Uztailaren 29

**Uztailaren 29**a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hamargarren eguna da, 211.a bisurteetan. 155 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1979 &ndash; ETAk bi goardia nazional hil zituen Donostiako Herrera auzoan.
* 1985 &ndash; Eusko Jaurlaritzaren armarritik Nafarroaren ikurra kentzeko agindu zuen Espainiako Konstituzio Auzitegiak.
* 2000 &ndash; ETAk Gipuzkoako Gobernadore Zibil ohia zen Juan Mari Jauregi hil zuen Tolosan.

### Mundua 
* 1848 &ndash; Gazte Irlandarren Iraultza hasi zen, garaipena lortu ez zuen britainiarren aurkako matxinada.
* 1900 &ndash; Italiako Hunberto I.a erregea hil zuen tiroz Gaetano Bresci anarkistak.
* 1921 &ndash; Adolf Hitler Alderdi naziko presidente izendatu zuten.
* 1937 &ndash; Japoniak Beijing okupatu zuen.
* 1950 &ndash; No Gun Ri-ko sarraskia amaitu zuten Korean AEBek.
* 1979 &ndash; ETA (pm) erakundeak Madrilen hiru bonba eztandarazi zituen.
* 1994 &ndash; ETAk bonba-auto bat jarri zuen Madrilen eta Defentsa Politikako zuzendari orokorra, Francisco Veguillas teniente jenerala, bere gidaria eta oinezko bat hil zituen.
* 2009 &ndash; 65 zauritu arin ETAk Burgosen Guardia Zibilaren aurka gauzatutako atentatu batean.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 2011 &ndash; Bon Jovi estatubatuar musika taldeak Anoetako estadioan emanaldia eskeini zuen.

### Mundua 
* 1836 &ndash; Parisko Garaipen Arkua inauguratu zen.
* 1970 &ndash; *Chisum* filma estreinatu zen, Andrew V. McLaglenek zuzendu eta Forrest Tucker, Christopher George, Ben Johnson, Glenn Corbett, Geoffrey Deuel, Andrew Prine, Bruce Cabot, Patric Knowles eta Richard Jaeckel aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1994 &ndash; *The Mask* ("Mozorroa") filma estreinatu zen, Chuck Russellek zuzendu eta Jim Carrey eta Cameron Diaz aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1958 &ndash; NASA espazio agentzia sortu zen.

## Kirolak 
### Euskal Herria 
* 2017ko Donostia Klasikoa: Michał Kwiatkowski poloniarra irabazle; lehenengo euskalduna Mikel Landa (5.a).

### Mundua 
* 2001 &ndash; Lance Armstrongek hirugarren aldiz irabazi zuen Frantziako Tourra.
* 2018ko Frantziako Tourra: Geraint Thomas galestar txirrindularia irabazle.

## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1874 &ndash; Serafin Huder, nafar medikua eta politikaria (h. 1962).
* 1910 &ndash; Félix Erbiti, nafar apaiz oblatua, Espainiar Sahara eta Ifniko prefektu apostolikoa (h. 2000).
* 1925 &ndash; Julita Beraza, gipuzkoar erraketista (h. 2020).
* 1937 &ndash; Victoriano Bilbao, bizkaitar futbolaria, atezaina (h. 2005).
* 1939 &ndash; Terele Pávez, Bizkaian jaiotako madrildar aktorea (h. 2017).
* 1943 &ndash; Martin Ibarbia Maiz, gipuzkoar ekoizlea, kultur sustatzailea eta *Kilometroak* ekimenaren sortzaileetako bat.
* 1944 &ndash; Eusebio Hernández, nafar apaiz agustindar errekoletoa, Tarazonako apezpikua.
* 1945 &ndash; Felipe Barandiaran, gipuzkoar aktorea eta bikoiztailea.
* 1957 &ndash; Iñaki Cerrajería, arabar marrazkilari, komikigile eta margolaria.
* 1962 &ndash; Tontxu Rodríguez, bizkaitar abokatu eta politikaria.
* 1963 &ndash; Kiko Jauregi, gipuzkoar aktorea.
* 1966 &ndash; Natxo González, arabar futbolari ohi eta entrenatzailea.
* 1968 &ndash; Aitor Iru, bizkaitar futbolari ohia.
* 1973 &ndash;
** Keu Agirretxea, bizkaitar musikari eta bakarlaria.
** Xole Aire, Urepeleko auzapeza eta artzaina.
* 1977 &ndash; Idoia Beratarbide, oiartzuar artista eta ilustratzailea. 
* 1985 &ndash;
** Julen Retegi, *Retegi Bi*, nafar pilotaria.
** Carlos Txokarro, nafar eskubaloi jokalaria.
* 1993 &ndash;
** Mathieu Ospital, lapurtar trinketa pilotaria.
** Xavier Ouellet, kanadar izotz hockey jokalaria, Baionan.
* 1994 &ndash;  Matxalen Bezoz Arketa, nafar irakasle eta idazlea

### Mundua 
* 1166 &ndash; Henrike II.a Xanpainakoa, Jerusalemgo erregea eta Xanpainako kondea (h. 1197).
* 1356 &ndash; Martin I.a Aragoikoa, Sardinia, Korsika, Aragoi eta Valentziako errege eta Bartzelonako kondea (h. 1410).
* 1646 &ndash; Johann Theile, alemaniar musikagilea (h. 1724).
* 1793 &ndash; Ján Kollár, eslovakiar olerkari, arkeologo, zientzialari, politikari eta paneslavismoaren ideologoa (h. 1852).
* 1805 &ndash; Alexis de Tocqueville, frantziar pentsalari, legegile, politikari eta historialaria (h. 1859).
* 1817 &ndash; Ivan Aivazovski, errusiar pintorea (h. 1900).
* 1841 &ndash; Henri Fayol, frantziar meategi-ingeniaria (h. 1925).
* 1846 &ndash; Isabel I.a Bragantzakoa, Brasilgo printzesa inperiala eta erregeordea (h. 1921).
* 1854 &ndash; Georg Kerschensteiner, alemaniar pedagogoa (h. 1932).
* 1865 &ndash; Jenny Blicher-Clausen, danimarkar idazlea (h. 1907).
* 1869 &ndash; Booth Tarkington, estatubatuar eleberrigilea eta dramagilea (h. 1946).
* 1880 &ndash; Sara Beirão, portugaldar idazle, kazetari, filantropo eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea (h. 1974).
* 1883 &ndash;
** Henry Robertson Bowers, Robert Falcon Scotten laguntzailetako bat zoritxarreko Terra Nova espedizioan (h. 1912).
** Benito Mussolini, Italiako Erresumako lehen ministroa eta Italiako Errepublika Sozialaren ducea (h. 1945).
** Fred Pentland, ingeles futbolari eta entrenatzailea, Athletic Clubeko entrenatzailea (h. 1962).
* 1885 &ndash; Theda Bara, estatubatuar aktorea (h. 1955).
* 1887 &ndash; Mamoru Shigemitsu, japoniar diplomatikoa (h. 1957).
* 1888 &ndash; Vladimir Zworikin, errusiar asmatzailea, ingeniaria eta telebistaren teknologiako aitzindaria (h. 1982).
* 1889 &ndash; Ernst Reuter, alemaniar politikaria (h. 1953).
* 1892 &ndash; William Powell, estatubatuar aktorea (h. 1984).
* 1896 &ndash; William Cameron Menzies, estatubatuar zinema zuzendari, arte zuzendari eta ekoizlea (h. 1957).
* 1897 &ndash; Neil Ritchie, britainiar jenerala (h. 1983).
* 1898 &ndash; Isidor Isaac Rabi, estatubatuar fisikaria, 1944ko Fisikako Nobel saria (h. 1988).
* 1900 &ndash;
** Eyvind Johnson, suediar eleberrigilea, 1974ko Literaturako Nobel Saria (h. 1976).
** Teresa Noce, italiar partisanoa, sindikalista eta politikari antifaxista (h. 1980).
* 1905 &ndash;
** Dag Hammarskjöld, Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusia (h. 1961).
** Stanley Kunitz, estatubatuar poeta (h. 2006).
* 1909 &ndash; Chester Himes, estatubatuar idazlea (h. 1984).
* 1913 &ndash; Johan Kraag, Surinamgo presidentea (h. 1996).
* 1914 &ndash; Marcel Bich, frantziar enpresa-gizona, Bic Cristal bolalumaren sortzailea (h. 1994).
* 1918 &ndash; 
** Fili Chillón, espainiar idazle, margolari eta eskultorea (h. 2012).
** Edwin O'Connor, estatubatuar kazetari eta eleberrigile (h. 1968).
* 1920 &ndash; Rodolfo Acosta, Mexikoko zinemaren Urrezko Aroko aktore mexikarra (h. 1974).
* 1921 &ndash; Chris Marker, frantziar idazle, argazkilari, film dokumentalen zuzendari, multimedia artista eta zinema saiakeragilea (h. 2012).
* 1923 &ndash; Jim Marshall, *Zarataren aita*, gitarra elektrikoen anplifikazioaren aitzindaria (h. 2012).
* 1924 &ndash; Elizabeth Short, *Dalia Beltza*, hilketa ikaragarri eta zabaldu baten biktima izan zen estatubatuar emakumea (h. 1947).
* 1925 &ndash; Mikis Theodorakis, greziar musikagilea eta politikaria (h. 2021).
* 1926 &ndash; Heitor de Araújo Sales, brasildar artzapezpiku katolikoa.
* 1927 &ndash; Harry Mulisch, herbeherear idazlea (h. 2010).
* 1929 &ndash; Alfred Teinitzer, austriar futbolaria (h. 2021).
* 1934 &ndash; Felix Mantilla, Puerto Ricoko beisbol jokalaria (h. 2025).
* 1935 &#x2013; Morella Muñoz, venezuelar abeslaria, mezzosopranoa (h. 1995)
* 1937 &ndash;
** Ryutaro Hashimoto, Japoniako Lehen Ministroa (h. 2006).
** Daniel McFadden, estatubatuar ekonomialaria, ekonometrian aditua, 2000ko Ekonomiako Nobel Saria.
* 1938 &ndash; Enzo G. Castellari, italiar zinema zuzendari, gidoilari, ekoizle eta aktorea.
* 1940 - Betty Harris, estatubatuar kimikaria, lehergailuen kimikaren arloan egindako lanagatik ezaguna.
* 1941 &ndash; David Warner, zinema, antzerki eta telebistako ingeles aktorea (h. 2022).
* 1945 &ndash; Kwassi Klutse, Togoko lehen ministroa (h. 2024).
* 1949 &ndash;
** Jamil Mahuad, Ekuadorgo presidente ohia.
** Sergio Martini, italiar alpinista.
* 1950 &ndash;
** Amadeu Ferreira, portugaldar idazlea, itzultzailea, irakaslea, abokatua eta mirandesaren sustatzailea (h. 2015).
** Jenny Holzer, estatubatuar artista.
** Maricica Puică, errumaniar atleta, 3000 metroko proban aditua.
* 1951 &ndash; Cristina Narbona, espainiar ekonomialaria, unibertsitateko irakaslea eta politikaria.
* 1953 &ndash; Dominique Bona, frantziar idazlea.
* 1954 &ndash; Marja-Sisko Aalto, finlandiar apaiza, Eliza Luterano Ebanjelikoko ministroa, 2008an emakume transgeneroa zela jakinarazi zuena.
* 1955 &ndash; 
** Dulce, mexikar abeslari eta aktorea (h. 2024).
** Tommy Prim, suediar txirrindulari ohia.
* 1956 &ndash;
** Chitra Banerjee Divakaruni, indiar idazle eta irakaslea.
** Faustino Rupérez, espainiar txirrindulari ohia.
* 1957 &ndash; Fumio Kishida, Japoniako lehen ministroa.
* 1959 &ndash; 
** Sanjay Dutt, Bollywoodeko aktore eta abeslari indiarra.
** Sebastião Mascarenhas, indiar apezpiku katolikoa.
* 1960 &ndash; J. J. Santos, espainiar kirol kazetaria.
* 1962 &ndash; Oceano Andrade da Cruz, portugaldar futbolari ohia.
* 1966 &ndash; Sally Gunnell, britainiar atleta, 400 metroko hesi-lasterketan aditua.
* 1968 &ndash; Vicente Barrera Simó, espainiar toreatzailea.
* 1969 &ndash;
** Marta Belenguer, espainiar aktorea.
** Nathalie Handal, palestinar jatorriko frantziar-estatubatuar poeta eta antzerkigilea.
** Eva Valiño, kataluniar soinu teknikaria, zinemagilea eta unibertsitateko irakaslea.
* 1973 &ndash; Denis Urubko, errusiar mendigoizalea.
* 1974 &ndash; Mikaela Ingberg, finlandiar atleta ohia, xabalina jaurtiketan aditua.
* 1976 &ndash;
** Fernando González, *Gonzo*, espainiar kazetari eta telebistako aurkezle eta erreportaria.
** Federico Mena, mexikar programatzailea, GNOMEn sortzaileetakoa.
* 1979 &ndash; Sandra Sabatés, kataluniar kazetari eta telebista-aurkezlea.
* 1981 &ndash; Fernando Alonso, 1 Formulako asturiar pilotua.
* 1982 &ndash;
** Abdul Azim, bruneitar printze eta zinema ekoizlea (h. 2020).
** Allison Mack, estatubatuar aktorea.
* 1984 &ndash; Anna Bessonova, ukrainar gimnasta erritmiko ohia.
* 1985 &ndash;
** Besart Berisha, kosovoar futbolaria.
** Shingo Hyodo, japoniar futbolaria.
* 1988 &ndash; Haben Girma, estatubatuar abokatua eta pertsona desgaituen eskubideen aldeko ekintzailea.
* 1989 &ndash; Jean-Dominique Olharan, frantziar zesta-puntalaria.
* 1992 &ndash; Jessy Trémoulière, frantziar errugbi jokalaria.
* 1999 &ndash; Pepe Blanco, espainiar futbolaria.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1412 &ndash; Petri Nafarroakoa, Nafarroako infantea eta Mortaingo kondea (j. 1366).
* 1812 &ndash; Jose Mazarredo, euskal itsasgizona, Madrilen (j. 1745).
* 1973 &ndash; Pilar Arechavaleta, bizkaitar moja, Maria Ianua Coeli moja misioilarien kongregazioaren sortzailea, Madrilen (j. 1880).
* 1978 &ndash; Trinidad Urtasun, nafar bertsolari eta okina, Perpetua Saragueta idazlearen senarra (j. 1894).
* 2000 &ndash; Juan Mari Jauregi, Gipuzkoako Gobernadore Zibila eta PSE-EEko zinegotzi Tolosako udalean, ETAk eraila (j. 1951).
* 2002 &ndash; Ion Gabella, euskal antzezlea (j. 1968).
* 2015 &ndash; Patrick Ezkurra, *Ezkurra I.a*, lapurtar pilotaria, trinketean aritutakoa.
* 2016 &ndash; Doris Benegas, euskal herritar abokatua eta ezkerreko militantea, Valladoliden (j. 1951).
* 2018 &ndash; Jose Mari Larrea, bizkaitar idazlea eta EHUko irakaslea (j. 1954).
* 2021 &ndash; Matxin Labaien, gipuzkoar margolari eta idazlea, paisaietan espezializatua (j. 1931).
* 2025 &ndash; Francisco Solabarrieta, bizkaitar futbolaria (j. 1940).

### Mundua 
* 238 &ndash; Pupieno eta Balbino, aldi bereko erromatar enperadoreak, Pretoriar Guardiak hil zituen.
* 1030 &ndash; Olaf II.a Norvegiakoa, Norvegiako erregea (j. c. 995).
* 1099 &ndash; Urbano II.a, aita santua.
* 1108 &ndash; Filipe I.a Frantziakoa, Kapeto leinuko Frantziako laugarren erregea (j. 1052).
* 1377 &ndash; Robert de Juilly, Jerusalemgo San Joanen Ordenako 31. maisu handia.
* 1566 &ndash; Agnes Waterhouse, Ingalaterran sorginkeria leporatuta exekutatutako lehenengo emakumea (j. c. 1503).
* 1589 &ndash; María Palatinatukoa, alemaniar noblea, Suediako erregina ezkontidea (j. 1561).
* 1644 &ndash; Urbano VIII.a, aita santua (j. 1568).
* 1647 &ndash; Frans Rijckhals, holandar margolaria eta diseinatzailea (j. 1600).
* 1649 &ndash; David Teniers Zaharra, flandriar pintore barrokoa (j. 1582).
* 1813 &ndash; Andoche Junot, frantziar jenerala (j. 1771).
* 1856 &ndash;
** Karel Havlíček Borovský, txekiar idazle, olerkari, kritikari, politikari, kazetari eta argitaratzailea (j. 1821).
** Robert Schumann, alemaniar musikagile erromantikoa (j. 1810).
* 1857 &ndash; Charles Lucien Bonaparte, frantziar naturalista eta ornitologoa (j. 1803).
* 1866 &ndash; Barbe-Nicole Clicquot-Ponsardin, frantziar enpresaburua eta asmatzailea (j. 1777)
* 1885 &ndash; Leopolda Gassó y Vidal, espainiar margolari, kazetari eta idazlea (j. 1851).
* 1887 &ndash; Agostino Depretis, Italiako lehen ministroa (j. 1813).
* 1890 &ndash; Vincent Van Gogh, herbeheretar margolaria (j.1853).
* 1900 &ndash; Hunberto I.a Italiakoa, Italiako erregea (j. 1844).
* 1913 &ndash; Tobias Asser, herbeheretar legelaria, 1911ko Bakearen Nobel Saria (j. 1838).
* 1924 &ndash; Sotirios Krokidas, Greziako lehen ministroa (j. 1852).
* 1934 &ndash; Berta Wilhelmi, espainiar enpresaburu, hezitzaile, filantropo eta feminista (j. 1858).
* 1938 &ndash;
** Pavel Dibenko, erruso-ukrainar marinel boltxebikea (j. 1889).
** Matvei Skobelev, errusiar politikari mentxebikea (j. 1885).
* 1943 &ndash; María Gay, kataluniar mezzosopranoa (j. 1876).
* 1958 &ndash; Vera Fokina, errusiar dantzaria (j. 1886).
* 1962 &ndash;
** Ronald Fisher, ingeles estatistikari eta biologoa (j. 1890).
** Leonardo De Lorenzo, italiar flautista (j. 1875).
* 1964 &ndash; Wanda Wasilewska, poloniar idazlea, kazetaria eta Alderdi Komunistako militantea (j. 1905).
* 1966 &ndash; Johnson Aguiyi-Ironsi, Nigeriako presidentea (j. 1924).
* 1973 &ndash; Henri Charrière, frantziar gaizkile eta idazlea (j. 1906).
* 1974 &ndash;
** Cass Elliot, *Mama Cass*, estatubatuar abeslaria, *The Mamas & the Papas* taldeko kidea (j. 1941).
** Erich Kästner, alemaniar idazlea (j. 1899).
* 1979 &ndash; Herbert Marcuse, alemaniar filosofoa eta soziologoa (j. 1898).
* 1982 &ndash; Vladimir Zworikin, errusiar asmatzailea, ingeniaria eta telebistaren teknologiako aitzindaria (j. 1888).
* 1983 &ndash;
** Luis Buñuel, espainiar zinema zuzendaria (j. 1900).
** David Niven, ingeles aktorea (j. 1910).
* 1986 &ndash; David Cooper, hegoafrikar psikiatra, anti-psikiatriaren teorikoa (j. 1931).
* 1990 &ndash; Bruno Kreisky, Austriako kantzilerra (j. 1911).
* 1991 &ndash;
** Christian de Castries, frantziar jenerala (j. 1902).
** Eli Eduardo de Gortari, mexikar filosofo eta politikaria (j. 1918).
* 1994 &ndash; Dorothy Crowfoot Hodgkin, britaniar kimikari eta unibertsitateko irakaslea, 1964ko Kimikako Nobel Saria (j. 1910).
* 1996 &ndash; Aruna Asaf Ali, Delhiko lehen alkatea eta Indiar independentista (j. 1909).
* 1998 &ndash;
** Jorge Pacheco Areco, Uruguaiko presidentea (j. 1920).
** Jerome Robbins, estatubatuar koreografoa eta antzerki-zuzendaria (j. 1918).
* 1999 &ndash; Anatoli Solovianenko, sobietar tenorra (j. 1932).
* 2001 &ndash; Edward Gierek, poloniar politikari komunista (j. 1913).
* 2007 &ndash; Michel Serrault, frantziar antzezlea (j. 1928).
* 2010 &ndash; Giancarlo Astrua, italiar txirrindularia (j. 1927).
* 2012 &ndash; Chris Marker, frantziar idazle, argazkilari, film dokumentalen zuzendari, multimedia artista eta zinema saiakeragilea (j. 1921).
* 2014 &ndash; María Antonia Iglesias, espainiar kazetaria, idazlea eta telebista zein irratiko solaskidea (j. 1945).
* 2017 &ndash; Eunice de Souza, indiar poeta, literatura kritikaria eta eleberrigilea (j. 1940)
* 2019 &ndash; Egil Danielsen, norvegiar atleta, xabalina jaurtiketan aditua (j. 1933).
* 2020 &ndash; Andy Haden, zeelandaberritar errugbilaria (j. 1950).
* 2021 &ndash; Pedro Tamen, portugaldar idazle eta literatura itzultzailea (j. 1934).
* 2022 &ndash; Ulises Eyherabide, argentinar rock musikaria, *Rescate* rock talde kristauaren liderra (j. 1967).
* 2023 &ndash; Clive Rowlands, galestar errugbilari eta entrenatzailea (j. 1938).
* 2024 &ndash; Józef Szmidt, poloniar atleta, jauzi hirukotzean espezializatua (j. 1935).
* 2025 &ndash;
** Xuan Bello, asturierazko idazlea (j. 1965).
** Paul Day, ingeles abeslaria, *Iron Maiden* taldeko kidea (j. 1956).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Panpi eta Zarika.

## Kanpo estekak 
Uztailaren 28 | Urteko egutegi | Uztailaren 30