open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kuskus (gastronomia)

**Kuskusa** (; ) Magreben jatorri duen platera da, egun mundu zabalean ere prestatu eta jaten dena. Gari-semolarekin prestatzen da, haragi-zatiekin eta barazkiekin, maiz *harissa* izeneko piper-purearekin ondua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsas alpapa

**Itsas alpapa** edo **itsas medikagoa** (*Medicago marina*) *Medicago* generoko lekalea da, Mediterraneoko arroan jatorria duena. 

Euskal Herrian populazio bakan batzuk soilik aurkitzen dira eta Espezie Mehatxatuen EAEko katalogoan "galtzeko arriskuan" dauden espezieen zerrendan agertzen da.

Generoaren *Medicago* izenak grezierazko *Mēdik´ē* izenean du jatorria, horrela esaten zioten greziarrek alpapari (*Medicago sativa*). Plinio erromatar historiagilearen arabera Mediar Gerratan iritsi zen alpapa Greziara eta hortik jarri zioten izena.

Espeziearen *marina* izenak itsasertzean agertzen dela adierazten du.

## Ugalketa eta bizi zikloa 
thumb|Itsas alpaparen haziak
Landare bizikorra da. Apirila eta ekaina artean loratzen da 

Haziak epizookoriaz barreiatzen dira, hots, dituzten kako itxurako arantzakin animalien ileetara itsasten dira eta haiek sakabanatzen dituzte.

## Mehatxua 
XX. mendean Bizkaian hainbat aipamen jaso ziren: Lekeitio (Gandoger, 1917), Laida (Navarro, 1982), Laga (GUINEA, 1949), Ibarrangelu (GUINEA, 1949), Gorliz (JACA 4086.83) eta Somorrostro (JACA 4124.83). Gipuzkoan Donostian (COLMEIRO, 1886) eta Zarautzen aipatu zen. eta Zumaiako Santiago hondartzako dunetakoa soilik aurkitzen dira. Hainbat mehatxuri egin behar diete aurre; dunen berezko dinamikak eta itsas denboraleek habitataren egonkortasunean eragiten dute eta espezie inbaditzaile ugariren presentziak bizi eremua murrizten diete. Zarauzko kasuan gainera golf zelaia du alboan eta haren aktibitateak itsas alpaparen habitata asaldatzen du, bigarrenez

## Iruditegia 

Irudi:Medicago marina - Coastal medick - Sahil yoncası 02.jpg
Irudi:Medicago marina - Coastal medick - Sahil yoncası 03.jpg
Irudi:Sea Medick - Flickr - treegrow (1).jpg
Irudi:Medicago marina kz6.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elena Ibarbia

**Elena Ibarbia Jiménez** (Donostia, 1994ko abenduaren 19a) donostiar modeloa da.

Deustuko Unibertsitatean ikus-entzunezko ikaslea, 2013an *Miss World Spain* bilakatu ondoren, bost onenen artean sailkatu zen mundu mailan.

## Erreferentziak
Fiskal (argipena)

**Fiskal** hitzak adiera zenbait ditu:

* **fiskal** izenondoa, zergari eta ogasunari dagokiona adierazteko;
* zuzenbidean, **fiskala** , herri-salataritza egikaritzen duen funtzionario publikoa.
Butch Cassidy and the Sundance Kid

***Butch Cassidy and the Sundance Kid*** (euskaraz "Butch Cassidy eta Sundance Kid") 1969ko George Roy Hill estatubatuar zinema zuzendariaren filma bat da.

Bertan Mendebalde Urrunan aski ezagunak ziren Butch Cassidy (Paul Newman) eta Harry Longabaugh "Sundance Kid" (Robert Redford) bidelapurren istorioa kontatzen da, bai eta euren ustezko Boliviarako ihesaldia ere. Bertan entzun daitekeen ''Raindrops Keep Fallin' on My Head* abestiak sekulako ospea bereganatu zuen.

Filmak lau Oscar Sari irabazi zituen: Argazkigintza onenaren Oscar Saria, Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria, Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria eta Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria.

2003an Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuaren Liburutegiak Ameriketako Estatu Batuetako Filmen Erregistro Nazionalan bildu zuen, "kulturalki, historikoki, edo estetikoki nabarmena" baitzen.

## Argumentua 
Butch Cassidy (Paul Newman) eta Sundance Kid (Robert Redford) Wyoming estatuan jardun ohi duen bidelapur talde batetako buruzagiak dira, Talde Basatia, alegia. Taldeak ezaugarri nagusi bat du, euren biktimak ez dituela hiltzen. Butch antolatzailea da, Sundance aldiz ekintza gizona. Halere, garai batean basatia eta legerik gabea zen Mendebalde Urruna zibilizatzen hasia da, eta taldeak tren baten lapurreta egiten ari denean, euren atzetik doan gizon armatuez osatutako talde batekin topo egiten dute. Butch eta Sundancek mendi, ibai eta herrietan barna euren jarraitzaileetatik ozta-ozta ihes egitea lortzen dute. Azkenean haiengandik ihes egitea lortzen dutenean, zortez Sundancen neskalaguna den Ettaren (Katharine Ross) etxean babes hartu eta Butchi ideia bat bururatuko zaio: Boliviara joatea.

## Aktoreak 
* Paul Newman: Butch Cassidy
* Robert Redford: Sundance Kid
* Katharine Ross: Etta Place
* Strother Martin: Percy Garris
* Henry Jones: Bike Salesman
* Jeff Corey: Bledsoe
* George Furth as Woodcock sheriffa
* Cloris Leachman: Agnes
* Ted Cassidy: Harvey Logan
* Kenneth Mars: Marshal
* Donnelly Rhodes: Macon
* Jody Gilbert: Treneko emakume handikotea
* Timothy Scottas: Berriemalea
* Don Keefer: Suhiltzailea
* Charles Dierkop: Flat Nose Curry
* Pancho Córdova: Bankuko zuzendaria
* Nelson Olmsted: Argazkilaria

## Soinu Banda 
* The Sundance Kid
* *Raindrops Keep Fallin' on My Head''
* Not Goin' Home Anymore
* South American Getaway
* On A Bicycle Built For Joy
* Come Touch The Sun
* The Old Fun City
* Not Goin' Home Anymore (reprise)

## Kanpo estekak 
* *Butch Cassidy and the Sundance Kid* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Garaizka beltz

**Garaizka beltza** (*Asplenium adiantum-nigrum*) Asplinoaren familiako iratzea da. Harrietan, paretetan, eta lurrean hazten da, Europako lurralde epeletan batez ere.

## Ezaugarriak 
Zurtoina 10-40 cm luze izan daiteke.

Hostoak berde ilunak eta distiratsuak dira. Txortena orriz bezain luzea edo luzeagoa izan daiteke. 15 hostoxka pare dute, behin edo bitan pinatu-zatituak, behealdekoak zuzenak edo gutxi okertuak. Lerro-itxurako soroak dituzte, elkarrengana arin hurbilduz.

Batez ere harkaitz eta hormetan bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xardin-belar hori

**Xardin-belar horia** (*Asplenium ceterach*) Asplinoaren familiako iratzea da, mendebaldeko eta erdialdeko Europan jatorria duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsas xardin-belar

**Itsas xardin-belarra** (*Asplenium viride*) Asplinoaren familiako iratzea da, Europako kostaldetan jatorria duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xardin-belar beltz

**Xardin-belar beltza** (*Asplenium trichomanes*) Asplinoaren familiako iratzea da, mundu osoko eskualde epeletan jatorria duena.

## Azpiespezieak 
* *Asplenium trichomanes* subsp. *trichomanes*
* *Asplenium trichomanes* subsp. *quadrivalens*
* *Asplenium trichomanes* subsp. *pachyrachis* (syn. *Asplenium csikii*)
* *Asplenium trichomanes* subsp. *coriaceifolium* (syn. *Asplenium azomanes*)
* *Asplenium trichomanes* subsp. *hastatum*
* *Asplenium trichomanes* subsp. *inexpectans*
* *Asplenium trichomanes* subsp. *maderense*
* *Asplenium trichomanes* nothosubsp. *staufferi* (*pachyrachis* × *quadrivalens*).
* *Asplenium trichomanes* nothosubsp. *barraraense* (*coraceifolium* × *quadrivalens*).
* *Asplenium trichomanes* nothosubsp. *lovisianum* (*hastatum* × *quadrivalens*).
* *Asplenium trichomanes* nothosubsp. *moravicum* (*hastatum* × *pachyrachis*).
* *Asplenium trichomanes* nothosubsp. *melzeranum* (*hastatum* × *inexpectans*).
* *Asplenium trichomanes* nothosubsp. *melzeri* (*quadrivalens* × *inexpectans*).
* *Asplenium trichomanes* nothosubsp. *tadei-reichsteinii* (*pachyrachis* × *inexpectans*).
* *Asplenium trichomanes* nothosubsp. *lusaticum* (*trichomanes* × *quadrivalens*).
* *Asplenium trichomanes* nothosubsp. *malacitense* (*coraceifolium* × *inexpectans*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Funtzionario

**Funtzionarioa**, **funtzionario publikoa**, **administrazioko enplegatua** edo **gobernamenduko langilea** estatuko administrazio publikoan eta gobernuan lan egiten duen langile mota bat da, lehiaketaz, hautaketaz edo zuzeneko izendapenez aukeratua eta estatus berezia izaten duena beste langileen aldean, hala nola lanpostu finkoa, lan-kondizio eta kondizio ekonomiko hobeak eta beste lanpostu batean aritzeko bateraezintasunak.

## Kanpo estekak
Xardin-belar

**Xardin-belarra** edo **garaizka** (*Asplenium*) Polypodiales ordenako zenbait iratzeren izena da. Xardin-belarrak mordoan, eta leku hezeetan edo horma zaharretan hazten dira; xardin-belar beltza (*Asplenium trichomanes*) ez da leku hezeetan hazten. Gingil edo orri txiki biribilez osatutako hostoak dituzte. Xardin-belar beltzaz gainera, xardin-belar horia (*Asplenium ceterach officinarum*) eta xardin-belar berdea (*Asplenium viride*) dira ezagunak.

## Espezie hautatuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orein-mihi

**Orein-mihia** (*Asplenium scolopendrium*) Asplinoaren generoko iratzea da, 45 cm inguru luzea, sustrai-sendoa eta zurtoingabea. Sustraiak, eta mordoan hazten diren hainbat hosto luzek, mihi egitura dutenek, osatzen dute orein-mihia. Berde argiak, distiratsuak eta larrukarak izaten ditu hostoak. Basoetan, hormetan eta aintzira inguruetan hazten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gekko

***Gekko*** Squamata barruan sailkatzen den narrasti genero bat da, Gekkonidae familiakoa. Asiako hegoaldean eta Ozeanian bizi dira, gune hezeetan eta basoetan.

Gehienak intsektiboroak dira, nahiz eta batzuetan fruituak eta ugaztun txiki zein narrasti txikiak ere jaten dituzten.

Batez ere zuhaitzetan bizi dira, eta behatz itsaskorrak dituzte, edozein gainazal igotzea baimentzen diena.

## Espezieak 
Honako espezieak ezagutzen dira:
* *Gekko albofasciolatus* Günther, 1867
* *Gekko athymus* Brown & Alcala, 1962
* *Gekko auriverrucosus* Zhou & Liu, 1982
* *Gekko badenii* Shcherbak & Nekrasova, 1994
* *Gekko canaensis* Ngo & Gamble, 2011
* *Gekko canhi* Rösler, Nguyen, Van Doan, Ho, Nguyen & Ziegler, 2010
* *Gekko carusadensis* Linkem, Siler, Diesmos, Sy & Brown, 2010
* *Gekko chinensis* (Gray, 1842)
* *Gekko coi* Brown, Siler, Oliveros, Diesmos & Alcala, 2011
* *Gekko crombota* Brown, Oliveros, Siler & Diesmos, 2008
* *Gekko ernstkelleri* Rösler, Siler, Brown, Demeglio & Gaulke, 2006
* *Gekko gecko* (Linnaeus, 1758)
* *Gekko gigante* Brown & Alcala, 1978
* *Gekko grossmanni* Günther, 1994
* *Gekko hokouensis* Pope, 1928
* *Gekko japonicus* (Schlegel, 1836)
* *Gekko kikuchii* (Oshima, 1912)
* *Gekko lauhachindai* Panitvong, Sumontha, Konlek & Kunya, 2010
* *Gekko melli* (Vogt, 1922)
* *Gekko mindorensis* Taylor, 1919
* *Gekko monarchus* (Schlegel, 1836)
* *Gekko nutaphandi* Bauer, Sumontha & Pauwels, 2008
* *Gekko palawanensis* Taylor, 1925
* *Gekko palmatus* Boulenger, 1907
* *Gekko petricolus* Taylor, 1962
* *Gekko porosus* Taylor, 1922
* *Gekko reevesii* (Gray, 1831)
* *Gekko romblon* Brown & Alcala, 1978
* *Gekko rossi* Brown, Oliveros, Siler & Diesmos, 2009
* *Gekko russelltraini* Ngo Van Tri, Bauer, Wood, & Jl Grismer, 2009
* *Gekko scabridus* Liu & Zhou, 1982
* *Gekko scientiadventura* Rösler, Ziegler, Vu, Herrmann & Böhme, 2004
* *Gekko shibatai* Toda, Sengoku, Hikida & Ota, 2008
* *Gekko siamensis* Grossmann & Ulber, 1990
* *Gekko similignum* Smith, 1923
* *Gekko smithii* Gray, 1842
* *Gekko subpalmatus* (Günther, 1864)
* *Gekko swinhonis* Günther, 1864
* *Gekko taibaiensis* Song, 1985
* *Gekko takouensis* Ngo & Gamble, 2010
* *Gekko tawaensis* Okada, 1956
* *Gekko taylori* Ota & Nabhitabhata, 1991
* *Gekko truongi* Phung & Ziegler, 2011
* *Gekko verreauxi* Tytler, 1865
* *Gekko vertebralis* Toda, Sengoku, Hikida & Ota, 2008
* *Gekko vietnamensis* Sang, 2010
* *Gekko vittatus* Houttuyn, 1782
* *Gekko wenxianensis* Zhou & Wang, 2008
* *Gekko yakuensis* Matsui & Okada, 1968

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gekkonidae

**Gekkonidae** oro har, **gekko** izena hartzen duten narrastiez osatutako narrasti ezkatatsu familia bat da. Mundu osoko ingurune epel eta tropikaletan aurki daitezke. Izena *Gekko gecko* espeziearen soinutik dator, malayeran ematen zaion izen onomatopeikoa da. 1.050 espezie izendatu dira, gehienak Gekkoninae azpifamilian.

## Generoak 
## Kanpo estekak
Gekko albofasciolatus

***Gekko albofasciolatus*** *Gekko* generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera 
* Gekko
* Gekkonidae
Horma-erruda

**Horma-erruda** (*Asplenium ruta-muraria*) Asplinoaren generoko iratzea da, Europan eta ekialdeko Ipar Amerikan jatorria duena.

