open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sun Jiajun (igerilaria)

**Sun Jiajun** (, Yichang, 2000ko abuztuaren 1a) igerilari txinatarra da. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen 4x100 medley proban. Bular-igeriketan espezialista da eta medleyan ere aritzen da.

## Kirol ibilbidea 
2018an hasi zen nazioartean lehiatzen. Buenos Airesen jokatu ziren Gazte mailako Olinpiar Jokoetan 100 metro bularreko proban txapelduna izan zen eta bigarren urrezko domina bat lortu zuen 4x100 m medley mistoan. Horretaz gain zilarrezko bi domina ere eskuratu zituen. Ondoren Tokioko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte baina ez zuen emaitza aipagarririk lortu.

Parisko Olinpiar Jokoetan 4x100 metro medley errelebotan Txinako taldearekin urrezko domina irabazi zuen eta medley mistoan zilarrezkoa.

## Udako Olinpiar Jokoak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karlos Nasar

**Karlos Nasar** (, Paris, Frantzia, 2004ko maiatzaren 12a) halterofilian aritzen den kirolaria da. Frantzian jaio bazen ere bulgariar jatorria du eta Bulgariako selekzioan lehiatzen da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen 89 kg-tako kategorian, munduko errekor berria ezarriz gainera.

## Biografia 
Parisen jaio zen. Ama bulgariarra du eta aita libanoarra. Bi anaia ditu, Lazarus eta Ivan.

2021ean munduko txapelduna izan zen 81 kg-tako mailan eta munduko errekorra ezarri zuen gainera. Urte berean Europa txapeldunordea izan zen. 2023an eta 2024an Europako txapelduna izan zen. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen eta munduko errekorra ezarri zuen 224 kilogramo altxatuta.

## Palmaresa 
## Marka 
* 81 kg kategorian: 208 kg (Taxkent, 2021) - **Munduko errekorra**
* 89 kg kategorian: 224 kg (Paris, 2024) - **Munduko errekorra**

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Natalie Talmadge

**Natalie Talmadge** (Brooklyn, New York, AEB, 1896ko apirilaren 29a – 1969ko ekainaren 19a) zinema mutuko aktore eta gidoilari estatubatuarra izan zen. Ezaguna da *Passion Flower* (1921), *La ley de la hospitalidad* (1923) eta *The Love Expert* (1920) filmeetan egindako lanarengatik. Norma eta Constance Talmadge zinema izarren ahizpa da. Buster Keatonekin ezkonduta egon zen eta 1923an erretiratu zen zinema mundutik.

### Ibilbidea 
David Wark Griffith-en *Intolerance* (1916) lanean agertu zen, *The Passion Flower* (1921) bere ahizpa Normarekin, eta Buster Keatonen *Our Hospitality* (1923) filmean, bere azken agerpena zineman.
### Ezkontza eta seme-alabak 
[ezkerrera|thumb|[Natalie Talmadge eta Buster Keaton ezkondu ziren egunean, 1921eko maiatzaren 31n|218x218px]]
Natalie Talmadge Buster Keaton aktorearekin ezkondu zen 1921eko maiatzaren 31n, bere ahizpa Normaren etxean, Baysiden, Queensen. Bera erromatar katolikoa zen, baina ezkontza zeremonia zibila izan zen. 

Bi seme-alaba izan zituzten: Joseph Talmadge Keaton eta Robert Talmadge Keaton. Bikoteak luxuzko bizimodua izan zuen Beverly Hillsen (Kalifornia), eta Nataliek dirutzak gastatzen zituen arropetan. Bigarren semea jaio ostean, berak erabaki zuen seme-alaba gehiago ez izatea, eta, ondorioz, bikotea gela bereizietan bizi izan zen. 1942ko uztailean, Robertek (18 urte) eta Josephek (20 urte) legezko egin zuten abizen aldaketa, amak eskaera judizial bat irabazi eta gero.

### Azken urteak eta heriotza 
Natalie Talmadge osasunez makal ibili zen azken urteetan, eta Santa Monica Convalescent Homen bizi izan zen. 1969ko ekainaren 19an hil zen Santa Monica Ospitalean. Hollywood Forever Cemetery-ko Talmadge Room-eko Abbey of the Psalms-en dago lurperatuta.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Smith, Imogen Sara (2008). Buster Keaton: The Persistence of Comedy. Gambit Publishing. ISBN 978-0-9675917-4-2. 
* Marion Meade (1995), Buster Keaton: Cut to the Chase,  .
* 1900 United States Federal Census, Brooklyn Ward 8, Kings, New York; Roll T623_1047; Page: 4B; Enumeration District: 109.
* 1910 United States Federal Census, Brooklyn Ward 29, Kings, New York; Roll T624_982; Page: 13B; Enumeration District: 933; Image: 948.

## Kanpo estekak 
* 
* Natalie Talmadge at Virtual History
Kloral

**Klorala** edo **trikloroazetaldehidoa** konposatu organikoa da, Cl3CCHO formula duena, aldehidoean familikoa. Konposatu organokloratua da. Likido kolorgea da. Urarekin erreakzionatzen du kloral hidratoa sortzeko. 

Larruazal, begi eta mukosentzat narritagarria da.

Sintesi organikoan baliatzen da, adibidez, kloroformoa sintetizatzeko sodio hidroxidoarekin erreakzionaraziz.

: Cl3CCHO + NaOH -> Cl3CH + HCOONa

Klorala sintetizatzeko kloral hidratoa azido sulfurikoz deshidratatzen da.

    Cl3CCH(OH)2 ->[H2SO4] Cl3CCHO + H2O

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Netanya estadioa

'''''', , Israelgo Netanya hirian dagoen futbol estadio bat da. Maccabi Netanya FC eta Hapoel Hadera FC taldeen jokalekua da. Noizbehinkako Israelgo futbol selekzio nazionalaren jokalekua ere bada.

2012ko urriaren 30ean inauguratu zen eta 13.610 lagunentzako edukiera du.
Turner estadioa

'''''', , Israelgo Beer-Xeva hirian dagoen futbol estadio bat da. Hapoel Beer-Xeva FC taldeen jokalekua da, baita Noizbehinkako Israelgo futbol selekzio nazionalarena ere.

2015eko irailean inauguratu zen eta 16.126 lagunentzako edukiera du.
Pam Grier

**Pamela Suzette Grier** (Winston-Salem, Ipar Carolina, 1949eko maiatzaren 26a) estatubatuar aktore bat da. Nagusiki, gaztaroan Blaxploitation filmeak antzeztuz ezaguna egin zen.

## Filmografia hautatua 
* *Coffy* (1973)
* *Foxy Brown* (1974)
* *The Big Doll House* (1971)
* *Women in Cages* (1971)
* *The Big Bird Cage* (1972)
* *Black Mama White Mama* (1973)
* *Scream Blacula Scream* (1973)
* *The Arena* (1974)
* *Sheba, Baby* (1975)
* *Bucktown* (1975)
* *Friday Foster* (1975)
* *Jackie Brown* (1997)
* *Escape from L.A.* (1996)
* *Mars Attacks!* (1996)
* *Jawbreaker* (1999)
* *Holy Smoke!*, (1999)
* *Bones* (2001)
* *Just Wright* (2010)
* *Larry Crowne* (2011)
* *Poms* (2019)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Brimpton

'''''', Ingalaterrako hegoaldean dagoen herri bat da, Berkshire konderrian.

2011n 616 biztanle zituen.
Francisco Armeroren gobernua

Francisco Armero y Fernández de Peñaranda, Nerbioiko I. markesa bezala ezaguna, XIX. mendeko espainiar itsasgizon eta politikari nabarmena izan zen.

Armerok karrera militar bikaina izan zuen, eta Itsas Armadako kapitain jeneral mailara iritsi zen. Gainera, paper garrantzitsua bete zuen Espainiako politikan, eta Ministroen Kontseiluko presidente izatera iritsi zen. Bere agintaldian, Itsas Armadako prestakuntza eta irakaskuntza hobetzea eta arrantza sustatzea izan zituen helburu.

Bere gobernuaren ezaugarri nagusiak langile-politika egokia eta Espainiako Itsas Armada berrezartzeko ahalegin esanguratsuak izan ziren. Sevillako senatari eta diputatu ere izan zen, beti Alderdi Moderatuarekin lerrokatuta.

## Kabinetea
Colnbrook

'''''', Ingalaterrako hegoaldean dagoen udalerri bat da, Berkshire konderrian.

2011n 6.157 biztanle zituen.
Donostiako Zinemaldia 1962

**Donostiako Zinemaldiaren 10. edizioa** 1962ko uztailaren 8tik 18era ospatu zen Gipuzkoako hiriburuan. Zinemaldiarekin batera hilaren 11n, Films, Parazinema eta Telebistako Egileen Nazioarteko Federazioaren VII. Batzarra egin zen.

## Epamahaia 
* Herman Schwerin
* José Luis Dibildos
* César Fernández Ardavín
* Gordon Gow
* Giovanni Grazzini
* Robert Hossein
* Juan Munsó Cabús

## Aurkeztutako filmak 
Lehiaketa ofizialean 14 film aurkeztu ziren:

## Sari ofizialak 
1962an emandako sariak:
* Filmik onenaren Urrezko Maskorra: *La isla de Arturo* (Damiano Damiani). 
* Laburmetraia onenaren Urrezko Maskorra: *Lección de arte*, (Antonio Mercero)
** Aipamen bereziak: Herbert Vesselyren *Düsseldorf* eta Judt Vassen *Lequel des deux y arrivera?* 
* Zilarrezko Maskorra: *La Dénonciation* (Jacques Doniol-Valcroze)
* Zuzendari Onenari Zilarrezko Maskorra: Mauro Bolognini *Senilità* filmarekin
* Emakume aktore onenari San Sebastián Saria: Anne Bancroft, *The Miracle Worker* filmarekin
* Gizon aktore onenari San Sebastián Saria: Peter Sellers, *Waltz of the Toreadors* filmarekin
* Kantauriko Perla Saria Gaztelaniazko Film Onenari: *Pueblito* Emilio Fernándezen filma
* Kantauriko Perla Saria Gaztelaniazko Laburmetraia: *Lección de arte*, Antonio Merceroren filmarekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Donostiako Zinemaldiaren webgune ofiziala.
Frilsham

**Farnborough**, Ingalaterrako hegoaldean dagoen herrixkq bat da, Berkshire konderrian.

2012n 315 biztanle zituen.
Zanga (azpiegitura)

**Zanga** edo **lubakia** lurrean egiten den erreten sakon eta estua da, maiz bertan zerbait ezartzeko (hodiak, zimenduak eta abar). Lubakiak eskuzko tresnak erabiliz egiten dira, hala nola palak eta pikotxak, edo gailu astunez, hala nola, hondeamakinak, atzerako hondeamakinak eta zanga-makinak.

## Herri-lanak
Besteak beste, lubakiak hoditeria lurperatzeko egiten dira: edateko ura, ur zikinak, elektrizitatea, gasa, zuntz optikoa eta abar. Lubakiak hondeaketa bidez egiten dira, hainbat tamainatako hondeamakinak erabiliz, lanen garrantziaren eta zulatu beharreko lekuaren arabera.

Zanga-makinen errendimendua benetan handia da, baina eragozpen bat dute: lurra egokia izan behar da erabiltzeko, hau da, lur trinkoa eta oztoporik gabea. Atzerako hondeamakinak, zanga-makinek baino errendimendu txikiagoa lortzen badute ere, lur anitzagoetan erabil daitezke, hodiak kargatzeko, deskargatzeko eta kokatzeko erabil daitezke, eta lurraren oztopoak hobeto gainditzen dituzte. Hirietan, oro har, ez dira arazo horiek agertzen, baina lurpeko hoditeria kopuru handiaren arazoa agertzen da. Horretarako, zangarekin gurutzatzeko eremuak eskuz hondeatu behar dira, eta gainerako eremuetan makinak erabili.

## Arkeologia
Indusketa arkeologikoen kasuan, zundaketak egin daitezke lurrean, lubaki paraleloak irekiz. Metodo hau batez ere indusketa prebentiboan erabiltzen da.

Metodo honen abantaila nagusia da orubearen zati txiki bat baino ez duela suntsitzen. Dena den, metodo honek bolumen osoaren zerrenda txikiak soilik agerrarazten dituenez, beste azterketa metodoekin konbinatzen dira.

## Militarra
Arlo militarrean, lubaki esaten zaie arerioaren sutik babesteko egiten diren erretenei.

Lubaki-gerra lubakiak edo lurrean zulaturiko gotorlekuen erabilera ezaugarri nagusia duen gerra mota da, su armen erabileraren ondorioz sortua. Jada Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilean (1861-1865) eta Errusia-Japonia Gerran (1904-1905) erabilia, Lehen Mundu Gerrako mendebaldeko frontean nagusitu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Sion plaza

**Sion plaza**, , *Kikar Tziyon*, Israelgo Jerusalem hirian dagoen plaza bat da. 

Jaffa kalea, Ben Yehuda kalea, Herbert Samuel kalea eta Yoel Moshe Salomon kalearen artean dago.
Zehra Öktem

**Zehra Öktem** (Trabzon, 1959ko irailaren 4a) arkularia da. Turkia ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hasan Orbay

**Hasan Orbay** (Ankara, 1979ko abuztuaren 14a) arkularia da. Turkia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Selda Ünsal

**Selda Ünsal** (1970eko urtarrilaren 1a) arkularia da. Turkia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
C/2023 A3 (Tsuchinshan–ATLAS)

**C/2023 A3 (Tsuchinshan–ATLAS)** Oorten hodeiko kometa bat da, Txinako Mendi Gorrindoleko Behatokiak 2023ko urtarrilaren 9an aurkitua, eta ondoren Hego Afrikako ATLAS behatokiak 2023ko otsailaren 22an. Kometaren perihelioa 0,39 unitate astronomikokoa izan zen, 2024ko irailaren 27an, eta hortik aurrera begi hutsez ikusteko aukera egon zen.

## Orbita 
Kometak orbita erretrogradoa du, 139ºko makurdura axialarekin. Perihelioa 2024ko irailaren 27an izan zen, Eguzitik 0,391 unitate astronomikora. Lurretik gertuen 2024ko urriaren 12an pasako zen, 0,47 unitate astronomikora. Kometa ez da Eguzki-sistemako gasezko erraldoietatik gertu pasatzen, eta Eguzkiari oso ahul lotutako orbita egiten du. Ibilbidea hiperbolikoa denez, baliteke etorkizunean Eguzki-sistematik kanporatua izatea. 2237an Eguzkitik 200 unitate astronomikora izango da. 

File:C2023.A3.8-9.2024.png|Kometaren ibilbidea zeruan 2024ko irailean.
C2023.A3.10.2024.png|Kometaren ibilbidea zeruan 2024ko urrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilar Roig Picazo

**Pilar Roig Picazo** (Valentzia, 1949) valentziar ikertzailea da, Valentziako Unibertsitate Politeknikoko Kultura Ondasunen Kontserbazio eta Zaharberritze Saileko katedraduna da, eta unibertsitate berean Ondarea Zaharberritzeko Unibertsitate Institutuko ikertzailea. 2015ean Santo Carles Arte Ederren Errege Akademiako Akademiko Oso izendatu zuten, Pintura, Grabatu eta Marrazketa sailean.

## Bizitza 
Arte Ederretako Goi Eskolan ikasi zuen, eta, karrera amaitu zuenean, zaharberritze ikasketak egiten jarraitu zuen. Juan March Fundazioaren eta Kanpo Arazoetako Ministerioaren beka bati esker, Italian ikasi zuen. 

### Ibilbidea 
ezkerrera|thumb1986 urtetik eta 1989 urtera, Valentziako Unibertsitate Politeknikoko Unibertsitate Hedapen eta Unibertsitate Irudiaren errektoreordea izan zen. 1987. urtean, Valentziako Unibertsitate Politeknikoan, Lluís Dalmauren obra baten azterketa teknikoa, analitikoa eta estilistikoa egin zuen.
Nazioartean ezaguna da Etiopiako Lalibela hirian harkaitzean eraikitako XII. mendeko hamaika elizen berreskurapena zuzentzeagatik. 35 doktore-tesi baino gehiago zuzendu ditu, eta artikulu eta txosten ugari argitaratu ditu nazioartean.

Ikertzaile gisa egindako jarduera garrantzitsuenen artean, Valentziako Babesgabetuen Ama Birjinaren Basilikako kupula zaharberritzea (1998 eta 2003 artean) nabarmendu behar da. Europa Nuestra saria jaso zuen 2006an, 2003tik Merkatuko San Juan elizako gangak eta San Nikolas elizako gangetako pinturak berreskuratu zituen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2015ean Santo Carles Arte Ederren Errege Akademiako Akademiko Oso izendatu zuten, Pintura, Grabatu eta Marrazketa sailean.
* 2024ko abuztuan, Dones de Ciènciak  Valentziako Unibertsitate Politeknikoko Pilar Roig Picazo ikertzaile bikainari eskainitako horma-irudi bat inauguratu zuen Sagrado Corazón de Godella ikastetxearen sarreran, eta bertan eman zituen lehen eskolak maistra gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Porpoloma elytroides

**Porpoloma elytroides** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus  lemniscus*, *Agaricus elytroides* (Basionimoa), *Agaricus olidus*, *Tricholoma olidum*, *Tricholoma elytroides*, *Gyrophila elytroides*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, haragitsua, ganbila, gero lautua edo baita erdian hondoratua ere titiaren inguruan; ertz mehea, bat egina, lobatua; hori-arre zikin kolorekoa edo beltzaxka, geruza lehorra, ezkatatxo pikortsu arrexkaz apaindua, erdian estuago.

**Orriak:** Zurixka-horixkak beltzez zikinduta, lehendanik mehetuak, nahikoa estu, marjinatu-itsatsiak

**Hanka:** 3 eta 3,8 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa, oinarrira oso mehetua eta okertu samarra, zuri-horixka zikin kolorekoa, ezkatatxo arrexka arin batzuekin, bukaeran barnehutsa.

**Haragia:** Lodi samarra erdigunean, urria ertzean, zuria pixka bat belztuz. Irinaren usain eta zaporearekin.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Elytroides* epitetoa grekotik dator, zorroa esan nahi duen “élyton” hitzetik. Apaingarriengatik?

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

## Sasoia eta lekua 
Hostozabalen basoetan eta mistoetan, lur buztintsuetan.

### Banaketa eremua 
Quebec, Alpeak, Austria‎, Eslovenia‎, Espainia‎, Frantzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniel Williams

**Daniel Charles Williams** (Saint David, 1935eko azaroaren 4a – Saint George's, 2024ko urriaren 2a) grenadar abokatu eta politikaria izan zen. Grenadako 4. gobernadore orokorra izan zen 1996tik 2008ra.

1984an parlamentuko kide hautatu zuten Alderdi Nazional Berriko hautagai, eta 1984tik 1989ra Herbert Blaizeren gobernuan ministro izan zen. 1990eko hauteskundeetan bere alderdiak porrot egin ondoren, abokatu lanera itzuli zen.

1996ko abuztuan Grenadako gobernadore nagusi izendatu zuten, Keith Mitchell lehen ministroak eskatuta, eta 2008ko azarora arte egon zen karguan.

1997an, Elizabeth II.a erreginak San Migel eta San Jurgiren Ordena saritu zion.
Olinpia Greziakoa

**Maria Olinpia Greziakoa** (grezieraz Μαρία Ολυμπία; New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1996ko uztailaren 25a) modeloa eta printzesa da, Pablo Greziako printze oinordekoaren eta Marie-Chantal Greziako ezkontidearen lehen alaba eta alaba bakarra da, beste lau neba ditu.

## Bizitza 
### Familia 
Greziako Maria-Olympia (Maria-Olimpia) 1996ko uztailaren 25ean jaio zen New Yorken, Ameriketako Estatu Batuetan, Greziako Paulo eta bere emazte Marie-Chantal britainiarraren alaba da. Greziako Erresuman monarkia indargabetu eta gero jaio zen arren, Greziako eta Danimarkako printzesa da, eta herrialde horretako errege familiako kidea. Aipatzekoa da errege-etxe greziarraren titulu errealak Danimarkako errege-etxeak erabiltzen dituela ofizialki, non greziar kide guztiak Danimarkako printze edo printzesak diren, beren eskubidez. Grezia errepublika bada ere, lehen aipatutako tituluak Danimarkako monarkiaren gorteak bermatu eta ofizialki onartzen ditu, eta Danimarkako erresuman legezko titulu bihurtzen ditu. Greziako errege-familiako kide guztiek, Mikel Greziako printzearen ezkontide Marinak eta haren alabek, Alejandra eta Olga printzesek, izan ezik, Danimarkako printze eta printzesa tituluak dituzte, errege-gorentasunaren trataerarekin.

Konstantino II.a Greziakoa eta Ana Maria Danimarkakoaren (Greziakoa) lehen biloba. Greziako Errege Familiako kidea da, eta bost haurrideetatik zaharrena. Bere neba gazteagoak Constantine Alexios, Achileas Andreas, Odysseas Kimon eta Aristides Stavros printzeak dira.

### Bataioa 
1996ko abenduaren 22an bataiatu zuten, Sanduzelaiko Katedral patriarkalean, Greziako Eliza ortodoxoaren pean, gero bere beste lau nebak bezala. Bere aitabitxiak Charles III.a Erresuma Batuko erregea, bere aitaren aldeko Alexia Greziako izeba,Mikel Greziakoa eta bere amaren aldeko Pia Getty izeba izan ziren.

### Ikasketak 
Artearen Historia, antzerkia, argazkilaritza eta diseinu grafikoa ikasi zituen Suitzako ikastetxe pribatu batean, arte edo modan karrera bat jarraitzeko. Pasantia bat egin zuen Diorren joskintza sailean, 17 urterekin.

Olimpia 2019ko maiatzean graduatu zen New Yorkeko Unibertsitateko Gallatin eskola ospetsuan.

## Moda ibilbidea 
Hainbatekin jardun du desfileak egiten: *Teen Vogue*, Town & Country, *Tatler*, Hello, ¡Hola!, eta *W*. 2017ko ekainean, Dolce & Gabbanarako desfilatu zuen Olimpiak.

## Aintzatespenak 
* link=Archivo:Royal_Order_of_Saints_Olga_and_Sophia_ribbon.png|50x50px Olga eta Sofia Santuen Ordenako gurutze handiko dama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poznańgo udal estadioa

**Poznańgo udal estadioa** edo **Bulgariar kaleko estsdios**,  edo *Stadion przy ul.Bułgarskiej*, Poloniako Poznań hirian dagoen futbol estadio bat da. Lech Poznań taldearen egoitza da.

1980ko abuztuaren 23an inauguratu zen eta 42.837 lagunentzako edukiera du.
Fred Hemmings

**Fred Hemmings Jr.** (Honolulu, 1946ko urtarrilaren 9) hawaiiar surflari eta politikaria da.

Zortzi urterekin hasi zen surfa egiten eta hamabi urterekin lehiatzen hasi zen. Bi aldiz irabazi zituen Makaha International Surfing txapelketa eta baita Peruko Surf Txapelketa eta 1968an Puerto Ricon ospatutako Munduko Surf Txapelketa ere. Erretiratu ondoren, kirol industriari ekin zion, surfa kirol profesional gisa sustatuz. 1969an *Smirnoff World Pro-Am Surfing Championships* sortu zuen eta 1971n *Pipeline Masters*. Emakumeek surf lehiaketetan parte hartzea ere babestu zuen. Hawaiin hiru proba egin zituen lehen surf zirkuitu profesionala sortu zuen *Nazioarteko Surflari Profesionalen* erakundeko sortzaileetako bat izan zen.

Alderdi Errepublikanoko kidea da, eta Hawaiiko Ordezkarien Ganberako eta Hawaiiko Senatuko kidea. 1990ean Hawieko gobernadore izateko Alderdi Errepublikanoaren hautagaia izan zen.

## Lanak 
* *The Soul of Surfing is Hawaiian*, Nonfiction Best Seller, Hawaii (1997) 
* "Illustrated Surfing Encyclopedia", Japan (1979)
* "Surfing, Hawaii's Gift to the World" (1977)
* *Local Boy: A Memoir* (2017)

## Kanpo estekak
Gdańsk estadioa

**Gdańsk estadioa**, , Poloniako Gdańsk hirian dagoen futbol estadio bat da. Lechia Gdańsk taldearen egoitza da.

2011eko abuztuaren 24an inauguratu zen eta 41.620 lagunentzako edukiera du.
Henryk Neyman udal estadioa

**Henryk Neyman udal estadioa** edo **Bulgariar kaleko estsdios**,  edo *Stadion przy ul.Bułgarskiej*, Poloniako Krakovia hirian dagoen futbol estadio bat da. Wisła Kraków taldearen egoitza da.

1953ko maiatzean inauguratu zen eta 33.226 lagunentzako edukiera du.
Teresa Amat i Canals

**Teresa Amat i Canals** (Martorell, 1950 – 2024ko irailaren 29a) kataluniar filologo, idazle eta blogaria izan zen.

## Bizitza 
Katalan filologian lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitatean. Hizkuntza Normalizaziorako Partzuergon aritu zen teknikari gisa. Francesc Pujols Fundazioaren patroia izan zen.

2009an *Castracions. Cinquanta anys de revolució cubana* liburua argitaratu zuen. Saiakera hori Kuban egin zuen egonaldiarekin eta herrialdeko egoera azaltzeko beharrarekin lotuta sortu zen. 2016an ''Tot ve que s'acaba* ipuin bilduma kaleratu zuen, 2015ean Martorelleko Udalaren saria irabazi zuena. 2024an *El plaer de l'art. Josep Pla i els artiste*s argitaratu zuen, arteari eta artistei eskainitako liburua.

2002an katalanezko lehen blogetako bat sortu zuen, *Les paraules i els dies''.

2024ko irailaren 29an hil zen, 74 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christian Cullen

**Christian Mathias Cullen** (Paraparaumu, 1976ko otsailaren 12a) zeelandaberritar errugbi jokalari ohia da, atzelari postuan aritzen zena.

Hurricanes taldearekin jokatu zuen Super Rugby txapelketan eta probintzia mailan Manawatu Rugby Union, Wellington Rugby Football Union eta Munster Rugby taldeekin jokatu zuen.

1996an debutatu zuen Zeelanda Berriko errugbi selekzioarekin eta 2003an erretiratu zen. Guztira 60 partida jokatu zituen eta 46 entsegu eta 266 puntu lortu zituen. Zazpiko errugbiko Zeelanda Berriko selekzioarekin ere jokatu zuen.
Ekei Essien Oku

**Ekei Essien Oku**, jaiotzez **Eyo**, (Calabar, 1924ko urtarrilaren 22a – 2004ko urriaren 16a) nigeriar liburuzain, historialari eta idazlea izan zen. Nigeriako lehen liburuzain tituludunetako bat izan zen, eta Nigeriako emakumezko liburuzain nagusia ere bai.

## Bizitza 
Oku Calabarren jaio zen 1924ko urtarrilean. Nigerian ikasi zuen, besteak beste Lagosko Queen's Collegen. Hasiera batean irakasle lanetan aritu zen, liburuzain lanetan hasi aurretik. Geroago Londresera bidali zuten Ipar Mendebaldeko Unibertsitate Politeknikoan (gaur egun Londresko Iparraldeko Unibertsitatea) ikastera. Ikasketak amaituta, Nigeriara itzuli zen, eta 1953an liburuzain tituludun izatera iritsi zen Nigeriako lehen emakume bilakatu zen. 1964an Nigeriako lehen emakumezko liburuzain nagusi bihurtu zen.

1989an *The Kings and Chiefs of Old Calabar (1785-1925)* liburua kaleratu zuen. Horretarako misiolariek egindako erregistroak aztertu zituen, esklaboen matxinadaren garaikoak barne, eta esklaboak beren jabeen aldekoak zirela ondorioztatu zuen.

2000n, BBCk Okuren ibilbidearen profila egin zuen bere *African Perspective* azterketa batean.

Essien Oku buruzagiarekin ezkonduta zegoen eta hiru seme-alaben ama zen. 

2004ko urriaren 16an hil zen, 80 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izetta Roberts Cooper

**Izetta Roberts Cooper** (1929ko urriaren 13a) liberiar liburuzain eta idazlea da.

## Bizitza 
Izetta Roberts 1929ko urriaren 13an jaio zen. Haren aita, Isaac Roberts senataria, urte berean hil zen. Santa Teresa komentuko eskolan hasi zituen ikasketak, ondoren Mendebaldeko Afrikako Ikastetxean ikasi zuen, eta 1948an graduatu zen. 1954an pedagogian lizentziatu zen Bostongo Unibertsitatean. 1953ko uztailaren 11n Henry Nehemiah Cooperrekin ezkondu zen. 1955ean liburuzaintzako masterra egin zuen Mendebaldeko Erreserbako Case Unibertsitatean.

Goi-mailako ikasketak amaitu ondoren, Fisk Unibertsitateko liburutegian lan egin zuen. Liberiara itzuli zenean, Liberiako Unibertsitateko liburuzain bilakatu zen. William Tubman presidentearen liburutegiko aholkulari gisa ere aritu zen. 1978tik 1980ra *The World of Books* izeneko telebista-saioa ekoitzi zuen.

2008an Kyra E. Hicks afro-amerikar idazle eta ikertzailea ezagutu zuen Washingtonen, eta harekin batera *Liberia: a visit through books* bibliografia osatu zuen.

## Lanak 
* *Liberia: A Visit Through Books; a Selected Annotated Bibliography & Reflections of a Liberian Librarian* (Kyra E. Hicksekin batera, 2008)
* *The Return of the Guinea Fowl: An Autobiographical Novel of a Liberian Doctor* (Henry N. Cooper eta Dawn C. Barnesekin batera, 2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Binche-Chimay-Binche

**Binche-Chimay-Binche** (ofizialki: **Binche-Chimay-Binche/Mémorial Frank Vandenbroucke**) egun bakarreko txirrindularitza lasterketa da, Belgikako Binche hiriaren inguruan jokatzen dena

1911an sortua, 1931tik 1983ra ez zen antolatu. 1997an desagertu ostean 2010tik aurrera berriro jokatzen da. UCI Europe Tourraren barruan eta 1.1 mailan.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Binche-Tournai-Binche – *Sitiodeciclismo.net*
* Binche-Tournai-Binche - *Cqranking.com*
Éviango Hitzarmenak

thumb|250px|*El Moudjahid* egunkari aljeriarrak itunen berri emanez.

**Éviango Hitzarmenak**, ofizialki ''Déclarations gouvernementales du 19 mars 1962 relatives à l'Algérie'', Frantzia Aljeriaren askatasuna onartzeko ituna izan zen. Hitzarmenak 1962ko martxoaren 18an Évian-les-Bains hirian (Auvernia-Rodano-Alpeak) sinatu ziren, Frantziako eta Aljeriako Errepublikako behin-behineko gobernuaren (GPRA) ordezkariek artean, horrela Aljeriako gerrari amaiera emanez. Horren ondorioz, martxoaren 19tik hasita, Aljeriako lurralde osoari aplikatu behar zen su-etena ezarri zen. Akordio hauek oraindik izenik ez zuen zortzi urteko gerra bat amaitzen zuten. Gatazka horretan Frantziak 400.000 soldadu inguru hedatu zituen Aljerian eta 250.000 eta 400.000 aljeriar artean hil ziren (milioi bat baino gehiago FLNren arabera).

Akordioak berresteko, Frantzia kontinentalean 1962ko apirilaren 8ko erreferenduma egin zen, eta botoen % 91k akordioak aplikatzeko botere osoa eman zion gobernuari. Aljeriaren aldean, independentziarako erreferenduma 1962ko uztailaren 1ean egin zen; botoen % 99.72 aldekoak izan ziren.

Hitzarmenak sinatu arren biolentzia ez zen amaitu. Organisation de l'Armée Secrète OAS, batetik, eta FLNko muturreko nazionalistek eraso eta ekintza ugari eragin zituzten Hitzarmenak sinatu eta gero.

## Negoziatzaileak 
## Datu batzuk 
Akordio horiek amaiera ofiziala eman zieten 132 urteko kolonizazio frantsesari eta zazpi urte eta bost hilabeteko gerrari. Gerran 130.000 aljeriar inguruk eta 400.000 frantziar borrokalarik hartu zuten parte. Borroketan milioi eta erdi aljeriar hil ziren, Aljeriako estatuaren arabera, 250.000-400.000 aljeriar artean Frantziako estatuaren arabera. Frantziako 28,500 soldadu ere hil ziren, 30.000tik 90,000 Harkiak, eta 4.000-6.000 arteko zibil europearrak (baita 65.000 zauritu ere).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Organisation de l'Armée Secrète

## Kanpo estekak 
* :Bi delegaritzen aldarrikapen testua.
Melanoleuca polioleuca var. friesii

***Melanoleuca polioleuca var. friesii*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus arcuatus*, *Tricholoma friesii* (Basionimoa), *Melanoleuca friesii*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, nahiko haragitsua, ganbiletik lautura erdian titiarekin eta konkorrekin, leuna, ia likatsua, fuliginoso beltzaxka ertz argiarekin.

**Orriak:** Oso estu, nahikoa zabalak, zuri garbiak, borobildu-atxikiak.

**Hanka:** 4 eta 7 cm bitarteko garaierakoa eta 0,8 eta 1,2 cm bitarteko diametrokoa, betetik ia barnehutsera, iluna goialdean izan ezik, hor zuria ezkata txikiekin apaindua, gainerakoan fibrilatu-beltzaxka.

**Haragia:** Urtsu itxurakoa, okre antzeko kolorekoa kapelan, oso iluna oinean, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Friesii* epitetoa pertsona izenetik dator.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Melanoleuca melaleuca* delakoen taldekoa da, eta zurtoinaren eta haragiaren koloreagatik bereizten da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Basoen ertzetako leku belartsuetan, eguraldi hezearekin.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Uruguai, batez ere Europa osoa, Errusia, Israel, Japonia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lyophyllum paelochroum

***Lyophyllum paelochroum*** *Lyophyllaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus immundus*, *Tricholoma immundum*, *Gyrophila immunda*, *Agaricus subimmundus*, *Agaricus gravabilis*, *Agaricus enudatus*, *Tricholoma subimmundum*, *Tricholoma gravabile*, *Tricholoma enudatum*, *Lyophyllum immundum*, *Lyophyllum enudatum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa. Nahiko haragitsua, ganbila gero lau deprimitua eta titi pixka batekin, zetaduna, ia higrofanoa; arrexka kolorekoa, eguraldi hezearekin zurbila, zurbiltzeko joerarekin lehorrarekin, ezkatatsua; ertza beherantz biribildua.

**Orriak:** Pixka bat borobilduak edo ia dekurrenteak, estu samar, zurixkak edo hur argi kolorekoak, ukitzean belztu egiten dira.

**Hanka:** 5 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 0,6 eta 1,2 cm bitarteko diametrokoa. Kartilaginosoa, kolore berekoa, fibrilosoa.

**Haragia:** Zurbila, ukitzean belztu egiten da, usain handikoa eta irinaren zaporekoa.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak.  *Immundum* epitetoa berriz latinetik dator, zikina esan nahi duen, “immundo” hitzetik. Beltzez zikintzeko joera duelako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Ukitzean belztu egiten diren espezieekin: *Lyophyllum leucophaeatum*, *Lyophyllum transforme* …

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran eta udazkenean. Oso soropildua edo bakarrik

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Pirinioak, Alpeak, Austria‎, Danimarka‎, Suedia‎‎, Espainia‎, Frantzia, Erresuma Batua, Herbehereak‎, Alemania‎, Polonia‎.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lilianna Lungina

**Lilianna Zinovievna Lungina**, jaiotzez **Markovitx**, (; Smolensk, 1920ko ekainaren 16a – Mosku, 1998ko urtarrilaren 13a) errusiar-sobietar itzultzaile eta filologoa izan zen.
## Bizitza 
Lilianna Lungina 1920ko ekainaren 16an jaio zen Smolensken. Haren aita, Zinovi Markovitx, meatze-ingeniaria ofizioz, Anatoli Lunatxarski Hezkuntzarako Herri-Komisarioaren diputatua izan zen eta geroago merkataritzako ordezkaria, eta amak, Maria Libersonek, txotxongiloen antzokian lan egin zuen. 

Haurtzaroa Alemanian, Palestinan eta Frantzian eman zuen. 1934an Sobietar Batasunera itzuli zen. Moskuko 204. eskolan graduatu ondoren, Filosofia, Literatura eta Historia Institutuan ikasten hasi zen (ikasten ari zela, institutu hori Moskuko Estatu Unibertsitateko filologia fakiltatearekin bat egin zen). Geroago frantsesa eta alemana irakatsi zituen.

Lunginaren oroitzapenen arabera, frantsesezko eta alemanezko liburuen itzulpenak argitaratzea ukatu zioten Sobietar Batasuneko ezkutuko antisemitismoa zela eta. Detskaia Literatura argitaletxean lan egin zuen Boris Gribanov lagunaren aholkuz, suedierazko haur eta gazte literatura itzultzen hasi zen.

1998ko urtarrilaren 13an hil zen Moskun, eta Novodevitxie hilerrian lurperatu zuten.

2009an, *Podstrotxnik* film dokumentala estreinatu zen, Lunginaren bizitzako azken urteetan grabatutako ahozko istorio batzuk biltzen dituena. Urtebete geroago izen bereko liburua agertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ascensión Marcos

**Ascension Marcos Sánchez** (Espainia, XX. mendea) farmazialari eta ikertzailea da, Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Goreneko (CSIC) irakaslea eta Elikagaien eta Nutrizioaren Zientzia eta Teknologia Institutuko (ICTAN) immunonutrizioko ikerketa-taldeko zuzendaria.  

## Bizitza 
Farmazian doktoretza lortu zuen. Aitzindaria izan da immunonutrizioaren arloan Espainian.

Ehun ikerketa-proiektu baino gehiagotan eta industriarekin egindako kontratuetan parte hartu du, eta ikertzaile nagusia da hirurogeita hamar baino gehiagotan. Nutrizioaren, elikadura-nahasmenduen eta obesitatearen arloko hainbat proiektu koordinatu ditu, hala nola Iberiar penintsulan moringa oleiferoa ekoiztearena. Immunonutrizioko taldearen (ICTAN) ikerketa-lerro nagusiak, 1987az geroztik CSICen zuzentzen dituenak, nutrizioarekin lotutako patologietan populazioen eta arrisku-faktoreen nutrizio-egoerara bideratuta daude, batetik, eta, bestetik, elikagai funtzionalen bioaktibitatera eta osasunean dituen ondorioetara. ICTAN aitzindaria da, Espainian immunonutrizioari dagokionez.

## Lana 
Hirurehun artikulu baino gehiago argitaratu ditu, 17 aldizkari-gehigarritan (86 artikulu) editore gonbidatua da, eta hainbat libururen egilekidea eta editorea da, besteak beste:

* Gonzalez-Zancada N, Redondo-Useros N, Díaz LE, Gómez-Martínez S, Marcos A, Nova E. Association of Moderate Beer Consumption with the Gut Microbiota and SCFA of Healthy Adults. Molekulak (2020).
* Microbiota and Lifestyle: A Special Focus on Diet. Redondo-Useros N, Nova E, Gonzalez-Zancada N, Díaz LE, Gómez-Martínez S, Marcos A. Nutrients (2020).
* Redondo N, Nova E, Gheorghe A, Díaz LE, Hernández A, Marcos A. Evaluation of Lactobacillus coryniformis (2017).
* The Role of Probiotics on the Microbiota: Effect on Obesity.  Nova E, Pérez de Heredia F, Gómez-Martínez S, Marcos A. Nutr Clin Pinturas. (2016).

## Sariak eta aintzatespenak 
* Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko ohorezko irakaslea Immunologia Departamentuan (Medikuntza Fakultatea) eta Nutrizio eta Elikadura Zientzietan (Farmazia Fakultatea).

* 2011n Kataluniako Farmaziako Errege Akademiako Akademiko Urgazle bihurtu zen.
* 2018an, Farmazialarien Elkargo Ofizialen Kontseilu Nagusiaren domina jaso zuen ibilbide profesionalari dagokionez.
* 2022an Farmaziako Errege Akademia Nazionaleko Akademiko Numerario izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rita Harradence

**Rita Harriet Harradence** (Bexley, Hegoaldeko Gales Berria, 1915eko irailaren 16a –Sussex, 2012ko azaroaren 6a) australiar biokimikari aitzindaria izan zen penizilaminaren eta esteroideen sintesian eta kolesterolaren biosintesian parte hartzen zuten molekulen estereokimikan.

## Biografia 
Rita Harriet Harradence Bexleyn jaio zen, Hegoaldeko Gales Berrian, 1915eko irailaren 16an, Walter Charles Harradence eta Ethel Harriet Todden alaba. Bi neba zituen, Arthur eta Edward. Aita zurgina zuen eta ama jostuna denda batean. St. George Girls High Schoolera joan zen, neskentzako eskola akademiko selektiboa, non bera nabarmentzen zen, batez ere matematiketan. 1933an matrikulatu zenean, Hegoaldeko Gales osoko lehen postua lortu zuen kimikan. Matematikan ere lehen ohoreak jaso zituen, eta nabarmenak ingelesean, frantsesean, latinen eta mekanikan, estatuko ikasle onenetakoa izanik.

Harradencek kimika ikasteko estatuko beka bat irabazi zuen Sydneyko Unibertsitatean. Han zegoela, John Cornforth ezagutu zuen, kimikako ikaskide bat bera baino maila bat beheragokoa. Claisen ontzi bat apurtu zuen, eta Cornforthek, beirari putz egiten trebea zela eta, sopletea erabiliz haustura konpondu zuen.  Hobeto ezagutu zuten elkar, eta denbora eman zuten asteburuetan Mendi Urdinetan mendi ibilaldiak egiten. Bigarren Mundu Gerrak eztanda egin zuen Indiako Ozeanoa zeharkatzen ari zirela. Behin Oxforden, biek egin zuten lan beren doktoregoetan. Harradencek Somerville Collegen idatzi zuen bere tesia, Robinsonen begiradapean, "Zetona ziklikoen sintesia hormona sexualen inguruan" gaiari buruz. Robinsonek penizilamina sintetizatzen izan zituen Harradence eta Cornforth.

Kimikako ikerketa-postu gutxi zeuden Australian gerraosteko lehen urteetan, eta Erresuma Batuan geratu ziren. Robinsonek lana aurkitu zien Hampsteadeko Medikuntza Ikerketarako Institutu Nazionalean, eta gero Mill Hillen. Han, Harradencek Oxforden estereokimikari buruz hasitako ikerketarekin jarraitu zuen, kolesterolaren biosintesian inplikatutako molekulen forma ikertuz. 1946an bigarren semea izan ondoren lana utzi zuen, baina 1947an itzuli zen, lanaldi partzialean. Ohorezko doktoretza jaso zuen Sussexeko Unibertsitatean, Bere senarrak, hiru semek, bi bilobak eta lau birbilobak biziraun zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henningsvær estadioa

**Henningsvær estadioa**, Norvegiako Henningsvær herrian dagoen futbol estadio bat da, Nordland konderrian.

500 lagun inguruentzako edukiera du.
Qeqertarsuaq

**Qeqertarsuaq**, Groenlandiako Qeqertalik udalerrian dagoen herri eta portu bat da, Disko uhartea.

1773an sortua izan zen eta 2020ean 839 biztanle zituen.

## Etimologia 
Qeqertarsuaq izenak "uharte handi" esan nahi du groenlandieraz.

## Kanpo estekak
Ernest Pohl estadioa

**Ernest Pohl estadioa**,  edo **Górnik Zabrze estadioa**, Poloniako Zabrze udalerrian dagoen futbol estadio bat da, Silesia eskualdean. Górnik Zabrze taldearen jokalekua da.

1934ko irailaren 1ean inauguratu zen eta 24.5631 lagunentzako edukiera du.
Poloniar Armadaren estadioa

**Poloniar Armadaren estadioa**,  edo **Marshall Józef Piłsudski Legia Warsawa estadioa**, Poloniako Zabrze udalerrian dagoen futbol estadio bat da..Legia Warszawa taldearen jokalekua da.

1930eko abuztuaren 9an inauguratu zen eta 31.103 lagunentzako edukiera du.
Tylan Grant

**Tylan Grant** (Londres, 2002ko urriaren 9a) ingeles aktorea da, batez ere Channel 4 kateko *Hollyoaks* telesailean Phoenix Hathaway antzezteagatik ezaguna.

## Bizitza 
### Bizitza pertsonala 
Tylan Grant Londresen jaio zen David Grant abeslariaren eta Carrie Grant ahots-entrenatzailearen familian. Hiru ana-arreba ditu: Olive Gray aktorea, Arlo and Nathan.

2009an, zazpi urte zituela, Asperger sindromea (autismo mota bat) diagnostikatu zioten. Zailtasunak izan zituen ikasketetan zehar, garai hartan neurotipo horren inguruko kontzientzia gutxi zegoelako. i egunkarian argitaratutako artikulu batean idatzi zuen irakasleek ez zutela sinesten autista zenik, eta eskolan inork ez zuela ulertzen. Ziberjazarpenaren biktima ere izan da.

Grant gizon transa da eta *he/him* izenordainak erabiltzen ditu ingelesez.

### Ibilbide profesionala 
CBBC kateko *So Awkward* telesailean debutatu zuen, Greta Masters antzeztuz. 

2018an Brooke Hathawayren papare lortu zuen *Hollyoaks* telesailean. Gutxiengo etniko batekoa den eta pertsonaia autista antzeztu duen lehen ingeles telebista-aktore bihurtu zen. 2020an, Granten gurasoek telesail berean Mal eta Zoe antzeztu zuten, Brookeren haur jaioberriaren adopziozko gurasoak.

2023an, Grant gizon trans gisa armairutik irten zenean, telesaileko lan taldeak haren pertsonaiaren izena aldatu zuen Phoenix bihurtzeko.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Space Launch System

**Space Launch System** edo **SLS**, , 2011tik NASAk garatutako erabilera bakarreko jaurtiketa ibilgailu superastun bat da.

2022ko azaroaren 16an, 06:47etan UTC, Kennedy zentro espazialatik Artemis 1 deritzon lehen jaurtiketa burutu zen. SLS sistema NASAren Orion ontzia abiarazi dezakeen suziri bakarra da. Karga erabilgarrirako, bolumenerako eta irteera energiarako gaitasun handiagoa dauka beste suziriek baino; hori dela eta, misioen konplexutasuna murrizten du. 98 metro baino gehiagoko altuera du, eta eurite handiak eta orduko 136 kilometroko haizeak jasateko gai da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erabilera bakarreko jaurtiketa sistema

[thumb|Un [Delta II ELV erabilera bakarreko jaurtiketa sistemak* Dawn * ibilgailua jaurtiz, CCAFS LC-17]]
**Erabilera bakarreko jaurtiketa sistema**, espaziora karga erabilgarri bat garraiatzeko erabilera bakarreko ibilgailu bat erabiltzen duen jaurtiketa-sistema bat da.

Erabilera bakarreko sistemetan erabiltzen diren ibilgailuak behin bakarrik erabiltzeko diseinatuak izan dira (adibidez, hegaldi bakar batean deseginak dira), eta jaurtiketaren ondoren bere osagaiak ez dira berreskuratzen. Normalki, ibilgailuak suzirien bainbat etapa osatzen dituzte, ibilgailuak garaiera eta abiadura handiagoa beteganatzen duten heinean deseginak doazelarik.
Othello (1965eko filma)

**Othello** 1965eko film dramatikoa da, Stuart Burge britainiar zinemagileak zuzendu zuena. William Shakespeareren Otelo antzezlanean oinarriturik dago, eta Royal National Theatreko konpainiak antzeztua. Laurence Olivier, Maggie Smith, Joyce Redman eta Frank Finlay aktoreek Oscar sarietarako izendapenak jaso zituzten, eta bai Derek Jacobiren, bai Michael Gambonen zinemako debuta izan zen.

## Argumentua 
Aitaren nahiaren aurka, Desdemona Otelo militar mairuarekin ezkonduko da. Baina Iago alferezak ezkontza hori suntsitzea erabakiko du, eta emaztea desleial zaiola sartuko dio buruan Otelori. 

## Aktoreak 
* Laurence Olivier: Otelo
* Maggie Smith: Desdemona
* Joyce Redman: Emilia
* Frank Finlay: Iago
* Derek Jacobi: Cassio
* Robert Lang: Roderigo
* Kenneth Mackintosh: Lodovico
* Anthony Nicholls: Brabantio
* Sheila Reid: Bianca
* Edward Hardwicke: Montano
* Michael Gambon: Senataria/Soldadua/Zipretarra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Othello (1965), imdb.com
Joana Mocarzel

**Joana Santos Maia Vinagre Mocarzel** (São Paulo, 1999ko uztailaren 12a) brasildar aktorea da.

## Bizitza 
Evaldo Mocarzel zinema zuzendariaren eta Letícia Mocarzel ekoizlearen alaba da. Downen sindromea du. 2005ean, haren aitak *Do Luto a Luta* dokumentala zuzendu zuen, non Joanak parte hartu zuen. 

Hurrengo urtean Clararen papera lortu zuen *Páginas da Vida* telenobelan. Telesailaren arabera, Clara Nandaren (Fernanda Vasconcellos) alaba zen, eta ama hil zitzaionean, Helena medikuak (Regina Duarte) adoptatu zuen. Amonaren aurreiritziei aurre egin zien, baina aitonak (Marcos Caruso) eta amaren mamuak babestu zuten. 

2007an, Joana Mocarzelek omenaldia jaso zuen Brasilgo Senatu Federalean, Downen Sindromearen Nazioarteko Egunean. *Aprendendo com as diferenças* kanpainian parte hartu zuen. Urte berean 100 brasildar eragingarrienen zerrendan ere sartu zuten
* 2007: Extra de Televisão saria (haur-aktore onenaren kategorian)
* 2007: TV SIC katearen Urrezko Globoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simancasko Artxibo Orokorra

**Simancasko Artxibo Orokorra**, Espainiako Simancasko gazteluan dagoen estatu artxibo bat da, Valladolid probintziako Simancas udalerrian.

1540ean Karlos I.a Espainiakoak sortu zuen, eta Gaztelako Koroaren artxibo antzinakoena da. Juan de Herrera arkotektoak diseinatutako eraikinak Gaztelako Koroa eta haren ondorengo Espainiako Erresumaren aginteak sortutako agiri gehienak gordetzen ditu, zehazki Elisabet II.a Espainiakoaren agintealdiraino.

## Ikus, gainera 
* Simancasko gaztelua
* Indietako Artxibategi Nagusia

## Kanpo estekak
Juan de Zavala y de la Puenteren lehen gobernua

Juan de Zavala y de la Puentek 1874ko otsailaren 26an hartu zuen Espainiako Ministroen Kontseiluko presidentziaritza, ezegonkortasun politiko handiko garai batean. Bere gobernuaren ezaugarri nagusia Espainiako Lehen Errepublikaren krisiaren erdian ordena eta egonkortasuna mantentzen saiatzea izan zen.

Bere agintaldi laburrean, Zavalak Francisco Serranok oinordetutako kabinetea mantendu zuen 1874ko maiatzera arte, erradikalak eta errepublikanoak gobernutik irtetea ekarri zuen krisia gertatu zen arte. Aldi hori gune konstituzional-unionistaren sendotzeak markatu zuen, kohesio eta egonkortasun politiko handiagoa bilatuz.

## Kabinetea
Juan de Zavala y de la Puenteren bigarren gobernua

Juan de Zavala y de la Puente Espainiako Ministroen Kontseiluko presidentea izan zen 1874ko otsailaren 26tik irailaren 3ra arte. Bere agintaldi laburrean, Zavala Espainiako Lehen Errepublikako gobernuko kide izan zen, Francisco Serranoren lehendakaritzapean.

Bere gobernuaren ezaugarri nagusiak ezegonkortasun politikoa eta herrialde zatitu batean ordena mantentzeko erronkak izan ziren. Zavalak ere Gerrako Ministro kargua bete zuen 1874ko urtarrilaren 3tik ekainaren 29ra arte. Bere administrazioak zailtasun nabarmenei aurre egin zien, barne gatazkak eta hainbat fakzio politikoren presioa barne.

## Kabinetea
Israelen kontrako Iranen aire erasoa (2024ko urria)

**Israelen kontrako Iranen aire erasoa,** kode izenez **Promesa Zintzoa Operazioa II** deitua, 2024ko urriaren 1ean gertatu zen, Israel eta Hamasen arteko gerra zabaldu zenean eta Israelen Libanoko inbasioa hastearekin batera. Gaualdera, Iranek ehunka misilekin egin zion eraso Israeli. Base militar eta azpiegitura energetikoen aurka zuzendu zuen erasoa. Gutxienez, zazpi pertsona hil ziren erasootan, CNN hedabidearen arabera. Ez dago garbi Israelgo defentsa sistema zenbat misil neutralizatzeko gai ote zen, baina agerian utzi zuen Iranen abisurik gabeko erasoak erraz gainditu zuela defentsa sistema hori. 

Reuters agentziak jakinarazi zuen erasoa hiru buruzagiren hilketen mendekua hartzeko izan zela, Irango Guardia Iraultzaileko iturriak aipatuta: Hezbolako buruzagi Hassan Nasrallahrena, Hamaseko adar politikoko buruzagi izandako Ismail Haniyehrena eta Hezbolaren Irango laguntzaile militar Abbas Nilforoushanena. 

Irango atzerri ministro Abbas Araghchik jakinarazi zuen AEBei esan ziotela ez esku hartzeko Iran eta Israelen arteko gatazkan, Suitzak Teheranen duen enbaxadaren bidez helarazi ziotela erantzun egingo ziotela Israeli beren lurretan egindako atentatuengatik. Israelek eraso egiten jarraitzen badie, "are indartsuago" erantzungo zutela ohartarazi zuen Iranek. AEBko presidente Joe Bidenek esan zuen “erabat babesten” zutela Israel eta erantsi zuen eman beharreko erantzunaz hitz egingo zuela Netanyahurekin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerhardtia borealis

***Gerhardtia borealis*** *Lyophyllaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus borealis* (Basionimoa), *Tricholoma boreale*, *Lyophyllum incarnatobrunneum*, *Rhodocybe calocyboides*, *Lyophyllum serius*, *Lyophyllum boreale*, *Gerhardtia seria*, *Gerhardtia incarnatobrunnea*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, lehenengo ganbila, gero gutxi-asko zapaldua, konkordun samarra, eta pixka bat titiduna ale batzuetan. Kapelaren azala glabroa, gelifikatua, higrofanoa ez, larru kolorekoa, arre-laranja kolorekoa erdian ilunagoa. Ertz uhindua, kolore argiagoarekin, kanpoaldean ia zurixka, inbolutua ale gazteetan, gero zuzena eta soberakinekin.

**Orriak:** Nahiko trinkoak, bihurgunetsuak, adnatuak edo ia libreak, orritxo ugarirekin, zurixkak edo krema kolorekoak, ertz irregularrarekin. Espora jalkina zuria.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 5 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,8 eta 1 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, pixka bat okertua, barnehuts samarra ale zaharretan, fibrilosoa, goialdean pruinaduna, zurixka edo krema-boli kolorekoa, orrien antzekoa; maneiatzen denean tonalitate okre antzekoak hartzen ditu oinarrirantz.

**Haragia:** Zurixka eta kolorez aldatzen ez dena, pepino usaina irinarenarekin nahastua eta zapore mingotsa, leuna.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margaret Tumusiime

**Margaret Tumusiime** (1962ko ekainaren 20a) arkularia da. Uganda ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Judi Adams

**Judi Adams** (Phoenix, 1959ko uztailaren 12a) arkularia da. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stephanie Arnold

**Stephanie Arnold** (1978ko urtarrilaren 23a) arkularia da. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buckingham Park (Buckinghamshire)

**Buckingham Park**, Ingalaterrako erdialdean dagoen herri bat da, Buckinghamshire konderrian. Konderriaren hiriburua da.

2011n 1.748 biztanle zituen.