open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Matilde Pérez Mollá

**Matilde Pérez Mollá** (Quatretondeta, Alacant, 1858 &ndash; 1936 ) espainiar politikaria izan zen, 1924ko urrian Espainiar estatuko lehen emakumezko alkate bilakatu zen. Quatretondeta-ko alkate izan zen Alacanteko gobernadoreak hala izendatuta. Herritarren bozka bidez aukeratutako Espainiar estatuko lehen emakumezko alkatea María Domínguez Remón izan zen, 1932ko uztailaren 28an hartu zuen Gallur-ko alkate kargua ( Zaragoza ). 

## Alkatea 
Bere jaioterriko alkate kargua hartu zuen Alacanteko gobernadore Cristino Bermúdez de Castro jeneralak aukeratuta, Primo de Riveraren diktadura garaian. 

Bere agintaldian zehar, ( 1924ko urriaren 27a - 1930eko urtarrilaren 1a ) ia sei urtez udalerria modernizatu egin zen, herriko lehen errepidea eraiki zen, herria Gorga herriarekin lotzen zuena, eta argindar elektrikoa kaleetan eta etxeetan instalatu zen.  Emakumeari politikaren munduko ateak ireki zizkion emakume aitzindaria izan zen espainiar estatuan. Herria hobetzeko agindutako neurriak betezen zirela gainbegiratzen zituen zaldi gainean joanda.

## Aitortza 
2004an, Quatretondetako udalak, María Magdalena Chiquillo alkate zela, Perez Mollari aitortza publikoa egin zion omenaldi-ekintza batean, kale bat eskaini zitzaion eta plaka bat jarri zen jaio zen etxeko fatxadan.

## Erreferentziak
SARS-CoV

**SARS-CoV**, , euskaraz **koronabirusaren arnas sindrome akutu larria**, batzuetan **SARS-CoV-1** deitua, SARS-CoV-2tik bereizteko, arnas sindrome akutu larria (SARS) eragiten duen koronabirus espezie bat da.

2002ko azaroan Txinako Guangdong probintzian sortu zen, eta 2003an Hego-ekialdeko Asiako herrialdetara hedatu. Birusak hogeitamar herrialde ingurutan 8.422 lagun kutsatu eta 916 hil zituen.
Oleg Salenko

**Oleg Anatolievitx Salenko** (; ; Leningrad, SESB, 1969ko urriaren 25a) ukrano-errusiar futbolari ohia da. Zenit Leningrad, Dinamo Kiev, Logroñés, Valentzia eta Glasgow Rangers taldeetan jolastu zuen. Behin jolastu zuen Ukrainako futbol selekzio nazionalarekin eta zortzi aldiz Errusiako futbol selekzio nazionalarekin eta 1994ko Munduko Futbol Txapelketan parte hartu zuen. Partida batean sartutako golen errekorra du, 1994ko ekainaren 28an Errusia-Kamerun (6-1) partidan sartu zituen bost golekin. Guztira sei gol sartu zituen eta Munduko Txapelketako goleatzaile nagusi titulua Hristo Stoichkov bulgariarrarekin partekatu zuen.
Kai-lan

**Kai-lan** (*Brassica oleracea var. alboglabra*) aza landare mota burugabea da, hau da, hostoek buru trinkoa eratzen ez dutena. Beste izen batzuk ere hartzen ditu, hala nola **gai lan** edo **txinatar brokolia**. Jatorrizko aza landarea (*Brassica oleracea*) bezala, landare belarkara hau biurtekoa da, baina urteroko gisa landatzen da. Barazki estimatua da, jatorriz Kanton probintziakoa Txina hegoaldean.

## Ezaugarriak 
Barazkia honek azosto lodi, lau eta distiratsuak ditu, berde urdinxkak. Zurtoin lodiak ditu eta infloreszentzia ñimiño gutxi batzuk, ia aztarna hutsak, brokoliren antzekoak.

Urteroko landarea izanik, 40 cm arteko garaiera du etapa begetatiboan eta metro bateko garaiera loraldiaren amaieran, atal begetatiboak ilegabeak eta glaukoak dira. Sustrai nagusia oso adarkatuta dago. Zurtoin bakarra, estua edo urkilatua goiko aldean. Hostoak obatuak dira, txandakatuak eta peziolatuak, ertza irregularki horzduna eta askotan uhindua. Infloreszentzia, 30-40cm luze den multzo terminal edo axilar bat da, 1-2 cm luze den pedunkulu batekin. Loreak zuriak izaten dira, batzuetan horiak eta gutxitan gorriak, 2 eta 3 cm arteko diametrokoak, tetrameroak baina 6 estamine dituztenak. Fruitua, 3-9 cm luze den silikua bat da, tontor koniko batekin. Zenbaki kromosomikoa (2n = 18).

## Erabilera 
Txinatar brokolia oso erabilia da txinatar sukaldaritzan (bereziki Kantonen) eta vietnamdar sukaldaritzan, wok batean prestatua [[jengibre] eta baratxuriarekin, egosia edo lurruna erabiliz.
Ohiko brokolia ez bezala, non lorea bakarrik jaten den, bere hosto eta loreek jaten dira.

File:baby kailan chinese.jpg|Kai-lan freskoa kantongo eran
File:Phat khana mu krop.jpg|*Phat khana mu krop*: thai erako txinatar brokoli frijitua urdai karraskatxuarekin

## Ikus, gainera 
* Txinatar aza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tales from the Loop

***Tales from the Loop*** estatubatuar telesaila da, Simon Stålenhagren izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Hiri misteriotsu batean giroturiko istorio bat jorratu du, zientzia fikziotik abiatu eta, ostera, norabide anitzetan zabalduz. Argazki lan zirraragarria eta gidoi existentzialista dira azpimarratzeko elementuak.

## Aktoreak 
* Rebecca Hall: Loretta
* Tyler Barnhardt: Danny Jansson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dehesa de la Villa

**Dehesa de la Villa** () Espainiako Madril hiriburuko parke bat da, Moncloa-Aravaca barrutian dagoena. Bere ezaugarri nagusia bere baso izaera mantentzen duela da, gehienbat lorategirik gabe dagoelarik. 64 hektareako azalera hartzen du, iraganean askoz hedadura handiagoa izan ondoren.

Jatorrian, Amanielen Larre eta Larrainen izeneko multzoaren zati izan zen, bere basozaina Henrike II.a Gaztelakoaren baleztaria zen Lope de Amaniel baitzen.

## Kanpo estekak
Bound (1996ko filma)

***Bound*** (euskaraz «*lotua»*; bikoizketan ***Sare lizunak*** izenburuaz itzulia), 1996ko Wachowskitarren neo-noir thriller film bat da. Jennifer Tilly, Gina Gershon, Joe Pantoliano eta John Ryan aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Violet (Jennifer Tilly) deritzon emakumea Caesar (Joe Pantoliano) mafiaren diru-zuritzailearen neskalaguna da. Egun batez, Corky (Gina Gershon) espetxetik atera berria den emakume lapur profesionala beren alboko apartamentuan bizitzen jarriko da. Elkarren arteko erakarpen bitxi batek elkarturik, Violetek Corkyri Ceasarren diru-kaxatik bi milioi dolar lapurtzea proposatuko dio.

## Aktoreak 
* Gina Gershon: Corky
* Jennifer Tilly: Violet
* Joe Pantoliano: Caesar
* Mary Mara: Tabernaria
* Susie Bright: Jesse
* Margaret Smith: Polizia emakumea
* Barry Kivel: Shelly
* Christopher Meloni: Johnnie Marzzone
* John Ryan: Mickey Malnato
* Peter Spellos: Lou
* Ivan Kane: 1. polizia
* Kevin M. Richardson: 2. polizia
* Richard C. Sarafian: Gino Marzzone
* Gene Borkan: Roy

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Akuario publiko

thumb|Dubai Mall Aquarium
[thumb|Mexiko Hiriko [Inbursa Akuarioa]]

**Akuario publikoa** edo  (bere jatorrizko latinezko izena) uretako animalia biziak erakusteko prestaturiko eraikina da. Akuario publiko gehienek tanke txikiagoak dituzte, baita depositu handiagoak ere. Depositu handienek hainbat milioi litro ur hartzeko ahalmena dute, eta espezie handiak har ditzakete, izurdeak, marrazoak edo baleak barne. Akuario publikoek animalia erdi-urtarrak (igarabak, pinguinoak, etab.) ere har ditzakete.

Operazioaren ikuspegitik, akuario publiko bat zoologiko edo museo baten antzekoa da alderdi askotan. Akuario on batek erakusketa bereziak izango ditu bisitariak erakartzeko, bere bilduma iraunkorraz gain. Zooek bezala, akuarioek, normalean, ikertzaile talde espezializatu bat izaten dute, euren espezimenen ohiturak eta biologia aztertzen dituena.

Lehen akuario publikoa Londresko Regent's Parken ireki zuten 1853an, eta Europan oraindik aktibo dagoen akuariorik zaharrena (1874koa) Napoliko zoologia-estazioan dago, Italian. Euskal Herrian, 2020an Getxo Aquarium itxi ondoren, bi akuario daude: Donostiako Aquariuma eta Biarritzeko itsas museoa.

File:Baltimore_Aquarium_-_Big_tank.jpg
File:Aquarium_in_shopping_mall,_Kaunas.jpg
File:Churaumi_Aquarium_main_tank_'Kuroshio_Sea'.jpg
File:Al_Mahara_Burj_al_Araba_Dubai_March_2008pano.jpg
File:Dubai Mall.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Getxo Aquarium

**Getxo Aquarium** Getxoko kirol-portuan zegoen akuario publiko bat izan zen. Hamabost urtetan, 350.000 bisitari izan zituen. 2020an itxi zuten, arrain eta koralak Donostiako Aquariuma eta Gijóngo akuarioaren artean banatu ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gijóngo akuarioa

**Gijóngo akuarioa** () Gijóngo Poniente hondartzan dagoen akuario publikoa da, Astilleros del Cantábrico enpresa ohiaren eraikinetan dagoena. Agintariek 2006ko ekainaren 9an inauguratu zuten eta ekainaren 10ean ireki zituen ateak. Egun, Coutant Aquariums enpresak kudeatzen du.

2.000 m²-ko esposizioa du, eta bertan daude ur gezako eta gaziko 60 akuario, ekitaldietarako auditorio bat, 100 m² inguruko hezkuntza-gela bat eta itsas ugaztunak eta narrastiak indarberritzeko gune bat. 60 tanke horien barruan 250 animalia-espezie inguru daude, arrainen, ornogabeen, ugaztunen, narrasti, anfibioen eta txorien artean. 1,5 eta 3 metro arteko luzera duten 8 marrazo nabarmentzen dira, Floridatik zuzenean iritsiak. Guztira, 5.000 ale inguru daude; hala ere, denborak aurrera egin ahala eta sistemak erabat heldu ahala, 7000-8000 ale lortzea espero da.

## Kanpo estekak
Kantauri Itsas Museoa

**Kantauri Itsas Museoa** () Santanderren dagoen itsas ondarea zabaltzeko museoa da, badiaren ertzean dagoena. Bere funtsak, herrialdeko garrantzitsuenetakoak eta osoenetakoak, itsas biodibertsitatera eta Kantauri itsasoko gizakien biodibertsitatearekiko harreman mota ezberdinetara hurbiltzea ahalbidetzen dute, mendeetan zehar eta ikuspuntu anitzetan zehar.

## Historia 
1886an Zoologia eta Botanika Esperimentalen Itsas Estazioa sortu zuten errege-dekretu baten bidez, 1889an Santanderren ezarri zena eta gaur egungo museoaren lehen aurrekaria izan zena. 1948an Guarnizoko Errege Astilleroko Museoa sortu zuten, museoko bigarren aurrekaria. Gaur egungo museoa 1976 eta 1978 artean eraiki zen eta 1982an Santanderreko Diputazio Probintzialaren esku geratu zen, 1981ean inauguratu zelarik.

## Arkitektura 
Eraikina, museoa eta akuarioa, Vicente Roig Forner eta Ángel Hernández Morales espainiar arkitektoek egin zuten. 1975 eta 1978 artean eraiki zuten. Hormigoi armatuzko egitura duten bi eraikin dira. Antzinean, markesina batek lotzen zituen, eta 1999 eta 2003 urteen artean zaharberritzean eraitsi zen. Bere hiru altuerak, estalitako erdiko patio baten inguruan antolatzen dira. Guztira 2200 m² zituen.

1999an, José María Páez arkitektoak handitu zuen, jada eraikita zegoenari atxikitako bloke berri bat proiektatuz. Gorputz berri honekin museoa 8500 m² izatera pasa zen.

Museo Marítimo del Cantábrico, Santander.jpg|Barnealdea
Museo Marítimo del Cantábrico (Santander).jpg|Ikuspegi orokorra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Underground (1995eko filma)

***Underground*** (serbieraz Андерграунд, Podzemlje) edo **Bazen Behin Herrialde Bat** (Била једном једна земља, Bila jednom jedna zemlja), 1995eko Emir Kusturica serbiarrak zuzendutako drama-komedia film bat da. Miki Manojlović, Lazar Ristovski, Mirjana Joković eta Slavko Štimac aktoreek antzeztu zuten.

Cannesko Zinemaldian Urrezko Palma irabazi zuen.

## Argumentua 
1941, Belgrado, Bigarren Mundu Gerran zehar, Marko (Miki Manojlović) eta Petar (Lazar Ristovski) gaizkile eta lagunak alemaniarren aurka borrokatzen dira. Petar zauritua izango da eta bere burua salbatzeko partisano batzuekin batera soto batean ezkutatuko da. Bestalde, Marko heroi batean bilakatuko da, eta gerra amaitzean, Jugoslavia komunistako Josip Broz Tito agintariaren gogokoa bihurtuko da. Baina Petarren patua bestelakoa izan da...

## Aktoreak 
* Miki Manojlović - Marko Dren
* Lazar Ristovski - Petar "Crni" Popara
* Mirjana Joković - Natalija Zovkov
* Slavko Štimac - Ivan Dren, Markoren anaia hitz-motela
* Ernst Stötzner - Wehrmachteko ofiziala Belgradon
* Srđan Todorović - Jovan Popara, Crniren semea
* Mirjana Karanović - Vera, Crniren emaztea
* Danilo Stojković - Aitona, Markoren aita
* Bora Todorović - Golub, orkestra burua
* Davor Dujmović - Bata, Natalijaren anaia elbarritua

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bernardino Carrera

**Bernardirno Carrera** gerrilari karlista izan zen. Haren biografiari buruz ia ez daude informazioak. Ia informazio bakarra zera da: Lehen Karlistaldia hasi aurretik, 1873an, Zamorako probintziako herri batzuei eraso egin zien, besteak beste, Galende, Trefacio, San Ciprián eta Rábano de Aliste .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El cuerpo (2012ko filma)

***El cuerpo*** (euskaraz *Gorpua*), 2012ko Oriol Paulo kataluniarrak zuzendutako misteriozko thriller film bat da. José Coronado, Belén Rueda, Hugo Silva, Aura Garrido, Juan Pablo Shuk, Cristina Plazas, Oriol Vila, Manel Dueso eta Nausicaa Bonnín aktoreek antzeztu zuten.

Zuzendari hasiberriaren Goya Sariaren izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
Ángel Torres segurtasun zaindari bat hiltegitik ihes egin eta auto bateko jo ondoren koma egoeran geldituko da. Gorpu biltegian, poliziak hozgailuetako ate bat irekia dagoela eta emakume baten gorpua desagertu direla jabetuko dira. Jaime Peña (José Coronado) inspektoreak kasua ikertzeko ardura jasoko du eta emakume zenduaren Álex Ulloa (Hugo Silva) alargunaren laguntzaz, nahiz eta Jaimek Álexek kasuarekin lotura duelako aukera baztertu ez izan.

## Aktoreak 
* José Coronado: Jaime Peña inspektorea
* Belén Rueda: Mayka Villaverde Freire
* Hugo Silva: Alejandro "Álex" Ulloa Marcos
* Aura Garrido: Carla Miller / Eva Peña
* Juan Pablo Shuk: Pablo
* Cristina Plazas: Silvia Tapia
* Oriol Vila: Mateos agentea
* Juan Pablo Shuk: Pablo agentea
* Miquel Gelabert: Ángel Torres

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Rouengo itsas, ibai eta portu museoa

**Rouengo itsas, ibai eta portu museoa** () itsas nabigazioari eta Rouengo portuaren historiari buruzkoa da, herrialdeko handienetakoa baita. 1999an ireki zuen, Rouen Armada izeneko jaialdian zehar. Portuaren antzinako hangar batean dago museoa, Gustave Flaubert zubi berritik ez oso urrun.

Image:Vue générale du musée.JPG
Image:Pompon Rouge 001.JPG
Image:Cale pompon 1.jpg
Image:Moteur-Sulzer-6kd31.jpg
Image:MAQUETTESCHIAF.JPG
Image:Maquette du Petraia.jpg
Image:CLOCHE DE LA RISLE.JPG
Image:Pont Transbordeur maquette.JPG
Image:Squelette de baleine.JPG
Image:Cabine radio.JPG
Image:Maquette du cuirassé Richelieu.JPG
Image:Scaphandrier musée Rouen.JPG

## Kanpo estekak
Flightplan

***Flightplan*** (euskaraz *Hegaldi Plana*), 2005eko Robert Schwentke alemaniarrak zuzendutako misteriozko thriller psikologiko bat da. Jodie Foster, Peter Sarsgaard, Erika Christensen, Kate Beahan, Greta Scacchi, Sean Bean eta Matt Bomer aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Alemania, Berlin, Kyle Pratt (Jodie Foster) aeronautika ingeniariak David senarra galdu ondoren, haren gorpua eta sei urteko alabarekin Aalton Aerolineako Elgin 474 hegazkinez AEBetara itzultzea erabaki duen estatubatuar emakume bat da. Baina, hegaldian zehar alaba misteriotsuki desagertzean, hegazkineko inor ez da neskatoa ikusi izanaz gogoratzen. 12.000 metroko garaieran, Kylek bere bizitza guztiko amesgaizto handienari aurre egin beharko dio: bere alaba Berlin-New York hegaldian desagertu da. Kylek oraindik senarraren galera gainditu ez duen arren eskifaia sinisgaitzaren aurrean burutik ongi dagoela frogatuarazi beharko du, baina burua galdu duelako aukerari ere aurre egin beharko dio. Dena dela, Marcus Rich (Sean Bean) hegazkineko kapitainak, eta Gene Carson (Peter Sarsgaard) hegazkineko polizia ofizialak, Kyleri sinistu nahi izan arren, neskatoa hegazkinera inoiz igo ez zela dirudi. Etsitua eta bakarrik, Kylek misterioa argitzeko bere buruan sinistu eta konfidantza izan beharko du.

## Aktoreak 
* Jodie Foster: Kyle Pratt
* Peter Sarsgaard: Gene Carson
* Sean Bean: Marcus Rich kapitaina
* Kate Beahan: Stephanie
* Matt Bomer: Eric
* Amanda Brooks: Irene
* Jesse Burch: 19. lerroko bidaiaria
* Erika Christensen: Fiona
* Assaf Cohen: Ahmed
* Shane Edelman: Loud jauna
* David Farkas: Steward
* Stephanie Faracy: Anna
* Mary Gallagher: Loud jauna
* Christopher Gartin: Mike
* Gavin Grazer: FBIko agentea
* Lois Hall: Main Deck Amona
* John Benjamin Hickey: David Pratt
* Michael Irby: Obaid
* Jana Kolesarova: Claudia
* Forrest Landis: Rhett Loud
* Tonje Larsgard: Hegaldi azafata
* Marlene Lawston: Julia Pratt
* Haley Ramm: Brittany Loud
* Greta Scacchi: Lisa
* Judith Scott: Estella
* Brent Sexton: Elias
* Fred Tungulsten: Jordan
* Kirk B. R. Woller: Grunick

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
No Escape (2015eko filma)

***No Escape*** (euskaraz *Ihesbiderik gabe*), 2015eko John Erick Dowdle estatubatuarrak zuzendutako ekintza thriller film bat da. Owen Wilson, Lake Bell, Sterling Jerins, Claire Geare eta Pierce Brosnan aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Hego-ekialdeko Asiako herrialde batean, Jack (Owen Wilson) eta Annie Dwyer (Lake Bell) senar-emazteak eta Lucy (Sterling Jerins) eta Bruegel (Claire Geare) alabak iritsi berri dira, aitaren lanak horrela bultzatuta. Baina bapatean estatu kolpe jazo eta herrialdean piztutako kaosaren erdian atera ezinik topatuko dira. Orduan herrialde hartan bizirauten saiatu beharko dira, eta beraiek bezalako atzerritarrak atzemanak eta berehala erailak diren giro gaiztotutik ihes egin beharko dute.

## Aktoreak 
* Owen Wilson: Jack Dwyer
* Lake Bell: Annie Dwyer, Jacken emaztea
* Sterling Jerins: Lucy Dwyer, Jack eta Annieren alaba zaharrena
* Claire Geare: Briegel "Beeze" Dwyer, Jack eta Annieren alaba gazteena
* Pierce Brosnan: Hammond, Britainiar Zerbitzuko agentea
* Sahajak Boonthanakit: "Kenny Rogers"

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Saint-Maloko akuario handia

**Saint-Maloko akuario handia** () Frantziako Saint-Malo hirian dagoen akuario bat da. 1996an inauguratu zuten, eta orain Compagnie des Alpes taldearena da, Frantzian eta Europan beste parke asko ere badituena. 600 espezie ordezkatzen dituzten 11.000 itsas animalia daude bertan. 4.000 metro koadro hartzen ditu, eta 2.500.000 litro ur ditu (akuariorik handiena, "Nautibus" erakarpena kenduta, 600.000 litro ditu). Urtero 360.000 pertsonak bisitatzen dute leku hau, Frantziako Bretainia eskualdeko bigarren toki turistiko bisitatuena bihurtuz.

## Kanpo estekak
Contratiempo (2017ko filma)

***Contratiempo*** (euskaraz *Eragozpen*), 2017ko Oriol Paulo kataluniarrak zuzendutako misteriozko thriller film bat da, Oriol Paulok zuzendutako bigarren luzemetraia da, *El cuerpo* (2012) filmaren ondoren. Mario Casas, Ana Wagener, José Coronado eta Bárbara Lennie aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Egun batez, Adrián Doria (Mario Casas) gizon gaztea eta enpresaburu arrakastatsua hotel bateko logelan bere maitalearen gorpuaren alboan duela esnatuko da. Hilketaren ardura egotziko diote, hortaz Virginia Goodman (Blanca Martínez) abokatua kontratatuko du defenda dezan. Gau batean zehar, abokatua eta bezeroak bigarrena espetxetik salbatuko duen arrazoizko zalantza bat topatzeko elkarlanean arituko dira.

## Aktoreak 
* Mario Casas: Adrián Doria, negoziogizon arrakastatsua, senarra eta familiadun gizona
* Bárbara Lennie: Laura Vidal, Adriánen maitalea
* Iñigo Gastesi: Daniel Garrido Ávila, 23 urteko bankaria
* Francesc Orella: Félix Leiva, Adrián's attorney
* Blanca Martínez: Virginia Goodman, Félixen abokatu defendatzailea
* José Coronado: Tomás Garrido, Danielen aita
* Ana Wagener: Elvira Garrido, Danielen ama
* Manel Dueso: Milán inspektorea
* San Yélamos: Sonia, Adriánen emaztea
* David Selvas: Bruno, Lauraren senarra
* Paco Tous: Gidaria

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Thai

**Thai** honakoa izan daiteke:
* Thailandiakoa:
** thailandiarrak
** thailandiera
## Ikus, gainera 
* Thai hitz edo hizkiarekin hasten diren orriak
* Tai
Peseshet

**Peseshet**, ustez Antzinako Egiptoko lehen emakume sendagilea izan zen, IV. dinastian (eta agian V. dinastiaren parte batean ere) bizi izan zena. Ezagutzen den lehenengo emakumezko medikua da eta horrenbestez lehenengo emakumezko zientzialaria ere bai. 

Hianbat adituk esan izan zuten Merit Ptah dela ezagutzen den lehen emakumezko medikua, II. dinastian datatu bitzen modu okerrean, izan ere Merit Ptah beranduagoko Inperio Berrikoa baita, eta ziurrenik fikziozko pertsonaia.

## Biografia 
Sais hiriko mediku eskola batean obstetrizia (emagin) ikasketak egingo zituela pentsatzen da. Antzinako Egiptoko emakumezko medikuen arduraduna izatera iritsi zen. Faraoiaren amaren hiletaren arduraduna ere bazen.

Akethetep eskribaren mastaban Pesesheten estela bat aurkitu da. Badirudi haren ama zela, eta alboan agertzen den Kanefer gizonezkoa zuela senarra. Biak ala biak ere IV. dinastiako goi mailako zerbitzariak ziren.

## Egungo Kulturan 
*Storm Cycle* eleberriko (2009) pertsonaia garrantzitsua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abduction (2011ko filma)

***Abduction*** (euskaraz *Abduzio*), 2011ko John Singleton estatubatuarrak zuzendutako ekintza thriller film bat da. Taylor Lautner, Lily Collins, Alfred Molina, Jason Isaacs, Maria Bello eta Sigourney Weaver aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Pittsburgheko auzune batean, Nathan Harper (Taylor Lautner) 18 urteko mutilak bere izena desagertutako pertsonen orrialde batean ikustean bere gurasoek haurra zela bahitu zutela susmatzen hasiko da. Ikertzen hasi eta bere gurasoak ez direla ustez zirenak jabetuko da. Gainera, bapatean eta berak jakin gabe, polizia jarraika izango du, bai eta AEBetako Gobernuaren agenteak eta soldatapeko hiltzaileak ere, honela konspirazio misteriotsu bateko bitima bilakatuz. Une horretan bere benetazko nortasuna zein den ikertzeari ekingo dio.

## Aktoreak 
* Taylor Lautner: Nathan Harper
* Lily Collins: Karen Murphy
* Alfred Molina: Frank Burton
* Jason Isaacs: Kevin Harper
* Maria Bello: Mara Harper
* Sigourney Weaver: Geraldine "Geri" Bennett doktorea
* Michael Nyqvist: Nikola Kozlow
* Dermot Mulroney: Martin Price
* Nickola Shreli: Alec
* Elisabeth Röhm: Lorna Price
* Antonique Smith: Sandra Burns
* Denzel Whitaker: Gilly
* Ilia Volok: Sweater
* Nich Donalies: Jack Vendor

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bizikleta-parametroen indize interaktibo

**Bizikleta-parametroen indize interaktiboa**, **IBP indizea** (ingelesezko Interactive Bicycling Parameters index, ***IBP index***) izenekoa, mendiko edo errepideko bizikletan ibilitako ibilbide baten zailtasun-maila baloratzen duen puntuazioa da. Latitudeari, luzerari eta altitudeari buruzko datuak ibilbidearen puntu askotan aztertuz lortzen da.

GPSarekin grabatutako track-etik lortzen dira puntu horiek, zeinak automatikoki jasotzen baititu, kilometro bakoitzeko 50 puntu inguruko kadentziarekin, lurraren aldaketen eta norabide-aldaketen arabera. Puntu horietatik abiatuta, igoera- eta jaitsiera-tarteetan egindako distantziak kalkulatzen dira (% 1,% 5,% 10, etab.), guztizkoaren gaineko ehunekoak kalkulatzen dira, gora eta behera egindako metro guztiak, igoera- eta jaitsiera-ratioak, guztizko kilometroak eta igoera-tarteen banaketa.

Formula matematiko estandarizatu bat aplikatzen da eta 0 eta infinitu arteko puntuazioa lortzen da. Puntuazio hori % 100 objektiboa da; ez da balio subjektiborik kontuan hartzen, hala nola lurraren egoera, erabilitako denborak, faktore klimatikoak edo sasoia.

Indizea baliagarria da ibilbide desberdinen zailtasun-maila ezagutu ahal izateko, elkarren artean konparatuz; faktore subjektiboak kontuan hartzen ez direnez, balioa esanguratsua izango da bakoitzarentzat.

Adibidea: 60ko IBPa oso ibilbide gogorra izango da hasi gabeko batentzat, normala prestakuntza ertaina duen batentzat, eta oso erraza profesional batentzat.

IBP azterketaren adibidea: 
Fitxategi:Ejemplo_de_un_alnalisis_IBP,_donde_se_observan_todos_los_dato_del_recorrido,_y_la_puntuacion_final_IBP.jpg

## Ikus, gainera 
* Txirrindularitza
* mendiko txirrindularitza
* Mendiko bizikleta
* EuroVelo

## Kanpo estekak 
* www.ibpindex.com Bizikleta-parametroen indize interaktiboa.
Ipar Atlantikoko Ituna

thumb|300px|Itunaren orrialde bat.
thumb|300px|Pragan 2002an eginiko NATOren Batzar Nagusia.
**Ipar Atlantikoko Ituna** edo **Washingtongo Ituna** NATO sortu zuen ituna izan zen. Washingtonen sinatu zen, 1949ko apirilaren 4an.

## Historia 
1948an Belgikak, Frantziak, Herbehereek, Luxemburgek eta Erresuma Batuak estatuen elkarte militar baten beharra ikusi zuten, batez ere herrialde sozialistak hartzen ari ziren indarraren aurrean. 1948ko martxoan aliantza militar bat sortzeko Bruselako Ituna sinatu zuten. Horren ondorioz Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea sortu zen. Ondoren, aliantza zabaltzeko beharra ikusi zuten eta Ameriketako Estatu Batuekin eta Kanadarekin negoziazioak ireki zituzten. Negoziazio horietara beste estatu batzuei deitu zieten: Danimarka, Islandia, Italia, Norvegia eta Portugal.

Alaintzaren proposamena Nazio Batuen Gutunaren 51 artikuluaren gainean egin zen. Horren ondorioa Washingtongo Ituna izan zen.

Urtez urte, beste estatuak Aliantzan sartu ziren:

* Albania (2009)
* Bulgaria (2004)
* Txekiar Errepublika (1999)
* Kroazia (2009)
* Espainia (1982)
* Estonia (2004)
* Alemania (1955). 1990ean bi Alemania batu zirenean, estatu bakarra gisa gelditu zen Aliantzan
* Grezia (1952)
* Hungaria (1999)
* Letonia (2004)
* Lituania (2004)
* Ipar Mazedoniako Errepublika (2020)
* Montenegro (2017)
* Polonia (1999)
* Errumania (2004)
* Eslovakia (2004)
* Eslovenia (2004)
* Turkia (1952)

## Itunaren ezaugarri nagusia 
Itunaren elementu garrantzitsuenetariko bat V. artikuluan dago. Horren arabera Aliantzaren edozein estatuaren aurkako erasoa Aliantzaren estatu guztien aurkako erasotzat hartuko da. Ituna Gerra Hotzaren testuinguruan sortu zen eta une hartan beldur nagusietariko bat Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunak egin zezakeen Mendebaldeko estatuen aurkako erasoa zen. Eraso hori inoiz ez zen gertatu baina gatazka sortzeko egoerak eman ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Aliantzaren webgune ofiziala.
* :Itunaren testu osoa.
Emily Baldoni

**Emily Baldoni**, jaiotza izena **Emily Malou Foxler** (Uppsala, 1984ko abuztuaren 3a) aktore suediarra da. *Coherence* filmean *Emilyren* rola betetzeagatik da ezaguna, baina telesail askotako ataletan hartu du parte.

## Biografia 
2005ean ''The Elephant's Room* laburmetraian agertu zen aurrenekoz eta 2007an *CSI: NY* telesaileko atal batean. Ordutik telesail ezagun ugaritan atal bakarreko pertsonaiak egin ditu, hala nola *How I Met Your Mother*, *CSI: Miami*, *Bones*, *The Mentalist**, Rizzoli & Isles, Mad Men, Castle... *2010 urtean *Legend of the Seeker* telesaileko hiru ataletan agertu zen eta telesailaren azken atalean paper protagonista izan zuen gainera*. Reckless* telesailean ere 4 ataletan agertu zen 2014an.

Bitartean hainbat filmetan ere hartu du parte eta 2013an *Coherence* filmeko protagonista izan zen Maury Sterling-ekin batera. 2019an senarrak zuzenduriko aurreneko pelikulan agertzen da, *Five Feet Apart'' filmean hain zuzen ere. Los Angeles hirian bizi dira eta alaba eta semea dituzte.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Marine Pueyo

**Marine Pueyo** (Faltzes, Nafarroa Garaia, 1954), politikaria da.

## Ibilbidea 
Hamalau urterekin Faltzesko tomate kontserba fabrikan lanean hasi zen. Jasaten zituzten lan baldintza prekarioak zirela eta, itxialdia egin zuten bertako langileek. Garai horretan kontzientzia soziala piztu zitzaion.

Osaba bat gerra zibilean gudari izandakoa zuen, eta Iruñeko kartzelan egon zen. Horrez gain, Jimeno Juriok Faltzesen emandako hitzaldi batek kontzientzia abertzalea piztu zion.

Historian lizentziatua da.

1980ko hamarkadan Komite Internazionalistaken militatu zuen. 1986an Nikaraguan egonaldi bat egin ondoren, itzultzean, Euskal Herriko talde internazionalista propio bat sortzeko asmoarekin talde batek, Pueyo tartean zela, Askapenaren sorrera bultzatu zuen.

### Kargu politikoak 
* 1983 - 1987 Herri Batasunako zinegotzi izan zen Faltzesko udalean.
* 1991 - 1995 Herri Batasunako Iruñeako udaleko zinegotzia izan zen.
* 1999 - 2003 Euskal Herritarrok koalizoko parlamentari izan zen Nafarroako parlamentuan.
* 2007 - 2011 EAE - ANV alderdiko Iruñeko udaleko zinegotzia izan zen.

## Erreferentziak
Birika-zain

**Birika-zaina** biriketatik bihotzera odol oxigenatua itzultzen duen balbularik gabeko zaina da. Odol oxigenatua eramaten duten zain bakarrak dira.
Biriketako zainak biriketako lobulutxoen kapilar-sareetatik eta bronkioetako azken banaketetatik sortzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giltzurrun-zain

**Giltzurrun-zaina** giltzurruneko, guruin suprarrenaleko eta ureterraren goiko aldeko odol benosoa drainatzen duen zaina da. Eskuineko giltzurrun-zainak ibilbide laburra izan ohi du beheko kaba zainean hustu arte; ezkerreko giltzurrun-zainak, berriz, eskuinekoa baino luzeagoa, 7 mm inguruko zeihar ibilbide bat deskribatzen du, eta, horretan zehar, abdomeneko aorta gurutzatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zain femoral

**Zain femorala** edo **izter-zaina** zain popliteoaren jarraipena da. Hiato aduktoretik iztai-lotailuraino hedatzen da, arteria femoralarekin batera.

## Kanpo estekak
Ane Hernandez

thumb|270px|Ane Hernandez bateleren artean Kontxako garaipena ospatzen.
**Ane Hernandez Sanchez** (Sestao, 1990eko urtarrilaren 18a) euskal arraunlari onenetakoa da, bost aldiz irabazi baitu Kontxako Bandera eta beste bost aldiz Traineruen Liga, denak ere San Juanekin.

## Kirol ibilbidea 
Sestaoarra izanik Kaiku Arraun Elkartean hasi zen arraunean eta 2014an *Bateleren* taldean sartu zen, Pasai Donibanen. Traineru arroxak jokatu beharreko ia guztia irabazi zuen 2014 eta 2018 artean. Bost urte horietan Kontxa eta Liga guztiak, Zarauzko eta Getxoko bandera guztiak eta haibat txapelketa ere irabazi zituen, denetan Ane Hernandez arraunean ari zela. 2018ko denboraldia amaitzean desadostasun handiak izan ziren taldeko zuzendaritzarekin eta arraulari gehienek alde egin zuten klubetik, tartean Hernandezek ere bai.

2019an Deustuko *Tomatera* traineruan aritu zen.

### Taldeak 
## Palmaresa 
* Kontxako Banderak (5): 2014, 2015, 2016, 2017, 2018.
* Euskadiko Traineru Txapelketak (2): 2014 eta 2016.
* Gipuzkoako Traineru Txapelketak (3): 2014, 2017 eta 2018.
* Emakumezkoen Ligak (5): 2014, 2015, 2016, 2017, 2018
* Gipuzkoako Liga (2): 2014, 2017.
* Zarauzko Ikurrina (5): 2014, 2015, 2016, 2017, 2018.
* Getxoko Bandera (5): 2014, 2015, 2016, 2017, 2018.

## Erreferentziak
Zain safena handi

**Zain safena handia** edo **barruko zain safena** izterraren eta hankaren azaleko zain nagusia da. Oinaren atzealdean hasten da eta zain femoralean drainatzen amaitzen du. Zain safena, zain dortsal erdikoaren jarraipena da, eta, azken honen bidez, oineko dortsal-arkuaren erdiko gorputz-adarraren jarraipena.

## Kanpo estekak
Zain safena txiki

**Zain safena txikia** edo **kanpoko zain safena** giza anatomiaren beheko gorputz-adarraren azaleko zainetako bat da. Muskulu bikiak bereizten dituen eta zokogune popliteora iristen den lerroan jartzen da, aponeurosia zulatuz eta zain popliteoan itsasoratuz.

## Kanpo estekak
Sandra Sánchez (arraunlaria)

[thumb|280px|[Club de Remo Náutico de Riveira#Emakumezkoen trainerua|Náutico de Riveira trainerua 2018ko Kontxako sailkapen estropadan.]]
**Sandra Sánchez** (Boiro, 1988ko martxoaren 17a - ) galiziar arraunlaria da. Kontxako Bandera bost aldiz irabazi du, eta bi aldiz Emakumezkoen Traineru Liga.

## Ibilbidea 
Cabo da Cruz taldean hasi zen arraunean eta 2008tik aurrera galiziako selekzioa hasieran eta Rias Baixas taldearekin ondoren Kontxako bost Bandera irabazi zituen jarraian. Selekzioa desegin zenean Cabo da Cruzen jarraitu zuen arraunean eta 2016an Kontxarako eta Traineruen Ligarako sailkatu zen. 2017an Náutico de Riveira taldeko erntrenatzaile eta arraunlaria bihurtu zen. Talde berriarekin hirugarren egin zuen Kontxan 2017 eta 2018an eta Galizian nagusi izan zen.

## Taldeak 
## Garaipenak 
### Traineruan 
* Kontxako Bandera (5): 2008, 2009, 2010, 2011, 2012
* Euskotren Liga (5): 2009, 2010
* Espainiako Txapelketa (2): 2010, 2011.
* Galiziako Txapelketa (5): 2010, 2015, 2016, 2017, 2018
* Emakumezkoen Galiziako Traineru Liga (6): 2009, 2010, 2015, 2016, 2017, 2018.

## Erreferentziak
Zokogune popliteo

**Zokogune popliteoa**, **belaunpe** edo **popliteoa** ardatz nagusi bertikaleko erronbo itxurako sakonune bat da, gutxi gora-behera, izterraren eta hanken artean dagoena, belaunaren atzealdearekin bat datorrena.

Latinez, belaunaren kontrako hankaren zatiari  zioten. Hedaduraz, eskualde anatomiko horretan dauden odol-hodiek, nerbioek eta gongoilek eta linfa-basoek "popliteo" adjektiboa daramate.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Linfa-baso

**Linfa-basoak** Gorputzeko zoko guztietatik bena subklabiara linfa eroaten duten basoak dira. Gorputz osoan zehar banatzen dira zelulen espazio interstizialak betez, eta gongoil linfatikoak izeneko estazio txikietan amaitzen dira, zain zirkulazio sistematikoan amaitu arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erretinako zain zentral

**Erretinako zain zentrala** erretinako arteria zentralaren zain satelitea da, erretinako zenbait zain txikik bat egitearen ondorioz sortzen dena. Ikuspapilan zehar irteten da erretinatik, eta goiko bena oftalmikoan amaitzen da, edo, bestela, sinu leizetsuan. Bere eginkizuna erretinako kapilar benosoen odola begitik kanpoko zainetara drainatzea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azigo zain txiki

**Azigo zain txikia** edo **beheko hemiazigos zaina** (Grekeraz: Hemiazygos) torax eremuaren behealdean aurkitzen den zaina da, bizkarrezurraren ezkerreko alboan kokatzen dena. Azigo zain sistemaren osagaia da. Zain honek 9., 10., eta 11.ezkerreko sakoneko saihetsarteko zainetatik, hestegorriko zainetik eta mediastino zainetik jasotzen du odola eta, 8.torax-orno mailan, azigo zainean drainatzen du.

## Azigo zain sistema 
Azigo zain sistemaren osagai nagusiak azigo zaina, azigo zain txikia eta hemiazigos zain laguntzailea/gehigarria dira. Haien bitartez, barrunbe abdominal eta torazikoaren pareten odol-itzulia gauzatzen da. Beraz, metameriako zainak biltzen dituzte: sahietsartekoak, saihetspekoak eta lunbarraldekoak. Gainera, porta sistema edo beheko kaba oztopatzen direnean, azigo sistema bide alternatibo nagusia da diafragmaren azpiko egituren drainatze benosoa lortzeko. Azigo eta hemiazygos zainen beste aferente batzuk esofagikoak, mediastinikoak, perikardikoak eta bronkialak dira.

## Egitura 
Azigo zain txikiaren egitura aldakorra da. Kasu gehienetan ezkerreko goranzko gerri zainak eta saihets-azpiko zainak bat egitean sortzen da, abdomenaren goiko eskualdean. Batzuetan, ezkerreko giltzurrun zainetik ere sor daiteke.

### Aldakortasuna 
Azigo zain txikia hemiazigos zain laguntzaile edo gehigarriak jarraitu dezake.

## Ibilbidea 
Esan bezala, azigo zain txikia abdomen eskualdean sortzen da eta goranzko ibilbidea hartzen du. Diafragma aorta-hiatotik edota ezkerreko zutabetik zeharkatu dezake torax-barrunbera iristeko. Torax-barrunbean atzeko mediastinoan kokatuko da eta gorantz abiatuko da bizkarrezurraren ezkerraldetik, 9.torax-orno mailara iritsi arte. Han, eskuinerantz egingo du azigos zainean drainatzeko (8.torax-orno mailan), aorta, hestegorria eta torax-hodiaren atzetik pasatuz.

## Izena 
Hemiazygos grekeratik dator. *Azygos* hitzaren eratorria da. Hitz honek bakoiti esan nahi du, eta *hemi**-*k aldiz, erdia. Azigo zain txikia azigo zainaren beheko erdiaren ezkerreko baliokidea izateari egiten dio erreferentzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gibeleko zain zentral

**Gibeleko zain zentralak** gibeleko zainetan drainatzen diren lobulutxoen edo sinusoide hepatikoen erdialdeko zainak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zain koronario nagusi

**Zain koronario nagusia** edo **bena koronario nagusia** bentrikuluen aurreko azaleko odola biltzen duen zaina da, aurreko luzetarako ildoa jarraitzen du eta sabel koronarioan amaitzen da. Bihotzeko abexean hasten da eta aurreko luzetarako lerroan zehar bentrikuluen oinarrirantz igotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tu Youyou

**Tu Youyou** (;  - ) txinatar medikuntza kimikari eta malariologoa da. Artemisinina eta dihidroartemisinina aurkitu zituen, malaria tratatzeko erabiltzen diren botikak, XX. mendeko medikuntza tropikalean egindako aurrerapen nabarmena. Txinako Hegoaldean, Hegoaldeko Asian, Afrikan eta Hego Amerikan milioika bizitza salbatu dituzte medikamendu horiek.

Bere lana dela eta Tuk 2011an Laster saria jaso zuen eta 2015ean Medikuntza eta Fisiologiako Nobel Saria eskuratu zuen William C. Campbell eta Satoshi Ōmurarekin batera. Tu izan zen lehen txinatarra Medikuntza eta Fisiologiako Nobel Saria lortzen, baita lehen emakumezko txinatarra Nobel sari bat jasotzen edozein kategoriatan. Lasker Saria jaso duen lehen txinatarra ere bada. Bere ikerketa guztia Txinan egin du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Razkin, Uxue *Tu Youyou (1930): Sendabelarrek badute lekua medikuntzan*, zientziakaiera.eus
* Galarraga Aiestaran, Ana *Medikuntzako Nobel Saria, zizare bizkarroiek eragindako gaitzen eta malariaren aurkako terapiak asmatu dituztenentzat*, *Elhuyar* aldizkaria, 2015eko urriak 5, 320. zenbakia, aldizkaria.elhuyar.eus
Jose Arana Irastorza

**Jose Arana Irastorza** (Donostia, Gipuzkoa, 1913 &ndash; Zarateko benta, Zizurkil, Gipuzkoa, 1936ko irailaren 17a) Eusko Abertzale Ekintzako militantea eta Eusko Gudarosteko gudaria izan zen. Gerra Zibilean hildako EAE alderdiko lehen gudaria izan zen. Tabakaleran egin zuen lan. Abuztuaren 31 kalean zegoen Euzko Indarra elkarteko kidea zen. Donostiako Real Sociedad futbol taldearen filialean jokatu zuen. Zarateko bentan hil zuten Jose Arana Irastorza 1936ko irailaren 17an, 23 urte zituela. 2019ko ekainean plaka berriz jarri zuen Zizurkilgo Udalak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Donostiako Polloeko hilerrian egindako omenaldiaren bideoa
* Donostiako Polloeko hilerrian egindako omenaldiko argazkiak
Rafael Leonardo Callejas

**Rafael Leonardo Callejas** (Tegucigalpa, 1943ko azaroaren 14a - Atlanta, 2020ko apirilaren 4a) Hondurasko presidentea izan zen 1990 etik 1994ra.

Nekazaritzako Ekonomian graduatu zen Mississippiko Unibertsitatean. 1975ean Baliabide Naturalen ministro izendatu zuten. Hondurasko Alderdi Nazionaleko kidea, 1989ko presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituen. Ondoren, Hondurasko Futbol Federazioko presidentea izan zen 2002 eta 2015 bitartean. 2015ean AEBetara estraditatu zuten FIFAn usteltzeagatik.
Flebitis

**Flebitis** zain baten hormaren hantura da. Gehienetan azaleko zainetan gertatzen da. Askotan tronbosiarekin batera gertatzen da, orduan gaixotasunari tronboflebitis diogu. Ingurua gorri, bero eta minez egotea dira flebitisaren sintometako batzuk.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zain hepatiko

**Zain hepatiko**, **gibel gaineko zaina** edo **zaina suprahepatiko** arteria hepatikotik eta porta zainetik jasotako odola gibeletik ateratzen duten Zainetariko bakoitza da. Gibelaren ezkerreko, erdiko eta eskuineko zatietatik datozen zain hepatiko daude, eta horiek guztiak beheko kaba zainean amaitzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zain subklabio

**Zain subklabioa** besoko edo aurreko gorputz-adarreko bena nagusiaren zati proximala. Zain subklabioak bi zain-handi dira, aldebikoak: eskuineko eta ezkerreko subklabioa. Bere diametroa hatz txiki batenaren antzekoa da. Elementu hau galtzarbeko zainaren jarraipena da. Galtzarbeko zaina eta zain zefalikoa elkartzean sortzen da, azken hauek bertan amaitzen direlarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Perfect Host

***The Perfect Host*** (euskaraz *Apopilo Perfektua*), 2010eko Nick Tomnay estatubatuarrak zuzendutako umore beltzezko thriller psikologiko bat da. Tomnay berak zuzendutako *The Host* (2001, *Apopiloa*) film laburrean oinarritua dago. David Hyde Pierce, Clayne Crawford eta Helen Reddy aktoreek antzeztu zuten.

2010eko Sundanceko Zinemaldian estreinatu zen.

## Argumentua 
Banku bat lapurtu ondoren, John Taylorren aurpegia inguruko telebista albistegi guztietan agertu da, hortaz denboraldi baterako eskutatzea erabakiko du. Los Angeles hiriko aberatsen auzo batean Warnick Wilson izeneko gizon baten lagun baten lagunaren plantak eginez lortuko du, anfitrioi perfektua. Bi gizasemeak afaltzen ari diren bitartean eta ardoa etengabe edanez, Wilson apopiloaren itxurek engainatu dezaketela jabetuko da.

## Aktoreak 
* David Hyde Pierce: Warwick Wilson
* Clayne Crawford: John Taylor
* Helen Reddy: Cathy Knight, Warwicken bizilaguna
* Megahn Perry: Simone Demarchi, Johnen neskalaguna
* Joseph Will: Valdez detektibea
* Nathaniel Parker: Morton detektibea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Who Am I – Kein System ist sicher

***Who Am I – Kein System ist sicher*** (euskaraz *Zein Naiz? - Sistema Segururik Ez Dago*), 2015eko Baran bo Odar alemaniarrak zuzendutako techno-thriller film bat da. Tom Schilling eta Elyas M'Barek aktoreek antzeztu zuten.

Batzutan *Fight Club* (1997, *Borrokaren Kluba*) eta *Mr. Robot* (2015-2019) telesailarekin parekatu ohi da.

## Argumentua 
Alemania, Berlin, Benjamin Engel (Tom Schilling) konputagailuetako genio bat da, eta munduan beren burua nabarmendu nahi duten hacker iraultzailez osatutako talde batera elkartuko da.

## Aktoreak 
* Tom Schilling: Benjamin Engel
* Elyas M'Barek: Max
* Hannah Herzsprung: Marie
* Wotan Wilke Möhring: Stephan
* Antoine Monot, Jr.: Paul
* Trine Dyrholm: Hanne Lindberg
* Stephan Kampwirth: Martin Bohmer
* Leonard Carow: MRX

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mark Blum

**Mark Blum** (Newark,  - New York, ) aktore estatubatuarra zen, antzerkian, zineman eta telebistan lan egiten zuena. Blumek 1985eko *Desperately Seeking Susan* filmean rol nagusi batekin aurkitu zuen arrakasta, hurrengo urtean bigarren mailako rol batekin jarraitu zuena *Crocodile Dundee* filmean. Agertokian, Obie sari bat irabazi zuen 1988-1989 denboraldian *Gus and Al* antzezlanean egindako lanagatik.

Bere ibilbidearen amaieratik gertu, Blumek paper jarraitua izan zuen Amazon Primen *Mozart in the Jungle* telesailean 2014tik 2018ra. Gonbidatu gisa ere agertu zen dozenaka ikuskizunetan bere ibilbidean zehar.

## Filmografia 
* 2019 *Love Is Blind* - dr. Klienart
* 2017 *Coin Heist* - mr. Smerconish
* 2016 *No Pay, Nudity* - Leon
* 2015 *How He Fell in Love* - Henry
* 2012 *Blumenthal* – Saul
* 2012 *A Wife Alone* – George
* 2011 ''I Don't Know How She Does It* – Lew Reddy
* 2011 *Jesse Stone: Innocents Lost* – Dr. Parkinson
* 2011 *The Green* – Stuart
* 2010 *Step Up 3D* – professor
* 2007 *The Warrior Class* – Hal Richardson
* 2005 *Life on the Ledge* – pastor
* 2003 *Shattered Glass* – Lewis Estridge
* 2001 *The Judge* – Harry Hobbs
* 2000 *Down to You* – elkarrizketa
* 1999 *You Can Thank Me Later* – Edward Cooperberg
* 1999 *Getting to Know You* – Darrell
* 1997 *The Defenders: Payback* – Jackson
* 1997 *Stag* – Ben Marks
* 1996 *Sudden Manhattan* – Louis
* 1995 *The Low Life* – Matthew Greenberg
* 1995 *Indictment: The McMartin Trial* – Wayne Satz
* 1995 *Dennis Calls Up* – Dr. Brennan
* 1995 *Miami Rhapsody* – Peter
* 1993 *Emma and Elvis* – als Ben Winchek
* 1992 *Condition: Critical* – Dr. Howard Zuckerman
* 1991 *MTV, Give Me Back My Life: A Harvard Lampoon Parody*
* 1990 *Capital News* – Edison King
* 1989 *Worth Winning* – Ned Broudy
* 1988 *The Presidio* – Arthur Paele
* 1987 *Blind Date* – Denny Gordon
* 1986 *Crocodile Dundee* – Richard Mason
* 1986 *Just Between Friends* – George Margolin
* 1985 *Desperately Seeking Susan* – Gary Glass
* 1984 *Things Are Looking Up* – Ray Litertini
* 1983 *Lovesick'' – Murphy

## Kanpo estekak
Excision (filma)

***Excision*** (euskaraz *Eszisio*), 2012ko Richard Bates, Jr. estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. 2008ko izenburu berdineko film laburrean oinarritua dago. AnnaLynne McCord, Traci Lords, Ariel Winter, Roger Bart, Jeremy Sumpter, Malcolm McDowell, Matthew Gray Gubler, Marlee Matlin, Ray Wise eta John Waters aktoreek antzeztu zuten.

2012ko Sundanceko Zinemaldian estreinatu zen eta Sitgesko Zinemaldian Film Onenaren izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
AEB, Virginia, Pauline (AnnaLynne McCord) nerabeak institutuan presioa jasaten du, bere gurasoak pozik eduki beharra dauzka eta bere birjintasuna galtzeko irrikitan dago. Bzizitzaren alde ilunari buruzko jakinmin bitxiaren ondorioz bere inguruko guztiek marginatu sozialtzat jotzen dute. Haragiak erakarria, zirujau bikain batean bilakatzeko bere fantasia eta itxaropenetan murgilduz.

## Aktoreak 
* AnnaLynne McCord: Pauline
* Traci Lords: Phyllis
* Ariel Winter: Grace
* Roger Bart: Bob
* Jeremy Sumpter: Adam
* Malcolm McDowell: Cooper jauna
* Matthew Gray Gubler: Claybaugh jauna
* Marlee Matlin: Amber
* Ray Wise: Campbell institutuko zuzendaria
* John Waters: William
* Molly McCook: Natalie
* Natalie Dreyfuss: Abigail
* Cole Bernstein: Kimberly
* Emily Bicks: Breanna
* Brennan Bailey: Sebastian
* Matthew Fahey: Nathan
* Sidney Franklin: Timothy

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Grup Yorum

**Grup Yorum**, Turkiako folk-rock musika talde bat da, politika gaiei eta sozialismo iraultzaileari buruzko letradun abestiak jotzeagatik ezaguna. 1985ean sortu eta 1990eko hamarkadan herrialde horretan ospetsua egin zen. Turkiaz gain, nazioartean ere kontzertuak eskaini zituzten, tartean Alemania, Austria, Australia, Frantzia, Italia, Herbehereak, Belgika, Danimarka, Erresuma Batua, Grezia eta Siria.

''Dersim'de Doğan Güneş* da haien abesti ezagunena.

2020ko apirilaren 2an Helin Bolek taldeko abeslaria taldearen aurkako jazarpenaren aurka protestatzeko 288 egunez gose greban egon ondoren zendu zen. Ibrahim Gorcek taldekideak ere gose greba horretan parte hartu zuen.

## Taldekideak 
* Selma Altın - ahotsa, haize instrumentuak
* Sultan Gökçek -
* Ali Aracı -
* Emel Yeşilırmak -
* Helin Bölek - ahotsa
* Betül Varan -
* Dilan Ekin - ahotsa
* Bergün Varan -
* Seher Adıgüzel -
* Ekimcan Yıldırım -
* Fırat Kıl -
* Bahar Kurt - haize instrumentuak
* İbrahim Gökçek - gitarra elektrikoa
* İhsan Cibelik - bağlama, haize instrumentuak
* İnan Altın - teklatu elektronikoak, perkusioa
* Barış Yüksel -

## Diskografia 
; Diskoak
* *Siyrilip Gelen* (1987)
* *Haziranda Ölmek Zor / Berivan* (1988)
* *Türkülerle* (1989)
* *Cemo / Gün Gelir* (1989)
* *Gel ki Şafaklar Tutuşsun* (1990)
* *Yürek Çağrısı* (1991)
* *Cesaret* (1992)
* *Hiç Durmadan* (1993)
* *İleri* (1995)
* *Geliyoruz* (1996)
* *Marşlarımız* (1997)
* *Boran Fırtınası* (1998)
* *Kucaklaşma* (1999)
* *Onbeşinci Yıl Seçmeler* (2000)
* *Eylül* (2001)
* *Feda* (2001)
* *Biz Varz* (2003)
* *Yürüyüş* (2003)
* *Yıldızlar Kuşandık* (2006)
* *Başeğmeden* (2008)
* *Halkın Elleri* (2013)
* *Ruhi Su* (2015)
* *İlle Kavga'' (2017)

## Kanpo estekak 
* Facebook orrialdea
Barend Biesheuvel

**Barend Willem Biesheuvel** (Haarlemmerliede en Spaarnwoude, 1920ko apirilaren 5a - Haarlem, 2001ko apirilaren 29a) Herbehereetako lehen ministroa izan zen 1971tik 1973ra. Zuzenbidea ikasi zuen Amsterdamgo Unibertsitate Librean. Iraultzaren Aurkako Alderdiko kidea izan zen, eta lehen aldiz diputatu aukeratu zuten 1956an, eta Europako diputatu 1961ean. Lehen ministrordea, nekazaritza eta arrantza ministroa eta Surinam eta Holandaren Antilletako ministroa izan zen 1963 eta 1967 bitartean Victor Marijnen, Jo Cals eta Jelle Zijlstra gobernuetan. 1971ko uztailaren 6an lehen ministro bihurtu zen eta 1973an ordezkatu ondoren, politikatik erretiratu zen.

## Kanpo estekak
The Lobster

***The Lobster*** (), 2015eko Yorgos Lanthimos greziarrak zuzendutako umore beltzeko distopia film bat da. Colin Farrell, Rachel Weisz, Jessica Barden, Olivia Colman, Ashley Jensen, Ariane Labed, Angeliki Papoulia, John C. Reilly, Léa Seydoux, Michael Smiley eta Ben Whishaw aktoreek antzeztu zuten.

Film esperimentala da: gai nagusia bakardadea du, bakarrik hil eta bakarrik bizitzea, bai eta norbaitekin bikote bizimoduan bizitzearen beldurra.

Cannesko Zinemaldian Urrezko Palmarengatik lehiatu zen eta Epaimahaiaren Saria irabazi. Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Sariaren (Efthimis Filippou eta Yorgos Lanthimos) izendapena ere jaso zuen.

## Argumentua 
Distopiazko mudu batean, jada ezarritako arauen arabera, ezkongabeak atxilotuak eta Hotelera eramanak dira, bertan 45 egunetako epean bikotea topatzera derrigortuak dute, bestelakoan animaliak bilakatu eta basora bidaliak izango baitira. Masturbazioa debekatua dago, baina Hoteleko neskameak eragindako sexu-estimulazioa, orgasmorik gabe, derrigorrezkoa. Hoteleko apopiloak dantzaldietara joan eta bikotea izatearen abantailak nabarmentzen duten iragarkiak ikusten dituzte. Gainera, apopiloek Hoteleko egonaldia ere luza dezakete, Bakartiak basoan arma-lasaigarrien bidez ehizatuz. Ehizatutako Bakarti bakoitzeko Hotelean bikotea bilatzen jarraitzeko egun batez sarituak dira.

## Aktoreak 
* Colin Farrell: David
* Rachel Weisz: Ikusmen urriko emakumea
* Léa Seydoux: Lider bakartia
* Ariane Labed: Anderea
* Ben Whishaw: Herrena (John)
* Angeliki Papoulia: Emakume bihotzgabea
* John C. Reilly: Gizon hertsia (Robert)
* Jessica Barden: Sudur odoljariodun emakumea
* Olivia Colman: Hoteleko jabea
* Ashley Jensen: Gailleta emakumea
* Michael Smiley: Igerilari bakartia
* Roger Ashton-Griffiths: Doktorea
* Ewen MacIntosh: Hoteleko zaindaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai