Lisa Simpson

**Elisabeth Marie Simpson**, ezagunagoa **Lisa Simson** izenez *Simpsondarrak* telesaileko pertsonaia nagusienetakoa da.Los Simpson marrazki bizidunen telesaileko pertsonaia da. Homer eta Marge Simpsonen alaba ertaina da, eta Barten arreba eta Maggieren ahizpa. Protagonismo eta konplexutasun nabarmena du seriean.

Matt Groening karikaturistak sortu zuen Lisa, eta 1987ko apirilaren 19an estreinatu zen telebistan, *Tracey Ullmanen El show* izenburuko barietate-saioko *Good Night* izeneko marrazki bizidunetako film laburrean.

Yeardley Smithek Lisari (eta, batzuetan, telesaileko beste pertsonaia batzuei) eman dio ahotsa Estatu Batuetako jatorrizko bertsioan. Espainiako bertsioan, Isatxa Mengíbarrek bikoiztu du pertsonaia. Hispanoamerikako bikoizketan, Patricia Acevedo bikoizketa-aktoreak interpretatu zuen hamabosgarren denboraldiaren amaierara arte, eta bikoizketa-enpresarekin eta Fox-ekin izandako arazoen ondorioz, Nallely Solísek ordezkatu zuen 16. denboralditik 31. denboraldira arte, eta 27. denboralditik 31. denboraldira bitartean, Maggie Verak abestiak interpretatu zituen. Hala ere, gatazka amaitu eta 17 urtera, Patricia Accevedo bikoizketako aktoreak Lisa Simpsonen ahotsa egiten jarraitu zuen 33. denboralditik aurrera.

## Simpsondar familian duen papera 
Lisa Simpsonek bere adineko neskato baten eguneroko eginkizunak betetzen ditu, hala nola eskolara joatea eta etxean lan batzuk egitea. Hala ere, supertalentua du, eta eskolako psikologoak berretsi egin du hori ''Lisa's Sax* kapituluan. Hori dela eta, eskolako errendimendua handia da, eta interes bereziak ditu eskolako beste ikaskideekiko, hala nola boluntario-lanak eta irakurtzeko eta ikasteko zaletasuna. Telesailean, bi rol nagusi ditu: sexu desberdineko bi anaiak bi urteko aldearekin bizitzeak dakartzan arazo tipikoak planteatzea eta helduen munduaren balioak zalantzan jartzea. Serieko gidoilariek pertsonaia horren presentzia baliatzen dute, eduki ekologista eta idealistako istorioak dituzten kapituluak garatzeko ez ezik, naturarekiko giza tratua salatzeko eta mendebaldeko ideologia eta erlijioen funsgabetasunak edo bidegabekeriak kritikatzeko ere.

Telesailaren elementu arrazional gisa, batzuetan, badirudi Lisak badakiela familiaren bizitzaren zati bat fikziozko euskarrian gertatzen dela. Baliabide horiek gidoilariek erabiltzen dituzte umore iturri gisa eta fanatiko kritikoenak eta zorrotzenak keinu egiteko, baina, normalean, salbatu egiten dira, fikziozko errealitate berari buruzko iruzkin burutsuekin integratuz. Lisa da gezurrik esan nahi duena, publizitateko edo merkataritzako sutsutzat hartzen baitu, ideologia antikapitalista dela eta. Hasieran, kristau bat devota da, gero budista gisa aurkeztu da behin baino gehiagotan, eta batzuetan eszeptiko gisa, liberala eta demokrata da, begetarianoa da; demokraten idealak irudikatzen ditu.

## Biografia 
Telesailaren elementu arrazional gisa, batzuetan, badirudi Lisak badakiela familiaren bizitzaren zati bat fikziozko euskarrian gertatzen dela. Baliabide horiek gidoilariek erabiltzen dituzte umore iturri gisa eta fanatiko kritikoenak eta zorrotzenak keinu egiteko, baina, normalean, salbatu egiten dira, fikziozko errealitate berari buruzko iruzkin burutsuekin integratuz. Lisa da gezurrik esan nahi duena, publizitateko edo merkataritzako sutsutzat hartzen baitu, ideologia antikapitalista dela eta. Hasieran, kristau bat devota da, gero budista gisa aurkeztu da behin baino gehiagotan, eta batzuetan eszeptiko gisa, liberala eta demokrata da, begetarianoa da; demokraten idealak irudikatzen ditu.

### Eguneroko bizitza 
Seriearen gaur egungo denboran, Lisa lehen hezkuntzako ikasle bikaina da. Batzuetan ez da eskolako haurrekin erlazionatzen, eta, horren ondorioz, batzuetan gehiago kontzentratzen da ikaskuntzan eta irakurketan irteeretan baino. Irakurtzea, pentsamendu sakonenak egunkari batean idaztea eta ia unibertsitate-mailako eskola-lanak egitea gustatzen zaio.

Denbora librea boluntario-lanak eta gizarte-lanak egiteko erabiltzen du, eta horietan hurbileko senideak sartzen ditu. Yogarekin bat egiten du, budista da, Vajrayana eskolatik hurbil dago eta gustuko du meditatzea eta Dalái lama ohoratzea. Asteburuetan, familiarekin irteerak egiten ditu, eta, zer jarduera egin behar duen aukeratu behar duenean, beti izaten da intelektuala edo ekologista (museoetara joatea, erreserba naturalak edo pícnicak), eta hori ez zaie gustatzen edo aspertu egiten ditu familiako gainerakoak. Batzuetan, familiako kideek nahiago dituzten denbora-pasek proposatu ditu, haiekin konektatzeko. Amarekin denbora gehiago ematen du, eta aitaren arreta erakarri behar du. Aitak ez dio jaramonik egiten edo derrigorrean egiten dio kasu. Bartekin borrokatu ohi da. Askotan, Lis deitzen dio maitasunez, baina, hala ere, gauza asko partekatzen dituzte elkarrekin, eta, elkartzen direnean, bien zaletasun nagusietako bat lagunen edo ezagunen arazoak konpontzea da.

### Pertsonaia 
Lisa 8 urteko neskatila azkarra, bitxia eta anbizio handikoa da, eta ezagutza intelektual gehien duen familiako kidea da, batez ere esparru akademikoan. Lisak bere osotasuna baloratzen du, baina guztiz lehiakorra da, etengabe gainditu nahian baitabil. Gizarte-arauen kontra matxinatu arren, harroputz aritzen da, berekoi, azalekoa, menderakaitz edo harro. Nahiz eta bere adimenarekin, Lisak, Bartek bezala, atxiloketak eta zigorrak jaso ditu askotan,gehienetan, jarrera errebelde eta  ez sozialagatik. Autoritate-figurak erabat lotsatzeko gai da, egiten dituzten akatsak erakusten baitizkie. Bere adin gaztean, mundu guztiarentzat egokia dela uste duezuzentasun morala garatzen du, eta bizi den etika gutxiko gizartearen artean predikatu eta irakatsi egiten du, baina arrakasta txikiarekin. Horregatik, amarekin konektatzen du ongien, nahiz eta Marge Lisa baino askoz etsiagoa den, mundu errealean duen adinagatik eta esperientzia luzeagatik. *Mother Simpson* kapituluan ikusten denez, Lisak amonaren, Mona Simpsonen, adimenaren eta portaeraren zati handi bat du; izan ere, biek maila lexiko handiko hitzaldiak ematen dituzte, eta ildo aktibista batean mugitzen dira. Horrez gain, *Lisa the Simpson* atalean, Simpson aitonak "Simpsondarren geneak" direla esan dio Lisari. Haien ondorioz, burmuinak adimena galduko du, aitaren eta nebaren mailara iritsi arte. Baieztapen hori ukatzeko, Homerrek inguruko Simpson guztiei deitu zien, eta konturatu zen"Simpson gene akastunak" Y kromosomari baino ez ziola eragiten, eta, beraz, Simpson emakumeak aurrera ateratzen ziren adimenean.

Lehenago heldu nahi duen arren, Lisa zortzi urteko neskatoa da. Hori dela eta, sarritan, jolasteko, lepatzeko eta anai-arrebak edo maskotak limurtzeko gogoa nagusitzen zaio. Lisa oso sentibera, sentibera eta emozionala da, eta, beraz, ez da harritzekoa batzuetan depresioak piztea, inguruko munduaren gordinkeria ez ulertzeagatik. Bere buruaren pertzepzio handia du, eta erreakzio negatiboa izan dezake bere neba-ahipek ere gainditzen dutenean. Jazz-musika maite du, eta saxofoi baritonoa eta, batzuetan, gitarra jotzen ditu. Aitzitik, jarduera fisikoak eta kirol-jarduerak ez ditu hain gustuko. Naturarekiko loturaren bila dabilela, Lisa barazkijale, ekologista, ekintzaile eta budista bihurtu da. Erraz maitemintzen da, batez ere bera bezala pentsatzen duten mutilekin, eta, bestela, aldarazten saiatzen da erakargarritasunen bat aurkitzen badie. Ponien zaletasun handia ere aipatu behar da, baita bat izateko gogoa ere.

Lisak zortzi urteko neskato arrunt baten gorputza du, baina kirolari nerabe batena dela esaten du, ezin izan baitu guztiz garatu gimnasia erritmikoa egiten duelako. Ile horia buruaren inguruan puntetan banatua du eta begi urdinak dituela esan izan da (nahiz eta pantailan bi puntu beltz besterik ez diren ikusten). Beti eramaten du soineko gorria, puntetan bukatua, perla zurizko lepokoa eta zapata gorriak ere baditu. Igandeetako jantziaz ere agertu da edo  kapitulu bakoitzaren eskakizunen araberako jantziaz.
## Sorrera 
[thumb|260px|ezkerrera|[The Simpsons logoa]][200px|thumb|upright|[Matt Groening, Simpsondarren sortzailea.]]
Matt Groeningek  izan zuen lehen aldiz Simpson familia James L. Brooksen bulegoko atarian. Animaziozko film laburrak sortzeko deitu zioten, *Life in Hell* komiki-zerrendan oinarrituta. *Life in Hell* animatzeko bizitza osoko lanaren egile-eskubideei uko egin behar ziela ohartu zenean, Groeningek zerbait desberdina sortzea erabaki zuen. Minutu batzuetan, familia disfuntzional baten ikuspegia diseinatu zuen, eta pertsonaiei bere familiako kideen izenak eman zizkien, esaterako, Lisa ahizpa baten izena zen. Lisa lehen aldiz agertu zen, Simpson familiako gainerako kideekin batera, 1987ko apirilaren 19an, *The Tracey Ullman* Showen emititutako *Good Night* laburrean.

Groening-ek siluetak eta ezaugarri esklusiboak zituzten protagonista nagusiak diseinatu zituen, serieko beste pertsonaien gainetik nabarmendu zitezen. Lisa eta Maggie dira ilea buruaren inguruan puntetan duten bakarrak. Ilea zuzenean proiektatzen da burutik, marra bereizgarririk gabe. Lisaren arropa eta Margerena bazalakoa, puntetan bukatzen baita eta lepokoa zuri-zuriak du; amak, ostera, gorrien. Osagarri horiek, Vilma Picapiedra dute inspirazio-iturri, eta jantzia Pedrorena gogorarazten du.

## Garapena 
Segur aski, Lisa da pertsonaiarik konplexuena eta seriean gehien aldatu dena. Hasieran, Lisak betikotu egiten zuen *Tracey Ullman* Show-ko film laburretan izan zuen eginkizuna: "Bart-en bertsio femeninoa" zen, eta bihurria zen. Hasierako denboraldietan, Lisak Bartek bezain interes txikiak zituen, hala nola komikiak, bihurrikeriak eta neskei zuzendutako jarduerak (Stacy Malibu panpinarekin jolastea, adibidez), baina bere nortasun sentibera eta adimentsua zirriborratzen hasi ziren, *Moaning Lisa* eta *Krusty Gets Busted* kapituluen bidez. Berehala, bere adimena eta sentsibilitatea bere interes porrokatuekin nahasi ziren, eta Lisak kontzientzia ekologikoa, pentsaera feminista eta ekialdeko etiketan oinarritutako ideologia garatu zituen. Baina arrazoimenaren eta moralaren ahotsa izaten den arren, berak ere akats ugari ditu. Telesailean agertzean haurren alderdia tartekatu egiten da arduratsuarekin, idealistarekin edo adimentsuarekin, atal bakoitzaren eskakizunen arabera. Azke hauen konplexutasunak irabazi du, eta Lisak, bere uste moralen ondorioz, munduaren errealitateari aurre egiteko atalak hartzen ditu bere gain; batzuetan, Lisak ere ikasgai garrantzitsuak ikasten ditu.
[ezkerrera|200px|thumb|[Yeardley Smith ahots-aktoreak jartzen dio ahotsa Lisa Simpsoni ]]
## Ahotsa eta bikoizketa 
Nancy Cartwright-ek, hasieran, Lisaren ahotsa egiteko proba egin zuen, baina laster esan zioten bere ahotsa Bartentzat egokiagoa izango zela. Yeardley Smith Barten ahotsa grabatzeko aurkeztu zen hasierako entzunaldian, baina castingeko zuzendari zen Bonita Pietilak uste izan zuen haren ahotsa oso zorrotza zela, eta Lisaren papera eman zion. Baina, ahotsa interpretatzeko, Smith-ek haren tonua igotzen du pixka bat. Espainian, bikoizketa Isatxa Mengíbarrek egiten du; Hispanoamerikan, berriz, Patricia Acevedo mexikarrak egiten zuen, hamaseigarren denboraldira arte. Orduan, Nallely Solísek ordeztu zuen 31. denboraldira arte eta handik aurrera berriz Patrici Acevedo.

## Eragin kulturala 
thumb|262x262px|Simpson familia
2001ean, Lisaren pertsonaiak "Uneko Konpromiso Zuzendarien Taularen" sari berezia jaso zuen Environmental Media sari-banaketan. Zazpigarren denboraldiko atal batek, *Lisa the Vegetarian*-ek, Environmental Media saria irabazi zuen "Telebistako komedia-atal onenaren" eta "Telebistako komedia onenaren, gizartearekiko konpromisoaren" Genesis Saria. Lisa *TV Guideko'' "Garai guztietako karikaturako pertsonaia onenak" zerrendan sartu zen Bartekin batera, eta hamaikagarren postua lortu zuen.

Japonian, telesaila emititzen zutenek ikusi zuten japoniarren gustukoak ez ziren kontuak alda zitzaketela, arreta Lisan jarriz. Lisaren asmo onak arrazoiaren eta ontasunaren ahotsa izan baitzitekeen bere familian eta hirian, seriea herritarren gusturako egokiagoa izateko. 

Antena 3ek kateko seriearen 20. urteurrena ospatzeko prestatutako omenaldi batean, Mariano Rajoyk, une horretan Espainian oposizioko buruak, adierazi zuen Lisa prtsonaiak balioak zituela eta, gainera, etorkizuna zuela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak