open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aglutinatzaile (pintura)

Pinturan **aglutinatzailea** edo **aglomeratzailea** pigmentua bere baitan gordetzen duen eta sostenguan finkatuta mantentzen duen substantzia da. Pigmentuak kohesionatzeko balio duen elementua da. Adibidez, arrautza, koipea, kola, etab.

Ezaugarri nagusiak hauek dira:

* Pigmentuarekin nahasteko gaitasuna.
* Erresistentzia behin lehortuta.
* Bere aplikazioa ahalbidetzen duen ehundura.
* gordeta egoteko gaitasuna

Beren osaeraren arabera, pintura fisiko-lehorgarriak eta pintura fisiko-kimikoak lehortzeko moduan sailka daitezke. Lehenengoa aglutinatzailean dauden disolbatzaileak lurruntzen direnean lehortzen dira, nitrozelulosazko lakak adibidez (azazkalen laka adibide ona da). Bigarrenean, disolbatzaileen lurrunketaz gain, erreakzio kimikoa gertatzen da. Hori gertatzen da bi osagaiko margoekin, zeinetan oinarrizko pinturak gogortzaile batekin erreakzionatzen duen.

## Kanpo estekak
Katalin Novák

**Katalin Éva Novák** (Szeged, 1977ko irailaren 6a) hungariar politikaria da. Hungariako presidentea izan zen 2022tik 2024ra.

Fidesz alderdiko kidea da. Batzar Nazionaleko kide izan zen 1918tik 1922ra, eta Viktor Orbánen gobernuan Familia Gaietarako ministro izan zen 2020tik 2021era.

Dimisioa eman zuen pederasta baten estaltzaile bati indultua eman ziola jakin zuenean.

## Kanpo estekak
Ilia Burov

**Ilia Alekseievitx Burov** (, Jaroslavl, Errusia, 1991ko azaroaren 13a), estilo askeko eskiatzaile errusiarra da, aire-jauzietan espezializatua.

## Ibilbidea 
Burov, 2014ko Neguko Olinpiar Jokoetan, Errusiarekin lehiatu zen. Lehen kanporaketan, 10. postuan sailkatu zen aire-jauzietan, aurrera egin gabe. Ondoren, bigarren sailkapen fasean, 10. sailkatu zen, berriro ere aurrera ezin eginik. Burov, 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan, taldeko izan zen Errusiako Olinpiar Kirolarien ordezkari gisa. Lehen kanporaketan, 8. postuan sailkatu zen aire-jauzietan, aurrera egin gabe. Ondoren, bigarren sailkapen fasean, 1. sailkatu, eta finalerdietara pasa zen. Hurrengo egunean, 6. postuan sailkatu zen, bai azken txandan, bai 2. txandan ere, eta, azkeneko 3. txandan, 3. postuan sailkatu zen brontzezko domina irabaziz.

2018ko otsailetik aurrera, Munduko Txapelketan eman duen onena 5. postua izan da, 2015eko aire-jauzian.

Burovek 2011ko urtarrilean egin zuen debuta Munduko Kopan. 2018ko otsailetik aurrera, bere Munduko Kopako helmugarik onena 2. izan da, 2015 eta 2018an Moskun jokatutako Munduko Kopako fase batean. 2014-2015ean, Munduko Kopako helmugarik onena, 4. izan da, aire-jauzian.

Hiru Neguko Olinpiar Jokoetan, 2014 eta 2022 urteen artean, brontzezko bi domina lortu zituen aire-jauzietan, Pyeongchangen 2018 eta Pekin 2022an; azken horretan, 114,93 puntu lortu zituen.. Pekin 2022an, ROC taldea ordezkatuz hartu zuen parte. Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan, errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

## Bizitza pertsonala 
Iliaren anaia txikia, Maxim Burov (1998an jaioa), estilo askeko eskiatzaile errusiar olinpikoa ere bada. Maxim Burov hiru aldiz Munduko Txapelduna eta hiru aldiz Munduko Kopako irabazle izan da.
## Olinpiar Jokoak
## Munduko Kopako lorpenak 
### Banakako lorpenak 
* 0 garaipen
* 8 podium

### Taldekako lorpenak 
* 0 garaipen
* 3 podium

## Erreferentziak
Urs Freuler

**Urs Freuler** (Bilten, Glaris kantonamendua, 1958ko azaroaren 6a) suitzar txirrindulari ohia da, profesionala 1980 eta 1997 artean, 124 garaipen eskuratu zituena.

## Kirol ibilbidea 
Abiadura handiko txirrindularia izan zen, errepideko zein pistako lasterketetan parte hartu zuena. Pistan, keirin modalitatean bitan izan zen munduko txapelduna eta zortzitan puntukako  proban; horretaz gain 21 Sei Eguneko lasterketak irabazi zituen. Errepidean, hainbat egun bakarreko lasterketa eta criterium irabazi zuen. 1980ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, taldekako jazarpen proban.

1981ean, Freuler babesle pertsonal baten pean lehiatzen ari zelarik, TI-Raleigh taldea berarekin harremanetan jarri zen, Frantziako Tourrerako taldea osatzeko arazoak izaten ari zirela eta. Orduko arauek txirrindulari talde batean ez ziren txirrindulariak kontratatzeko baimentzen zuten, eta aukera hori baliatuz, Freuler Tourerrako taldeari gehitu zitzaion.  Freuler, oraindik ere txirrindulari gaztea zenez eta neguko denboraldiko Sei Eguneko probentzako kontratuak zituelako, TI-Raleighen kirol zuzuendaria Peter Post eta Freuler ados jarri ziren lasterketa uzteko Alpeetara iritsi baino lehen  (mendiko etapetan parte hartzeko gai izan arren). Freuler, Jan Raas esprinterra ordezkoa izan zen eta TI-Raleighekin Tourreko bi taldekako erlojupekoetan baita 7. etapan ere gailendu zen, eta 15. etapan lasterketa utzi zuen. Geroztik, ez zuen berriro ere Frantziako Tourrean parte hartu. 

Freuler, bere ibilbideko zatirik haundienean Italiako taldeetan aritu zen, eta Italiako Giroan hainbat etapa eskuratu zuen 1982tik 1989ra. 1982an hiru etapa irabazi zituen, 1984an lau etapa eta 1985ean beste hiru etapa garaipen eskuratu zituen. Guztira 15 etapa poltsikoratu zituen Giroan eta Puntukako sailkapenaren maillota ere lortu zuen 1984an.

## Palmaresa 
### Pista
* 20px Munduko Puntukako txapelduna (8): 1981, 1982, 1983, 1984, 1985, 1986, 1987 eta 1989an
* 20px Munduko Keirin txapelduna (2): 1983 eta 1985ean
* 20x20px  Europako sprint txapelduna (1): 1981ean
* 20px Suitzako kilometroko txapelduna (4): 1981, 1983, 1986 eta 1987an
* 20px Suitzako Puntukako txapelduna (6): 1981, 1986, 1989, 1990, 1991 eta 1992an
* 20px Suitzako bakarkako jazarpen txapelduna (1): 1985ean
* 21 Sei Eguneko lasterketak 1981etik 1994ra, honako bikote hauekin: Patrick Sercu, Robert Dill-Bundi,  Hans Känel, René Pijnen, Daniel Gisiger, Horst Schütz, Dietrich Thurau, Roman Hermann, Danny Clark, Olaf Ludwig, Remig Stumpf eta azkenik Carsten Wolf 1994an. 

