Elisa Acuña

**Elisa Acuña Rosseti** (Mineral del Monte, Mexico, 1887ko urriaren 8a &ndash; Mexiko Hiria, 1946ko azaroaren 12a) maistra eta kazetari anarkofeminista izan zen. Gaur egun ezaguna da hezkuntzan egindako lanagatik eta berrauketaren kontrako mugimenduan eta Mexikoko iraultzan aritu izanagatik. Porfirio Diazen gobernuaren aurka borrokatu zen, eta Mexikoko Alderdi Liberaleko zuzendaritza-taldeko kide izan zen. 1904an, preso egon zen Belengo espetxean, eta bertan bere ideietako asko eraiki zituen. Minbizi gastrikoaz hil zen Mexiko Hirian.

## Biografia 
Elisa Acuñak, Mineral del Monte-n (Hidalgo) jaioak, María Elisa Brigida Lucía Acuña Rosseti zuen izen osoa, hainbat modutan erregistraturik agertu arren: Elisa Acuña Rosseti, Elisa Acuña Rossetti, Elisa Acuña y Rossetti eta Elisa Acuña de Rossetti. Berak forma zuzena Elisa Acuña Rosseti zela esaten zuen. Aita Antonio Acuña zuen, Atotonilco Handian jaioa, eta ama, Mauricia Rosete (*Rosseti* idazten zuen arren), Pueblan jaioa.

1900ean, 13 urte besterik ez zuela, ikasketak amaitu zituen, eta irakasle-titulua lortu zuen. Bere herri inguruko landa-eremuetan hasi zen lanean. Garai hartako egoera historikoa zela eta hasi zen hain gaztetatik irakaskuntzan, irakasle premia handia baitzegoen oinarrizko arloetan, batez ere irakurketan eta idazketan. Gainera, garai hartan, emakumeak irakaskuntzan onartzen hasi ziren, baldin eta alargunak edo ezkongabeak baziren, horrela hobeto jasan zezaketelako, antza, landa-eremuetako irakasle-lana. *Ponciano Arriaga* Klubeko kide egin zen, porfiriatoa bere gorenean zegoela Mexikon sortu zen lehen elkarte liberala.

Acuña inplikaturik egon zen bilakaera politiko horretan guztian. 1903an, ideologia iraultzaileko Ricardo eta Enrique Flores Magón anaien inguruan sortu zen taldera hurbildu zen. Haien aurrean aurkeztu zen *El Hijo del Ahuizote* aldizkari satirikoaren bulegoetan, eta bere ideologia liberalaren berri eman ondoren, Mexikoko herria askatzeko zerbitzuak eskaini zituen. Anaiak txunditurik geratu omen ziren, eta azkenean Errepublikako Klub Liberalen Konfederazioko Zuzendaritza Batzordeko kide izatera gonbidatu zuten. 

Acuñak *Excélsior* eta *El Duende de Veracruz* bezalako egunkarietan ekin zion kazetaritza-lanari. Haietan, Porfirio Díazen diktaduraren aurkako artikuluak idatzi zituen. 1901eko ekainaren 15ean, Juana Belén Gutiérrez de Mendoza kazetari anarkistarekin batera, Vésper astekaria sortu zuen Guanajuaton. Vesper, Porfirio Diazen eta Eliza Katolikoaren eraginaren kontrakoa zen, eta meatzarien eta langileen kausaren defendatzailea. Egunkariak gorabehera asko sufritu zituen, errejimenaren jazarpenagatik zenbait itxiera eta leku-aldatze izan baitzituen. Erbestean ere argitaratu behar izan zuten, Texaseko Laredon eta San Antonion, eta azkenean, berriro ere, Mexikon argitaratu ahal izan zen.
ezkerrera|thumb|*El Hijo del Ahuizote* egunkaria (1885-1903)
Acuñak sinatu egin zuen, bosgarren mahaikide gisa, 1903ko otsailaren 27an Camilo Arriagak, Antonio Díaz Soto y Gamak eta Juan Sarabiak Mexiko Hirian idatzi eta *El Hijo de Ahuizote* egunkarian argitaratutako "Ponciano Arriaga Klub Liberalaren" agiria. Manifestu horretan, klub liberala eta berrauketaren kontrako klub berriak libreki sortu ahal izatea eta adierazpen-askatasunaz jokatu ahal izatea eskatu zuten.

1903ko apirilaren 16an, poliziak Ricardo Floresen ardurapean zegoen *El Hijo de Ahuizoteren* bulegoa miatu ondoren, Juan Sarabia, Enrique Flores Magón, Alfonso Cravioto, Santiago R.  de la Vega eta Ricardo Flores Magón espetxeratu zituzten. Agintaritzaren agenteei irain egitea leporatu zieten. *El Hijo de Ahuizote* eta *Vésper* bezalako beste batzuk ere itxi egin zituzten. Espetxeratuta egon arren liburuak eta dokumentuak helarazten zizkietenez, haien ziega "egunkariaren bigarren egoitza" bihurtu zen. Urrian askatu zituzten. 1904. urtearen hasierara arte, Ponciano Arriaga Klub Liberaleko buruzagi gehienak Mexiko Hiriko Belengo presondegitik igaro ziren noizbait. Acuñak eta Gutiérrez de Mendozak ere topo egin zuten presondegi horretan 1904an, eta handik irtetean Texasera erbesteratu ziren, lehenik Laredora eta gero San Antoniora.

### Erbestea eta iraultza 
ezkerrera|thumb|164x164px|Dolores Jiménez y Muro (1848-1988)
Acuñak eta Belén Gutiérrez de Mendozak, kartzelan ezagutu zuten Dolores Jiménez y Murorekin batera, *Hijas de Cuauhtémoc* taldea sortu zuten, genero-berdintasuna lortzeko aldaketa politikoak eskatzen zituen elkartea. Joera sozialistako *Fiat Lux* egunkaria ere sortu zuten, eta, aldi berean, *Vesper-en* kolaboratzen jarraitu zuten. Acuñak, geroago, beste egunkari bat sortu zuen, *La Guillotina*, eta 1911 eta 1912 artean *Nueva Eran* parte hartu zuen. *Sozialismo Mexicano* erakundea sortu zuen, Mexiko Hirian. Francisco I. Maderoren lehendakaritzarako hautagaitza babestu zuen.

Maderoren hautagaitzaren alde egin zuen 1911n. Madero hildakoan, Victoriano Huertaren gobernuaren aurka agertu zen, panfletoak eta manifestuak argitaratuz, eta berriz ere estatuaren jazarpena jasan zuen.

## Erreferentziak