Baltzola (leizea)

**Baltzola** Diman (Bizkaia) dagoen leizea da, Baltzola eta Indusi auzoen artean. Berez bi leize dira: Baltzola I eta Baltzola II. 2017ko azaroaren 14an, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen, “Baltzola eta Axlor haitzuloak” *monumentu-multzo* sailkapenaren barnean.

Leizetik hurbil Abaro izeneko tunel naturala dago. Tunel honetatik erreka pasatzen da ur emari handia duen egunetan. Axlor aztarnategia ere hurbil dago. Jentilzubi izeneko zubi naturala ere Baltzolako leizearen inguruan dago.

## Ezaugarriak 
Baltzola eta Axlor haitzuloetako monumentu-multzoa kokatzen den substratu geologikoa kareharri urgoniarreko amildegi dezimetrikoz osatuta dago. Kareharri horiek garapen karstiko handikoak dira, eta harearriko faziesekin eta Behe Kretazeoko limonitekin aldizkatzen dira.

Hor Baltzola sistema edo Indusiko karsta deritzona dago. Oso sistema konplexua da: hainbat galeria aktibo eta fosildu ditu. Bertan hainbat haitzulo-aho daude, eta horietako batzuek Erdi Paleolitotik Paleolito osteko aroetara okupatuta egon zirela adierazten duen aztarnategi arkeologikoa dute. Sisteman hiru aztarnategi arkeologiko daude: Baltzola, Axlor eta Baltzola II; lehenengo biak dira nabarmenenak.

### Baltzola I 
Baltzola dimentsio handiko barrunbe bat da, eta hiru aho ditu. Horietako bitik (*Baltzola* edo *Atea* eta *Erdikoatea*) dimentsio handiko atarte batera ailegatzen da. Atarte horrek jarraipena du ezkerreko aldetik, eta, 125 metroko galeria zabal batetik igaro ostean, hirugarren sarrerara iristen da (*Gibiltar*). Atartearen erdialdean, harrizko blokeen nahas-mahas bat dago, eta horiek 10 metro baino gehiagoko desnibela sortzen dute eskuineko galeria handiraino. Galeria horrek kilometro eta erdi baino gehiagoko luzera du. Galeria horren hasieran *El Redil* edo *Korralea* izeneko eremua dago, eta bertan dago aztarnategi arkeologikoaren zati nagusia. Haren gainean, 3 metroko garaieran, zenbait hilobi dituen erlaitz bat dago (*Locus I*).

Kultura-segida horretan, zeramika-aldiak, Azil aldia, Amaierako Goi Madeleine aldia eta Moustier aldia ageri dira. Horrez gain, giza aztarnak ere aurkitu dira, aro berriagoetan izan zuen hilobi-funtzioen adierazle. 2017an, Paleolito garaiko labar margo gorri batzuk aurkitu ziren, galeria nagusitik ateratzen diren adar batzuetan. Zeinu gorri abstraktuez osaturiko multzo oso txikia da, eta kantauriar klabiforme bat egongo litzateke beraien artean.
thumb|Baltzolako klabiforme kantauriarra (Intxaurbe *et al*. 2019)

### Baltzola II 
Sistema geologiko berean, izendatze-eremuan, Baltzola II leizea dugu. Interes arkeologiko txikiagokoa du.

Hego-mendebaldera begira dagoen aho bat du, gutxi gorabehera triangelu-formakoa, eta 1,5 metro zabal eta 1,3 metro garai da. Hortik 6 metro luze den galeria bat abiatzen da, eta haren atzean 13 metro luze eta 10 metro zabal den areto bat dago. Areto horretatik, galeria nagusi bat irekitzen da iparraldera, eta hor beste albo-galeria txiki batzuk hasten dira.

Galeria horretan dagoen aztarnategiari dagokionez, zeramika-aztarnak aurkitu ziren, eta, eskasak eta eztabaidagarriak badira ere, Eneolito-Brontze Aroan momenturen batean okupatuta egon zela adierazten dute.

## Mitologia 
[thumb|[Jentilzubi harrizko arku naturala, jentilak igarotzen ziren zubia.]]

Ingurunea euskal mitologiaren kondaira handien lekua da; izan ere, kondairaren arabera, Baltzolan Mari bizi da. Beste kondaira batzuek, aldiz, bertan Mikelats bizi zela esaten dute, edo baita ere Sugoi.

Bestalde, jentilak igarotzen ziren Jentilzubiko Arkua izenarekin ezaguna den egitura naturaletik.

## Eskalada 
Baltzola leizea maila handiko eskaladako eskola da. Bertara Dimako Indusi auzotik oinez (10') joaten da. Kareharrizko paretetan egindako bideak honakoak dira:

Dima Rockmasterren barnean, bertan Baltzola Harkaitz Eskalada Txapelketa egiten dituzte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baltzola

## Kanpo estekak