open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aresko itsasadarra

**Aresko itsasadarra** edo **Pontedeumeko itsasadarra**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Rias Medias eremuan dagoen itsasadar bat da, Coruñako probintziaren iparraldean. Ares, Cabanas, Pontedeume eta Fene udalerrietako kostaldean hedatzen da.

Bertan Castro ibaia itsasoratzen da.
Camariñasko itsasadarra

**Camariñasko itsasadarra**, Espainiako Galizia erkidego autonomoan dagoen Coruñako probintziako itsasadar bat da. Sailkapenaren arabera Rías Medias deritzon itsasadar multzaroen barne dago. Costa da Morte itsasertzean dago.

Hegoaldean Muxía udalerria du, eta iparraldean berriz Vilán lurmuturra. Bertan Río Grande ibaia itsasoratzen da, eta Camariñas, Muxía eta Vimianzo udalerrien kostaldeak bustitzen ditu.

## Kanpo estekak
Navier-Stokes ekuazioak

**Navier-Stokes ekuazioak** hidrodinamikan fluidoen mugimendu edo fluxu ez lineala deskribatzen duten ekuazio deribatu partzial multzo bat da. Claude-Louis Naviere eta George Gabriel Stokesen ondotik izendatu ziren eta ekuaziook lurraren atmosfera, ibaietako ur-jarioa, korronte ozeanikoak eta ibilgailuen edo jaurtigaien inguruko fluxua gobernatzen dute, eta, orokorrean, fluido newtondarrak barne hartzen dituen edozein fenomeno.

Ekuazio hauek, mekanika eta termodinamikaren kontserbazio printzipioak bolumen fluido batean aplikatuz lortzen dira. Horrela, ekuazioen formulazio integrala lortzen da. Formulazio diferentzialera iristeko, zenbait kontsiderazio aplikatzen dira, batez ere esfortzu tangentzialek abiadura-gradientearekin (Newtonen biskositate legea) lotura lineala dutenean. Horrela, formulazio diferentziala lortzen da, normalean fluidoen mekanikan planteatzen diren arazoak konpontzeko erabilgarriagoa dena.

## Navier-Stokes ekuazioak 
\rho \frac{Du}{Dt}=\rho k-\nabla P +\mu\left(\frac{1}{3}\nabla(\nabla\cdot u)+\nabla^{2}u\right)

## Kanpo estekak
Zaragoza (argipena)

**Zaragoza** Aragoiko hiri bat da, Espainian. Baina beste hainbat lekuk ere izen bera dute:

## Geografia 
###  
* **Zaragoza**, Antioquiako departamenduan.

###  
* **Zaragoza**, Palmares kantoiko barrutia, Alajuela.

###  
* **Zaragoza** hiria;
* **Zaragozako eskualdea**
* **Zaragozako probintzia**

###  
* **Zaragoza**, Nueva Écijako udalerria.
* **Zaragoza**, Bolinaoko auzoa, Pangasinánen.
* **Zaragoza**, Surigaoko auzoa, Ipar Surigaon.

###  
* **Zaragoza**

###  
* **Zaragoza (Ipar Bioko)**

###  
* **Coahuila de Zaragoza**, Mexikoko estatuetako bat.
* **Puebla de Zaragoza**, izen osoa, Heroica Puebla de Zaragoza, Pueblako hiriburua.
* **Zaragoza (Chiapas)**
* **Zaragoza (Chihuahua)**
* **General Zaragoza**;Nuevo León.
* **Villa de Zaragoza**.San Luis Potosí.
* **Zaragoza (Coahuilako udalerria)** Coahuila.
* **Zaragoza (Coahuila)** aurreko udalerriko herriburua.
* **Zaragoza (Pueblako udalerria)** Puebla.
* **Zaragoza (Puebla)** aurreko udalerriko herriburua.
* **Zaragoza (Veracruzeko udalerria)** Veracruzeko udalerria.
* **Zaragoza (Veracruz)** aurreko udalerriko herriburua.

###  
* **Zaragoza**, La Libertad.

###  
* **Zaragoza**, Nueva Espartan

## Pertsona ezagunak 
* **Ignacio Zaragoza** (1829–1862), mexikar jenerala.
* **Cristóbal Zaragoza** Sellés (1923–1999), espainiar idazlea.
* **Federico Mayor Zaragoza** (1934), espainiar politikaria.
* **Antoni Siurana i Zaragoza** (1943), espainiar politikaria.
* **Ignacio Zaragoza Salvador**, espainiar sindikalista.
* **Juan Ramón "Chilo" Zaragoza** (1953–1975), Argentinako ikasle eraila.
Plano (zinema)

Zineman eta argazkigintzan, **plano** objektiboaren eta hartu nahi den irudiaren arteko distantziak eta irudi horren edukiak (objektuen dimentsioak) definitutako irudia (argazkia) edo irudi segida da.

Beste irizpide izan arren, hona hemen plano motak, ikus,eremuaren arabera:

Fitxategi:Eg WeiteTotale.jpg|plano orokor handia
Fitxategi:Eg Totale.jpg|plano orokorra
Fitxategi:Eg Halbtotale.jpg|plano osoa
Fitxategi:Eg Halbnah.jpg|amerikar planoa (¾)
Fitxategi:Eg Nah.jpg|plano ertaina
Fitxategi:Eg Groß.jpg|lehen planoa edo aurreko planoa
Fitxategi:Eg Detail.jpg|lehen plano handia edo italiar planoa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Plano (ikus-entzunezkoak)

## Kanpo estekak
Objektibo

**Objektibo** izan daiteke:

* Objektibitatea duen elementu bat.
* Objektibo, kamera baten sistema optikoa.
Nushu

frame|eskuinera|100px|"Nü Shu" nushuz idatzita.
**Nushu** (), "emakumeen idazkera" literalki itzulita, Txinako Hunan probintziako Jiangyong eskualdean emakumeek euren artean erabiltzen zuten idazkera silabikoa zen.

## Historia 
K. o. III. mendean, Nushuan sortu zela uste da. Ordutik, belaunaldiz belaunaldi, sekretupean eta soilik emakumeen artean transmititu zen hizkuntza idatzia, Hunan probintzian bereziki, baina baita Txina hegoaldeko beste toki batzuetan ere. Emakumeek bakarrik ulertzeaz gain, *nushua* ez zen hitz egiten, soilik idazteko eta irakurtzeko kodea zen. Eta hala ere, ez da ia dokumentazio idatzirik geratu, eskuizkribuak erretzeko edo hildakoekin ehorzteko ohitura baitzuten, sekretua gordetzearren. Berreskuratu ahal izan den dokumentu batek hala dio: “*Gizonezkoek kanpora irteteko eta munduari aurre egiteko adorea dute, baina emakumeon adorea ez da txikiagoa, haiek ulertu ezin duten hizkuntza asmatu baitugu*”.

Duela 1.700 urte, Txinako emakumeak aitaren edo senarraren etxe barruan bizitzera behartuta zeuden, gizonezkoen autoritatearen mende. Ez zuten hezkuntza formala jasotzeko eskubiderik; irakurtzen eta idazten ikastea debekatuta zegoen haientzat. Egoera horri aurre egiteko euren hizkuntza asmatzea erabaki zuten. Mandarin hizkuntza instituzional eta hierarkikoaren aurrean, *nushua* emakumeentzat emozioen, ametsen eta desioen hizkuntza bihurtu zen.

*Nushua*k 2.000 hitz inguru zituen, eta karaktereak txineraren antza izan arren, zeinu estilizatuagoak erabiltzen zituzten. Azken belaunaldietan *nushua*ren erabilerak behera egin zuen.

1995ean, Nazio Batuen Konferentzia Pekinen burutu zen, eta *nushu* hizkuntzaren azken hiztuna zelako Konferentziako txinatar ordezkaririk garrantzitsuenetakoa bilakatu zen Yang Huanyi. Emakumeak bazekien *nushua*renak egin zuela, handik aurrera sekretuak ez zuela zentzurik.

Horregatik, 1995eko Pekingo Konferentzian, bere bizitza luzean *nushu* hizkuntzan idatzitako gutunak, poemak eta artikuluak adituei eman zizkien. Dokumentu horiekin Qinghuako unibertsitateak liburua argitaratu zuen. Eta Txinako Gobernuak ahalegin berezia egiten ari da azken urteetan kode sekretuan idatzitako testuak berreskuratzeko. 2004ko irailaren 23an, Yang Huanyi hil zen 98 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Making-of

Zineman eta telebistan,  film edo telesaio bat nola egin zuten azaltzen den dokumentala da.

Askotan DVDren edo marketing ahaleginen gehigarri bat dira, aldi berean ekoitziak bai making-of-a eta filma bera. Esate baterako, *Black is Beltza* Fermin Muguruzaren animaziozko filmaren making-of-a, *Beltza naiz*, hilabete berean estreinatu zen.

Beste batzuetan, bere kabuz egindako lan bat da, azaltzen duen filma baino garrantzi handiagoa duena. Adibidez, *Lost in La Mancha* lanak, *The Man Who Killed Don Quixote* filmaren *making-of*a zenak, arrakasta handia izan zuen. Iraganeko materialak bilduz a posteriori egindako filmak ere sartzen dira kategoria honetan, ez ekoizle originalek planteatutako dokumental gisa. Izan ere, egin ez diren filmen ingurukoak ere badaude, hala nola Jodorowsky's Dune, Alejandro Jodorowsky egiten hasi zen baina burutu ez zuen *Dune* eleberriaren egokitzapena.

## Kanpo estekak
Tewhida Ben Sheikh

**Tewhida Ben Sheikh** (Tunis, Tunisia, 1909ko urtarrilaren 2a - 2010eko abenduaren 6a) batxilergo ikasketak lortu zituen Tunisiako lehen emakume musulmana izan zen. Mundu arabiarrean medikua, pediatra eta ginekologo aritu zen  lehen emakumea. Osasun sexualean aitzindari eta antisorgailu eta abortuaren sarrera ahalbideratu zuen.

## Lehenengo urteak 
Tewhida Ben Sheikh Tunisen, Tunisian jaio zen. Bere hezkuntza, Tunisiako emakume musulmanentzat sorturiko lehenengo eskola publikoan hasi zen. Nazionalista tunisiarrei eta protektoratuaren autoritate liberal frantsesei esker eskola hura  finkatu zen eta han zegoen bitartean, Ben Sheikhek arabiarra, frantsesa eta qur´an-a  ikasteaz gain,  beste gai moderno batzuk jorratu zituen. Geroago, 1936. urtean, Parisko medikuntza eskolara joan zen,  eta bertan mediku titulua lortu zuen.

Tunisia Frantziako kolonia bat zen garaian, goi-mailako familia kontserbadore batean jaio zen. Bigarren hezkuntza bukatu eta gero, goi-ikasketak Frantzian  jarraitu behar zituen baina bere ama ez zegoen ados. Orduan, bere bigarren hezkuntzako eskolako irakasleek eta Tuniseko Louis Pasteur institutuko mediku batek (Etienne Burnet doktorea) Ben Sheikhen ama konbentzitu eta Frantziara joatea lortu zuen.

## Lorpen profesionalak 
Ginekologian espezializatua, Tunisiako klinika bat zuzendu zuen. Afrikako iparraldean, gizonezko doktoreei debekatu zien emakume musulmanei azterketa fisikorik egitea hauek babesteko.  Familia plangintzaren jarraitzaile "aktibo" bat izan zen; 1960 eta 1970 hamarkadetan  hainbat medikuri abortu bat nola egin irakatsi zien.

Ben Sheikhen alaba, Zeineb Benzina Ben Abdallah, Tunisiako arkeologo nabarmen eta ospetsua da, Ondare Institutu Nazionaleko ikerketen zuzendaria.

## Kanpo estekak
Figurante

thumb|Figurante talde bat
**Figurante** edo **estra** antzerki, film eta abarretako bigarren mailako aktorea da, bereziki hitzezko partehartzerik izaten ez duena. Gerra-zineman edo zinema epikoan figurante asko erabili ohi dira.

Hainbat izar figurazio munduan hasi ziren. Hona hemen adibide batzuk: Bruce Willis, Sharon Stone, Michael Caine, Matt Damon, Clint Eastwood, Jean Harlow, Oliver Reed, Sylvester Stallone, Rodolfo Valentino edo John Wayne.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Askatasunaren plaza (Iruñea)

**Askatasunaren plaza** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen plaza bat da.

## Izena 
2016. urterarte izena Tomás Domínguez Arévalo, Rodeznoko kondea, lurjabe, karlista eta politikari frankistaren omenez zeraman.

2016ko apirilaren 14an, urte bat lehenago Udal Batzarrean onartutako ekimenez, gaur egungo *Askatasunaren plaza* izenez berrizendatu zuten

## Kokalekua 
Bigarren Zabalgunean dago, Karlos III.aren etorbidearen amaieran.

## Plaza 
Plaza honetan Eroritakoen monumentua eta Jorge Oteiza gipuzkoar eskulturgilearen *Korearra* (1950) izeneko monumentua dago.

Azken urteotan, plazaren izena *Ezkabako Ihesaldia plaza* izenera aldatzeko hainbat ekimen burutu izan dira, 2009an aldaketa honen aldeko 4.200 sinadura bildu zirelarik.

## Ikus gainera 
* Eroritakoen monumentua
* *Korearra* (1950, Jorge Oteiza)

## Iruditegia 

Irudi:Pamplona-Caidos-Rodezno-larrazun-01.jpg|Rodezno Kondearen plaza eta Eroritakoen monumentua.
Irudi:Oteiza_Koreanoa.JPG|*Korearra* (1950, Jorge Oteiza).
Irudi:Conde de Rodezno.JPG|Rodezno Kontea plazako plaka elebiduna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vasa Museoa

**Vasa Museoa** (), Suediako Stockholm hiriburuan dagoen itsas-museoa da. XVII. mendeko Vasa gerraontzian oinarriturik dago. Eskandinavia guztiko museo bisitatuena da.

## Historia 
1628an 64 kainoidun *Vasa* gerraontzia urperatu egin zen bere estreinako bidaian. XX mendean ontzia berreraiki zuten. 1961 eta 1988 artean *Wasavarvet* ("Vasa ontziola") eraikinean egon zen baina 1981ean Suediako Gobernuak Museo bat eraikitzea pentsatu zuen eta horretarako lehiaketa bat antolatu zuen. Marianne Dahlbäck eta Göran Månssonek irabazi zuten *Ask* ("kutxa") eraikinarekin. 1990eko ekainaren 15ean ireki zituen ateak. Ordutik 25 milioi bisitari izan dituela estimatzen da.

## Ikustekoa 
Museoak itsasontzia bera inguratzen du baina XVII mendeko itsasontzietako aurkikuntza arkeologikoak ere erakusten ditu. Museoaren kaian beste lau itsasontzi ere badaude:
* Sankt Erik (1915) izotz-haustailea
* Finngrundet (1903) ontzi arina
* Spica (1966) torpedo jaurtitzailea
* Bernhard Ingelsson (1944) erreskate ontzia

## Iruditegia 

Irudi:Vasa Museum interior1.jpg|Vasa itsasontzia eta maketa alboan.
Irudi:The_Warship_Vasa_-_Bow_side.JPG|Vasa itsasontzia.
Irudi:Vasa_Top_Deck.jpg|Vasa itsasontzia.
Irudi:Lightship Finngrundet.jpg|Finngrundet.
Irudi:Bernhard Ingelsson 2010.jpg|Bernhard Ingelsson.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Rye (Ekialdeko Sussex)

**Rye** Ingalaterrako Ekialdeko Sussex konderrian dagoen udalerri bat da. Itsaso irekitik bi miliatara dago, Rother, Tillingham eta Brede ibaien elkargunean.

Irudi:High Street, Rye, East Sussex - geograph.org.uk - 1342630.jpg|Kale Nagusia.
Irudi:MermaidStreet.jpg|Mermaid kalea.
Irudi:Rye Castle, Rye, East Sussex, England-6April2011.jpg|Rye gaztelua.
Irudi:Rye_mill.jpg|Gibbet Mill haize-errota.

## Kanpo estekak
Lampeter

**Lampeter**, galesez **Llanbedr Pont Steffan**, informalki **Llambed**, Galesko Ceredigion konderriko udalerri bat da. 2011ko erroldaren arabera 2.970 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Lampeter-High Street.jpg|Kale nagusia.
Irudi:Uwlsdb.jpg|St. David eraikina, Galesko Unibertsitatea.
Irudi:Soar Chapel - geograph.org.uk - 748360.jpg|Soar kapera.
Irudi:Lampeter-Saint Peter church.jpg|St. Peter eliza.

## Udalerri senidetuak 
*  Saint-Germain-sur-Moine, Frantzia

## Kanpo estekak 
* Udal webgunea
Garth Pier

**Garth Pier**, galesez **Pier y Garth**, Galesko ipar-mendebaldeko Gwynedd konderriko Bangor udalerrian dagoen kai bat da. Menai Strait itsasartean dago, Anglesey uhartearen parean.

1896ko maiatzaren 14an ireki zen. 460 metro luzera izanik Galesko bigarren kairik luzeena da.

Irudi:Bangor Pier (1).jpg|Kaia eta atzealdean Anglesey.
Irudi:Bangor Pier Entrance - geograph.org.uk - 1287045.jpg|Sarrera.
Irudi:BangorPier7143293.jpg|Kaia.
Irudi:Bangor Pier (2).jpg|Kaiaren muturreko etxola.

## Kanpo estekak
Bangorko katedrala

**Bangorko katedrala** Galesko ipar-mendebaldeko Gwynedd konderrian dagoen izen bereko udalerriko katedral katoliko bat da. Bere sotzailea izan zen San Deinioli sagaratua dago.

## Historia 
VI. mendetik aurrera, 525 inguruan, bertan St Deiniol monasterioa ezarri zenetik, kristauen kokalekua izan da. 634 eta 1073 artean hainbat alditan arpilatua eta berreraikia izan zen, ondorioz garai hartako eraikinaren aztarnarik ez da mantendu ahal izan. 1211n Joan Ingalaterrakoaren gurdarosteak Gwynedden barna burututako erasoaren ondorioz katedrala suntsitua izan zen. 1402an Owain Glyndŵr galestar matxinadaren garaian katedrala zimentuetaraino kiskalia izan zen.

1824-1825 artean zaharberritua izan zen.

Irudi:Bangor-05.jpg|Katedrala.
Irudi:BangorCathedral_Nave%26CentralTower.JPG|Nabea eta erdiko dorrea.
Irudi:BangorCathedral_WestTower.JPG|Mendebaldeko dorrea.
Irudi:BangorCathedral_Nave.JPG|Barnealdea.

## Kanpo estekak 
* Bargoko elizbarrutia
Bangorko tren geltokia (Gales)

**Bangorko tren geltokia** Galesko Gwynedd eskualdean dagoen Bangor udalerriko tren geltokia da.

## Kanpo estekak
Pwllheliko tren geltokia

**Pwllheliko tren geltokia** Galesko Gwynedd eskualdean dagoen Pwllheli udalerriko tren geltokia da, Llŷn penintsulan. Cambrian Coast Railway konpainiak ustiatzen du.

## Kanpo estekak
Half Dome

**Half Dome** (literalki "Ganga Erdia") AEBtako Kalifornia estatuan dagoen granitozko haitzar bat da. Yosemite Parke Nazionalean dago. Gailurrak 1.444 metroko garaiera du.

Eskalatzaileen ohiko gunea da, halere, eskalatuz gain oinez igotzeko bereziki egokitutako eskailera batez ere aisa igo daiteke.

1875an George G. Andersonek lehenbiziko aldiz igo zuen.

Irudi:Half_Dome10.jpg|Harkaitzaren irudia.
Irudi:Yosemite_On_Edge.jpg|Gailurra.
Irudi:Half dome cables big.jpg|Igoera.

## Kanpo estekak
Oliver Reed

**Robert Oliver Reed** (Londres, 1938ko otsailaren 13a - Valletta, 1999ko maiatzaren 2a) Ingalaterrako aktorea da. Oso aktore ospetsua izan zen, 1971n britainiar aktoreen artean 5. maitatuena hautatua.

## Filmografia 

* *Hello London* (1958)
* *The Square Peg* (1959)
* ''The Captain's Table* (1959)
* *Upstairs and Downstairs* (1959)
* *Beat Girl* (1959)
* *Life Is a Circus* (1960)
* *The Angry Silence* (1960)
* *The League of Gentlemen* (1960)
* *The Two Faces of Dr. Jekyll* (1960)
* *The Bulldog Breed* (1960)
* *Sword of Sherwood Forest* (1960)
* *His and Hers* (1961)
* *No Love for Johnnie* (1961)
* *The Rebel* (1961)
* *The Curse of the Werewolf* (1961)
* *Pirates of Blood River* (1962)
* *Captain Clegg* (1962)
* Night Creatures (1962)
* *The Scarlet Blade* (1963)
* *Paranoiac* (1963)
* *The Damned* (1963)
* *The System* (1964)
* *The Debussy Film* (1965) (Ken Russell BBC)
* *The Party's Over* (1965)
* *The Brigand of Kandahar* (1965)
* *The Trap* (1966)
* *The Jokers* (1967)
* *The Shuttered Room* (1967)
* *I'll Never Forget What's 'is Name (1967)
* *Oliver!* (1968)
* *The Assassination Bureau* (1969)
* *Hannibal Brooks* (1969)
* *Women in Love* (1969)
* *Take a Girl Like You* (1970)
* *The Lady in the Car with Glasses and a Gun* (1970)
* *The Devils* (1971)
* *The Hunting Party* (1971)
* *Sitting Target* (1972)
* *Z.P.G.* (1972)
* *The Triple Echo* (1972)
* *Blue Blood* (1973)
* *The Three Musketeers* (1973)
* *Revolver* (1973)
* *One Russian Summer* (1973)
* *The Four Musketeers* (1974)
* *And Then There Were None* (1974)
* *Tommy* (1975)
* *Royal Flash* (1975)
* *The Great Scout and Cathouse Thursday* (1976)
* *Burnt Offerings* (1976)
* *The Sell Out* (1976)
* *Crossed Swords* (1977)
* *Ransom* (aka *Assault on Paradise*) (1977)
* *The Class of Miss MacMichael* (1978)
* *Tomorrow Never Comes* (1978)
* *The Big Sleep* (1978)
* *The Brood* (1979)
* *A Touch of the Sun* (1979)
* *Dr. Heckyl and Mr. Hype* (1980)
* *Lion of the Desert* (1981)
* *Condorman* (1981)
* *Venom* (1981)
* *The Sting II* (1983)
* *Fanny Hill* (1983)
* *Two of A Kind* (1983)
* *Spasms* (1983)
* *Clash of Loyalties* (1983)
* *Black Arrow* (1985)
* *Christopher Columbus (miniseries)* (1985)
* *Castaway* (1986)
* *Captive* (1986)
* *Gor* (1987)
* *Wheels of Terror* (aka *The Misfit Brigade*) (1987)
* *Master of Dragonard Hill* (1987)
* *Dragonard* (1987)
* *Blind Justice* (1988)
* *Skeleton Coast* (1988)
* *The Adventures of Baron Munchausen* (1988)
* *The Return of the Musketeers* (1989)
* *A Ghost in Monte Carlo* (1990)
* *Hired to Kill* (1990)
* *Treasure Island* (1990)
* *The Pit and the Pendulum* (1991)
* *Prisoner of Honor* (1991) (telefilm)
* *Severed Ties* (1992)
* *Funny Bones* (1995)
* *The Bruce* (1996)
* *The Incredible Adventures of Marco Polo* (1998)
* *Die Bibel – Jeremia* (1998) (telefilm)
* *Parting Shots* (1999)
* *Gladiator* (2000) (*hilondokoa*)

## Erreferentziak
Lagin-banaketa

Estatistikan, zenbatesle edo estatistiko baten **lagin-banaketa** zenbatesle baten probabilitate-banaketa da, zenbatesleak har ditzakeen balioen edo balio-tarteen probabilitateak zehazten dituena. Funtsezkoak dira inferentzia estatistikoan, bereziki froga estatistikoak ebatzi eta konfiantza-tarteak eratzeko.

## Kanpo estekak
Gazteluma saria

**Gazteluma** literatur sorkuntzarako burtsa bat da, iparraldeko idazle gazteak euskaraz idaztera lehiatzeko asmoz sortua.

Bi urtetarik behin Baionako Elkar liburudendak, Elkar fundazioaren eta Euskal Kultur Erakundeak antolatzen dute.

3.000 euroko dirutza ematen zaio, epaimahaiak hautatuko duen eleberria edo ipuin bildumaren idazleari.

2021ean, EKE-Elkar literatura beka sortu zuten, Gazteluma saria ordezkatzeko.

## Irabazleak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?idazleaLabel ?year ?zerdaLabel WHERE {
  {?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q17537576} UNION {?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q571} .
  ?item wdt:P166/wdt:P279* wd:Q25476516.
  ?item p:P166 ?award_statement .
  ?award_statement ps:P166/wdt:P279* wd:Q25476516.
  ?award_statement pq:P585 ?urtea.
  BIND(year(?urtea) AS ?year)
  OPTIONAL{?item wdt:P50 ?idazlea .}
  OPTIONAL{?item wdt:P31 ?zerda .}
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],eu, fr, es, en". }
}
|columns=label:Izenburua,P50, ?year:Urtea, ?zerdaLabel:Mota
|sort=label
|links=text
|thumb=128
|autolist=fallback
|wdedit=yes
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egoitz Zelaia

**Egoitz Zelaia** (Donibane Lohizune, Lapurdi, 1982ko azaroaren 24a) bertsolaria eta euskal idazlea da.

## Biografia 
Egoitz Zelaiak lehen obra 2016an plazaratu du : *Eta galtzen bagara, zer?* ipuin bilduma.
2016ko Gazteluma saria eskuratu du.

## Bertsolaritza
* Xilaba Bertsulari Xapelketa:
** Finalaurrekoak (5): 2008, 2012, 2014, 2016, 2021

## Lanak 
### Ipuin bilduma 
* *Eta galtzen bagara, zer?* (2016, Elkar). 2016ko Gazteluma saria.

## Ikus, gainera 
* Ipar Euskal Herriko idazleak
* Lapurdiko idazleak

## Kanpo loturak 
*  Egoitz Zelaia Xenpelar bertsolaritzaren datu-basean
Piltdowneko gizakia

[eskuinera|200px|thumb|[John Cookek margotutako irudia 1915ean, Piltdowneko gizakiaren aurkikuntza oroituz.]]
**Piltdowneko gizakia** paleoantropologiaren historiako iruzurrik handiena izan zen, batez ere, berrogeita bost urtez sinetsi izan zelako, 1912tik 1953ra hain zuzen ere.

## Historia 
1912an, Sussexko Piltdown herrian, harrobi bateko langileak hezur arrastoak aurkitu zituen: garezur zati bat, matrailezurra eta hortz solte bat. Arrastoak Charles Dawson arkeologo amateurrari eman zizkioten eta honek, berehala, Londresko Geologia Elkartean aurkeztu zituen Smith Woodward British Museumeko paleontologo ezagunaren babesarekin. *Eoanthropus dawsonii* izena ipini zioten espezie berriari. Berehala hasi zen hezurren jatorriari buruzko eztabaida, hainbat hamarkada luzatuko zena. Prentsak arrastoak giza eboluzioaren katea osatzeko falta zen elementua zirela zabaldu zuen. Komunitate zientifikoak ez zuen ikerketa sakonegirik behar izan teoria hura onartzeko; halakoxe arbaso baten bila zebiltzan, garun handiko eta primate itxurako izaki baten bila.

Eta orduan ere, gero eta zalantza gehiago sortzen hasi zen arrastoen adina eta jatorriaren inguruan. Azkenean, 1953an A. T. Marston odontologoak bere azterketaren emaitzak eman zituen aditzera: matrailezurra eta hortzak orangutan batenak ziren, hortz soltea tximino batena eta garezurra *homo sapiens* batena.

50 urte gezurra agerian utzi zutenetik eta ia mende oso bat “aurkikuntza” ezaguna gertatu zenetik ez da jakin nork eta zergatik burutu zuen iruzurra. Dawson da susmagarri nagusia, baina 1916an septizemiak jota hil zen eta ez zuen inoiz akusazioei erantzuteko aukerarik izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiperion (mitologia)

Greziar mitologian, **Hiperion** (, *Hyperíôn*, «gainean dagoena») titanetako bat da, Uranoren (zerua) eta Gaiaren (lurra) semea. 

Homeroren Iliadan, eguzki jainkoari *Helios Hyperion* zeritzon («eguzkia gorenean»), baina Odisean eta Hesiodoren Teogonian, eguzkiari *Hyperonides* deritzo («Hiperionen semea»). Eta Hesiodok, beste obra batzuetan, Heliosetik aparteko izakitzat zuen Hiperion. Literatura grekoan, Hiperion eta Helios beti bereiz agertzen dira.

Hiperion, askotan, behaketaren jainkotzat hartzen zen; haren arreba Tea, berriz, ikusmenaren jainkosatzat.

Hesiodoren arabera, Hiperion bere arreba Tearekin ezkondu zen, eta hiru seme-alaba izan zituzten: Helios (eguzkia), Selene (ilargia) y Eos (egunsentia).

Hiperionek ez zuen garrantzirik izan kultu grekoan, eta mitologian ere gutxi agertzen da, hamabi titanetako bat dela agertzeaz gainera.

Beste bersio baten arabera, Distiratsuarekin ezkondu eta Eguzki, Ilargi eta Egunsenti egin zituzten. Seme alaba asko izan zituen Reiarekin: jainko Olinpikoak. Horrela deitzen dira, Olinpo-ko mendian bizi direlako. Haien izenak hauek dira: Hestia (Etxebarruko jainkosa), Demetri (amandreen jainkosa), Hera (ezkontideen jainkosa), Infernu (hildakoei bake eta leku lasaia ematen dien jainkoa), Poseidon, eta Zeus.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moderna Museet

**Moderna Museet**, Suediako Arte Moderno eta Garaikidearen museoa da. Stockholm hiriburuan dago, Skeppsholmen uhartean.

## Historia 
1958an ireki zituen ateak eta Pontus Hultén izan zen lehenengo zuzendaria. 2009an bigarren museo bat ireki zuen Malmön, Moderna Museet Malmö.

## Bildumak 
Marcel Duchamp, Louise Bourgeois, Niki de Saint Phalle, Henri Matisse eta Robert Rauschenberg-en lanak daude, baina aipagarrienak Pablo Picasso eta Salvador Dalírenak dira. 1993an Picassoren sei margolanen lapurreta jasan zuen baina hauetako hiru berreskuratu ditu dagoeneko.

Eskulturen parkean nazioarteko eskultore ugariren lanak daude.

## Iruditegia 

Irudi:Sweden. Stockholm. Skeppsholmen 010.JPG|Eraikina.
Irudi:Stockholm Moderna Museet (interior).jpg|Barnealdea.
|Louise Bourgeois artistaren Ama armiarma.
Irudi:Mobil 3 Moderna museet, Stockholm 2006.jpg|Eskultura mugikorra.
Irudi:Niki de Saint Phalle Stockh.jpg|Niki de Saint Phalleren eskultura.
Irudi:Pablo Picasso Frukost i det grona detalj.JPG|Pablo Picassoren *Dejeuner sur l´Herbe*.
Irudi:The Four Elements (Alexander Calder) at Moderna Museet in Stockholm.jpg|Alexander Calderren *Lau elementuak*.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Stockholmgo udaletxea

**Stockholmgo udaletxea** ( edo *Stadshuset*) Stockholmeko udalaren egoitza da. Kungsholmen uhartearen ekialdeko erpinean kokaturik dago.

## Historia 
1907an Stockholmeko udalak eraikin berria altxatzea erabaki zuen. Lehiaketa bat antolatu zen eta Ragnar Östberg izan zen irabazlea. 1911 urtean hasi ziren lanak eta 1923an inauguratu zen, ekainaren 23an, Gustavo I.a Vasa Stockholemra iritsi zeneko laugarren mendeurrenean.

## Iruditegia 

Irudi:Stadshuset vinter 2006.jpg
Irudi:City Hall - Stockholm, Sweden - panoramio - Sergey Ashmarin.jpg
Irudi:1a, Stadshuset 2009k.jpg
Irudi:5a11-Den blå hallen - the blue hall - Stockholm city hall.JPG
Irudi:Courtyard of Stockholm City Hall - Stadshuset innergården - Holmstad 2015.JPG

## Kanpo estekak
Redwood parke nazionala

**Redwoodeko parke nazional eta estatalak** () Kaliforniako iparraldeko kostaldean daude. Redwood parke nazional 1968an martxan jarri zen eta lau parkez osaturik dago: Redwoodekin batera, Ipar Itsasaldeko parke nazionala, Jedediah Smith parke nazionala eta Pirairie Creek parke nazionala.

Lau parkeen artean 540 km2 lur-azalera estaltzen dute. Kaliforniako Del Norte konderrian eta Humboldt konderrian daude lau parke hauek. Lau parkeek batera babesten dute antzinako %45 sekuoia luzea (*sequoia sempervirens*). 157,75 km2 estaltzen dituzte.

Sekuoia zuhaitz hauek munduko altuenak dira. Zuhaitz mota hau munduko espezie handienetako bat da. Parke hauek ez dituzte sekuoiak bakarrik babesten, inguruko fauna eta flora indigena ere babesten dute.

1850ean basoak Kalifornia kostaldeko 8.100 km2 estaltzen zituen. Iparraldeko Amerikan amerindiarrak bizi ziren Europatik joandakoek kolonizatu baino lehenago. Europarrak Amerikara joan ziren egurra, metalak, larruak-eta ustiatzera.

Joandako gehienek ez zuten urrerik aurkitu eta horregatik moztu zituzten zuhaitzak. San Francisco eta kostaldeko iparraldean zeuden beste herrialdeen aurrerapenerako. Baina arbola gehiegi moztu zituztelako, hasi ziren zuhaitz hauek berriro landatzen, zuhaitzaren kontserbazioa lortzeko.

1918 urtean hasi ziren lan egiten “Save-the-Redwoods League” taldekoek, basoen biziraupenarekin kezkaturik.

## Klima 
## Ikus, baita 
* Hyperion (zuhaitza)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silogismo

Logikan, **silogismoa** bi premisa eta konklusio bat dituen argudio deduktiboa da. Aristoteles (K.a. 384- K.a. 322) izan zen silogismoak sakon aztertu eta sistematizatu zituen lehena. Bi silogismo mota bereizi zituen: perfektuak (begi bistakoak izateagatik frogapenik behar ez dutenak) eta inperfektuak (perfektu bilakatuz frogatu behar direnak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrazoibide deduktibo

**Arrazoibide deduktiboa** edo besterik gabe **dedukzioa** baieztapen baten frogapena edo horren aldeko argudioa da, premisa batzuetatik konklusio batera helduz, logikaren arauetan oinarrituta. Aristotelesek silogismoetan oinarritu zen bereziki argudio deduktiboak emateko.

Arrazoibide deduktiboa, arrazoibide mota bat da, non hasieran tesi bat azaltzen den, ondoren argumentuekin garatzeko.

## Kanpo estekak
Oreochromis pangani

***Oreochromis pangani*** *Oreochromis* generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.

Bi azpiespezie ditu:
* *Oreochromis pangani girigan* (Lowe), 1955
* *Oreochromis pangani pangani* (Lowe), 1955

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* FihsBase.org

## Ikus, gainera 
* *Oreochromis*
* Cichlidae
Antxon Mendizabal

**Antxon Mendizabal Etxabe ‘Tonino’** (Arrasate, Gipuzkoa, 1946 &ndash; Bilbo, Bizkaia, 2016ko apirilaren 11) EHUko irakasle eta militantea izan zen. Kooperatibismoa, autogestioa eta desazkundea ardatz izan zituen.

## Biografia 
1946an jaio zen Arrasaten, eta han San Viator ikastetxean eta Eskola Politeknikoan ikasi zuen. 1963an ETAn sartu zen, herriko gazte talde batekin batera.

Elgoibarren beste kide batekin goi-tentsioko kable batean ikurrina bat jartzen ari zela, laguna atxilotu eta berak ihes egin zuen. Horren ondorioz, azkenean epailearen aurrean aurkeztu eta denbora laburrez kartzelan izan zen. 1968an ihes egin zuen Ipar Euskal Herrira, gero Parisera eta azkenik Lovainara (Belgika), non ekonomia ikasketak egin zituen.
* *Ekonomia sozialaren erronkak kapitalismo globalean* Udako Euskal Unibertsitatea 2004 ISBN 84-8438-049-1

## Erreferentziak
Les Garçons et Guillaume, à table !

***Les Garçons et Guillaume, à table !*** 2013ko Guillaume Gallienne frantziar zinema zuzendariaren umorezko filma da.

## Argumentua 
Guillaume goi mailako emakume baten semea du. Ama mirestu arren, honek neskato baten moduan hartzen du. Guillaume bere anaien kontrakoa da: hauek kirolak dituzte gustukoak eta Guillaume mutil sentibera da.

## Aktoreak 
* Guillaume Gallienne: Guillaume / Maman
* André Marcon: aita
* Françoise Fabian: Babou
* Nanou Garcia: Paqui
* Diane Kruger: Ingeborg
* Reda Kateb: Karim
* Götz Otto: Raymund
* Brigitte Catillon: Amerikako izeko
* Carole Brenner: izeko poliglota
* Charlie Anson: Jeremy
* Hervé Pierre: psikiatra militarra
* Nicolas Wanczycki: psikiatra zibila
* Paula Brunet-Sancho: Maria
* Yvon Back: hipika irakaslea
* Karina Marimon: Pilar
* Yves Jacques: psikoanalista

## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Fatima (filma)

***Fatima*** 2015eko Philippe Faucon frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Fatima 30 urte inguruko magrebtar etorkina da, Frantziara senarrarekin batera ailegatu zena. Urte batzuk pasa ondoren, banatu eta bi seme-alaba ditu baina oztopo handi bat du: hizkuntza. Hori dela eta, frantsesa ikasteari ekiten dio.

## Aktoreak 
* Soria Zeroual : Fatima
* Zita Hanrot : Nesrine
* Kenza Noah Aïche : Souad
* Chawki Amari : aita
* Dalila Bencherif : Leila
* Edith Saulnier : Séverine

## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Ramstein

**Ramstein** edo **Rammstein** izan daiteke:

Alemanian:
* Ramstein-Miesenbach, alemaniar udalerria
* Ramstein aire-basea, udalerrian dagoen aire-basea
* Rammstein, alemaniar metal taldea

Frantzian:
* Ramsteingo gaztelua, Moselleko gaztelua
* Ramsteingo gaztelua (Bas-Rhin), Bas-Rhingo gaztelua

Besteak:
* 110393 Rammstein, asteroidea
Tyto

***Tyto*** Tytonidae familiako hegazti generoa da, ia mundu osotik hedatuta dagoena.

## Espezieak 
* *Tyto tenebricosa* (Gould, 1845)
* *Tyto multipunctata* (Mathews, 1912)
* *Tyto inexspectata* (Schlegel, 1879)
* *Tyto nigrobrunnea* Neumann, 1939
* *Tyto sororcula* (P. L. Sclater, 1883)
* *Tyto manusi* Rothschild & Hartert, 1914
* *Tyto aurantia* (Salvadori, 1881)
* *Tyto novaehollandiae* (Stephens, 1826)
* *Tyto rosenbergii* (Schlegel, 1866)
* *Tyto soumagnei* (A. Grandidier, 1878)
* *Tyto alba* (hontz zuria) (Scopoli, 1769)
* *Tyto delicatula* Gould, 1837
* *Tyto deroepstorffi* (Hume, 1875)
* *Tyto glaucops* (Kaup, 1852)
* *Tyto capensis* (A. Smith, 1834)
* *Tyto longimembris* (Jerdon, 1839)

### Iraungitako espezieak 
* *Tyto sanctialbani* (Lydekker, 1893)
* *Tyto robusta* Ballmann, 1973
* *Tyto gigantea* Ballmann, 1973
* *Tyto balearica* Mourer-Chauviré, Alcover, Moyà eta Pons, 1980
* *Tyto mourerchauvireae* Pavia, 2004
* *Tyto jinniushanensis* Hou, 1993
* *Tyto pollens* Wetmore 1937
* *Tyto ostologa* Wetmore, 1922
* *Tyto riveroi* Arredondo, 1972
* *Tyto noeli* Arredondo, 1972
* *Tyto neddi* Steadman e Hilgartner, 1999
* *Tyto cavatica* Wetmore, 1920
* *Tyto letocarti* Balouet e Olson, 1989

## Kanpo estekak
Udaletxe Zaharra (Donostia)

**Udaletxe Zaharra** Gipuzkoako Donostia hiriburuko Udalaren antzinako egoitza izan zen. Gaur egun **Donostiako Udal Liburutegia**ren egoitzetako bat da.

## Kokalekua 
Hiriaren Parte Zaharrean dago, Konstituzio plazan.

Irudi:Plaza de la Constitución. San Sebastián.jpg|Udaletxe Zaharraren eta Konstituzio plazaren ikuspegi orokorra.

## Historia 
thumb|Ikurrina Donostiako Udaletxe Zaharrean, 1977ko San Sebastian egunaren bezperan, legezko bihurtzear zela
1813ko Donostiako sutearen ondoren hutsik gelditutako solairuan eta aurretik bertan zegoen eraikin barrokoaren hutsunea bete asmoz, 1819an Hércules Torelli Silvestre Pérez ingeniari militarrak Donostiako Udalaren eraikina proiektatu zuen, baina hura hil ondoren, 1832an Ugartemendia arkitektoak amaitu zuen. Eraikin hark bere barnean batza-aretoa, kontsulatua eta alondegia zituen.

1897an Udalak inguruko etxebizitza batzuk alokairuan hartu zituen, ondorioz udaletxearen lehenbiziko solairuko alboetatik etxebizitza horietara zihoazen burdinezko balkoidun arkupeak eraiki ziren.

1945an Udala gaur egungo Donostiako udaletxera lekualdatzean, 1951an eraikin honetan Udal Liburutegia ezarri zen.

## Eraikina 
Estilo klasizistan oinarritutako eraikina da, azpialdean erdi puntuko bost arkuz osatutako arkupea du, arku bakoitzak argi bana du.

## Donostiako Danborrada 
Urtero, urtarrilaren 19eko gauerdiero, hiriko banderaren igoera ekitaldia burutu eta Donostiako Danborradari ekiten zaio.

## Ikus gainera 
* Donostiako Udal Liburutegien Sarea
* Donostiako udaletxea

## Kanpo estekak 
* Donostiako Udaletxe Zaharra. Argazkia eta informazioa. Flickr.com
Ultraismo

[thumb|[Jorge Luis Borges gaztea zenean.]]**Ultraismoa** XX. mendearen hasierako gaztelaniazko idazleek sortutako literatura-mugimendua izan zen, bereziki olerkigintzan zentratua, erretorika eta sentimentalismoa baztertu egiten zituena. Horren ordezkari nabarmena Jorge Luis Borges izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pipita (argipena)

**Pipita** hitzak adiera zenbait ditu:
* **pipita** edo hazia, bereziki fruitu eta barazki batzuena;
* pipita, oilo eta antzekoen gaixotasun bat;
* pipita, urre eta beste metalen zati garbi txikia.
The Scotsman

**The Scotsman** (euskaraz *Eskoziarra*) Eskoziako Edinburgh hiriburuan argitarartzen den egunkari bat da. Ia mende batez gaur egun The Scotsman hotela dagoen eraikinean egoitza izan zuen.

## Historia 
1817ko urtarrilaren 25an William Ritchie abokatuak eta Charles Maclaren argitaratzaileak sortu zuten, “inpartziala, irmoa eta independentea” izateko leloarekin.

2005an Johnson Press argitaratzaile enpresak 160 libren truk erosi zuen.

[300px|erdian|thumb|[The Scotsman hotela, 1902-2011 artean egunkariaren egoitza izana.]]

## Argitaratzaileak 
:1817: William Ritchie
:1817: Charles Maclaren
:1818: John Ramsay McCulloch
:1843: John Hill Burton
:1846: Alexander Russel
:1876: Robert Wallace
:1880: Charles Alfred Cooper
:1924: George A. Waters
:1944: James Murray Watson
:1955: John Buchanan
:1956: Alastair Dunnett
:1972: Eric MacKay
:1985: Chris Baur
:1988: Magnus Linklater
:1994: Andrew Jaspan
:1995: James Seaton
:1997: Martin Clarke
:1998: Alan Ruddock
:2000: Tim Luckhurst
:2000: Rebecca Hardy
:2001: Iain Martin
:2004: John McGurk
:2006: Mike Gilson
:2009: John McLellan
:2012: Ian Stewart

## Kanpo estekak 
* *The Scotsman* egunkariaren webgunea
Tyto multipunctata

***Tyto multipunctata*** *Tyto* generoko animalia da. Hegaztien barruko Tytonidae familian sailkatua dago.

Lehen, Australiako ipar-ekialdeko eskualde hezeko endemismo hau eta *tyto tenebricosa* espezie berean sailkatzen zituzten, baina egun badakigu bi espezie direla.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* World Bird Names

## Ikus, gainera 
* Tyto
* Tytonidae
Tyto balearica

***Tyto balearica*** *Tyto* generoko animalia izan zen. Hegaztien barruko Tytonidae familian sailkatua dago. Hiru kilo eta 150 zentimetroko hego-zabalera zituen.

Lehen Gimnesiar uharteetako (Mallorca eta Menorca) endemismotzat hartzen zuten zuten baina Iberiar penintsulan, Okzitanian, Korsikan eta Italian ere bere aztarnak topatu dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* World Bird Names

## Ikus, gainera 
* Tyto
* Tytonidae
Tyto gigantea

***Tyto gigantea*** *Tyto* generoko animalia izan zen. Hegaztien barruko Tytonidae familian sailkatua dago. 70–85 zentimetroko hego-zabalera zituen.

Garganon, egungo Italian, bizi zen Miozenoren amaieran eta Pliozenoren hasieran. Orduko Gargano, itsas maila altuagoa zenez, uharte bat izan zen. Uhartean ere bizi zen *Tyto robusta* espezieak ordezkatua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* World Bird Names

## Ikus, gainera 
* Tyto
* Tytonidae
Gargano

**Gargano** Foggiako probintzian, Apulian, dagoen eskualde historiko eta geografikoa da, Adriatikoaren ondoan dagoen mendizerra batek osatuta. Lekurik altuena Monte Calvo (1065 m.) da. Bertan dago Monte Sant'Angeloko santutegia.

Eskualdeak 1.200 km2 inguru ditu eta, gehiena, 1991n sorturiko Garganoko Parke Nazionalaren barnean dago.

Penintsulako gehiena, *Foresta Umbra* izeneko antzinako baso batek estaltzen du, haritzez eta pagoz beterik. Duela 12 eta 4 miloi urte artean, itsas maila altuagoa zenez, uharte bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oreochromis

***Oreochromis*** Cichlidae familiako arrain pertziformeen genero bat da, Afrikan eta Ekialde Ertainean jatorria duena.

## Espezieak 
* *Oreochromis amphimelas*
* *Oreochromis andersonii*
* *Oreochromis angolensis*
* *Oreochromis aureus*
* *Oreochromis chungruruensis*
* *Oreochromis esculentus*
* *Oreochromis hunteri*
* *Oreochromis ismailiaensis*
* *Oreochromis jipe*
* *Oreochromis karomo*
* *Oreochromis karongae*
* *Oreochromis korogwe*
* *Oreochromis lepidurus*
* *Oreochromis leucostictus*
* *Oreochromis lidole*
* *Oreochromis macrochir*
* *Oreochromis malagarasi*
* *Oreochromis mortimeri*
* *Oreochromis mossambicus*
* *Oreochromis mweruensis*
* *Oreochromis niloticus*
* *Oreochromis pangani*
* *Oreochromis placidus*
* *Oreochromis rukwaensis*
* *Oreochromis saka*
* *Oreochromis salinicola*
* *Oreochromis schwebischi*
* *Oreochromis shiranus*
* *Oreochromis spilurus*
* *Oreochromis squamipinnis*
* *Oreochromis tanganicae*
* *Oreochromis upembae*
* *Oreochromis urolepis*
* *Oreochromis variabilis*

## Kanpo estekak
Edinburgheko Errege Behatokia

**Edinburgheko Errege Behatokia** Eskoziako Edinburgh hirian dagoen behatoki astronomiko bat da. 146 metroko garaieran dago, Blackford Hill muinoan.

## Historia 
1811an Edinburgheko Astronomia Elkartearen sortzaileak ziren hiritar talde batek, John Playfair eskoziar zientzialaria buru zutelarik, Calton Hill izeneko muinoan behatoki astronomi bat ezartzeko proiektuari ekin zioten.

1822an Jurgi IV.a Erresuma Batukoak eskoziar hiriburura burututako bisitaren ondoren "Jurgi Erregearen Behatokia" izena jaso zuen. 1834an Britainiar Gobernuaren diru laguntzaz behatokia eraikitzeaz amaitu zen. Henderson Thomas lehenbiziko Eskoziako Errege Astronomilaria izendatua izan zen. Behatoki honetako lehenengo gailu garrantzitsuena 6,4 hazbete (16 cm) eta 3.5 hazbete (9 cm) neurriko teleskopio bat izan zen.

1852an bigarren Eskoziako Errege Astronomilaria izan zen Charles Piazzi Smythek behatoki astronomiak garaiera handiko mendi eta gailurretan ezartzea otu zitzaion, handik 100 urtera mundu osora hedatu eta burutu ohi den jarduera.

1896an behatokia gaur egungo kokalekura lekualdatu zen.

## Eraikina 
Bere liburutegian 1888ko astronomiari buruzko idazlan eta liburuez osatutako Crawford bilduma dago.

Behatokia bera egoteaz gain, astronomia ikerkuntza eta unibertsitate irakaspenerako instalakuntzak ere badaude, bai eta gailu astronomikoen diseinua , proiektuen kudeaketa, teleskopio eta behatoki astronomikoen proiketu eta diseinurako kudeaketa, eta astronomia irakasle eta zientzia-dibulgatzaileen heziketarako ikasgelak ere.

## Iruditegia 

Fitxategi:Edinburgh_observatory.jpg|Kobrezko gangadun ekialdeko dorrea
Fitxategi:Royal Observatory Edinburgh East Tower 2010.jpg|Dorrea kobrezko ganga aldatu ondoren
Fitxategi:Royal Observatory, Edinburgh.jpg|Behatokiaren multzoa

## Kanpo estekak 
* Edinburgheko Errege Behatokiaren webgunea
Julia Pastrana

**Julia Pastrana** (Sinaloa, Mexiko, 1834 &ndash; Mosku, Errusia, 1860ko martxoaren 25a) Europan jasaten zuen hipertrikosia erakusten ibili zen emakume mexikarra izan zen.

## Biografia 
1834an, Sinaloan (Mexiko) Julia Pastrana izenez ezaguna zen emakumea jaio zen, sustrai biltzailea zen indiar tribu batean. Hipertrikosia zuen, hots, gorputz guztia ile beltzez estalita zuen. Gainera bi hortz ilara zituen eta helduaroan 137 zentimetro neurtzera baino ez zen iritsi. Medikuen bisita lehen aldiz jaso zuenean diagnostikoa bestelakoa izan zen: gizaki baten eta gorila baten arteko harreman antinaturalaren fruitu omen zen.

Horrelako pertsonek zirkuan arrakasta handia zuten garaian, norbaitek negozioaren usainari jarraituz alaba «erosi» zion Juliaren amari. 20 urterekin zirkuko «fenomeno» moduan hasi zen lanean Mexikon bertan, baina berehalako arrakastak AEBetara eraman zuen; «Hibrido harrigarria» moduan aurkeztu zuten.

Theodore Lent artisten enpresariak berehala ikusi zuen gazteak aukera komertzial handiak eskaintzen zituela eta urte hartan bertan, 1854an berarekin ezkondu zen. Erakustaldiak eskaintzeaz gain, bere etxean tertuliak antolatzen hasi zen emaztea gai hartuta. Dantzan eta kantatzen irakatsi zion. Baina Juliak, bere aldetik, hiru hizkuntzatan idazten eta irakurtzen ikasi zuen. Irakurtzea gustatzen zitzaiola zioen, baina hain justu, ikuskizunetan erabateko analfabetoa bailitzan aurkezten zuten.

Europan ere bira egin zuten ikuskizun berri batekin: «Munduko emakume itsusienak». Akrobaziak egiten zituen zaldi baten gainean, eta dantzan eta kantuan Lola Montes imitatzen zuen. 1860an haur bat izan zuen, baina, erditzea konplikatuta, egun gutxira hil ziren ama-semeak.

### Heriotza ondoren 
Lenten anbizioak, ordea, ez zuen mugarik. Izan ere, emaztearen agonia ikusteko sarrerak saldu zituen. Hil eta gero, bi gorpuak momifikatzeko agindua eman zion Sukolov doktoreari eta momiak Moskuko Unibertsitateari saldu zizkion. Baina handik gutxira unibertsitateak momiak erakutsita negozioa egiten zuela jakin zuen eta, Juliaren pagotxa heriotzak eten ez zuela ikusita, gorpuak erreklamatu zituen. Plataforma baten gainean erakusten zituen, Julia dantzari errusiar bat bezala jantzita eta haur txikia marinel jantzia zeramala.

1864an Lent berriro ezkondu zen. Hau ere emakume bizarduna zen eta Pastranaren ahizpa ezkutua bailitzan promozionatu zuen. Baina gutxi falta zitzaion enpresariari burua galtzeko eta eroetxean hil zen, bere emazteei esker irabazitako dirua errekara bota ondoren. Emazte berriak bizarra moztu, mundu hura utzi eta senarrak utzitako momiak saldu zituen.

Julia eta semearen arrastoak batetik bestera ibili ziren 1976an Osloko almazen batetik lapurtu zituzten arte. Juliari jantzia kendu eta beso bat moztu zioten. Semearen momia bide bazter batean agertu zen, arratoiek erdi janda. Gorpuak aztertu eta berehala ikusi zuten hain ederki kontserbatzea ez zela miraria izan; gorpuak ez zituzten ohi bezala baltsamatu, disekatu egin zituzten, animaliak bezala.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakume bizardunak

## Kanpo estekak
Phodilus

***Phodilus*** Tytonidae familiako hegazti estrigiformeen genero bat da. Barnean hiru espezie besterik ez ditu: *Phodilus badius*, *Phodilus assimilis* eta *Phodilus prigoginei* hurrenez hurren.

*P. prigoginei* ez da guztiz ezaguna eta hasieran *P. badius* espeziearen azpiespezietzat hartu zuten; egun, berriz, badaude *Tyto* generoan sailkatzearen aldeko adituak eta baita genero monotipiko berriaren aldekoak direnak ere.

Samar uhartean espezimen iraungitu bat topatu zuten. Litekeena da laugarren espezie batekoa izatea baina galdurik dagoenez ezin da argitu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blackford Hill

**Blackford Hill** Eskoziako Edinburgh hiriburuan hegoaldean dagoen muino bat da.

Izen bereko Blackford eremuan dago, Morningside barrutia eta Braid Hills eremuaren artean. Hermitage of Braid eremuarekin batera 60.3 hektareatako lursail multzoa osatzen dute.

Edinburgheko Errege Behatokia muinoaren gailurretok hurbil dago.

[thumb|400px|erdian|[Edinburgheko Errege Behatokia muinoaren gailurretik ikusia.]]

## Ikus gainera 
* Edinburgheko Errege Behatokia

## Kanpo estekak
George Street (Edinburgh)

**George Street** Eskoziako Edinburgh hiriburuko kale bat da.

Edinburgheko Hiri Berrian dago, Princes Street kalearen iparraldean eta Queen Street kalearen hegoaldean.

thumb|erdian|400px| George Street kalearen ekialdeko ikuspegia William Pitten estatuatik ikusita.

## Kanpo estekak
Equus scotti

***Equus scotti***, edo **Scott zaldia** egun desagertutako ekido bat izan zen, Pleistozenoan zehar Ipar Ameriketan hedaturik egon zena. Seguruen Pleistozenoaren hasieran bertan larretzen ziren zebren antzeko ekidoetatik eboluzionatu zuen.

## Etimologia 
thumb|280 px|ezkerrera|Equus scottiren berreraiketa
Bere latin izena espeziearen aurkitzailea izan zen William Berryman Scott paleontologoaren ohorez jarri zen. Espeziearen beste sinonimoa latinez **Equus bautistensis** da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anders Jonas Ångström

**Anders Jonas Angstrom** (Lödgö, Suedia, 1814ko abuztuaren 13a - Uppsala, Suedia, 1874ko ekainaren 21a), suediar fisikari eta astronomo ospetsu bat izan zen.

## Biografia 
Angstrom 1814ko abuztuaren 13an jaio zen Lödgön, Suedian eta Uppsalako Unibertsitatean ikasi zuen. Bertan, 1839an fisika irakaslea bihurtu zen. 1842an Stockholmgo Behatokira joan zen non astronomian gehiago praktikatzeko aukera izan zuen.

Magnetismoan interesa agertzen hasten da eta intentsitatearen behaketa asko egin eta Suediako hainbat lekutako lurraren eremu magnetikoa egiten ditu. Arduratu zen, nahiz eta aipaturiko lana bere heriotza baino lehen amaitzera ez heldu, "Eugénie" bere bitarteko 1851 eta 1853 munduren inguruko bidaiako fragata suediarrak lortutako eremu magnetikoaren gaineko datuak analizatzeko Suediako Zientzietako Akademia Erreala....

Angstrom, 1867an, lehena izan zen aurora borealen mamua aztertzean, eta antzeman zuen eta lerro distiratsua hori-berdexka eskualdeko karakteristikak neurtu zuen, nahiz eta erratu bide hori bera, batzuetan bere izenarekin ezagututa, zodiakoko argietan ere ikusiko litzatekeela. 1874ko ekainaren 21ean Upsalan hil zen.

Bere semea Knut Ångström, ezaguna izan zen eguzki-erradiazioan, Eguzkitatiko bero erradiazioan eta lurreko atmosferatik bere xurgatzean Upsalako Unibertsitateko bere lanagatik. Ikerketa honetarako hainbat metodo eta tresna delikatuak garatu zituen, konpentsazio elektrikoagatik bere pirometroa, 1893an asmatuta, eta mamu infragorriaren irudikapen fotografikoa 1895ean lortzeko aparatu bat sartuz.