open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pipaon (Lagran)

**Pipaon** Arabako Mendialdeko kuadrillako herria da, Lagran udalerriaren barruan dagoena, Villaverde eta Lagran berarekin batera.

## Geografia 
### Ingurune naturala eta klima 
Toloño mendilerroaren azpian dago kokatuta eta Errezilla, Cervera eta Palomares mendietara igotzeko ohiko abiapuntua da herria. Pipaonetik Jugalez ibaia igarotzen da.

843 metroko garaieran kokaturik dago.

## Historia 
XII. mendean sortu zen. Alfontso X.a Gaztelakoak 1254 urtean Trebiñuri foruak eman zizkion agirian Pipaon ere azaltzen da. XIV mendean Sarmiento familiaren jabegoa zen, beranduago Gatzagako kondeena eta ondoren Hijarreko dukeena. XVIII. mendeko ibilbideen gidatan ere aipatzen da.

1977 arte berezko udalerria izan zuen.

## Demografia 
2023ko urtarrilaren 1eko Eustateko datuen arabera, bertan bizi ziren 40 biztanleetatik, 26 gizonezko eta 14 emakumezko ziren. Adin taldeei dagokionez, biztanleriaren %7,5a 0 eta 19 urte bitartean zuen, %45,0a 20 eta 64 urte bitartean zuen eta azkenik %47,5a 65 urte baino gehiago zuen.

## Banaketa administratiboa 
Pipaon, Lagran udalerrian dagoen kontzejuetako bat da.

## Ondasun nabarmenak 
280px|right|thumb|Pipaongo eliza.
* Gurutzearen goratzearen eliza (XVIII mendekoa)

## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu herrian:

## Kultura 
* **Usatxi** Museo Etnografikoa dago, herriko XIX. mende bukaerako eta XX. mende hasierako ohiturak eta bizimoduak erakusten dituena. Plaza nagusian dago eta sarrera doakoa da.
* Irailaren 14an ospatzen dira jaiak Gurutzearen omenez, baita Villaverden ere.
* **Jardunaldi etnografikoa**: Abuztuaren azken larunbatean bizilagunek XX. mende hasierako bizimodua eta ohiturak erakusten dituzte. Garai horretako jantziak jarri, uzta moztu eta jo, harraskan arropa garbitu, ikatza egiteko ikaztegiak, ogia eta hestebeteak egin, kalamuzko zapatilak egin, koltxoiaren artilea hagaz jo eta abar.
* **Egunsentiko kantuak**: Urte berri egunean, Erregeen egunean, San Isidrorenean, Andre Mariaren Sortzez Garbiarenean eta Eguberri-egunean antolatzen dituzte batez ere.

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Araba
* Arabako Mendialdeko kuadrilla
* Lagran
* Pipaongo Etnografia Museoa
* Urizaharra, Lagran eta Lañuko Komunitatea
* Villaverde

## Kanpo estekak 
*  Pipaon Auñamendi entziklopedian
Aerodinamika

eskuinera|250px
**Aerodinamika** fluidoen mekanika ikertzen duen zientziaren adar bat da, fluido bat gorputz baten inguruan mugitzen denean agertzen diren indarrak aztertzen dituena. 

## Hasiera 
Aerodinamikako arazo bat mahairatzean, nahitaezkoa da fluidoaren propietate batzuen kalkulua egitea; abiadura, presioa, dentsitatea eta tenperatura espazioan eta denboran aztertzen ohi dira.

Fluidoaren eredua sortuz gero, gorputzetan agertzen diren indarrak eta momentuak kalkulatu daitezke. Gorputz batengan agertzen diren indarren eta abiaduraren arteko erlazioa aerodinamika koefizienteekin emanda dator. Badaude koefizienteak abiadura indarrekin erlazionatzen dutenak, baita abiadura momentuekin erlazionatzen dutenak ere. Lehenengoak errazago ulertzen dira, {L} sostengua, {D} airearen erresistentzia eta {Y} aldeko indarra ematen dutenak, abiaduraren karratuaren (*V*2) , fluidoaren dentsitatearen (ρ) eta area frontalaren (*St*) arabera:

* *Euste-koefizientea* {C_L}=\frac{L}{\frac {1}{2}\rho V^2 S_t}
* *Erresistentzia-koefizientea* {C_D}=\frac{D}{\frac {1}{2}\rho V^2 S_t}
* *Aldeko indarraren koefizientea* {C_Y}=\frac{Y} {\frac{1}{2}\rho V^2 S_t}

Gertatzen diren fenomenoak eta haiek deskribatzen dituzten ekuazioak oso konplexuak direnez, oso erabilgarriak dira bai proba praktikoak (aireko tunelean egindakoak, adibidez), bai eta aerodinamika numerikoaren kalkuluak ere.
## Aerodinamika ariketak 
Sailkapen ugari egin dira. Hona hemen garrantzitsuenak:

* Aplikazioaren arabera: aeronautikako aerodinamika
* Fluidoaren ezaugarrien arabera: konprimagarria edo konpramiezina
* Mach zenbakiaren arabera:
** subsonikoa (M1)
** hipersonikoa (M>6) .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* NASAren webgunea
* Aerodinamika ikasketa aurreratuak (Ingelesa)
* Aire tunelean. Revista cesvimap. 2007ko martxoa
Aung San Suu Kyi

**Aung San Suu Kyi** (Rangun, Myanmar, 1945eko ekainaren 19a) politikaria da, Myanmarko Demokraziaren Aldeko Liga Nazionaleko burua, eta mundu osoan kontzientzia presoen eta erresistentzia zibil baketsuaren sinboloa ere. Besteak beste Rafto eta Sakharov sariak (biak 1990ean) eta Bakearen Nobel Saria (1991n) irabazi ditu, Myanmarko diktadura militarraren kontra egiten duen borroka baketsuagatik.

## Bizitza 
Birmania berriaren sortzailetzat jotzen den Aung Sanen alaba da. Britainia Handian egin zituen ikasketak eta Filosofian, Ekonomian eta Politikan graduatu zen Oxfordeko Unibertsitatean.

1988an Myanmarra itzuli zen, gobernu militarraren isilpeko abisuei entzungor eginez, eta giza eskubideen eta erregimen demokratiko bat ezartzearen aldeko mugimendu bat antolatzen hasi zen. Horrela, askatasunen ikur bihurtu zen, bere Demokraziaren aldeko Liga Nazionala alderdiarekin.

Alderdi horrek botoen %&nbsp;59 eta Parlamentuko aulkien %&nbsp;80 lortu zituen 1990eko hauteskundeetan. Beraz, Myanmarko lehen ministro bihurtzkotan zen Aung San Suu Kyi, baina gobernuak balio gabe utzi zituen hauteskundeak, eta Aung San atxilotu eta Yangongo espetxean sartu zuten, Aung San Suu Kyi «neokolonialisten ordezkaria» edo laguntzailea izatea eta Washingtonen interesen menpe egotea leporatuta. Haren aldekoek berebiziko kanpaina egin zuten atzerritik, beren herriaren egoera salatzeko eta lider demokrataren askatasuna eskatzeko.

1991n Bakearen Nobel saria eman zion Suediako Akademiak, kontzientzia demokratikoa pizteko eta giza eskubideak defenditzeko egindako lanagatik.

1995ean utzi zuten azkenean libre, eta bere alderdia berrantolatzeari eta junta militarrarekin elkarrizketatzeari ekin zion, trantsizio demokratikoaren bakezko bidea prestatzeko asmoz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nilandia (antzinako probintzia)

**Nilandia** (finlandieraz: *Uusimaa*, suedieraz: *Nyland*), Finlandiako antzinako probintzietako bat zen. Hegoaldeen kokatutako probintzia zen, Benazko Finlandia, Häme, Savonia eta Karelia mugakide zituelarik. Suediar erresuma barruan ez zuen garrantzi askorik eduki baina hauen eragina izugarria izan zen, eta gaur egun suediera hiztun gehien dituen Finlandia osoko lurraldea dugu.

Gaur egun, **Ilandia**, hiru eskualdetan banatua dago, Ekialdeko Uusimaa, Kymenlaakso eta Uusimaa.

## Historia 
[ezkerrera|200px|thumb|[Porvoo (ibaia)|Porvoo ibaiaren argazkia.]]
**Ilandia**, XII. mendean menperatu zuten suediarrek. Biztanle gutxi eta hauen atzeratasuna ikusirik suediarrek *Nyland* izena eman zioten ("Lur Berria"). Bertako gizarte atzeratuan eragin handia eduki zuten eta suediera eta konkistatzaileen ohiturak hartu zituzten, gaur egun irauten dutenak. Finlandiako suediera hiztun gehienak bertan daude, ez ehunekoan baina bai kopuruan. Izan ere, gaur egun hiri garrantzitsuena hiriburu den Helsinki dugu, eta bertan %99a finlandiera hiztuna da.

Porvoo izan zen hiri nagusiena. Izan ere, merkataritza bide nagusia Porvoo ibaia zen, suediarren eta Häme probintziaren arteko urezko bide bakarrenetakoa, eta ibaiaren ertzean Porvoo hiria hazi zen.

1809. urtean Errusia inperialaren esku gelditu zen eta mende bat geroago zuzenki parte hartu zuen probintziak Finlandiaren independentzia lortzeko, hauen interesak babesten baitzituen.

## Armarria 
1599ko armarriak, zilarrezko itsasontzi bat irudikatzen du, probintziaren antzinako merkataritza garrantziagatik. Itsasontzia, Porvoo, Vantaa, Kymi eta Mustio ibaien gainean dago, lehenengo biak Häme probintziarekin erabilitako merkataritza bideen omenez, eta azkenekoak **Ilandia**ren mugak ebakitzen zituzten ibaiak baitziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Finlandiako Antzinako Probintziak
* Finlandiako historia

## Kanpo estekak
Xirika

***Xirika*** Euskal Herriko euskarazko gazte aldizkaria izan zen. 2004an sortu eta lau urte barru desagertu egin zen. Bere egoitza Senperen (Lapurdi) kokatuta zegoen.

Hasieran, *Xirika* paper formatoko aldizkaria zen, Euskal Herriko liburudendetan saldu nahiz harpidedunen artean banatzen zena. Horren zati bat *Gara* egunkariarekin banatzen zen ostegunetan. Ondoren, aldizkaria eraberritu zen eta hiru euskarritan banatzen hasi zen: *Xirika FZ*, *Gara* egunkariarekin batera ostegunetan banatzen zena, paper formatoan; *Xirika KZ* eta *Xirika MSKL*, hilabetekaria, aldizkari formatokoa, harpidedunek jasotzen zutena; eta *Xirika.info*, Interneteko edizioa.

2008ko ekainean bere azken zenbakia kaleratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Xirika.info
Belgikako Sari Nagusia

**Belgikako Sari Nagusia** Spa hiriaren inguruan kokatuta dagoen Circuit de Spa-Francorchamps ospatzen den 1 Formulako lasterketa da, azkenekoa 2007an egin zelarik.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Ostrobotnia

**Ostrobotnia** (suedieraz, *österbotten*), finlandiako antzinako probintzietako bat zen. Euskaraz literalki "Behe ekialdeko Bothniako golkoa" esan nahi du, eta Karelia, Savonia, Häme, Satakunta, Mendebaldeko Bothnia, Errusia, Laponia eta Bothniako Golkoa zituen mugakide.

Gaur egungo Finlandian, **Pohjanmaa**, hain handia izanik, 3 probintzia ezberdinetan sakabanaturik dago, Mendebaldeko Finlandia, Oulu eta Laponian. Izan ere, kultura propio bereizgarririk ez zutenez, banaketa administratiboa ondo jasan zuten eta gaur egun ez da mugen ondorioz arazorik egon.

## Historia 
Lehenengo gizakiak, Neanderthalgo gizakiak, Kristinestadgo **Sasiluola** kobazuloetara duela 130.000 urte iritsi zirela uste da. Izotz Aroa igaro ondoren gizakia modernoa 9.000. urtean agertu zen, bertako ehiza oparotasuna aprobetxatu nahian. Ehiztari eta biltzaileen antolakuntza bat eman zen bertan, XII. mendean suediarrak bertara iritsi ziren arte. Hasieran, ez zen merkataritza eta harreman sakonik egon, baina denbora igaro hala suediarrak bertako basoak ustiatzen hasi ziren itsasontzi sendoa eraikitzeko asmoz eta probintziak etorkizunerantz pauso bat aurrera eman zuen.

1809. urtean, probintzia, Finlandia osoarekin batera errusiaren eskuetak gelditu zen eta hazkundea izugarri handitu zen industrializazioren ondorioz eta zura esportazioak irabaziak handitu eta Finlandiako lurralde garrantzitsuenetarikoa bilakatu zuen.

## Armarria 
**Pohjanmaa**ko armarrian hainbat pitotx agertzen dira, urtez urte kopurua aldatu delarik. Pitotxa bertako animalia nagusienetakoa da, nahiz eta ehizarekin arazo handiak izan gaur egun Finlandiar gobernuaren babespean dago.

## Ikus, gainera 
* Finlandiako Antzinako Probintziak
* Finlandiako historia

## Kanpo estekak
Puar

**Puar** (jatorrizko japonieraz プーアル edo *Pūaru ?*) Dragoi Bola manga eta animeko fikziozko pertsonaia da. Bere izena te mota batetik dator, mundu osoan *te gorri* bezala ezagutzen dena, te honen jatorria Txinan dago eta bertan *Pu-erh* deitzen da (jatorrizko txineraz 普洱茶 edo pinyinez ''pǔ'ěrchá*)

## Biografia 
Txikitan **Puarrek** Oolongekin batera ikasi zuen *Hegoaldeko Eraldaketa Umezaintzan* (jatorrizko japonieraz 南部変身幼稚園 edo *Nanbu Henshin Yōchien ?*), non ahalmen bereziak lortu zituen. Ikasketak amaitzean Yamcharen lankide bezala bukatu zuen, zeinekin basamotuan lapurretan aritu zen.

Modu honetan Goku eta Bulma ezagutu zituen, eta Oolong berriz ikusi zuen. Hauei *Dragoi Bolak* osteko hainbat saiakera egin zituen Yamcharekin batera, baina ondoren hauen lagun egin ziren. Son Goku gorila erraldoi bihurtu zenean **Puar** artazi bihurtu zen (eraldaketa ahalmena erabiliz) honi buztana mozteko. Beranduago, Son Gokuk azken *Dragoi Bola'' ezin bilatu zebilela, **Puarrek** Uparekin batera Dracula Man garaitzea lortu zuten Babaren txapelketan.

Honen ondoren **Puar** bigarren mailako pertsonai bezala agertzen hasi zen.
Garrucha

**Garrucha** Almeríako udalerria da. 2006an 8.000 biztanle zituen.

Garrucha Almeriako kostaldearen iparraldean dago, Andaluzia erkidegoan (Espainia). 8.900 biztanle dauzka eta 8 kilometro koadroko azalera.
 
Bere biztanle dentsitatea 1.113 biz/km² da (2.009an). Koordenatuak 37º11´I eta 1º49´M

## Historia 
Levanteko meatzeetako portua izan zuen. XIX. mendean zehar, hamar herrialdetako kontsulorde izan ziren bertan bere une gorenean. Han zilarra, burdina eta beruna itsasontziratzen zituzten.

XX. mende hasieran Garruchak jarduera-ekonomiko zein giza-giro handia zituen. Kasinoek, dantza-lekuek eta tenis klub batek ematen zioten itxura hori. Inguruko hiriekiko oso ezberdina zen eta, Donostia bezalako hiri haiek gogorarazten zituen, non udak glamourez betetzen ziren kaleak. Honen ondorioz “la pequeña San Sebastián” deitzen zuten.

Betidanik izan da marinelen herria eta bisitariari lana eta itsasoa eskaintzen dizkio. Arrantza-portu oso aktiboa eta kirol kaia dauzka, azken honek urtero atrakalekuak gehitzen dituena, eta baita merkataritza portua ere, non itsasontziratzen duten Sorbaseko igeltsua. Beste aldetik, bisitariei hainbat zerbitzu eta gastronomia fina eskaintzen dizkie, mende hasieran turismoa berpiztu zutenak.

Almeria ondoren, Probintziako bigarren arrantza-portua da. Arrantzari esker (eskuz, tretzaz eta bilaketaz) turismoa erakartzen du zeren eta ganba gorriaz gain oso hotel azpiegitura zabala sortu den.

Garruchako nabarmenena, zalantzarik gabe, bere malekoia da, itsasoko edertasuna Almeriako beste probintziako herrialde batzuek baino hobeto aprobetxatzen duena: ibilaldiak egiteko, inolako eraikuntzarik ez duen kilometro eta erdiko pasealekua du.

## Mugakideak 
Iparraldean Vera, hegoaldean Mojacar eta ekialdean Mediterraneo itsasoa mugakide ditu herri honek.

## Gastronomia 
Garrucha "arrainaren gunea" da. Bere ganba gorriak eta harri-arrainak jateko benetan gozo-gozoak dira: Gallopedro, gallineta, pargoa, mero zuria… normalean ardo zuriz eta oliba-olio birjinaz prestatzen direnak. Marinel jakiak, itsas zapoz eginda, ezpata-arrainak almendra, baratxuri eta ogi frijituarekin, itsasoko tradizioa erakusten dute.
Bertako egun euritsuak, nahiz eta urriak izan, oso aproposak dira mamiak prestatzeko, nahiz irinezkoak naiz ogizkoak.
Beste jaki batzuk dira: Garrucha arroza, fideo kazola, “a banda” arroza eta abar

## Ondasun nabarmenak 
* Udaletxea antzinako gatz gordetegian dagoena
* San Joaquin eliza
* Carmen baseliza
* Arrain lonja
* Aingura enparantza
* Jesús Nazaretarraren gaztelua

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Almeriako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Garrucha - Garruchako Udalaren webgune ofiziala
*  Garrucha - Almeríako Probintzia Aldundiaren webgunea
Herbehereetako Sari Nagusia

**Herbehereetako Sari Nagusia** Zandvoort hiriaren inguruan eraikitako zirkuituan ospatzen zen 1 Formulako lasterketa zen, azkenekoa 1985ean egin zena.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Mexikoko Sari Nagusia

**Mexikoko Sari Nagusia** Mexiko hirian eraikitako Rodriguez anaiak zirkuituan ospatzen zen 1 Formulako lasterketa zen, azkenekoa 1992an.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Luxenburgoko Sari Nagusia

**Luxenburgoko Sari Nagusia** Alemanian dagoen Nürburgring zirkuituan ospatzen zen 1 Formulako lasterketa zen, 1997 eta 1998ean egin zena.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Pescarako Sari Nagusia

**Pescarako Sari Nagusia** Italiako Pescara inguruan eraikitako kasik 26 kilometroko zirkuituan ospatu zen 1 Formulako lasterketa izan zen 1957an.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Maiza

**Maiza**, **Baitza**, **Baiza** edo **Maizagaña** Urbasako mendilerroaren mendia da, 1.183 metrorekin.

## Ikus, gainera 
* Nafarroa Garaiko mendiak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Baiza *luberri.net* webgunean
Sorbas

**Sorbas** Almeriako udalerria da. 2006an 2.836 biztanle zituen.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Almeriako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Sorbas - Sorbasko Udalaren webgune ofiziala
*  Sorbas - Andaluziako Juntaren informazioa
*  Sorbas - Almeriako Probintzia Aldundiaren webgunea

thumb|ezkerrera|300px|Sorbas
Gernikako itsasadarra

**Mundakako itsasadarra** edo **Gernikako itsasadarra** (alonimoa) Oka ibaiak itsasoratzean sortutakoa da, Gernikako herritik iparralderantz. Inguru natural hau Urdaibaiko erreserban sartuta dago.

Itsasadarraren aurrean, itsasoan bertan, Izaroko uhartea dugu. Halaber, inguru honetatik kanpo, mendebaldean Bermeo eta ekialdean Elantxobe ditugu.

## Ezkerraldea 
Itsasadarraren ezkerraldea honako herriek osatzen dute, hegoaldetik iparraldera:

* Forua
* Murueta
* Busturia
* Sukarrieta
* Mundaka

## Eskuinaldea 
Itsasadarraren eskuinaldea honako herriek osatzen dute, hegoaldetik iparraldera:

* Kortezubi
* Gautegiz-Arteaga
* Ibarrangelu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Socket

**Socket** bat sare-zerbitzuak erabiltzeko komunikazio-puntu bat da. Bi prozesuen arteko datuen komunikazio-kanalaren abstrakzio bat dela esan daiteke.

Era orokorragoan, Socketak sarea erabiltzen duten aplikazio informatikoek TCP/IP sare-zerbitzuak eskuratzeko duten interfaze bat (edo API) dira. Interfaze hori Unix BSD sistema eragilerako sortu zuten, eta gaur egun erabilpen orokorreko beste sistema eragile guztietarako ere inplementatu egin da.

## Azalpen zehatza 
Interneteko socket bat horrela dago osatua (TCP/UDP erabiltzen bada):

* Protokoloa (TCP, UDP)
* IP helbide lokala
* Portu lokala
* Urrutiko IP helbidea
* Urrutiko portua

Sistema eragileek socketak prozesuekin eta garraio-mailarekin konbinatzen dituzte, horrela, prozesuak urrutiko helbide bateko beste prozesuekin komunikatu ahal izango dira.

Orokorrean socketak TCP/IP arkitekturarako daude implementatuak, baina beste sare-arkitekturetarako ere implementatu daitezke, IBM-ren SNA-rako adibidez.

Interneteko bi socket-mota:
* SOCK-STREAM (TCP protokoloa erabiliko du): konexiora zuzendutako socketa izango da eta normalean komunikazioa fidagarria eta ordenatua izango da
* SOCK-DGRAM (UDP protokoloa erabiliko du): konexiora ez zuzendutako socketa izando da,komunikazioa datagramari orientatuta izango da eta ez da fidagarria izango,ezta ordenatua ere.

Gehien ezagutzen den beste interfaze bat TLI da, baina, socketarekin konparatuta, bere erabilpena oso txikia da.

## Socketen funtzio garrantzitsuenak 
*socket()*: komunikazio-puntu bat sortuko du

*bind()*: Socketa eta helbidea lortuko ditu

*getsockname()*: Socket baten helbidea lortuko du

*listen()*: socketa konexio-ezarpen pasiborako prestatu

*accept()*: konexio-ezarpen pasiboa

*conecct()*: konexio-ezarpen aktiboa

*close()*: socketa deuseztatu

*send()*: datuak bidali sciket baten bidez

*receive()*: datuak jaso socket baten bidez

## Socket liburutegiak 
TCP eta UDP protokoloak erabiltzen dituzten komunikazioen liburutegiak:

* SolarSockets (https://web.archive.org/web/20060720112227/http://solarsockets.solar-opensource.com/)

* SDL NET (http://www.libsdl.org/projects/SDL_net)

* C++ Sockets Library (http://www.alhem.net/Sockets/index_spanish.html)

* GNU Common C++ (https://web.archive.org/web/20070416075333/http://www.gnu.org/software/commoncpp/docs/refman/html/_sample_socket_port_8cpp-example.html)

* DirectX - DirectPlay (http://www.microsoft.com)

## Ikus, gainera 
* TCP/IP

## Erreferentziak 
* Andrew S. Tanenbaum, Konputagailu-sareak (3. argitaldia 2002), EHU arg.
* J.M.Rivadeneyra, TCP/IP Sareak (2.argitaldia 2004)
Mitxoleta

**Mitxoleta** (*Papaver rhoeas*) landare mota bat da, gorri biziko lorea duena. Zelai eta bide bazterretan agertzen da batez ere, apiriletik aurrera, sarritan gari edo garagar zelai osoak estaliz. Jatorri ezezagunekoa da, baina Europa hegoaldekotzat eta Afrika iparraldekotzat jotzen da gehienetan, eskualde horietan antzinatik ezagutzen baita. Kontuan hartu behar da nekazaritza Mediterraneo inguruan garatu izan dela aspalditik, eta horri lotuta agertu izan dela beti ere mitxoleta.

Inpresionistek inspirazio iturri izan dituzte mitxoletaz beteriko zelaiak, batez ere Claude Monet margolariak. Gainera, sinbolismo handiko lorea da. Egun, Erresuma Batuan zenbait pertsonak paparrean daramate jantzita, oroimeneko mitxoleta bihurtuta (*poppy*), gerran hildako militarren omenez.

## Ezaugarriak 
thumb|200px|ezkerrera|Mitxoleta lorea
[thumb|200px|ezkerrera|Mitxoletak galsoroan, [Muruzabal]]

Mitxoleta urteko landarea da, itxura hauskorrekoa. Zurtoina adarkadura gutxikoa da, fina eta ilez estalia, nahiko luzea hazten den zelaietako zerealak baino gorago irten ahal izateko. Moztean, gai likatsu esnekara jariatzen du, *Papaver* generoko beste espezieek bezala.

Hostoak txandakatuak ditu. Loreek lau petalo dituzte, apur bat zimurtuak eta ertzetan elkar estaltzen dutenak.

## Erabilerak 
*Papaver* generoko landare guztiak bezala, mitxoletak eragin narkotikoak izan ditzake, dituen alkaloideak direla-eta. Fitoterapian lehortutako hostoak erabiltzen dira, batez ere infusioak egiteko. Eragin lasaigarria du helduengan, baina are gehiago haurrengan.

Batzuetan, hazi lehorrak ogi mota bereziak egiteko erabiltzen dira.

Batzuetan, hosto edo petalo lehorrak kanabisaren ordezko gisa erabiltzen dira. Hala ere, erabilera hau ez dago oso hedatua.

## Ikus, gainera 
* Lo-belarra (*Papaver somniferum*)

## Kanpo estekak
Alberdania

**Alberdania** argitaletxea 1993an Irunen sortutako argitaletxe bat da. Inazio Mujika Iraola idazle eta editoreak eta Jorge Giménez Bech itzultzaile eta editoreak abiarazi zuten.

Euskarazko eta gaztelaniako literatura eskaintzen dio irakurle orori, haur, gazte zein helduei. Argitaletxearen web-orrian, literaturaz gain, kultura, soziologia, politika, filosofia, eta abar jorratzen dituzten saiakera labur ugari aurki ditzakegu, baita lekukotasun liburuak ere. Adin guztietarako literatura argitaratzen du euskaraz (% 76) eta gaztelaniaz (%24).

Bere katalogoko hamabi liburuk jaso dute Euskadi Literatura Saria, eta bik, Literatura Sari Nazionala.

## Iturriak 
* NorDaNor
* Armiarma
* Alberdaniaren webgunea

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko argitaletxeen zerrenda
* Durangoko Azoka

## Kanpo estekak 
*  Alberdania argitaletxearen gunea
Lo-belar

**Lo-belarra** edo **opio-belarra** (*Papaver somniferum*) landare espezie bat da, mitxoletaren familiakoa, hainbat droga ekoizteko erabiltzen dena. Lo-belarretik sortzen dira opioa eta horren eratorriak: heroina, morfina, tebaina, kodeina, papaberina eta noskapina. Lo-belar haziak jateko onak dira eta olio osasungarriak ekoizteko erabiltzen dira.

## Ezaugarriak 
Lo-belarra urteroko landarea da. Zurtoina 1,5 m luze izatera irits daiteke eta lore zuri handia du, baina lila kolorekoa ere izan daiteke eta erdialdea morea ere izan dezake. Kapsula handia eta biribila ekoizten du haziak gordetzeko.

## Erabilera 
Loreak apaingarri gisa erabiltzen dira.

Haziak sukaldaritzan erabiltzen dira, batez ere Europa ekialdean, ogiari eta opilei usaina emateko.

Ohiko sendabelarra da landatzen den herrialdeetan, batez ere bere eragin somniferoa dela-eta.

Heldu gabeko kapsulak ebakitzean lika esnekara jariatzen du. Lika edo latex hau opioa ekoizteko erabiltzen da, batez ere heroina moduan hartzeko. Opioak alkaloide ugari du, aktiboenak morfina eta kodeina izanik.

## Ekoizpena 
Badirudi antzinakoa dela mitxoletaren familiako espezie honen ekoizpena, Neolito garaitik herrixken inguruan landatzen baitzen. Belarraren eta haren eratorrien merkaturatze eta ekoizpena nazioartean arautua dago, 1921ean lehen aldiz opioaren nazioarteko biltzarrean eta 1961an drogei buruzko biltzarrean.

Afganistan bilakatu da munduko opio ekoizlerik handiena, talibanen erregimena erori ondoren, Ameriketako Estatu Batuek eta hauen aliatuak egindako gerrari esker. 2004an estatu horrek munduko kontsumoaren % 75 hornitzen zuen. Lo-belarraren landaketa da lurralde txiro eta urrutikoetako nekazariek lortu dezaketen ogibide onuragarri bakarrenetakoa, ur gutxi eta zainketa urri behar baititu.
### Ekoizpena Euskal Herrian 
Euskal Herriari dagokionez, lo-belarra Arabako eta Trebiñuko hainbat tokitan landatzen hasi zen XXI. mendearen hasieran, eta ekoizpena handitzen ari da. 2013. urtean Gasteizko udalerriaz gain, Trebiñu, Berantevilla, Langraiz Oka, Erriberabeitia, Armiñon eta Zanbranan lantzen zen.
[thumb|erdian|400px|Lo-belarraren landaketa bat [Trebiñun.]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mitxoleta (*Papaver rhoeas*)
Pulpí

**Pulpí** Almeriako udalerria da. 2006an 7.537 biztanle zituen.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
*  Pulpi - Pulpiko Udalaren webgune ofiziala
*  Pulpi - Andaluziako Juntaren informazioa
*  Pulpi - Almeriako Probintzia Aldundiaren webgunea
Lubrín

**Lubrín** Almeriako udalerria da. 2005an 1.670 biztanle zituen.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
*  Lubrin - Lubringo Udalaren webgune ofiziala
*  Lubrin - Andaluziako Juntaren informazioa
*  Lubrin - Almeriako Probintzia Aldundiaren webgunea
Portugalgo Sari Nagusia

**Portugalgo Sari Nagusia** Estorilen eraikitako zirkuituan ospatzen zen 1 Formulako lasterketa zen, azkenekoa 1996ean egin zena.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Iruaitzeta

**Iruaitzeta**, **Hiru haitzak** edo **Aizgaina** Urbasako mendilerroaren seigarren puntarik altuena da 1.144 metrorekin.

Mendebaldean Santa Marina eta ekialdean Baiza mendiak ditu.

Tontorra hiru haitzek osatzen dute, izenak iradoki bezala. Bestela, haitz hauetan agertzen diren zuloek "Jentilen zuloak" izena hartu dute, eta mendi honen ezaugarri nagusietakoa da.

## Abiapuntuak 
* Etxarri-Aranatzetik : Ordu 2.
* Bakaikutik : Ordu 1 eta 45 minutu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroa Garaiko mendiak

## Kanpo estekak
Gérgal

**Gérgal** Almeríako udalerria da. 2006an 1.042 biztanle zituen.

Calar Altoko Behatokia udalerrian dago, izen bereko mendian.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
*  Gérgal - Gérgalgo Udalaren webgune ofiziala
*  Gérgal - Almeríako Probintzia Aldundiaren webgunea

thumb|ezkerrera|300px|Gérgalgo eliza
Neoklasiko (argipena)

**Neoklasiko** hitzak esanahi zenbait ditu:

* neoklasizismo izeneko mugimendu artistikoari dagokiona;
* ekonomia neoklasikoa, ekonomiaren korrontea, aldagai ekonomikoak eskariaren eta eskaintzaren bitartez zehazten direla baieztatzen duena;
* eskola neoklasikoa, kriminologia eskola bat.
Almeríako Mendebaldea

[200px|thumb|Almeriako probintzia [Andaluzian]]
200px|thumb|Almeriako Mendebaldea Almeriako probintzian

**Almeriako Mendebaldea **o** Almeriako Poniente** (gaztelaniaz *Poniente Almeriense*) Almeriako probintziaren (Espainia) 7 eskualdetako, Almeriako Mendebaldea bat da. 9 udalerrik osatzen dute eskualdea: Roquetas de Mar, Vicar, La Mojonera, El Ejido, Adra, Dalias, Berja, Enix eta Felix, eta guztira 218.426 biztanle zituen 2006ko datuen arabera.

## Udalerri nagusiak 
## Beste Herri Batzuk 
Eskualdea da Almeriako probintziaren jendeztatu gehiago, populazioaren nukleo ugari sartzen den azpimartzea hurrengoa formatu hau:

## Kanpo estekak 
*  Adrako Udalaren webgune ofiziala
* Berjako Udalaren webgune ofiziala
* Daliasko Udalaren webgune ofiziala
* Ejidoako Udalaren webgune ofiziala
* Enixko Udalaren webgune ofiziala
* Felixko Udalaren webgune ofiziala
* Mojonerako Udalaren webgune ofiziala
* Roquetasko Udalaren webgune ofiziala
* Vicarko Udalaren webgune ofiziala
Obekuri

**Obekuri** (ofizialki *Obécuri*) Arabako Trebiñu udalerria osatzen duten herrietako bat da. Izaera administratiboari dagokionez, kontzejua da eta beronen auzoburua. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 18 biztanle ditu.

## Historia 
1025. urteko datazioa duen dokumentu batean, Donemiliagako goldean, Obekuri aipatzen da: ***Hobecori***.

## Demografia eta biztanleria 
## Ondarea 
* San Juan Bautistaren eliza. Atari erromanikoak ditu.
Fitxategi:San Juan eliza, Obekuri (Trebiñu) (12720).jpg
Fitxategi:San Juan eliza, Obekuri (Trebiñu) (24467).jpg
Fitxategi:San Juan eliza, Obekuri (Trebiñu) (75440).jpg
Fitxategi:San Juan eliza, Obekuri (Trebiñu) (13153).jpg

thumb|right|300px|Elizako ataria eta dorrea

## Garraioa 
Araba Bus sareko eta lineek zerbitzua ematen diote herri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Kanpo estekak 
## Kanpo estekak
Posets

**Posets** mendia (aragoieraz: *Tuca Llardana*) Erdialdeko Pirinioetako bigarren gailurrik altuena da, Aneto ondoren, 3.375 metrorekin.

Benasqueko haranean dago, Huescako probintzian (Aragoi).

Lehen igoera erregistratuta 1856ko abuztuaren 6an izan zen.

## Kanpo estekak
Monte Perdido

**Monte Perdido** edo **Mont Perdito** mendia (;  edo *punta de Treserols*; ; *punta de Treserols* izan ezik, guztien esanahia «mendi galdua» da) Erdialdeko Pirinioetako hirugarren gailurrik garaiena da, 3.355 metrorekin. Mont Perdito Aragoin dago, Tres Serols mendigunean,
* Tucarroyako aterpetik, mugan kokatutakoa, Bielsa udalerrian.
* Gorizeko aterpetik.
* Eskailerak.
* Iparreko paretatik.

## Monte Perdidoko Glaziarra 
Monte Perdidoko ipar aldean kokatzen da Pirinioetako azken glaziarretako bat. Bi mailatan banaturik dago eta 2.700 eta 3.200 metrotako garaieran kokatzen da.

Pirinioetako beste glaziarrak bezala, desagertzeko bidean dago, glaziarraren bolumen eta azalera urtez urte murriztuz doaz eta.

## Fauna eta flora
Bertako faunaren barruan, hegaztien artean arrano beltzak, ugatzak, sai zuriak, sai arreak eta miru gorriak ditugu. Ugaztunen artean, sarrioak, marmotak eta basurdeak oso ugariak dira.

Florari dagokionez, pagoak, izei zuriak, pinu gorriak eta ametz ilaundunak topatuko ditugu 800-1.700 metroko altueran. Gorago, 2.000 metroraino, mendi-pinuak. Oihanoean, ezpela oso ohikoa da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionala
* Pirinioetako hirumilakoen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  *Monte Perdido Mundu Ondarea*ren webgunea
*  Pirinio-Monte Perdidoko fitxa UNESCOko webgunean
*  "Mendikat" webgunean fitxa.
Cilindro

**Pico Cilindro** edo **Cilindro de Marboré** (aragoieraz: *Pico Celindro Marmorés*) mendia Erdialdeko Pirinioetako seigarren gailurrik altuena da, 3.328 metrorekin. Monte Perdido (3.355 m) eta Pico Añisclo (3.254 m) mendiekin batera Monte Perdidoko mendigunea osatzen du.

Espainiako Ordesako harana (Aragoi) eta Frantziako Gavarnieko zirkuaren artean dago.

## Ikus, gainera 
* Pirinioetako hirumilakoen zerrenda
* Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionala

## Kanpo estekak
Suitzako Sari Nagusia

**Suitzako Sari Nagusia** 1 Formulako Bremgartengo zirkuitoan egiten zen lasterketa zen . 1955ean Le Manseko lasterketan gertatu zen istripu ikaragarriaren ondorioz Suitzako gobernuak erabaki zuen auto lasterketa guztien debekatzea. Alta, hamarkada batzuk berantago, 1982an, debeku hori mantentzen zelarik, **Suitzako Sari Nagusia** berriz antolatua izan zen bainan Frantziako Dijon-Prenois zirkuitoan.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Angel Cruz Jaka

**Angel Cruz Jaka Legorburu** (Zumarraga, 1914ko irailaren 13a - *ibid*., 2005eko ekainaren 19a) gipuzkoar historialaria izan zen.

## Biografia 
Gazte garaian "*Academia Errante*" (**Akademia Erraria**) delakoaren kidea izan zen, Jose Maria Busca Isusi, Koldo Mitxelena, Julio Caro Baroja, Luiz Artzelus eta beste hainbatekin batera.

Euskal Herriko historiari buruz makina bat artikulu idatzi bazituen ere, bere lanik handiena Zumarragako historiari buruz idatzitako izan zen. Hala ere, horietako idazki asko ez dira argitaratu oraindik. Gaur egun Zumarragan bere izena duen sariketa bat dago, non Zumarragako historiari buruzko lanak saritzen diren.

Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen kidea, 2005ean, Zumarragako Udalak bere omenez "Angel Cruz Jaka Auzunea" sortu zuen.

## Lanak 
* *Sinfonía en Zumárraga*. Banco de Vizcaya. 1967.
* *Historia de los Ipenarrieta y sus casas-palacio*. Urretxuko Udala. 1978.
* *Iparraguirre en el centenario de muerte*. Kutxa. 1981.
* *Ensayo para una historia de Urretxu*. Confederación Española de Cjas de Ahorros. 1983.
* *Don Nicolás de Soraluce y su tiempo*. Itxaropena. 1984.
* *El solar de los Legazpi*. Gipuzkoako Foru Aldundia. 1992.
* *La antigua Santa María de Zumárraga, catedral de las ermitas*. Kutxa. 1994.

## Ikus, gainera 
* Akademia Erraria

## Kanpo estekak 
* Otamotz herri aldizkariko komentarioa.
* Otamotz aldizkariko elkarrizketa, 2005/01/23.
Pico Añisclo

**Pico Añisclo** edo **Soum de Ramond** (aragoieraz: *Pico Anyisclo*) mendia Erdialdeko Pirinioetako hamargarren gailurrik altuena da, 3.254 metrorekin. Monte Perdido (3.355 m) eta Cilindro (3.328 m) mendiekin batera Monte Perdidoko mendigunea osatzen du.

1802ko abuztuaren 6an lehenbizikoz igo zen.

Ordesako haranean dago, Huescako probintzian (Aragoi).

## Ikus, gainera 
* Pirinioetako hirumilakoen zerrenda
* Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionala

## Kanpo estekak
Santa Marina (Urbasa)

**Santa Marina** edo **Antsumendi** Urbasako mendilerroaren laugarren puntarik altuena da 1.068 metrorekin. Mendebaldean Bargagain eta ekialdean Iruaitzeta mendiak ditu. Tontorrean Santa Marinako baseliza dugu eta hortik jasotzen du izena.

Buzoitik 250 metrora dago ermita, ekialdean, beste bi eraikinen ondoan. Horietako bat aterpe libre gisara egokituta dago, sutoki, mahai eta lotarako ganbara eta guzti.

## Abiapuntuak 
* Iturmenditik : Ordu 1 eta erdi. 
* Urdiaindik : Ordu 1 eta erdi.

## Santa Marina ermita 
Oin lauki-luzea du eta bost atal ditu, horren lekuko kanpoko kontra-hormak. Harlanduzko horma erregularrak ditu eta bi leiho bertikaletatik sartzen da argia, ateak, berriz, arku beheratua du. Bi isuriko teilatua du. Erretaulak koloma salomonikoak eta hiruki formako frontoia du. Santa Marinaren irudia barrokoa da, XVII. mendearen lehen erdialdekoa.

1595eko agiri batean ageri denez, Santa Marina ermita Burundako herriren artean eraiki zuten (20 herri ziren Erdi Aroan). Herriak desagertu ahala Bakaiku, Iturmendi eta Urdiainen jabetza izatera pasako zen, baina 1854tik aurreneko bi herriena da, antza urdiaindarrek zaharberritze batean parte hartu ez zutelako. Ermitari ondoren aldaketa asko egin zizkioten, bereziki XVIII. mendean Karlistaldietan ermita gotorlekua izan zen eta suntsituta gelditu zen. 1891n berreraiki zuen.

Santa Marina ermita bi borden artean kokatuta dago. Azken bi horietan lau espazio daude, Bakaikurena, Iturmendirena, udalarena eta mendian dagoen azienda sartzeko zabalik dagoena.

Joaquín Javier Uriz Lasaga apezpikuak bakaikuarrak, iturmendiarrak eta urdiaindarrak gaztigatu zituen 1816. urtean. Antza, Trinitate ospakizunaren bezperan, arratsaldez, “gaizki ulertutako deboziogatik” ermitara igotzen ziren eta ermitan “batzuetan estatu guztietako pertsona ugarik pasatzen dute gaua, bi sexuen nahasketarekin, halakorik ezin da onartu… Hori edo horren moduko abusuak jarraituz gero ermita eraistea aginduko dugu, Jainkoaren eta Eliza Sainduaren zerbitzurako izan dadin eraistea”.

## Erreferentziak 
* Ermitaren deskribapena CC-BY-SA lintzentzia duen Guaixe aldizkaritik jasoa da Santa Marina ermita konpontzeko boluntario bila artikulutik (2019-09-06)

## Ikus, gainera 
* Nafarroako mendiak

## Kanpo estekak 
* Santa Marina *luberri.net* webgunean
* Santa Marina Urbasako mendatetik. Mikel Arrizabalaga.Ibilkari (Berria, 2019-09-19)
Raditz

**Raditz** (jatorrizko japonieraz ラディッツ edo *Radittsu ?*) Dragoi Bola manga eta Dragoi Bola Z animeko fikziozko pertsonaia da. Son Gokuren anaia zaharra da eta Bardocken lehen semea. Honen izena ingelesezko *radish* hitzaren eraldaketatik dator (jatorrizko japonieraz ラディッシュ edo *Radisshu ?*), bere esanahia *errefau* izanik

## Biografia 
**Raditz** Vegeta planetaren suntsiketatik bizirik iraun zuen saiyetako bat da, izan ere, une horretan beste planeta bat konkistatzen ari zen. Hortik aurrera Nappa eta Vegeta printzearekin taldea osatu zuen, hiruretatik ahulena izanik. Urte askotan bi taldekide hauekin lanean jardun zuen Freezerren zerbitzura, honek Vegeta planeta suntsitu zuela jakin gabe.

Vegeta eta Napparekin batera hainbat planeta konkistatu zituen Freezerrentzat. Baina halako batean Lurrera joan zedin agindu zioten bere anaia Katxalotek agindutako misioa burutu zuela egiaztatzeko: planetaren konkista. Lurrera heltzean eta Son Goku aurkitzean honek oroimena galdu zuela ikusi zuen. Gokuk espazioko gerlarien hiltzaile sena galdu eta bere iragana ahaztu zuela ikusi zuen. Hau gutxi balitz, Goku lurtarra sentitzen zela esan zuen, saiyekin edozein harreman ukatuz. Azken hau **Raditzentzat** ulertezina izan zen eta espazioko gerlariekin batzeko beste aukera bat eman zion Gokuri, baino honek uko egin zuen.

Son Gokuren ezetzaren ondorioz, **Raditzek** bere iloba Son Gohan bahitu zuen. Ekintza honekin Goku bere taldera batzea nahi zuen. Bere zoritxarrerako planak ez zitzaion nahi bezala irten, izan ere Son Goku Satan Txikirekin batu zen arrotzaren aurka borrokatzeko. Bien indarrak batuz ere **Raditzek** ez zuen arazo gehiegirik izan hasiera batean. Hala ere Son Gohanek, suminak jota, sekulako burukada eman zion **Raditzi**. Kolpearen ondoren eta ahulduta zegoela Goku atzetik heltzen dio, Satan Txikik bere teknika berria indar osoz erabil zezan. Teknika honekin Satankok bi anaiak hil zituen.

**Raditz** borrokan zebilen bitartean bere bi kideek gertatzen ari zen guztiaren berri izan zuten scouterrari esker. Hil aurretik Santan Txikiri aurresaten dio bere bi lagunak urte baten buruan Lurrera iritsiko zirela bera mendekatzeko.
Pica d'Estats

'''Pica d'Estats'* Ekialdeko Pirinioetako eta Kataluniako mendirik altuena da, Pallars Sobira (Lleida) eskualdea eta Ariegeko (Okzitania) departamendu frantziarraren artean kokatuta. Zehazki hegoaldean Alins eta iparraldean Ausat udalerrien artean dugu.

Hiru tontorrek osatzen dute: Altuena den erdialdekoa (3.143 m.), mendebaldekoa edo *Pic Verdaguer* (3.131 m.) eta ekialdekoa edo *Punta Gabarró* (3.115 m.).

## Historia 
Mendi honetara burututako lehenengo igoera 1864an izan zen, Henry Russell eta Jean-Jacques Denjean mendizaleek Frantziatik egindakoa. Urte batzuk geroago, baina bide berari jarraituz, Jacint Verdaguer olerkari eta abade kataluniarra igo zen 1883an, bere herrialdeko lehenengo pertsona izan zena horrelakorik egiten. Urte hartan bertan Maurice Gourdon igo zen lehenengo aldiz Àreu (Alins) herritik.

Bestela, 1896an, Lluís Maria Vidal ingeniari eta geologoak hegoaldeko bidea estreinatu zuen Vallferreratik abiatuta, gaur egun biderik ohikoena dena. Jada XX. mendean 1924an Lluís Estasen i Pla-k egin zuen neguko lehendabiziko igoera. Azkenik, Pere Gabarró i Garcia mediku eta txangolariak 1932an bide berri bati ekin zion, gaur egun *"Vía Gabarró"'' izena hartu duena.

## Abiapuntuak 
* Vallferrerako aterpetxetik 4 ordu (1.500 metroko desnibela), hegoaldeko biderik ohikoena. Àreu herritik (Alins) abiatuta.
* Pinet-etik 6 ordu (2.000 metroko desnibela), iparraldeko biderik normalena. Marc edo L'Artigue herrietatik (Ausat) aterata.
* Vicdessos-eko (Ariège) ibarretik 4 ordu eta 30 min.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kataluniar Pirinioetako hirumilakoen zerrenda
* Kataluniako geografia

## Kanpo estekak 
* "Berria" webgunean
Ugarte (Amezketa)

**Ugarte** Amezketako auzoa da, herriaren sarreran kokatutakoa.

Bertan jaioa da Joxean Tolosa pilotaria.

## Demografia 
## Kanpo estekak
San Bartolome (Amezketa)

**San Bartolome** Amezketako auzoa da, erdigunean kokatutakoa.

## Ondarea 
Ergoiena izeneko gunean San Bartolome eliza dago. Eraikina nabe bakarrekoa da eta barruan Santa Anaren egurrezko irudi pizkundetarra dago.

## Jaiak eta ospakizunak 
San Bartolomeko jaiak, izen bereko santuaren omenez ospatzen dira abuztuaren 26an.

## Ikus, gainera 
* Amezketa

## Kanpo estekak 
*  Jaien argazkiak
Ergoiena (Amezketa)

**Ergoiena** Amezketako auzoa da, erdigunean kokatutakoa.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Ergoiena (Nafarroa)

## Kanpo estekak
San Martin (Amezketa)

**San Martin** Amezketako auzoa da, herriaren kanpoaldean kokatutakoa.

## Ondarea 
San Martingo baseliza, oinarri laukizuzeneko nekazal eraikina. Mahaiak, harrizko jarlekuak eta iturria dagoen zelai batean dago. Baseliza barruan, santuaren XIII. mendeko irudia dago. Eraikina Amezketa erdigunetik bi kilometro ingurura dago.

## Jaiak eta ospakizunak 
San Martinen omenezko jaia azaroaren 11n antolatzen da.

## Ikus, gainera 
* Amezketa

## Kanpo estekak
Kotizazio (gizarte segurantza)

**Kotizazioa** langileek estatuari eman beharreko diru kopurua da. Diru kantitate horiek estatuak gizarte segurantzari ordaindu beharreko zergatzat jasotzen ditu. Normalean hileroko soldataren portzentajea jakin bat izaten da. Enplegatzaile edo enplegatuak gizarte segurantzaren sisteman utziko du hilero portzentajea hori. Irabazi edo soldatatik kotizatu beharreko portzentajea ezberdina izango da irabazien arabera: zenbat eta diru gehiago irabazi, portzentajea handiagoa dagokio gizarte segurantzari.

## Kanpo estekak
Kubako Krisialdia

**Kubako Krisialdia** - AEBtan **Kubako misilen krisia** (), Kuban **Urriko krisialdia** () eta Sobietar Batasunean **Karibeko krisialdia** ()- 1962ko urriaren 14tik azaroaren 20ra Estatu Batuen eta Sobiet Batasuna nahiz Kubaren artean izandako gatazkari ematen zaion izena da. Krisi hau Gerra Hotzeko tentsiogunerik handienetarikoa izan zen.

Izan ere, 1962an Kubako eta Sobiet Batasuneko gobernuek misil nuklearrak paratu zituzten Kuban. Estatu Batuetako inteligentzia militarrak armak topatu zituenean, AEBetako gobernua ahalegindu zen misilak handik mugiarazten. Tentsioa 1962ko urriaren 27an erpinera iritsi zen (*Larunbat Beltza*). Urriaren 28an John F. Kennedy AEBetako presidenteak eta U Thant NBEko buruak hitzarmena lortu zuten sobietarrekin ez inbaditzeko itun baten truke.

## Kennedyren hitzaldia 
## Bizikidetza baketsua 
Krisialdi sakon eta gero, bi superpotentzien arteko giroa baretzen hasi zen pixkanaka-pixkanaka. Hain zuzen ere, hori esan nahi du geroago "bizikidetza baketsua" deitu zitzaion egoerari. Kontzeptu honek, gerra hotzean, 60ko urteetan Sobietar Batasuna eta Estatu Batuen artean tentsioa gutxitzeari egiten dio erreferentzia. Gertaera honek ez zuen bere baitan inolako akordio ideologikorik, baina bai etsaiak ziren bi blokeen artean mantentzeko asmoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marboré

**Marboré** (; ; ) Huescako probintzian dagoen mendia da, Erdialdeko Pirinioetakoa, Monte Perdidoko mendigunean.

Mugakidea izanda, alde batetik Ordesako harana (Espainia) eta bestetik Gavarnieko zirkua (Frantzia) ditu.

Tontorrak 3.248 metro ditu.

## Lehen igoera 
Lehen igoera erregistratua 1865eko irailaren 24an izan zen.

## Ikus, gainera 
* Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionala
* Pirinioetako Parke Nazionala

## Kanpo estekak
Perdiguero

**Perdiguero** (, , ) Erdialdeko Pirinioetan dagoen mendi mugalaria da, Garona Garaia (Frantzia) eta Huescako probintziaren (Espainia) artean kokatutakoa.

Tontorrak 3.221 metro ditu.

## Lehen igoera 
1817an Friedrich Parrot eta Pedro Barrauk lehen igoera erregistratua burutu zuten.

## Ikus gainera 
* Pirinioetako hirumilakoen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sierra Nevada (Espainia)

**Sierra Nevada** Espainiako hego-ekialdean, Mediterraneoko kostaldetik hurbil, dagoen mendigunea da, Mendikate Betikoen erdialdea osatzen duena. 41&nbsp;km luze da, Andaluziako Granada (gehiena) eta Almería probintzietan banatua. Mendi garaiena Mulhacen da (3.478 m) Iberiar Penintsulako handiena.

1986an UNESCOk Biosfera Erreserba izendatu zuen.

## Gailurrak 
* Mulhacen (3.478 m).
* Veleta (3.392 m).
* Alcazaba (3.366 m).

## Fauna 
Bertako piriniar basahuntza animaliarik bereziena da.

## Eski estazioa 
Mendigunean eski estazioa dago, denbora luzean elurra izaten delako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Eski estazioaren webgunea
Mulhacén

**Mulhacén** Iberiar penintsulako eta Andaluziako mendirik altuena da eta Espainiako bigarrena, Teideren ondoren (3.718 m).

Sierra Nevadako mendilerroan kokatuta (Granadako probintzia) eta bertako garaiena da. Güéjar Sierra iparraldean eta Capileira eta Trevélez hegoaldean (Alpujarra Granadina) dira inguruko udalerriak.

Tontorrak 3.480 metro ditu. Poqueira aterpetxetik ateratzen da bide ohikoa, 2.500 metrotan kokatutakoa.

Inguruko gailur nagusiak Veleta (3.392 m) eta Alcazaba (3.366 m) dira.

## Izena 
Mendiak hartu zuen izena Mulay Hassan erregearenetik, XV. mendean leinu nazariaren azken aurrekoa izan zena. Elezaharraren arabera, bertan lurperatu zuten.

## Abiapuntuak 
* Trévelez herritik desnibel handia, 2.000 metrotik gorakoa, eta bide luzea daude: 5 ordu 45 minutu.
* Cueva Secretatik: 5 ordu 15 minutu.
* Hoya del Portillotik: 4 ordu.
* Poqueirako aterpetxetik.
* Laguna de la Calderatik.

## Ikus, gainera 
* Espainiako geografia

## Erreferentziak 
## Irudi galeria 

Panoramica_Norte_Mulhacen.JPG|Iparraldeko ikuspegia.
Templete_Mulhacén.JPG|Tontorraren argazkia.
110920_Westwand_Mulhacén_und_Ref.Caldera-jpg.jpg|La Calderako aterpetxea.

## Kanpo estekak 
* Mulhacén "Mendikat" webgunean.
* Poqueirako aterpetxearen webgunea.
Kazuaki Kiriya

argazkilari eta zinemagile japoniarra da. Bere benetako izena  da.

Zientzia-fikziozko *Casshern* filma idatzi, zuzendu eta editatu zuen. 2002ko irailaren 6an Utada Hikaru abeslari japoniarrarekin ezkondu zen, baina gerora dibortziatu zen 2007ko martxoaren 2an.
 
*Casshern* zuzentzeaz gain, bere emazte ohiaren eta beste abeslari batzuen bideoklipak zuzendu ditu.

## Filmografia 
* *Casshern* (2004)
* *Goemon* (2009)
* *Last Knights* (2014)
## Kanpo estekak 
*  Kazuaki Kiriyaren profila IMDBn
Veleta

**Veleta** Sierra Nevadako bigarren mendirik altuena da, Granadako probintzian kokatutakoa. Halaber, Espainiako laugarren tontorrik altuena da.

Gailurrak 3.392 metro ditu.

thumb|Veleta eski estaziotik ikusita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alcazaba

**Alcazaba** edo **Pico de la Alcazaba** Sierra Nevadako hirugarren mendirik altuena da, Granadako probintzian kokatutakoa. Halaber, Espainiako seigarren tontorrik altuena da.

Gailurrak 3.371 metro ditu.

## Kanpo estekak
Mariñazelai baserria

thumb|360 px|Mañarinzelai baserriaren ikuspegia, erre eta gero berreraikita
**Mariñazelai**, bertakoek *Mañarinzelai* deitzen dute, baserri bat da, Aiako Andatza auzoan kokatua (Gipuzkoa, San Pedro errekako ibarraren erdialdean. Bertatik 250 metrora ipar-ekialderantz, Mañarinzelairen orubearen barne zegoen Manarinerrota aurkituko dugu, XVII. mendearen amaieran eraikia; 250 metro Hegoalderantz, Segurolako orube zaharra dago.

2005eko maiatzaren 11n, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

2007.en urtean sute bat jasan zuen, eta oso kaltetuta suertatu zen. Baserria berriro berreraiki zen ezaugarri arkitektonikoak ahal zen neurrian errespetatuz.
 
## Ezaugarriak 
Baserria 20 m x 20 m neurriko oinplano karratuko eraikina da, bi isurkiko zurezko estalkia eta fatxada nagusiarekiko bizkar elkarzuta ditu. Bi solairu eta ganbara ditu. Fatxada nagusia Ekialderantz begira dago eta harlandu gotikoarekin eraikita dago. Fatxada horren beheko solairuan dagoen sarrera nagusiak erdi-puntuko arkua dauka, dobela luze eta erregularrekin. Bestalde, erdi-puntuko arkua duen leiho gotiko bat du. Zementuz duela gutxi egindako kanpora ateratako balkoiak, hainbat dobelaren goialdea estaltzen du. Fatxada honetan bertan, kanpotik etxebizitzara zuzenean sartzeko zementuzko eskailera dago. Etxebizitza, eraikinaren Ekialdeko lehen solairuan dago. Beste fatxadak ere harlandu gotikoarekin egin zituzten. Mendebaldeko fatxada, atxikitako elementuek estaltzen dute ia osorik: eraikinaren barruko lastategira zuzenean sartzeko hormigoi armatuko arrapalak, eta hormigoiz ere eraikita dagoen terrazak; barruan, garajea eta oilategia daude. Eranskin horiek, sarrerako arku puntaduna eta erdi-puntuko bi leiho gotiko itxi dituzte.

thumb|320px|ezkerrera|Baserriaren fatxada, elementu gotikoekin

Barruko egitura, beheko solairuan, hormigoizkoa da. Lehen solairuak eta ganbarak, pieza bakarreko hamabi zutabek eusten duten jatorrizko zurezko egitura dute. Dolare gotiko bateko hiru zutabe ditu. Lotzen dituzten zutabe eta petraletan beso bikoitzak ditu, enara-buztanetan mihiztatuak. Dolare gotikoaren goialdeko uztarriak lotzen dituen bizkar bikoitza du. Era berean, jatorrizko gapirioak ditu. Fatxada nagusira atxikitako eranskinak, eskailera, balkoia eta atxikitako eranskina eta mendebaldeko fatxada hartzen duen aldapa monumentutik kanpo geratzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn