Manuela Beltrán

**Manuela Beltrán Archila** (Confines, Tunja probintzia (gero Santander), Kolonbia, 1724ko martxoaren 13a –  heriotza data ezezaguna) egungo Kolonbian jaiotako iraultzailea izan zen. Zergak neurriz kanpo gehitzearen aurkako protesta Los Rebelión de Los 1781ean katalizatzailea izan zen. 

## Biografia 
Manuela Beltránen bizitzari buruz ezer gutxi dakigu; izan ere, zantzu bakarra dago: 1724ko martxoaren 13an jaio zen Confinosen (Socorro Santander, Kolonbia), familia apal batekoa zen, tabakoak egiten zituzten espainiarren ondorengoa. Juan Beltrán eta Ángela de Archilaren alaba zen. "Herriko emakumea" zen, baina Juan Francisco Gutiérrez de Piñeres bisitari-erregeordeak jakinarazitako zerga berriei buruzko ediktuaren testua ezagutzeko behar adina irakurtzen zekiena. Erregeordea ordezkatzen zuen erregeordetzaren barruan. 

Granada Berrian, intendentzien sistema ezartzera iritsi ez zen tokian, bisitari-erregentea aukeratu zen; Juan Gutiérrez de Piñeresi egokitu zitzaion Granada Berrirako lehena izatea. Berori ikusle bisitari nagusiak izendatu zuen, eta Bogotako Santa Fe-ra iritsi zen 1778ko urtarrilean, Karlos III.aren botere guztiak eramanez Errege Ogasuna berrantolatzeko. Orduko erregeordeak, Manuel Antonio Flórezek, Cartagena de Indiasera joan zen Ingalaterraren aurka deklaratu berri zen gerrari erantzuteko, botere guztiak Audientziaren esku utzi zituen, bereziki erregeordearen esku. Audientziak sartutako neurri fiskalen artean, hainbat arrazoirengatik ordaintzen ez ziren zerga ugari kobratzea zegokion, besteak beste, Barloventoko Armadarena, zeinaren kobrantza Alcabalatik bereizita egitea erabaki zen. Barloventoko zerga, Alcabala bezala, salmenten gainekoa zen, eta, beraz, gizarte-klase guztien kontsumoei eragiten zien. Herri-protestak indar handiagoz azaltzen hasi ziren eremua El Socorro izan zen, erregeordetzako oparoenetako bat, baina, aldi berean, tabakoa ereiteko debekuak eta lurra edukitzeak eragindako arazoek eragin handia zutenetako bat.    

*"Gora Erregea eta hil gobernu txarra"*

Manuela BeltránManuela Beltrán, 1781eko martxoaren 16an, 57 urte zituela, herriak gertaera horren gainean zuen haserrea jaso zuenean, eta "*Viva el Rey y muera el mal gobierno*" (*"Gora Erregea eta hil gobernu txarra")* oihukatuz, masen buru zela alkatetzaren ate aurrera iritsi zen, erauzi eta simulatu egin zuen trastea paperarekin garbitzea, eta El Socorroko Udalaren ediktua aireratu zuen. Bertan, Armadaren eta Barloventoren zergen igoera finkatu eta iragarrita zegoen. Une horretan, Gutiérrez de Piñeres bisitari-erregeordeak ezarritako merkataritza-zergen aurkako matxinada baten buru izan zen. Azokako plazara joan ziren bi mila manifestatzaile baino gehiago alkatearen egoitzaren aurrean zauritu ziren. Horrek komuneroen iraultza ekarri zuen. Keinu hori izan zen gobernuaren aiurkako matxinada piztu zuen txinparta.  

Insurrekzioa bolbora bezala hedatu zen Virreinatoaren ipar-ekialde osoan zehar, gero haren erdialdera eta mendebaldera igarota. Herria, oihuka: *"Gora erregea eta behera gobernu txarra*! ", Juan Francisco de Berbe hautatua izan  zen jeneral, eta, Salvador Platarekin, Antonio Monsalverekin eta Francisco Rosillorekin batera, Komunaren Batzar Iraultzailea eratu zuen, eta handik etorri zen matxinada edo matxinada komunitarioa. Francisco de Miranda aitzindariak, Europatik herri-altxamendu hori gertutik jarraitu zuenak, Manuela Beltrán aipatzen du, hain matxinada sonatua hasi zuen heroi. Matxinada-jarrera hori Meridatik, Venezuelatik Pastoraino (Kolonbia) zabaldu zen Neogradon, eta kontzientzia sortu zen herrian garaiko gobernuaren aurka. Asko bat datoz herri-mugimendua independentziaren aldeko borrokaren aurrekaritzat hartzean.

## Heriotza 
Tropa errealistek fusilatu zutela uste da. Eguna eta tokia zehaztu gabe daude. Mendeko historiografiak iraultzaren aurreko nazionalismoaren sinbolo gisa berpiztu zuen, eta borroka emantzipatzailearen eta independentziaren lehen heroitzat hartu zuen.

## Aintzatespenak 
* Manuela Beltrán Unibertsitatea
* Interpretazio artistikoak bere jaioterrian: Socorro (Santander).
* 1981eko azaroaren 21ean, Manuela Beltránen omenezko estanpatxo bat zabaldu zen, Ignacio Castillo Cervantesen pinturarekin, komuneroen matxinadaren bigarren mendeurrena ospatzeko.
* Besteak beste, hainbat auzo zein hezkuntza-erakundek Kolonbia/Granada osoan hartu dute bere izena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Aguilera Peña, Mario: "*Los comuneros: guerra social y lucha anticolónimo*". Bogota, Kolonbiako Unibertsitate Nazionala.
* Artziniegas, Germán: "*20 000 comuneros hacia Santa Fe"*. Bogota: Pluma.
* Freide, Juan: "*Rebelión comunera. Dokumentuak".* Bogota: Colcultura.
* Gutiérrez, José Fulgencio: *"Galán y los comuneros*". Bukaramanga: Departamentuko inprimategia.
* Phelan, John Leddy: "*Herria eta erregea. Iraultza komunera Kolonbian, 1781*". Bogota: Carlos Valencia.
* Castellanos Tapias, Luis: *"El Alzamiento*". Bogota: Edicrón-Guadalupe. Nueva Granadako Erregeordetzako komuneroen matxinadari buruzko eleberria.

## Kanpo estekak