open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bidezidor kirol

[thumb|300px|Bidezidor kirola: homologaturiko bidezidorretan nondik jo azaltzen duten markak daude tarteka. Irudian, [GR 11ko zidorraren jarraibidea erakusten duen marka.]]

**Bidezidor kirola** edo **xendazaletasuna** aire libreko aisia eta kirol jarduera bat da, lehiakorra ez dena, non eskualde bateko ingurune naturalak oinez zeharkatzen diren, horretarako ibilgailu handiak ibiltzen ez diren zidor eta bide tradizionalak erabiliz. Maiz, bidezidorrak homologaturik daude, bidea adierazten duten marka eta arrastoak nahiz bidezidorreko inguruneei buruzko argibideak azaltzen direnean. Homologaturiko bidezidor horiek ibilbide luze edo laburrekoak diren sailkatzen dira.

## Ikus, gainera 
* Mendi-ibili
* Zeharkaldi

## Kanpo estekak
Meteora

**Meteora**, (Grezieraz: *Μετέωρα Μοναστήρια*, euskaraz *Airean esekita*), Greziaren erdialdean dago, Tesaliako zabaldian, Kalambaka hiriaren hurbil, Pinios ibaiaren haranean. Meteora hitzak adierazten duen moduan, esan daiteke halaxe daudela harkaitz horien puntan eraikitako monasterioak. Arkitektura bizantziarrak eta naturaren edertasunak bat egiten dute Meteoran, eta monasterioek harkaitzen jarraipena dirudite.

Unescok 1988. urtean Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

Monasterio Kristau Ortodoxo hauek oso garrantzitsuak dira greziar lekaidetza ortodoxoan .

## Geologia 
Duela 60 milioi urte lurrazalaren mugimenduen eraginez itsas hondoak gora egin zuen, eta hareharrizko geruza lodi hartan hainbat faila iraki ziren. Handik aurrera urak, haizeak eta muturreko tenperaturek forma emango zieten gaur egun ikusten diren hareharrizko eta konglomeratuzko zutabeei. Arrasto horizontalak ikus daitezke haitz horietan, itsaso prehistoriko batek utzitako markak.

## Historia 
IX. mendetik aurrera, fraide aszetak Meteorako haitzetan bizitzen hasi ziren. Lurretik 500 m-ra egon zitezkeen zuloetan bizi ziren hasieran. XIV. mendean, berriz, turkiarren eta albaniarren erasoei ihes egiteko haitzetan gora egin zuten fraideek, eta orduan hasi ziren harkaitzen puntan monasterioak eraikitzen. Hogeitik gora eraiki zituzten, eta seik irauten dute, gaur egun.

### Gaur egun 
Gaur egun sei monasterio baino ez daude (bost gizonezkoak eta bat emakumezkoa):
* San Nicolás monasterioa, (*Αγιος Νικόλαος, Àgios Nikólaos*).
* San Estebán monasterioa, (*Αγιος Στέφανος, Àgios Stéfanos*).
* Hirutasun Santua monasterioa, (*Αγία Τριάδα, Agía Triada*).
* Antzaldatze monasterioa, (*Μονή Μεταμορφώσεως, Moní Metamorfóseos*) edo Meteoro Handia, (*Μεγάλο Μετέωρο, Megálo Metéoro*).
* Roussanou monasterioa, (*Ρουσάνου*).
* Varlaam monasterioa, (*Βαρλαάμ*).

## Anekdotak 
Hirutasun Santua monasterioan, 1981. urtean, James Bond saileko John Glenen *For Your Eyes Only* filmaren zati bat filmatu zuten.

Linkin Park musika taldekoek 2003ko bere diskoari *Meteora* izena jarri zioten greziar monasterioak ikusi ondoren.

## Galeria 

Fitxategi:Meteore.jpg|Meteorako mendiak.
Fitxategi:Meteora in art.JPG|Meteora-Μετεώρων monasterioen maketa historikoa.
Fitxategi:Meteora Rousanou.jpg|Ousanou monasterioa.
Fitxategi:Moni Agiou Stephanou BW 2017-10-07 10-59-13.jpg|Agios Stefanos monasterioa.
Fitxategi:Meteory 1 wisnia6522.jpg|Meteora (Grezia).

## Kanpo estekak
Ruy Diaz de Rojas

**Ruy Diaz de Rojas** (c. 1345—1378) gaztelar militar eta noblea izan zen, Gipuzkoako ibar-jaun nagusia eta Santikurutze Kanpezu, Rojas eta Castil de Lencesko jauna izan zena.

## Familia 
Gurasoak Lope Diaz de Rojas eta Sancha de Velasco izan zituen. Ruyk Maria de Guevara (c. 1385ean hilda) ezkondu eta hiru seme-alaba izan zituen:
* Lope, aitaren oinordekoa;
* Sancha
* Mencía.

## Biografia 
1371n nafar-gaztelar mugan borrokatu zuen 1368an Karlos II.a Nafarroakoa k konkistaturiko lurrak berreskuratu nahian. Gaztelarrentzat Kontrasta eta Santikurutze Kanpezu konkistatu zituenez bertoko jaun bilakatu zen, 1367an Henrike II.a Gaztelakoak hala izendatu zuelako. 1379an Lope bere semeak titulua ere berretsia izatea lortu zuen.

1372an Arroxelako guduan parte hartu zuen, Bocanegra almirantearen zuzendaritzapean gaztelar naoak gidatu zituen. Garaipena lortu zuten eta baita hiria ere.

Gaskoiak borrokatuz hil omen zen.

## Erreferentziak
CENIT

**CENIT** ('''''Centre d'Innovació del Transport''''') garraioaren ikerketa-zentro bat da, Kataluniako Generalitateak eta Kataluniako Unibertsitate Politeknikoak (UPC) 2001ean partzuergo gisa sortutakoa. CENITaren ikerketa-esparruak garraiobide guztiak biltzen ditu: lur-garraioa (autoa, trena...), aire-garraioa eta itsas-garraioa. Mugikortasunaren inguruko gai horien inguruan ikastaroak eta hitzaldiak antolatzen ditu, baita ikerketa-liburuak argitaratu ere, UPCren argitaletxean.

Egungo zuzendaria Francesc Robusté UPCko katedraduna da.

## Kanpo estekak 
*  www.cenit.es webgunea
Pasteur efektua

**Pasteur efektua** hartzidura alkoholikoaren inhibizioan datza ingurunean oxigenoa dagoenean. Jakina denez, legamiek (anaerobio fakultatiboak direnak) glukosaren hartzidura alkoholikoa burutzen dute oxigenorik ezean. Oxigenoaren aurrean, aldiz, aipatutako hartzidura nabarmen gutxitzen da. Louis Pasteur mikrobiologo frantziarrak bere izena daraman efektu hau antzeman zuen 1857an.

Beste modu batez esanda, Pasteur efektuak hartziduren jarduera ahultzen dela baldintza anaerobioetatik baldintza aerobioetara pasatzerakoan adierazten du. Hots, oxigenoarekiko fakultatiboak diren mikrobioak hobeto moldatzen direla oxigenoarekin oxigenorik gabe baino, eta ahal badute glukosa modu aerobikoan oxidatuko dutela beti.

Pasteur efektuak beste ondorio bat dakar: baldintza aerobikoetan legamiek glukosa gutxiago kontsumitzen dute. Izan ere, oxigenoaren aurrean glukosa gutxiago kontsumitu behar da energiaren kopuru bera lortzeko (gogoratu energia gehiago lortzen dela glukosaren oxidazio aerobikoan glukosaren hartziduran baino).

Horrek esan nahi du ingurune anaerobio batean legamiek edo bakterioek glukosa asko kontsumitu behar dutela hazteko, ingurune aerobikoan glukosa gutxiago behar duten bitartean.

## Kanpo estekak
Zabala jauregia (Ordizia)

**Zabala jauregia** Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ordizia udalerrian dagoen jauregi bat da. Hain zuzen ere Ordiziako Alde Zaharrean edo erdigunean dagoen bidegurutzean kokatua dago, Andres Urdanetaren estatua, Beti Alai pilotalekua, Barrena jauregia eta Arboleda parkearen aldamenean.

## Historia 
Jauregia Zabala leinua edo familiaren sorlekua da. XVI. mendean Domingo Zabalak eraikitzea agindu zuen. Domingo Zabala Gaztelako Erresumako *Kontulari Nagusia* izateaz gain eta Lepantoko guduan parte hartu zuen.

Duela gutxi arte, jauregiaren azpialdean urte luzez herrian oso ezaguna zen Olano taberna zegoen, 2016an itxia zen, ia 100 urte jarduera betetzear zela.

## Eraikina 
Eraikina 1.372 m2-ko azaleran hedatzen da, barnealdean 90m2-ko patio bat duelarik. Aurrealdean balkoia eta Zabalatarren armarria erakusgai ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Ordizia 15.JPG|Zabala jauregiaren aurrealdea eta Andres Urdanetaren estatua.
Irudi:Ordizia 18.JPG|Zabala jauregiko armarria.

## Kanpo estekak
Catemu

**Catemu** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Valparaíso eskualdeko San Felipe de Aconcagua probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 12.112 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Catemu** komuna [Valparaíso eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Catemuko udalaren webgunea.
Jakes etxea

**Jakes etxea** edo **Jakesenea** Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ordizia udalerrian dagoen eraikin bat da. Hain zuzen ere, Ordiziako Alde Zaharrean dago, Nikolas Lekuona plazan, aurrealdean Barrena jauregia eta alboan Zabala jauregia dituelarik.

Gaur egun eraikin hau Ordiziako Udalaren jabetzakoa da, bertan hainbat udal zerbitzu kokatuak daudelarik: bake epaitegia, gizarte ongizate saila, eta abar.

## Kanpo estekak
Barrena parkea

**Barrena parkea** Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ordizia udalerriaren erdigunean dagoen hiri-parke bat da. Parkeari izena Barrena jauregiaren antzinako lursailetan egotetik datorkio, parkea bera ere jauregian azpikaldean kokatuta dagoelarik. Parke hau 1980ko hamarkadaren amaieraldera eraiki zen.

Parkea hainbat etorbide, plaza, kale eta pasealekuz inguratua dago: ekialdetik Gudarien etorbidea, hegoaldetik Joseba Rezola pasealekua, mendebaldetik Domingo Unanue plaza eta iparraldetik Etxezarreta kalea.

Barrena parkea bi motatako lorategiz osatua dago: bata iparraldeko frantses lorategia, iturri eta pasabidez osatua, eta bestea hegoaldeko ingeles lorategia, belardi eta zuhaitzez osatua.

## Ikus gainera 
* Barrena jauregia

## Kanpo estekak
Doragon Bōru Episōdo obu Bādakku

Dragoi Bola anime eta mangan oinarrituriko atal berezia da. Kronologikoki *Gokuren aita* filmaren jarraipena da, Naho Oishi marrazkilariaren komiki batetan oinarriturikoa.

Ez da euskaratua izan, izena japonierazko bertsiotik itzulia *Dragoi Bola: Bardock-en atala* izango litzateke. 2011ko Irailean *Jump Super Anime Tour*an estreinaturiko OVA da.

## Sinopsia 
Atal berezi honetan Bardock Vegeta planetaren suntsipenetik bizirik irten eta iraganera bidaiatu du, planeta arraro batetan bukatuz. Hasieran ez daki nor dagoen, eta Freezer-en arbaso batekin topo egiten du, Chilled izenekoa. Borrokaren amaieran Bardock Super Saiya bilakatzen da Chilled menperatuz, azalpena emanez, Freezer super saiyei dien beldurraren arrazoiaren galderari. Honek Freezer Vegeta planeta suntsitzearen arrazoia azaltzen du, beldur baita kondairazko super saiya agertzea eta berau menperatzea, bere arbasoak kontatu zion bezala.

Komikiaren lehenengo atala 2011. Ekainaren 21. argitaratu zen, bigarrena Uztailaren 22. eta hirugarrena eta azkena, Abuztuaren 3. Saikyo Jump aldizkarian.

## Pertsonaiak 
* Bardock
 
## Filmaren pertsonai esklusiboak 
### Chilled 
Freezer-en arbasoa, biek gorputz antzekoa izanik, indarrez ere parekoak dira.

### Ebana eta Beri 
*Ebana* eta *Beri* (jatorrizko japoniera イパナ eta ベリー) Plant planetaren biztanleak, aita eta semea, bihotz honekoak eta Bardocki laguntzen diotenak azken honek planetan konorterik gabe aurkitzean.

### Tobi eta Kabira 
*Tobi * eta *Kabira * (jatorrizko japoniera (トービ eta キャビラ) Chilled-en menpe lan egiten duten bi gerlari, Plant-eko biztanleak baino askoz indartsuagoak, hala ere, ez dute Bardock-en aurka denbora luzerik irauten.

## Kanpo estekak
Torresol (Ordizia)

**Torresol** Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ordizia udalerrian dagoen eraikin bat da. Hain zuzen ere, udalerri honetako Urdaneta kalean dago.

## Iruditegia 

Irudi:Ordizia 01.JPG|Torresol eraikina.

## Kanpo estekak
Gao

**Gao** Mali ipar-ekialdeko hiria da, izen bereko eskualdearen hiriburua. Niger ibaiaren ertzean dago, Timbuktutik 320 km hego-ekialdera. 2009an 86.633 biztanle zituen.

Lehengo denboretan garrantzi handiko pausagunea izan zen Saharan zeharko merkataritzan aritzen ziren karabanentzat. XV. eta XVI. mendeetan Songhai Inperioaren hiriburua izan zen. Garai hartakoa da Askiaren hilobia, UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuena.

## Historia 
Gaori buruzko lehenbiziko aipamena Muhammad ibn Musa al-Khwarizmik egin zuen, IX. mendearen lehen erdian. Orduko eskualdeko potentzia garrantzitsuenetako bat zen. X. mendean hiri musulmana zen. XIII. mendearen amaieran independentzia galdu eta Maliko Inperioaren zati bihurtu zen. XV. mendearen lehen zatian hiriak bere independentzia berreskuratu zuen, eta 1464tik 1492ra agindu zuen Sonni Aliren konkisten ostean Songhai Inperioaren hiriburu bilakatu zen. 1591ko marokoar inbasioak inperioaren amaiera ekarri zuen. Inbaditzaileek Tonbuktun kokatu zuten beren gotorlekua.

XIX. mendean Gao gainbehera etorria zen. 1854an bisitatu zuen Heinrich Barthen arabera, 300 etxola inguruk osatzen zuten herria eta hiri zaharraren kokagunea zuhaixkez (*capparis decidua*) estalirik zegoen.

2012ko apirilaren 6an MNLAk Azawaden independentzia aldarrikatu zuenean, onartu gabeko estatu horren hiriburu bilakatu zen.

## Geografia 
Niger ibaiaren ezkerreko ertzean dago, Tilemsi haranarekin bat egiten duen lekuan. Hiria estrategikoki kokaturik dago eta asfaltatu gabeko errepidez Kidal eskualdearekin eta Niamei, Nigerko hiriburuarekin, loturik dago. Bamako, Maliko hiriburuarekin, zoladura oneko 1.200 kmko errepide batek lotzen du.

Ur emari handiko sasoian, ferry zerbitzuak izaten dira Niger ibaian zehar. Comanav konpainiak (*Compagnie malienne de navigation*) Gao eta Koulikororen arteko zerbitzua eskaintzen du (1.380 km, 5-6 eguneko iraupena). Ferrya gehienean uztailaren amaieratik azaroaren erdialdera ibiltzen da, beti ere, urteko euri kopuruaren arabera.

## Klima 
Gaoko klima beroa eta lehorra da. Udan baino ez du euri egiten, gehiena abuztuan. Urtean batez beste 220 mm euri egiten du, baina asko aldatzen da urte batetik bestera. Maiatza da hilabeterik beroena, batez besteko tenperatura maximoa 43&nbsp;°Cra iristen ahal baita. Abendua eta urtarrila dira hotzenak, 15&nbsp;°Cko batez besteko tenperatura minimoarekin. Urritik martxora bitartean ipar-ekialdetik harmattan haizeak jotzen du. Gogor jotzen duenean, dakarren hautsak gandu iraunkorra sortu eta ikuspena murrizten du.

## Biztanleria 
Gao Mali ipar-ekialdeko, eta Azawadeko, hiri handiena da. Etnia ugari daude, besteak beste, bozoak (tradizionalki ibai arrantzaleak), fulak (abeltzainak), tuareg nomadak eta banbarak. Songhaiera da hizkuntzarik ohikoena.

## Iruditegia 

Image:
Image:"La main de Fatima" (6280844751).jpg|"Fatimaren eskua" mendia.
Image:Askia.jpg|Askiaren hilobia.
Image:Children in Gao, Mali.jpg|Haurrak Gaon.
Image:GaoPirogeNiger1990.jpg|Niger ibaia.
Image:Eleveurs Peuls.jpg|Artzainak.

## Erreferentziak 
* Artikulu hau idazteko Ingelesezko Wikipediako Gao artikuluko informazioa erabili da.

## Kanpo estekak
Su txiki

**Su txikia** edo **labexka** aire librean, bereziki kanpin eta zeharkaldietan, janariak prestatu eta berotzeko gailu bat da, tamaina txikikoa. Argiztatzeko erabiltzen diren su txikiak ere badaude. Erregai mota ezberdineko su txikiak daude, hala nola alkohola, gasa, gasolina edo egurra behar dutenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abaria jauregia

**Abaria jauregia** edo **Abaria etxea** Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ordizia udalerrian dagoen jauregi bat da. Hain zuzen ere, Ordiziako Alde Zaharrean kokatua dago, Ordiziako enparantza nagusian. Alboan, Sujetoenea etxea du.

## Historia 
XVII. mendeko jauregi bat da. 1875eko ekainaren 6an Karlos Borboikoa Ordiziara Gipuzkoako Foruak zinpetzera etorri zenean eraikin honetan ostatu hartu zuen.

Gaur egun eraina Kutxaren sukurtsal baten egoitza da.

## Iruditegia 

Irudi:Ordizia - Casa solariega de Abaria 1.jpg|Abaria jauregia.
Irudi:Ordizia - Casa solariega de Abaria 2.jpg|Abaria jauregiko armarria.

## Kanpo estekak 
* Abaria etxea. Hiru.com
Michael Fassbender

**Michael Fassbender** (1977ko apirilaren 2a, Heidelberg, Baden-Württemberg) irlandar-alemaniar aktore bat da. Irlandar eta alemaniar herrialdetasuna du.

Alemaniako Heidelberg hirian jaio eta bi urte zituela bere gurasoekin batera Irlandako Kerry konderriko Killarney udalerrira bizitzera joan zen, bertan bere aitak West End House ostatuan sukaldari gisa lan egin zuelarik. Ama, Adele, irlandarra du (Michael Collinsen senidea) eta Ipar Irlandako Larne hirian jaio zen, aita aldiz, Josef Fassbender, alemaniarra du.

2011ko Donostiako Zinemaldian egon zen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Michael Fassbender aktorearen IMDBko fitxa irakurgai 
* Michael Fassbender aktoreari buruzko webgunea
Montes Torozos

**Montes Torozos** Espainiako Valladolid probintziako ipar mendebaldean eta Palentziako hego ekialdean kokatzen den eskualde natural bat da, 800 metro inguruko lautada batek osatzen duena, inguruko bailaretatik 100-120 metro gorago eta 1500 Km² hartzen dituena, 75 km × 20 km inguruko ardatz baten baitan, Pisuerga eta Sequillo ibaietako bailaren artean. Lautada kalkareoa da. Inguruan baino klima gogorragoa du, bereziki haizetsuagoa. Valladolideko 39 herri eta Palentziako 5 herri biltzen dira eskualdean. Historian zehar, populazio eskaseko eskualdea izan da eta maiz bidelapurren ezkutalekua izan da. *Cañada Real* izeneko abere bide zenbait pasatzen dira bertatik.

## Kanpo estekak
Ambrogio Boccanegra

**Ambrogio Boccanegra** (†1374) jatorri genoarreko itsasgizon gaztelar nazionalizatua zen, Simon Boccanegra Genovako dogoaren iloba eta Egidio Boccanegraren (*Bizarbeltz* goitizenez) eta Maria Piescoren semea.

## Sendia 
1341. urtean haren aita zena Gaztelara joan zen bere flotarekin, mariniekin eta granadarrekin gerran zegoen Alfontso XI.a Gaztelakoa laguntzera. 1344an Río Saladoko guduan parte hartu zuen eta zerbitzuen ordainetan Alfontso XI.ak Palma del Río udalerria eman zion. 1367an Egidio exekutatua izan zen Petri I.a Gaztelakoaren aginduz, erregearen anaiordearen, Trastamarako Henrikeren, aldekoa baitzen. Ambrogiok Frantziara egin zuen ihes eta gerora Henrike II.a izango zenaren gorteko partaide izan zen.

## Palma del Ríoko jauna 
Petri I.a Gaztelakoa hil ostean eta Henrike II.a errege zelarik, Ambrogiok Palma del Ríoren jabegotza berreskuratu zuen 1369an eta herritarrak -gehiengoa mudejarra- aske bilakatzen zituen hiri-gutuna zabaldu zuen. Musulmanei hainbat eskubide eskaini zizkien, hala nola beraien zenbait legeren arabera jokatzeko ahalmena.

## Karrera militarra 
Itsas armada gaztelarrean sartu zen eta almirante izatera iritsi zen. 1371n portugaldarrak garaitu zituen Guadalquivirreko ibai ahoan, ondorioz Portugalgo erregeak bakea sinatu zuen bere homologo gaztelarrarekin. Bere garaipen garrantzitsuena, ordea, urte bat geroago lortutakoa izan zen, Arroxelako gudukoa (1372) hain zuzen. Gaztelako eta Frantziako Koroek armada ingelesa txikitu zuten, etsaien buruzagi zen kondea harrapatuz. Garaipen hark Mantxako kanala Gaztelaren esku utzi zuen eta Ingalaterrak, ahulduta zuen defentsa frantsesek behin eta berriro erasotzen zutela-eta, bakea eskatu zuen hiru urteren buruan, 1375ean.

1373an berriro garaitu zituen portugaldarrak Lisboa erasotzean.

Ambrogio Boccanegra 1374an hil zen eta haren ondorengotzat Fernando Sánchez de Tovar izendatu zuten.

## Kanpo estekak
Laxismo

**Laxismoa** moralarekin bat ez datorren jokabide arduragabe eta nahasia da. Terminoa XVII. mendean sortu zen, Blaise Pascal eta jansenistak jesuiten aurka jo zutenean, moralaren aurka zuten jokabidea gaitzesteko.

## Kanpo estekak
Fanny Mendelssohn

**Fanny Mendelssohn** (jaiotzez **Fanny Cäcilie Mendelssohn**) (Hanburgo, 1805eko azaroaren 14a - Berlin, 1847ko maiatzaren 14a), lehenago Fanny Hensel izenekoa, musikagile eta piano jolea, Felix Mendelssohnen arreba eta Moses Mendelssohn filosofo judu-alemanaren biloba.

