Polizia Espainian

[200px|thumb|Espainiako polizia desberdinen mapa.* **Grisaxka**: unitate atxikirik gabeko edo [Espainiako Polizia Nazionala|Polizia Nazionalaren kidego independenterik gabeko AEak.* **Laranja ertaina**: Polizia Nazionalaren unitate atxikiak dituzten AEak.* **Laranja iluna**: polizia-kidego autonomoa duten AEak.]]
Espainian, **Segurtasun Indar eta Kidegoak** SIKak, martxoaren 13ko *2/1986 Lege Organikoak*, Segurtasun Indar eta Kidegoei buruzkoak, Administrazio publikoen zerbitzura jartzen duen izaera profesional eta iraunkorreko segurtasun-indar multzoa dira, segurtasun publikoa mantentzeko.

Aipatutako lege organikoaren zazpigarren artikuluan oinarrituta, Segurtasun Indar eta Kidegoetako kide guztiek, beren funtzioetan dihardutela, agintaritzaren agente izaera izango dute ondorio legal guztietarako, «(...) eskubide eta askatasunen erabilera librea babestea eta herritarren segurtasuna bermatzea».

## Egitura 
Espainiako lurralde-antolaketak oinarrizko hiru maila administratibo (nazionala, autonomikoa eta tokikoa) egotea dakar, eta horiei tarteko izaera duten beste batzuk gehitzen zaizkie (probintziak, mankomunitateak, etab.). Horrela, lurralde-Administrazioaren oinarrizko hiru maila horietako bakoitzak bere erakundean txertatutako berezko segurtasun-kidegoa edukitzeko edo sortzeko eskumena du.

Segurtasun Indar eta Kidegoei buruzko martxoaren 13ko 2/1986 Lege Organikoaren bigarren artikuluaren arabera, hauek osatzen dituzte:

Estatuko Segurtasun Indar eta Kidegoak, Nazioaren Gobernuaren menpekoak.

Autonomia-erkidegoen menpeko Polizia Kidegoak.

Toki Erakundeen menpeko Polizia Kidegoak.

## Estatuko Segurtasun Indar eta Kidegoak 
[miniaturadeimagen|thumb|[Guardia Zibilaren patruila-ibilgailua|249x249px]]Bereizi egin behar dira Segurtasun Indar eta Kidegoak, Espainiako polizia guztiak bezala ulertzen direnak, eta Estatuko Segurtasun Indar eta Kidegoak, Estatuko Administrazio Orokorraren segurtasun-indarrei soilik erreferentzia egiten dietenak.

Nazioaren Gobernuaren menpe, honako hauek daude: Gerra garaian edo setio-egoeran Defentsa Ministerioaren menpe egongo da esklusiboki. izaera zibileko institutu armatua da, Barne Ministerioaren menpekoa, eta Guardia Zibilak bezala, nazio lurralde osoa hartzen du; hala ere, hiri-izaera nabarmena du, Segurtasun Indar eta Kidegoei buruzko martxoaren 13ko 2/1986 Lege Organikoak, 11.2 artikuluan, bere funtzioak probintzia-hiriburuetan eta Barne Ministerioak zehazten dituen udalerrietan (gaur egun guztiak hiri-izaerakoak) beteko dituela ezartzen baitu. 77.168 efektibo eta 66.000 kide aktibo ditu (2020). Oposizio bidez sartzen da, proba fisikoak, ezagutza-azterketa (test motakoa), psikoteknikoak, hizkuntzak, azterketa medikoa eta elkarrizketa gaindituz.

Bi kidegoek, legediak Segurtasun Indar eta Kidego guztientzat ezartzen dituen misio generikoez gain, eskumen esklusiboak dituzte gai jakin batzuetan.
*Kanarietako Poliziaren Kidego Orokorra: Kanarietako polizia autonomoa da. Ez ditu Polizia Nazionala ezta Guardia Zibila ordezten, baizik eta Polizia osagarri paper bat betetzen du artxipelagoko Udaltzaingoei laguntza emanez, katastrofe edo lazeria publikoen aurrean, giza kontzentrazio handien aurrean eta Legean eta Kanarietako Autonomia Estatutuan adierazitako beste eskumen batzuetan jardunez.

### Arabako Miñoiak 
[miniaturadeimagen|thumb|[Arabako Miñoiak patruila-ibilgailua]]

Arabako Miñoiak aktibo jarraitzen duen Espainiako polizia-kidego zaharrena dira, Guardia Zibila gaindituz. 1793an sortu zen Arabako foru-polizia gisa, jada desagertuta dauden Bizkaiko Miñoiekin eta Gipuzkoako Mikeleteekin batera. Gaur egun kidego berezia da, bere izaera foral nabarmena mantentzen baitu, Arabako Foru Aldundiaren zerbitzura, horren menpe dagoelarik funtzionalki, baina organikoki Euskal Polizia Autonomoaren egituran, Ertzaintzan, txertatuta dago.

Gaur egun miñoiek betetzen dituzten funtzioak, soilik Arabako lurralde historiko eta probintziaren barruan, hauek dira:

Foru erakundeen ordezkaritza eta haien agintarien babesa.

Foru ondareko ondasunen zaintza eta babesa.

Probintzia-instalazioen erabiltzaileen segurtasuna.

Polizia-atazak egitea, bai errepide bidezko garraioaren ikuskapen-gaietan, bai errepideen kontserbazioan eta zaintzan.

Kidegoko gainerako unitate edo zerbitzuei laguntza ematea, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arauekin bat etorriz.

## Autonomia-erkidegoei atxikitako Polizia Nazionaleko unitateak 
Polizia Nazionalaren Kidegoak lau unitate atxiki ditu Valentzia, Andaluzia, Galizia eta Aragoiko erkidegoetan. Honako hauek dira:

[miniaturadeimagen|thumb|Polizia Nazionalaren [Valentziako unitate adskribatua|Valentziako autonomia-erkidegoari atxikitako Unitatearen polizia-ibilgailua.]]
[miniaturadeimagen|thumb|Polizia Nazionalaren [Andaluziako unitate adskribatua|Andaluziako autonomia-erkidegoari atxikitako Unitatearen polizia-ibilgailua.]]
[miniaturadeimagen|thumb|Polizia Nazionalaren [Galiziako unitate adskribatua|Galiziako autonomia-erkidegoari atxikitako Unitatearen polizia-ibilgailua.]]
[miniaturadeimagen|thumb|Polizia Nazionalaren [Aragoiko unitate adskribatua|Aragoiko autonomia-erkidegoari atxikitako Unitatearen polizia-ibilgailua.]]

Unitate hauek organikoki Barne Ministerioaren menpe daude Poliziaren Zuzendaritza Nagusiaren bitartez, Zuzendaritza Alboko Operatiboaren (DAO) barruan, baina funtzionalki eskumeneko agintari autonomikoen menpe daude. Agintea, zuzendaritza eta koordinazioa unitate bakoitzeko buruzagitzaren bitartez gauzatzen da.

## Udaltzaingoak 
[miniaturadeimagen|thumb|[Madrilgo Udaltzaingoa ren ibilgailua.]]
[miniaturadeimagen|thumb|[Bartzelonako Udaltzaingoaren ibilgailua]]

5.000 biztanletik gorako udalerrietan, udalaren menpe, polizia-kidegoak egon daitezke, tokiko tradizioaren arabera, udaltzaingoa, udal-polizia edo hiri-babesa (guardia urbana) deituak. Kidego horien artean, Madrilgo Udaltzaingoa eta Bartzelonako Udaltzaingoa nabarmentzen dira, Espainiako bi hiri garrantzitsuenen menpeko poliziak baitira.

### Funtzioak 
Udal bakoitzak bere udaltzaingoen eskumenak zabal ditzake udalerriaren eskakizunetan oinarrituta. Ulergarria da biztanle gutxiko udalerri bateko poliziaren funtzioak Madril, Bartzelona edo Valentzia bezalako hiri handietakoak baino askoz murritzagoak izatea; hiri horietako udaltzaingoek dotazio oso handiko kidegoak dituzte eta maiz, Madrilgo udalaren kasuan bezala, efektibo kopuruan polizia autonomiko batzuk gainditzen dituzte.

Nolanahi ere, martxoaren 13ko Segurtasun Indar eta Kidegoei buruzko 2/86 Lege Organikoak, 53. artikuluan, udaltzaingoak bere gain hartu behar dituen gutxieneko funtzioak adierazten ditu, honako hauek izanik, horiek zabaldu ahal izateari kalterik egin gabe:

Toki-erakundeetako agintariak babestea.

Haien eraikinak eta instalazioak zaintzea eta zainduak izatea.

Hirigunean trafikoa antolatzea, seinaleztatzea eta zuzentzea, zirkulazio-arauetan ezarritakoaren arabera, bitartekoek hala behar dutenean.

Hirigunean gertatutako zirkulazio-istripuengatik atestatuak egitea.

Polizia administratiboa udal-eskumeneko eremuaren barruan ordenantzei, bandoei eta gainerako udal-xedapenei dagokienez.

Polizia judizialaren funtzioetan parte hartzea, lege beraren 29.2 artikuluan ezarritako moduan.

Laguntza ematea istripu, katastrofe edo lazeria publikoko kasuetan, legeetan aurreikusitako moduan parte hartuz babes zibileko planen exekuzioan.

Prebentzio-izapideak eta delitu-egintzak prebenitzera bideratutako ekintzak egitea, segurtasun-batzordeetan ezarritako lankidetza-esparruan.

Espazio publikoak zaintzea eta Estatuko Segurtasun Indar eta Kidegoekin eta Autonomia-erkidegoetako Poliziekin lankidetzan aritzea manifestazioak babesten eta giza kontzentrazio handietan ordena mantentzen, horretarako eskatzen zaienean.

Konflikto pribatuen konponbidean laguntzea, horretarako eskatzen zaienean.

### Beste toki-kidego batzuk 
Era berean, ezaugarri jakin batzuk betetzen dituzten toki-erakundeek polizia-laguntzaile edo udal-jagole lanpostuak eta mugikortasun-agente kidegoak sor ditzakete udaltzaingoaren lana osatzeko. Kidego horien adibide gisa Madrilgo Udaleko Mugikortasun Agenteen Kidegoa dago. Oro har, kidego horiek, autonomia-erkidego bakoitzeko legediaren arabera aldatzen bada ere, udaltzaingo kidego bat sortu ezin duten baliabide gutxiko udalerrietan sortzen dira.[thumb|287x287px|MAESBB en patruila-ibilgailua [Alcalá de Henaresen|alt=]]
### Madrilgo Autonomia Erkidegoko Segurtasun Brigade Bereziak (MAESBB) 
Badago, gainera, salbuespen berezi bat: Madrilgo Erkidegoko Segurtasun Brigade Bereziak. Unitate hauek ez zuten polizia autonomiko bat osatzen, baizik eta Madrilgo Erkidegoak sortutako erakunde bat ziren, bere kabuz ordaindu ezin zuten udalerri txikiei udaltzaingo zerbitzua emateko eta tamaina handiagoko beste batzuen zerbitzua indartzeko ere, Madril hiriburua izan ezik.
[miniaturadeimagen|thumb|MAESBB helikopteroa [Daganzo de Arriban]]
Gaur egun eredua ESICAM179k ordezkatu du eta Madrilgo Erkidegoko kidego guztien prestakuntza IFISEn bateratu da.

## Polizia-funtzioak dituzten beste kidego batzuk 
Espainian, Segurtasun Indar eta Kidegoez gain (soilik *Segurtasun Indar eta Kidegoei buruzko martxoaren 13ko 2/1986 Lege Organikoak* adierazten dituenak direnak), eskumen desberdinak dituzten baina polizia-motako funtzio batzuk betetzen dituzten hainbat kidego daude.

### Aduanazaintza Zerbitzua 
[thumb|287x287px|«Fulmar» ozeano-jarduerako ontzia [Las Palmas de Gran Canaria|Las Palmasko arsenalean, Aduanazaintza Zerbitzuarena.]]
[thumb|287x287px|[Aduanazaintza Zerbitzua|Aduanazaintza Zerbitzuaren Eurocopter AS-365N-3 Dauphin 2a.]]

Aduanazaintza Zerbitzua (SVA) izaera polizialeko zerbitzu bat da, kontrabandoaren, kapitalen zuritzearen eta zerga-iruzurraren aurkako borrokan diharduena, eta organikoki Zerga Agentziako (AEAT) Aduana eta Zerga Berezien Departamentuaren menpe dagoena.

Bere operazioak eta ikerketak Kontrabandoa Jazarritzeko Lege Organikoan tipifikatutako delitu eta arau-hausteak zigortzera bideratuta daude, Espainiako lurralde osoan, bere aire-espazioan eta bere jurisdikzio-uretan; nahiz eta dituen baliabideek nazioarteko uretan droga-trafikoan diharduten ontziak atzematea eta ontziratzea ahalbidetzen dioten.

Horiei gehitu behar zaizkie Zerga Agentziak delitu ekonomikoen aldetik esleitutakoak, horien artean, ustelkeriaren aurkako borroka edo kanpo-merkataritzako iruzurren ikerketa, besteak beste. Bere funtzionarioek Agintaritzaren Agente izaera dute eta, betetzen dituzten misioak ikusita, su-armak erabiltzeko baimena dute.

### Portu Polizia 
thumb|Bilboko Portuzaintzaren ibilgailua
Portu Polizia Espainiako Portu Agintaritza bakoitzaren menpeko kidego uniformatu bat da, Estatuko Portuak Sustapen Ministerioan integratuta dagoelarik. Espainiako polizia-kidego zaharrenetako bat da, bere jatorria Karlos III.aren erregealdian dagoelarik, 1759 eta 1788 artean, Celadores-Guardamuelles Errege Kidegoa sortu zenean. Ondoren, armadako ofizialak eta karabineroak pixkanaka haien lerroetan sartzen joan ziren,  erdialdean Guardamuelles Errege Kidegoa bihurtuz. 90eko hamarkadaren hasieran Estatuko Portuen eta Merkataritza Ontzidiaren Legearen erreformak egungo izena eman zion: **Portu Polizia**.

Lehiaketa-oposizio bidez sartzen da, proba teorikoak, praktikoak, fisikoak eta psikoteknikoak gaindituz.

Polizia administratibo bat da, bere kideak agintaritzaren agenteak direlarik, udaltzaingoen antzeko eskumenak dituztenak (herritarren segurtasuna, trafikoa, emergentziak...) eta portu-operazioekin lotutako guztia ere badagokie (portu-uretan arau-hausteen kontrola, atrakatzeak, sarbideak, ingurumena, etab.), betiere dagokien portu-eremuen muga barruan.

Bereizi egin behar dira Estatuko Interes Orokorreko Portuetako Portu Polizia eta titulartasun autonomikoko Portuetakoa, kasuan kasuko autonomia-erkidegoaren menpeko legediak araututakoa.

Gaur egun sektorea profesionalizatu nahi duten hainbat ekimen daude, azken urteetako politika pribatizatzaileek gravitatez kaltetua, sarbide mugatuko estatuko titulartasuneko portu-eremuetan kokatuta egoteagatik polizia-kidego ezezaguna izatearen eragozpenarekin. Ekimen horiek Portu Polizia Segurtasun Indar eta Kidegoen Lege Organikoan sartzean, estatuko Portuen Zerbitzu, Polizia eta Erregimen Erregelamenduetan haien funtzioak eguneratzean, eta Portu Poliziaren Koordinazio Lege bat sortzean zentratuta daude.

### Baso-zaintzaileak, Landa-agenteak, Ingurumen-agenteak edo Ingurumen Polizia 
Baso-zaintzaileak, autonomia-erkidego edo udalerri bakoitzaren arabera kidego propioekin Landa-agenteak, Ingurumen-agenteak edo Ingurumen Polizia ere deituak, funtzionario publikoak dira, eta agintaritzaren agente izaera dute beren funtzioetan.

Administrazio publikoetakoak dira eta, beren araudiaren arabera eta korporazio-izendapen espezifikoa edozein dela ere, honako funtzio hauek dituzte esleituta:

Baso-izaerako ondasun juridikoen polizia eta zainketa.

Polizia judiziala zentzu generikoan, Prozedura Kriminalaren Legeko 283. artikuluko 6. atalak ezartzen duen bezala, baso-suteen delitu eta kausen ikerketan, flora eta fauna babesteko delituen, lurralde-antolaketaren aurkako delituen eta baliabide naturalen eta ingurumenaren aurkako delituen ikerketan.

Ingurumen-kudeaketa, administrazio-arau ingurumen-arauaren araberako ikuskapen eta kontrol funtzioak betez: mendiak, baso-suteak, ehiza, arrantza, eremu eta espezie babestuak, ingurumen-inpaktua, ingurumen-kalitatea, etab.

[thumb|325x325px|[Kataluniako *Agents Rurals*-en ibilgailua|alt=]]
Autonomia-erkidegoen menpeko kidegoak dira, eta udal mailan ere badaude puntualki batzuk funtzio berak kudeatzen eta betetzen dituztenak baina beren udalerri-mugen barruko natura-eremuetan.

Polizia administratibo bereziko funtzioak dituen kidegoa izan arren, hau da, eskumen jakin batzuekin soilik, eta polizia judizial generikokoa, funtzioak eta integrazioa, baita biztanleriak agenteekiko duen tratua ere, asko aldatzen da autonomia-erkidegoaren arabera. Adibidez, Gaztela eta Leonen ibilgailuek "Medio Ambiente" errotulazioa dute, Gaztela eta Leongo Ingurumen Agenteei erreferentziarik egin gabe (gainera Ingurumen Kontseilaritzan integratuta daude eta ez kidego independente gisa) eta ez dute polizia-ibilgailuaren V-1 argi-seinalerik. Kontrako aldean Agents Rurals-ak daude, izaera polizialagoa duten funtzioak betetzen dituztenak, adibidez haien uniformitatean eta irudi korporatiboan ikusten den bezala.

## Udal mailan 
* Udaltzaingoak
* Udal jagoleak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak