Law of Compensation, 1917|*The Law of Ordaina*, 1917
Fitxategi:Ghost_of_Yesterday.jpg|link=Archivo:Ghost_of_Yesterday.jpg|*Ghost of Yesterday*, 1918
Fitxategi:The_Forbidden_City_1918.jpg|link=Archivo:The_Forbidden_City_1918.jpg|*The Forbidden City*, 1918

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiru Erregeen Kapa

**Hiru Erregeen Kapa** (ingelesez ***Magi Cope***) kapa liturgiko baliotsu bat da, 15. mendekoa eta Waterford hirian gordetzen dena Irlandan. Jantzi nabarmen hau Irlandako Historia 100 Objektutan bilketa lan eta liburuan jasoa dago.

## Historia 
15. mendeko kapa multzo bat Waterfordeko katedral katoliko historikoaren ondasun preziatuenetako bat izan ziren. Jantziak 1481ean aipatzen dira lehen aldiz John Collyn katedraleko dekanoaren testamentuan. Ziur aski, hiriko jaun aberats batek enkargatuko zituen, eta dirutza kostatuko zen.

Irlandako gatazka erlijisioetan, 17. mendean, indar protestanteek Waterford setiatu eta bereganatu zuten, Oliver Cromwellen tropen bidez 1650ean. Bertako agintaritza katolikoaren akabera ekarri zuen horrek, eta aldi berean eliza katolikoen ondasunen suntsipena. Katedrala bera anglikanoen eliza bilakatu zen. Hala ere, lehenxeago kapa hauek gorde egin zituzten; burdinazko kutxa batean egon ziren berriz aurkitu zituzten arte 1774. urtean. Urte horretan katedral zaharra eraitsi zuten, eliza anglikano berria eraikitzeko, eta zoruaren pean aurkitu zuten burdinazko kutxa kapa ederrekin. Buruzagitza anglikanoak hiriko hierarkia katolikoari itzuli zizkion, adiskidetasun keinu gisa; eta harrezkero kapak Waterfordeko apezpikutza katolikoaren esku egon dira. 2013. urtetik, Waterfordeko Erdi Aroko Museoan ikusgai.

## Deskribapena 
Kapa liturgikoen multzoan, Errege Magoen kapa honen urre-oihala italiar jatorrizkoa da. Belus gorri edo berdezko brodatuak ditu, Florentzian 1480 inguruan egindako granada-diseinuekin. Txanoan (hau da, bizkarrean, beherantz lepotik luzatzen den partea apezpiku baten jantzian), ikusten dira eszena batzuk zeinetarik izena etorri zaion kapari. Zeta koloredunetan, flandriar brodatuen lantegietan egindako hiru eszena bibliko daude bertan: Hiru Erregeek Jesus jaioberriari egindako bisita erdian, Sabako erregina Salomon erregearen gortera iritsi zenbekoa ezkerrean eta Abrahamek Melkisedeki eginiko bisita eskuinean. Errege Magoen eszena diseinatu zuten artista flandriarrek Alemanian eta Herbehereetan 15. mendean hedatu zen *Biblia Pauperum* edo "Pobreen Biblian" zeuden deskribapenetan oinarritu ziren.

## Iruditegia 
Hiru Erregeen kapa:

Fitxategi:Copes of Waterford 06.jpg|Kapa erakusgarri Waterfordeko Erdi Aroko Museoan.
Fitxategi:Copes of Waterford 03.jpg|Brodatuen detailea.
Fitxategi:Copes of Waterford 04.jpg|Gurutziltaketaren panela.

Bilduma bereko beste kapen irudiak:

Fitxategi:Copes of Waterford 06.jpg|
Fitxategi:Waterford, Cope.jpg|
Fitxategi:Copes of Waterford 02.jpg|Kapa dalmatiko baten detailea.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* MacLeod, Catriona (1952), "Fifteenth Century Vestments in Waterford" JRSAI Vol LXXXII, Part II, 1952 (Internet Archive).

