Helleborus foetidus

thumb|Ilustrazioa

**Otsababa arra** (*Helleborus foetidus*) Ranunculaceae familiako landare mota bat da.

## Habitata 
Mendebaldeko Europan du jatorria, Ingalaterratik, Portugaletik eta Espainiatik hasi eta Alemania eta Italiaraino, eta han mendiguneetan hazten da. Metro erdiko altuera har dezakeen belar iraunkorra da. Iberiar penintsula osoan hazten da, eta, beste leku askoren artean, baita Mallorcako Tramontana mendilerroan ere. Hostoak foliolotan banatuta ditu, eta irregularki palmatuta daude, trinkotasun koriazeoarekin. Kolore gorrixkako ertza duten petalo formako sepaloak dituzten loreak osatzen ditu. Mendi-artadien ertzetako eta soilguneetako landarea da. Neguan edo udaberri hasieran loratzen da. *Helleborus lividus* erraz bereizten da, hostoek forma obalatuko hiru foliolo baino ez dituztelako, eta hostoen sorta purpura kolorekoa izaten da askotan.

## Deskribapena 
Landare iraunkor belarkara da, 80 cm-ko altuera eta 100 cm-ko zabalera hartzen du, zurtoin lodi eta mamitsua du eta hosto distiratsu iraunkorrak. Kikara formako loreak, haziak berde horixkak, sarritan ertz purpuradunak bost petaloetan eta sepaloetan, zurtoin tenteetan.

## Propietateak 
Bere gaztelerazko izen herrikoia (hierba de ballesteros), geziak pozoitzeko landarearen zukua ustez erabiltzen zelako da. 

* Landarearen zati guztiak pozoitsu samarrak dira.
* Intoxikazioak	gorakoak eragin ditzake, baina ez delirium tremens, herri-sinesmenak dioen bezala.
* Hosto	lehorrak eta hauts eginak purgatzaile bortitz samarrak dira, eta doministikuak sortzen dituzte.
* thumb|LandareaIrensten bada ere, ez da inoiz hilkorra izatera iristen.
* Apur bat toxikoa da.
* Mitoa	da inoiz albaitaritzan bermifugo gisa erabili izana.
* Haziak inurriek sakabanatzen dituzte, eta inurriek eta landa-saguek harrapatzen dituzte. 

## Taxonomia 
*Helleborus foetidus* Carlos Linneok deskribatu zuen eta Species Plantarum 1: 558an argitaratu, 1753. urtean. 

### Zitologia 
thumb|Xehetasuna
*Helleborus foetidus*-en kromosoma kopurua (Ranunculaceae Fam.) eta taxon azpiespezifikoak: 2n = 32. 

## Etimologia 
Ikus: *Helleborus*

*foetidus*: latinezko epitetoa “kiratsa, usain txarrekoa” esan nahi duena. 

### **Sinonimoa** 
* *Helleborus deflexifolius* Jord. & Fourr. [1868]
* *Helleborus beugesiacus* Jord. & Fourr. [1868]
* *Helleboraster foetidus* (L.) Moench 

## Izen arruntak 
* Gazteleraz : acolecho, agüero, baladra, baladre, ballesta, ballestera, berfa, castellada, chavera, chígüero, chigüero, cornivario, cornivarios, crujía, cuernitos, eléboro, eléboro fétido, eléboro negro, eléboro no legítimo, eleborastro, flor de culebra, flor del veneno, garbanzos-de-lobo, habas-de-lobo, heléboro, heléboro fétido, heléboro verde, helleborastro, hierba alobada, hierba ballestera, hierba de ballesteros, hierba de la ballestera, hierba de la culebra, hierba del alobadado, hierba del alobado, hierba del alobodado, hierba de los ballesteros, hierba llavera, hierba venenosa, llabera, llaberón, llave del año, llavera, marihuana, marihuana de los tontos, mata de los tontos, navarro, ornavario, pie de grifón, pie de grifo, quitalocura, raíz de culebra, sagüerro, vedegambre de Moncayo, vedegambre fétido, vedegambre negro, vedegambre silvestre, vedegrambre fétido, veneno, verdegambre negro, vileño, yerba de ballesteros, yerba de ballesteros negra y no legítima, yerba del alobado, yerba de los porrazos, yerba llavera, yerba venenosa. 

## Galeria 

Fitxategi:Helleborus foetidus bat.jpg
Fitxategi:Helleborus foetidus bi.jpg
Fitxategi:Helleborus foetidus hiru.jpg
Fitxategi:Helleborus foetidus lau.jpg
Fitxategi:Helleborus foetidus bost.jpg
Fitxategi:Helleborus foetidus sei.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Flora Europaea: *Helleborus foetidus*
* Flora, The Gardener's Bible, ABC Books, Ultimo, NSW, Australia, 2006
* The Ultimate Plant Book, Bryant & Rodd *et al.*, CSIRO Publishing, Collingwood, Vic, Australia, 2005