Tejshree Thapa

**Tejshree Thapa** (Katmandu, 1966ko azaroaren 10a - New York, 2019ko martxoaren 26a) giza eskubideen aldeko abokatu eta aktibista nepaldarra izan zen. Bortxaketa eta esklabotza sexuala gizateriaren aurkako krimentzat hartzea lortu zuen, eta hainbat ikerketa egin zituen Balkanetan eta Asia hegoaldean, emakumeen aurkako krimen sexualei buruz.

## Biografia 
Thapa Katmandun jaio zen, Bhekh Bahadur Thapa Nepalgo Atzerri ministro ohi eta diplomatikoaren eta Rita Thapa doktorearen alaba. Osasun publikoan aditua da, eta ama-haurren zaintzan espezializatutako klinikak instalatzen eta emakumeen ugalketa-eskubideen aldeko kanpainak gidatzen jardun zuen. Bere anaia, Bhaskar Thapa (Kaliforniako Oakland eta Orinda hiriak lotzen dituen Caldecott tunela diseinatu zuen tunel ingeniaria), 2013an hil zen eta bere arreba, Manjushree Thapa, idazle eta saiakeragilea da.

Bere familia Kanadara joan zen bizitzera bera nerabe bat besterik ez zenean, eta han bere aita Otawako Nazioarteko Ikerketa Zentroan (International Development Research Center) hasi zen lanean. Han bizi izan zen 1979ra arte, aita Estatu Batuetako enbaxadore izendatu zuten arte, eta Washington D. C.ra aldatu ziren bizitzera.

Washingtongo National Cathedral School-en ikasi zuen 1984ra arte, eta Wellesley Collegen graduatu zen Arte eta Filosofiako lizentziatura batean 1998an, Cornell Unibertsitatean jurisprudentziako doktoretza lortu aurretik 1993an. 

Alaba bat izan zuen, Maya Thapa-O 'Faolain, 2001ean jaioa, 2005ean behin betiko hautsi zen ezkontza baten ondorioz. 

Monte Sinai ospitalean hil zen, New Yorken, 2019ko martxoaren 26an, 52 urte zituela, akats multiorganiko baten ondorioz.

## Nazio Batuekiko lana 
Radhika Coomaraswamy abokatu eta giza eskubideen defendatzailearentzat lanean hasi zen. Coomaraswamy Sri Lankako Giza Eskubideen Batzordeko buru izan zen, eta NBEko informatzaile berezi gisa lan egin zuen Sri Lankan emakumeen aurkako indarkeria ikertzen, garai hartan gerra zibil baten erdian baitzegoen. Txosten zehatz bat idatzi zuen genero-indarkeriari buruz NBEko Giza Eskubideen Batzordearentzat. Coomaraswamyrekin egindako lanak esperientzia irabazten lagundu zion, karrera bikain bat garatzeko aukera emango ziona. Gero, Thapa Hagara joan zen bizitzera, Jugoslavia ohiarentzako Nazioarteko Zigor Auzitegian lan egitera.

## Jugoslavia ohirako Nazioarteko Zigor Auzitegia 
Ia hamarkada batez Bosnia-Herzegovinan masako bortxaketei eta sexu-esklabotzari buruzko ikerketaren buru izan zen, eta Foça kasuen ikerketetan lagundu zuen (Bosniako ekialdean dagoen hiriak horrela deitzen die, non emakume musulmanen aurkako sexu-krimen ugari egin ziren 1992 eta 1993 bitartean). Foçe auzietan egindako ekarpenen ondorioz, zortzi buruzagi paramilitar serbiar eta haien jarraitzaileak espetxeratu zituzten. Hori aurrekari handia izan zen, aurrerago antzeko beste kasu batzuetan erabili zena, hala nola Ruandako genozidioan, 1998an. Bere txostenen eta ikerketen ondorioz, bortxaketa eta sexu-esklabotza gizateriaren aurkako krimentzat hartu ziren.

Halaber, Jugoslaviako eta Serbiako presidente ohi Slobodan Miloševier-en aurkako auzian parte hartu zuen, "Balkanetako harakina" izenez ere ezaguna, genozidioa eta gizateriaren aurkako krimenak leporatzen baitzitzaizkion. Milosevic 2006an hil zen, epaia eman baino lehen.

## Human Rights Watch 
Bederatzi urtez Jugoslavia ohiarentzako Nazioarteko Zigor Auzitegian lan egin ondoren, Human Rights Watch (HRW, Giza Eskubideen Behatokia) GKEra batu zen 2004an, non Asia hegoaldeko Ikertzaile Nagusi izatera iritsi zen. Berehala hasi zen lanean eta ikertzen Nazio Batuen papera Sri Lankako gerra zibilean, 26 urte iraun zuena eta 100.000 hildako baino gehiago utzi zituena. Bere txostenen ondorioz, NBEk barne-ikerketa hasi zuen, eta ikerketa horren ondoren "hutsegite sistematiko" bat gertatu zela ondorioztatu zen; Nazio Batuetako kideek ez zuten pentsatu hainbeste herritarren heriotza prebenitzea haien erantzukizuna zenik. Ikerketa horren ondorioz, Ban Ki-moon Hego Koreako Nazio Batuetako idazkari nagusiak Human Rights Front ekimena bultzatu zuen, etorkizunean genozidioak prebenitzeko giza eskubideen urraketei azkar erantzutearen garrantzia adierazten duena.

Sri Lankan, Bangladeshen eta Nepalen espezialista gisa, Thapak txosten ugari idatzi zituen justiziaren aurkako bortxaketei, desagertzeei edo eragozpenei buruz, Asiako hegoaldeko herrialdeetan egiten ziren beste izugarrikeria askoren artean. Txosten horietako asko modu anonimoan argitaratu zituen, Human Rights Watch erakundearen logoarekin. Bere lanean oinarrituta, Human Rights Watchek Eelam Tamileko Askapen Tigreei eta Nepalgo Gerra Zibilean haur soldaduen errekrutamendu behartuari buruzko informazio zehatza argitaratu zuen.    

Sri Lankako gerra zibilaz gain, Thapak bere jatorrizko herrialdea, Nepal, nabarmendu zuen, eta hamar urte iraun zuen gerra zibila xehetasunez ikertu zuen, gerra-krimenen eta sexu-indarkeriaren berri emanez, bi aldeek egindako beste ankerkeria askoren artean. Ehunka lekuko elkarrizketatu zituen, eta txosten horien ondorioz, Ameriketako Estatu Batuek Nepalen zituzten esku-hartze militarrak moztu zituzten. Azkenik, Nepalgo gerra zibilean jasandako sexu-indarkeria salatzen zuen historiako lehen txostena argitaratu zuen.    

2017an, Thapa Bangladesh eta Myanmar (Birmania) arteko mugaraino joan zen, Myanmarreko militarrek Rohinyá musulmanen garbiketa etnikoari buruz dokumentatzeko. Rohinyá musulmanek Myanmarretik ihes egin behar zuten, herrialdeko segurtasun indarrek hil ez zitzaten.

## Erreferentziak