## Kanpo estekak
Tricholoma albidum

***Tricholoma albidum*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Bere zapore gozoak, usain atseginak eta ehundurak jangarritasuna iradokitzen du, jangarria den guztiz zehaztuta ez dagoen arren. Nolanahi ere, bere kalitate gastronomikoa *Tricholoma columbetta*-rena baino txikiagoa da.

Sinonimoak: *Gyrophila argyracea var. albata*, *Tricholoma argyraceum var. albatum*, *Tricholoma albatum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Zuri garbia, ukitzean pixka bat horirako joerarekin, zetaduna, 10 cm artekoa, konikotik ganbil-laura. Kapelaren azala lehorra, matea (ez distiratsua)

**Orriak:** Adnatuak, sabeldunak, ez oso estu, nahiko zabalak, zuria, ukitzean horitu egiten dira.

**Hanka:** 7 cm arteko garaierakoa, trinkoa, irmoa, beheko erdian, ukitzean arre kolorea hartzen du.

**Haragia:** Zuria, zapore gozo atseginekoa eta irin-usaintsu usainarekin. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Albatum* epitetoa latinetik dator, zuria esan nahi duen “albus” hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarrirasuna 
Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma album* oso antzekoa da, baina zapore garratzarekin, ez du sukalderako balio.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Haritzen eta arteen basoetan. Silizedun lurzoruetan.

### Banaketa eremua 
Pirinioak (Espainia‎ & Frantzia), Alpeak, Austria‎, Eslovenia‎, Danimarka‎, Norvegia‎, Alemania‎.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Readingeko abadia

**Redingeko abadia**, Ingalaterrako Reading hirian dagoen abadia bat da, Berkshire konderrian.

## Historia 
1121 urtean Henrike I.a Ingalaterrakoak sortu zuen. Beneditarren Cluny ordenaren jabetzakoa izan zeneta XIV. menderako Ingalaterrako Erresuma osoko abadia garrantzitsuenetakoa bilakatua zen.

1539an Henrike VIII.a Ingalaterrakoak agindutako monasterioen desegitearen ondoren, Eduardo VI.a Ingalaterrakoaren Lord Babeslea zen Edward Seymourrek suntsitu egin zuen.

2018an hondakinei kontserbazio lanak egin ostean hondakinak jendearen bisitagai dira.

Oscar Wilde angloirlandarra bi urtez espetxeratua egon zen kartzela (bertan Readingeko kartzelaren balada idatzi zuen), 1844an abadiaren hondakinen inguruan eraiki zen.
Tricholoma apium

***Tricholoma apium*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da.          

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 10 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, solidoa, ganbil-kamutsa, lautua, hasieran ertza gogor biribildua beherantz eta baita ildaskatua ere; leuna, lehorra, opakua edo pikortsu samarra. Zurixka-hori kolorekoa, gero arre zurbila, amaieran okre antzekoa, konprimatzean ilunagoa.

**Orriak:** Meharrak, estu, unziforme-itsatsiak, zuri zikinak, ñabardura arre-horixkako kolorekoekin.

**Hanka:** 4 eta 5 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa. Motz samarra, betea, oso sendoa, zilindrikoa, mehetua oinarrirantz eta sustrai antzekoarekin, zuri-horixka edo arrexka, fibriloso-ezkatatsua, askotan arrexka kolorez zikindua.

**Haragia:** Zuria, bero arre-horixka,  batez ere ukitzean, sendoa, gogorra, apioaren edo salda pastillen usain bereizgarriarekin, zapore gozo atseginarekin.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Apium* epitetoa latinetik dator, apio esan nahi duen “apium” hitzetik. Bere usain bereizgarriagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina ale batzuk soilik beste batzuekin nahastuta. Perretxiko hau bakarrik kontsumitzen bada, janaria oso mingotsa bihurtzen da.

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma fucatum* edo *Tricholoma malluvium* delakoen antza izan dezake.

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran. Orokorrean bakartiak, pinudietan, lurzoru hondartsuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apocalipse nos Trópicos

***Apocalipse nos Trópicos*** 2024ko Petra Costa brasildar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia 
Ebanjeliko ugarik otoitz egiten dute Jesusek esku har dezan, eta Amazonian, berriz, COVIDaren milaka biktima hobi komunetan lurperatzen dituzte. Bolsonaroren aldeko samalda batek hiru botereen jauregiak inbaditzen ditu esku-hartze militar baten alde. Telebistako ebanjelistek aberastasuna eta zoriona agintzen dute mundu honetan, baldin eta jarraitzaileek boterea hartzen laguntzen badiete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dongo Errepublika

**Dongo Errepublika** (errusieraz: *Донскай республика*, transliteratuta: *Donskaya respublika*), beranduago **Dongo Oste Ahalguztiduna** bezala ezagutua (errusieraz: *Всевеликой вой ско*, Донскоа, transliteratuta: *Vsevelikoye voysko Donskoye*) errepublika independente bat zen, bere burua aldarrikatua, boltxebikeen aurka. Hegoaldeko Errusiako Indar Armatuek eratua, Don ibaiko Kosakoen lurraldean, Dongo Sobietar Errepublikaren aurkakoa izan zen. Dongo Errepublika Errusiako Gerra Zibilaren testuinguruan eratu zen, 1918-1920 urteen artean iraun baitzuen.

1918ko apirilean, Novocherkassk Dongo Sobietar Errepublikaren kontrolpetik askatu ondoren, "Dongo Behin-behineko Gobernua" eratu zen G. P. Ianoven agintepean. Maiatzaren 11n, "Don ibaia salbatzeko zirkulua" ireki zen, boltxebikeen aurkako gerra antolatu zuena. Maiatzaren 16an Piotr Krasnov jenerala Ataman hautatu zuten. Maiatzaren 17an, Krasnovek bere "Dongo Ostea Handiaren orotariko oinarrizko legeak" aurkeztu zituen. Idatzitako 50 puntuen artean jabetza pribatuaren bortxaezintasuna zegoen, eta Nikolas II.aren abdikazioaz geroztik aldarrikatutako lege guztiak ezabatu zituen. Krasnovek ere nazionalismoa bultzatu zuen. Peter Kenezen arabera, "iraganeko lorien kezka berri horrek aukera eman zien kosakoei etsaien aurkako borroka askapen nazionaleko gerratzat hartzeko, ez bakarrik beren interes pribatuak herrikideen aurka defendatzeagatik".

Dongo Errepublikak Don eskualdeko lurralde osoa aldarrikatu zuen Novocherkassk hiriarekin batera. Errepublika administratiboki hamar okrugetan banatu zen, SESB-ek kontrolatutako Rostov eta Volgograd oblastak eta behin-behineko Donets-Kryvyi Riheko Sobietar Errepublikak kontrolatutako Luhansk eta Donetskeko oblastetan dagoen eremua Dongo Errepublikaren parte bezala identifikatuz. 

Peter Kenezek Krasnovek Semenov ofiziala Voronezh probintziako gobernadore (askatuta zegoen zatia) eta Manakin koronela Saratov probintziako gobernadore izendatu zituela dio. 

Dongo Errepublika 1920. urtean existitzeari utzi zion. Boltxebikeek Don ibaiko Kosakoak garaitzean, Armada Zuriko talde zabalagoaren partaide izan zirenak, "Deskosakizazio" prozesu bat hasi zuten haien aurka. Aurrerago 1932-1933ko Ukrainako gosetearen ondorioz eta Bigarren Mundu Gerra ondoko "Kosakoen errepatriazioaren" ondorioz Kosakoen erresistentzia mugimendu guztiak desagerrarazi ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emilia Pérez

***Emilia Pérez*** 2024ko Jacques Audiard frantziar zinema zuzendariaren film dramatiko musikala da. Ekoizpen frantziarra izan arren, Mexikon kokatua dago eta bertako gizartea du eszenategi, indarkerian fokatuz neurri handi batean, eta trans identitateen gaia jorratuz. Gai horien trataera ez zen kritikari kultural guztien gogokoa izan. 

Audiarden lanean bere ohiko kolaboratzailea, Thomas Bidegain zuberotarra, ageri da baita ere lanean, gidoi eta arte-zuzendaritzako kolaboratzaile gisa kredituetan, eta gidoia Audiardena berarena den arren, horretan laguntzaile gisa azaldu ziren Bidegain, Léa Mysius eta Nicolas Livecchi.

## Sinopsia 
Gainkualifikatua eta gutxietsia, Ritak abokatu gisa dihardu kriminalak arazoetatik ateratzea justiziaren esku uztea baino gehiago intesatzen zaion abokatu-langela batean. Egun batean, ustekabeko zerbait jazoko zaio: Manitas-ek, kartel bateko buruak, kontratatu egingo du laguntza behar duelako bere negozioetatik erretiratu eta luzaroan ezkutuan prestatutako plan bat benetako bihurtzeko: emakume gisa bizi nahi du aurrerantzean, Emilia Pérez izena hartuta, sexua berresleitzeko ebakuntza eginez bide batez.

## Aktoreak
* Zoe Saldaña : Rita Moro Castro
* Karla Sofía Gascón :  Juan «Manitas» del Monte / Emilia Pérez
* Selena Gomez : Jessi del Monte
* Adriana Paz : Epifanía
* Mark Ivanir : Dr. Wasserman
* Édgar Ramírez : Gustavo
* Daniel Velasco Acosta : Edgar
* Sébastien Fruit : «El Flaco»

## Harrera 
Filmak izendapen eta sariak jaso izan ditu, baina kritikak ere bai Mexikon bertan, adibidez Ricardo Gallegos zine kritikari mexikarraren iritziz: Esterotipoz betea dagoela, esamoldeak eta azentuak ez dira egokiak (aktore nagusietako batzuk ez dira mexikarrak), eta Mexikok dituen arazoenganako hurbilpena sentsibilitate gutxikoa dela.

Paul B. Preciado filosofo (eta zinegile) espainiarrak arrazista eta transfoboa iritzi zion filmari. Genero trantsizio marrazten den ikuspegi psikopatologiko batekin egin zela uste du Preciadok, zenbait ardatz aipatuz, adibidez: kriminalizazioa, exotizazio etnografikoa, eta trantsizioaren errepresentazio mediko-kirurgikoa.   Ildo bertsutik, Juan Barquin queer ikuspegiko kritikari mexikar-estatubatuarrak idatzi du filmeko trans gaiaren errepresentazioa atzerakoia dela, ez aurrerakoia.

Rodrigo Prieto zine zuzendari mexikarrak ere kritikatu izan du filma, autentikotasuna falta zaiolakoan. Prieto Netflixen emandako *Pedro Páramo* filmaren zuzendaria da, eta Netflix da halaber Emilia Perezen  streaming plataforma eskubideduna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ainda Estou Aqui

***Ainda Estou Aqui*** () 2024ko Walter Salles brasildar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
1970eko hamarkada Rio de Janeiron. Diktadura garaia da, baina jendeak bere bizimoduari eusten dio. Etxeetako ateak irekiak daude, eta haurrek kalean jolasten dute gurasoen zaintza handirik gabe. Paiva familia hondartzatik gertu dagoen etxe batean bizi da; beti lagunez, musikaz eta elkarrizketez beteta dagoen etxean. Zazpi dira familian: Rubens aita, Eunice ama, eta haurtzaroaren eta nerabezaroaren artean dauden lau alaba eta seme bat. Txakur bat ere badute, eta etxean lan egiten duen emakume bat ere haiekin bizi da. Urtarrileko egun batean, gizon batzuk sartuko dira Paivatarren etxean, pistola eta guzti. Rubensi haiekin joateko agintzen diote, galdera batzuk egin behar dizkiotela esanez. Inork ez daki zer ari den gertatzen, ama kezkatu egiten da, baina ez dute uste garrantzizko zerbait denik. Aitak, ordea, lasai dagoela iruditu arren, familiako kide bakoitzari agur esaten diola dirudi.

## Aktoreak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak