Uxoa Iñurrieta

thumb|Uxoa Iñurrieta Urmeneta UEUren 52. Udako Ikastaroetan. 2024-06-27
**Uxoa Iñurrieta Urmeneta** (Donostia, Gipuzkoa, 1990ko otsailaren 8a) gipuzkoar itzultzaile eta hizkuntzalari konputazionala da. Irakasle eta ikertzaile dihardu UEUren GOI ikastegian, eta euskarazko komunikazioa, hizkuntza-teknologiak eta hizkuntzen irakaskuntza dira bere espezializazio arloak. Doktoretza-tesia HiTZ zentroko Ixa ikerketa-taldean egin zuen, eta akademiatik kanpo Haur eta Gazte Literatura itzultzen du.  EIZIEko zuzendaritza-taldeko kide izan zen 2017tik 2021era, eta UEUko Hizkuntzalaritza sailburua da 2020tik, Ainara Estarronarekin batera.

## Irakaslea 
Euskara teknikoko irakasle aritu zen zenbait urtez UPV/EHUko Gipuzkoako Ingeniaritza Eskolan, eta 2020tik UEUn egiten du lan, GOI ikastegian zehazki. Graduondoko mailan aritzen da irakasle batik bat, eta *Euskara eta Digitalitatea* graduondokoa zuzentzen du.

## Ikertzailea 
UPV/EHUn *Itzulpengintza eta interpretazioan* lizentziatu ondoren, Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua masterra ikasi zuen Donostiako Informatika Fakultatean. Master horrekin ekin zion bere ikertzaile ibilbideari, eta 2019an aurkeztu zuen doktoretza-tesia, Hizkuntzalaritza konputazionalean, izenburu honekin: *"Aditza+izena Unitate Fraseologikoak gaztelaniatik euskarara: azterketa eta tratamendu konputazionala*". Tesian, gaztelaniatik euskararako itzulpen automatikoa hobetzeko baliabideak landu zituen, arreta fraseologian jarrita. Garai hartan, Matxin 2.0 zen euskaraz ondoen funtzionatzen zuen itzultzaile automatikoa, eta ez zen gai esapide idiomatiko gehienak ondo itzultzeko (*"No me rayes"* idatzita, "*Ez nazazu marra*" itzultzen zuen, esaterako). Besteak beste, halakoak hobeto itzultzeko lan egin zuen **Iñurrietak**, eta izena+aditza motako ehunka konbinazio jasotzen dituen *Konbitzul* datu-basea sortu zuen. Konbinazio berezi horiek masiboki eta automatikoki jasotzeko metodo bat ere sortu zuen, corpus elebakar eta elebidun bat erabiliz.
[thumb|294x294px|Konbitzul datu-basea. Nola detektatu eta itzuli "Fijar la atención"?

2016an [Udako Euskal Unibertsitateak antolatzen duen Txiotesia lehiaketako *Txiolari Ulergarrienaren saria* irabazi zuen, bere tesiko lana sei txiotan azalduta.

## Itzultzailea 
30 baino gehiago dira euskarara itzuli dituen haur eta gazte literaturako liburuak. Ibaizabal eta A fin de cuentos argitaletxeekin argitaratu ditu gehienak, besteak beste hauek:

* Viriditas: landareen mundu zoragarria ikusarazi ziguten emakumeak, Erice, Aina S. (2022). Gaztelaniatik. Jatorrizkoaren izenburua: Viriditas, mujeres que nos descubrieron el maravilloso mundo de las plantas.
* Ozeko aztia. s.n. (2017). Frantsesetik. jatorrizkoaren titulua: Le magicien d'Oz.
* Nils Holgerssonen bidaia miresgarria, Lagerlöf, Selma (2016). Frantsesetik. Jatorrizkoaren titulua: Le merveilleux voyage de Nils Holgersson. 
* Madama Butterfly. Lacombe, Benjamin (2014). Frantsesetik. Jatorrizkoaren titulua: Madame Butterfly.

## Sariak eta errekonozimenduak 
[thumb|[Uxoa Iñurrieta eta Iraia Muñoa zientzialariak Txiotesia lehiaketa irabazleak 2016an|270x270px]]

* 2021: Udako Euskal Unibertsitatearen ikasturte hasierako hitzaldia Xabier Landabidearekin batera: "Humanitate Digitalak: diziplinak elkarrizketan".

* 2016: *Txiotesia* lehiaketako irabazlea txiolari ulergarrienaren sarian. 52 parte hartzaileren artean nagusitu zen **Iñurrieta** Txiotesian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Txiotesia lehiaketa irabazi zuten 6 txioak. Irudiak ere ikus daitezke hor.
*Uxoa Iñurrieta. Hizkuntzaren Prozesamenduan mundu mailako ospetsuena den Association for Computational Linguistics elkartean. (zazpi argitalpen 2016, 2017, 2018 eta 2020an).
*Uxoa Iñurrieta Argitalpen zientifikoak Google Scholar-ren (>20 argitalpen).
* Uxoa Iñurrieta. EIZIE Nor-Da-Nor (>30 liburu itzulien zerrenda)
* Uxoa Iñurrieta. Artizarra datu-base profesionalean.
* Uxoa Iñurrieta Unibertsitatea.net webguneko Ziztu-bizian albistegian.