## Ezaugarriak 
Zurtoina 5-15 cm luze izan daiteke.

Hostoen txortenak berdeak dira, oinaldean ilunagoak. Hostoxkak oinaldean falka-itxurakoak dira eta lakain erronboidalak haizemaile-itxurakoak. Lerro-itxurako soroak dituzte. Hostoen ingerada gutxi gorabehera hirukia da.

Harkaitzetako arraiduretan eta hormetan bizi da batez ere.

## Kanpo estekak
Polypodiaceae

**Polypodiaceae** edo **polipodiazeo** polipodialen ordenako izen bereko familiako iratzeez esaten da. 1.050 bat iratze mota biltzen dira familia honen baitan. Mundu guztian daude zabalduak. Belar itxurakoak dira gehienak; zuhaitz itxurakoak oso bakanak dira.

## Filogenia 
Hona hemen harreman filogenikoak.

## Genero hautatuak 

* *Acrosorus*
* *Adenophorus*
* *Aglaomorpha*
* *Arthromeris*
* *Belvisia*
* *Calymmodon*
* *Campyloneurum*
* *Caobangia*
* *Ceradenia*
* *Christiopteris*
* *Chrysogrammitis*
* *Cochlidium*
* *Colysis*
* *Ctenopteris*
* *Dicranoglossum*
* *Dictymia*
* *Drymotaenium*
* *Drynaria*
* *Enterosora*
* *Goniophlebium*
* *Grammitis*
* *Gymnogrammitis*
* *Kaulinia*
* *Kontumia*
* *Lecanopteris*
* *Lellingeria*
* *Lemmaphyllum*
* *Lepisorus*
* *Leptochilus*
* *Leucotrichum*
* *Lomaria*
* *Loxogramme*
* *Luisma*

* *Marginariopsis*
* *Melpomene*
* *Microgramma*
* *Microphlebodium*
* *Micropolypodium*
* *Microsorum*
* *Myrmecophila*
* *Neocheiropteris*
* *Neurodium* 
* *Niphidium*
* *Pecluma* 
* *Phlebodium* 
* *Phymatoides*
* *Phymatosorus*
* *Platycerium*
* *Pleopeltis*
* *Pleopodium*
* *Pleurosoriopsis*
* *Podosorus*
* *Polypodiodes*
* *Polypodium*
* *Prosaptia*
* *Pseudocolysis*
* *Pyrrosia*
* *Scleroglossum*
* *Selliguea*
* *Serpocaulon*
* *Solanopteris*
* *Synammia*
* *Terpsichore*
* *Themelium*
* *Thylacopteris*
* *Zygophlebia*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Horma-belar

**Horma-belarra**, **odol-belarra** edo **pareta-belarra** Urticaceae familiako *Parietaria* generoko landare belarkara da. *Parietaria* generoak belar landareak, urterokoak edo bizikorrak hartzen ditu bere baitan, gehienetan ile gurutzatuak dituztenak eta hosto txandakatuak, txortendunak, osoak eta brakteaz inguraturiko loreak, zimatan edo hosto oineko glomeruluetan bilduak. Eskualde bero eta epeletako 15 bat mota hartzen ditu bere baitan. Antzinako medikuntzan horma-belar sendagarria gernu eragile gisa erabilia izan zen, % 1eko infusioan.

## Espezie hautatuak 
Generoak 20–30 espezie inguru ditu:
* *Parietaria alsinifolia* Delile
* *Parietaria australis* (Nees) Blume
* *Parietaria cardiostegia* Greuter
* *Parietaria cretica* L.
* *Parietaria debilis* G.Forst.
* *Parietaria diffusa* Mert. & W.D.J.Koch
* *Parietaria filamentosa* Webb & Berthel.
* *Parietaria floridana* Nutt.
* *Parietaria hespera* B.D.Hinton
* *Parietaria judaica* L.
* *Parietaria laxiflora* Engl.
* *Parietaria lusitanica* L.
* *Parietaria mauritanica* Durieu
* *Parietaria micrantha* Ledeb.
* *Parietaria officinalis* L. (horma-belar sendagarria)
* *Parietaria pensylvanica* Muhlenb. ex Willd.
* *Parietaria praetermissa* B.D.Hinton
* *Parietaria ruwenzoriensis* Cortesi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polypodiidae

**Iratze leptosporangiatuak** munduan egun dagoen iratze talderik handiena da, guztira 9000 espezie dituena. Batzutan **Polypodiidae** azpiklasean, baina gehienetan Pteridopsida edo Polypodiopsida klasetan, sailkatzen dituzte.

Polipodiopsidoei benetako iratze ere deitzen zaie psilopsidoetatik bereizteko. Polipodiopsidoen klaseko landareak edo benetako iratzeak Karboniferoan sortu ziren, orain 260 mila milioi urte inguru, eta 25 mila milioi urtean munduko baso gehienak iratze mota horiez estaliak egon ziren. Egituraz gaur ezagutzen diren iratzeen antzekoak ziren, baina askok zuhaitz itxura zuten. Bizi diren polipodiopsido motak (10.000 inguru mota ezagutzen dira) lau ordenatan biltzen dira; ordena horietan ezagunena eta bere baitan iratze mota gehien biltzen dituena polipodialena da. Polipodiopsidoak esporaz ugaltzen dira.

## Sailkapena 
Hane hemen Smithek 2006an eta Christenhuszek 2011n proposaturiko sailkapena:

* Ordena: **Osmundales**
** Familia: Osmundaceae
* Ordena: **Hymenophyllales**
** Familia: Hymenophyllaceae (tartean Trichomanaceae)
* Ordena: **Gleicheniales**
** Familia: Gleicheniaceae (tartean Dicranopteridaceae, Stromatopteridaceae)
** Familia: Dipteridaceae (tartean Cheiropleuriaceae)
** Familia: Matoniaceae
* Ordena: **Schizaeales**
** Familia: Lygodiaceae
** Familia: Anemiaceae (tartean Mohriaceae)
** Familia: Schizaeaceae
* Ordena: **Salviniales**
** Familia: Marsileaceae (tartean Pilulariaceae)
** Familia: Salviniaceae (tartean Azollaceae)
* Ordena: **Cyatheales**
** Familia: Thyrsopteridaceae
** Familia: Loxsomataceae
** Familia: Culcitaceae
** Familia: Plagiogyriaceae
** Familia: Cibotiaceae
** Familia: Cyatheaceae (tartean Alsophilaceae, Hymenophyllopsidaceae)
** Familia: Dicksoniaceae (tartean Lophosoriaceae)
** Familia: Metaxyaceae
* Ordena: **Polypodiales**
** Familia: Lonchitidaceae
** Familia: Lindsaeaceae
** Familia: Saccolomataceae
** Familia: Cystodiaceae
** Familia: Dennstaedtiaceae (tartean Hypolepidaceae, Monachosoraceae, Pteridiaceae)
** Familia: Pteridaceae (tartean Acrostichaceae, Actiniopteridaceae, Adiantaceae, Anopteraceae, Antrophyaceae, Ceratopteridaceae, Cheilanthaceae, Cryptogrammaceae, Hemionitidaceae, Negripteridaceae, Parkeriaceae, Platyzomataceae, Sinopteridaceae, Taenitidaceae, Vittariaceae)
** Familia: Diplaziopsidaceae
** Klado: **eupolypods II**
*** Familia: Cystopteridaceae
*** Familia: Aspleniaceae
*** Familia: Hemidictyaceae
*** Familia: Thelypteridaceae
*** Familia: Rhachidosoraceae
*** Familia: Woodsiaceae
*** Familia: Onocleaceae
*** Familia: Blechnaceae (tartean Stenochlaenaceae)
*** Familia: Athyriaceae
** Klado: **eupolypods I**
*** Familia: Dryopteridaceae (tartean Aspidiaceae, Bolbitidaceae, Elaphoglossaceae, Hypodematiaceae, Peranemataceae)
*** Familia: Lomariopsidaceae
*** Familia: Nephrolepidaceae
*** Familia: Tectariaceae
*** Familia: Oleandraceae
*** Familia: Davalliaceae
*** Familia: Polypodiaceae (tartean Drynariaceae, Grammitidaceae, Gymnogrammitidaceae, Loxogrammaceae, Platyceriaceae, Pleurisoriopsidaceae)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Horma-belar sendagarri

**Horma-belar sendagarria** (*Parietaria officinalis*), **pareta-belarra** ere izendatua, *Parietaria* generoko landare belarkara da. Urticaceae landare-familian sailkatzen da.

Erdi eta beheko Europan, Afrikako iparraldean eta ekialdeko Asian zehar hedatzen da. Oso ohikoa da horma zaharretan.

Landare honen izena latinetik dator (*paries* = horma, murrua).

## Ezaugarriak 
Landare belarkara eta hosto iraunkorrekoak. Zurtoina gorri kolorekoa da, eta 70 cm inguruko garaiera, gehienez, badu. Hostoek berde kolore iluna dute, peziolatuak, iletsuak azpialdean. Loreak berdeak dira, batzuetan arrosa kolorekoak ere, eta martxotik urrira arte irauten dute. Landare berean ar loreak, eme loreak eta lore hermafroditoak daude.

Landare honen polena alergia eragiten dio hainbat pertsonari.

## Erabilera terapeutikoa 
Pareta-belarrak taninoak, flabonoideak, muzilagoak, azido glikolikoa, oxalato kaltzikoa eta potasio nitratoa ditu.

Ezaugari diuretikoak ditu, txizagura eragiten du. Horregatik harri edo kalkuluen aurkako terapeutikoan erabiltzen da.

Gibeleko gaitzak sendatzen laguntzen omen du (hepatitis, zirrosi...). Euskal Herriko medikuntza tradizionalak belar honek gibelarentzako dituen onurak azpimarratzen baditu ere, medikuntza klasikoak landare honen ezaugarri sendagarriak ez ditu abalatzen.

Ezaugarri anti-inflamatorioak omen ditu. Era topikoan ere zauriak eta makadurak tratatzeko erabiltzen da.

Erabiltzeko orduan %1eko infusioan prestatzen da (10 gr/litroko) Ezti-ura egiteko ere erabiltzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FC Spartak Trnava

[thumb|250px|[PFC Levski Sofia|Levski Sofiaren aurkako partida Europako txapelketan.]]
**FC Spartak Trnava** Eslovakiako futbol talde ezaguna da, Trnava hirikoa. Txekoslovakiako futbol liga eta kopa bosna aldiz irabazi zituen.

## Historia 
1923an sortu zen *TSS Trnava* taldea hirian zeuden Šk Čechie eta ČšŠk taldeak batzean. 1952an gaur egungo izena hartu zuen.

1966an Anton Malatinský entrenatzailea fitxatu zuen eta bearekin hasi zen "urrezko aroa". 1967an lortu zuen orain arteko titulurik esanguratsuena, Mitropa Kopa hain zuzen ere. 1975 artean Txekoslovakiako 5 liga eta lau kopa eskuratu zituen eta honetaz gain 1969an Europako Kopako finalerdietara iritsi zen. Amsterdamgo Ajaxek utzi zuen finalik gabe. Txekoslovakiako garaiko azken titulua 1986ko Kopa izan zen.

Eslovakiako ligan hiru aldiz izan da bigarrena eta 2018an lortu du bere aurreneko Liga irabaztea. Kopan 1998koa irabazteaz gain beste lau aldiz izan da finalean, azkenengoa 2010an.

## Palmaresa 
### Eslovakian: 6 
* Liga (1): 2018.
* Kopa (4): 1998, 2019, 2022, 2023.
* Eslovakiako Superkopa (1): 1998.

### Txekoslovakian: 10 
* Liga (5): 1968, 1969, 1971, 1972, 1973.
* Kopa (5): 1951, 1967, 1971, 1975, 1986.

### Nazio artean: 1 
#### Europako Kopa 
* finalerdiak 1969an.
#### Mitropa Kopa 
* Txapelduna (1): 1967

## Kanpo estekak 
*  webgunea
Garaizka arrunt

**Garaizka arrunta** (*Adiantum capillus-veneris*) Pteridaceae familiako iratze-mota da, iparralderako horma ospeletan hazten dena. Hosto-txortenak mehe luzeak, kolorez beltzak izaten ditu, ilearen antzekoak, puntan hosto-txiki berde biribil asko dutenak. Kareki ugariko lurra den leku hezeetan hazten da, zingira bazterretan eta ura darien harkaitzetan batez ere. Tropikoko eta beste eskualde epeletako lurraldeetan ere hazten da. Jarabea egiteko, eta herri sendagintzan eztula sendatzeko erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polypodiales

**Polypodiales** edo **polipodialak** Polipodiopsidoen klaseko izen bereko ordenako landareez esaten da. 10 familia biltzen dira polipodialen baitan. Familia horietan ezagunenak eta landare mota gehien biltzen dituztenak polipodiazeoena, ziateazeoena eta aspleniazeoena dira. Iratze mota ezagun asko ordena honetakoak dira.

## Familiak 
Hona hemen familien sailkapena:
* Saccolomataceae Doweld & Reveal 2008
* Lonchitidaceae C.Presl ex M.R.Schomb. 1848
* Cystodiaceae J.R.Croft 1986
* Lindsaeaceae C.Presl ex M.R.Schomb. 1848
* Pteridaceae E.D.M.Kirchn. 1831
** *Cryptogrammoideae* subfamilia S.Linds. 2009 (=) Cryptogrammaceae Pic. Serm. 1963
** *Ceratopteridoideae* subfamilia (J.Sm.) R.M.Tryon 1986 (=) Ceratopteridaceae Underw. 1900
** *Pteridoideae* subfamilia C.Chr. ex Crabbe, Jermy & Mickel 1975
** *Cheilanthoideae* subfamilia W.C.Shieh 1973 (=) Cheilanthaceae B.K.Nayar 1970
** *Vittarioideae* subfamilia (C.Presl) Crabbe, Jermy & Mickel 1975 (=) *Adiantoideae* (C.Presl) R.M.Tryon 1986
* Dennstaedtiaceae Lotsy 1909

**Eupolypods II**
* Cystopteridaceae Schmakov 2001
* Rhachidosoraceae X.C.Zhang 2011
* Diplaziopsidaceae X.C.Zhang & Christenh. 2011
* Aspleniaceae Newman 1840
* Hemidictyaceae Christenh. 2011
* Thelypteridaceae Pic.Serm. 1970
* Woodsiaceae Herter 1949
* Onocleaceae Pic.Serm. 1970
* Blechnaceae Newman 1844
* Athyriaceae Alston 1956

**Eupolypods I**
* Hypodematiaceae Ching 1975
* Dryopteridaceae Herter 1949
** *Dryopteridoideae* subfamilia B.K.Nayar 1970
** *Elaphoglossoideae* subfamilia (Pic.Serm.) Crabbe, Jermy & Mickel 1975 (=) Elaphoglossaceae Pic.Serm.
* Lomariopsidaceae Alston 1956
* Nephrolepidaceae Pic.Serm. 1975
* Tectariaceae Panigrahi 1986
* Oleandraceae Ching ex Pic.Serm. 1965 (=) *Olandraceae*
* Davalliaceae M.R.Schomb. 1848
* Polypodiaceae J.Presl & C.Presl 1822
** *Loxogrammoideae* subfamilia H.Schneid. 2011
** *Drynarioideae* subfamilia Crabbe, Jermy & Mickel 1975
** *Platycerioideae* subfamilia B.K.Nayar 1970
** *Microsoroideae* subfamilia B.K.Nayar 1970
** *Polypodioideae* subfamilia B.K.Nayar 1970

## Filogenia 
Hona hemen harreman filogenikoak:
{{klado|style=font-size:90%;line-height:100%
|label1=**Polypodiales**
|1={{klado
   |1=
   |2=
   }}
}}

## Familia zaharkituak 
* Drynariaceae - egun Polypodiaceaeren barnean
* Grammitidaceae - egun Polypodiaceaeren barnean
* Gymnogrammitidaceae - egun Polypodiaceaeren barnean
* Loxogrammaceae - egun Polypodiaceaeren barnean
* Nephrolepidaceae - egun Lomariopsidaceaeren barnean
* Platyceriaceae - egun Polypodiaceaeren barnean
* Pleursoriopsidaceae - egun Polypodiaceaeren barnean
* Vittariaceae - egun Pteridaceaeren barnean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atractus apophis

***Atractus arangoi*** *Atractus* generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dipsadidae

## Kanpo estekak
Eremias

***Eremias*** Sauriaren barruan sailkatzen den narrasti txikiz osatutako genero bat da. Eurasiako hegoaldean bizi dira.

## Espezieak 
* *Eremias acutirostris* (Boulenger, 1887)
* *Eremias afghanistanica* Böhme & Scerbak, 1991
* *Eremias andersoni* Darevsky & Szczerbak, 1978
* *Eremias argus* Peters, 1869
* *Eremias arguta* (Pallas, 1773)
* *Eremias aria* Anderson & Leviton, 1967
* *Eremias brenchleyi* Günther, 1872
* *Eremias buechneri* Bedriaga, 1906
* *Eremias cholistanica* Baig & Masroor, 2006
* *Eremias fasciata* Blanford, 1874
* *Eremias grammica* (Lichtenstein, 1823)
* *Eremias intermedia* (Strauch, 1876)
* *Eremias kavirensis* Mozaffari & Parham, 2007
* *Eremias kokshaaliensis* Eremchenko & Panfilov, 1999
* *Eremias lalezharica* Moravec, 1994
* *Eremias lineolata* (Nikolsky, 1897)
* *Eremias montanus* Rastegar-Pouyani & Rastegar-Pouyani, 2001
* *Eremias multiocellata* Günther, 1872
* *Eremias nigrocellata* Nikolsky, 1896
* *Eremias nikolskii* Bedriaga, 1905
* *Eremias novo* Rastegar-Pouyani & Rastegar-Pouyani, 2006
* *Eremias papenfussi* Mozaffari, Ahmadzadeh & Parham, 2011
* *Eremias persica* Blanford, 1875
* *Eremias pleskei* Bedriaga, 1905
* *Eremias przewalskii* (Strauch, 1876)
* *Eremias quadrifrons* (Strauch, 1876)
* *Eremias regeli* Bedriaga, 1905
* *Eremias scripta* (Strauch, 1867)
* *Eremias strauchi* Kessler, 1878
* *Eremias stummeri* Wettstein, 1940
* *Eremias suphani* Basoglu & Hellmich, 1968
* *Eremias szczerbaki* Jeriomtschenko, Panfilow & Zarinenko, 1992
* *Eremias velox* (Pallas, 1771)
* *Eremias vermiculata* Blanford, 1875
* *Eremias yarkandensis* Blanford, 1875

## Kanpo estekak
Calamaria abramovi

***Calamaria banggaiensis*** *Calamaria* generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Colubridae

## Kanpo estekak
Cnemaspis

***Cnemaspis*** Gekkonidae familiako narrasti genero bat da. Asiako hegoaldean eta hego-ekialdean bizi dira eta Afrika subsahariarrean.

## Espezieak 
## Kanpo estekak
Les Cabannes

**Les Cabannes** leku batzuetako izena da; deitura ere bihurtua da.

* Les Cabannes (Ariège) Ariègeko hiriburua da.
* Les Cabannes (Tarn) Tarnko hiriburua da.
* Cabannes Rodanoren Ahoakko hiriburua da.

## Ikusi ere 
* Cabanes
* Cabanès
* Cabana
* Cabanas
* Cabañas
Plater (argipena)

**Plater** hitzak adiera zenbait ditu:

* platera, janariak bertatik jateko erabiltzen den ontzia;
* sukaldaritzan, platera, janari-prestakina, plater izeneko ontzian jartzen dena;
* mekanikan, platera, bizikleta eta antzeko gailuetan hortzak dituen diskoa, katearen bitartez pinoiarekin batera funtzionatzen duena.
* Disko gogorraren platera, ordenagailuen disko gogorrak datuak biltzeko duen platera. 

Pertsonaia zenbaiten abizena ere bada:

* Emilia Plater, XIX. mendeko poloniar iraultzailea.
Cnemaspis alantika

***Cnemaspis alantika*** *Cnemaspis* generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gekkonidae

## Kanpo estekak
Haritz-iratze

**Haritz-iratzea** (*Polypodium*) benetako iratzeen genero bat da, 75–100 espezie osaturik.

## Espezie hautatuak 
* *Polypodium abitaguae*
* *Polypodium alfredii*
* *Polypodium amorphum* Suksdorf
* *Polypodium appalachianum* Haufler & Windham
* *Polypodium argyrolepis*
* *Polypodium asterolepis* Baker
* *Polypodium billardieri*
* *Polypodium californicum* Kaulf.
* *Polypodium calirhiza*
* *Polypodium cambricum* L. (= *P. australe* Fée)
* *Polypodium chionolepis*
* *Polypodium decumanum*
* *Polypodium excavatum* Roxb.
* *Polypodium exiguum*
* *Polypodium feei* (Bory) Mett.
* *Polypodium × font-queri* (*P. cambricum* × *P. vulgare*)
* *Polypodium formosanum* Baker
* *Polypodium furfuraceum* Schltdl. & Cham.
* *Polypodium glycyrrhiza* D.C.Eaton
* *Polypodium hesperium* Maxon
* *Polypodium incanum*
* *Polypodium × incognitum*
* *Polypodium interjectum* Shivas
* *Polypodium latissimum*
* *Polypodium lepidopteris* (Langsd. & Fisch.) Kunze
* *Polypodium macaronesicum* Bobrov
* *Polypodium × mantoniae* (*P. interjectum* × *P. vulgare*)
* *Polypodium mindense*
* *Polypodium mixtum*
* *Polypodium nigrescens* Blume
* *Polypodium nipponicum*
* *Polypodium percussum*
* *Polypodium phymatodes* L.
* *Polypodium piligerum*
* *Polypodium punctatum* Thunb. ex Murray
* *Polypodium pustulatum*
* *Polypodium pycnocarpum* C.Chr.
* *Polypodium quitense*
* *Polypodium rimbachii*
* *Polypodium × rothmaleri* (*P. cambricum* × *P. interjectum*)
* *Polypodium saximontanum* Windham
* *Polypodium scouleri* Hooker & Greville
* *Polypodium scutulatum*
* *Polypodium segregatum*
* *Polypodium sibiricum* Sipliv.
* *Polypodium triseriale* Swartz
* *Polypodium virginianum* L.
* *Polypodium vulgare*
* *Polypodium xalapense*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iratze ar

**Iratze arra** (*Dryopteris filix-mas*) Dryopteridaceae familiako iratze-mota da, Ipar Hemisferioko eskualde epeletan jatorria duena. Iratze arruntak baino hosto handiagoak eta gider-gorriak dituen landarea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iratze arrunt

**Iratze arrunta** edo **garo arrunta** (latinez: *Pteridium aquilinum*) Dennstaedtiaceae familiako iratze-mota da, hemisferio bietako eskualde epeletan eta tropikaletan jatorria duena. Euskal Herrian aise aurkitzen da.

## Ezaugarriak 
Landarearen zurtoina 30-200 cm garai izan daiteke.

Hostoak ingerada hirukikoak dira, pitin bat larrukarak, azpialde ez leuna, behin eta berriro pinatuak eta azken segmentuak eliptikoak edo luzangak. Soroak, lerroko multzoetan, hosto-ertz kiribilduetan babestuak daude.

Hostoek udazkenean kolorez aldatzen dute marroi edo laranja-oxido interesgarri bat hartuz.

Fitxategi:Matteuccia struthiopteris, Parque Adam Mickiewicz, Oliwa, Gdansk, Polonia, 2013-05-21, DD 01.jpg|Iratze arruntak
Fitxategi:Pteridium aquilinum 4 BOGA.jpg|Soroak hosto-ertz kiribilduetan babestuak

## Banaketa eremua 
Iratze arrunta espezie kosmopolita da, mundu osoan hedaturik dagoen landarea, landare guztietan hedatuenetarikoa. Munduko kontinente guztietan ageri da Antartikan izan ezik.

### Ekologia eta habitata 
Iratze arrunta iratze mota iraunkor eta gogorra da, mota askotako habitatean eta lurzoruetan moldatzen den horietakoa. Moldatzeko duen gaitasuna dela eta mundu osoan barrena erraz zabaldu den landarea da.

Mundu mailako baso argi eta txilardietan bizi da.
[thumb|Iratze arruntak baso [hostoerorkor baten oihanpean]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iratze eme

**Iratze emea** edo **sorgin-iratzea** (*Athyrium filix-femina*) Athyriaceae familiako iratze-mota da, Ipar Hemisferioko eskualde epeletan jatorria duena. Iratze arruntak baino hosto txikiagoak eta ifrentzu-iletsuak dituen landarea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orrazi-iratze

**Orrazi-iratzea** (*Blechnum spicant*) Blechnaceae familiako iratze-mota da, Europa eta mendebaldeko Ipar Amerikan jatorria duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nguyen Van Dong

**Nguyen Van Dong** (Vietnam, 1899 &ndash; Biarritz, Euskal Herria, 1972ko urriaren 14a) bere buruaz beste bonzo erara egin zuen euskal errefuxiatuek egun haietan jaso zituzten kanporatzen gutunak direla eta.

Bertsio ofizialaren arabera bere buruaz beste egin zuen aurretik ere saiakera batzuk egin ostean. Hala ere aurretik *Jon* izenarekin hainbat gutun idatzi zituen hori egingo zuela aipatuz. 1972ko urriaren 14an Biarritzeko udalaren aurrean bere ekintza egin zuen.

## Erreferentziak
Calamaria

***Calamaria*** Colubridae familian sailkatutako suge genero bat da. Asian bizi dira.

## Espezieak 
## Kanpo estekak
Culex

***Culex*** eltxo genero bat da. Garrantzi berezia du, hainbat gaixotasunen bektorea delako: Mendebaldeko Niloko birusa, Japoniako entzefalitisa, Saint Louisko entzefalitisa eta hegaztien malaria.

## Kanpo estekak
Atekagaitz

**Athekagaitza** Itsasuko udalerrian, Errobiko arroilaren hasieran, dagoen harri azpiko pasabidea da. Kondairaren arabera, Errolan izan zen harrian pasabide hau egin zuena, *Durandal* izeneko bere ezpatarekin, berarekin zihoazen gudariak handik pasa ahal izateko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Atheka gaitzeko oihartzunak*
* *Bidasoan gora* liburua

## Kanpo estekak
Carlia decora

***Carlia decora*** *Carlia* generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Scincidae

## Kanpo estekak
Volver a empezar

***Volver a empezar*** (euskaraz *Berriz ere hasi*) 1982ko José Luis Garci espainiar zinema zuzendariaren film dramatiko bat da. 1981an filmatua izan arren, 1982ko martxoaren 1an estreinatu zen.

Estreinatze unean Espainiako kritikariek harrera txarra egin zioten, Asturiasetik kanpora arrakasta eskasa izan zuelarik. Halere, AEBetan Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Saria irabazi zuen, sari hori irabazten Espainiako lehenbiziko filma bilakatu zelarik, hortik aurrera ospea bereganatuz joan zen.

Filmak Espainiako trantsizioaren ondoren eta Espainiako Gerra Zibilaren amaieratik atzerriratua egon den gizon baten jaioterrirako itzulera kontatzen du, bertan bere gaztaroko maitasuna izan zenarekin berrelkartzen delarik.

Argumentua garatzen unean José Luis Garci zuzendaria bere aitaren laguna izan zen olerkari baten bizitzan oinarritu zen, hura Espainiako Gerra Zibilaren ostean kontzentrazio esparru batean sartu zuten eta 1940eko hamarkadaren amaieraldera bertan hil zen. Zuzendariak hura bizirik jarraitu eta bere jaioterrira itzuli izanaren gogoeta egin zuen, honela filma honen istoria jaio zelarik.

## Argumentua 
[thumb|ezkerrera|175px|[Cudillero, Asturiasko kostaldeko udalerria, filmako protagonisten bisitatzen duten lekuetako bat.]]

1981, Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitatea irakaslea eta idazlea den Antonio Miguel Albajara bere jaioterria den Gijón hirian geldialdi labur bat egiten du, handik Stockholmera joan eta Literaturako Nobel Saria jaso aitzin. Antonio sei hilabeteko bizia gelditzen zaiola jakitun da, hortaz bere jaioterria itzuli eta gaztaro bere neska-laguna zen Elenarekin egotea erabakitzen du.

Idazleak Gervasio Losadaren ardurapean dagoen Asturias hotelean ostatu hartzean, sariarengatik zorionak ematen dizkion Joan Karlos I.a Espainiakoa deia jasoko du. Dei honen ondoren hedabide ugariren deiak jaso eta kazetariek non ostatu hartzen duen jakinik elkarrizketatzen saiatuko dira; hala eta guztiz, Antoniok Elenarekin egon nahi duenez Losadari azetariek gogaitu ez diezaioten eskatuko dio. Elena eta Antoniok Asturiasko hainbat lekutatik ibiliko dira, betiere haien gaztaroa eta gertakariak oroituz.

El Molinón futbol zelaira joan eta Real Sporting de Gijón taldearen partidu bat ere ikusiko dute, Antonio gaztaroan talde horretako erdilaria izan baitzen.

Ondoren, Albajarak jaioterria laga, saria jaso eta Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitatean klaseak ematen jarraituko du.

Filma zuzendariaren eskaintza batekin amaitzen da: «1930eko hamarkadan euren gaztaroa bizitzen hasi ziren gizon-emakumeei omenaldia egin nahi diet; eta bereziki, oraindik hor dirautenei, bizitzarekiko itxaropen, maitasun, bizipoz, kuraia eta fedearen adibide baitira. Etendako belaunaldi horri, eskerrik asko».

## Aktoreak 
* Antonio Ferrandis (*Antonio Albajara*)
* Encarna Paso (*Elena*)
* José Bódalo (*Roxu*)
* Agustín González (*Gervasio Losada*)
* Marta Fernández Muro (*Carolina*)
* Pablo Hoyos (*Ernesto*)

## Kanpo estekak 
* *Volver a empezar* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Carlia

***Carlia*** Squamata narrasti ordenean sailkatzen diren animalia generoa dira, Scincidae familian. Australia, Indonesia eta Papua Ginea Berrian bizi dira.

## Espezieak 
* *Carlia aenigma* Zug, 2004
* *Carlia ailanpalai* Zug, 2004
* *Carlia amax* Storr, 1974
* *Carlia aramia* Zug, 2004
* *Carlia babarensis* (Kopstein, 1926)
* *Carlia beccarii* (Peters & Doria, 1878)
* *Carlia bicarinata* (Macleay, 1877)
* *Carlia bomberai* Zug & Allison, 2006
* *Carlia caesius* Zug & Allison, 2006
* *Carlia decora* Hoskin & Couper, 2012
* *Carlia diguliensis* (Kopstein, 1926)
* *Carlia dogare* Covacevich & Ingram, 1975
* *Carlia eothen* Zug, 2004
* *Carlia fusca* (Duméril & Bibron, 1839)
* *Carlia gracilis* Storr, 1974
* *Carlia inconnexa* Ingram & Covacevich, 1989
* *Carlia jarnoldae* Covacevich & Ingram, 1975
* *Carlia johnstonei* Storr, 1974
* *Carlia leucotaenia* (Bleeker, 1860)
* *Carlia longipes* (Macleay, 1877)
* *Carlia luctuosa* (Peters & Doria, 1878)
* *Carlia munda* (De Vis, 1885)
* *Carlia mysi* Zug, 2004
* *Carlia nigrauris* Zug, 2010
* *Carlia pectoralis* (De Vis, 1885)
* *Carlia peronii* (Duméril & Bibron, 1839)
* *Carlia pulla* (Barbour, 1911)
* *Carlia quinquecarinata* (Macleay, 1877)
* *Carlia rhomboidalis* (Peters, 1869)
* *Carlia rimula* Ingram & Covacevich, 1980
* *Carlia rostralis* (De Vis, 1885)
* *Carlia rubigo* Hoskin & Couper, 2012
* *Carlia rubrigularis* Ingram & Covacevich, 1989
* *Carlia rufilatus* Storr, 1974
* *Carlia schmeltzii* (Peters, 1867)
* *Carlia sexdentata* (Macleay, 1877)
* *Carlia storri* Ingram & Covacevich, 1989
* *Carlia tetradactyla* (O'Shaughnessy, 1879)
* *Carlia triacantha* (Mitchell, 1953)
* *Carlia tutela* Zug, 2004
* *Carlia vivax* (De Vis, 1884)

## Kanpo estekak
Larre-olo

**Larre-olo** (*Bromus*) Poaceae familiako genero baten izen arrunta da. Taxonomistek 160–170 espezie dituela diote.

## Espezie hautatuak 
* *Bromus aleutensis*
* *Bromus alopecuros*
* *Bromus anomalus*
* *Bromus arenarius*
* *Bromus arizonicus*
* *Bromus arvensis*
* *Bromus berteroanus*
* *Bromus biebersteinii*
* *Bromus briziformis*
* *Bromus bromoideus*
* *Bromus carinatus*
* *Bromus catharticus*
* *Bromus ciliatus*
** *Bromus ciliatus* subsp. *ciliatus*
** *Bromus ciliatus* subsp. *richardsonii*
* *Bromus commutatus*
* *Bromus danthoniae*
* *Bromus diandrus*
* *Bromus erectus*
* *Bromus exaltatus*
* *Bromus fibrosus*
* *Bromus frigidus*
* *Bromus frondosus*
* *Bromus grandis*
* *Bromus grossus*
* *Bromus hordeaceus*
** *Bromus hordeaceus* ssp. *ferronii*
** *Bromus hordeaceus* ssp. *hordeaceus*
** *Bromus hordeaceus* ssp. *molliformis*
** *Bromus hordeaceus* ssp. *pseudothominii*
** *Bromus hordeaceus* ssp. *thominei*
* *Bromus inermis*
** *Bromus inermis* ssp. *inermis*
*** *Bromus inermis* ssp. *inermis* var. *divaricatus*
*** *Bromus inermis* ssp. *inermis* var. *inermis*
** *Bromus inermis* ssp. *pumpellianus*
*** *Bromus inermis* ssp. *pumpellianus* var. *arcticus*
*** *Bromus inermis* ssp. *pumpellianus* var. *pumpellianus*
* *Bromus interruptus*
* *Bromus japonicus*
* *Bromus kalmii*
* *Bromus kinabaluensis*
* *Bromus koeieanus*
* *Bromus kopetdagensis*
* *Bromus laevipes*
* *Bromus lanatipes*
* *Bromus lanceolatus*
* *Bromus latiglumis*
* *Bromus lepidus*
* *Bromus luzonensis*
* *Bromus macrostachys*
* *Bromus madritensis*
** *Bromus madritensis* ssp. *rubens*
* *Bromus mango*
* *Bromus marginatus*
* *Bromus maritimus*
* *Bromus mucroglumis*
* *Bromus nottowayanus*
* *Bromus orcuttianus*
* *Bromus pacificus*
* *Bromus polyanthus*
** *Bromus polyanthus* ssp. *paniculatus*
** *Bromus polyanthus* ssp. *polyanthus*
* *Bromus porteri*
* *Bromus pseudolaevipes*
* *Bromus pseudosecalinus*
* *Bromus pseudothominii*
* *Bromus pubescens*
* *Bromus ramosus*
** *Bromus ramosus* ssp. *benekii*
** *Bromus ramosus* ssp. *ramosus*
* *Bromus rigidus*
* *Bromus scoparius*
* *Bromus secalinus*
* *Bromus sitchensis*
* *Bromus squarrosus*
* *Bromus stamineus*
* *Bromus sterilis*
* *Bromus suksdorfii*
* *Bromus tectorum*
* *Bromus texensis*
* *Bromus vulgaris*
* *Bromus willdenowii*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xanpora

**Xanpora** (*Cardamine pratensis*) Gurutzedunen familiako belar-landare iraunkorra da. 60 cm inguruko garaiera hartzen du. Udaberrian lore bikoitzezko lore-sortak ematen ditu. Hosto berdeak izaten ditu, foliolo biribil samarretan banatuak. Leku hezea behar du hazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cyrtodactylus adorus

***Cyrtodactylus adorus*** *Cyrtodactylus* generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera 
* Gekkonidae
Gekkonidae
Mandabelar

**Mandabelarra** edo **udazkeneko mandabelarra** (*Centaurea jacea*) Lore elkartuen familiako belar landarea da, 30–100&nbsp;cm luzea. Zurtoin tente adartsua eta zimela, txortenik gabeko hosto luzaran berde zurixkak eta gardulatzaren antzeko lore arrosa-morantza du. Belardietan, bide bazterretan eta mendigain eguzkitsuetan hazten da, Europa guztian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nabar-lore

**Nabar-lorea** (*Centaurea cyanus*) Lore elkartuen familiako urteroko landare belarkara da, zurtoin-zuzena, txandaka eta zurtoinaren alde banatan kokatutako hosto luze meheak dituena.

Inbutu egiturako hainbat zati txikiz osatutako lore urdina du. Intsektu bat gainean jartzean hari dakarren polena kentzeko egokiera hartzen dute lorearen atalek. Fruitua kusku egiturakoa eta lehorra du. Mediterraneo itsasoaren inguruetako lurraldeetakoa da berez, baina labore haziekin batean eramanda mundu guztira zabaldua dago gaur. Herri medikuntzan digestioa errazteko eta urdaileko ondoezak sendatzeko erabiltzen da nabar-lorearekin egindako edabea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Astuzker

**Astuzkerra** edo **lubeazuna** (*Centaurea scabiosa*) Lore elkartuen familiako belar landare iraunkorra da, 30-90 cm luzea. Zurtoin zuzen adartsua, zerra-hortzekiko hosto handia, latza eta kolorez berde iluna eta lore arre purpura kolorea, orburuaren antzekoa, izaten ditu. Lurralde epeletan hazten da, larre tokietan, basoetako erdiguneetan eta leku harritsuetan, batez ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txarpoil

**Txarpoila** (*Carum carvi*) *Apiaceae* familiako bi urteko landarea da, eta mendebaldeko Asian, Europan eta iparraldeko Afrikan jatorria du.

## Sukaldean 
Ongailu moduan erabiltzen dute, gaztak usaineztatzeko. Igitaiaren forma du eta anis ahogozo min apur batekin. Anisaren antzera erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Ran (filma)

1985eko Akira Kurosawa japoniar zinema zuzendariaren filma bat da. Hain zuzen ere, 1985eko maiatzaren 31an Tokioko Zinemaldian estreinatu zen.

Filma Mōri Motonari japoniar daimyō-aren kondairan oinarritzen da, William Shakespeare ingeles antzerkigile ospetsuaren *Lear Erregea* tragediaren egokitzapena ere badelarik.

Filma honek Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria irabazi zuen.

## Argumentua 
Filmak antzina oso boteretsua zen Ichimonji klanaren gainbehera kontatzen du, familiako buruzagia den Hidetorak (Tatsuya Nakadai) erresumaren kontrola bere hiru semeen artean banatzen duenean: Tarō, Jirō eta Saburō (Akira Terao, Jinpachi Nezu eta Daisuke Ryu). Tarō, anai nagusiari, Lehenbiziko Gaztelu prestijiotsua ematen zaio eta Ichimonji klaneko buruzagia bilakatzen da, aldi berean Jirō eta a Saburōri Bigarren eta Hirugarren Gazteluak ematen zaizkielarik. Jirō eta Saburok Tarōri babesa ematera beharturik daude, eta Hidetorak bere agindua semeei gezi multzo baten bidez adierazten die. Gertakari hau Mōri Motonariren pasarte batean agertzen da: seme bakoitzari gezi bana eman eta hautsi ditzaten agintzen die. Geziak hautsi ondoren, aitak seme bakoitzari hiruna gezi eman eta berriz ere hautsi ditzaten agintzen die. Hiru semeetako bakar batek ere ezin ditzake geziak hautsi, orduan Motonarik zera aipatzen die, gezi bana erraz hautsi daitekeela, baina ez elkarrekin bat eginik badaude. Halere, *Ran* filmean Saburōk bere belaunaren laguntzaz hiru geziak hautsi eta aitak azaldutakoa ipuin inozo bat besterik ez dela esaten du. Hidetora klaneko buruzagi nagusia izaten jarraitu eta Jaun Gorenaren titulua mantenduko du. Saburōk aitaren logika kritikatuko du, Hidetorak bere boterea traizioaren biez lortu zuela eta halere bere semeak berarekiko fidel eta zintzoak izatea espero duela aipatuko diolarik. Hidetorak bere semearen aipamena berarekiko mehatxutzat jo eta hura ateratzen denean, Tango morroia Saburōren alde jarriko da, biak ere erbesteratuak direlarik.

## Aktoreak 
* Tatsuya Nakadai: Hidetora Ichimonji
* Peter: Kyoami
* Akira Terao: Taro
* Mieko Harada: Kaede
* Jinpachi Nezu: Jiro
* Daisuke Ryu: Saburo

## Kanpo estekak 
* *Ran* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Aedes

***Aedes*** eltxo genero bat da, jatorriz lurralde azpitropikaletakoa, baina gaur egun Antartikara izan ezik kontinente guztietara zabaldua. Bere izen zientifikoa grezierazko *aēdēs* hitzetik dator, euskaraz 'gorrotagarri' esan nahi duena.

## Azpigeneroak 
*Aedes* generoak 700 espezie baino gehiago ditu, bost azpigenerotan banaturik:
* *Aedes*
* *Aegypti*
* *Aedimorphus*
* *Fredwardsius*
* *Stegomyia*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Torontoko Zinemaldia

**Torontoko Nazioarteko Zinemaldia** (; ) Kanadako Toronto hirian urtero ospatu ohi den zinemaldi bat da.

Zinemaldia asteartetan *Labor Day* delakoaren ondoren hasi ohi da (iraileko lehenbiziko asteartea) eta hamar egun irauten ditu. Kategoria ezberdinetan 300 eta 400 filma artean aurkeztu ohi dira, nahiz eta saririk banatu ez.

Munduko nahiz Ipar Amerikako zinemaldi garrantzitsuenetakoa da. 1998an *Variety* aldizkariak "izarren presentzia eta jarduera ekonomikoari zegokienez Canneseko Zinemaldiaren ondoren bigarren zinemaldirik garrantzitsuena zela" aipatu zuen. 1999an *National Post* egunkarian egindako elkarrizketan Roger Ebertek "...Nahiz eta Cannes munduko garrantzitsuena izan, Toronto erabilgarri eta aktiboena" dela aldarrikatu zuen.

1976an munduko zinemaldi onenen erretrospektiba modura jaio zen. Ordutik aurrera Hollywoodeko filme ugariren estreinaleku edo erakustoki bikaina bilakatu da, Oscar Sarien aurreiragarpenatzat ere jo izan delarik.

2018tik aurrera zinemaldiaren zuzendaria Joana Vicente da.

## Ikusleen Saria irabazi duten filmak 
## Kanpo estekak 
* Torontoko Zinemaldiaren webgunea
* TIFF coverage @ TheGATE.ca
* Torontoko Zinemaldia DigitalHit.com webgunean
Tribecako Zinemaldia

**Tribecako Zinemaldia** () 2002an Jane Rosenthal zinema ekoizleak eta Robert De Niro aktoreak 2001eko irailaren 11ko atentatuei aurre egin eta haren ondorioz AEBtako New York hiriko TriBeCa auzoak jasandako gainbeherari erantzun asmoz sortu zuten zinema jaialdia da.

## Kanpo estekak 
* Tribecako Zinemaldiaren webgunea
Txilinporta

**Txilinporta** edo **murgil** (*Podiceps*) podizipedidoen familiako zenbait hegaztiren izen arrunta, genero bat osatzen duena. Gorputzez ahatearen antzekoak dira, neurriz txikiagoak, 23-36 cm luze. Mokoa estua eta zorrotza dute; isatsa oso laburra eta zangoak oso atzean. Atzaparrak igerirako egokituak dituzte, zapalak eta zabalak, baina hatzak ez dituzte elkarri erantsiak. Europako mendebalean, Asiako hegoalde guztian, Afrikako hegoaldean eta Ipar Ameriketako mendebalean bizi dira. Arrainak eta intsektuak jaten dituzte batez ere. Txilinporta motarik ezagunenak hauek dira: Txiliporta txikia (*Podiceps rufficollis*), txiliporta lepabeltza (*Podiceps caspicus*) eta txiliporta lepagorria (*Podiceps auritus*).

## Espezieak 
* *Podiceps grisegena* (Murgil lepagorria)
* *Podiceps cristatus* (Murgil handia)
* *Podiceps auritus*
* *Podiceps nigricollis* (Txilinporta lepabeltza)
* *Podiceps andinus*
* *Podiceps major*
* *Podiceps occipitalis*
* *Podiceps taczanowskii*
* *Podiceps gallardoi*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak