Olagarro

**Olagarroa** zefalopodoen ordena bat da. *Octopus* genero nagusia da (289 espezie dauka). Bizkaian *amarratz* edo *amorrotz* (Bermeon) ere deitzen diote.

Burua arrautza itxurakoa, begiak irtenak eta zortzi beso dituen soinbera da, jateko ona. Besoak erabiliz egiten du igeri eta sifoi bat ere badu ur zorrotada jaurtiz azkar ihes egiteko. Ornogabeen artean nerbio sistema garatuenetakoa du eta inteligentzia maila altuenekoa da.

Olagarroa neuronalki konplexuena den ornogabeen animalia da. Ikerketa baten arabera, min psikologikoa ugaztunen antzera sentitzen zuten.

## Deskribapena 
### Tamaina 
Espezie handiena olagarro erraldoia (*Enteroctopus dofleini*) da eta 15 kg inguru pisatzen ditu eta 4'3 metroko luzerako besoak ditu. Zientifikoki neurtu den handienak 71 kg pisatzen zituen. Aurkitu den espezie txikiena *Octopus wolfi* da eta 2'5 cm neurtzen ditu eta gramo bat pisatzen du.

### Itxura 
Aldebiko simetria duen animalia da eta buruak eta zortzi besok osatzen dute olagarroa. Buruan bi begi handi eta sifoi bat ditu eta barnean brankiak, garuna eta digestio aparatua, besteak beste. Begiak proportzonalki handiak dira eta ornogabeen artean konplexuenetakoak, arrainen begien antz handia baitute. Besoen azpian ahoa kokatzen da. Kitinazko moko gogor bat du, loroaren antzeko ixura duena.

Lau beso pare ditu barnealdean bina bentosa ilara dituztenak. Bentosak zirkularrak eta ahurrak dira eta animaliei edo objetuei itsastea ahalbidetzen diote. Zortzi besoen artean atzeko biak itsaso hondoan ibiltzeko erabiltzen ditu eta gainerako seiak harrapakina bilatu eta oratzeko erabiltzen ditu, horregatik bi hanka eta sei beso dituela esan ohi da.

### Barnealdea 
[260px|thumb|[Olagarro arruntaren (*Octopus vulgaris*) bideoa Frankfurteko zoologikoan.]]
Buruaren barnean barrunbeak kokatzen dira. Zirkulazio aparatuak hiru bihotz ditu eta brankietan oxigenatzen den odola gorputz osoan zehar barreiatzen dute. Odoleko zelulek hemozianina molekula dute oxigenoa garraiatzeko. Kobrea duen molekula da eta odola likatsua bihurtzen du, horregatik presio handia egin beharra daukate bihotzek.

Buruan badu paleala deritzon barrunbe hutsa bertan ura sartzen du, brankietatik pasarazten du disolbaturiko oxigenoa hartzeko eta sifoiaren bidez kanporatzen du. Gorputza estaltzen duen azala oso fina izanik azaletik ere oxigenoa hartzen du.

Digestio aparatua ahoan hasten da. Mokoaren ondoren moluskuen erradula tipikoa du eta bi egitura hauek janaria txikitzeko balio diote. Ondoren faringea, hestegorria, paparoa eta urdaila daude.

Ornogabeen artean garunaren eta gorputzaren arteko proportzio handiena dute, hainbat ornodunena baino handiagoa ere bai. Zentzumen garatuena ikusmena da. Begiak oso konplexuak dira eta argiaren polarizazioa bereizteko gai dira. U edo W itxurako begi ninia dute eta koloreak bereizteko gai direla uste da. Nerbio sistemako neuronen bi herena besoetako nerbio kordetan daude eta horri esker erreflexu ekintza aniztasun handia dute. Ukimena eta dastamena ere oso garatua dute. Besoetako bentosek kimioerrezeptore ugari dituzte eta ukitzen dutenaren gustua identifikatzeko gai dira.

## Ugalketa zikloa 
260px|thumb|Olagarroaren paralarba.
Ugalketa garaian olagarroak oso aktiboak bihurtzen dira. Besoetako batek (normalean hirugarrenak) goilara baten itxura du eta organo kopulatzaile gisa funtzionatzen du, emearen barrunbe palealean espermatoforoak sartzen ditu, hauek ondoren espermatozoideak askatuko dituzten emearen barnean. Arrautzak ernaldu eta garatu ondoren (olagarro erraldoiaren kasuan 40 egun inguru) arrautza sokak askatzen ditu emeak eta arroken arteko zulo batean uzten ditu. Kumeak jaio artean arrautza multzo horiek basbestuko ditu, bost hilabetetan zehar, gutxi gora behera. Denbora horretan zehar emea ez da elikatzen eta amaiera hil egiten da. Horrela bada, olagarroen bizialdia nahiko laburra da, espezie gehienek sei hilabete inguru hartzen dituzte. Olagarro erraldoia bost urte hartzera iristen da.

Jaiotzen diren larbak planktonikoak dira eta gainerako zooplanktonarekin batera biziko dira. Olagarroaren larbek ez dute metamorfosirik izaten eta pixkanaka olagarro heldua bihurtuz joango da.

## Taxonomia 
Cirrina subordena
* Cirroteuthidae
* Grimpoteuthididae
* Luteuthididae
* Opisthoteuthidae
* Stauroteuthidae
Incirrina subordena
* Alloposidae
* Amphitretidae
* Argonautidae
* Bolitaenidae
* Idioctopodidae
* Octopodidae
* Ocythoidae
* Tremoctopodidae
* Vitreledonellidae

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* CephBase: Octopoda
* TONMO.COM - The Octopus News Magazine Online
* Tree Of Life