open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pelendoi

**Pelendoi** () Dueroren goiko arroan, hau da egungo Soriako iparraldean, Burgosko hego-ekialdean eta Errioxako hego-mendebaldean, bizi zen zeltiberiar herria izan zen. Hiri nagusiak Augustobriga, Numantzia, Savia eta Viscintium zituzten.

Abeltzaintzari ekiten zioten herri transhumantea izan zen eta k. a. II. mendean, ziur asko erromatarren laguntzari esker, arebakoekiko zuten menpekotasunaz askatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Air Canada Centre

**Air Canada Centre** Kanadako Ontario probintziako Toronto hirian dagoen kirol pabilioi bat da. Toronto Maple Leafs, Toronto Raptors, Toronto Rock, Toronto Marlies eta Raptors 905 taldeen jokalekua da.

1999an amaitu zen.

## Iruditegia 

Irudi:Union_Station_and_ACC_from_CN_Tower_(2005.8.11).JPG|CN Dorretik ikusita.
Irudi:Toronto AirCanadaCenter 01.jpg|
Irudi:Air Canada Centre overview.JPG|
Irudi:Raptors vs Bucks 2.jpg|

## Kanpo estekak 
* Air Canada Centre kirol pabiloiko webgunea
Pizenoar

thumb|300px|K.a. 400ko Italiako mapa etnografikoa.
**Pizenoar** () iparraldeko Adriatikoko kostaldean, Pizenon, bizi zen erromatarren aurreko herria izan zen.

K.a. IV. mendean galiar senoneek okupatuak izan ziren, iparraldeko zatia (Ager Gallicus) bereganatu zutenak. Erromatar Errepublikan pizenoarrek Erromarekin bat egin zuten, nolabaiteko autonomia mantenduz. Baina Sentinoko gudua (K.a. 295) eta gero, erromanizazio berpiztu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sedetaniar

**Sedetaniarrak** () erdialdeko Aragoin bizi zen iberiar herria izan zen. Ekialdean ilerkaboiak eta hegoaldean edetaniarrak zituzten.

Bi hiri nagusi zituzten: *Salduie* edo *Salduba*, egungo Zaragoza, eta Cabezo de Alcalá, Azailatik hurbil.

Sedetaniarren eskualdean erromatartzearen garairaino, eta baita K.o. I. menderaino okupatuta egon ziren hainbat bizigune egon ziren, eta gaur egun ezagutzen ditugunak arkeologiari esker: Castillo de Miranda aztarnategia, Zaragozako Juslibol auzoan, Los Castellazos Mediana de Aragón udalerrian eta Cabezo Muel Escatrón udalerrian.

Edetaniarren eta sedenataniarren izenen ia homofonia dela eta, urte askotan nahastu egin ziren, eta herri bakarra zela uste zian zuten, Levanteko kostaldetik Ebroko haranera hedatuta zegoena, eta "*edetani"* izena zukeena. Akats hori denbora luzean modu arrakastaz  ibili izan bada ere, bien arteko aldea XIX. mendean ikusi zen, eta sedetaniarrak berez aztertu izan ziren ondoren.

Hauek izango lirateke sedetaniarren muga historikoak, Guillermo Fatás historialaria eta hizkuntzalariaren arabera: iparraldean, Monegros basamortua, Alperre mendilerroraino; mendebaldean, Castejon mendiak, La Muela eta La Huervako lurrak; ekialdean, Matarraña ibaia; eta hegoaldean, Ebro arroko uren banalerro-lerroa, Teruelgo probintzian. Ikus daitekeenez, muga hori da, hain zuzen ere, ezagutzen ez dena.

Hala ere, sedetaniarren orubeak — Miguel Beltrán Lloris espainiar historialariak eta arkeologoak adierazi zuenaren arabera — ez zituen beti muga geografiko berberak izan; izan ere, herri hori, Ebroren iparraldean ezagunak ziren beste batzuk bezala, ekialdetik mendebaldera mugitu ziren une historiko batean.

Agusín Ubieto, nafar-aragoitar historialariak, "zubi- tributzat" ditu sedetaniarrak. Hau da,  iberiarren (edo iberiartutako herrien) eta azken inbasioko indoeuroparren arteko zubi bat, bi kulturatako nahasketa zuena. Zubi-tribu gisa, sedetaniarrak, indoeuropar hizkuntzari eutsi bazioten ere, sakonki iberiartuak izan ziren. «Botorritako brontzeak» -hizkuntza indoeuroparra eta karaktere iberiarrak dituena- adibide bikaina dira. Alcubierre mendilerrotik, iparraldean, Matarraña ibaira, hegoaldean, tribu horrek Zaragozako egungo udal-lurralde osoa hartzen du, eta une horretarako oso herri garrantzitsuak ditu, hala nola Salduie (= Zaragoza), Beligion (= Azaila) edo Contrebia Belaisca (= Botorrita).       

## Erreferentziak 
## Bibliografia gehigarria 
* Burillo Mozota, Francisco (1996) “Sobre la territorialidad de los sedetanos”, *Homenaje a Purificación Atrián / Purificación Atrián Jordán (hom.)*, . 103-134 or.

## Kanpo estekak 
* Sedeisken, jornada íbera Turismo de Aragón
* Yacimiento íbero Cabezo de Alcalá (Azaila) Turismo de Aragón
* Cabezo de Alcalá. Azaila. Patrimonio Cultural de Aragón.
Saturdi Tolosakoa

thumb|Erlikarioen hilobia.
**Saturdi** **Tolosakoa** —izenaren aldaerak: *Satordi*,  *Zernin*, *Saturnino*— (Patras, Antzinako Grezia &ndash; Tolosa, Galia) Okzitania, Pirinioak eta Euskal Herrian predikatu zuen erromatar misiolari bat izan zen, kristau tradizioaren arabera. Okzitaniako Tolosako lehendabiziko artzapezpikua izan zen, bertan jentilek martirizatua hil zen.

Hainbat lekutan predikatu zuen, tartean Iruñean; horregatik, hiri horretan usadio handia du harekiko gurtzeak. Ondorioz, bertan San Zernin burgua eta San Zernin eliza daude. Haren omenezko ospakizunen eguna azaroaren 29a da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ferta ibaia

[300px|eskuinera|thumb|Ferta ibaiaren [estuarioa.]]

**Ferta ibaia** (irlanderaz *An Fhearta*, ingelesez * River Ferta* edo *Fertha*) Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderrian dagoen ibai bat da. Hego-mendebaldeko Macgillicuddy's Reeks mendikatean jaio, Teeromoyle parean, eta 16 kilometro egin ondoren Valentia badian itsasoratzen da. Eremu honetako udalerri nagusia den Cahersiveen ibaiaren bokaletik oso hurbil dago.

## Kanpo estekak
Lazetaniar

**Lazetaniarrak** (;  - *Laketanoi*) erdialdeko Katalunian bizi zen iberiar herria izan zen. Iparraldean bergistanoak, ekialdean ausetanoak, mendebaldean ilergeteak eta hegoaldean laietaniar eta kosetaniak zituzten. Hiri nagusiak Iesso (Guissona), Anabis (Aneu bailara, Pallars Sobirà) eta Sigarra (Els Prats de Rei) izan zituzten.

Aztarnategi ezagunena, El Cogulló da, Sallent udalerrian, Bages eskualdean.

Laketaniarren lurraldea Bages eskualdean hedatzen zen, baita Anoia, Solsonès eta Segarran ere. erromari indar handiz  aurka egin zioten, K.a. 195ean Katon kontsulak menderatu zituen arte.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* “Mapa de yacimientos iberos”. ''Museu d'Història de Catalunya*
* 2025-06-02 “La moneda ibérica XVII: Las cecas de los lacetanos e ilercavones” *Ruiz Calleja. Blog numismático*.
* López Melción, Joan B. (1986)  “Referències  a  la  Lacetània  en  els  textos  clàssics” *Miscel·lania Cerverina*,  2385-426X, 4.  11-22 or.
* Rufino Fernández Redondo (*1987)*
* *.Els lacetans. Interpretació a través de les fonts clàssiques, arqueològiques i numismàtiques. Estat de la qüestió. Miscel·lània Aqualatensia,  0212-6346,  2385-4316, 4. 19-58 OR.''
Umbriar

thumb|300px|K.a. 400ko Italiako mapa etnografikoa.
**Umbriar** () Italiako penintsulan, egungo Umbria baino pixka bat handiagoa zen eskualde batean, bizi zen erromatarren aurreko herria izan zen.

Erromatarrek lehendabizikoz K.a. 310 inguruan hasi ziren umbriarrekin harremanetan eta K.a. 260an jada konkistaturik zeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zeltiko (antzinako herria)

**Zeltikoak** (; ) Iberiar penintsularen hego-mendebaldean, Alentejon, Algarven, Badajozen eta Huelvako iparraldean Burdin Arotik aurrera bizi izan zen herri zelta izan zen.

Galeziar, zeltiberiar eta turdetaniarrekin lotura estua zuten.

Zeltiko hitzak berez, zelta herrien osotasunari aplikatzen zaion adjektiboa da: hizkuntza zeltikoak, herri zeltikoak, eta abar, eta zelta adjektiboaren sinonimoa da. Baina erromatarrek *Celtici* izen eman zietan Iberiar penintsulako hego mendebaldeko herri zelta hauei, eta horregatik, "zeltiko" izendapena eman zaie.

Jorge de Alarçãoren arabera, "*Celtici*" izendapena zenbait herri biltzen zituen talde bat izango litzateke, hala nola *Saefes-ak* eta *Cempsi-ak (Cempsii)*, eta agian lusitaniarrak. Izatez, jatorri zeltikoa proposatu da Cempsii etnonimorako, jatorrizkoaren izendapena izango zen *Cimbii* hitzaren  egokitzapen grekoa litzatekeena, Algarbeko garaiko estela batean horrela jasota agertzen baita. Cimbii hori, irlandera zaharrean agertzen den *cimb* (zerga) eta *cimbid* (gatibu). **kimbiatis*> zerga ordaintzen duena.

Zeltikoak Alentejoko lautadak partekatzen zituzten turdetaniarrekin, eta ospetsuak mendebaldekoak. Posidonio eta Artemidoro bezalako autore zaharragoetan oinarritua, Klaudio Ptolomeok (K.o. 90 - K.o. 168), II. mendean  bi herrien artean ezberdindu zuen. Pliniok bere *Naturalis Historia* idazlanean, esaten du Andaluziako Huelvara arte lurraldea okupatu zuten, lusitaniarren taldeko herri armatu moduan. Halaber, Pliniok herri honen lege, kultu eta oppiden izenak lusitaniartzat zituen. Herri zeltikoek burdinaren metalurgia erakutsi zieten Mediterraneo aldeko biztanleei.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cara Delevingne

**Cara Jocelyn Delevingne** (Hammersmith, Londres, Ingalaterra, 1992ko abuztuaren 12a) modelo eta aktore ingelesa da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak 
* Cara Delevingne Twitterren
* Cara Delevingne Instagramen
* Cara Delevingne IMDb-n
Zinbriar

**Zinbriar** () Jutlandiako antzinako herria izan zen, erromatar iturrietan K.a. II. mendean agertu zena. Germaniarrak ere ziren anbroi eta teutoiekin batera, hegoaldeko Eskandinaviatik ihesi eta Erromatar Errepublika inbaditu zuten. K.a. 105ean Arausioko guduan garaipena lortu arren, K.a. 101ean, Boiorixek zuzenduak, Vercellaeko guduan menderatuak izan ziren. Bizirik iraun zuten batzuk Hirugarren Gerra Serbilan aritutako gladiadoreak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amalektar

[thumb|[Gustave Doré, *Agagen heriotza*. "Agag" amalektar erregeen oinordetzako izena izan zen. Hemen Samueleko hildakoa (Samuel 1, 15).]]
**Amalektar** (Amaleken- - ondorengoak) Negev aldean bizi zen herri semita nomada bateko kideez esaten da. Egiptotik itzuliriko hebrearrei bidea eragozten aurkezten ditu Bibliak. Saul eta David errege juduek birrindu zituzten (K.a. IX. m.).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lycosa tarantula

***Lycosa tarantula*** armiarma espeziea da, tarantula izen arrunta dutenen artean agian ezagunena dena. Hegoaldeko Europan bizi da, batez ere, Apulia eskualdeko Tarento hiritik gertu eta hortik datorkio bere izena.

## Azpiespezieak 
* *Lycosa tarantula carsica* (Caporiacco, 1949) — Italia
* *Lycosa tarantula cisalpina* (Simon, 1937) — Frantzia

## Kanpo estekak
Inosina

**Inosina** hipoxantina izeneko base nitrogenatua erribosa bati lotzen zaionean agertutako nukleosidoa da, transferentziako RNA-n (RNA-t) besterik ez dagoena. Nukleosido honi azido fosforikoa gehitzen zaionean inosina monofosfato izeneko nukleotidoa (IMP) sortzen da.

Maila industrialean elikagaigintzan erabiltzen da, hainbat elikagairen zaporea areagotzen duelako.

Farmakologian ere erabiltzen da, nerbio-sistemaren kalteak -antza- neurri batean konpontzen dituelako (bizkarrezur-muinaren lesioetan eta esklerosi anizkoitzen hainbat kasutan erabiltzen ari da)  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oretaniar

**Oretaniar** () ipar-ekialdeko Andaluzian eta hegoaldeko Mantxan bizi zen iberiar herria izan zen.

Linares, La Carolina, Montiel, Valdepeñas, Almagro, Oreto eta Zuqueca eta Cerro de las Cabezas aztarnategi nagusiak dituzte.

K.a. III. mendera arte independenteak izan ziren baina K.a. 228an Helicengo guduan Orison erregea menderatua izan zen eta harrezkero kartagotarren aliatu bilakatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pandemonium (Paradisu galdua)

[thumb|upright=1.0|*Pandemonium*,
[John Martinen irudipenaren araberako ikuspegia. Louvreko museoan ikus daiteke.]]
**Pandemonium** John Miltonen *Paradisu Galdua* lanean aingeru eroriek Satanentzat eraiki duten fizkiozko jauregia eta hiriburua da. Literalki *demonio guztien lekua* adierazten du. Geroztik, anabasa nagusi den lekua eta egoera adierazteko erabiltzen da, adierazkera figuratuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prelà

**Prelà** Italiako udalerri bat da. Imperiako probintzian kokatuta dago, Liguria eskualdean.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.
 
## Mugakideak 
Prelàk honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Kanpo estekak
Sumendi-lepo

[thumb|250 px|eskuinera|[Cão Grande tontorra|Cão Grande haitza São Tomé eta Príncipen.]]
[thumb|250 px|eskuinera|[Deabruaren Dorrea, antzinako tximini bolkanikoa; laba hozterakoan zutabe basaltikoak sortu ditu.]]
[thumb|250 px|eskuinera|[Aiguilheko Saint-Michel kapera; honen eraikuntza 969. urtean hasi zen.]]
**Sumendi-lepoa** edo **tapoi bolkanikoa** (ingelesez *neck*) jatorri bolkanikoko erliebe forma bitxia da, laba zain baten barruan, kolada batean edo sumendi aktibo baten kraterrean gogortzen denean sortzen dena. Berez, bloke angeludunen multzoak dira, sumendiren tximinian gogortuak, eta sumendiaren beraren konoak baino masa gehiago dute. Haren konposizioaren ondorioz, erosioari aurre egiten diote eta, kono desagertzen denean, lepoa xut gelditzen da. Erakusten duten itxura bereziaren ondorioz, sarritan, mitologiarekin eta erlijioarekin lotu izan zaie.

## Lepo ezagun batzuk 
* Deabruaren Dorrea, Wyoming, AEBetan. Neck baten adibide ezagunetariko bat da.
* Edinburgheko gaztelua, Eskozian.
* San Migel Aiguilhekoa, Okzitanian.

## Galeria 

Irudi:Edinburgh Castle From Princes Street Garden 001.jpg|Edinburgheko gaztelua.
Irudi:Steins Pillar.jpg|Ochoco baso nazionalaren sumendi lepoa, Oregonen.
Irudi:Sigiriya AS1.jpg|Sri Lankako Sigiriyako Arrokaren Gotorlekua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantziskotar

**Anaia Txikien Ordena** (latinez: *Ordo Fratum Minorum*, **O.F.M.** laburtua), eskuarki **Frantziskotarrak** deitua, eskeko ordena katolikoa da, frantziskotar familiaren adarrik nagusiena.

Frantzisko Asiskoak sortu zuen, XIII. mendearen hasieran, pobretasun erabatekoan eta ebanjelioko espirituaren arabera bizitzeko helburuz. Denborarekin ordena zenbait adarretan banandu zen, 1897ko urriaren 4n Leon XIII.a aita santuak bateratu zituen arte, *Felicitate quadam* buldaren bidez. Hala ere, Kaputxinoak (OFM.Cap.) eta Komentualak (OFM.Conv.) bateratze horretatik at gelditu ziren.

## Euskal Herrian 
* Araba:
** Gasteiz.

* Bizkaia:
** Bermeo
** Bilbo
** Durango
** Forua
** Santurtzi.

* Gipuzkoa:
** Arrasate
** Donostia
** Oñati (Arantzazu)
** Tolosa
** Zarautz.

* Nafarroa:
** Iruñea
** Erriberri.

## Frantziskotar ezagunak 
thumb|280px|eskuinera|Zarauzko frantziskotarren komentua
* Asisko Frantzisko (1181?–1226).
* Antonio Paduakoa (1195–1231).
* Roger Bacon (1214?–1294).
* Ramon Llull (1232?-1315).
* John Duns Scotus (1266-1308).
* Juan de Zumarraga (1468–1548).
* Thomas More (1478–1535).
* Pedro de Alcántara (1499-1562).
* Karlos Borromeo (1538-1584).
* José de Calasanz (1557-1648).
* Frantzisko Saleskoa (1567-1622).
* Junípero Serra (1713-1784).
* Bizente Sarria (1767-1835).
* Mixel Garikoitz (1797-1853).
* Maximilian Kolbe (1894-1941).
* Joan Mari Torrealdai (1942-2020).
* Pello Zabala (1943-2022).
* Jose Antonio Aduriz (1949-2014)
* Joxe Arregi Olaizola (1953-).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mele (Italiako hiria)

**Mele** Italiako ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Liguria eskualdekoa, Genovako metropolitar hirikoa.  biztanle ditu, eta  kilometro koadro.
 
## Mugakideak 
Melek honako udalerri hauekin egiten du muga: 
 

## Kanpo estekak
La Spezia

**La Spezia** (italieraz  ahoskatua; ) Italiako udalerri bat da, La Speziako probintzian, Liguria eskualdean.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.
 
## Historia 
Aurrehistoriatik populatua egon da eta erromatarren garaian Luni izeneko hiria zegoen bertan, gaur egungo Sarzana hirian, La Speziaren ondoan. Inozentzio IV.a Aita Santuak Nicolò Fieschi kardinalari eman zion hiria eta horrek San Jurgi gaztelua eraikarazi zuen 1262an. 1273an Genovako Errepublikaren menpe geratu zen eta borrokan gaztelua oso kaltetua izan zenez, 1371n berriztu eta 1607an handitu egin zuten.

1861ean Itsas Armnadaren arsenala bertan kokatu zen eta hiriak garapen nabaria izan zuen.

## Geografia 
Liguriako bigarren hiri handiena da, Genova hiriburuaren ondoren. Liguriako itsasoaren ertzean dago, La Speziako golkoan, eta Italiako portu militar eta merkataritza garrantzitsuenetakoa da, Itsas Armadaren arsenala ere bertan dago. Pisa eta Genova arteko trenbidea bertatik pasatzen da eta trenez zein itsasoz Cinque Terre eskualdearekin loturik dago.
 
La Speziak honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Klima 
## Ondasun nabariak 
* *Cristo Re dei Secoli* katedrala (1975).
* *Santa Maria Assunta* abadetxea.
* San Jurgi gaztelua.
* Cinque Terre eskualderako irteera puntua da.
* La Speziako golkoa. Hainbat herri aipagarri daude bertan; Porto Venere, Lerici...

## Iruditegia 

Irudi:La Spezia - panoramio.jpg|La Speziaren ikuspegi orokorra.
Irudi:La Spezia - Castel S.Giorgio.JPG|San Jurgi gaztelua.
Irudi:La Spezia - Piazza Garibaldi.JPG|Garibaldi enparantza.
Irudi:Marina of La Spezia.jpg|La Speziako kaia.
Irudi:View of Vernazza.jpg|Cinque Terre.
Irudi:Liguria 5Terre1 tango7174.jpg|Porto Venere.
Irudi:Dächer von Lerici.jpg|Lerici.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Hiritar ezagunak 
* Alessandro Petacchi (1974- ), txirrindularia

## Kanpo estekak
Pontedera

**Pontedera** Italiako mendebaldean dagoen udalerri industriala da. Pisako probintzian kokatuta dago, Toscana eskualdean.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

Arnoko ibarrean dago kokatuta, Era eta Arno ibaiek bat egiten duten zonaldean. Bracciniko laku txikia ere badago.

29.278 biztanle zituen 2019an.

## Historia 
Pontedera guduen leku historikoa izan da. 1369an, Milanerriako armada garaitua izan zen bertan Florentziako Errepublikako soldaduen aurka. 1554ko ekainean, bestela, garaipen estua lortu zuten Sienako Errepublikakoek euren independentziari eusteko, Florentziaren aurka. Bi hilabete geroago, halabaina, Marcianoko batailan galdu zuten eta horrekin batera euren estatusa.
  
Vespa markako motozikletak hemen hasi ziren ekoizten 1946an, Piaggioko lantegian.
 
## Mugakideak 
Pontederak honako udalerri hauekin egiten du muga: Piana di Pisa mendebaldean, Piana di Lucca ipar-mendebaldean, Cerbaie ipar-ekialdean eta Valdera hegoaldean.
 

## Argazki galeria 

Palazzo_Pretorio,_Pontedera.jpg|Palazzo Pretorio.
Pontedera_fabbrica_Piaggio.jpg|Piaggioko lantegia 1960ko hamarkadan.
Pontedera_-_Oratorio_San_Giuseppe_-_Officina_Canuti.JPG|Oratorio San Giuseppe izandakoa.

## Ikus, gainera 
* Italiako udalerriak

## Kanpo estekak 
* Udalwebgunea.
San Gimignano

**San Gimignano** ( ahoskatua) Italiako udalerri bat da. Sienako probintzian kokatuta dago, Toscana eskualdean.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ondarea eta dorreak 
Gizateriaren Ondare izendatu dute hirigune historikoa: Harresien barrualdean, ondo mantendutako eraikinen artean arkitektura erromaniko eta gotikoaren adibide bikainak daude. Palazzo Comunale eta Sant'Agostino elizaren freskoak XIV. eta XV. mendekoak.

Gauza bat nabarmentzen da herriaren fisonomian: dituen dorretxe urbano garaiak. Ohikoak izan ziren dorre hauek Italiako beste hainbat hiritan Erdi Aroan eta Pizkundearen hasieran, hala nola Bolonia, Lucca edo Florentzian, baina dorre gehienak hiri gehienetan behera etorri diren bitartean, San Gimignanok lortu du gordetzea 15 dorre ikusgarri, bere garaian izan zituen 72etatik. Familien arteko botere lehiak ziren dorre eraikuntzaren pizgarria. Obsesio arkitektonikoa hain izan zen nabarmena hirian non herriko agintaritzak 52 metro inguruko muga bat ezarri behar izan zuen. Geratzen diren dorreetan bakarra da muga horretatik gora:

* Torre Grossa (1311), 54 metro.
* Torre Rognosa, 51 metro.
* Campanile della Collegiata
* Torri degli Ardinghelli
* Torre dei Becci
* Torre Campatelli
* Torre Chigi (1280)
* Torre dei Cugnanesi
* Torre del Diavolo
* Torre Ficherelli
* Torre di Palazzo Pellari
* Casa-torre Pesciolini
* Torre Pettini
* Torri dei Salvucci

San Gimignano mendi-muino batean dago, eta bertara hurbiltzeko errepide zuzenenetik oso deigarria da dorreek herriari ematen dioten perfila. Toscanako Manhattan esan izan zaio horregatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erronbihexakron handi

Geometrian, **erronbihexakron handia** izar-poliedro uniforme bat da. Poliedro duala erronbihexaedro handia da.

## Kanpo estekak
Marino

**Marino** hitzarekin honakoak izendatzen dira:

## Lekuak 
* Marino (Lazio), Italiako udalerria.
* Marino (Hego Australia), Adelaidako suburbioa.
* Marino (Down konterria) Ipar Irlandan.
* Marino (Dublin), Dublingo auzoa.
* Marino (Mazedonia), Mazedoniako errepublikako udalerria.

## Izena 
* Marino (izena)
* Giambattista Marino, italiar poeta.
* Marino (komikia), komiki bat.

## Kirol taldeak 
* A.S.D. Città di Marino Italiako futbol taldea.
* CD Marino, Kanariar Uharteetako futbol taldea.
* Marino de Luanco, Asturiasko futbol taldea.
* Yokohama F. Marinos, Japoniako futbol taldea.

## Bestelakoak 
* Marino hizkuntza, Vanuatuko hizkuntza bat.
* Marino DOC, Italiako ardo bat.
* *El Marino*, Txileko egunkari bat.
* Palazzo Marino, Milango jauregi bat.
Monte Compatri

**Monte Compatri** Italiako udalerri bat da. Erromako probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.
 
## Mugakideak 
Monte Compatrik honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Kanpo estekak
Castel del Monte

**Castel del Monte** honako udalerrietako bat izan daiteke:
* Castel del Monte (Abruzzo), Abruzzoko udalerria, Italian.
* Castel del Monte (Apulia), Apuliako zitadela.
Corbara

**Corbara** bi udalerri ezberdinen izena da:
* Corbara, Korsikako udalerria.
* Corbara, Salernoko probintziako udalerria, Italian.
Santa Marina

**Santa Marina** hauetako bat izan daiteke:

## Santuak 
* Marina Bitiniakoa, ekainaren 18an ospatzen dena.
* Marina Aguas Santasekoa, uztailaren 18an ospatzen dena.

## Leku izenak 
### Auzoak 
* Santa Marina (Albiztur).
* Santa Marina (Arrasate).

### Baselizak 
* Santa Marina baseliza, Asteasu.
* Santa Marina baseliza, Urduliz.
* Santa Marina baseliza, Asteasu.

### Mendiak 
* Santa Marina (Urbasa).

### Ospitaleak 
* Santa Marina Ospitalea, Bilbo.

### Udalerriak
* Espainian:
** Santa Marina del Rey, León
* Italian:
** Santa Marina Salina, Sizilia
** Santa Marina (Campania)
Joe Louis Arena

**Joe Louis Arena** Michigango Detroit hirian dagoen kirol pabilioi bat da. Detroit Red Wings izotz hockey taldearen jokalekua da.

1979an eraikitzez amaitu zuten.

## Iruditegia 

Irudi:Joe Louis Arena exterior in 2007.jpg|
Irudi:Joe-Louis-Arena.jpg|
Irudi:Hoops in Hockeytown.jpg|
Irudi:Detroit December 2015 64 (Joe Louis Arena).jpg|

## Kanpo estekak 
* Joe Louis Arena kirol pabiloiko webgunea
Melissa

**Melissa** izan daiteke:
* *Melissa*, landare generoa.
* Melissa, Italiako udalerria.
* Melissa ekaitz tropikala (2007)
* Melissa Mars (1979-), frantziar abeslaria.
Holland (Michigan)

**Holland** AEBtako Michigan estatuko hiri bat da. Michigan aintziraren ekialdeko ertzetik hurbil dago, Macatawa aintziran. Hiria Ottawa eta Allegan konderrietan banaturik dago. 2013ko erroldaren arabera 33.481 biztanle zituen.

## Historia 
Aintzina eremu honetan Ottawa amerindiar herria bizi zen. 1846ean George Smith presbiteriar erreberendoak Old Wing Mission deritzon eraikina eraiki zuen, gaur egungo udalerriko eraikinik zaharrena dena.

1847an Albertus van Raalte buru zuten herbeheretar komunitate kalbinista batek udalerria sortu zuen. Ondorioz, gaur egun ere. udalerri honetan herbeheretarren ondorengo ugari bizi dira.

## Iruditegia 

Irudi:Holland Downtown Historic District D.JPG|Hirigune historikoa.
Irudi:Post_Office_-_Holland.jpg|Postetxea.
Irudi:Holland Old City Hall and Fire Station.JPG|Udaletxe Zaharra eta gaur egungo suhiltzaileen estazioa.
Irudi:Holland_Harbor_Lighthouse.jpg|Holland badiako itsasargia.
Irudi:Old_Wing_Mission.jpg|Old Wing Mission.
Irudi:Holland_MI_Tulips_01.jpg|Ongietorri kartela eta hiriaren ikur diren tulipan loreak.
Irudi:Holland_State_Park.jpg|Michigan aintzira Holland Estatu Parkeko hondartzan.
Irudi:Holland Historic District A.JPG|Hirigune historikoa elurpean.

## Hiri senidetuak 
*  Querétaro, Mexiko
*  Groningen, Herbehereak (informalki)
*  Nagahama, Japonia (informalki)

## Kanpo estekak 
* Hollandeko Udal wengunea 
* Hollandeko Turismo Bulegoaren webgunea
Lampedusa e Linosa

**Lampedusa e Linosa** Italiako udalerri bat da. Agrigentoko probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.
 
## Geografia 
Lampedusa e Linosa udalerria ondorengo hiru uharteek osatzen dute: Lampedusa, Linosa eta Lampione.

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:6000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 998
  bar:1871 from:0 till: 1114
  bar:1881 from:0 till: 1148
  bar:1901 from:0 till: 2204
  bar:1911 from:0 till: 2454
  bar:1921 from:0 till: 2624
  bar:1931 from:0 till: 2948
  bar:1936 from:0 till: 3482
  bar:1951 from:0 till: 4458
  bar:1961 from:0 till: 4811
  bar:1971 from:0 till: 4383
  bar:1981 from:0 till: 4790
  bar:1991 from:0 till: 5624
  bar:2001 from:0 till: 5725

PlotData=

  bar:1861 at: 998 fontsize:S text: 998 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 1114 fontsize:S text: 1.114 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 1148 fontsize:S text: 1.148 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 2204 fontsize:S text: 2.204 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 2454 fontsize:S text: 2.454 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 2624 fontsize:S text: 2.624 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 2948 fontsize:S text: 2.948 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 3482 fontsize:S text: 3.482 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 4458 fontsize:S text: 4.458 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 4811 fontsize:S text: 4.811 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 4383 fontsize:S text: 4.383 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 4790 fontsize:S text: 4.790 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 5624 fontsize:S text: 5.624 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 5725 fontsize:S text: 5.725 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Iturria ISTAT - Wikipediarentzat ekoitzitako grafikoa

## Hiri senidetuak 
Udalerria ondorengo hiriekin senidetuta dago:
* 
* 

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
SAP Center

**SAP Center** Kaliforniako San Jose hirian dagoen kirol pabilioi bat da. San Jose Sharks eta San Jose Barracuda taldeen jokalekua da.

1993an eraikitzez amaitu zen.

## Iruditegia 

Irudi:Aerial view of HP Pavilion.jpg|
Irudi:San Jose Sharks.jpg|
Irudi:HP Pavilion 06.jpg|
Irudi:Inside view HP Pavilion.jpg|

## Kanpo estekak 
* SAP Center kirol pabiloiko webgunea
United Center

**United Center** Illinoisko Chicago hirian dagoen kirol pabilioi bat da. Chicago Bulls eta Chicago Blackhawks taldeen jokalekua da.

1994an inauguratu zen.

## Iruditegia 

Irudi:United Center, Chicago.JPG|
Irudi:Chicago Bulls Playoffs 2011.jpg|
Irudi:Game 2 of the 2013 Stanley Cup Finals.jpg|
Irudi:United Center.jpg|

## Kanpo estekak 
* United Center kirol pabiloiko webgunea
Code.org

160px|thumb|eskuinera|code.org logoa

**Code.org** irabazi-asmorik gabeko erakunde bat da, baita izen bereko webgune bat, jendearen artean informatikaren ikasteko gogoa zabaldu nahi duena. Ameriketako Estatu Batuetako eskoletan eragiteko sortu zuten elkartea Hadi eta Ali Partovi-k 2013an, baina geroago munduan zehar zabaldu da eta 30 hizkuntza baino gehiagotan erabil daiteke, horien artean euskara. Webguneak programatzen ikasteko hainbat ikasgai eta ariketa eskaintzen ditu kode irekian. 2013an hasita Kode-Ordua jarduera (ingelesez "Hour of Code") antolatzen du urtero nazioartekoan aste baten bueltan eskola guztietan ikasgai eta ariketa horiek lantzeko, ikasle bakoitzak gutxienez ordubetez.

## Kanpo estekak 
* Code.org webgunea
Elur-pilota

thumb
**Elur-pilota** elurra eskuz trinkotuz osatzen den bola edo pilota da, elurretan jolasteko egiten dena. Elur-pilotak elur-pilota gerra batean erabil daitezke, adibidez. Gerra hauek ez dira izenak dioen bezain krudelak, eta lagun zein senideei elurra botatzea izan ohi da helburua. Eskuekin egiten den presioak amaierako elur-pilotaren emaitza aldatzen du. Presio gutxi eginez gero, elur-pilota arina eta biguna izango da. Elurra hezea baldin bada eta gehiago presionatzen bada eskuekin, "izotz-pilota" lortuko dugu, gogorragoa eta elur-pilota gerra batean mingarritzat hartuko dena.

Elur-pilota izena ematen zaio ere pilota txikiago bat elurrez estalitako gainazal batean biratuz sortzen den bola handiari. Biratzen doan heinean pilota hazten doa, eta fenomeno honek izena ematen dio elur-pilota efektuari, feedback efektu positiboa duten fenomenoei alegia. Elur-pilota handi hauek eginez elur-panpin bat sor daiteke, eskulturan behar ditugun sekzio ezberdinak sistema honen bidez eginez.

Tenperatura eta hezetasun egoera batzuetan ezin da elur-pilotarik sortu. Elurra hauts modukoa denean, zaila da elur-pilotak eratzea. 0&nbsp;°Ctik beherako tenperaturan ia ez dago ur likidorik egoteko aukerarik, eta elur-pilotak ez dira ondo osatzen. Tenperatura horretatik gora, urak kohesioa handitzen du eta pilotak itxura hobea izaten du. Pertsona bat elurraren gainean oinez baldin badoa eta irrist egiten badu, orduan elur hori ez da ona izango elur-pilotak egiteko, oso elur lehorra dela adierazten baitu.

## Kanpo estekak
Aldana tabernako atentatua

**Aldana tabernako atentatua** Alonsotegin (Bizkaia) 1980ko urtarrilaren 20an, goizaldean, bonbaz eginiko atentatua izan zen. Arduraduna eskuin muturreko talde bat izan zen. Lau izan ziren hildakoak eta beste asko zaurituak izan ziren. Gertaera hau 80ko hamarkadan Euskadin gertatu zen gerra zikinaren barruan kokatzen da.

## Gertaerak 
Aldana tabernaren kanpoaldean jarritako lehergailu batek eztanda egin eta taberna barruan zeuden lau lagun hil zituen. Atentatua GAE (*Grupos Armados Españoles*) izeneko talde batek hartu zuen beregain, haien ustez tabernan biltzen ziren ezker abertzaleko kideen aurka, itxura guztien arabera garai hartan ugari ziren talde parapolizial eta ultraeskuindarren ekintzetarako ad hoc asmaturiko siglak baliatuz. Atentatuaren ondoren polizia ikerketak egin baziren ere, errudunak zein izan ziren ez da inoiz jakin, eta Espainiako Barne Ministerioaren arabera ez dago atentatuari buruzko txostenik haien artxiboetan. Ez da harritzekoa kontutan izanda ikerketaren ardura Jose Amedoren eskuetan gelditu zirela, gerora GALeko kide izateagatik ezaguna izango zena. 

## Biktimak 
Lau pertsona izan ziren erahilak:
* Manuel Santacoloma
* Mari Paz Ariño
* Pacifico Fika
* Liborio Arana

Hildakoez gain, hamar bat pertsona ere zauritu ziren, batzuk oso larri eta gorputz-atal anputatuekin. 

## Bibliografia 
* Joseba Zabalza: Gogoan hartzeko izenak, Euskal Memoria Fundazioa, 2017.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adam Małysz

**Adam Henryk Małysz** (Wisła, Polonia, 1977ko abenduaren 3a) poloniar eski jauzilari ohia eta egun rally pilotua da. Garai guztietako eski jauzilaririk onenetakoa da. Bere lorpenak: lau domina Neguko Olinpiar Jokoetan (Lake Cityn eta Vancouverren) bakarka; urrezko lau domina Munduko Txapelketetan bakarka; lau Munduko Kopa bakarka; 39 lehiaketa-garaipen bakarka; eta guztira 96 podium (banaka eta taldeka).

## Munduko Kopa 
### Garaipen absolutuak 
### Garaipenak 
## Kanpo loturak 
* Adam Małyszen webgunea
Buchholz

**Buchholz** honako udalerrietako bat izan daiteke:
* Alemania
** Buchholz in der Nordheide, Saxonia Beherea
** Buchholz (Schaumburg), Saxonia Beherea
** Buchholz (Aller), Saxonia Beherea
** Märkisch Buchholz, Brandenburgo
** Buchholz (Mecklenburg-Aurrepomerania)
** Gremersdorf-Buchholz, Mecklenburg-Aurrepomerania
** Buchholz (Neuwied), Renania-Palatinatua
** Annaberg-Buchholz, Saxonia
** Buchholz (Dithmarschen), Schleswig-Holstein
** Buchholz (Lauenburg), Schleswig-Holstein
** Buchholz (Turingia)
Palazzolo Acreide

**Palazzolo Acreide** Italiako udalerri bat da. Sirakusako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.
 
## Mugakideak 
Palazzolo Acreidek honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Kanpo estekak
Hennstedt

**Hennstedt** Alemaniako udalerri hauetako bat izan daiteke:
* Hennstedt (Dithmarschen)
* Hennstedt (Steinburg)
Linden

**Linden** honakoa izan daiteke:

## Alemania 
* Linden (Westerwald)
* Linden (Kaiserslautern)
* Linden (Schleswig-Holstein)
* Linden (Hesse)
* Fohren-Linden
* Märkisch Linden

## Suitza 
* Linden (Suitza)
Neuenkirchen

''''''''''***Neuenkirchen***'''''''''' Alemaniako udalerri hauetako bat izan daiteke:
* Saxonia Beherean:
** Neuenkirchen (Land Hadeln)
** Neuenkirchen (Diepholz)
** Neuenkirchen (Osnabrück)
** Neuenkirchen (Heidekreis)
** Neuenkirchen (Stade)
** Neuenkirchen-Vörden
* Mecklenburg-Aurrepomeranian:
** Neuenkirchen (Rügen)
** Neuenkirchen (Mecklenburg-Strelitz)
** Neuenkirchen (Anklam-Land)
** Neuenkirchen (Landhagen)
* Ipar Renania-Westfalian:
** Neuenkirchen (Westfalia)
* Schleswig-Holsteinen:
** Neuenkirchen (Schleswig-Holstein)
* Sarren:
** Neunkirchen (Sarre)
Immenstedt

**Immenstedt** Alemaniako Schleswig-Holsteingo bi udalerriren izena da:

* Immenstedt (Dithmarschen)
* Immenstedt (Nordfriesland)
Albersdorf

**Albersdorf** izenarekin bi udalerri ezberdin daude:

* **Albersdorf (Schleswig-Holstein)** -Schleswig-Holsteingo udalerria.
* **Albersdorf (Turingia)** - Turingiako udalerria.
Basedow

**Basedow** honako udalerrien izena izan daiteke:

* Basedow (Mecklenburg-Aurrepomerania), Mecklenburg-Aurrepomeraniako udalerria.
* Basedow (Schleswig-Holstein), Schleswig-Holstein udalerria.
Krukow

**Krukow** izenarekin hainbat leku daude:

## Alemania 
* Krukow (Mecklenburg-Vorpommern)
* Krukow (Schleswig-Holstein)

## Polonia 
* Kruków (Silesia Behereko voivoderria)
* Kruków (Lublineko voivoderria)
* Kruków (Świętokrzyskie voivoderria)
Kittlitz

**Kittlitz** honako lekuen izena da:

* Kittlitz (Lauenburg), Schleswig-Holstein, Alemania.
* Kittlitz (Lübbenau), Lübbenau hiriko auzoa, Brandenburgo, Alemania.
* Kittlitz (Löbau), Löbau hiriko auzoa, Saxonia, Alemania.
Mustin

'***Mustin***' Alemaniako udalerri hauetako bat izan daiteke:
* Mustin (Schleswig-Holstein)
* Mustin (Mecklenburg-Aurrepomerania)
Elmenhorst

**Elmenhorst** honako udalerrietako bat izan daiteke:

* Elmenhorst (Nordvorpommern)
* Elmenhorst/Lichtenhagen
* Elmenhorst (Lauenburg)
* Elmenhorst (Stormarn)
Köthel

**Köthel** izenarekin Alemaniako Schleswig-Holstein estatuko bi udalerri daude:

* Köthel (Lauenburg)
* Köthel (Stormarn)
Grove

**Grove** honakoa izan daiteke:

## Lekuak 
###  
* Grove (Buckinghamshire)
* Grove (Dorset)
* Grove (Herefordshire)
* Grove (Kent)
* Grove (Nottinghamshire)
* Grove (Oxfordshire)
* The Grove (County Durham)

###  
* Grove (California)
* Grove (Maine)
* Grove (Maryland)
* Grove (New York)
* Grove (Oklahoma)
* Grove (Virginia)
* Grove (West Virginia)

### Munduan zehar 
* Grove (Tasmania)
* Grove (Alemania)
* O Grove, Galizia
* Grove (kraterra), Ilargian
Schönberg

**Schönberg** udalerri hauetako bat izan daiteke:
* Alemanian:
** Schönberg (Bavaria Garaia)
** Schönberg (Bavaria Beherea)
** Schönberg (Mecklenburg-Aurrepomerania)
** Schönberg (Renania-Palatinatua)
** Schönberg (Saxonia)
** Schönberg (Lauenburg)
** Schönberg (Holstein)
Sachsenwald

**Sachsenwald** Schleswig-Holsteingo udalerritik kanpoko eremua da. Lauenburg dukerriko inguruko barrutian kokaturik, 58,49 kilometro koadro ditu.

## Kanpo estekak
Behrendorf

**Behrendorf** Alemaniako udalerri hauetako bat izan daiteke:
* Behrendorf (Saxonia-Anhalt)
* Behrendorf (Schleswig-Holstein)
Lubin

**Lubin** () Poloniako hego-mendebaldeko hiri-udalerria, Silesia Behereko voivoderrian kokatua eta Lubingo barrutiaren hiriburua. 2014ko abenduaren 31ko datuen arabera 73.658 biztanle zituen.

Lubin Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy izeneko kobrearen industria-eremuaren barruan kokatuta dago. Nabarmentzekoa da Lubinen egoitza duen KGHM Polska Miedź enpresa, munduko kobre eta zilar-ekoizlerik nagusienetakoa.

## Demografia 
* Azken 70 urteetako biztanleria-bilakaera.

ImageSize = width:630 height:300
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:90000
ScaleMajor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:19 align:left
  bar:1939 from:0 till:10809
  bar:1946 from:0 till:1769
  bar:1950 from:0 till:2743
  bar:1955 from:0 till:4158
  bar:1960 from:0 till:5417
  bar:1965 from:0 till:13807
  bar:1970 from:0 till:28900
  bar:1975 from:0 till:47724
  bar:1980 from:0 till:67119
  bar:1985 from:0 till:73942
  bar:1990 from:0 till:82300
  bar:1995 from:0 till:83399
  bar:1996 color:cobar2 from:0 till:83490
  bar:2000 from:0 till:82368
  bar:2005 from:0 till:76953
  bar:2007 from:0 till:75681
  bar:2010 from:0 till:74045
  bar:2014 from:0 till:73658
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1939 at: 10809 text: 10.809 shift:(-15,5)
  bar:1946 at: 1769 text: 1.769 shift:(-13,5)
  bar:1950 at: 2743 text: 2.743 shift:(-13,5)
  bar:1955 at: 4158 text: 4.158 shift:(-13,5)
  bar:1960 at: 5417 text: 5.417 shift:(-13,5)
  bar:1965 at: 13807 text: 13.807 shift:(-15,5)
  bar:1970 at: 28900 text: 28.900 shift:(-15,5)
  bar:1975 at: 47724 text: 47.724 shift:(-15,5)
  bar:1980 at: 67119 text: 67.119 shift:(-15,5)
  bar:1985 at: 73942 text: 73.942 shift:(-15,5)
  bar:1990 at: 82300 text: 82.300 shift:(-15,5)
  bar:1995 at: 83399 text: 83.399 shift:(-15,5)
  bar:1996 at: 83490 text: 83.490 shift:(-15,5)
  bar:2000 at: 82368 text: 82.368 shift:(-15,5)
  bar:2005 at: 76953 text: 76.953 shift:(-15,5)
  bar:2007 at: 75681 text: 75.681 shift:(-15,5)
  bar:2010 at: 74045 text: 74.045 shift:(-15,9)
  bar:2014 at: 73658 text: 73.658 shift:(-15,9)

## Etimologia 
Heinrich Adamy hizkuntzalariaren arabera, hiriaren izena polonierazko *lubić* (atsegin izan) hitzetik dator. Heinrichek *Lobyn* edota *Lubyn* izenak aipatzen ditu 1888an argitaratu zuen lanean. Izen hauek alemanezko "*Lieblingsort*" adierarekin lotu zituen, hau da, *herri kutun* edo *herri maite*. Ondoren, izena *Lüben* bezala alemandu zen, jatorrizko esanahia galduz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Lubin hiriko webgune ofiziala
Neukirchen

**Neukirchen** Alemaniako udalerri hauetako bat izan daiteke:
* Bavarian:
** Neukirchen vorm Wald
** Neukirchen bei Sulzbach-Rosenberg
** Neukirchen beim Heiligen Blut
** Neukirchen (Straubing-Bogen)
** Neukirchen-Balbini
* Hessenen:
** Neukirchen (Hessen)
* Ipar Renania-Westfalian:
** Neukirchen-Vluyn
* Saxonian:
** Neukirchen (Erzgebirgskreis)
** Neukirchen (Zwickau)
* Schleswig-Holsteinen:
** Neukirchen (Ostholstein)
** Neukirchen (Nordfriesland)
Drage

**Drage** honako udalerrietako bat izan daiteke:

* Drage (Metlika), Eslovenian.
* Drage (Nordfriesland), Schleswig-Holsteinen, Alemania.
* Drage (Steinburg), Schleswig-Holsteinen, Alemania.
* Drage (Saxonia Beherea), Harburg barrutian, Alemania.
Horstedt

**Horstedt** Alemaniako udalerri hauetako bat izan daiteke:
* Horstedt (Schleswig-Holstein)
* Horstedt (Saxonia Beherea)
Schenefeld

**Schenefeld** Schleswig-Holsteingo udalerri bi izan daiteke:

* Schenefeld (Pinneberg)
* Schenefeld (Steinburg)
Bokel

**Bokel** honako udalerrietako baten izena izan daiteke:

* Bokel (Saxonia Beherea), Alemaniako Saxonia Beherea estatuan.
* Bokel (Pinneberg), Alemaniako Schleswig-Holstein estatuan.
* Bokel (Rendsburg-Eckernförde), Alemaniako Schleswig-Holstein estatuan.
Bevern

**Bevern** bi udalerri ezberdinen izena da:
* Bevern (Schleswig-Holstein) Schleswig-Holstein estatuan, Alemania.
* Bevern (Saxonia Beherea), Saxonia Beherean, Alemania.
Bordetella pertussis

**Bordetella pertussis** Bordetella generoko bakterio patogenoa da, kukutxeztula sortzen duena. Jules Bordet mikrobiologo belgiarrak 1900ean lehenbizikoz deskribatu zuen bakterio hau, eta bere omenez mikrobio berriak bere izena (Bordetella) hartu zuen.

## Ezaugarriak 
Bordetella pertussis bakterio Gram negatiboa da, eta kokobazilo itxura du. Aerobio hertsia da, eta ez da mugikorra. Zelula hormaren gainetik bere birulentzia areagotzen duen kapsula bat dauka. Ez du esporarik sortzen.

Eskakizun nutritiboak zorrotzak ditu (aminoazidoak metabolizatzen ditu), eta hazkuntza-inguru aberatsak erabili behar dira laborategian bere hazkuntza lortzeko (sarritan, odola duten odol-agarrak).

Gizakia da bakterio honen gordaleku bakarra. Bakterioak ezin du aske bizi ingurugiro naturalean.

## Patogenia 
Bordetella pertussisek kukutxeztula eragiten du. Bakterioa arnas-aparatuan hazten da, eta arnas epitelio ziliodunera atxikitzen da infektatu ondoren, dituen adhesinen bitartez. Hortik biriketako albeoloetara pasatzen da, nekrosi sortzeko aukera garatuz .

Kukutxeztula oso kutsakorra da. Kutsatzeko bidea airekoa da: gaixoek milioika bakterio patogeno kanporatzen dituzte txistu-tanta txikiekin eta aerosolekin, eztula egiterakoan; txistu-tantak inhalatzerakoan bakterioak ere inhalatzen dira. Sarrerako atea, hortaz, arnas-traktua da, eta infekzioa maila horretan gauzatzen da.

Lau exotoxina indartsu ekoizten ditu mikrobio patogenoak, pertussis toxina (AMP ziklikoaren kontzentrazioa igotzen duena) izanik kaltegarriena.

Etengabeko eztul bortitza da kukutxeztularen sintomarik nabarmenena. Txertaketa masiboari esker gaur egun gaitz honen kasu gutxi gertatzen dira Euskal Herrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hohenfelde

**Hohenfelde** Alemaniako udalerri hauetako bat izan daiteke:
* Hohenfelde (Mecklenburg-Aurrepomerania)
* Hohenfelde (Stormarn)
* Hohenfelde (Plön)
* Hohenfelde (Steinburg)
Bösdorf

**Bösdorf** honako udalerrietako bat izan daiteke:

* Bösdorf (Schleswig-Holstein), Schleswig-Holstein estatuko udalerria.
* Bösdorf (Saxonia-Anhalt), Saxonia-Anhalt estatuko udalerria.
Ottendorf

**Ottendorf** Alemaniako udalerri hauetako bat izan daiteke:
* Ottendorf-Okrilla
* Ottendorf (Schleswig-Holstein)
* Ottendorf (Turingia)
Brodersby

**Brodersby** Alemaniako bi udalerriren izena da:

* Brodersby (Rendsburg-Eckernförde)
* Brodersby (Schleswig-Flensburg)
Altenhof

**Altenhof** honako udalerrien izena izan daiteke:

* **Altenhof** - Mecklenburg-Aurrepomeraniako udalerria.
* **Altenhof** - Schleswig-Holsteingo udalerria.
Steinfeld

**Steinfeld** izan daiteke:

## Toponimoa 
### Alemania 
* Steinfeld (Saxonia Beherea), Vechta barrutikoa
* Raben Steinfeld, Parchim barrutikoa
* Steinfeld (Renania-Palatinatua), Südliche Weinstraße barrutikoa
* Steinfeld (Schleswig-Holstein), Schleswig-Flensburg barrutikoa

### Austria 
* Steinfeld (Austria), Karintiako udalerria

### Australia 
* Steinfeld (Hegoaldeko Australia)

## Biografia 
* Franz Steinfeld (1787–1868), austriar margolaria
* Hailee Steinfeld (1996), estatubatuar aktorea
* Harry Steinfeldt (1877–1914), estatubatuar beisbol jokalaria
* William M. Steinfeldt (1917–2006), New Yorkeko politikaria
Euskadiko Aizkolari Txapelketa

**Euskadiko Aizkolari Txapelketa** Euskal Herriko aizkolarien artean jokatzen den txapelketa nagusia da. Euskadiko Herri Kirol Federazioa da antolatzailea.

## Historia 
### Sorrera 
Lehenbiziko Txapelketa Nagusia, Espainiako Aizkolari Txapelketa izenarekin, Donostian jokatu zen, 1950eko martxoaren 5ean, Atletismo Federazioak antolaturik. Zortzi aldiz egin zen izen horrekin. 1965ean jokatu zen bigarrena, eta ordutik aurrera urtero 1969 arte, eta baita 1971n ere. 1967an, 1968an eta 1970ean beste txapelketa bat ere izan zen *Vasco-Navarro* izenekoa; Herri Kirol Federazioaren eta aizkora elkarte berriaren arteko harremanak konpondu ez zirenez, 2021ean bi txapelketa antolatu ziren: Federaziokoa eta Elkartekoa. Lehen Mailako aizkolariek Sherpa.ai txapelketan parte hartzea aukeratu baitzuten, federazioko Bigarren Mailatik igotakoek jokatu zuten Euskadiko Lehen Mailako Aizkora Txapelketa.

2022an Iker Vicente aizkolariak Sherpa-ai txapelketa utzi eta Federazioaren txapelketara itzultzea erabaki zuen. Hirugarren mailako txapelketa jokatuz hasi behar izan zuen bidea eta ezin izan zuen 2022an lehen mailakoa jokatu.

### Emakumezkoen txapelketa 
2018an Emakumezkoen Euskal Herriko Aizkora Txapelketa abiatu zen. Nerea Sorondo izan zen txapelduna aurreneko hiru ekitaldietan eta Nerea Arruti hurrengo hiruretan.

## Gizonezkoak 
### Palmaresa 
*¹ 2020. urtean ez zen jokatu, COVID-19 pandemiaren erruz

### Garaipenak 
[thumb|200px|[Mikel Mindegia da txapelketa gehien irabazi duen aizkolaria.]]

## Emakumezkoak 
### Palmaresa 
### Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kotte Ezenarro

**Kotte Ezenarro** (Kotte Ecenarro) (Hendaia, Lapurdi, 1949ko abenduaren 27a) Frantziako Alderdi Sozialistako euskal politikaria da. 2014tik Hendaiako auzapeza da, bigarrenez. Horrez gain, 2011tik Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorreko presidenteordea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brusson (Aosta Harana)

**Brusson** Italiako udalerri bat da. Aostako Haranean kokatuta dago.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.
 
## Mugakideak 
Brussonk honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Kanpo estekak
Steinberg

**Steinberg** udalerri hauetako bat izan daiteke:
* Alemanian:
** Steinberg am See
** Steinberg (Saxonia)
** Steinberg (Schleswig-Holstein)
Chimparta

**Chimparta** Donostiako arraun elkarte bat izan zen, 1941eko Kontxako Banderan parte hartu zuena.

## Historia 
1941ean Amaikak Batek ez zuen parte hartu Kontxako Banderan, aurreko urtean izan zituzten diru-galerengatik. Orduan, aurreko urtean Amaikak Baten jardundako arraunlari asko berariaz sortutako talde berri batean aritu ziren: **Chimparta** zen talde hori. Amaikak Bateko azpiegituraren eta arduradunen laguntza izan zuten taldea uretaratzeko, baita materiala lortzeko ere.

## Erreferentziak eta oharrak 
## Bibliografia 
* OBREGÓN SIERRA, Angel (2015): *Historia de las traineras. 1939 - 1963. Del esplendor a la crisis*. Santander. 

## Kanpo estekak
Brusson

**Brusson** bi udalerriren izena da:
* Brusson, Frantziako Marne departamenduko udalerria.
* Brusson, Aostako Haranan dagoen Italiako udalerria.
Pont-Saint-Martin

**Pont-Saint-Martin** bi udalerriren izena da:
* Pont-Saint-Martin (Italia), Aostako Haranan.
* Pont-Saint-Martin (Bretainia), Bretainian.
Borstel

**Borstel** honako udalerrietako bat izan daiteke:

* Borstel (Saxonia Beherea), Saxonia Beherean, Alemania.
* Borstel (Schleswig-Holstein), Schleswig-Holstein.
* Borstel-Hohenraden, Schleswig-Holsteinen, Alemania.
Fuhlendorf

**Fuhlendorf** Alemaniako bi udalerriren izena da:

* Fuhlendorf (Schleswig-Holstein), Schleswig-Holstein estatuan.
* Fuhlendorf (Mecklenburg-Aurrepomerania), Mecklenburg-Aurrepomerania estatuan.
Quart

**Quart** bi udalerri ezberdinen izena da:
* **Quart**, Kataluniako Gironako probintzian.
* **Quart**, Italiako Aostako Haranan.
Leezen

'***Leezen***' Alemaniako udalerri hauetako bat izan daiteke:
* Leezen (Schleswig-Holstein)
* Leezen (Mecklenburg-Aurrepomerania)
Lerma (Alessandria)

**Lerma** Italiako udalerri bat da. Alessandriako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.
 
## Mugakideak 
La Magdeleinek honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Kanpo estekak
Dodekahemidodekakron txiki

Geometrian, **dodekahemidodekakron txikia** izar-poliedro uniforme bat da. Poliedro duala dodekahemidodekaedro txikia da.

## Kanpo estekak
Ak Orda

**Ak Orda**  jauregia ()  Kazakhstango lehendakariaren egoitza da. Ixim ibaiaren ertzean dago, Astanako hego-mendebaldean. Mabetex Taldeak eraiki zuen, Behgjet Pacollik, Kosovoko hirugarren presidenteak eta Kosovoko lehen ministrordeak.

Hiru urtetan egin zen eta 2004an ireki zen. Presidentearen egoitza da eta bertan lehendakaritzaren bulegoak daude. Halere, lehendakaria ez da bertan bizi. Eraikinak gezi batez hornitutako kupula bat du. Gezi doratu honen gainean 32 izpiko eguzkia ageri da zeinaren gainetik estepetako arranoak egiten duen hegan.

Eraikinak 80 metroko altuera du eta 36 720 m2ko azalera.. 
Urre-kolorea konplexu osoan agertzen da maiz. Zoruetarako hogeita bat marmol mota erabili ziren.

## Iruditegia 

Fitxategi:10000 tenge (2006) r.jpg|10,000 tengeko biletea
Fitxategi:Ak Orda Presidential Palace by night 02.jpg|Jauregia gauean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ak Orda jauregiaren webgune ofiziala.
Dodekahemidodekaedro handi

Geometrian, **Dodekahemidodekaedro handia** izar-poliedro uniforme bat da. Poliedro duala dodekahemidodekakron handia da.

## Kanpo estekak