### Errepidea
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Neoboletus pseudosulphureus

***Neoboletus pseudosulphureus*** *Boletaceae* familiako onddo espezie bat da. *Boletus erythropus* delakoaren ia aldaera hori bat dirudi, batez ere oinaren gaineko sarerik ez duelako, baita haragiaren biraketa nabarmenagatik ere, horia izanik oso modu ikusgarrian ikusten da. Ez dago datu fidagarririk onddo honen jangarritasunari buruz.

Sinonimoa: *Neoboletus junquilleus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 14 cm arteko diametrokoa, hasieran globo itxurakoa edo hemisferikoa, gero lautu samarra, lehorra, fin-fin belusatua, matea, ertza makurtua, soberakinarekin eta apur bat uhindua. Hori kolorekoa, baina erraz, urdinez eta gorriz zikintzen da.

**Tutuak:** Labur samarrak, oinaren ondoan itsatsiak eta biribilduak, horiak eta ebakitzean urdindu egiten dira.

**Poroak:**Txikiak eta biribilak, estu, horiak, orban gorri eta urdinxka txikiekin.

**Hanka:** Goian mehetua, erraboilduna eta sustrai antzekoarekin, hori kolorekoa, pixka bat poroak baino zurbilagoa; urdinez eta gorriz zikintzen da zaurietan. Ebakitzean azkar urdinez tindatzen da oinaren oinarrian izan ezik, hor tonu gorrixkak hartzen ditu.

**Haragia:** Horia, oinarrian gorri-morexkaz tindatua, eta azkar urdintzen da ebakitzean. Fruta garrazkien usaina eta hasieran zapore gozoa, baina mingostuz joaten da.

**Etimologia:** *Boletus* terminoaren etimologia eztabaidagarria da. *Junquilleus* epitetoa latinetik dator, “yuncus” hitzetik, eta ihia esan nahi du. Kolore horiagatik

## Jangarritasuna 
Espezie arraroa denez, ez dago datu fidagarririk onddo honen jangarritasunari buruz.

### Nahasketa arriskua 
Onddoaren formagatik, oinean sarerik ez duelako, eta haragia ebakitzean azkar urdintzen delako, ia *Boletus erythropus* delakoaren aldaera hori bat dirudi.

## Sasoia eta lekua 
Udako lehen euriteekin agertzen da eta udazkenaren hasiera arte. Hostoerorkorren basoetan ateratzen da. Espezie arraroa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alpeak, Danimarka, Erresuma Batua, Alemania, Polonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johan Tobias Sergel

**Johan Tobias Sergel** (Stockholm, 1740ko irailaren 7a - *ibidem*, 1814ko otsailaren 26a) suediar neoklasizismoaren eskultorea izan zen.

Parisen eta Erroman ikasi zuen, marmolean zizelkatzen ikasiz. Mitologiako eta gai historikoetako lanak egin zituen. 1779an Suediara itzuli zen, eta han lanean jarraitu zuen.

## Iruditegia 

Centaure enlacant une bacchante.jpg|Zentauroa bakante bat besarkatzen, terrakota, 1775-1778
Hetsigtkärlekspar.jpg|Bikote grinatsua
Venus och Ankises.jpg |Venus eta Ankises
Sergel Kvinna som stiger ur badet.jpg|Emakumea bainuontzitik irteten
Johan Tobias Sergel, självporträtt från 1793.jpg|Autoerretratua Anna-Rella Hellström emaztearekin eta GustavSergearekin, 1793
Johan Tobias Sergel Oxenstierna 02.jpg|Axel Oxenstierna, brontze, 1796
Johan Tobias Sergel - Dansande Backantinna.jpg|Bakante dantzaria
Frantz Hohlenberg by Sergel.jpg|Frantz Christopher Henrik Hohlenberg (1764-1804), 1797
Karlstads domkyrka altar cross.jpg|Karlstad katedraleko aldareko gurutzea
Monument_to_King_Gustav_III_of_Sweden_(Stockholm).jpg|Gustav III.a Suediakoa, Skeppsbron, Stockholm,  1808
Suomenlinna Ehrensvard grave.jpg|Augustin Ehrensvärd landa mariskalaren hilobia Suomenlinna, 1805
Bellmanskällan 2012bb.jpg|Carl Michael Bellman, Bellmanskällan. Brontze
Sergel Queen Sofia Magdalena 1783.JPG|Sofia Magdalena Danimarkakoa, 1783

## Kanpo estekak
Fila brasileiro

**Fila Brasileiroa** (euskaraz "Brasildar Harrapakin Txakurra") edo **Fila brasildarra**, Brasilgo bertako txakur arraza bat da. 

Mundu mailan jabea, familia eta etxearekiko oso leiala izateagatik ezaguna da, jabea defemdatzearren haren bizitza sakrifikatzeko gai delarik. Txakur zaindari oso ona da, halere, alde negatiboa ere badu, izaera oldarkorra izanik ongi hezitua ez badago txakur arrikutsua izan baidatiteke.

NFZren sailkapenean, nazioartean ezagututako arrazen artean, 2. taldean dago moloso txakur eta antzekoekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kretako labirintoa

eskuinera|thumb|165x165px|  Labirintoa irudikatzen duen Knossosko zilarrezko txanpona.
**Kretako labirintoa**, greziar mitologian, Dedalok Minotauroa ezkutatzeko eraikitako labirintoa da. 

Gaur egun, labirintoaren kondairak Knossosko jauregian dauka oinarria. Jauregia bezain sofistikatua eta goi-teknologikoko eraikuntza bat, gela anitzez beteta eta orduko teknologiak ezagutzen zituen hobekuntza guztiekin (saneamendu sistema barne) korapilatsu samarra iruditu behar zitzaien Akaiarrei. Tesi hori Knossosko jauregian nonahi aho biko aizkoren marrazkiak, grezieraz labris deitzen direnak, eta eraikuntzari izena emango liokeenak, urkitu izateak bermatzen du.

Labirinto mitologikoak erreferentzia gisa Kretako haitzulo batzuk ere har litzake, hala nola Gortina, Arkalojori edo Eskoteinoko haitzuloa, baita Egeoko uharteetan ospatzen ziren dantzak ere, zeinetan dantzariek eskuko bide labirintiko bat egiten zuten. 
eskuinera|thumb|200x200px| **Knossosko jauregiaren planoa.**

## Erreferentziak 
## kanpoko estekak
Akita Inu

Japoniako bertako txakur arraza historiko bat da, herrialde honetako iparraldeko eskualde menditsuetan sortua. Izena jatorriz Akita prefekturakoa delako datorkio.

Hasiera batean, ehiza txakur gisa erabilia izan zen. Belaunaldiz-belaunaldi, Japoniako gerlariek defentsa eta eraso txakur bezala ere erabili zuten, bai eta hartzak ehizatzeko ere. Akita Inu arraza Amerikar Akitatik ezberdintzen da.

NFZren sailkapenean, nazioartean ezagututako arrazen artean, 5. taldean dago spitz txakur asiarrekin batera.

## Hachikō 
Japonian ospe handia duen Hachikō txakurra arraza honetakoa zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tosa Inu

**Tosa Inu**, japonieraz 土佐, **Tosa-Ken** edo **Japoniar Mastina**, Japoniako bertako txakur arraza bat da. Tosako probintzia zenan dagoen Shikoku uhartean sortua izan zen, gaur egungo Kōchi prefekturan.

XIX. mendearen erdialdean agertu zen, borroka eta zaintza txakur gisa. Zenbait herrialdeetan txakur arriskutsutzat jotzen da.

NFZren sailkapenean, nazioartean ezagututako arrazen artean, 2. taldean dago moloso txakur eta antzekoekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akita amerikar

**Akita amerikarra**, iraganean **Japoniar Txakur Handia** izenez ezaguna, berez Japoniako bertako txakur arraza den Akita Inu eta beste zenbait arraza gurutzatuz AEBetan sortutako arraza ezberdin bat da. 

1868an Akita Inu, Tosa Inu, Artzain-txakur alemana eta mastin ingelesa arrazak gurutzatuz tamaina handiagoko txakurra sortu zen, borroka txakur gisa erabili zedin.

1901ean Japoian txakur borrokak legezkanporatu zirenez, arraza mantendu ahal izan zen, japoniar txakur arraza handi batean bilakatuz.1931n arraza honetako bederatzi txakur arraza honetako oinarri fundazional gisa onartuak izan ziren.

NFZren sailkapenean, nazioartean ezagututako arrazen artean, 5. taldean dago spitz txakurrekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txakur borroka

thumb|150px|Txakur borroka bat, 1868.
**Txakur borrokak**, ikusleen gozamenerako eta apustuak egiteko burutzen diren txakurren arteko borrokak dira. Jarduera honetan txakurrak elkar hozkatu eta zauriak egiten dira, batzutan larriak eta heriotza sortzerainokoak, horregatik munduko herrialde gehienetan legezkanpoko jarduera da.
Knossosko jauregia

**Knossosko jauregia** Kretako (Grezia) minoikoen jauregietako garrantzitsuena da. K.a. 2000-1900 inguruan eraiki zuten eta berriro berreraiki zuten K.a. 1700 eta 1450 inguruan bi suntsipen jasan ondoren. Erregeen bizilekua izateaz gain, ziurrenik funtzio erlijiosoak betetzen zituen eta baliabide ekonomikoak birbanatzen zituen. Bere egituraren konplexutasunak eta gela eta korridoreen ugaritasunak Kretako labirinto mitikoarekin identifikatzea eragin dute batzuk.

## Kronologia 
K.a. 2000 edo 1900 urte inguruan eraiki zen, zegoeneko erdiko patio handi baten inguruan antolatuta eta ur-hornidura eta ebakuazio-sistemekin. K.a. 1700 inguruan suntsitu ondoren, hurrengo urteetan berreraiki zuten. Kontserbatutako aztarna arkeologiko gehienak bigarren jauregi horretakoak dira. K.a. 1450 inguruan gertatutako beste suntsipen baten ondoren, Kretako jauregi handietako berreraiki izan zen bakarra eta mizenastarrak bertan kokatu ziren, K.a. 1380 inguruan behin betiko suntsitu zen arte. Geroago bertako gela batzuk berrerabili ziren etxebizitza partikular eta biltegi bihurtzeko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bowling

thumb|250px|Bolatokia.

**Amerikar bolo jokoa**, **bola-jokoa** edo ***bowlinga*** bola joko mota bat da, bola astun bat jaurtiz zurezko pieza multzo bat (boloak deituak) botatzea helburua duena. Pistak 19,20 metroko luzera eta 1,06 metroko zabalera du, eta gutxienez 4,60 metroko hurbiltze-eremua. Lehen, amerikar astigar-zurezko listoiekin egiten zuten, 27,17 milimetroko 39 listoiko zabalerarekin. Gaur egun pista sintetikoak erabiltzen dituzte, jokalarien jaurtiketetan erreferentzia gisa balio duten listoien lerroak simulatuz. Bola esferikoa da eta hiru zulo ditu, indar gutxirekin hartu ahal izateko moduan. Bola horren pisua 9 eta 16 libera bitartekoa izaten da (4,08 eta 7,25 kilogramo artean, gutxi gorabehera), eta 218,3 milimetroko diametroa du.

## Bola jaurtitzeko mugimenduak 
## Kanpo estekak
Jauzi (hipika)

thumb|275px|Jauzi-lehiaketa.

**Jauzia** zaldiak eta zaldizkoak oztopo batzuen gainean, ordena jakin batean, jauzi egiteko duten gaitasunean epaitutako gertaera sinkronizatu batean datzan zaldiketaren barruko diziplina da jauzia. Diziplina hau zaldizko kirolen artean ezagunenetako bat da, eta gaur egungo zaldizkoek gehien egiten dutena; gainera, zaldizko kirolaren espezialitaterik modernoena da, zaldiketa kirol klasikoa ikuskizun kirol bihurtzera etorri dena.

Zaldi- eta zaldizko- edo amazona-multzoari «binomioa» ere esaten zaio, eta jauzi-lehiaketen araudietan, lehiatzen diren zaldizkoak edo amazonak «atletak» izenarekin ere agertzen dira (grezierazko terminoaren etimologia aipatuz).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zaldi-jauzi

thumb|275px|Zaldi-jauzia 2012ko Olinpiar Jokoetan.

**Zaldi-jauzia** () gimnastika artistikoaren zirkuitua osatzen duten aparatuetako diziplinetako bat da, gizonezkoen lehiaketetan zein emakumezkoetan.

Zaldi-jauziaren lehen aparatuak Friedrich Ludwig Jahn alemaniar pedagogoak asmatu zituen. Aparatuak zaldi bat irudikatzen zuen, zaldiaren oso antzekoa, baina arkurik gabe bakarrik; antzina jauziko zaldia bezala ezagutzen zen. Zaldia emakumearen karrerarekiko perpendikularrean jartzen zuten, bere neurri luzearekin, eta gizonak egiten zuen lasterketarekin paraleloan. Zaldi-jauzi mota hau ia mende batez egin zuten Joko Olinpikoetan, lehenengo Joko Olinpiko modernoetan gizonezkoen zaldi jauziarekin hasi eta 2000ko udako joko olinpikoetan amaituz. Harrezkero, taula bat erabili dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Criterium Casco Viejo

**Criterium Casco Viejo** bilbon 1980ko hamarkadan sortu zen Txirrindularitza lasterketa izan zen. S.C.Casco Viejo elkarteak eratu zuen lasterketa junior mailako txirrindularientzat. Podiumean, Iñaki Barrenetxea Espiga, elkarteko lehendakariak ematen zituen sariak eta garailearen txapela. Lehenengo ekitaldian, 102 txirrindularik hartu zuten parte eta caja de ahorros vizcaina-k babestu zuen lasterketa.
Staffordshire bull terrier

**Staffordshire bull terrierra** edo informalki **Staffy**, Ingalaterrako bertako txakur-arraza bat da. Duela 200 urte baino gehiago Bulldog eta Terrier arrazen gurutzaketatik sortua. 

Borroka txakurrak bezala erabiltzen dira, jarduera hauek debekatuak izan ziren arte. Bere ezaugarrien ondorioz herrialde askotan txakur arriskutsutzat jotzen dira.

NFZren sailkapenean, nazioartean ezagututako arrazen artean, 3. taldean dago terrier txakur eta antzekoekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Revere

**Paul Revere** (Boston, 1735eko urtarrilaren 1aGreg./1734ko abenduaren 21aJul. - *ibidem*, 1818ko maiatzaren 10a) estatubatuar zilargile, grabatzaile eta abertzalea izan zen.

Askatasunaren Semeak elkarteko kidea izan zen. Britainiar tropen aurrean espioitza eta alarma sistema bat antolatzen lagundu zuen. 1775eko apirilean, gaueko zamalkada bat egin zuen, Lexingtongo eta Conmudeko guduen aurretik britainiar armada zegoela jakinarazteko.

Henry Wadsworth Longfellowek "Paul Revere's Ride" olerkia idatzi zuen 1861ean.

## Margolana 
1931n Grant Wood artista estatubatuarrak *Paul Revereren gauerdiko ibilaldia* margolana egin zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henrik Harlaut

**Henrik Harlaut** (Stockholm, Suedia, 1991ko abuztuaren 14a) estilo askeko eskiatzaile suediarra da. Stockholmen jaio zen, eta, bederatzi urte zituela, bere familiarekin Åre-ra joan zen bizitzera.

Aspen-eko, Colorado, Neguko X Joko XVII.etan, Harlautek urrezko domina irabazi zuen aireko jauzi handian, eta zilarrezko domina, estilo askeko jaitsieran. Aireko jauzi handiko finalean, inoizko lehen «nose butter triple cork 1620» (probatu gabeko koreografiatutako irauli eta bira sorta bat) lortu zuen, eta 50 puntu ezin hobeak lortu zituen. 2014ko Sotxiko Neguko Olinpiar Jokoetan eta 2018ko PyeongChang-eko Neguko Olinpiar Jokoetan, Suedia ordezkatu zuen estilo askeko jaitsieran.

Harlaut ezaguna da bere itxura ezohikoagatik. Sotxiko Neguko Olinpiar Jokoetan, «galtzak belauneraino jaitsita eta Teenage Mutant Ninja Turtle eskularruekin» eskiatu zuen; sailkapen txandan, galtzak galdu zituen «jantziteriaren matxura» baten erruz. Ondorioz, ez zuen domina lortu, eta seigarren geratu zen. Karreraren ostean, Harlautek Wu-Tang Clan-en esku-seinalea egin zien kamerei, eta «Wu-Tang haurrentzat da» adierazi zuen, Ol' Dirty Bastard raperoak, taldearen izenean, 1998ko Grammy sariak eten zituenean esandako hitzei oihartzuna emanez.
## Nazioarteko domina taula
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Henrik Harlaut International Ski Federation
* Henrik Harlaut Olympics at Sports-Reference.com-en (artxibatua)
Arkalojori

**Arkalojori** (grezieraz: Αρκαλοχώρι) Kreta uhartean dagoen Greziako herri eta udal unitate bat da. Heraklion unitate erregionalean dago, eta Minoa Pediada udalerrian. 2011n udal unitateak 10.476 biztanle zituen, herriak, berriz, 4.313 biztanle zituen. 

## Arkalojoriko haitzuloa 
[ezkerrera|thumb| Arkalojoriko haitzuloan aurkitutako urrezko aizkora bikoitz batzuk, [Heraklion Arkeologia Museoa|Heraklion Arkeologia Museoan.]]
[ezkerrera|thumb| Arkalojoriko haitzuloan aurkitutako zilarrezko aizkora bikoitz batzuk, [Heraklion Arkeologia Museoa|Heraklion Arkeologia Museoan.]]
Arkalojoriko lurraldean, Galatasko jauregiaren aztarnetatik 4 km ingurura, aztarna minoiko garrantzitsuak aurkitu diren haitzulo bat dago. 30 m inguruko luzera duen kobazuloa da, lurrikara baten ondorioz agian, garai minoikoaren amaieran zati bat erori zen, eta horri esker aurkikuntza batzuk kontserbatu ahal izan dira indusketek argira atera arte.

Haitzuloaren ikerketa goiztiarra Iosif Hatzidakisek egin zuen, baina guztiz estali zuten indusketa nagusiak Spyridon Marinatosek zuzendu zituen 1934 inguruan.

Aurkikuntzen artean, urrezko, zilarrezko eta brontzezko objektu ugari nabarmentzen dira, hala nola, labanak, ezpatak eta aizkora bikoitzak. Azpimarratzekoa da aizkora bikoitz horietatik hiruk inskripzioak dituztela: horietako bik A linealeko zeinuak dituzte, transkripzio fonetikoa I-Da-Ma-Te duen hitza duena. Beste aizkora bikoitz batean Festoko diskokoekin lotu diren karaktere sorta bat dago. 

Aztarnategiko aurkikuntzen arabera, kobazulo honek jainko gerlari baten gurtza-leku izan nahi zuela uste da. Haitzuloa Kretako labirinto mitikoarekin identifikatu zitekeela ere iradoki izan da, "labirinto" izena (grezieraz, λαβύρινθος) "labrys" (grezieraz, λάβρυς) aizkora bikoitzak izendatzeko erabiltzen den izenarekin lotzen zelako. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gao Lacho Drom

**Gao Lacho Drom** (euskaraz: "Herri Onaren Bidea") Gasteizen ijitoen txabolismoarekin amaitzeko sortutako proiektua izan zen. 1971n eraiki zen, eta hasiera batean 47 familia eta 270 biztanle izan zituen. Gaur egungo Arriaga-Lakua auzoan zegoen.

## Txabolismoa 
1968an Gao Lacho Drom elkartea sortu zen, Gasteizko periferian zeuden ijitoekin lan egiteko. Horietako asko txabolatan bizi ziren, Arriagan, "Campo de las Basuras" edo "Campo de los Palacios" izeneko lekuetan.

## Eraikina 
Eraikina bi zirkulu elkartu ziren, eta oinarrizko zerbitzuak zituen, eliza eta eskola barne. Etxe guztiak solairu bakarrekoak ziren, barrakoi baten antzera. Arkitektoa Enrique Marimón izan zen, ziurrenik Georges Candilisen *Cité du Soleil*en oinarritua, eta 1969an hasi ziren eraikitzen.

Herrixka txabolak baino hobea bazen ere, hasieratik zituen hainbat arazo. Gainera, hiria urbanizatzen hasi zenean, etorkizunean egongo zen auzo baten barruan geratu zen. Gasteizko lehen udalak trantsizioaren ostean erabaki zuen eraistea eta herritarrak etxebizitza sozialetan sartzea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ijitoak Euskal Herrian

## Kanpo estekak
Gorka Soria

**Gorka Soria Arretxe** (Mungia, Bizkaia, 1976ko irailaren 20a) euskal herritar futbolari ohia da. Erdilari lanetan aritzen zen. Bere anaia nagusia Goyo Soria futbolari ohia da.

## Estatistikak 
*2022ko Maiatzak 11n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Javi Areso

**Francisco Javier Areso Blanco** (Cascante, Nafarroa Garaia, 1997ko irailaren 3a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Eskuin hegalean jokatzen du, normalean zelai erdian. Jesus Areso Osasunako futbolariaren anai nagusia da. 2025eko udan Méridak fitxatu zuen Lehen Federazioan jokatzeko.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Omar Navarro (argipena)

**Omar Navarro** izenak hainbat artikulutara eraman gaitzake Wikipedia honetan:

* **Omar Nabarro**, Edorta Jimenez euskal idazleak erabilitako luma-izen bat da.
* **Omar Navarro**, fikziozko pertsonaia, narko mexikar bat Ozark telesailean.
* Omar Navarro, AEBetako politikaria.
* **Omar José Navarro**, musikari puertoricarra, Gran Omar izenarekin lan egiten duena.
Omar Navarro (estatubatuar politikaria)

**Omar Navarro** (Inglewood, Kalifornia, 1989ko urtarrilaren 9a) AEBetako politikari errepublikarra da. Kaliforniako AEBetako Kongresuko 43. barruti parlamentariorako Maxine Waters kongresukide demokrataren aurka behin baino gehiagotan aurkeztu izan dena, arrakastarik gabe, 2016, 2018 eta 2020an galdu egin baitu.

## Biografia 
Inglewooden (Kalifornia) jaio eta hazi zen Navarro. Hawthorne eta Torrancen bizi izan da luzez. Gurasoak etorkin mexikarrak eta kubatarrak ditu.

Industria teknologikoarentzat eta politikarientzat aholkularitza zerbitzua den enpresa txiki baten jabea da Navarro.

Alderdi Errepublikarreko Donald Trumpen inguruko eskuin muturreko politikarien babesa jaso izan du Navarrok bere kanpainetan, horien artean hauena: Roger Stone, Michael Flynn, Joe Arpaio, Herman Cain eta Alex Jones.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shireen Abu Akleh

**Shireen Abu Akleh** (Jerusalem, 1971ko apirilaren 3a - Jenin, Zisjordania, 2022ko maiatzaren 11) kazetari palestinarra zen. *Al Jazeera*ren arabierazko kanalerako kazetari gisa lan egin zuen 25 urtez. Israelgo defentsa-indarrek Jeninen egindako sarekada batean hil zuten.

## Ibilbidea 
Abu Akleh-k *Radio Monte Carloko* eta *Voice of Palestine*ko kazetari gisa lan egin zuen. 1997an *Al Jazeerako* kazetari gisa hasi zen lanean, eta bere arabiar kanalean kazetari ezagun bihurtu zen. Ekialdeko Jerusalemen bizi eta lan egiten zuen, Palestinarekin zerikusia zuten gertaera garrantzitsu guztien berri emanez, Bigarren Intifada barne, eta, gainera, Israelgo politika ere aipatuz.

## Heriotza 
2022ko maiatzaren 11n, Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi zuen Abu Akleh Israelgo Defentsa Indarrek (FDI) hil zutela, FDIk Jeninen egindako erasoen berri ematen zuen bitartean. Beste kazetari bat, Ali Asmoadi, *Al-Quds* komunikabidekoa, bizkarrean tirokatu zuten, baina bizirik iraun zuen; beste bi palestinar egoera moderatuan zeuden ospitale batera eraman zituzten.

*Haaretzek* jakinarazi zuen militante palestinarrek tiro egin ziotela IDFko soldaduei, eta, horren ondoren, soldaduek tiro egin zutela berriro; *Al Jazeerak* jakinarazi zuen, Walid Al-Omari Ramallahko bulegoko buruaren arabera, ez zegoela pistola palestinarren tirorik. Tiroketako bideoak argi eta garbi "PRESS" marka zuen liho urdineko jaka batekin erakusten zuen Abu Akleh-ren irudia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margarida Abril

**Margarida Abril** (Argentona, Katalunia, 1910eko abuztuaren 6a &ndash; Mataró, 2003ko abuztuaren 13a) Kataluniako politikari komunista izan zen. 1936an Kataluniako Alderdi Sozialista Batuan (PSUC) sartu zen. Espainiako Gerra Zibilaren ondoren Frantziara erbesteratu zen. 40ko hamarkadaren amaieran itzuli zen, eta Josep Serradell bikotekidearekin batera, alderdiaren berrantolaketan parte hartu zuen. 

1982an, PSUCtik kanporatutako marxista-leninista sektoreko beste kide batzuekin, Partit dels Comunistes de Catalunyan (PCC) sartu zen, eta Batzorde Nagusiko kide izan zen.

## Ohoreak 
* Cjc-joventut komunistetako genero borrokako taldeak bere izena darama.

* Buruzagi historiko hau 2003. urtean hil zenean, agur ekitaldian, Kataluniako eta Espainiako komunismoaren ordezkari nagusiek omendu zuten.
* Jaioterriko kale batek bere izena darama.

## Kanpo estekak
N. K. Jemisin

**Nora Keita Jemisin** (Iowa City, Iowa, 1972ko irailaren 19a), **N. K.** **Jemisin** izen laburtuarekin ezagunagoa, zientzia fikzioa lantzen duen  idazle estatubatuarra da. Eleberri onenaren Hugo saria (zientzia fikzioko sari inportante bat) hiru aldiz jarraian irabazi duen lehen idazlea izan da (2016, 2017 eta 2018) trilogia bereko bere hiru eleberrirekin.

## Biografia 
Iowa Cityn jaio zen, Iowan, Estatu Batuetan, baina hazi New Yorken eta Mobilen, Alabaman, hazi zen. 1990-1994 bitartean psikologia ikasi zuen Tulane Unibertsitatean, laborategi, estatistika eta ikerketa alorrera berezituta. Marylandeko Unibertsitatean jarraitu zituen ikasketak, eta Gaitasun Pedagogikoaren Ziurtagiria lortu zuen. Massachusettsen bizi izan zen hamar urtez, New Yorkera bizitzera joan zen arte. Han bizi izan da ordutik. Urte askoan orientatzaile profesional gisa aritu zen lanean, baina 2016ko maiatzean, Patreon mezenasgo kolaboratibo webgunean kanpaina arrakastatsu bat egin ondoren, denbora osoan idazle jarduteko adina lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otto Nicolai

**Carl Otto Ehrenfried Nicolai** (Königsberg, 1810eko ekainaren 9a - Berlin, 1849ko maiatzaren 11) alemaniar musikagile eta orkestra-zuzendaria izan zen.

Haur miresgarria izan zen eta bere aitaren lehen musika-hezkuntza jaso zuen. 1826an etxetik Berlinera ihes egin eta musika ikasten jarraitu zuen, eta Alemanian arrakasta lortu ondoren Italiara joan zen. Bertan Italiako operak konposatu zituen eta denbora batez Verdi baino ezagunagoa izan zen. 1849ko hamarkadan Vienan lan egin zuen eta kontzertu denboraldietan nabarmendu zen. Bere bizitzaren amaieran izendapenak jaso zituen Berlinen.

## Lan hautatuak 
### Operak 
* *Enrico II* (Trieste, 1839)
* *Il templario* (Turin, 1840)
* *Gildippe e Odoardo* (Genoa, 1841)
* *Il proscritto* (Milan, 1841)
* *Mariana* (Milan, 1841)
* *Die lustigen Weiber von Windsor* (Berlin, 1849)
### Beste lan batzuk 
* Opus 26 - Variazioni concertanti : su motivi favoriti dell’opera La sonnambula di Bellini
* Opus 30 - Die Thräne : ahotsa, tronpa eta piano
* Opus 31 - "Ein feste burg ist unser Gott".
* Opus 33 - Pater noster, opus 33
* Der dritte Psalm (Psalm no 3)
* 3 sonata 2 tronparentzat no. 1, 2, 3
* Te Deum; Psalm 97, *Der Herr ist König* ; Psalm 31, *Herr, auf Dich traue ich* ; *Ehre sei Gott in der Höhe*.

## Kanpo estekak
Esperanza Casteleiro

**Esperanza Casteleiro Llamazares** (Madril, 1956ko abenduaren 18a) Espainiako inteligentziako funtzionarioa da, Espainiako Inteligentzia Zentroko zuzendaria 2022tik. Lehenago, Defentsako estatu-idazkaria izan zen 2020 eta 2022 artean. 

Casteleirok ia bizitza profesional osoa garatu du Espainiako inteligentzia-zerbitzuetan, lehenik Defentsaren Goi Mailako Informazio Zentroan (CESID) eta gero Inteligentzia Zentro Nazionalean (CNI). Halaber, kargu garrantzitsuak izan ditu Defentsa Ministerioan 2018tik 2022ra bitartean, Margarita Robles Defentsa Ministroaren Kabineteko zuzendari gisa lehenik, eta Defentsa Estatuko idazkari gisa gero.

## Biografia 
Casteleiro Madrilen jaio zen 1956ko abenduaren 18an. Filosofia eta Hezkuntza Zientzietan lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Conplutensean, eta zenbait prestakuntza-ikastaro egin ditu adimenaren eta giza baliabideen arloetan. Kontraterrorismoan eta Magreb inguruan aditua da. Bere aita Antonio Casteleiro Naveiras zen, Francisco Francok domina eman zion armadako koronela.

### Karrera profesionala 
Casteleiro 1983an sartu zen Defentsaren Goi Mailako Informazio Zentroan (CESID), 2002an Inteligentzia Zentro Nazional (CNI) bihurtu zena. Hainbat postu nagusi bete ditu aipatutako agentzietan, Kontrainteligentzia dibisioaren eta CNIko Giza Baliabideen Kudeaketa Arloko zuzendaritzaren buru izatera iritsi da, eta Kuban eta Portugalen egon da atzerrian. Kubatik, zehazki, alde egin behar izan zuen 2009an, bertan enpresariak espiatzen ari zela jakin zenean Ia lau urtez aritu zen karguan, eta 2008an Elena Sánchez agentziako beteranoak ordeztu zuen.

Idazkaritza Nagusitik irten ondoren, Casteleirok kanpoko inteligentziako postu batzuk hartu zituen berriro. 2014. urtean, CNIren inteligentzia-unitateko buru izendatu zuten Terrorismoaren eta Krimen Antolatuaren aurkako Inteligentzia Zentroan (CITCO). Kargu hori 2018ko ekainera arte bete zuen, Margarita Robles defentsa-ministroaren kabineteko buru izendatu zutenean.

2020. urtearen hasieran, Félix Sanz Roldán zuzendaria CNIko buru ordezkatzeko izangaitzat hartu zen hainbat bidetatik; hala ere, Gobernuak bere ordez izendatu zuen orduan agentziaren idazkari nagusia, Paz Esteban López. Era berean, 2020ko erdialdean, SEDEFtik irten ondoren, Ángel Olivares, ordezko gisa hausnartu zen. Izendapena 2020ko uztailaren 1ean egin zen ofizialki.

2022ko maiatzaren 10eko bileran, Ministroen Kontseiluak CNIko zuzendari izendatu zuen, Paz Esteban López ordezkatuz, Pegasus spywarearen eskandaluaren ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henry Everard

**Henry Breedon Everard** (Barnet, 1897ko otsailaren 21a - Salisbury, 1980ko abuztuaren 7a) rhodesiar politikaria izan zen. Rhodesiako bitarteko presidente izan zen 1975eko abendutik 1976ko otsailera, 1978ko abuztutik azarora eta 1979ko martxotik ekainera.

Ingalaterran jaio zen eta Cambridgeko Unibertsitatean ikasi zuen. Lehen Mundu Gerran zauritua izan zen eta Bigarren Mundu Gerran alemaniarren preso.

Britainia Handiko trenbideetan lan egin zuen, eta 1953an Rhodesiara joan zen trenbideak zuzentzera. Fronte Rhodesiarra babestu zuen eta independentziaren ondoren, hiru aldiz izan zen bitarteko presidente, Clifford Duponten eta Jack Pitheyren dimisioen ondoren eta John Wrathall hil ondoren.
Plazagizon

[thumb|360px|Garai batean jendaurrean ibiltzekotan, ia beti gizonezkoak ibiltzen ziren. (Argazkian [Altzako San Martzial plaza, 1917).]]
[thumb|360px|Garai batean, jendaurreko saioetan, gizonezkoak izaten ziren [bertsolari, hizlari eta entzule gehienak. (Argazkian Altzako San Martzial plaza, gizon batzuk balkoian hizlari eta entzule gehienak ere gizonezkoak. 1917).]]Plazagizon esaten zaio jendaurrean edo jendartean askotan aritzen den eta trebeki moldatzen den gizonezkoari.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Plazandreok.
Voznesenskeko gudua

**Voznesenskeko gudua** Errusiaren eta Ukrainaren artean, 2022ko martxoaren hasieran eta Ukrainako inbasioaren Ukrainako Hegoaldeko erasoaldiaren baitan, gertatu zen Errusiako eta Ukrainako Indar Armatuen arteko borroka-multzoa izan zen.

Kherson hiria bereganatu ostean, Errusiako Indarrek mendebalderantz jarraitu zuren, Mykolaiv hirirantz. Errusiar indarrek Mykolaiv erasotzen zuten bitartean, errusiar zutabe bat talde nagusitik banandu eta iparraldera joan zen, ukrainar indarren aurka eginez, birritan, Voznesensk hiri txikian, non biztanleriaren gehienak errusieraz hitz egiten duen. Errusiako Indarrentzat estrategikoki esanguratsua zen herria; izan ere, Hegoaldeko Bug ibaia zeharkatzen duen zubi bat du eta, gainera, Ukrainako Hegoaldeko Zentral Nuklearrarekiko hurbiltasuna du ere.

## Gudua 
### Lehen erasoa (2022ko martxoak 2–3) 
2022ko martxoaren 2an, Errusiaren Itsaso Beltzeko Flotako Kostaldeko Defentsako 126. Brigadako elementu bat ipar-mendebalderantz joan ziren. Voznesensk hirirantz Mykolaivetik, Hegoaldeko Bug ibaiaren zeharbide bat aurkitzen saiatuz. Errusiako konboi hura 400 gizon eta 43 ibilgailuz osatua omen zegoen. Ukrainako Indarrek defentsa-posizio bat ezarri zuten suntsitutako zubitik gertu. Hurrengo egunean, errusiar indarrek hiria hartu zuten; haatik, Ukrainako Indarrek hiria berreskuratu zuten hiru egun geroago, martxoaren 13an. Martxoaren 18rako, Ukrainak bideratutako kontraerasoek hiritik 120 kilometroraino urrundu zituzten tropa errusiarrak. 

Hala ere, bertako ukrainar indarrek hiria gotortzen jarraitu zuten bigarren eraso honen ostean, errusiar indarrek erasoekin jarraituko zutelakoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enfasi (lexikologia)

**Enfasi**a esanahia nabarmentzeko erabiltzen den baliabidea da. Enfasiarekin berezko esanahia areagotzen da eta horretarako hitz markatuak, figura erretorikoa edo esamolde esanguratsuak erabili ohi dira. 
Ahozko diskurtsoetan, hitz egiterakoan enfasia lor daiteke baliabide erretoriko edo deklamazioan ikasten diren hainbat baliabiderekin: ahoskerarekin, erritmoarekin, doinuarekin... Ahotsaren bolumena ere erabil daiteke zerbait nabariarazteko, azpimarratzeko, enfasia lortzeko.
Sugar, Sugar

«**Sugar, Sugar**», euskaraz "Azukre, azukre", bubblegum pop generoko abesti ospetsua da. Jeff Barry eta Andy Kim egileek idatzi zuten eta 1969an fikziozko talde batek, The Archies, abestu zuen. The Archies marrazki bizidunetako taldea zen. Atzean estudioko musikariak zeuden.

## Historia 
Abestia Jeff Barryk ekoiztu zuen eta lehen aldiz ''The Archies Everything's Archie'' albumean agertu zen. Benetako musikariak estudioko musikariak ziren, Don Kirshnerren zuzendaritzapean. Ahotsak hauek ziren: Ron Dante, Toni Wine eta Andy Kim.

Hasieran, abestia zabaldu zenean, inork ez zekien zein zen taldea. Bakarrik arrakasta handia zenean azaldu zen marrazki bizidunen talde bat zela. Abestia lehenengo postua lortu zuen herrialde askotan: Estatu Batuetan, Erresuma Batuan, Espainian, Kanadan, Irlandan... Telesailak ere zabalkunde itzela ezagutu zuen.

## Benetako taldea 
Hauek ziren estudioko musikariak: 
*Ron Dante – ahotsak
*Toni Wine – ahotsak, esku-txaloak
*Andy Kim - ahotsak, esku-txaloak
*Ray Stevens – esku-txaloak
*Ron Frangipane – teklatuak 
*Gary Chester – danborrak
*Joe Mack AKA Joey Macho – baxua
*Dave Appell – gitarra 
*Sal DiTroia – gitarra

## Bertsioak 
Abestiak bertsio ugari ezagutu ditu:
* Wilson Pickett Estatu Batuetan.
* Los Mismos Espainian.
* Lourdes Baledón Mexikon, Los Zignos taldearekin.
* Stars on 45 taldea Holandan.
* Bob Marley, Jamaikan.
* Claude François Frantzian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :"Sugar, Sugar" abestia Youtuben.
Enfasi (figura erretorikoa)

**Enfasi** deitu ohi zaio figura erretoriko bati. Erretorikan, hitz edo esamolde bat hizkuntza arruntean ohi duena baino zentzu murritzagoan eta zehatzagoan erabiltzean datza, zentzu jakin bat areagotzeko. Sinekdoke motatzat har daiteke.

**Adibidea**: "gizona *bere bakardadean* zegoen". "Gizona *bakar-bakarrik* zegoen". (Goizona *bakarrik* zegoela, *oso bakarrik* zegoela, azpimarratzeko euskaraz ohikoak diren bi baliabide erretoriko).

## Kanpo estekak
Doinu (argipena)

**Doinu** hitzak adiera bi ditu:
* doinu, kantatua izateko gai den musika-noten segida.
* doinu (ahoskera), ahotsaren tonu aldaketen segida, hizkera bakoitzaren ezaugarri gertatzen dena.
Doinu (ahoskera)

**Doinu**a edo Hegoaldeko euskalkietan **azentu**a deitzen zaio ahotsaren tonu aldaketen segidari. Hizkera bakoitzean doinu molde bat gertatzen da. Euskalkien artean badaude hainbat doinu. Hiztunek bere inguruko doinua neutrotzat jo ohi dute eta beste euskalkietako doinuak, ordea, doinu markatutzat jotzeko isuria egoten da. Hitz bakoitzak badu bere doinua, bere intonazioa. Lekutik lekura aldaketak antzeman daitezke, eta doinu aldaketak denboraren lerroan ere gertatzen direla ikusi da sakon aztertu diren hizkuntza guztietan.
Voznesensk

**Voznesensk** (; ) Ukrainako Mykolaiv Oblasteko hiri bat da, bai eta azken honen parte den Voznesensk Raioneko administrazio-zentroa da. Administratiboki, halere, oblastaren garrantzia duen hiri gisa sartuta dago eta, ondorioz, ez da Raionaren parte. 2021erako, hiriak 34,050ko biztanleria zuen.

## Historia 
Hiria Katalina II.ak, Handiak sortu zuen 1795ean, Errusiar Inperioko Novorossiyako Gobernazioaren asentamendu gisa. Hala, Voznesensk ez zuen hiri-estatusa 1938ra arte lortu.

Bigarren Mundu Gerran, hiria okupatu zuten Ardatzako potentzien tropek, 1941eko abuztutik 1944ko martxora arte. 1989ko urtarrilerako, hiriak 43,881 biztanle zituen.

2022ko Errusiako Ukrainako inbasioan, hiriak bonbardaketak eta borrokak bizi izan zituen, Mykolaiveko zein Voznesenskeko guduetan. Urte hartako martxoaren 2an, errusiar zutabe blindatu bat garaitu zuten bertan ukrainar indarrek, *The Wall Street Journal* egunkariko artikulu batek "gerrako porrot erabakigarrienetako bat" bezala deskribatu zuena, guduan eduki zuen kokapenagatik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Voznesenskeko gudua

## Kanpo estekak
Jauzi nagusi

thumb|Jauzi nagusiaren animazioa
**Jauzi nagusia** () gimnastikan, gorputzaren zeharkako ardatzaren inguruan airean biraketa osoa egitean datzan ariketa da; edozein aparatutan egin daiteke. Jauzia aurrera, atzera edo albora izan daiteke.

Aurrera eta atzera dauden jauzi nagusien aldaketa ugari daude, eta horien bertsio tekniko zehatzagoak *trampolining* izeneko lehia-kirolaren parte dira. Kirol honetan lau aldaera daude konpetentzietan egiten diren jauzi nagusien artean: *tuck* edo taldekatua, *pike* edo karpatua, *straight* edo zuzena eta *straddle* edo hankalatraba.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artazi jauzi

[thumb|210px|right|[Ethel Catherwood kanadarra 1928ko Olinpiar Jokoetan. 1,59 metroko jauzi bati esker urrezko domina eskuratu zuen.]]
**Artazi jauzia** edo **artazia** () gorako jauzian erabili ohi zen teknika da, gaur egun goi-mailako lehiaketetan erabat desagertu baita. Teknika horren arabera, jauzilariak zangoen txandakako mugimendu bat egiten du, artazi moduko bat eginez, listoia gainditzeko. Zutik lehorreratzeko aukera ematen duenez, atleta juniorrek gehien erabiltzen duten estiloa da, non lurreratze-azalera ez den lehia-maila osoei aurre egiteko bezain sakona edo biguna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enerhodar

**Enerhodar** (; ) Ukrainako Zaporizhia Oblastaren ipar-mendebaldean kokaturiko hiri eta udalerri bat da, egun Errusiako Indar Armatuen kontrolpean dagoena. Dnieper ibaiaren ezkerraldean dago kokaturik, Nikopol eta Txervonohryhorivkatik, Kakhovka Urtegiaren kontrako aldean. 2021eko estimazioen arabera, 52,887ko biztanleria du Enerhodarrek.

Hiria 1970eko ekainaren 12an sortu zen, Zaporizhiako Zentral Termikoa eraikitzeko eta zerbitzatzeko, Ukrainako DTEK konpainia elektrikoaren jabetzakoa dena. Zaporizhzhia Zentral Nuklearra, Europako zentral nuklearrik handiena, bertan eraiki zen ere 1980ko hamarkadan; hala, hiriko enpresaburu nagusiak bi zentral elektriko horiek dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren webgune ofiziala
* Enerhodar hiriaren ataria
* Enerhodar, Ukraina – estatistikak
Sabel-arrabol

thumb|Sabel-arrabola
**Sabel-arrabola** () altuera-jauziko teknika da, gaur egun gero eta atleta gutxiagok erabiltzen dutena. Teknika horren arabera, atletak jauzi gorantz egiten du zango hila altxatuz, ondoren gorputza jiratzen du ardatz horizontalaren inguruan eta listoia beherantz, hau da lurrerantz begira dagoela gainditzen du. 1968an Dick Fosbury estatubatuarrak Fosbury Flop izeneko estilo erabat berria erabili zuen Mexikoko Olinpiadak 2,24 m. eginez irabazteko. Estilo hau azkar zabaldu zen, eta laster nagusitu zen "floppers" jauzi-lehiaketa handietan.

Azken munduko errekor sabel-arrabola eginez Vladimir Jaxtxenkorena izan zen. Honek 1978an 2,34 m. egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grabitate-zentro

thumb|right|Grabitate zentrotik pasatzen den bertikala formaren barruan erortzen bada ez da forma hori eroriko.
**Grabitate-zentroa** gorputz bati eragiten dioten grabitate-indarren erresultantea pasatzen deneko puntua da. Gorputz baten grabitate-zentroa ez dagokio nahitaez gorputzeko puntu material bati. Horrela, esfera huts baten grabitate-zentroa esferaren erdian dago, eta esfera hori ez dago gorputzean.

Gorputz baten grabitate-zentroa gorputzaren formaren eta masaren banaketaren araberakoa da.

## Kalkulua 
Gorputz baten grabitate-zentroa honako hau betetzen duen bektore bakarrak ematen du:

{{Ekuazio|
:
M\mathbf{g}(\mathbf{r}_\text{GZ}) =
\int_V \mathbf{g}(\mathbf{r})\rho(\mathbf{r})dV
:
\mathbf{r}_\text{GZ}\times M\mathbf{g}(\mathbf{r}_\text{GZ}) =
\int_V \mathbf{r}\times \mathbf{g}(\mathbf{r})\rho(\mathbf{r})dV
||left}}

Non *M* gorputzaren masa osoa den, GZ grabitate-zentroa den eta \times biderketa bektoriala adierazten duen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Masa-zentro

## Kanpo estekak
Fosbury jauzi

bere teknika erabiltzen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.]]
**Fosbury jauzia** () gorako jauzian erabiltzen den teknika da, gaur egun gero eta atleta gehienek erabiltzen dutena. 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan Dick Fosbury estatubatuarrak estilo erabat berria erabili zuen, 2,24 m. eginez irabazteko. Estilo hau azkar zabaldu zen, eta laster nagusitu zen jauzi-lehiaketa handietan ordura arte erabiltzen zuten sabel-arrabola baztertuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aéro-Club de France

**Aéro-Club de France** aeroespazialaren hainbat alderdiz arduratzen den mundu osoko erakundea da. 1898an sortu zen eta munduko mota horretako erakunderik zaharrena da.

Akademikoak, produktuen fabrikatzaileak, zerbitzu hornitzaileak eta munduko beste profesional aeroespaziale zibil eta militarrak ordezkatuta daude AeCFn. Erakundearen egoitza Parisen dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Bongbong Marcos

**Ferdinand Romualdez Marcos Jr.** ( ahoskatua; Manila, ) filipinar politikari eta enpresaburua da.

Ferdinand Marcos diktadore izandakoaren semeak 2022an aise irabazi zituen hauteskundeak eta Filipinetako presidente bilakatu zen.

1986ko iraultza baketsuaren ostean, Marcos sendia Hawaiira  erbesteratu zen, baina 1990eko hamarkadan itzuli zen Filipinetara, diktadore ohia hil zenean. Ordutik, pixkanaka, lehen zuten boterea berreskuratzen hasi ziren euren jatorrizko eskualdean, Ilocos Iparraldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hamza Hamry

**Hamza Hamry** Kairuan, 1995eko urtarrilaren 12a) Joker ezizena zuena, tunisiarra da, judoka ohia eta martzial-artista mistoa da Pisu Arinen dibisioan lehiatzen. Martzial-artista misto profesional bat 2017az geroztik. ADCC-ko Afrikako txapeldun ere izan zen.

## Txapelketak eta lorpenak 
* 3. Tunisiako Judo Txapelketan 2013 (-66 kg)
* Tunisiako txapelduna judoan 2014 (-66 kg)
* Vic Fight Grappling Hondartzako txapelduna (-70 kg)
* ADCC Afrikako txapelduna (-70 kg)

## Filmografia 
* 2020: Enjah on Tuniscope: gonbidatua
* 2021: 90 minutu Hedi Zaiem-ekin El Hiwar El Tounsi-n: 3. denboraldiko 22. atala gonbidatua
** 360 Degres Nawel Bizid-ekin Carthage Plus TV-n : 1. denboraldiko 4. atala gonbidatua
### Irratia 
* 2020 : jarraitu zure ametsa  
**dream Fm : gonbidatua
**Radio Sabra Fm : gonbidatua
*2021: Mi Temps Express FM-n: gonbidatua
**Sportag Diwan Fm-en: gonbidatua
**orduz ordu Mosaïque FMn : gonbidatua
**Tranquilla Radio Med-en : gonbidatua
**Cap Fm : gonbidatua
**Radio RM Fm : gonbidatua
**Jawahra Fm: gonbidatua
**Expresso aste bukaera Express FM-n : gonbidatua
**Fet El Foot Shems FM-en: gonbidatua
*2022 : Asteburua Radio Med-en : gonbidatua

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
*Hamza Hamry *The Sports.org*-en
*Hamza Hamry Instagram-en