## Biografia 
Hamburgon jaio zen, bere aita, Abraham Mendelssohn, bankari ona zen eta Berlingo filantropoa, horri esker Fannyk heziketa ezin hobea izan zuen, bere nebak, Felix Mendelssohnek, bezala. Txikitatik eduki zuen musikarako dohain ikaragarria, honengatik bere ikasketak konposaketaren inguruan zuzendu ziren. Gaztetan Ignaz Moscheles, Sir George Smart eta Carl Friedrich Zelter bezalako musika munduko pertsonez inguratua egon zen. Garaiko gizarteak, mutilen aldeko joeraren ondorioz, Mendelssohn Bartholdy familian zerikusi handia izan zuen: bere anaia Felix bere dohain musikalarekiko lagundu, hezi eta babestu zuten bitartean, Fannyrekin , "emakume izateagatik", ez zen horrelakorik gertatu. Fannyren patua etxekoandre ona izatea zen. 1829. urtean Wilhelm Hensel margolariarekin ezkondu zen. Fanny Felix baino piano-jole hobea izan zen. Jendaurreko bere lehen agerraldia 1838an izan zen, *1. kontzertua anaiaren pianoarentzat*.

## Konposizioak 
Guztira 466 pieza musikal konposatu zituen. Bere lanak: pianorako trio bat eta liburu anitzeko bilduma bat pianorako kanta askorekin. Bere kantetako asko bere anaiaren liburuetan agertzen dira: opus 8an eta 9an. Bere *"Italia"* kanta, Viktoria erreginaren gogokoena zen eta uste zuen Felixek konposatu zuela. Bere pianorako pieza askok, Felixenen antzera, "hitzik gabeko kanten" itxura hartzen dute. Modu batean generoaren sortzaileetako bat izan zen. Bere kanten artean: *Italien, Im Herbste, Sehnsucht, Bergeslust, Ferne, Harfners Lied, Warum sind denn die Rosen so blass, Ach! Die Aumen sind es weider, Ich wandelte unter den Baumen, Abendbild, Nach Suden, Kommen und Scheiden, Gondellied* eta *Lied fur Klavier* (azken hau pianorako bakarrik) aurki ditzakegu.
Penitente zuriak

[thumb|300px|Penitente zurien zelaia [Rio Blanco ibaiaren goiko lurretan, (argentinar Andeak).]]
**Penitente zuriak** kono-itxurako izotz zatiak dira, batzuk bost metrorainokoak, glaziarretan talde handietan sortzen direnak, batez ere latitude baxuetan, eguzkia, elurra, edo izotz firna urtzearen ondorioz.

Penitente zurien adibiderik onenak Erdialdeko Andeetan, Hego Amerikan, Pamir mendietan eta Hindu Kush mendilerroan, Asian eta Kilimanjaro mendigunean, Erdialdeko Afrikan daude.

Batzuetan, penitenteen taldeei "izotz iraunkorra" esaten zaie.

## Kanpo estekak 
* Penitente zuriak Elhuyar aldizkariaren webgunean
Jaguar Cars

**Jaguar Cars Ltd**, edo **Jaguar** (ingelesez  ahoskatua) bakarrik,Coventryn egoitza duen luxuzko automobil-enpresa da. Jaguar Land Roverren barnean dago, Indiako Tata Motors taldearena dena.

Sir William Lyonsek 1922an *Swallow Sidecar Company* eratu zuen baina Bigarren Mundu Gerra eta gero SS inizialak saihesteko izena aldatu zuen. 1984an Londresko burtsan sartu zen, eta bost urte eman zituen bertan Fordek erosi arte.

Egun Jaguar XF, XK eta XJ modeloak ekoizten ditu. Lehiaketetan aritu da, 2004an bere 1 Formularen taldea saldu arte.

## Modeloak 
### Errepiderako 

* Jaguar XK120 (1948-1954)
* Jaguar C-Type (1951-1954)
* Jaguar MK 1
* Jaguar Mark VII (1951)
* Jaguar XK140 (1955)
* Jaguar XK150 (1955-1960)
* Jaguar D-Type (1954-1957)
* Jaguar MK2 (1959 à 1967)
* Jaguar type E (1961-1975)
* Jaguar 420 (1966-1968)
* Jaguar XJ serie I (1968-1973)
* Jaguar XJ serie II (1973-1979)
* Jaguar XJS (1975-1996)
* Jaguar XJ serie III (1979-1986)
* Jaguar XJ40 (1987)
* Jaguar XJ220 (1988)
* Jaguar XJ300 (1995)
* Jaguar XK8 et XKR (1996-)
* Jaguar XJ308 (1997)
* Jaguar XJ8 (2003 - 2008)
* Jaguar XJR-15
* Jaguar S-Type (1999-2008)
* Jaguar X-Type (2001-2009)
* Jaguar XJ X350 (2003)
* Jaguar XK (2006)
* Jaguar XF (2008)
* XJ X351 (2010)

### Lehiaketetarako 

* Jaguar XK120
* Jaguar XK140
* Jaguar C type
* Jaguar D type
* Jaguar E type
* Jaguar XKSS
* Jaguar SS
* Jaguar E 2A
* Jaguar Special
* Jaguar XK-C
* Jaguar XJS
* Jaguar XJ12C
* Jaguar HE
* Jaguar XJR-5
* Jaguar XJR-6
* Jaguar XJR-7
* Jaguar XJR-8
* Jaguar XJR-9
* Jaguar XJR-9 D
* Jaguar XJR-9 LM
* Jaguar XJR-10
* Jaguar XJR-11
* Jaguar XJR-12
* Jaguar XJR-14
* Jaguar XJR-15
* Jaguar XJR-16
* Jaguar XJ220
* Jaguar XKR GT3
* Jaguar XKR-S

### *Concept car* 
* Jaguar C-XF
* Jaguar C-X75
* Jaguar C-X16

### Prototipoak 
* Boano Loewy Jaguar XK 140 Coupé (1955)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Aston Martin

**Aston Martin** Gaydonen egoitza duen luxuzko automobil-enpresa britainiarra da.

## Modeloak 
* 1951-1956 - Aston Martin DB3
* 1960-1962 - Aston Martin DB4 GT Zagato
* 1967-1972 - Aston Martin DBS
* 1979-1980 - Aston Martin Bulldog
* 1988-? - Aston Martin Virage
* 1994-2003 - DB7
* 2001-2007 - Vanquish
* 2003-egun - DB9
* 2005-egun - Vantage
* 2007-egun - DBS V12
* 2010-egun - Rapide
* 2012-? - Aston Martin Virage
* 2012-? - Aston Martin Virage Volante

### Edizio mugatuak 
* V8 Zagato 1986-1990 (89 unitate)
* DB7 Zagato 2002-2003 (100 unitate)
* DB AR1 2003-2004 (99 unitate)
* One-77 2009-2010 (77 unitate)

## Galeria 

image: Aston Martin DB Mark III.jpg|DB Mark III
image:Aston Martin DB2-4 Mark I.jpg|Aston Martin DB2-4 Mark I
Image:Amvanquish.jpg|2001 Aston Martin Aston Martin Vanquish
image:Zagato_Paris.JPG|2003 DB7 Zagato (coupé) y DB AR1 (roadster)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Askiaren hilobia

**Askiaren hilobia** piramide formako hilobi bat da, Maliko Gao hirian dagoena. XV. mendearen amaieran eraiki zen, Askia Mohammed, Songhai Inperioko enperadorearen aginduz, bere ehortz lekua izan zedin. Eraikina XV. eta XVI. mendeetan, Saharan zeharko merkataritzari esker, Songhai Inperioak lortu zituen indar eta aberastasunaren erakusgarri da. 2004an UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuen.

Gune arkeologiko honen barnean 17 mko garaiera duen piramidea, bi meskita, hilerria eta aire zabaleko batzartokia daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Askiaren ebaluazioa Unesco.org
Paueko Nafarroako Parlamentua

**Paueko Nafarroako Parlamentua** (**Nafarroa eta Biarnoko Parlamentua** Biarno eta Nafarroako erakunde historiko bat da, auzitegi gorena, eta Biarnoko hiriburuan dagoen eraikin zibila da.

Paueko gazteluaren ondoan eraikia, izenak kontrakoa esan arren, ez zen legebiltzarra, ezta Nafarroarena ere: Luis XIII.a Frantziakoak 1620ko urriaren 20an "Frantziari Nafarroa eta Biarnoren batze agiria" plazaratu zuenean sortu zen. Lehendabizi, ordea, Frantziako eta Nafarroako erregeak Donapaleun kokatua zen Nafarroako Kantzilertza eta Biarnoko Kontseilu Subiranoa desagerrarazi zituen eta, trukean, erakunde komun berri honek hartu zuen haien lekua, biarnes zein nafar ordezkarien protestaren erdian. Egoitzarako, 1585ean eraikitako epaitegi baten eraikina aukeratu zuten, lehen Leskarreko gotzainaren egoitza ere izandakoa.

1716an su hartu zuen, berreraiki zuten eta egun Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorraren egoitza da.

## Kanpo estekak
Joan Hastings

**Joan Hastings** () ingeles noble eta militarra izan zen, Abergavennyko baroia eta Pembrokeko bigarren kondea.

## Ezkontza 
1359ko maiatzaren 19an ezkondu zen Readingen, Eduardo III.a Ingalaterrakoaren alaba Margaretekin (1346–1361). Ez zuten seme-alabarik izan eta emaztea bi urteren buruan hil zen.

1368ko uztailean bigarren aldiz ezkondu zen, Mannyko baroi zenaren alaba Anne Mannyrekin. Seme bat izan zuten.

## Karrera militarra 
1367an Gaztelaren aurkako kanpainan borrokatu zuen bere koinatu Eduardo Printze Beltzarekin batera.

Ligetaren Ordeneko zaldun izendatu zuten 1369an. Poitou-en egindako inkurtsioan John Chandosekin batera buruzagitza partekatzeari uko egin zion urte hartan bertan, baina azken honek ezberdintasunak alde batera utzi eta lagundu egin zuen kondea larri zebilen batean.

1370ean sutsu ekin zion Limogesen arpilatzeari, berriro ere Printze Beltza aldean zuela.

1372. urtean, ordea, ordu arte izan zuen zori ona bukatu zitzaion: bere flota gaztelarren itsas armada batek suntsitu zuen Arroxelako guduan (1372ko ekainaren 22an) eta preso hartu zuten bera. Santanderrera eraman zuten eta Pikardian hil zen gatibutasunean.

## Ondorengotza 
Haren seme John Hastings izendatu zuten ondorengo, aita preso hartu eta hilabete batzuetara jaiotakoa.
Lonnie Donegan

**Anthony James "Lonnie" Donegan** (1931ko apirilaren 29a - 2002ko azaroaren 3a) eskoziar musikaria izan zen. *Skiffle* izeneko musika estiloaren aitzindarietako bat, 1950eko hamarkadan Erresuma Batuan arrakasta izan zuena.

## Albumak 
* *Lonnie Donegan Showcase* (1956)
* *Lonnie* (1957)
* *Tops with Lonnie* (1958)
* *Lonnie Rides Again* (1959)
* ''Does Your Chewing Gum Lose It's Flavour (On The Bedpost Overnight)* (1961)
* *More! Tops with Lonnie* (1961)
* *Sing Hallelujah* (1962)
* *The Lonnie Donegan Folk Album* (1965)
* *Lonniepops - Lonnie Donegan Today* (1970)
* *The Great Re-Union Album* (1974)
* *Lonnie Donegan Meets Leinemann* (1974)
* *Country Roads* (1976)
* *Puttin' on the Style* (1978)
* *Sundown* (1979)
* *Muleskinner Blues* (1999)
* *This Y'ere The Story* (2000?)
* *The Skiffle Sessions - Live in Belfast* (2000)
* *The Last Tour'' (2006)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Skiffle

[thumb|249px|Gus Cannonen *Jug Stompers* [circa|c. 1928]]
**Skiffle** musika estiloa folk musikaren aldaera bat da, jazz eta blues estiloen eragina zuena. Gitarra akustikoa eta banjoa dira ohiko instrumentuak, baina beste erabilpenak dituzten elementuak ere erabiltzen dira; orraziak, garbiketa taulak, paperezko orriak... 1950eko hamarkadaren bukaeran New Orleansen jaiotako genero hau Erresuma Batura zabaldu zen. Bertan oso arrakastatsua izan zen, rockaren arbasoetako bat izanik.

## Kanpo estekak
Olaso dorrea

**Olaso dorrea** (Reizabal eta Monzon izenez ere ezaguna) Gipuzkoako Bergara udalerrian dagoen dorretxe bat da. Hain zuzen ere, Bergarako Alde Zaharrean kokatua dago, San Pedro kaleko 2. zenbakian, San Pedro Ariznoakoa eliza, Bergarako udaletxea eta Ondartza dorrearen artean, eta Bergarako epaitegien parean. Gipuzkoako kultura ondasuna izendatua dago.

2012ko azaroaren 13tik aurrera Jakiunde erakundearen egoitza ofiziala da, hots, Euskal Herriko Zientzia, Arteak eta Letren Akademia.

Olaso Dorrea fundazioak kudeatzen du eraikina eta bertan gordetzen den Monzon familiaren ondasunak.

2021etik aurrera, bisita gidatuak egiten dira dorretxea barrutik ezagutzeko eta Monzon-Ganuza familiaren ondarea ezagutzeko..

## Historia 
XVI. mendean hasieran eraikia izan zen. Jatorriz, Errezabal izena zuen baina denbora gutxian, bertako jabetza zuen familiaren izena hartu zuen. Mozon etxea izena ere eman izan zaio, 1787. urtetik aurrera familiak izen hori hori hartu zuelako lehen abizentzat.

Eraikin hau Telesforo Monzon politikari abertzalea, idazlea eta euskaltzainaren jaiotetxea da. XX. mendean zehar Telesforo Monzón eta Maria Josefa Ganuzaren bizilekua izan zen. Hego Euskal Herrian Espainiako Gerra Zibileko frontea hautsi eta gutxira, agintari kolpista berriek bertako altzariak atera zituzten eta Francorentzat Aieteko Jauregia janzteko erabili zituzten.

1982an Olaso Dorrea Fundazioa sortu zuten, Telesforo Monzonen azken nahiei erantzunez.

Eraikinean du egoitza, halaber, Jakiunde erakundeak.

## Iruditegia 

Irudi:Torre de Olaso. Vergara.jpg|Olaso dorrea.
Irudi:Torre de Olaso.jpg|Olaso dorrea.
Irudi:Bergara - Torre Olaso 6.jpg|Etxeko armarria, hormatik lorategira jaitsia.
Irudi:Olaso dorrea sarrera.jpg|Telesforo Monzon eLab erakundeak bertan du egoitza.
Irudi:Modeloa Miramon Olaso Bergara.jpg|Etxearen modelo bat, Miramongo parkean, Donostian.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Jakiunde
* Olaso Dorrea Fundazioa
*  Olaso jauregia, Trapagaran, Bizkaia

## Kanpo estekak 
* Olaso dorrea Bergarako Udal webgunean 
* Olaso dorreari buruzko artikulua. Berria.info
Lohobiaga etxea

**Lohobiaga etxea** edo **Lohobiaga-enea**, sarri **Luis XIV.a Frantziakoaren etxea** ezizenarekin ezaguna, Lapurdiko Donibane Lohizune udalerrian dagoen jauregi bat da. Izena bertan Luis XIV.a Frantziakoak ostatu hartu izateari zor dio. 

Eraikin honen alboan Donibane Lohizuneko herriko etxea kokatua dago, historia ttikiak dioenez apropos eraikia Lohobiaga-eneako jabeari portuko ikusmira oztopatzeko. Diotenez, Joanes Lohobiagaren alargunak, Maria Sol Hirigoienek, Jean de Casabielhe auzapezaren maitasun keinuei uko egin omen zien eta Casabielhek zigortu nahi izan zuen 1657an eraikitako herriko etxeari arkitektura berezia emanez, beso bat luzatuta Lohobiaga etxearen ondoan.  

## Iruditegia 

Irudi:Saint Jean de Luz-Maison Louis XIV SE.jpg|Alboko ikuspegia.
Irudi:Saint Jean de Luz Maison Louis XIV.jpg|Urrutira.
Irudi:Lohizune Lohobiaga 334.jpg|Ertzeko dorretxoa.
Irudi:Lohizune Lohobiaga 414.jpg|Dorretxoa mentsula batean bermatzen da.

## Ikus gainera 
* Donibane Lohizuneko herriko etxea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akotz

**Akotz** Lapurdiko Donibane Lohizune udalerriko kostaldeko auzo bat da. Erdigune edo herrigunetik nahiko ipar-mendebaldera eta oso urruti dago, Getaria udalerriaren alboan.

Bordele-Irun trenbidea eta RN-10 errepideak zeharkatzen dute.

Auzo honetan Donibane-Ziburuko Gaztetxea, Maiarkobaitako hondartza eta Maria Bihotz Garbia edo Akotzeko kapera daude.

## Iruditegia 

Irudi:Akotzeko irudia 3.jpg|Maiarko hondartza.
Irudi:Akotzeko irudia 2.jpg|Donibane-Ziburuko Gaztetxea
Irudi:Akotzaren txapela.jpg|Akotzeko kapera.
Irudi:La mer à Acotz depuis le camping Tamaris.jpg|Maiarkobaitako hondartzaren sarrera.

## Kanpo estekak
Xantako

**Xantako** Lapurdiko Donibane Lohizune udalerriaren hego-ekialdean dagoen auzo bat da. Ugarana ibaiaren iparraldeko ertzean eta E05 autopistaren alboan kokatzen da. D918 errepideak zeharkatzen du.

Auzo honetan golf zelaia, 4 izarretako hotela, jatetxe bat, ikastetxea, institutua, udal igerilekua eta hainbat kirol instalakuntza daude (estalitako tenis zelaia, gimnasioa, errugbi eta futbol zelaiak). Auzo honetako etxebizitza eta etxalde gehienak nagusiki euren jabeen bigarren etxebizitzak izan ohi dira.

## Kanpo estekak
Espiritu Sainduaren eliza (Baiona)

**Espiritu Sainduaren eliza** Lapurdiko Baiona hiriburuko Espiritu Saindua auzoan dagoen eliza bat da.

## Kanpo estekak
Benicàssimgo Nazioarteko Jaialdia

**Benicàssimgo Nazioarteko Jaialdia** edo **FIB Heineken** (katalan eta gaztelaniaz *Festival Internacional de Benicàssim*) Espainiako Castellóko probintziako Benicàssim udalerrian urtero ospetu ohi den nazioarteko musika jaialdi bat da.

Bertan mota ezberdinetako musika emanaldiak eskeini ohi dira: indie rock, indie pop, musika elektronikoa, pop, rock... bestalde, beste antzerkia, moda eta zinemaren inguruko ekitaldia eta jardunaldiak ere burutu ohi dira. Jaialdi honen eaugarri nagusia bere eklektizismoa da, musika mota zehatz batzuetara mugatuak dauden beste jaialdi batzuen aurrean, jaialdi hau musika joera berriei irekia dago. Gainera, Espainian ospatu eta nazioastean oihartzun hadienetakoa duen musika jaialdia da, horrenbestez beste herrialdeetako jendea, bisitariak eta musikariak bertaratu ohi dira.

## Kanpo estekak 
* Benicàssimgo Nazioarteko Jaialdiaren webgunea
San Felipe (Txile)

**San Felipe** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da, Valparaíso eskualdeko San Felipe de Aconcagua probintziako hiriburua. 2002ko erroldan, 64.126 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**San Felipe** komuna [Valparaíso eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  San Felipeko udalaren webgunea.
Joanoenia

**Joanoenia**, **Haraneder** edo **Errege-alabaren etxea** Lapurdiko Donibane Lohizune udalerrian dagoen eraikin bat da. Italiar estiloko jauregi bat da.

1925. urtetik aurrera Lapurdiko monumentu historikoen zerrendaren barnean sailkatua dago.

## Kokalekua 
Errege-alabaren karrikan dago, Betbeder-Baita etxearen alboan, eta Donibane Lohizuneko portuan bertan.

## Historia 
Bertan, Maria Teresa Austriakoak Luis XIV.a Frantziakoarekin ezkondu aurretik ostatu hartu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Saint Jean de Luz Maison Infante.jpg|Joanoenia.

## Kanpo estekak
Sahats euskaltegia

**Sahats euskaltegia** IKA euskaltegien sareko euskaltegietako bat da. Barañainen dago eta bere geletan helduak alfabetatu eta euskalduntzeaz gainera, hainbat kanpaina eta ekitaldi egiten ditu, Barñainen euskaraz egin dadin eta euskal giroa sortu eta biziaraztearren.

## Kanpo estekak 
* Euskaltegiaren webgunea
Matilde

**Matilde** emakumezko pertsonaia zenbaiten izena da:

* Matilde Camus, idazlea;
* Matilde Serao, greziar idazlea.

## Bestelakoak 
* Telefonicaren akzioak burtsan izendatzeko sarri erabilitako izena.
Kalexka

[thumb|Mårten Trotzigs Gränd, 90 zm., [Stockholmgo *Gamla Stan* edo alde zaharreko kalexka estuena.]]
**Kalexka** kale txikia da, askotan estu eta batzuetan motza. Europan, kalexkak normalean Erdi Aroko kale-sareen aztarnak dira, hirigintzak etxeen atzealdera joateko bide moduan erabili zituelako.

Kalexka edo kale txiki hauek arriskutsuak edo higiene gutxikoak badira, eta bereziki itsuak badira, *kalezulo* deitzen zaie.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Plaza
* Kale
* Oinbide
Orrazi

[thumb|200px|[K. a. IV. mendea|K. a. IV. mendeko urrezko orrazi eszita, Hermitage museoa.]]
**Orrazia** zurezko, hezurrezko, bolizko, eta abarrezko tresna da, hortz mehe eta sarriez osatua, ilea bereizteko eta apaintzeko erabiltzen dena.

Lehen kareizkoak baziren ere, dortoka horren ehiza galarazi zutenean plastikozkoak edo zurezkoak egiteari ekin zioten. Funtsean hiru mota ezberdinak daude:

* Hortz zabaleko orraziak, ile asko dituzten adatsak orrazteko erabiltzen dutenak.
* Hortz meharreko orraziak, ile bustita orrazteko erabiltzen dutenak.
* Orrazi mistoak, hortz mehe eta zabalak dituztenak.

Musika tresna moduan ere erabiltzen dute. Arkeologoek topaturiko tresnarik zaharrenetariko bat da, duela 5000 urteko persiar aztarnategian topatuak ere izan direnak.

## Mitologian eta herri kondairetan 
Orrazia hainbat mitologiatan agertzen den objektua da, hala nola euskal kondairatan Mari eta laminen kontakizunetan,  Irlandako folkloreko Banshee andrearen elezaharretan, eta errusiar Rusalkarekin lotuta. Europako arte erromanikoan, emakumezko irudiak orrazi eta ispiluarekin ager daitezke, eta ikerlarien ustez, lizunkeria irudikatzen dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eskuila

## Kanpo estekak
Kale

[thumb|220px|[Iruñea|Iruñeko Estafeta kalearen ikuspegia.]]

**Kalea** edo **karrika**, zentzu zabalean, hiri edo herrietan, bi etxe-lerroren artean doan bidea da. Euskal gizarte-antolaketan, elizaren inguruan biltzen diren etxeen multzoa ere bada, baserriari kontrajarriz erabiltzen dena.

Kalearen ezaugarri nagusiak honakoak dira:

# Batez ere, herriaren barruan leku batetik bestera doan errepidea da. Salbuespenak salbuespen, pertsonak eta ibilgailuek erabiltzen duten lekua da.
# Hiri eremua publikoa da, ekintza publikoak egiten diren eremua hain zuzen ere: lanera edo eskolara joateko lekua, paseatzeko lekua, jolasteko edo lagun eta auzokoekin egoteko lekua, eta abar.
# Eremu lineala da, bertan dauden egiturak (etxeak, arbolak, kale-argiak, eta abar) lerro-forma mantentzen dute, baita bertan egiten duten giza-ekitaldiak (manifestaldiak, prozesioak, azoka txikiak...) ere.
# Kalea sortzen eta inguratzen duten eraikinak giza-jarduerak ere sortzen dituzte: merkataritza, informazioa, turismoa, eta abar.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Plaza
* Kalezulo
* Kale izen

## Kanpo estekak
Dutxa

thumb|230px|Dutxa-instalazioa.
**Dutxa** ura goitik, euri-antzean edo zorrotadan, isurtzen dela hartzen den bainua da, eta, zentsu estuan, hori egiteko tresna eta instalazioa.

## Motak 
* Erabileraren arabera
** Publikoak
** Etxekoak
* Instalazioaren arabera
** Airezko dutxa.
** Dutxa elektrikoa.
** Mendi-dutxa, armadak erabilia.
** Itsas-armadaren dutxa.
** Hidromasajeko dutxa
** Lurrunezko dutxa
** Dutxa Vichy, hidroterapian erabilia.
** Erromatar dutxa.
** Segurtasunezko dutxa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
JJ Cale

**JJ Cale** (edo **J.J. Cale**)(Tulsa, Oklahoma, 1938ko abenduaren 5a - La Jolla, Kalifornia, 2013ko uztailaren 26a), AEBetako musikagilea izan zen. Benetako izena *John Weldon Cale* zuen, eta ezaguna da, batez ere, Eric Clapton famatu zuten kantetako bi idatzi zituelako: *After Midnight* eta *Cocaine*. Lynyrd Skynyrd taldearen *Call Me The Breeze* eta *I Got the Same Old Blues* kantak ere, berak idatzi zituen.

Cale "Tulsa Sound" izenekoaren sortzaileetako bat izan zen, blues, rockabilly, country eta jazz musikak uztartzen dituen soinua.
Bere estiloa "lasaia" dela esan izan da, eta honakoak ditu ezaugarririk aipagarrienak: shuffle erritmoak, akorde aldaketa lañoak, ahots bikoiztuak eta letra ziztatzaileak eta inteligenteak.
Gitarra-jotzaile berezia zen; berezia zuen punteatzeko modua, eta bere soloak arinak eta neurrikoak dira. Bere konposizioak xaloak eta artifiziorik gabeak dira, eta hala islatzen dute bere grabazioek, normalean berak eginak, erritmo-kaxa baten laguntzaz.

Artista askok jaso dute Caleren eragina; besteak beste, Eric Claptonek, Mark Knopflerrek, Neil Youngek edo Bryan Ferryk. Beste askok bere kanten bertsioak egin dituzte. Kanta horien artean ezagunenak "*Cocaine*", "*After Midnight*", "*Call Me the Breeze*", "*Travelling Light*" eta "*Sensitive Kind*" dira.

Ospeari, bira luzeei eta maiztasun finkoz grabatzeari zien nazka ere oso ezaguna da. Musikari askorentzat gurtzeko moduko artista izan da, baina ez oso ezaguna.

Azken urteetan, bere musika publiko zabalago eta gazteagoarengana iritsi zen, beste arrazoi batzuen artean, "*To Tulsa and Back: On Tour with J.J. cale*" izeneko dokumentalari esker, eta 2008ko Grammi sarietan, "Blues Garaikideko Disko Onena" saria jaso zuelako berak eta Eric Claptonek elkarlanean eginiko "*The Road to Escondido*" diskoak.

2013ko uztailaren 26an, La Jollako (Kalifornia) Scripps Ospitalean hil zen, bihotzekoak jota.

## Diskografia 
* 1958 *Shock Hop/Sneaky* [Johnny Cale izenaz]
* 1960 *Troubles, Troubles/Purple Onion* [Johnny Cale Quintet izenaz]
* 1961 ''Ain't That Lovin You Baby/She's My Desire* [Johnny Cale Quintet izenaz]
* 1966 *A Trip Down The Sunset Strip* (Leathercoated Minds taldearekin)
* 1971 *Naturally*
* 1972 *Really*
* 1974 *Okie*
* 1976 *Troubadour*
* 1979 *5*
* 1980 *Shades*
* 1982 *Grasshopper*
* 1983 *Number 8*
* 1984 *Special Edition* (bilduma)
* 1990 *Travel Log*
* 1992 *Number 10*
* 1994 *Closer to You*
* 1996 *Guitar Man*
* 1997 *Anyway the Wind Blows*
* 1998 *The Very Best of J. J. Cale*
* 2000 *Universal Masters Collection*
* 2001 *Live*
* 2004 *To Tulsa and Back*
* 2006 *Collected* (bonus track batzuk ditu, Alemanian bakarrik argitaratua)
* 2006 *The Road to Escondido*, Eric Claptonekin
* 2007 *Rewind: The Unreleased Recordings*
* 2009 *Roll On''

## Erreferentziak 
* Eric Clapton & J.J. Cale, Teh Road to Escondido, Berria.
* Artifiziorik gabeko musikaria, Berria.

## Kanpo estekak 
* J.J. Caleren web gune ofiziala.
Ahots isilduaren bahiketa

***Ahots isilduaren bahiketa*** Iñaki Frierak 2002 urtean idatzitako eleberria da. Bertan, Martin eta Edurne protagonistak Asierren bahiketa argitzen saiatzen dira eta horretarako haur pornografia eta trafiko munduan murgilduko dira.
 

## Kanpo estekak
Sauna

thumb|Finlandiar sauna baten barnekaldea
**Sauna** (finlandieraz *sauna*) oso tenperatura altuan hartzen den lurrin-bainua da eta, zentzu zabalean, bainu hauek hartzeko egokitutako gela edo etxea. Hezetasunaren arabera, hezea edo lehorra izan daiteke. Sauna hezeak gehienez 70&nbsp;°C eta hezetasun handia du, eta turkiar bainu du izena. Lehorrak, berriz, 80º eta 90°C arteko tenperatura du eta hezetasun maila txikiagoa, %30-60 artean. Azken honi "finlandiar sauna" edo "sauna" bakarrik deitzen zaio.

Sauna gorputzerako onuragarria da, izerdia botatzeak toxinak kanporatzen dituelako eta odol-zirkulazioa bizkortzen duelako.

Euskal Herrian sauna elektrikoak aspalditik daude; baina su-egurraz berotzen diren saunak ugaritzen ari dira etxe partikularretan, atseginagoak direlako. 2015ean Euskal Herriko Saunazaleen "Bero-bero" elkartea sortu zen, sauna finlandiarraren kultura zabaltzeko asmoz, eta 2016an mundu mailako federazioko kide izendatu zuten. Estaturik gabeko herrialde bateko lehen ordezkaria da nazioarteko federazioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Saunari buruzko elkarrizketa Euskadi Irratiko Amarauna saioan (2016/10/29)
* Saunaren Nazioarteko Federazioa (ingelesez)
Transhumantzia

[thumb|300px|Transhumantzia [Enkarterrian.]]
**Transhumantzia** pertsonek euren abereekin batera burutzen dituzten urrutiko larre-aldaketa eta horietarako aldikako ibilaldi finkoen multzoa da, urtaroa zein den larrea duten tokietara aldatuz. Nomadismoan ez bezala, transhumantzian ibilaldiak finkoak dira, garai berdinetan eta ibilbide bera jarraituz. Euskal Herrian ohikoa izan da, bereziki artaldeekin. Aralar, Gorbeia, Urbasa eta Pirinioetako larreetarako transhumantzia izan da udan; neguan ostera, artaldeak inguruko eskualdeetara, kostaldera eta, Pirinioen kasuan, Bardeara berriz eramateko. Kasu horretan trasterminantzia du izena, hau da, distantzia laburreko transhumantzia mota.

## Kanpo estekak
Bainuontzi

[thumb|[Portzelanazko barnealdea duen bainu-ontzia.]]

**Bainuontzia** bainatzeko erabiltzen den ontzia da. Bainuontzi moderno gehienak akriliko edo beira-zuntzekoak dira baina badaude burdin edo altzairu esmaltatuzkoak. Normalean bainugelan daude, bai bakarrik bai dutxarekin batera.

Bi motako bainuontziak daude:
* Mendebaldeko bainuontziak, bainua eserita hartzeko.
* Ekialdeko bainuontziak, bainua zutik hartzeko (adibidez, Japoniako *furo*ak).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bainugela.
* Hidromasajeko bainuontzi.
* *Jacuzzi*.
* Sauna.

## Kanpo estekak
Eskularru

thumb|Artilezko eskularruak.
**Eskularrua** eskua, eta batzuetan besaurrearen zati bat estaltzen duen jantzia da, jatorriz larruzkoa, eskuaren eta, gehienetan, hatzen formara egokitzen dena.

Erabilera:
* Babesteko. Zirujauek, suhiltzaileek edo soldatzaileek eskularruak erabiltzen dituzte bere lanbidea egiteko.
* Zenbait kiroletan (futboleko atezainak, beisbolariak, txirrindulariak, boxeolariak...)
* Hotzetik babesteko. Hainbat materialez eginak dira: artile, larru, belus, parpaila, zeta, eta abar.
* Etxean latexezko eskularruak erabiltzen dira garbitzeko.
* Apezpikuek pontifize-eskularruak erabiltzen zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zapi

thumb
**Zapi** hainbat eginkizunetarako erabiltzen den oihal-zatia da. Erabileraren arabera, euskaraz izen ezberdinak ditu: sudurrarentzat musuzapi, mukizapi, sudur-zapi edo mokanes; buruarentzat buruzapi, buruko, edo buru-estalki; lepoarentzat lepoko, lepoko zapi; eta eskuentzat eskuzapi.

Munduko zenbait lekutan, mukizapiaren erabilera higieneren aurkakotzat edo aspaldiko gauzatzat hartu zuten paperezko zapiak agertu zirenean. Kleenex enpresak hasieran makillaje kentzeko egin zuen, baina jendea sudurretan erabiltzen zituztela ikusi zutenean bere marketinga aldatu zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zapi zuhaitz

## Kanpo estekak
Buruzapi

thumb|300px
**Buruzapia** bereziki emakumeek buruan janzten duten buruko oihal edo zapi lotua da. Garai batean, ohikoa zen baserriko lanetan erabiltzea. Egun, Euskal Herriko eta beste zenbait herrialdetako jantzi tradizionalen osagarria da.

## Ikus, gainera 
* Belo

## Kanpo estekak
Hozkailu

start=0|thumbtime=0|thumb|Nola funtzionatzen du hozkailu batek?

**Hozkailua** janari galkorrak, hoztu nahi diren edariak, eta abar tenperatura jakin batean gordetzeko tresna da, hotza artifizialki sortzeko gailu bat duen armairu-moduko batez osatua. Munduan gehien erabiltzen diren etxetresna elektrikoetako bat da.

Batez ere sukalde eta laborategietan erabiltzen dute, zatitze nagusian 2 eta 6 °C tenperatura du eta urtze-puntu azpiko tenperatura (normalean -18 °C) duen izozkailu izeneko zatitze ere badu.

Europan hozkailuen kalitatea izarren arabera ikusten da:

* ******** –30 °C (izozkailua)
* *** –20 °C (izozkailua)
* ** 0 °C
* * 4 °C
erdian|thumb|Hozkailu baten funtzionamendua azaltzen duen diagrama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garbigailu

**Garbigailua** edo **ikuzgailua** garbitzeko edozein tresna da; bereziki, arropak automatikoki garbitzeko erabiltzen den etxetresna elektrikoa.

## Historia 
Lehen patentea 1690ean Ingalaterran egin zuten eta Alemanian Jacob Christian Schäfferrek 1767an bere diseinua argitaratu zuen. Henry Sidgierrek britainiar patente bat lortu zuen danbor birakaria zuen garbigailu baterako, eta 1862an, Richard Lansdalek bere "garbigailu birakari trinkoa" erakutsi zuen.

Ameriketako Estatu Batuetan lehen patentea Nathaniel Briggsen 1797an newhampshiretarrarentzat izan zen arren, 1836an Patenteen Bulegoan gertatutako sute baten ondorioz diseinatutako garbigailu motaren berririk ez dago. John E. Turnbullek 1843an garbigailu bat patentatu zuen.

1904an jada AEBetan garbigailu elektrikoak iragartzen ari ziren, eta herrialde hartako salmentak 1928an 913.000 unitatera iritsi ziren. 1940an, Estatu Batuetan argindarra eskura zuten 25.000.000 etxeetatik % 60k garbigailu elektriko bat zuen. Hala ere, neurri batean, 1940ko hamarkadaren amaieratik 1950eko hamarkadaren hasierara, garapen ekonomikoaren ondorioz ugaritu zen etxeetan. Europan 1960ko hamarkadaren hasieran, eguneroko aparatu bihurtzen da. Europako industria-enpresa garrantzitsuak garbigailu ugari fabrikatzen hasi ziren (Miele, AEG Electrolux, Zanussi, Siemens Bosch, Balay, Samsung, LG). Laster bilakatu zen etxean garbigailu bat izatea ospe eta prestigio sozialaren adierazpena. 

Garbigailuaren bilakaera estetikoa eta funtzionala oso garrantzitsua izan da, batez ere azken urteotan, mikroelektronika aplikatuta. Estetikari dagokionez, 1980ko hamarkadan oso zabalduta zeuden etxetresna elektriko panelagarriek diseinu kurbo eta estilizatuei eta kolore-barietate ugariri bide eman diete.

## Ekoizleak eta markak 

* Antonio Merloni: Asko, Servis, ARDO
* Arçelik: Arçelik, Beko, Blomberg, Grundig, Arctic, Altus, Flavel, Elektra Bregenz, Leisure
* BSH: Siemens, Bosch
* Candy: Candy, Hoover, Zerowatt, Helkama, Grepa, Vyatka, Jinling
* Electrolux: Electrolux, AEG, Elektrohelios, Zanussi
* Fagor
* GE
* Indesit: Indesit, Ariston, Hotpoint, Scholtes
* LG
* Gorenje
* Miele
* SMEG: SMEG, White Westinghouse.
* Samsung
* Vestel: Vestel, Regal, Vestfrost
* Washex
* Whirlpool CorporationWhirlpool: Admiral, Amana, Bauknecht, Estate, Inglis, Kenmore, Laden, Maytag, Magic Chef, Kirkland, Roper & Philips

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak