open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Biztu irratia

thumb|243x243px|Astra eraikina
**Pasealekuko Gaztetxean** herri mugimenduek 2008an sortu zuten BUSTI irratia baina handik denbora batera emititzeari utzi zion. 2011n herri mugimenduak arma fabrika izandako ASTRA eraikinera mugitu ziren beraien autogestio eta eraldaketarako ametsak bateratzeko. 2012 urtean zehar egin zen irrati libre bat sortzeko ahalegina, baina momentu hartan ez zen  indar nahikorik egon proiektua aurrera eramateko eta berriz geratu zen Busturialdea irrati herrikoirik gabe.

2016 amaieran ASTRAn irratia berpiztea erabaki zuen ilusioz beteriko gazte talde batek. Aldi berean *Metal Fabrika* festibal musikalaren sortzaileek irrati baten sorrera ekonomikoki laguntzea interesgarri ikusi zuten. Honela gazteen indarra, aurreko kideen ezagutza, *Metal Fabrika* kontzertuen diru laguntza, *Hackelarreko* kideek berreskuratutako ordenagailuak eta *Astrak* utzitako espazioari esker, irrati estudio xume baina erabilgarri bat sortu zuten. Irratiaren lehen denboraldirako hiru helburu jarri zituzten: 

* **Busturialdean irratiarekiko grina sustatzea herritik sortutako irrati berri hau abiapuntu izanik.** Gasteiz, Ondarroa, Bilbo edo Bergara moduko herri eta hirietan aspalditik zuten bidelagun zuten irrati libre bat. Normalizatua zuten uhinetara beraien ahots eta gustuko eramateko komunikabide tresna hurbil hori edukitzea. Gernikan aurretik irratiak egon baziren ere (*Betekada*, *Ukabi*, *Txatxi*) une horretan ez zuten emititzen eta berriro presente egotea nahi zen.
* **Komunikabide tresna bat herriaren eskuetan jartzea.** Edozein eragile edo norbanakok zerbait esan, komunikatu edo adierazi nahi balu, bai hitzez edo bai soinuz, horretarako prest dagoen tresna bat eskaintzea. 
* **Hasieran sortutako hiru irratsaioak** (*Metal Fabrika*, *Gaberdiko Cowboy* eta *Marginalia*) **Interneteko uhinetan mantentzea** bakoitzak gutxienez hilean irratsaio bat eskainiz.

Lehen urtean zuzenean internetez soilik emitituz zuten ibilbidea, baita irratsaioen podcast-ak sortuz ere. ARROSA Irrati Sareko irratsaioak baliatuz oso parrilla interesgarria bete zuten entzule eta irratizale berriak apurka bereganatzea zuten helburu eta bere leloa: BIZTU IRRATIXE!!!!

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kuartzita armorikar

[thumb|[Peña Furada, Gallegos del Campon.]]
**Kuartzita armorikarra** edo **kuartzita ordoviziarra** Ordoviziarraren hasieran sortutako formazio geologiko bat da, silikatozko zementua duten kuartzitaz eta kuartzoarenitaz osatua. Iberiar Mendilerroaren eta Armorikako mendigunearen baitan arroka formazio nabarmenak dira. Iberiar Penintsulan, Mendebaldeko Asturias-Leon Zonaldean, Kantabriako Zonaldean, Iberiar Erdiguneko Zonaldean eta Ossa-Morenan agertzen den formazioa da. Bere izena Bretainian egindako deskribapenetatik dator.

## Kanpo estekak
John Haglelgam

**John Richard Haglelgam** (Eauripik, Yap, 1949ko abuztuaren 10a – Honolulu, 2024ko irailaren 12a) Mikronesiako Estatu Federatuetako presidentea izan zen 1987tik 1991ra.

Zientzia Politikoak ikasi zituen Hawaiiko Unibertsitatean. 1974an Mikronesiako Kongresuko Ordezkarien Ganberako kide hautatu zuten. 1987an, Kongresuak Mikronesiako bigarren presidente izendatu zuen. Herrialdearen ordezkaritza zuzendu zuen itsas zuzenbidearen konferentzian, Nazio Batuetan. Politikatik erretiratu ondoren, politika- eta gobernu-irakaslea izan zen Mikronesiako Ikastetxean.
Rojé Stona

**Rojé Stona** (1999ko otsailaren 26a) jamaikar disko-jaurtitzailea eta pisu-jaurtitzailea da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen.

## Ibilbidea 
2019an NACAC 23 urtez azpiko Txapelketako irabazlea izan zen eta 2021ean zilarrezko domina eskuratu zuen. 2022ko Commonwealth Jokoetan seigarren egin zuen.

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan txapelduna izan zen 70.00 metrotako jaurtiketa eginez eta errekor olinpiko berria ezarriz. Jamaikak jaurtiketa proba batean lortzen zuen lehen urrezko domina olinpikoa izan zen gainera.
* Disko jaurtiketa: 70.00 m (Paris, 2024) - **errekor olinpikoa**
* Pisu jaurtiketa: 20.48 m (Boston, 2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Currie Cup

**Currie Cupa** Hegoafrikako gizonezkoen errugbi taldeen arteko txapelketa nagusia da. Herrialdeko probintzien ordezkariak diren 14 taldek parte hartzen dute, bi mailatan banatuak: Premier Division (8 talde) eta First Division. 1892an jokatu zen lehenbiziko edizioa, eta bi talde nabarmendu dira historian zehar: Western Province (34 garaipen) eta Blue Bulls (25 garaipen).

Txapelketak kirola eta tradizioa uztartzen ditu, 1892an hasi baitzen jokatzen. Hegoafrikako errugbi ondarearen giltzarritzat hartzen da, eta herrialdeko errugbi lehiaketa nagusia. Beti ere, Hegoafrikako lau frankizia United Rugby Championshipen aritzen dira, Europako taldeekin batera. 

## Taldeak 
left|thumb|450px|Currie Cupen parte hartzen duten probintzia-taldeak

## Palmaresa 
1892tik 1920ra itzuli bakarreko liga moduan jokatu zen. 1922-1936 bitartean (eta baita 1957 eta 1966 arteko hiru txapelketatan ere), bi itzuliko liga izan zen. Beste denboraldi guztietan, final bat jokatu zen ligaren ondoren txapelduna erabakitzeko.

### Currie Cup Premier Division 
Aurreko irabazleez gain, Western Provincek Hegoafrikako Rugby Board Trophy irabazi zuen 1889an. Txapelketa hori izan zen Currie Cupen aitzindaria.

### Currie Cup First Division 
## Garaipenak  
### Currie Cup Premier Division 
* 2024ko irailaren 15ean eguneratua

### Currie Cup First Division 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lunula (arkeologia)

[thumb|Irlandako [Blessington|Blessingtongo urrezko lunula,  neolito berantiarra/Hasierako brontze Aroa, c. K.a. 2400BC – 2000, Talde Klasikoa.]]
**Lunula** ilgora forma geometrikoa duen lepokoa edo bularrekoa da, Neolito berantiarrean, Kalkolitoan baina, batez ere, Brontze Aroan eta kasu gutxi batzuetan, Burdin Aroan erabili zena Europa Mendebaldean, edo hobe esanda, Atlantikoko Europan.

Urregintzako objektu arkeologiko hau urrez egin ohi zen, eta, batzuetan, bozelketa edo ebakiduraz apainduta zegoen. Europako hainbat tokitan aurkitu dira, baina bereziki ugariak dira Irlandan.  Duela gutxi Irlandan aurkitutako lunula bati lotutako zurezko kutxa batek K.a. 2460 eta 2040 bitarteko erradiokarbono datazio tartea eman du.

Lumulen ordez, urrezko torkeak erabiltzen hasi zituzten Irlandako Erdi Brontze Arotik aurrera, eta, ondoren, Brontze Aro Berantiarrean, urre fin ildaskatuzko "gorgerin" moduko lepoko ikusgarriak erabili zituzten. horietako batzuk, batzuk disko biribilak zituzten alboetan. Bederatzi adibide kontserbatzen direlarik, zazpi Irlandako Museo Nazionalean.

[erdian|thumb|Gleninsheeneko urrezko "gola" edo "gorgerin" moduko lepokoa. [The Burren eskualdean dagoen Gleninsheenen aurkitua. National Museum of Ireland,]]

## Burdin Aroko lunulak 
[eskuinera|thumb|150x150px|Chão do Lamasen ([Miranda do Corvo ) aurkitutako K.a. II. mendeko lunula.]] Iberiar penintsulan hainbat ale aurkitu dituzte, bereziki Portugalen. Herrialde horretakoen artean, adibide nabarmena dira, beren kalitate artistikoagatik, Miranda do Corvoko (Coimbrako barrutia) Chão do Lamas hirian 1912an aurkituriko zilar bozelduzko bi lunula. K.a. II. mendekoak dira, lusitaniarren eskualdean, eta kalitate handiko beste pieza batzuekin batera agertu ziren, zilarrezkoak horiek ere. Gaur egun, Espainiako Arkeologia Museo Nazionalean daude ikusgai, Madrilen. Museo Arkeologikoan Cuenca probintziako Salvacañeten, aurkitutako zilarrezko beste hiru lunula gordetzen dira. Burdin Arokoak horiek ere baina kasu horretan, zeltiberiarren eskualdean aurkituak. Nafarroan, bestalde, Burdin Aroko Castejongo El Castillo aztarnategiko nekropolian, iberiar penintsulako lunulen kopuru handiena aurkitu da.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Taylor,Joan J.  (1979). "Early Bronze Age Technology and Trade: The Evidence of Irish Gold", *Penn Museum*
*Cahill, Mary. 2022. Looking at lunulae, bideo hitzaldia Youtuben. Archaeology Conference
*2012ko apirilak 17. The Penwith Lunula *BBC News*
**Treasures of early Irish art, 1500 B.C. to 1500 A.D*., The Metropolitan Museum of Art-en eginiko erakusketako katalogoa ( PDF formatuan deskarga daiteke katalogo osoa).
Blanca Marsillach

**Blanca Marsillach del Rio** (Bartzelona, Katalunia, 1966ko martxoaren 23a) kataluniar aktorea eta ekoizlea da. Ezaguna da *La miel del diablo* (1986), *El inquisidor* (2006) eta *Cosa de brujas* (2003) lanekin.

## Bizitza 
1966an Bartzelonan jaio zen, aktore familia batean, Adolfo Marsillach aktore ezagunareneta Teresa del Rioren alaba gazteena. Ama 1960an Miss Espainia izan zen. Ahizpa nagusiagoa du, Cristina Marsillach aktorea.

Christopher Lambert aktore estatubatuarrarekin partekatu zuen kartela *El inquisidor* filmean (2006).

Antzerki konpainia bat du.

## Filmografia 
Besteka beste, lan hauexetan hartu du parte:
* *GAL* (2006)
* *Day of Wrath* (*El inquisidor*, 2006)
* *El otro lado de la cama* (2002)
* *Cosa de brujas* (2002)
* *Atraco a las 3... y media* (2002)
* *La monja alférez* (1986)
* *La miel del diablo* (1986)
* *En penumbra* (1986)
* *Los señores del acero* (1985)

## Telebista 
* *Escenario Madrid*
* *Código Fuego* (2003)
* *Segunda enseñanza* (1986)

## Antzerkia 
* *AAbril en París*
* *El reino de la tierra*, Tennessee Williamsen lanaren egokitzapena.
* *La tabernera de los cuatro vientos* (1994), Alberto Vázquez Figueroa
* *Las entretenidas* (2002), Miguel Mihurarena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristina Marsillach

**Cristina Marsillach del Río** (Madril, 1963ko irailaren 30a) madrildar aktorea da. Ezaguna egin zen *Mil veces adiós* (1986), *Ópera* (1987) eta *Schwarz greift ein* (1994) lanekin.

Hamahiru urterekin egin zuen debuta *La señora García se confiesa* telesailean. *El poderoso influjo de la luna, Crimen en la familia, El mar y el tiempo* eta *Últimas tardes con Teresa* lanetan agertu zen. *Segunda enseñanza* eta *Las pícaras* bezalako telebista saioetan ere agertu zen. Bere nazioarteko ospea *Mil veces adiós* (1986) eta Dario Argento zinemagile italiarraren *Opera* filmetan lortu zuen.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte: 

### Zinema eta telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Carmen Gurrea Fernández

**Carmen Gurrea Fernández** (Alfaro, Errioxa, 1921 - Azkoien, Nafarroa Garaia, 1936ko abuztuaren 16a) 15 urteko neska gaztea zen, Espainiako 36ko gerran fusilatu zuten guraso eta ahizparekin batera.

## Bizitza 
Pilar Fernández Rodríguez zuen ama eta Cándido Gurrea Arpón aita. Jaioterrian bizi zen, Alfaron, gurasoekin eta ahizpa Doloresekin.

## Fusilatzea 
1936ko abuztuaren 16an fusilatu zuten Azkoienen, 50 urteko Cándido aitarekin, 45 urteko Pilar amarekin eta 17 urteko ahizpa Doloresekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carina Jonsson

**Carina Jonsson** (Nordanstig udalerria, 1969ko apirilaren 15a) arkularia da. Suedia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karin Larsson

**Karin Larsson** (Sandviken, 1976ko uztailaren 16a) arkularia da. Suedia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikael Larsson

**Mikael Larsson** (Årsunda, 1971ko maiatzaren 19a) arkularia da. Suedia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Russula amarissima

***Russula amarissima*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Jan ezina da, bere zapore desatsegin eta mingotsagatik.

Sinonimoak: *Russula lepida var. amara*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 12 cm arteko diametrokoa, ganbiletik lau-ganbilera, matea, kapelaren azalaren kolore gorri bizi eder batekin.

**Orriak:** Itsatsiak, lamelula gabe, lehenik zuriak eta gero krema kolorekoak.

**Hanka:** Motza, 3 cm artekoa, betea, gogorra, klabiformea, zuria, batzuetan arrosa koloreak erakutsiz.

**Haragia:** Gogorra eta trinkoa, zuria, zapore oso mingotsekoa, zapore proba egin ondoren ahoan geratzen dena.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako *Russula* generoko espezie askok.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Russula lepida* delakoak antzeko kolorea du, baina haragia ez du mingotsa, beraz jangarria da (nahiz eta erdipurdikoa).

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hainbat basoetan, batez ere hostozabaletan.

### Banaketa eremua 
Europa (batez ere Pirinioak, Frantzia osoa eta alpeak), Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ofir Shaham

**Ofir Shaham** (2004ko azaroaren 23a) Israelgo gimnastika erritmikoko munduko txapelduna da. 2022ko Europako Txapelketako urrezko domina bat irabazi zuen taldeka aparatu guztietan, eta 2022ko Munduko Txapelketako zilarrezko domina bat proba berean. Hurrengo urtean, 2023ko Munduko Txapelketan, taldeko urrezko bi domina irabazi zituen, bat aparatu guztietan eta bat 3 Zinta + 2 pelotetan. Shahamek Israel ordezkatu zuen 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan emakumezkoen talde erritmikoan, eta Israel Taldeak zilarrezko domina irabazi zuen bertan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Diana Svertsov

**Diana Svertsov** (2004ko azaroaren 15a) Israelgo gimnasta erritmikoa da. Taldeka aparatu guztietan urrea irabazi zuen 2022ko Europako Txapelketan, eta proba berean zilarrezko domina 2022ko Munduko Txapelketan. Berak ordezkatu zuen Israel 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan, emakumezkoen talde erritmikoan, eta taldeak zilarrezko domina irabazi zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Wang Zisai

**Wang Zisai** (2006ko ekainaren 18a) tranpolineko gimnastikan lehiatzen den txinatarra da. Zilarrezko domina bat irabazi zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2023ko Tranpolineko Gimnastikako Munduko Txapelketetan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Yan Langyu

**Yan Langyu** (1999ko abuztuaren 31a) tranpolineko gimnastikan lehiatzen den kirolari txinatarra da. Lau domina irabazi zituen Trampolineko Gimnastikako Munduko Txapelketan 2019tik 2023ra. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Txapa (pilota)

**Txapa** da, pilotalekuetako frontisean, lurretik metro batera edo jartzen metalezko xafla bat, pilotako joko arau baterako funtsezkoa, hartan jo edo azpitik (txapapean) jotzen badu pilotak euskal pilotako jokoetan eta antzekoetan, falta da, tantoa kontarioarentzat. Metala joz gero entzuten den txapa-hotsa funtsezkoa izaten da zalantzazko kasuetan.

Euskal pilotan 10 zentimetroko zabalera izan dute txapak, frontenisean 15ekoa, araudien arabera.  Lurretik metro batera jartzen da arauz ezkerpareta diren frontoietan, eta 80 zentimetrora trinketean. Kaleko frontoietan ez da ohikoa goian ere txapa egotea, baina kirol arautuan bai, goialdean ere txapa behar da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marco Arop

**Marco Arop** (1998ko irailaren 20a) distantzia ertaineko ekitaldietan lehiatzen den atleta kanadarra da. Arop munduko txapelduna da 800 m-etan, 2023an Munduko Atletismo Txapelketan urrea irabaziz, aurreko urtean brontzea irabazi ondoren 2022ko Munduko Atletismo Txapelketan. 800 metrotan munduko txapelketa bat irabazi zuen lehen kanadarra izan zen. Arop ere 2019ko Panamerikar Jokoetako txapelduna izan zen 800 metrotan. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen proba berean.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Cole Hocker

**Cole Hocker** (2001eko ekainaren 6a) distantzia ertain eta luzeko korrikalari estatubatuarra da eta 1500 metrotan espezializatzen da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetako ekitaldian urrezko domina irabazi zuen, Parisen, olinpiar errekorra ezarriz eta Ipar Amerikako area errekorra 3:27.65ekoa ezarriz.  

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Yared Nuguse

**Yared Nuguse** (1999ko ekainaren 1a) distantzia ertaineko AEB-etako atleta da. 1500 metrotan espezializatzen dena. 2019ko NCAAko I. Mailako txapelduna izan zen ekitaldian eta Udako Olinpiar Jokoetako brontzezko domina eskuratu zuen 2024an. Nuguse Ipar Amerikako aire zabaleko errekorduna da milia bateko distantzian, eta Ipar Amerikako barneko pistan 1500 metro, milia bat eta 3000 metroetako errekorrak ere baditu.

## Kirol lorpenak
Matthew Hudson-Smith

**Matthew Hudson-Smith** (1994ko urriaren 26a) lasterkari britainiarra da, 400 metroetan espezializatzen dena eta denbora osoko 5. atletarik azkarrena da. 2024ko irailetik aurrera, munduko 400 metroko lasterkaririk onena bezala sailkatu da eta sei titulu britainiar irabazi ditu (bost 400m-etan eta bat 200m-etan), Diamanteen Ligako bost ekitaldi, Europako banakako bi titulu, banakako zilarrezko domina olinpiko bat, zilarrezko eta brontzezko Munduko Txapelketak, banakako dominak eta banakako Commonwealth-eko zilarrezko domina bat. Hainbat titulu ere irabazi ditu erreleboetan, tartean brontze olinpiko bat, Munduko Txapelketako brontzezko domina, Europako urrezko bi domina, Europako zilarrezko domina bat, Europako brontzezko domina bat eta Commonwealth Jokoetako urrezko domina bat. 4x400m-ko (2:55.83) Europako eta Erresuma Batuko erregistroak ere baditu, 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan 4x400m-ko gizonezkoen ekitaldiaren finalean parte hartu zuen GB taldearekin baterae ta brontzezko domina lortu zuen. 43.44 segunduko denborarekin europako errekorra du 400 metroetan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Ronald Kwemoi

**Ronald Chebolei Kwemoi** (1995eko irailaren 19a) 1500 metrotan espezializatutako atleta keniatarra da. 3:28,81 minutuko marka pertsonala du Herculisen, Monakon, 2014ko uztailaren 18an.  Denbora munduko errekorra da.  2014ko Kenyako txapelduna izan zen ekitaldian. Zilarrezko domina lortu zuen 2013ko IAAFeko Munduko Kross Txapelketan. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen 5.000 metrotan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Grant Fisher

**Grant Jackson Fisher** (1997ko apirilaren 22a) erdi-distatziako eta distantzia luzeko korrikalari estatubatuarra da. Fisherrek AEBetako erregistroak ditu 3.000 m, bi milia, 5000 m eta 10,000 m-ko ekitaldietan. Parisko 2024 Olinpiar Jokoetan, Fisherrek brontzezko dominak irabazi zituen 5000 m eta 10.000 m-tan, eta bi ekitaldietan domina lortu zuen lehen estatubatuarra bilakatu zen Olinpiar Jokoetan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Daniel Roberts (atleta)

**Daniel Ellis Roberts** (1997ko azaroaren 13a) estatubatuar esprinter eta hesilaria da. Zilarrezko domina irabazi zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan eta brontzezko domina bat 2023ko Munduko Txapelketan 110 m hesi-etan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shani Bakanov

**Shani Bakanov** (; Haifa, 2006ko otsailaren 27a) israeldar gimnasta erritmiko ohia da, munduko txapelduna. Taldeka aparatu guztietan urrea irabazi zuen 2022ko Europako Txapelketan, eta proba berean zilarrezko domina 2022ko Munduko Txapelketan.  Israelekin 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan, emakumezkoen talde erritmikoan zilarrezko domina irabazi zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2024 PT5

***2024 PT5*** Apolo asteroide bat da. Gutxi gora behera 11 metroko diametroa du. Hegoafrikako ATLAS Sistemak aurkitu zuen 2024ko abuztuaren 7an. 2024ko irailaren 29 eta azaroaren 25 artean Lurraren inguruan bira egingo du eta tarte horretan gure planetaren bigarren satelite naturala izango da Ilargiarekin batera.

## Orbita 
Eguzkiaren inguruan biraka ari den objektu bat da. Abiadura erlatiboki baxua darama, 0.002 km/s eta 0.439 km/s artean. Tarteka Lurra-Ilargia sistematik hurbil igarotzen da. 2023ko otsailaren 11n adibidez Lurretik 8'58 milioi kilometrotara pasatu zen.

## 2024an bigarren satelite naturala 
2024ko irailaren 29an Lurraren grabitazio indarrek harrapatu eta azaroaren 25era arte planetaren inguruan biraka arituko da. Irailaren 26an alde egingo du berriz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kenneth Rooks

**Kenneth Rooks** (1999ko urriaren 21a) atleta estatubatuarra da. Jatorriz College Placekoa, Washington, Rooks BYU Cougars-en lehiatu zen unibertsitatean. Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina bat irabazi zuen 3000 m oztopoetan 2024an.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Abraham Kibiwot

**Abraham Kibiwot** (1996ko ekainaren 4a) Keniako oztopo probetako korrikalaria da. Brontzezko dominak irabazi zituen 3000 m oztopo proban 2024 Udako Olinpiar Jokoetan, 2023 Munduko Txapelketetan eta 2016 Afrikako Txapelketetan. Bere markarik onena 8:05.51 minutu da, 2023an ezarria.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
RNA erribosomiko

[thumb|*[Thermus thermophilus* prokarioto baten RNA erribosomiko baten azpi-unitate txikia. Laranjaz, RNA bera; urdinez, atxikitako proteinak.]]
**RNA erribosomiko** edo **rRNA** RNA ez-kodifikagarria mota bat da, erribosomen osagai nagusia, zelula guztientzako oinarrizkoa. rRNA erribosometan proteinen sintesia egiten duen erribozima bat da. RNA erribosomikoa DNA erribosomikotik (rDNA) transkribatzen da eta, ondoren, erribosomako proteinatara atxikitzen da erribosomaren azpi-unitate txikiak eta handiak sortzeko. rRNA da erribosomek duten faktore fisiko eta mekanikoa transferentziako RNA (tRNA) eta RNA mezularia (mRNA) derrigortzeko azkena proteinetan itzultzea. RNA erribosomikoa da zelula gehienetan dagoen RNA mota nagusia; zelularen RNAren %80 inguru osatzen du, nahiz eta inoiz ez den proteinetan itzultzen. Erribosomen %60 inguru rRNA da, eta beste %40 erribosomako proteinak, nahiz eta prokariotoetan eta eukariotoetan aldeak dauden proportzio horretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rasheed Broadbell

**Rasheed Broadbell** (2000ko abuztuaren 13a) 110 metro hesietan espezializatutako atleta jamaikarra da. 2022ko Commonwealtheko Jokoetan irabazi zuen. Brontzezko domina ere irabazi zuen ekitaldi berean, 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Russula cuprea

***Russula cuprea*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Russula barlae var. cuprea*, *Russula nitida var. cuprea* eta barietak *f. cinnamomicolor*, *f. pseudofirmula*, *var. rubroolivascens*, *var. griseinoides, var. juniperina* .

## Deskribapena 
**Kapela:** 3,8 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, laster zabaldua eta erdian oso deprimitua, batzuetan irregularra, konkorduna, inbutu itxurako samarra, mamitsua eta irmoa gazteenetan, zahartzean bigunduz, hauskorra. Ertza zeharrargitsua, inkurbatua, erregularra, uhindua, hasieran bat egina, ildaskatua helduaroan. Kapelaren azala erraz bereizten da, likatsua eta distiratsua eguraldi hezean, matea eguraldi lehorrean, erradialki zimurtsua eta zainekin, ageriagoak ertzaren haurtxoan, tonu aldakorrekoa, definitzen zaila, arre-okre-oliba antzeko kolorekoa, arre-kobre kolorekoa, arre-gaztaina kolorekoa disko beltzaranagoarekin, batzuetan zitrino kolorez koloregabetua edo okre-berdexka kolorez, beste batzuetan more-grisaxkaz, arre-oliba antzeko kolorez diskoan berde-oliba antzekoz lausotua.

**Orriak:** Estu samar, zahartzean zabal samar, berdinak, zainekin elkartuak, urkilatuak, sabeldun samarrak, zabalak (8-12 mm arte), ertzean kamutsak, oinarekin bat egitean biribildu-mehetuak, hauskorrak, hasieran okre-horixkak, hori saturatuak nolabaiteko laranja-izokin koloreko islekin heldutasunean, ertza osoa eta kolore berekoa.

**Hanka:** 3,2 eta 7,5 cm bitarteko garaierakoa,  eta 0,7 eta 2,6 cm bitarteko diametrokoa, zilindriko samarra, lerdena, orrien inguruan zabaldua, hasieran irmoa, laster muindun-harroa konpresioan erresistentea ez den kortez baten azpian, zuria, maneiatzen denean gris-zikin kolorez zikintzeko joerarekin, zimurtsua gaztetatik.

**Haragia:** Lodia, harroa, trinkoa ale gazteenetan, ebakitzean zuria, nolabaiteko ñabardura grisaxkekin, fruta usainarekin, zaporea berriz biziki garratza, orriak bezala. Erreakzio makrokimikoak: Guayaco erretxina, azkarra eta bizia; Sulfato de hierro, denbora jakin baten ondoren intentsitate ertaineko erreakzio arrosa-laranja hutsala. I-naftol, more argia, denborarekin biziagoa bihurtzen da.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Russula generoko espezie guztiak bezala, morfologia makroskopiko oso aldakorra dute eta identifikazio egokiak egiteko, arretaz aztertu eta erreaktiboak eta mikroskopikoa erabili beharra dago.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Hostozabalen azpian, hariztietan, normalean  *Quercus* garatuen azpian, batez ere lur buztintsu-karetsuetan edo neutroetan. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jeremiah Azu

**Jeremiah Azu** (2001eko maiatzaren 15a) lasterkari galestarra da. 2024an, 100 metroak 10 segundo baino gutxiagoan legezko haize-baldintzetan egin zituen lehen galestarra izan zen. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen 4x100m erreleboan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Louie Hinchliffe

**Louie Hinchliffe** (2002ko uztailaren 18a) lasterkari britainiarra da. 2024ko ekainaren 7an, NCAA 2024ko Txapelketako 100 metroko titulua irabazi zuen Houston Cougars Unibertsitatearentzat 9,95 segundoko denborarekin. Hilabete horretan, 100 metroko txapelketa ere irabazi zuen Britainia Handiko Atletismo Txapelketan. Hilabete horretan bere lehen Olinpiar Jokoetarako hautatua izan ondoren, Hinchliffe Britainia Handiko taldeko kidea izan zen, eta brontzea irabazi zuen gizonezkoen 4 x 100 metroko erreleboan, Paris 2024an.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Péter Boross

**Péter Boross** (Nagybajom, 1928ko abuztuaren 27a) hungariar politikaria da. Hungariako lehen ministroa izan zen 1993tik 1994ra.

Loránd Eötvös Unibertsitatean ikasi zuen eta funtzionario izan zen 1957ra arte. 1956ko Hungariako Iraultzan parte hartzeagatik kaleratu zuten urte hartan.

Barne ministroa izan zen József Antallen gobernuan. 1991n, alkateei eskatu zien Errusiako Iraultzako parte-hartzaileei eskainitako kaleen izenak kentzeko. 1992an Hungariako Foro Demokratikora batu zen eta 1993ko abenduan lehen ministro bihurtu zen Antall hil ondoren. 1994ko uztailean kargua utzi zuen harremanak galdu ondoren. 1998an eserlekua galdu zuen, baina 2006an berriro hautatu zuten. 2010ean Foro Demokratikoa utzi eta Viktor Orbánekin batera konstituzio berri bat egin zuen.

## Kanpo estekak
Christopher Bailey (atleta)

**Christopher Bailey** (2000ko maiatzaren 29a) atleta estatubatuarra da. Munduko Atletismo Txapelketan eta Munduko Indoor Atletismo Txapelketan dominak irabazi ditu, 4x400 metroko erreleboan. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan ere, proba berean, urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Quincy Wilson (atleta)

**Quincy Wilson** (2008ko urtarrilaren 8a) lasterkari estatubatuarra da, eta 400 metrotan espezializatzen da. 2024ko martxoan, Marylandeko Bullis Eskolarekin lehiatuz, 18 urte baino gutxiagoko munduko marka ezarri zuen 400 metroko pista motzean. 2024ko uztailean, 18 urte baino gutxiagoko munduko errekorra ezarri zuen aire zabalean. Erregistro horien konfigurazioan, AEBetako bigarren hezkuntzako eskolako errekorren titularra ere bada Wilson, 400 metro estalian eta aire zabalean. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan lehenengo errondan hartu zuen parte AEB-etako taldearekin 4x400m-ko erreleboan finalera sailkatuz. Finalean ez zuen parte hartu, baina, bere taldeak urrezko domina lortu zuen berarentzat ere.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Hizkia (enpresa)

**Hizkia** Klaudio Harluxet informatika.ingeniariak 1990ean sortutako enpresa da, Baionako SEI taldearen babesean Hizkuntzaren Prozesamenduaren arloan lan egiteko. 1993an XUXEN zuzentzaile ortografikoa merkaturatzeko ardura kudeatu zuen.

XUXEN zuzentzaile ortografikoaren lehen edizioa, 1994ko irailean plazaratu zuten Ixa taldearen, UZEIren eta Hizkia enpresaren artean, bi diskete eta eskuliburua zituen kutxa batean. Hasieran, aplikazioa erabili ahal izateko deskargatu eta instalatu egin behar zen programa. Bi sistema eragiletarako (Microsoft Windows eta Mac OS) eta bi testu-editoretarako (MS Word eta WordPerfect) balio zuen; baina offline moduan lan egin behar zen: aurrena dokumentua prestatu, eta gero egiaztatu eta zuzendu.

Xuxenen lehen bertsioa argitaratu zenean 65.000 lema edo morfema zeuden bere EDBL datu-base lexikalean, baina geroago osatuz joan zen UZEIren EEBS corpusa (*Egungo Euskararen Bilketa Sistematikoa*) hedatzen joan zen heinean, eta geroago Euskaltzaindiaren Hiztegi Batua hedatzen joan den heinean. Aberaste-prozesu horren ondorioz 2018an 125.074 sarrera zeuden EDBL datu-basean. Xuxen-erako Hizkia enpresak egin zuen lan informatikoa Alexandre DaCosta-k egin zuen.

Fitxategi:Xuxen, lehen edizioa.jpg
Fitxategi:Xuxen 1. edizioa, disketeak.jpg
Fitxategi:1994 09 Xuxenen aurkezpena2.jpg|Hizkiako Alexandre DaCosta bi zutabeen artean  atzean erdian (1994)
Fitxategi:Xuxen 1995-12-24 hemeroteka04.jpg|Egunkaria, 1995
Fitxategi:Klaudio Harluxet 84UEU.jpg|Klaudio Harluxet

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* xuxen.eus webgunea.
* Txertatu Xuxen gehigarria (*add-on*) Mozilla Firefox nabigatzailean.
* Eusko Jaurlaritzaren Hizkuntza politika sailburua, XUXEN eta beste euskarazko softwarea deskargatzeko webgunea.
* Mozilla Firefox-erako Xuxen gehigarriaren deskarga-estatistikak (250.000 baino gehiago)
* Xuxen.eus gunearen bisita kopuruaren estatistika (eguneko 125 bisitari, 2020-04-25).
Donald Trumpen hilketa saiakera Pennsylvanian

**Donald Trumpen hilketa saiakera** 2024ko uztailaren 13an gertatu zen, Butler hirian, AEBko Pennsylvania estatuan, mitin bat ematen ari zen unean. Thomas Matthew Crooks izeneko tiratzaile batek tiro egin zion Trumpi, eta arinki eskuineko belarrian zauritu zuen. Agintariek jakinarazi zutenez, erasotzaileak goitik tiro egin zuen AR-15 fusil erdiautomatiko batekin; ondoren, Zerbitzu Sekretuko kide batek tiratzaile hil zuen. Trump eskuineko belarrian zaurituta, ibilgailu batera eraman zuten. Ondoren, ospitalera eraman zuten eta egoera egonkorrean zegoela adierazi zuten. Susmagarria eta mitinen zegoen pertsoa bat hil ziren, eta beste bi pertsona larri zauritu ziren.

Hilketa saiakera bat bezala ikertu zen gertakaria. Ronald Reagan 1981ean tirokatu zutenetik, lehen aldiz zauritu dute AEBetako presidente edo presidentegai bat eraso armatu batean.

## Gertaerak 
Donald Trump Ameriketako Estatu Batuetako presidente ohi eta Alderdi Errepublikanoko presidentegaia zauritu egin zuten atentatu batean. Pennsylvanian mitin batean hizketan ari zela, tiro egin zioten mitinaren eremutik kanpo zegoen teilatu batetik. Hotsak entzun eta berehala Trumpek belarri ingurura eraman zuen eskua, eta makurtu egiten zen gero. Berriro altxatzean, Trump, jada segurtasun indarrez inguratuta, belarria odoletan zuela ageri zen. Segurtasun zerbitzuek oinez atera zuten mitinetik, ukabila altxatuta, eta auto batean atera zuten handik ondoren. Trumpen bozeramaile Steven Cheungek jakinarazi zuen Trump onik zegoela. Fox telebista kateak New Jerseyn haren hegazkinak lur hartu zueneko irudiak zabaldu zituen, eta hegazkinetik bere kabuz jaisten ageri zen.

## Erasotzailea 
Thomas Mathiew Crooks izan zen erasotzailea, Pennsylvaniako 20 urteko gazte bat. Lehen datuen arabera, Alderdi Errepublikanoko kide zen, baina duela urte batzuk Alderdi Demokratari hamabost dolarreko dohaintza egin ziola ere esan zuten. Harekin batera, atentatuan beste norbaitek parte hartu zuen ere susmoa zabaldu zen.

Pittsburgheko WTAE telebistaren arabera, AR-15 errifle erdi automatiko bat erabili zuen erasotzaileak, eta zortzi tiro egin zituen guztira. Sare sozialetan teilatu batean hilda zegoen gaztearen irudiak zabaldu ziren. Ehizarako arropa zeraman jantzia. Ez zuen, ordea, inolako nortasun agiririk. Horregatik, orduak behar izan zituzten identifikatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mabel Purefoy FitzGerald

**Mabel Purefoy Fitzgerald** (Preston Candover, 1872ko abuztuaren 3a – Oxford, 1973ko abuztuaren 24a) britainiar fisiologo eta patologo klinikoa izan zen, arnasketaren fisiologian egindako lanagatik ezaguna. Amerikako Fisiologia Elkarteko bigarren emakume kidea izan zen 1913an.

## Ibilbidea 
Mabel Fitzgerald 1872an jaio zen Preston Candoverren, Basingstoketik gertu. Etxean hezia izan zen, bere garaian emakumezkoen goi eta erdi mailako klasean ohikoa zen zerbait. 1895ean gurasoak hil zitzaizkion eta Mabel Oxfordera joan zen bizitzera bere ahizpekin batera, 1896an.

Fitzgerald Francis Gotchekin hasi zen lanean Oxfordeko fisiologia sailean. Gotchek Royal Society-k 1906an Fitzgerald-en artikulu bat argitaratzen lagundu zuen. 1913ko udan, Ipar Carolinan, 43 egoiliar helduren arnasketa eta odolaren neurketak egin zituen, Apalatxeen hegoaldeko katean hiru kokaleku desberdinetatik aukeratuak.

Fitzgerald 1915ean itzuli zen Erresuma Batura patologo kliniko gisa lan egitera Edinburgoko erizaindegian, Lehen Mundu Gerraren ondorioz hutsik geratu zena. Fisiologia Elkarteko kide ere izendatu zuten.

* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mabel FitzGerald Artxiboa: aparteko emakumea  Oxfordeko Unibertsitatea
Pancracia Ollo de la Mata

**Pancracia Ollo de la Mata** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1798 - Gasteiz, Araba, 1865eko martxoaren  8a) Tomas Zumalakarregi Generalaren emaztea izan zen.

## Bizitza 
Pancracia Iruñeko Eliz Auzitegiko prokuradore Francisco José de Olloren eta Isabel de la Mataren alaba izan zen. 1820ko irailaren 17an ezkondu zen bere aitaren ikaslea zen eta etxean ezagutu zuen Tomas Zumalakarregirekin eta beren bizilekua Iruñeko Karmen kaleko 25ean finkatu zuten. Senar-emazteek lau alaba izan zituzten: Mª Concepción, jaio eta egun gutxira hil zena,

1834an Jeneral karlista Erregegaiaren tropen buruzagitza uztera behartzeko, Pankrazia eta bi alaba nagusiak Nafarroako hiriburuan atxilotu eta Iruñeko Agustindar Errekoleten klausurako komentuan giltzapetu zituzten eta Iruñeko gobernadoreak bere ondasunak desjabetu zizkien. Kartzelatik irten eta urte hartako apirilean, bere alabekin Bordeleko erbestera joan zen. Lehen karlistaldian, Leopoldina de las Herasekin, Fernando VII .aren errege-guardiako kapitain izandako Juan José O 'Donnellen emaztearekin, korrespondentzia aktiboa izan zuen. 

Gutun guztiak Libournen (Gironda, Frantzia, 1835) datatuak daude. Martxoaren 31koak Zumalakarregik O 'Donnelli emandako dirulaguntza aipatzen du. Apirilaren 8koak Frantziako gobernuari ankerkeria leporatzen dio. Apirilaren 13koan, funtzionarioen jokabideaz kexatzen da:*"Inongo naziotan ez dituzte Andreak jazarri; beti errespetatuak izan dira, zeren hemen, nik, bereziki, harrapaketak, makurkeriak eta umiliazioak jasan baititut, Zumalakarregiren emaztea izatea ez beste deliturik gabe...".* 
## Heriotza 
1865eko martxoaren 8an hil zen Gasteizen, bertako hilerrian dago lurperatua. Pancracia Ollo de la Mataren panteoia arkitektura ikusgarriagatik eta diseinu zainduagatik nabarmentzen da. Eraikinak fatxada dotorea du, hildakoei ematen zaien garrantzia eta errespetua islatzen duena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karahan Tepe

**Karahan Tepe**, kurdueraz **Girê Keçel**, Turkiako Şanlıurfa probintzian dagoen Historiaurreko arkeologia-aztarnategi bat da. Bere garai beretxukoa de Göbekli Tepe aztarnategitik hurbil dago eta arkeologoek bi tokietan T itxurako hilarriak topatu dituzte. Daily Sabah egukariare arabera «indusketek aimalia itxura dute 250 obelisko topatu dituzte».

1997an topatua izan zen. Aztarnategia Yağmurlu udalerritik hurbil dago, Göbekli Tepe aztarnategitik 46 kilometro ekialdera, maiz biei aztarnategi ahizpak deritzaie. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Göbekli Tepe
* Nevalı Çori

## Kanpo estekak
EITB Nahieran

**EITB Nahieran**, EITB (Euskal Irrati Telebista) erakunde publikoaren aplikazioetako bat da. Android zein iOS sistema operatiboetarako diseinatu da eta bertan irrati eta telebista kateen 24 orduko emanaldiez gain, beste hainbat ekitaldi berezi ematen dira zuzenean. Gainera, parrillako programak ikusteko eta entzuteko aukera eskaintzen du, baita EITBren artxibo historikora sartzeko aukera ere.

## Erreferentziak
Ezkerpareta

**Ezkerpareta** da pilotalekuaren ezkerreko horma, frontisaren lotua ezkerretik. Hedaduraz, batez ere Ipar Euskal Herrian, pilotaleku mota ere adierazten du euskaraz, eta bertan jokatzen den pilota-jokoari ere horrela esaten zaio.

Araututako pilotan, luzera hauek izaten ditu ezkerparetak:

* 30 metrokoa: frontenisa eta paleta (gomazko pilotaz) jokatzeko.
* 36 metrokoa: pala motza, paleta (larruzko pilotaz), eta esku huskako pilota jokatzeko.
* 54 metrokoa: erremontea, pala eta zesta-punta jokatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nevalı Çori

**Nevalı Çori**, Turkiako Şanlıurfa probintzian dagoen Neolito aroko arkeologia-aztarnategi bat da. Aztarnategi honetan gaur egun arte mundu osoan ezagutzen diren tenplu eta monumentu antzinakoenak aurkitu dira. Göbekli Tepe aztarnategiareki batera Euroasiar Neolito Aroare ezagutzan iraultza bat suposatu du.

Itsas mailatik 490 metrora dago, Taurus mendilerroaren magalean.

Aztarnategia 1983-1991 artean industua izan zen.

## Ikus, gainera 
* Göbekli Tepe
* Karahan Tepe
Judash

**Judash** Eibarko hard rock eta heavy metal musika taldea da. 2017ra arte **Judas Argarate** izena zuen taldeak.

## Kideak 
* Carlos Balseiro (2017-2021)
* Markel Iraola
* Joseba Goñi
* Hodei Otegi
* Ekaitz Vegas (2021- )

## Diskografia 
* *Judash*, 2024

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Conventicoko Kobazuloak

**Conventicoko Kobazuloak** Melilla Zaharrera dauden kobazulo historikoak dira. Melillako Arte Sakratuaren Museotik dute sarbidea, eta Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren parte da, Interes Kulturaleko Ondasuna. 

## Historia 
Hasieran, Trápanako kalan urak induskatutako haitzulo naturalak feniziarrek, erromatarrek, arabiarrek erabili zituzten beren ontziak barrunbe handian sartuz gordetzeko, eta, azkenik, espainiarrek, XVIII. mendean, haitzulo naturalen gainean maila batzuk induskatu baitzituzten elikagaiak biltegiratzeko, nahiz eta erabilerarik ospetsuena 1774-1775eko Melillako setioan hiritarrak ostatatzeko erabili zituztenean izan zen.  

1925ean, Melillako portua eraiki zenean, ainguraketa harearekin itsutu zen, eta hondartza bat sortu zen. 1993 eta 1995 bitartean, arku parabolikoa eta Trápana senadiaranzko hormak eraiki ziren, eta, geroago, hirugarren mailan adreiluzko bueltak eraiki ziren eta horien gainean zeuden kaleak zolatu ziren, Miguel Acosta Concepción, erortzeko arriskua zela eta. Espainiarren okupazioaren V. mendeurrenarekin batera, zurezko zoladurak jarri zituzten.
1998-2000 bitartean, lehen maila sendotu eta sendotu zen, maila guztiak komunikatu ziren, komunak eta araztegi bat eraiki zituzten Trápanera jaisten den eskalaren azpian.

## Deskribapena 
Barrunbe ireki erraldoi bat du, harrizko eta adreiluzko arku paraboliko batez sendotua, eta hiru maila elkarrekin komunikatuta, baxuenetik altuenera. Lehenak bi nabe ditu, eliza gisa sortu eta erabiliak; bigarrenak, berriz, gela batzuk, elkarren artean komunikatuak eta leihoak kanpoaldera dituztenak; hirugarrenak aurrekoaren antza du, baina gela txikiagoak eta baxuagoak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Eskultura Berria

"Euskal Eskultura Berria" hainbat artistek 60ko eta 70eko hamarkadetan jorratutako lan eskultorikoari deritzo. Artista horiek, Jorge Oteizaren obra eskultorikoa eta teorikoa aztertu ondoren, urte horietako euskal eskultura eguneratu zuten, nazioarteko korronte estetiko berriei lotuta. Aurreko belaunaldiko euskal eskulturaren herentzia abstraktua mantenduz, talde horrek alde batera utzi zituen tokiko tradizio eskultorikoarekin lotu ohi diren materialak eta teknikak.

Euskal Eskultura Berriaren parte izan ziren artistarik esanguratsuen artean, Elena Mendizabal, Angel Bados, Txomin Badiola, Pello Irazu, María Luisa Fernández eta Juan Luis Moraza izan ziren.
Audi Q3

**Audi Q3** Kirol ibilgailu utilitarioa da (SUV), C segmentukoa, eta Audi marka alemaniarrak ekoizten du. Bost eserleku ditu, aurreko zeharkako motorra duen bost atedun karrozeriarekin. Aurreko trakzio-bertsioan eta lau gurpiletako trakzio-bertsioan erabil daiteke.

Audi Q7 eta Audi Q5en ostean, Q3 izan zen Audik jaurtitako hirugarren SUVa. Audi Q2-aren gainetik eta Q5-aren azpitik kokatzen da, B eta D segmentuetakoak, hurrenez hurren. Aurkarien artean, Alfa Romeo Tonale, BMW X1, BMW X2, Cupra Formentor, Mercedes-Benz GLA Klasea, Jaguar E-Pace, Lexus UX, Range Rover Evoque eta Volvo XC40 daude.

Q3aren (8U) lehen belaunaldia SEATek ekoitzi zuen Martorellen (Espainia). 2016ko urtarrilean Audik ezagutarazi zuen Audi Q3aren (F3) bigarren belaunaldiko ekoizpena Hungarian-*ra* eramango zutela *Audi Hungaria* Zrt-en .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Audi Q3 berriari buruzko informazio osoa
*VentasAuto.es Audi lanzar nuevo Q3
*Autoblog - Audi Q3 2011n iritsiko da kontzesionarioetara
*LAVANGUARDIA.es - Seat-ek Martorellen fabrikatuko den Audi Q3 berria aurkezten du
*Motorpasión - Audi Q3, aisialdia eta datu batzuk
Bilboko Merkataritza Eskola

**Bilboko Merkataritza Eskola** edo **EHUko Ekonomia eta Enpresa Fakultatea - Elkano Atala** 1818an sortutako negozio eskola da, espainiar estatuko lehenengoa eta mundu mailan sortu ziren lehenetarikoa.

## Historia 
Bilbon merkataritza ikasketak emateko eskola baten irekiera baimentzen zuen erregearen idatzia argiratu zen 1818ko uztailaren 9an.

Bilboko Kontsuletxearen, Merkataritzako Lanbide Eskolaren eta Merkataritzako Goi Ikasketen Eskolaren babes eta laguntzarekin sortu zen. Eskolaren lehenengo egoitzaBilboko Kontsulatuak Bilboko udaletxean zuen goiko solairua izan zen. 

Egun, Euskal Herriko Unibertsitatearen Ekonomia eta Enpresa Fakultatearen parte da.

## Ikasle ohi esanguratsuak 
Berrehun urteren buruan asko izan dira eskolatik pasa izan diren ikasleak, haien artean pertsonaia esanguratsu ugari, besteak beste, Miguel Delibes eta Gabriel Aresti idazleak, José Luís Berasategui, Josune Gorospe eta Jon Zabalía politikariak, Marta Ubieta abeslaria, Milagros García Crespo ekonomialaria eta Edu Alonso eta Xabier Eskurza futbolariak.

## Sariak eta aitortzak 
Eskolaren 200. urteurrena ospatzeko asmoarekin, 2019an, Espainiako Loteria Nazionalak eskolaren eraikinaren irudia zuen dezimo bat argitaratu zuen. Urte berean, ONCEk kupoi bat eskaini zion.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bilboko Merkataritza Ganbera
* Miguel de Unamuno BHI

## Kanpo estekak 
EHUko Ekonomia eta Enpresa Fakultatea (Elkano) - webgune ofiziala
Gynaephora groenlandica

***Gynaephora groenlandica*** Erebidae familiako lepidoptero espezie bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arthur Foulkes

**Arthur Alexander Foulkes** (Matthew Town, Inagua, 1928ko maiatzaren 11) bahamar kazetari, diplomazialari eta politikaria da. Bahametako gobernadore orokorra izan zen 2010etik 2014ra.

Linotipista lanetan hasi zen hainbat egunkaritan, gero berriemaile izan zen eta azkenik editore eta zutabegile. *Bahamian Times* egunkaria sortu zuen, Alderdi Progresista Liberalaren egunkari ofiziala.

1967an Batzarreko kide hautatu zuten eta Lynden Pindlingen gobernuan Komunikazio eta Turismo ministro izan zen. 1971n Mugimendu Nazional Askearen sortzaileetako bat izan zen, eta 1972an eta 1977an Senatuko kide hautatu zuten, 1982an Batzarrera itzuli aurretik.

1972an Londresen parte hartu zuen Bahamen independentziarako konferentzian. 1992an enbaxadore izendatu zuten Erresuma Batuan eta Europako beste herrialde batzuetan, eta 1997an enbaxadore Txinan eta Kuban.

2010etik 2014ra Bahametako gobernadore nagusia izan zen.
Belgica antarctica

***Belgica antarctica*** Chironomidae familiako diptero espezie bat da. Antartika kontinenteko intsektu endemiko bat da, kontinente zurian bizi den intsektu endemismo eta jatorrizko intsektu bakarra. 2014-an ezagutzen den intsektu-genomarik txikiena ere badu, 99 milioi nukleotido-base parerekin eta 13500 gene ingururekin. Urte osoan Antartikan bizirik iraun dezakeen intsektu bakarra da.

## Deskribapena 
Antartikako animalia lehortar handiena da, alegia, bere bizi ziklo osoa lehorretan gauzatzen duen Antartikako animaliarik handiena da, gainontzekoak mikroorganismoak izanik. Bera baino handiagoak diren bestelako animaliak itsasotik bizi dira, hala nola ugaztunak eta hegaztiak.

2 eta 6 mm arteko tamaina du eta dipteroen ezaugarri nagusietako bat hegan egiteko gaitasuna bada ere, diptero espezie honek ez du hegan egiteko gaitasunik. Hau bere ingurumenarekiko moldaketa biologiko bat izan daiteke, Antartikako haize ufada indartsu eta konstanteek ez eramateko (ez itsasoratzeko edo Antartikako leku hotzagoetara ez eramateko). 

*Belgica antarctica* intsektu iluna da, beltz disdiratsua heldua denean eta larba etapan marroi oso ilunak dira (burua zertxobait argiagoa dute). Belgikako Gobernuak antolatutako espedizio honetan, Emil Racoviță biologo errumaniarrak, beste espezimen batzuen artean, eltxo ez-hegalari bat eta bere larbak jaso zituen. Jacobsek genero eta espezie berri honi izen hori jarri zion lehen espezimen hauek deskubritu ziren Antartikako penintsularen aurrean zegoen kanalagatik, "Belgika antartikoko kanala"-gatik (Belgikar itsasartea) hain zuzen ere.

Diptero guztiek bezala, *Belgica antartica*-k metamorfosi konplexua dauka, lau estadiotan banatzen dena: arrautza, larba, pupa eta heldua. Gorputzaren kolore iluna ere moldaketa bat da eguzki izpiak modu eraginkorrago batean xurgatzeko. 

*Belgica antarctica*-k ez du soilik bizirauten tenperatura hotzetan, izan ere tenperatura hotzak beharrezkoak ditu bizirauteko. 10°C positiboko tenperatura freskoa nahikoa da larbak aste baten barruan hiltzeko. DNA kodetzailearen kopurua beste dipteroen antzekoa bada ere, bere zatia askoz handiagoa da bere DNA ez-kodetzaile mota batzuen murrizketa handia dela eta. Introien tamaina murriztu egin da beste dipteroekin alderatuta eta transposoiak ia ausente daude.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* (Gaztelaniaz) La única mosca antártica (Museo Nacional de Historia Natural de Chile)
Intertitulu

thumb|Scrooge, edo Marleyren mamua. Lehenengo filma intertituluak erabiltzen.
Zinemagintzan, film baten fotogramen artean agertzen diren idatzizko errutuluei deitzen zaie **intertitulu**. Oro har, irudiaren esanahia argitzeko edo osatzeko sartzen dira.

Azpitituluak ez bezala, irudi narratiboaren gainean inprimatzen direnak, intertituluak — izenak adierazten duen bezala — filmeko irudien artean jartzen dira, eta, beraz, ekintza zinematografikoak eta testuak ez dute inoiz bat egiten pantailan.

## Historia 
[thumb|*[Das Cabinet des Dr. Caligari* (1920) film mutuaren **intertitulua.**]]
Film mutuen lehen proiekzioekin batera zuzeneko musika jotzen zen, normalean pianoa edo organoa. Gainera, pertsona batek ahotsak eta soinuak imitatuz osatzen zuen funtzioa. Aldi berean, pantailan gertatzen zen ekintza publikoari komentarioak gehitzen zizkion ulergarriagoa izateko edo informazio gehiago emateko. Film mutuen iruzkingilearen figura hori gainbehera joan zen intertituluen popularizazioarekin eta soinuztatzearen etorrerarekin erabat desagertu ziren.

Intertituluen lehen erabilera ezaguna 1901ekoa da, ''Scrooge, or, Marley's Ghost'' film britainiarrarena. Intertituluak lehen mailako baliabidea izan ziren zinema mutuan, non asko erabili izan ziren elkarrizketak transkribatzeko.

## Erabilera berantiarra 
Oscar sarien lehen edizioak, «Titulu Onenaren» saria hartzen zuen barne, nahiz eta kategoria hori ez zen berriro emango, soinuzko zinemaren etorreragatik zaharkituta gelditu zelako.

Zinema modernoko intertitulu ospetsuenen artean Star Wars seriekoak daude, gerora askotan imitatu eta parodiatuak izan direnak. Serieko film guztiak testu luze batekin irekitzen dira. Testu hori perspektiban zabaltzen da, eta traman eragiten duten gertaerak kontatzen dira bertan. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zinemaren historia
* Zinema klasikoa
* Zinema modernoa

## Kanpo estekak
Sarpen bikoitz

**Sarpen bikoitza** edo **penetrazio bikoitza** bi sexukideren zakilak edo bi sexu-jostailu baginatik edota uzkitik sartzeari deritzo. Hau da, izan daiteke sexukide batek hartzaileari zakila baginatik sartzea, besteak uzkitik sartzen dion bitartean. Baita biek aldi berean hartzaileari baginatik edota uzkitik sartzea. Nolanahi ere, sexu-jostailuak erabiliz ere egin daitekeen ekintza da.

## Ikus, gainera 
* Sarpen
* Uzki-sexu

## Kanpo estekak