open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lidergo

**Lidergoa** helburu bat lortzearen alde pertsona batek, **lider** izenekoa, talde batengan duen eragin positiboa da, talde horren gogoa eta batasuna bultzatuz. Lidergo ahalmena ekimenak planteatu, pertsonak bildu eta bateratu, motibatu eta zuzentzeko abileziarekin dago loturik eta funtsezkotzat jotzen da egun enpresa edo bestelako erakundeen garapen eta hazkunderako. Enpresa munduaz gainera, historian zehar pertsonaia asko jo izan dira lidertzat, hala nola Winston Churchill ingeles politikaria, Martin Luther King eskubide zibilen aldeko ekintzailea edo txiroen alde lanean jardun zuen Abbé Pierre apaiza.

## Kanpo estekak 
* Lidergoa, Gizapedian.
Paragenesi

**Paragenesia**, baldintza kimiko-fisiko zehatzen pean sortutako mineral elkartea da. Arroka igneo (edo magmatiko) zein metamorfikoekin gertatzen da.
Mineral hauek baldintza berdinetan eta momentu berean elkartzen dira, eta elkarte mineralogikoaren aurkako kasua da.

Paragenesiaren kontzeptua eta aplikazioa Augusto Breithaupek erabili zituen 1849an, *Die Paragenesis der Mineralien* liburuan.

## Ikus, gainera 
* Arroka igneo
* Mineralogia
* Mineral
* Diagenesi
* Geologia
* Petrologia

## Kanpo estekak
Ii klana

Tōtōmi probintzian jatorria zuen klan japoniarra izan zen. Imagawa familiako klan bat zen, eta ondoren Mikawa probintziako Matsudaira klanera aldatu zen. Ii Naomasa ospetsua, XVI. mendean bizi izan zen klan honetako kidea zena Tokugawa Ieyasuren jeneraletako bat izan zen eta Hikoneko feudoa jaso zuen Sekigaharako guduan izan zuen jokaeraren saritzat. Ii klana eta bigarren mailako beste adar batzuk daimyo izaten jarraitu zuten Edo aroak iraun zuen bitartean. Ii Naosuke, Edo aroaren amaiera aldeko politikari ospetsua klan honetako kidea zen.

## Kanpo estekak
Edo aroa

,  izenez ere ezagutzen dena, Japoniako historiaren banaketa bat da, 1603ko martxoak 24tik 1868ko maiatzak 3 arte hedatzen dena.

Aro honek Tokugawa shogunerriaren gobernua mugatzen du, Edo shogunerria bezala ere ezagutzen dena, ofizialki 1603an lehen Tokugawa shoguna izan zen Tokugawa Ieyasuk ezarri zuena. Edo aroa 1868an amaitu zen hamabosgarren eta azken shoguna izan zen Tokugawa Yoshinobuk gobernu inperiala berrezarri zuenean. Edo aroaren amaiera aro inperialaren hasieragatik ere bereizten da.

## Shogunaren gobernua eta daimyoak 
Tokugawa Ieyasu, Oda Nobunaga eta Toyotomi Hideyoshiren lorpenetatik onura gehien lortu zuena Kantō eskualde aberatseko daimyō biziki boteretsu bat zen. 2,5 milioi kokuko lurrak zituen eta ondoren Edon ezarri zen (gaur egun Tokio) bere ondasunei beste 2 milioi kokuko lurrak gehituz. Toyotomi Hideyoshi hil ondoren, berehala saiatu zen Toyotomi familia kontrolatuta mantentzen.

Ieyasuren armadak Sekigaharako guduan 1600ean mendebaldeko daimyōak garaitu zituen, eta honek ia Japonia guztiaren kontrola eman zion Ieyasuri. Bere etsaien desagerpenaren bidez eta beste daimyo batzuen gaineko kontrol zorrotz baten bidez domeinu sistema bat ezarri ondoren, Ieyasuk bere semea zen Tokugawa Hidetada ezarri zuen shogun bezala, bere burua shogun erretiratu izendatuz 1605ean. Toyotomi familia oraindik mehatxu bat zen bere asmoentzat, eta, ondorioz, hamar urte oso eman zituen familia hori desagerrarazten. 1615ean Toyotomi familiak Osakan zuen gotorlekua Tokugawa familiak suntsitua izan zen.

Haren agintaldian Japoniako lurralde autonomo guztiak aginpide nagusiaren mendean jarri ziren eta Edo hiria (egungo Tokio) inperioko hiri nagusi bihurtu zen. Tokugawa Ieyasuk ezarri zuen sistemari esker Japoniako lurraldeek nolabaiteko autonomia izan zuten eta ordura arteko gizarte egitura goitik behera aldatu zen (neurri bereziak hartu ziren laborariak, biztanleriaren % 80, nekazaritzaz bestelako lanetan has zitezen eta era horretan murriztu egin ziren militarrek zeuzkaten pribilegioak) eta politika haren fruitu hazi zen Japoniako lehen merkatari burgesia. Kanpo harremanetan, bestalde, Txinako eta Europako merkatariekin hasi ziren tratuan Japoniako merkatariak eta misiolari katolikoek bertan egokitzeko baimen berezia lortu zuten. XVII. mende bukaeran, Edo, Osaka eta Kyotoko hiriak eta Nagasakiko portuak handitu ziren, eta gorakada nabarmena izan zuen bertako industria tradizionalak (zeta eta kotoigintza, papera eta portzelana). Laborantza zen, halere, bertako langintza nagusia eta militarren garrantzia handia zen oraindik. Egoera horrek bere horretan iraun zuen XIX. mende erdialdera arte: finantza arazoak garrantzitsuak ziren neurrian, indartsu jarraitzen zuten *samurai* edo militarrek. Arazo hauek eta mendebaleko herri kolonialisten erasoen mehatxuek ekarri zuten shogunen aginpidearen bukaera, eta inperioa berriz ere nagusitu zen lurralde autonomorik gabeko Japonia batuan. Hitosubashi Keiki edo Yoshinobu izan zen azken shoguna (1867), eta Meiji enperadoreak ezarri zuen berriro inperioko aginpide gorena.

## Ikus, gainera 
* Edo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hikone gaztelua

Japoniako Shiga prefekturan kokatuta dagoen gaztelu japoniar bat da. Gainera, hiriko toki historikorik ezagunena da.

## Historia 
Gaztelu honek bere jatorria Edo Aroan du, 1603an Ie Naokatsuk eraiki zuena, Ii Naomasa daimyōaren semea zena. Gaztelu nagusia 1575ean eraiki zen, eta Ōtsu gazteluaren zati zen. Hikonera Ii klanak ekarri zuen. 1622an amaitu zen eraikitzen, Sawayama gaztelu zaharraren harriak erabiliz.

1868an Meiji berrezarkuntza hasi zenean gaztelu asko deseginak izan ziren, baina enperadoreak berak hala eskatu ondoren Hikone gaztelua ukitu gabe geratu zen.

Gaur egun Hikone gaztelua Japonia osoan eraikitako jatorrizko gazteluetako bat da eta 1952an Japoniako Altxor Nazional izendatua izan zen.

## Kanpo estekak 
*  Hikone udaleko webgunea
San Martin (Orozko)

**San Martin** Orozkoko (Bizkaia) iparraldean dagoen auzoa da.

## Mugakideak 
Iparraldean Arrugaeta auzoa eta izen bereko mendia, hegoaldean Unibaso auzoa, ekialdean Ibarra (Orozko) eta mendebaldean Zubiaur auzoa mugakideak ditu.

## Kanpo estekak
Vadim Demidov

**Vadim Demidov** (Riga, Letonia 1986ko urriaren 10a -) norvegiar futbolaria da, Frankfurtean jokatzen du defentsa gisa. Letonian jaioa izan arren Norvegiara joan zen haurra zela.

## Ibilbidea 
IL Runaren gazte taldean hasi zen futbolean 2004ean futbolari profesionala bilakatu arte. Norvegiako hainbat klubetan ibili zen eta 2008an Rosenborgek sinatu zuen. Urte berean Norvegiako selekzio nazionalarekin egin zuen estreinua. 2010ean Real Sociedaden jokalaria bilakatzea hitzarmendu zuen. Klube gipuzkoarrarekin urtarrilean hasiko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bon Odori

thumb|Bon Odori jaialdian zehar eginiko ekimenetako batzuk.
**Bon Odori** (japonieraz 盆踊り) Japoniako dantza tradizionaleko jaialdi bat da. Bon Odori jaialdia urtero udan ospatzen da (uztaila eta abuztua bitartean) eta lokalki antolatzen du herri bakoitzak.

*Bon* arbasoen arimei ongietorria egiten zaien jai denboraldi bat da. *Bon*a ohitura budista bat da, jatorria Txinan duena.

Bon Odori jaialdian zehar jendea toki irekietan biltzen da taiko danbordun dorre baten inguruan eta musika tradizionalaren erritmoan dantzatzen du. Musikak alaia izan behar du arbasoen arimei ongietorria egiteko, eta jendeak umore alaia izan behar du. Bon Odoria gauez ospatu behar da, arbasoen arimak gauez itzultzen direla uste bait da.

## Kanpo estekak
Abentzerraje

thumb|Alhambrako Abentzerrajeen Gelako Sabaia.
[thumb|[Alhambran gela honek duen kokapena erakusten duen planoa.]]

**Abentzerraje** nazariek gobernatutako Granadako Erresumako ipar-afrikar jatorriko noblezia leinu ezagun baten gaztelerazko izena da: Banu Sarrai () (literalki "uhalgilearen semeak").

Abentzerrajeak oso garrantzitsuak izan ziren Granada musulmaneko bizitza politikoan, XV. mendean, garai giltzarri horretan gertatu ziren matxinada sozio-politiko ezberdinetan parte hartuz eta nazari erresuma ahuldu eta Granadako erresuma Granadako gerraren ondoren arabiar domeinutik at geratzea eragin zuen gerra zibila sortzen lagunduz.

Botererik gehien Muhammad IX.a Granadakoa sultanarekin izan zuten, Jusuf ibn Sarrai sultan honen bisirra izan zelarik. Baina Muhammad X.a Granadakoa sultan bihurtu bezain pronto (1445ean) euren protagonismoa desagertzen hasi zen. Zenbait sultanen alde egin zuten, Abu Nars Said kasu, baina jazarpenak ere jasan zituzten. Málagan matxinatuak 1469an, Abu al-Hasan Ali (Muley Hacen) sultanaren garaian, Abentzerrajeak gogorki zapalduak izan ziren, horietako askok 1473tik aurrera Gaztelara ihesean joan behar izan zutelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muley Hacen

**Abu l-Hasan Ali** ( *Abū al-Ḥasan ‘Alī*; ? - 1485) Granadako erresumako errege bat izan zen, kristauen artean **Muley Hacen** izenaz ezaguna. Tronura 1464ko abuztuan iritsi zen, bere aita zen Abu Nars Said edo *Ziriza*ren oinordeko bezala, jada Granadako erresumak Gaztelako erresuman gertatzen ari zen gerratik probetxuzko zeozer ateratzea eragozten zioten barne gatazka gogorrak bizi zituenean. Aixa sultan anderearekin bere seme izango zen Boabdil izango zuen, 1482an tronua kenduko ziona
Ecatepec de Morelos

**Ecatepec**, izen ofiziala **Ecatepec de Morelos** (nahuatlez: *Ehécatl, tépetl*, «muino haizetsua»), Mexiko erdialdeko hiri eta udalerria da, Mexikoko estatuko jendetsuena. Mexiko Hiriko metropoli eremuaren parte da. 2010ean hiriak 1.655.015 biztanle zituen, eta 1.656.107 biztanle udalerri osoak.

## Hiri senidetuak 
*  Cuautla, Morelos, Mexiko
*  Guadalupe, Zacatecas, Mexiko
*  Caracas, Venezuela
*  Namyangju, Hego Korea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrugaetako atxa

**Arrugaetako atxa** Bizkaiko hegoaldean dagoen mendia da, Gorbeiako mendilerroan kokatuta Zeberio eta Orozko artean. Zehazkiago Mendigisako mendilerroan dago, Untzueta mendebaldean eta Upo ekialdean dituelarik.

Hurbil duen Orozkoko Arrugaeta auzoari hartu dio izena.

Tontorra kareharrizkoa da, eta gainaldean basozainen txabola bat dago. Magaletan pago, aritz, arte eta gaztainondo bakan batzuk daude nagusiak diren pinuen ondoan.

## Abiapuntuak 
* Arrugaeta auzotik: 45 minutu.
* Bikotzganeko mendatetik: ordubete eta 15 min.
* Gallartutik: ordubete eta 30 min.
* Zubiaurtik: 2 ordu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diffserv

**Diffserv** sare arteko arkitektura bat da zeinen helburu nagusia eskalibilitatea bermatuz trafikoa maneiatu,klasifikatu eta QoS eskaintzea den. Horretarako datu fluxu desberdinak azterketzen ditu eta ez banakako konexio edo baliabide erreserbak. Bertan paketeak markatuak eta klasifikatuak dira tratu berezi bat lortzeko asmoz bidalketa bakoitzean.

Izan ere, Interneten diseinu originalean “best effort” zerbitzua erabiltzen zen. Zerbitzu honek inolako bermerik ez zuen ematen bere kalitateari dagokionez. Denborarekin ordea, Interneterako denbora errealeko aplikazioak sortzen hasi ziren heinean kalitatezko zerbitzu bat eskaintzeko interesa handiagotzen joan zen (1994. Urtea).

Itxura denez, zerbitzu bati kalitatea bermatzeko aukera bakarra ibilbide guztiko ahalmenaren erreserba egitean datza, ATM zirkuituen antzera eta horretarako beharrezkoa da tarteko router bakoitzak fluxu horren berri izatea. Honek konexiora ez zuzendutako modelo batetik konexiora zuzendutako modelo batetara aldatzea eragin zuelarik. Honela, 1997.urtean, IntServ arkitekturaren hobekuntza moduan sortu zen Diffserv izeneko modelo alternatiboa kalitatearen arazoa benetan argitzeko asmoz.
DiffServ-en oinarrizko ideia honakoa litzateke; pakete bakoitzak idatzita darama gako bat zeinek adierazten duen zein klasetakoa den. Suposatzen da routerrak klase bakoitzari eman behar zaion tratamendua zein den badakiela eta ondorioz ez dute konexio edo fluxu konkretu batzuei buruzko informaziorik gordeta eduki behar.

DiffServ arkitektura trafikoaren klase desberdinen banaketan oinarritzen da. Beste era batetera esanda, kalitateari buruzko informazioa datagramatan idazten da eta ez routerretan. Honela, klase jakin bati dagozkion paketeak gako zehatz batekin markatzen dira, gako hau izanik klasea identifikatzeko behar dugun elementu bakarra.
Bestalde, DiffServ teknologiaren bitartez saretik bidaltzen diren paketeei lehentasunak txertatzea planteatzen da. Tartean aurkitzen diren nodoen (routerren) ardura izango delarik pakete hauek aztertu eta bakoitza tratatzea. Honegatik esaten da DiffServ-ek IntServ-a baino eskalabilitate hobea duela.

Pakete bat router batetara sartzen denean, bideratzaile logikoak DSCP (tranferitzen diren datuen kalitatea desberdintzeko erabiltzen den balioa) balio jakin bat esleitzen dio paketea ilara jakin batetara bideratzeko edo portu horretan tratamendu bereziren bat emateko.

PHB-a(paketeen berbidalketa egiteko lehentasuna definitzen duen balioa) sare administratzaile baten bitartez konfiguratua dago eta honako hauek dira gaur egungo estandarrak:

•	Default behavior

•	Class selector behavior

•	Expedited Forwarding behavior

•	Assured Fordwarding (AF) behavior

Jarraian azaltzen den irudian Ipv4 eta Ipv6ren arteko desberdintasunak ikus genitzazke. Ipv4 bertsioan IP pakete bakoitzak “TOS octet” izeneko byte bat darama. Bestalde, Ipv6 bertsioan baliokidea den “octetoaren zerbitzu klasea” dago.

ezkerrera|IPv4 eta IPv6 bertsioak

## Kanpo estekak
Gelsenkirchen

**Gelsenkirchen** Alemaniako Ipar Renania-Westfaliako autonomia estatuko udalerria da, Ruhr eremuaren iparraldean kokatzen dena, Münster eskualdean. 2010 urtean 257.981 biztanle zituen hiriak.

## Historia 
Gelsenkirchengo *Buer* auzoa lehenengo aldiz Heriberto I.aren 1003ko dokumentu batean *Puira* izenaz aipatzen bada ere, K.a. 1000 urtean jadanik ehiztariak Emscher ibaiaren inguruko mendixketan bazirela jakina da. Ondoren erromatarrak ere izan ziren hemen baina 700 urtearen inguruan saxoiek bidali egin zituzten. *Gelstenkerken* edo *Geilistirinkirkin* izena 1150 inguruan azaldu zen, Buer auzoan eliza eraiki zenean. Mark konderriaren barnean egon zen Gelsenkirchen.

XIX mendearen erdialderarte populazio txikiko nekazal eremua izan zen. 1815ean Prusiak eskuratu eta Westfalia probintzian sartu zuen. 1840an Ruhr eskualdean ikatza aurkitzerakoan industrializazio bortitza ezagutu zuen. Bochum barrutiko eskualde baten hiriburu bihurtu zen Gelsenkirchen, bertan baitzegoen Kolonia eta Minden arteko trenbidearen geltoki nagusia. Eskualde honetan Gelsenkirchenez gain Braubauerschaft (1900tik aurrera, Bismarck), Schalke, Hessler, Bulmke eta Hüllen herriak zeuden. 1875ean Gelsenkirchenek hiri eskubideak jaso zituen eta 1896an hiri askea bihurtu zen. 1928rako 340.000 biztanle zituen.

Ruhren okupazioan Frantziak 100 milioi markoko isuna ezarri zion bi frantziar soldadu zauritzeagatik. Udalak ez zuen ordaindu eta 1923ko otsailaren 14an hiriko bankari nagusiak atxilotu, udaletxean sartu, 85 milioi marko hartu eta, ondoren, tren geltokitik beste 17 milioi eraman zituzten.

Naziek Alemaniako gobernua eskuratzerakoan Gelsenkirchen gerrarako industriaren erdigune bihurtu zen. Ekonomikoki oso onuragarria izan zena ordea kaltegarri gertatu zitzaion Bigarren Mundu Gerran, izan ere aliatuek bereziki gogor bonbakatu zuten hiria.

## Kirolak 
Gelsenkirchengo kirol talde loriatsuena FC Schalke 04 futbol taldea da. Alemaniako zazpi Liga eta bost Kopa eta UEFA Kopa bat ere irabaziak ditu.

## Hiri senidetuak 
Gelsenkirchen ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
* Gelsenkirchengo Udalaren webgune ofiziala
Antonio Fernández de Trocóniz

**Antonio Fernández de Trocóniz Ortiz de Zarate** (1916 &ndash; 2006ko martxoaren 24a) euskal herritar matematikari, ingeniari eta Euskal Herriko Unibertsitateko estatistikako irakasle eta katedraduna izan zen. Hainbat estatistika testulibururen egile, Espainiako Real Academia de Ciencias Exactas, Físicas y Naturales erakundeko kide ere izan zen.
Lingua franca (argipena)

**Lingua franca** terminoak esanahi ezberdinak ditu:

* Mediterraneoko *lingua franca* edo **sabir**, **sabir**era izeneko hizkuntza, italiera, gaztelania, portugalera eta beste hizkuntza batzuetatik eratorria, XI-XIX mende bitartean Mediterraneoko marinel eta merkatarien artean komunikatzeko erabiltzen zena;
* lingua franca, ama hizkuntza ezberdina duten pertsonen artean komunikatzeko praktikan erabiltzen den hizkuntza (egun ingelesa nazioarteko hainbat forotan, esaterako);
* Lingua Franca Nova, hizkuntza laguntzaile bat.
Aotearoa

**Aotearoa**, Zeelanda Berriaren gaur egungo maorierazko izendapena da. XIX. mendearen erdialdean erabiltzen hasi zen, jatorrizko esanahia ezezaguna da, baina izendapena maorierazko hitz hauetan banatu daiteke: *ao* ('laino', 'egunsenti', 'egunargi' edo 'mundu'), *tea* ('zuri', 'garbi' edo 'distiratsu') eta *roa* ('luze').

Berez, maoriek izendapen hau Ipar uhartea izendatzeko bakarrik erabiltzen zuten, bi uharteak nahiz herrialde osoa izendatzeko *Aotearoa me Te Waipounamu* ("Ipar uhartea eta Hego uhartea") eraibiliz, baina denboraren poderioz lehen izendapena nagusitu da. Europarren ailegatzea aurreko garaian maoriek ez zuten herrialde osoa izendatzeko izendapenik.
Erresuma Batuko Gobernua

**Erresuma Batuko Gobernua** edo **Bere Maiestatearen Gobernua** () Britainia Handiko eta Ipar Irlandako gobernu zentrala da. Herrialdeko arazoez arduratzen diren ministerioek osatzen dute. Gobernua lehen ministroak zuzentzen du, Gobernuko beste kideak hautatzen dituena. Lehen ministroa eta ministro garrantzitsuenek *Kabinetea* osatzen duten, non erabaki nagusienak hartzen diren.

Egungo lehen ministroa Boris Johnson kontserbadorea da 2019ko uztailaren 24tik.

## Antolaketa 
* Ministerio mailako **24** departamendu.
* Ministerioak ez diren **26** departamendu.

## Kokapena 
Lehen ministroaren egoitza 10 Downing Streeten dago, Westminsterren. Gobernuko departamendu gehienen egoitzak Whitehall inguruetan kokatzen dira.

## Autogobernua 
1998tik gobernu zentralaren hainbat konpetentzia Eskozia, Gales eta Ipar Irlandako lurralde-gobernuei itzuli zaizkie. Bestalde, Ingalaterrari ez zaio inoiz konpetentziari itzuli; ez baitu lurralde-gobernurik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eskoziako Gobernua
* Galesko Biltzarreko Gobernua
* Ipar Irlandako Gobernua

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala - 10 Downing Street
* Directgov, Gobernuko herri zerbitzuen webgunea
** DirectGov - Gobernuaren Gida
Ebroko gudua

**Ebroko gudua** Espainiako Gerra Zibilan jazo ziren gudu guztien artean handiena izan zen. Ebroko haranaren behe ibarrean gauzatu zen, Tarragonako probintziako mendebaldean dagoen Terra Alta eskualdea eta Zaragozako probintziaren ekialdeko eremuan, hain zuzen ere. 1938ko uztaila eta azaroaren artean jazo zen. Gerra honetako odoltsu eta luzeena ere izan zen. 

## Gertaerak 
1938ko uztailaren 25ean, Ebroko gudua hasi zen, 1936ko Gerrako batailarik luze eta bortitzena. Ia 17.000 pertsona hil ziren bertan. Errepublikaren aldekoak irabazten hasi baziren ere, frankistek abiazio naziaren laguntzarekin egindako kontraerasoaren ostean irabazi zuten eta gerra irabazteko erabakigarria izan zen. Si me quieres escribir kantu herrikoiak ongi islatzen du bataila hartan murgilduta zeuden errepublikanoen egoera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ebroko Guduaren Eremuetako Oroimen Elkargoa
Toyotomi Hideyoshi

(Nakamura-ku, Nagoia, 1536 edo 1537ko otsailaren 2a- Fushimi gaztelua, Kyoto, 1598ko irailak 18) Japonia bateratu zuen Sengoku aroko daimyō bat izan zen. Korearen japoniar inbasioengatik eta zenbait ondare kultural uzteagatik da ezaguna, hauen artean armak soilik samurai klaseko kideek eraman zitzaketela ezarri izana. Jatorri umilekoa, Hideyoshi bere garaiko gizonik garrantzitsuenetako bat bihurtu zen, eta bere eraberritze politikoek herrialdea baketzea lortu zuten, baita Tokugawa shogunerriaren oinarriak ezartzea ere.

## Biografia 
### Gaztaroa 
Ez da askorik ezagutzen zehatz Hideyoshiren bizitzari buruz 1570 aurretik, bere izena egundaino mantendu diren agiri eta kartetan agertzen hasten denean. Bere autobiografia 1577an hasten da, baina bertan Hideyoshik oso gutxi hitz egiten du bere iraganari buruz. Tradizioak dioenez Nakamura-kun jaio zen, Nagoian, Owari probintzian, Oda klanaren bizitokia. Ez zuen samurai leinu argirik: Bere aita, Yaemon izenekoa, ashigarua izan zen Oda Nobunagaren aita izan zen Oda Nobuhideren armadetan, guduan zauritua izan eta nekazaritza lanetara itzuli zen arte. Jaiotza baldintzen ondorioz Hideyoshik ez zuen abizenik izan. Haurtzaroan eman zitzaion izena *Hiyoshimaru* ("Eguzkiaren Oparia") izan zen, izen honi buruzko aldaerak dauden arren.

Elezahar askok diotenez Hideyoshi, gaztea zenean tenplu batera ikastera bidalia izan zen, baina tenpluko bizimoduari uko egin zion eta abentura bila ihes egin zuen. Kinoshita Tokichiro izenarekin Imagawa klanera batu zen tokiko gobernaria zen Matsushita Kaheiren zerbitzari bezala. Hortik Imagawa Yoshimotoren lurretara bidaiatu zuen, Suruga probintziako daimyōa zena, eta hor zerbitzatu zuen denbora batez, Matsushita Yukitsuna samuraiak enkargatu zion diru kopuru batekin ihes egin zuen arte.

## Kanpo estekak
Aldo Civico

**Aldo Civico** AEBetako Columbiako Unibertsitateko *Center for International Conflict Resolution* ("Nazioarteko Gatazkak konpontzeko Zentroa", CICR) instituzioko zuzendari italiarra da. Euskal Herriari buruzko Bruselako Adierazpenaren sinatzaileetakoa da.

## Biografia 
**Aldo Civicok** Zientzia Politikoak ikasi zituen Bolonian (Italia) eta Antropologian doktoregoa atera zuen Columbiako Unibertsitatean.

1991 eta 1995 artean Leoluca Orlando Palermoko alkatearen aholkulari politikoa izan zen. 1995 eta 1999 artean Alemaniako hedabide batzuetan kazetari independente aritu zen.

2000n AEBetara heldu zen. New Yorkeko Columbiako Unibertsitateko *Center for International Conflict Resolution* (CICR) delakoan zuzendari bihurtu zen. 2001etik Kolonbiako gatazka armatuari buruzko azterlana bertan egiten ari da; 2005 eta 2007 artean estatu horretako gobernua eta ELN (*Ejército de Liberación Nacional*) gerrilla taldearen arteko elkarrizketan bitartekari aritu zirenetakoa izan zen. Irabazitako esperientziagatik 2007tik USAID Colombiaren eta AEBetako Estatu Sailaren gatazkak konpontzeko estrategietarako aholkularia bihurtu zen.

2008ko AEBetako presidentea aukeratzeko kanpainan Barack Obama eta Hillary Clintonen mendebaldeko hemisferiorako aholkulari informala izan zen.

### Euskal Herriaz 
2010ean Bruselako Adierazpena sinatu zutenen artean egon baino lehen, bera buru den CICR Juan José Ibarretxek bultzatutako "Konpondu" ekimenari buruzko txosten baten egilea izan zen.

## Lanak 
* *La Scelta* (Piemme, 1994), Ennio Pintacuda jesulagunaren biografia intelektuala da; siziliarra mafiaren kontrako mugimendu sozialaren aitzindaria izan zen.
* *Engaged Observers* liburuan (Victoria Sanford eta Asale Ángel-Ajani, Rutger University Press, 2007) *Portrait of a Paramilitary* kapituluarekin kolaboratu zuen.
* Kolonbian *Las Guerras de Doblecero* (Intermedio, 2009) argitaratu du; *Bloque Metro* talde paramilitarrreko burua zen Carlos Mauricio García *Rodrigo Doblecero* ezizenez ezaguna denaren bizitzari buruzkoa da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bruselako Adierazpena
* Andrea Bartoli

## Kanpo loturak 
*  Aldo Civicoren bloga.
*  *Center for International Conflict Resolution* (CICR).
Exoi

eskuinera|thumb|350px|*Splicing* prozesuan introiak desagertzen dira eta exoiak besterik ez dira agertzen RNA-m helduan

**Exoia** itzulpen prozesuan aminoazidoak kodetzen dituen DNA-ren zatiari deritzo. Introien aldean, exoiak ez dira desagertzen RNA-m-aren heltze prozesuan, eta duten informazio genetikoa adierazten da itzulpenean.

Eukariotoen DNA-k proteinak kodetzen dituzten zatiak ditu (exoiak), proteinak kodetzen ez dituzten zatiekin (introiekin) tartekatuak. Prokariotoen genomak, aldiz, ez du introirik.

Exoiak "*splicing*" edo RNA-m-aren birdoitze prozesuan kanporatuak ez diren gene baten zatiak dira, RNA-m helduan agertzen direnak. Proteinak sortzeko informazioa dute.

## Ikus, gainera 
* Introi

## Kanpo estekak
Erauskin

**Erauskin** Beasain udalerriko (Goierri, Gipuzkoa) auzoa da, Usurbe mendiaren magalean dagoena, bost baserrik osatua (Loitzenea, Salete, Ferminenea, Bideaurre eta Zelaieder). Ofizialki, hala ere, ez da auzoa: administrazioaren aldetik, Beasainmendi auzoaren zati bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jarindo

**Jarindo** mendia Arabako iparraldean dago eta 896 metroko garaiera du.

## Abiapuntuak 
* Leintz-Gatzagatik (Bentafria): Ordu bateko igoera. Hauxe da biderik ohikoena.
* Kurtzetako mendatetik: Ordu 1 eta 15 minutuko igoera. Beste gertuko aldaera bat Aguetxaundiko inguruneetatik igotzen dena dago, ordubetea eskatzen duena.
* Marin (Eskoriatza) auzotik: Ordu bat eta 15 min.
* Legutiotik: Ordu bat eta 15 min.

## Ikus, gainera 
* Arabako mendien zerrenda

## Kanpo estekak
Auñamendi (argipena)

**Auñamendi** izenak hainbat adiera eduki ditzake:

## Toponimia 
* Auñamendi: Piriniotako mendia.
** Auñamendi (mitologia): Mendiaren inguruko mitologia eta elezaharrak.

* Auñamendiko eskualdea: Nafarroako ipar-erdialdeko Piriniotako ibarrak hartzen dituen zona.
 
## Argitalpenak 
* Auñamendi: Donostiako argitaletxea.
* Auñamendi Eusko Entziklopedia: Euskal Herriari buruzko kontsulta zientifikorako lana, Interneten dohainik kontsulta daitekeena.
* *Auñemendiko lorea:* Txomin Agirrek idatzitako eleberria.
Nick Vujicic

**Nicholas James Vujicic** (Melbourne, 1982ko abenduaren 4a - ) motibazio-gaiei buruzko hizlari eta sermoilaria da. Beso eta hankarik gabe jaioa, gaigabezia horri aurren nola egin dion baliatzen du bere hitzaldietan eredu moduan. Herrialde anitzetan hitzaldiak egin ditu, sarri ikasleen aurrean baina baita enpresaburu eta presoekin ere, bere bizipenak kontatu eta bizitza-itxaropen eta ahaleginaren aldeko mezua zabalduz. Liburuak idatzi, bideoak ekoiztu, telebista-saioetan parte hartu ere egin ditu bere esperientzia eta mezuen berri emanez. 2009 urtean, *The Butterfly Circus* film labur sarituaren protagonista nagusia izan zen.

## Bizitza 
Beso eta hankarik gabe, legeak ez zion eskolan sartzea utzi hasiera batean, adimenez guztiz haur normala zen arren. Legeak aldatu zirenean, ordea, eskolara joan ahal izan zuen eta idazten eta ordenagailua maneiatzen ikasi zuen beste haurrek bezala. Eguneroko zereginak bere kabuz egiten ere ikasi zuen, hala nola ilea orrazten, hortzak garbitzen eta bizarra mozten. Kirol zenbaitetan ere trebezia ikusgarria lortu du, bere gaigabezia gorabehera. Unibertsitatean finantzak eta kontabilitatea ikasi zituen.

## Kanpo estekak 
*  Life Without Limbs, Nick Vujicicen webgunea.
*   Hitzaldi baten zati bat
*   The Butterfly Circus
Fresnillo de González Echeverría

**Fresnillo** Mexikoko Zacatecas estatuko hiria da. 2005ean hiriak 110.892 biztanle zituen. Udalerri osoak 4.947&nbsp;km²-ko azalera du eta 196.538 biztanle 2005ean.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrea Bartoli

**Andrea Bartoli** nazioarteko gatazken azterketa eta konponbideen bilaketan esperientzia handia duen antropologo italiarra da. Euskal Herriaren gaineko Bruselako Adierazpena sinatu zutenetakoa da.

## Biografia 
Erroman jaioa, hiri horretako eta Milango unibertsitateetan Antropologia ikasi zuen. *Unità Sanitaria Locale 7* izenekoaren presidentea (1983-1987) eta *Consiglio Nazionale dell’Economia e del Lavoro* kontseiluaren aholkularia (1980-1984) izan zen.

Oraindik bere herrialdean Andrea Bartoli Erromako Tor Vergata unibertsitatean irakasle (1987-1992) eta Programa Sozialen Ikerketarako Zentroaren zuzendaria izan zen (1986-1992). Sienako unibertsitatean ere irakasle aritu zen.

Bartoli 1994tik AEBetan ibili da irakasle; Columbiako Unibertsitatearen babespean *Center for International Conflict Resolution* (CICR) 1997an sortu eta bere zuzendaria izan zen. Zentroak antolatutako lehen ekimena figura erlijiosoek bakegile gisa duten egitekoaz izan zen; horretarako Bartolik Mozambikeko bake prozesuan Sant'Egidio komunitatearekin izandako esperientzian oinarritu zen; Sant'Egidioko kidea delako hainbeste gatazka konpontzeko ahaleginetan esku hartu du. Aipatu New Yorkeko unibertsitatean Ikerketa Aurreratuetako zuzendari laguntzailea izan zen 1992 eta 1996ren artean. *School of International and Public Affairs* (SIPA) eskolan ikerketa irakaslea izan da eta Georgetown Unibertsitatean ere eman ditu eskolak.

Azken urteetan Virginiako George Mason Unibertsitatean egon da 2007tik eta bertako *Institute of Conflict Analysis and Resolution* (ICAR) institutuko zuzendaria da egun. *Dynamical Systems and Conflict Team* taldeko kidea da eta *Search for Common Ground* elkarteko bulegoko kideetakoa ere da.

### Euskal Herriaz 
2010ean Bruselako Adierazpena sinatu baino lehen Bartolik Euskal Herriarekiko harremana izan du. 2006an Euskal Herrira bisitaldia egiteko Juan José Ibarretxek gonbidatu zuen bakegintzaren alorreko adituen taldean egon zen; taldean Bruselako Adierazpena sinatu duen Alan Smith zegoen, besteak beste. "Bakea eta Elkarbizitzarako Plana" deitu zen egitasmoaren erredakzioan kolaboratzeko eskatu zioten eta Bartoli askatasunen eta eskubide zibil eta politikoen defentsak duen egitekoa jorratzen duen planaren atala aztertu zuen. 2007an Ibarretxek berak bultzatutako "Konpondu" ekimenaren ebaluatzaileetakoa izan zen.

## Argitalpenak 
* Bortizkeriaz, migrazioez eta gatazken konponbideez lan ugari argitaratu ditu.
* *Somalia, Rwanda, and Beyond: The Role of International Media in Wars and International Crisis* (Ikerketa Aurreratuen Akademia Italiarra, 1995) lanaren editoreetakoa izan zen.
* Bere azken lanetakoa *Christianity and Peacebuilding* da, *Religion and Peacebuilding* liburuan aterata; H. Coward eta G. Smithek argitaratua, State University of New York Press, 2004.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bruselako Adierazpena
* Alan Smith

## Kanpo loturak 
*  Bartoli Bruselako Adierazpenaren sinatzaileen artean.
*  Bartoliren biografia
*  Bartoli aipatua CICRren webgunean.
Whitehorse (Kanada)

**Whitehorse** Kanadako hiri bat da, Yukon herrialdearen hiriburua. 2006an 20.461 biztanle zituen. Hiria Whitehorseko ur-lasterrengatik hartzen du bere izena. Ur-laster hauek, hala ere, Schwatka lakuaren barruan desagertu ziren, presa hidroelektrikoa egin ostean.

## Klima 

## Garraioak 
640 metroko altueran, munduan barkuz itsasotik hel daitekeen hiririk altuena da. Bering itsasoaren eta Whitehorsen artean mugitzea posible bada ere, gaur egun ez dago ibilbide hau egiten duen zerbitzurik.

Hiri honetan Whitehorse Erik Nielsen nazioarteko aireportua dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren webgune ofiziala
Auñamendi Eusko Entziklopedia

***Auñamendi Eusko Entziklopedia*** Euskal Herriari buruzko kontsulta zientifikorako entziklopedia digital bat da, Eusko Ikaskuntzak Euskomedia fundazioaren bidez 2010eko martxoaren 30ean Interneten argitaratua. Izan ere, Internet bidez dohainik kontsulta daiteke. Bernardo Estornes Lasaren *Enciclopedia general ilustrada del País Vasco* ospetsuko 150.000 artikuluak hartu zituzten entziklopedia berrirako oinarritzat, eta Eusko Ikaskuntzaren bildumako 350.000 dokumentuak erantsi zizkioten. Gainera, 300 kolaboratzaile inguru ari dira artikuluak berritzen, osatzen, euskaratzen edota ekarpen berriak egiten. 2017ko ekainaren 30ean entziklopediako edukiak Eusko Ikaskuntzaren webgunera pasatu eta entziklopediak webgune eta diseinu berria estreinatu zituen.

2020an 155.000 artikulu zituen gaztelaniaz (%96,3) eta 6.061 (%3,7) euskaraz. Hala ere, lanaren izenburu ofiziala euskaraz baino ez da.

Auñamendi entziklopedia sortzeko akordioa Eusko Ikaskuntzak eta Bernardo Estornés Lasak sinatu zuten 1996ko uztailaren 9an.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskarazko entziklopediak

## Kanpo estekak 
* *Auñamendi Eusko Entziklopedia*, Interneten dohainik kontsultagai.
Denis Haughey

**Denis Haughey** (Oileán an Ghuail-Coalisland, 1944ko urriaren 3a -) Irlandako politikaria da. Ipar Irlandako SDLPko arduradun nagusietakoa izan da.

Euskal Herriko egoera politikoari buruzko Bruselako Adierazpenaren sinatzaileetakoa da.

## Biografia 
Ipar Irlandako gatazkak gogor astindutako herri batean jaioa, Belfasteko Queen's unibertsitatean Politika ikasketak egin zituen. Irlandar nazionalisten eskubide zibilen defentsan sortutako mugimenduan aritu zen eta NICRA elkartearen Tyroneko lehen burua izan zen.. *Social Democratic and Labour Party* (SDLP) alderdiaren sorrerran parte hartu eta gero irakasle lanean aritu zen.

### Ibilbide politikoa 
1972tik 1977ra SDLPko zuzendaritzaren burua izan zen.

1974ko otsailean Westminsterreko parlamentuko Fermanagh eta Hego Tyrone hautesbarrutian **Haughey** Frank McManus irlandar nazionalisten orduko diputatuaren aurrean aurkeztu zen; nazionalisten botoak banatu zirenez Harry West Ulster Unionist Party alderdi unionistako hautagaia atera zen garaile. 1975ean, beste behin ere arrakastarik gabe, Ipar Antrim hautesbarrutian *Northern Ireland Constitutional Convention* deitu zen erakunderako aurkeztu zen.

1980an irakaskuntza utzi zuen, denbora osoz John Hume SDLPko liderraren laguntzaile lanari ekiteko. Aldi honetan alderdiaren Nazioarterako idazkaria izan zen; hori dela eta SDLPren ordezkaria izan zen Europako Alderdi Sozialistaren eta Internazional Sozialistaren zuzendaritzetan. 1982ko Ipar Irlandako Biltzarrerako hauteskundeetan Erdialdeko Ulster hautesbarrutian aukeratu zuten baina SDLPko beste diputatuek bezala beren kargua hartu ez eta Garret FitzGerald Taoiseachak bultzatutako *New Ireland Forum* delakoan inplikatu zen. Westminsterrerako Erdialdeko Ulster hautesbarrutirako ordea ez zen inoiz diputatu atera, 1983tik 1997ra hauteskunde lehia guztietan SDLPko hautagaia izan bada ere.

1989an An Chorr Chríochach (Cookstown) barrutiko kontseilurako aukeratu zuten eta SDLPko zinegotzi taldeko burua izan zen. Brooke-Mayhew elkarrizketetan SDLPren taldearen nagusia izan zen; hizketaldi sorta horietatik Ostiral Santuko Hitzarmena garatu zen. 1998ko Ipar Irlandako Biltzarrerako hauteskundeetan berriro Erdialdeko Ulsterreko ordezkarietako bat bilakatu zen, 2003ko hauteskundeetan galdu zuen kargua. Azkenik 2004an Europar Legebiltzarrerako hauteskundeetan ezin izan zion SDLPk zuen diputatuari eutsi eta Sinn Féineko Bairbre de Brúnek eskuratu zuen; DUPko Jim Allister eta UUPko Jim Nicholson izan ziren Ipar Irlanda ordezkatzeko beste bi hautatuak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* John Hume
* SDLP

## Kanpo loturak 
*  Biografia sorta CAINen webgunean.
Bernako aleman

**Bernako alemana** (Bernako alemanez *Bärndütsch*, ) Goi alemanikoaren dialektoa da Berna kantoiko Suitzako mesetan (Mittelland) eta inguruko eskualdeetan hitz egiten dena.

## Bibliografia 
* Otto von Greyerz, Ruth Bietenhard: *Berndeutsches Wörterbuch*  Hiztegia
* Werner Marti: *Berndeutsch-Grammatik*  Gramatika

## Kanpo estekak
Spartacus: Blood and Sand

***Spartacus: Blood and Sand*** Starz telebista kateak sorturiko estatubatuar telesaila da. Argumentua k. a. 73 eta 71 bitartean Italiako esklaboen matxinadaren burua eta traziar gladiadorea zen Espartakoren bizitzan oinarrituta dago.

## Pertsonaiak 
* Andy Whitfield: Espartako
* Erin Cummings: Sura
* John Hannah: Quintus Lentulus Batiatus
* Lucy Lawless: Lucretia
* Peter Mensah: Doctore/Enomao
* Manu Bennett: Kriso
* Nick Tarabay: Ashur
* Viva Bianca: Ilithyia
* Jai Courtney: Varro
* Antonio Te Maioha: Barca
* Lesley-Ann Brandt: Naevia
* Craig Parker: Gaius Claudius Glaber

## Atalak 
### 1. denboraldia (2010) 
### Jarraipena 
Protagonistaren osasunak dudatan jarri du bigarren denboraldia grabatzea eta 6 ataleko "aurrekari"-telesaila egingo duten zurrumurrua dabil,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.imdb.com 
* Webgune ofiziala
Hirosaki gaztelua

Japoniako Hirosaki hirian dagoen gaztelu japoniarra da.

## Historia 
Ōura Tamenobuk Toyotomi Hideyoshiren eta Tokugawa Ieyasuren alde egin zuen eta hauek lurrak eman zizkioten. 1603an gaztelua eraikitzeari ekin zion baina lanak bertan behera gelditu ziren Tamenobu Kyoton hil zenean. Bere ondorengoa zen Tsugaru Nobuhirak 1609an lanari berrekin zion eta 1611ean bukatu zuen. Sei solairutako dorre nagusi ederra egin zuen baina 1627an tximista batek jo eta sotoan zegoen polboraren eraginez leherketa itzela izan zen. Ez zen 1810 arte ez zen berreraiki eta hiru solairutakoa egin zuten, egoera ekonomikoa oparoa ez baitzen. Gaztelu berriarekin izena aldatu zioten Hirosaki izena emanez.

Tsugaru leinuak gaztelua errenditu egin zuen Meiji enperadorearen aurrean eta honi esker ez zen eraitsia izan. 1871ean Japoniako armadaren base bihurtu zen eta 1873an hainbat harresi bota zituzten soldaduak arte martzialetan trebatzeko. 1906an bi *yagura* erre ziren. 1909an Tsugaru Tamenoburen lau metrotako brontzezko estatua ezarri zuten. 1944an ordea Bigarren Mundu Gerraren barnean brontzezko elementu guztiak erabili ziren gerran erabiltzeko, hala estatua nola teila ugari.

1950an mantentzen ziren egitura guztiak Kultur ondare izendatuak izan ziren babesteko eta 1953an Eremu historiko izendatu zuten.

1999 eta 2000 artean indusketa arkeologikoak egin ziren eta aurreko gaztelu baten oinarriak eta santutegi xintoista bat ere aurkitu zituzten.

## Egitura 
Dorre nagusiak hiru solairu ditu eta 14 metrotako garaiera. Bere inguruan Edo Aroko hiru *yagura* mantentzen dira, bai eta bost ate ere. Harresiak inguratzen Hirosakiko parkea dago. 2.600 gereziondo daude bertan eta Japoniako hamani ikusgarrienetakoa izaten da.

## Jaialdia 
Neguan urtero Hirosaki gazteluko Elurrezko lanparen jaialdia izaten da. 1999an esate baterako 310.000 bisitari izan ziren eta 165 lanpara eta 300 elur leize eraiki ziren parkean.

## Iruditegia 

Irudi:Hirosakijo.jpg
Irudi:Hirosaki castle inside.JPG
Irudi:HirosakiCastle.JPG
Irudi:Hirosaki castle nishibori.jpg

## Kanpo estekak 
*  Japoniako gazteluen gida.
Termopilak

**Termopilak** (grezieraz: Θερμοπύλαι, *Thermopylai*; latinez: *Thermopylae*, «iturri beroak» edo «ate beroak») Greziako erdi-ekialdeko haitzartea da. Bertan gertatu zen Termopiletako gudua ospetsua, K.a. 480an.

## Izena 
*Thermopylai* izenak «iturri beroak» esan nahi du, bertako sulfurozko ur iturri beroei aipamena eginez. Beste balizko itzulpen bat «ate beroak» izango litzateke. Mitoaren arabera, Herakles erreta hiltzen ari zen bitartean bertan urperatu zenean berotu ziren Termopiletako urak.

## Deskribapena 
Termopilak Eta mendiaen eta Maliakos golkoaren artean daude, (Ftiotide, Tesalia), Atenastik 136 km ipar-mendebalera. Zazpi kilometrotik gorako luzera du eta, antzinatean, zuzenean amiltzen ziren ia harkaitzak itsasoan; 10-50 metroko zabalerako igarobidea zen gehiena. Gaur egun ez da horrelakorik gertatzen, Spercheios ibaiak garraiaturiko alubioiek bost kilometro urrunago utzi baitute itsasertza. Ezin saihestuzko igarobidea da Grezia hegoaldetik iparralderako bidean.

## Historia 
Greziako historiaren une askotan erabili izan da Termopila arroileko pasabidea. K.a. 480. urtean gertatu zen historiako gudu ospetsuena, Termopiletako gudua, Leonidas I.a Espartako erregearen zerbitzuan ziharduten hirurehun gudari espartarrek, haien helote edo zerbitzariek, eta mila eta ehun beoziarrek Persiar Inperioko Xerxes I.aren armada indartsuari egun batzuez eutsi ziotelako. Bizia galdu zuten, hala ere, eta Greziako erdialdeko lurrez jabetu ziren persiarrak. Ondoko urtean, persiar armada azpiratua izan zen Plateako guduan. 1955ean eraiki zen haien oroimenez marmolezko eta brontzezko harri ikusgarri bat Termopilako arroilan.

K.a. 353 eta K.a. 352 bitartean, Hirugarren Gerra Sakratuan, 5.000 atenastar hoplitak eta 400 zaldizkok pasabidea oztopatu zioten Filipo II.a Mazedoniakoaren armadari. K.a. 279an, Kalipo Sirakusakoak buru zuen armadak geldiarazi zituen, zenbait hilabetez, Atenas inbaditu nahian sartu ziren galiarrak, Breno buruzagi zutenak. K.a. 191n, Antioko III.a Handia Seleukotar enperadoreak igarobidea gotortu zuen, Manio Azilio Glabrio buru zuten erromatarrei eusteko, baina ez zuen lortu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hell's Kitchen (Manhattan)

'''Hell's Kitchen'* (euskaraz *Infernuko Sukaldea*, *Clinton'' izenez ere ezaguna da) Estatu Batuetako New York hirian dagoen Manhattan barrutiko auzoa da. Iparralde eta hegoaldetik 34. eta 59. kaleek mugatzen dute; ekialde eta mendebaldetik, aldiz, Hudson ibaia eta Zortzigarren etorbideak.

## Historia 
Jatorriz "Hell's Kitchen" izendapena Ingalaterrako London hiriburuaren hegoaldeko auzo marginal bat izendatzeko erabili ohi zen. Izendapen hau New Yorken lehenbiziko aldiz 1881eko irailaren 22an agertu zen, garai hartako New York Times egunkariko kazetari bat hilketa sail bati buruzko zehaztasunak jakin asmoz polizi komisaldegira batetara joan zenean. Kazetari honek *Hell´s Kitchen* izenez 39. kalea eta Hamargarren etorbide artean zegoen eraikin bat izendatu zuelarik, gainera eremu guzti hura ziurrenik hiriko txiro eta zikinena izango litzatekeela ere adierazi zuen. Kazetari honek idatziriko artikulu honen ondoren, Bederatzigarren eta Hamargarren etorbideen artean dagoen gune honi izendapen honekin deitzen hasi zitzaion, gerora izendapena inguruko eremu guztira hedatu zelarik.

Aipatzekoa da, garai batean, gehienbat XIX. mendean bigarren erdialdera, Irlandar-Estatubatuar komunitatearen bizileku garrantzitsua izan zela.

thumb|250px|ezkerrera|Hell´s Kitchen auzoko Bideo-Kafetegi bateko neoizko iragarkia.

Beste bertsio baten arabera, izendapenaren jatorria eremu honetan kokatzen zen alemaniar jatetxe batean legoke, honen izena Heil's Kitchen zelarik. Baina bertsiorik zabalduena Fred holandar poliziarena da: polizia beterano honek bere laguntzailea hasi berriarekin lanean aritzen omen zen. Biak, Hamargarren etorbidetik hurbil dagoen liskar txiki bati begira omen zeuden. Kontakizunak dionez, polizia hasi berriak honela esan omen zuen: Infernua toki beroa da. Hau infernuaren sukaldea da.

Asken urteotan auzoak marginala izateari laga dio, horrexegatik Clinton izendapena hedatuz joan da.

Ayn Rand idazlearen "Iturburua" eleberrian eta bere zinema egokitzapenean, "Hell´s Kitchen" auzoa pertsonai nagusienetako bat den Gail Wynanden jatorrizko auzoa da, eta Mario Puzoren *The Godfather* ("Aitabitxia") eleberrian, Vito Corleone Siziliatik etorri eta bizitzen jartzen den auzoa da. Lorenzo Carcaterra idazlearen *Sleepers* eleberria eta hartan oinarritutako *Sleepers* (1997) filma ere auzo honetan girotuta dago, bai eta *State of Grace* (1990) filma ere. Komiki munduan aldiz, Marvel komikietako Matt Murdock (Dare Devil) pertsonaia bizi den auzoa da.

## Auzotar ospetsuak 
* Sylvester Stallone, (1946-), auzo honetan jaiotako aktorea.

## Kanpo estekak 
* Hell's Kitchengo auzotarren elkartea 
* Clinton Community Garden - Clinton Komunitate Lorategia
Vicente Guerrero (Tlaxcala)

**Vicente Guerrero** Mexiko erdialdeko hiria da, Tlaxcala estatuko jendetsuena, eta San Pablo del Monte udalerriaren burua. 2010ean 60.001 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villahermosa (Tabasco)

**Villahermosa** Mexikoko Tabasco estatuko hiriburua eta Centroko udalerriburua da. Mexikoko hego-ekialdeko negozio hiri eta petrolio industriaren administrazio gune garrantzitsua da. 2005ean hiriak 520.308 biztanle zituen eta Villahermosako eremu metropolitanoak 664.629 biztanle. Grijalva ibaiaren ertzean dago.

thumb|ezkerrera|200px|Hiriaren erdigunea.
## Ekonomia 
Nekazaritza produktuen (azukre kanabera, kafea, kakaoa, artoa, fruitu arbolak, behi azienda) merkataritza eta industria (kimika industria, azukre findegiak, janari industria, tabakogintza, ehungintza) dira ekonomia jarduera nagusiak.

## Klima 

## Ondarea 
Aipagarriak dira 1614. urteko katedrala eta arkeologia museoa, Mexikoko aberatsenetakoa dena. Unibertsitatea eta aireportua ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zeharkako Sumendi-ardatza

**Zeharkako Sumendi-ardatza** Mexikoko sumendi-lerroa da, 900 kilometroko luzera eta 130 kilometroko zabalera duena, eta ipar latitudeko 19° paralelotik hurbil Ozeano Baretik Mexikoko golkoraino luzatzen dena.

## Geografia 
Ozeano Barean kokatutako Revillagigedo uharteetan hasirik, Nayarit, Jalisco, Colima, Michoacán, Guanajuato, Querétaro, Mexiko, Hidalgo, Barruti Federala, Morelos, Tlaxcala, Puebla eta Veracruz estatuak zeharkatzen ditu.
Ardatz honetan daude Mexikoko gailurrik handienak, hala nola Citlaltépetl edo Pico de Orizaba (5.610 metro), Popocatépetl (5.500 metro), Iztaccíhuatl (5.220 metro), Malintzin (4.503 metro), Nevado de Toluca (4.690 metro), Cofre de Perote (4.282 metro) eta Nevado de Colima (4.260 metro).

[thumb|erdian|450px|Mexikoko sumendirik handienak. Mendebaldetik ekialdera, hauek daude Zeharkako Sumendi-ardatzean: [Nevado de Colima, Parícutin, Popocatépetl, eta Pico de Orizaba]]
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Mexikoko sumendiak *U.S. Geological Survey*-ren webgunean
Xistera

[thumb|200px|[Joko garbiko xistera, xistera txikia edo attiki ttipia ere deitua.]]
[thumb|200px|[Zesta-puntako xistera, xistera handia edo attiki handia ere deitua.]]
**Xistera**, pilota jokoan erabiltzen diren saskien izen generikoa da, hala nola joko garbin, zesta-puntan (pilotaleku luzean zein ezker horma gabekoetan), errebotean eta beste zenbait modalitatetan.

Historian zehar aldaketak izan ditu. Joko garbiko xistera txikiagoa eta kurba leunagokoa da. *Mauser* izeneko xisterek, aldiz, konkor handiagoa eta gako forma hartu zuten, puntako jokoan erabiltzeko.

Erremonte jokoan erabiltzen den saskia ere xistera dela esan daiteke, baina hori ihiz egindakoa da, zumez egindakoak diren zesta-puntakoak ez bezala.
## Ikus, gainera 
* Pilota
* Errebote
* Xare

## Kanpo estekak
Rodano

**Rodano** Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdeko departamendua da (69), Rodano ibaiak zeharkatua. Prefektura Lyon hirian dago. Mugakide ditu Ain, Isère, Loira eta Saona eta Loira departamenduak.

[thumb|ezkerrera|250px|Rodano ibaia [Lyonen.]]
## Geografia 
Rodano ibaia igarotzen da departamendutik, eta Lyongo hirian bertan iparraldetik datorren Saona ibaiarekin elkartzen da. Beaujolais mendialdeak hartzen du departamenduaren erdi-iparraldea eta Lyonnais mendialdeak, hegoaldea. Bien artean Azergues eta Brévenneko haranak zabaltzen dira.

Udak beroak dira eta neguak epelak.

## Ekonomia 
Nekazaritza (mahastiak, garia, garagarra, azukre kanabera), industria (ehungintza, altzairugintza, metalurgia, kimika industria, automobilgintza, janari industria) eta zerbitzuen alorra (komunikabide eta finantzagune garrantzitsua baita Lyon) dira ekonomia jarduera nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fontibre

thumb|240px|Fontibreko herria

**Fontibre** Kantabriako herri bat da. Campoo-Los Valles-eko eskualdearen erdialdean dago kokatuta, 930 metroko garaieran, pagadi eta erkamezti artean. Hegoaldean La Guarizako mendiak ditu eta Arbejon eta Campana iparrean. Kareharrizko materialek osatzen dute Campoo-ko haraneko erdigune hori, Ebro ibaiaren urak isurtzen dituen iturria sortuz.

Toponimoa latinetik dator Fontes Iberis (Ebroko Iturriak) hitzetik, hain zuzen.

Herria ezaguna da Ebro ibaia hemengo iturri batetik sortzen zela uste zelako. Gaur egun Hijar ibaiaren iturburuan kokatzen da, ordea. Hala ere, Fontibreko historia beti egongo da Ebroren sorburuarekin oso lotuta. Hori dela eta, iturburuaren ondoan aisialdiko gune bat dago asko bisitatzen dena. Bertan, Jesus Oterok Ebroren esanahiaz eginiko eskultura ikusi daiteke. Fontibre osoa paisaia-balio handiko tokia da. Zazpi hektareako hedadura du eta makalez haritzez eta pagoz beteta dago. Bertan ikusgarriak dira XII mendeko San Felix eliza, XVIIIko erretaulo bat daukana.

2008an, herriak 82 biztanle zituen, gehienak nekazaritzan. Festa nagusia San Fernando da, maiatzaren 30ean ospatzen dena.

## Kanpo estekak
Campoo-Los Valles

**Campoo-Los Valles** Kantabriako eskualde bat da. Ebro Garaian dago kokatuta eta gutxi gorabehera 1.000 m²-ko hedadura du. Cuchillón mendian (2.225 m) dauka kotarik altuena eta Pesqueran (560 m) baxuena. Reinosa (850 m) eskualdeko erdigune administratiboa da.

## Udalerriak 
* Campoo de Enmedio.
* Campoo de Yuso.
* Hermandad de Campoo de Suso.
* Las Rozas de Valdearroyo.
* Pesquera.
* Reinosa.

* Santiurde de Reinosa.
* San Miguel de Aguayo.
* Valdeolea.
* Valdeprado del Río.
* Valderredible.

## Kanpo estekak
Costa Occidental eskualdea

**Costa Occidental eskualdea** Espainiako Kantabria erkidego autonomoko eskualde bat da. Izaera hiritarra eta turismorako joera du.

## Udalerriak 
* Alfoz de Lloredo.

* Comillas.
* Ruiloba.
* San Vicente de la Barquera.
* Santillana del Mar.
* Udías.
* Val de San Vicente.
* Valdáliga.

## Kanpo estekak