open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
In the City

***In the*** ***City*** ("Hirian") *The Jam* talde ingelesaren estudioko lehen albuma da. 1977ko maiatzean kaleratu zuen *Polydor Records* diskoetxeak, eta diskoa hogeigarren postura iritsi zen Erresuma Batuko albumen zerrendan.

Diskoan taldearen lehen singlea eta *In the City* izenburuko kanta ageri dira. Gainera, albumak bi bertsio ditu, *Slow Down* eta 1960ko hamarkadako *Batman* telesailaren melodia, azken hori aurretik *The Who*, *The Kinks* eta *Link Wray* taldeek ere egin zutena.

## Kritikaren harrera 
Estreinatu zenean, *In the* *City*k iritzi positibo guztiak jaso zituen. *New Musical Express*eko Phil McNeilek esan zuen Paul Wellerren kanten idazkerak "nerabe frustrazio giro hori guztia harrapatzen duela hasierako *The Kinks* eta *The Who* taldeen grazia melodikoarekin eta aplomb dinamikoarekin". *Melody* Maker-eko Brian Harrigan ere txundituta geratu zen, Wellerren kantak "lotsa ez den edozer" direla eta "bere materiala askoz goi-ordoki altuago batean kokatzen duen ukitu trebea" duela adieraziz. *Record Mirror* telesailean, Barry Cainek zera esan zuen: “*The Jam* armatuta eta oso arriskutsuak erritmo zaharkituetan dabiltza... gustuko ez badituzu, hor konpon, denbora luzez jardungo baitira... Aspaldi da diskoek 20. hamarkadara iritsi aurreko eldarnioak islatu zituztenetik". Robert Christgau *Village Voice*ko kritikariaren esanetan, "taldeak kanta bat elkarrekin egin dezake; biak dira nahikoa indartsuak beren iturriak bereganatzeko eta nahikoa freskoak gehiagoren bila itzultzeko".

## Kanten zerrenda 
Kanta guztiak Paul Wellerrek idatziak dira, besterik zehaztu ezean.

## Taldekideak 
Kredituak albumaren azaleko oharretatik egokituta daude.

***The Jam***

* Paul Weller – gitarra, ahotsa
* Bruce Foxton – baxua, ahotsa
* Rick Buckler – bateria

**Teknikariak**

* Vic Coppers-Heaven – ekoizpena, ingeniaritza
* Chris Parry – ekoizpena
* Allen Landau – masterizazioa
* Bill Smith: arte zuzendaria eta diseinatzailea
* Martyn Goddard – azaleko argazkia
* Wade Wood Associates – artelana

## Zerrendetan 
## Kanpo estekak
Maria de Mendoza (1526-1580)

**María de Mendoza "La Blanca"** (Granada,1526 - Alcalá de Henares, 1580) espainiar dama izan zen, bere alderdi erlijiosoagatik ezaguna.

## Bizitza 
Luis Hurtado de Mendoza, II. Mondéjarreko markesaren eta bere emazte Catalina de Mendoza eta Zuñigaren alaba izan zen. Mariak beste neba batzuk izan zituen:

* Iñigo López de Mendoza y Mendoza, aitaren titulu eta estatuetan oinordekoa izan zena. Iñigo Maria de Mendozarekin ezkondu zen, Iñigo Lopez de Mendoza eta Pimentel infanterriko IV. dukearen alaba, seme-alabekin. Gainera, ezkontzaz kanpoko alaba bat izan zuen, Katalina.
* Francisco Hurtado de Mendoza "El Moro", Santiago ordenako zalduna, Herraduran hil zen.
* Pedro Gonzalez de Mendoza, haurtzaroan hila.
* Juan Hurtado de Mendoza, hauxe ere haurra zela hila.
* Francisca de Mendoza, Baltasar Ladron de la Maza noble valentziarrarekin ezkondua.
* Isabel de Mendoza.
* Ana
* Luisa.[ezkerrera|thumb|229x229px|[Alcalá de Henares|Alcala-ko Jesusen Lagundiaren Ikastetxe Nagusiko elizaren aurrealdea, María de Mendoza eta bere iloba Catalinaren armarriarekin.]]

Gaztetan oso elizkoia izan zen eta San Joan Avilakoa izan zuen aitorle. Kastitate-botoa egin zuen.

Granadako Alhambran jaio zen, bere aita gotorleku horretako alkaide eta Granadako kapitain nagusi bezala bizi zelarik. 1540an, bere ama Katalinaren aginduz, Maria bere iloba Catalina de Mendozaren heziketaz arduratu zen, bere neba nagusi Íñigoren ezkontzaz kanpoko alaba.

Bere ama eta iloba Katalinarekin batera, sortzen ari zen Jesusen Lagundiaren oso gertukoa izan zen. Bere errentekin asko lagundu zuen Jesusen Lagundiak Alcalá de Henaresen, Colegio Maximo izenez ezagutuan, sortu zuen ikastetxean. Bere ekarpenen ondorioz, 1576an, Gregorio XIII.ak bulda bat zabaldu zuen, eskolaren sortzailetzat jotzen zuena.

### Heriotza 
Alcalá de Henaresen hil zen 1580an. Kolegio Gorenaren elizan lurperatu zuten, fundatu zuen hiri hartan.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
## Kanpo estekak
Juan Luis Varona

**Juan Luis Varona Malumbres** (Tutera, 1962) nafar matematikaria da eta Errioxako Unibertsitatea irakaslea da.

Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Gaceta zuzendari izan zen 2024ko martxora arte.

## Biografia 
Tuteran jaio zen, baina txikitan bizi izan zen Alfaron. Matematikan lizentziatu zen 1985ean Zaragozako Unibertsitatean, eta doktore tesia irakurri zuen Kantabriako Unibertsitatean 1988an, José Javier Guadalupe irakaslearen zuzendaritzapean. Errioxako Unibertsitatean katedraduna da.

2024ko martxoan, nazio mailan lehen Emakumezkoen Olinpiada Matematikoa egin ondoren, Varonak bere buruari galdetu zion twitter sare sozialean horien erabilgarritasuna, eta, iruzkin bati erantzunez," normaletan bortxatzen dituzten" galdetu zion. Berak dimisioa eman zuen Espainiako Matematikako Errege Elkartea komunikatu baten ostean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saloioa gazta

**Saloio gazta** (portugesez **queijo saloio**) Portugalgo gazta da, ardi-esnearekin egina eta Ponte do Rol eskualdean (Lisboatik 50 km iparraldera dago) fabrikatua. Gatzik gabe egindako gazta da, oso egitura trinkoa du eta 5 cm-ko zabalera eta 6 cm-ko altuera duten zilindro txikietan merkaturatzen da. Gazta mota hau ontzietan merkaturatzen da eta oso erraza da Portugaleko supermerkatu askotan erostea. 

## Erabilerak 
Gainerretan erabiltzen den gazta da, labean urtua. 

## Bitxikeriak 
Saloiok portugesez esan nahi du hiri-eremu baten kanpoaldean bizi ohi dela, eta bere maneretan zakarkeria leporatu ohi zaiola modu irrigarrian. Lisboako aldirietan bizi ziren pertsonei ematen zitzaien izen hori, alfacinha-en (letxuginoak), hiriguneko lisboatarren, aurrean.

## kanpo estekak
Azkoitiko Poemak

***Azkoitiko Poemak*** XVI. mendeko euskara arkaikoan idatzitako olerki (zati) sorta eskuizkribatu bat da, 2020an Oñatiko Gipuzkoako Probintziaren Artxibo Historikoan aurkitua. Testua bera idazketa proba moduko bat da, eta euskarazko esaldiak gaztelaniazko testu batek uzten dituen zirrikituen artean idatzita daude, orrialde baten ertzetan eta hitz artean.

## Aurkikuntza 
Rosa Aierbe doktoreak aurkitu zuen eskuizkribua 2020an, hain zuzen ere, Gipuzkoako Protokoloen Artxibo Historikoan, Oñatin, ikerketa bat egiten ari zela, eta baita artxibategiko arduradunei jakinarazi ere. Hortik aurrera, eta Ramon Martin zuzendaria buru zutela, artxibategiko lantalde osoa murgildu zen agiriaren prestaketan eta azterketan, Iago Irijoa historialariaren laguntzarekin —berak egin zuen testuaren behin-behineko lehen transkripzioa—. Aurkikuntza 2020ko Euskararen Nazioarteko Egunean, abenduaren 3an, egin zen publiko, eta idazkia bera publikoan erakutsi zuten Koldo Mitxelena Liburutegian bi astez. Euskarazko olerkia idatzi zuenak testuko hutsuneak (goialdean, eta ezker eskuin) erabili zituen berea idazteko, baina erdarazko testuaren erditik ere pasatzen da beheko partea. Euskarazko testuak lauki baten forma hartzen du, gainerakotik askatuz gero.

thumb|300px|erdian|Euskarazko testua, jatorrizkoan digitalki nabarmendua.

Datari dagokionez, idazketa motak eta letra berarekin datatu eta idatzitako beste dokumentu askoren presentzia ikusita, 1508 eta 1521 artean idatzi zela ondorioztatu dute ikerlariek, behin-behinean. Heldu zaizkigun gehienak labur-laburrak dira, gehienetan esaldi solteren baten edo kopla txiki baten tamaina gainditzen ez dutenak. Ezkontza fede banaka batzuk gorabehera, oso testu gutxik euskara arkaikoaren muga —1600az aurretikoak izatea, alegia— gainditzen dute.

Oñatin agerturiko bi poemak euskararen historia osoko (gutxieneko luzerako) hirugarren edo laugarren testu zaharrenak ditugu, 1416ko Matxin Zalbaren gutun elebidunaren eta Pater Noster txikiaren atzetik —beranduenik, 1425ekoa bide da—, 1509ko Uitziko ezkontza fedearen garai bertsukoa. Testu nafarren atzetik, zaharrena, beraz, eta haiek baino luzeagoa. Historia urri horretan, lehendabiziko testu lirikoa ere badugu; izan ere, Nafarroako kondestablearen kanta aurretikotzat jartzen da, agian 1494koa baita baina, egiari zor, Moretek 1715ean transmitituriko koplatxo bat da baina 1590an hildako Diego Velez Idiakezek papereratutakoaren 1626ko kopia batean iritsi zaigu):

Interpretazioari dagokionez, Ander Ros Cubasek eta Iago Irijoa Cortesek behin-behineko proposamen hau plazaratu zuten

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perry Bamonte

**Perry Archangelo Bamonte** (Londres, 1960ko irailaren 3a – 2025eko abenduaren 24a) ingeles musikaria izan zen.

Perry Bamonte 1984an jarri zen harremanetan *The Cure* taldearekin eta Robert Smithen laguntzaile pertsonala izan zen. 1990ean taldean sartu zen gitarra-jotzaile eta teklatu-jotzaile gisa. Bamonte taldetik bota zuten 2005ean, eta 2022tik hil zen arte itzuli zen.

## Diskografia 
; The Cure
* *Wish* (1992)
* *Paris* (1993)
* *Show* (1993)
* *Wild Mood Swings* (1996)
* *Galore* (1997)
* *Bloodflowers* (2000)
* *The Cure* (2004)

## Erreferentziak
Serpa gazta

**Serpa gazta** (portugesez **Queijo Serpa**) Alentejoko (Portugal) gazta da. Serpa eskualdetik datorkio izena.

Ardi esnearekin egindako gazta da, eta Europar Batasunak emandako jatorri deitura babestua du, Bejako barruti ia osoa eta Setubal barrutiko hiru kontzejutako bost freguesia barne hartzen dituen eremuan.

## Ezaugarriak 
Gazta honen ardi esnea kardu-infusio baten bidez mamitzen da. Hogeita hamar egunez uzten dira heltzen, giro fresko eta hezean. 

## Eremu geografikoa 
Serpa gazta ekoitzi, eraldatu eta lantzeko eremu geografikoak honako hauek hartzen ditu barnean:

* Bejako barrutia: Aljustrel, Almodôvar, Alvito, Beja, Castro Verde, Kuba, Ferreira do Alentejo, Mértola, Moura, Ourique, Serpa, Vidigueira, eta Colos eta Vale de Santiago (Odemira udalerrian).
* Setubal barrutia: São Domingos, Alvalade eta Abela freguesiak, Santiago do Cacém udalerria, Azinheira dos Barros e São Mamede do Sádão, Grândola udalerrian, eta Torrão, Alcácer do Sal udalerrian.

## Ziurtagiria eman duen erakundea 
Serpa gaztaren erakunde ziurtatzailea Associação de Criadores de Ovinos do Sul - ACOS da. (*Hegoaldeko Ardi Hazleen Elkartea*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ACOS - Associação de Criadores de Ovinos do Sul
Lozen

**Lozen** honakoa izan daiteke:
* Lozen (Ultzama), Ultzamako herrixka
* Lozen (apatxea), apatxe txirikahuen gerlari eta xamana.
Lozen (Ultzama)

**Lozen** Ultzamako baserri bat da, 9 biztanle dituena. Ez da inongo kontzejuren parte, eta zuzenean kudeatzen du haraneko udaletxeak. Iraizotzeko kontzeju-barrutiaren mendebaldean dago, Arraitz-Orkin ekialdean eta Eltso hegoaldean; lau etxek osatzen duten baserriak 4.700 m²-ko azalera hartzen du, 76 ha inguruz inguratuta. Horiek ez dira kontzeju batenak, eta, beraz, zuzenean eta esklusiboki Udalaren mende daude. Lozenera iristeko, Orkin eta Arraiz lotzen dituzten hainbat bide erabil daitezke, bai eta Elordiko industrialdera ere, Iraizotzko Kontzejuaren mugapean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hildebrando Mendes Costa

**Hildebrando Mendes Costa** (Barra do Itiúba, Alagoas, 1926ko ekainaren 16a) brasildar elizgizon katolikoa da. 1981etik 1986ra Aracajuko apezpiku laguntzailea izan zen eta 1986tik 2003ra Estânciako ordinarioa.

## Bizitza 
Hildebrando Mendes Costa Barra do Itiúban jaio zen, Alagoas estatuan. Penedon apaiztu zen 1951ko abenduaren 2an, Penedoko elizbarrutian inkardinatuta geratuz

1981eko martxoaren 15ean, Joan Paulo II.a aita santuak Aracajuko artxidiozesiko apezpiku laguntzaile eta Arindela eta Mendes Kostako apezpiku titular izendatu zuen. Urte bereko maiatzaren 24an apezpiku-ordenazioa jaso zuen Arapiracako Coaracy da Mata Fonseca estadioan, Constantino José Lüersen eskutik, kontsakratzailekideak Luciano José Cabral Duarte eta Miguel Fenelon Câmara Filho izanik.

1999ko apirilean, Brasilgo apezpiku-konferentziaren 37. Batzar Nagusian, Bizitzaren Aldeko Manifestua izeneko dokumentu bat sinatu zuen, botere publikoek sortutako bizitzaren eta familiaren aurkako erasoei buruzkoa.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elena Blume

**Elena Blume Carreras** (Bartzelona, Katalunia, 1926ko abenduaren 31 - *ibidem*, 2024ko otsailaren 2a) kataluniar gimnasta artistikoa izan zen, historiako Kataluniako lehen txapelduna eta baita Espainiako txapelduna ere.

## Biografia 
Blume bere aita Armando Blumeren gimnasioan hasi zen gimnasia artistikoa praktikatzen, eta bere neba Joaquin Blume ere bertan trebatu zen. Blume Carreras Kataluniako historiako lehen emakumezko txapelduna izan zen.

32 urterekin lehiaketatik erretiratu eta gimnasia artistikoko entrenatzaile izan zen, besteak beste, bere alaba Ana Elena Sanchez Blumerena –Leni edo Analen deitua– eta baita emakumezkoen Espainiako hautatzaile ere.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1995ean *Kataluniako Kirol* Historiako Forjarien saria eman zioten.
* 1957an Espainiako Txapelketa irabazi zuen, eta jauziko, lurreko eta barrako probetan urrea eskuratu zuen.
* Lau urtez jarraian irabazi zuen Kataluniako Txapelketa, 1954tik 1957ra, eta aldi horretan hiru urrezko domina pilatu zituen jauzietan eta hiru asimetrikoetan.
* 1954an Espainiako txapeldunorde ere izan zen, jauzian eta asimetrikoetan urrezko domina irabazi zuen, eta barran zilarrezkoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rossella Falk

thumb|Rossella Falk Italiako presidentearekin, 2008an.
**Rossella Falk** (Erroma, 1926ko azaroaren 10a - ibidem, 2013ko maiatzaren 5a) italiar zinema eta antzerki aktorea izan zen. "Greta Garbo italiarra" deitu zioten.

## Biografia 
Sortzez **Rosa Antonia Falzacappa,**  Accademia Nazionale d'Arte Matica eskolan ikasi zuen, eta 1949an egin zuen debuta antzerkian. 1951 eta 1954 artean Rina Morelli-Paolo Stopparen antzerki-konpainia ospetsuko kide izan zen, eta gero Piccolo Teatro di Milano konpainiakoa. 

1955ean Compagnia dei Giovanin sartu zen, Romolo Valli eta Giorgio De Lullorekin batera.
Besteak beste, Tennessee Williams, Henrik Ibsen, Luigi Pirandello, Schiller, Luchino Viscontik zuzendutako Chéjov, Franco Zeffirelli, Orazio Costa, Giancarlo Cobelli, Giuseppe Patroni Griffi eta Giorgio De Lullo nabarmendu ziren

1971n, Alejandro Dumasen *La dama de las camelias* filmatu zuen RAIrentzat

Maria Callas, Jean Cocteau eta Dirk Bogarderen lagun pertsonala izan zen, eta Erromako Eliseo Antzokia zuzendu zuen zenbait urtez, Umberto Orsinirekin. Bere azken lana ''Vissi d'arte, vissi d'amore* izan zen, Maria Callasi buruzko errezitala, 1997an *Masterclassen* interpretatu zuena.

## Filmografia 
* *Vento del sud* de Franco Provenzale (1960)
* *8 e 1/2* Federico Fellini (1964)
* *Made in Italy*  Nanni Loy (1965)
* *Modesty Blaise* Joseph Losey (1966)
* *Più tardi Claire, più tardi...*,  Brunello Rondi (1968)
* *Quando muore una stella*  Robert Aldrich (1968)
* *Alba pagana* Ugo Liberatore (1970)
* *La tarantola dal ventre nero* Paolo Cavara (1971)
* *Giornata nera per l'ariete* Luigi Bazzoni (1971)
* *Sette orchidee macchiate di rosso*  Umberto Lenzi (1972)
* *L'assassino... è al telefono*, regia  Alberto De Martino (1972)
* *I giorni del commissario Ambrosio*, Sergio Corbucci (1988)
* *Storie d'amore con i crampi*  Pino Quartullo (1995)
* *Non ho sonno*  Dario Argento (2000)

## Antzerkia (partziala) 
* *Sei personaggi in cerca d'autore.*Luigi Pirandello (1949)
* *Un tram chiamato desiderio.* Tennessee Williams (1950)
* *Il seduttore* de Diego Fabbri (1951)
* *La locandiera.* Carlo Goldoni (1953)
* *Le tre sorelle.* Anton Chejov (1955)
* *La bugiarda* de Diego Fabbri (1956)
* *Il giuoco delle parti* de Luigi Pirandello (1970)
* *Trovarsi.* Luigi Pirandello (1974)
* *La signora dalle camelie.* Alejandro Dumas (1976)
* *Applause.*  Adolph Green eta Betty Comden (1980)
* *Maria Stuarda.*  Friedrich von Schiller (1982)
* *L'aquila a due teste.* Jean Cocteau (1984)
* *La strana coppia.* Neil Simon (1986)
* *La dolce ala della giovinezza.* Tennessee Williams (1989)
* *I parenti terribili.* Jean Cocteau (1991)
* *Il treno del latte non si ferma più qui.* Tennessee Williams (1993)
* *Anima nera.* Giuseppe Patroni Griffi (1996)
* *Master Class.* Terrence McNally (1997)
* *Spettri.*  Henrik Ibsen (1998)
* *La sera della prima.* John Cromwell (2001)
* *Vissi d'arte, vissi d'amore.*  Rossella Falk (2004-06)
* *Improvvisamente l'estate scorsa.* Tennessee Williams (2005)

## Telebistako prosa RAI 
* 1961, *Le donne di buon umore''.

## Erreferentziak 
## Kanpo estrkak
Maria Aslamas

**Maria Vasilievna Aslamas** (ezkondu aurreko abizenez **Vasilieva**; txuvaxeraz eta ) sobietar-errusiar abeslari eta soinu-teknikari txuvaxa izan zen.

## Bizitza 
1926ko abuztuaren 5ean jaio zen Salagaievo herrian, orduko Txuvaxiar Sobietar Errepublika Sozialista Autonomoko Kanaxski barrutian, Pelageia Semionova eta Vasili Semionoven alaba; bere aitak Errusiako Gerra Zibilean parte hartu zuen Mikhail Frunzeren agindupean.

1940an Kanaxeko Medikuntza Eskolan matrikulatu eta 1943an bertan graduatu zen. Bigarren Mundu Gerraren amaierara arte, erizain gisa lan egin zuen Turmyxi herriko ospitalean. Melodia diskoetkeak laukotearen hainbat disko kaleratu zituen. 

1962an, soinu-teknikari gisa hasi zen lanean Txivaxiako Telebista Estudio sortu berrian. Telebistako soinu-teknikari nagusi gisa 22 urte eman ondoren, erretiroa hartu zuen.

2017an, Txuvaxiar Errepublikako Liburutegi Nazionalak Maria eta Aleksei Aslamasen omenezko ekitaldi bat antolatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaime Bajo

**Jaime Bajo da Costa** (Ciudad Rodrigo, 2002) matematikari espainiarra da.

## Biografia 
2002an Ciudad Rodrigon jaioa, bigarren hezkuntza amaitu zuen Valladolideko Unibertsitateko Matematika eta Fisikako Lizentziatura Dualean matrikulatu aurretik, 2025ean amaitu zuena.  

Jaimek matematikako eta fisikako lehiaketetan parte hartu du, hala nola DerUVAda Liga Matemática eta PLANCKSen, eta Astróbriga astronomia elkarteko zuzendaritza batzordeko kide da. 2025eko irailaz geroztik, Matematikako Masterra egiten ari da ETH Zürichen, "la Caixa" Fundazioaren laguntzarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Halloween 5: The Revenge of Michael Myers

***Halloween 5: Michael Myersen Mendekua***, , 1989ko Halloween 5: The Revenge of Michael Myers estatubatuarrak zuzendutako slasher film bat da. Donald Pleasence, Danielle Harris, Ellie Cornell, Beau Starr, Wendy Kaplan eta Tamara Glynn aktoreek antzeztu zuten.

*Halloween saileko* bosgarren filma da.

## Argumentua 
Michael Myers (Don Shanks), psikopata hiltzailea poliziak jarraitu eta tirokatua izatearen zauriei biziraun ondoren berriz itzuli da, eta mendekuaz obsesionaturik, bere hiloba txikia erailtzeko asmoz bila dabil. Jamie Lloyd (Danielle Harris) ospitalean dago eta shock traumatiko baten ondorioz hitz egin ezinik dago. Halere hiltzeko bere bila dabilen Michael osabarekin lotura telepatikoa garatu du.

## Aktoreak 
*Donald Pleasence: Sam Loomis doktorea
*Danielle Harris: Jamie Lloyd
*Ellie Cornell: Rachel Carruthers
*Beau Starr: Ben Meeker sheriffa
*Wendy Kaplan: Tina Williams
*Tamara Glynn: Samantha Thomas
*Jeffrey Landman: Billy Hill
*Don Shanks: Michael Myers / Beltzezko gizona
*Jonathan Chapin: Mike
*Matthew Walker: Spitz
*Max Robinson: Max Hart doktorea
*Betty Carvalho: Patsey erizaina
*Troy Evans: Charlie Bloch udaltzaina
*Frank Como: Nick Ross udaltzaina
*David Ursin: Tom Farrah udaltzaina

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Louise Japha

**Louise Japha** (Hanburgo, Alemania, 1826ko otsailaren 2a – Wiesbaden, Alemania, 1910eko urriaren 13a) alemaniar piano-jotzaile, konpositorea eta irakaslea izan zen. 

## Bizitza 
Louise Japha Hanburgon hazi zen, eta hantxe ikasi zuen pianoa jotzen Fritz Warendorfen eskutik eta konposizioa Georg August Groß eta Friedrich Wilhelm Grund-en eskutik. 

### Lan ibilbidea 
Lehen kontzertua 1838ko otsailaren 10ean izan zen, bertako Apolo aretoan. Pianoa praktikatzeko Baumgarten und Heins-en piano fabrikara joan zen, eta han Johannes Brahms gaztea ezagutu zuen. Elkarrekin praktikatzen eta jotzen zuten, eta bere lehen konposizioak eztabaidatzen zituzten. Louise Japha eta Brahmsen artean urtetako adiskidetasun harremana garatu zen, bera baino zazpi urte gazteagoa baitzen. Brahmsek bere lehen lanetako bat eskaini zuen (Op. 6, sei abesti) Louise eta ahizpa Minnari esker ona adierazteko.

Clara Schumannek gonbidatuta, Louise Japha ahizparekin Düsseldorfera joan zen 1853an, Schumanntarrekin musika-ikasketak osatzera. Han berriro elkartu zen Johannes Brahmsekin. 

1858an, Louise Japha Wilhelm Langhans musikagile eta musika-idazlearekin ezkondu zen; elkarrekin aritu ziren. Bereziki, Parisko piano-jotzaile ospetsua izan zen 1863tik 1869ra. 1868an Brahmsen Piano Boskotearen estreinaldian jo zuen F minorrean, Op. 34. Franz Lisztek Beethoven Cantata eskaini zuen, Bonneko Beethovenen monumentua ezagutzera emateko ospakizun kantata, 1845ean. Stephen Heller, François-Auguste Gevaert, Camille Saint-Saëns, César Franck eta Gioachino Rossinirekin batera lan egin zuen.  

1874an Wilhelm Langhansekin zuen ezkontza dibortzioan amaitu zen. 1874tik aurrera Wiesbadenen finkatu zuen bere bizilekua, pianoa irakatsiz, bere ikasgaiak oso eskatuak izan zirelarik. Schumannek asko goraipatu zituen bere konposizioen artean, *Drei Gondolieren*, Bluetooth, *Lieders*, melodiak eta abar daude. 

Japhak opera bat idatzi zuen, eta hari laukoteak, piano piezak eta abestiak konposatu zituen, baina ez ziren bere lan guztiak argitaratu.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Espasa entziklopedia*: 29. alea, 645. orrialdea (ISBN 84 239-4529-4)
## Kanpo estekak
Arantzazuko Ama (irudia)

Arantzazuko Amarena eskultura txiki bat da, Arantzazuko Santutegiaren adbokazioa eta bertan gurtzen den irudia, sedes sapientiae erako irudikapen bat.

## Historia 
Egikeraz 13. mendeko irudi bat da, Euskal Herrian Erdi Aroan egin ziren askoren bezalakoa, baina historian agerpena egiten du Arantzazuko ustezko mirariarekin: Errodrigo Baltzategi artzain gazteak, 1468. urtean elorri zuri baten gainean, ondoan kanpai eran zintzarri bat ere bermatuta zegoela. 

Harrizko irudiak 36&nbsp;cm-ko garaiera du; erreginaz jantzirik eta eserita dagoen dama bat irudikatzen du, eta ezkerreko belaunaren gainean Jesus Haurra du biluzik. Mariak eskuan bola bat du. Irudiaren txikitasuna deigarria da, eta izena eman zion 2023ko dokumental bati *(Arantzazu - 36 zm, 5 mende eta herri 1).* 
erdian|thumb|640x640px|Irudia elorrian, zintzarria ondoan duela, santutegiko absidean.
## Erreferentziak
Ārvaldis Andrejs Brumanis

**Ārvaldis Andrejs Brumanis** (Klostere, 1926ko otsailaren 13a – Liepāja, 2013ko abenduaren 17a) letoniar elizgizon katolikoa izan zen, 1995etik 2001era Liepājako apezpikua izan zena.

## Bizitza 
Ārvaldis Andrejs Brumanis 1926ko otsailaren 13an jaio zen Klosteren, nekazari familia batean. Lehen hezkuntza amaitu ondoren, Kazdangako Nekazaritza Eskolan ikasi zuen 1940tik 1944ra. Urte berean, lan-esparru batera bidali zuten, eta gero Letoniar Legioan sartu zen. 1944ko abuztuan frontera joan zen, eta 1945eko martxoaren 6an zauritu zuten. Lübecken gatibu geratu zen, eta Jāzeps Rancāns apezpikuak salbatu zuen bertatik. Lan-esparruan zegoela, Boleslavs Sloskāns apezpikua ezagutu zuen, eta haren eraginpean apaiz izatea erabaki zuen. Geroago Belgikara joan zen frantsesa ikastera, lehenik apaizentzako zahar-egoitza batera, eta gero Bruselako salestar komunitatera. 1948an Floreffeko apaizgaitegian sartu zen. Han geratu zen 1950era arte, geroago Namurren ikasketak jarraituz, eta 1954ko uztailaren 25ean apaiz-ordenazioa jaso zuen André Marie Charroux apezpikuaren eskutik.

1957an, Elizaren Historian lizentziatu zen Lovainako Unibertsitate Katolikoan, eta ondoren Erromako Unibertsitate Gregorianoan ikasi zuen, 1960an teologian lizentziatuz. 1968an, zientzia historikoetan doktoretza lortu zuen. 1961etik 1968ra Namurren aritu zen, eta 1968tik 1992ra Vatikanoko Irratiko letonierazko erredakzioan jarraitu zuen lanean. eta 2013ko abenduaren 17an hil zen, 87 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reunion (telesaila)

***Reunion*** britainiar telesail dramatikoa da, William Magerrek BBC Onentzat egina.

## Sinopsia 
Telesaila lau zatiko mendeku thrillerra da, Daniel Brennan izeneko gizon gor baten ikuspuntutik kontatua, fisikoki zein emozionalki gizartetik bakartua dagoen pertsona baten begietatik. Hasieratik aurkeztuko dute Daniel Brennan: hamar urteko zigorra bete ondoren espetxetik atera berri den gizon gorra da. Brennanek bi munduren artean harrapatuta dagoen pertsonaren borroka irudikatuko du: ez da gai entzumendunen munduan erabat integratzeko, eta gorren komunitateak arbuiatzen duela sentituko du; iraganean egin zuen zerbaitek izango du gaitzespen horren gakoa. Bakartze horren erdian, Brennanek Carly alabarekin soilik izango du harreman esanguratsua, hamarkada batez hura ikusi gabe egon ondoren.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The 50 Greatest Cartoons

**The 50 Greatest Cartoons: As Selected by 1,000 Animation Professionals** 1994an Jerry Beck animazio historialariak idatzitako liburua da. Hau "Historioko 50 marrazki bizidun hobenen " zerrenda biltzen zuena, animazioarekin erlazionatutako hainbat pertsonen botoen ondorioz. 

## Irizpidea 
Zerrendako marrazki bizidun bakoitzak hogeita hamar minutu baino gutxiagoko iraupena  eta modu tradizionalean animatua izan behar zuen. Ipar Amerikatik kanpo ekoitzitako animaziorik ez sartzeagatik kritikatu dute zerrenda.

## Zerrenda 
## Izendatuak 
Hauek izan ziren zerrendan sartu ez ziren baina boto asko jaso zituzten marrazki bizidunak. Hauek liburuan txertatuak izan ziren

* *Allegretto* (1981)
* *Balloonland* (1935)
* *Baseball Bugs* (1946)
* *The Big Snooze* (1946)
* *The Blitz Wolf* (1942)
* *The Box* (1967)
* *Bugs Bunny Gets the Boid* (1942)
* *Bugs Bunny and the Three Bears* (1948)
* Crac (1981)
* *The Cracked Nut* (1941)
* *The Crunch Bird* (1971)
* *Education for Death* (1943)
* *Ersatz* (1961)
* *Fast and Furry-ous* (1949)
* *Ferdinand the Bull* (1938)
* *Flebus* (1957)
* *Flowers and Trees* (1932)
* *Frank Film* (1973)
* *The Furies* (1976)
* *Gorilla My Dreams* (1948)
* *Hair-Raising Hare* (1946)
* *I Love to Singa* (1936)
* *Kitty Kornered* (1946)
* ''Koko's Earth Control* (1928)
* *Little Nemo* (1911)
* *Lonesome Ghosts* (1937)
* *Lupo the Butcher* (1987)
* *Mechanical Monsters* (1941)
* *Mickey's Service Station* (1935)
* *Mickey's Trailer* (1938)
* *Moonbird* (1959)
* *Mother Goose Goes Hollywood* (1938)
* *Mouse Cleaning* (1948)
* *Moving Day* (1938)
* *Music Land* (1935)
* *The Old Grey Hare* (1944)
* *The Old Man of the Mountain* (1933)
* *Plane Crazy* (1928)
* *The Pointer* (1939)
* *Poor Cinderella* (1934)
* *Rabbit Hood* (1950)
* *Rhapsody in Rivets* (1941) 
* *Rhapsody Rabbit* (1947)
* *Popeye the Sailor Meets Ali Baba's Forty Thieves* (1937)
* *Scaredy Cat* (1948)
* *Screwball Squirrel* (1944)
* *Droopy jauna* (1949)
* *The Street* (1976)
* *The Sunshine Makers* (1935)
* *Swing Shift Cinderella* (1945)
* *A Tale of Two Kitties* (1942)
* *Thru the Mirror* (1936)
* *Tweetie Pie* (1947)
* *When MaGoo Flew* (1955)
* *Who Killed Cock Robin* (1935)
* *Wild Hareri* (1940)
* *Your Face'' (1987)

## Ikus, gainera 
* 

## Kanpo estekak 
* Zerrendaren azterketa (ingelesez)
* Zerrendan agertzen diren marrazki bizidun batzuen bideoak
Roselleko Ama Birjina

**Roselleko Ama Birjina** mariaren adbokazio katoliko bat da, Cartagenako zaindaria eta Espainiako Andre Mariaren Ordenaren zaindaria ere bai. Irudia seguruenik 13. mendekoa da, sedes sapientiae bat formalki, Maria tronuan eta Jesus haurra haren altzoan. 

## Historia 
XII. eta XIII. mendeetako sedes sapientiae prototipoarekin bat dator eskultura: Ama Birjina tronuan eserita dago, eskuineko eskuan arrosa bat duela eta Jesus Haurra magalean. Jesusek, bere aldetik, munduaren orbea darama. Jatorrizko polikromia ez da gorde, eta ikusten den XVI. eta XVIII. mendeetan egindako birpintaketen emaitza da. Azal beltzeko ama birjinen artean ere kontsideratu da.

Virgen del Rosell izena katalana da jatorriz, Cartagenan 14. mendean hitz egiten zen hizkuntza, mudejarrak kanporatu ondoren hiria birpopulatu baitzen. Ziur aski, irudiaren jatorrizko izena "*del Roser*" izan zitekeen, arrosariokoa, eskuineko eskuan arrosa batekin ageri baita Andre Maria.

Kondaira batek dio arrantzale batek aurkitu zuela itsasoan, aurkitutako Ama Birjinen tradizioan, eta Ros zeritzolako arrantzale hari eratorri zela izendapena.

Cartagenako katedral zaharrean gurtzen zen, Juan Bautista Antonellik eraikitako kapera batean, nahiz eta, Espainiako gerra zibilean tenplu hura suntsitu ondoren, bere gurtza Santa María de Gracia elizara igaro zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pirí Lugones

**Susana Lugones Aguirre** (Buenos Aires, Argentina, 1925eko apirilaren 30a - ibidem, 1978ko otsailaren 17a), **Pirí Lugones** izenez ezagunagoa, argentinar idazle, kazetari, editore eta itzultzailea izan zen. Berrogeita hamabi urte zituela, 1977ko abenduaren 20an, bahitu egin zuten "grupos de tareas" taldekoek, 1976 eta 1983 bitartean herrialdea gobernatu zuen diktadura militarrean.

## Biografia 
Leopoldo "Polo" Lugones izen bereko poeta ezagunaren eta Carmen Aguirre Julian Aguirre pianista eta konpositore ezagunaren alaba zen Piri. Ahizpa zaharrago bat zuen, Carmen, Babu izengoitiz eaguna. Bere aita, "Polo" Lugones bezala ezaguna, ezaguna da Jose Felix Uriburu jeneralaren de facto gobernuan pikana elektrikoa garatu zuelako. Pirik, bere aldetik, ideologia erabat ezberdina izan zuen beti, eta ezker politikoko lerroetan militatzera eta "subertsibotzat" jotzera eraman zuen, ondoren Nazio Berrantolaketa Prozesua izenekoaren gobernu militarrak desagertuta. "Piri Lugones, poetaren biloba, torturatzailearen alaba" gisa aurkeztu ohi zen. Aita gorrotatzen zuen eta, uste denez, torturatu egin zuten legez kanpoko konfinamenduan, aitak sortutako tortura-elementu berarekin: pikanarekin.

Hirurogeita hamarreko hamarkadan, Peronisten Indar Armatuekin bat egin zuen, eta, ondoren, Montonerosekin. Misio nagusiak inteligentzia lanak, prentsa lanak eta karitate lanak egin zituen. Beste militante batzuen laguna zen, hala nola, Paco Urondo, Juan Gelman, Lili Massaferro, Jorge Cedron eta Rodolfo Walsh (Tigre-n berarekin bizi izan zen denboraldi batean).

Armadako komando batek bahitu zuen 1977ko abenduaren 20an, eta, nahiz eta hilketaren data zehatza ez jakin, 1978ko otsailaren 17an hil zutela uste da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Piri Lugones, zein da horietako bat? ", Daniel Divinskyk Clarín egunkarirako idatzitako artikulua
László Bárdossy

**László Bárdossy** (Szombathely, 1890eko abenduaren 10a – Budapest, 1946ko urtarrilaren 10a) hungariar politikari eta diplomazialaria izan zen. Hungariako lehen ministroa izan zen 1941etik 1942ra. Hungaria Bigarren Mundu Gerran sartzearen arduradunetako bat izan zen.

Bárdossyk zuzenbidea ikasi zuen Budapesten, Berlinen eta Parisen, eta alemana, frantsesa eta ingelesa ikasi zituen. 1913an Kultura eta Hezkuntza ministerioan sartu zen eta 1920an Kanpo Arazoetako ministeriora transferitu zuten. 1930ean Hungariako enbaxadan Londresen kontseilari izendatu zuten, eta 1934an Hungariako enbaxadore Errumanian.

1941eko urtarrilean, Bárdossy Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuten Pál Telekiren gobernuan, eta apirilean Telekik bere buruaz beste egin ondoren, lehen ministro bihurtu zen.

Alemaniaren aldeko kanpo-politika egin zuen, eta Trianongo itunean lagatako lurraldeak Hungariarako berreskuratzea bilatu zuen. Alemaniarekin kolaboratu zuen Jugoslaviaren inbasioan 1941ean eta ondoren gerra deklaratu zien Sobietar Batasunari, Erresuma Batuari eta Estatu Batuei.

Bárdossy 1942ko martxoan kargugabetu zuen Miklós Horthy erregeordeak. 1944an alemanek Hungaria okupatu ondoren, gobernu kolaborazionistekin lankidetzan aritu zen.

Alemaniara ihes egin zuen armada sobietarraren aurrerapenetik, eta gero Suitzan sartu zen, baina Alemaniara itzuli zuten. Han armada estatubatuarrak atxilotu eta Hungariara estraditatu zuen. Gerra amaitu ondoren, heriotzara kondenatu eta exekutatu egin zuten.
Ama Birjina aurkituak

[thumb|373x373px|Aramtzazuko Amaren irudia [elorri batean aurkitu zutela dio kondairak, zintzarria ondoan duela, eta hala irudikatzen da santutegiko absidean.]]**Ama Birkina aurkituak** tradizio bat dira bereziki XV. eta XVII. mendeetan Katalunian eta Valentzian zabaldua, baina beste herrialdeetan ere Mariaren irudi mirariz aurkituak ere ohikoak izan dira, hala nola Euskal Herrian (Arantzazukoa eta Uxuekoa kasu) edo Italian (Madonna della Madia).
## Herrialde Katalanetakoak 
Herrialde Katalanen kontestuan, beren agerpena ulertzen da musulmanen inbasioa baino lehen ezkutatu ziren irudien berragerpen bezala. Berraurkikuntzak mirari gisa azaldu ziren nagusiki, artzainek edo ermitauek topatuta ohikoan.

Irudiak ohikoan tailla polikromoak dira Katalunian. Erromanikoak edo erromaniko berantiarreko estilokoak dira, 12. mendearen amaieratik aurrera sortuak dira, eta hieratismo nabarmena dute. Gehienek sedes sapientiae forma dute; Ama Birjina eserita ageri da, dotore jantzia eta koroatua, Jesus Haurra belaunetan magalean duela. 

Montserrateko Ama Birjina, Queralteko Ama Birjina, Puigcerverkoa, eta Urgelleko Ama Birjina dira aurkitutako iruduen adibide ezagunak. Ezagunena den Montserratekoari buruz, artzain haur batzuek kobazulo batean aurkitu omen zuten irudia. Kondairak dioenez, Puigcerverko Ama Birjina gurbe baten barruan aurkitu zuten, bere izena daraman mendian, gaueko argi-izpi batzuei esker. Urgelleko Ama Birjinari Andorrako Ama Birjina ere esaten diote, kondairaren arabera Andorran ezkutatua egon baitzen sarrazenoen inbasioan. Nuriako Ama Birjina eta Andorrako zaindaria den Meritxellgo Ama ere hañakoak dira dira. 

Valentziako Erkidegoan, oso gurtuak dira Avellàko Ama Birjina Catí herrian, Ortisellakoa Benafigosen, Balmakoa Soritan edo Vallivanako Ama Birjina Morellan.

Ohikoan Irailaren 8an, Ama Birjinaren egunean, ospatzen da herriz herriz adbokazio hauen jaia, baina Arantzazukoaren irailaren 9an da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
BMW E36

**BMW E36**, BMW enpresaren automobil modelo bat da. 1991-1999 artean ekoitzi zen.

BMW E30 modeloaren ondorengoa da, eta BMW E46 modeloak ordezkatu zuen.
BMW E30

**BMW E36**, BMW enpresaren automobil modelo bat da. 1982-1994 artean ekoitzi zen.

BMW E21 modeloaren ondorengoa da, eta BMW E36 modeloak ordezkatu zuen.
BMW E21

**BMW E21**, BMW enpresaren automobil modelo bat da. 1975-1983 artean ekoitzi zen.

BMW 02 Seriea modeloaren ondorengoa da, eta BMW E30 modeloak ordezkatu zuen.
BMW E90

**BMW E90**, BMW enpresaren automobil modelo bat da. 2005-2012 artean ekoitzi zen.

BMW E46 modeloaren ondorengoa da, eta BMW F30 modeloak ordezkatu zuen.
BMW F30

**BMW F30**, BMW enpresaren automobil modelo bat da. 2012-2019 artean ekoitzi zen.

BMW E90 modeloaren ondorengoa da.
Liubov Gorlina

**Liubov Grigorievna Gorlina** (; 1926ko abuztuaren 5a – 2013ko urtarrilaren 24a) sobietar-errusiar itzultzailea izan zen, norvegierazko eta suedierazko idazlanak errusierara itzuli zituena.

## Bizitza 
1946tik 1951ra Leningradeko Estatu Unibertsitatean ikasi zuen, Filologia Fakultateko Eskandinaviar Sailean. Bere irakasleen artean Mikhail Steblin-Kamenski sobietar eskandinavista ospetsua zegoen. Unibertsitateko ikaslea zela, Juri Vronski idazle eta itzultzailearekin ezkondu zen. Graduatu ondoren, Moskura joan zen bizitzera, Glavlit argitaletxean hasi zen lanean, eta han 11 urte eman zituen.

1962an, Torborg Nedreaasen *Musikk fra en blå brønn* eleberriaren itzulpena prestatu zuen. Senarrak gomendatuta, Glavlit utzi zuen bere burua literatura-itzulpenari erabat eskaintzeko.
* 2012: Hans Christian Andersen ohorezko diploma (International Board on Books for Young People)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Martínez Gómiz

**Luis Martínez Gómiz** (Bartzelona, 2003) nafar ikasle da eta NUPeko Ikasleen Kontseiluko presidente izan zen 2023tik 2024ra. Gabriela Beatriz Arancibia Bahamonde ordezkatuko du karguan.

## Biografia 
Unibertsitate aurreko ikasketak egin zituen Iruñeko El Redín Ikastetxean. 2020an, Iruñeko Gazte Literatura Lehiaketan lehen saria lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Caviedes

**Miguel Blas Caviedes Medina** (Coltauco, 1930eko urtarrilaren 30a – Rancagua, 2025eko abenduaren 26a) txiletar elizgizon katolikoa izan zen. 1982tik 1994ra Osornoko apezpikua izan zen eta 1994tik 2006ra Los Ángelesko apezpikua.

## Bizitza 
Miguel Caviedes Coltaucon jaio zen 1930eko urtarrilaren 30ean, familiako hamaika seme-alabetatik hirugarrena. 10 urte zituela, Rancaguako Kristo Erregearen apaizgaitegi txikian sartu zen, eta geroago Santiagoko pontifize-apaizgaitegian jarraitu zituen ikasketak. Filosofia eta Teologia Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifikalean ikasi zituen eta 1954ko irailaren 18an apaiz-ordenazioa jaso zuen Eduardo Larraín Córdovez apezpikuaren eskutik.

Apaiz gisa, honako kargu hauek izan ziren: Rancaguako mutilen ikastetxeko erlijio-irakaslea eta ikasle gazte katolikoen aholkularia (1957tik 1970era); Rancaguako katedraleko parrokoa (1963tik 1965era); kristau-komunitateetako diakonoen eta liderren aholkularia (1969tik 1980ra); elizbarrutiko bikario pastorala (1970etik 1973ra); kristau-ikasbiderako aholkularia (1974tik 1979ra); Txileko apezpiku-konferentziako Komunitate eta Ministerioen Departamentu Nazionaleko kidea (1975etik 1982ra); Pichideguako parrokoa (1980tik 1982ra). eta bertako biztanleak ebanjelizatu zituen *Surcos* aldizkariaren bidez. 2006ko urtarrilaren 7an erretiratu ondoren, Rancaguara itzuli zen, eta han Alejandro Goić Karmelić apezpikuarekin elkarlanean aritu zen, diakono iraunkorrak prestatuz. 2025eko abenduaren 26an hil zen, 95 urte zituela, eta Los Ángelesko Santa Maria katedralean hobiratutako lehen apezpiku bihurtu zen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José María Orellana

**José María Orellana Pinto** (El Jícaro, 1872ko uztailaren 11 – Antigua Guatemala, 1926ko irailaren 26a) guatemalar militar eta politikaria izan zen. Guatemalako presidentea izan zen 1921etik hil zen arte.

Orellanak karrera militarra jarraitu zuen eta Guatemalako armadako jeneral mailara iritsi zen. Behin baino gehiagotan hautatu zuten diputatu Alderdi Liberaleko zerrendetan, eta Manuel Estrada Cabrera presidentearen kabineteburua izan zen.

Orellanak estatu kolpea eman zuen 1921eko abenduan Carlos Herrera y Luna presidentearen aurka, United Fruit Company konpainiak patroitu zuena. Behin-behineko presidente bihurtu zen eta hurrengo urtean hauteskundeak irabazi zituen. Estatu Batuetako frutagintza enpresari eta Ipar Amerikako beste enpresa batzuei kontzesioak eman zizkien eta ketzala herrialdeko moneta ofizial gisa sartu zuen.
450px|thumb|center|José María Orellana estatu-kolpearen ondoren

Orellana oporretan hil zen. Ofizialki, bularreko angina baten etxean hil zen, baina zurrumurruak izan ziren hil egin zutela.
200px|thumb|Orellanako hileta
Bübüsara Beixenalieva

**Bübüsara Beixenalieva** (; Vorontsovka, 1926ko maiatzaren 17a – Frunze, 1973ko maiatzaren 10a) sobietar-kirgizistandar ballet dantzaria eta dantza irakaslea izan zen, lehendabiziko ballet dantzari kirgizistandar izateagatik ezaguna.

## Bizitza 
Bübüsara Beixenalieva 1926ko maiatzaren 17an (beste datuen arabera, irailaren 15ean edo apirilaren 8an) jaio zen Vorontsovka herriko nekazari familia kirgiz batean.

1936an, hamar urte zituela, haur kirgiz talde batean baitan, Leningradeko Koreografia Eskolara joan zen, eta han Agrippina Vaganovaren zuzendaritzapean ikasi zuen. 1941ean graduatu zen arrakastaz eta Kirgiziako Sobietar Errepublika Sozialistako Estatu Opera eta Balet Antzokiko bakarlari bihurtu zen. 1948tik 1949ra, Leningradeko Koreografia Eskolako goi-mailako prestakuntza klasean ikasi zuen. 23 urte zituela, Bixkekeko Koreografia Eskolan irakasten hasi zen.

Beixenalieva minbiziaren ondorioz hil zen 1973ko maiatzaren 10ean, Frunzen (gaur egungo Bixkeken).

## Sariak eta errekonozimenduak 
* thumb|Altymyx Usubaliev. *Bübüsara Beixenalievaren erretratua* (1957).1939: Ohorezko Intsigniaren ordena
* 1947: Kirgiziako Sobietar Errepublika Sozialistako Meritu Oneko Artista
* 1951: Lan Ausartaren Domina
* 1954: Kirgiziako Sobietar Errepublika Sozialistako Herri Artista
* 1958: Sobietar Batasuneko Herri Artista
* 1960: Lanaren Bandera Gorriaren Ordena
* 1970: Toktogul Satylganov saria

## Lanak 
### Balleta 
### Zinema 
* 1959: *Txolpon – utrenniaia zvezda* (Aidan)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suona

**Suona** () oboearen edota sunprinuaren taldeko musika tresna bat da, Txinako musika tradizionalean erabiltzen dena. Aerofonoen multzokoa da, mihi bikoitzekoa.

Soinu ozena eta oso altua duenez normalean aire librean jotzen duten musika taldeek erabiltzen dute, ezkontzatan, hiletatan, prozesioetan... Musika militarrari oso loturik dago. Talde hauei *chuida* edo *guchui* esaten zaie eta suonaz gain shengak, gongak eta danborrak erabiltzen dituzte.

## Etimologia 
Txinako eremuaren arabera hainbat izen ditu, *suona*, *dida*, *laba* edo *haidi*.

## Hedapen geografikoa 
Txinan erabiltzen den musika tresna da. Txina ekialdeko Shandong eta Henan probintzietan jotzen da bereziki.

Suonaren antzekoa da Kuban erabiltzen den *corneta china* musika tresna, txinatar migratzaileek eraman zutena. 1915etik "conga santiaguera" jotzeko ezinbesteko tresna da.

Antzerako musika tresnak dira *taepyeongso* (Korean), *kèn* (Vietnamen) eta *charumera* (Japonian). Japoniako *charumera* izena portugesetik dator eta gaur egun bereziki ezaguna da kaleko ramen saltzaileek erabilten dutelako.

## Deskribapena 
Mihi bikoitzeko soinu-tresna da. Tutu konikoa du banbu imitazio torneatuekin eta behekaldean letoizko luzapen eta kanpaiarekin. Tonu aldaketarako 8 zulo ditu (7 aurrealdean eta 1 atzekaldean). Pitari dagokionez, letoizko tudela (kanpotik diametro desberdinekin), ezpainetako tope moduko plastikozko txapa zilindrikoa eta kanaberazko mihiak ditu.

XX. mendean suonaren ekoizpena Txinan estandarizatu zen eta soinuaren araberako hiru familia sortu ziren, *zhōngyīn suǒnà* (中音 嗩吶; "Suona altua"), *Cì zhōng yīn suǒnà* (次中音唢呐; "Tenor suona") , and *dīyīn suǒnà* (低音 嗩吶; "Suona baxua")

## Teknika 
[280px|thumb|[Liu Ying (musikaria)|Liu Ying suona jotzaile ezaguna.]]
Suona jotzaileak ahoa kanabera txikiak erabat estaltzen dituelarik, arnasketa zirkularra (sudurretik arnastuz) erabiltzen du tonu konstante bat mantentzeko. Beste aditu batzuek Arabian edo Indian

## Suona jotzaile ezagunak 
*Liu Qi-Chao (刘起超)
*Liu Ying (刘英)
*Song Baocai (宋保才)

## Iruditegia 

Irudi:Musical instruments in the Yunnan Nationalities Museum - DSC03900.JPG|Suona tradizionalak.
Irudi:Musical instruments in the Yunnan Nationalities Museum - DSC03841.JPG|Hainbat suona.
Irudi:Fotothek df roe-neg 0006540 005 Ein Instrumentalist des chinesischen Jugend-Kuns.jpg|Suona jotzailea, 1953an.
Irudi:Suona - Banda NENU.jpg|Suona jotzailea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Soinueneako fitxa
Alejandro Martínez Gómiz

**Alejandro Martinez Gómiz** nafar matematika ikaslea da.

Liga Matemáticako URracas del Ebro taldean lehiatzen da 2023tik.

## Biografia 
Alejandro 2022ko urrian finalerdietan izan zen Nafarroako Unibertsitate Publikoko Batxilergoko XIII. Matematika Irakasleen Nafarroako Elkarteak antolatutako bideo matematikoen lehen lehiaketan ere hirugarren saria izan zen. 13,750 lortu zituen selektibitatean. 

2023ko irailatik, matematika ikasten du Errioxako Unibertsitatean. Urte horretan bertan, bere Unibertsitateko ikasleen klaustrora aurkeztu zen. URracas del Ebro Liga Matemáticako taldeko kidea izan zen, eta 2024ko martxoaren 23an, URracas del Ebro eta Proposición Indecente partida jokatu zuen Tuterako *Letras a la taza* kafetegian, erriojantarren garaipena 3-1 lortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jānis Cakuls

**Jānis Cakuls** (Bērzīni, 1926ko uztailaren 4a – Riga, 2022ko otsailaren 26a) letoniar elizgizon katolikoa izan zen, 1991tik 1993ra Rigako apezpiku laguntzailea izan zena.

## Bizitza 
Jānis Cakuls 1926ko uztailaren 4an jaio zen Rožupe parrokiako Bērzīni auzoan. 1934tik 1936ra Rusiņiko eskolan ikasi zuen eta 1936tik 1941era Rudzātiko eskolan. Ondoren, 1941etik 1944ra, Aglonako ikastetxean jarraitu zituen ikasketak. 1944ko udan Armada Gorrian sartu zen eta 1946an Rigako apaizgaitegian. 1949ko irailaren 18an apaiztu zen. 1950eko abenduaren 19ra arte, Rigako Santa Maria Magdalenaren elizako bikario gisa aritu zen, baina gero eliza bereko parroko izendatu zuten.

1982ko azaroaren 9an, Joan Paulo II.a aita santuak Rigako eta Liepājako administratzaile apostoliko lagunkide eta Tinistako apezpiku tutular izendatu zuen. Urte bereko abenduaren 11n apezpiku-ordenazioa jaso zuen Rigan, Julijans Vaivods apezpikuaren eskutik, kontsakratzailekideak Kazimirs Dulbinskis eta Valerians Zondaks izanik.

1990eko maiatzaren 23an Rigako eta Liepājako administratzaile apostoliko bihurtu zen eta 1991ko maiatzaren 8an Rigako apezpiku laguntzaile. 1993ko ekainaren 18an erretiroa hartu zuen. 2002ko urriaren 2an, Letoniako Zientzien Akademiak historiako *honoris causa* doktoretza eman zion.

2022ko otsailaren 26an hil zen Rigan.

## Lanak 
Jānis Cakuls apezpikuak ekarpen handia egin zuen Letoniako Eliza Katolikoaren historiaren azterketan eta hainbat liburu argitaratu zituen:

* *Latvijas Romas katoļu priesteri 1918—1995* (1996)
* *Latvijas Romas katoļu draudzes* (1997)
* *Katoļu baznīcas loma Latvijas tautas vēsturē: vācu bruņinieks Livonijas valstī un vācu bruņinieks pēc tam, XIII - XIX gs.* (1999)
* *Latvijas Romas Katol̦u baznīcas vēstures materiāli: XX gadsimts* (2001)

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Lowdown (telesaila)

***The Lowdown*** estatubatuar suspensezko telesaila da, Sterlin Harjok FXentzat egina.

## Sinopsia 
Telesaila Dale Washbergen heriotzarekin abiatuko da; itxuraz, bere buruaz beste egin du. Flashbacken bidez, ikusleak pixkanaka deskubrituko du Washberg idazle misteriotsua izan zela; sekretu ugari gordetzen zituen. Gainera, Dale Washberg Donald Washbergen anaia da: negozio-gizon boteretsua eta gobernadore izateko hautagai nagusietako bat. Heriotza horrek piztuko du Lee Raybonen barne motorra, eta ikerketaren abiapuntu bilakatuko da. Raybonek Tulsa (Arizona, AEB) hiriaren historia ofizialaren atzean ezkutatzen diren egia ilunak azaleratzea izango du helburu, tokiko botere egituretan sustraitutako ustelkeria argituz eta ikusleari hiriaren geruza sozial eta politikoa erakutsiz.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heitor de Araújo Sales

**Heitor de Araújo Sales** (São José de Mipibu, Iparraldeko Rio Grande, 1926ko uztailaren 29a) brasildar elizgizon katolikoa da. 1978tik 1993ra Caicóko apezpikua izan zen eta 1993tik 2003ra Natalgo artzapezpikua.

## Bizitza 
Heitor de Araújo Sales 1926ko uztailaren 29an jaio zen Iparraldeko Rio Grandeko São José de Mipibu hirian, Celso Dantas Sales eta Josefa de Araújo Salesen familian. Eugênio Sales kardinalaren anaia gazteagoa da. Natalgo San Petri apaizgaitegi nagusian ikasi zuen eta Natalen apaiztu zen 1950eko abenduaren 3an, orduko Natalgo elizbarrutian inkardinatuta geratuz.

1978ko maiatzaren 5ean, Paulo VI.a aita santuak Caicóko apezpiku izendatu zuen, eta urte bereko uztailaren 16an apezpiku-ordenazioa jaso zuen Natalen, bere anaia Eugênio Sales kardinalaren eskutik, kontsakratzailekideak Nivaldo Monte eta Manuel Tavares de Araújo izanik.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 1994: Meritu Militarraren Ordenaren Komandante Berezia
* 2025: Iparraldeko Rio Grandeko Letren Akademiaren ohorezko titulua

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Sancho Guimerá

**Juan Bautista Sancho Guimerá** (Morella, 1926ko ekainaren 24a – Salamanca, 2011ko urriaren 15a) Salamancako Unibertsitateko matematikari espainiarra izan zen. José Javier Etaio Mikeoren laguna izan zen.

Matematika hutsei ekarpen nabarmenak egin zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Antônio Marchetti Fedalto

**Pedro Antônio Marchetti Fedalto** (Campo Largo, Paraná, 1926ko abuztuaren 11) brasildar elizgizon katolikoa da. 1966tik 1970era Curitibako apezpiku laguntzailea izan zen eta 1970etik 2004ra artxidiozesi bereko ordinarioa.

## Bizitza 
thumb|left|Pedro Antônio Marchetti Fedalto artzapezpikuaren armarria.|209x209px
Pedro Antônio Marchetti Fedalto Colonia Antônio Rebouças (Campo Largo, Paraná, Brasil) jaio zen, Giácomo Fedalto eta Corona Marchetti italiar-brasildarren semea. Ipirangako Sortzez Garbiaren apaizgaitegi zentralean ikasi zuen, São Paulon, eta 1953ko abenduaren 6an apaiztu zen Curitibako Argiaren Ama Birjinaren basilika txikian, Curitibako artxidiozesian inkardinatuta geratuz.

Urte berean, Jainkozko Probidentziaren Ahizpen Elkargoko kapilau bihurtu zen. Geroago, Apostoluen Erreginaren apaizgaitegi nagusiko irakasle eta zuzendari espiritual gisa aritu zen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak