Axtroki

## Kokapena eta ingurune naturala 
**Axtrokiko haitzak**, Eskoriatzako hego-ekialdeko mendialdean daude, Aretxabaleta eta Leintz-Gatzaga udalerrien mugatik gertu. 700 metro baino gehiagoko garaiera dute, eta mendilerro apal baina malkartsu baten parte dira. Historikoki erreferentzia eta babesleku izan diren egitura harritsuak dituzte. Handik, Deba ibaiaren haranaren eta Gipuzkoako barnealdeko mendien ikuspegi zabalak ikusten dira. 

Inguru horretako landaredia euskal ingurune atlantikoan ohikoa da: haritz basoak, pagoak eta mendi baxuko landaredia. Mendi-ibiliak egitera, hegaztiak behatzera eta paisaia ikustera gonbidatzen duen lekua da.

## Eremu arkeologikoa eta historia 
Axtrokiren alderdi nabarmenetako bat arkeologiaren aldetik duen garrantzia da. Haitzen tontorrean interes handiko aztarnategi protohistoriko bat dago, ziurrenik Burdin Aroan (K.a. VIII. eta I. mendeen artean gutxi gorabehera) kastroa edo gotorleku gisa erabilia.

Horrelako kokalekuak komunak ziren leku garaietan, erraz defenda zitezkeenetan, ikuspegi onarekin eta uretarako sarbidearekin. Giza presentzia luzea adierazten duten defentsa-egituren, zeramika-hondarren eta okupazio-aztarnen aztarnak aurkitu ditu. Nahiz eta penintsulako iparraldeko beste kastroak bezain garatua ez izan, Axtroki antzinako euskal biztanleek erromanizazioaren aurretik zuten bizimoduaren erakusgarri da.

Gainera, ikerketa batzuen arabera, lekuak erabilera errituala edo sinbolikoa ere izan zezakeen, eta horrek bat egiten du mendi horiei lotutako ondorengo tradizio batzuekin.

## Axtroki eta herri-erlijiotasuna 
Inguruko bitxi handienetako bat Axtroki ermita da, San Migeli (San Migel Axtroki) eskainia, haitzetatik gertu dagoena. Erdi Aroko ermita erromaniko txiki hau erromesaldi eta debozio gune izan da mendeetan zehar Eskoriatzako eta inguruko herrietako biztanleentzat.

## Mendi ibiliak eta sarbidea 
Axtrokiko Haitzetarako sarbidea hainbat mendi-ibilbideren bidez egin daiteke, eta ohikoena Eskoriatzako erdigunetik abiatzen dena eta ondo seinaleztatutako landa-bideetatik igotzen dena da. Ibilaldia ez da oso zorrotza, baina aldapa handiko zatiak ditu, eta beraz, oinetako egokiak eramatea gomendatzen da.

Txango polita da bertako bisitari eta mendizaleentzat, plan lasaia, natura hurbila eta pixka bat baitu. Gailurrak atseden hartzeko, zerbait jateko eta pasaiaz gozatzeko leku ezin hobea eskaintzen du.

### Eskalada 
Oso ohikoa izan da hainbat urtez jendea harkaitz hau eskalatzen ikustea, baina 2020an inguruetako eskalada guneak arautu zituen Eskoriatzako udalak eta harkaitzaren egoeragatik bertan eskalatzea.

alt=Axtrokiko harkaitza errepidetik|erdian|thumb|440x440px|Axtrokiko harkaitza errepidetik

## Esanahi sinbolikoa eta kulturala 
Euskal kosmobisio tradizionalean, mendiek garrantzi sinboliko handia dute. Espirituen bizilekua dira, babeslekua eta gizakiaren eta sakratuaren arteko lotura. Axtrokiko Haitzak ez dira salbuespena. Folklorearen teoria batzuen arabera, lekua sakratutzat jo zitekeen kristautu aurretik ere, gerora San Migeli eskainitako beste mendi batzuek bezala (Aralar edo Anboto, adibidez).

Axtrokiren memoria kolektiboa bizirik mantentzen duten abestiak, esaerak eta lekuen izenak (toponimia) ere gordetzen dira, baita egungo belaunaldietan ere.

## Erreferentziak 
2. (2016-04-05) «Las peñas de Axtroki de Eskoriatza, el cofre pétreo que ocultaba los cuencos de oro»  *Sitios históricos* (Noiz kontsultatua: 2025-05-07).

3. Aranzadi ( 2022-06-28) «Axtrokiko Ontzien errepliken erakusketa bere 50. urteurrenean» *Aranzadi zientzia elkartea* (Noiz kontsultatua: 2025-05-07).