open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ganaltze

**Ganaltze** Zaraitzu ibaxako Galoze udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioak eskualdean.

1427n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Zaraitzuko Unibertsitatera pasa ziren, eta ondoen Galozeko Udalara.

Zaraitzu ibaxan kokatuta da, Atabea kiñoian. Bertako biztanleak *ganalztarrak* ziren.

## Izena 
Ganaltze toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Canales*
* nafar erromantzez edo aragoieraz: *Canales*

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Canales* (1366)
* *Garrares* (1534)
* *Gavares* (1567)
* *Canales* (1695)
* *Canales* (1704)
* *Canales* (1800)
* *Ganaltze* (1975)

## Ezaugarriak 
### Armarria 
Ganaltzeko armarria Zaraitzuko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

### Bandera 
Ganaltzeko bandera Zaraitzuko bandera da. Armarria, gainean kasket bat eta bi aldeetan lanbrekinak dituela irudikatzen da, baita azpian "Azkenean konta" goiburua duela ere. Bandera honek Zaraitzuko armarri eskuinerantz biratzea dauka San Andresen gurutze gorri baten gainean, hiruki berdez inguratua. Bandera hau bera da Zaraitzu osatzen duten herri guztientzat, Otsagabiarentzat izan ezik; izan ere, herri honek bandera bera erabiltzen du, baina hiruki urdinak ditu.

## Geografia 
Ganaltze Zaraitzu ibaxan barruan dago. Ibar hau Pirinioetako ibarra da, Aezkoa eta Erronkaribar ibarren artean. Ibarra zeharkatzen du Zaraitzu ibaiak, Irati ibaiaren adarrak.

### Inguru naturala eta kokapena 
Iruñea Nafarroako hiriburutik 71 kilometrora kokatzen da Zangozako merindadearen ipar-ekialdeko muturrean eta Zaraitzu ibaxan, Pirinioetatik gertu. Herria NA-178 errepideak zeharkatzen du bai eta, iparraldetik hegoaldera, Zaraitzu ibaiak ere. Aretako mendilerroak herria mugatzen du mendebaldean, Erremendia eta Beiegu ttonttorrak tartean.

### Klima eta landaredia 
Izizeren behealdeko guneetan, mediterraneoaren antzeko klima dago, eta gune altuetan, atlantiar motako klima. Oro har, bi klimak nahasten diren arren, batez besteko tenperatura aldakorra da puntu batetik bestera, 6º eta 10º bitartekoa. Prezipitazioa, berriz, 900 eta 1200mm ingurukoa da, eta urteroko egun euritsuak 115 dira, batez beste.

Jatorrizko landaredia pinu basatiek osatzen dute, basoen azaleraren %51,6. Basoak, oro har, udalerriaren ekialdean daude, eta pinuez gain, haritzak eta pagoak ere badaude, azken bi espezie hauek, gunerik euritsuenetan kokatzen dira. Birlandatutako espezieen artean, haritz amerikarra eta Austriako pinu beltza daude.

#### Estazio meteorologikoak 
Zaraitzun dagoen Ezpartza udalerrian, itsasoaren mailatik 695 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974n jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Zaraitzu ibaxako antzinako lekua. Uskartzetik hurbil zegoen, Galoze eta Zerrenkanogoitiren ondoan. 1366an su kapare bakarra zuen. Hurrengo mendearen hasieran despopulatu egin zen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
* Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), *Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV*, Iruñea, 1996. .

## Ikus, gainera 
* Galoze
* Pirinioak
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Ezkila tubular

**Ezkila tubularrak** musika-tresna bat dira, zehazki, metalez kolpatutako idiofono bat. Kanpai tubular esaten zaie, izan ere, haien soinua elizako ezkilena bezalakoa da, emulatu nahi dena. Jatorrizko kanpai handiak eta ez oso praktikoak orkestrara ez eramateko modu bat izan zen.

Tutu-formako kanpaiak 18 hodi metaliko (kobrezkoak edo letoizkoak) hutsak dira, eta armazoi batetik zintzilik daude. Hodi horiek mazo batekin edo birekin kolpatzen dira. Hodia goiko sekzioan jotzen da beti. Soinua geldiarazteko barra edo pedal bat erabiltzen da.

*Kanpai* (hodi) bakoitzak luzera desberdina du, nota desberdinak eskaini ahal izateko. Afinazioa ahalbidetzen du, eta, beraz, soinu zehatza duen musika-tresna da.

## Musika klasikoa 
Kanpai tubularrak 1860 eta 1870 bitartean agertu ziren lehen aldiz Parisen. John Harrington ingelesak brontzez egindako kanpai tubularrak patentatu zituen. Arthur Sullivan izan zitekeen orkestrako kanpai tubularretarako lehen konpositorea, 1886an. XX. mendearen hasieran, kanpai tubularrak antzerkiko organoetan ere sartu ziren efektuak sortzeko. Kanpai tubularrak, elizako kanpaien ordez, lehen aldiz erabili zituzten Giuseppe Verdik *Il trovatore* (1853) eta *Un balloon in maschera* (1859) operetan eta Giacomo Puccinik Toscan (1900).
Txaikovski konpositorearen *1812. Obertura* izan zen beste lan ezagun bat; izan ere, elizetako kanpaiak irudikatzeko erabiltzen dira, Frantziaren aurkako gerra irabazi dela esanez.

## Herri musika 
Mike Oldfieldek famatuak egingo zituen XX. mendean, 1973ko *Tubular Bells*-ekin. Instrumentu honen ekoizpena izugarri handitu zen, bildumagileek eta beste artista batzuek sortu zuten eskaria zela eta. Ondorengo sorkuntza askotan sartu zuten asmakuntza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David IV.a Georgiakoa

**David IV.a** edo **David Eraikitzailea** (; Kutaisi, 1073 &ndash; Tbilisi, 1125eko urtarrilaren 24a) Georgiako erregea izan zen 1089 tik hil zen arte.

Jurgi II.a Georgiakoa erregearen semea izan zen. Jurgi II.ak 1089an abdikatu zuen eta David errege koroatu zuten. Turkiar inbaditzaileak garaitu zituen Didgoriko batailan 1121ean eta herrialdetik kanporatu zituen. Armada eta administrazioa eraberritu zituen eta herrialdea bateratu eta Kaukasoko gehiengoa menderatu ahal izan zuen. Elizaren ongilea eta kultura kristauaren sustatzailea izan zen, eta Georgiako Eliza Ortodoxoak kanonizatu zuen. Georgiako Urrezko Aroko arkitektoa izan zen.
John Salazar

**John Tony Salazar** (1953ko  uztailaren 21a) Coloradoko 3. kongresu barrutiko kongresukide ohia da, 2005etik 2011ra arte. Alderdi Demokratikoko kidea da. Kongresuan emandako zerbitzuaren ostean, Coloradoko Nekazaritza Departamentuko Komisario izendatu zuten John Hickenlooper Gobernadorearen Kabinetean 2011n, eta komisario gisa erretiratu zela iragarri zuen 2014ko azaroan  

## Biografia 
Salazar Alamosan (Colorado) jaio zen, Emma M. (Montoya) eta Henry (Enrique) S. Salazarren semea.   Bere anaia txikia Ken Salazar senatari ohia da.

Salazar AEBetako armadan zerbitzatu zuen 1973tik 1976ra, eta nekazaria eta abeltzaina da.  Bere hezkuntza formala Adams State College-n enpresen administrazioan lizentziatua da 1981ean. Salazar Interneteko enpresa baten jabea zen, Spudseed.com, patatak merkaturatzen zituena, baita Monte Vista Production Credit Union eta Agro Engineering, Inc.-en zuzendari gisa ere .

Salazarrek Coloradoko hainbat erakunde publikotan aritu zen, besteak beste, Gobernadorearen Garapen Ekonomikoko Aholku Batzordean, Rio Grandeko Uraren Kontserbazio Barrutian eta Coloradoko Nekazaritzako Lidergo Foroan.  Coloradoko Nekazaritza Batzordean ere aritu zen 1999tik 2002ra Coloradoko Ordezkarien Ganberarako hautatua izan aurretik, 2003tik 2004ra arte. 

Salazar Mary Lou Salazarrekin ezkonduta dago eta hiru seme-alaba ditu: Esteban, Miguel eta Jesus. Manassan (Colorado) bizi dira.

Salazarren anaia txikia, Ken Salazar, Coloradoko Estatu Batuetako senatari ohia eta Barack Obama presidenteak izendatutako Barne idazkari ohia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benny Urquidez

**Benny Urquidez** (Los Angeles konderria, AEB, 1952ko ekainaren 20a) estatubatuar boxeolari eta hainbat diziplinatako borrokalaria da, arte martzialetako koreografoa eta aktorea. 

## Karrera 
**The Jet** ezizenez, eta borrokalarien eta borroka-artistaren familia batetik etorrita, Urquidezek arte martzialetan hasi zuen kenpoa eta gero Shotokan estiloko karatea ikasten. Full Contact borrokan aitzindaria izan zen Estatu Batuetan.   1974an egin zuen kontaktu puntualeko karatetik kontaktu osoko karaterako trantsizioa, AEBetan sortu zen urtean. Borroka askotan parte hartu zuen arau anbiguoekin eta estiloetan oso kontraste nabarmenekin. Ospetsua da, gainera, bost pisu-maila ezberdinetan sei munduko txapelak lortu izanagatik, bere 27 urteko ibilbidean ia galdu gabe. Bere porrot bakarra Muay Thai konbate oso polemikoan izan zen, zeren Urquidezek erakustaldi bakarra onartu baitzuen erabaki gabe, eta hori alde batera utzi zen borroka amaitzean.. 

1974 eta 1993 artean bere dokumentatutako errekorra 49-1-1 (garaipen-galerak-berdinketak) izan zen 35 KOrekin,  beste iturri batzuk aldatu arren. *Ratings* aldizkariak 63-0-1 (57 KO) ematen dio eta bere webgune ofizialean, Urquidezek 200-0, 63-0 (57 KO) tituluen defentsan. Gainera, "Helduen Gerriko Beltzaren Mailan" garaitu gabe egon zela dio, kontaktu osoko karatean sartu aurretik. Black Belt aldizkariak Urquidez "Urteko Lehiakidea" izendatu zuen 1978an. 

Noizean behin zinemako aktorea izan da, batez ere 1980ko eta 1990eko hamarkadetako akzio-filmetan Jackie Chan eta Jean Claude Van-Dammerekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ipse dixit

[thumb| [Zizeron|Marcus Tulio Zizeron politikari erromatarrak *ipse dixit* esaldia asmatu zuen, latinetik "berak esan zuen" bezala itzultzen dena.]]
***Ipse dixit*** ( latinez "berak esan zuen") frogarik gabeko baieztapena edo iritziaren adierazpen dogmatiko bat da.  Autoritate batek baieztatu duena egiatzat jotzea.

Proposamen bat ""horrelakoa da, den bezalakoa da, berak esan duelako"  esanez defendatzeko falaziak desitxuratu egiten du argumentua, eta autoritate baten aipuarekin frogatutzat ematen du: auzi-jartzaileak aitortzen du gai bat berez den bezalako dela, eta kontua ezin dela aldatu, kontuak ez duela bueltarik.

Askotan esapidearen bigarren hitza, *dixit*, besterik ez da erabiltzen. Esate baterako, horrelako esapide batean, testuinguru jakin batean: "zuzendariak *dixit*". Horrelako esaldia, modu ironikoan erabiliko da, ziur aski, ("zuzendariak esan duelako" eta kitto!; horrela da eta ez dago eztabaidatzerik).

## Historia 
Adierazpenaren latinezko jatorrizko forma Marcus Tullius Zizeron (K.a. 106–43) hizlari eta filosofo erromarrarengandik dator *De Natura Deorum* ( *Jainkoen* izaeraz) ikerlan teologikoetan eta greziar esamoldearen itzulpena da (esanahi berdinarekin).  *autòs épha* (  ), Pitagorasen dizipuluek arrazoi edo frogetara jo beharrean maisuaren adierazpenetara jotzeko egindako autoritatearen argudioa gehegikeriaz erabiltzen omen zuten. 

XVII. mendearen hasiera baino lehen, jakintsuek *ipse dixit* terminoa aplikatzen zuten beren gaiaren argudioak justifikatzeko, argumentuak lehenago Aristoteles (K.a. 384-322) antzinako greziar filosofoak erabili bazituen.  

### Ipse-dixitismoa 
XVIII.mendearen amaieran, Jeremy Benthamek ipse dixit terminoa *ipse* *-dixitism* esamoldera egokitu zuen.  Bentham-ek asmatu zuen terminoa argudio politiko ez- utilitarista guztiei aplikatzeko. 

### Erabilera juridikoa 
Lokuzioa mendebaldeko hiztegi juridikoan arrunt bilakatu da. Esaterako:

1997an, Estatu Batuetako Auzitegi Gorenak "aditu baten *ipse dixit*aren bidez soilik dauden datuekin konektatzen den iritzi frogaren arazoa" onartu zuen.  Era berean, Texasko Auzitegi Gorenak "erreklamazio bat ez da eutsiko edo eroriko lekuko kredentzial baten *ipse dixit* hutsean ". 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* 
*
Piano elektriko

**Piano elektrikoa** teklatuko musika-tresna elektrikoa da, soinua mekanikoki sortzen duena eta pastillen bidezko audio-seinale elektroniko bihurtzen duena. Sintetizadoreak ez bezala, piano elektrikoa ez da tresna elektronikoa, elektromekanikoa baizik.

1920ko hamarkadaren amaieran asmatu ziren lehen piano elektrikoak. Lehenengoetako bat Neo-Bechstein kola-piano elektrikoa izan zen, 1929koa. Seguruenik, sokarik gabeko lehen modeloa Lloyd Loarren «Vivi-Tone Clavier» izan zen. Piano elektrikoaren ospea 1950eko hamarkadaren amaieran hasi zen handitzen, eta 1970eko hamarkadan iritsi zen gorenera. Ondoren, soinu elektroniko aldatuak egiteko gai ziren sintetizadoreek ordezkatu zituzten, pieza mugikor mekanikoen desabantailarik gabe. Eredu asko etxean edo eskolan erabiltzeko diseinatu ziren, edo agertokian anplifikatu gabeko piano astun bat ordezkatzeko; beste batzuk, berriz, eskola edo unibertsitateetan piano-laborategietan erabiltzeko sortu ziren, ikasle batzuk aldi berean irakasteko, audifonoak erabiliz.

Bere tamaina eta pisua direla eta, piano digitalek jatorrizko tresna elektromekaniko asko ordezkatu dituzte. Hala ere, 2009an, Rhodes Music Corporation piano elektromekanikoen lerro berri bat sortzen hasi zen, Rhodes Mark 7 izenekoa.

## Kanpo estekak
Zubietamendi

Zubietan (Gipuzkoan) kokatzen den muinoa da.  

## Kokapena 
Gipuzkoako ipar ekialdean kokatzen da. Oria ibaiaren gainean, Irisasi (egun Andatza deritzona) mendiaren adar bat ekialderantz luzatzen da, Zubietan sartuz. Amirierrekak egiten du bien arteko muga. 

Gainik altuenak 309 metro ditu eta Txaldatxur deitzen da. 

## Ezaugarriak 
Zubietako herri-lurretatik sei milioi eta gehiago metro koadro lur (ia 631 hektarea) mendi basoak dira: gaztainadiak, sagastiak, hariztiak, txarak ... Zubietamendin, 160 hektarea gaztainaldi daude. 

Zubieta auzoan topa daitekeen parterik menditsuena eta basotsuena da. Hala izanik ere, deigarria suertatzen da bertan eraikia egotea Zubietako erraustegia. 

## Historia 
Arrasto megalitiko ugariak topa daitezke bertan. Aipagarriak dira Txaldatxurreko Lubakiak, 1936ko gerran, bi aldeek, errepublikaren aldekoek eta matxinoek, eraikiak. 

## Erreferentziak 
*

## Kanpo estekak 
*https://www.argia.eus/albistea/zubietako-arkaitzerreka-behin-ez-baina-bitan-kutsatu-zuen-erraustegiak-eta-arrainez-gain-15-ardi-hil-guardia-zibilaren-arabera
*https://www.argia.eus/albistea/sutea-piztu-da-zubietako-erraustegiko-biometanizazio-plantan
*https://www.argia.eus/multimedia/solasaldiak/zor-toxikoa-ala-alternatiba
*https://web.archive.org/web/20150623124646/http://usurbilondarea.noaua.com/default.cfm?atala=eraikuntza_militarrak&azpiatala1=karlistaldiak&azpiatala2=11  
*https://web.archive.org/web/20220216102502/https://www.berria.eus/paperekoa/1484/011/001/2014-03-22/120_metro_lubaki_36ko_gerra_biluzian.htm
Gazte Berriak saskibaloi kluba

**Gazte Berriak saskibaloi kluba** Antsoain herriko saskibaloi taldea da, Jon Aristu Gardek klubaren lehendakaria eta Lehiaketetako arduraduna da.

Klub hau federazio gehien dituzten Nafarroako kluben lehen 10en artean dago. FNB FEB barruan kokatu dezakegu 15 kategoria ezberdinetan izena emandako taldeak ditu

thumb|398x398px|Antsoaingo polikiroldegia

### Polikiroldegia: 
C. Mendikale, 1, 31013 Ansoáin, Navarra 
 

## Historia 
80.hamarkadean sortu zen antsoainen.

### Kategoriak:
Larratz

**Larratz** Burlatan 1976an sortu zen euskal dantza taldea da.

## Historia 
Burlatan zegoen “Beti Lagun" taldearen bitartez 1975an sorturiko dantzari-taldea da. Betidanik, Burlatan kokatu dira, eta bertako kultura landu izan dute bertako dantzak mantenduz. 1999an txikien lehendabiziko taldea eratu zuten. 2001an, **Larratzek**, bere 25. urteurrena ospatu zuen ikuskizun ugari eginez Euskal Herrian zehar.

## Ikuskizunak 
* "Hamaika dantzetako lurra" (1999-2001): Hor, k.a. II. mendetik gaur egunera arteko bizimodua nolakoa izan zen erakutsi zuten, musikaren, dantzaren eta landutako jantzien bitartez.

## Dantzatzen dituzten dantzak 
alt=Euskal dantzarik ezagunena|thumb|Aurreskua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Larratzen webgune ofiziala
* Larratzen youtubeko kanala.
Carmela Nieto

**Carmela Nieto Font** (Habana, Kuba, 1875eko martxoaren 6a - Ibidem, 1963ko apirilaren 23a) Kubako kazetari aitzindaria eta idazlea izan zen, eta bere liburuen artea *Las Aventura de Buchón eta Bajo mis ojos latinos* aipagarriak dira. Filantropoa eta feminista ezaguna ere izan zen.

## Biografia 
Mariano Nieto Mújica eta Carmen Victoria Font eta Madariagaren alaba bakarra. Hezkuntza gehiena atzerrian jaso zuen; lehenik Estatu Batuetan eta gero Madrilen, non aitak Brigadako Jeneralaren maila baitzuen Espainiako armadan. Han egin zuen lizentziatura, eta hainbat sari jaso zituen. 1900ean, John Stewart Durland AEBko finantzariarekin ezkondu zen, eta bost seme-alaba izan zituen: Rosa Teresa, John, Addison, Mariano eta Archibald. Adostasunez dibortziatu ondoren, Antonio Herrerarekin ezkondu zen 1913an, eta harekin Antonio eta Carmen Herrera izan zituen.

## Ibilbidea 
Habanako *El Fígaro*  aldizkarian hasi zen idazten 1904an. Urte pare bat geroago, 1906an, Karitate eta Zuzenketa Batzordeko kide hautatu zuten; era berean, Kubako Osasun Idazkaritzako Aldizkariko Liburutegi eta Prentsa Dibisioko lehen ofizialaren kargua jaso zuen. 1907rako, Habanako Osasun Batzordeko lehen emakumea izan zen.

1908an *El Mundo* egunkaria zuzendu zuen; egunkari berean *Lecturas del Hogar* orria idatzi zuen, gai moral eta orokorrei buruzko atala, fedeari, afektuei eta aholku onari buruzkoa. Horrez gain, asteroko literatura-gehigarri horrek literatura-lanak ere sartzen zituen maiz. Kubako eguneroko prentsan emakumeen atala landu zuen lehen emakumea izan zen.

*Revista Universal* aldizkarirako artikuluak idatzi zituen 1918tik 1920ra bitartean, eta 1919an Kubako Instrukzio Publikoaren Ataleko kide izan zen. Horri esker, hainbat ikasleri aholkuak eman zizkien bere idazkien bidez.

## Lanak 
Bere idazkiak ugariak izan ziren, haurtzarorako literaturatik hasi eta literatura politikoraino, bere lan ezagun batzuk hauek dira:

* *Para la historia* *de Cuba,* 1899.
* *Home Rule in Cuba Once More*, 1909.
* *Un grito de dolor y tres días de plegaria al milagroso San Lázaro*, 1923.
* *Bajo mis ojos latinos*, 1926.
* *Como se va el amor*, 1926.
* *Las Aventuras de Buchón*, 1926.
* *Unas memorias sobre la sociedad habanera,* 1926*.*

## Aktibismoa 
1919an Kubako Gurutze Gorriko kide izan zen. El Hospital del Rincón eraikitzeko dohaintzak egin zituen, lepra gaixoei pertsonalki arreta eman zien, besteak beste, leprosoen kausaren ongile handi edo "La Gran Dama del Rincón" gisa ezagutu zuten. Munduko mugimendu feministaren aktibista izan zen, eta emakumearen eskubideen ordezkari diren Ipar Amerikako erakundeetan afiliatu zen.

## Aitorpenak 
* La Cruz de Carlos Manuel de Céspedes bere kazetaritza-karreragatik.
* Errepublikaren Urrezko Domina, Habanako Udalak emana.

## Erreferentziak
Munduko Parkea

**Munduko Parkea**  50.000m karratu edapena eta San Francisco Javier ospital psikiatrikoarekin lurraldea partekatzen duen parke munizipala da. Iruñako Txantrea auzoan kokatuta dago.thumb|259x259px

## Izenaren zergatia 
thumb|238x238px
Izen hau dauka parkea bost zatitan bananduta dagoelako eta zati bakoitzean Kontinente bateko zuhaitzak eta landareak dituelako.

## Kontinenteak eta bere zuhaitzak 
*Asia: Japoniako aranak, paulowniak, sahatsak
*Europa: urkia, makala, altzifrea…
*Afrika: palmondoak, akaziak eta Atlaseko zedroak
*Ozeania: eukaliptoak eta akaziak
*Amerika: araukariak, magnoliak, sekuoiak

## Historia 
thumb|187x187px
1985ean eraiki zen, Ospitale Psikiatrikoaren lursail handi batean parke publikoa izateko.

## Instalazioak 
Bere instalazioak goizeko 7tik arratsaldeko 11ak harte irekitak daude. Haurren parke batekin, gimnasia egiteko zirkuituarekin eta wifiarekin.

## Erreferentziak
Behaketa (hezkuntza)

Errealitatetik informazioa jasotzea ahalbidetzen duen ebaluaziorako tresna da behaketa. Hainbat autorentzat, baliabide nagusia da behaketa egunerokoan gertatzen dena modu fidagarrian jasotzeko .

### FUNTZIOA 
Behaketak aukera ematen du hezkuntza prozesua hobeto ulertzeko eta ondoren esku-hartzeko. Hainbat autoren arabera, ikerketa ekintzan oinarritzen den hezkuntza paradigman, behaketa da  oinarrizko lanabesa hezkuntzan aritzen diren profesionalentzat. Hori dela eta, gomendatzen dute behaketa teknikak erabiltzen trebatzea.   

Behaketa eraginkorra izateko, lan taldean zer behatuko den definitzea eta nola egingo den adostea ezinbestekoa da. Zer behatu? Nola behatu? galderei erantzuteko behaketa tresnak sortuko dira. 

Behaketa tresnak, egoera anitzetan erabil daitezke: Guraso-bileretan; espazio, denbora, eta materialen  erabilpena aztertzean; bidelagunaren eskuhartzean, edo haurren berezko jokabideen seinaleak interpretatzean…

### DATUAK BILTZEKO TRESNAK 
Honako hauek dira, behaketaren bitartez datuak biltzeko tresna nagusiak:

####    Testuinguru zehatzak behatzeko tresna 
Hezkuntzako testuinguru zehatzak behatzeko, bidelagun taldeak sortzen duen tresna da.  Haurra, bidelaguna, edo/eta hezkuntza prozesuei buruzko datuak jasotzeko erabiltzen da tresna hori. Adibidez: psikomotrizitate saioa behatzeko tresna, esperimentazio tailerra behatzeko tresna, ahozkotasuna behatzeko tresna…  

####    Argazkiak eta bideo grabazioak 
Teknika audiobisualak  behaketa tresna oso baliagarria dira. Bidelagunari  aukera ematen dio  distantzia fisikoa zein emozionala hartzeko behatzen ari den pertsona horretatik.

####     Autobehaketa 
Bidelagunak bere burua behatzeko erabiltzen duen tresna da. Ohikoena eta erabilgarriena bideo eta audio grabazioak dira. Testuinguru zehatzak behatzeko tresnak bezala, jasotako datuak  lantaldean adostutako bidelagunaren definizioaren arabera interpretatuko dira.

####    Egunerokoa  
Gertatutakoaren gaineko oharrak, hausnarketak, interpretazioak, hipotesiak eta azalpenak biltzeko teknika da. Ideiak garbiago izaten laguntzen du, idaztean zehaztasuna eta argitasuna eskatzen duen ariketa delako. Gainera, behin baino gehiagotan irakurtzeko aukera eskaintzen du eta hau oso positiboa eta esanguratsua da, egindako esku-hartzeen inguruan gehiago hausnartzeko. Erabilgarria da haurra zein **bidelaguna** behatzeko. Porlánek (2008)

====     Ohar anekdotikoak, bidelagunaren sentikortasuna neurtzeko tresna (NCKO sensytivy scale), haurraren ongizate emozionala neurtzeko tresna (Escala de Leuven) …  (tresnen argazkia)

###          LABURPENA 
Laburbilduz,  ikerketa ekintzan oinarritzen den hezkuntza paradigman, BEHAKETA ezinbesteko tresna da . Ahalegina eskatzen dio bidelagunari, bere inplikazioa areagotzeko, haurrekiko sentikortasun maila igotzeko eta autokontzientzia pizteko. Guzti hori ematen bada, esku-hartzearen kalitatea hobetuko da eta horrekin batera hezkuntza.

**Erreferentziak**
Timothy Cheruiyot

**Timothy Cheruiyot** (1995eko azaroaren 20a) keniako distantzia ertaineko korrikalaria da.  Urrezko domina irabazi zuen 1500 metrotan 2019ko Dohako, Qatarren Munduko Atletismo Txapelketan eta zilarrezko domina 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan proba berean. Cheruiyotek ere zilarrezko domina irabazi zuen 2017ko Munduko Txapelketan 1500 metroko proban, eta 1500 metroko Diamante Liga ere lau alditan irabazi du: 2017an, 2018an, 2019an eta 2021ean.

## Nazioarteko emaitzak 
## Marka pertsonalak 
; Outdoor

* 800 metro - 1:43,11 (Nairobi 2019)
* 1500 metro - 3:28,28 (Monaco 2021)
* Mila bat - 3:49,64 (Eugene 2017)

; Progresioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Chelimo

**Paul Kipkemoi Chelimo** (1990eko urriaren 27a) distantzia luzeko atleta estatubatuarra da. 2016ko zilarrezko domina olinpikoa eta 2020ko brontzezko domina olinpikoa da 5000 metroko proban. 2017an, proba berean, Londresen egin ziren Munduko Atletismo Txapelketan brontzezko domina lortu zuen ere.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mohammed Ahmed (atleta)

**Mohammed Ahmed** (1991ko urtarrilaren 5a)  Kanadako distantzia luzeko korrikalaria da.  Hiru aldiz olinpikoa, bere herrialdeko atletarik arrakastatsuena da distantzia luzeko lasterketetan, 5000 metroetan domina lortu zuen lehena bai Munduko Txapelketan (brontzea 2019an) bai Olinpiar Jokoetan (zilarra 2021ean).

Gainera, bi aldiz zilarrezko domina irabazi zuen Commonwealtheko Jokoetan 5.000 metroko eta 10.000 metroko probetan, eta 2015eko txapeldun panamerikarra izan zen 10.000 metroko proban. Historiako hamaikagarren 5000 metroko denborarik azkarrena du, eta hainbat errekor ezarri ditu estatuan eta eremu geografikoan.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jacob Kiplimo

**Jacob Kiplimo** (2000ko azaroaren 14a) Ugandako distantzia luzeko korrikalaria da, pista lasterketako probetan parte hartzen duena. 2020ko maratoi erdiko munduko txapelduna da. 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan bere herrialdea ordezkatu zuen. Sebei etniako kidea da Kiplimo, Kenian kalenjin esaten zaien talde berekoa funtsean.

2017ko IAAF Munduko Kroseko Junior txapelduna da. 2019an, Munduko Kros Txapelketan zilarrezko domina lortu zuen 18 urterekin. 2021eko azaroaren 21ean, Kiplimok Maratoi Erdiko Munduko Errekorra ezarri zuen Lisboan 57:31ean.  2020ko Udako Olinpiar Jokoetan domina irabaztea lortu zuen. 10000m-ko proban brontzezko domina lortu zuen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Marka pertsonalak 
* 1500 metro : 3:50,24 min (2016)
* 3.000 metro : 7:26,64 min (2020) **9. garai guztietakoa**
* 5000 metro : 12:48,63 min (2020) **13.** **garai guztietakoa**
* 10.000 metro : 26:33,93 min (2021) Ga**rai guztietako** **7.a**
* Maratoi erdia : 57:31 (2021) **1. garai guztietakoa**
* 10K lasterketa : 27:31 min (2019)
* 10K lasterketa : 26:41 min (2018ko abenduaren 31) (inoizko markarik azkarrena (garai hartan), baina ez zen ofizialki munduko errekor gisa berretsi, ibilbidea maldan beherako izaeragatik). 

IAAF Profileko informazio guztia. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lamecha Girma

**Lamecha Girma** (2000ko azaroaren 26a) Etiopiako atleta bat da, 3000 metroko oztopoko proban espezializatua.  Etiopia ordezkatuz 2019ko Munduko Atletismo Txapelketan, gizonezkoen 3000 metro oztopo proban parte hartu zuen eta bertan zilarrezko domina irabazi zuen, Etiopiako errekor nazional berria ezarriz, 8:01.36.  2020ko Udako Olinpiar Jokoetan Girmak zilarrezko domina irabazi zuen 8:10.38 denborarekin.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benjamin Kigen

**Benjamin Kigen** (1993ko uztailaren 5a) keniako atleta batda, 3000m oztopo proban aditua. 2018ko Prefontaine Classic-en 3000 metroko lasterketa irabazi zuen, Conseslus Kipruto egungo munduko txapeldunari eta Evan Jager zilarrezko domina olinpikoari, 57,89 segundoko azken itzuliarekin, irabazita. 2019ko Afrikako jokoetan urrezko domina irabazi zuen.

Keniako Baringo konderrikoa da eta Amos Kiruirekin entrenatzen du Isaac Rono entrenatzailearen eskutik. 

Bere marka pertsonala 8:05.12 da (Monako 2019).

Benjamin Kenya ordezkatzeko sailkatu zen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan , non brontzezko domina irabazi zuen 3000 m-ko oztopo proban.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alison dos Santos

**Alison Brendom Alves dos Santos** (2000ko ekainaren 3a) 400 metro hesietan espezializatutako atleta brasildar bat da.

2020ko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen eta probaren historiako 3. atletarik azkarrena da, 2019ko Munduko Txapelketan finalista izateaz gain, 2019ko Panamerikar Jokoetan urrezko domina lortu zuen eta gaur egun Hego Amerikako errekorra du 400 metro hesietan. 2024ko Olinpiar Jokoetan ere brontzezko domina eskuratu zuen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Marka pertsonalak 
* 400 m hesiak: **46,72** –  Tokio, 2021eko abuztuaren 3a
* 400 m: **45,78** –  Cali, 2019ko ekainaren 15a
* 4x400 m erreleboa: **3:04.13** –  Lima, 2019ko maiatzaren 26a

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Escudella

**Escudella** Kataluniako salda tipikoa da. Mota askotako haragia (“carn d’olla” edo eltzeko haragia), txitxirioak, patatak eta aza irakitean sortutako salda da. Tipula, porrua, apioa, azenarioa eta baratxuri-ale bat edo bi gehitu ohi zaizkio saldari. Plater beroa denez, neguan kontsumitu ohi da. Zapore bizi eta gazia du, osagaien aniztasunak baldintzatua. Ez du errezeta zehatzik, plater tradizionala izanik  familia bakoitzak bere erara prestatzen baitu.

## Osagaiak 
Eltzeko haragia (“Carn d’olla” ), odolki beltza eta zuria, haragi-bola (“pilota” katalanaz), txahalkia, arkumea, oilo edo oilasko bularra, txerri belarria eta urdaia izaten ditu. Eltzeko haragia barazkiekin eta saldarekin batera zerbitzatzen da edo dena bereizita.

“Pilota” eltzeko haragiaren oso zati berezia da, haragi txikitua arrautzarekin, baratxuriarekin, perrexilarekin, piperbeltzarekin eta gatzarekin nahastuta saldarekin egosten da, ondoren , albondiga handi eta obalatua osatzeko.

## Historia 
Escudella eta carn d’olla Europako zopa dokumentatuetan platerik zaharrena da. XIV. mendean, katalan guztiek egunero jaten zuten platera zen. Nekazari-familietan uztaren hondakinak eta despentsatik jasotzen zituzten beste elikagai batzuen eltzekoan du jatorria. Osagai zehatzak norbanako ekonomiaren eta sasoi bakoitzean baratzean zuenaren araberakoak ziren, alegia.

Eltzeko haragia sobratzen bazen, zartaginetik pasatzen zen, edo hotz zerbitzatzen zen. Leku batzuetan, patatekin eta haragiarekin zerbitza zitekeen. Patata gehitzearena nahiko berria da, osagai hori ez baitzen sartu Amerikarekin harremanetan jarri eta mende bat edo bi pasa arte.

## Gabonetako escudella 
Plater honen aldaera bat Eguberri eguneko bazkariaren ohiko lehen platera da. “Galet” izeneko orea gehitzen zaio saldari. Galet horietaz gain, hona hemen beste osagaiak: “pilota”, lau haragi mota: txerrikia, txahalkia, arkumea eta oilaskoa eta zazpi barazki mota: txitxirioak edo babarrunak, patatak, arbia, azenarioa, apioa, aza berdea eta txiribia. Errezetan lau haragi horiei erreferentzia egiteko lau ebanjelistak aipatzen dira eta zazpi sakramentuak barazkiei dagokienez.

## Kanpo estekak
Lukas Weißhaidinger

**Lukas Weißhaidinger** (1992ko otsailaren 20a) austriar disko-jaurtitzailea eta pisu- jaurtitzailea da. 2011n Europako junior txapeldun izan zen eta Austriako errekorra du gizonezkoen disko jaurtiketan. Brontzezko dominak irabazi zituen 2018ko Europako Txapelketan, 2019ko Munduko Atletismo Txapelketan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan . 

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jakub Vadlejch

**Jakub Vadlejch** (1990eko urriaren 10a) atleta txekiarra da, xabalina jaurtiketan aditua dena.  Txekiar Errepublika ordezkatuz hiru Olinpiar Jokoetan hartu du parte, 2012, 2016 eta 2020an, eta 2020an zilarrezko domina irabazi zuen. Lau aldiz ordezkatu du bere herrialdea Atletismoko Munduko Txapelketan (2011, 2015, 2017 eta 2019), 2017an zilarrezko domina irabazita, eta lau aldiz lehiakide izan da Europako Atletismo Txapelketan (2010, 2014, 2016 eta 2018). 2016ko IAAF Diamond League titulua ere irabazi zuen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Zirkuituko garaipenak 
; Diamante Liga

* Garaile orokorra: 2016
* Londresko Sari Nagusia: 2016
* Areva Topaketa: 2016
* Weltklasse Zürich: 2016

## Denboraldiko marka onenak 
* 2008 – 76,57 m
* 2009 – 81,95 m
* 2010 – 84,47 m
* 2011 – 84,08 m
* 2012 – 80,40 m
* 2013 – 75,85 m
* 2014 – 82,97 m
* 2015 – 86,21 m
* 2016 – 88,02 m
* 2017 – **89,73 m**
* 2018 - 89,02 m
* 2019 - 85,78 m
* 2020 - 84,31 m
* 2021 - 86,67 m

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simon Pettersson

**Simon Pettersson** (1994ko urtarrilaren 3a) disko jaurtiketan espezializatutako atleta suediarra da.  2017ko Munduko Txapelketan bere herrialdea ordezkatu zuen finalean hamaikagarren postua lortuz eta 2018ko Europako Txapelketan laugarren postuan bukatu zuen finalean.

Probako bere marka pertsonala 2021ean Växjön, Suedian, egin zuen 69,48 metroko jaurtiketa eginez.  Lehenago dekatloian ere parte hartzen zuen.

Petterssonek 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta zilarrezko domina irabazi zuen 67,39 metroko jaurtiketarekin.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vítězslav Veselý

**Vítězslav Veselý** (1983ko otsailaren 27a) txekiar xabalina jaurtitzailea da. Brontzezko bi domina irabazi zituen Olinpiar Jokoetan, 2012an eta 2020an.  Munduko Txapelketei dagokienez, urrezko domina lortu zuen 2013ko ekitaldian Moskun. Europako txapelketetan ere hainbat domin lortutakoa da. 2012an Helsiinkin urrezko domina lortu zuen, 2014an, Zurich-en zilarrezkoa eta 2016an ere zilarrezko domina lortu zuen Amsterdam-en.

## Nazioarteko emaitzak 
## Denboraldietako onenak 
* 2002 – 73.22
* 2006 – 75,98
* 2007 – 79,45
* 2008 – 81.20
* 2009 – 80,35
* 2010 - 86,45
* 2011 - 84.11
* 2012 - **88.34**
* 2013 - 87,58
* 2014 - 87,38
* 2015 - 88.18
* 2016 - 84,82
* 2017 - 82.29
* 2018 - 82.30
* 2019 - 82.85
* 2020 - 83.03
* 2021 - 85.44

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Eva Istúriz García

**María Eva Istúriz García** (Iruñea, 1965ko uztailaren 14a) Nafarroako ekofeminista, berdintasunerako teknikaria eta Nafarroako Berdintasunerako Institutuko zuzendari kudeatzailea da.

## Biografia 
Iruñean jaio zen 1965ean. Geografia eta Historian lizentziaduna da, Zaragozako Unibertsitatean (1988). Aditua da aukera-berdintasuna garapen iraunkorreko eta Tokiko Agenda 21eko proiektuetan integratzen.

2019ko irailaz geroztik, Lehendakaritza, Berdintasuna, Funtzio Publikoa eta Barne Departamentuko Nafarroako Berdintasunerako Institutuko zuzendari kudeatzailea da. lehenago Nafarroako Berdintasunerako Agenteen Elkarte Profesionaleko (Apa–Nabale) lehendakaria izan zen.

Irakasle gisa laguntzen du Nafarroako Unibertsitate Publikoa garatzeko Generoko eta Hezkuntzako Adituen Titulu Propioan eta Errioxako Unibertsitatean berdintasun arloko hainbat ikastarotan. Gainera, Valladolideko Unibertsitatean eta Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan genero eta feminismoei buruzko nazioarteko biltzarretan hainbat txosten aurkeztu ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eva Istúriz: "Toda la sociedad debe implicarse en la lucha contra la violencia de género en estos momentos" en *Onda Vasca*, 26 de marzo de 2020.
* Jornadas Investigación con Dimensión de Género- Universidad Pública de Navarra, Segunda jornada 8 de octubre 2021,
* "Antes de la covid ya existían la pandemia de violencia de género y la crisis de los cuidados"- *Noticias de Navarra*, 07 de marzo de 2021
* Eva Istúriz, entrevista con la Fundación Visiona.
Joseph A. Unanue

**Joseph Andrew Unanue** (1925eko martxoaren 14a - 2013ko ekainaren 12a) Unanue familiaren Goya Foods-eko presidentea izan zen, Ameriketako Estatu Batuetako hispaniar elikagaien enpresarik handiena.

## Hasierako urteak 
Unanueren aita, Prudencio Unanue Ortiz, Villasana de Menan jaio zen, Burgos probintzian, Espainian. Puerto Ricora emigratu zuen, eta han Carolina Casal izeneko espainiar gazte bat ezagutu zuen, gurasoek ere Galiziatik Puerto Ricora emigratu zuten. 1921ean uhartean ezkondu ziren eta handik gutxira New Yorkera joan ziren bizitzera eta Brooklynen kokatu ziren, non Joseph Unanue jaio zen.    

Prudencio Unanue Estatu Batuetan jarduten zuten enpresa espainiarentzako merkataritza-agente gisa lan egin zuen. Laster konturatu zen New Yorken produktu hispanoen beharra zegoela, eta 1936an Goya Foods sortu zuen, elikagaiak banatzeko enpresa, Manhattanen .    

Prudencio Unanuek oso serio hartu zuen bere seme-alaben hezkuntza eta eskola katolikoetan matrikulatu zituen. Joseph St. Joseph Grammar School-en eta geroago St. Cecilia High School-en ikasi zuen. Txikitatik eta eskolan ez zegoenean, Unanue eta bere anaiak familiako negozioan lan egin zuten. Bere lan berezia olibak botilaratzea zen. 1943an, batxilergoa amaitu zuen, baina, Bigarren Mundu Gerra goren unean zegoela, Estatu Batuetako armadan errekrutatu zuten.    

## Bigarren Mundu Gerra 
Oinarrizko prestakuntzaren ondoren, Unanue Tacoma-ko (Washington) Puget Sound-eko Unibertsitatera joan zen. Hala ere, gerraren intentsitatea zela eta, laster bidali zuten gudu-zelaira. 1944an, bere armadako konpainia Frantzian lehorreratu zen eta laster George S. Patton jeneralaren 3. armadan  sartu zen Ardenetako Guduan. Unanuek 19 urte besterik ez zituen eta lehen mailako soldadua zen bere sarjentua erasoan hil zutenean. Ondoren, landa sarjentu izendatu zuten eta pelotoiburu izendatu zuten. Unanuek bere segurtasun-gizonak atera zituen eta Brontzezko Izarra eman zioten bere ausardiagatik.     

## Goya Foods 
1946an, etxera itzuli zen, Washington DCko Amerikako Unibertsitate Katolikoan matrikulatuz, eta Ingeniaritza Mekanikoan lizentziatu zen. Familiako negozioan sartu zen, Tony eta Frank Unanue anaiekin batera. Elikagaien industriaren alderdi guztiak ikasi zituen. Hasieran, A&P eta Safeways bezalako supermerkatu handiei ez zitzaien interesatzen hispaniar demografia kontuan hartuta ezer saltzeko. Azkenik, Ameriketako Estatu Batuetara etorkin hispanoen olatuarekin, supermerkatuen industria ohartzen hasi zen. Goya Foods produktuak hornitzen hasi zen Harlemeko Safeway-ren supermerkatua eta gainerakoak handik gutxira.    

1956an, Carmen Ana Casal de Unanuerekin ezkondu zen, Puerto Ricoko arte-bilduma eta filantropoarekin, eta harekin sei seme-alaba eta 16 biloba izan zituen.    

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ellis Island Ohorezko Domina
* Goya Foods presidentea Zu zara; Semea ere kendu zuten Familia-kolpean
* Jopeph A. Unanue Latino Institutua
Persiaren konkista musulmana

**Persiako musulmanen konkista** Islama sortu eta zabaltzen hasi eta gutxira gertatu zen. Sasandar inperioaren amaiera ekarri zuen 644an, sasandar dinastia erori zen geroxerago 651n eta ondorio gisa ekarri zuen Iran edo Persian mendeetan nagusi izan zen zoroastriar erlijioa gainbehera etortzea. 

## Konkistaren aroa 
Arabiarrak 633an sartu ziren lehen aldiz Sasandar lurraldean, Khalid ibn Walid jeneralak gaur Irak dena inbaditu zuenean, hala ere Khalid beste fronte batera itzuli zen, eta musulmanek konkistatutako lurraldeak galdu zituzten persiar kontraerasoetan.

Bigarren inbasioa 636an hasi zen Shad ibn Abi Uakas delakoak zuzendua- Kadesiako guduan garaipen giltzarri batek Persiako mendebaldeko  kontrola kendu zien sasandarrei. Zagros mendiak hesi eta muga natural bihurtu ziren urte batzuez Kaliferri rasidar ortodoxoaren eta Sasandar Inperioaren artean. 

Hala ere, defentsan jardun beharrean, etengabeko erasoetan tematu ziren persiarrak eta, ondorioz, Omar kalifak Sasandar Inperioaren inbasioa agindu zuen 642an, eta inbasioa erabateko konkistarekin amaitu zen 644. urtearen erdialdean. Persiaren konkista azkar honen ondoren, Medinako Omar kalifak estratega militar eta politiko handi gisa zuen puztu zuen bere ospea. 

## Persiar ikuspegi nazionala 
Hain konkista azkarrak zabaldu zuen ustea persiarrek defentsarik ezarri ez zutela. Baina Irango historialariek arabiar iturriak erabili dituzte beren teoria ilustratzeko, "historialari batzuek diotenaren aurka, iraniarrek benetan arabiar inbaditzaileen aurka borrokatu zuten". Honek nazionalismo persiar edo irandar baten indarra adierazten du, funtsean herrialdea ia guztiz musulmana bihurtu arren, arabiar eragin eta kulturarekiko distantzia gorde baitute persiarrek, mespretxua ez denean.  Ikuspegi horrek dio, gainera, behin konkistatuta, politikoki, persiarrak kulturalki arabiarren aurka egiten hasi zirela, adibidez, persiar hizkuntza eta kultura mantenduz. Hala ere, Islama biztanleriaren gehiengoak bereganatu zuen, arrazoi politikoengatik edo soziokulturalengatik, eta erlijio nagusi bihurtu zen. 

### Xiismoaren hegemonia berantiarra 
Gainera, musulmanak nagusi bihurtu arren Iranen, herrialdearen aldaera islamiko gaur nagusia, xiismoa, ez zen konkistarekin gertatu. Izatez, 16. mendean, Europan erreforma protestantea hainbat herrialdetan zabaldu zen garaian, orduan ezarri zen xiismoa erlijio ofizial gisa Iranen, safavidar dinastiaren hegemonia gertatzean. 

Konkistatik mende horretara arte, arabiar eta turkiar elite militarrek eta dinastiek kontrolatu zuten nagusiki Iran, eta sunismoa nagusi izan zen, eta safaviden iritsiera botere autoktono persiar nazional baten berrindartzea izan zen neurri batean, nahiz eta jatorrian hauek ere erro turkiarrak izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Armand Guillaumin

**Armand Guillaumin** (Paris, 1841eko otsailaren 16a - Orly, 1927ko ekainaren 26a) frantziar margolari inpresionista izan zen.

Suitzako Akademian ikasi zuen eta han Paul Cézanne eta Camille Pissarro ezagutu zituen. Zortzi erakusketa inpresionistetatik seitan parte hartu zuen. 1886an Vincent Van Goghen lagun egin zen. Loteria irabazi ondoren, 1891tik margolaritzan bakarrik aritzeko aukera izan zuen eta funtzionario-lana utzi zuen. Kolore biziak eta Paris aldeko eta Mediterraneo aldeko paisaiak erabili zituen. Crozant eskolako burua izan zen.

## Iruditegia 

Guillaumin Armand The Seine.jpg|*Sena,* 1867
Jean-Baptiste Armand Guillaumin 001.jpg|*Zuloa elurretan,* 1869, Musée d'Orsay
Jean-Baptiste Armand Guillaumin 002.jpg|*Paisaia*, 1870
Armand Guillaumin - View of the Seine, Paris - Google Art Project.jpg|*Senako ikuspegia, Paris*, 1871, Museum of Fine Arts, Houston
Guillaumin SoleilCouchantAIvry.jpg|*Eguzkia sartzea Ivryn* (*Soleil couchant à Ivry*), 1873, Musée d'Orsay
Guillaumin LaPlaceValhubert.jpg|*La Place Valhubert,* 1875
Armand Guillaumin - River Scene - Google Art Project.jpg| *Ibai-eszena*,  c. 1890
Armand Guillaumin Les Meules.jpg|*Belar-metak*, c. 1890-1895
Agay by Jean-Baptiste Armand Guillaumin, Bass Museum of Art.jpg|*Agay*, circa 1901
MuMA - Guillaumin - Paysage de neige à Crozant.JPG|*Paisaia elurtua Crozanten*
'Landscape with Ruins' by Jean-Baptiste Armand Guillaumin, 1897.JPG|*Paisaia aurriekin*, 1897

## Kanpo estekak
Uraren bazterrean

***Uraren bazterrean*** (), ***Zingirako gaizkileak***, ***Gizon guztiak anaiak dira***, ***Zingirako gizonak*** edo ***Liang mendiko zingirak*** izenez ere ezaguna, txinerazko literaturako lau eleberri klasiko garrantzitsuenetako bat da.

Shi Nai'an egiletzat hartzen dute eta txineraz idatzita dago. Istorioa, Song dinastiaren garaian girotua, legez kanpoko 108 gaizkilez osatutako talde batek Liang mendian (edo Liangshan zingiran) topo egin zuela kontatzen du. Indar armatu handi bat osatuz, gobernuak amnistia eman eta atzerriko inbaditzaileei aurre egiteko eta matxinoen aurka borrokatzeko kanpainetan bidaliko dituzte. Jatorrian, eleberriaren izenburua txineraz *Jianghu Haoke Zhuan* (江湖豪客傳) zen, batzuetan *Zhongyi Shuihu Zhuan* (忠義水滸傳) bezala idazten zuten.

Eleberria, bertoko fikzioaren lehen "maisulanetako" bat bezala goraipatua, bere umorearen "nagusitasun eta kontrolagatik" eta bere tonuagatik ezagutzen zuten. Lana hizkuntza bizi, umoretsu eta bereziki lizunaren erabileragatik ere ezagutzen zuten. Hala ere, Ming dinastiako hainbat kritikok "likitsa" zela salatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Missuna

**Anna Boleslavovna Missuna** (1868ko azaroaren 12a – 1922ko maiatzaren 2a) geologa, mineralogista eta paleontologa poloniarra izan zen, Errusian jaioa.

## Lehen urteak 
Anna Boleslavovna Missuna Vitebsk probintzian jaio zen (orduan Errusiar Inperioaren zatia zena, eta orain Bielorrusia dena). Haren gurasoak poloniarrak ziren. Bere heziketa hasieran  Riga hirian izan zenez, alemanez hitz egiten ikasi zuen; eta ondoren Moskun, goi-mailako hezkuntzarako beka bat lortu zuen 1893tik 1896ra. Bere Mineralogiako ikasketak Vladimir Vernadskyrekin eta Evgraf Fedorov kristalografoarekin jarraitu zituen.

## Lan zientifikoa 
Anna Missunaren lehen geologia idazkia 1898an agertu zen, amonio sulfatoaren forma kristalinoen azterketa batean. L. V. Yakovlevarekin batera idatzi zuen Amonio sulfatoari buruzko artikulua Moskuko Elkarte Naturalistaren aldizkarian argitaratu zen.  Maiz lan egin zuen biltegi kuaternarioen azterketan V. D. Sokolov-ekin batera. Morrena finituari buruzko artikulu zientifikoak idatzi zituen Polonian, Lituanian eta Errusian, Bielorrusiako eta Letoniako ezaugarri glaziarrak eta Krimeako koral jurasikoak. Artikuluak eta monografiak argitaratu zituen, bai errusieraz bai alemanez.

1907tik 1922ra, Anna Boleslavovna Missuna kimika-irakaslea izan zen bere alma materrean, Moskuko Teknologia Kimikoen Estatuko Unibertsitatean (garai hartan, Moskuko Emakumeentzako Goi Mailako Ikastaroak), V. D. Sokolovi lagunduz. Petrografia, paleontologia, geologia historikoa eta geografia historikoa ere irakatsi zituen. Anna Missuna 1922an hil zen, 53 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goya Foods

**Goya Foods Inc.** elikadura-marka ezaguna da, Amerikako herrialde hispano askotan eta Estatu Batuetan jarduten duena, bere egoitza Jersey Cityn, New Jerseyn, Ameriketako Estatu Batuetan du. 

Beti bere jatorriari, benetako espainiar janari tradizionalari, fidelak izan badira ere, konpainiak Puerto Ricoko sukaldaritzan ere ausartu zen hasieran, eta geroago, 1990eko hamarkadaren hasieran, Mexikoko, Erdialdeko eta Hego Amerikako sukaldaritzan. AEBetako elikagaien konpainiarik handiena bihurtu da hispanoen eskuetan eta bere jabea, Unanue familia, Estatu Batuetako bigarren familia hispanorik aberatsena da, 750 milioi dolarreko dirutza balioztatuarekin.  Goya 1936an sortu zuten Prudencio Unanue Ortiz (1886-1976) Villasana de Menako (Burgos) Espainiako gazte batek eta Carolina Casal Unanue (1890-1984), Caldas de Reyesko (Pontevedra) Espainiako galiziarrak. Biak Puerto Ricora emigratu zuten eta bertan ezagutu eta ezkondu ziren. Goya Foods sortu zuten. Handik gutxira oliba eta oliba olioa inportatzen hasi ziren Espainiatik, haiek bezala euren lurraren zaporea faltan botatzen zuten emigranteen "herrimina" baretzeko. Gaur egun, Goya Foods Estatu Batuetako familia-enpresa hispano handiena da.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* GOYA FOODS, INC. COLLECTION 1960-2000
* Goya Foods
* Instituto Internacional de Sabor y Calidad
Red Bull Arena (Leipzig)

**Red Bull Arena**, Alemaniako Leipzig hirian dagoen futbol estadio bat da, Saxonia estatuan. RB Leipzig taldearen jokalekua da eta 2009. urterarte baita FC Sachsen Leipzig taldearena ere.

2004ean inauguratu zen eta 2015ean zaharberritu. 47.069 ikusleentzako edukiera du. 2022ko otsailaren 17an Errealak bertan etxeko taldearen aurka UEFA Europa Leagueko partidua jokatu zuen.
Julia Lajos

**Julia Lajos** (sortzez: Juliana Julia Lajo Martín; Villagarcía de Campos, Valladolid, 1895eko otsailaren 24a &ndash; Madril, 1963ko ekainaren 21a) valladolidtar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Valladolideko Villagarcía herrian jaio zen 1895eko otsailaren 24an. Mateo Lajo Santamaría eta Jesusa Martín López-en alaba izanik, jatorriz Vellizakoa eta Villabragimakoa, Valladoliden. 

### Aktore ibilbidea 
#### Antzekia 
1909an *Don Juan Tenorio* lanarekin egin zuen debuta agertoki batean Gómez Ferrerren Antzerki Konpainian. Hala, ibilbide luzea hasi zuen Espainiako antzerkian, batez ere paper komikoetan, itxura fisiko lodi eta atseginarengatik eta umorerako gaitasunarengatik. 40ko hamarkadan bere konpainia sortu zuen.

#### Zinema 
1926an hasi zen zineman, Francisco Gómez Hidalgoren *"La malcasada"* filmarekin. Bereziki aktiboa izan zen 40ko hamarkadan, eta, batez ere, bigarren mailako rolak interpretatu zituen, askotan komikoak ziren erregistroarekin. Aipatzekoa da Edgar Nevillerekin izan zuen lankidetza. 1963ko ekainaren 21ean hil zen Madrilen.

### Zinema 
#### Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dekkango sultanerriak

thumb|Dekkango sultanerri nagusiak, eta haien aurkari hindua hegoaldera, Vijayanagara.
**Dekkango Sultanerriak** Indiako bost erresuma ziren Dekkango goi-lautadetan garatuak, Krishna ibaiaren eta Vindhya mendikatearen artean, dinastia musulmanek gobernatuak: Ahmednagar, Berar, Bidar, Bijapur eta Golkonda. 

## Historia 
Sultanerriak independizatu egin ziren Bahmani sultanerria desegin zen garaian. 1490ean, Ahmednagarrek independentzia aldarrikatu zuen, baita Bijapur eta Berar eskualdeek ere. Golkonda 1518an banandu zen eta Bidar 1528an.

Bost sultanerriak musulmanek gobernatzen zituzten arren, sortzaileak hainbat jatorritakoak ziren, eta askotan ez musulmanak: Ahmednagar sultanerriko elitea jatorri hindu eta brahmanekoa zen; Berar sultanerria Kannada mintzairako herrialde hindua zen funtsean, Bidar turkiar jatorriko esklabo georgiar batek fundatu zuen.

Oro har aurkariak izan arren, sultanerrriek Vijayanagara Inperioaren aurka aliatu ziren 1565ean, eta Vijayanagara behin betiko ahuldu zuten Talikotako guduan. 

1574an, Berarren estatu-kolpe bat izan ondoren, Ahmednagarrek inbaditu eta konkistatu egin zuen. 1619an, Bijapurrek Bidar anexionatu zuen. 

Baina garai bertsuan edo handik gutxira India Iparraldean nagusi zen Mogol Inperioak hegoalderanzko zabalkunde faseari ekin: Berar Ahmednagarretik hartu zuten mogolek 1596an; Ahmednagar 1616 eta 1636 artean konkitstatu zuten oso-osorik; eta Golkonda eta Bijapur Aurangzeb enperadorearen 1686ko kanpainak konkistatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak