Urtarrilaren 1

**Urtarrilen 1**a gregoriotar egutegiaren urteko lehen eguna da (Urtats edo Urteberria). 364 egun falta dira urtea amaitzeko, 365 egun bisurteetan.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1904 &ndash; Bizkaiko meatzarien greba amaitu zen langileen garaipenarekin.
* 1965 &ndash; Bertsolari Txapelketa Nagusian Uztapidek txapela eraman zuen.
* 1993 &ndash; Amikuzeko herri elkargoa sortu zuten.
* 1994 &ndash; Bidaxuneko herri elkargoa sortu zuten.
* 1995 &ndash; Hazparneko herri elkargoa sortu zuten.
* 2000 &ndash; Zuberoako herri elkargoa sortu zen.
* 2006 &ndash; Hego Euskal Herrian tabakoaren aurkako legea indarrean jarri zen.
* 2012 &ndash; Kutxabank sortu zuten, Bilbao Bizkaia Kutxak, Gipuzkoako KUTXAk eta Arabako VITAL Kutxak osatuko euskal banku berria.
* 2017 &ndash; Euskal Hirigune Elkargoa, Ipar Euskal Herriaren egituraketa administratibo bateratua lortzeko eratutako erakundea sortu zen.

### Mundua 
* 630 &ndash; Mahoma profeta Mekara doa bere armadarekin eta odolik isuri gabe harrapatzen du.
* 1804 &ndash; Haiti: Jean-Jacques Dessalinesek Frantziaren menpe zegoen Haitiren independentzia aldarrikatu zuen.
* 1823 &ndash; Argentina: *El Argos de Buenos Aires* egunkariaren lehen zenbakia argitaratu zuten.
* 1863 &ndash; Estatu Batuak: Abraham Lincoln presidenteak, esklabutzaren abolizioa aldarrikatu zuen.
* 1872 &ndash; Argentinar gautxo talde batek, «Hil itzazue euskaldunak eta gringoak» oihukatuz, 36 etorkin hil zituen, Argentinako historiaren erritu sarraskirik handiena gauzatuz.
* 1919 &ndash; Alemania: Alemaniako Alderdi Komunista sortzen da, Rosa Luxemburg, Karl Liebknecht eta Wilhelm Piecken eskutik.
* 1956 &ndash; Sudan: Britainia Handitik independizatu zen.
* 1959 &ndash; Kuba: Fulgencio Batista diktadoreak Kubatik ihes egiten du Fidel Castroren erasoaren ondoren.
* 1960 &ndash;
** Kuba: Gobernuak *United Fruit Co.* nazionalizatzen du.
** Benin eta Kamerunek independentzia lortu zuten Frantziatik.
* 1962 &ndash; Samoa: Zeelanda Berritik independizatu zen.
* 1964 &ndash; Rhodesia eta Nyasaland: Hiru estatutan zatitu zen: Malawi eta Zambia (errepublika independenteak) eta Rhodesia (Britainia Handiak kontrolatutakoa).
* 1973 &ndash; Europar Batasuna: Danimarka, Erresuma Batua eta Irlandako Errepublika Europar Batasunan sartu ziren.
* 1975 &ndash; Mundua: Nazioarteko Emakumearen urtea hasten da.
* 1981 &ndash; Europar Batasuna: Grezia Europar Batasunan sartu zen.
* 1984 &ndash; Brunei: Britainia Handitik independizatu zen.
* 1986 &ndash;
** Aruba: Curaçaotik independizatu zen, hala ere Herbehereekin asoziazio askean jarraitzen du.
** Europar Batasuna: Espainia eta Portugal Europar Batasunan sartu ziren.
* 1993 &ndash; Václav Havel idazle eta politikaria bigarren aldiz Txekiar Errepublikako presidentea izendatua izan zen.
* 1994 &ndash; Mexiko: Askapen Nazionalerako Armada Zapatistak 12 eguneko gatazka armatuari hasiera eman zion Chiapasen Zapatisten Altxamendua deiturikoan.
* 1999 &ndash; Eurogunea: Euroa 11 herrialdetako txanpon ofiziala bihurtu zen (Austria, Belgika, Herbehereak, Luxenburgo, Italia, Irlandako Errepublika, Finlandia, Alemania, Frantzia, Espainia eta Portugal, nahiz eta oraindik billete eta txanponik ez kaleratu.
* 2002 &ndash;
** Eurogunea: Euroa erabiltzen hasi ziren 12 herrialdetan (aurrekoak gehi Grezia).
** Txina, Munduko Merkataritza Erakundean sartu zen.
* 2006 &ndash; Espainian tabakoaren aurkako legea indarrean jarri zen.
* 2007 &ndash;
** Errumania eta Bulgaria Europar Batasunean sartu ziren, eta Irlandako gaelera Batasuneko hizkuntza ofiziala bihurtu zen. Eslovenian euroa erabiltzen hasi ziren. Alemaniak Europako Batasuneko lehendakaritza hartu zuen, Angela Merkelen zuzendaritzapean.
** Ban Ki-moon Nazio Batuen Erakundeko idazkari orokor bihurtu zen, Kofi Annanen lekua hartuz.
** Somalian Etiopia eta Somaliako Trantsizio Gobernuak Jilil eta Kismayo okupatu zituzten, Islamisten Batasuneko kideek Keniara ihes egin zuten.
* 2008 &ndash;
** Kenia: Mwai Kibaki presidenteak hauteskundeak berriz irabazi zituela jakinarazi ostean, hamarna hildako egon ziren hauteskunde iruzurra salatzeko istiluetan.
** Malta eta Zipre estatu europarrek euroa txanpon ofiziala bezala hartu zuten.
* 2009 &ndash;
** Thailandia: 60 pertsonatik gora hil ziren Bangkokeko diskoteka batean egondako sutean.
** Txekiar Errepublikak Europar Batasuneko Kontseiluaren presidentetza hartu zuen Frantziarengandik.
** Eslovakiak euroa hartu zuen txanpon ofizialtzat.
** Konstituzio berria ezarri zen Falkland Uharteetan.
* 2010 &ndash; 75 pertsona hil ziren Al Kaidak Pakistanen egindako atentatuan.
* 2017 &ndash; Istanbulgo dantzaleku baten aurkako atentatuan gutxienez 39 hildako eta 69 hildako izan ziren.
* 2023 &ndash; Kroaziak euroa hartu zuen txanpon ofizialtzat.
* 2024 &ndash; Japoniako itsasoan lurrikara, 7,5eko Mwrekin, 57 hildako eta tsunami bat eragin zituen.
* 2026 &ndash;
** Bulgariak euroa hartu zuen txanpon ofizialtzat.
** Sutea Cras Montanan.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 1919 &ndash; Iruñean fraile kaputxinoek *Zeruko Argia*ren lehen zenbakia argitaratu zuten. Ordutik bizirik dagoen euskarazko proiektu bakarra da.
* 1937 &ndash; Euskarazko historiako lehen egunkaria argitaratzen hasi ziren: *Eguna*. 
* 1965eko Bertsolari Txapelketa Nagusiaren finala Manuel Olaizola *Uztapide*k irabazi zuen. Bere bigarren txapela izan zen.
* 1983 &ndash; France Bleu Pays Basque irratia sortu zuten.
* 1993 &ndash; Amikuzeko herri elkargoa sortu zuten.
* 1994 &ndash; Bidaxuneko herri elkargoa sortu zuten.
* 1995 &ndash; Hazparneko herri elkargoa sortu zuten.
* 2000 &ndash; Zuberoako herri elkargoa sortu zen.

### Mundua 
* 1903 &ndash; ABC espainiar egunkaria sortu zuten.
* 1944 &ndash; Sobietar Batasuneko Ereserkia ofizialki onartua izan zen.
* 1948 &ndash; *Secret Beyond the Door...* ("Sekretua Ate Atzean...") filma estreinatu zen, Fritz Langek zuzendu eta Joan Bennett, Michael Redgrave eta Anne Revere aktoreek antzeztu zuten.
* 1981 &ndash; *Scanners* ("Eskanerrak") filma estreinatu zen, David Cronenbergek zuzendu eta Jennifer O'Neill, Stephen Lack, Patrick McGoohan, Lawrence Dane eta Michael Ironside aktoreek antzeztu zuten.
* 1995 &ndash; The History Channel telebista katea lehenbizikoz aireratu zen.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1865 &ndash; Txile, sistema metriko hamartarra hartzen du.
* 1873ko urtarrilaren 1ean, Japoniak orduarte txinatar egutegian oinarritutako Japoniar egutegi tradizionala alboratu eta gregoriotar egutegia bereganatu zuen.
* 1880 &ndash; Panamako kanalaren lanak hasten dira.
* 2004 &ndash; NASAren Spirit sunda, Martitzen lurreratu zen.

## Kirolak 
### Euskal Herria 
* 1931 &ndash; Euskadi-Catalunya selekzio arteko partida jokatu zen San Mamesen. Emaitza 3-2 izan zen, euskal herritarren alde.

### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1792 &ndash; José Manuel Collado, gipuzkoar politikaria (h. 1864).
* 1813 &ndash; Jose Manuel Agirre Miramon, gipuzkoar legelari eta politikaria (h. 1887).
* 1864 &ndash; 
* 1884 &ndash; Manuel Egileor, bizkaitar politikari abertzalea eta jeltzalea (h. 1970).
* 1892 &ndash; Pedro José Galíndez, *Peru Galindez*, euskal kirolari eta abokatua (h. 1971).
* 1902 &ndash; Martxelina Lopetegi, gipuzkoar bertsolaria. (h. 1930)
** Manuel Prats, *Patxuko*, bizkaitar futbolari eta entrenatzailea (h. 1976).
** Manuel Ziarsolo, *Abeletxe*, bilbotar idazlea (h. 1987).
* 1905 &ndash; Manuel Turrillas, nafar musikagilea eta konposatzailea (h. 1997).
* 1916 &ndash; Amparo Bilbao Legorburu, bizkaitar piano-jotzailea (h.2006)
* 1917 &ndash; Pepito Iantzi, nafar abeslari eta akordeoi-jotzailea (h. 1985).
* 1920 &ndash; Frantxiska Iragorri, gipuzkoar ekintzailea eta abertzalea (h. 2019).
* 1922 &ndash; Paulo Garaialde, Triple Ak eraildako gipuzkoar taxilaria (h. 1982).
* 1930 &ndash; Manuel Egiguren, euskal fraide frantziskotarra, misiolaria eta Beniko (Bolivia) gotzain laguntzailea (h. 2012).
* 1933 &ndash; Imanol Bolinaga, gipuzkoar politikari jeltzalea (h. 2013).
* 1934 &ndash; Deunoro Sardui, *Alper*, euskal bertsolari eta idazlea.
* 1935 &ndash; Abel Alonso Sopelana, euskal-txiletar enpresaburua, Txileko Futbol presidentea (h. 2024).
* 1936 &ndash;
** Víctor Manuel Arbeloa, nafar politikaria.
** Imanol Elias, gipuzkoar idazlea eta politikaria eta Azpeitiko alkatea (h. 2013).
** Paula Martel, donostiar aktorea (h. 2024).
** Juan Carlos Migoya, bizkaitar belar hockey jokalari ohia.
*1941 -- Concha Jerez, kanariar artista diziplina anitzekoa  eta feminista.
* 1944 &ndash;
** Elena Uriz, nafar irakasle ohia, abeslaria, dantzaria eta aktorea.
** Eloy de la Iglesia, zarauztar zinema zuzendaria (h. 2006).
* 1947 &ndash; Koldo Pastor Arriazu, nafar musikagile eta musikaria.
* 1948 &ndash;
** Jean-Michel Iratxet, lapurtar politikaria.
** Francisco Luzón, bizkaitar bankaria (h. 2021).
* 1955 &ndash; Jesus Mari Zamora, Errealeko gipuzkoar futbolaria.
* 1956 &ndash;
** Josu Chueca, nafar historialaria eta euskal idazlea, Historia Garaikidean doktorea eta EHUko irakaslea.
** Béatrice Molle, lapurtar kazetaria, ETAren armen deuseztapenerako bere etxea eskaini zuena.
* 1958 &ndash; Imanol Murga, arabar txirrindulari ohia.
* 1962 &ndash; Joseba Lakarra, euskararen historian espezializatutako bizkaitar euskalaria, aitzineuskara ikertzen nabarmendua.
* 1965 &ndash; Pablo Malo, gipuzkoar zinema zuzendari eta gidoigilea.
* 1967 &ndash; Juanma Bajo Ulloa, gasteiztar film-zuzendaria.
* 1972 &ndash;
** Alejandro Calvo García, Jandro, gipuzkoar futbolari ohia.
** Ángel Cepeda, bizkaitar saskibaloi entrenatzailea.
* 1978 &ndash;
** Vicente Carpintero, bizkaitar traineru estropadetako patroia.
** Nahikari Gabilondo, gipuzkoar bertsolaria.
* 1979 &ndash; Andoni Aranaga, gipuzkoar txirrindularia.
* 1981 &ndash; Oihane Irastorza, irakasle eta poltikaria.
* 1985 &ndash; Ane Mendizabal, euskal modeloa.
* 1987 &ndash; Marcos Gondra Krug, bizkaitar futbolaria.
* 1988 &ndash;
** Imanol Plaza, donostiar futbolaria.
** Romain Sicard, lapurtar txirrindularia.
* 1991 &ndash; Rémi Elizalde, lapurtar futbolaria.
* 1992 &ndash; Aiala Uribelarrea, bizkaitar traineru estropadetako patroia.
* 1997 &ndash;
** Maddi Aalla, bizkaitar eskubaloi jokalaria.
** Iñigo Baque Atxotegi, bizkaitar futbolaria.
** Unai Zamorano, bizkaitar futbolaria.
* 1998 &ndash; Xabier Cardenas, gipuzkoar futbolaria.
* 1999 &ndash; Sergio Moreno, nafar futbolaria.
* 2003 - Iñaki Ordóñez Otxoa, nafar saskibaloi jokalaria.

### Mundua 
* 1431 &ndash; Alexandro VI.a, aita santua (h. 1503).
* 1449 &ndash; Lorentzo Medici, Florentziako printzea, arteen mezenas, bankari, olerkari eta filosofo pizkundetarra (h. 1492).
* 1467 &ndash; Sigismundo I.a Poloniakoa, Poloniako erregea (h. 1548).
* 1484 &ndash; Zwingli, suitzar erlijio eraberritzaile eta idazlea (h. 1531).
* 1557 &ndash; István Bocskai, hungariar aitoren seme kalbindarra (h. 1606).
* 1585 &ndash; Squanto, *Aita Erromesak* Ipar Amerikan ezartzen lagundu zuen Amerindiarra (h. 1622).
* 1714 &ndash; Kristijonas Donelaitis, lituaniar poeta (h. 1780).
* 1735 &ndash; Paul Revere, estatubatuar zilargile, grabatzaile eta abertzalea (h. 1818).
* 1767 &ndash; Maria Edgeworth, irlandar idazlea (h. 1849).
* 1769 &ndash;
** Marie-Louise Lachapelle, frantziar obstetra (h. 1821).
** Jane Marcet, zientzia liburuen idazle eraberritzaile ingelesa (h. 1858).
* 1771 &ndash; Georges Cadoudal, bretoi politikaria, Chouannerieko buruzagietako bat (h. 1804).
* 1788 &ndash; Étienne Cabet, frantziar filosofo eta sozialista utopikoa (h. 1856).
* 1798 &ndash; Utagawa Kuniyoshi, japoniar margolaria (h. 1861).
* 1803 &ndash; Manuel Felipe de Tovar, Venezuelako presidentea (h. 1866).
* 1810 &ndash; Charles Ellet, estatubatuar ingeniaria (h. 1862).
* 1815 &ndash; Charles Renouvier, frantziar filosofoa (h. 1903).
* 1823 &ndash; Sándor Petőfi, hungariar poeta (h. 1849).
* 1831 &ndash; Ingeborg Malmström, finlandiar poeta eta margolaria (h. 1919).
* 1834 &ndash; Ludovic Halévy, frantziar antzerkigile, eleberrigile eta operetako eta operako libretoen egilea (h. 1908).
* 1837 &ndash; Cecilia Viets Jamison, estatubatuar idazlea (h. 1909).
* 1839 &ndash; Ouida, ingeles idazlea (h. 1908).
* 1847 – Margarita Borboi-Parmakoa, italiar aristokrata eta karlista (h. 1893)
* 1854 &ndash; James George Frazer, eskoziar antropologoa (h. 1941).
* 1861 &ndash; Jacques-Émile Blanche, frantziar margolaria (h. 1942).
* 1863 &ndash; Pierre de Coubertin, Olinpiar Joko modernoen sortzailea (h. 1937).
* 1864 &ndash; Alfred Stieglitz, estatubatuar argazkilaria (h. 1946).
* 1867 &ndash; Jeanne Lanvin, frantziar moda-diseinatzailea (h. 1946).
* 1871 &ndash; Manuel Gondra, Paraguaiko presidentea (h. 1927).
* 1873 &ndash; Marta Garcia Alonso, espainiar atleta.
** Mariano Azuela, mexikar idazlea (h. 1952).
** Margaret Cruickshank, Zeelanda Berrian erregistratutako lehenengo emakume medikua (h. 1918).
* 1879 &ndash; Edward Morgan Forster, ingeles idazlea (h. 1970).
* 1880 &ndash; Vajiravudh (Rama VI.a), Siamgo erregea (h. 1925).
* 1883 &ndash; Ichirō Hatoyama, Japoniako lehen ministroa (h. 1959).
* 1887 &ndash; Wilhelm Canaris, alemaniar almirantea (h. 1945).
* 1892 &ndash; Aga Lahowska, poloniar opera abeslaria (h. ?).
* 1893 &ndash; Ivan Panfilov, sobietar militarra (h. 1941).
* 1894 &ndash;
** Satyendra Nath Bose, bengalar fisikaria (h. 1974).
** Alvaro de Orriols, kataluniar idazlea (h. 1976).
* 1895 &ndash; John Edgar Hoover, AEBetako FBIko lehenengo zuzendaria (h. 1972).
* 1897 &ndash; Ana Aslan, errumaniar mediku, kardiologo eta geriatra (h. 1988).
* 1898 &ndash;
** Ana Carrillo Domínguez, Espainiako Errepublikako Herri Armadako kapitain komunista (h. 1974).
** André Zeller, frantziar jenerala  (h. 1979).
* 1900 &ndash;
** Xavier Cugat, kataluniar musikaria eta margolaria (h. 1990).
** Aurora Redondo, espainiar antzezlea (h. 1996).
** Chiune Sugihara, japoniar diplomazialaria (h. 1986).
* 1904 &ndash; Fazal Ilahi Chaudhry, Pakistango 5. presidentea (h. 1982).
* 1909 &ndash;
** Dana Andrews, estatubatuar aktorea (h. 1992).
** Stepan Bandera, ukrainar eskuin muturreko politikaria , ukraniar ultranazionalisten lider eta ideologoa (h. 1959).
** Shaaban Robert, Tanzaniako idazlea, Swahili hizkuntzaz idatzi duten autore ezagunenetakoa (h. 1962).
* 1912 &ndash;
** Khertek Amyrbitovna Antximaa-Toka, tuvatar eta sobietar emakumezko politikaria, jaraunspenik gabe estatuburutza lortu zuen Aro Garaikideko munduko lehenengo emakumea (h. 2008).
** Salah al-Din al-Bitar, Siriako lehen ministroa (h. 1980).
** Boris Gnedenko, sobietar matematikaria, probabilitate teorian egin zituen ekarpenengatik ezaguna (h. 1995).
** Kim Philby, britainiar espioia, Cambridgeko bostak espioi taldeko kidea (h. 1988).
* 1913 &ndash; Eliot Janeway, Estatu Batuetako ekonomista politiko garrantzitsuenetako bat (h. 1993).
* 1916 &#x2013; Carmen Pujals, argentinar botanikaria, algologoa, ikertzailea, irakaslea eta esploratzailea (h. 2003)
* 1919 &ndash;
** Sara Berenguer, kataluniar feminista libertario eta anarkosindikalista (h. 2010).
** Rocky Graziano, estatubatuar boxeolaria (h. 1990).
** Jerome David Salinger, estatubatuar idazlea (h. 2010).
* 1921 &ndash; César Baldaccini, frantziar eskultorea (h. 1998).
* 1922 &ndash; José de Jesús Sahagún de la Parra, mexikar apezpiku katolikoa.
* 1923 &ndash;
** Valentina Cortese, italiar aktorea (h. 2019).
** Milt *Bags* Jackson, estatubatuar jazz bibrafono-jolea (h. 1999).
** Ousmane Sembène, senegaldar idazlea eta zinemagilea (h. 2007).
* 1924 &ndash;
** Jacques Le Goff, frantziar historialaria (h. 2014).
** Francisco Macías Nguema, Ekuatore Gineako diktadorea (h. 1979).
** Genichi Taguchi, japoniar ingeniari eta estatistikaria, kalitatearen kudeaketan egindako ekarpenengatik ezaguna (h. 2012).
* 1925 &ndash; Mario Merz, italiar margolari eta eskultorea, *Art povera* mugimenduaren pintore aipagarrienetako bat (h. 2003).
* 1926 &ndash; Ella Braginskaia, sobietar-errusiar itzultzailea (h. 2010).
* 1927 &ndash;
** Maurice Béjart, frantziar dantzaria eta koreografoa (h. 2007).
** Vernon L. Smith, estatubatuar ekonomialaria, 2002ko Ekonomiako Nobel Saria.
* 1928 &ndash;
** Giovanni D'Anzi, italiar musikagilea eta abeslaria (h. 1974).
** Camara Laye, ginear eleberrigilea (h. 1980).
** Anne de Gaulle, Charles de Gaulleren hiru seme-alabetatik gazteena (h. 1948).
* 1930 &ndash;
** Adonis, siriar poeta eta itzultzailea.
** Abdul Latif Dayfallah, Ipar Yemengo lehen ministroa (h. 2019).
** Yaffar al Numeiry, Sudango presidentea (h. 2009).
* 1931 &ndash;
** Gianuario Carta, italiar politikari kristau demokrata (h. 2017).
** Yoshio Masui, japoniar biologoa (h. 2024).
* 1933 &ndash;
** Teresita Aguilar, costaricar zirujaua, irakaslea eta biologoa (h. 2020).
** Waichiro Omura, japoniar futbolaria (h. 2003).
* 1937 &ndash;
** Willy Kuijpers, flandiar politikaria, 1975eko Aberri Egunean ikurrina erakusteagatik atxilotua izan zena (h. 2020).
** Petros Márkaris, greziar itzultzailea, dramaturgoa, gidoilaria eta idazlea.
* 1938 &ndash;
** Frank Langella, estatubatuar aktorea.
** Fuad Masum, Irakeko presidentea.
* 1939 &ndash;
** Ali Mahdi Muhammad, Somaliako 4. presidentea (h. 2021).
** Phil Read, ingeles motoziklista, zazpi aldiz motoziklismoko munduko txapelduna (h. 2022).
** Michèle Mercier, frantziar aktorea.
* 1941 &ndash; Martin Evans, ingeles biologoa, 2007ko Medikuntzako Nobel Saria.
* 1942 &ndash; Alassane Ouattara, Boli Kostako presidentea.
* 1943 &ndash;
** Bela Bose, indiar dantzaria eta aktorea (h. 2023).
** Mohamed Mahmoud Ould Louly, Mauritaniako estatuburua (h. 2019).
** Jesús Manzaneque, espainiar txirrindularia.
** Richard Sennett, estatubatuar soziologo eta historialaria.
** Montserrat Soliva Torrentó, kataluniar zientzialaria, Zientzia kimikoetan doktorea eta unibertsitateko irakaslea (h. 2019).
* 1944 &ndash;
** Omar al-Bashir, Sudango diktadorea.
** Zafarullah Khan Jamali, Pakistango lehen ministroa (h. 2020).
** Mati Unt, estoniar idazle, saiakeragile eta antzerki zuzendaria (h. 2005).
* 1945 &ndash; Jacky Ickx, belgikar auto-pilotu ohia.
** Elizabeth Subercaseaux, txiletar kazetaria eta idazlea.
* 1946 &ndash;
** Michel Gbezera-Bria, Afrika Erdiko Errepublikako lehen ministro ohia.
** Roberto Rivelino, brasildar futbolari ohia.
* 1948 &ndash;
** Alain Afflelou, frantziar enpresaburu eta optikaria, Aviron Bayonnais errugbi taldeko presidente ohia.
** Romy Haag, herbeheretar abeslari, dantzari, aktore eta gaueko klubeko kudeatzaile ohia.
* 1952 &ndash; Hamad bin Khalifa Al Thani, Qatarko emirra.
* 1954 &ndash; Djimrangar Dadnadji, Txadeko lehen ministroa (h. 2019).
* 1955 &ndash; Masakazu Suzuki, japoniar futbolari ohia eta entrenatzailea.
* 1956 &ndash; Christine Lagarde, frantziar politikaria, Europako Banku Zentralaren Presidentea.
* 1957 &ndash; Vladimir Kiseliov, sobietar eta ukrainar pisu-jaurtitzailea (h. 2021).
* 1959 &ndash;
** Azali Assoumani, Komoreetako presidentea.
** Abdul Ahad Mohmand, paxtun etniako Afganistango Aire Armadako pilotu eta kosmonauta ohia, espazioan egondako lehenengo afganistandarra.
* 1960 &ndash;
** Shinya Tsukamoto, japoniar zinemagilea eta idazlea.
** Masaaki Yanagishita, japoniar futbolari ohia.
* 1963 &ndash; Kamel Eddine Fekhar, Aljeria erdialdeko M'zab haraneko mozabita amazig berebereen buruzagia (h. 2019).
* 1964 &ndash;
** Ron Gilbert, estatubatuar bideo-joko diseinatzaile eta programatzailea.
** Sadie Plant, ingeles idazlea eta filosofoa, ziberfeminismoaren aitzindarietako bat.
* 1965 &ndash; Małgorzata Handzlik, poloniar politikaria, esperantoaren promozioagatik ezaguna.
* 1967 &ndash; 
** Cherifa Kersit, marokoar abeslari amaziga.
** Spencer Tunick, judu jatorriko estatubatuar argazkilaria, pertsona biluzien talde handien argazkiegatik ezaguna.
* 1968 &ndash; Davor Šuker, kroaziar futbolari ohia.
* 1969 &ndash;
** Paul Lawrie, eskoziar golflaria.
** Verne Troyer, estatubatuar aktorea (h. 2018).
* 1970 &ndash; Rónán Ó Snodaigh, irlandar folk abeslari, olerkari eta musikaria, *Kíla* taldeko abeslari nagusia.
* 1972 &ndash; Lilian Thuram, frantziar futbolaria.
* 1973 &ndash; Phoebe Philo, frantziar-britainiar moda diseinatzailea.
* 1975 &ndash; Eiichirō Oda, japoniar mangaka.
* 1976 &ndash; 
** Harue Sato, japoniar futbolari ohia
** Marta Repullo i Grau Andorrako idazle, kazetari eta poeta
* 1978 &ndash; Yohann Diniz, frantziar atleta, 50 kilometroko ibilketako proban aditua.
* 1979 &ndash;
** Eufrosina Cruz, mexikar aktibista eta politikaria.
** Gisela, kataluniar abeslaria.
** Vidya Balan, indiar aktorea eta kantaria.
* 1980 &ndash; Olivia Ruiz, okzitaniar-frantziar abeslaria.
* 1981 &ndash; Sandra Vilanova, kataluniar futbolari ohia.
* 1983 &ndash; Daniel Jarque, kataluniar futbolaria (h. 2009).
* 1984 &ndash; Fernando San Emeterio, espainiar saskibaloi jokalaria.
* 1985 &ndash; Tiago Splitter, brasildar saskibaloi-jokalaria.
* 1987 – Karol Conká, rap abeslaria eta konpositorea
* 1986 &ndash; 
** Viktoria Amelina, ukrainar eleberrigilea (h. 2023).
** Ana Vaz, brasildar film-zuzendaria, artista eta irakaslea.
* 1989 &ndash;
** Raneem El Weleily, egiptoar squash-jokalaria.
** Adèle Haenel, frantziar aktorea.
** Leyla Söylemez, Kurdiar abokatua eta ekintzailea (h. 2013).
* 1991 &ndash;
** Alexandra Grey, estatubatuar aktore eta abeslaria.
** Sopiko Guramishvili, georgiar xake-jokalaria.
* 1993 &ndash; Sifan Hassan, etiopiar-herbeheretar korrikalaria, distantzia ertaineko eta luzeko lasterketetan aditua.
* 1994 &ndash; Sheyla Gutiérrez, espainiar txirrindularia.
* 1998 &ndash; Cristina Bucșa, Moldavian jaiotako espainiar tenislaria.  
* 1999 &ndash;
** Sofia Coll, kataluniar abeslaria, dantzaria eta aktorea.
** Nujeen Mustafa, garun-paralisidun siriar kurdua, aktibista, errefuxiatua.
* 2001 &ndash; 
** Angourie Rice, australiar aktorea.
** Katerin Artola Telleria Dantzaria, euskal dantza estiloan.
* 2002 &ndash; Blanche Merz, suitzar politikaria (j. 1919)
* 2009 &ndash; Hend Zaza, siriar mahai-tenislaria, 12 urterekin inoiz mahai-tenis olinpikoan parte hartu zuen pertsonarik gazteena.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1387 &ndash; Karlos II.a Nafarroakoa, Nafarroako erregea (j. 1332).
* 1449 &ndash; Janin Lomme Tournaikoa, arkitekto eta eskultore nafar-flamenkoa.
* 1561 &ndash; Pedro Urtsua, nafar militarra eta konkistatzailea (j. 1520 inguruan).
* 1865 &ndash; Pedro Novia de Salcedo, bizkaitar politikari, hizkuntzalari eta idazlea (j. 1790).
* 1896 &ndash; Anselmo María Coyné, nafar argazkilaria, Zaragozan  (j. 1829).
* 1912 &ndash; Cleto Zabala, bilbotar musikagilea, Madrilen (j. 1847).
* 1930 &ndash; Martxelina Lopetegi, giuzkoar bertsolaria. (j. 1864)
* 1981 &ndash;
** Ramon Belaustegigoitia, *Rabel*, arabar idazle eta futbolaria, Madrilen (j. 1891).
** Manuel de Irujo, nafar abokatu eta politikari jeltzalea (j. 1891).
* 1982 &ndash; Pedro Mendizabal, bizkaitar abokatu eta politikaria, Madrilen (j. 1923).
* 1984 &ndash; Mikel Goikoetxea, *Txapela*, bizkaitar ETAkidea, GALek eraila (j. 1956).
* 1988 &ndash; Alberto Duñabeitia, bizkaitar futbolaria (j. 1900).
* 1994 &ndash; Julia Klaudia Gabilondo, bizkaitar idazlea (j. 1902).
* 1997 &ndash; Pablo Beldarrain, militar bizkaitarra, Eusko Gudarosteko komandantea (j. 1909).
* 2004 &ndash; Bittor Arana, bizkaitar aktibista (j. 1943).
* 2006 &ndash; Casiano Floristán, nafar teologo eta apaiza (j. 1926).
* 2008 &ndash; Pilar Barandiaran Barandiaran, Jose Migel Barandiaranen idazkari, zerbitzari eta zaintzailea (j. 1911).
* 2020 &ndash; Michel Zelaia, lapurtar errugbilaria (j. 1930).
* 2021 &ndash; Simone Chrisostome, nazismoaren kontrako erresistentziako ekintzaile lapurtarra (j. 1923).
* 2025 &ndash; Mila Idiakez, gipuzkoar abertzalea eta aktibista feminista (j. 1952).

### Mundua 
* 1515 &ndash; Luis XII.a Frantziakoa, Frantziako erregea (j. 1462).
* 1559 &ndash; Kristian III.a Danimarkakoa, Danimarkako eta Norvegiako erregea (j. 1503).
* 1560 &ndash; Joachim du Bellay, frantziar poeta (j. ).
* 1572 &ndash; Pio V.a, aita santua (j. 1504).
* 1661 &ndash; Pieter Claesz, herbehereetar margolaria.
* 1766 &ndash; James Francis Edward Stuart, Ingalaterrako, Eskoziako eta Irlandako tronuen erregenahia (j. 1688).
* 1782 &ndash; Johann Christian Bach, alemaniar konpositorea, Johann Sebastian Bachen semea (j. 1735).
* 1793 &ndash; Francesco Guardi, italiar margolaria eta diseinatzailea (j. 1712).
* 1796 &ndash; Alexandre-Théophile Vandermonde, frantziar musikari, matematikari eta kimikaria (j. 1735).
* 1829 &ndash; Pedro Blanco Soto, Boliviako presidentea (j. 1795).
* 1850 &ndash; Frederika Prusiakoa, prusiar printzesa (j. 1796)
* 1862 &ndash; Mikhail Vasilievitx Ostrogradski, errusiar matematikari eta fisikaria (j. 1801).
* 1867 &ndash; Otokichi, japoniar ontzi-mutila (j. 1818).
* 1881 &ndash; Louis Auguste Blanqui, sozialismoaren teorialari eta iraultzaile frantsesa (j. 1805).
* 1894 &ndash;
** Heinrich Hertz, alemaniar fisikaria (j. 1857).
** Nedelia Petkova, bulgariar emakume hezitzailea, emakumeentzako hezkuntzan aitzindaria Bulgarian (j. 1826).
* 1921 &ndash; Theobald von Bethmann-Hollweg, Alemaniako kantzilerra (j. 1856).
* 1931 &ndash;
** Martinus Beijerinck, herbehereetar botanikaria eta zitopatologoa (j. 1851).
** Hjalmar Bergman, suediar idazlea (j. 1883).
* 1934 &ndash; Jakob Wassermann, alemaniar idazlea (j. 1873).
* 1937 &ndash; Grafton Elliot Smith, ingeles anatomista, arkeologo eta etnologoa (j. 1871).
* 1944 &ndash; Edwin Lutyens, ingeles arkitektoa (j. 1869).
* 1952 &ndash; Kenneth Hayes Miller, estatubatuar margolaria, grabatzailea eta irakaslea (j. 1876).
* 1953 &ndash; Hank Williams, estatubatuar kantautorea, Country musikako ikur eta XX. mendeko musikari eraginkorrenetakotzat joa (j. 1923).
* 1958 &ndash; Edward Weston, estatubatuar argazkilaria (j. 1886).
* 1960 &ndash; Margaret Sullavan, estatubatuar aktorea (j. 1909).
* 1962 &ndash; Diego Martínez Barrio, Espainiako Bigarren Errepublikako behin-behineko presidentea (j. 1883).
* 1966 &ndash; Vincent Auriol, Frantziako presidentea (j. 1884).
* 1968 &ndash; Guy Boniface, frantziar errugbilaria (j. 1937).
* 1972 &ndash; Maurice Chevalier, frantziar aktore eta abeslaria (j. 1888).
* 1975 &ndash; Kiusaku Ogino, japoniar ginekologoa (j. 1882).
* 1980 &ndash; Pietro Nenni, italiar sozialismoaren lider historikoa (j. 1891).
* 1984 &ndash; Augustin Souchy, alemaniar anarkosindialista, antimilitarista eta kazetaria (j. 1892).
* 1988 &ndash; Hiroaki Sato, japoniar futbolaria (j. 1932).
* 1992 &ndash; Grace Hopper, *Amazing Grace*, estatubatuar zientzialaria eta matematikaria, historiako lehen konpiladorearen egilea (j. 1906).
* 1994 &ndash; Cesar Romero, estatubatuar aktorea (j. 1907).
* 1995 &ndash; Eugene Wigner, estatubatuar fisikaria, 1963ko Fisikako Nobel Saria (j. 1902).
* 1998 &ndash; Helen Wills, estatubatuar tenislaria (j. 1905).
* 2006 &ndash; Gudrun Corvinus, alemaniar geologoa, paleontologoa eta arkeologoa (j. 1932).
* 2010 &ndash; Vera Zakharova, sobiertar anbulantzia-hegazkin pilotua, lehenengo jakutiar emakume pilotua (j. 1920).
* 2012 &ndash;
** Kiro Gligorov, Mazedoniako Errepublikako lehenengo Presidente hautatua (j. 1917).
** Jorge Andrés Martínez Boero, argentinar motoziklista, Dakar rallyan izandako erori baten ondorioz (j. 1973).
** Carlos Soria, argentinar abokatu eta politikaria (j. 1949).
* 2013 &ndash; Patti Page, estatubatuar abeslari eta aktorea (j. 1927).
* 2014 &ndash; Concha Carretero, kataluniar militante komunista antifrankista (j. 1918).
* 2015 &ndash;
** Ulrich Beck, alemaniar soziologoa (j. 1944).
** Omar Karami, Libanoko lehen ministroa (j. 1934).
* 2017 &ndash; Hilarion Capucci, siriar apezpiku katolikoa, Israelen Palestinako okupazioaren aurkaria (j. 1922).
* 2019 &ndash; María Teresa Uribe, kolonbiar soziologoa (j. 1940).
* 2021
** Carlos do Carmo, portugaldar fado abeslaria (j. 1939).
** Elmira Minita Gordon, Belizeko Gobernadore Orokorra (j. 1930).
* 2022 &ndash; Calisto Tanzi, italiar negozio-gizona, Parmalat enpresaren sortzailea (j. 1938).
* 2023 &ndash; Kadri Mälk, estoniar diseinatzailea (j. 1958).
* 2024 &ndash;
** James Herbert Brennan, irlandar idazlea (j. 1940).
** Marcia Garbey, kubatar atleta (j. 1949).
** Basdeo Panday, Trinidad eta Tobagoko 5. lehen ministroa (j. 1933).
** Niklaus Wirth, suitzar informatikaria, hainbat programazio-lengoaiaren diseinatzailea, Pascal barne (j. 1934).
* 2025 &ndash;
** David Lodge, ingeles idazlea (j. 1935).
** Rosita Missoni, italiar diseinatzailea (j. 1931).
** Chad Morgan, australiar country musikako abeslari eta gitarra-jotzailea (j. 1933).
** Nora Orlandi, italiar piano- eta biolin-jotzaile, abeslari, musikagile eta aktorea (j. 1933).
* 2026 &ndash; 
** Nexhat Daci, Kosovoko presidentea (j. 1944).
** Serafim Shyngo-Ya-Hombo, angolar apezpiku katolikoa (j. 1945).
** Lana Txornohorska, ukrainar kazetaria, artista, soldadua eta anarkista (j. 1999).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Urteberri-eguna, gregoriotar egutegiaren arabera.
* Japoniar urteberri-eguna.
* Kristauen egutegian, Andre Maria Jaungoikoaren Amaren jaia.
* Seaska egutegiko izendegia: Urtats.
* Urtero &ndash; Zaldiaraneko igoera, Araban.
* Euskal Herrian Adarra, Gorbeia, Aizkorri, Txindoki eta Erniorako mendi igoera herrikoiak.

## Kanpo estekak 
Abenduaren 31 | Urteko egutegi | Urtarrilaren 2