Mary Everest Boole

**Mary Everest Boole** (Wickwar, 1832ko martxoaren 11 - Gloucestershire, 1916ko maiatzaren 17a) matematikari autodidakta eta hezitzaile ingelesa izan zen. Batez ere matematikan egindako lan didaktikoengatik da ezaguna, *Philosophy and Fun of Algebra* eskuliburua kasu. Hezkuntzari buruzko ideia aurrerakoiak landu zituen, besteak beste, neska-mutilak ahalduntzea matematikan arakatzeko, kartak edo Boole txartelak bezalako jarduera ludikoen bidez. Jarduera horiek angeluen eta espazioen geometria ikasten laguntzen diete ikasleei. Bere bizitza emakumeek ongi etorria ematen ez zien sistema batean karrera nola egin zuten erakusten duen borroka feministaren adibide bat da. 

## Biografia 
Mary Everest Boole Ingalaterran jaio zen, Thomas Reverendo Roupl Everest apaizaren (Wickwar-eko erretorea) eta Mary *nee* Ryallen alaba. Bere osaba George Everest zen, Indiako geografoa, mendi garaienaren gailurra neurtu zuena, ondoren Everest mendia bezala ezaguna. Bost urterekin Frantziara joan ziren bizitzera, eta han matematikako heziketa jaso zuen Deplace tutore pribatuaren eskutik. 11 urterekin itzuli zen Ingalaterrara, eta han matematikan trebatzen jarraitzeko asmoarekin jarraitu zuen, kasu honetan modu autodidaktan. 1852an George Boole bere tutore bihurtu zen, eta 1855ean aita hil zitzaionean, ezkondu eta Cork konderrira (Irlanda) joan ziren bizitzera. Maryk ekarpen handiak egin zituen George Booleren *Pentsamenduaren legeak* lanean, logika aljebraikoari buruzko lan batean. 

1864an alargun geratu zen, 32 urterekin, eta Ingalaterrara itzuli zen, non liburuzain gisa lan egin zuen Londresko Queens's Collegen. Era berean, unibertsitate horretako ikasleak tutorizatu zituen modu pribatuan matematikan, eta matematikaren irudimenezko ikuskera sustatzeko material naturalak eta jarduera fisikoak erabiltzea eskatzen duen irakaskuntza-filosofia garatu zuen. Bere interesa matematikatik haratago zihoan, darwinismoa, filosofia edo psikologia bezalako esparruetara iritsiz, besteak beste, eta horien inguruan ikasleekin eztabaida-taldeak antolatzen zituen. Queen's College-n, agintarien onespenaren kontra, ikasleen eztabaida-taldeak antolatu zituen James Hintonekin. Aurrerago, Tolstoyan, C. W. Daniel edizio bakezalearen zirkuluaren parte izan zen; berak *The Crank* (Biradera) izena aukeratu zuen bere aldizkarirako, bere hitzetan 'biradera bat iraultzak egin zituen gauza txiki bat zelako'.

Politikan interes aktiboa izan zuen, Ethel alaba Sergei Stepniak-en agindupeko errusiar kausa anti-tsaristara sartuz. Bigarren  Boer gerra bukatutakoan salaketa handiagoa egin zuen inperialismoaren, erlijio antolatuaren, finantza munduaren eta Parlamentua ordezkatzen zuela sentitzen zuen tokenismaren aurka. Emakumeen sufragioaren aurka agertu zen, eta seguruenik arrazoi horregatik ez dute normalean feministatzat hartu.  1916an hil zen, 84 urte zituela.

## Hezkuntzari egindako ekarpenak 
Mary Everest Boole matematikan interesatu zen lehenik, Frantzian zuen tutore Monsieur Deplacerekin ikasiz. Matematikoki ulertzen lagundu zion, galderen eta kazetaritza-lanaren bidez. George Boolerekin ezkondu eta gero, senarraren lanei ekarpenak egiten hasi zen, eta hitzaldietarako aholkuak ematen hasi zitzaion. Garai hartako emakume batentzat ezohikoak ziren bi gauza horiek.  Denboraldi horretan, Victoria Welbyrekin ere ideiak partekatzen ditu, beste hezitzaile eta lagun on batekin. Eztabaidagai zituzten gaiak logika eta matematika, pedagogia, teologia eta zientzia ziren.

Liburuzain gisa hasi zen irakasle lanetan, eta Maryk metodo berriak erabiltzen zituen ikasleak tutorizatzeko; adibidez, objektu naturalak erabiltzen zituen, hala nola makilak eta harriak. Metodo manipulatiboak erabiliz subkontzientea indartuko zela teorizatu zuen, ikasgelako ingurunean material horiek erabiliz ikasiz. Manipulazio fisikoen arloan egin zuen ekarpen nabarmenetako bat Bezier-en Kurba izan zen, hilorama teknikaren bidez (hari tenkatuen artea), joste-txartelak erabiliz, Boole txartelak edo gutunak izenez ezagutzen direnak, zeinak deskubritzen baititu distrakzio-modu gisa haurra zenean. Horrek matematikako kontzeptuak kanpoko iturriekin lotzea sustatzen lagundu zuen.
thumb|Stitching kurba
Bere *Philosophy and Fun of Algebra* liburuak logika eta aljebra modu erraz eta interesgarrian azaltzen dizkie haurrei, alegia batekin hasita, eta nonahi historia zati txikiak sartuz.  Historiari ez ezik, filosofiari eta literaturari ere egiten die erreferentzia, eta tonu mistikoa erabiltzen du haurren arretari eusteko. Maryk irudimen matematikoaren erabilera sustatzen zuen, sormenaren eta pentsamendu kritikoaren bidez. Hori, aldizkarien idazketa gogoetatsuarekin eta formula propioak sortuz, funtsezkoa izan zen matematikaren ulermena eta ulermena indartzeko. Ikaskuntza kooperatiboa ere garrantzitsua izan zen; izan ere, ikasleek aurkikuntzak parteka zitzaketen gainerako ikasleekin, elkarren arteko tutoretza-ingurune batean, metodo eta ideia berriak garatuz.

Senarraren lanak sustatzen lan egin zuen, psikologia matematikoan arreta berezia jarriz. George Booleren lanerako foku nagusia psikologismoa zen, eta hark bere lanaren ikuspegi ideologikoagoa eman zuen. Aritmetika, askok uste zutenean, ez zela abstraktua soilik, antropomorfikoagoa baizik. Pultsazioa ere garrantzitsua zen bere lanetan, eta jarrera mentalen sekuentzia gisa deskriba liteke, analisia eta sintesia izanik bere arreta.

## Espiritualismoa 
Boole parapsikologian interesatua zegoen, eta ezkutuan zegoena, eta espiritista konbentzitua zen. 1882an Society for Psychical Research-eko lehen emakume kidea izan zen. Hala ere, garai hartan emakume bakarra zenez, sei hilabete geroago dimisioa eman zuen.

*The Message of Psychic Science for Mothers and Nurses* liburuaren egilea izan zen Boole. Frederick Denison Mauriceri eskuizkribua erakutsi zion, honek bere ideia polemikoei eragozpenak jarri zizkien eta azkenean liburuzain lana galarazi zion Queen's Unibertsitatean. Liburua ez zen 1883ra arte argitaratu. Geroago, Psychic Science to the World (1908) izenburuarekin argitaratu zen berriro.

Boole medikuntza homeopatikoa praktikatzen zuen.

## Familia 
Bost alaba izan zituen, eta bakoitzak bere ekarpena egin zuen hainbat arlotan. Alicia Boole Stott (1860–1940) laugarren dimentsioaren geometrian aditu bihurtu zen matematika autodidakta. Ethel Lilian (1864–1960) eleberrigile ezaguna izan zen, musikaria eta hainbat kausa iraultzaileren jarraitzailea. Mary Ellen Hinton, Charles Hinton matematikariarekin ezkondu zena. Margaret Taylor (1858–1935), G.I.Taylor matematikariaren ama. Eta Lucy Everest Boole (1862–1905) talentu handiko kimikaria izan zen eta Kimika Institutuko lehen emakume kidea bihurtu zen.

## Argitalpenak 
* . Londres: Trübner & Co. 1883
*  K. Paul, Trinchera & co. 1884
* . Oxford: The Clarendon Press. 1904
* . Londres: C. W. Daniel. 1908
* . Londres: C. W. Daniel. 1909
* . M. Kennerley. 1911
* A Boolean Anthology: Selected Writings of Mary Boole—On Mathematical Education (Compiled by D.G. Tahta). Association of Teachers of Mathematics. 1972

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Batchelor, George (1994). The Life and Legacy of G.  The Life and Legacy of G.  . The Life and Legacy of G.  The Life and Legacy of G.  The Life and Legacy of G.  7 . ISBN 0-521-46121-9 . 

* Michalowicz, KAren Dee Ann (1996). Ronald Calinger, ed. (1996). «Mary Everest Boole: An Erstwhile Pedagogist for Contemporary Times». Vita Mathematica: Historical Research and Integration with Teaching. Washington, DC: Mathematical Association of America. pp. 291-299. ISBN 0-88385-097-4. 

* 

## Kanpo loturak 
* "Mary Everest Boole", Biografías de Matemáticos de Mujeres, Universidad de Scott de la Agnes
* Biografía y cuadro
* "Mary Everest Boole", en Matemáticas-El papel de la mujer.