open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Julien Vinson

**Julien Vinson** (Paris, Frantzia, 1843ko urtarrilaren 21a - 1926ko azaroaren 21a) frantziar hizkuntzalaria izan zen. Indiako hizkuntzetan aditua —batez ere tamileran—, euskara ere landu zuen, eta honetan batez ere ezaguna da euskal bibliografiaren alorrean egin zuen lan erraldoiagatik. Orobat, euskal kondairak bildu zituen.

## Euskarari buruzko lanak 
* ''Essai d'une bibliographie de la langue basque* (J. Maisonneuve, 1891. Maisonneuve & Larosek berrargitaratua, 1967). Berrargitalpenakː *Bibliographie de la langue basque* (Gipuzkoako Foru Aldundia: *Seminario de Filología Vasca "Julio de Urquijo"*, 1984); *Essai d'une bibliographie de la langue basque* (Anthropological Publications, 1970)
* *Les Basques et le pays basque, mœurs, langage et histoire* (L. Cerf, 1882). Berrargitalpenaː C. Lacour (1993)
* *Le Folk-lore du Pays Basque* (Maisonneuve, 1883)
Gainera,euskal testu zaharren argitalpen modernoak ere egin zituen, batzuk gaur egun ere erabiltzen ditugunak, hala nolaː
* *L'Office de la Vierge Marie en basque labourdin par C. Harizmendi vicaire de Sare et prédicateur. Nouvelle édition conforme à la première de 1658* (Chalon-sur-Saoneː Imprimerie Française & Orientale E. Bertrand, 1901; faksimileaː Donostiaː Hordago 1978)
* *P. de Argaignarats. Devoten breviarioa* (1910; faksimileaː Donostiaː Hordago, 1978)

## Gainerako lanak 
* *Quelques pages inédites du père Constant-Joseph Beschi (De la compagnie de Jésus)*(1889)
* *L'Inde française et les études indiennes de 1882 à 1884* (Maisonneuve frères et Ch. Leclerc, 1885)
* *Manuel de la langue tamoule* (Asian Educational Services, 1986)
* *La langue taensa* (1886)
* *Manuel de la langue hindoustani (urdǔ et hindî)* (J. Maisonneuve, 1899. Asian Educational Services-ek berrargitaratua, 1987)
* *La poésie chez les races du sud de l'Inde* (Maisonneuve, 1871)
* *Les religions actuelles* (Adrien Delahaye et Emile Lecrosnier, 1888)
* *Manuel de la langue tamoule (grammaire, textes, vocabulaire)* (Imprimerie nationale, E. Leroux, 1903)
* *Éléments de la grammaire générale hindoustanie* (Maisonneuve et cie, 1883)
* *Le verbe dans les langues dravidiennes* (Maisonneuve et Cie, 1878)
* *Légendes bouddhistes et Djaïnas'', tamileratik itzuliak, 1900

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Joseba Aurkenerena: Julien Vinson euskalaria eta Iparraldeko herriei buruzko erran zaharrak. http://www.elinberri.eus/2016/10/26/julien-vinson-euskalaria-eta-iparraldeko-herriei-buruzko-erran-zaharrak/
Conwy gaztelua

**Conwy gaztelua** (Erdi Aroko ingelesez *Conway Castle* eta galeseraz *Castell Conwy*) Galesko ipar kostaldean dagoen Conwy konderriko izen berdineko Conwy udalerrian kokatzen da. Gaztelu ikusgarri hau Gizateriaren Ondarea den Eduardo erregearen Gwyneddeko gaztelu eta harresiak delako multzoaren zati da.

## Historia 
1283–1289 artean Eduardo I.a Ingalaterrakoaren aginduz eraikia izan zen. Eraikin hau Conwy udalerri harresitua bilakatzeko proiektuaren barnean eraiki zen, denera 15.000£-ko kostuaz, garai hartarako sekulako dirutza zelarik. Hurrengo mendeetan zehar gerra askotan paper garrantzitsua jokatu zuen. 1294-1295ko neguan Madog ap Llywelynen setioari aurre egin zion eta 1399an Rikardo II.a Ingalaterrakoaren aldi baterako babesleku izan zen. 1401an Owain Glyndŵren aldeko gudarostearen kokalekua ere izan zen.

thumb|erdian|400px|Barnealdeko ikuspegi panoramikoa.

Jada 1642an eta Ingalaterrako Iraultzako akordioen arabera, Karlos I.a Ingalaterrakoaren aldeko gudarosteak gaztelua bereganatu zuen, bertan aurkariei aurre egin zieten, 1646an Parlamentuaren aldeko indarren aurrean amore zuten arte. Gerora, Ingalaterrako Parlamentuaren aldeko indarrek gaztelua beste matxinada baten abiapuntua izateko beldurrez laga egin zuten, azkenik 1665an erautsia izan zen arte, William Milwardek hirugarren Conwyko Jaunaren izenean bertako egur, burdin eta beruna kenduarazi egin zituen. XVIII. mendearen amaieraldean eta XIX. mendea zehar gaztelua margolari ugariren helmuga erakargarria bilakatu zen. Bisitari kopurua areagotu zenez, XIX. mendeaaren erdialdera eraikinaren zaharberritze lanei ekin zitzaien. Gaur egun, Cadw erakundeak gaztelua kudeatzen du, turismogune garrantzitsua delarik.

## Iruditegia 

Irudi:Conwy Castle and Railway Bridge.jpg|Zubia
Irudi:Conwy Castle - bridge view.jpg|Ekialdeko ikuspegia
Irudi:Conwy Castle from town.jpg|Hiritik ikusita
Irudi:Conwy Castle 3.jpg|Barnealdea
Irudi:Conwy Castle plan.jpg|Oinplanoa
Irudi:Conwy Castle.jpg|Defentsa harresia
Irudi:Conwy castle, early 1300s.jpg|XIII. mendeko Conwy udalerria, gaztelua eta harresien maketa ikusgai
Irudi:Conwy Castle and car park from Town Walls - geograph.org.uk - 1723358.jpg|Mendebaldeko ikuspegia

## Kanpo estekak 
* Webgune ez ofiziala.
* Conwy gazteluari buruzko argazki gehiago.
* Conwy gazteluaren irudiak.
Higueruela

**Higueruela** Albaceteko udalerria da, Almansa eskualdean dagoena.

Azken erroldaren arabera  biztanle zituen.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Albaceteko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko informazioa.
Barmouth

**Barmouth**, , herri hizkeran **Y Bermo**, Galesko kostaldeko udalerri bat da, Gwynedd lurraldean. Mawddach ibaiaren itsasadarrean eta Cardigan badian dago.

2011ko erroldaren arabera 2.522 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Barmouth03.jpg|Portua
Irudi:Stjohnbarmouthfrombeach.jpg|St. John's eliza hondartzatik ikusita
Irudi:Barmouth Railway Bridge.jpg|Barmoutheko zubia
Irudi:St.MaryAndBodfanBarmouth1.jpg|St. Mary eta Bodfan eliza

## Kanpo estekak 
* Barmouthko Udal webgunea  
* Barmouthi buruzko webgunea
Harold F. Dodge

**Harold French Dodge** (Lowell, Massachusetts, 1893ko urtarrilaren 23 &ndash; 1976ko abenduaren 10) kalitatearen kontrol estatistikoaren aitzindarietako bat da, onarpenerako laginketan zehatzago. 1917-1958 urteetan Bell Laboratories enpresan egin zuen lana, kalitaterako estatistikan ezaguna den Walter Shewhartekin batera, besteak beste.
Erabateko kalitate

**Erabateko kalitatea**, **bikaintasuna** ere deitu ohi dena, erakunde bateko eremu guztietan eta eragile guztiei begira kalitatearen helburua txertatu eta garatzen duen antolakuntza da. Produktuaren kalitatea nabarmentzen duen kalitate-kontrolaz eta bezeroaren asebetetzeaz arduratzen den kalitatearen kudeaketaz haraindi, erabateko kalitateak erakundeko eragile eta pertsona guztien parte hartzea bultzatu eta erakundearen prozesu guztien etengabeko hobekuntzaren bidez arlo guztietan emaitza bikainak lortzea ditu helburu.

Erabateko kalitatea, filosofia gisa, ondorengo 8 printzipioetan oinarritzen da:

# Emaitzekiko orientabidea: Erakundeak zer lortu nahi den zehazten du eta aldiro neurketak egiten ditu emaitzak lortu dituen ala ez jakiteko.
# Bezeroarekiko orientabidea: Erakundeak interes-talde edo bezero guztiak asebetetzea du helburu eta kudeaketa osoa honen arabera antolatu du.
# Buruzagitza eta koherentzia emaitzetan: Lidergoak argi eduki behar ditu erakundearen ikusmira eta ikuspegia eta hartutako erabakiak hauekin koherenteak izan behar dute.
# Prozesuen eta gertakarien bidezko kudeaketa: Prozesuen bidezko kudeaketa sistema bat ezarrita dago eta erabakiak gertakari eta emaitza objektiboen arabera hartzen dira.
# Pertsonak garatu eta inplikatzea: Erakundeko pertsona guztiek pertsonalki garatzeko eta kudeaketan parte hartzeko aukera dute.
# Etengabeko ikaskuntza, berrikuntza eta hobekuntza: Erakundea bere kudeaketa jardueretan etengabe hobetuz doa, akatsetatik ikasiz eta lorpenak orokortuz.
# Itunen garapena: Erakundeak bere interes-taldeei balio gehiago emateko lagungarri izan ditzakeen beste erakundeak bilatu eta hauekin elkarkidetza itunak ezartzen ditu, hobekuntzarako iturri bihurtzen direlarik.
# Erantzukizun soziala: Erakundeak gizartearen beharrak eta arazoak (sozialak, ingurugiro arlokoak, ekonomikoak, etab.)ulertzen ditu eta hauek hobetzeko jarduerak antolatzen ditu.

## Ikus, gainera 
* EFQM bikaintasun-eredu

## Kanpo estekak
Zilda Arns

**Zilda Arns Neumann** (1934ko abuztuaren 25a, Forquilhinha, Brasil &ndash; 2010eko urtarrilaren 12a, Port-au-Prince, Haiti) Bakearen Nobel Sarietarako hautagaia izandako pediatra eta giza-ekintzaile brasildarra zen.

Alemaniar jatorriko familia batean jaioa, Zilda, Gabriel Arns (1890–1965) eta Helene Arns-en (1894–1974) 13 seme-alabetako bat zen. Paulo Evaristo Arns kardinal artzapezpikuaren arreba zen, Sao Pauloko artzapezpikua izandakoa eta Brasilgo diktadura militarraren aurka egoteagatik ezaguna zena.

2010eko Haitiko lurrikaran hil zen.
Botwnnog

**Botwnnog** Galesko Gwynedd eskualdeko udalerria da. Llŷn penintsulan kokatzen da, Pwllheli udalerritik hurbil.
 
## Kanpo estekak 
* www.geograph.co.uk : Botwnnog eta inguruetako argazkiak
Bontnewydd

**Bontnewyddar** Galesko Gwynedd eskualdeko udalerria da. A487 errepideak zeharkatzen du eta Caernarfon udalerritik 3 kilometro hegoalderantz kokatzen da.
 
## Kanpo estekak 
* www.geograph.co.uk : Bontnewydd eta inguruetako argazkiak
* Bontnewyddeko ikastetxearen webgunean
Bryn-crug

**Bryn-crug** Galesko Gwynedd eskualdeko udalerria da. Tywyn udalerritik ipar-ekialdera dago, A493 eta B4405 errepideen arteko bidegurutzean.
 

## Kanpo estekak
Brynrefail

**Brynrefail** Galesko Gwynedd eskualdeko Moelfre udalerriaren parrokia bat da. Ynys Môn/Anglesey uhartean kokatzen da.
 
## Kanpo estekak 
* www.geograph.co.uk : Brynrefail eta inguruetako argazkiak
Aklan

**Aklan** Filipinetako mendebaldeko Bisayaken dagoen probintzia bat da. Bere hiriburua Kalibo da. Horrez gain, probintzia honetan Boracay uhartea dago.

## Kanpo estekak 
* Aklango gobernuaren webgunea.
Criccieth gaztelua

**Criccieth gaztelua** (ingelesez *Criccieth Castle*, galeseraz *Castell Cricieth*) Galesko Gwynedd eskualdean dagoen Criccieth udalerriko gaztelua da. Itsas alboan dagoen muino baten gainean kokatzen da, Tremadog badiari begira.

## Kanpo estekak 
* Criccieth gaztelua Galesko gazteluen webgunean. 

thumb|350px|erdian|Gaztlua urrutira.
Castanea

**Gaztaina** (*Castanea*) zazpi edo zortzi zuhaitz eta zuhaixka espezie dituen genero bat da, Fagaceae familiakoa eta jatorriz Ipar Hemisferioko eskualde epeletakoa.

## Espezieak 
Gaztainak *Fagaceae* izanda, haritzen eta pagoen familia berekoak dira. Lau espezie nagusi daude (gaztaina arrunta, txinatar gaztaina, japoniar gaztaina eta amerikar gaztaina) hiru taldetan banatuak:
* Europakoa: gaztaina arrunta (*Castanea sativa*), Europako bakarra, egun Himalaian eta Asiako beste eskualde epeletan ere sarrarazia.
* Asiakoak: *Castanea crenata* (japoniar gaztaina), *Castanea mollissima* (txinatar gaztaina), *Castanea davidii* (Txina), *Castanea henryi* (Txina) eta *Castanea seguinii* (Txina).
* Amerikakoak: *Castanea dentata* (amerikar gaztaina - AEB ekialdea), *Castanea pumila* (AEB ekialdea), *Castanea alnifolia* (AEB hegoaldea), *Castanea ashei* (AEB hegoaldea), *Castanea floridana* (AEB hegoaldea) eta *Castanea paupispina* (AEB hegoaldea).

Gaztaina ez da Indi gaztainarekin nahastu behar, *Aesculus* baitira eta ez baitute *Castanea* generoarekin zerikusirik. Izen hartzen dute fruituak gaztainaren antza duelako, baina ez indi gaztainarena ez dira jatekoak.

## Erreferentziak
Manuel Pérez Martínez

**Manuel Pérez Martínez** hauetako bat izan daiteke:

* Manuel Pérez Martínez, *Arenas burkidea*, PCE (r) alderdiko buruzagi historikoa.
* Manuel Pérez Martínez, *Pérez apaiza*, ELN talde iraultzaileko komandantea izandakoa.
Manuel Pérez (Arenas)

**Manuel Pérez Martínez**, ***Camarada Arenas*** bezala ezaguna (Melilla, Espainia, 1944ko azaroaren 1a), Espainiako Alderdi Komunista (berreraikia) PCE (r)-ko idazkari nagusia da 1975etik.

1960ko hamarkadan OMLEko (Espainiako Marxista Leninisten Erakundea) kide izan zen, eta PCE (r)-ren sorreran parte hartu zuen.

Hainbat aldiz espetxean izan da Espainian eta Frantzian. 1977an PCE (r)-ko zuzendaritza guztiarekin batera atxilotu ondoren, "talde ilizituko" kide izateagatik eta "legez kanpoko propaganda" egiteagatik espetxeratu zuten. Zazpi urte eman zituen espetxean, 1984ra arte. Egun, Espainian espetxeratua dago, 2009an zazpi urteko zigorra jaso ondoren. 2012an beste hamazazpi urteko zigorra jaso zuen, GRAPOko beste kide batzuekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arenasen biografia *La Haine*n
Tremadog badia

[thumb|300px|[Galesko Gwynedd konderrian dagoen Tremadog badiaren ikuspegia, Harlech ingurutik ikusita.]]

**Tremadog badia** (ingelesez *Tremadog Bay*, galeseraz *Bae Tremadog*) delakoa Cardigan badiaren barnean dagoen beste badia bat da, iparraldetik Cambrian Coast kostaldeak eta Llŷn penintsulak mugatzen dute.

Glaslyn ibaiak bere urak badian honetan itsasoratzen ditu, aldiz Harlech, Cricieth eta Pwllheli udalerriak bere kostaldean kokatzen dira. Bere mendebaldean St Tudwalen uharteak kokatzen dira, ia badia amaitzen den lekuan.

## Kanpo estekak 
* Tremadog badiaren mapa ikusgai
Sandrine Jauregiberri

**Sandrine Jauregiberri** (Baiona, Frantzia, 1973ko urriaren 3a - ) hezitzailea eta nazioarteko errugbilari lapurtarra da. AS Baionan (emakumezkoak) hegaleko hirugarren lerroko (6 zk.) postua betetzen, eta Frantziako emakumezkoen hamabosteko errugbi selekzioan. Nazioartean lehiatu da.

## Bizitza 
Sandrine Juregiberri Errugbian hasi baino lehen hipika (lehiaketa osoan) praktikatzen zuen; 10 urterekin hasi zen.

### Lan ibilbidea 
Lanbidez hezitzailea da eta urritu psikiko helduekin egiten du lan.

#### Errugbilari 
Errugbian 1994an hasi zen, lagun talde batek ASB sortu zutenean Baionan. Beti talde berean aritu da. Bai hor bai frantses estatuko selekzioan hirugarren lerroko hegal posizioan (6.a) aritzen da. Frantziako emakumeen hamabosteko errugbi selekzioko kidea da, 2006ko Emakumezkoen Munduko Errugbi Kopa jokatu zuena, besteak beste.

## Ibilbidea nazioartean 
(2006ko abuztuaren 15ean)
* Frantziako emakumezkoen errugbi selekziorako 15 aldiz aukeratua.
* Sei Nazioen Torneoan 2002, 2004 eta 2005ean (hiru *Grand Chelem*).
* Europako txapelduna 1999, 2000 eta 2004an (urte horretan *Grand Chelem*a eskuratu zuten).
* 2002ko Munduko Kopan 3. postuan geratu ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Association Sportive Bayonnaise

## Kanpo estekak 
*  Baionako festetako hasieran Berriak kontatuta.
*  Argazkia.
La Cabrera

**La Cabrera** (leonesez: *Cabreira*) Leongo hego-mendebaldean kokaturiko eskualde bat da. 846 km²-ko hedadura du eta bere mendilerro garrantzitsuenak Leongo Mendiak, Mendi Aquilanoak, eta Cabrerako mendilerroa dira. Bost udalerriz osatuta dago: Puente de Domingo Flórez (*A Ponte*), Benuza, Castrillo de Cabrera (*Castriellu*), Encinedo (*Encinéu*) eta Truchas (*Trueitas*). 2008. urtean bere populazioa 4090 bizilagunekoa zen, 4,83 biztanle/ km²-ko dentsitatearekin.

thumb|800px|erdian|Cabreirako mendizerra
[thumb|240px|ezkerrera|[La Bañako lakua (Cabreira)]]
thumb|240px|eskuinera|Fornako herria (Cabreira)
thumb|240px|erdian|Valdouteiruko arana (Cabreira)

## Kanpo estekak
Xaindia

[eskuinera|thumb|200px|[Iratiko San Salbatore baselizatik gertu dagoen Xaindiaren irudia]]

**Xaindia**, **Saindia** edo **Saindua** Bithiriña eta Iratiko oihanaren kondairaren heroia da.

Euskal Herri osoan hainbat bertsio daude kondaira honi buruz. Gauaren arriskuaz aritzen den istorioa da, besteek "Eguna gizakiarentzat eta gaua Gauekorentzat" esaten duten bezala. Gainera, erlijio kristua edo bere ikurrak pagano edo deabruzko indarrak gelditzeko gai direla azaltzen du.

Honela dio istorioak: neska gazte bat, baserri handi batean neskamea dela, gau ilunean ateratzea onartzen du (diruagatik, gainera) erreminta baten bila (eskuare bat, edo are zehatzago aitzurrotx bat). Nahiz eta bertsio modernu guztiek ekintza artoa larrutzen ari zuten gau batean kokatzen duten, landare hau Amerikatik etorri baino lehenagoko istorioa dela nabaria da. Baserritik atera eta gauerdia jotzea, izpiritu ikusezin batzuek neskamea airetik eraman zuten. Baserritik pasatzean erreminta bota eta tximiniatik erori zen. Gero, lekutara eraman zuten eta Iratiko San Salbatore baselizatik pasatzean, otoitz egin eta deabruek lurrean utzi zuten. Bertsoen arabera, hilda edo bizirik dago.

Julien Vinsonek « Le râteau » (euskaraz "Eskuarea") bere bertsioan benetako istorioa zela eta honela zioen: hiltzean "beirazko gela egin eta eskuarea eskuan utzi ziotela", "bere ama etxea eta neskatoaren gorputza San Salbatoren ikusi zituela" gehituz. Izan ere, baseliza honetatik gertu horma-hobi itxurazko eraikina egin zutela egia da. Litekeena da horma-hobia beirazkoa izatea eta bertan zur polikromatuzko antzinako estatua dago. Estatua beso bat altxatua eta bestean aitzurra zuen neska batena zen. Bestetik, baseliza hau mitologia gune nabaria da Basajaunekin loturiko zenbait kondaira ere bertan kokatuta daudelako.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Julien Vinson, *"Le Folk-lore du Pays basque"*, Paris, Maisonneuve, 1883.
* Jean-François Cerquand, *"Légendes et Récits populaires du Pays basque"*, Bordele, Aubéron, 1992
* Jean Barbier, *"Légendes basques"*, Paris, Librairie Delagrave, 1931. Elkarrek berrargitaratua, Donostia, 1983
* Bernard Duhourcau, *"Pyrénées mystérieuses"*, les Guides noirs, Paris, éditions Sand, 1985

## Kanpo estekak
Jules-Édouard Moustic

**Jules-Édouard Moustic**, benetako izenez **Christian Borde** (Antony, Senako Gainak 1951ko urria) Île-de-Francen jaio eta azken urteetan Lapurdiko Getarian bizi den umorista da.

Gehienbat ezaguna da Canal+ telebista katean 1990eko hamarkadaren hasieratik egindako Groland fikziozko herria kokalekua zuen albistegi bateko aurkezlearen parodiagatik.

## Ibilbidea 
1975ean Andorran ibili zen lanean, Radio Andorran baina zuzendaritzak bere lana ez zuen oso gustuko izan, Francoren kontrako bere musika-programazioagatik. Hori dela eta beste printzerri batera jo zuen: Monako.

1987an Alain Chabatek bultzatu zuen RMC uzten eta berarekin Les Nuls saiorako esketxen egileetakoa bihurtzen. ''Les Nuls L'émission*, *ABCD Nuls* eta *Histoire(s) de la télévision* saioetarako ere idatzi zuen. Iragarki faltsu batzuk ere idatzi zituen eta horietako batzuetan aritu ere bai.

Hamabi urtez Monakon bizi izan da eta baliteke printzerri hori izatea zenbait urtetan sortu zuen Groland printzerriaren fikzioa sortzeko. Telebistako albistegi "grolandarra" aurkeztu zuen izen desberdinak izan dituen saioan: *CANAL International*, *Le 20H20* (*Nulle part ailleurs*-ek hedatuak), *Groland Sat*, *7 jours au Groland*, *Bienvenue au Groland* eta egun *Groland Magzine*.

*Les Guignols de l'info*rentzat ere idazten ditu esketxak.

2008ko abenduan Parisko Rond-Point antzokian berak idatzitako *Moustic en gros* (Ahmed Hamidiren zuzendaritzapean) monologoa burutu zuen.

## Euskal Herriarekiko lotura 
Azken urteetan Lapurdin bizi da, Getarian; bertako Olharroa pilota taldeko "maskota" bihurtu da.

Musikazale amorratua denez Ipar Euskal Herriko entzuleekin konpartitzen du bere *I have a dream* irrati pirataren bidez.

2006ko abuztuaren 2an Baionako besten hasiera ekitaldian **Jules-Édouard Moustici** eman zioten herriko gakoa balkoitik botatzeko aukera.

Bizi den tokiarekiko atxikimendua erakutsi zuen 2009ko ekainean ere, Euskal Herria Zuzenean jaialdian DJ lanetan aritu zenean, *DJ Tonton Moustic* ezizenaz; berdin EHLGren alde sinatu zuenean; "Lehen sinatzaileak" taldean ageri da.

## Argitalpenak 
* 2000: *La Famille Patate* (hitzaurrea Jean Pailler, ilustrazioak Zoé Do), Atlantica, Biarritz, 64 or.; ISBN 2-84394-257-8.
* 2003: *Journal de moi'', Flammarion, Paris, 212 or.; .

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Baionako festetan protagonista Garan.
*  « I have a dream » irratiaren webgunea.
*  Biografia premiere.fr.n.
Pierre Tucoo-Chala

**Pierre Tucoo-Chala** (Bordele, 1924ko apirilaren 20a - Paue, 2015eko urtarrilaren 23a) historialari frantziarra izan zen. Paueko Unibertsitateko irakaslea, Pirinioetako Erdi Aroko historian aditua zen.

## Lanak 
* *Livre de comptes de la ville de Pau*, Association Marc Bloch, 1970
* *Gaston Fébus : un grand prince d’Occident au XIVe siècle*, Marrimpouey, 1974
* *Livre des oraisons de Gaston Fébus*, Marrimpouey, 1974
* *Le Pays de Béarn*, R. Ollivier, 1984
* *Gaston Fébus et le Prince noir*, J. Huescar, Loubatières, 1985
* *Les Forteresses pyrénéennes de Gaston Fébus*, Loubatières, 1986
* *Minorités et marginaux en Espagne et dans le Midi de la France : VIIe-XVIIIe siècles*, zuzendaria, CNRS, 1986
* *Béarn : Cadre naturel Histoire Art Littérature Langue Économie Traditions populaires*, Ariane Bruneton-Governatori, Pierre Delay, Jean Salles-Loustau, Claude Dendaletche eta Guy Di Méorekin batera, Christine Bonneton, 1986, 
* *Aquitaine*, Larousse, «La France et ses trésors» bilduma, 1988
* *Histoire de Pau* (sous la direction de), Privat, Tolosa Okzitaniakoa, 1989, Univers de la France bilduma, 
* *Quand l’Islam était aux portes des Pyrénées : de Gaston IV le Croisé à la croisade des Albigeois*, J&D, 1993.
* *Gaston Fébus, prince des Pyrénées (1331-1391)*, J&D, 1995
* *Notaire de prince : registre de Bernard de Luntz*, Jacques Staesekin batera, Covédi, 1996
* *Gaston Fébus, grand prince médiéval (1331-1391)*, J&D, 1996
* *Les Pyrénées-Atlantiques en 600 questions*, Archives et Culture, 1996
* *L’Aragon, terre d’aventures*, Pierre Giannerinirekin batera, J&D, 1996
* *Pau, ville américaine*, Cairn, 1997
* *Catherine de Bourbon, une calviniste exemplaire*, Atlantica, 1997
* *Pau, ville anglaise*, Librairie des Pyrénées et de Gascogne/Princi Neguer, 1999
* *Gaston Fébus par Alexandre Dumas*, Atlantica, 2000
* *Petite histoire du Béarn : du Moyen Âge au XXe siècle*, Princi Neguer, 2000

## Kanpo estekak
Caeathro

**Caeathro** Galesko Gwynedd eskualdeko udalerria da. Caernarfon eta Waunfawr udalerrien artean dago eta A4085 errepideak zeharkatzen du. Caernarfonetik 1,17 miliatara eta Waunfawrdik 0,72 miliatara dago. Udalerriko leku nagusiak bertako pub edo taberna, gasolindegia eta karabanen aparkalekua da, azken hau urte oso irekia dagoen turismogunea delarik.
 
## Kanpo estekak 
* www.geograph.co.uk : Caeathro eta inguruetako argazkiak
Capel Celyn

**Capel Celyn** Galesko Gwynedd eskualdeko udalerria da. Bala udalerriaren ipar-mendebaldean dago.

## Herri urperatuta 
1965eko urriaren 28an, protesta artean, Galesen Llyn Celyn urtegia inauguratu zuen Liverpoolgo Udalak. Urtegia eraikitzeko, Capel Celyn udalerria urperatu zuten: 70 biztanleko herria zen, guzti-guztiak galestar hiztunak. Era berean, urtegiko ura Galestik Ingalaterrara eramateko prestatu zuten azpiegitura osoa, Liverpool 100 km-ra zegoen. Proiektuak aurkako mugimendu indartsua eragin zuen Galesen, eta besteak beste, inaugurazio ekitaldia boikotatu zuten —ez zen hiru minutura ere iritsi—, megafoniaren kableak moztuz. 2005ean, Liverpoolgo Udalak barkatzeko eskatu zion Galesko herriari publikoki, urtegiarengatik sortutako kalte eta minagatik.

## Iruditegia 

Image:
Background shots of Tryweryn including farms and local people (16830909472).jpg|Herriko biztanleak.
Protest in Liverpool attempting to stop the flooding of the Tryweryn Valley (10977794533).jpg|Manifestazioa Liverpoolen.
Tryweryn - hen bentref Capel Celyn yn dod i'r golwg; submersed village appears during drought Aug 2022 31.jpg|Herriaren aztarnak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Iruditegia
* Protestaldiaren argazkiak BBC Liverpoolen
* Galesko Liburutegi Nazionalaren orrialdea Tryweryn buruz
* Capel Celyn eta beste galestar komunitateak urperatuak erreserbak sortzearren
Rancho Notorious

***Rancho Notorious*** 1952an Fritz Langek zuzendutako westerna da, Marlene Dietrich, Arthur Kennedy eta Mel Ferrer aktoreek antzeztua. Fimari egokitutako aurreneko izenburua *The Legend of Chuck-a-Luck* izan zen, baina RKO Pictures konpainiako buru Howard Hughesek gustuko ez eta bazterrean laga zuten. Langen hirugarren eta azken westerna da, estudioetan filmatua oso-osoan. Gorrotoa eta mendeku nahia ditu gaitzat. Ken Darbyk konposotatuko kantak (*The Legend of Chuck-a-Luck*), William Leek abestutakoak, eta filmean zehar zatika kantatua denak, gertaeren haria antolatzen du.
 
## Argumentua 
Vern Haskell herrialdeko hego-mendebaldean dabil, harekin ezkondu behar zuen neskatoa bortxatu eta hil zuen gaizkilearen bila. Kartzelan Frenchy Fairmont ezagutzen du eta bertatik irtendakoan Chuck-a-Luck etxaldera joango dira elkarrekin, iheslari askoren babesleku. Hango jabea Altar Keane andrea da, eta Vern emakumea limurtzen saiatuko da arrantxoan geratu ahal izateko eta horrela bila dabilen hiltzailea harrapatzeko.

## Aktoreak 
* Gloria Henry ... *Beth Forbes*
* Jack Elam ... *Mort Geary*
* William Frawley ... Baldy Gunder
* Lisa Ferraday ... Maxine
* John Raven ... Chuck-a-luck dealer
* George Reeves ... Wilson
* Frank Ferguson ... Preacher
* Francis McDonald ... Harbin
* Lloyd Gough ... Kinch

## Kanpo estekak 
*  Filma **IMDB** atarian
* [*Rancho Notorious* filmaren trailerra You Tube(https://eu.wikipedia.org/wiki/You_Tube) atarian]
Jauregiberritarrak

**Jauregiberritarrak** Zuberoako familia euskaltzale eta abertzale garrantzitsu bat da.

## Gurasoak 
Ezagun egin diren seme-alaben gurasoak hauexek ziren:
* Aita Alexis Aloze Karrikirikoa zen.
* Ama Dorothée Erbin Ziboze Elixaltekoa zen. Madalenaren senargaia Lehen Mundu Gerran hil eta gero, amarekin bizi izan zen Zibozeko Sibasia etxean.

Argentinan bizi izan ziren zenbait urtez eta hor jaio zen adibidez Jean.

Bederatzi seme-alaba izan zituzten: lau seme eta bost alaba.

## Seme-alaba ospetsuak 
Gehiegi idatzi ez bazuten ere, familia honetako kideek eragin handia izan zuten Zuberoan eta beste neurri batean Ipar Euskal Herri osoan euskaltzaletasuna eta abertzaletasuna bultzatzeko.
* Gehien ezagutzen dena Madalena (1884-1977) da, bederatzien artean hirugarrena.
* Jean (1880-1952) lehena zen.
* Clément (1895-1965) zortzigarrena zen.
* Bigarren Mundu Gerran nazien kontrako erresistentzian sei Jauregiberritar aritu ziren: Jean, honen bi seme Pierre eta Allande (Arnaud), Clément eta bere seme Jean; seigarrena, izkutuan orduan emakumeen kasuan ohikoa zen bezala, Madalena bera.

## Iturriak 
* Jean-Louis Davant: *Zuberoako literaturaz. Antologia laburra*, Euskaltzaindia, Bilbo, 2008.
* Jean-Louis Davant: *Zuberoako idazle zenduak*, Elkarlanean, Donostia, 2001.
* Jean-Louis Davant: *Xiberoko makia* pastoralaren liburua, Sohütak 2001ean antzeztua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Clement Jauregiberri
* Jean Jauregiberri
* Madalena Jauregiberri
* Aloze-Ziboze-Onizegaine

## Kanpo estekak 
*  Iturrietan aipatu lehen liburua pdf.n.
*  Xiberoko makia pastorala eitb.eus.en.
Pogrom

[thumb|300px|[Dnipropetrovsk|Jekaterinoslaveko pogromaren biktima juduak, 1905ean]]
**Pogroma** (, ) eraso bortitza da, hilketak eta ondasunen txikizioa eta arpilatzea barne, talde etniko, erlijioso edo dena delako baten aurkakoa, gehienetan gobernuaren baimenaz egiten dena. Historian zehar, judu-komunitatearen aurkako erasoak izendatzeko erabili izan da.

## Historia 
Pogrom deitutako lehenengo eraso oldea Errusiar Inperioan gertatu zen, 1881 eta 1884 artean. 1881ean Alexandro II.a Errusiakoa San Petersburgon eraila izan zelarik, errudunak juduak zirelako zurrumurrua zabaldu zen. Jarraian, inperioaren hego-mendebaldean (egungo Ukraina, Polonia eta Moldavian) juduen aurkako bortizkeria hedatu zen: hilketak eta bortxaketak gertatu ziren, eta milaka etxe suntsitu zituzten. Bitartean, agintariek ezer gutxi egin zuten erasoak geldiarazteko; are gehiago, pogromak juduen eskubideak murrizteko baliatu zituzten. 

1903 eta 1906 artean beste pogrom olde bat izan zen, garrantzitsuena Chisinaun 1903ko apirilaren 6an. Jazarpen horien beste ondorio bat emigrazioa izan zen: 1880-1920 bitartean, Errusiar Inperioko bi miloi juduk Ameriketako Estatu Batuetara alde egin zuten. 1917ko Errusiako Iraultzan eta ondoko Gerra Zibilean (1918-1921) ere hainbat pogrom izan ziren. Judu aberatsek boltxebikeen erasoak pairatu zituzten, eta iraultzaren aldekoek, berriz, Armada Zuriaren errepresioa.

Antisemitismoaren historian pogrom hitza judu-komunitatearen aurkako edozein eraso izendatzeko erabiltzen da. Errate baterako, 1938ko azaroaren 9an, Alemanian eta Austrian gertatu zen Kristal hautsien gaua, *Kristallnacht* edo *Pogromnacht* izenez ezagutzen da. Era berean, pogromtzat hartzen dira, Izurri Beltza sortzen zutela leporaturik, XIV. mendean juduek jasan zituzten erasoaldiak ere.

Bestalde, pogrom deitu izan zaie azken hamarkadetan gutxiengo erlijioso edo etnikoren aurka izan diren hainbat oldarraldiri.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Alexandro Nevski eta Jaungoikoaren Amaren Babesaren eliza

**San Alexandro Nevski eta Jaungoikoaren Amaren Babesaren eliza** Biarritzen (Lapurdi) dagoen eliza ortodoxoa da, Enperatrizaren etorbidean kokatuta.

## Historia 
1879 inguruan Biarritzen oporrak ematen zituzten errusiarrek eliza bat eraikitzeko erabakia hartu zuten. Ordura arte bere errituak Villa Eugénieko areto batean egiten zuten, jadanik hotel bat zena. Aipatutako errusiarren artean leinu inperialaren kideak ere bazeuden, adibidez Alexandro III.aren emaztea zen Maria Feodorovna enperatriza, Lapurdiko kosta maite zuena. 1889an batzorde sortu eta Nikolai Nikonov (1849-1918) arkitektoari eman zioten proiektua. Lehendabiziko harria 1890eko urriaren 13an jarri eta laster bukatu zituzten lanak: 1892ko irailaren 25ean sagaratu zuten, konbidatuen artean enperadorearen lehengusua eta Errusiako enbaxadorea zen George de Beauharnais izanda. Apaizak, hasieran, Paueko eliza ortodoxotik zetozen.

Urriko Iraultza eta gero, elizak Mendebaldeko Europako Errusiako Eliza Ortodoxoen Artzapezpikua nagusia bazuen ere, 1931 eta gero, Konstantinopoliseko patriarka-hiriak zuzendu zuen. 2004ko abenduan bertoko apaiza Moskuko patriarka-hiriaren zuzendaritzapean kokatu zenean, eliztarrek (elizbarrutiaren laguntza zutenak) auzitara jo eta Paueko Auzitegiaren erabakia apaizaren kontrakoa izan zen.

thumb|250px|erdian|Elizaren barrualdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Torres Novas

**Torres Novas**, Santarém barrutiko hiri portugaldarra da, Erdiko lurraldean eta Médio Tejo eskualdean kokatua. Hiri honek 14.900 biztanle ditu (17.000 hiriaren inguruko eremuak kontuan hartuta). Duela urte batzuk, Ribatejo probintziaren barnean zegoen.
[thumb|250px|eskuinera|Torres Novas [Portugalgo mapan kokatua.]]
## Kanpo estekak 
*  Torres Novasko udalaren webgunea.
Hawaiian Airlines

**Hawaiian Airlines** (NAZE kodea: HA, NAGE kodea: HAL, Callsign: HAWAIIAN) Hawaiiko merkataritzarako airelinea bat da. Bere aireportu nagusia Honoluluko nazioarteko aireportua da.

1929an sortu zen eta gaur egun 33 hegazkin dauzka munduko 19 hiri desberdinetara hegaldiak eginez.

## Kanpo estekak 
*  Hawaiian Airlines-en webgunea.
Victoria (Kanada)

**Victoria** Kanadako Columbia Britainiarra probintziako hiriburua da. Bere inguruko herriekin, Vancouver aurretik duela, probintziako bigarren hiri populatuena da. Vancouver uhartearen hegoaldean dago kokatua.

2006ko erroldaren arabera 78.057 biztanle bizi ziren bertan.

thumb|ezkerrera|Add caption here
Victoria, Columbia Britainiarreko hiriburua, Vancuverren uhartean kokatuta dago, hegoaldeko isurialdean. Britainiar estiloko hiria da. Han egotean, Erresuma Batuko edozein hiritan zaudela ematen du. Aipagarriena kaia da. Kaitik Victoriako eraikin inportanteenak ikus daitezke: the Fairmont express hotela, Columbia Britainiarreko parlamentua eta BC Museum (edo British Columbia Museum), besteak beste. BC Museum-ean British Columbiako Historiako aztarnak gordeta daude. Museoaren aurrean, ohiko “totem”ek antzinako historia erakusten digute. Totemek kontatzen digute familiar indiarren historia. Zenbat eta totem handiago, hainbat eta historia luzeago. Hiri erditik pasatzean, denetarik aurki daiteke. Han, erdian, Kanadako merkatal zentroa ospetsuena dago: Eaton center. Marka guztiak batzen dira han. Gainera, Kanadako zergak baxuagoak direnez, bai arropak, bai opariak oso merke lor daitezke.
	Kaiaren alde batean, autobus geltokia dago. Handik, unibertsitateraino ailegatzen da. UVIC du izena. Nahiz eta BCko ospetsuena ez izan, hango bizia ikustea merezi du. Eraikinak arruntak dira. Ikasketak, berriz, ezagutu beharrekoak dira, izan ere, metodo pedagogiko nahiko berezia dute.
	Victoria esaten zaionari, bospasei herri dira. Haien artean, aipagarriak dira Saanich eta Langford. Eremuak 300.000 biztanle inguru du. Victoria erditik irten bezain laster Amerikan zaudela nabaritzen da. Herri horiek bi solairutako etxez lepo daude. Bata bestearen atzean.
thumb|ezkerrera|Add caption here
## Historia 
	James Cook, Royal Navy-ko Kapitainak, Vancuver uhartea topatu zuen, 1778 urtean. Hogei urte beranduago, Vancouver kapitainak, Espainiako Bodega y Quadra kapitainarekin, uhartea eskuratu zuen Britainiar inperioarentzat. Bi horiengatik, Vancouver eta Quadraren uhartea izan zen izena.

## Klima 

## Hiri senidetuak 
Victoria ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Victoria hiriko udalaren webgunea.
Hebe Camargo

**Hebe Maria Monteiro de Camargo Ravagnani** (Taubaté, 1929ko martxoaren 8a - São Paulo, 2012ko irailaren 29a) Brasilgo aktorea, abeslaria eta telebistako aurkezlea izan zen.

## Kanpo estekak 
* IMDb.com
Victoria (argipena)

**Victoria** honakoa izan daiteke:

## Pertsonak 
* Viktoria Eugenia Battenbergekoa
* Viktoria Erresuma Batukoa

## Geografia 
* Victoria (aintzira), Afrikako aintzira handia
* Victoria (Kanada), Kanadako hiria
* Victoria uhartea, artiko kanadarreko uhartea, **Kitlineq** inuitentzat**.**
* Victoria (Seychelleak), Seychelletako hiria
* *Victoria* (itsasontzia), mundu bira egindako lehen itsasontzia
* Victoria (Iași), Errumaniako udalerria
* Victoria (Brăila), Errumaniako udalerria
* Victoria (Australia), Australiako estatua
Sôber

**Sôber** espainiar rock-taldea da. 1994an sortu zuten Carlos Escobedo eta Antonio Bernardinik *Sôber Stoned* izenarekin, Jorge Escobedo eta Elías Romero batu zitzaizkielarik. Geroago, Sôber izena hartu zuten. 1998an, Elías Romeroren ordez, Luis Miguel Planelló batu zen taldera. Azken hau, ordea, Alberto Madridek ordeztu zuen 1999an. Partaideak ez ziren gehiago aldatu taldeak 2005ean atsedena hartu zuen arte. 2010eko urtarrilaren 1ean, taldeak bere itzulera iragarri zuen, Manu Reyes taldekide berriarekin.

## Taldekideak 
* Carlos Escobedo - Ahotsa / Baxua
* Jorge Escobedo - Gitarra
* Antonio Bernardini - Gitarra
* Manu Reyes - Bateria

### Taldekide ohiak 
* Elías Romero -Bateria (1994-1998)
* Luis Miguel Planelló - Bateria (1998-1999)
* Alberto Madrid † - Bateria (1999-2005)

## Diskografia 
## Kanpo estekak 
*  SôberWeb: Sôber taldearen webgune ofiziala
Rigspolitiet

**Rigspolitiet** edo **Politi** (euskaraz *Polizia*) Danimarkako polizia nazionala da. Danimarkako Parlamentua eta Gobernuko Justizia Ministroaren agindupean dago. Polizia honen jarduera eremua Danimarka osoa da, Groenlandia eta Faroe Uharteak barne harturik.

Polizia administrazio hoberako herrialdea 12 polizia barrutitan banatzen da. Horietako bi Groenlandia eta Faroe Uharteei dagozkienak.

## Kanpo estekak 
* Poliziaren webgune ofiziala    

thumb|300px|ezkerrera|Istiluen aurkako unitatea.
Politi

**Politi** hitzak euskaraz *polizia* esan nahi du:

* **Rigspolitiet**: Danimarkako polizia nazionala.
* **Norvegiako Polizia Zerbitzua**: Norvegiako polizia nazionala.
Polizia Frantzian

**Frantzian** polizia bi mailatan banatzen da bakarrik: estatu mailan eta udal mailan. Estatu mailan edo maila nazionalean 3 polizia agentziek dihardute eta udal mailan udalerri bakoitzaren arabera. Hiri handiek bakarrik izan ohi dute udaltzaingoa.

eskuinera|thumb|200px|Bi jendarme
## Estatu mailan 
* **Frantziako Polizia Nazionala** (*Police Nationale*)
* **Frantziako Jendarmeria** (*Gendarmerie Nationale*)
* **Aduanen eta Zeharkako Zergen Zuzendaritza Nagusia** (*Direction générale des douanes et droits indirects*)

## Bestelakoak 
* Udal mailan **Udaltzaingoak** (*Police municipale*) ditugu, baina udalerri bakoitzaren ardurapean daudenez, nahiko mugatuak dira eta hiri handietan bakarrik egon ohi dira.
* Herri txikietan edo landaguneetan **Landa Poliziak** (*Police Rurale*) ditugu. Basozainen parekoak dira, ez dute konpetentzia kriminalik.
* **Équipes régionales d’intervention et de sécurité** (SWAT bezala ezagunagoak) Kartzelen Zuzendaritzak kudeatzen duen polizia taldea da.

## Kanpo estekak
Kaoru Ishikawa

**Kaoru Ishikawa** (石川馨 Ishikawa Kaoru) (Tokyo, Japonia, 1915eko uztailaren 13 &ndash; 1989ko apirilaren 16) unibertsitateko irakasle japoniar bat izan zen, ezaguna kalitatearen kudeaketa arloan egin zituen ekarpenengatik, bereziki ekoizpen-prozesuetako akatsak hautemateko Ishikawa diagramak (edo kausa-efektu diagramak) asmatu eta hobekuntzarako kalitate-zirkuluak garatzeagatik.
Ishikawa diagrama

thumb|400px|**Ishikawaren diagrama** era orokorrean, arazo baten kausak sailkatu egiten dituena.

Kalitatearen kudeaketan, **Ishikawa diagrama** edo **kausa-efektu diagrama** ekoizpen-prozesu batean (edo edozein erakundeko jardueran, orokortuz) dauden akatsak eta arazoak hauteman eta euren kausa zehazteko erabiltzen dira. Kaoru Ishikawak kalitate-aditu japoniarrak asmatu zuen 1960etako hamarkadan.

Erakunde batean akats bat, arazo bat hautematen denean, akats hori lehenago gertatutako zerbaiten ondorio dela pentsa daiteke. Akatsaren sorburua edo iturburuak bilatzeko erabili izan da **Ishikawa diagrama, Fishbone diagrama** edo **Herringbone diagrama** izenekin ere ezaguna; **kausa-efektu diagrama**.

Ishikawa diagramaren erabilera ohikoenak produktuen diseinuak hobetzeko eta kalitate akatsak hautemateko dira. Diagrama hauek akatsen faktore potentzialak identifikatzeko erabili ohi dira. Akatsaren kausa edo arrazoi bakoitza aldakuntza iturri izan beharko luke. Erroreen kausak kategoria nagusietan bildu ohi dira, aldakuntza iturri hauek identifikatu eta sailkatzeko.

## Kanpo estekak
Francisco A. Marcos Marín

**Francisco A. Marcos Marín** (Madril, Espainia, 1946 - ) hizkuntzalari espainiarra da. Hizkuntzalaritza Hispaniarreko irakaslea da University of Texasen, San Antonion.

## Idazlanak 
* "Poesía Narrativa Arabe y Epica Hispánica" (1971)
* "Aproximación a la Gramática Española" (1972)
* "Lingüística y Lengua Española" (1975)
* "El Comentario Lingüístico (Metodología y Práctica.)" (1977)
* "Estudios sobre el Pronombre" (1978)
* "Reforma y modernización del Español (Ensayo de Sociolingüística Histórica)" (1979)
* "Curso de Gramática Española" (1980)
* "Literatura Castellana Medieval. De las Jarchas a Alfonso X" (1980)
* "Metodología del Español como Lengua Segunda"" (1983)
* "Comentarios de Lengua Española" (1983)
* "Cantar de Mio Cid. Edición modernizada, estudio y notas" (1984)
* "Libro de Alexandre. Estudio y edición" (1987)
* "Lingüística Aplicada" con Jesús Sánchez Lobato (1988)
* "Introducción a la Lingüística: Historia y Modelos" (1990)
* "Conceptos básicos de política lingüística para España" (1994)
* "Informática y Humanidades" (1994)
* "El Comentario Filológico con Apoyo Informático" (1996)
* "Cantar de Mio Cid. Edición. (Introducción, Edición Crítica, Versión en Español Moderno y Notas)" (1997)
* "Gramática española" con F. Javier Satorre Grau & María Luisa Viejo Sánchez (1998)
* "Guía de gramática de la lengua española" con Paloma España Ramírez (2001)
* "Los retos del español" (2006)
* "Se habla español" con Amando de Miguel (2009)
* "Más allá de la ortografía. La primera ortografía hispánica" con Paloma España Ramírez (2009)
* "Humanidades Hispánicas. Lengua, cultura y literatura en los estudios graduados", con Daydi-Tolson, S., Membrez, N.J., Chappell, W.L., Wallace, M.L., de Miguel, A., Urrutia Gómez, J., de Diego, R., Salazar Ramírez, M.S., Benavides, A., Sánchez Díez, A., Guillot, V. (2018)
* "西班牙语语言通论 Xībānyá yǔ yǔyán tōnglùn. Teoría y práctica de la lengua Española", con Xuhua Lucía Liang (2022)
* "Dominio y Lenguas en el Mediterráneo Occidental hasta los inicios del español" (2023)

## Erreferentziak 
* «El más antiguo texto informal vasco conocido y su léxico» (2006)
* Euskarazko testu informal zaharrenaren irudia

## Kanpo estekak 
* Argitalpenen bertsio digitala
* Expert profile, ELSNET
* Humboldt Award
* Francisco Marcos Marín, Blog
Fotis Katsikaris

**Fotis Katsikaris** (; Korydallos, 1967ko maiatzaren 16a -) saskibaloi jokalari ohi eta entrenatzaile greziarra da, Bilbao Basket taldea entrenatu zuena.

## Kirol ibilbidea 
Katsikaris bere ibilbidearen hasieran Kostas Politis, Dusan Ivkovic edo Dragan Sakotaren laguntzailea izan zen AEK Atenas B.C., 2003 eta 2005 artean entrenatzaile nagusi bilakatu arte. Errusiako Dynamo San Petersburgok fitxatu eta bertan urtebete eman zuen kluba desagertu arte.

Valencia Basket Clubek fitxatu eta bertan urte bi eman zituen. 2009an etxera itzuli eta Aris BCek fitxatu zuen.

Nahiz eta kontratua indarrean izan, 2010ean Bilbao Basketek fitxatu zuen Txus Bidorreta ordezkatzeko.

## Taldeak 
Hona hemen bere ibilbidea:

## Erreferentziak 
* Elkarrizketa Fotis Katsikaris-i Argia astekarian (2011)
Axel Hervelle

**Axel Hervelle** (Lieja, 1983ko maiatzaren 12a -) Belgikako saskibaloi jokalaria da, egun ACBko Bilbao Basket taldean dabilena.

## Ibilbidea 
Hervellek jaioterrian hasi zuen bere kirol ibilbidea, Lieja eskualdeko RBC Verviers-Pepinster taldean hain zuzen ere. Bertan lau urte eman zituen, batez besteko 11,4 puntu eta 10,6 errebote lortuz. 2004an Real Madridek fitxatu eta batez besteko 8,5 puntu eta 5,5 errebote lortu zituen.

2009an, NBAko *draft*ean Houston Rocketsek zituen eskubideak James Whiteren ordez aldatu zituen.

2010ean Madrilen aukerarik ez zuenez, Bilbao Basketera utzi zuten.

## Taldeak 
## Palmaresa 
* 2002-03: Ligue Ethiasen txapeldunordea
* 2004-05: ACB Ligaren txapelduna
* 2004-05: Errege Koparen txapeldunordea
* 2006-07: ULEB Cupen txapelduna
* 2006-07: ACB Ligaren txapelduna

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Filum

**Filuma** (latinez *phylum*) animalien sailkapenean, erreinua baino txikiagoa den eta klaseak bere baitan hartzen dituen taxonomi taldea da, eredu orokor berbera duten izakiez osatutakoa.

Botanikan, berriz, **dibisio** hitza erabiltzen da **filum** erabili ordez.

## Filum zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Ignacio Lopez de Arriortua

**José Ignacio Lopez de Arriortua** (Zornotza, 1941eko urtarrilaren 18a - ) euskal ingeniari bat da, XX. mendearen bukaeran automobilgintzako enpresetan egindako lanaregantik ezaguna izan zena, kalitate alorrean bereziki.
Jean Jauregiberri

**Jean Jauregiberri** edo **de Jauréguiberry** (Argentina 1880 &ndash; Aloze, Zuberoa 1952) Zuberoako Jauregiberri familia ezagunaren kidea da, medikua izateagatik nabaritu zena.

## Biografia 
Jauregiberritarrak denbora luzean Zuberoan herria eta hizkuntzaren alde eragile handienetakoak izan ziren. Bederatzi seme-alabaren artean lehena zen.

Bere emaztea Alozeko Gabrielle Grison izan zen. Lanbidez armadako sendagilea.

Bigarren Mundu Gerraren aurretik Piarres Lafittek bultzatzen zuen "Eskualherrizaleen mugimenduan" ibili zen. Espainiako Gerra Zibila dela eta Madalena arrebarekin hegoaldeko euskaldunen alde aritu zen, iheslariak laguntzen.

Bigarren Mundu gerran Zuberoa okupatzen zuten alemaniarren kontrako erresistentzian ibili zen, Pierre eta Allande (*Arnaud*) seme zaharrenekin batera; hirurak armadako sendagile. Allandek jeneral gradua dauka eta Alozen bizi da, erretretan.

## Lanak 
Euskaraz artikuluak idatzi zituen aldizkari batzuetan:
* Lafitteren ekimenez sortutako *Aintzinan*.
* *Gure Herrian*; Davantek bere antologia errefrentzialetan aldizkari honetan argitaratutako *Xikitoka* artikulua nabaritu du.
Haatik, bere obra nagusia frantsesez idatzi zuen, euskarazko izenburua badu ere:
* *Basabürüan*; 1996an Jakes Sarraillet irakasleak euskaratu du *Maiatz* aldizkarian.

## Iturriak 
* Jean-Louis Davant: *Zuberoako literaturaz. Antologia laburra*, Euskaltzaindia, Bilbo, 2008.
* Jean-Louis Davant: *Zuberoako idazle zenduak*, Elkarlanean, Donostia, 2001.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zuberoako idazleak
* Jauregiberritarrak

## Kanpo loturak 
*  Iturrietan aipatu lehen liburua pdf.n.
*  *Medikuak Euskal Literaturan* lana, Piarres Xarritonek egina; ikus 8.or., zeharka aipatua da.
* Begoña Sarrionandiak *Euskal idazle medikuen hiztegi laburra* lana egin zuen *Antso Jakituna Fundazioarentzat*; UEUren *Inguma* datu-basetik internetez kontsulta daiteke; 31. (paperean 123.) orrialdean aipatua.
* Joseba Aurkenerena: Urdiñarbeko Sibastarrak pastorala. https://zuzeu.eus/kultura/urdinarbeko-sibastarrak-pastorala/
Clement Jauregiberri

**Clement** edo **Clément Jauregiberri** edo **de Jauréguiberry** (Ziboze 1895eko abenduaren 9a - 1965) Zuberoako Jauregiberri familia ezagunaren kidea da, bereziki Bigarren Mundu Gerran alemaniarren kontrako erresistentzian aritzeagatik ezaguna.

## Biografia 
Jauregiberritarrak denbora luzean Zuberoan herria eta hizkuntzaren alde eragile handienetakoak izan ziren. Bederatzi seme-alabaren artean zortzigarrena zen.

Hamazortzi urterekin Lehen Mundu Gerran bere borondatez sartu zen eta amaiera arte ibili zen, kapitain gradua eta hainbeste kondekorazio lortuta; bi aldiz larri zauritu zuten, bigarrena gerraren azken egunean.

Argentinan zenbait urtez bizi izan zen. 1922an Thérèse Bardonekin (Okzitaniako Corresa aldekoa) ezkondu zen eta lau seme-alaba izan zituzten.

Bigarren Mundu Gerran erreserbako ofizial bezala berriro deitua -ordurako Bildozen bizi zen bere familiarekin-, aurrekotik zuen eskarmentuagatik gauzak bestela planteatzea pentsatu zuen; bere kezka populazio zibilak ahalik eta gutxien sufritzea zen. Zuberoako alemaniar okupatzaileen kontrako A.S. (*Armée Secrète*) delako maki taldeko buru izendatu zuten. Lehen Arbaila eta gero Atharratze askatu zituen bere lagun taldearekin; Zuberoak bere burua askatu zuen naziengandik, ia inoren laguntzarik gabe. Jean bere semea mezulari lanetan aritu zen.

Mauleko *Regum* lantegiko zuzendaria izan zen 1938 eta 1958 artean. Enpresa ixtean matematika irakasle lanetan aritu zen Zuberoako hiriburuko *Saint-François* ikastetxe katolikoan.

Tolosa Okzitaniakoan zendu zen 1965ean, gerra zaurien ondorioak luze pairatu eta gero.

## Lanak 
Beste neba-arreba batzuk bezala euskaltzalea eta abertzalea zen **Clement**. Idazlanetan bere ekarpena kantitatez handia izan ez bazen ere, hauxe azpimarra daiteke:
* Emmanuel Intxausperen *Le Verbe Basque* oinarria hartuta euskal aditz sistema matematikaren laguntzaz formulatu zuen; lan hau Eusko Ikaskuntzak argitaratu zuen 1954an, izenburu berarekin. Aditzen azalpenak erraztu nahian egindako ahalegin horretaz baliatu zen Madalena arreba bere idazki eta mintzaldietan.
* Euskaraz ere luma trebea zuen, zenbait artikulu edo kontakizunetan frogatu zuen gisan; batzuk oraindik argitaratu gabeak dira, Davantek bere erreferentziazko lanetan nabaritzen den *Mort pour la France* izenburua duena bezala.

## Iturriak 
* Jean-Louis Davant: *Zuberoako literaturaz. Antologia laburra*, Euskaltzaindia, Bilbo, 2008.
* Jean-Louis Davant: *Zuberoako idazle zenduak*, Elkarlanean, Donostia, 2001.
* Jean-Louis Davant: *Xiberoko makia* pastoralaren liburua, Sohütak 2001ean antzeztua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zuberoako idazleak
* Bigarren Mundu Gerra Euskal Herrian
* Jauregiberritarrak

## Kanpo loturak 
*  Txomin Peillenen *Zuberoaren Askapena* artikulua.
*  Davant Argian makiez.
Goiânia

**Goiânia** Brasilgo erdialdeko hiri bat da, Goiás estatuko hiriburua. Goiânia udalerriko burua da, eta udalerriak gutxi gorabehera 1,2 milioi biztanle eta 739,5&nbsp;km² dauzka. Era berean, Goiâniako Metropoliko Lurraldearen erdigunea da, eta lurralde horretan 2 milioi biztanle bizi dira gutxi gorabehera. Geografia aski laua du, eta Meia-Ponte da ibairik garrantzitsuena.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Goiâniako artxidiozesia

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
José Joaquín Arin

**José Joaquín Arin Oiarzabal** (Billabona, 1875 &ndash; Oiartzun, 1936ko urriaren 25a) Arrasateko apaiza eta euskaltzalea izan zen.

## Biografia 
Gasteizko apaizgaitegian ikasi ondoren, hasieran Aretxabaleta eta gero, eta 25 urtez, Arrasateko San Joan Bataiatzailearen elizako parrokoa izan zen.

Mateo Mujika Gasteizko gotzainaren laguntzailea izan zen. Euskal kultura babestu eta zabaldu zuen: bere etxean Arrasateko lehendabiziko ikastola sortzeaz gain, aita Leonardo Guridi eta aita Jose Markiegiren euskal filologiaren lanak bultzatu zituen.

Molaren gudarosteek Gipuzkoako kanpaina irabazi ondoren, salatu, atxilotu eta Ondarretako espetxean izan zuten.

Hantxe, 1936ko urriaren 24tik 25era zihoan gauean, José Markiegi eta Leonardo Guridi apaizekin Joseba Zeziaga jeltzalearekin atera eta Oiartzungo hilerrira eraman zituzten. Igotzean «Te Deum» abestu zuten. Hugh Thomas historialariak dio, Gasteizko gotzainak hilketaren berria izatean "*Franco eta bere soldaduek hobe zutela apaiz beneragarri honen oinetan muin egitea fusilatu baino*" esan zuela.