open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Melchior Paul von Deschwanden

[thumb|260px|San Antonio, [Urtijëi]]

**Melchior-Paul von Deschwanden** (1811ko urtarrilaren 10a – 1881eko otsailaren 25a) suitzar margolaria izan zen. Batik bat erlijio gaiak margotu zituen.

## Gaztaroa 
Stansen jaioa, Nidwaldengo Kantoian. Aita Johann Baptist Deschwanden eta ama Regina Luthiger zituen. Erromatar katolikoa eta ezkongabe bizi izan zen.

## Prestakuntza Artistikoa 
Hasierako marrazketa ikaskideak ondoko hauek izan zituen: Louis Victor von Deschwanden, Johann Kaspar Moos (1825-1826), Daniel Albert Freudweiler eta Johann Caspar Schinz (1827). Ondoren Munichko Akademian ikasi zuen (1830). Lausanara frantsesa ikastera joan zen (1835-1836), eta etxera itzultzean (1838-1840) Florentziako Akademian burutu zituen ikasketak. Han zegoela gizonezko bat biluzik egindako margolan bati esker sari bat irabazi zuen. Fra Angelicoren lanen jarraitzailea izan zen.

## Erlijio Margolaria 
Friedrich Overbeck nazaretarra ezagutu ondoren, erlijio pintura besterik ez egiteko erabaki sendoa hartu zuen. Suitzara itzuli ostean, lehendabiziko erlijio margo agindu bat jaso izan zuen, hots, Luzernako San Pedro kaperako erretaula egiteko agindua. 1842an Düsseldorf eskolako margolari kideak ezagutu eta Edward Steinle austriar artistaren lanarekin mirestuta gelditu zen; Edward Steinle nazaretar zeritzoten margolaria zen eta erlijio gaiak margotzen zituen. 1845an Munich-eko St. Louis elizan Peter von Corneliusen margoak ikusi zituen, nazaretar jarraitzailea ere eta honen ikaslea izan zen Wilhelm von Kaulbachekin elkartu zen. Erretratuak egiteko dohaina bazuen ere, erlijio margoak egiteari ekin zion, konposizio ulerkor bakunak eginez. Deschwandenek 2.000 lan inguru margotu omen zituen eta 40 urtez Suitzako erlijio pinturetan gailendu zen, bai Katoliko eta bai Protestanteen aldekoak, biak ala biak bere lana estimatzen baitzuten. Hala bada, bere lana mundu osoan barrena zabaldu zen eta haren lanak Annapolis, Maryland eta Kentuckyn ere aurki daitezke. Horrez gain bere lana litografien bidez ere asko hedatu izan zen.

## Ikasleak 
Ikasle ugari izan zituen, besteak beste Stans Adalbert Baggenstos, eta Adolfo Müller-Ury, azken honen besoetan 1881eko otsailean zendu zela dokumentatuta dago.

## Deschwanden Memorial 
1993 urtean antzinako Nidwaldner Kantonalbank lorategiaren parean Stanser Blaesi (1903-1979) eskultoreak egindako Deschwandenen omenezko monumentua dago.
Cornelius van Cleve

**Cornelis van Cleve** (edo **van Cleef** baita **Sotte Cleef**; 1520 Anberes – 1567). flandriar margolaria.

Aita Joos van Cleve margolaria izan zuen. 1604 urteko idatzi batean Karel van Manderrek *Joos vintage geheeten den Sotten Cleef* ezizenez izendatu zuen, dirudienez buru gaixotasun bat zela eta *Sotten Cleef*, hots *Cleef Eroa* ezizenez ezaguna izan zen. 1555 urtean Ingalaterra bidaiatu zuen eta bertan errege gorteko hainbat lan egin zituen.

## Lanak 
Oro har, bere margoen eragina hauengan izan zenː Rafael, Leonardo da Vinci eta Andrea del Sarto.

Bere *Ama Birjina eta Haurraren*  margoa Philadelphia Museum of Arten dago ikusgai.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* C. Justi, Der Erori Cleve, Jb der preuss. Kunstsmlg., 16, 1895, p. 32.
* G. Hulin de Loo, Aierua touchant le Sotte Cleve, Petite Rev. illustrée de l ' Art et de l'Archéol. en Flandre, 1903, pp. 87-91, 115-118.
* M. J. Friedländer, Nachtträgliches zu Cornelis van Cleve, Oud Holanda, LX, 1943, pp. 7-14; E. N. P., IXa, 1972, pp. 44, 49-50, 72-74.
Raï

**Raï** (,  ahoskatua, eusk: 'iritzi') 1930eko hamarkadan Aljerian sortutako musika generoa da, beduinoen, espainiarren, frantziarren, afrikaren eta arabiarren musika nahastuta.

Raï abeslariei *cheb* (*shabab*, gazte) diete, chaabi abeslariei *sheikh* (*xeke*, zahar) deitzen baitiete. Estiloa Oran, Relizane, Mostaganem, Chlef, Aïn Témouchent edo Sidi Bel Abbes hirietako auzo txiroetan sortu zen. Tradizionalki abeslariak gizonak baziren ere, XX. mendearen amaieran emakume abeslariak agertu ziren. Hitzak gatazka sozialei buruzkoak izan ohi dira, askotan politika kolonialen aurkakoak. Aljeriar gazteek asko maitatua zutenez, gobernuak musika nazional izendatu zuen. Erabakia ez zen islamisten gustukoa, Cheb Hasni bezalako abeslariak ere hil zutenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Philip James de Loutherbourg

**Philip James de Loutherbourg** (1740ko urriaren 31 – 1812ko martxoaren 11) franko-britaniar margolaria izan zen. Frantsesez  **Philippe-Jacques**, alemanez **Philipp Jakob**, eta ingelesez *the Younger* (gaztea) izenez ere ezaguna. Bere lan aipagarrienak hauek dira: itsasontzi margoak, Londresko antzokirako egindako diseinuak eta "Eidophusikon" deritzon antzerkietarako asmakuntza mekanikoa. Bere zaletasunen artean, fede>aren bitartez sendatzeko gaiak eta ezkutuko gaiak izan zituen. Beste batzuen artean Cagliostro bera lagun mina izan zen.

## Bizitza 
Estrasburgon jaio zen. Aita Poloniatik erbesteratutako miniaturen margolaria izan zen. Luteranismoan hezita, Estrasburgoko Unibertsitatean egin zituen ikasketak.

Erlijioaren deia alde batera utzita, margolari izatea erabaki zuen eta 1755an Charles-André van Loorekin batera Parisen izan zen eta ondoren Francesco Giuseppe Casanovarekin. Bere dohaina arin garatu zuen eta garai hartako gizartean ezaguna egin zen. 1767 urtean Frantses Akademian aukeratua izan zen nahiz eta erakunde horretan sartzeko adina oraindik ez izan. Paisaiak, itsas ekaitzak eta guduak margotu zituen, garai hartan Parisen margotzen ziren gaiak hain zuzen ere. Bere lehendabiziko erakusketan hamabi margo aurkeztu zituen, horien artean *Ekaitza Ilunabarrean* eta *Gaua eta* *Goizean euriaren ondoren*.

## Argitalpenak 
Loutherbourgek bi marrazki bilduma argitaratu ziren, *Ingeles Paisaia Pintoreskoa* izenburupean, 1801 eta 1805 urteetan. Horrez gain 1800 urtean Thomas Macklinek argitaratuko Bibliako marrazkiak ere egin zituen.

## Interes esoterikoak 
1789an Loutherbourg  pintura aldi baterako utzi eta alkimia eta naturaz kanpoko gaietan aritu izan zen. Alessandro di Cagliostro ezagutu zuen eta honek ezkutuko gaietan irakasketak eman zizkion.

## Erreferentziak 
## Informazio osagarria 
* Joppier, Rudiger (1973). *Philippe Jacques de Loutherbourg, R. A., 1740-1812.* London: Greater London Council.
* Dobson, Austin. At aldez Aurretik, Parke eta Bestelako Paperak. London: Humphrey Milford Oxford University Press, 1923.
Soledad Iparragirre

**Maria Soledad Iparragirre Genetxea** (Eskoriatza, Gipuzkoa, 1961eko apirilaren 25a) ETAko zuzendaritzako kide ohia eta EPPKko zuzendaritzako kide da. Ezaguna da ***Marisol***, ***Marixol*** eta ***Anboto*** ezizenez ere. Mikel Albisu (*Mikel Antza* ezizenaz ezaguna) bikotekide du, eta biak batera izan dira bi erakunde horietako zuzendaritzako kide ere.

1970eko hamarkadan ETAn sartu zen. "Araba" eta "Madril" komandoetan izan ondoren, 2000ko hamarkadaren hasieran ETAren buruzagitzara iritsi zen. 2004ko urriaren 3an Saliesen atxilotu zuten, Mikel Albisu bikotekidearekin batera. Biei 2010ean 20 urteko espetxe-zigorra ezarri zieten.

2012ko apirilean, Soledad Iparragirrek, Anabel Eguesek, Xabier Alegriak, Jon Olarra Guridik, Lorentxa Guimonek eta Mikel Albisuk osatutako zuzendaritza aurkeztu zuen EPPKk.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucas van Uden

**Lucas van Uden** (Anberes, 1595eko urriaren 18a – 1672ko azaroaren 4a), flandriar margolari barrokoa izan zen, paisaia margoetan espezializatua.

1627 urtean Anberesko San Lukas taldean maisu izan zela idatzita dago. Antza, margolaritzan trebatzeko Rubensen margolanak kopiatu zituen, esaterako Municheko Alte Pinakothekean dagoen *Kostaldeko paisaia eta ekaitza*. Hala eta guztiz ere, Rubensen tailerra eta Lucas van Udenen arteko harreman loturarik ez da aurkitu. Hala bada, Lucas van Uden-en paisaien argi lanbrotsuek, Jan Brueghel Zaharra eta Joos de Mompermargolarien eredua jarraitzen dute.

Bere margolanetako paisaietan ageri diren figura txikiak, sarri askotan, beste margolari batzuek gaineratutakoak dira. Elkar lan horretan aipagarria da  David Teniers II, izan ere elkarrekin egin baitzuten Prado Museoan dagoen *Herritar askaria* margolana.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Vlieghe, Hans, *Arte y arquitectura flamenca, 1585-1700*, Madril, Cátedra, 2000,
Hardcore (argipena)

'***, **hard core** edo **hard-core** () ingelesezko izen bat da, eta adiera hauek ditu:

## Musika 
* **Hardcore punk**, punkaren azpigeneroa;
* **Hardcore hip hop**, hip hoparen azpigeneroa;
* **Metalcore**, hardcore punk eta heavy metal nahasten dituen azpigeneroa;
* **Techno hardcore**, musika elektronikoaren azpigeneroa;

## Zinema 
* **Hardcore*', genero pornografikorik muturrekoena;
Saint-Brieuc-eko katedrala

**Saint-Brieuc-eko Saint-Étienne katedrala** () Bretainiako Saint-Brieuc hiriko katedral katolikoa da. 1906an Frantziako monumetu historikoa izendatu zuten.

## Historia 
Gaur egungo katedral gotikoa XIII eta XV mendeen artean eraiki zen, aurrez VI mendean izan zen egurrezko monasterio baten gainean. Orduko Saint Bieg monjearen erlikiak gordeta daude oraindik.

1220an mendebaldeko zatia eta iparraldeko dorrea eraiki ziren, geror apezpikuaren egoitza bihurtuko zena. XIV mendean suak zati batzuk kaletu zituen eta 1431-1436artean berreraikitzerakoan dorre berria gehitu zizaio ekialdean. Ate nagusia 1889an eraiki zen.

## Iruditegia 

Irudi:Saint-Brieuc (22) Cathédrale 01.JPG|Aurrealdea.
Irudi:Saint-Brieuc (22) Cathédrale 12.JPG|Transeptua eta koroa.
Irudi:Saint-Brieuc (22) Cathédrale 11.JPG|Teilatua.
Irudi:Saint-Brieuc (22) Cathédrale Intérieur 03.JPG|Habearte nagusia.
Irudi:Saint-Brieuc (22) Cathédrale Maîtresse-vitre sud 01.JPG|Beirateak.

## Kanpo estekak
Garikoitz Aspiazu

**Mikel Garikoitz Aspiazu Rubina** (Bilbo, 1973ko uztailaren 6a), **Txeroki** ezizenaz ezaguna, etakidea izan zen.

Kale borrokan hasi ondoren, ETAn sartu zen. 1998ko su-eten eta gero, komandoak berrantolatu zituen. 2008ko azaroaren 17an Cauteretsetik gertu atxilotu zuten. Frantzian 20 urteko kartzela-zigorra jarri zion familia bat bahitzeagatik eta talde terroristako kide izateagatik, eta Espainian behin baino gehiagotan epaitu badute ere, absolbitu egin dute.

## Erreferentziak
Ignacio Gracia

**Ignacio Miguel Gracia Arregi** (Errenteria, 1955eko azaroaren 30a), **Iñaki de Renteria** ezizenaz ezaguna, etakidea izan zen.

Gaztetatik ETAn sartua, 1977ko amnistia eta gero klandestinitatera itzuli zen. 1981ean eta 1982an atxilotua, 1987an muga zeharkatu zuen. 1992an Bidarten atxilotu zutenean, ETAko buruzagi nagusienetariko bat izan zen. 2011n espetxetik atera zen.

## Erreferentziak
Apolokrates Sirakusakoa

**Apolokrates** (; K.a. 375 inguru - K.a. 347 Lokrin) Dionisio II.a Sirakusakoa tiranoaren eta Sofrosina emaztearen seme zaharrena zen. Dionek eta Herakleidesek Sirakusa konkistatu ondoren K.a. 357an, Apolokratesek Ortigiako (Sirakusako irla) gaztelua kontrolatzen zuen. Hornidurak agortu zirenean, Dionek baimendu zion berari eta honen amari Italiara alde egitea, Dionisio II.a erbesteratuta zegoen Locri hirira. Apolokratesen Doris amama (aitaren partetik) Lokriarra zen eta hiri honetan Dionisiok, Sirakusatik kanporatua izan ondoren, tirania ezarri zuen.
Hamar urte Sirakusan igaro eta gero, K.a. 346an, Dionisiok eta Apolokratesek Locri berreskuratu zuten. Apolokrates, dirudienez, matxinada baten ondorioz hil zen. Dionisiok, honezkero Sirakusa berreskuratu zuela, mendekua hartu zuen Locri suntsituz.
K.a. 347an, Timoleon Korintokoa Sizilian lehorreratu zen eta Dionisio kargutik kendu zuen. Honek Korintora erbesteratu zen hiritar arrunt bat moduan.
Teoponporen arabera, Apolokrates, Dionisioren tiranoaren semea, diziplinarik gabekoa eta mozkortia zen.

thumb| Sirakusako planoa, Peloponesoko gerren garaian

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Diodoro Sikulo: *Historiaren liburutegia*. Oldfatherrek itzulita, C. H. Loeb Classical Library, Cambridge, MA. Harvard University Press, 1935.

## Ikus, gainera 
Sirakusako tiranoak
Jean-Delphin Alard

**Jean-Delphin Alard** (Baiona,  - Paris, ) lapurtar biolin jotzailea eta musikagilea izan zen. XIX. mendeak eman duen biolinista onenetakoa izan zen.

Parisko Kontserbatorioan ikasi zuen François Habeneckekin batera. 1843an Pierre Baillot ordezkatu eta bertoko irakasle bilakatu zen. Pablo Sarasate ikasle izan zuen. *Ecole du violon* eta *Les Maitres classiques du violon* argitaratu zituen.

## Erreferentziak
Fantasía sobre Carmen

***Fantasía sobre Carmen*** (eusk. 'Carmeni buruzko fantasia') Pablo Sarasateren 25. opusa da, Georges Bizet *Carmen* operarako biolinezko fantasia dena. Pianorekin egindako bertsioa, 1882an argitaratu zuen.

Sarasateren konposiziorik ezagunenetariko bat, biolinerako teknikoki zailenetariko lanetako bat da, *Zigeunerweisen* baino zailagoa dena.

Opusean aragoiar, habanera, interludio, seguidilla eta ijito dantzaren moldaketak daude. Guztira 12 minutuko iraupena du bost mugimendutan banaturik:
* Allegro moderato
* Moderato
* Lento assai
* Allegro moderato
* Moderato

Lanak honako orkestrazioa behar du: piccolo bat, 2 zehar txirula, 2 oboe, 2 klarinete, 2 fagot, 4 tronpa, 2 tronpeta, 3 tronboi, tinbal, pandero, harpa eta hari-sekzioa. Bertsiorako pianoa ere beharrezkoa izango da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Sarah Chang (biolin), Plácido Domingo (zuzendari), Berlingo Orkestra Filarmonikoa
Pedro Teixeira

thumb|Donostia, XVII. mendean.
[thumb|[Eo itsasadarra Pedro Teixeiraren marrazkina, 1634an.]]

**Pedro Teixeira Albernaz** (Lisboa, 1595 inguruan — Madril, 1662) kartógrafo portugaldarra izan zen Filipe IV.a Espainiakoa erregearen zerbitzuan.

## Biografía 
Luís Teixeiraren semea eta João Teixeira Albernaz, zaharraren anaia, Juan Bautista Labaña kartografo portugaldarraren dizipulua izan zen. 1619tik aurrera Espainian lan egin zuen eta Madrilen finkatu zen. Haren lan asko galdu egin dira baina oraindik penintsularen kostaldeko kartografia gordetzen da. Juan de Herrerak zuzentzen zuen Madrilgo Academia Real Mathematica irakatsi zuen. Haren lan ezagunena, erregearen enkarguz 1656an burutu zuen *Mantua Carpetatorum sive Matritum Urbs Regia* (*Madrid Ciudad Regia*) mapa, «Teixeira planoa» ezaguna bezala, izan zen.

## Obra 
* 1621 - *Carta dos Estreitos de S. Vicente e Magalhães*, João Teixeira Albernaz, Zaharrarekin batera egina.
* 1634 - *La descripción de España y de las costas y puertos de sus reinos*. Atlas hau orain gutxi aurkitu da eta Vienako museoan dago jasota.
* 1656 – *Topografia de Madrid*, Frantziako Liburutegi Nazionala, Paris.
* 1662 - *Descripción del Reyno de Portugal y de los Reynos de Castilla*.

## Erreferentziak 
## Bibliografía 
* CORTESÃO, Armando, e MOTA, *Avelino Teixeira da, Portugaliae Monumenta Cartographica*. IV., V. liburukiak, Lisboa: INCM, 1987.
* MOTA, A. Teixeira da, *Cartas Portuguesas Antigas na Colecção de Groote Schuur*. Lisboa: Centro de Estudos de Cartografía Antiga/Junta de Investigações Científicas do Ultramar, 1977.
* PEREDA, Felipe; MARÍAS, Fernando (ed.). *El atlas del Rey Planeta: la "descripción de España y de las costas y puertos de sus reinos" de Pedro Teixeira (1634) (3.arg.).* Donostia: Nerea, 2003. .
* TEIXEYRA, Pedro (Felipe Pereda eta Fernando Marías, editoreak): *Descripción de España y de las costas y puertos de sus reinos*, de Pedro Texeira. Hondarribia, Spain. Ed. Nerea, 2002. .
* VITERBO, Sousa, *Trabalhos Náuticos dos Portugueses, Séculos XVI e XVII*. Lisboa: INCM, 1988.

## Kanpo estekak 
* : CulturaGalega.org Galiziako kostaldearen mapak.
* : Instituto-Camoes.pt («La familia Teixeira Albernaz»).
Benita Asas

**Benita Asas Manterola** (Donostia, Gipuzkoa, 1873ko martxoaren 4a - Bilbo, Bizkaia, 1968ko apirilaren 21a) irakasle eta sufragista izan zen. Haren bizitza gehienbat Madrilen gertatu zen. Gizarteko goi klaseko emakumea, Espainiako feminismoaren mugimenduan aitzindarietakoa da; emakumeen eskubideen, hezkuntzaren eta botoaren alde aritu zen.

## Bizitza 
Ruperto Asas Aja kantabriarraren eta Plácida Manterola Vidal donostiarraren alaba. Bost anai-arreba izan zituen: Benita Casimira, Alfredo Bonifacio, Soledad, Melitón Castro eta José. 

1910ean argitaratu zuen bere eskuzko liburua *Dios y el Universo. Libro de lectura instructiva para niños y niñas*. 1911n Madrilgo Apezpikuaren imprimatur baimena jaso eta 1916an testuliburutzat eskoletan sartu zen. Saiakera bat bezala, bi gazte protagonistei erlijioa, aberria eta konbentzio pentsamendua baztertzeko bultzatzen zaie.

1913ko urriaren 15ean sortu zuen Pilar Fernández Selfarekin *El Pensamiento Femenino* egunkaria, eta 1913tik 1916ra bitartean zuzendu zuen. Aldizkari hartan baieztatu zuenez, bere eginkizuna emakume eta haurren berezko eskubideen alde egitea zen.

Asasen gizarte-jarduera garrantzitsua da eta nabarmentzekoa da bere rola Espainiar Emakumeen Elkarte Nazionalean administrazio kontseiluko presidente izan zelako 1924tik 1932ra arte. 1929an parte hartu zuen, Espainiako Emakumeen Ligaren ordezkari, Nazioen Ligak antolatutako batzar batean, Genevan. Han proposatu zuen *munduko emakumeen biltzarra,* gerrak —hala nola Lehen Mundu Gerra— saihesteko tresnatzat.

Bigarren Errepublikaren garaian (1931-1939) konstituzio berria idazteko, Clara Campoamorren bitartez, Memorandumari buruzko legea enkargatu zitzaion, emakumeen botoa defendatzeko.

## Prozesua eta kanporatzea 
Espainiako Gerra Zibilean aktibo mantendu zen Madrilen, "Juana Rojo" izeneko eskolan lan egiten ari zen, gerora "Ramiro de Maeztu" bezala ezagutu zena.
* 2003an, Plazandreok elkartearen eraginari esker, Donostiako Udalak Egia auzoan plazatxo bat izendatu zuen haren oroimenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paraguaiko sukaldaritza

**Paraguaiko sukaldaritza** paraguaitarren janari tradizionala da, nahiz Paraguain zein atzerrian. Oso gastronomia anitza da, jatorri neolitikokoa, tupi-guarani etnien presentziarekin eta espainiar eta italiar sukaldaritzen eragina jaso duena.

## Osagaiak 
Manioka eta artoa oso erabiliak dira. Horrez gain, nabarmentzekoak dira mandioka egosia eta babarrunak, entsaladetan eta zopetan jartzen dituztenak.

## Plater tipikoak 
* Chipa Guasú, artalez egindako pastela.
* Jopara.
* Kivevea.
* Kosereva.
* Mazamorra.
* Paraguaitar gazta.
* Paraguaitar zopa.
* Vori voria.
* Xipa.

## Kanpo estekak
Adolf Anderssen

**Karl Ernst Adolf Anderssen** (Breslau, gaur egun Wrocław, Polonia, 1818ko uztailaren 6a - *Ib.*, 1879ko martxoaren 13a) alemaniar xake jokalaria izan zen. XIX. mendeko jokalari sendoenetakokoa izan zen.

1850eko eta 1860ko hamarkadetako jokalari hoberentzat hartua da. 1858an Paul Morphyk nagusitasunez hartu zuen menpean, baina Morphy handik gutxira erretiratu zen xaketik, eta Anderssen jokalari hoberentzat kontsideratua izan zen berriro. 1866an Steinitzek garaitu zuen, baina hurrengo urteetan emaitza bikainak lortu zituen Europako txapelketa garrantzitsuenetan. Hala ere, ezin izan zuen munduko txapeldun izan, lehenengo Munduko Xake Txapelketa 1886an jokatu baitzen, eta Anderssen 1879an hil zen.

Xake problemak sortzen ere lan handia egin zuen.

ezkerrera|frame| Hilezkorra (A. Anderssen - L. Kieseritzky, 1851).
Anderssen xake eskola erromantikoaren adierazgarririk onena izan zen. Joko erasokorragatik eta sakrifizio ikusgarriengatik ezaguna zen, eta bere zenbait partida oso famatuak dira, hala nola 1851n jokatutako "Hilezkorra" (Ezkerreko animazioan partidaren sekuentzia jasotzen da). Partida hau lagun arteko jokoa izan zen, 1851an, Londresen, Lionel Kieseritzkyren aurka jokatutakoa. Gerora, partida hori hainbat liburu eta filmetan agertu da, besteak beste 1982ko Blade Runner filman.

## Kanpo estekak 
*  Chessgames

## Erreferentziak
Tres cuartetos

thumb|200px|Lanaren azala.

 Juan Crisostomo Arriagaren kuarteto-bilduma da, bi biolin, biola eta biolontxelorako 1823an sortua. Jada beste lan sortu arren, hauxe izan zen Arriagak bere bizitzan argitaratu zuen lehena. Parisen argitaratu zuen 1824an.

## Erreferentziak
Liu Xin

**Liu Xin** (;  – k. o. 23) txinatar historialari, matematikari eta editorea zen. Liu Xiang (K.a. 77- K.a. 6) aditu konfuzianistaren semea izan zen. Liuk "Bat-etortze hirukoitza" zeritzan astronomia-sistema berria sortu zuen eta Kristo ondorengo 8. urtean argitaratu zuen bere testuliburuaren atal batean.

Marteko krater bati bere izena jarri zioten.

## Kanpo estekak
Josetxu Obregón

**Josetxu Obregón** (Bilbo, 1979 - ) bizkaitar biolontxelista da. Concertgebouw Errege Orkestrako kidea, Madrilgo Kontserbatorioan irakasle moduan aritzen da. Musikagile barrokoetan aditua da, 'La Ritirata' taldearekin dabil.

## Erreferentziak
Espainiar Emakumeen Elkarte Nazionala

**Espainiar Emakumeen Elkarte Nazionala** edo **ANME** () emakumeen sufragismoa eta emakumeen eskubideak defendatzen zituen Espainiako elkarte bat izan zen. 1918an sortu zen, eta 1936an itxiarazi zuten. Gizarte klase altuko feminismo bat zekarren, ideologiaz eskuinerako joera nabarmenekoa eta espainolista.

## Historia 
1918ko urriaren 20an, ANME sortzeko asmoz, emakume talde bat bildu zen María Espinosa de los Monteros negozio emakumearen etxean. Han zen, besteak beste, Benita Asas Manterola donostiarra. Geroago talde hartara batu ziren Clara Campoamor, María Maeztu eta Victoria Kent emakume ospetsuak. Elkarte horren programaren barruan ziren, besteak beste, Kode Zibilaren erreforma, prostituzio legeztatua ezabatzea, emakumeak lanbide liberaletan sartzeko eta kargu ofizial jakin batzuk betetzeko duen eskubidearen defentsa, soldata berdintasuna, hezkuntzaren sustapena eta emakumeek idatzitako literatura lanak argitaratzeko sorospena.

Hasierako urteetan, Maria Espinosa de los Monteros azaldu zen burukidetzat Espainiar Emakumeen Elkarte Nazionalaren kontseiluan. Dolores Velasco zen lehendakariordea.

Ez zuen inoiz laguntzarik jaso alderdi politikotik ezta eliz hierarkiatik, eta bazkideen ekarpenekin mantendu zen. Inoiz ez zuen leku egoki bat eduki, eta bilerak beren liderren etxeetan egiten ziren.

Espainiar Emakumeen Elkarte Nazionalaren agerkari nagusia *Mundo Femenino* aldizkaria izan zen; 1921etik eta 1936ra argitaratu zen. Zuzendaritza  Benita Asas Manterola eskola publikoan irakasle izan zenak hartu zuen, aldi berean, burukide izan zen 1924tik 1932ra,  Julia Peguero Sanzek ordezkatu zuen 1936 arte.

### Alderdi politikoa: Ekintza Politiko Feminista Independentea (1934) 
1934an, Espainiar Emakumeen Elkarte Nazionala mugimendu feminista artikulatu ahala, alderdi politiko bat sortu nahi izan zuten, eta Ekintza Politiko Feminista Independentea eratu zuten. 1936an Fronte Popularrean integratzen saiatu ziren, baina ez zuten lortu.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Johnson, Roberta (2003). *Gender and Nation in the Spanish Modernist Novel*. Vanderbilt University Press. ISBN: 9780826514370.
*  artehistoria
*  *Hemeroteca digital*, Espainiako Liburutegi Nazionala.
*  «La Asociación Nacional de Mujeres Españolas», *La Correspondencia de España*, 1919-03-12, LXX urtea, 22.308 zenbakia (*filosofia.org*).

## Kanpo estekak
Amagoia

**Amagoia** emakumezkoen euskal izena da. Francisco Navarro Villoslada idazlearen *Amaia edo euskaldunak VIII. mendean* eleberrian agertzen den pertsonaia baten izena da, Amaiaren amarena hain justu..

## Amagoia izena duten pertsona ezagunak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P735 wd:Q27068127 . ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=label
|columns=label:Izen-abizenak,P106:Jarduera,P19:Jaiolekua,P569,P570
|links=local
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asier Cuevas

**Asier Cuevas Ettcheto** (Eibar, ) gipuzkoar atleta da, ultramaratoietan aditua. 2013an 100 kilometroko Europako txapeldun bilakatu zen. eta 2012an Donostiako maratoia irabazi zuen.

## Errekorrak 
* 20&nbsp;km: 1:04:00 - Donostia - 2012.11.11
* Maratoi erdi: 1:05:14 - Azpeitia - 2004.3.28
* Maratoi: 2:14:23 - Sevilla - 2009.2.22
* 50&nbsp;km: 2:57:37 - Seregno - 2016.4.10
* 100&nbsp;km: 6:35:49 - Winschoten - 2015.9.12

## Erreferentziak
Asier Peña

**Asier Peña Iturria** (Iruñea, ) nafar izotz patinatzaile ohia da, nazioarte mailan aritzen den euskal herritar bakarra izandakoa.

## Errekorrak 
* 500 m - 40.33 - 2009-10-24 - Calgary
* 1.000 m - 1:18.52 - 2009-09-19 - Calgary
* 1.500 m - 1:58.24 - 2008-01-13 - Kolomna
* 3.000 m - 4:09.10 - 2008-02-16 - Hamar
* 5.000 m - 6:51.72 - 2009-12-12 - Salt Lake City
* 10.000 m - 14:35.06 - 2008-01-27 - Hamar

## Erreferentziak
Trikimako

thumb|Etipoia Banna leinuko mutilak trikimakoen gainean.
[thumb|280px|[Landak|Landetako artzainak (Frantzia), trikimakoen gainean ibiltzen]]
**Trikimako, hankapalu** edo **akuilu-makuilua** zurezko bi zango luzeetako bakoitza da, oina gainean bermatzeko urkila-moduko bana duena. Ura dagoen tokian horien gainean busti gabe ibiltzeko, eta trebetasun- eta oreka-jokoak egiteko erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Toledoko bista (Zuloaga)

***Toledoko bista*** Ignacio Zuloagaren margolan ospetsu bat da. Bertan eibartarrak Grekoaren estiloarekin bat egin zuen. Toledo hiriaren panoramika osoa ikus daiteke argi berezi batez argituta. San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian ikus daiteke, Madrilen. 1911 inguruan amaitu zuen.

## Ezaugarriak 
Ez zen hau hiriaren ikuspegia azaldu zuen lehen aldia; esaterako *Maurice Barrésen erretratua*n antzeko panoramika ikus daiteke baina beste honetan indar guztia hiriaren gainean kokatzen da. Gaztelako paisaiak garrantzi handia izan zuen Eibarko artistaren lanetan. Irudia gogorra eta latza da: hiria argiz gainezka agertzen da; atzean, zeru nahasia ikus dezakegu, leku askotan beltza, ekaitza baten itxuraz. Begetazio aztarna bakarra lehen planoaren eskuinean ikus daiteke, zuhaixka txiki batzuk. Ez da inor ikusten paisaia beldurgarri horretan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Toledoko bista*

## Kanpo estekak
Ingeles anarkia

thumb|Lincolngo guduaren ilustrazioa, ia garaikoa
**Ingeles anarkia** edota **Ingalaterrako anarkia** () Ingalaterrako Erresuman eta Eztebe Ingalaterrakoaren erregealdian zehar (1135-1154) jazotako ezegonkortasun sozial eta politiko eta gerra zibil aldia izan zen. Aldi honetako ezaugarri nagusia Ingalaterrako Koroaren ondorengotza krisia izan zen, 1135ean Henrike I.a Ingalaterrakoa zendu ondoren, tronuaren jabetza lortzeko Eztebe Bloisekoa eta haren lehengusu Matilde Ingalaterrakoa lehiatu ziren.

Nahiz eta azkenean Eztebe errege koroatu izan, bi aldeetako jarraitzaileen arteko borroken ondorioz Ezteberen erregealdi osoan herrialdeak gobernu eraginkortasun eza jasan zuen.

Krisialdia 1153. urtera arte ez zen konpondu, hain zuzen ere, Wallingfordeko Itunean Matilderen semea zen Henrike II.a Ingalaterrakoa tronurako ondorengo izendatu zuten arte. Honek Ingalaterrako Erresuman Plantagenet leinua ezartzea suposatu zuen.

## Kanpo estekak
Piper-gas

[thumb|[Polizia Federala (Alemania)|Alemaniako Polizia Federala manifestaldia piper-gasez desegiten.]]

**Piper-gasa** begietan narritadura sortzen duen osagai kimikoez konposatutako gas negar-eragile mota bat da, esprai gisa erabiltzen dena. Nagusiki poliziak eta segurtasun indarrek manifestazioak, istiluak edota jendetzak desegiteko erabiltzen du. Defentsa pertsonal arma modura ere erabiltzen da. Begi narritadura eragiteaz gain, negarra, mina eta denboraldi baterako itsutasuna ere sor ditzake, horregatik piper-gasaren erabilera nahiko eztabaidatuta dago.

Bere osagai nagusiena kapsaizina da, piper landarearen fruituetatik ateratzen den osagai aktiboa, hortik bere izena.

## Kanpo estekak
Pieter Verbrugghen I.a

**Pieter Verbrugghen I.a** (baita izen hauekin ezaguna: *Pieter Verbruggen I.a*, *Peter van der Brugghen I.a*, *Pieter van der Brugghen I.a*, *Peter Verbrugghen I.a*, *Peeter Verbrugghen I.a*) (Anberes, 1615 – *Ib.*, 1686). flandriar eskultore barrokoa izan zen.

## Bizitza 
1625 urtean Simon de Neefen gidaritzapean eskulturgintzan hasi zen, azken hau 'antijcsnijder' (apaingarrien eskultorea) izaki. Ondoren Erasmus Quellinus I.arekin lan egin zuen eta 1641 urtean, haren alabarekin ezkondu zen. Ezkontza honen bitartez Artus Quellinus Zaharraren senide bihurtu zen, Anberesko eskultore nagusia bera. Emaztea 1662 hil eta 1665 urtean bigarrenez ezkondu zen, oraingo honetan Elisabeth Lemmensrekin. Alaba Suzanna, Peeter Meesens eskultorearekin ezkondu zen.

## Lan 
Flandriar Goi Barroko estiloan lan egin zuen, Artus Quellinus Zaharrarekin elkarlanean ikasitako estiloa hain zuzen ere. Bere lanak nahiko estatikoak eta irudiek potolo kutsua dute.

Pieter Verbrugghenek bukatu zuen Anberesko katedraleko organoaren aurrealdeko dekorazioa,  Erasmus Quellinus II.ak egindako diseinuaren arabera. Horrez gain bera eta bere lan-taldeak Anberesko San Pablo Elizako haritz zurez egindako aitorlekuak egin zituzten (1658tik 1660ra).1670 urtean  Artus Quellinus Zaharrarekin batera eta Pieter Verbrugghen II.a semearekin batera, aldare nagusiaren diseinua ere egin zuten.

Lierreko San Gummarus Elizako pulpitua ere bere lan ezaguna da. Pulpituaren jatorrizko diseinua Erasmus Quellinus Iek egin zuen baina zendu ostean, Artus bere semeak aldaketa txiki batzuk egin zizkion eta Pieter Verbrugghenek diseinua burutu.

## Erreferentziak 
## Gehiago irakurri 
*
Zigeunerweisen

(euskaraz: "Buhame aireak") Pablo Sarasateren 20. opusa da, biolin eta orkestrarako 1878an sortua. Urte berean Leipzigen estreinatua, ijitoen musikan (batez ere csárdásetan) oinarrituta dago. Sarasatek berak 1904an grabatu zutenetik aurrera, birtuosoen lanik gustukoenetariko bat izan da.

Guztira 11 minutuko iraupena du mugimendu bakarrean, hala ere lau zati ezberdinetan bana dezakegu hauen tempoen arabera:
* *Moderato*
* *Lento:* 4/4-ko konpasa.
* *Un poco più lento:* 2/4-ko konpasa. 
* *Allegro molto vivace*

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
*
G immunoglobulina

eskuinera|thumb|200px|Immunoglobulina baten egitura

**G Immunoglobulina** (**Ig G**) organismoaren barne isurkarietan (odola, likido zefalorrakideo, linfa...) dagoen immunoglobulina da.

Immunoglobulina ugariena da, gorputzeko bost immunoglobulinen artean bera baita nagusia (Ig guztien %80).

Era berean, immunoglobulina txikiena da, bere pisu molekularra 150.000 Daltonekoa izanik. Honek azaltzen du zirkulazio-aparatutik ehunetara erraz pasatzeko duen gaitasuna, baita karena edo plazenta-hesia zeharkatzekoa ere (karena zeharka dezakeen immunoglobulina bakarra da; horrek babesa eta immunitatea ematen dio umekiari)

Ig G molekula monomeroa da, eta lau polipeptido katez osatuta dago. Kateen artean eta kateen barruan disulfuro zubiak (S-S) baditu

Odol-plasman 13,5 mg/ml kontzentrazioan dago, eta bere erdibizitza 25 egunetakoa da.

Immunoglobulina honek konplementu sistema aktibatzen du, azken honek mikrobio patogenoak suntsi ditzan. Horretaz gain, opsonina moduan jarduten du, eta opsonizazioa eragiten du (hots, fagozitoak aktibatzen ditu). Bi ezaugarri horiei esker G immunoglobulina antigorputz oso eraginkorra da bakterio, birus eta beste mikrobio patogenoen aurkako borrokan.

Beste immunoglobulinen aldean, Ig Gk exotoxina indargabetzeko ahalmena ere badu.

Mota honetako immunoglobulinek ere gaitz autoimmuneetan zerikusi handia dute, oso lotuta baitaude III motako hipersentiberatasunekin: gorputzeko autoantigorputzek G immunoglobulinarekin konplexuak eratzen dituzte, ehunak eta organoak kaltetzen dituztenak (artritis erreumatoidea sortuz, adibidez)

G immunoglobulinaren 4 azpiklase daude (Ig G1, Ig G2, Ig G3, Ig G4), ezaugarri ezberdinak dituztenak, ondoko taulan ikus daitekeen moduan:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asier

**Asier** gizonezkoen euskal izena da.

Francisco Navarro Villoslada idazlearen *Amaia edo euskaldunak VIII. mendean* liburuko pertsonaia, Amagoiaren semea. Izen honen esanahia ('hasiera') Amaia beste pertsonaia nagusiaren izenaren adierari ('bukaera'ri) kontrajartzen zaio, kontakizuna lehendabiziko kristauen eta azkeneko jentilen ingurukoa baita. Asierrek Eudon izena ere hartzen du eleberrian..

## Asier izena duten pertsona ezagunak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P735 wd:Q27068089 . ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=label
|columns=label:Izen-abizenak,P106:Jarduera,P19:Jaiolekua,P569,P570
|links=local
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Argizaiola saria

**Argizaiola saria** 1992tik 2016ra, urtero, Gerediaga elkarteak Durangoko Azokaren karietara eskaini zuen, pertsona zein erakundeek euskararen eta euskal kulturaren alde egindako lanaren goraipatzeko. *Ipar Euskal Herritarrak ere azaldu dira saridunen zerrendan, s*aria ukan dutenen zerrendan, atzematen dira besteak beste *Maiatz* aldizkaria eta Maiatz-en sortzailea eta zutabe nagusia Luzien Etxezaharreta (2007an), Libe Goñi (2009an), Anuntxi Arana (2014an) eta Patxika Erramuzpe (2016an).

2017. urtean saria emateari utzi zitzaion eta bere ordez sorkuntzari buruzko sari berri bat ematen da.
## Sarituak 

Fitxategi:Libe Goñi 2019.jpg|Libe Goñi (2019)
Fitxategi:Luzien Etxezaharreta 2010-8-7.jpg|Maiatz
Fitxategi:Arana anuntxi-Argia.jpg|Anuntxi Arana
Fitxategi:Patxika Erramuzpe.jpg|Patxika Erramuzpe
Fitxategi:Izaskun Arrue (2004).jpg|Izaskun Arrue
Fitxategi:Karmele Esnal.jpg|Karmele Esnal
Fitxategi:Imanol Urbieta musikaria.jpg|Imanol Urbieta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Durangoko Azoka 
* Gerediaga Elkartea
Artus Quellinus Zaharra

**Artus Quellinus** baita beste izen hauekin ezaguna **Artus (Arnoldus) Quellijn**, **Artus Quellinus dut** edo **Artus Quellinus Zaharra.** (Anberes, 1609ko abuztuaren 30a&nbsp; – Anberes, 1668ko abuztuaren 23a) flandriar eskultorea izan zen, barroko garaiko Hego Herbehereetako eskultore adierazgarrienetakoa, izan ere bere lanak Ipar Europako eskulturaren bilakaeran eragina izan zuen.

## Bizitza 
Artus Quellinus Zaharra artista giroko familia batean jaio zen. Aita Anberesko Erasmus Quellinus I.a eskultore ezaguna zen eta ama Elisabeth van Uden. Bere anaiak ere artista sonatuak izan ziren: Erasmus margolaria eta Hubertus grabatzaile eta margolaria. Arreba Cornelia, aitaren ikaslea izan zen Pieter Verbrugghen Adintsua eskultorearekin ezkondu zen.

Artus Quellinus-ek jasotako lehendabiziko ikasketak aitak eman zizkion. 1635tik 1639ra Erroman François Duquesnoy herrikidearekin ikasi zuen.

Lyon-en Laureys Franck flandriar margolariarekin aritu izan zen eta bertan holandako Nicolaas van Helt Stockade grabatzailea eta holandako Jan Asselijnmargolariarekin harremanak izan zituen.

1639 urtean Anberesera itzuli eta San Lukas elkarteko kide egin zen. 1640an aitaren tailerra hartu eta Marguerite Verdussenekin ezkondu zen (1668ko otsailaren 12an zendu zen). 1646 eta 1647 urteetan Amsterdamen lan egin zuen eta Suediara ere bidaiatu zuen. 

Amsterdam-en lan ugari egin zituen, izan ere, 1650 urtez geroztik eta hamabost urtez, bertako udaletxeko lanetan aritu izan, Jacob van Campen arkitektoaren gidaritzapean. Egun Damgo Errege-erreginen Jauregia izenez ezaguna, eraikuntza hau eta batez ere bertako marmolezko dekorazioak, Amsterdamgo hainbat eraikinen eredu bihurtu zen. Amsterdamgo udaletxe honetan lan egin zuten hainbat eskultore, ospe handia izango zuten aurreratzean, besteak beste,  Artus Quellinus II.a, Rombout Verhulst, Bartholomeus Eggers, Gabriël Grupello , eta seguruenik Grinling Gibbons ere.

1658 urtean Anberesera itzuli zen eta bertan lanean aritu zen bere heriotza egunera arte. 

Ikasle asko izan zituen, aipagarrienak ondoko hauek dira: Artus Quellinus II.a, Martin Deurweerders, Grinling Gibbons, Gabriël Grupello, Pieter Verbrugghen dut, Lodewijk Willemsens, Jackes Janssen (1641-42); Hendricus Quellinus (1643-44); Hubertus Daep (1651-52); Aurelio Gompaert (1651-52); Gabriël Grupello (1658-69); Jan Bouttil (1660-61); Lodewyk Willemsen (1661-62); Jasper van Steen (1664-65); Lambertus Lowies (1666-67) eta Dirick Willekens van Werelt (1667-68). Ikasle hauetako asko eskultore garrantzitsuak bihurtuko ziren eta Europan barrena sakabanatu ziren Barroko garaia estiloan lan eginez.

## Erreferentziak
Jean Irazabal (militarra)

**Jean Irazabal**, orduko grafian **Jean Iraçabal**, (Anhauze,  - Baigorri, ) Nafarroa Behereko militarra izan zen.

## Biografia 
1872an armada sartu baino lehen mugazaina izan zen. Zenbait erregimentutan izan zen eta 1884rako jada azpitenientea izan zen.

Millot jeneralaren talde espedizionarioan boluntario, 1885eko urtarrilaren 20an Tonkinen konpainia baten aginte lortu zuen. 1890ean itzuli baino lehen hainbat operaziotan parte hartu zuen.

1892an kapitain izendatua, Sudanera bidali zuten. Logistikaz aritu zen eta hiltzekotan izan zen. Aberriraturik, 1894an Ohorezko Legioa eman zioten.

1895eko maiatzean Madagaskarren lehorreratu zuten. Antananarivoko guduetan izandako jarrerari esker komandante izendatu zuten.

Hainbat unitate zuzendu zituen 1911n erretiratu arte. 1914an, 63 urte zituen arren, itzuli eta Marneko guduan izan zen. 1918an erretiratu zen armadan 66 urte eman ondoren.

## Erreferentziak
Jean Irazabal

**Jean Irazabal** edo **Jean Iraçabal** izan daiteke:
* Jean Irazabal (1851-1929), militarra;
* Jean Irazabal (1941- ), errugbilaria.
Yogyakarta Eskualde Berezia

**Yogyakarta Eskualde Berezia** () Indonesiako 34 probintzietako bat da, Javaren erdialdean dagoena. 3.133 kilometro koadroko eremua du, eta 2014an 3.551.679 biztanle zituen. Hiriburua Yogyakarta da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bekasi

**Bekasi** () Indonesiako hiria da, Java uhartearen mendebaldean dagoena. Mendebaldeko Java probintziako bigarren hiririk handiena da, Bandungen ondotik. 210,49 kilometro koadroko eremua du, eta 2010ean 2.334.871 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko gobernuaren webgunea.
Pieter Verbrugghen II.a

**Pieter Verbrugghen II.a** (baita *Pieter Verbruggen (II.a)*, *Peter van der Brugghen (II.a)*, *Pieter van der Brugghen (II.a)*, *Peter Verbruggen (II.a)*, *Peter Verbrugghen (II.a)*, goitizena *Ballon*) (1648, Anberes - 1691 ostean, Anberes). Flandriar eskultore, eskulangintza gizona, akuaforte egile eta harri merkataria.

## Biografia 
 Pieter Verbrugghen I.aren semea. Lehendabiziko ikasketak ziurrenik aitak eman zizkion. Eskultore prestakuntza bukatu ondoren, Erromara joan zen 1674 urtean. Bertan zegoela  Gian Lorenzo Berninirentzat marrazkiak eta eskulturak egin zituen eta anaia Hendrik Frans Verbrugghenrentzat ere. 1675ko urtarrilak 3an, Bentvueghels elkarteko kide egin zen eta bertan *Ballon* (puxika) ezizena ezarri zioten. Berarekin batera eta aldi berean Bentvueghels elkartean Abraham Genoels eta François Moenskide egin ziren.

1677an Pieter Anberesera itzuli eta bertan grabatzaile lanak egin zituen. Anberesko San Luke taldeko maisu izan zen baina aitaren tailerrean ere lankide gisa jarraitu zuen. 1688an Maria Isabella Heck-ekin ezkondu zen.

Joannes Boecksent bere ikasle izan zen. Bere lanak Flandriar Goi Barroko estilokoak dira. Sormen handiko artisaua baino, artisau trebea izan zen.

## Oharrak eta erreferentziak
Tangerang

**Tangerang** () Indonesiako hiria da, Banten probintziakoa. Java uhartearen mendebaldean dago, Jakartatik 25 kilometro mendebaldera. 164,54 kilometro koadroko eremua du, eta 2010ean 1.798.601 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko gobernuaren webgunea.
Depok

**Depok** () Indonesiako hiria da, Mendebaldeko Java probintziakoa. 200,29 kilometro koadroko eremua du, eta 2021 ean 2.462.215 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko gobernuaren webgunea.
Bon

250px|eskuinera|thumb|Bon bizitzaren gurpilaren zati bat.
**Bon** Tibeteko budismoaren aurretiko erlijioa da. Tibeten eta Himalaiatik Mongoliara bitarteko lurraldeetan oro har, VII. mendean hedatu zen budismoa, Srong tsan ganpo erregearen eraginez. Sortzailea gSen-rabs-mi-bo izan zen. Erlijio honen jarraitzaileei *bonpo* deitzen zaie. Bonpoen arabera, Kuntu-Bzan-po da jainko nagusia. Jainko horrek gauza guztiak ore likatsu batetik eta izaki bizidunak arrautza batetik sortu zituen. Beste hainbat jainko ere gurtzen dituzte erlijio honen jarraitzaileek, hainbat jatorri dituztenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bogor

**Bogor** (; sunderaz: ᮘᮧᮌᮧᮁ; ) Indonesiako hiria da, Mendebaldeko Java probintziakoa. 118,5 kilometro koadroko eremua du, eta 2021ean 1,075,457 biztanle zituen. Ospe handikoa da bertako lorategi botanikoa (), munduko zaharrenetako eta handienetako bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko gobernuaren webgunea, kotabogor.go.id
* Bogorko lorategi botanikoaren webgunea, krbogor.lipi.go.id
Jon Mikel Udakiola

**Jon Mikel Udakiola Illarramendi** (Donostia, Gipuzkoa, 1965eko urtarrilaren 27a) euskal marrazkilaria da.

## Biografia 
1990 urtean, Juanba Berastegiren eskutik, marrazki bizidunen konpainia batean hasi zuen bere ibilbide artistikoa. Gasteizko Eskuz Animations ekoiztetxean eta *Ipar haizearen erronka* filmarekin, animazio ekoiztetxe desberdinekin jarraitu zuen: Dibulitoon Studio, Delta Group, Alfonso Productions, Walt Disney - Paris (*A Goofy Movie*).*http://celebritynetworths.org/net-worth/yon-mikel-udakiola-net-worth/

1994 urtean, Neptuno Films ekoiztetxearekin animazio zuzendari izan zen. *Detective Bogey* animazio telesailean lan egin zuen, TVErekiin koprodukzioan.

1996 urtean Sirimiri Films S.L. ekoiztetxea sortu zuen eta hainbat ekoiztetxerentzat animazio lan ugari egin zuen: La Lanterna Magica, Cromosoma, Lotura Films, besteak beste. Sirimiri Films ekoiztetxearen bidez berak sortutako proiektuak ere egin eta nazioarteko sariketa desberdinetara eraman zituen, MIPCOMera (Cannes) esaterako. Aldi berean, Jon Mikelek animazio tradizionalari buruzko kurtsoak eman zituen eta diseinu irakasle izan zen Ceinpro ikastetxean. 2005 urtean Sirimiri films S.L. itxi egin zuen.

Animazioko zinean ere zine-epaile eta Eusko Jaurlaritzako ASIFA Euskadiren ordezkari izan zen.https://www.euskadi.eus/y22-bopv/es/bopv2/datos/2001/02/0100970a.shtml

Gaur egun, E.H.I. Koop.-en marrazkilaria da.

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak 
* ASIFA
* J.M Udakiolaren webgunea
* Biofilmografia IMDb webgunean
Peña Ubiña

**Peña Ubiña** Asturias eta Leongo probintziaren artean dagoen mendia da, Kantauriar mendikatearen tontorrik altuenen artean dagoena 2.411 metrorekin. Ubiñako mendigunearen garaiena da Fontángo bi tontorrekin batera.

## Abiapuntuak 
* Torrobarriu edo Torrebarrio (Santu Michanu, León, 1.240 m): Ronzón lepotik.
* Tuíza Riba (Ḷḷena, Asturies, 1.200 m): Meicín aterpetxetik.

## Aitzindariak 
José Ramón Luejek ondo ezagutzen zituen mendi hauei buruzko artikulu anitz idatzi zituen, *"El macizo de Ubiña"* liburu aitzindaria eta zonaldeko mapa topografiko bat ere. Bestela, Ramón Delgado, *"El Patriarca de las Tuizas"*, mendi gidaria izan zen 1914tik aurrera 55 urtez. Denbora horretan guztian 600 igoera baino gehiago burutu izan zituen.

1932ko otsailaren 28an bestela, Santiago eta Diego Mella Alfageme anai leondarrek Felipe Friick alemaniarrarekin batera egin zuten lehenengo neguko igoera elur artean.

## Aterpetxeak 
1925ean Mieresko udalak eraiki zuen "Casa Mieres" izeneko aterpetxea, Peña Ubiñako hego-ekialdean kokatutakoa eta zonalde honetara mendizale asko erakarri zuena.

1967ko uztailaren 31an "Centro Cultural y Deportivo Mierense" taldeak eraiki zuen aterpetxe bat Meicíngo haranean, Peña Ubiñako ipar-mendebaldean. 2008an eraikin zaharra bota eta berria jaso zuten.

## Ikus, gainera
* Caudalgo eskualdea
* Babia

## Kanpo estekak 
* "Mendikat" webgunean
Susilo Bambang Yudhoyono

**Susilo Bambang Yudhoyono** (, Susilå Bambang Yudhåyånå; Pacitan, Ekialdeko Java, 1949ko irailaren 9a) Indonesiako militar ohia eta politikaria da. 2004-2014 bitartean, herrialdeko presidentea izan zen, sufragio unibertsalez hautatutako lehenbizikoa.

## Erreferentziak
Brantas (ibaia)

**Brantas** () Indonesiako ibaia da, Ekialdeko Javako luzeena eta Java uharteko bigarrena. Arjuno mendian du iturburua, eta 320 kilometro luze da bi adarretan banatzen den punturaino: Surabaya eta Porong; bi ibai hauek Madurako itsasartera isurtzen dira. 11.800 kilometro koadroko arroa drainatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madurako itsasartea

**Madurako itsasartea** (indonesieraz: *Selat Madura*) hego-ekialdeko Asiako itsasartea da, Indonesiako Java eta Madura uharteen artean dagoena, Ekialdeko Java probintzian. 60-70 kilometro luze da, eta 3-4 kilometro zabal, gunerik meharrenean. Suramadu zubiak zeharkatzen du, Javako Surabaya eta Madurako Bangkalan hiriak lotuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akuaforte

[thumb|[Francisco Goya|Francisco de Goyak eginiko  *Arrazoiaren ametsak mamuak sortzen ditu*, Akuafortea. 1797.|239x239px]]
[thumb|[Luca Giordano-ren erretratua, XVIII. mendeko akuafortea.|227x227px]]
**Akuafortea** grabatu mota bat da. Akuafortea egiteko metal aleaziozko lamina edo xafla bat da oinarria, gehienetan burdinazkoa, zinkezkoa edo ohikoago, kobrezkoa. Xafla hau berniz geruza batekin babestu egiten da, edota azidoak eusteko gai den argizariarekin. Grabatzaileak, estilete zorrotz batekin bernizaren gainean marraztuko du, kobrezko geruzara helduz baina hori igaro gabe. Ondoren bernizez estalitako xafla, ura eta azido nitriko nahasketa batean sartuko da, eta prozesu horrek ematen dio hain zuzen ere akuaforte izena. Nahasketa honek bernizez babestuta ez dagoen tokietan kobrea jan egingo du eta  bertan ildaskak sortuko ditu. Xafla hori nahasketa horretan zenbat denbora egongo den arabera, orduan marraren sakonera modu bateko edo bestekoa izango da, hots, zenbat eta denbora gehiago nahasketan murgilduta egon, hainbat eta sakonera handiago izango du ildaskak.

Behin berniza kenduta, xafla prest dago inprimatua izateko. Horretarako xaflaren azalera  tinta berezi batez bustiko da. Tinta koipetsu honek, ildaskak beteko ditu eta gainerako soberakina eskuz kenduko da. Behin tinta prest dagoela, matrizea prentsa batean jarriko da (platina deritzon azalera laua, bi metalezko zilindro artean jarriz eta elkarrekin presioa eginez). Platinaren gainean plastikozko edo paperezko orri mehe bat jarriko da eta inprimagailuak bertan utziko ditu egindako irudiaren ildaskak. 

Prozesuaren emaitza egindako irudiaren alderantzikatua izango da.

Teknika honen abantaila akatsak zuzendu daitezkela da, edota nahasketa egin aurretik xaflan ikutuak egin daitezkela. Kontu handiz jardun behar da burdina estiletearekin ez ukitzeko. Marra bat ezabatzeko nahikoa da marra horren gainean pintzela bernizez pasatzea eta behin sikatuta, berriro irudikatu daiteke. Ildasken sakonera oso kontuan hartu beharreko auzia da, izan ere azidoaren kontzentrazioaren arabera eta xaflaren gainean azido nahasketa egongo den denboraren arabera, ildasken sakonera aldatu egingo da.

## Kanpo estekak
Abatz (argipena)

**Abatz** hitzak adiera zenbait ditu:
* **abatza** edo kaikua, jezteko ontzia;
* **abatza** edo gurpegia, ardatza eutsi egiten duen pieza-multzoa.
Adam Friedrich Oeser

**Adam Friedrich Oeser** (Pressburg, 1717ko otsailaren 17a – Leipzig 1799 martxoaren 18a) alemaniar margolari eta eskultorea izan zen.

## Biografia 
Ikasketak Pressburgen egin zituen, eskulturgintzako irakaslea Georg Raphael Donner izaki. Ondoren Vienan, bertako Akademian Jacob van Schuppen eta Daniel Grau izan zituen margo irakasle. 1739 urtean Saxoniako Dresdenera joan eta Mengs eta Dietrich izan zituen ikaskide. 1749 urtean Errege Operako erretratu eta paisaiak egin zituen baita Schloss Hubertusburgen horma irudiak ere. 1756 urtean Heinrich von Bünau kondeak berriki eraikitako Schloss Dahlen apainketa lanak agindu zizkion.

1759 urtean Leipzig-era joan zen eta 1764an sortu berri zen akademian zuzendari izendatu zuten. Manierismoaren aurka sutsu aritu zen, hala bada, Winckelmannek aldarrikatzen zuen berrikuntzen aurka agertu zen baina azkenik adiskidetu eta bere familiarekin bizi izan zen 1754/55 urteetan.
thumb|Oeser-ek margotua, Leipzigeko  San Nikolas Elizan.|214x214px
Oeserrek irakasle lanean eragin handia izan zuen. Besteak beste Johann Wolfgang von Goetheren irakasle izan zen eta denbora gutxira Weimarren, adiskide minak ere. Hainbat apaiketa-lan egin zituen, sabaietan batez ere. Mitologiari eta erlijioari lotutako margo-oihalak eta erretratuak ere egin zituen. Ezagunen artean hauek ditugu: "Artistaren Seme-alabak" (1766, Dresden Galeria), "Ezkontza Kanan" (1777), beste lau Leipzig Museoan, eta "Margolariaren Lantokia" (Weimar Museoan). Eskulturari dagokionez 1780 urtean egindako Frederick Augusto Königsplatz Leipzigeko hautagaiari egindakoa dugu, bere ikasle eta arkitekto Johann Carl Friedrich Dauthe-ekin elkarlanean egindakoa .

1766 urtean Leipzig-eko *Minerva, zu den drei Palmen* masoniko taldeko kide egin zen. 1776 Leipzigeko *Balduin*go kide izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Masonic Lodge *Minerva, zu den drei Palmen* Leipzig