open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John Doe

[thumb|Lau harlauza, lau pertsona ezezagunen hilobi bakarra markatzen, Pima konderriko hilerrian, [Tucson, Arizona, AEB. "**John Doe**" edo "**Jane Doe**" deitzen dira ezezagun horiek, ondoren zenbaki bat. Hilerri berean, Deanna Criswell hildakoari "Jane Doe 19" deitu zioten 27 urtez, harik eta, 2015erako, senideek genetikoki identifikatu zuten arte, FBIren eta *Doe Sarea*ren laguntzarekin, hildako ezezagunak identifikatzeko sortu zen sarearen laguntzarekin.]]
**John Doe** (gizasemea) eta **Jane Doe** (emakumezkoa)  pertsona baten benetako izena ezezaguna denean edo nahita ezkutatzen denean ingelesez erabiltzen diren izenak dira. Ingelesezko tradiziotik nazioarteko hainbat kulturetara hedatutako izena, gizaseme ezezaguna izendatzeko erabili ohi den izena da **John Doe**. Legea Estatu Batuetan aplikatzeko testuinguruan, izen horiek erabiltzen dira, maiz, identitatea ezagutzen ez den edo berresten ez den gorpu bat izendatzeko. Izen horiek maiz erabiltzen dira, beste testuinguru batzuetan, "edozein pertsona" hipotetikoa izendatzeko, *John Q. Public* edo *Joe Public* izenak bezala. Aurreko izen horien aldaera asko daude: **John Roe**, **Richard Roe**, **Jane Roe**, **Baby Doe** eta **Janie** **Doe**/**Johnny Doe** (haurrentzat).

## Historia 
Antzinako Erromaren terminologia juridikoaren arabera, "*Numerius Negidius*" eta "*Aulus* *Agerius*" izenak akusatu hipotetiko eta eskatzaile hipotetikoekin erabili ziren.

Ingelesez "John Doe" (edo "John Do") eta "Richard Roe" (John Roerekin batera) izenak aldizka erabili ziren Ingalaterrako tresna juridikoetan, posizioa eta jurisdikzioa arautzen duten baldintza teknikoak betetzeko, Edward III erregearen erregealdia (1327–1377) garaietan dagoeneko, agian. Doe eta Roeren aukeren justifikazioa ezagutzen ez den arren, iradokitako herri-etimologia asko daude. Erdi Aroko zuzenbide ingeleseko auzietan parte hartzen duen pertsona baten fikziozko beste izen batzuk hauek izan ziren: John Noakes (edo Nokes) eta John-a-Stiles (edo John Stiles). *Oxfordeko Ingeles Hiztegiak* dioenez, John Doe "auzi-jartzailearen fikziozko maizterrari emandako izena da, Richard Roe fikziozko akusatua kanporatzeko ekintza mistoan (orain Erresuma Batuan zaharkitua)".. Esate baterako John/Jane dikotomia apurtzeko bi generoetarako erabilgarri izan daitezkeen izenak proposatu dira... Abizen laburrak, abizen oso ohikoak, D- letrarekin hasten diren abizenak... Oraingoz taldean ez da inoren proposamena nagusitu.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* *Nomen nescio*.

## Kanpo estekak
The Squid and the Whale

***The Squid and the Whale*** (euskaraz *Txipiroia eta Balea*), 2005eko Noah Baumbach estatubatuarrak zuzendutako drama-komedia film bat da. Jeff Daniels, Laura Linney, Jesse Eisenberg, Owen Kline, William Baldwin eta  Anna Paquin aktoreek antzeztu zuten.

Brooklyn auzoan hazitako bi mutilen istorio erdi biografia bat da.

2005eko Sundanceko Zinemaldian drama film zuzendari eta gidoi onenaren sariak irabazteaz gain Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
1986, New York hiria, Brooklyn barrutiko Park Slope auzoa. Walt Berkman (Jesse Eisenberg) 16 urtetako nerabea da, haren 12 urtetako Frank (Owen Kline) anaiak garagardoa edan eta bere amaren sexu bizitzaz lotsagabeki hitz egiten du. Bapatean, biek familia krisialdi bati aurre egin beharko diote: beren gurasoak, Bernard adin ertaineko irakaslea den aita eta Joan liburu bat argitaratzera doan etorkizun handiko idazleak, elkarrengandik banatzea erabaki baidute. Zaintza partekatuak beren gurasoen ezkontzaren porrotaren ondorioz bi mutilei beren sentimendu nahasi eta kontrajarriei aurre egitera behartuaraziko die.

## Aktoreak 
* Jeff Daniels: Bernard Berkman
* Laura Linney: Joan Berkman
* Jesse Eisenberg: Walt Berkman
* Owen Kline: Frank Berkman
* Anna Paquin: Lili
* William Baldwin: Ivan
* Halley Feiffer: Sophie Greenberg
* Ken Leung: Eskolako terapeuta
* David Benger: Carl
* Adam Rose: Otto
* Peter Newman: Greenberg jauna
* Peggy Gormley: Greenberg andrea
* Greta Kline: Greta Greenberg
* Maryann Plunkett: Lemon andereinoa
* Alexandra Daddario: Neska ederra

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Raúl García Zárate

**Raúl García Zárate** (Ayacucho, 1931ko abenduaren 12a - Lima, 2017ko urriaren 29a) Peruko Andeetako musika gitarrista eta abokatua izan zen.

## Biografia 
1931ko abenduaren 12an jaio zen Ayacucho hirian. Dionisio García Medinaren eta Silvia Zárate Palominoren semea.

Lanbidez abokatua San Markosko Unibertsitate Nazional Nagusian, 25 urteko zerbitzua duen Botere Judizialaren langilea eta 60 urte baino gehiago dituen musikari autodidakta, oraindik ez da gelditu eta bere ibilbide artistikoarekin jarraitu zuen. Nery García Zárate (†1980) anaiarekin batera "Duo Hermanos García Zárate" sortu zuen.

Edgardo Rebagliati Martins ospitalean hil zen 2017ko urriaren 29an, pneumoniaren ondorioz.  Nazioaren Museoko Nasca Aretoan gaubeilatu zuten bere gorpuzkia. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* **Camilo Pajuelo Valdez**, "Raúl García Zárate: Fundamentos para el estudio de su vida y obra", Tesis de Maestría. Universidad de Helsinki. Facultad de Artes. Departamento de Musicología. Mayo, 2005.

## Kanpo estekak 
* Raúl García Zárateren orri nagusia
* Youtube - Raúl García Zárate-ren bideoa. Adiós pueblo de Ayacucho
Prospero X-3

**Prospero X-3**, Britania Handiko satélite artifiziala da. 

Hego Australiatik bidali zuten, 1971ko urriaren 28an. Sateliteak, panel solarrak frogatzeko test bat zaramatzan, eta baita grabadora bat ere. Grabadora, 1973ko maiatzaren 24an grabatzeari utzi zion. 1996. urtean, satelitea jarraitzeko estazioa itxi zuten. Hala ere, 2006. urtear arte, sateliteak bidaltzen zituen ondak lurretio hartzen ziren 137,560 MHz frekuentzian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stanley Tucci

**Stanley Tucci** (Peekskill, New York, 1960ko azaroaren 11) estatubatuar aktore eta zinema zuzendaria da.

1985ean egin zuen debuta aktore gisa ''Prizzi's Honor* filmean eta 1996an zuzendu zuen bere lehen filma. Bost Emmy Sari irabazi ditu eta behin izendatu dute Oscar Sarirako.

## Filmografia hautatua 
* *Prizzi's Honor* (1985)
* *Quick Change* (1990)
* *Billy Bathgate* (1991)
* *Beethoven* (1992)
* *Undercover Blues* (1993)
* *The Pelican Brief* (1993)
* *It Could Happen to You* (1994)
* *Kiss of Death* (1995)
* *The Daytrippers* (1996)
* *Big Night* (1996)
* *Deconstructing Harry* (1997)
* *The Impostors* (1998)
* *In Too Deep* (1999)
* *A Midsummer Night's Dream* (1999)
* *America's Sweethearts* (2001)
* *Sidewalks of New York* (2001)
* *Conspiracy* (2001)
* *Road to Perdition* (2002)
* *Maid in Manhattan* (2002)
* *The Core* (2003)
* *The Life and Death of Peter Sellers* (2004)
* *The Terminal* (2004)
* *Shall We Dance?* (2004)
* *The Devil Wears Prada* (2006)
* *Lucky number slevin* (2006)
* *Kit Kittredge: An American Girl* (2008)
* *Julie & Julia* (2009)
* *The Lovely Bones* (2009)
* *Easy A* (2010)
* *Burlesque* (2010)
* *Margin Call* (2011)
* *Captain America: The First Avenger* (2011)
* *The Company You Keep* (2012)
* *The Hunger Games* (2012)
* *Percy Jackson: Sea of Monsters* (2013)
* *Jack the Giant Slayer* (2013)
* *The Hunger Games: Catching Fire* (2013)
* *A Little Chaos* (2014)
* *Transformers: Age of Extinction* (2014)
* *The Hunger Games: Mockingjay – Part 1* (2014)
* *The Hunger Games: Mockingjay – Part 2* (2015)
* *Spotlight* (2015)
* *Final Portrait* (2017)
* *Beauty and the Beast* (2017)
* *Transformers: The Last Knight* (2017)
* *The Children Act* (2017)
* *A Private War* (2018)
* *Patient Zero* (2018)
* *Show Dogs* (2018)
* *The Silence* (2019)
* *Supernova* (2020)
* *The Witches* (2020)
* *Worth* (2021)
* *Jolt* (2021)
* *I Wanna Dance with Somebody* (2022)
* *Inside Man* (2022)
* *The Electric State'' (2024)

## Kanpo estekak
Carlos Arizaga Toral

**Carlos Arizaga Toral** (1891-1972) Ekuadorko musikagilea izan zen, *Gotas de ajeno* bezalako abestiengatik ezaguna. Cuenca hirian jaio zen 1891n. Ekuadorko poesiaren ikaslea, gai honi buruzko hainbat saiakera idatzi zituen. *Gotas de ajeno* pasilloaz gain (Julio Florezen letra), tangoak, polkak eta pasodobleak ere konposatu zituen. Piano, bandoneon, musika-zerra eta gitarra jotzaile bikaina izan zen.

Politikan jardun zuen eta Azuay probintziako diputatu izan zen hainbat legegintzalditan. 1950eko hamarkadan, kabineteko ministro ere izan zen.

Cuencan hil zen 1972an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A Guide to Recognizing Your Saints

***A Guide to Recognizing Your Saints*** (euskaraz *Zure Santuak Ezagutzeko Gida*), 2006ko Dito Montiel estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da. Dito Montiel berak 2003an idatzitako izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Robert Downey Jr., Shia LaBeouf, Rosario Dawson, Melonie Diaz, Eric Roberts, Channing Tatum, Chazz Palminteri eta Dianne Wiest aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1986, New York hiria, Queens barrutiko Astoria auzoa gazteak hazitzeko leku latza da. Nerabeek eguna elkarren artean borrokatuz igarotzen dute, batez ere puertorikotarrak italiarren aurka. Bestalde, hormonak dantzan dabiltz, labanak edozein aitzakiagatik ateratzen dira eta drogek espetxera, edo oraindik eta okerrago, hilerrira eraman zaitzakete. Dito Montiel (Shia LaBeouf / Robert Downey Jr.) gizasemea Astorian hazi izan zen, bertara itzuli eta harentzat auzoko zikina bakoitzak bere istorio bat du.

## Aktoreak 
* Robert Downey Jr.: Dito Montiel
** Shia LaBeouf: Dito gaztea
* Rosario Dawson: Laurie
** Melonie Diaz: Laurie gaztea
* Eric Roberts: Antonio
** Channing Tatum: Antonio gaztea
* Chazz Palminteri: Monty Montiel
* Dianne Wiest: Flori Montiel
* Scott Campbell: Nerf
** Peter Tambakis: Nerf gaztea
* Federico Castelluccio: Antonio eta Giusepperen aita
* Adam Scarimbolo: Giuseppe
* Martin Compston: Mike O'Shea
* Anthony DeSando: Frank zakur ibiltaria
* Eleonore Hendricks: Jenny
* Michael Rivera: Bortxatzailea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Musika-zerra

**Musika-zerra**, **zerra musikala** edo **soinu-orria** altzairuzko xafla bat da, arku batekin igurtzita, eskuaren presioaren ondorioz zerraren tentsioaren eta kurbaduraren arabera modula daitekeen soinua sortzen duena. Musika tresna idiofonoa da.

## Historia 
1870. urte inguru arte ez da metalurgiaren aurrerapenak musika-tresna onak egiteko soinu onargarria duten zerrak sortzea ahalbidetzen. Bilakaera hori paraleloki gertatzen da Amerikako eta Europako kontinenteetan. Horregatik, musikari industrial askok patenteak eskatzen dituzte beren herrialdeetan.

Baina 1900. urtera arte itxaron behar da lehen aldiz benetako "soinu-orriak" aurkitzeko, hortzak kenduta eta heldulekua aldatuta esku-zerrak baino ez zirenak. Batzuek helduleku tolesgarria gehituko dute erosotasuna eta birtuosismoa areagotzeko. Ameriketako zerra musikalak soinuaren tesituran mugatuagoak dira: 1½-tik eta 2½ zortzidunera gehienez, Europako musika-zerrak 3½ zortzidun edo gehiagora irits daitezkeen bitartean. Musikaltasun horretaz gozatzeko, beharrezkoa da altzairu tenplatuaren kalitate ezin hobea, lodiera ona, gogortasun zuzena, neurri zuzenak eta norabide egokian laminatzea. Zentzu horretan, frantsesak, britainiarrak, suediarrak eta alemaniarrak baino are gehiago, izan ziren nabarmenenak.

## Musikari ezagunak 
Marlene Dietrich-ek jotzen zuen instrumentu hau. Natalia Paruzek, *Saw Lady* ("zerra emakumea") ezizenez ezagutzen dena, mundu osoko film, iragarki eta orkestratan jotzen zuen tresna hau. 2007ko azaroan, Carnegie Hall-en debuta egin zuen, non bakarka jo zuen. Frantzian, Emmanuel Brunek musika-zerrarako hainbat obra konposatu zituen, eta Yehudi Menuhinek eta Pascal Ayerbek aintzat hartu zuten. *Another Earth* filmean bezala, non protagonistetako batek jotzen duen eszena batean. Instrumentu hau *Delicatessen* filmean ere ikus dezakezue, non protagonistetako bat instrumentu honen zale handia den. Jack Nitzschek ''One Flew Over the Cuckoo's Nest-en'' soinu-banda konposatu zuen, zeinaren melodia zerra musikal baterako pentsatuta dagoen.

## Kanpo estekak
Dave Chavarri

**Dave Chavarri** Peruko musikari estatubatuarra da, eta Ill Niño eta Terror Universal taldeen sortzailea, ekoizlea, managerra eta bateria jotzailea da. Soulfly, Pro-Pain, MOD, Merauder eta Lȧȧz Rockit, eta Gothic Slam taldeetako bateria-jotzaile ohia ere bada. Chavarri CIA Management aisialdi konpainiaren jabea ere bada, eta bere zerrendan Ill Niño, Terror Universal eta beste batzuk daude.

## Biografia 
Chavarri Liman jaio zen, Perun, eta New Jerseyra joan zen 10 urte zituela.

2000. urtetik, Davek banda ugari ekoitzi ditu, besteak beste, Ill Niño, Terror Universal, Exilia, Broom Hellda, May The Silent Fail eta Violenta Delicia.  Jay Baumgardner, Ron Saint Germain eta Bob Marlette ekoizleekin aritu da lanean Chavarri.

Ill Niño Revolution Revoluciónen lehen albuma 2001eko irailaren 18an atera zen, eta Chavarrik ekoitzi eta fabrikatu zuen. Chavarrik Ozzy Osbourne, Disturbed, Godsmack, System of a Down, Sevendust, P.O.D. eta Slayer bezalako ekitaldiekin jardun du globalki.

2015ean, Chavarrik Terror Universal heavy metaleko banda sortu zuen.

## Diskografia 
*''Nothing'$ $acred*, Lȧȧz Rockit taldearekin (1991, Roadrunner Records)
**Devolution*, M.O.D. taldearekin (1994, Music for Nations/Blackout)
**Pro-Pain*, Pro-Pain taldearekin (1998)
**Revolution Revolución*, Ill Niño taldearekin (2001, Roadrunner/Universal)
**Confession*, Ill Niño taldearekin (2003, Roadrunner/Universal)
**One Nation Underground*, Ill Niño taldearekin (2005, Roadrunner/Universal)
**Enigma*, Ill Niño taldearekin (2008, Cement Shoes)
**Dead New World*, Ill Niño taldearekin (2010, Victory)
**Epidemia*, Ill Niño taldearekin (2012, Victory)
**Till Death, La Familia*, Ill Niño taldearekin (2014, Victory)
**Make Them Bleed'', Terror Universal taldearekin (2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
In My Father's Den (filma)

'''''In My Father's Den'''* (euskaraz *Nire Aitaren Babeslekua*), 2004ko Brad McGann zeelandaberritarrak zuzendutako drama film bat da. Maurice Gee idazlearen *1972ko izenburu berdineko eleberrian'' oinarritua dago. Matthew Macfadyen, Emily Barclay eta Miranda Otto aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Bere aitaren heriotza gertatzean,  Paul Prior (Matthew Macfadyen) gerra argazkilaria Europatik Zeelanda Berriko udalerri isolatu batean dagoen jaiotetxera itzuliko da. Handik joan zenetik 17 urte igaro dira, Andrew (Colin Moy) lanbidez ostruka haitzailea eta nekazaria den anaia haren itzulerarekin zur eta lur geldituz.

## Aktoreak 
* Matthew Macfadyen: Paul Prior
* Emily Barclay: Celia
* Colin Moy: Andrew
* Miranda Otto: Penny
* Jodie Rimmer: Jackie
* Vanessa Riddell: Iris
* Matthew Chamberlain: Jeff
* Antony Starr: Gareth
* Jimmy Keen: Jonathan
* Asher Emanuel: Paul gaztea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Alexandros Diomidis

**Alexandros Diomidis** (; Atenas, 1875eko urtarrilaren 3a - *ibidem*, 1950eko azaroaren 11a) greziar bankari eta politikaria izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1949ko ekaneitik 1950eko urtarrilera.

Zuzenbidea eta ekonomia ikasi zituen Weimarren, Parisen eta Berlinen eta Atenasko Unibertsitateko irakasle izan zen. Alderdi Liberaleko kide izan zen eta 1910ean parlamentuko kide hautatu zuten. Finantza ministro eta Greziako Bankuko gobernadore ere izan zen.

Lehen ministro izan zen sei hilabetez Themistoklis Sophoulis hil ondoren. Bere agintaldian amaitu zen Greziako Gerra Zibila.

Bizantziar Inperioaz idatzi zuen eta bere ondasunen zati bat eman zuen Atenasen lorategi botaniko bat sortzeko.
Tony Martin

**Tony Hans-Joachim Martin** (Cottbus, 1985eko apirilaren 23a) Alemaniako txirrindulari ohia da, profesionala 2005etik 2021era.

Erlojupekoetan berezeki nabarmendu zen, lau aldiz gailendu zen Munduko txapelketan eta hamar aldiz Alemaniako txapelketan.

Astebeteko Itzulietan ere nabarmendu zen eta 2010eko Eneco Tourra, 2011ko Paris-Niza, 2011ko zein 2012ko Pekingo Tourra eta 2012ko, 2013ko baita 2014ko Belgikako Itzulia irabazi zituen.

Horretaz gain, Frantziako Tourreko bost etapa, Euskal Herriko Itzulko lau etapa eta Espainiako Vueltako bi etapa lortu zituen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu
KAN:: kanporatua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
David Gaudu

**David Gaudu** (Landivisiau, 1996ko urriaren 10a) Frantziako txirrindularia da.

## Palmaresa 
**2016**
* 20px Etorkizuneko Tourra eta etapa bat

**2017**
* 2. Aingo Tourrean eta etapa bat
* 2. Boucles de l'Aulnen
* 4. Route Adélien
* 5. Milan-Turinen
* 7. Tour du Finistèren
* 9. Flèche Wallonnen

**2019**
* 5. Romandiako Tourrean, Gazteen sailkapena eta etapa bat
* 3. UAE Tourrean
* 4. Bruno Beghelli Sari Nagusian
* 5. Milan-Turinen
* 6. Proventzako Tourrean eta Gazteen sailkapena
* 6. Lieja-Bastogne-Liejan

**2020**
* 8. Espainiako Vueltan eta bi etapa
* 4. UAE Tourrean

**2021**
* 5. Euskal Herriko Itzulian eta etapa bat
* Luxemburgoko Tourreko etapa bat
* 3. Lieja-Bastogne-Liejan
* 5. Jurako Tourrean
* 6. Luxenburgoko Tourrean eta etapa bat 
* 6. Milan-Turinen
* 6. Itsas Alpeetako eta Varko Tourrean eta Gazteen sailkapena 
* 7. Olinpiar Jokoetako errepide proban
* 7. Flèche Wallonnen
* 7. Lombardiako Giroan
* 8. Tre Valli Varesinen
* 9. Dauphiné Libérén eta Gazteen sailkapena 

**2022**
* Algarveko Itzuliko etapa bat 
* Dauphine Libereko etapa bat
* 4. Frantziako  Tourrean
* 5. Montrealgo Sari Nagusian

**2023**
* 2. Classic Sud-Ardèchen
* 2. Paris-Nizan
* 4. Euskal Herriko Itzulian
* 9. Frantziako  Tourrean

**2024**
* Jurako Tourra
* 3. Luxenburgoko Tourrean eta etapa bat
* 4. Route Adélien
* 6. Espainiako Vueltan
* 9. Lombardiako Giroan

**2025**
* Espainiako Vueltako etapa bat 
* 3. Omango Tourrean eta etapa bat

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Gino Mäder

**Gino Mader** (Flawil, 1997ko urtarrilaren 4a - Chur, 2023ko ekainaren 16a), suitzar txirrindularia izan zen.

## Kirol ibilbidea 
Errepidean profesional bihurtu aurretik, Mäder maila handiko pistako txirrindularia zen, 2016ko UEC Europako Pista Txapelketan parte hartu zuen taldekako jazarpen proban. 2019an erabat profesional bihurtu zen, UCI WorldTeam Team Dimension Data-rekin. 2020ko urrian, 2020ko Espainiako Vueltako hasierako zerrendan izendatu zuten.

2021eko Paris-Nizako 7. etapan, Mäder ihesaldiaren parte izan zen, eta ia etapa irabazi zuen. Hala ere, azken 50 metroetan, Primož Roglič-ek harrapatu eta gainditu egin zuen. Egun horretako borrokaldiaren saria eman zioten.

Urtebete beranduago, Mäder 2021eko Espainiako Vueltan ibili zen. Lehen zortzi etapetan hiru minutu galdu ondoren, sendo hasi zen bederatzigarren etapatik hasita, zazpigarren postuan amaitu zuenean Alto de Velefiqueko mendiko etapa.Lasterketan zehar, bere errendimendu sendoarekin jarraitu zuen etxeko gisa ari zen bitartean. Jack Haigentzat. 17. etapan, Lagos de Covadonga gainean amaitu zuena, Mäderrek lasterketako liderrari, Primož Roglič, minutu eta erdi gutxiagorekin amaitu zuen elite taldearekin amaitu zuen. Emaitza GCko lehen hamarren artean altxatu zuen. Biharamunean, Altu d'El Gamoniteirurako lasterketa erreginan [es], Haig eta Mäderrek bosgarren eta zazpigarren amaitu zuten, hurrenez hurren, ia minutu bat gutxiagorekin, Mäder GC-n zortzigarrenera igo zen. Lasterketaren azkenaurreko etapan, Mäder eta Haig, Roglič, Enric Mas eta Adam Yatesekin batera, GC taldetik hirugarrenera azken igoeran ihes egin zuen bost laguneko taldea osatu zuten. Taldeak beste lehiakideekiko abantaila eraikitzen jarraitu zuen, mugimendu horri esker, Mäder-i lehen bosten artean igo zen eta Haig GCko hirugarren postuan sartu zen. Mäderrek ere lidergoa hartu zuen txirrindulari gazteen sailkapenean, Egan Bernal berritu zuenean. Azken eguneko erlojupekoan bere postua mantendu zuen Vuelta bosgarren postuan amaitzeko eta txirrindulari gazteen sailkapenean garaipena berretsiz.

## Heriotza
2023ko Suitzako Itzuliko bosgarren etapan izandako eroriko batean, oso zauri larriak jasan zituen eta ordu batzuk geroago hil zen.

## Palmaresa 
**2018**
* 3. Etorkizuneko Tourrean eta bi etapa  
* Alsaziako Tourreko etapa bat 
* Hainan Tourreko etapa bat
**2021**
* Italiako Giroko etapa bat
* Suitzako Itzuliko etapa bat
* 5. Espainiako Vueltan eta Gazteen sailkapena 20px
* 10. Paris-Nizan
**2022**
* 2. Romandiako Tourrean
**2023**
* 5. Paris-Nizan

## Sailkapen orokorra Itzuli handietan 
—: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Portaleta (Donostia)

thumb|300px|Portaletak kaiatik ikusita.
**Portaleta** edo **Portaletak** garai batean Donostiako harresietan zegoen sarrera nagusietariko bat zen. Garai haietan **Itsasoko Atea** izenarekin aipatzen da. Alde Zaharrean sartzeko beste ate nagusia Lurreko Atea zen, egungo Boulevardean kokatzen zena.

## Ezaugarriak 
Portaleta izenez ezagutzen den Itsasoko Ateak Donostiako Parte Zaharra eta Kaia banatzen ditu. Erdi Arotik dokumentatuta dago, eta harresitutako esparruaren mendebaldean kokatzen da. Lurreko Atearekin batera, Parte Zaharrera sartzeko erabiltzen zituzten bi ateetako bat da. Áncora elkartearen arabera, hasieran defentsarako eraiki zuten, eta espazio gutxi zuen kanpotik iristen ziren merkantziak Lonjara garraiatu ahal izateko.

XIX. mendearen erdialdean, 1856an zehazki, berritu egin zuten, monumentalagoa eta zabalagoa egiteko. Eraberritze hori Peironcely ingeniariak (Madril, 1818-1884) Donostiako kaia handitzeko proiektuaren testuinguruan egin zuten. Joaquin Ramon Etxebeste udal arkitektoak egin zuen atearen diseinu berria, eta garai hartan modan zegoen itxura neoklasikoa eman zion.

Itsasotik ikusita, teilapez estalitako bost aldeko poligonoaren itxura hartu zuen. Hirigunetik begiratuz gero, ordea, Garaipen Arku bat zirudien. Gaur egun, arku formako erdiko baoa hiriaren inizialak dituen burdinazko hesi baten bidez ixten da; albokoak, berriz, neurri txikiagoko pasabideak dira, oinezkoentzat eginak.

1921ean, Juan Rafael Alday arkitektoak esku hartu zuen berriro, eta haren estalkia bertatik igarotzeko moduko terraza zabal bat bihurtu zuen, harresiaren gaineko pasabidearekin lotuz. Arrantzaleentzako “oso erabilgarria” zen barometro bat jartzeko aprobetxatu zuten (1970. hamarkadan lapurtua izan zena), alboetan bolutak zituen hormigoizko frontis batean txertatuz. Dekorazio hori kendu egin zuten gero, eta 1967an arrantzale kementsuen omenezko inskripzio bat jarri zuten. Urte horietan oraindik ere arrantzaleen topalekua zen.

Tradizionalki hemen jartzen da urtero, maiatzaren 22an, itsasoan aurkitutako Santa Rita eta Santa Kiteriaren irudia.

## Iruditegia 

Image:
Vista de la calle Puerto (1 de 1) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Portaleta atzean, 1917an, Ricardo Martínen argazkian.
Portaletas_barrutik.jpg|Portaletak Alde Zaharretik ikusita.
Arrantzaleei.jpg|Portaletetan arrantzaleei eskainitako oroigarria (1967).
Santa Rita panoramika.jpg|Santa Rita eta Santa Kiteriaren irudia Portaletan jartzen da maiatzaren 22an.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Santa Rita eta Santa Kiteria festa

## Kanpo estekak 
* Sara Ibarguren: "Itsasotik Parte Zaharrerako atea", Hirutxuloko Hitza, 2334. zk, 2022/11/11.
Teresa Solana

**Teresa Solana Mir** (Bartzelona, 1962ko maiatzaren 15a) katalanez idatzitako nobela beltzeko idazlea da.  Bere lana ingelesera, frantsesera, alemanera, esperantora, italierara eta gaztelaniara itzuli da.

## Biografia 
Filosofian eta Filologia Klasikoan lizentziaduna da Bartzelonako Unibertsitatean. Bere ibilbide profesionala itzulpengintza izan da, gehienbat frantsesetik eta ingelesetik. Arlo horretan, espainiar estatuko itzulpen-etxe bakarraren zuzendaria izan da, Tarazonan, 1998 eta 2004 artean. Itzulpengintzari buruzko zenbait artikulu eta saiakeren egilea ere bada.

2006an argitaratu zuen bere lehen eleberria, *Un crim imperfecte*, eta lan horrekin *21. Brigada Saria* irabazi zuen. Eduard eta Borja Masdéu ikertzaile bikiak agertzen diren lehen istorioa da. Ondoren, *Drecera al paradís* argitaratu zuen, protagonista berberekin. 2010ean argitaratu zuen bere lehen eta, orain arte, ipuin bilduma bakarra, ''Set casos de sang i fetge i una història d 'amor*. 2013an *Edgar Allan Poe Sarian* parte hartu zuen *Natura quasi morta 41* ipuinarekin. *Negres tempestes* eleberria ere argitaratu du. Bertan agertzen da lehen aldiz Norma Forester ikertzailea, eta harekin irabazi zuen *III. Crims Tinta Saria*. 2011n *L´hora del zen* argitaratu zuen, berriz ere Ediciones 62 argitaletxearekin eta Eduard eta Borja Masdéurekin. 2014. urtearen hasieran bere zazpigarren eleberria argitaratu zen, *La casa de les papallones*, Norma Forester protagonista zuena. *Campanades de boda* (2016) ikertzaile bikiak ditu protagonista. *Matèria grisa-*k, hau ere genero beltzean sartua, *Roc Boronat 19. saria* irabazi zuen. Bere azken eleberria *Octubre'' da eta 2019ko urriaren 12an argitaratu zen, berriz ere protagonista Norma Forester ikertzailea delarik.

## Lanak 
* Solana, Teresa (2006). Un crim imperfecte. El balancí. Edicions 62. p. 256. ISBN 978-84-297-5880-1.
* Solana, Teresa (2007). Drecera al paradís. El balancí. Edicions 62. p. 288. ISBN 978-84-297-6015-6.
* Solana, Teresa (2010). Set casos de sang i fetge i una història d'amor. El balancí. Edicions 62. p. 152. ISBN 978-84-297-6368-3. 
* Solana, Teresa (2010). Negres tempestes. La negra. La Magrana. p. 224. ISBN 978-84-8264-137-9. 
* Solana, Teresa (2011). L'hora zen. El balancí. Edicions 62. p. 320. ISBN 978-84-297-6853-4. 
* Solana, Teresa (2014). La casa de les papallones. La negra. La Magrana. p. 240. ISBN 978-84-8264-670-1. 
* Solana, Teresa (2016). Campanades de boda. El balancí. Edicions 62. p. 208. ISBN 978-84-297-7218-0. 
* Solana, Teresa (2017). Matèria grisa. Amsterdam. Ara Llibres. p. 148. ISBN 9788416743001. 
* Solana, Teresa (2019). Octubre. Crims.cat 45. Alrevés. p. 225. ISBN 9788417847111. 

## Erreferentziak
John Kerr (australiar politikaria)

Sir **John Robert Kerr** (Balmain, 1914ko irailaren 24a - St Leonards, 1991ko martxoaren 24a) australiar epaile eta politikaria izan zen. Australiako 18. gobernadore orokorra izan zen.

Zuzenbidea ikasi zuen Sydneyko Unibertsitatean eta Ozeano Bareko Administrazio Eskola Australiarra zuzendu zuen. 1949an utzi zuen administrazioa, eta gero abokatu eta geroago epaile izan zen.

1974an Australiako gobernadore orokorra izendatu zuten. 1975ean Gough Whitlam lehen ministroaren gobernuak ez zuen gehiengoa senatuan eta blokeo politikoa zegoen. Goughek uko egin zion dimisioa emateari edo hauteskundeak deitzeari, eta 1975eko azaroaren 11n Kerrek Gough kargutik kendu eta lehen ministro izendatu zuen Malcolm Fraser, oposizioko alderdiko burua. Australiako historian aurrekaririk ez duen gertaera honi The Dismissal deitu zitzaion.

1977ko abenduan, goizegi erretiratu zen politikatik.
Sarinda

**Sarinda** edo **saroh** ( سارنده) arku batekin jotzen den sarangitik eratorritako hari instrumentu indiar bat da. Hiru hari ditu, horietako bi soinubakarrean afinatutakoak eta hirugarrena beheko laugarrenean.   Mendebaldera iritsi zen lehen arku-instrumentua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Frailesca

**La Frailesca** Mexikoko Chiapas estatuko eskualdeetako bat da. Eskulade horretan nekazaritza eta abeltzaintza-ekoizpen handia duenez, Chiapasko mandiotzat hartzen da. Chiapasko Sierra Madre eta Chiapasko Erdiko Depresioaren artean dago, eta 279 eta 2,755 msnm arteko altuerak ditu. 

Gizakiaren presentzia, oro har, oso txikia da, gehienbat migrazio-arrazoiengatik. Populazio mestizoa da nagusi eta gaztelaniaren dialekto aberatsa hitz egiten du. Eskualde hau fraide dominiko ugarik zeharkatzen zuten; dominiko gehienak etxaldeen jabe ziren eta ebanjelizazioaz ere arduratzen ziren.

## Herriak 
Udalerri hauek daude eskualdean:
* Ángel Albino Corzo
* Capitán Luis Ángel Vidal
* El Parral 
* La Concordia 
* Montecristo de Guerrero 
* Villa Corzo 
* Villaflores.

Villaflores eskualdeko herri nagusia da.

## Klima 
Klima beroa eta hezea da, eta udan euria egiten du. Landaredia oihan eta baso hostogalkorrekoa da.

## Historia 
Antzina, La Frailesca eskualdea Chiapaneca Nazioarena zen (historikoki Chiapa de Corzorekin lotura izan duen populazio-taldea), garai hartan Chiapas probintzian zeuden nazio indigenen artean borrokazaleena eta emankorrena. Ondoren, gobernuek La Frailescara migratzea sustatu zuten, eta, beraz, gehienbat Chiapa de Corzoko jendeak kolonizatu zuen, batez ere gertutasunagatik eta lotura historiko eta familiarrengatik. Hirurogeiko hamarkadan, Belisario Dominguez presa hidroelektrikoa eraikitzearekin batera, La Angostura urtegia sortu zen, populazio eta lur oso emankorrak ur azpian utzirik eta eskualdeko paisaia eta klima aldatuz.

## Erlijioa 
Populazio gehiena katolikoa da, %69.98. %12.77 erlijiorik gabekoa da. Gainontzekoak protestanteak, %8.02, eta Biblian oinarritutako elizak dira, %8.55.

## Iruditegia 

Image:
Presidencia municipal - panoramio (1).jpg|Villaflores nolabait eskualdearen burua da.
SierraChiapasTonala02.JPG|Sierra Madre Chiapasen.
Col.Plan de Ayala, Villa Corzo.jpg|Uraren presentzia handia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asunción Balaguer

[thumb|260px|[Asunción Balaguer,Seminci 2015]]
**Asunción Balaguer**, jaiotzaz **María Asunción Balaguer Golobart**  (Manresa, Bartzelona, Katalunia, 1925eko azaroaren 8a &ndash; Cercedilla, Madril, 2019ko azaroaren 23a) kataluniar aktorea izan zen.

## Biografia 
Kataluniako burgesiako familia batean jaio zen, komenentziako senar-emazte batzuen alaba, sei seme-alabaren ondoren hitzarmenez hautsia. Hamahiru urte zituenetik, Antzerki-Institutuan ikasi zuen eta gero Filosofia eta Letren Fakultatean. 

### Ezkontza eta familia ardurak 
1951ko urtarrilaren 2an ezkondu zen Bartzelonan, Paco Rabal aktorearekin. Handik gutxira, Tamayoren antzerki-konpainia utzi zuten (bera zen aktore nagusia), konpainia propioa sortzeko. Balaguer lehen aktorea zen eta Espainiako iparraldetik eta Erdialdeko Amerikatik bira egiten jarraitu zuen. 

Balaguerrek bere jarduera artistikoa eten egin zuen bere familiaz arduratzeko, eta, ondoren, bere ibilbideari ekin zion irizpide onez, eta azken urteotan film askotan parte hartu zuen.Haren seme-alabek (Benitok, eta Teresa Rabalek) eta haren bilobetako batek, Liberto Rabalek, jarraipena eman diote saga familiarrari, bai interpretazioan bai beste arlo artistiko batzuetan. 

### Politika 
2011ko hauteskunde orokorrei begira, Ezker Batuko hautagaitzaren alde agertu zen. Espainiako Alderdi Komunistan militatu zuen hil arte.

2015ean, tv3-ko *Merlí* telesailean parte hartu zuen, Rubio familiaren amona izan zen.

### Heriotza 
Aktoreak iktus bat izan zuen Alpedrete etxean zegoela, eta horren ondorioz La Fufría ospitalean (Cercedilla) sartu zuten. Handik egun batzuetara, 2019ko azaroaren 23an, laurogeita hamalau urterekin hil zen organo anitzeko arazoen ondorioz.

; Beste sari batzuk

* 1999an, Aktore onenaren Zilarrezko Biznaga Espainiako Zinemaldian, *Las huellas borradas* filmean
* 1999anSant Jordi saria Espainiako aktore onenari, *Las huellas borradas* filmagatik

* 2010ean ACTÚA saria, zineman, dantzan, antzerkian eta telebistan egindako ibilbide emankorragatik

* 2011n "A toda una vida" Urrezko TP saria

* 2012an Alacanteko Zinemaldiko "*A toda una vida*" saria.
* 2012an Aipamen berezia Astorgako XV. Zinemaldian, "ibilbide profesional luze eta bikainagatik".
* 2012an Aktore Onenaren Saria irabazi zuen Gasteizeko Cortada 2012 Film Laburren XVI. Jaialdian, *Ojos que no ven* lanagatik.
* 2012ko Kortogenian aktore onenaren saria irabazi zuen, agentziarik ez izateagatik.
* 2012an Aktorerik onenaren Max saria, *Follies* lanagatik.

* 2013an Emakumezkoen interpretazio hoberenaren saria VisualízaMe Festival Audiovisual & Mujer  *Luisa ez dago etxean* lanagatik.

* 2014an Ohorezko saria Buitragoko Zinema Historikoaren I. Jaialdian

* 2019an Fugaz Omenaldi Saria  film laburrari lotutako karrera profesional zabalagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Asunción Balaguerri elkarrizketa *XLS emanal* aldizkarian
Sarangi

**Sarangia** hari igurtzizko instrumentua da, biolin baten bertsio primarioaren antza duena. Hindustanen jotzen da.

## Etimologia 
Hidueraz *sa-ranga* izenak "koloreduna" esan nahi du.

## Hedapen geografikoa 
India, Nepal, Bhutan eta Bangladesheko landa-eremuetan erabiltzen da. Aspaldi Pakistanen ere jotzen zen, baina sarangi jotzaileen erreleborik ez da izan eta ia erabat desgertu da.

## Deskribapena 
Zedro gorriaren (*Toona ciliata*) zurezn egiten da, enbor bloke bakarra erabiliz. Kutxa itxura du eta hiru ganbera huts ditu, *pet* ("urdaila"), *chaati* ("bularra") eta *majai* ("garuna"). Guztira 61 cm-ko luzera izan ohi du eta 15 cm-ko zabalera. 

*Pet* soinu-kutxa ahuntz larruz egindako partxeaz estalita dago eta erdialdean larruzko tira sendo bat du ganberaren hormari iltzez lotuta. Elefante itxurako zubiari eusten dio, zubia gamelu edo bufalo hezurrez egina da. Zubi horrek 35-37 soka finen presioa jasaten du. Sokak altzairuz edo letoiz eginda daude.

*Chaati* atalaren barnean kromatikoki afinatutako 15 *tarab* sokazko errenkada bat dago, eta, eskuinean, bederatzi *tarab*-eko errenkada diatoniko bat, oktaba oso bat hartzen duena, gehi inguruko beste nota bat edo hiru oktabaren gainetik edo azpitik.

Musika tresna goitik behera hiru soka lodik zeharkatzen dute. Nepalgo sarangiak lau soka ditu.

Arkua hiru soka nagusietan igurtziz sortzen da soinua. Hiru hari nagusien inguruan dauden *tarab* sokek ere bibratu egiten dute soinu melodiotsu eta koloretsua sortaraziz. Gizakiaren ahotsa eta sentimenduak diruditen soinuak sortzen dituela esaten da.

Soinua gelditzeko ez dira hatzak erabiltzen, azazkalak baizik. Hatzak talko hautsez lubrikatzen dira.

## Historia 
Mogolen garaiko musika tresna da. Hindustanen antzina izan ziren arkudun musika tresnetatik eratorria dela uste da. Hidustango musikan garrantzia handia izan du sarangiak, eta emozio handiko interpretazioak egiteko erabili izan zen mendeetan zehar, hala erregeen gortean, nola herri xehearen ospakizunetan.

## Sarangi emankizunak 
Tradizionalki sarangia abestearekin lotuta dago. Askotan beste musika tresna batekin batera jotzen da emanaldietan, sitararekin, sarodarekin eta bansuriarekin adibidez.

Nepalgo saragina Gandarbha herriaren musika tresna da eta gainerako herrialdeetako musikarekin alderatuta tradizionalagoa da.

## Musikari ezagunak 
### Indiako sarangi-jotzaileak 
* Abdul Latif Khan
* Ram Narayan
* Sabri Khan
* Sultan Khan
### Pakistango sarangi-jotzaileak 
* Allah Rakha
* Bundu Khan
* Nathoo Khan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Soinueneako fitxa
Hari igurtzizko instrumentu

[thumb| [Sarinda]]
**Hari igurtzizko instrumentua** hari instrumentu bat da, eta soken gainean arku bat irristatuz lortzen da soinua, bibratzeko. Melodikoak edo linealak deritzen tresnak dira, hau da, nota sinple bat sortzen dute. Gainera, arkua bi soka edo gehiagotatik igarotzen bada, akordeak lor daitezke. Batzuetan, hatzekin ere puntuatu daitezke (pizzicato esaten zaio horri). Harmoniko artifizialak lortzeko ere balio dute, sokaren gaineko presio normala eta arinagoa konbinatuz. Musika-tresna horiek garrantzi berezia dute orkestretan, tinbre ñabartuenak eta leunenak sortzeko aukera ematen baitute. Hari igurtzizko instrumentu batzuk hauek dira: kontrabaxua, erhua, Oktobaxua, Arrabita, sarangia, biola, zango-biola, viola d'amore, biolina, biolontxeloa edo Zarrabetea.

## Kanpo estekak
Q'eswachaka zubia

'''Q'eswachaka zubia''', Peru mendialdeko Quehue barrutian dagoen sokazko zubi eseki bat da, Apurímac ibaia zeharkatzeko eraikia. Ichu landarearen zuntzez egina dago eta inken garaitik ezagutzen da. Erritual baten bidez urtero berreraikitzen dute zubia inguruko komunitateetako biztanleek. 

## Izena eta deskribapena 
Q'eswachaka zubiaren izena kitxuazko bi hitzen elkarketatik dator, ''q'eswa* "txirikorda" eta *chaka'' "zubia". Itsas mailatik 3.792 metrotako altueran eraikita dago, 28 metroko luzera du eta 1'20 metrotako zabalera. Ichu landarez egina dago, hori baita inguruetan aurkitzen den belarra. Ichuz eraturiko soka txirikordatu luzeek osatzen dute zubiaren oinarria eta gainerako sokak ere ichuzkoak dira. Apurímac ibaiaren gainean 30 metrotako altueran kokaturik dago zubia.

COVID-19 pandemia zela eta bi urtetan ez zen berriztatze lanik egin eta 2021eko martxoan behera erori zen. Aste batzuetara berreraiki zuten.

## Iruditegia 

Irudi:Haciendo soguillas para el Q'eswachaka con la Q'oya o Chillihua.JPG|Ichu landareekin sokatxoak egiten.
Irudi:2015 Smithsonian folklife festival DC -Qeswachaka Bridge rope making - 02.jpg|Emakumezkoak lanean.
Irudi:Ultimo puente inca Queshuachaca.jpg|Zubia.
Irudi:IRB-2-BuildersGather-KC603-pol.jpg|Jaialdia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Weaving the Bridge at Q’eswachaka (YouTube)
Santa Rita eta Santa Kiteria festa

thumb|250px|Irudia Portaletan jartzen da urtean behin.

**Santa Rita eta Santa Kiteriaren irudia** Donostiako kaian gordetzen den irudia da eta festan garrantzi handia du. Berez, santu horiek direnik ez dago batere garbi eta badira beste hipotesi batzuk irudiaren esanahia adierazteko. Irudia Donostiako arrantzaleek itsasoan aurkitu zuten eta, hasiera batean, harresietan kokatu zuten. Harresiak bota zirenean kaiako familia desberdinek etxean jaso zuten, urtero, maiatzaren 22an, Portaletan jartzeko; oso bertako ohitura da hau. Irudiaren erakustearekin batera egun bateko festak antolatzen ziren.

## Deskribapena 
Irudiak bi santu irudikatzen dituzte, askoren ustez Santa Rita nagusia eta Santa Kiteria txikia. Beste batzuen ustez, Santa Rita da haurrarekin; beste iritziaren arabera Santa Maria bere semearekin izan daizteke. Irudia arrantzale batek aurkitu omen zuen itsasoan, eta Kaira ekarri zuen. Antza denez, hondoratutako itsasontzi baten brankako maskaroitik dator. 

## Festa 
Maiatzaren 22an aldare txiki bat antolatzen da Portaletetan, loreekin eta aipatutako irudiarekin. Aldi berean, helburu desberdinetako diru bilketa egiten da. Egunarekin batera jai desberdinak egin izan dira, txarangekin, soka-muturrarekin, musika-ekitaldekin, e.a. Azken urtetan irudia babesteko horma-hobi bat prestatzen da. Urte gutxi batzutan ohitura galdu bazen ere, 2003tik aurrera berreskuratu egin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jarava ichu

***Jarava ichu*** Poaceae familiako urteko landarea da. Amerikan zabal aurkitzen den landare belarkara da, Mexikotik eta Argentinararte. Andeetako altiplanoan oso ugaria da. Abereentzako pentsu gisa erabiltzen da.

## Izena eta taxonomia 
*Ichu* izenak kitxuaz "lastoa" esan nahi du, itxura hori hartzen baitu landareak. Hipólito Ruiz López eta José Antonio Pavón Jiménez botanikari espainiarrek deskribatu zuten 1798. urtean. *Jarava ichu* izenaz gain sinonimo bat ere badu, *Stipa ichu*. 1829an Carl Sigismund Kunth alemaniarrak deskribapen berria argitaratu zuen *Révision des Graminées* liburuan*.*

## Deskribapena 
Ichuaren zurtoinek 60-180 cm-tako altuera hartzen dute. Hostoak zurrunak eta tenteak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julen Arriolabengoa

**Julen Arriolabengoa** hauetako bat izan daiteke:

* **Julen Arriolabengoa Unzueta** (1960), euskal idazlea;
* **Julen Arriolabengoa Beitia** (2001), euskal txirrindularia.
María del Pilar Maspons y Labrós

**María del Pilar Maspons** **y Labrós**, **María de Bell-Iloc** izengoitiarekin idazten zuena (Bartzelona, Katalunia, 1841eko abenduaren 4a &ndash; 1907ko urtarrilaren 31), Kataluniako herri-kulturaren idazle, poeta eta nobelagilea izan zen, Francisco Maspons eta Labrósen arreba eta Francesc Pelagi Brizen koinata. Prosan eta bertsotan, *Lo Gai Saber, La Renaixença, La Veu del Montserrat, Calendari Català, La Llumanera de Nova York* eta beste aldizkari batzuekin lankidetzan aritu zen.

## Biografia 
Bartzelonan jaioa, María del Pilar Maspons y Labrós Renaixença katalanaren idazlea izan zen, eta jarduera handia izan zuen 1865 eta 1882 artean.Erdi Aroko Erromantizismo, abertzale eta tradizionalista mugimendu horren joerek eraginda, Maria de Bell-Iloch izengoitia aukeratu zuen bere obra batzuk sinatzeko. Poeta gisa ezagutarazi zen eta garaiko aldizkari askotan argitaratu zuen. Lehen emakume folkloristetako bat ere izan zen, kondairak eta narrazio etnografikoak bildu eta transkribatzeko landa-lana eginez. Ezaguna da Kataluniako literatura garaikidean (*Vigatans eta* *botiflers*) nobela bat argitaratu zuen lehen idazlea delako (1878-1879 bitartean argitaratu zen faszikuluen bidez), Ondorengotza-Gerran girotua (1705-1714).

## Lanak 
* *Salabrugas, poesías catalanas* (1874)
* *Narracions y llegendas* (1875)
* *Vigatans y botiflers, novela histórica* (1878)
* *Llegendas catalanas* (1881)
* *Costums y tradicions del Vallès* (1882)
* *Elisabeth de Mur* (1924)

## Sariak 
* Zilarrezko jasminaren lehen akzesita Lleidan, 1869an.
* Bartzelonako Lore Jokoen saria, 1875ean, *Narracions y llegendes* lanagatik.
* Bartzelonako Lore Jokoen saria, 1880an, *Montseny* lanagatik*.*
* Granollerseko Lore Jokoen Saria, 1882an, *Costums eta tradizioncions del Vallès* lanagatik.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Elías de Molins, Antonio (1889-1895). «Maspons y Labrós (D.ª María del Pilar)». Diccionario biográfico y bibliográfico de escritores y artistas catalanes del siglo XIX: (apuntes y datos) II. Barcelona: Imp. de Fidel Giró. Wikidata Q21686127. 

## Kanpo estekak
María Luisa Merlo

[thumb|260px|Merituaren Urrezko Dominak Arte Ederretan 2017, hogei pertsona baino gehiagori. [María Luisa Merlo (behean, eskuinetik 2.a)]]
**María Luisa Merlo Colomina** (Valentzia, 1941eko irailaren 6a)  zinema, antzerki eta telebistako aktorea da.

## Biografia 
Ismael Merlo Piquer eta María Luisa Colomina Domingo aktoreen alaba da, eta oso gaztetatik jarraitu zuen familiaren tradizio artistikoa. Luis Escobar Kirkpatrick-en *Te espera en el Eslava* ikuskizunean hasi zen dantzan.

Carlos Larrañaga aktorearekin ezkonduta egon zen 16 urtez, 1975ean banandu ziren eta 1983ko azaroan dibortzioa lortu zuten. Hiru seme-alaba izan zituzten: Amparo, Luis eta Pedro, eta, Juan Carlos nagusiagoa, Carlosek ezkontzara ekarri zuena. 1992an Michael Kenton unibertsitateko irakaslearekin ezkondu zen, eta handik bost urtera dibortziatu zen.

## Ibilbidea 
1959an estreinatu zen zineman, José María Forqueren eskutik, *De espaldas a la puerta* filmean. Beste hainbat lan egin zituen hirurogeiko hamarkadaren lehen erdian, hala nola *Siempre es domingo* (1961), Fernando Palaciosena, *Kontuz pertsona formalekin* (1961), Agustín Navarrorena, *Más bonita que ninguna* (1965), Luis César Amadorirena, Rocío Dúrcalekin, edo *De cuerpo presente* (1967), Antonio Eceizarena.

Hala ere, 1965etik aurrera, antzerki eta telebista-karreran jarri zuen bere arreta.

1960ko hamarkadaren erdialdetik aurrera, Televisión Españolaren ohiko aurpegi bihurtu zen, dozenaka paper interpretatuz *Primera filan*, *Novela* edo *Estudio 1*.

Gainera, 1973an, garai hartan Carlos Larrañaga senarra zenarekin batera, *Compañera te doy* komediaren protagonista izan zen, baita TVErako ere; 13 urte geroago Rosa izan zen, Juliaren ama, bizitza errealeko Amparo Larrañaga alabak interpretatua *Media Naranja* seriean; eta 2006an gauza bera egin zuen beste semearekin, Luis Merlorekin, *Leonor*, Mauriren ama izan zen, *Aquí no hay quien viva* seriean.

Telesail hauexetan ere parte hartu du: *Aquí hay negocio* (1995), *Luna negra* (2003), *Mis adorables vecinos* (2004), *Supervillanos* (2006), *Los Serrano* (2008) eta *Somos cómplices* (2009).

2007ko amaieran, ¡*Mira quién baila!* telebista-lehiaketaren seigarren edizioan parte hartu zuen.

2013ko uztailean, *Betiko* izeneko film labur bat grabatu zuen, Arantza Ibarra ondarrutarraren zuzendaritzapean, Javier Pradera aktorearen ondoan, Zugarramurdiko leizeetan.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Antzerkia 
Tauletan egin duen ibilbidea genero guztietako obren irudikapenak txundituta uzten du: dramatikoak, komedia, musikalak... 1986an Antzerki Klasikoaren Konpainia Nazionalean sartu zen.

Interpretatutako lanen artean, hauexek aipa daitezke:

## Sariak 
* 2017an, Kultura Ministerioaren Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina.
* 2013an, Valentziako Generalitatearen Kultura Merezimenduaren Saria jaso zuen.
* 2009an Antzerkiko Ercilla Saria jaso zuen, antzerkian egindako ibilbideagatik.
* 1967an Telebistako Urrezko Antena saria eman zioten.

## Bibliografia 
* 2003an baimendutako biografia argitaratu zen: *María Luisa Merlo: Más allá del teatro,* Pedro Manuel Víllora Gallardorena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2014ko Arkansasko gobernadore hauteskundeak

**2014ko Arkansasko gobernadore hauteskundeak ** 2014eko azaroaren 4an izan ziren, Arkansasko gobernadore kargua hautatzeko. 

Mike Beebe jarduneko gobernadore demokrata ezin zen berrautaketara aurkeztu, Arkansasko Konstituzioak ezarritako aginte-mugak zirela eta. Arkansas bere gobernadoreek biziarteko bi agintaldi mugatzen dituzten zortzi estatuetako bat da. Demokratek Mike Ross diputatu ohia proposatu zuten, eta errepublikanoek DEAko administratzaile ohia, diputatu ohia eta hautagaia 2006an, Asa Hutchinson.

Hutchinsonek Ross eta alderdi minoritarioetako bi hautagai garaitu zituen hauteskunde orokorretan, errepublikano batek Berreraikuntzatik irekitako gobernadore hauteskundeetan izandako tarte handienagatik. 

## Kanpo estekak
Musika-arku

**Musika-arkua** edo **arku musikala** hari pultsatuzko musika-tresna bat da, arku baten muturren artean tenkatutako hari batez osatua, normalean zurezkoa.

Arku tradizionala musika tresna eta arma gisa erabiltzen da. Ez dakigu hori izan zen lehen erabilera. Frantziako hegoaldeko labar-pinturek, K.a. 15000 urte ingurukoak, arku bat musika-tresna gisa erabili zen erritual bat erakusten dute.

Arkuaren soinua sortzeko ohiko modua haria igurztea da. (hari igurtziaren instrumentua), nahiz eta haria kolpatuz ere egin daitekeen soinua (Pultsatutako hari instrumentua). Musika sinfonikoan erabiltzen diren hari-tresnek ez bezala, ez du erresonantzia-kaxarik, kanpoko erresonadoreak izan ditzakeen arren. erresonadore mota ohikoena erabiltzen duenaren bizkarrean lotuta dagoen kalabaza bat da. Arkuak ere oihartzuna eman dezake zulo batean edo ahoa ere erabil daiteke. Azken metodo honek melodia askoz aberatsagoa ahalbidetzen du, erresonadorearen tamaina aldatuz.

## Nola egiten da hau 
Zure arkua eraiki dezakezu eta gero esperimentatu soinu desberdinak sortzeko. Moztu 1,5 m-ko luzera duen arrantza edo hortz-haria. Lotu hariaren mutur bat adarraren mutur batera. Eskatu ikaskide bati adarrari eusteko, hariaren beste muturra adarraren beste muturrera lotzen duzun bitartean.

## Kanpo estekak
2018ko Arkansasko gobernadore hauteskundeak

**2018ko Arkansasko gobernadore hauteskundeak ** 2014eko azaroaren 6an izan ziren, Arkansasko gobernadore kargua hautatzeko. 

Jarduneko gobernadore errepublikanoa, Asa Hutchinson, bigarren agintaldi baterako berraukeratua izan zen, 33 portzentaje-puntu baino gehiagoko aldeaz irabaziz eta konderri guztietan, zazpitan izan ezik, hondatuz, hau da, Arkansasen historian gobernadore izateko hautagai errepublikano baten garaipen-tarterik handiena.

## Kanpo estekak
2018ko Coloradoko gobernadore hauteskundeak

**2018ko Coloradoko gobernadore hauteskundeak ** 2014eko azaroaren 6an izan ziren, Coloradoko gobernadore kargua hautatzeko. 

Alderdi nagusien hautagaiak Jared Polis kongresista demokrata estatubatuarra eta Walker Stapleton diruzain errepublikanoa izan ziren. Hauteskunde orokorrak 2018ko azaroaren 6an izan ziren, eta Polisek 268.000 botorekin irabazi zuen. Polisen garaipenak laugarren hauteskunde jarraian markatu zuen, Coloradok gobernadore demokrata bat aukeratu zuelarik.

Polisen garaipenak AEBetako hauteskundeen historian lehen aldiz markatu zuen argi eta garbi homosexuala den politikari bat estatu bateko gobernadore aukeratu zutela.

## Kanpo estekak