open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mossi

**Mossi** mendebaldeko Afrikako etnia da, Volta ibaiaren arroan bizi dena. Mossi herria Burkina Fasokoa da jatorriz, baina mossi kopuru handi bat inguruko herrialdeetan bizi da, hala nola Benin, Boli Kosta, Ghana, Mali eta Togon. 2022an, Burkina Fasoko biztanleria estimatua hogei milioi biztanletik gorakoa zen, eta horietatik hamaika milioi baino gehiago mossiak ziren. Beste bi milioi mossi bizi dira Boli Kostan.

## Historia 
Ahozko tradizioaren arabera, mossiak dagomba printzesa baten, Yennenga, eta mandinga ehiztari baten ezkontzatik datoz. Yennenga printzesa-gerlari bat zen, Naa Gbewaa Dagbon erregearen alaba. Kondairak dioenez, bere erreinua zaldiz esploratzen ari zela, galdu egin zela eta Riale mandinga elefante-ehiztari bakartiak erreskatatu zuela. Ezkondu egin ziren eta seme bat izan zuten, Ouedraogo, mossien aita bilakatuko zena. 

Kondaira izan arren, informazio historiko ziurra du: mossiak ashanti talde batekoak dira. Ashantiak ghanatar etnia bat, azpitalde ugariz osatua. Mossiak ere dagomba herriaren ondorengo zuzenak dira.

Mossi erregistroak badaude ere, batez ere ajami idazkeraz idatziak, mossi herriaren historia ahozko tradizioz kontserbatu da hein handi batean. Horregatik, ezinezkoa da jatorriari data zehatzak ematea. Hala ere, historialariek XI. mendean kokatu zuten beren existentziaren hasiera. Zaldiaren nagusitasunari esker, mossiek lurralde zabal bat konkistatzea lortu zuten, inperio oparo bat sortu zuten eta bakea mantendu zuten eskualdean, Mossi Erresumak frantsesek konkistatu zituzten arte. Mossi inperioaren hedapena XIX. mendean gelditu zen frantsesek kolonizazio intentsiboa hasi zutenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sozial Demokratak (Irlanda)

**Sozial Demokratak**,  eta , Irlandako alderdi politiko bat da. Sozialdemokrazia eta zentro-ezkerreko ideologia du. 2015eko uztailaren 15ean sortua izan zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Elkartasuna–Pertsonak Etekinak Baino Lehen

**Elkartasuna–Pertsonak Etekinak Baino Lehen**,  eta , Irlandako ezker eta ezker muturreko alderdi politikoen koalizio bat da. 2015ean sortua izan zen.

Hiru alderdiek osatzen dute: Elkartasuna, Pertsonak Etekinak Baino Lehen eta RISE.

## Kanpo estekak 
* Elkartasuna alderdiaren webgune ofiziala 
* Pertsonak Etekinak Baino Lehen alderdiaren webgune ofiziala 
* RISE alderdiaren webgune ofiziala
Air Canada

**Air Canada** Kanadako banderapeko airelinea bat da. Herrialdeko airelinea nagusia da ontzidiariaren tamainari eta bidaiari kopuruari dagokionez. 1937an sortua, gaur egun bidaiarientzako programatutako zein hegaldi charterrak eskaintzen ditu, baita zamako hegaldiak ere, denera 207 helmugatara munduan zehar. Gainera Star Alliance airelineen aliantzaren sortzaileetako bat da. Egoitza nagusia Montrealen du; operaziogune nagusia, berriz, Torontoko Pearson Nazioarteko Aireportuan.

## Kanpo estekak
Aontú

**Aontú** (irlanderaz *Batasuna* edo *Adostasuna*), Irlandako alderdi politiko bat da, Irlandako Errepublika nahiz Ipar Irlandan jarduten du. 2019ko urtarrilaren 29an sortua izan zen, Sinn Féin alderdiko eszisio gisa.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Stanley Cohen

**Stanley Cohen** (New York, 1922ko azaroaren 17a - Nashville, 2020ko otsailaren 5a) estatubatuar biokimikaria izan zen. 1986an Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Rita Levi-Montalcinirekin batera nerbio sistemaren lehen hazkuntza faktorearen aurkikuntza egiteagatik.
Archaeoindris

***Archaeoindris*** gaur egun iraungia dagoen lemuriforme-genero erraldoi bat da, Madagaskarreko irlan eboluzionaturiko primaterik handiena, gorila ar baten tamaina har zezakeelarik, 200 kilogramotako pisuarekin eta 1.5 metro inguruko altuerarekin. Gaur egun, Palaeopropithecidae familiako kide konsideratzen da, beste zazpi generorekin batera. Hasiera batean, femur-anatomiaren eta gorputz-tamaina handiaren ondorioz ia esklusiboki lurtarra zen ideia zabaldu zen arren, material fosil berrien agerpenak esku zein hankak igokari motel baina indartsu bat izateko moldaturik zegoela azaldu dute. Izan ere, falangeen kurbadura zuzenki erlazionaturik dago esku- zein oin-funtzioekin; hala, igokari/saltakariak diren espezieak (*Pongo* generoaren kasu) falange-hezurrak kurbatuagoak edukiko dituzte. Paleoprotezidoak, *Archaeoindris* barne, falange proximalak oso kurbatuak dituzte, orangutanaren antzeko bizimodua zutenaren adierazle.

## Erreferentziak
Plasmodesmo

300px|thumb|Bi landare zelulen artean dagoen horma zeharkatzen du plasmodesmoak.

**Plasmodesmoa** landare zelulen horma zeharkatzen duen kanal zitoplasmatikoa da, zelula biak elkarlotzen dituena eta beren arteko komunikazioa eta sustantzien garraioa ahalbidetzen duena. Landare eta algatan agertzen da.

Animalia zelulek ez dute zelula hormarik baina bi zelulen artean antzeko kanalak agertzen dira, Gap loturak hain zuzen ere. Landareen plasmodesmoak baino sinpleagoak dira ordea.

## Sorrera 
### Lehen mailako plasmodesmoak 
Zelularen mitosiaren amaieran zitokinesia gertatzen ari denean Golgi aparatutik datozen fragmoplastoak zelula biak banatuko dituen erdiko xafla eratzen hasten dira. Erretikulu endoplasmatikoaren atal batzuk fragmoplasto artean harrapaturik gelditzen dira eta ondorioz poro zitoplasmatikoa eratzen da honen inguruan. Harrapaturiko erretikulu hodiari desmotubulo izena ematen zaio.

### Bigarren mailako plasmodesmoak 
Zelula helduen artean sortzen dira. Ez da prozesua zehazki ezagutzen baina dirudienez erretikulu endoplasmatikoak estimulaturiko entzimek zelula horma zulatzen dute eta ondoz ondoko zelulen zitoplasmek poroan zehar bat egiten dute.

## Egitura 
[thumb|Plasmodesmoaren egitura:PM: [Zelula mintzaCW: Zelula hormaER: Erretikulu endoplasmatikoaDM: DesmotubuloaCA: Kalosa polisakaridoaBorobil gorriak: Aktina proteinaBorobil moreak: Beste proteina batzuk]]
Landare zelula estandar batean 103 eta 105 plasmodesmok elkartzen dituzte ondoz ondoko zelulak. Plasmodesmo bakoitzak 50-60 nm-tako diametroa izaten du eta 90 nm-ko lodiera duten zelula hormak zeharkatzen ditu.

### Zelula mintza 
Zelula bien mintzen arteko jarraipena da eta fosfolipido egitura bera mantentzen du. Landare zelulen mintzari *plasmalemma* ere esaten zaio.

Plasmodesmoaren aho bietan, zelula horma barnean kalosa izeneko polisakaridoa pilatzen da. Kalosaren kopurua handitzen bada ahoa estutu egiten da eta mintzak plasmodesmoaren diametroa txikituko du. Horrela plasmodesmoko garraioa kontrolatzea posible dute zelulek. Zelula bat hiltzen denean hormako kalosa ugaritu eta gogortu egiten da eta plasmodesmoa itxi egiten du.

### Desmotubuloa 
Ondoz ondoko zelula biren erretikulu endoplasmatikoak lotzen dituen hodia da. Zelula hormak eragiten dion presioarengatik hodia zapaldua agertzen da eta ez dirudi molekula garraio handirik gertatzen denik bertan. Desmotubuloari atxikituta zitoeskeletoko proteinak agertzen dira, aktina eta miosina batez ere. Zitoplasmatik molekula handiak garraiatzen laguntzeko funtzioa dutela pentsatzen da.

## Historia 
Eduard Tanglek 1879. urtean *Strychnos nux-vomica* landarearen kotiledoietako zelulen artean loturak aurkitu zituen eta zelula guztiek maila altuagoko izakia osatzen zuteneko hipotesia azaldu zuen. Ordurarte zelula bakoitzak unitate autonomo gisa jokatzen zuela pentsatzen zen. 1901. urtean Eduard Strasburger botaniko poloniarrak *plasmodesmata* izena eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Home Rule League

**Home Rule Liga**,  eta , Irlandako alderdi politiko nazionalista bat izan zen. Irlandan Home Rule autogobernua ezartzearen aldekoa zen.

1873an sortua izan zen, eta buruzagi nagusiak William Shaw (1873-1882) eta Charles Stewart Parnell (1880-1882) izan zituen. 1882an Irlandako Alderdi Parlamentarioak ordezkatu zuen.
Eskandinaviar eredua

**Eskandinaviar eredua**, Eskandinaviako herrialdeetan amankomunak diren gizarte eta politika praktika multzoak jasotzen duen izendapena da, orokorrean Danimarka, Norvegia eta Suedia, eta maiz baita Islandia eta Finlandia ere barne. Sozialdemokraziarekin lotu ohi da.

Ongizate-estatuaren eredutzat ere jotzen da, eta bere ezaugarri nagusia merkatu libreko ekonomia, eta oso ongi antolatutako gizarte segurantza, osasun eta hezkuntza sistema bat edukitzean datza.

## Kanpo estekak
Miriam Garcia Pascual

thumb|Meru Haitza
**Miriam Garcia Pascual** (Tafalla, 1963ko uztailaren 14a - Meru Nord, Indiako Garhwal mendigunea, 1990eko maiatzaren 25a) nafar eskalatzailea izan zen. Pedagogian lizentziatu zen 1986an, eta poemak eta bestelako testuak idaztearen zalea zen.

Yosemiten 7 aldiz egon zen "El Capitán" mendian eskalatzen eta aitzindaria izan zen emakume moduan. Peruko Andeetan (Alpamayo eta Huascarán), Malin eta Patagonian ere ibili zen.

26 urtez hil zen Indiar Himalaian.

## Ibilbidea 
* Pirinioak
Hainbat eta hainbat eskalada bide Riglosen, Ordesan, Terradetsen, Montanejosen. Besteak beste: *Mediterraneo* Riglosko Fire haitzean (1987), *El despertar de los Fosiles* Montenejosen edo *El Jardín de los Dioses* (1989) bakarka Terradetsen.

* 1986 Yosemite

*The Nose* eta *Salathe* Kapitain horman eta *Regular* Half Domen.

* 1987 Patones

Kirol eskaladan parte hartutako proba bakarra irabazi zuen.

* 1987 Yosemite

*Lunar Eclipse* Jesus Galvezekin, *Zodiac* Jon Lazkanorekin eta *Mescalito* Jose luis Fernandez Bediarekin

* 1988 Yosemite

Dihedral Wall eta The Shield, Jesus Buezo "Risi"rekin.

* 1988 Patagonia

Hainbat saio Fitz Roy eskalatzeko

* 1990 Mali, Famitaren Eskua edo Homboriko Orratzak

*Horacio bidea* Wanderdo haitzean; *Adama* bide berria Wangel Deblidu haitzean; *La ley del desierto, la ley del mar*, bide berria Kaga Tondo haitzean. Hirurak Jesus Buezo "Risi"rekin.

* 1990 Meru Nord (6.450 metro), Indiako Garhwal mendigunean

Han desagertu zen Jesus Buezo "Risi" eta Miguel Angel Lausinekin batera.

## Liburua 
*"Bájame una estrella"* argitaratu zuten 1991an haren egunerokoan idatzitakoa eta marraztutakoa jasoz. Liburuan oinarrituta, Juanjo San Sebastianek izen bereko dokumentala egin zuen. Askatasunaren aldeko aldarrikapena da.

## Erakusketa 
* 2024ko urtarrilean *Gailurretan izan gaitun* erakusketa zabaldu zuten Iruñeko Planetarioan 1924tik bidea urratu duten Euskal Herriko emakume alpinista eta eskalatzaile aitzindariei buruzkoa.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko alpinismoaren historia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Paretara lotuta Aske, Nafarroako Hitza 2020/05/20

* Biografia "Desnivel"-en webgunean.
* Auñamendi entziklopedian.
Cajun musika

thumb|300px|Le Clou taldea.
[thumb|300px|[Mardi gras Luisianan.]]
thumb|300px|Cajunen erabiltzen diren musika-tresna tradizionalak.
[thumb|[Christine Balfa.]]
**Cajun musika** (euskarazko ahoskera *Keien musika*, frantsesez *Musique cadienne*) baita ere **Akadiar musika,** Luisianako frantziar jatorriko biztanleek sortutako musika mota da, askotan beste generoak eta musikak nahastuz. Sortze horretan eragin handia izan zuten Kanadako Akadiarren baladek eta country musikak.

## Historia 
Musika mota hau XIX. mendean sortu zen. Instrumentu gogokoenak biolina eta, ondoren, akordeoia dira. Garrantzitsuak dira ere bai gitarra, triangelua, garbitzeko ohola eta aho-soinua. Lehenengo grabazioak 1928koak dira eta, hasiera batera, frantziar biztanleei zuzenduta zegoen.

## Tipologia 
Cajun musika orokorrean bi genero ikus daitezke:
* Populazio zuriak jotako musika da (Cajun deitzen dena), country musika eta Western Swingekin lotura handia duena. Musika tresna nagusia biolina da.
* Zarico (edo zydeco) musika, biztanle beltzek jotzen dutena. 1930eko hamarkadaren inguruan agertu zen eta aurrekoaren antzekoa da; bluesaren eta Rhythm and bluesen eragin handia izan ditu. Gustukoak du akordeoia, kromatikoa zein diatonikoa. Zarico hitza "Zydeco son pa salée" kanta tradizionaletik dator ("Babarrunak ez dira gaziak").

Hala ere, bi generoak askotan nahasten dira eta mugak batzuetan ez dira garbiak.

## Musikari ezagunak 
* Christine Balfa
* Cléoma Falcon
* Marce Lacouture
* Mary Gauthier

## Taldeak 
* L'Angélus (taldea)
* BeauSoleil
* Les Frères Balfa
* Lost Bayou Ramblers
* Pine Leaf Boys

### Euskal Herrian 
* Arakajun

## Bildumak 
* *Les haricots sont pas salés - Musique cajun de Louisiane*, (1974, Expression spontanée, ES 17 )
* *Alligator Stomp: Cajun And Zydeco, Vol.1*, (1990, Rhino, R2 70946)
* *Alligator Stomp: Cajun And Zydeco, Vol.2*, (1992, Rhino, R2 70312)
* *Cajun Music and Zydeco*, (1992, Rounder, CD11572)
* *Kings of Cajun, Vol. 3*, (1994, Music collection, MCCD 171)
* *Zydeco*, (2000, Putumayo, Putu-160-2)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : CajunLyrics.com
* : Barry Ancelet
Lafayetten Cajun eta musika kreolearen artxiboak sortu ditu.
* : Cajun musika Youtuben.
Hego-mendebaldeko eskualdea

**Hego-mendebaldeko eskualdea** izan daiteke:

* Hego-mendebaldea (Burkina Faso)
* Hego-mendebaldea (Kamerun)
Oscar Montelius

**Oscar Montelius** (1843ko irailaren 9a, Stockholm &ndash; 1921eko azaroaren 4a, Stockholm), suediar arkeologo bat izan zen. Seriazioaren kontzeptua birdefinitu zuen.

Oscar Montelius saiatu zen kronologia bat sortzen historiaurrearentzat, eta bereziki Europa Iparraldeko Brontze Aroarentzat , hala nola britainiar uharteentzat eta Eskandinaviarentzat.

## Bibliografia eta idazlanak 
Montelius Estokolmoko Antzinako Gauzen Museoari (gaur egun Suediako Historia Museoan barreiatua) atxikita egon zen 1863tik. 1888an katedradun eta museoko zuzendari izendatu zuten 1907tik 1913ra. Bere «Suediar tipologiaren», kultura materiala eta bizitza biologikoa funtsean eboluzio-prozesu mota beraren bidez garatzen direla iradokitzen duenak, eztabaidagarria izaten jarraitzen du. 

Bere lan nagusiak honako hauek dira: *Om tidsbestämming inom Bronsældern* (1885; «Brontze Aroko aldiak zehazteari buruzkoa»), Suediako zibilizazioa garai paganoetan (1888) eta *Die älteren Kulturperioden in Orient und in Europa* (1903-23; «Ekialdeko eta Europako aldi kultural zaharrenak»).

## Historiaurreko sailkapena 
Museoan zeuden bildumek sarritan ez zutela erregistro zorrotzik ohartu zen; horregatik, tresna batzuk jatorri geografiko bertsuko beste batzuekin alderatzea erabaki zuen, horrela metodo bat aplikatuz. Thomsenen hiru aroen sailkapena eredu hartuta, Neolitoa lau alditan banatu zuen (I-IV) eta Eskandinaviako Brontze Aroa seitan (I-VI), geroago Montelius I-VI izena eman zaien. Sailkapen horren helburua Europako historiaurrea erabat datatzea zen. Horretarako, piezen tipologia teknologikoa bildu eta hieroglifo egiptoarrekin lortutako informazioarekin alderatzen zuen sistema konplexu bat sortu zuen. 

Beraz, geografia sortu zuen estratigrafiaren eta artefaktuen arabera sartu zuen seriazio-sisteman. Ekialde Hurbiletik zetorren irradiazio kulturaleko eremu bat zegoela uste zuen hieroglifo egiptoarrekin alderatu zuen ("*ex orienti lux*", latinezko lokuzioa aipatuz *Orient und Europa* liburuan dioenez). Korronte difusionista horrek arrakasta handia izan zuen XX. mendeko lehen hamarkadetan, nahiz eta geroago indarra galdu zuen. Horrela, jatorrizko fokua Egipton eta Babilonian jarri zuen. Berak jarraitutasun etnikoaren terminoetan interpretatu zuen jarraitutasun kulturala, eta, gainera, egungo Danimarka, Suedia eta Norvegian germaniarren presentzia Neolitikora arte iristen zela uste zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* FULLOLA I PERICOT, J.M.; NADAL LORENZO, J. (2005): *Introducción a la Prehistoria. La evolución de la cultura humana*. Barcelona: Editorial UOC.
* RENFREW, C.; BAHN, P. (2007): *Arqueología: Teorías, métodos y práctica*. Madrid: Akal
* CASADI RIGALT, D. (2006): *José Ramón Mélida (1856 - 1933) y la arqueología española*. Madrid: Real Academia de la Historia.
* "Oscar Montelius", *Encyclopaedia Britannica*.
* Anwers
* «Oscar Montelius. 1843-1921» *Minnesota State University, Mankato* *Artxibatuta*
* González Marcén, Paloma (1999) ''L'arqueologia prehistòrica a l'ensenyament obligatori del'estat espanyol: història i perspectives''. UAB

## Kanpo estekak
Leire Elustondo

**Leire Elustondo Quiñones** (Ermua, Bizkaia, 1993ko martxoaren 5a) abeslaria, musika konposatzailea eta kazetaria da.

## Biografia 
Txiki txikitatik hasi zen musika ikasten, pianoa eta kantua tartekatuz. Abeslari gisa, bakarlari hasi zen lehenengo eta Iker anaiarekin bikotea osatuz gero. *Euskal Kantuz Lehiaketan* hartu zuen parte urteetan eta 2012koan bigarren postua eskuratu zuen, duo modalitatean anaiarekin batera abestuz. EITBko hainbat abesti lehiaketan hartu du parte; euskara, gaztelania eta ingelerazkoa da bere kantu-errepertorioa. 

2011an *Beldur barik* saria eskuratu zuen, berak sortutako "La rutina" abestiarekin. *Zast* musika taldearekin kolaboratutakoa da eta 2016an Ermuan Bagara ekimeneko kantuaren abeslarietako bat izan zen. 

EHUko Leioako kanpusean Kazetaritza ikasketak burutu ostean, bere Gradoko lanean euskal kultura eta kanpokoa nola ezkontzen diren aztertu zuen. Ermua eta Mallabiko *Drogetenitturri* hilabetekarian kolaboratzaile aritutakoa da, eta EITBn kazetari eta aurkezle gisa, lekuan lekuko informazioa eskainiz.

## Sariak 
* 2011an *Beldur barik* saria, "La rutina" izeneko abestiarekin.
* 2012an *Euskal Kantuz Lehiaketan* bigarren saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Leire Elustondoren bideoak
Snow Tha Product

**Claudia Alexandra Feliciano** (1987ko ekainaren 24an jaioa) **Snow Tha Product** ezizenaz ezaguna, San Jose , Kalifornia -ko rapgile eta aktore mexikar-estatubatuarra da. 2011. urtean **Unorthodox** lehen diskoa kaleratu zuen. 2012an, Atlantic Records diskoetxearekin hitzarmen bat sinatu zuen. "*Holy Shit*" eta "*Drunk Love*" abestiengatik da ezaguna, baita *Good Nights & Bad Mornings* ere. YouTube-n milioika bista dituen hainbat abesti ditu: **Waste of Time** (20 milioi ikuspen), **Cookie Cutter** (10 milioi ikuspen), **Doing Fine** (12 milioi ikuspen) eta **Till Death** (8 milioi ikuspen).

## Lehen urteak 
Bigarren hezkuntza amaitu ondoren, San Diego Mesa Unibertsitatean sartu zen gizarte langilea izateko ikasketetan. Hala ere, laster utzi zuen unibertsitatea bere musika karrera jarraitzeko.
Umetatik, Snow bere musikarekin oso inplikatua zegoen. 6 urte zituela, eskola-talentu ikuskizunetan agertu zen eta bere aitonaren mariachi taldearekin hasi zen Redwood City-n. San Diego-ra joan zenean izan zuen hip-hoparekiko bere lehenengo harremana. Nerabezaroan, bere lagunekin *freestyle*-an hasi zen. 19 urte zituela musika seriotan hartzen hasi zen eta rapgile gisa karrera lantzea erabaki zuen. Disney -ren Edurnezuri (Snow White) pertsonaiaren izena hartu zuen hasiera batean eta ondoren "*The Product*" gehitu zion. Beranduago berriro aldatu zuen "*Tha Product*" ezizenera.

Hainbat abesti gaztelaniaz grabatu ondoren, Jaime Kohen artista mexikarraren arreta piztu zuen. Kolaborazio abesti bat grabatu zuten, Mexikon ezaguna egin zen "**Alguien**" izenekoa eta Kohen-en Fotosíntesis albumean agertu zena.

## Ibilbide profesionala 
### 2010–11: Hasiera eta *Unorthodox* 
### 2012–14: *Good Nights* eta *Bad Mornings* 
### 2015–17: *The Rest Comes Later* eta *Half Way There* 
### 2017–19: *Vibe Higher* 
## Musika estiloa eta eraginak 
Snow ezaguna da bere estilo azkar eta erakargarriagatik. Jatorrizko estiloa duten artistak miresten eta onartzen dituela adierazi du hainbatetan, hala nola: Missy Elliott, Da Brat, Big Pun, Lauryn Hill, Aaliyah, Amy Winehouse, André 3000, Ludacris, Johnny Cash, Eminem, Busta Rhymes, 2Pac, Mac Dre, Tech N9ne eta Brotha Lynch Hung. Beste artista hauek ere eragina izan dute beregan: María Félix aktore mexikarra eta Selena Quintanilla, Gloria Trevi eta Lupita D'Alessio abeslariak.

Snow elebiduna da, ingelesez eta gaztelaniaz hitz egiten du eta bi hizkuntzatan rapeatzen du jariakortasunarekin.

## Bizitza pertsonala 
2018ko ekaineko elkarrizketa batean, Snow-ek agerian utzi zuen hamarkada batean ezkonduta egon zela eta bere senar ohiarekin izandako haurra duela (Drew Feliciano). 2017. urteaz geroztik Julissa da bere bikotekidea, JuJu izenarekin ezaguna. 2019ko uztailaren 10ean, JuJu-k eta Snow-ek ezkontzear zeudela jakinarazi zuten. Elkarrekin "everydaydays" izeneko YouTube kanala dute. 

## Erreferentziak
Cony Carranza Castro

**Cony Carranza Castro** (Santa Ana, El Salvador, 1963) herri hezitzailea, feminista, metodologia emanzipatzailean eta ekonomia feministan aditua. 2019an Berdintasunaren Aldeko Emakunde Saria jaso zuen, emakume migratuekin egindako lanagatik.

## Biografia 
Cony Carranza El Salvadorren jaio zen eta bertako José Simeón Cañas Unibertsitate Ertamerikarrean soziologian lizentziatu zen. Bere herrialdean eskola-irakaskuntzan jardutzeaz gain, giza eskubideen arloko lanean aritu zen.

2005. urte inguruan Inglaterrara abiatu zen ingelesa ikastera eta handik Euskal Herrira, bertan gelditu zelarik lanean, bere anaia eta familia jaioterritik ekarri ahal izateko. Zaintzaile gisa hasi zen, eta aldi berean ikasketak egin zituen metodologia emantzipatzaileetan eta ekonomia feministan.

Esku-hartze sozialean espezializatua, Genero Harremanetako masterra da Gironako Unibertsitatean eta Migrazioko graduondoko espezialista Euskal Herriko Unibertsitatean.

Garapen eta Munduko Emakumeak kulturarteko talde feministetako militantea. Euskal Herriko Eskubide Sozialen Kartan ere buru belarri aritutakoa. 

2019. urtean Emakunde Saria jaso zuen, aitorpen hori eskuratu duen lehenengo emakume etorkin eta arrazializatua izanik.

## Lanak 
⦁ Acercándonos al (co)desarrollo desde la igualdad (2012).

## Sariak 
⦁ 2019 Emakunderen Berdintasunerako saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Interseccionalidad identidades diversas. Simposio Bilbao
* Lideresa mujeres migradas, historias
* Construyendo alternativas a la barbarie. Euskal Herriko eskubide sozialen karta 
* Euskal Herriko eskubide sozialen karta.Hitzaldia Bilbon
* Jornadas economia feminista. Videos, audios
* Estamos en deuda con las trabajadoras del hogar
* Planteando preguntas en la sociedad pero también mirando hacia dentro
Felisa Areitioaurtena

**Felisa Areitioaurtena Gonzalez de Txabarri** (Zaldibar, Bizkaia, 1902ko ekainaren 11 &ndash; Donostia, 1990eko apirilaren 7a) euskal antzezlea izan zen. Antzerki-lagunak *Maria Guerrero* deitzen zioten antzezle ona zelako.

## Biografia 
Zaldibarko Goierri auzoko Goikoetxea baserrian jaio zen Felisa Micaela 1902ko ekainaren 11an. Aita, Valentin Areitioaurtena Intxausti, hargin zaldibartarra zen; ama, ostera, Maria Micaela González de Txabarri Arzuaga, donostiarra zuen. Bikotearen seme-alaba batzuk Zaldibarren jaioko ziren eta Donostian beste batzuk; aitak seme edo alabaren bat bizkaitarra izatea nahi zuen eta Felisari egokitu zitzaion. 

Ia jaioberritan joan zen Donostiara eta bizitza osoa hiriburu horretan eman zuen, baina beti esateko izango zuen bizkaitarra zela bera.1935an Rosario Ezeiza beizamarrarekin ezkondu eta gerora Donostian janari-denda bat jarriko zuen Felisak. EAJ alderdiaren Emakume Abertzale Batzako partaide izan zen.

### Antzezle ibilbidea 
Felisa antzerkizalea zen eta gaztea zela Ramón Laborda donostiar tenoreak sortutako *Poxpoliña* haur taldeko partaidea izan zen. Alzagaren eskutik taularatuko zen Felisa estreineko aldiz, 14 urteko neskatoa zela. 1920an, Pierre Lotiren Ramuntxo lanarekin arrakasta handia lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Poxpolinak Kursaalean, ahozko-testigantza

## Kanpo estekak 
* Felisa Areitioaurtena eta Jose de Eguilior "Mutilzaharra" lanean
* Felisa Areitioaurtena Euskal Iztundeko ikaskideekin 1926an
Sinn Féin Errepublikazalea

**Sinn Féin Errepublikazalea** ( eta ) Irlandako alderdi politiko errepublikazale bat da.

1986an Sinn Féin alderditik banandu zen eta lehenbiziko buruzagien artean irlandar errepublikanismoaren bi politikari historiko izan ziren, Ruairí Ó Brádaigh eta Dáithí Ó Conaill. Bereizketa honen zergatikoa Gerry Adamsek Sinn Féinnen burutu nahi zuen erreforma eta abstentzio politikariren amaieraren aurka egotean zetzan. Éire Nua proposamenaren aldekoa da.

1921eko Anglo-irlandar Ituna eta 1998ko Ostiral Santuko Hitzarmenaren aurka dago. Bestalde, Jarraipeneko IRA Irlandako Errepublikako zilegizko Armadatzat jotzen du.
Barrikaden Eguna

**Barrikaden Eguna** 1588ko maiatzaren 12an Parisen lehertu zen altxamendu herrikoia da, Frantziako Zortzigarren Erlijio Gerran. Hamaseien Kontseiluak (egun haietan Paris banatzen zen hamasei auzoetako polizia buruek osatua) eta Guiseko dukeak matxinada zuzendu zuten.

Matxinada honen arrazoi nagusia, herriak, Henrike III.a erregearenganako zuen animoa izan zen: hau tronurako oinordeko bezala Henrike Nafarroakoa izendatzen saiatzearen susmagarria baitzen. Hori izan zen Parisko herria Liga Santuko buru zen Guiseko dukearen atzetik lerrokatzera bultzatu zuen arrazoi nagusia. Honek, galarazten zion benetako debekua gorabehera, hiriburura itzultzera ausartu zen. Egoera honetan, erregeak, bere bizitzaz beldur eta mesfidati, zenbait suitzar eta frantziar guardia erregimentu hirira deitzeko agindu zuen. Neurri hau hartuz, erregeak atzerriko tropak hirian ostatzea debekatzen zuen Paris hiriko pribilegio zahar bat urratu zuen. Pribilegio hau hausteak eta buruzagi katoliko nabarmenenak atxilotzeko beldurrak paristarren animoak sumintzen lagundu zuten.

Maiatzaren 12an Maubert plazan lehen barrikadak altxatu zituzten, eta, ondoren, hiriko defentsa gune nagusietan gehiago agertu ziren. Parisko historian zehar egitura horiek altxatu zituzten lehen aldia izan zen, eta hortik datorkio "Barrikaden Eguna" izena, barrikak direlako, hain zuzen ere, egiturak eraikitzeko gehien erabili zuten materiala. Achille de Harlay Parisko Parlamentuaren presidentea alferrik saiatu zen Guiseren aurka egitea. Eguna amaitzean, 60 soldadu hil eta Guiseko dukeak garaipena erdietsi zuen, Paris hiria menderatzea ahalbidetu ziona. Henrike III.a erregeak ihes egin behar izan zuen: lehenik Saint-Cloudera, ondoren Chartres eta Rouenera eta, azkenik, Bloisko gaztelura.

Bere garaipena aprobetxatuz, urte hartako uztailaren 15ean, Henrike Guisekoak, Henrike III.ari, "1588ko Batasunaren Ediktua" bezala ezagutzen zen ediktu bat sinarazi zion. Ediktu honen bidez, erregeak, "Erresumako heresia erauzi" eta "herejeekin inolako bakerik eta su-etenik ez sinatzeko" konpromisoa hartu zuen. Bloisen deitutako Estatu Orokorretan, erregea Ediktua Erresumako lege funtsezko eta ezeztaezin bihurtzera behartu zuten. Guisetarren ezabaketak bakarrik bere nagusitasunetik libratzea ahalbidetuko ziola sinetsita, Henrike III.ak 1588ko abenduak 25ean Guiseko dukea, eta hurrengo egunean Lorrenako kardinala bere anaia hiltzea agindu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christine Balfa

**Christine Balfa** (1968ko ekainaren 28) Ameriketako Estatu Batuetako Cajun musikako musikaria da. Dewey Balfaren alaba nagusia da.

## Ibilbidea 
Balfak Balfa Toujours taldea sortu zuen 1992an. Balfak sei CD grabatu zituen, filma askotan agertu zen eta Ipar Amerikan, Europan, Asian eta Australian zehar bira ugari egin zituen. Dirk Powell taldekidea zen. 2006 inguruan, Balfak, Kristi Guillory, Yvette Landry eta Anya Burgess musikariekin batera Bonsoir Catin taldea sortu zuen. 2017rako. Landryk taldea utzia zuen; Maegan Berard, Ashley Hayes eta Daniel Devillier taldekide berriak ziren.

## Diskografia 
* *Christine Balfa Plays the Triangle* (2006, Valcour Records CD 0006)

### Balfa Toujours taldearekin 
* *Pop tu me parles toujours* (1993, Swallow Records 6110)
* *À vieille Terre Haute* (1994, Swallow Records 3121)
* *New Cajun Tradition* (1995, Ace Records (Erresuma Batua) CDCHD 613)
* *Deux Voyages* (1996, Rounder Records CD 6071)
* *Allons danser* – Bois Sec Ardoin Balfa Toujours-ekin (1998, Rounder Records CD 6081)
* *La Pointe* (1998, Rounder Records CD 6086)
* *Live at Whiskey River Landing* (2000, Rounder Records CD 6096)
#### Compilations (partial list) 
* *Alligator Stomp, Vol. 5: Cajun & Zydeco - The Next Generation* (1995, Rhino Records R2 71846)
* *Bayou Hot Sauce* (1997, EasyDisc (Rounder Records) ED CD 7044)
* *Cajun Music: The Essential Collection* (2002, Rounder Records 1166-11604-2)
* *Best of Festivals Acadiens et Créoles 2002* (2011, Festivals Acadiens et Créoles/Valcour Records 0017)

#### Bildumak 
* *Alligator Stomp, Vol. 5: Cajun & Zydeco - The Next Generation* (1995, Rhino Records R2 71846)
* *Bayou Hot Sauce* (1997, EasyDisc (Rounder Records) ED CD 7044)
* *Cajun Music: The Essential Collection* (2002, Rounder Records 1166-11604-2)
* *Best of Festivals Acadiens et Créoles 2002* (2011, Festivals Acadiens et Créoles/Valcour Records 0017)

### Bonsoir Catin taldearekin 
* *Blues à Catin* (2006, Bridgetown Records 687066539929/CD Baby)
* ''Vive L'Amour* (2009, Valcour Records CD 0007)
* *Light the Stars* (2014, Valcour Records CD 0023)
* *L'Aurore* (2017, Valcour Records CD 0037)

#### Bildumak 
* *The Rough Guide To Cajun & Zydeco* (2011, World Music Network/Music Rough Guides RGNET1265CD)
* *En Français - Cajun 'N' Creole Rock 'N' Roll* (2011, Bayou Teche Brewing)
* *Best of Festivals Acadiens et Créoles 2002* (2011, Valcour Records)
* *The Best of Valcour Records: Volume I, 2006-2011* (2012, Bayou Teche Brewing/Valcour Records CD 0018)
* *The Balfa Family: A Retrospective - Festivals Acadiens et Créoles 1977-2010'' (2012, Valcour Records)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Christine Balda eta Balfa Toujours Youtuben.
SPRI agentzia

**SPRI Taldea** () Eusko Jaurlaritzaren enpresa garapenerako agentzia da, Ekonomi Garapen eta Azpiegitura Sailaren menpekoa. 1981ean sortu zuten.

Agentziaren helburua euskal enpresak babestu eta bultzatzea da. Eusko Jaurlaritzaren politikak zabaltzeko zerbitzu eta programen bitartez enpresa-sareari lagundu nahi dio nazioartera ateratzeko, ekiteko, finantzatzeko, lurzoru industriala aurkitzeko, teknologia berriak aplikatzeko, edo eraberritzeko.

Gainera, atzerriko inbertsioak erakartzeko eta ahalbidetzeko ardura eman dio Eusko Jaurlaritzak, *Invest in the Basque Country* zerbitzuaren bitartez.

## Aurrekontua 
2019an SPRI Taldeak 235 milioi euro inguruko laguntzak banatu zituen 2.000 enpresa-proiekturen artean; horietatik, 189 teknologia, berrikuntza eta 4.0 Industria arloetako ekimenentzat izan ziren, 43 ekintzailetza eta enpresen sustapeneko proiektuentzat, eta nazioartekotzen laguntzeko programek 2 milioi jaso zituzten. Talentua erakartzeko programen eta nazioartekotze beken 8 milioiak.

Enpresentzat ez diren programak (adibidez, Emaitek, teknologi zentroei zuzendutako programa), laguntzen % 47 Gipuzkoako enpresentzat izan ziren (74 milioi euro eta 1.047 proiektu onartu), % 43,1 Bizkaiko enpresentzat (67 milioi eta 674 proiektu) eta % 9,5 Arabako enpresentzat  (15 milioi eta 275 proiektu).  Lurralde bakoitzeko enpresen tipologia da kopuru horien eta laguntzen lurraldekako banaketaren atzean dagoen arrazoia, industria arloko ETEak gehiengoa baitira Gipuzkoan.

2020 aurrekontuan 254 milioi euro inguru banatuko zituen ETE (enpresa txiki eta ertain), startup, euskal industria eta teknologi zentroentzat, 2019an baino ia %8 gehiago. Zenbateko horretatik, 199 milioi bideratu ziren teknologiara (I+G) (190),  berrikuntzara (3), 4.0 Industriara (5) eta zibersegurtasun industrialera (2), 49 milioi ekintzailetza eta enpresen sustapenera, eta 5,6 milioi enpresen nazioartekotzera. Horrez gain, BEINT eta Global Training programek eta talentua erakartzeko programak beste 8 milioi euro jaso zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sociedad para la Promoción y Reconversión Industrial, Auñamendi entziklopedia, Jesús María Valdaliso Gago,
* spri.eus, webgune ofiziala
* SPRIren albisteen bloga
* @grupoSPRI Twitter kontua
* Basque Industry 4.0 Euskal industria 4.0 atala
* Invest in the Basque Country programa
Lutz Graf Schwerin von Krosigk

**Johann Ludwig "Lutz" Graf Schwerin von Krosigk**, jaiotzaz izena **Johann Ludwig von Krosigk** (Staßfurt, Anhalt Dukerria, Alemaniako Inperioa, 1887ko abuztuaren 22a - Essen, 1977ko martxoaren 4a) alemaniar politikaria izan zen. Ideologia kontserbadorekoa, Franz von Papenek finantza ministro izendatu zuen 1932an eta kargu horretan jarraitu zuen Adolf Hitlerren gobernu osoan zehar. Hitlerren eta Joseph Goebbelsen suizidioen ondoren kantziler kargua bete zuen Karl Dönitzen Flensburg Gobernu laburrean 1945eko maiatzean. 1949an gerra krimenengatik epaitu zuten, eta hamar urteko kartzela zigorra ezarri zioten, nahiz eta 1951n barkatu zioten.

Lutz Schwerin von Krosigken Ogasun Ministerioa nazismoaren laguntza fiskalaren zutabe nagusietako bat izan zen. Erregimenak jazarri eta kontzentrazio-esparruetara bidalitako juduen jabetzak bereganatu zituen. Aktibo horien salmentaz eta ondasun horiek bereganatzeaz arduratu zen Alemaniako Gobernuak. Hamar urteko espetxe zigorra ezarri zioten Nurembergeko Ministroen Epaiketan, nazien erregimenarekin kolaboratzeagatik. Lutz Schwerin von Krosigk Alemaniako kantziler ere izan zen Karl Dönitzen behin-behineko gobernuan, 1945ean Adolf Hitler hil ondoren Hirugarren Reich-ean.

## Kanpo estekak
Henri Lapeyre

**Henri Lapeyre** (Baiona, 1910 &ndash; Miarritze, 1984) lapurtar historialaria eta hispanista izan zen, Espainiako historia modernoan aditua.

1953an Parisko Sorbonako Unibertsitatean doktore titulua bereganatu zuen *Simón Ruiz et les asientos de Philippe II* (*Simón Ruiz eta Filipe II.aren asientoak*) tesiarekin. 1956an hasi zen Grenobleko Unibertsitaten Historia modernoa irakasten.

## Lanak 
### Egilearen aldetik 
Bere lanen aukeraketa 

* *Une Famille de marchands : Les Ruiz.* ''Contribution à l'étude du commerce entre la France et l'Espagne au temps de Philippe II'' Éditions de l'École des Hautes Études en Sciences 5eko jatorrizko edizioa
** *Merkatari familia bat: Ruiz* (Carlos Martínez Shaw-en edizioa eta itzulpena). Valladolid, Gaztela eta Leongo Junta 2009  
* *Simon Ruiz et Les asientos de Philippe II* ed. Ehess 
* *Simón Ruiz Medina del Campo-n. 1525-1597* . Cámara de Comercio e Industria de Valladolid, 1990, Valladolid.
* *La Taula de Cambis* *(en la vida económica de Valencia a mediados del reinado de Felipe II)* 1982 
* *El comercio exterior de Castilla a través de las aduanas de Felipe II (Estudios y documentos)*1981 Universidad de Valladolid, Facultad de Filosofía y Letras  
* *Ensayos de historiografía* 1978 Facultad de Filosofía y Letras, Universidad de Valladolid 
* *La Trata de negros con destino a la América Española Durante Los últimos años del reinado de Carlos V. 1544-1555* Separata del Cuaderno de Investigación Histórica. Madrid, 1978
* *Carlos Quinto* Col. ¿Qué sé? N.º 65 Ediciones Oikos-tau (1972)
* *Las monarquías europeas del siglo XVI : las relaciones internacionales* Bartzelona, España : Labor, 1969, c1969
* ''Géographie de l'Espagne morisque'' 1959  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Miguel de Cervantes Liburutegi Birtuala Lapeyre, Henriren lanak
* https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb12019995t
* http://www.mcnbiografias.com/app-bio/do/show?key=lapeyre-henri
Southall

**Southall** ( ahoskatua) Ingalaterrako Londres hiriburuko auzo bat da, Ealing udalerrian dagoena. Charing Crossetik ekialderantz 17 kilometrotara dago eta Yeading, Hayes, Hanwell, Hounslow, Greenford eta Northolt mugakideak ditu. 2011n 55.060 biztanle zituen.

Londresko komunitate sikh handiena du eta hegoaldeko Asiar kultura-gune ospetsua da,. Hori dela eta *Little India* () ezizena du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Halifax (Mendebaldeko Yorkshire)

**Halifax** ( ahoskatua) iparraldeko Ingalaterran dagoen Mendebaldeko Yorkshire konderriko herria da. Hiria artilearen industriari esker hazi zen Industria Iraultzaren garaian. 2004ko erroldaren arabera, hiriak 82.056 biztanle zituen.

Toponimoa, lehen aldiz, 1091tik gertu erregistratu zuten, Halyfax forman, ziur asko, antzinako ingeleszko *halh-gefeaxe* () hitzetik ekarria.

Hirian kirol klub nahiko arrakastatsuak daude. Errugbi ligakoak, Halifax R.L.F.C.k, RFL Championship mailan jokatzen du. Hiriko futbol taldeak, Halifax Town taldeak, National League mailan parte hartzen du, Ingalaterrako futbolaren bosgarren mailan.

## Herritar ospetsuak 
* Ed Sheeran, abeslaria
* Tom Bailey, abeslaria
* Henry Briggs, matematikaria
* Carolyn Pickles, aktorea
* Oliver Smithies, genetista
* John E. Walker, kimikaria

## Kanpo estekak
Great Ouse

**Great Ouse** () Ingalaterrako ibaia da. Bere luzera 240 kilometrokoa da, East Anglia eskualdeko ur-laster nabigagarririk handiena eta herrialdeko laugarren ibairik luzeena delarik. Ouse Handiaren beheko zatiari "mendebaldeko Ibai Zaharra" eta "Ely Ouse" diote. Ouse izena zelta edo aurre-zelta jatorrikoa da eta, ziur asko, "ura" esan nahi du.

Ibaia hainbat iturritatik jaiotzen da, Northamptonshireko Syresham eta Sulgrave herrietatik gertu. Brackley, Buckingham, Milton Keynes, Newport Pagnell, Olney, Bedford, St Neots, Godmanchester, Huntingdon, Hemingford Grey, St Ives, Ely katedral hiria, Littleport eta Downham Market zeharkatzen ditu, The Wash bezala ezagutzen den eremuan itsasoratzen den arte.

## Ibaiadarrak 
Hona hemen ibaiadar nagusiak:

## Kanpo estekak
Bedford

**Bedford** Ingalaterraren erdialdean dagoen Bedfordshire konderriko hiri eta hiriburua da. 2001eko erroldaren arabera, hiriak 147.911 biztanle zituen.

## Historia 
Uste denez, hiriaren toponimoa, Beda izeneko buruzagi saxoi baten eta Great Ouse ibaia zeharkatzen duen ibi baten izenetik dator. Bedford merkatu-hiria zen inguruko nekazal eskualdearentzat Erdi Aroaren hasieratik. Offa Merciakoa errege anglosaxoia 796an hirian lurperatua izan zuten. 886an Wessex eta Danelaw banatzen zituen mugako hiri bihurtu zen. Gero, Bedfordeko baroierriko hiriburu bilakatu zen. 919an, Eduardo Zaharrak hiriko lehen gotorleku ezaguna eraiki zuen, Great Ouse ibaiaren hegoaldean, eta han jaso zuen eskualdearen otzantasuna. Gotorleku hau daniarrek suntsitu zuten. Gilen II.ak Paine Beauchampekoari Bedfordeko baroigoa eman zion, honek gaztelu berri eta indartsu bat eraiki zuelarik.

Bedfordek, 1166an, Henrike II.ak bere hiri-gutuna eman zuen, eta bi kide aukeratu zituen erreformatu gabeko Komunen Ganberarako. Bedfordeko gaztelu berria 1224an suntsitu zuten, eta gaur muino bat baino ez da geratzen. XVI. mendetik aurrera, Bedford eta Bedfordshiren zati handi bat Ingalaterrako parpaila-industriaren gune nagusietako bat bihurtu ziren, eta parpailena, XX. mendearen hasiera arte, herriko industria garrantzitsu izaten jarraitu zuen. 1660an, John Bunyan hamabi urtez Bedford Gaolen espetxeratu zuten. Bertan ''The Pilgrim's Progress'' eleberria idatzi zuen. 1689an Great Ouse ibaia nabigagarri bihurtu zen Bedforderaino. Artilearen garrantzia gutxituz joan zen garagardoaren mesederako. XIX. mendean Bedford ingeniaritza zentro garrantzitsu bihurtu zen. 1832an gasaren argiztapena sartu zen, eta trenbidea 1846an iritsi zen Bedfordera. Lehen hustubideak eta estoldak 1864an zulatu ziren.

## Klima 
## Hiri eta herri senidetuak 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Wash

**The Wash** Britainia Handiko ekialdeko kostaldeko iparraldeko itsasoaren sarrera nagusietako bat da, eta Great Ouse, Nene, Witham eta Welland ibaiek itsasoratzen duten tokia da. Erresuma Batuko estuariorik handienetakoa da eta East Angliatik ipar-mendebaldera dago, non Lincolnshire eta Norfolk konderriak dauden.

The Wash, Ingalaterrako ekialdeko kostaldeko mapan sarrera handi bat bezala agertzen da, kostalde kurbatua, East Anglia eta Lincolnshire bananduz. Badia handi batek osatzen du, bere hiru aldeak, ia lerroan daudenak, angelu zuzenean daudenak, bakoitza 25 kilometro inguruko luzerakoa. Lurra, The Washetik barrura, laua da, lur baxukoak eta maiz zingiratsuak: Lincolnshireko, Cambridgeshire eta Norfolkeko The Fens ezagunak dira.

## Kanpo estekak
Murray-Darling Arroa

**Murray–Darling Arroa** hego-ekialdeko Australiako eremu geografiko handi bat da. Bere izena, bere bi ibai nagusietatik dator, Murray eta Darling hurrenez hurren. Kontinente osoaren zazpiren bat drainatzen duen arroa Australiako nekazaritza eremu esanguratsuenetako bat da. Hegoaldeko Gales Berria, Victoria eta Australiako Hiriburuaren Lurraldeatik eta Queensland (behereko herena) eta Hego Australia (hego-ekialdeko muturra) estatuetatik hedatzen da. Arroak 3375 kilometroko luzera du, Murray ibaia 2508 kilometrokoa delarik.

1.061.469&nbsp;km²-ko arroaren gehiena laua da, altuera txikikoa eta barnealdean euri gutxi jasotzen du zuzenean. Bere ibai ugariek luzeak eta motelak izateko joera dute, eta australiar estandarrentzat bakarrik handia den ur bolumena daramate.
Eyre penintsula

**Eyre penintsula** () Hego Australiako hiruki formako penintsula da. Ekialdean Spencer golkoarekin du muga, mendebaldean Australiako Badia Handiarekin eta iparraldean Gawler mendiekin. Edward John Eyre esploratzailearen izena darama, 1839 eta 1841 artean eskualdea partzialki esploratu zuena.

Hiri nagusiak Port Lincoln, Whyalla eta Port Augusta- ipar-ekialdean- eta Ceduna- ipar-mendebaldean- dira. Barnealdetik Eyreko autobidearen bidez lotuta daude, eta mendebaldeko eta ekialdeko kostaldeetatik Flinders eta Lincoln Highway autobien bidez, hurrenez hurren.

Inguruko baliabide nagusiak nekazaritza eta abeltzaintza dira: zerealak, ardi eta behi aziendak eta hezeagoa den hegoaldean, berriz, beste jarduerak, hala nola esnearen eta ardoaren industria. Kostaldeko herri asko arrantza komertzialean aritzen dira, bereziki Port Lincolnek tunidoak harrapatzeko arrantza flota handia du. Eyre penintsulan 55.390 biztanle bizi dira.

Nefrita meatzaritza komertziala dago Cowelletik gertu. Burdin meatzaritza ere badago muinoetan, Iron Knobetik gertu, Whyallatik barrurantz joanez, non galdaketarako garraiatzen den.

## Kanpo estekak
Loli Lopez Goñi

**Loli Lopez Goñi** (Donostia, Gipuzkoa, 1930eko irailaren 15a - *ib.*, 2020ko otsailaren 2a) mendigoizalea zen eta euskal emakume mendizaleen artean aitzindaria, lehena Mont Blanc eta Cervino mendien gailurrera igotzen, eskaladan 5. mailako zailtasuna lortzen eta Espainiako Goi Mendiko Talde selektiboan sartzen.

## Biografia 
thumb|Mont Blanc mendia
thumb|Zerbino (Matterhorn) mendia
Lopez emakume mendigoizale aitzindaria izan zen, Amaikak Bat klub donostiarreko mendi taldean gazte-gazterik hasi zelarik. Santa Barbaran, Eginon eta Amezketan lehen pausoak eman ostean, 1958ko abuztuan Mont Blanc (4.810 m) eta Cervino (4.478 m) igo zituen lehen emakume alpinista bihurtu zen, *Pyrenaica* aldizkariko emakumeen argitalpenean ikus dezakegunez. 1959ko Urriaren 25ean Eibarreko Club Deportiboan Euskal Herriko Goi Mendi Taldea sortu zen, 17 gizon ziren eta emakume bakar bat: Loli Lopez. Hartatik, "Edurnezuri eta 17 erraldoiak" deitu omen zioten taldeari. Bera izan zen, gainera, eskaladan 5. mailako zailtasuna gainditu zuen lehen euskal emakumea, eta baita Espainiako Goi Mendiko Talde selektiboan sartu zen lehena ere.

Garai hartan emakumeak hiriko kaleetatik jantzi apainduekin ibili ohi ziren, baina ez mendian prakekin; eta beraien abizena gizonaren abizenarekin batera esan behar omen zuten. Bere lehen semea Imanol jaio zenean ere (1960an) mendi altuetara joateari eutsi zion, Glaziarretako orratza, Jean Santéren iparraldetik, Perdidoren iparraldea, Petit Pic du Midin, Couloir de Gaube; bere alaba Nekane jaio zenean, hurbileko mendietara joatea erabaki zuen arte.

Emakumeen artean praka luzeak ondo ikusita ez zeuden garaietan, Lopezek ez zuen zalantzarik izan haiek janzteko, ondorioz arazoak izan zituelarik.

Ana Díez de Ure koordinatzaile kulkturalak "Emakumeak Mendietan - Gailurretan izan gaitun" izeneko hitzaldian, Nafarroako Liburutegietan eman zuenean, honela deskribatzen zuen Loli Lopez: Euskal alpinismo modernoa inaguratzen duen euskal alpinista handia da. Ia-ia gure garaiko alpinista da. Cervino eta Mont-Blanc igotzen duen lehen euskalduna da; eta "Grupo Vasco de Alta Montaña" taldean parte hartzen duen lehena.

## Loli Lopez Saria 
Euskal Mendi Federazioak emakumezko alpinista batek egindako jarduerarik onena nabarmentzen du sari honekin. 2010. urtean alpinistarik onenari *Loli López Goñi* izeneko saria Edurne Pasaban mendizaleari eman zion, hamalau zortzimilako gailurrak igotzeagatik. Lolik berak eman zion saria Tolosako mendigoizaleari.

## Erakusketa 
* 2024ko urtarrilean *Gailurretan izan gaitun* erakusketa zabaldu zuten Iruñeko Planetarioan 1924tik bidea urratu duten Euskal Herriko emakume alpinista eta eskalatzaile aitzindariei buruzkoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Alpeak
* Euskal Herriko alplinismoaren historia

## Kanpo estekak 
* Alpino Tabira, Emakume mendizaleak (Ahotsak, 2018)
* Ana Diez de Uré Erául Mendigoizaletasunaren historia (Youtuben, 52:30 minutuan)
Spencer golkoa

**Spencer golkoa** (), Australiako hegoaldeko kostaldearen erdialdean, Australiako Badia Handiaren aurrean eta Hego Australiako estatuan dauden bi itsas sartze handietatik mendebaldekoena da. Golkoak 322 kilometroko luzera eta 129 kilometroko zabalera du bere ahoan. Golkoaren mendebaldeko kostaldea Eyre penintsula da, ekialdekoa, berriz, Yorke penintsula, Saint Vicent golko txikienetik banatzen duena. Golkoan dauden hiririk handienak Whyalla, Port Pirie eta Port Augusta dira. Golkoan dauden herri txikienen artean Wallaroo eta Port Broughton nabarmentzen dira.
Mhaïreth

**Mhaïreth** edo '''M'Heirth'* Mauritaniako Adrar lurraldeko oasi handienetariko bat da. Zazpi kilometroko luzera du.

## Kokapena 
Tergit oasia eta Zarga mendien artean dago, Varesse izeneko oasi txikiaren kilometro gutxitara.
. Administratiboki Maaden udalan dago, Aoujeft barrutian.

## Kultura 
Mhaïreth oasian bertako arkitekturaren adibide interesgarriak ikus daitezke.

## Iruditegia 

Oasis_de_Mhaïreth_(10).jpg|Palmondoak.
Oasis de Mhaïreth (03).JPG|Palmodoak, arroken eta dunen artean.
Oasis de Mhaïreth (09).jpg|Landaketak.
MhairethZeribaTikitt.jpg|Bertako etxetxoak.
Oasis de Mhaïreth (13).jpg|*Tikitt'' edo bertako etxetxoa telebista antenarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laterita

**Laterita** (latinezko *later*, adreilu hitzetik) lurzoru gorria edo arrea da, arroken meteorizaziotik sortzen dena klima tropikaletan. Burdina eta aluminio oxido nahiz hidroxidoetan aberatsa da. Kuartzo eta kaolinita-buztinak eduki ohi ditu eta klima tropikal nahiz epeletan eratzen da. Zarakar lateritikoak lurzoruaren azaleko geruzaren meteorizazioaren ondorio dira, hau da, agente meteorologikoen *in situ* ekintzaren ondorio (euria, eguzkia, haizea, izaki bizidunen ekintza, etab.). Prozesu geologiko honi **laterizazio** deritzo.

Laterita eraikuntzak egiteko erabili ohi da eskualde tropikaletan, batez ere Indian eta Indotxinan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tergit

**Tergit** (edo **Terjit**, **Terjite**; ) Mauritaniako Adrar lurraldeko oasi ezagunena da.

## Kokapena 
Lurraldeko hiriburutik, Atarretik, alegia, hegoaldean dago. Administratiboki Maaden udalan dago, Aoujeft barrutian.

## Arkitektura 
Tergit oasian meskita bat dago..

## Klima 
## Iruditegia 

Oasis de Tergit (04).jpg|Palmondoak.
Oasis de tergit (06).jpg|Labarrak.
Oasis de Tergit (08).jpg|*Tikitt* edo bertako etxetxoa.
Oasis de Tergit (12).jpg|Herriko kalea.
 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abellaita

**Abellaita** karbonato motako minerala da.

## Ezaugarriak 
Abellaita karbonato mineralaren formula kimikoa hau da: NaPb2(CO3)2(OH). Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak
Locke & Key (telesaila)

***Locke & Key*** 2020ko estatubatuar beldurrezko telesaila da, Joe Hillek Netflixentzat egina.

## Sinopsia 
Tyler, Kinsey eta Bode Locke anai-arrebak etxe berri batera joango dira bizitzera, Nina amarekin. Giltzen Etxea izango dute bizileku, familiarena izandako etxe bat, Lovecraften (Massachusetts, AEB). Atzean utzi nahi dute aitaren hilketa krudela. Etxea sekretuz betea dago. Giltza magikoak daude bertan, eta hainbat ahalmen dituzte: pertsonak mamu bihurtzea, oroitzapenak ezabatzea... Locketarrak ez dira giltzen botereen berri duten bakarrak: Dove izeneko izaki bat giltzen bila ari da, Ate Beltza irekitzeko, infernuko izakiak gizakien munduan sar daitezen.

## Aktoreak 
* Darby Stanchfield: Nina Locke
* Connor Jessup: Tyler Locke
* Emilia Jones: Kinsey Locke
* Jackson Robert Scott: Bode Locke
* Petrice Jones: Scot Cavendish
* Laysla De Oliveira: Dodge
* Griffin Gluck: Gabe

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Homeland (telesaila)

***Homeland*** estatubatuar thriller eta espioi-telesaila da, Howard Gordonek eta Alex Gansak Showtimerentzat egina.

## Sinopsia 
CIAko agente Carrie Mathison ardatz hartuta zerbitzu sekretuak, nazioarteko politika eta talde armatuak esploratzen dituen telesaila da. Telesailaren lehen bi denboraldiek mundu mailako arrakasta izan zuten, kritikaren eta publikoaren gorespena jaso, eta Akademiaren onarpena ere eskuratu zuten, sari bidez.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak