open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Delfino Pescara 1936

**Delfino Pescara 1936** Italiako futbol taldea da, Abruzzo eskualdeko Pescara hirian 1936an sortu zena eta 2003an birsortu behar izan zena. Historia luzea izan arren titulu bakarra irabazi du, 1970eko liga.

Etxeko partidak Stadio Adriatico – Giovanni Cornacchia berriztuan jokatzen ditu.

## Historia 
1936an sortu zen eta m,aila apaletan aritu zen hamarkada luzez harik eta 1977an Serie A-ra igotzea lortu zuen arte. Ordutik aurrera gutxitan izan da maila gorenean eta mantentzea lortu duen aldi bakarra 1988an izan zen, hurrengo urtean berriz jeisteko.

1999an Serie B maila galdu zuen eta ordutik aurrera gainbehera hasi zen, diru arazo larrien erruz. 2003an talde birsortu behar izan zen. Hasierako urteetan arazo handiekin jarraitu zuen baina 2012an Serie B irabazi eta maila gorenera itzuli zen. 2016an berriz lortu zuen igotzea baina urte bakarrerako izan da.

## Palmaresa 
### Italian: 0 
* Serie A (1): hamabigarrena 1988an.
* Serie B (2): 1987, 2012

## Ikus, gainera 
* Italiako futbol taldeen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Erdialdeko probintzia

**Erdialdeko probintzia** () Papua Ginea Berriko 22 probintzietako bat da. Herrialdearen hegoaldeko itsasaldean dago, Papua eskualdean. 29.998 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 269.756 biztanle zituen. Hiriburua Port Moresby da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Aristocats

***The Aristocats*** (ezagunago gaztelaniaz ***Los Aristogatos***; euskaraz ***Aristokatuak***) 1970ean Wolfgang Reithermanek zuzendutako Walt Disney Productions ekoiztetxearen abenturazko marrazki bizidun film bat da.
## Ahots-aktoreak 
* Eva Gabor: Duchess
* Robie Lester: Duchess (Sång)
* Phil Harris: Thomas O'Malley
* Gary Dubin: Toulouse
* Liz English: Marie
* Dean Clark: Berlioz
* Roddy Maude-Roxby: Edgar
* Scatman Crothers: Scat Cat
* Sterling Holloway: Roquefort
* Paul Winchell: Shun Gon
* Lord Tim Hudson: Hit Cat
* Vito Scotti: Peppo
* Thurl Ravenscroft: Billy Boss
* Pat Buttram: Napoleon
* George Lindsey: Lafayette
* Hermione Baddeley: Madame Adelaide Bonfamille
* Charles Lane: Georges Hautecourt
* Nancy Kulp: Frou-Frou
* Ruth Buzzi: Frou-Frou (Sång)
* Monica Evans: Abigail Gabble
* Carole Shelley: Amelia Gabble
* Bill Thompson: Uncle Waldo
* Peter Renaday: French Milkman/Le Petit Cafe Cook/Truck Movers (uncredited)
* Mel Blanc : The Frog

## Kanpo estekak
Erasmus Quellinus II.a

**Erasmus Quellinus II.a**, baita **Erasmus Gaztea **izenez ere ezaguna (Anberes, , ) flandriar margolaria eta marrazkilaria. Artisten familia baten kidea; eskultoreak gehienak, besteak beste aita, Erasmus Quellinus I.a eta anaia, Artus Quellinus.

## Biografia eta lana 
Aitak eman zizkion lehendabiziko ikasketak baina bizibide margolaritza aukeratu zuenez, Caravaggioren estiloa erabiltzen zuten flandiar artistengan jarri zituen begiak, besteak beste Theodoor Rombouts edo Gerard Seghersengan.

1633 urtean Anberesen margolari zela, San Lukas taldeko kide egin zen eta  Rubensekin elkarlanean aritu izan zen. Anberesen, 1635 urteko apirilaren 15eko ospakizunerako, Fernando Austriakoaren behin-behineko luxuzko arkitektura lanak apaindu zituen. Ondoren Felipe IV.ak aginduta, Torre de la Parada apaindu zuen, Rubensekin elkarlanean. Hemen Quellinusek Rubensek egindako sei zirriborroen margoak egin behar zituen, hauek guztiak Pradoko Museoan ikusgai gaur egun. Une horretatik aurrera bere pinturak hanpatu kutsua hartuko du eta bere margoen gaiak mitologia, historia edo erlijioa izango dira.

Daniel Seghersekin  eta Jan Felipe van Thielen ezkonanaiarekin ere elkarlanean aritu izan zen eta 1656 urteaz geroztik, Artus Quellinus anaiarekin batera, Amsterdamgo udaletxeko dekorazioan lan egin zuen.

Diseinu irudiak ere egin zituen, besteak beste Thurn und Taxis familiaren historiari dagozkienak.

Bere estiloaren jarraitzaileen artean, Jan-Erasmus Quellinus semea izan zuen.

## Erreferentziak 
### Oharrak 
### Literatura 
* Vlieghe, Hans, *Arte y arquitectura flamenca 1585-1700*, Madril, Cátedra, 2000, 138-140 eta 156-157. orr., 
* Sanchez Rivera, Jesus Angel, Sobre una serie de cobres flamencos de pintores en la estela de Rubens, *Anales de Historia del Arte* (2011), 483-505. orr.
Aerostato

thumb|250px|eskuinera|Aerostato gidagarri bat.
**Aerostatoa** (grezieratik, ἀήρ *aer* (airea) + στατός *statos* (egon)) airea baino arinagoa den aireontzia da, baloi bat. Airea baino arinagoak diren gasak erabiliz igotzen dira airean. Airean aske utzita dabilen globoa kiroletarako besterik ez da erabili.

XVIII. mendearen azken erdian asmatuak zituzten globoak gidatzeko tresnak. Ezagunak dira, alor honetan, zeppelin globo gidagarriak, 1900ean Zeppelin kondeak Alemanian asmatuak. Bi mundu gerren artean, globo gidagarri handiak erabili ziren bidaietarako eta pertsona garraioetarako. 1924an egin zen Europatik Ameriketarako lehendabiziko bidaia. Bigarren Mundu Gerra hastear zela izan ziren ezbehar handiek, hidrogeno gasa erabili izanaren ondorio guztiak, eta gerrak berak, eragin zuten garraiorako globo gidagarrien gainbehera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pablo Rada

**Pablo Rada Ustarrotz** (Caparroso, 1901eko ekainaren 30a - Los Molinos, 1969ko maiatzaren 18a) Espainiako Aireko Armadako hegazkinlaria izan zen, Espainiako Gerra Zibilean Errepublikaren alde borrokatu zena.

Juan de Dios Rada zurginaren semea, mekanikari izateko ikasi eta Martzillako azukre-lantegian hasi zen lanean. 1920ko greban parte hartzeagatik bota eta armadan hegazkinlaritzan sartu zen. 1926an «Plus Ultra» hidrohegazkinaren Atlantikoko zeharkaldia egin zuen, Ramón Franco, Julio Ruiz de Alda eta Juan Manuel Duránekin batera.

1930ean Ramón Francorekin batera, Errepublikaren aldeko Cuatro Vientosko jazarraldi militarrean parte hartu eta Portugalen erbesteratu zen. Espainiako Bigarren Errepublika ezkertiar alderdien alde egin zuen eta Espainiako Gerra Zibila eta gero Caracasera ihes egin zuen.

## Erreferentziak
Xabier Markiegi

**Xabier Markiegi Candina** (Bilbo, 1938ko abenduaren 30a - Aguadulce, 2021eko martxoaren 29a) bizkaitar politikari eta irakaslea izan zen.

Familia jeltzale eta erlijioso batean hezia, erlijioan sartu eta filosofia, teologia eta irakasle-ikasketak egin zituen. EIA eta Euskadiko Ezkerraren kidea, 1981ean Mario Onaindia ordezkatu zuen Eusko Legebiltzarrean. 1994ra arte izan zen bertan baina ez zuen PSErekin bat egin eta talde mistora pasa zen.

1995eko martxoaren 3an jabetu zen ararteko karguaz. 2000ko irailaren 11ra arte egon zen karguan eta bere agintaldian Mercedes Agúndez izan zuen jarduneko ondokoa.

Kargua utzi zuenean, Fundación Victimas del Terrorismo elkartean eta Cervantes Institutuan aritu da.

## Lanak 
* *Escuela de Padres. Orientación familiar*, Bartzelona: Editorial RM, 1973.
* *Escuela de Padres. Orientación profesional*, Bartzelona: Editorial RM, 1974.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia Hernández Valles

**Julia Hernández Valles** (?, ?) gipuzkoar abokatu eta politikaria da.

Extremadurar jatorrikoa, PSE-EEko zinegotzia izan zen Errenterian. Zuzenbidean lizentziaduna da Salamancako Unibertsitatean, eta Kriminologian lizentziaduna Euskal Herriko Unibertsitatean. Clara Campoamor elkartearen ordezkari arduraduna izan zen Gipuzkoan. Zenbait jardunaldi eta biltzarretan parte hartu du, batez ere adingabeekin eta emakumeekin lotutakoetan, eta Euskalerriaren Adiskideen Elkartean sartu zen, kide numerario gisa, 2011ko otsailean.

2015ean jarduneko arartekoa izan zen Iñigo Lamarca ordezkatuz.

## Erreferentziak
Manuel Lezertua

**Manuel Lezertua Rodríguez** (Bilbo, 1957ko otsailaren 6a) bizkaitar abokatua da.

Zuzenbidean lizentziaduna da eta legeriako master bat egin zuen Londresko Unibertsitatean. 1983 eta 1985 artean Eusko Jaurlaritzaren abokatu gisa hasi zuen bere lan-ibilbidea eta gero Estrasburgora joan zen, Giza Eskubideen Europako Auzitegiko eta Auzitegi Konstituzionaleko letradu moduan lan egitera.
Europako Kontseiluaren Finantza-kriminalitatearen kontra borrokatzeko Alorreko buru izan da, eta erakunde horretako aholkulari juridiko.

2015eko maiatzean ararteko izendatu zuten.

## Erreferentziak
Esposizio (argazkigintza)

[thumb|Esposizio luzeko [izarren errotazioren irudia hego eta iparraldeko zeru poloen inguruan. Kredituak: Europar Hegoaldeko Behatokia.]]

**Esposizioa**, argazkigintzan, irudi bat osatzeko material fotosentikorrak (argazkigintzan kimikoan) edota irudi-sentsoreak (argazkigintza digitalean) jasotzen duen argi kopurua da.

Matematikoki: esposizioa = argiztapena x denbora

Aurreko formulak adierazten duen moduan, esposizioa denbora eta material fotosentikorrak jasotako argiztapen kopuruaren arteko konbinazioa da, eta lux segundutan neurtzen da.

## Esposizioaren kontrola 
Argazki kamera batean, esposizio denbora obturazio abiadurak eta objektiboaren irekidurak finkatzen dute. Azken bi faktoreak (abiadura eta irekidura) EB edo esposizio balorea izeneko zenbaki bakar batean konbinatzen dira.

## Esposizio egokia 
Nahi dugun argazkia edo irudia lortzeko behar den esposizio egokia da. Esposizio egoki bat lortzeko modu on bat sunny 16 araua da: egun eguzkitsu batean, ISO 100 sentsibilitatea eta f/16 irekidura erabiliz, obturazio egokia 1/100 litzateke.

## Fotometriako unitateak SI Nazioarteko Sisteman 
## Kanpo estekak
Irekidura (argazkigintza)

[thumb|[Diafragma (argazkigintza)|Diafragma baten irekidura ezberdinak.]]

**Irekidura**, argazkigintzan, argia igarotzen den zuloa da. Zehazkiago, optika sistema bateko irekidura irudiaren planoan fokuratzen diren izpi-sortaren konoa finkatzen duena da.

Argazkigintzan irekidura magnitudea diafragmak kontrolatzen du, zeina sistemak onartzen duen argi kopurua erregulatzeko haren ibilbidean jartzen den egitura bat da. Obturazio abiadurarekin konbinatuz gero, irekidura tamainak film edo sentsoarearen esposizio maila erregulatzen du, honebestez esposizio balorea zehaztuz.
[ezkerrera|thumb|350x350px|Irekidura-tamaina txikiagotzen ([F zenbaki|f zenbakiak handituz) "pase bateko" gehikuntzarako diagrama. Zirkulu zuri bakoitzak bere eskuineko zirkulu zuriaren azalera bikoitza du.]]
Argazki-objektibo baten irekidura tamaina ezberdinetara egokitu daitekeen zulo bat da, irekidura-eraztuna erabiliz. Eraztun hori lentearen atzean dago, baina obturadorearen aurrean. Irekidura-eraztuna zirkulu lau bat da, erdian zulo txiki bat duena. Zulo txikiari *irekidura* deitzen zaio. Irekiduraren tamaina alda daiteke. Irekidura oso txikia denean argi kopuru txiki bat bakarrik sar daiteke kamerara. Irekidura handia denean, argi asko sar daiteke.

Honi esker, argazkilariak argazki-filmera edo irudi-sentsorera iristen den argi kantitatea kontrolatzen du. Irekidura obturadore-abiadurarekin batera aldatzen da kamerara sartzen den argi kantitatea kontrolatzeko. Argi kantitate horri esposizioa deitzen zaio. Normalean, obturadore-abiadura bizkorrak ez du argi asko sartzen uzten (argazkia ilunegi atera daitekeela esan nahi du), beraz, argazkilariak irekidura handiagoa erabiliko du hori zuzentzeko. Obturadore-abiadura motelak irekidura txikiagoa beharko du argazkia distiratsuegi ateratzeko.

Irekiduraren tamaina "f zenbakia" gisa deskribatzen da. Zuloaren tamaina lentearen foku-distantziarekin erlazionatuta deskribatzen duen zenbaki bat da. Zenbaki baxu batek (adibidez, f1.4 edo f2.8) irekidura zabalik dagoela esan nahi du, eta argi asko sartzen uzten du. Zenbaki altu batek (adibidez, f8 edo f11) irekidura txikia dela esan nahi du, eta ez duela hainbeste argi sartzen uzten.

## Kanpo estekak
Obturadore-abiadura

**Obturadore-abiadura**, **klikatze abiadura** edota **esposizio denbora**, argazkigintzan, argazki-kameraren obturadorea irekia mantentzen den denbora da. Segundo eta segundo frakzioetan adierazten da, hortaz obturadore-abiaduraz aipatzean denboraz ari gara, eta ez abiadura kontzeptuaz (distantzia/segundo).

Argazki-makinetan obturadore-abiadura 30 segundotatik 1/8000 segundoko frakziora doa. 30 segundotik gorako esposizio luzeak burutzeko B aukera edo Bulb modua dago, honen bitartez obturadorea argazkilariaren hatza klikatzailean dagoen denbora guztian zehar irekia mantentzen da. Azken aukera hau gauez hartutako eta zeruko izarrak agertzen diren argazkietan asko erabiltzen da. B aukeraren beste aldaera bat, T aukera edo Time modua da, honetan ere obturadorea argazkilariaren nahierako denboran zehar irekia mantentzen da, baina ez da denbora guztian hatza klikatzailean mantendu behar, nahikoa da hatzarekin behin eman eta obturadorea irekia mantentzeko eta itxi nahi den unean berriz ere hatzarekin behin klikatzea, hortaz argazkilariarentzat aukera erosoagoa da.

Obturadore-abiadura edo esposizio denbora ezberdinen bitartez mugimendua duten objektu edo gauzei argazkia ateratzean efektu ezberdinak lor daitezke: abiadura azkar edo laburrekin objektu edo mugimenduan dauden gauzen mugimendu gelditze efektua lortzen da; aldiz, abiadura luzeekin mugimenduan dauden objektu edo gauzen desplazamendu efektua.

Fitxategi:Shutter speed waterfall.gif|Ur-jauzi baten hainbat irudi ikusgai. Mugimenduan dagoen gauza bat abiadura ezberdinekin irudikatua.
Fitxategi:E17 - korte sluitertijd.JPG||Abiadura azkar edo laburrez ateratako argazkia: mugimenduaren gelditze efektua.
Fitxategi:E17 - lange sluitertijd.JPG|Leku berdinetik abiadura geldoaz (2 segundo) ateratako argazkia: desplazamendu efektua.

## Denbora eskala 
thumb|200px|Fujica STX-1 argazki makina baten diala.

Denboren ohiko eskala honakoa da:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poloniar korridorea

**Poloniar korridorea** (; ) edo **Danzigeko korridorea** Lehen Mundu Gerraren ondoren Versaillesko Itunak garaitutako Alemaniari kendu eta Polonia berreratuari esleitutako lurralde-zerrenda estua izan zen, Itsaso Baltikorako bidea zabaltzen ziona. Lurraldea 32-112 km zabal zen, Vistula ibaiaren ibilbidearen inguruan, antzinako Mendebaldeko Prusian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sebastian Albero

thumb|260px|Madrilgo Errege Kaperaren organista izan zen.

**Sebastian Albero Añanos** (Erronkari, Nafarroa, 1722ko ekainaren 10a - Madril, 1756ko martxoaren 30a) klabezin jotzailea ospetsua izan zen. Musikagile ere izan zen: beste lanen artean haren klabezinerako hogeita hamar sonata ezagutzen dira, 1978an argitaratutakoak. 1734an Iruñeko Andre Maria Erreginaren katedralaren abesbatzan sartu zen eta 1739 arte izan zen ikasle moduan. Madrilgo Errege Kaperan organista izan zen.

## Biografía 
Sebastian Albero 1734an, hamabi urte zituelarik, Iruñeko Andre Maria Erreginaren katedralaren haur abesbatzan sartu zen; adin hori nahiko berantiarra zen eta, horregatik, pentsatzekoa da aurretik musika ikasketak bazituela. Han 1739 arte egon zen Miguel Vallsekin eta haren ondorengoa izan zen Andres Eskaregirekin, hau da, katedralaren kapera maisuarekin ikasten. Urte haietan bereziki teklatu eta konpozisio ikasketetan sakondu zuen.

1746an Madrilgo Errege Kaperan organista bezala aurkitzen dugu. Lanpostu horretan bere lan nagusia Fernando VI. erregerako musika egitea. do izan zen; hari eskaini zion , *Obras para clavicordio y pianoforte* lana, alegia. Madrilen beste musikagile ospetsuekin aritzeko aukera izan zuen, besteak beste, José de Nebra eta Domenico Scarlatti.

## Obra 
Sebastian Albero oso gazte hil zen, 33 urterekin. Hala ere, oso obra garrantzitsua utzi zuen, XVIII. medeko nagusietariko bat. Genoveva Gálvez kritikariaren arabera Alberoren sonatetan gero oso modan jarriko zen estilo melankolikoa antzeman daiteke. Haren obra bi eskuizkribuetan gordetzen da:
* *Treinta sonatas para clavicordio*, Veneziako Biblioteca Nazionale Marcianan.
* *Obras para clavicordio o pianoforte*, Madrilgo Kontserbatorioan gordeta.

## Musika Eskola 
Gaur egun Iruñeako musika eskola pribatu batek bere izena du.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* *Allegressi in C Major* Youtuben.
* *Sonata in B minor* Youtuben.
* : Sebastian Albero Auñamendi Entziklopedian.
* : La música para tecla española del siglo XVIII izeneko dokumentua.
* : Sebastián de Albero*Early keyboard music* (*Antzinako musika teklaturako*)
Sexu eraso

**Sexu erasoa** pertsona baten aurka eta bere sexu askatasunaren aurka burututako edozein sexu izaerako bortizkeria da (indarkeria edota mehatxuak erabilita). Nahiz eta sexu erasoak bortxaketekin lotu ohi diren, orokorrean bortxaketaren definizioaren barnean ez dauden beste bortizkeria mota batzuk ere har ditzake.

Sexu erasoa zer den edo zer ez den erasoa gertatu zen jurisdikzioko legeek zehazten dute, horrek tokian tokiko, gizarte edo kultur ikuspegien arabera bere definizioa aldakorra izatea dakar.

Sexu erasoaren barnean bortxaketa, bagina edo uzki sarketa nahiz aho sexu derrigortuak, sexu harreman derrigortuak, ukituak eta muxuak, adingabeen sexu abusua, drogek errazturiko sexu jarduerak eta biktimarekiko sexu izaerako tortura daude.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mendekotasun kimiko
* Sexu erasotzaile

## Kanpo estekak
Daniel Bovet

**Daniel Bovet** (Fleurier, Suitza, 1907ko martxoaren 23a - Erroma, Italia, 1992ko apirilaren 8a) Suitzako botikaria izan zen.

Alergiak sortzen dituen arazoak neutralizatzen dituzten hainbat osagai aurkitu zituen 1937an. Arazo horiek histamina deituriko gai batek sortzen dituela frogatu zuen, eta antihistaminikoa asmatu zuen. Bestalde, curarea kirurgian nola erabili asmatu zuen. Curare-ak giharrak geldiarazten ditu, baina dosi egokian erabiliz gero giharrak lasaitu egiten ditu. Antihistaminikoen eta curare-aren inguruan egindako ikerketengatik medikuntzako eta fisiologiako Nobel saria jaso zuen 1957an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igone Zabala Unzalu

**Igone Zabala Unzalu** (Alonsotegi, Bizkaia, 1961eko maiatzaren 11) euskal hizkuntzalaria da. Zientzia biologikoetan lizentziatura lortu zuen 1984an eta Euskal Filologian doktore titulua 1993an. Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Teknologia Fakultateko irakaslea da 1986tik. 2025etik aurrera, EHUko Euskara Errektoreordea da.

1993an "Predikazioaren teoriak gramatika sortzailean (euskararen kasua)" izenburuko doktorego-tesia aurkeztu zuen EHUn Pello Salabururen zuzendaritzapean. 
[thumb|260x260px|Terminologia Sareak Ehunduz (TSE) programa. Euskara Batuaren helduaroa Jardunaldiaren barruan ([Jose Ramon Etxebarria, Gasteiz, 2018-06-21).]]
Ikerlaria da IXA taldean. Egun, haren ikerketa-ildo nagusia da euskararen garapen lexiko-diskurtsiboaren azterketa, eta garapen horretan laguntzeko hizkuntza-baliabideen diseinua. Ildo horretatik, UPV/EHUn 2010 urtean abian jarri zen Terminologia Sareak Ehunduz (TSE) programaren sortzaile eta koordinatzailea da.

## Terminologia Zerbitzua On-line Sistema (TZOS) 
TZOS programaren buru eta arima da **Zabala**. Euskal Herriko Unibertsitateko Euskal Hizkuntza eta Komunikazioa Saileko irakasleek EHUko fakultate guztietako irakasleekiko lankidetzan osatzen ari diren terminoen “aurrezki-kutxa” xumea eraikitzen ari da ,programa hori, TZOS izena daramana, Terminologia Zerbitzua On-line Sistema alegia. Terminologia-banku hau, bolondresen ekimen kolektiboa da. EHUko fakultate guztiak kontuan harturik, proiektuan gonbitea egiten zaie irakasgairen bat euskaraz ematen duten irakasle guztiei, beren klaseetarako erabiltzen dituzten euskarazko dokumentu guztiak Garaterm izeneko euskarazko datu-basean sartzeko, gero hango terminoak IXA taldeak sorturiko Erauzterm termino-erauzle erdi-automatikoan bereizteko, irakasle bakoitzak bere termino-zerrenda erreal eta bizia (benetan klaseetan eta idazkietan erabiltzen duena) prestatzeko, inguruko hizkuntzetako (gaztelania, ingelesa eta frantsesa) termino baliokideek inposatzeko, terminoen informazio semantikoa eta definizioak gehitzeko eta informazio hori guztia Interneteko TZOS izeneko leihotik ikasgai eta erabilgai jartzeko.

### Liburuak 
* PREST: Unibertsitateko komunikazio-gaitasunen eskuliburua
Izaskun Aldezabal Roteta, Agurtzane Elordui Urkiza, Kristina Elosegi Aduriz (1949-2013), Joseba A. Ezeiza Ramos, Iñaki Ugarteburu Gastañares, Igone Zabala Unzalu. (UPV-EHU, 2010)
* Testu-loturarako baliabideak. Euskara Teknikoa (UPV-EHU, 1996)
* Hitz-ordena, galdegaia eta komaren erabilera. Idazkera teknikoa 1 (UPV-EHU, 1992)

### Sare sozialak 
* 31 eskutik webguneko ohiko blogaria

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Maria Teresa Cabré
* Itziar Gonzalez

## Kanpo estekak
Iragazki polarizatzaile (argazkigintza)

**Iragazki polaritzailea** edota **polarizatzailea**, argazkigintzan, argia bezalako uhin elektromagnetiko baten eremu elektrikoaren norabide oszilazio jakin bat modu hautakorrean transmititzen duen material bat da, gainontzeko "polariozazio planoak" blokeatuz. Orokorrean bi beiren artean txertatutako iodo luzatuko film polimeriko bat izaten da.

Argazkigintzan asko erabiltzen den elementua da, batez ere paisaiak irudikatzean.

Fitxategi:Pol-Filter-closeup.jpg|Argazkigintzako filtro polarizatzailea.
Fitxategi:CircularPolarizer.jpg|Ezkerrean argazki arrunta eta eskuinean filtro polarizatzaileaz egindakoa.

## Kanpo estekak
Eremu sakontasun

**Eremu sakontasuna**, optika eta bereziki argazkigintzan, irudi edo argazki bateko eszenan punturik hurbilena eta punturik urrunenaren arteko eremuak duen gardentasun edo definizio maila da.

Eremu sakontasuna handia ala txikia izan liteke, argazkilariaren nahiera eta argazki makinaren parametro batzuen araberakoa baita. Nagusiki, eremu sakontasuna lau faktoreen baitakoa da:

# Zirkulu-nahasketaren tamaina
# Foku-distantzia
# Irekidura edo f zenbakia
# Fokuratze-distantzia

Orokorrean, gero eta irekidura txikiagoko diafragmak erabiliz sakontasun handiagoa lortzen da; eta alderantziz, gero eta irekidura handiagoko diafragmak erabiliz eremu sakontasun txikiagoa lortzen da.

Irudi:Jonquil flowers at f5.jpg|Eremu sakontasun txikiko irudia (f5)
Irudi:Jonquil flowers at f32.jpg|Eremu sakontasun ertaineko irudia (f32)

## Kanpo estekak
Maóko gazta

**Maóko gazta** behi esnez ekoiztutako ore prentsatu eta ez egositako gazta bat da. Balear Uharteetako Menorka uhartean ekoizten da eta izena Maó udalerriari zor dio. 1985. urtetik Jatorrizko Izendapena du. Itxura paralelepedikoa eta ertz biribilduak ditu.

## Kanpo estekak 
* Maóko gaztaren webgunea
Simbu

**Simbu** edo **Chimbu** Papua Ginea Berriko 22 probintzietako bat da. Herrialdearen erdialdean dago, Lur Garaiak eskualdean. 6.112 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 376.473 biztanle zituen. Hiriburua Kundiawa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Altzoko pagoa

**Altzoko pagoa** Gipuzkoako Altzo udalerriko lursailetan dagoen pago bat da, *zuhaitz aparteko* izendatua. Pago arrunt (*Fagus sylvatica*) espezieko zuhaitza da.

## Kokalekua 
Herrigunetik kanpo dago, mendian, Basaitz izeneko parajean, Gaztaina-Motzeta basoan eta jabetza pribatuko lursailean, Oiarbide baserritik 150 metrora. Itsas mailatik 381 metroko garaieran dago.

## Historia 
Manuel Antonio Imatz bertsolariak landatu zuen 1836an, alegia ezkondu zen urtean bertan. Bertsolariak leku hau hautatu zuen bertan bere jabetzako sagastia eta kisutegia zeudelako. Imaz gizon fina zen. 1967an Antonio Zabala tolosar jesuitak Diario Vasco egunkarian pago honi buruzko artikulua idaztean, honakoa aipatu zuen:

Zabalaren ustez «Imazek pago hau bere bizitza eta bizilekuaren ikur gisa maitatu zuen». Bestalde, Zabala iraganeko sagastiak pinudi bilakatu izanaz ere kexatu zen.

Imaz bertsolariak zuhaitza asko maite zuen, bere enborra maiz neurtzeko adina. Horretarako, garaiko usadiozko bere gerriko luzea kendu eta haretxekin enborra neurtzen omen zuen, ondoren etxera joan, eta bertan zuen neurri handiko barrika baten neurriekin parekatuz, zuhaitza zenbat zentimetro handitu zen jakitea lortzen zuen.

Pagoa kimatua izan zen, Imaz bizi zela edo ondoren, eta barnetik usteltzen hasi zen. Orduan, Zabalaren zioenez, «bertsolariaren bilobak zuhaitzaren adaburura igo eta tartea harriz eta lurrez bete zuten. Eta pagoa, eskerturik, goitik osatutako zauri bat balitz bezala itxi omen zen». Urteen buruan izugarri Ioditu zen. 1942an bost gurdi egur kendu zioten adarretatik.

Kirmen Uribe ondarroar idazle eta olerkariak ere goraipatu zuen zuhaitza, bere 'Bitartean heldu eskutik' liburuan 'Pagoa' izeneko olerkian.

## Zuhaitza 
thumb|467x467px|Altzoko pagoa
2019an itxura bikaina du: 1,30 metroko altueran 6,8 metroko enbor-perimetroa du, 22,73 metroko garaiera, 28,51 metroko adaburua, eta 2015eko azaroaren 16an 180 urteko adina zuen. Enbor anitzeko zuhaitza izan litekeela uste da

## Ikus gainera 
* Manuel Antonio Imatz
* Zuhaitz aparteko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekialdeko Lur Garaiak

**Ekialdeko Lur Garaiak** () Papua Ginea Berriko 22 probintzietako bat da, Lur Garaiak eskualdean dagoena. 11.157 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 579.825 biztanle zituen. Hiriburua Goroka da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mauser

**Mauser** edota **Mauser-Werke Oberndorf Waffensysteme GmbH** Alemaniako armagintza enpresa izan zen. 1872an Wilhelm eta Paul Mauser anaiek Württemberg lurraldeko Oberndorf am Neckar udalerrian sortu zuten. Egoitza nagusia Baden-Württemberg estatuko Isny im Allgäu udalerrian zuen.

XIX. mendearen amaiera eta XX. mendearen hasiera artean sekulako hedapena izan zuen, bere armak munduko herrialde ugaritara esportatuz. Ospea bere armen kalitate gorena eta Bigarren Alemaniar Inperioan Prusiako gudarosteak arma eskariak egiteagatik bereganatu zuen.

Beste armagintza enpresa askok bere armak diseinatu eta ekoizteko unean Mauser errepetizio eta giltzarrapo sistemadun fusilak oinarritzat hartu zituzten. AEBtako Winchester armagintza enpresak Mauser etxeko M98 fusil modeloa Winchester 70 Modeloa fusila diseinatu eta ekoizteko eredutzat hartu zuen.

## Kanpo estekak 
* Mauser enpresaren webgunea
Uzi

**Uzia** Israelgo Israel Military Industries armagintza enpresak ekoitzitako subfusil bat da. 1949an Uziel Gal alemaniar jatorriko israeldar armagileak diseinatu zuen. Subfusilak trinkotu eta arintzen lehenbiziko modeloetakoa izan zen. Uzi modelo txikiena pistola automatikotzat jotzen da.

Mundu osoan ospe handia baldin badu, arma arina eta sotila, baldintza latzetan oso portaera ona eta fidagarria, toki txiki edo espazio murritzetan erabiltzeko ezin egokiagoa, eta matxurekiko erresistentzia handia izateaz gain, Israelgo Armadako subfusil ofiziala izateagatik da. Ezaugarri horiei esker 60 herrialde baino gehiagotara esportatuak izan ziren. 1960ko hamarkada eta 1980ko hamarkada artean munduko militar, polizia, bizkartzain eta segurtasun indarren artean subfusil salduena izan zen.

## Kanpo estekak
Heckler & Koch

**Heckler & Koch GmbH**, laburdurak **H&K** edota **HK**, Alemaniako armagintza enpresa bat da. 1949an Alex Seidel, Edmund Heckler eta Theodor Koch alemaniar armagileek sortu zuten eta gaur egun Baden-Wurtemberg estatuko Oberndorf am Neckar udalerrian egoitza du.

Gaur egun munduko infanteriako su-arma ekoizle nagusienen artean dago, bere fusil eta subfusilek kalitate handia izatearen ospea dute.

## Modeloak 
* Pistolak: USP (aldaerak: P8, P2000, Mark 23), USP, P7, VP70
* Subfusilak: MP5, MP7, UMP
* Eraso-fusilak: G3, G36, HK53, HK416, HK417, HK33, XM8
* Fusil erdiautomatikoak: HK SL6, HK SL7, HK SL8, HK 630, HK 770, HK 940
* Doitasun-fusilak: MSG90, HK PSG-1
* Ametralladorak: HK21E, HK MG4
* Granada jaurtitzaileak: HK69, HK79, AG36, HK GMG
* Arma bereziak:
** HK G11: eraso-fusil esperimentala.
** HK G41: HK G3 modeloa ordezkatzeko diseinatutako eraso-fusila; HK G36 modeloak ordezkatua.
** HK P11: Urazpiko pistola.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Suitzar Guardia

**Suitzar Guardia** (; ; ) Aita Santua eta Egoitza Santuaren segurtasunaz arduratzen den indar armatua da. Vatikano Hiriaren sarbideak ere zaintzeaz arduratzen da.

1505ean Julio II.ak sortu zuen, aita santuak bere babes pertsonalerako berezko indar armatua izan zezan. Gaur egun ere, Suitzar Guardiako buru nagusia aita santua da.

Izenak ongi adierazten duen bezala, kideak suitzar herrialdetasuna izateaz gain katolikoak izan beharra dute, 19-30 urtetakoak, ezkongabeak, Suitzan soldaduska eginak eta gutxienez 1,74 cm-ko garaierakoak. Portaera on eta eredugarria izatera derrigortuak daude, bai eta iragan garbia izatea ere, alegia akats larri edo deliturik gabekoa.

Gaur egun 110 kideek osatzen dute, horrek mundu osoko estatu gudaroste profesional txikiena bilakatzen du.

Irudi:BANDERA GUARDIA VATICA PANCHO.svg|Suitzar Guardiaren bandera.
Irudi:Swiss Guard- LobozPics.jpg|Suitzar goardia bat San Petri basilikaren sarbide bat zaintzen.
Irudi:Anciens gardes suisses pontificaux à Lausanne 4.jpg|Suitzar guardia ohiak Lausanan.
Irudi:Vereidigung2008Ruestung.jpg|Bandera zinpetzea.

## Kanpo estekak 
* Suitzar Guardiaren webgune ofiziala (eleanitza)
'Ndrangheta

'**Ndrangheta**, halaber **la Santa**, **Picciotteria** edo '''l'Onorata Società'* (*Elkarte Ohoretsua*) ezizenez deitua, Italia hegoaldeko Calabriako erakunde kriminal bat da. Siziliako mafia edo Cosa Nostra eta Napoliko camorra erakundeen nolabaiteko parekidea da.

Jatorriz, Reggio di Calabriako probintzian sortu zen, bertan berebiziko indarra du, eta bertatik Vibo Valentia, Catanzaro eta Crotonako probintzietara hedatu zen, eta modu apalagoan Cosenzako probintziara.

Gaur egun, Italiako erakunde kriminal indartsu eta arriskutsuenetako bat da, gainera Europa eta Amerikako hainbat herrialdetan ere ordezkariak baditu. Italiako poliziaren arabera, Kalabrian erakunde hori 150 klan (*cosche* edo *'ndrine'') inguruk osatzen dute, itxuraz, eta klan horiek 6.000 kide inguru bide dituzte. Kalabriako gizartean 'Ndranghetak eragin handia du, batez ere armen indarrean eta botere ekonomikoan oinarrituz; gainera, diru-zuritzeak bertako nekazaritza eta prentsa idatzia kontrolpean edukitzea ahalbideratzen dio. Bestalde, Eskualdeko nahiz Udal Administraritza Publikoaren sektoreetan ere eskua sartu du.

## Ikus gainera 
* Camorra
* Siziliako mafia ala Cosa Nostra
* Sacra corona unita

## Kanpo estekak
Sébastien Loeb

**Sébastien Loeb** (1974ko otsailaren 26a, Haguenau, Alsazia) frantziar rally pilotu bat da. Munduko Rally Txapelketa bederatzi aldiz irabazi du (2004, el 2005, 2006, 2007, 2008, 2009 2010 2011 eta 2012), horrek txapelketa hau aldi gehienetan irabazi duen pilotua bilakatzen du. Txapelketa horretan rally gehien irabazi dituen pilotua ere bada, guztira 77. Bere kopilotua David Elena da.

## Tituluak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Jacob's Ladder

'''Jacob's Ladder'* (euskaraz *Jacoben Eskailera*) 1990eko Adrian Lyne ingelese zinema zuzendariak zuzendutako beldur psikogikozko film bat da. Tim Robbins, Elizabeth Peña eta Danny Aiello aktoreek antzeztu zuten.

Maurice Jarre mussikagileak soinu banda konposatu zuen. Estreinatzeko unean ikusleen harrera epela izan arren, denboraren poderioz kultuzko filma bilakatu da.

## Argumentua 
1971, Vietnamgo Gerran zehar, estatubatuar soldadu talde bat birus arraro baten biktima izan eta haietako batzuk hil egingo dira.

1975, Jacob Singer (Tim Robbins) soldadu horietatik bizirik atera denetako bat da eta New York hirian Jezzie neskalagunarekin (Elizabeth Peña) batera bizi da, biak ere posta bulegoan lan egiten dute.

Jacob, Jake izenez ezagunagoa, Sarah (Patricia Kalember) emazte ohiarengandik dibortziatua eta bi semeen aita da. Jacok gizon atsekabetua da: bere hirugarren semearen heriotzaren ondorioz oraindik lur jota dago, gainera izaki desitxuratu batzuen ikrudipenei buruzko amesgaizto etengabeak ere badauzka, bai eta Vietnamgo Gerrako bizipenen inguruko oroimen latzak ere.

Bere ingurukoen onespen ezarekin etsitua dagoenez, bere burua amesgaizto eta irudimen guztiak berak sortuak direla konbentzitzen saiatuko da, baina orduan Vietnamen bere kidea izan zen Paulen (Pruitt Taylor Vince) bisita izango du, hark ere berak dituen irudimen, nahasmen mental eta sintoma berberak dituela aipatuko dio.

## Aktoreak 
* Tim Robbins: Jacob "Irakaslea" Singer
* Elizabeth Peña: Jezebel "Jezzie" Pipkin
* Danny Aiello: Louis Denardo
* Matt Craven: Michael Newman
* Pruitt Taylor Vince: Paul
* Jason Alexander: Geary jauna , abokatua
* Patricia Kalember: Sarah
* Eriq La Salle: Frank
* Ving Rhames: George
* Brian Tarantina: Doug
* Anthony Alessandro: Rod
* Brent Hinkley: Jerry
* S. Epatha Merkerson: Elsa
* Kyle Gass: Tony
* Lewis Black: Jacoben medikua
* Perry Lang: Jacoben erasotzailea
* Macaulay Culkin (krediturik gabe) as Gabe Singer

## Kanpo estekak 
* *Jacob's Ladder* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Jacob's Ladder'' filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Kriminalistika

**Kriminalistika** delituen azalpena eta zantzuak topatzea helburu duen teknika multzo eta ikerketa prozedura sailak osatzen dute, bai eta delituen egileak eta biktimak nortzuk diren zehaztea ere. Kriminalistikak zientzia ezagutzez baliatuz gertakizunak eta krimen edo delituen eszenatokiak berreraikitzen ditu. Berau osatzen duten disziplina osagarriak zientzia forentseak dira.

Forentse hitza latinezko *forensis* adjektibotik dator, "forukoa ala foruari buruzkoa". Antzinako Erroman krimen baten egozteak kasua erromatar foroan pertsona nabarmenen multzo baten aurrean aurkeztea suposatzen zuen. Bai krimena burutzea egozten zitzaion pertsona nahiz salatzaileak beren gertakizunaren bertsioak aurkezten zituzten. Arrazoibidea, frogak eta pertsona bakoitzaren jokabideak kasuaren epaia zehazten zuten.

## Kanpo estekak
Aquilino Ametzua

**Aquilino Ametzua Jauregi** (Azpeitia,  - Donostia, ) gipuzkoar organogilea izan zen. Iberiar penintsulan organo erromantikoa sartu eta bere garaiko organogilerik ospetsuena izan zen.

Gaztetan ikasi zuen lanbidea, Juan Ametzua aitaren tailerrean eta Diego, Juan Prudencio eta José Hermenegildo anaiekin batera. Baina teknika berriak ikasteko asmotan, Parisko Stolz etxean, Blondell etxean, Ingalaterran, Suitzan eta Alemaniako Welte etxean izan zen.

Valentzian eta Bartzelonan tailerrak sortu ondoren, jaioterrira itzuli zen. Bertan lan handiak egin zituen: Sevillako katedraleko organoa, 1888ko Bartzelonako Nazioarteko Erakustazokarena, Valladolideko katedralekoa, Oviedoko katedralekoa edota Zegamako San Martin Toursekoaren elizarena

## Erreferentziak
Artzain Onaren katedraleko organoa

Donostiako **Artzain Onaren katedraleko organoa** tenpluaren koroaren goialdean 1954ko urtarrilaren 19an inauguratu zuten, Donostiako elizbarrutia sortu eta hiru urte pasa eta gero eta katedrala eraiki eta hilabete batzuk geroago. Cavaillé-Coll organoak Aquilino Ametzuak egindako organo bat ordezkatu zuen. Aurrekoa Artzain Onaren elizaren irekieraren garaikoa zen, hau da, 1897koa.

Garai hartako Europa osoko organorik handienetariko bat izan zen: eskuentzako bost teklatu, oinentzako bat eta 106 erregistro ditu; gainera, presbiterioan oihartzun-organo bat dago, eskuentzako bi teklatu, pedalak eta 20 erregistro dituena. Guztira 9.535 hodi ditu barnealdean eta kanpoaldean, handiena 10 metrokoa dena. 30 tonako pisua du. Inaugurazioan lau euskal musikagileen lanak estreinatu zituzten: Tomas Garbizu, Luis Urteaga, Nemesio Otaño eta Jesus Guridi. Azkenak *Tríptico del Buen Pastor* lanari esker lehiaketaren saria irabazi zuen.

Fermin Lasala Collado Mandasko dukeak egindako legatu bati esker, 1,5 milioi pezeta ordaindu zuten. 1953an egin zuten Azpeitia Organería Española tailerrean eta haizagailuak Basileako Meindinger konpainiari erosi zizkioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikroelektronika

[thumb|[Samsung Galaxy S III|Samsung S III-n erabiltzen den ARM mikroprozesadorea (Advanced Risc Machines)]]
**Mikroelektronika** Osagai elektroniko oso txikiez, sarri mikrometro-eskalan, osatutako kontsumo txikiko zirkuituak ikertzen dituen elektronikaren atala da. Sarritan, zirkuitu integratuen teknologiaren sinonimo gisa erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jiwaka (probintzia)

**Jiwaka** Papua Ginea Berriko 22 probintzietako bat da, Lur Garaiak eskualdean dagoena. 2012ko maiatzaren 17an sortu zen, Mendebaldeko Lur Garaiak probintziatik bereizirik. 4.798 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 343.987 biztanle zituen. Behin-behineko hiriburua Kurumul da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hegoaldeko Lur Garaiak

**Hegoaldeko Lur Garaiak** () Papua Ginea Berriko 22 probintzietako bat da, Lur Garaiak eskualdean dagoena. 15.089 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 510.245 biztanle zituen. Hiriburua Mendi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Golkoa (Papua Ginea Berria)

**Golkoa** () Papua Ginea Berriko 22 probintzietako bat da. Herrialdearen hegoaldeko itsasaldean dago, Papua eskualdean. 34.472 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 158.197 biztanle zituen. Hiriburua Kerema da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
USS Indianapolis (CA-35)

***USS Indianapolis (CA-35)*** AEBtako armadaren gurutze-ontzia izan zen.

## Historia 
1945eko uztailaren 29an, Filipinetako itsasoan, Mochitsura Hashimoto komandante zuen I-58 itsaspekoaren tiramenean sartu zen AEBetako armadako Idaho klaseko gurutzaontzi astun bat, USS Indianapolis. Gerraontziak ez zeraman eskoltarik eta ez zebilen sigi-saga erasoak saihesteko; jomuga erraza zen.

### Erasoa 
23:26an, itsaspekoa ontzitik 1.500 metrora besterik ez zegoela, Hashimotok sei torpedo jaurtitzeko agindua eman zuen. Helburua jo zuen eta Indianapolis minutu gutxian joan zen hondora. AEBetako armadak ez zuen gurutzaontziaren SOS seinalerik jaso. Handik ordubetera Hashimotok bidalitako mezua, ordea, bidean atzeman zuten: Idaho klaseko ontziari eraso ziola zioen. Seinalea deskodetu eta uztailaren 30ean, 17:00etan iritsi zen estatubatuarren aginte-gunera. Baina ez zioten jaramonik egin.

Aste batzuk lehenago ontziak karga sekretua jaso zuen: Hiroshiman jaurtiko zuten bonba atomikoaren uranioa eta beste hainbat osagai. Eta egun batzuk lehenago bonba helburuan utzita, misioa betea zuten. Ontzian gutxik zekiten misioaren berri, ontzitik kanpo are gutxiagok. Japoniarren mezua aginte-gunera iritsi zenean, txostenak begiratu eta eremu horretan halako ontzirik ez zegoela ikusi zuten. Japoniarrei atzemandako seinalea hutsegite bat zela ondorioztatu zuten.

### Erreskatea 
Abuztuaren 2an hegazkin batek Indianapolisko naufragoak ikustatu zituen jitoan. Hala, ontzia hondoratu eta lau egunera, erreskate lanak hasi ziren, mantso, erreskate ontzia ez baitzen gauera arte naufragoengana iritsi. Indianapolisen eskifaia 1.199 pertsonak osatzen zuten: 300 bat ontziarekin batera joan ziren itsas hondora; 316 bizirik irten ziren; gainerako 600ak erreskatearen zain hil ziren, ur gazia edateagatik edo deshidratazioak jota batzuk, erasoetan jasandako zaurien eraginez beste batzuk eta, nagusiki, marrazoek erasota. Misio sekretua sekretuegia zen, ur haietan bizi ziren marrazoen zorionerako.

## Zineman 
Estatubatuarren itsas tragedia larrienarengatik harro ez, eta gertatukoaren berri ez zen askorik zabaldu. Harik eta Steven Spielbergek *Jaws* (1975) film arrakastatsuan hizpide izan zuen arte. Robert Shaw aktoreak jokatutako Quint pertsonaiak, lau minutuko bakarrizketa gogoangarrian, egun haietan uretan bizitakoa deskribatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dana Elcar

**Ibsen Dana Elcar** (1927ko urriaren 10a, Ferndale, Michigan &ndash; 2005eko ekainaren 6a, Ventura, Kalifornia) estatubatuar zinema eta telebistako aktorea izan zen.

Europako Mendebaldean, ziurrenik *MacGyver* telesailan Phoenix fundazioko nagusi Peter Thorton pertsonaia antzezteagatik ezaguna da. Hala ere, telesail horretan antzezten ari zen bitartean, glaukomaren ondorioz ikusmena galtzen hasi eta bizitzaren amaiera aldera itsu geratu zen.

Film esanguratsu askotan antzeztu zuen, tartean *Fail Safe* (1964), *A Lovely Way to Die* (1968), *The Boston Strangler* (1968), *The Maltese Bippy* (1969), *Pendulum* (1969), *The Learning Tree* (1969), *Zig Zag* (1970), *Soldier Blue* (1970), *Adam at 6 A.M.* (1970), *A Gunfight* (1971), *The Great Northfield Minnesota Raid* (1972), *The Sting* (1973), *W.C. Fields and Me* (1976), *Baby Blue Marine* (1976), *St. Ives* (1976), *The Champ* (1979), *Good Luck, Miss Wyckoff* (1979), ''The Last Flight of Noah's Ark* (1980), *Condorman* (1981), *Buddy Buddy* (1981), *Jungle Warriors* (1984), *All of Me* (1984), *2010* (1984), *Murder in Three Acts* (1986) eta *Inside Out'' (1986).

## Kanpo estekak 
* Dana Elcar aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Hegazkintzaren ingurumenaren gaineko eragin

[thumb| C-141 Starlifter izeneko hegazkinak gas-lorratzak  uzten ditu [Antartikako zeruan.]]
**Abiazioaren ingurumen-inpaktua** aireontzi-motorrek beroa, zarata, partikulak eta gasak igortzen dituztelako gertatzen da. Horrek klima-aldaketaren fenomenoan eragin nabarmena du. Besteak beste, hegazkinek karbono dioxidoa (CO2), ur-lurruna, hidrokarburoak, karbono monoxidoa, nitrogeno oxidoak, sufre oxidoak eta karbono beltza botatzen dituzte atmosferara.

Abiazio zibilak azken urteotan izan duen hazkuntza nabarmenak (1992 eta 2005 urteen artean %&nbsp;5 handitu da urtero bidaiarien kopurua) areagotu du arazoa. Eta Europar Batasunean, berotegi-efektuko gasen isuriak (abiazioarenak) 1990 eta 2006 urteen artean %&nbsp;87 areagotu dira.

Abiazio komertzialaren hazkundeak kezkatzeko arrazoiak ematen ditu. Munduan, 8,3 milioi pertsonak hegazkina hartzen dute egunero (3.000 milioi bidaiari urtero), 1999ko bolumenaren bikoitza. Horrek erregai asko kontsumitzera behartzen du, eta CO2 ugari sortzen.

## Abiazioaren ondorioak Lurreko kliman 
1999an hegazkin-hegaldi zibilen ekarpena CO2-ren isuri globaletan %&nbsp;2 inguru zela kalkulatu zen. Hegazkin-hegaldi horiek batez ere lau mekanismoren bidez eragiten dute klima-aldaketan: karbono dioxido (CO2) isurien bidez, nitrogeno oxidoen (NOx) isurien bidez, ur-lurrunaren bidez (hidrokarburoak erretzean sortzen dena) eta kedar eta sulfatoen partikulen bidez.

Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldea (Intergovernmental Panel of Climate Change) (IPCC) erakundearen ustez, hegazkin-hegaldi zibila gizakiak sortutako klima-aldaketaren %&nbsp;3,5 ingururen erantzulea da, kontuan hartuta CO2ren isuriak eta beste isuri batzuk ere. 2050. urterako portzentaje hori igo daiteke neurri zehatzak hartu ezean, %&nbsp;5–%&nbsp;15eraino, ereduen arabera.

Hegazkinak gero eta eraginkorragoak dira, hegazkin bakoitzak hegaldian egiten duen kilometro bakoitzeko duela 30 urte baino erregai gutxiago kontsumitzen duelako eta CO2 gutxiago ere isurtzen duelako. Hala ere, hegazkin-hegaldien kopurua urtez urte gehituz doanez, hegaldien kutsadura gero eta handiagoa da, Jevonsen paradoxari jarraituz.

Hegazkinez bidaiatzeak ingurugiroari egiten dion kaltearen jakitun, ekologiaz arduratuta dauden pertsona batzuek hegazkinak saihestu eta beste garraiobide batzuk hobesten dituzte. Fenomenoari izen bat bat eman zaio munduko hainbat hizkuntzatan eta euskaraz "hegaldatzeko lotsa" esapidea proposatu da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hegaldatzeko lotsa

## Kanpo estekak
E immunoglobulina

thumb|300px|eskuinera|**Ig E** antigorputzaren egitura.

**E immunoglobulina** (**Ig E**) odolean eta linfan dagoen immunoglobulina da, alergia prozesuekin zerikusi handia duena. Antigorputz honen odol-kontzentrazioa handia da parasitosi bat duten gaixoengan ere.

Egoera normalean kopuru oso txikian dago odol-plasman (bost immunoglobulinen artean bera da urriena): 0,00005mg/ml.

Bere pisu molekularra 180.000 Daltonekoa da. Mastozitoen gainazalean dago, histamina askatzen duten immunitate-sistemaren zelulen azalean, alegia. Alergia prozesuetan alergenoak E immunoglobulinei atxikitzen dira, eta hauek mastozitoen gain jarduten dute, histamina askatuz eta alergiaren ohiko sintomak agertuz 

Ig E molekula monomeroa da eta antigorputzetan ohikoa denez lau polipeptido katez osatua dago. Ez du konplementu sistema aktibatzen, eta bere erdibizitza laburra da, 1-5 egunetakoa.

Immunoglobulina hau oso eraginkorra da helminto bezalako bizkarroien aurka, mikrobioak baino handiagoak direnak (bizkarroi horiek ez dira suntsitzen ohiko fagozitosien bidez, handiegiak direlako) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gordy

***Gordy*** ingelesez eginiko drama eta komediako film bat da, Mark Lewisek filmatua eta 1995ean estreinatua.

## Sinopsia 
Gordy baserri bateko txerritxoa da. Familia galdu eta bere bila aterako da.

## Aktoreak 
* Doug Stone: Luke MacAllister
* Kristy Young: Jinnie Sue MacAllister
* Tom Lester: Cousin Jake
* Deborah Hobart: Jessica Royce
* Michael Roescher: Hanky Royce
* James Donadio: Gilbert Sipes
* Ted Manson: Henry Royce
* Tom Key: Brinks
* Jon Kohler eta Afemo Omilami: Dietz eta Krugman

### Ahotsak 
* Justin Garms: Gordy
* Hamilton Camp: Gordy's Father
* Jocelyn Blue: Gordy's Mother
* Frank Welker: Narratzailea eta Animals' vocal effects
* Tress MacNeille: Wendy
* Earl Boen: Minnesota Red
* Frank Soronow: Dorothy the Cow
* Billy Bodine: Txerritxoa
* Blake McIver Ewing: Txerritxoa
* Julianna Harris: Txerritxoa
* Sabrina Weiner: Txerritxoa
* Heather Bahler: Txerritxoa
* Jim Meskimen: Bill Clinton

## Kanpo estekak
Milne badia (probintzia)

**Milne badia** () Papua Ginea Berriko 22 probintzietako bat da, Papua eskualdean dagoena. Ginea Berriaren ekialdeko muturra eta 600 uharte baino gehiago hartzen ditu. 14.345 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 276.512 biztanle zituen. Hiriburua Alotau da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Telemark eski

thumb|Telemark eskiatzaile bat "orpo aske"ko bira bat eginez.
**Telemark eskia** edo **orpo askeko eskia** eski-teknika bat da, alpetar eski eta eski nordikoaren osagaiak nahasten dituena. Izena Norvegiako Telemark konderritik datorkio eta Sondre Norheim sortzailetzat hartzen da. Kirolariek eski-ohol bereziak erabiltzen dituzte, orpoa askea izateko.

## Kanpo estekak
Lapurdiko Arraun Taldea

thumb|280px|Lapudiko trainerua, 2018an.
**Lapurdiko Arraun Taldea** (ofizialki ***Larrun Kosta Arraunketa Kluba***) Lapurdiko arraunketa taldea da, 2016an sorturikoa. Lapurdiko arraun taldeak bateratuz sortu zen, Lapurdiko arraunlariak traineru batean bilduta lehiatzeko asmoz.

KAE Ligan aritu izan da eta 2023an bigarren postua lortu zuen KAE 1. mailan.

## Historia 
### Hastapenak 
Donibane Lohizuneko Ur Joko eta Angeluko Ibaialde arraun taldeen ekimenez sortu zen. Iparraldeko arraunlariak traineru batean bateratuta lehiatzeko bidea ematea izan zen xede nagusia. *Iparreko Arraunlariak* izenarekin aritu zen ligan baina ondoren *Lapurdi* izena nagusitu da.

KAE 2 ligan lehiatzen hasi zen 2017an. Azken urteetan igo eta jaitsi ibili da eta 2022an berriz izan zen KAE 2 Ligako txapelduna, bat ezik estropada guztiak irabaziz.. Lau bandera irabazi zituen eta KAE 1 mailako liderra izan ondoren azken estropadan galdu zuen titulua. Hala ere bigarren eginez igoera play-offak jokatu zituen eta bigarrena izan zen Bueurekin puntuetan berdinduta gelditu bazen ere bi segunduren erruz ez zuen mailaz igotzerik lortu. 2024ko denboraldirako Jon Salsamendi entrenatzailea fitxatu zuen urtebeterako.

## Palmaresa 
### Ligak 
* KAE 1 Liga (0): bigarrena 2023an.
* KAE 2 Liga (2): **Txapelduna**: 2017, 2022

### Txapelketak 
* Gipuzkoako Traineru Txapelketa (0): hirugarrena 2023an.

### Banderak 
## Denboraldiak 
* (p.o.) play-offak

## Emakumezkoen trainerua 
thumb|280px|Lapudiko emakumezkoen trainerua.
2017ko gizonezkoen traineruak izandako arrakasta ikusita, 2018 denboraldirako emakumezkoen trainerua osatu zuten eta ordutik aurrera urtero atera du trainerua. Ur Jokoren 1996ko *Ipar Haizea* trainerua erabiltzen dute, *Xubero* izenarekin. Taldearen aurreneko estropada Oriako Traineru Jaitsiera izan zuten 2018an. Lau urtetan jarraian aritu ondoren 2022an ezin izan zuten trainerua osatu.

### Denboraldiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* LAT arraun taldearen Facebook kontua