open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Biozentrismo

**Biozentrismoa** 1970ko hamarkadan sortutako kontzeptua da. Teoria honek Izaki bizidun guztiek begirunea merezi dutela defendatzen du. Biozentrismoa jatorrian ekologismo sakona edo ekologismo erradikalarekin lotuta, bizitzaren ezinbesteko balioa aldarrikatu nahi du.

Izaki bizidunek existitzeko, garatzeko eta autonomoki adierazteko eskubide bera dutela proposatzen du. Biozentrismoaren arabera Izaki bizidun guztiek  balio bera izatean begirune bera merezi dute. Giza jarduerak beste espezieetan eta planetan ahalik eta inpaktu gutxien eragitea defendatzen du.

Biozentrismoa antropozentrismoaren antitesi gisa sortu zen. Antropozentrismoaren arabera gizakia da gauza guztien erdigunea.

## Hitzaren jatorria 
Hitza Grezieratik dator. Bi hitzen elkarketa osatzen du “biozentrismo” hitzak. Alde batetik ‘βιος’ (bios), bizitza esan nahi duena, eta beste aldetik ‘κέντρον’ (kentron), erdigunea esan nahi duena. Hitza 1970 hamarkadan hasi zen erabiltzen izaki bizidun guztien arteko berdintasunezko errespetua  defendatzen zuen teoria morala izendatzeko.

## Ezaugarriak 
Biozentrismo ahulak izaki bizidun guztiei balio intrintseko bat aitortzen die, baina uste du izaki bizidun guztiek ezin dutela kontsiderazio moral bera izan, izaki bizidun bakoitzaren gaitasunak ezberdinak direlako. Hau da, izaki bizidunen balioa mailakatzen da sentitzeko gaitasunaren arabera. Horrela, adibidez, ugaztunek intsektuak baino balio gehiago izango lukete bere sentitzeko gaitasuna handiagoa delako.

Biozentrismo indartsuak, aldiz, uste du  izaki bizidun guztiek balio intrintsekoa dutela, sentitzen duten izakiak izan ala ez. Kontutan hartu behar den bakarra espezie bakoitzaren bizitzaren balioa da. Kasu honetan izaki bizidun guztiek kontsiderazio moral bera dute. Izaki bizidun guztiek berezko balioa dute eta ez dira mailakatu behar sentitzeko gaitasunaren arabera.

## Antropozentrismoa, biozentrismoa eta ekozentrismoa 
Gaur egungo ideia nagusiaren arabera, gizakiek naturaren baliabideak nahi duten bezala ustiatzeko eskubidea dute. Naturaren balioa gizakiek ematen dioten balio ekonomikoaren arabera neurtzen da. Horrez gain, gizakiak naturaren jabe kontsideratzen dira eta lursail eta baliabide ugari jabetza pribatua dute. Jarrera honen funtsezko ezaugarria balio guztien neurri, jatorri eta helmuga izango den gizakiaren begirada da. Naturari balioa bitartekaritza eginez, baliabide naturalak bereganatzen ditu, produkzio prozesu garaikideei eusteko baliabide gisa soilik ulertuz. Ideia hauen eraginez, ustiapen bortitza eta kutsadura arriskuan jarri ditu ekosistema askoren jarraipena, aldi berean gizakien gizartea arriskuan jarriz. Natura baliabideak soilik ekoizpen prozesuak bultzatzeko tresnak bezala ulertzen dituenez, haietaz jabetzen da. Ideia hauek dira antropozentrismoaren oinarriak.

Biozentrismoak, aldiz, uste du izaki bizidun guztiek ekonomikoak diren baino askoz balio gehiago dituztela. Horien artean daude balio intrintsekoak(Izaki bizidun guztiak dute balio bat soilik existitzeagatik).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louis Thiétard

**Louis Thietard** (Anzin, 1910eko maiatzaren 31 &ndash; Saint-Gilles-Croix-de-Vie, 1998ko urtarrilaren 21a), Frantziako txirrindularia zen. Paris-Camembert lasterketaren lehen ekitaldia irabazi zuen.

## Palmaresa 
**1933**
* 3. Paris-Bourgesen
**1934**
* Paris-Camembert
**1935**
* Doubseko Tourra
**1937**
* Polymultipliée
**1938**
* Modela
* Circuit de Lorraine
* 2. Doubseko Tourrean
**1939**
* Paris-Caen
**1942**
* Espainiako Vueltako bi etapa
**1943**
* Aix-en-Provenceko Sari Nagusia
**1944**
* 3. Paris-Roubaixen
* 3. Paris-Toursen
**1945**
* Paris-Caen
* 4. Paris-Roubaixen
**1946**
* Suitzako Itzuliko etapa bat
**1947**
* Arras 
* Moutiers
* 3. Paris-Roubaixen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mathieu Hermans

**Mathieu Hermans** (Goirle, 1963ko urtarrilaren 9a), Herbehereetako txirrindulari ohia da, profesionala 1985etik 1993ra.

Profesionala zen bitartean, Astigarragan bizi zen.

## Palmaresa  
**1982**
* 2. Circuit de Lorrainen eta bi etapa
**1984**
* Igorreko ziklo-krosa
**1985**
* Gaztela eta Leongo Itzuliko etapa bat
* 2. Getxoko Zirkuituan
**1986**
* 2. Aragoiko Itzulian eta bi etapa 
* Romandiako Tourreko etapa bat
* 8. Andaluziako Itzulian
**1987**
* Valentziako Erkidegoko Itzuliko hiru etapa 
* Paris-Camembert
* 3. Masferrer garaikurran
* 4. Herbehereetako Itzulian eta etapa bat 
* 5. Scheldeprijsean
**1988**
* Espainiako Vueltako 6 etapa
* Herbehereetako Itzuliko etapa bat 
* Kataluniako Voltako etapa bat 
* Setmana Catalanako hiru etapa 
* Valentziako Erkidegoko Itzuliko bi etapa 
* Murtziako Itzuliko bost etapa 
* Masferrer garaikurra
* 2. Aragoiko Itzulian
* 4. E3 Harelbeken
**1989**
* Espainiako Vueltako 3 etapa 
* Frantziako Tourreko etapa bat
* Kataluniako Voltako etapa bat 
* Luxenburgoko Tourreko etapa bat
* 3. Veenendaal-Veenendaalen
* 3. Tour de l'Oisen
**1990**
* Kataluniako Voltako etapa bat 
* Valentziako Erkidegoko Itzuliko etapa bat
* Setmana Catalanako etapa bat 
**1991**
* Kataluniako Voltako etapa bat 
* Asturiasko Itzuliko etapa bat
* Setmana Catalanako etapa bat
**1992**
* Getxoko Zirkuitua
* Samianigoko Klasikoa
* Setmana Catalanako etapa bat
* Galiziako Itzuliako etapa bat 
* Murtziako Itzuliko etapa bat
* 2. Masferrer garaikurran

## Taldeak 
* Orbea/Paternina (1985-1989)
* Seur (1990)
* Lotus-Festina (1991-1992)
* TVM (1993)
* Specialized (1994)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izarra (Tarot karta)

**Izarra (XVII)** Taroten sorta tradizionalenetan hamazazpigarren Arkano Nagusia edo triunfoa da. Karta hau jokoan nahiz igarpenean erabiltzen da. 

## Deskribapena 
Karta honetako protagonista guztiz biluzik dagoen dontzeila bat da, bi pitxer eskuetan daramatzan izakiaren funtsezko esentziaren errebelazioaren sinboloa. Ibai baten ertzean belauniko dago, mugimenduaren sinbolo, pitxerretako baten edukia korrontean isurtzen duen bitartean, eta bestearen edukia itsasertzeko lurrean, aurrekoa izaki berrian nola integratzen den sinbolizatuz, ibaira erortzen denean, eta beste zatia, berriz, ertzean erortzen denean. Kartan nagusi diren zazpi izarrek planetak irudikatzen dituzte. Itxaropena sinbolizatu ohi du (Belengo izarra, Daviden izarra, etab.).

## Irudi galeria 

04 Le Ciel - H. Pussey Grand Etteilla Tarot Deck.jpg|H. Pussey
Court de Gébelin - Atout 17.jpg|Court de Gébelin
Jean Dodal Tarot trump 17.jpg|Jean Dodal
RWS Tarot 17 Star.jpg|Rider Waite
Tarot de Besançon - Renault - Trump 17.jpg|Besançongo tarota

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nordahl Grieg

**Johan Nordahl Brun Grieg** (Bergen, 1902ko azaroaren 1a - Kleinmachnow, 1943ko abenduaren 2a) norvegiar idazle eta kazetaria izan zen.

Eleberriak, olerkiak eta antzerki-lanak idatzi zituen 1922tik, urte horretan argitaratu baitzuen lehen olerkigintza-liburua. 1927an Txinako korrespontsala izan zen eta Txinako Gerra Zibilari buruzko informazioa eman zuen. Norvegiako Alderdi Komunistara batu zen eta Sobietar Batasunean bizi izan zen 1935etik 1937ra. Norvegiara itzuli zenean, Iosif Stalinen politikak defendatu zituen eta Sobietar Batasunaren Lagunak erakundeko presidentea izan zen. Leon Trotskiren aldekoei ere eraso zien.

Alemaniak Norvegia inbaditzearen aurka borrokatu zuen eta Ingalaterrara ihes egin zuen. Gerra-berriemailea izan zen orduan, eta Alemaniaren gaineko bonbardaketa-misio batean hil zen.

## Lan hautatuak 
* *Rundt Kap det gode Håp*, 1922 – Esperantza Oneko lurmuturraren inguruan
* *Skibet gaar videre*, 1924 – Itsasontzia nabigatzen
* *Stene i strømmen*, 1925 – Harria errekan
* *Kinesiske dage*, 1927 – Egun txinatarta
* *En ung manns Kjærlighet*, 1927 – Gizon gazte baten maitasuna
* *Barabbas*, 1927
* *Norge i våre hjerter*, 1929 – Norvegia gure bihotzetan
* *Atlanterhavet*, 1932 – Atlantikoa
* *De unge døde*, 1932 – Gazteria hil egin zen
* *Vår ære og vår makt*, 1935 – Gure ohorea eta aintza
* *Men imorgen*, 1936 – Baina bihar
* *Nederlaget*, 1937 – Porrota
* *Til Ungdommen* (Kringsatt av Fiender), 1936 – Gazteentzako
* *Spansk sommer*, 1938 – Uda espainiarra
* *Ung må verden ennu være*, 1938 – Munduak gazte iraun behar du
* *Øya i Ishavet*, 1942 – Izotz-itsasoko uhartea
* *Friheten*, 1945 – Askatasuna
* *Flagget*, 1945 – Bandera
* *Håbet*, 1946 – Itxaropena

## Kanpo estekak
Raymond Louviot

**Raymond Louviot** (Granges, 1908ko abenduaren 17a - 1969ko maiatzaren 14a), frantziako txirrindularia zen. Frantziako Txapelduna izan zen. Erretiratu ostean Ford-Gitane taldearen zuzendaria izan zen.

## Palmaresa 
**1932**
* Paris-Contras
**1932**
* Fury le Cantal
**1933**
* Midiko Zirkuitua eta etapa bat
**1934**
* 20px Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketa
* 2. Bordele-Parisen
* 5. Paris-Nizan
**1935**
* Niza 
* Bayeux
**1936**
* Paris-Sedan
**1937**
* Paris -Soissons
**1938**
* Paris-Rennes
* 3. Boucles de l'Aulnen
**1939**
* Frantziako Tourreko etapa bat
**1940**
* Frantziako Kriteriuma
**1941**
* Paris-Nantes
**1942**
* 2. Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketan
**1946**
* Entrantes-Sur-Nohain
**1947**
* Plouayko Sari Nagusia
**1948**
* 2. Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 3. Plouayko Sari Nagusia
**1949**
* Issoire

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maurice De Muer

**Maurice De Muer** (Potigny, 1921eko urriaren 4a - 2012ko martxoaren 4a) Frantziako txirrindularia zen. Ezagunagoa zuzendari lanengatik. 1969tik 1974ra, Bic taldeko zuzendaria izan zen. Gero, 1978tik 1982ra, Peugeot taldeko zuzendaria izan zen. 

## Palmaresa 
**1941**
* Fourmiesko Sari Nagusia
**1944**
* Paris-Camembert
**1946**
* 2. Paris-Nizan
* 3. Paris-Toursen
**1947**
* Écho d'Argel Sari Nagusia
**1950**
* Mancheko Tourra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre-Luc Périchon

**Pierre-Luc Perichon** (Bourg-en-Bresse, 1987ko urtarrilaren 4a), Frantziako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli handietan 
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camille Danguillaume

**Camille Danguillaume**, (Châteaulin, 1919ko ekainaren 4a - 1950eko ekainaren 26a), Frantziako txirrindularia izan zen.

Errodadore bikaina, garaipen nagusiak 1949ko Lieja-Bastogne-Lieja eta 1946 eta 1948ko Kriteriuma nazionala izan ziren. 1950ean hil zen, Montlhéryn, Frantziako Txapelketan izandako eroriko batean jasandako zaurien ondorioz.

Ilobak Jean-Pierre eta Jean-Louis ere, txirrindulari profesionalak izan ziren. 

## Palmaresa 
**1943**
* 3. Paris-Camemberten
* 6. Paris-Roubaixen
**1946**
* Kriteriuma nazionala
* 5. Paris-Roubaixen
**1948**
* Kriteriuma nazionala
* 2. Paris-Valenciennesen
* 5. Lieja-Bastogne-Liejan
**1949**
* Lieja-Bastogne-Lieja
* 2. Züricheko txapelketan
* 2. 15px Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 8. Munduko errepideko txapelketan
**1950**
* 6. Lieja-Bastogne-Liejan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robert Varnajo

**Robert Varnajo** (Curzon, 1929ko maiatzaren 1a – La Roche-sur-Yon, 2024ko otsailaren 13a), Frantziako txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
**1951**
* Mont Blanc-eko Zirkuitua
* 3. Paris-Camemberten
**1952**
* Paris-Camembert
* 2. Nazioarteko Kriteriumean
* 4. Bordele-Parisen
* 5. Munduko errepideko txapelketan
* 8. La Flèche Wallonnen
* 8. Paris-Roubaixen
**1953**
* Frantziako Sari Nagusia
* Paris-Bourges
**1954**
* Frantziako Tourreko etapa bat
* Boucles de Seine Saint-Denis
* 2. Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 4. Bordele-Parisen
* 7. Munduko errepideko txapelketan
**1957**
* Normandia Itzuliko etapa bat
**1960**
* Arieja Tourreko etapa bat
**1961**
* Poire-Sur-Vie

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Federico Silva (eskultorea)

**Federico Silva** (Mexiko Hiria, 1923ko irailaren 16a &ndash; 2022ko azaroaren 30a)  mexikar eskultore, margolaria eta akademikoa izan zen.   

## **B**iografia 
Arteetara dedikatu aurretik, Federico Silvak albaitaritza, zuzenbidea eta antropologia ikasi zituen. Arteen ikaskuntza autodidakta izan zen liburuen bidez, lehenik, eta, ondoren, modu praktikoan David Alfaro Siqueiros muralistaren tutoretzapean, bere laguntzailea izan baitzen; Silvaren lankidetza nabarmentzen da Siqueirosek Mexiko Hiriko Arte Ederren Jauregian egingo duen *Demokrazia Berria* muralean. Aipatutako muralgilearekin izandako harremanetik, Federico bere formazio artistikoari eusten lagundu zioten Diego Rivera, Leopoldo Méndez, Pablo O'Higgins eta  José Revueltas idazlearen lagun egin zen, besteak beste.

Bigarren Mundu Gerraren ostean, Europara bidaiatu zuen, eta bertan Austrian eta Italian bizi izan zen batez ere, Mexikora itzuli eta Lehen Pintura Aretoa antolatu baino lehen, eta bertan *Aregumentum Baculinum* lanarekin parte hartu zuen, eta lan horregaitik Arte Ederren Institutu Nazionalarena (INBA) ohorezko aipamena lortu zuen. 1950az geroztik bere muralak margotzen hasi zen; eskulturan eta arte zinetikoan ere esperimentazioari ekin zion.

1992tik Mexikoko Arte Akademiako kidea da, Eskultura Ataleko kidea.

Hainbat hamarkadatan Mexikoko Unibertsitate Autonomo Nazionaleko (UNAM) Giza Zientzien Koordinazioko ikertzailea izan da. 

Bere lanen artean, Michoacángo *Eguzki iturria*, *Heriotzaren Alux* Kulturen Plazan, *Jainko mineralari abestia* Meatze Jauregian, *Zaintzailea*, Morelos sateliteari eskainitako lana, UNAMeko Ingeniaritza Fakultateko *Matematika Espazioa*, Sinaloako *Huites* murala, *Pájaro C*, *Serpientes del Pedregal* eta Aguascalientesen, Pueblan eta Tlaxcalan kokatutako hainbat monumentu. Bere lan batzuk Espainian, Estatu Batuetan, Frantzian, Suedian, Japonian eta Jamaikan daude. 

## Argitaratutako lanak 
* *Federico Silva*, 1977.
* *La escultura y otros menesteres*, 1985.
* *Viaje del nahual de Tonacacíhuatl*, 1989.
* *México por Tacuba, relatos autobiográficos*, 2000.

## Sariak 
* Kultura eta Arteen Fondo Nazionalaren (FONCA) Arte Sortzaileen Sistema Nazionaleko sortzaile emeritua 1993an.
* Arte Ederren arloko Zientzia eta Arteen Sari Nazionala Mexikoko gobernuak 1995ean.
* Omenaldia Federico Silva San Luis Potosin Eskultura Garaikidearen Museoaren inaugurazioarekin, 2003ko irailaren 18an.
* San Luis Potosiko Unibertsitate Autonomoko honoris causa doktorea, 2010eko abuztuaren 23an.
* 2010eko irailaren 23an, Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan honoris causa doktorea 

## Galeria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Gérard Saint

**Gérard Saint**, (Argentan, 1935eko uztailaren 11 &ndash; Le Mans, 1960ko martxoaren 16a) Frantziako txirrindularia zen.

1960an, bere Citroen DS gidatzen ari zela, Le Mansetik gertu, Saintek zuhaitz baten kontra jo zuen eta bertan hil zen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Pfister etxea

**Pfister etxea** () Colmar hirian (Alsazia, Frantzia) dagoen eraikin historikoa da. Hiriko eraikin ezagunena da.

## Historia 
Ludwig Scherer kapelagileak Val de Liepvre-ko zilar merkataritzarekin dirutza egin zuen eta etxea eraiki zuen 1537an, horrela dio eskailera-dorreko leiho batean dagoen inskripzioak. 1577an freskoak gehitu zitzaizkion. 1790 eta 1830 artean Johann Jacob Doerner merkatariak izan zuen eta ondoren Charles Macker jostunak.

1841. urtean François Jean Pfister merkatariak erosi zuen. Haren familiak 1892 artean izan zuen etxea eta berriztatze lanak ere egin zituen, horregatik darama Pfister izena. 1909an berriztatze lanak egin zitzaizkion. 1927ko martxoaren 14an Frantziako monumentu historiko izendatu zuten.

Azkenengoz 2012an berriztu ziren fatxada eta dorrea, lau ebanjelariak, Mendebaldeko elizaren doktoreak, Genesiko eszenak eta fedearen eta justiziaren errepresentazio alegorikoak.

## Iruditegia 

Irudi:F Haut-Rhin Colmar 14.jpg|Pfister etxea.
Irudi:Colmar (Haut-Rhin) - Maison Pfister (1537) (11 rue des Marchands.jpg|Balaustrada.
Irudi:Colmar - Maison Pfister - 2009-05-25 MG 4579.jpg|Dorrea.
Irudi:Détail Maison Pfister (50251604197).jpg|Margolanak.
Irudi:Colmar-Maison Pfister (1).jpg|Margolanak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marga do Val

**Marga Romero Lorenzo**, **Marga do Val** izengoiti artistikoarekin ezaguna (Vigo, Galizia, 1964ko apirilaren 15a), galiziar idazlea,  literatur kritikaria,  itzultzailea eta aktorea  da.

## Ibilbidea 
Poesia, saiakera, eleberria eta antzerki lanen egilea, Santiago de Compostelako Unibertsitatean Filologia Hispanikoan eta Galiziera-Portugesean lizentziatua. 1995 eta 2005 bitartean Galiziako hizkuntza eta literaturako irakasle lanetan aritu zen Tréveriseko Unibertsitatean, eta gaur egun arlo horietako irakaslea da, Santiago de Compostelako Irakaskuntza Ertaineko Rosalia de Castro Ikastetxean. Aldizkako hainbat argitalpenetan kolaboratzen du, hala nola, *Grial* aldizkarian, * da palabra silenciada*, *A Nosa Terra, 1977*, eta Diario nós.*

## Ohoreak 
* 2011 : Galiziako Idazleen Elkartearen ( AELG ) saria, Herta Müllerren *Randea do alentoren* itzulpenagatik.
* 2011: galizierazko poesia saria, *A cidade sen roupa ao sol liburuagatik* . Espiral Nagusia. 
* Alemaniar Galiziar Elkarteko presidenteordea.

## Lanak 
### Saiakerak 
* *Os Camiños da vida de Ramón Otero Pedrayo*. Edicións do Cumio, 1992.
* *Dieste na aula*. Nigra, 1995.
* *Carolina Otero*. Edicións A Nosa Terra, 2001.
* *Lorenzo Varela*. Edicións A Nosa Terra, 2005.

### Poemak 
* *Entre dunas*, Paula Lemos|Paula Lemosekin elkarlanean . Espiral Nagusia, 2000 .
* *A cidade sen roupa ao sol* . Espiral Nagusia, 2010. Galiziako Poesia Kritikaren Saria .

#### Lan kolektiboak 
* *Cartafol poético para Alexandre Bóveda*. Espiral Maior, 2006.
* *Polifonías II: voces poéticas contra a violencia de xéneros*. Espiral Maior, 2007

### Narrazioa 
* *O Prognóstico da Lúa* . Obradoiro (editorial)|Obradoiro . 144 orr.  2007

### Itzulpenak 
* *Cousas da rapazas*, Peter Bichsel-ena. Joachim Wormuth -ekin elkarlanean. Alfaguara, 1998 .
* *A Casa da paixón*, Nélida Piñon|Nélida Piñónen eskutik. Galaxia, 2006 .
* *Randea do alento*, Herta Müllerrena . Ediciones Xerais de Galicia|Xerais, 2010 .

## Erreferentziak 
* . 1999. *Galicia: Literatura : la literatura desde 1936 hasta hoy : narrativa y traducción''. Volumen 34 de Galicia. Ed. Hércules. 535 pp. 

## Kanpo estekak 
*Autobiografía en BVG
*Página de la autora en Praza das Letras
*[Ficha de la autora, en AELG(https://eu.wikipedia.org/wiki/AELG)]
Pierre Ruby

**Pierre Ruby** (Bron, 1932ko irailaren 20a - Chambray-lès-Tours, 2023ko maiatzaren 26a), Frantziako txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
**1955**
* Prevange
**1958**
* Perigueaux
**1960**
* Decize
* 2. Paris-Camemberten
* 5. Milan-San Remon
* 7. Flandriako Tourrean
**1961**
* Tour de Corrèze
* 7. Lieja-Bastogne-Liejan
* 9. Dauphiné Libérén
**1962**
* Vienneko Zirkuitua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christiane Hörbiger

**Christiane Hörbiger** (Viena, 1938ko urriaren 13a - *ibidem*, 2022ko azaroaren 30a)  Austriako zinema eta telebistako aktorea izan zen.

## Biografia 
Christiane Hörbiger Attila Hörbiger (1896-1987) eta Paula Wessely (1907-2000) aktore austriarren hiru alaba aktoretako  bat da. Bere ahizpak Elisabeth Orth eta Maresa Hörbiger dira. Christian Tramitz aktore alemaniar-austriarraren izeba ere bada.

Alemaniako eta Austriako hainbat film eta telebista-saioetan egin zituen paperak. Esaterako, 1999tik 2004ra *, Julia - Eine ungewöhnliche Frau* ( *Julia - aparteko emakumea*) telebista-saio austriarreko paper homonimoa egin zuen.

1995ean, Berlingo 45. Nazioarteko Zinemaldiko epaimahaikide izan zen.

*Home on the Range* (2004) animaziozko filmaren alemaniar bertsioan Mrs. Caloway (esne-behia) pertsonaiaren ahots-aktorea izan zen.

## Hautatutako filmografia 
* *Donauwalzer* (1984, telefilma), Judith Lichtenberg bezala.
* *Das Erbe der Guldenburgs* (1987-1990, telesaila, 41 atal), Christine von Guldenburg kondesa bezala.
* *Schtonk!* (1992), Freya von Hepp bezala.
* *Back to square one* *(* 1994), Lore Kuballaren moduan.
* *Alte Liebe - Neues Glück* (1996, telefilma, *Mariandl* *remake* ), Marianne Mühlhuber bezala.
* *Julia - Eine ungewöhnliche Frau* (1999-2004, telesaila, 65 atal), Julia Laubach epaile bezala.
* *Alpenglühen* (2003, telefilma), Rosa Mayrhofer bezala.
* *Der Besuch der alten Dame* (2008, telefilma, *The Visit-en* oinarritua), Claire Zachanassian bezala.

## Sariak 
Hörbigerrek sari ugari jaso zituen bere interpretazioagatik, besteak beste:

* 1985: Bavariako zinema sariak, emakumezko aktore onena. 
* 1988: Goldenen Kamera.
* 1992: Romy, aktore ezagunena bezala.
* 1992: Bambi. 
* 1994: Alemaniako Zinema Sariak .
* 1996: Romy, aktore ezagunena bezala.
* 1998: Zientzia eta Artearen Austriako Ohorezko Gurutzea, 1. mailakoa. 
* 1999: Romy. aktore ezagunena bezala.
* 1999: Urrezko Ohorezko Domina Vienako Udalari egindako zerbitzuengatik.
* 2000: Romy. aktore ezagunena bezala.
* 2001eko Adolf Grimme saria *Julia - eine außergewöhnliche Frau* filmeko norbanakoaren lorpen bikainagatik .
* 2001: Goldenen Kamera.
* 2001: Romy, aktore ezagunenagatik.
* 2001: Retzen ohorezko herritartasuna.
* 2001: Alemaniako Errepublika Federaleko Meritu Gurutzea .
* 2002: Karl Valentinen ordena.
* 2003: Romy, aktore ezagunenagatik.
* 2004: Ganbera-aktorea (*Kammerschauspielerin*).
* 2005: Urrezko Luma azken 50 urteetan egindako lanagatik.
* 2008: Deutscher Vorlesepreis "Irakurketa tresnak" saria jaso zuen, audioliburuen bozeramaile gisa izandako merituengatik.
* 2009: Platinozko Romy.
* 2009: Bavariako Telebista Saria - Sari Berezia.
* 2009: Vienako hiriburuko urrezko domina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Christiane Hörbiger-en webgunea
Kalkulu multibariable

**Aldagai anitzeko kalkulua** (**kalkulu aldagaianiztuna** edo **kalkulu multibariablea** ere deitzen zaio) aldagai bakar bateko kalkuluaren orokortze bat da, aldagai anitz dituen funtzioak azter ditzaken. Hau da, matematikaren adar hau aldagai anitzdunen funtzioen deribazioa eta integrazioa ahalbidetzen ditu.

Aldagai anitzeko kalkulua kalkulu aurreratuaren oinarrizko zatitzat har daiteke; halere, ez dira gauza berdinak, kalkulu aurreratua espazio euklideoetan aritzen baita, besteak beste.

## Ohiko eragiketak 
### Limiteak eta jarraitutasuna 
Kalkulu aldagaianitzaren bidezko limite eta jarraitutasunaren azterketak emaitza kontraintuitibo asko ematen ditu, aldagai bakarreko funtzioak aztertzean agertzen ez diren arren. Adibidez, bi aldagaiko funtzio eskalar batzuetan, eremuan dauden puntu batzuek limite ezberdinak ematen dituzte bide ezberdinetatik heltzen bada haietara

## Aplikazioak eta erabilerak 
Aldagai anitzeko kalkuluak ematen dizkigun teknikak mundu materialean interesgarriak diren objektu asko aztertzeko erabil daitezke. Bereziki,

Aldagai anitzeko kalkulua askatasun-gradu anitz dituzten sistema deterministikoak aztertzeko erabil daiteke. Gehienetan, askatasun gradu bakoitzari dagozkion aldagai independenteak erabiltzen dituzten funtzioak aukeratzen dira sistema horiek modelatzeko. Horregatik, aldagai anitzeko kalkuluak sistemaren dinamika deskribatzeko tresnak eskaintzen ditu.

Aldagai anitzeko kalkulua denbora jarraitua duten sistema dinamikoen kontrol optimoa bermatzeko da. Erregresio-analisian erabili ohi da, datu-multzo enpirikoren arteko erlazioetatik zenbatesteko formulak deribatzeko.

Kalkulu aldagaianiztuna zientziaren eta ingeniaritzaren, naturalak zein sozialak, eremu askotan erabiltzen da, portaera determinista duten dimentsio handiko sistemak modelatzea eta aztertzea ahalbidetzen baitu. Ekonomian, adibidez, kontsumitzailearen aukera ondasun barietate handi baten aurrean, baita ekoizlearen aukerak osagai askoren artean eta produktu askoren artean, aldagai asko hartzen diruzte kontuan, eta kalkulu aldagaianiztuna tresna ezinhobea da modeloak sortzeko datu horiek kontutan izanda. 

Sistema ez-deterministak (estokastikoak) matematikaren beste adarrak erabiliz azter daitezke, hala nola kalkulu estokastikoa.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Aldagai anitzeko analisia (estatistika)
* Kalkulu diferentzial

## Kanpo estekak
Elena Alonso Frayle

**Elena Alonso Frayle** (Bilbo, Bizkaia, 1965) idazlea da. Nobela, ipuina eta Gazte Literatura lantzen ditu, nazioarteko sari garrantzitsuak lortu dituen generoak. Haren lanak Espainian, Mexikon, Argentinan eta Ekuadorren argitaratu dira, eta portugesera eta mongolierara itzuli dira.

## Biografia 
Zuzenbidean eta Ekonomian lizentziatua Deustuko Unibertsitatean, graduondoko ikasketak Frantzian egin zituen, Nancyko Europako Unibertsitate Zentroan eta Japonologia ikasi zuen Berlingo Unibertsitate Askean . Alemaniar diplomatiko batekin ezkondu ondoren, hainbat kontinenteetako herrialde askotan bizi izan da. Argentinan egon zen garaian idazteko zaletasuna hartu zuen, Buenos Airesko literatur tailer batera joan zenean. Gaur egun Bolivian bizi da.

## Sariak 
* 2009: Gabriel Sijé saria *El legado de la misión Iwakura* eleberriagatik. 
* 2011: Sor Juana Inés de la Cruz Nazioarteko Literatura Lehiaketa, *Llegados a este punto* liburuagatik narrazio laburren atalean. 
* 2012: "Ignacio Aldecoa" Ipuin Saria *Agua para las flores* ipuinagatik.
* 2013: Nazioarteko Narratiba Saria Siglo XXI-UNAM-COLSIN *El silencio de los siglos* eleberriagatik.
* 2014: Alandar Gazte Narratiba Saria *La edad de la anestesia* lanagatik
* 2015: La Felguera Literatur Lehiaketa *La buena hija* ipuinagatik.
* 2015: Haurrentzako Fikziozko Ala Delta Saria *Los niños cantores* eleberriagatik.
* 2016: Sor Juana Inés de la Cruz Nazioarteko Literatura Lehiaketa, *La hora de los vencejos* liburuagatik narrazio laburren saria.
* 2019: Setenil Saria *La mala entraña* liburuagatik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Egilearen orri ofiziala .
* Elena Alonso Frayleri elkarrizketa *Culturamas* aldizkarian
Sare (egitura)

thumb| Neolitoan erabilitako arrantza sare baten aztarnak
**Sarea** hariak edo kidekoak gurutzatuz eta mailak osatuz egiten den ehuna da. Hariaz gain, soka edo alanbrea edo beste material batzuk erabil daitezke elkarlotzeko egitura hori. Sarean, ohikoan, aire-espazioak, zuloek edo hutsuneak azalera gehiago du ehunaren forma materialak baino, baina hala ere, espazioen zulo-zabaleraren arabera, sarea tresna balekoa izango da delako material bati ihes egiten utzi gabe eusteko.

Sarearen maila egin daiteke gariak besterik gabe lotuz edo korapilotuz. Sarearen ezaugarri nagusia objektu solidoak haren zulo eta hutsuneen tamainaren arabera atxikitzeko gaitasuna da, fluidoak edo sareak berak baino txikiagoak diren beste objektu batzuk igarotzen uzten dituen bitartean. Historia luzea duen tresna da gizakiak bere historian zehar erabili dituenen artean.

Sarea hainbat materialez egin daiteke. Tradizionalki, animalia edo landare-zuntzak erabili izan dira, oro har dagoeneko korapilatuta dauden sokak sortzeko, nahiz eta gaur egun ehun sintetikoak, esaterako, nylona edo metalak, esaterako, altzairua, erabiltzen diren askoz ere tentsio handiagoa jasan behar denean.

## Historia 
Sareen artean antropologoek uste dute arrantza-sareak direla teknologia goiztiar bat bereziki, baina haien aztarna arkeologiko  gutxi geratzen da, sareak material organiko deskonposagarriz eginak baitziren. Ezagutzen diren lehen sareak Finlandian aurkitu ziren eta duela 8.000 eta 5.000 urte bitartekoak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mercedes Romero Abella

**Mercedes Romero Abella** (Cee, Coruña, 1907ko ekainaren 27a &ndash; Aranga, 1936ko azaroaren 19a ) frankismoak errepresaliatutako galiziar irakasle errepublikanoa izan zen. 

## Ibilbidea 
Dolores Abella Recamán eta Manuel Romero Castroren alaba. Gaztetan Corcubiónen bizi izan zen, eta aitak argazkilari gisa lan egiten zuen. 1922an  Coruñan hasi zituen irakasle ikasketak eta 1926an amaitu zituen.  Coruñako Langileen Sindikatu Orokorreko (UGT) Irakasleen Foru Sindikatuko kidea izan zen, eta bertako presidentea.1931n, Francisco Mazariegos Martínezekin ezkondu zen, Banco Pastor-eko idazkaria eta UGTko sindikalista zenarekin.

1936an, Coruñako Monelos auzoko irakaslea zen Romero eta Hezkuntza Langileen Espainiako Federazioko presidentea. Frankistek bere senarra exekutatu ondoren Ameriketara emigratzeko tramiteak egiten saiatzen ari zenean, atxilotu egin zuten. Bortxatu eta torturatu ostean, La Castellanako putzuan (Aranga) fusilatu zuten 1936ko azaroaren 19an. Vilarrasoko hobi komun batean lurperatu zuten . 

## Ikus, gainera 
* Errepresioa frankista
* Espainiako erbeste errepublikarra
* Espainiako Gerra Zibilaren biktimak

## Bibliografia 
* Dicionario de Mulleres Galegas. Edicións A Nosa Terra. ISBN 978-84-8341-146-9. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mercedes Romero Abella *Izenak eta Ahotsak* webgunean.
* Marco, Aurora: Mulleres eta memoria historikoa Mulleresen albuma, CCG .
* "Errepresio frankista eskualdean" Fervenzas.es
Mar Bosch Oliveras

**Mar Bosch Oliveras** ( Girona, 1981 ) katalan eta gaztelaniazko idazlea da . Filosofian lizentziatua eta Kultura Kazetaritzan espezializatua da Geronako Unibertsitatean. 

Just Manuel Casero 2012 Nobela Laburren Sariaren irabazlea izan zen 2013an Empúries argitaletxeak argitaratutako *Bedlam: darrere les hores càlides* lehen eleberriarekin    2015eko irailean bere herriko lehen irakurketa klubaren ardura hartu zuen, bertako egileetan espezializatua eta bileretan egileen presentziaz.  Girona hiriari eskainitako liburu baten ondoren, 2016ko ekainean *Les generacions espontànies* eleberria argitaratu zuen Edicions del Periscopi, El setè cel de Salt 2017 Sariaren irabazlea. 2018ko irailean, bere hirugarren nobela agertzen da Comanegra-n: *Vindràs amb mi després del diluvi* . 2020an, L'Illa dels Llibres saria irabazi zuen *La dona efervescent* (Univers Llibres) lanarekin. 

## Obras 
* *Bedlam: darrere les hores càlides.* (Empúries, 2013)
* *1001 curiositats de Girona i el Gironès*. (L'Arca 2015)
* *Les generacions espontànies*. (Edicions del Periscopi 2016)
* *Vindràs amb mi després del diluvi* (Comanegra 2018)
* *La dona efervescent* (Univers Llibres 2020) / *La mujer efervescente* (Catedral, 2020),  Josan Hateroren itzulpena
* ''El dia de l'esquerda (*La Galera, 2021)
* *L'edat dels vius'' (Univers, 2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* blog pertsonala
Pilar Cabot

**Pilar Cabot i Vila** (Vich, Bartzelonako probintzia, 1940ko irailaren 27a &ndash; 2017ko maiatzaren 20a )  katalan idazlea izan zen.  

## Biografia 
Bere lan guztiak katalanez idatzita daude. Bere lana hitzezko aberastasunagatik, erritmoagatik, musikaltasunagatik eta edukiaren etengabeko erreflexio-hondaragatik nabarmentzen da. Esperientziaren, maitasunaren, oraina harrapatzeko, bizitzaren dohaina atzemateko borondatearen lirika da. Natura da Pilar Cabot-en poema bildumak uneoro laguntzen dituen osagaia. *"Pilarren poesia indibidualizatua da funtsean, eta barrutik kanporantz doa. Esan nahi dut autoreak bizi duen barne-denboraren mende dagoela beti, eta bere poesia-lanari buruz argi proiektatzen dela. Bizi eta gero idatzi. Ibilbide horrek osatzen du, funtsean, bere poesiaren ibilbidea"*  kultur sustatzailea izan zen, topagune poetikoen sortzailea,  literatura-adierazpen tailerren arduraduna, literatura sarien epaimahaia, iritzi idazlea, musika-konpositorea eta hizkuntza sustatzeko hainbat proiektutan kolaboratzailea izan zen. katalanez.

## Sariak 
## Lanak 
Lan batzuk: 

* "Avui estimo Baudelaire” (1988),
* "Color de vida" (biografía d'Assumpta Montaner, 1988),
* "Balcó de guaita” (1989),
* "Ombres de mots i de silencis” (1992),
* "La plàcida mirada de Guerau” (1995),
* "Setge" (1998),
* "amb veu d'amic" CD (1999)
* "La gelada barana del pont” (1999),
* "Vol ballar un tango amb mi, senyor Vivaldi?” (2000 i 2ª ed. 2002),
* "A l'ombra del semàfor" (en coautoría amb el seu marit Armand Quintana, 2001),
* "Els versos obstinats” (2003),
* "Que hi ha algú?" (traducción, 2003, de ¿Hay alguien en casa? de María Isabel Pazos)
* "Àncores o ales?” (2004),
* "gaTonades il•lustrades” (2007),
* "Els rossinyols insomnes” (2008),
* "Tríptic de Sant Josep" (2008),
* "El cançoner d’en Marcel” (2011),
* "O no" (juntament amb J. Sala i A. Carrera, 2011),
* "La remor d'un molt antic silenci" (2011-12)
* "El cançoner d'en Marcel-Partitures" (2012).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pilar Cabot Blog Ofiziala
* Pilar Cabot Bloga Wordpress
* Pilar Cabot Bideo biografia MEMOROri
Piet Rentmeester

**Piet Rentmeester** (Yerseke, 1938ko abuztuaren 27a - 2017ko otsailaren 11), Heebehereetako txirrindularia zen.

## Palmaresa 
**1960**
* 6. Luxenburgoko Tourrean
**1961**
* Herbehereetako Itzuliko bi etapa
* Nationale Sluitingsprijs
* 3. Alemaniako Itzulian
* 3. Stadsprijs Geraardsbergenen
**1962**
* Kuurne-Brusela-Kuurne
* Paris-Camembert
* 2. Flandrian Zeharrean
* 2. Mendebaldeko Flandriako Hiru Egunetan
* 3. Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. Dunkerqueko Lau Egunetan
**1963**
* Brusela-Charleroi-Brusela
* 2. Bordele-Parisen
**1964**
* Andaluziako Itzuliko etapa bat
* Kataluniako Voltako etapa bat
**1965**
* 3. Flèche Brabançonnen
* 3. Stadsprijs Geraardsbergenen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Claude Annaert

**Jean-Claude Annaert** (Paris, 1935eko abuztuaren 22a - 2020ko irailaren 11), Frantziako txirrindularia zen.

## Palmaresa 
**1956**
* 3. Fourmiesko Sari Nagusian
**1957**
* Gueret
* Akitaniako Zirkuituko etapa bat
**1958**
* 2. Luxemburgoko Tourrean eta etapa bat
**1959**
* Isberguesko Sari Nagusia
* Dunkerqueko Lau Eguneko etapa bat 
* 3. Paris-Valenciennesen
**1960**
* Coudekerke
* 2. Eibarko Bizikletan eta etapa bat
**1961**
* Jeumont
* Paris-Camembert
* 2. Eibarko Bizikletan
* 2. Midi Libren
**1962 **
* Espainiako Vueltako etapa bat
* 2. Genova-Nizan
**1964**
* 2. Paris-Nizan
**1965**
* Ferrieres-la-Grande
**1966**
* Paris-Nizako etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre Everaert

**Pierre** **Everaert** (Quaëdypre, 1933ko abenduaren 21a - Lille, 1989ko maiatzaren 26a) frantziako txirrindularia zen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rathaus

[280px|thumb|[Berlin hiriko Rotes Rathaus.]]
**Rathaus** Alemaniako eta Europa erdi eta iparraldeko beste hainbat herrialdetako udal gobernuaren egoitza da, euskaraz "udaletxe" edo "herriko etxe" esaten zaiona. Udalbatza biltzen da bertan eta hiri-estatuetan Estatuko parlamentua kokatzen da.

## Rathaus aipagarriak 
* Essen hiriko rathaus-a Alemaniako handiena. 106 metrotako altuera du eta 69.000 metro koadroko azalera 23 solairutan banatuta. Heliportua duen Alemaniako udaletxe bakarra da, inoiz erabili ez bada ere. 1979. urtean eraiki zen.
* Leipzigeko udaletxeak 114'5 metrotako altuera duen dorrea dauka, baina ez du funtziorik helburu estetikoaz haratago. Eraikinak 110 metrotako zabalera du eta 1905ean eraiki zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guiding Light

***Guiding Light*** Irna Phillipsek sortutako telenobela estatubatuarra izan zen. NBC Radio eta CBS irratiek emititu zuten irratian 1937ko urtarrilaren 25etik 1956ko ekainaren 29ra, eta telebistan, 1952ko ekainaren 30etik 2009ko irailaren 18ra. Guiness errekorra du, inoiz izan den serie dramatiko luzeena baita, 18.000 atal baino gehiagorekin.

## Sinopsia 
Springfielden, irudimenezko hiri batean, bizi diren pertsona dirudunen familia handi batzuen inguruko istorioa da.

Telenobelako pertsonaiak hainbat klanetan banatzen dira: Lewis, Bauer eta Spaulding. Hasieran, argumentua Brooks familiak zituen etsaien inguruan zen, nahiz eta ordutik asko aldatu den. Azken zatian, Spaulding familiak ospe historiko handia zuen hirian; Coopertarrek eta Bauertarrek, berriz, mundu mailako negozioak menderatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villa

[eskuinera|thumb|300x300px|Fiesoleko Villa Medici, [Leon Battista Alberti|Leon Battista Albertik koadroetan azaltzen duen terrazako hegalen paisaia tradizionalarekin]]
**Villa** landa-etxe mota bat da. Antzinako Erromako goi-klaseetako ohituretan du jatorria. Villa erromatarren jatorrizko eraketatik, haien kontzeptua eta funtzioa nabarmen aldatu dira denboran zehar. 

Erromatar Errepublika erori ondoren, villak nekazaritzako gune txiki bihurtu ziren, eta gero eta gehiago gotortu ziren antzinate berantiarrean.

Batzuetan, Elizara pasatu ziren monasterio gisa berrerabiltzeko.

Gero, Erdi Aroan pixkanaka eboluzionatu zuten, Errenazimentuan goi-mailako landa-etxe dotore bihurtu arte. 

Hizkera modernoan, "villa" terminoa zenbait etxebizitza motari buruzkoa izan daiteke, eskuarki bakartuak eta lursail propio batez inguratuak, oporraldian nagusiki erabiltzen diren aisialdi-finketatik landa-inguruneetako edo hiri-erdietako egoitza iraunkorretara. Euskaraz etxe eta txaleta ere erabili daitezke egungo eraikinetarako. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blanca Andreu

**Blanca Andreu** (Coruña, 1959ko abuztuaren 4a ) laurogeiko hamarkadako edo belaunaldi osteko galiziar poeta da.

## Biografia 
Haurtzaroa eta nerabezaroa Orihuelan igaro zituen, aitaren familia bertan bizi zen. Jesús María de San Agustín Ikastetxean (Orihuela ) ikasten, Coca Cola Gazte Talentu Lehiaketan Ipuin Laburren Saria lortu zuen 1973an. 

1980an Adonáis Poesia Saria  irabazi zuen *De una niña de provincias que se vino a vivir en un Chagall* liburuarekin, hizkera surrealista lana eta "belaunaldi berrienaren osteko" abiapuntutzat hartzen dena. Ondoren, beste hainbat poema-bilduma argitaratu ditu eta bertan bere lehen lanaren surrealismotik urrundu da. 

1985ean, 1993an hil zen Juan Benet eleberrigilearekin ezkondu zen. 

Bere obran gai nagusiak maitasuna, haurtzaroa eta denboraren joana dira. Bere lehen lau lanak min-uneetan idatzi baziren ere, poetak adierazi du horrek lagundu diola eboluzionatzen etapa berri batera, non bere joera poesia sinpleago eta sakonago bat idaztea izan den.

Berrienekiko hausturak ez dio belaunaldi-konfrontazio bati erantzuten, 80-90eko hamarkadetako Espainiako poesia garaikideko beste egile batzuekin bat egiten baitu, hala nola Luisa Castro, Almudena Guzmán edo Ana Merino. Nolabait, Blanca Andreuk poeta talde honek literatur familiekin axolagabe izango dituenaren ezaugarri batzuk aurreikusten ditu, zaintza formala, erreferentzia sozialik eza eta egile berdinean ere eraginen desberdintasuna bezalako ezaugarriak.

## Lanak 
Andreuk honako lan hauek argitaratu ditu: 

* *De una niña de provincias que se vino a vivir en un Chagall*, Madrid, Rialp,  Adonáis bilduma, 1980
* *Báculo de Babel*, Madrid, Hiperión, 1982
* *Capitán Elphistone*, Madrid, Visor, 1988
* *El sueño oscuro,* Madrid, Hiperión, 1994
* *La tierra transparente*, Madrid, Sial, 2002
* *Los archivos griegos*, Sevilla, José Manuel Lara fundazioa, 2010

## Sariak 
Bere lanagatik sari garrantzitsu ugari lortu ditu, horietako batzuk hauek dira:

* *Adonais Poesia Saria* 1980an .
* *Gabriel Miró Ipuin Laburren Saria* 1981ean .
* *Poesia Mistikoaren Munduko Saria, Fernando Rielok* 1982an .
* *Ícaro Literatura Saria* 1982an .
* *Laureà Mela Nazioarteko Poesia Saria* 2001ean .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Blanca Andreuren irakurketa poetiko baten bideoa
* Moskuko Cervantes Institutuaren orrialdea Blanca Andreu-ri buruz
* Blanca Andreuren poemak
* Blanca Andreuren poemekin orrialdea
Désiré Letort

**Désiré Letort** (Bourseul, 1943ko urtarrilaren 23a - Saint-Malo, 2012ko irailaren 9a), frantziako txirrindularia zen.

## Palmaresa 
**1964**
* Etorkizuneko Tourreko etapa bat
**1966**
* Paris-Camembert
**1967**
* 4. Frantziako Tourrean
**1968**
* Iparraldeko Tourreko etapa bat
**1969**
* 9. Frantziako Tourrean
**1970**
* Romandiako Tourreko etapa bat
**1971**
* Haut-Varko Tourra
* 4. Paris-Nizan
* 5. Dauphiné Libérén
**1972**
* 9. Espainiako Vueltan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Mandeville

**Sir John Mandeville** *The Travels of Sir John Mandeville* edo *Sir John Mandevilleren bidaiak* izeneko bidaia-liburuaren ustezko egilea da. Liburua 1371 eta 1386 artean zabaldu zen eta kontserbatzen den alerik zaharrena frantsesez idatzita dago. Liburuak ospe handia hartu zuen eta hizkuntza askotara itzuli zen. Kontatzen dituen bidaia fantastikoak gorabehera, erreferentziazko liburu bihurtu zen eta Kristobal Kolonengan eragina izan zuen.

Ez dakigu nor den egilea. **Jan de Langhe** flandriarra izan zitekeen, latinez idazten zuena. Liburuaren arabera, John Mandevillek 1322an zeharkatu zuen itsasoa. Turkia, Tartaria, Persia, Siria, Arabia, Egipto, Libia, Etiopia, Kaldea, Amazonia, India eta Indiaren inguruko herrialde asko zeharkatu zituen.
Magis esse quam videri oportet

***Magis esse quam videri oportet*** esamolde latindar bat da; esan nahi du gehiago axola duela benetan izatea itxura ematea baino. Latinezko esakune horrek adierazten du ez dela gauzen itxureetaz fidatu behar, baizik eta funtsean horietan bilatu behar dela esentziala eta garrantzitsuena dena. Esaldia zuzenbidean erabilia izan da bereziki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sexu jargoi

**Sexu jargoia** giza sexu-organoak adierazteko erabiltzen diren izenen multzoa da. Hitz esplizituegiak erabiltzearen lotsaz, nolabaiteko tabu sozial baten ondorioz, zenbait hizkuntza-erregistroren perifrasiak edo terminoak erabiltzen dira. Hizkuntza arruntaren hitzak dira eta, sarritan, umorea erabiliz sortu izan dira. Askotan ez daude ondo ikusita. 

## Adibide batzuk 
* Alu: Potxotx.
* Zakil: Txilibitu.
* Sexu harreman: Txorta jo.
* Masturbazio: Kanpaia jo.
* Bondage: Gorputza lotu sexu harremanetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dietista

**Dietista** edo **nutrizionista** elikaduran, nutrizioan eta dietetikan aditua den osasun-profesionala da.  Diagnostiko dietetiko orokorraz eta espezifikoaz arduratzen da batez ere, bai eta gaixotasunak tratatzeko -dietetikaz ere, hala nola diabetesa, malnutrizioa, giltzurrun-gutxiegitasuna, obesitatea, Crohn-en gaixotasuna, ospitaleetan nutrizio artifizial enterala eta parenterala duten tratamenduaz, edo etxeetan patologiak prebenitzeaz, elikaduraren, nutrizioaren eta dietetikaren bidez, paziente onkologikoaren tratamenduan lankidetzaz erabakitzeaz, eta abarrez ere, eta elikaduraz arduratzen da. Era berean, parte hartzen du elikagaien kalitatearen eta segurtasunaren kontrola kudeatzen, ospitaleetako, eskoletako jantokietako edo zaharren egoitzetako patologietara egokitutako menuak diseinatzen eta planifikatzen, edo osasun publikoarekin zerikusia duten jarduera eta politiken esku-hartzean, diseinuan eta garapenean. 

Haren prestakuntzak ezagutza hauek biltzen ditu: kimika, biokimika, bromatologia, nutrizioa, elikadura-terapia, dietetika, dietoterapia, fisiologia, fisiopatologia, patologia, klinika, semiologia eta miaketa-teknikak, judizio kliniko nosologiko, funtzional eta topografikoa, toxikologia, elikagaien mikrobiologia, elikagaien kimika eta biokimika, elikagaien teknologia eta abar.

Herrialde bakoitzean izen eta ikasketa desberdinekin, eskuarki lau urteko edo gehiagoko unibertsitate titulazioa eskatzen du.

## Kanpo estekak
Yanki zaldi

**Yanki zaldia**, (Txinera sinplifikatuaz: *焉耆马* ; Txinera tradizionalez: *焉耆馬* ; pinyinez: *Yānqí mǎ*),  Txinako bertako zaldi arraza bat da . Bere tamaina zein gainontzxeko ezaugarriengatik Yanki zaldia ponien sailkapen taldean sartzen da.

Abere hauen jatorria Xinjiang eskualdean dago.

Zamabereak dira, zela zalditzat eta gurdietatik tiratzeko erabiltzen dira ere.

## Arrazaren historia 
Yanki zaldia Xianjiang eskualdeko lurralde ezberdinetan zabaldurik dago. Bere jatorria bertan XIII. mendean zehar eta mongoliar zaldiak oinarritzat harturik, garatutako arraza da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikuloa "The equinest" entziklopedian. http://www.theequinest.com/breeds/yanqi/.
Guyanako mendigunea

**Guyanako mendigunea** mendi eta goi-lautadaz osatutako ingurunea da, Guyanetako ezkutuaren gunerik latuenak biltzen dituena, Hego Amerikako plakaren hiru kratoietako bat. Egitura geologiko horrek tepui izeneko mendi lauak hartzen ditu; era berean, Guayanako Lurralde Garaietan munduko ur-jauzi ezagunenetako batzuk daude, hala nola Aingeruaren jauzia, Kaieteur ur-jauzia eta Cuquenán jauzia.

## Geografia 
Guyanetako ezkutuaren goialdeak Orinoko ibaiaren hegoaldean eta Amazonas ibaiaren iparraldean daude. Venezuelaren erdia estaltzen dute, ia Guyana guztiak, Brasilgo iparraldea eta Kolonbiako hego-ekialdea. Guztira, 1.776.046 km² estaltzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mambo (dantza)

thumb|Mambo dantzariak, Mexikon.
**Mambo**a Kubako dantza bat da, 1940ko hamarkadan garatu zena izen bereko musika generoa Amerika osoan zabaldu zenean. 1930eko hamarkadan sortu zuen Arsenio Rodríguez musikari eta konpositore kubatarrak, Habanan Cachaok garatu zuen geroago eta Dámaso Pérez Pradok eta Benny Morék ezagutarazi zuten.

## Historia 
1940ko hamarkadaren amaieran, Pérez Pradok aurretik zegoen musika estiloan oinarritutako dantza asmatu zuen, eta mambo gisa merkaturatu. Kikongo hizkuntzan –kongoarrek darabilte– «jainkoekin hitz egitea» esan nahi du. Habanaren ondoren, Pérez Pradok musika Mexikora eraman zuen, eta han adoptatu zuten. Mamboaren dantza originalak askatasuna eta pausu zailak izan zituen ezaugarri. Artista mexikar batzuk dantzari ezagunak izatera iritsi ziren: Tongolele, Adalberto Martínez, Rosa Carmina, Tin Tan eta Lilia Prado. Horietako gehienek zuzeneko emanaldietan lagundu zioten Pradori, edo Mexikon hainbat film egin zituzten.

New Yorkera iritsi zen dantza guztiz desberdina da bertan orain egiten denarekin parekatuta. Jatorrizko mamboaren dantzak ez du haustura-urratsik, ezta oinarrizko urratsik ere. Kubako dantza ez zuten onartu dantza-maisu profesional askok. Kubako dantzariek "musika sentitzea" bezala deskribatuko lukete, soinua eta mugimendua gorputzaren bidez fusionatzen baitziren. AEBetako dantza profesionaleko irakasleek muturreko eta diziplinarik gabeko zeritzoten dantzaren ikuspegi horri, eta, beraz, beharrezkotzat jo zuten dantza estandarizatzea, merkatu sozialerako edo aretorako sal daitekeen produktu gisa aurkezteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arie den Hartog

**Arie den Hartog** (Zuidland, 1941eko apirilaren 23a - Echt-Susteren, 2018ko ekainaren 7a), Herbehereetako txirrindularia izan zen.

Profesionala 1964tik 1970 arte, tarte horretan lorturiko garaipenik nabarmenenak 1965eko Milan-San Remo, 1966ko Kataluniako Volta eta 1967ko Amstel Gold Race dira.

## Palmaresa 
**1962**
* 2. Olympia's Tourrean
**1963**
* Omloop der Kempen
* 3. Olympia's Tourrean
* 3. Austriako Itzulian
**1964**
* Paris-Camembert
* Andaluziako Itzuliko etapa bat
* Eibarko Bizikletako etapa bat
* Luxenburgoko Tourra eta 2 etapa
* Levanteko Itzuliko etapa bat
* Parisien Sari Nagusia (Rudi Altig eta Albertus Geldermansekin)
**1965**
* Milan-San Remo
* 2. 15px Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. Luxenburgoko Tourrean
**1966**
* 20px Kataluniako Volta eta etapa bat
* Belgikako Itzuliko etapa bat
**1967**
* Amstel Gold Race
**1969**
* 2. Cannesko Sari Nagusia
* 3. Luxenburgoko Tourrean
**1970**
* 3. Bernako Tourrean
* 4. Suitzako Itzulian eta Mendiko sailkapena
* 5. Dunkerqueko Lau Egunetan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Xarlango ingeles

**Xarlango edo galgo ingelesa** Ingalaterrako ehizarako txakur-arraza autoktonoa da, erbi-txakurra. NFZren sailkapenean 10. taldean sartua xarlangoekin, bertako 3. sekzioaren barruan, ile laburreko xarlangoei dagokiena. Ingelesezko *greyhound* izena du ofizialki NFZn arrazak, baina termino hau ingeles ohikloan xarlango edo galgo guztiak izendatzeko ere erabiltzen dela kontuan hartu behar da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak