Basahuntz (Capra aegagrus)

**Basahuntza** (izen zientifikoa: *Capra aegagrus*) *Capra* generoaren espezie hedatuena da, Europan, Asia Txikian, Ekialde Hurbilean eta erdialdeko Asian bizi dena. Etxekoturiko ahuntzaren arbasoa da.

## Informazio taxonomikoa 
Espeziearen egoera taxonomikoa aztergai dago egun. Basati forma bat da hau, Korsikako, Sardiniako eta Zipreko mufloien eta Kretako agrimi edo bezoar ahuntzaren baliokidea, gizakiek oso modu lasaian ustiatu dutena. Material arkeologikoen C14 datazio zuzenak espeziearen presentzia  uhartean K.a. 2030ean frogatzen du eta Balear Uharteko goral-aren, *Myotragus balericus* desagertzea K.a. 3700 eta aipatutako dataren artean kokatzen du. Myotragus balearicus. Etxeko ahuntz arraza berrien introgresio genetikoa oso bizia izan da Mallorkako ahuntz basatien populazioan, batez ere azken 50 urteetan.

## Deskribapena 
Ahuntz ertaina da, sexu-dimorfismo nabarmenarekin (tamaina, kolorea, adarrak eta bizarra). Gorputzaren neurriak. Altuera gurutzean: 60-80 cm, 50-60 cm; Pisua: 40-80 kg, 25-40 kg. Buruak profil ganbila du. Belarri handiak, zabalak eta zuzenak. Arrek lau edo bost urterekin kokospeko bat garatzen dute, adinarekin bizar luzea bihurtzen dena. Arrek adarrak ondo garatuak dituzte, “V” oso ireki eta horizontal bat osatuz. Adar bakoitzaren garapena espiralean izaten da, “markhor” edo  “prisca”  motakoa, adinarekin 100 cm-tik gorako adar-zabalerara iristen dena. Emeek arku formako adarrak dituzte, paraleloak eta espiralik gabekoak, arrek baino askoz laburragoak eta meheagoak. Gorputz angeluzuzena. Ile gorri-marroia du gainean diseinu beltz bat gainjarrita. Kolorea aldatu egiten da adinaren, sexuaren eta banako bakoitzaren melanismoaren arabera. 

## Banaketa 
Jatorriz Anatoliako penintsulan eta Ekialde Hurbilean  zehar banatutako stock primitibo batetik dator, eta antropogenikoki Zipre, Kreta, Monte Cristo, Sardinia, Korsika eta Mallorkako Mediterraneoko uharteetan zehar. Mallorkako forma gaur egun Tramuntana mendilerroan eta Formentor, Alcudia eta Artá penintsuletan aurkitzen da.

## Aldaketa geografikoa 
Mallorkako formaren taxonomia aztergai dago gaur egun. 

## Habitata eta altuera tartea 
Mallorkako mendietako habitat tipiko guztiak hartzen ditu, itsas mailatik gailurrik altuenetaraino (1447m) kostaldeko itsaslabarrak barne.

## Ugalketa 
Espezie poligamo eta poliestrika da hau, uztailetik urrira bitartean araldiaz eta estalketaz jarraitzen du abuztuan eta irailean gailurra izanik. Bigarren estalketa gailur txiki bat, urtarrilean eta otsailean izaten da eta kume gabeko emeei eragiten die, baina ondorengo hauek aurreko araldikoek baino bideragarritasun txikiagoa izan ohi dute. Ernaldiak bost hilabete irauten du, erditze bikoitzak arraroak izanik. Emeak sexualki lehen urtean heltzen dira, baina abortuak ohikoak dira lehen haurdunaldi honetan.

## Elikadura ohiturak 
Toki ezberdinetako populazioek graminoide belarkara elikagaien nagusitasuna erakusten dute (bolumenaren %90 inguru). *Brachypodium generoa* nabarmenena izanik. Aipatzekoak dira, halaber, zuhaitzak (ezkurrak, *Phyllirea latifolia* , olibondo basatia), zuhaixkak (legeltxorra. erromeroa) eta lianoice-ak.

## Ugaritasuna 
1998an, ahuntz basatien populazio osoa 20000 banako ingurukoa  zela kalkulatu zen. Populazioaren joera orokorra ezezaguna da oraingoz, baina tokiko dentsitateak 0,4 banako hektareako baino gehiago dira. Oro har, % 0 eta % 80 artean, kokapenaren arabera, fenotipikoki Mallorcako formari egozten zaizkio. Populazio puruak kokatzeko eta haien kopurua kalkulatzeko lanean ari dira.

## Antolaketa eta portaera 
Emeek urte gehiena bakarrik edo talde oso txikietan ematen dute, lurralde txikietan ugaltzen. Ar helduek hedadura askoz  handiagoa izaten dute. Ugalketa-garaian, sexu mistoko taldeak sortzen dira, ahuntz mestizoen presentzia oso aldakorra izanik.

## Interes ekonomikoa eta gizakiekin duen harremana 
Gaur egun espeziea ehizarako erabiltzen da. Bertako basahuntzak edo mestizoak kontsumorako ehizatzen dira. Tradizionalki, banako biziak txakurrarekin eta lazoekin harrapatzen ziren, bertako txakur arraza  oso zaharrekin praktikatzen zen ehiza metodo lokala. Azken 20 urteotan, trofeoen ehiza oso ezaguna bihurtu da, errezetxoa kirol oso polita da eta ingurunea oso egokia da kirol honetarako, mendiko finken diru-sarrera nagusia da.

## Harraparitza 
Txakur basatiek gero eta gehiago eragiten diote populazioari, ezagutzen diren harrapari bakarrak izanik.

## Patologiak eta parasitoak 
Ahuntz basatien  populazioa epidemiologikoki populazio isolatu gisa portatzen da, orain arte infekzio subklinikoekin. Sarna arin agerraldi lokalak detektatu dira, agian dentsitate gehiegizkoak eragindako sentikortasun handiagoarekin lotuta.

## Mehatxu faktoreak eta kudeaketa neurriak 
Mallorkako ahuntzaren mehatxu nagusia  etxeko ahutz arraza berriekin gurutzatzea da. Mundu mailan, baita bizi diren habitat  eta agroekosistemarentzat ere, Mallorcako ahuntzaren kudeaketa kalitatezko ehiza-trofeo gisa sustatzea da. Horrek ehiza selektiboa garatzea eskatuko luke gurutzaketa eta gehiegizko dentsitatea murrizteko, eta trofeoak eskaintzen dituzten populazioak egituratzeko. Boc-a (arren tokiko izena) Comissió Balear d’homologació de Trofeus de Caça erakundeak homologatzen du, Conselleria de Medi Ambient-en menpeko erakundeak, bere formula eta baremo propioa duena.

## Azpiespezieak 
* *Capra aegagrus aegagrus*
* *Capra aegagrus blythi*
* *Capra aegagrus chialtanensis*
* *Capra aegagrus cretica*
* *Capra aegagrus hircus* (ahuntza)
* *Capra aegagrus turcmenica*
* *Capra aegagrus pictus*

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
Altaba (2000), Arxiduc Lluís Salvador d’Àustria (1962), Cugnasse (1994), Grives (1996), Ramis y Alcover (2001), Seguí *et al.* (2002),  Vigne (1990, 1999).

## Kanpo estekak