open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manometro

thumb|Manometro irekia
**Manometro** likido edo gas baten presioa edo bi presioren arteko desberdintasuna neurtzeko tresna da, ontzi itxi batean sartutako fluidoen presioa neurtzeko erabiltzen dena bereziki. Manometro sinpleena *U *formako beirazko hodia da; manometroan, dentsitate jakineko gai bat izaten da (merkurioa, gehienetan); manometroaren alde bat neurtu nahi den fluidoaren ontziari lotzen zaio, hodiaren beste aldea zabalik uzten dela. Hodi barneko gaiak hodian iristen duen mailaren arabera neurtzen da presioa.
## Erreferentziak
Ranjit Singh

**Ranjit Singh** (; Budrukhan edo Gujranwala, Punjab, 1780ko azaroaren 13a - Lahore, Punjab, gaur egun Pakistan, 1839ko ekainaren 27a) Punjabeko Sikh Erresumaren sortzailea eta lehen maharaja izan zen.
thumb|Ranjit Singh-eko Samadhi (Lahore)
## Biografia 
Haren aita Mahan Singh hil zenean, Lahore eta Amritsar hiriak lotu zizkion sikhen erresumari. Sutlej hiritik hegoaldeko eremuak ere lotu nahi izan zituen, baina ingelesekin egin zuen topo, eta Amritsarreko hitzarmena izenpetu zuen 1809an. Gudaroste modernoa sortu zuen europarren laguntzarekin, eta, horri esker, Kaxmirreraino hedatu zuen erresuma. Britainiarrei lagundu zien afganistandarren aurkako gerran.

## Erreferentziak
Bernardo Recio

**Bernardo Recio** (Alaejos, Valladolid, 1714 - Erroma, 1791) Espainian jaiotako euskal idazlea izan zen. 1728an Jesusen Lagundian sartu zen. Handik urte batzuetara Oñatira etorri eta euskara ikasi zuen, Larramendiren gramatikari jarraituz, aitortzeko eta hitzaldiak egiteko lain. Kardaberazen irakasle kide izan zen. Filipe V.aren hiletetarako olerki bat idatzi zuen euskaraz (1746):

Kolonbian ibili zen misiolari, eta hango berri eman zuen *Compendiosa relación de la Cristiandad en Quito* (1749) izeneko liburuan. Erroman hil zen, erbestean.

## Erreferentziak
William Carlos Williams

**William Carlos Williams** (Rutherford, New Jersey, AEB, 1883ko irailaren 17a - Rutherford, 1963ko martxoaren 4a) Estatu Batuetako poeta izan zen.

## Biografia 
Pennsylvaniako eta Leipzigeko (Alemania) unibertsitateetan medikuntzako ikasketak egin ondoren, bere jaioterrira itzuli zen (1910), eta osagile izan zen.

Bere lehen poema bildumak arrakastatsuak izan ziren oso: *The Tempers* (1913, *Aldarteak*). Estatu Batuetako industria-hirietako kultura aztertu eta deskribatu zuen: *Sour Grapes* (1921, *Mahats mikatza*), *In the American Grain* (1925, *Amerikako tradizioan*) eta *Paterson* (1946-1958, bost liburuki).

1963an hil osteko Pulitzer saria jazo zuen, *Pictures from Brueghel and Other Poems* poema liburuagatik.

## Erreferentziak
Julián Marías

**Julián Marías** (Valladolid, 1914ko ekainaren 17a - 2005eko abenduaren 15a) espainiar filosofoa izan zen.

Ortega y Gasseten ikasle eta jarraitzailea. 1948an *Giza jakintzen institutua* sortu zuen Ortega y Gassetekin batera. 1964an *Real Academia Españolako* kide izan zen. Maríasen dotrina Ortega y Gasseten bizi arrazoian oinarritzen da. Liburu eta artikulu asko idatzi zituen. Horien arteko aipagarrienak hauek dira: *Historia de la filosofía *(1941), *Ortega y la idea de la razón vital, Antropología metafísica, El intelectual y su mundo, Problemas del Cristianismo*.

## Erreferentziak
Nuno Tristão

**Nuno Tristão** (Río de Oron hila, c. 1446) itsasgizon portugaldarra izan zen. 1440. urtean irten zen Lisboatik eta, Saharara iritsita, Zuria lurmuturreraino aurreratu zen. Bidaia horri esker, Portugalgo marinelek Afrikan aurki zitzaketen lurralde guztiak bereganatzeko bulda jaso zuen Henrike Nabigatzaileak Nikolas V.a Aita Santuaren eskutik. Bigarren bidaian (1443) Arguingo uharteraino iritsi zen Nuno; hirugarren bidaian, Río de Oro esploratzera zihoala, eta Senegal ibaiaren bokaleraino heldu ondoren, hil zen.

## Erreferentziak
Dietilen glikol

**Dietilen glikol** (**DEG**) edo **dihidroxi dietil eterra** CH2OH-CH2-O-CH2-CH2OH formula duen konposatu organikoa da. Bi hidroxietilo erradikal daude, eta, horren ondorioz, molekularen buru bakoitzean alkohol funtzio bat duen eter organiko alifatikoa da. Likido koloregabea da, eta airean dagoen ur-lurruna bereganatu eta gordetzen du. Uretan, alkoholetan eta azetonan disolbatzen da eta ez bentzenoan eta karbono tetrakloruroan. Pisu espezifikoa 1,1184 g/cm3 du; -10° C-an urtzen da eta 245° C-an irakiten du. Disolbatzaile gisa eta izotza urtzeko erabiltzen da batez ere.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enriquillo

**Enriquillo** XVI. mendearen lehen erdialdean bizi izan zen jauntxo edo buruzagi tainoa izan zen. Kristau bihurtu zen. 1520. urtean, Diego Colónen eta espainiarren aurka altxatu zen eta hamahiru urtez eutsi zion kolonizatzaileen aurkako borrokari.

Amore eman zuen, Karlos I.a Espainiakoaren gutun batek, bere eta jarraitzaile guztien askatasunarekin batera, okupaturiko lurraldeak erabiltzeko eskubidea aitortu zionean (1533). Manuel de Jesús Galván idazle dominikarrak eleberri bat idatzi zuen buruzagi honi buruz (*Enriquillo*, 1878-1882).

## Erreferentziak
Hipposideros edwardshilli

***Hipposideros edwardshilli*** Hipposideros generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hipposideridae

## Kanpo estekak 
* 'Hipposideros edwardshilli'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Angel Otaegi

**Angel Otaegi Etxeberria** (Nuarbe, 1942 &ndash; Burgos, 1975ko irailaren 27a) ETA (pm) erakunde armatuko kidea izan zen, eta Juan Parede Manot *Txiki* eta FRAP antolakundeko José Luis Sánchez Bravo, Ramón García Sanz eta Humberto Baena militanteekin batera. 

Exekuzio horiek 1975ko irailaren 27an gauzatu ziren, zeinak Frankismoko azken exekuzioak izan ziren, Francisco Franco diktadorea hil baino hilabete batzuk lehenago. Gertakari horrek bai Euskal Herrian zein bertatik kanpo izugarrizko protestak eragin zituen Espainiako Gobernuaren aurka, maila ofizialean zein gizarte mailan. 

* Frankismoko azken exekuzioak
Agustín Gómez Pagola

**Agustín Gómez Pagola** (Errenteria, 1922ko azaroaren 18a - Mosku, 1975eko azaroaren 16a) gipuzkoar politikaria eta futbolaria izan zen.

## Biografia 
1922ko azaroaren 18an, Agustín Gómez Pagola futbolaria jaio zen Errenterian. 1936ko Gerran Sobietar Batasunera bidali zuten umeetako bat izan zen. Moskuko Torpedo futbol-taldean nabarmendu zen, sobietar selekzioan jokatzera iritsiz. 1956ean Madrilgo Atleticok fitxatu zuen, eta erretiratzean, Euskal Herrira itzuli zenean, Euskadiko Alderdi Komunista berregituratzeko lanetan aritu zen. 

Kirol-gaiak landu zituen *Arragoa* Euskadiko Alderdi Komunistaren ezkutuko aldizkarian. Polizia frankistak atxilotu eta torturatu egin zuten 1961ean. Ondoren, ihes egitea lortu zuen eta Frantziara joan zen. KGBko agentea ere izan zen garai hartan. 1969. urtean, Carrilloren eurokomunismoarekin ados ez zegoelarik, PCE (VIII-IX. Kongresua) alderdi komunista sobiet-zalea sortu zuen, Eduardo Garcíarekin batera. 1975ean Moskun hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Mitxel Ezkiagak idatzitako erreportaia.
Tang Taizong

**Tang Taizong** Txinatar enperadorea 626-649 urteetan, Tang dinastiaren (618-907) sortzailea (Txina, 600 &ndash; 649).

Li Shih-min zuen benetako izena. Konkista batzuk egin zituen erdialdeko Asian, ekialdeko turkiarrak menderatu zituen eta bere mende ezarri zituen Turfango eta Tarimgo printzeak. Tibeteko lurrak ere konkistatu zituen. Administrazioa berritu zuen, hiri zaharrak berreraiki zituen eta bultzada handia eman zion merkataritzari, zetaren bidea berriro zabaldu zuelako. Budismoaren aldeko neurriak hartu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Tornamira

**Francisco Tornamira Bizente** (Tutera, 1534 - *ib.*, 1597ko abuztuaren 24a) nafar matematikaria eta astrologoa izan zen. Bere garaiko astrologorik handienetakoa izan zen eta obra ugari utzi zituen argitara eman gabe. Egutegi gregoriotarra osatzeko erabili ziren datuak aztertu zituen *Cronographía y repertorio de los tiempos a lo moderno, el cual trata de varias y diversas cosas* obran (1585). Harena da, halaber, *Traducción del Calendario gregoriano de latín en español, con ciertas adiciones y comentos al fin de cada uno de sus cánones, para que mejor se puedan entender* obra (1591). Bere izena daraman Matematika Irakasleen Nafarroako Elkarteak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ashanti (etnia)

**Ashanti** —edo **asante**— mendebaldeko Afrikako etnia da. Ghanako Ashanti eskualdean, bizi dira, bai eta Boli Kostan ere. Nekazari herria da, teknologia aski aurreratua duena. 1701–1896. urteen bitartean Ashanti Inperioa eratu zuten. Famatua da ashantien artea, Ashagiko meatzetan lortzen zuten urrearen pisua neurtzeko egiten zituzten letoizko tresnak batez ere. XVIII. mendearen ingurukoak dira aurkitu diren pisuak, irudi ederrez hornituak. Urrea eta zura ere lantzen zituzten, baina material horiekin egindako lanak ez dira hain garrantzitsuak. Zazpi milioi lagun inguru dira gaur egun. Twi hizkuntzan mintzo dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ferrita

thumb||alt=|Ferritazko toroide bat, transformadore-nukleo moduan erabiltzeko

**Ferrita** burdinaren egitura molekularretako bat, 910&nbsp;°C-tik behera (alfa ferrita)eta 1.394&nbsp;°C-tik urtze-tenperaturaraino egonkorra dena (delta ferrita). Sare kubikoa du, gorputzean zentratua. Haustuta, konprimatuta eta sinterizatuta, material magnetikoa da, iman iraunkorra, eta erresistibitate elektriko handia du. Horregatik, maiztasun handiko transformadoreen nukleoak eraikitzeko erabiltzen dira, Foucaulten korronteek eragindako energia-galerak ia erabat ezabatzen dituztelako. Ferrita-mota batzuk kalkulagailu elektronikoen osagaiak egiteko erabiltzen dira. Konputagailu-memoria nagusiak egiteko ere erabili ziren 1950tik 1975era, nukleo magnetikozko memoriak ziren haiek,
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Étienne Martin

**Étienne Martin** (Loriol-sur-Drôme, Frantzia, 1913ko otsailaren 4a - Paris, Frantzia, 1995eko martxoaren 21a) frantses eskultorea izan zen.

## Biografia 
Lyongo Arte Ederretako eskolan ikasi zuen. 1933an Parisera joan zen eta Charles Malfrayen lantegian lan egin zuen.

Lehenengo lanetan (*Passementeries*) ehunak, larrua eta kableak erabili zituen. Hortik aurrera, batez ere, igeltsua eta zura landu zituen. *Demeures *izeneko lan-sorta egiteko, brontzea eta zura erabili zituen eta tamaina ikaragarrizko barrunbeak egin zituen, forma barrokoak, espresionistak eta izadiko gai organikoak (zuhaitzak) erabiliz.

## Erreferentziak
Salvat Ihartze gaztea

**Salvat Ihartze** (Aiherra?, XVI. mendea-Tarbe, 1648ko urriaren 7a) Nafarroa Behereko elizgizona, Salvat Ihartze zaharraren iloba.

## Biografia 
Piarres Ihartze Bidaxuneko bailearen semea, 1602. urtean osabaren ondorengoa izan zen Tarbeko apezpikutzan. Bigorrako apezpikutzan eta Trentoko kontzilioan erabakitakoak bideratu zituen, kalbinistei aurka egiteko. Frantziako Estatu Orokorretan hartu zuen parte 1614. urtean, eta Richelieu kardinalarekin eta Bertrand Etxauz Baionako apezpikuarekin batean, Nafarroako erresuma Frantziako erresuman sar zedila eskatu zuen hartan. 1620an bildu ziren koroa bakar batera Nafarroako eta Frantziako erresumak.

## Erreferentziak
Rafael Kubelík

**Rafael Jeroným Kubelík** (Býchory, 1914ko ekainaren 29 &ndash; Kastanienbaum, Suitza, 1996ko abuztuaren 11a) Txekiako musikagilea eta orkestra-zuzendaria izan zen. Pragako kontserbatorioan egin zituen ikasketak. Txekiako Filarmonikako zuzendaria izan zen 1936. urtetik, eta Chicagoko Orkestra Sinfonikokoa 1950-1953. urte bitartean. Covent Garden Operako musika-zuzendaria izan zen 1955. urtetik 1958. urtea arte, eta Metropolitan Operakoa 1973-1974 bitartean. Operak ere idatzi ditu; horien artean, *Veronika* (1947), kantata bat, sinfonia koralak, biolin-kontzertu bat, bi requiem, ganbera-musika eta kantuak.

## Erreferentziak
Miniatura

[thumb|[Jan de Selmberken Biblia, 1440koa]]

**Miniatura** edo **edertzapena** margolan txikia da; bereziki, paperean eta pergaminoetan eskuizkribuak apaintzeko egiten zen ilustrazioa. Inprimeria asmatu eta zabaldu zenean galdu zen eskuizkribuak miniaturaz apaintzeko ohitura. XVI. mendetik aurrera, jende ospetsuaren miniatura-erretratuak margotzeko ohitura zabaldu zen, dominetan agertzeko batez ere.

Miniaturagilerik ezagunak izan dira Jean Clouet Frantzian, Estatu Batuetan Sarah eta Elizabeth Goodrigde ahizpak, Ingalaterran Nicholas Hilliard eta Samuel Cooper, Alemanian Hans Holbein Gaztea eta Lucas Cranach Zaharra, eta Espainian Agustín Esteve eta Florentino De Craene.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eskuizkribu argiztatu
* Miniaturazko erretratu

## Kanpo estekak
Francisco Pacheco

thumb|260px|Francisco Pachecoren "Azken judizioa" (1611).

**Francisco Pacheco** (Sanlúcar de Barrameda, Cádiz, Espainia, 1564ko azaroaren 3an bataiatua - Sevilla, Espainia, 1644ko azaroaren 27a) espainiar margolaria izan zen.

## Biografia 
Sevillan egin zituen margolaritza-ikasketak; Flandesen izan zen, eta Toledon El Greco ezagutu zuen.

Margolaritza-eskola famatu bat antolatu zuen Sevillan; han, besteen artean, Velázquez eta Alonso Cano margolarien maisu izan zen.

Pachecoren lan handietan, manierismoaren eragina pixkanaka desagertu zen, eta errealismoa eta argi-ilun gogorrak areagotu. Bestalde, indar handiko erretratuak egin zituen. Didaktika lanak ere idatzi zituen.

## Erreferentziak
Moise Kisling

**Moise Kisling** (Krakovia, 1891ko urtarrilaren 22a - Sanary-sur-Mer, 1953ko apirilaren 29a) frantses margolari eta marrazkilaria izan zen, jatorriz poloniarra.

Krakovian egin zituen Arte Ederretako ikasketak. 1910ean Frantziara joan eta M. Jacob, Picasso, J. Gris, Chagall, Soutinekin elkartu zen. Lehen Mundu Gerraren ondoren Parisko eskolako margolari nagusietakoa izan zen. Modiglianiren gisako kanon baten araberako irudiak margotu zituen, baina hark baino joera errealistagoz. Parisko pertsona ezagunen erretratuak ere egin zituen (*Colette, Arletty, Marie Laurencin*).

## Iruditegia 

Moïse Kisling, 1913, Nu sur un divan noir, oil on canvas, 97 x 130 cm, published in Montjolie, 1914.jpg|Moïse Kisling, 1913, *Nu sur un divan noir*, 1914
Moise Kisling, 1916, La Sieste à Saint-Tropez, Kisling avec Renée.jpg|Moïse Kisling, 1916, *La Sieste à Saint-Tropez* (Kisling Renéerekin)
Moïse Kisling, Portrait du peintre (Autoportrait), oil on canvas, 81.3 x 60.3 cm, private collection.jpg|Moïse Kisling, *Portrait du peintre (Autoportrait)*
Moïse Kisling, c.1920, Le pêcheur (The Fisherman), oil on canvas, 82 x 61.7 cm, private collection.jpg|Moïse Kisling, c.1920, *Le pêcheur*
Moise Kisling, Nature morte. Reproduced in André Salmon, L'Art Vivant, Artistes d'hier et d'aujourd'hui, 1920.jpg|Moïse Kisling, *Nature morte*
Moïse Kisling, 1921, Nu assis, oil on canvas, private collection.jpg|Moïse Kisling, 1921, *Nu assis*
Moïse Kisling, Nature morte (Still Life), Action, Cahiers Individualistes De Philosophie Et D’art, August 1921.jpg|Moïse Kisling, *Nature morte*
'Paysage de Provence', oil on canvas painting by Moïse Kisling, c. 1919.jpg|Moïse Kisling, c.1919, *Paysage de Provence*

Amedeo Modigliani 032.jpg|*Amedeo Modigliani: Kislingen erretratua
Modigliani.Moise Kisling.JPG|Amedeo Modigliani, *Moïse Kislingen erretratua'', 1918
Roman Kramsztyk Portrait Moise Kisling 1913.jpg|Roman Kramsztyk:Kislingen erretratua 1913
Pablo-Picasso-Moise-Kisling-Paquerette-Cafe-la-Rotonde-paris-1916.jpg|Moïse Kisling Paquerette modeloarekin eta Pablo Picassorekin, Jean Cocteauren argazkia, 1916
Portrait of Moïse Kisling LCCN2004663135.jpg|Moïse Kisling, 1941
Plaque Hôtel Istria, 29 rue Campagne-Première, Paris 14.jpg|Oroitzapenezko plaka, 29 rue Campagne-Première, Paris, 75014 

## Erreferentziak
Mariano Royo Ximenez

**Mariano Royo Ximenez** (Donostia, Gipuzkoa, 1949 &ndash; Iruñea, Nafarroa, 1985eko abenduaren 10a) margolaria izan zen. 15 urte zituenetik Iruñean bizi izan zen, eta hango Arte eta Lanbide eskolan sartu zen. Hasierako Nafarroako Jaialdien bultzatzaileetako bat izan zen, eta Pinturako Nazioarteko saria antolatu zuen jaialdien barnean. Erakusketa ugari egin zituen 1975-1985 urteetan. Iruñeko udaletxean, Nafarroako Jaurlaritzaren eta Legebiltzarraren egoitzetan, eta Nafarroako Kutxarenean daude ikusgai Marianoren pinturak. *Poblado de Santa Lucía* film labur saritua ere (1978) hark egina zen.

## Erreferentziak
Wiener Neustadt

**Wiener Neustadt** (alemanez  ahoskatua; ; ,  ahoskatua) Austriako ipar-ekialdeko hiria, Austria Behereko probintzia federalean, Fischa ibaiaren ertzean, Viena hiriaren hegoaldean. 35.050 biztanle. Industria (tresneria mekanikoa, ehungintza, burdinbiderako gaiak, papergintza) da ekonomia-jarduera nagusia. Aipagarriak dira XIII. mendeko dukearen gaztelua, XV. mendeko San Jurgi eliza, XIII. mendeko Ama Birjinaren eliza gotikoa eta XV. mendeko abadia zistertarra. 1192an sortu zuten hiria, eta turkiar eta hungariar buruzagi militarren topagunea izan zen maiz.

## Historia 
Inguruko eskualdea Pittengo konderriarena izan zen, 1158an Ottokar III.a Estiriakoa margraveak heredatu zuena. Ottokartarren dinastia Ottokar IV.a bere semea hil zenean, Estiriako Dukerria Babenbergtarren austriar etxera pasa zen, Georgenbergeko Itunean adostu zuten bezala. Leopoldo V.a Austriakoa dukeak sortu zuen hiria 1194an, eta Hungariako mugatik gertu zegoenez, Rikardo I.a errege ingelesaren askapenaren ondorioz jasotako erreskatearekin gotorleku baten eraikuntza finantzatu zuen. 1241ean, mongol eskuadroi txiki batek Neustadt eraso zuen Europako mongol inbasioan zehar.

Wiener Neustadtek hiri-pribilegio garrantzitsuak lortu zituen, hiriak aurrera egin zezan. Estiriaren zati izaten jarraitu zuen, 1278ko Marchfeldeko guduaren ondorioz Habsburgoko etxearen eskuetan erori zena eta 1379an Austriako Barne dukerri bihurtu zena. XV. mendean, hiriak biztanleria-hazkundea izan zuen, Frederiko III.a Habsburgokoa bertan bizi zelako eta 1469an Wiener Neustadteko elizbarrutia sortu zutelako.

## Demografia
## Klima 
## Alkateak
* 1467–1471: Johann Roll
* 1945–1965: Rudolf Wehrl
* 1965–1984: Hans Barwitzius
* 1984–1993: Gustav Kraupa
* 1993–1997: Peter Wittmann
* 1997–2005: Traude Dierdorf
* 2005–2015: Bernhard Müller
* 2015-: Klaus Schneeberger

## Herri eta hiri senidetuak 
*  Monheim am Rhein, Alemania
*  Desenzano del Garda, Italia
*  Sopron, Hungaria, 1988
*  Harbin, Txina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie Rambert

**Dame Marie Rambert** (Varsovia, Polonia, 1888ko otsailaren 20a - Londres, Ingalaterra, 1982ko ekainaren 12a) poloniar jatorriko dantzari eta ballet-zuzendari ingelesa izan zen.

Britainia Handian ballet komunitate indartsua sortzen eta mantentzen laguntzeagatik ezaguna.

## Biografia 
Jaques-Dalcrozeren ikaslea izan zen Dresden, eta Cecchettirena San Petersburgon. Diaghilevekin batera dantzan jardun ondoren, 1920an Londresen hartu zuen bizilekua, eta dantza-eskola bat zabaldu zuen han. *Ballet Club* balleta sortu zuen 1930. urtean, gerora Rambert balleta izango zena.

### Rambert balleta 
Rambert balleta Parisen ezarritako Diaguileveko Ballet errusiarrek irudikatu zuten iraultza kontzeptual eta estetikoaren espirituarekin sortutako balleta da.

Erresuma Batuko kultur erakunderik antzinakoena eta aitortuenetakoa da. Hasiera batean, kode akademiko zorrotzaren interes berritzaileengatik bideratua, nahiz eta erabat kontrajarri gabe eta errepertorio erromantiko eta klasikoa formalki berrikusiz, ondare erraldoi eta funtsezkotzat hartua, talde ingelesak 1966az geroztik bere zuzendaritza artistikoan aldaketak sartu ditu, garaikidetasun zentzu sendoko neoklasiko baten barruan kokatzea bilatuz, erabateko sintonian eta kontraesanik gabe antzerki arteen eta sortutako balioen korronte berrienekin.

Ashley Dukes, Marieren senarrak, eraikin bat berritu eta Mercury Theatre bihurtu zuen, non Rambert balletaren emanaldi gehienak egin ziren. 'Notting Hill Gate, Mercury Antzokia zegoen tokia, Olinpoko hegaletan zegoela" esaten zuten. [11] Rambert Balletak Coppelia eta Balanchine 's Night Shadow balletak egin zituen.

### Berrikuntzak 
Rambertek koreografo berriak aurkitu nahi izan zituen. Bere ikasle batzuk eta ondoren bere lankideek Ashton, Antony Tudor eta Agnes Millekoak sartu zituen, batzuk izendatzeagatik. 1965ean, Rambertek, "Norman Morrice, bere aurkikuntza berrienaren laguntzarekin, konpainia erabat berrantolatu zuen dantza modernoa nabarmentzeko". Konpainiaren errepertorioa, azkenean, ballet garaikideenetara itzuli zen, baina oraindik ere badu konpainiak urteetan zehar egindako pieza zerrenda zabal bat. Millicent Hodsonekin elkarlanean aritu zen, 1979ko The Rite of Springen filmeko Nijinskyren koreografia zaharberritzeko. Koreografia 1987an zaharberritu zen.

Rambert Britainia Handian ballet komunitate indartsua sortzen eta mantentzen laguntzeagatik da ezaguna.

Pedagogo bikaina ere bazen, eta Ashton, Markova, Fonteyn, Tudor eta de Mille dantzari eta koreografoak izan zituen ikasle, besteak beste.
thumb|Blue plaque, 19 Campden Hill Gardens, London|link=Special:FilePath/Marie_Rambert_19_Campden_Hill_Gardens.jpg
## Heriotza 
1982ko ekainaren 12an hil zen eta Golders Green-en erraustu zuten ekainaren 17an. Bere errautsak, Klaustroko pasealekuaren barnean daude, B sekzioan.

## Aitorpenak 
* 1957,Ohorezko Legioko Zalduna
* 1957,Isabel II.a Erreginaren Koroatzearen Saria, Dantza Errege Akademiak aurkeztua
* 1962, Britainiar Inperioaren Ordenaren dama komandantea
* 1979, Poloniako Errepublikako Merituaren Ordenaren urrezko domina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Marie Rambert-n argazkiak
* Marie Rambert irakasle lanean. Youtube
Bushido

thumb|250px|Japoniar samurai, 1860ko hamarkadan. Felice Beatoren argazkia
 antzinako Japoniako samurai edo gudariek zuten ohore-kode zorrotza da. Honako hauek ziren kodearen ezaugarri nagusiak: samurai batek ez ditu bi nagusi izan behar, ez ditu bi hitz izan behar eta ez du zalantzarik izan behar bere bizia emateko. Gaur egun, Japoniako gudu-arte guztiak batzen dituen espiritu bera edo estilo bera hartzen da halakotzat: gudu-arte horiek bushidoaren adar dira. XX. mendearen hasieran, Japoniako agintariek ahaleginak egin zituzten bushidoaren espiritua herrian zabaltzeko.

## Bushidōren bertuteak 
Bushidō kodeak zazpi bertute ditu:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Gainera badaude hiru bertute loturik:
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Baptiste Daranatz

**Jean Baptiste Daranatz** (Ezpeleta, ? - 1937) lapurtar historialaria eta idazlea izan zen. 1889. urtean, apaiz egin zen. Azkueren lankidea izan zen haren *Diccionario Vasco-Español-Francés* hiztegian, eta *RIEV* eta *Gure Herria* aldizkarietan eman zituen argitara bere lanak, 1921. urteaz geroztik. Harenak dira *Eskuara* olerkia (1911), *Recherches sur la ville et l´Eglise de Bayonne* (1910, *Baionako eliza eta hiriari buruzko azterketa*) eta *Curiosités du Pays Basque* (1927, *Euskal Herriko bitxiak*, bi liburuki). Botanikari buruzko lan zenbait ere utzi zituen.

## Erreferentziak
Hipposideros fulvus

***Hipposideros fulvus*** Hipposideros generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hipposideridae

## Kanpo estekak 
* 'Hipposideros fulvus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Federico Etxebarria Uribe

**Federico Etxebarria Uribe** (Bilbo, Bizkaia,  - Madril, Espainia, ) margolaria izan zen. Juan Etxebarria Zurikaldai margolariaren iloba zen. Harekin ikasi zuen pintura. Hasieran oso lan akademikoak egin zituen, gero inpresionistak, frantses margolarien eragin handiarekin, eta 1960az geroztik pintura abstraktua. Erakusketa ugari egin ditu, bakarrik eta beste artista batzuekin, Euskal Herrian ez ezik, Europako, Ameriketako eta Asiako hiriburu nagusietan ere.

Etxebarria Uriberen obren artean, aipatzekoak dira: *Teresita*, *La niña del chaleco*, *Plaza de la Bastilla*, *Naturaleza muerta* eta abar.

## Erreferentziak
Elateridae

**Elateridoak** —izen zientifikoa: **Elateridae**— intsektu koleopteroen familia bat dira. Luze eta zapalak dira, oso arinak. Hanka laburrak dituzte. Protoraxaren eta mesotoraxaren artean bisagra baten gisako artikulazioa dute; artikulazio horri esker, erori eta buruz gora gelditzen direnean, bira egin dezakete. Familia honetako zenbait intsektuk argia ematen dute *(Pyrophorus)*. Mundu osoan (tropiko inguruetan batez ere) bizi diren 7.000 bat espezie biltzen ditu familia honek; *Elater, Athous, Agriotes *eta *Cardiphorus* generoak dira ezagunenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hideki Yukawa

japoniar fisikaria izan zen.

## Biografia 
Kioton eta Osakan egin zituen ikasketak eta Kioto, Princeton eta Columbiako unibertsitateetako irakasle eta Kiotoko Fisika Ikerketetako Institutuaren zuzendari izan zen, besteak beste.

Fisika nuklearrean aditua zen. 1935ean atomoen nukleoko zatiki mota berezi bat existitzen zela zioen teoria azaldu zuen, 1936an mesoi deituriko partikulak aurkitu zirenean frogatu zena. 1949an Fisikako Nobel Saria irabazi zuen oinarrizko partikulen inguruan egindako lanengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johan Joseph Fux

**Johan Joseph Fux** (Hirtenfeld, 1660 &ndash; Viena, 1741eko otsailaren 13a) austriar musikagile eta musika teoria idazlea izan zen. Kapera-maisu izan zen Vienako gortean (1715). Barrokoaren inguruan sortu zituen bere lanak: opera, tresnaz jotzeko musika (oberturak, sonatak), eta elizakoa (mezak, oratorioak). *Gradus ad Parnassum* (1725, *Parnasorako igoera*) obra didaktikoa izan zen haren lan garrantzitsuena, bertan kontrapuntuaren arauak finkatu baitzituen. Ondorengo musikariengan, J. S. Bach, Haydn, Mozart edo Schubert eta abarrengan, eragin handia izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salomon ben Gabirol

**Salomon ben Gabirol** edo **Avizebron** (, *Shelomo ben Yehuda ibn Gabirol*; , *Abu Ayyūb Suleiman ibn Yahya ibn Jabirūl*; ; Málaga, 1021 inguruan - Valentzia, 1058 inguruan) andalustar filosofoa eta politikaria izan zen, jatorriz judua. Haren *Bizitzaren iturria* lanaren latinerako itzulpena bakarrik gorde da (*Fonts Vitae*), Gundissalvus espainiar fraideak itzulita. *Fonts Vitae* lanak garrantzi handia izan zuen XII-XV. mendeetan, eta Erdi Aroko neoplatonismoaren oinarritzat hartu da. Jainkoaren eta munduaren artean jainkozko borondatea jartzen zuen, hori baitzen haren ustez munduaren babeslea eta eragilea.

## Erreferentziak
Jhelum

thumb|alt=|Jhelum ibaia
**Jhelum** Kaxmir (India) eta Pakistango ibaia da. 790 km2 luze da, iparretik mendebaldera. Kaxmirreko haranetik, Srinagar eta Wularaintziretatik igarotzen da, eta arroila handiak eratzen ditu Pir Panjälen. Pakistanen sartzen da sortu eta 400 km ingurura. Handik aurrera eta Punjab aranean 320 km egin ondoren, Chenab ibaian isurtzen du ura. Manglan eratzen duen uharrari esker ureztatzen da Jhelum garaia sasoi lehorrean. Alexandro Handiak Jhelum zeharkatu zuen K.a. 326an, eta Poros gainditu zuen ibai bazterrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alois Jirásek

**Alois Jirásek** (Hronov, Austria-Hungaria, 1851ko abuztuaren 23a - Praga, Txekoslovakia, 1930eko martxoaren 12a) txekiera idazlea izan zen; Lehen Mundu Gerraren aurreko txekiar eleberrigile garrantzitsuena. Poemak idatzi zituen gaztetan, eta eleberri historikoak ondoko urteetan. Txekiar herriaren historiaren aro guztiak ikertu zituen bere lanetan.

Lan nagusiak:* Mezi proudy *(1891, *Korronteen artean*),* Proti všem *(1894, *Mundu guztiaren aurka*), *Bratrstvo *(1899-1908, *Anaidia*), *F. L. Věk* (1888-1906) eta *Temno* (1915, *Ilunpeak*) haren lan hoberena. Txekiarren estatuaren aldeko sutsua izan zen Jirásek.

## Erreferentziak
Franz Anton Mesmer

**Franz Anton Mesmer** (Iznang, Suabia, Alemania, 1734ko maiatzaren 23a - Meersburg, Suitza, 1815eko martxoaren 5a) alemaniar sendagilea izan zen.

## Biografia 
Sugestioan oinarritutako sistema bat asmatu zuen, zenbait gaixotasunen kontrakoa. Sistema horren oinarria organismo bakoitzak isurkari magnetikoa edo magnetismoa duelako hipotesia da. Izen handia izan zuen aristokraziaren artean, baina Medikuntza Akademiak kondenatu egin zituen dotrina horiek.
[thumb|Mesmer-en bustoa. [Franz Xaver Messerschmidt|F. X. Messerschmidt.1770]]
Mesmerrek Paris utzi egin behar izan zuen, eta ahazturik hil zen Suitzan. Gaur egun, sendatzeko erabiltzen den hipnosiaren aitzindari da Mesmerren sistema.

## Erreferentziak
Etilen glikol

**Etilenglikol**a bi hidroxilo talde dituen alkohola da eta **etano-1,2-diola**, *etanodiol* eta *glikol* izenez ere ezagutzen da. Bi zereginetan usatzen da batez ere. Lehengai moduan poli(etilen tereftalato)aren moduko poliesterren sintesian (% 50) eta izotz-kontrako bezala (% 40).

## Ezaugarriak 
Likido kolorge, likatsu eta gozoa da, pozoitsua, 1,125 gr/cm3-ko dentsitatekoa. 197,5&nbsp;°C-an irakiten du, eta -11,5° C-tan solidotzen da. Urarekin eta alkoholarekin nahas daiteke, baina ez eterrarekin.

Izarrarteko espazioan etilen glikola detektatua izan da.

## Sintesi industriala 
Etilen glikolaren sintesia etilenotik (etenotik) abiatzen da. Lehenik, tarteko produktu moduan, etilen oxidoa sintetizatzen da. Etilen oxidoak urarekin erreakzionatzen du etilen glikola sortzeko, ekuazio kimiko honen arabera:

C2H4O + H2O → HO−CH2CH2−OH

Erreakzio hori azidoen edo baseen bidez kataliza daiteke, edo pH neutroan gerta daiteke tenperatura altuetan. Etilen glikolaren errendimendurik handiena pH azidoan edo neutroan gertatzen da, ur soberakinezko inguruetan. Baldintza horietan, % 90eko errendimendua lor daiteke. Azpiproduktu nagusiak di(etilen glikol), tri(etilen glikol) eta tetra(etilen glikol) oligomeroak dira. Oligomero horiek eta ura bereizteko energia asko behar da. Urtean 6,7 milioi tona etilen glikol inguru ekoizten dira munduan.

## Toxikotasuna 
Etilen glikola toxikoa da eta bere LDLo = 786 mg/kg da gizakiengan. Arriskurik handiena zapore gozoari zor zaio, haurrak eta animaliak erakar baititzake. Irentsi ondoren, etilen glikola azido glikolikora oxidatzen da eta segidan azido oxalikora oxidatzen da zeina toxikoa den. Honek eta bere azpiproduktu toxikoek nerbio-sistema zentralari eragiten diote lehenik, gero bihotzari eta, azkenik, giltzurrunei. Ez bada garaiz tratatzen hilgarria izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Nicholson

**William Nicholson** (Londres, 1753ko abenduaren 13a - Bloomsbury, 1815eko maiatzaren 21a) kimikari ingelesa izan zen. Voltak pila asmatu zuen urte berean (1800), pila hura aztertuz eta ur azidodunaren osagaiak bereiziz, elektrolisia aurkitu zuen Carlislerekin. *Elementary Principles of Chemistry* liburuan azaldu zituen bere aurkikuntzaren oinarriak (1789). Nicholson elektrokimikaren aitzindari gisa har daiteke, beraz. Nicholsonen aerometroa, haizearen dentsitatea neurtzeko tresna, asmatu zuen. Kimikako hiztegi bat ere idatzi zuen: *Dictionary of Chemistry *(1795).

## Erreferentziak
Tomas Villanuevakoa

**Tomas Villanuevakoa**, jaiotza-izenaz **Tomás García Martínez** (Fuenllana, Gaztelako Erresuma, 1487 &ndash; Valentzia, 1555eko irailaren 8a), espainiar elizgizona izan zen. Alexandro VII.ak santu izendatu zuen 1658an. Jaieguna irailaren 22an ospatzen da.

## Bizitza 
Alcalá de Henaresko eta Salamancako unibertsitateetan filosofia irakatsi ondoren, San Agustinen Ordenan sartu zen, eta 1520. urtean apaiz egin zen. Karlos V.aren predikaria izan zen, eta nahi izan ez bazuen ere, Valentziako artzapezpikutegiko buru izateko kargua onartu behar izan zuen. Berrikuntza nabarmenak eta gizarte lan sakonak bultzatu zituen. Sermoi ugari idatzi zituen.

## Erreferentziak
Hipposideros galeritus

***Hipposideros galeritus*** Hipposideros generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hipposideridae

## Kanpo estekak 
* 'Hipposideros galeritus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Wat Tyler

thumb|alt=|Wat Tylerren heriotza
**Wat Tyler** (? - Londres, 1381eko ekainaren 15a) ingeles iraultzailea izan zen. Jauntxoen gehiegikeriak zirela-eta (zergen igotzea), Kent aldean matxinatutako nekazari eta eskulangileen buru egin zen. 1381. urtean Londreseraino abiatu ziren, eta Canterbury eta Londresko dorrea eta zubia konkistatu ondoren, Rikardo II.a erregearekin negoziatu ahal izan zuen. Negoziazioak, ordea, eten ziren, eta sortutako istiluetan larriki zauritu zuten Tyler. Handik gutxira hil egin zen, eta bertan behera geratu ziren nekazari eta eskulangile matxinatuen eskariak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egon Wellesz

**Egon Joseph Wellesz** (Viena, Austria, 1885eko urriaren 21a - Londres, Ingalaterra, 1974ko azaroaren 9a) austriar musikagilea eta musikologoa izan zen.

## Biografia 
Bizantziar musikan aditu ospetsua zen. Musikologia ikasi zuen Guido Adlerrekin, eta konposizioa Schönbergekin. 1930-1938. urteetan Vienako unibertsitateko irakasle izan zen, eta 1939. urtetik aurrera, Oxfordeko unibertsitatekoa.

Schoenbergen hamabi tonutako konposizio-moldeak Welleszen lanetan eragina izan bazuen ere, tonalitatearen barruan lan egin zuen. Operak, balletak, bederatzi sinfonia, ganberako musika, eta eliz musika idatzi zituen.

## Erreferentziak
Charles Bordes

**Charles Bordes** (Rochecorbon, 1863ko maiatzaren 12a - Toulon, 1909ko azaroaren 8a) frantziar musikagilea izan zen. César Francken ikaslea, kapera-maisua izan zen Saint-Gervaisen. *Chanteurs de Saint-Gervais* elkartearen sortzailea, XV., XVI. eta XVII. mendeetako polifonia-musika berpizten lagundu zuen. Alexandre Guilmant eta Vincent d'Indyrekin batera, *Schola Cantorum* sorreran izan zuen parte (1894). *Archives de la tradition basque*, *l´Anthologie des maîtres religieux primitifs*, *Chansonniers du XVI siècle* eta *18 mèlodies pour chant et piano* eman zituen argitara.

## Ikus, gainera 
* *Hamabi amodio kanta. Charles Bordes*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camisard

[thumb|[Jean Cavalier, *camisard*en burua, Pierre Antoine Labouchèreren margolan batean (1864).]]

***Camisard*** —«atorduna»; okzitanieraz *camiso* («atorra») izenetik— Cévennesko kalbinista nekazari matxino eman zieten izena da, gau-erasoetan alkandora zuri luzea erabiltzen baitzuten elkar ezagutzeko. Erlijio-askatasuna bermatzen zuen Nantesko ediktua indarrik gabe utzi zenean (1686), higanoten kontrako zapalkuntza bizitu egin zen. Azkenean, kalbinista *camisard*ak Luis XIV.a Frantziakoa erregearen armadaren aurka altxatu ziren 1702an, Jean Cavalier buru zutela. Matxinada 1705. urtean amaitu zen, Cavalierrek eta Villars mariskalak bakea izenpetu zutenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osko

**Oskoak** () Italiar penintsulako hegoaldeko antzinako etnietako bat izan ziren. Oskoak, K.a. V. mendearen bigarren erdialdean, Campanian kokaturik zeuden. Garai hartan hiru federaziotan eraturik azaltzen ziren: Capua, Nola eta Nocera. Greziarren eragin handia izan zuten. Erromaren mende erori ziren K.a. III. mendean, baina beren autonomia gorde zuten. K.a. 211n Hanibalen alde jarria zen Capuak bere askatasunak galdu zituen. Osko hizkuntza latinaren antzekoa zen, eta K.a. I. mendea arte iraun zuen bizirik.
thumb|alt=|Italiako herriak Burdin Aroa amaieran

|erdian
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Pérez Goiena

**Antonio Pérez Goiena** (Uharte, 1863ko urtarrilaren 17a - Iruñea, 1962ko urriaren 24a) nafar elizgizona eta idazlea izan zen. Jesuita izan zen. *Razón y Fé*, *Estudios Eclesiásticos* eta *Príncipe de Viana* aldizkarietan eman zituen argitara lan aipagarrienak. Obra nagusiak: *Cesar Borgia, obispo de Pamplona* (1934), *La primera biblioteca pública de Pamplona* (1941), *Episcopologías de la diócesis de Pamplona* (1942), *La santidad en Navarra* (1945), *Un historiador navarro de la filosofía* (1953), *El valle de Baztán* (1957) eta *Ensayo de bibliografía navarra* (9 liburuki, 1945-1964).

## Erreferentziak
Beltzuntze familia

**Beltzuntze etxea** Nafarroa Behereko leinu eta familia noblea izan zen. Etxe nagusiak Aiherrako etxea, Makeako bizkonderria eta Mehaineko bizkonderria ziren. Beste adar batzuk Baionan eta Hazparnen (Gerezieta, Lekorne) ageri ziren. Familia honetakoak ziren, halaber, Barkoxeko (Zuberoa), Izturitzeko (Nafarroa Beherea), Higuières eta Artix (Biarno) herrietako adar txiki batzuk. XII. mendeaz geroztik, lur eremu zabalen jabe izan ziren eta administrazio-eskubide eta eskubide politiko handiak izan zituzten beltzuntzetarrek Frantziako Iraultzara arte (1789).

## Ikus, gainera 
* Beltzuntze jauregia
* Charles Beltzuntze
* Armand Beltzuntze

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Pierre Rives

**Jean-Pierre Rives** (Tolosa Okzitania, 1952ko abenduaren 31) frantses errugbilari ohia da. '''''Casque d'Or''''' ezizena jarri zioten.

## Biografia 
1979an Zeelanda Berriko txapelketa bat irabazten zuen lehenengo frantses taldeko kapitain izan zen.

Frantziako taldean, 1975ean egin zuen debuta, eta selekzioko kapitain egin zuten 1978an; 59 alditan jokatu zuen selekzioarekin. Bost Nazioen txapelketako garaile izan zen 1977an eta 1981ean.

1984an, utzi egin behar izan zuen errugbia, begietan sortu zitzaion eritasun bat zela eta. Gaur egun eskultura-lanengatik da ezaguna.

## Ikus, gainera 
* Frantziako errugbi selekzioa 1977ko Bost Nazioen Txapelketan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hipposideros gigas

***Hipposideros gigas*** Hipposideros generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hipposideridae

## Kanpo estekak 
* 'Hipposideros gigas'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Arnoul Gréban

**Arnoul Gréban** (Le Mans, 1420 baino lehen - Florentzia, ) frantziar organista izan zen. Parisko Notre-Dameko kapera-maisu izan zen; 1452 inguruan *Mystère de la Passion* handia egin zuen, Frantziako antzertiaren bilakaeran nahiko eragin izan zuena. 34.574 bertsoz osatua da, eta kristautasunak eman duen olerkirik handiena da. Elkarrizketez egina da; tragedia eta umorea nahastuz, lau egunetan zehar antzezten da. Simon Gréban Arnoulen anaiak, haren laguntzaz, *Le Mystère des Actes des Apôtres* idatzi zuen (1465 inguruan argitaratua).
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alois Hába

**Alois Hába** (Vizovice, Moravia, 1893ko ekainaren 21a - Praga, Txekoslovakia, 1973ko azaroaren 18a) musikagile txekiarra izan zen.

## Biografia 
Tonu-laurdenak, seirenak eta hamabirenak biltzen dituen notazio-sistema berri bat asmatu zuen, tresna berezietarako idatzitako obretan erabili zuena.

*Ama* (1931) da idatzi zituen hiru operen artean ezagunena. Beste zenbait obra: kuartetoak, pianorako musika, obra korala, liederrak. Bere herrialdeko belaunaldi berrietan idazki-teorikoengatik izan zuen eragina, idatzi zuen musikagatik baino areago. Horien artean: "Tonu-laurdenetako musikaren teoria" (1922).

## Erreferentziak
Percival Lowell

**Percival Lawrence Lowell** (Boston, Massachusetts, AEB, 1855eko martxoaren 13a - Flagstaff, Arizona, AEB, 1916ko azaroaren 12a) Estatu Batuetako astronomoa izan zen, Amy Lowelleren neba.

## Biografia 
Marte planetari buruzko azterketa sakonak egin zituen, eta Marten gainazalean ubideak zeudela frogatu nahi izan zuen 1893. urteaz geroztik. Le Verrier astronomoaren metodoa ondu ondoren, Neptuno aurkitu eta beste planeta bat ikusi zuen harantzago. 1915ean zehaztu zuen planeta berri horren orbita zein zen, eta non behar zuen. 1930ean Clyde Tombaugh astronomoak, Lowellek aurrez esan zuen bezala, aurkitu zuen Pluton planeta nanoa.

## Erreferentziak
Ida Rubinstein

thumb|300px|Ida Rubinsteinen erretratua.

**Ida Lvovna Rubinstein**, errusieraz Ида Львовна Рубинштейн (Kharkiv, Errusiar Inperioa, gaur egun Ukraina, 1883ko urriaren 5agreg./irailaren 21ajul. - Vence, Frantzia, 1960ko irailaren 20a) errusiar dantzaria eta modeloa izan zen.

## Biografia 
Fokineren ikaslea. 1910-1911. urteetan Diaghilevek zuzentzen zituen Errusiar Balleten taldeko kide izan zen, baina utzi egin zuen bere taldea sortzeko. Claude Debussyren eta Gabriele D'Annunzioren "San Sebastian martiriaren heriotza" laneko Sebastianen antzezpena egin zuen. Bereziki beretzat idatzitako ballet ugari estrainatu zituen: Maurice Ravelen *Bolero* (1928), Igor Stravinskiren *Persefona* (1934); A. Honeggeren *Jeanne d´Arc au bûcher* (1938).

## Erreferentziak
Xota Rustaveli

**Xota Rustaveli** (; Rustavi, 1172 &ndash; Jerusalem, 1216) georgiar poeta izan zen.

## Bizitza 
Osaba fraide batek hartu zuen bere babesean, Rustaveliren poesia erlijiozko eta filosofikoetan ageri denez. Tamar erreginari odak idatzi zizkion Georgiako kultura eta aginpidea gorenean zeudenean, hain zuzen. Erreginak gorteko diruzain izendatu zuen, eta tradizioaren arabera, berarekin maitemindu zen Rustaveli.

*Zaldun tigrelarruduna* (), poema epikoa idatzi zuen, Georgiako literaturaren oinarrizko arauak zehazten zituen obra, hizkuntzalari askoren ustez.

## Lana euskaraz 
Xabier Kintanak *Zaldun tigrelarruduna* euskaratu zuen georgieratik 1999an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskarari ekarriak: Shota Rustaveli, ekarriak.armiarma
Juan de la Cueva

**Juan de la Cueva** (Sevilla, 1543ko urriaren 23a - Granada, 1612ko urria) espainiar antzerkigile eta olerkaria izan zen.

## Biografia 
1574. urtean Mexikora jo zuen Claudio anaiarekin batera, baina 1577. urtean itzuli eta Sevillan jarri zen bizitzen.

Tragediak idatzi zituen, batez ere: *Tragedia de Ayax Telamón *(*Ajax Telamonen tragedia*, Ovidioren *Metamorfosiak* obratik hartua), *La muerte de Virginia* (*Virginiaren heriotza*, Tito Livioren obratik hartua). Erdi Aroko kroniketan eta erromantze heroikoetan oinarriturik hainbat lan idatzi zituen. Lope de Vegaren aitzindaritzat har daiteke.

## Erreferentziak
Mikel Psellos

thumb|*Compendium mathematicum*, 1647
Mikel Psellos —grezieraz Μιχαήλ Ψελλός, *Mikhaēl Psellos*— (Konstantinopla, Bizantziar Inperioa, 1018 &ndash; 1078) filosofoa, historialaria, grezierazko idazlea eta Bizantziar Inperioko politikaria izan zen. Filosofia-irakaslea eta Estatuko idazkaria izan zen Konstantino IX.a Monomakos bizantziar enperadorearen garaian. 1054. urtean Olinpo mendiko komentuan sartu zen, eta Isaak I.a Komneno enperadore egin zen arte ez zen bizitza publikora itzuli (1057). Enperadorearen eta haren ondorengoen kontseilaria izan zen. Poligrafoa, Platonen filosofiaren berritzailea, humanista eta historialaria izan zen. 225 obratik gora idatzi zituen.

## Erreferentziak
Javier Colina

**Javier Colina** (Iruñea, Nafarroa, 1960ko abenduaren 2a) kontrabaxu-jotzailea da. Madrila joan zen, eta han flamenko- eta jazz-musikari onenekin aritu da lanean. Hainbat bira eta kontzertu egin ditu mundu guztian zehar, Georges Cables, Hank Jones, John Hicks, Brad Meldhau, Gary Bartz, Ralph Moore, Frank Lacy eta abarrekin. Era berean, birak eta grabazioak ere egin ditu Enrique Morente, Carmen Linares, Tomatito, Ketama eta José Sotorekin. Joaquín Cortés flamenko-dantzariarekin aritu da, eta Chano Domínguezen jazz-taldeko kide da talde hori sortu zenetik.

## Erreferentziak
Johann Theile

thumb|alt=|260px|Johann Voorhouten *Häusliche Musikszene* (1674); ezkerreko zango-biola jotzailea Johann Theile izan daiteke

**Johann Theile** (Naumburg, 1646ko uztailaren 29a - 1724ko ekainaren 24a) alemaniar musikagilea izan zen.

H. Schützen ikasle izan zen Weissenfelsen. Irakasle-lanetan aritu zen Stettinen eta Lübecken. Gottorpeko (Holstein) dukearen kaperako maisu izan zen (1673-1675). Geroago, Wolfenbütteleko (1685) eta Merseburgeko (1691) kaperetako zuzendari izan zen, baina azkenean Naumburgen hartu zuen berriz ere bizilekua. Nekaldi bat Mateo santuaren arabera (1673), mezak, kantatak, musika-tresnetarako lanak eta kontrapuntuari buruzko lanak idatzi zituen.

## Erreferentziak
Edward Morgan Forster

thumb|Edward Morgan Forsterren oroitarria.

**Edward Morgan Forster** (Londres, Ingalaterra, 1879ko urtarrilaren 1a - Midlands, Ingalaterra, 1970eko ekainaren 7a) ingelesezko eleberrigilea izan zen.

Cambridgeko Unibertsitatean ikasketak egin ondoren, urtebetez Italian eta Grezian ibili zen, eta *Where Angels Fear to Tread *(1905, *Aingeruak oina jartzeko beldur ziren lekua*) eta *A Room With a View *(1908, *Gela bat ikuspegi batekin*) eleberriak idatzi zituen. 1912an India bisitatu zuen, eta Egipto 1922an. *A Passage to India *(1924, *Indiarako bidaia txartela*) bere eleberri ospetsuenean, hinduen eta britainiarren artean elkar ulertzeko dauden zailtasunak adierazi zituen.

## Erreferentziak
Hue

**Hue** (,  ahoskatua) Vietnamgo hiria da. 1.236.393 biztanle zituen 2023an. Merkataritzagune garrantzitsua da, eta oihalgintza (kotoia, zeta) ere ekonomia jarduera nabaria da. Hiriko Phu Bai aireportuak nazioarteko hegaldiak ditu.

## Klima 
## Historia 
XVII. mendean, Annamgo Nguyen jaunk Hue hirian finkatu ziren. Gia Long enperadoreak hiria gotortu eta Annamgo hiriburu bihurtu zuen. 1883an, frantsesek mendean hartu zuten eta, askapenerako gerran, ia guztiz birrindua geratu zen (1968ko eta 1972ko guduak). Hueko kulturak zeresan handia izan du vietnamdar zibilizazio modernoan.

## Ondarea 
* Hiri Inperiala, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dennis Gabor

**Dennis Gabor** (Budapest, Hungaria, 1900eko ekainaren 5a - Londres, Ingalaterra, 1979ko otsailaren 9a) britainiar fisikari eta teknikaria izan zen, hungariarra jatorriz.

## Biografia 
Berlinen hasi zen lanean, baina nazien erasoa zela-eta ihes egin zuen. Ingalaterrara joan, eta ingeles herritartasuna eskatu zuen.

Lastertasun handiko oszilografoaz, informazioaren teoriaz, fisika optikoaz eta telebistaz egin zituen ikerketak, baina holografia asmatu zuelako da ezaguna (1947). Argazkian jasotako irudia hiru dimentsiotan ikusteko aukera eman zuen holografiak.

Fisikako Nobel Saria eman zioten (1971).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hugo Kołłątaj

**Hugo Kołłątaj** (Dederkały Wielkie, Volinia, Polonia, 1750 &ndash; Varsovia, Polonia, 1812) politikaria eta polonierazko idazlea eta Erromatar Eliza Katolikoko apaiza izan zen.

Krakovian, Vienan eta Erroman ikasketak egin ondoren, Krakoviako Unibertsitateko erretore izendatu zuten. Jakobinismoaren eta garapenaren aldeko zen; 1790. urteko konstituzioa idatzi zutenetako bat izan zen Kollataj. Historiari eta politikari buruzko obrak eman zituen argitara nagusiki: *Poloniako herriaren eskubide politikoak *(1790) eta *1791ko maiatzaren 3ko konstituzioaren onarpenaren eta suntsipenaren inguruan *(1793).

## Erreferentziak
Paul Nizon

**Paul Nizon** (Berna, 1929ko abenduaren 19a) suitzar idazlea da. Artearen historian doktorea da, baina eleberrigintzagatik da, batez ere, ezaguna. Bere eleberrietan gizarte burgesaren kritika egiten du, eta Suitzako artistek sorterrian arrakasta lortzeko dituzten zailtasunak salatzen ditu, besteak beste. Lanik aipagarrienen artean, hauek ditu: *Im Hause enden die Geschichten* (1971), *Diskurs in der Enge* *(1970), Stolz* (1975), *Das Jahr der Liebe* (1981).

## Erreferentziak
Hipposideros grandis

***Hipposideros grandis*** Hipposideros generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hipposideridae

## Kanpo estekak 
* 'Hipposideros grandis'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Ercole Roberti

**Ercole Roberti** (Ferrara, 1450 - 1496) italiar pintorea izan zen , *Ercole de Ferrara* izenaz ere ezaguna. Ferrarako eskolako sortzailea izan zen Cosme Tura pintorearen ikaslea izan ondoren, Bolonian jarri zen bizitzen. Ippolito kardinalari lagundu zion Hungariara, eta Erroman eta Mantuan izan zen ondoren. Bere garaiko molde espresionistak gozatzen eta leuntzen jakin zuen. Ferrarako Schifanoia jauregiko dekorazioan ere hartu zuen parte. Lan nagusiak: *Settembre* (1468-1470 *Iraila*), *Storie di san Vincenzo Ferrer* (1473 inguruan, *Vicente Ferrer santuaren mirariak*) eta *Pala di Santa Maria in Porto* (1479-1481, *Ama Birjina errege aulkian*).

## Erreferentziak
René-Robert Cavelier de La Salle

**René-Robert Cavelier, La Salleko jauna**, edo **Robert de La Salle** (Rouen,  - Huntsville, Louisiana, ) frantses esploratzailea izan zen. 1667. urtean Montrealen finkatu zen. Mississippi ibaia aurkitu (1673) eta ibaiaren bokalearen bila abiatu zen. Aintzira Handietako lurraldea gurutzatu ondoren, Mississippi ibaitik jaitsi zen Mexikoko golkoraino (1681-1682), eta lurralde osoaren jabe egin zen Frantziako koroaren izenean (*Louisiana* izena eman zion). Frantzian aldi batez egon ondoren, 1684an itzuli zen Amerikara Mexikoko golkoko kostaldeak konkistatzeko asmoz, baina hil egin zuten.

## Erreferentziak
Giulio Caccini

**Giulio Caccini** (Tivoli, 1551ko urriaren 8a - Florentzia, 1618ko abenduaren 10a) italiar abeslaria eta musikagilea izan zen.

## Biografia 
1578az geroztik eta hil arte Medecisen gorteko abeslaria izan zen. Lehenengo opera-ballet bat egin zuen: *Il combattimento d´Apolline col serpente* (1590). Perirekin batera *Euridice *(1595), *Il rapimento di Cefalo* eta *Dafne* idatzi zituen. Hala ere, haren lan nabarmenenak *Nuove musiche *(1601), *Fuggilotio musicale *(1613) eta *Nuove musiche e nuova maniera di scriverle* (1614) dira. *Errezitazio estilo* aren sortzailetzat hartzen da operan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak