open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Episyrphus balteatus

***Episyrphus balteatus*** sirfidoen familiako intsektua da. 

Sirfidoetan ohikoa den bezala erlearen edo liztorraren itxura du eta nekazaritzarako onuragarria da, beldarrak zerealen landare-zorrietaz elikatzen baitira. 

## Deskribapena 
Intsektu txikia da, 9-12 mm artean neurtzen du. Abdomen beltzean laranja-hori koloreko marra zabalak ditu, marra beltz estuagoek zeharkatzen dituztenak. Kolore beltzaren eta laranjaren arteko proportzioa pupa garaiaren iraupenak eta tenperaturak markatzen du.

Toraxa grisa da eta begi konposatu handiak ditu buruan, arraren begiak handiagoak dira emearenak baino.

## Bizi zikloa 
Emeak landare-zorrien koloniatan jartzen ditu arrautzak eta handik jaiotzen diren beldarrak afido horietaz elikatzen dira. Helduak aldiz lorez lore ibiltzen dira nektarraz eta polenaz elikatzen baitira, horregatik espezie polinizatzailea da.

## Habitata eta banaketa 
Lorategietan, zelaietan eta baso eta bide ertzetan ikustea ohikoa da.

Europan bereziki ugaria da eta migratzailea da. Europa ipar-hego zeharkatzen du eta ondoren iparraldera itzultzen da urtero. Hegoaldera Afrika iparralderaino eta ekialdera Japoniaraino iristen da.

## Genoma 
2022an *Episyrphus balteatus* genoma guztia sekuentziatu zen eta 2023an argitaratu zen.

## Iruditegia 

Irudi:Marmalade hoverfly (Episyrphus balteatus) male.jpg|Arra.
Irudi:Marmalade Hover Fly (Episyrphus balteatus) - Bærum, Norway 2021-07-14 (02).jpg|Emea.
Irudi:Mosca cernidora.jpg|Pausatuta.
Irudi:Episyrphus balteatus sirfidoa.jpg|Polinizazio lanetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Evelyn Miralles

**Evelyn Miralles** (Caracas, Venezuela, 1966ko otsailaren 19a) venezuelar ingeniari informatikoa da, ilargirako etxearen asmatzailea. Aitzindaria da NASAn sateliteen errealitate birtualean. NASAk munduan duen emakumerik garrantzitsuenetakotzat jotzen da.

## Bizitza 
Evelyn Mirallesek Andrés Bello Unibertsitate Katolikoan hasi zituen ikasketak, baina 1986an, 20 urte zituela, Ameriketako Estatu Batuetara emigratu zuen. Arkitektoa izan nahi zuen, baina Houstongo Unibertsitatean konputagailuekin diseinatzen hasi zen. 1990ean Lamar Unibertsitatea konputazio grafikoetan graduatu zen eta 1992an Houston-Clear Lakeko Unibertsitatean informatikan, Harvard Unibertsitatean zientzia espazialeko graduondokoa ere egin zuen. Errealitate Birtualeko Laborategian lan egin du 20 urtez baino gehiagoz Houstonen (Texas), eta, teknologia-ingeniari nagusia eta estrategista da bertan. Astronautak ontziz kanpoko ibilaldien huen kanpoko jardueran entrenatzeko erabiltzen du bere lana.

### Lan-esperientzia 
1992tik, STS espazio-anezka edo  transbordadorearen jarduerak eta Nazioarteko Espazio Estazioaren misioak babestu ditu. Ilargiko etxe baten 3D eredu bat eraikitzea izan zen haren lehen proiektua, eta hasieran erabat egingarria izan zen, nahiz eta oraindik ere litekeena da etorkizunean Marterako misio baterako erabiltzea. *Dynamic Onboard Ubiquitous Graphics* (DOUG) lanaren egileetako bat izan zen Miralles. 1993tik erabiltzen da lan hori misioko astronautek errealitate birtualean entrenatzeko erabiltzen da, esaterako Hubble espazio teleskopioa konpondu zuten STS 61 misioko astronautek. Nazioarteko Espazio Estazioan ere lan egin zuen, astronauten egitura eta lana diseinatzen.

2016an Latinoamerikako bederatzi emakumeetako bat izan zen BBCren 2016ko 100 emakumeen zerrendan.

## Sariak eta aintzatespenak 
[thumb|[Evelyn Miralles Hegaldiko Segurtasuneko Miralles Saria NASA, 2015|330x330px]]

* 2015, NASAren Hegaldi Segurtasuneko Saria

* CNET espainieraz Top 20 Estatu Batuetako hispanorik eraginkorrenak - 2015
* 2015, Askatasunaren Domina Presidentziala
* 2010, Old Dominion Unibertsitateko Zientzietako Ohorezko Doktoregoa, Norfolk, Virginia
* 2006, Ohorezko Doktoregoa Capitol Unibertsitatean, Laurel, Maryland 
* 1999, Mendebaldeko Virginia Stateko Estatu Unibertsitateko ikasle ohi nabarmenenak
* 1998, Ohorezko Legeetan Doktorea, Farmingdaleko Estatu Unibertsitatean
* 1996, NASA, Langley Ikerketa Zentroa, Lorpenaren Sari Berezia

## Erreferentziak 
## Kanpo  estekak
Cudoniella clavus

***Cudoniella clavus*** *Helotiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Peziza uliginosa*, *Bulgaria clavus*, *Helotium uliginosum*, *Ombrophila clavus*, *Helotium pileatum*, *Helotium clavus*, *Helotium palustre*, *Leotia aquatica*, *Mollisia uliginosa*, *Cudonia aquatica*, *Hymenoscyphus uliginosus*, *Cudoniella aquatica*, *Cudoniella fructigena*, *Ciboria uliginosa*, *Leotia fructigena*, *Calycina uliginosa*, *Cudoniella mildbraedii*, *Calycella uliginosa*, *Ombrophila aquatica*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 0,5 eta 1 cm bitarteko diametrokoa. Kapela zirkularrarekin mehetzen doan oinaren gainean, normalean kapelaren diametroa baino luzeagoa; zuri zeharrargia.

**Haragia:** Gelatinakara, zuria.

**Etimologia:** *Aquatica* epitetoa, uraren ondoan hazten delako du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Kaliz txiki eta pendukulatu baten itxura duen onddo gelatinotsu bitxia, uraren ondoan egur hondakinetan hazten dena.

## Sasoia eta lekua 
Erreketako adarretan edo egur zatietan, iturburuetan, agertzen den lekuetan nahiko ohikoa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Groenlandia, Islandia, Europa, Svalbard, Errusia, Japonia, Brasil.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paksi FC

**Paksi FC** Hungariako futbol taldea da, Paks hirikoa. 1952an sortu zen eta etxeko partidak Fehérvári úti Stadionen jokatzen ditu. Hungariar jokalariak soilik hartzen dituen filosofia du.

## Historia 
Paks Danubio ertzeko hiri txiki bat da, 20.000 biztanletik beherakoa. 1912an iritsi zen futbola herrira eta 1952an sortu zen gaur egungo taldea, *Paksi Sportegyesület* izenarekin. Talde apala izan zen historian zehar eta 2006an lehen mailara igotzea lortu zuen. 2011ean bigarren egin zuen ligan eta ondoren Ligako Kopa irabazi zuen. 

2022an Kopako finala jokatu zuen lehen aldiz eta Ferencvárosek 3-0 garaitu zuen. 2023-24 denboraldia bikaina izan du, Ligan bigarren eginez eta Kopa irabaziz. Ordukoan ere Ferencváros izan zuen aurkari eta luzapenean bi gol sartuz lortu zuen titulua.

## Palmaresa 
### Hungarian: 2 
* Liga (0): bigarren 2010-11 eta 2023-24an.
* Kopa:
** Txapelduna (1): 2024.
** Finalista (1): 2022
* Hungariako Ligako Kopa (1): 2011

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgunea ofiziala
Estudioko album

thumb|250px|Orkestra bat lanean estudioan.
thumb|250px|Estudioan zehaztasun guztiak zaintzen dira eta soinua hobetu egiten da.

**Estudioko albuma** () musika-disko bat da, grabazio-estudio batean grabatutako abestien sorta batekin. Ondorioz, normalean, oso landuta dago, inprobizaziorik gabe.

Estudioko album baten eta bildumako album baten (estudioko abestiak ere izan ohi ditu) arteko aldea da estudioko albumak artistak grabatutako kantu berriak biltzen dituela, eta bildumak, berriz, aurretik argitaratutako eta dagoeneko ezaguna den materiala biltzen duela.

Normalean ez dute zuzeneko grabaziorik edo remixarik izaten, eta, daudenean, bonus track gisa agertzen dira, albumaren zati txiki bat osatuz.

Denbora luzeagoaz prestatzen direnez, estudioko albumek produkzio-agregatu ugari izaten dituzte, hala nola soinu-efektuak, orkestra-soinuak eta abar. Teknikoki ere soinua landuagoa izaten da.

Plazaratzen diren album gehienak estudioko albumak dira. Hau da, grabazio estudio batean grabatzen dira, erregistroko ekipamenduak ahalik eta kontrolik handiena izan dezan albumaren soinuaren gainetik. Kanpoko zaratak eta erreberberazioak gutxitzen dituzte eta mikrofono oso sentikorrak eta soinu nahasketa ekipamenduak dituzte. Zenbait estudioetan, banda bateko kide bakoitza bere aldetik bereizten dituzte gela desberdinetan (edo baita aldi berean, pistako gainerako zatiak aurikularrez entzunez). 2000ko hamarkadan, grabazio digitalaren etorrerarekin, musikariek munduko beste estudio bateko abesti baten zati bat grabatzea ahalbidetu zuten eta azken produktuan sartzeko kanal digitalen gaineko ekarpena bidaliz, multzoa argitzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Album (musika)
* Album biltzaile
* Zuzeneko album
* Soinu-banda

## Kanpo estekak
Garun-paralisi

**Garun-paralisia** edo **garuneko paralisia** garuneko lesio batek eragindako paralisia da. Garun-paralisia eragiten duten garuneko lesioak fetu-garaitik haurrak 3 urte dituen arte gertatzen dira; 3 urtetik aurrera garuneko lesioek eragin ditzaketen paralisiak ez dira garun-paralisitzat hartzen. Arazo psikomotorrekin batera, arazo sentsitiboak, kognitiboak, eta komunikazio eta pertzepziokoak eragiten ditu garun-paralisiak, eta, kasu batzuetan, baita portaerako arazoak ere. Garun-paralisia da umetan gertatzen den desgaitasunik usuena.

Arazo horrek herrialde garatuetan duen eragina gutxi gorabehera 2-2,5 da 1.000 jaiotzako. Intzidentzia hori ez da jaitsi azken 60 urteetan, nahiz eta aurrerapen medikoak izan diren, hala nola fetuen bizi-konstanteen monitorizazioa. Horren arrazoia ez da teknologia berriarekin ezin dela garun-paralisia aurreikusi edo prebenitu, baizik eta haur goiztiarrak eta pisu txikikoak duela 60 urte baino askoz hobeto bizirik mantentzeko aukera handitu dela. Horregatik, beherago diozun bezala, kasu horietan intzidentzia 10 aldiz handitzen da ( % 0,1etik % 1era).

Garuneko paralisiak ez du sendabide ezagunik; ebakuntza medikoa laguntza gisa agertzen da, baina ebakuntza medikoak ere prebenitu dezake kasu batzuetan, fetuen bizi-konstanteak monitorizatzea ahalbidetzen duen teknologia hobeari esker. Pazientearen garapen pertsonalerako tratamendu horiek bere eguneroko bizitzan sartzen dira bizitza osoan.

Garuneko paralisia baldintza ezberdinak biltzen dituen termino bat da. Kontuan izan behar da ez daudela bi pertsona ezaugarri bereko edo diagnostiko bereko garun-paralisia dutenak. Garuneko paralisia lau motatakoa da (espastikoa, atetoidea, ataxikoa eta mistoa), eta mugikortasun-arazoak deskribatzen dituzte. Banaketa honek kaltetuta dagoen garunaren eremua islatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konbertsio-nahasmendu

**Konbertsio-nahasmendua** nahasmendu mentalen talde bat dira, sintoma eta zeinu fisikoak, neurologikoak batez ere, izatea komunean dutenak, eta ez dago horiek azal ditzakeen gaixotasun edo kausa fisiko objektibagarririk. Antzina, histeria-diagnostikoan biltzen ziren.

## Historia 
XIX. mendearen amaiera aldera, zenbait psikologo eta neurologo nahasmendu horiek aztertzen hasi ziren: Pierre Janet, Jean-Martin Charcot, Josef Breuer eta Sigmund Freud. Lehen, diagnostikatutako pertsona gehienak emakumeak ziren. Desberdintasun sexual historiko hori termino soziologikoetan azaldu ohi da, baita sindromearen indizearen beherakada handian ere. Autore batzuek diote Freudek deskribatutako fenomeno histeriko klasikoek bidea utzi dutela eta askotariko koadro bihurtu direla, anorexia, besteak beste. Oraindik ere, noizean behin histeria terminoa erabiltzen da, baina normalean azpiko mekanismo espezifikorik gabe. Hasiera batean, histeria soilik emakumezkoa zen patologia bat zela pentsatu zen, eta hortik datorkio izena: *ὑστέρα* (*hystéra*) antzinako grekotik dator, euskaraz umetoki esan nahi duena.

Freudek teorizatu zuenez, konbertsio-nahasmendua konpondu gabeko kolera, nazka edo gatazka emozio batetik dator. Hipnosia erabiltzen nuen nahasmendu hau tratatzeko. Ondoren, abreakzioaren metodo katartikoak ordezkatu zuen, eta, aldi labur batean, «premiamendu-metodoak», non Freudek bere eskua pazienteen kopetan jarri eta gogoratzeko «premiatzen» zituen. Hiru metodo horiekin ez zen pazientea sendatzea lortzen, metatutako gatazken deskarga bat baizik. Geroago, Freud asoziazio libreko metodoa aplikatzen hasi zen, pertsonarengan gatazka emozionalaren funtsezko arrazoiak identifikatzea ahalbidetuz.

Gaur egun, nahasmendu disoziatiboa kontzeptuaren ardatza iraganeko zenbait oroitzapenen, kontzientziaren, berehalako sentsazio batzuen, norberaren identitatearen eta gorputz-mugimenduen kontrolaren arteko integrazio normalaren kontrolaren galeran oinarritzen da.

## Sailkapena 
GNS-10 sailkapenaren arabera, honela banatzen da:

* Disoziaziozko amnesia
* Disoziaziozko ihesa
* Disoziaziozko estupore
* Trantzearen eta edukitzearen nahasmendua
* Borondatezko mugigarritasunaren eta sentikortasunaren nahasmendua
** Mugikortasunaren nahasmendu disoziatiboa
** Disoziaziozko konbultsioak
** Disoziaziozko anestesia eta galera sentsorialak.
* Nortasun anizkoitzeko nahasmendua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Des del Sofà

**Des del Sofà** (*desdelsofa.cat*, ) online erreprodukzio-plataformetako katalanezko eta aranerazko eduki guztia biltzen eta indexatzen duen webgunea da. Hogeitik gora plataformatan katalanez eskaintzen diren eduki guztia aurkitzeko aukera ematen du; emaitzak bertsioaren, generoaren edo ekoizlearen arabera ikus daitezke.

Euskarazko zernonikusi.eus webgunea antzekoa da, urtebete geroago sortu zuten 2022an eta, noski, euskarazko filmak bilatzeko balio du.

Plataforma digitaletan eskura dauden katalanezko filmak eta telesailak  kontsulta daitezke, hala nola Netflix, HBO Max, Disney+, Amazon Prime Video, Movistar+ edo Filmin. Azken hori da, hain zuzen ere, katalanez eskaintza handiena duena. Webgunean katalanez bikoiztutako bertsioak zein hizkuntza horretan azpititulatutakoak aurki daitezke, baita hizkuntza horretan filmatutako film eta telesailak ere. Katalanez emititzen duten telebisten nahierako bertsioak ere badakartza, hala nola TV3, À Punt eta IB3. Gainera, araneraren presentzia ere kontuan hartzen du.

2024an, AMIC-Tresdeu sarietarako izendatu zuten, streamer kategorian eta kontzientziazio sozialeko edukien sortzaile onenaren kategorian.

## Katalanaren bilakaera plataformetan   
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* ZerNonIkusi.eus

## Kanpo estekak 
* Des del Sofà
María del Carmen Ortiz de Arce

**María del Carmen Ortiz de Arce**, ezaguna **Sor Perboire** ezizenez (Espainia, XIX. mendea – 1932) Karitateko Alaba erlijiosoa, maistra eta itsuentzako idazkailuaren asmatzailea izan zen. 

## Lan ibilbidea 
Bartzelonako Karitate Etxeko maistra izan zen eta bertan haur itsuentzako eskola bat sortu zuen. 1909ko uztailaren 5ean, itsuek Braille eta Llorens sisteman idatzi ahal izateko aparatu bat diseinatu eta patentatu zuen.

### Asmakizuna 
Bere asmakuntzak *Regleta sor* izena jaso zuen, 1910etik 1920ra bitartean Sor Perboire irakurtze-idazketa sistema bezala ezagutzen zena garatuz, itsuen eta ikusleen arteko komunikazioa errazteko. Funtsean, erregeleta bat eta puntzoi bat zituen. Horien bidez, erliebedun karaktere bisualen trazuak idatz zitezkeen, begiekin ikus zitezkeenak eta ukitzean detekta zitezkeenak.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Caballero González M. (2011) "*Mujeres inventoras, a pesar de Voltaire"* Emakumeen Historiari buruzko III. Biltzar Birtuala, 2011ko urriaren 15etik 31ra
* Burgueño M.J. (2006) "*Programa especial de actividades “Louis Braille”*" Arte-Logo Press aldizkaria, 2006ko irailaren 6a
* Tapia Paredes S. (2008) "*La escritura musical para deficientes visuales en España: estudio comparativo*" ("Musika-idazketa ikusmen-urrituentzat Espainian: azterketa konparatiboa".) Berrik. Helbide elektronikoa Complutense de Investigación en Educación Musical, 5. liburukia, 1. zk.

## Kanpo estekak 
* http://www.revistadearte.com/2009/09/06/programa-especial-de-actividades-louis-braille/
Balea-bizar

**Balea-bizarra** egiazko baleen goiko masailezurrari atxikitako adarkizko plaka da.

## Deskribapena 
Mistizetoek (odontozetoek ez bezala) ez dute hortzik, eta, horren ordez, «bizar» izeneko xafla-ilarak dituzte goiko masailezurrean. Leunak dira, malguak, ertz zarpiatuak dituzte, bi ilara paralelotan jarriak, orrazi handien antzekoak. Bizarrak keratinaz osatuta daude, ileak, adarrak, azazkalak edo lumak osatzen dituen substantzia berberaz.

Mistizeto espeziearen arabera, bizar batek 30 zentimetro baino gutxiago izan ditzake zere txikiaren kasuan, 4,5 metroko luzera Groenlandiar balean. Balea grisaren 150 eta xibartaren edo balea urdinaren 400 arteko kopurua du.

Bitxia bada ere, mistizetoek hortz txikiak izaten dituzte fetu-fasean, baina garatzen diren bitartean desagertzen dira, eta jaio aurretik bizar iraunkorrak edukitzen dituzte haien ordez. Mistizetoak dira elikatze-metodo hori erabiltzen duten ornodun talde bakarra (flamenkoek eta karramarro-fokek antzeko metodoak erabiltzen dituzte, baina ez dute bizarrik), eta sistema horrekin garatu egin dira tamaina itzeletara iritsi arte.

## Industriarako erabilerak 
Bizarren ehuna luzetarako zuntzez osatuta dago, eta oso gorputz elastikoa da, malgua, erresistentzia ustelezina eta iraupen mugagabea dituena. Horregatik, plastikoa eta beste material sintetiko batzuk asmatu aurretik erabiltzen ziren objektu ugari fabrikatzeko, hala nola, *venencia*k eta beste batzuk, baina, batez ere, kortseterian (gaur egun ere «baleak» aipatzen dira jantzietan, kortseetan...) eta euritakoen hagaxkak (baleak ere esaten zaie) egiteko, haien sendotasuna, arintasuna eta elastikotasuna dela eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zuzeneko album

[thumb|250px|[Oskorri 2008n, Bilboko Musika Bandarekin emandako kontzertuaren ostean.]]

**Zuzeneko albuma** () musika-disko bat da, zuzeneko kontzertu batean, publiko aurrean grabatutako abestien sorta batekin.

Hainbat pistatan grabatzen da, eta horren emaitza da grabazio master bat, gero birmasterizatua eta, azkenik, merkatuan argitaratua, zigilu diskografiko baten bidez. Formatu guztientan izan daiteke argitalpena: kasete, VHS, irudiekin, CDarekin, DVDarekin, binilozko diskoarekin edo deskarga jarraituko banaketarekin batera.

Soinuaren kalitatea ez da estudioko albumaren parekoa baina, bestetik, naturaltasun handiago jasotzen du, baita ere publikoaren berotasuna zein kontzertuan gertatutako pasadizoak. Zenbait kasutan benetako dokumentu historikoak izan daitezke.

## Zuzeneko album ospetsuak 
* Benny Goodman, *The Famous 1938 Carnegie Hall Jazz Concert*, 1950ean argitaratuta.
* Lluís Llach, *Barcelona. Gener de 1976*. Disko hau ezaguna egin zen jasotzen ziren aldarrikapen politikoei esker.
* Urko, *Hemen gaude*, 1977an plazaratuta. Disko hura Donostiako Antzoki Zaharrean grabatu zen, eta euskaraz zuzenean grabatutako lehen diskoa izan zen.
* Errobi, *Bizi bizian*, 1978an plazaratuta.
* Eric Clapton, *Unplugged* (1992).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Album (musika)
* Album biltzaile
* Estudioko album
* Soinu-banda

## Kanpo estekak
Chauvet 2

**Chauvet 2** (ofizialki **Grotte Chauvet 2 - Ardèche** eta 2015-2019 bitartean '''La Caverne du Pont-d'Arc''' izenez ezaguna) Chauvet leizearen erreplika bat da, Vallon-Pont-d'Arcen, Ardèche departamenduan eta Rodano-Alpeak eskualdean. 2012ko urrian hasi ziren eraikitzen, eta 2015ean ireki zuten jendearentzat.

3.000 m2ko azalera du, eta erreprodukzio geologikoek 8.500 m2 hartzen dituzte zoru, horma eta sabaien artean. Munduko leize erreplika handiena zen ireki zenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2022ko Suitzako Itzulia

**2022ko Suitzako Itzulia**, lasterketa honen 85. edizioa izan zen. Küsnacht eta Vaduz lotu zituen, 1339,6 kilometroko ibilbidearekin, zortzi etapatan banatua. UCI World Tour 2022ko hogeita bigarren proba izan zen.

Garailea INEOS Grenadiers taldeko Geraint Thomas galestarra izan zen.

## Talde parte-hartzaileak 
## Etapak 
## Lasterketaren garapena 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 
### 8. etapa 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
Bizi bizian

***Bizi bizian*** Errobi euskal rock taldeak plazaratu zuen zuzeneko albuma izan zen. Xoxoa zigiluarekin atera zuten, 1978an. *Bizi bizian* Tolosan eta Azkoitian emandako bi kontzerturen zatiekin egin zuten. Euskal Herrian zuzenean grabaturiko lehen rock diskoa izan zen; aurretik Urkok, 1977an, *Hemen gaude* zuzeneko albuma atera zuen baina hori ez zen rockaren estiloan kokatzen. Errobiren albuma arrakasta itzela izan zuen.

## Abestiak 
Hamar abesti dira:
* "Gure lekukotasuna" (Musika: Mixel Ducau, Anje Duhalde - Hitzak: Daniel Landart)
* "Hi" (Musika: Mixel Ducau, Anje Duhalde - Hitzak: Daniel Landart)
* "Kanpo" (Musika: Mixel Ducau, Anje Duhalde - Hitzak: Daniel Landart)
* "Xileko langileria" (Musika: Mixel Ducau - Hitzak: Daniel Landart)
* "Nagusiaren nigarrak" (Musika: Mixel Ducau-Hitzak: Daniel Landart)
* "Euskadi" (Musika: Mixel Ducau - Hitzak: Daniel Landart)
* "Aitarik ez dut" (Musika: Mixel Ducau, Anje Duhalde - Hitzak: Daniel Landart)
* "Lantegiko hamar manamenduak" (Musika: Mixel Ducau, Anje Duhalde - Hitzak: Daniel Landart)
* "Nora goaz?" (Musika: Mixel Ducau, Anje Duhalde - Hitzak: Daniel Landart)
* "Gure zortea" (Musika: Anje Duhalde - Hitzak: Daniel Landart)

## Partaideak 
* Beñat Amorena, bateria, ahotsa
* Mixel Halty, baxua, ahotsa
* Anje Duhalde, gitarra, ahotsa
* Mixel Ducau, gitarra, ahotsa, sintetizadoreak
* Jean Phocas, Robert Suhas soinu teknikariak
* Antton Olariaga, azalaren egilea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «*Bizi bizian* albuma»&#x20;*www.badok.eus*&#x20;(Noiz kontsultatua: 2024-07-14).
Yazid bin Abdul Qadir Jawas

**Yazid bin Abdul Qadir Jawas** (Karanganyar, 1963 – Bogor, 2024ko uztailaren 11) indonesiar teologo, erlijio idazle eta predikari musulman salafista izan zen.

## Bizitza 
LIPIA ikastetxean eta Mohammad Ibn Saud Unibertsitate Islamikoan ikasi zuen. Bere irakasleak Muhammad ibn al-Uthaymin eta Abd al-Razzaq al-Badr ziren, besteak beste.

1990eko hamarkada inguruan hasi zuen bere karrera irakasle gisa LIPIAko beste ikasle ohi batzuekin batera. Gainera, Java Erdialdeko Salatigako al-Irsyad barnetegi islamikoko zaintzaileetako bat izan zen.

Minhajus Sunnah barnetegi islamikoa sortu zuen Mendebaldeko Javako Bogor erregeordetzan. Radio Rodja irrati-kate salafistaren sortzean parte hartu zuen. Islamari buruzko hainbat liburu idatzi zituen indonesieraz.

Yazid 2024ko uztailaren 11n hil zen, 61 urte zituela, Mekarako erromesaldian gaixotu ostean. Bogor hirian lurperatu zuten.

## Ikuspegiak eta kritika 
Indonesiako musulman askok Yazid kritikatu zuten islam puritanoaren jarraitzaile izateagatik, eta sarritan wahhabista deitzen zioten. Bere hitzaldiak eta liburuak polemikotzat jotzen ziren.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cacareco

**Cacareco** (1954ko otsailaren 14a – 1962ko azaroaren 27a) Rio de Janeiroko parke zoologikoan jaio zen eta São Pauloko parke zoologikoan bizi zen errinozero emea izan zen. 1959ko urriko udal hauteskundeetan, 100 mila boto inguru jaso zituen zinegotzi izateko hautagai gisa. Garai hartan, hauteskundeak paperezko boto-txartelak erabiliz egiten ziren eta hautesleek nahi zuten hautagaiaren izena eskuz idazten zuten.

Animalia hautagai gisa aurkezteko ideia Itaboraí Martins kazetariak proposatu zuen beste 450 hautagairen aurkako protesta egiteko asmoarekin. Cacareco zigor boto edo boto baliogabe masiboen kasurik ospetsuenetako bat izan zen Brasilgo politikaren historian, «hautagai» bozkatuena bihurtu zenetik, alderdi bozkatuena ez baitzen 95.000 botoetara iritsi.

1959ko urriaren 1ean, hauteskundeak baino egun batzuk lehenago, Cacareco Rio de Janeiroko parke zoologikora eraman zuten, eta 1962ko azaroan hil zen, nefritis akutuak jota. 1984an aztarnak São Paulora eraman zituzten, eta gaur egun São Pauloko Unibertsitateko albaitaritza fakultateko museoan daude ikusgai.

1963an Cacarecoren «ondorengo espirituala» omen zen alderdi politiko bat sortu zen Kanadan, Errinozero Alderdia (, ), 1993ra arte existitu zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Zabala

**Iñaki Zabala** hauetako bat izan daiteke:

* Iñaki Zabala Beaskoetxea, Karmelo Ikastolaren sortzaileetako bat;
* Iñaki Zabala Goiburu (1970-), gipuzkoar futbolaria.
Angelos Charisteas

**Angelos Charisteas** (; Strymoniko, 1980ko otsailaren 9a) greziar futbolari ohia da, aurrelari postuan aritzen zena.

1997an hasi zuen bere ibilbidea Aris F.C. talde greziarrak. 2002an Alemaniako Werder Bremen taldera iritsi zen. Alemanian, gainera, 1. FC Nuremberg, Bayer 04 Leverkusen eta FC Schalke 04 jokatu zuen eta Herbehereetan AFC Ajaxen eta Feyenoorden. 2010ean Arles Avignonen egon zen eta 2011n Panekolikos FC taldera itzuli zen. 2014an erretiratu zen Australian.

88 partida jokatu zituen Greziako futbol selekzio nazionalarekin eta 25 gol sartu zituen. Gol garrantzitsuena Portugal-en aurka lortu zuen 2004ko Europako Futbol Txapelketako finalean.

2019an Aris kirol-zuzendari izendatu zuten.

## Palmaresa 
**Werder Bremen**
* Bundesliga: 2003–04
* DFB-Pokal: 2003–04

**Ajax**
* Herbehereetako futbol kopa: 2005–06
* Herbehereetako futbol superkopa: 2005–06

**Bayer Leverkusen**
* DFB-Pokal: 2008–09, txapeldunordea

**Schalke 04**
* DFB-Pokal: 2010–11

**Grezia**
* Europako Futbol Txapelketa: 2004

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Balaenoptera ricei

***Balaenoptera ricei*** Balaenoptera generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Balaenopteridae familian sailkatuta dago. Mexikoko golkoan endemikoa da.

2021ean Patricia E. Rosel, Lynsey A. Wilcox, Tadasu K. Yamada eta Keith D. Mullin ikerketa genetiko eta morfologiko egin ondoren deskribatu zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Balaenopteridae

## Kanpo estekak
Amaia Yoldi

**Amaia Yoldi** (Iruñea, Nafarroa Garaia, ) nafar gidoilari eta zinema zuzendaria da.

## Bizitza 
Iruñean jaio zen, 1973an. 22 urtez lan egonkor eta konbentzionala egin ondoren, istorioak asmatzera bideratu zuen bere burua.

### Lan ibilbidea 
Eureka Programaren (*Series Mania Institute*) *Autumn* 2022 edizioan hautatu zuten, Europako beste hamabi gidoilarirekin HBO Max serie bat garatzeko.

Honako film laburrak zuzendu, idatzi eta koordinatu zituen: *"Zenbat pisatzen du hartz zuri batek*? " ("*¿Cuánto pesa un oso polar?* "), 2015ean."*Untxi sitsak*" (*"Conejo polilla")*, 2020an. Urte berean, beste film labur bat zuzendu zuen: "*Y no queda ni los huesos*", 2022an  "*Aviones*",  2024an, "*Trukea ("Intercambio")*".

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2023. RC service saria Madrilgo PNR Zinemaldiko pitch onenari, "*Karesansui*" film luzearen gidoilari gisa.*

* 2013. Almuniako “Florián Rey” Elkarteko finalista gidoidun film laburren lehiaketan, "*Zenbat pisatzen duen hartz polar batek*"(*"Cuánto pesa un oso polar")'' film laburragatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Resistência (txakurra)

**Resistência Lula da Silva** txakur mestizo emea da, Lula da Silva Brasilgo presidentearen eta Rosângela Lula da Silva lehen damaren maskota. Brasilgo presidentearen inaugurazio ekitaldian Planaltoko jauregiko sarrerako arrapalara igo den lehen animalia da. 2022ko martxoaren 14an, Animalien Eskubideen Egun Nazionalean, Animalien Adopziorako Txakur Enbaxadore izendatu zuten.

Resistência txakurraren istorioa Curitibako *Lula Livre* kanpamenduan hasi zen, Lula espetxean zegoen garaian. Kanpalekuko denda artean ibiltzen zen, geroago bi metal-langile zaintzen hasi ziren, eta manifestarien artean bizi zen denbora batez. Txakurrak Langileen Alderdiaren barruan animalien eskubideen sektorea sortzea bultzatu zuen.

2023ko urtarrilaren 1ean, Resistência Planaltoko jauregiko sarrerako arrapalara igo zen Lula presidentearen inaugurazio ekitaldian, gizarte zibileko ordezkariekin batera, Jair Bolsonarok ez baitzion Lulari banda pasa, ohi den bezala.

## Iruditegia 

Fitxategi:Resistência (52621132327) (cropped).jpg|Resistência Lula da Silvaren inaugurazio ekitaldian (2023ko urtarrilaren 1a)
Fitxategi:14.03.2023 - Dia Nacional dos Animais (52748544358).jpg|Lula, Paris eta Resistência (2023ko martxoaren 14a)
Fitxategi:14.03.2023 - Dia Nacional dos Animais (52748462470).jpg|Lula, Rosângela *(Janja)*,  Paris eta Resistência (2023ko martxoaren 14a)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bill Viola

thumb|250px|Florentziako Uffizi Galerian egin zuen erakusketa 2017an.
thumb|250px|*Vía Mística* lanaren irudia.

**Bill Viola** (New York, 1951ko urtarrilaren 25a - Long Beach, 2024ko uztailaren 12a) bideoartista, ikusizko diseinatzaile eta zinema zuzendari estatubatuarra izan zen. Ikus-entzunezko bitarteko elektroniko berriak erabiltzen dituzten artisten belaunaldian eragin handienetakotzat jotzen da. Bere lanek bideo-instalazioak, entzumen-giroak eta performancea biltzen dituzte. Giza izaeraren esperientzien eta kezken ingurukoak dira gaiak, hala nola jaiotza, heriotza eta kontzientzia. Kritikak XX. mendeko artista esanguratsuenetakotzat jo izan du Bill Viola.

Bideokamerak zituen lantresna nagusi, eta bitarteko elektronikoekin esperimentatuz sortzen zituen artelanak. Berrogei urteko ibilbidean, bideo artearen garapenean eragin nabarmena izan zuen, eta aitzindaritzat jo izan zen haren obra horregatik. 

## Biografia 
1970eko urteetan hasi zuen bere ibilbidea Violak, bideo artearen bidetik. Orduan hasi zen diziplina hori bere lekua egiten, eta garai hartako hainbat sortzailek eraginda hartu zuen bide hori berak ere. Ez alferrik, Syracuseko Unibertsitatean ikasi zituen Arte Ederrak, zeina sorkuntzarako bitarteko berriak erabiltzen lehen ikastegietako bat izan zen. Musika elektronikoko ikasketak ere egin zituen han, eta bere artelanetarako doinuak ere sortu izan zituen gerora. Edonola ere, eta bide berritzaileak urratu arren, Errenazimentuko artista handien obrak hartu zituen inspirazio iturritzat hasieratik.
* 2010: Liejako Unibertsitatearen Honoris Causa Doktorea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Bill Violaren webgune ofiziala.
* :Bill Violaren lehen biografia.
* :https://web.archive.org/web/20140320215805/http://cendeac.net/admin/archivo/docdow.php?id=248
Syracuseko Unibertsitatea

**Syracuseko Unibertsitatea** (, **SU**) New Yorkeko estatuko hiri horretan 1870ean sortutako unibertsitate pribatua da. Sorreratik, Eliza Metodista Batuari atxikita dago. Izan ere, 1832an sortutako  apaizgaitegi batetik sortu zen.

2014an 21.267 ikasle zituen matrikulatuta. Arkitekturaren, enpresen, informazio-zientzien, komunikazio-zientzien, sormen-idazketaren eta gai publikoen arloetan egindako ikerketa- eta irakaskuntza-lanengatik da ezaguna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sonata Arctica

***Sonata Arctica*** Finlandiako musika taldea da, 1996an sortua. Power metal melodikoa eta metal sinfonikoa egiten du. Finlandia iparraldeko Kemi hirian sortu zen.

## Ibilbidea 
1995 urtearen amaieran. Lehenengo singlea "UnOpened" izan zen eta lehenengo astean Finlandiako 20 salduenen zerrendan sartu zen. Taldea Tony Kakko abeslariak, Jani Liimatainen gitarjoleak, Janne Kivilahti baxujoleak eta Tommy Portimo bateriak osatzen zuten. 2000. urtean Stratovarius taldearen telonero izan ziren.

Bigarren diskoarekin (*Silence*) Europan zeharreko bira zabala egin zuten. 2001ean Japonian jo zuten eta 2002an Hego Amerikan, Brasilen eta Txilen. 2003an Japonian bira txiki bat egin zuten eta ondoren hirugarren diskoa grabatu zuten, ''Winterheart's Guild*.

2003an amaitu zen Spinefarm Records diskoetxearekin zuten kontratua eta Nuclear Blast diskoetxeak fitxatu zituen. 2004 hasieran Iron Maidenek Japonian egingo zuen birarako telonero aukeratu zituzten. Urrian *Reckoning Night* grabatu zuten, Nuclear Blast diskoetxearekin egingo zuten lehenengoa. 2006 hasierarako disko horren 100.000 kopiatik gora saldu zituzten eta Finlandian urrezko diskoa izan zen. Hau da orain artean kopia gehien saldu dituen Sonata Arcticaren diskoa. 2006an Tokion grabaturiko zuzeneko diskoa kaleratu zuten, *For The Sake Of Revenge*.

2007an *Unia* diskoa atera zuten, gitarra bortitzagoak dituena. Batzuen ustetan taldearen disko eskasena da eta beste batzuen ustetan onena. Finlandian urrezko diskoa izan zen eta Estatu Batuetan taldearen disko erosiena.

Hurrengo urteetan diskoak ateratzen jarraitu dute, bi urtetik bat gutxi gora behera eta tartean birak egin dituzte.

## Taldekideak 
[thumb|250px|[Jani Liimatainen gitarjolea, taldearen sortzailea.]]
* Tony Kakko (1995 - ) ahotsa, gitarra akustikoa eta teklatua
* Tommy Portimo (1995 - ) bateria eta perkusioa
* Henrik Klingenberg (2003 - ) teklatua, baxu akustikoa eta bigarren ahotsa)
* Elias Viljanen (2007 - ) gitarra eta bigarren ahotsa
* Pasi Kauppinen (2013 - ) baxua

### Taldekide ohiak 
* Pentti Peura (1995-1999) baxua
* Marko Paasikoski (1995; 2000 - 2013) gitarra (1995) baxua, gitarra akustikoa, bigarren ahotsa
* Janne Kivilahti (1999 - 2000) baxua
* Mikko Härkin (2000-2002) teklatuak
* Jani Liimatainen (1995 - 2007) gitarra eta bigarren ahotsak

## Diskografia 
* *Ecliptica* (1999, Spinefarm Records)
* *Silence* (2001, Spinefarm Records)
* *Winterheart's Guild* (2003, Spinefarm Records)
* *Reckoning Night* (2004, Nuclear Blast)
* *Unia* (2007, Nuclear Blast)
* *The Days of Grays* (2009, Nuclear Blast)
* *Stones Grow Her Name* (2012, Nuclear Blast)
* *Pariah's Child* (2014, Nuclear Blast)
* *The Ninth Hour* (2016, Nuclear Blast)
* *Talviyö* (2019, Nuclear Blast)
* *Acoustic Adventures - Volume One* (2022, Atomic Fire Records)
* *Acoustic Adventures - Volume Two* (2022, Atomic Fire Records)
* *Clear Cold Beyond'' (2024, Atomic Fire Records)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Aline França

**Aline dos Santos França** (Teodoro Sampaio, 1948ko otsailaren 15a) brasildar idazlea da.

## Bizitza 
Aline França 1948ko otsailaren 15ean jaio zen Bahia estatuko Teodoro Sampaio herrian. Umetan nekazaritzan aritu zen gurasoekin eta gaztetan idazten hasi zen. 1970eko hamarkadan, Bahiako Unibertsitate Federalean sartu zen funtzionario moduan trebatzeko asmoarekin.

1982an, Brasilgo Mugimendu Demokratikoak zinegotzi baten ordezko hautatu zuen Salvador da Bahian. 1982an Miss Afro-Bahia lehiaketako epaimahaian sartu zen, eta 1985ean Herri Musika Jaialdiko epaimahaian. Eleberi horretan, Aledumaren ondorengoak harmonian bizi diren uharte batan, zuriek erakarpen turistiko bihurtzea erabaki arte.

1993an *Os estandartes* eleberria argitaratu zuen, fortiafri herriari buruzkoa.

## Lanak 
* *Negão Dony* (1978)
* *A mulher de Aleduma* (1981)
* *Os estandartes* (1993)
* *Emoções das águas* (2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
GFK Tikvesh

**GFK Tikvesh 1930** (mazedonieraz Градски Фудбалски Клуб Тиквеш 1930, izen osoa *Gradski Fudbalski Klub Tikvesh 1930*) Ipar Mazedoniako Errepublikako futbol taldea da, Kavadarci hirikoa. 

## Palmaresa 
### Mazedonian: 2 
* Ipar Mazedoniako liga (0): laugarren 2024an.
* Ipar Mazedoniako kopa (1): 2024

### Mazedoniako Errepublikan: 2 
* Mazedoniako Errepublikako Liga (2): 1972, 1978

## Kanpo estekak
Cetotheriidae

**Cetotheriidae** bale bizardunen familia bat da. Oro har, familia hori Oligozeno berantiarraren artean egon zela pentsatu izan da, Pleistozenoa hasi arte, desagertu baino lehen. Hala ere, Fordycek eta Marxek 2013an egindako azterketa filogenetikoek adierazten dute *Caperea marginata* espeziea familietako kide bat dela; emaitza horiek berretsiz gero, familia taxon biziduna izango litzateke.

## Taxonomia 
Hona hemen Eli Adlik 2014an proposaturiko sailkapena:
* †*Cephalotropis* Cope 1896
* †*Joumocetus* 
* †*Mixocetus* Kellogg 1934
* †*Titanocetus* Bisconti, 2006
* †Cetotheriinae azpifamiliaWhitmore & Barnes, 2008
** †*Brandtocetus* Gol'din & Startsev 2014
** †*Cetotherium* Brandt 1843
** †*Eucetotherium* Brandt 1873
** †*Imerocetus* Mchedlidze 1964
** †*Kurdalagonus*  Tarasenko Lopatin 2012 
** †*Otradnocetus* Mchedlidze 1984
** †*Vampalus*  Tarasenko Lopatin 2012 
** †*Zygiocetus* Tarasenko 2014
* †Herpetocetinae azpifamilia Steeman, 2007
** †*Herentalia* Bisconti 2015
** †*Herpetocetus* Van Beneden 1872
** †*Metopocetus* Cope 1896
** †*Nannocetus* Kellogg 1929
** †*Piscobalaena* Pilleri and Siber 1989
* Neobalaeninae azpifamilia Miller, 1923
** *Caperea* Gray, 1873
** †*Miocaperea* Bisconti, 2012
***Incertae sedis:***
* †*Hibacetus* Otsuka & Ota 2008
* †*Palaeobalaena* Moreno 1882

## Filogenia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia de Asensi

**Julia de Asensi** y **Laiglesia** (Madril, 1849ko maiatzak 4a - 1921eko azaroaren 7a) idazlea, kazetaria eta itzultzailea izan zen.

## Ibilbidea 
Tomas de Asensi diplomatikoa izan zuen aita. Juliak literatur solasaldia antolatu zuen Bartzelonako bere etxean, eta dama ugari joan ziren bertara.

Kritikak atzeratutako Erromantizismo jakin baten barruan sailkatu du haren lana, eta haur eta gazteentzako literatura didaktikoa nahiz Bécquer-ek bezala kondaira eta tradizio herrikoiak idazten jardun zuen, baina prosa edo bertsoa erabiliz, José Zorrilla-k egin zuen bezala, eta gehien bat Erdi Aroan edo Errege-erregina Katoliko eta Pachonen garaian kokatuak. 

Asensiren iturriak Bécquer, Zorrilla, Fernán Caballero edo Lope de Vega izan ohi ziren, baina bere sorkuntza indartsuenak historia edo folklore tradizionaletik datoz; bere narrazioetan emakumezko pertsonaiak ekimendunak dira, aktiboak dira eta sarritan protagonistak. Idazle kostunbrista gisa, Faustina Sáez de Melgarren Las españolas, Americanas y Lusitanas pintadas por sí antologian parte hartu zuen (1881) 

Umeentzako literaturari dagokionez, *El Camaradan* argitaratu zuten zati batean.*Semanario infantil ilustrada/Haurrentzako astekari ilustratua* (Bartzelona: Ramón Molina, 1887-91), haurrentzako aldizkaria; erredaktore izan zen, eta denboraldi batez editore. Frantsesetik ere itzuli zituen liburuak, eta antzezlan batzuk estreinatu zituen, hala nola *El Amor y la sotana: comedia en un acto y en verso* (Madril: Alonso Gullón, 1878).

## Lanak 
* *La siempreviva del invierno y otras narraciones*. Bartzelona: Vicente F. Perelló.
* *El amor y la sotana*. Madril: Alonso Gullón, 1878.
* *Tres amigas*. Madril: Biblioteca Universal, 1880.
* *Leyendas y tradiciones en prosa y verso*. Madril: Biblioteca Universal, 1883.
* *Novelas cortas*. Madrid: Biblioteca Universal, 1889.
* *Herencia de sangre*. Madril: A. Alonso, 1892.
* *Santiago Arabal. Historia de un pobre niño*. Madril: Hijos de M.G. Hernández, 1894.

* *Auras de otoño. Cuentos para niños y niñas*. Bartzelona: Antonio J. Bastinos, 1897.
* *Brisas de primavera. Cuentos para niños y niñas*. Bartzelona: Antonio J. Bastinos, 1897.
* *Cocos y hadas. Cuentos para niñas y niños*. Bartzelona: Bastinos, 1899.
* *Biblioteca Rosa*. Bartzelona: Bastinos, 1901.
* *Victoria y otros cuentos*. Boston: D.C. Heath and Company, 1905.
* *Las estaciones. Cuentos para niños y niñas*. Bartzelona: Antonio J. Bastinos, 1907.
* *Los molinos de Levante y otras narraciones*. Bartzelona: Perelló y Vergés, 1915.

* Isabel Díez Ménguez, "Leyendas y tradiciones de Julia de Asensi y Laiglesia: una manifestación más del Romanticismo rezagado", en *Anales de Literatura Hispanoamericana*, 1999, 28: 1353-1385.
* Isabel Díez Ménguez, *Julia de Asensi (1849-1921)* Madrid: Ediciones del Orto, 2006.

## Kanpo estekak 
* Biobibliografia ingelesez
* Biobibliografia Escritoras.com
* Julia de Asensiren lanak Miguel de Cervantes Liburutegi Birtualean
* Lanak hemen: Libro.dot
Urbano Ruiz

**Urbano Ruiz Sampedro** (Sestao, Bizkaia, 1911ko urriaren 22a - 1986ko apirilaren 26a) bizkaitar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritu zena.

## Ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
José Luis Azkueta

**José Luis Azkueta Uriarte** (Galdakao, Bizkaia, 1936ko urriaren 13a - Pontevedra, Galizia, 2014ko uztailaren 24a) bizkaitar futbolaria izan zen. Atzelari lanetan aritu zen.

## Ibilbidea 
### Futbolaria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Juan Francisco Lezama

**Juan Francisco Lezama García** (Bilbo, Bizkaia, 1916ko maiatzaren 24a - 1993ko azaroaren 6a) bizkaitar futbolaria izan zen, aurrelari moduan aritu zena. Anaia Victor futbolean aritu zen ere.

## Ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Aída Román

**Aída Román** (Mexiko Hiria, 1988ko maiatzaren 21a) arkularia da. Mexiko ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan René Serrano

**Juan René Serrano** (Guadalajara, 1984ko otsailaren 23a) arkularia da. Mexiko ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leodegária de Jesus

**Leodegária Brazília de Jesus** (Caldas Novas, 1889ko abuztuaren 8a – Belo Horizonte, 1978ko uztailaren 12a) brasildar poeta, argitaratzaile eta irakaslea izan zen.

## Bizitza 
José Antônio de Jesus eta Ana Isolina Furtado Lima de Jesus irakasleen alaba, Leodegária de Jesus 1889an jaio zen Caldas Novasen. Bi hilabete zituela, familia Jataíra joan zen bizitzera. Goiás hiriko Sant'Ana ikastetxean egin zituen ikasketak. Goiásko eskola-hezkuntzaren, literaturaren eta prentsaren garapenean pertsonaia garrantzitsua izan zen. Goiás estatuaz gain, Espírito Santo, São Paulo eta Amazonas estatuetan ere lan egin zuen. Bere ekarpen handienetako bat *A Rosa* aldizkaria izan zen, Cora Coralina idazlearekin batera sortu zuena 1907an.

## Lanak 
* *Coroa de lírios* (1906)
* *Orchideas* (1928)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibrahim Babangida

**Ibrahim Badamasi Babangida** (1941eko abuztuaren 17a) Nigeriako estatu-gizon eta diktadore militarra da, 1985etik Nigeriako presidente militar gisa gobernatu zuenean Muhammadu Buhari bere arerio militar eta politikoaren aurka estatu kolpea eman zuenean, 1993an dimisioa eman zuen arte. legez kanpo baliogabetu zituen 1993ko ekainaren 12ko hauteskundeak.
Suzanne von Borsody

**Suzanne von Borsody** (Munich, Ekialdeko Alemania, 1957ko irailaren 23a) alemaniar aktorea eta ahots-aktorea da.

## Bizitza 
Suzanne von Borsody aktore alemaniarra da. Antzerki-familia ospetsu batetik dator. Rosemarie Fendel aktorearen eta Hans von Borsody aktorearen alaba da. Bere aitona, Eduard von Borsody, zuzendari ospetsua izan zen, eta bere osaba, Julius von Borsody, diseinatzaile ospetsua izan zen.

### Aktore ibilbidea 
Nazioartean ezaguna da 1998ko Frau Jäger interpretatzeagatik, *Corre, Lola, Corre* filmean, eta atzerriko filmetarako ere egin ditu bikoizketak, hala nola *Planeta del Tesor*o filmerako adibidez, non Amelia Kapitainaren ahots alemaniarra den.

UNICEFen Borondate Oneko enbaxadorea da, baita beste karitate-erakunde batzuena ere.

## Filmografia hautatua 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:
* *Lauras Entscheidung* (1994, telebistarako filma)
* *Corre Lola, Corre* (1998)
* *¿Soy linda?* (1998)
* *Jahrestage* (2000, telebistako minisaila)
* *Starting Over* (2007, telebistako filma)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Biografia (alemanez)
Cytidia salicina

***Cytidia salicina*** *Corticiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Thelephora cruenta*, *Corticium salicinum*, *Auricularia salicina*, *Cytidia rutilans*, *Lomatia salicina*, *Cyphella rutilans*, *Terana salicina*, *Cytidia cruenta*, *Stereum salicinum*.

## Deskribapena 
10 mm-ko diametroa duten kopa gelatinakara txikietan agertzen da, baina laster larrukarak, zabalduak eta forma irregularrekoak, ertzak apur bat iletsuak, zuriak eta himenio laranja-gorri bizi kolorekoarekin, leuna.

**Etimologia:** *Salicina* epitetoa latinetik dator, sahatsa esan nahi duen “salix” hitzetik. Bere habitatagatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinacea* bat da, eta *Cytidia* espezieak hasieran gelatinakarak direnak dira.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Sahats adar lehorretan hazten da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Islandia, Europa, Errusia, Kazakhstan, Japonia, Hego Korea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yutaka Enatsu

(Nara (prefektura), 1948ko maiatzaren 15a), beisbol jokalari ohi japoniarra da. Pitcher postuan jokatzen zuen eta 1968an 401 strikeout egin zituen, oraindik ere munduan gainditu gabeko errekorra da.

## Ibilbidea 
1967an egin zuen debuta Hanshin Tigers taldean. 1976an Nankai Hawks taldera pasa zen eta 1978an Hiroshima Toyo Carp taldera. 1979an Erdialdeko Liga irabazi zuen eta Erdiko Ligako MVP (jokalari onena) izendatu zuten. 1981ean Nippon-Ham Fighters taldeak fitxatu zuen eta Pazifikoko Liga irabazi eta MVP izan zen. Seibu Lions taldean erretiratu zen 1984an.

1985ean Estatu Batuetako Milwaukee Brewers taldearekin entrenatu zuen, 36 urterekin Estatu Batuetako Ligan jokatu nahian, baina ez zuen lortu.

## Egungo kulturan 
Yōko Ogawaren *The Housekeeper and the Professor* (Hakase no ai shita sūshiki, 博士の愛した数式, 2003) eleberrian garrantzi handia duen pertsonaia da.
 
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Gela urdina

***Gela urdina*** (frantsesez ***La Chambre bleue***) Suzanne Valadon margolari frantsesak 1923an sortutako margolana da. Mihise gaineko olio pinturak logela batean etzanda dagoen emakume bat irudikatzen du ohejantzi urdinez, zigarro bat ezpainetan eta liburuak oinetan. Parisko Arte Modernoko Museo Nazionalaren bildumen parte da lana eta Limogeseko Arte Ederren Museoan dago gordailuan, Limogesen 1999tik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panpina abandonatua

***Panpina abandonatua*** Suzanne Valadon margolari frantziarrak 1921ean egindako olio-pintura bat da. Emakume Artisten Museo Nazionalean dago 21. mendean, Washingtonen. Pintura hori Valadonen arte helduaren adibide bat da: kolore distiratsuko formak, ertz ilunak dituztenak, planteamendu arraro eta deseroso samarrak, anatomia sinplifikatua eta distortsionatua. Antzeko ezaugarriak aurki daitezke Paul Gauguin eta Henri Matisseren lanean, baina Valadonek ukatu egin zuen horien eragina, eta bere estilo propioa sailkatzeko edozein saiakera saihestu zuen.

## Interpretazioa 
Suzanne Valadon ezaguna zen bere pintura ez-konbentzional eta polemikoengatik, askotan emakume biluziak irudikatzen zituelarik. *Panpina abandonatuan* agertzen direnak beste erretratu batean ere margotu zituen: Marie Cola eta bere alaba Gilberte dira, hau margolariaren iloba.

Gela txiki bateko eszena anbiguoa irudikatzen du pinturak. Erdian, oso haur orrazkera duen neska bat eta gorputz femenino garatu bat daude. Bere aurrean, lurrean, panpina bat dago. Emakume bat neskatoaren ondoan eserita dago ohean, gorputza eskuoihal batekin garbitzen. Emakumea erabat jantzita dago, eta neskatoa biluzik. Ez dago argi emakumea trantsizio adinaren arazoak gainditzen laguntzen dion neskatoaren ama den, edo prostituta gazte bat birjintasuna galtzeko prestatzen ari den putetxeko arduraduna.

Panpinak neskaren orrazkera bera du. Abandonatuta dago, haurtzaroari agurra sinbolizatuz, itxuraz. Ikusleak bakarrik asma dezake zer patu espero duen neskato gazte horrek, barne begirada batean fokatuta, eta helduen mundua berarentzat prestatzen ari den azpijoko guztiak ezagutu gabe. Valadonek ez zuen pista bakar bat ere ematen pinturaren tramaren esanahia ulertzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panagiotis Pipinelis

**Panagiotis Pipinelis** (Pireo, 1899ko martxoaren 21a – Atenas, 1970eko uztailaren 19a) greziar diplomazialari eta politikaria izan zen. Greziako bitarteko lehen ministroa izan zen 1963ko ekainetik irailera.

Züricheko Unibertsitatean zuzenbidea eta zientzia politikoa ikasi zituen eta Friburgon ikasketak zabaldu zuen. 1922an Greziako diplomazia zerbitzuan sartu zen. 1947-1948an Kanpo Arazoetako lehen ministrorde iraunkorra izatera iritsi zen. 1952an Greziak NATOn zuen enbaxadore izendatu zuten eta hurrengoak karrera diplomatikoa utzi zuen.

1961etik 1963ra Konstantinos Karamanlisen gobernuan Merkataritza ministro izan zen eta Karamanlisek dimisioa eman eta erbesteratu ondoren, 1963ko ekainetik irailera bitarteko lehen ministro bihurtu zen.

Kanpo Arazoetako ministro izan zen Koronelen diktaduran, 1967ko azarotik 1970ean bihotzekoak jota hil zen arte.
Christian Albrecht Bluhme

**Christian Albrecht Bluhme** (Kopenhage, 1794ko abenduaren 27a – *ibidem*, 1866ko azaroaren 6a) daniar abokatu eta politikari kontserbadorea izan zen. Danimarkako lehen ministroa izan zen 1852tik 1853ra eta 1864tik 1865era.

Hans Emilius Bluhme itsas armadako komandantearen semea izan zen. Zuzenbidean lizentziaduna eta abokatua lanbidez, Jutlandiako Bigarren Erregimentuaren auditore izan zen 1820an, eta bi urte geroago nekazaritza bulegoko aholkulari. 1824an Indiako Trankebar merkataritza-establezimendu daniarraren gobernu-kontseilura bidali zuten. 1831n Danimarkara itzulita, Store Heddinge hiriko estatuko kontseilari izendatu zuten, eta 1838an Alborgeko elizbarrutiko ofizial izendatu zuten. 1848an Merkataritza Ganbera Nagusiko zuzendari hautatu zuten eta 1848ko urtarrilean bertako lehendakari bihurtu zen.

1852tik 1853ra eta 1864tik 1865era lehen ministro izan zen. Bere bigarren agintaldia Dukerrien arteko Gerraren azken zatiarekin bat etorri zen.