Bioenergia

**Bioenergia** edota biomasa (energia), jatorri biologikoa duen biomasatik (ekologia) lortutako energia da. Ingurumeneko materia organikoaren prozesamenduz lortzen da energia mota hau, ekosistema desberdinetan pilatutako materiari beste erabilera bat ematea ahalbidetuz; erregai gisa zein ekoizpen industrialetarako iturri gisa alegia.

Ingurumeneko materia bizia zein hauen hondakinak dira bioenergiaren lorpenerako abiapuntuak (zuhaitzen enborrak, animalien gorotzak, ikatza…). Hau kontuan izanik, aipatzekoa da materia biziaz gain, materia ez bizia ere kontutan izan behar dela biomasaz (ekologia) hitz egiterakoan (animalia zein landare hilak, hauen hondakinak eta abar).

Abiapuntua biologikoa izan arren, jatorri geologikoa duten materia fosilizatuak (fosilak) ez dira erabiltzen prozesuan. Hau kontuan izanik, bioenergia energia berriztagarrien artean sailkatua izan da; prozesuan erabili diren materialen zein tekniken arabera, ingurumeneko inpaktua desberdina den arren.

## Historia 
Gizakiak lehendabizi ezagutu zuen iturri energetikoa izan zen bioenergia. Izan ere, suaren erabilera eta honek zekartzan onurak ulertu eta ezagutzean, izugarrizko aurrerakada izan zuen eboluzioak. Berotasuna zein defentsa eskaintzeaz gain, gainontzeko animalia espezieak menderatzea lortu zen garai honetan, eta beraz, bioenergiaren aurkikuntza giza espeziearen eboluzioko puntu garrantzitsuenetarikotzat kontsideratzen da.

Energiaren sorrerak bioerregai desberdinen beharra zekarrenez, ezinbestekoak bihurtu ziren landare, enbor zein ingurumeneko materia organiko desberdinak gizakiaren egunerokoan. Materia desberdinen ezagutza eta erabilerarekin batera, honen prozesamendurako tresneria desberdinen sorrera ere indartuz joan zen, hasiera batean aurkikuntza ezezagun izan zena, gizartearen behar garrantzitsuenetariko bat bilakatuz.
  
Ugari izan dira historian zehar bioenergiaren produkziorako erabili diren metodo zein materialak, garaian garaiko teknika zein ezagutzak indartuz. Hala ere, urteak pasa ahala, energia iturri garrantzitsu izaten jarraitzen dute jatorri biologikoa duten materialek, garapen maila baxuko herrialdeetan indar handiena hartuz.

## Terminologia 
Biomasa eta bioerregai terminoak hainbatetan erabili dira batera, biomasa zuzenean erregai gisa erabil daitekeelako (adibidez, egur enborrak). Hau horrela izan arren, normalean bioerregai hitza garraiorako erabiltzen diren erregai likido zein gaseosoak aipatzeko erabiltzen da. Erregaia egiten den lehengai biologikoa adierazteko berriz, biomasa hitza erabiliz.

## Bioenergiaren sorrera 
Eguzkia da Lurra planeta berotzeaz arduratzen den izarra, eta honekin batera, baita bertako milioika espezieren bizia posible bilakatzen duena. Energia maila ikaragarri altua izanik, suak bezalaxe bero kantitate handiak igortzen ditu Lurrera uhin elektromagnetiko gisa; atmosferako geruza desberdinak zeharkatu ostean lurrazalera zein ozeanoetara heltzen direnak alegia.

Eguzkiaren energiak planetari eskainitako onuren artean, garrantzitsuenetariko bat Lurreko espezie batzuek garatutako fotosintesi ahalmena da. Lur lehorreko hainbat landare, eremu urtarreko (ur gazia zein ur geza) algak, zein mikroorganismo mota batzuk (zianobakterio eta mikroalgak) gai dira ura zein karbono dioxido molekulak erabiliz eguzkiak igorritako energiaren zati bat energia kimiko bilakatzeko.
Modu honetan energia maila altuko materia organikoa ekoizten da, biomasa moduan ekosistema desberdinetan pilatu eta transformazio prozesu desberdinen bitartez bioenergia bilakatuko dena.
Hau kontuan izanik, biomasa biltegiratutako eguzki energia dela esan daiteke.
Urtero materia organikoaren tona ugari sortzen diren arren, hauen sakabanapen handia dela eta, oso tona gutxi dira energia gisa aprobetxatzen direnak. 

## Sailkapena 
Bionergia biomasatik sortutako energia dela kontuan izanik, iturri desberdinetatik eratorria izan dateke.
Energia lortzeko erabilitako biomasa mota eta honen jatorriaren arabera, sailkapen mota desberdinak egin daitezke; landareetatik eratorritako biomasa begetala (adarrak, fruituak, landare hondakinak…), edota animalia jatorriko biomasa (arrastoak, gorotzak...) esaterako.

### Energia iturriaren arabera 
Energia iturritzat erabilitako materialaren arabera ere sailkatu daiteke bioenergia. Honen arabera, ondorengo biomasa desberdinak aurkitu daitezke:

### Biomasa lehorraren transformazioa eta etekina 
### Biomasa likidoaren transformazioa eta etekina 
## Erabilerak 
Biomasatik lortutako energiak hainbat funtzio desberdin izan ditzake. Batez ere berotzeko eta garraiorako erabiltzen da, baita elektrizitate sistemetarako ere.

Lehenengoaren kasuan, biomasa sistema desberdinen bidez transformatuz sortzen da beroa. Sistema hauek hainbat kategorietan banatzen dira (gasifikazioa eta errekuntza zuzena esaterako).

Bestalde, garraiorako erabiltzen dena bioerregai bezala ezagutzen da. Hau bi mailatan banatzen da:

### Lehen belaunaldiko bioerregaiak (konbentzionalak) 
thumb|Bioenergiako etanol fabrika aurreratua Fairmontetik gertu, Nebraskan.
Kultibagarriak diren lurretan landatutako elikagaiekin egiten dira, hala nola artoarekin zein azukre-kanaberarekin. Biomasa honetako azukreen hartziduraz, bioetanola edota erregai-pila bezalako konposatuak lortzen dira, hauen transformazioz elektrizitatea ekoizteko. Bioetanola hartzidura bidez sortzen da, gehien bat azukre edo almidoi uztetan lortutako karbohidratoei esker.

### Bigarren belaunaldiko bioerregaiak (aurreratuak) 
Elikagaietan oinarritzen ez diren biomasa-iturriak erabiltzen dituzte, energia-labore iraunkorrak eta nekazaritzako hondakinak besteak beste. Erabilitako lehengaiak lur marjinalen baten edo landagarria den lur baten hazi ahal dira, azken honen kasuan uzta nagusiaren azpiproduktua izanda. Industria, nekazaritza, basogintza eta etxeetako hondakinak ere bioerregai hauen ekoizpenerako erabil daitezke.

## Bioenergiaren ustiapen instalazioak 
Hainbat instalazio desberdin aurkitu daitezke biomasaren energia ustiatzeko. Txikienetik hasita, etxeetan tximiniak izan ohi dira erabilienak. Tamaina ertainari dagokionez, abeletxeetan dauden abeltzaintzako hondakinen digestoreak aurkitu ditzazkegu. Azkenik, handiagoak direnen artean, zentral termikoak aipatu daitezke, hauek elektrizitatea edota herri zein hirien berogailuetarako beharrezko energia lortzeko erabiliak direlarik.

## Inpaktua ingurumenean 
Gaur egun aldaketa klimatikoak ekosistema eta lurralde desberdinetan eragindako egoera larrien jabetza dela eta, geroz eta gehiago dira bioenergiaren alde apustu egin duten elkarte zein taldeak. Ekosistema desberdinetan pilatuta dagoen materia organikoaren aprobetxamenduak geroz eta indar gehiago hartu du, modu honetan erregai fosilen ustiapena zein ingurumenean inpaktu kaltegarriak dituzten beste energia iturri batzuen erabilera oztopatuz.

Hala eta guztiz ere, jakinekoa da biomasaren transformazioak eragindako ingurumen inpaktua desberdina dela prozesuan erabilitako material zein tekniken arabera.

### Bioenergiak ingurumenean izan dezakeen inpaktu kaltegarria 
Organismo fotosintetikoek eguzki energiaren zati txiki bat soilik bilakatzen dute energia kimiko, eta beraz, bionergiaren erabilerak materia organiko askoren beharra dakar, ustiapen masiboak ahalbidetuz. Hau dela eta, bioenergiaren aprobetxamendua txikiagoa da beste energia berriztagarri batzuekin alderatuz.

Egurra da bioenergiaren lorpenerako erabilienetarikoa den materia organikoa, baita planetan kantitate handietan aurkitzen den konposatua ere. Honen jatorria organikoa izan arren, egurraren errekuntzatik abiatuz lorturiko energiak baditu inpaktu kaltegarriak ingurumenean. Esaterako:
* Errekuntza prozesuan CO2 molekulak askatzen dira, aldaketa klimatikoa bultzatu eta ingurumena kaltetzen dutenak.
* Behar bezain beste energia lortzeko zuhaitz ugari moztea ezinbestekoa da, baso zein eremu oso zabalen ustiapena indartuz. Basoen desagerpenak ekosistema zein espezie ugariren suntsipena dakar, baita O2 produkzioaren murrizketa ikaragarria zein atmosferako CO2-aren finkapen eza ere.

Kalte hauek konpontzeko zuhaitz berriak landatzea posible den arren, azterketa desberdinek proposatu dute zuhaitz berriek urte ugari behar izango lituzketela moztutakoen errendimendu berdinera heltzeko, eta beraz, oso zaila dela basoen usteiapen kotrolatu bat burutzea.

Bestalde, eremu kultibagarri ugari erabiltzen dira bioenergiaren jatorri izango diren elementuen hazkuntzarako. Honek elikagaien produkziorako eremu gabezia bultzatu dezake, eta beraz, gizarte mailako beste hainbat arazoren jatorri bilakatu. 
Esaterako:
* Artoaren erabilera: artoa elikagai gisa erabiltzeaz bestalde etanolaren sintesian ere erabili daiteke, baita jatorri biologikoko plastiko ere.
* Palma olioaren erabilera: biodieselaren sintesirako erabili daitekeen konposatu organiko hau eskuratzeko baso ugari ustiatzen dira urtero. Indonesia da kalte hauen ondorioak zuzenean pairatzen dituen herrialdeetariko bat, ustiatuak izan diren eremuetan habitat zein espezie ugariren galera pairatuz.

Bioenergiaren eragin kaltegarriak aipaturik, bestalde, energia berriztagarri mota honek ingurumenean izan ditzakeen inpaktu positiboak ere aipatzekoan dira.

### Bioenergia jasangarria / onurak 
Bioenergia guztiz jasangarria kontsideratuko da honen produkziorako erabili diren biomasa kantitateak hondakinak (nekazaritza hondakina, landare edota animalien hondakinak…) edota lur desegokietan landaturiko elikagaiak badira.
Izan ere, kasu hauetan elementu hauek ez dute beste erabilerarik gizartean, eta beraz, hauek energia bilakatzea onuragarria da; hondakinak ezabatzea.

## Abantaila eta desabantailak 
Bioenergiak ingurumenean dituen inpaktu positibo zein negatiboez bestalde, aipatzekoak dira gizarte, ekonomia zein beste hainbat arlotan dituen eraginak ere.

### Abantailak 
* Erabilera jasangarria burutuz gero, aldaketa klimatikoaren aurrean irtenbide izan daiteke. Energia berriztagarria izanik, erregai fosilen ustiapenaren irtenbide izan daiteke.
* Iada sortuta dauden materia organikoen hondakinak erabiltzen badira, beste erabilera batzuetarako erabilgarriak ez diren materialen aprobetxamendua dakar, abantaila ekonomikoak ere nagusituz.
* Biomasaren erabilera jasangarria burutu ezean, iturri energetiko honen galera emango da, erregai fosilen kasuan gertatzen ari den bezalaxe.

Euskadiko basoetan 62 milioi metro kubiko egur aurkitu daitezke. Hau dela eta, baso-biomasa da bioenergia lortzeko baliabiderik erabiliena. Izan ere, herri administrazio publiko guztietako eraikin publikoen bero beharrak asetzeko beste egurra dago. Gainera, energia hau agortu ez ezik, areagotuz doala esaten da.

## Eskala eta etorkizunerako tendentziak 
Bioenergia klima-aldaketari aurre egiteko tresna garrantsitzu eta ezinbestekoa bihurtu da. Gainera, hornidura-kateetan balio eztabaidaezina du. Gaur egungo energia-segurtasunaren bilaketaren testuinguruaren barnean, bioenergiak gaitasuna du mundu osoko gizarteen erresilentzia hobetzeko; berotegi-efektuko gasen emisioen murrizketak, eskualdeko energia-hornidura, landa-komunitateentzako diru-sarrerak eta energia-sistemaren malgutasuna eskeintzen baititu.

Etorkizunerako funtsezkoa da biomasaren energia, ingurumenarekiko duen harreman onak planetari hainbeste kalte egiten dioten CO2 isuriak murrizten lagun dezakeelako.

Energia iturri honek etorkizun oparo bat du bermatua, Energia Berriztagarriaren Nazioarteko Agentziak (IRENA, ingelesezko siglei erreferentzia eginez) igorritako datuen arabera 2030. urtean biomasa energia berriztagarrien guztizko erabileraren %60-a izan liteke, sektore guztietan potentzial handia izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak