open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juan Zabaleta

**Juan Zabaleta Lekuona** (Errenteria, Gipuzkoa, 1894ko otsailaren 7a – 1950eko uztailaren 30a) euskal bertsolaria izan zen. Bere ofizioari, artilea tindatzeari, lotutako hiru idazlan ere ekoiztu zituen gaztelaniaz, baina ez ziren argitara eman.

## Bizitza 
Manuel Zabaleta Etxeberria bertsolariaren (Oiartzun, 1866 – Errenteria, 1925) eta Manuela Kristina Lekuona Lopetegiren (Errenteria, 1858 – 1915) seme-alabetan zaharrena zen. Ikasteko gogo bizia izan zuen beti, nahiz eta eskolara bi urtez baizik joaterik izan ez zuen. Irakurzale porrokatua, otorduetan ere irakurtzen aritzen zen. Margolaritzaren zalea ere bazen.

1922ko abuztuaren 30ean, Monika Galarraga errenteriarrarekin ezkondu zen. Emaztea ere bertsozalea zen, eta Xenpelarren iloba. Bestalde, Josepa Antoni Petrirenaren adiskide zen Monika; horri esker, bertsolaritzako gertaeren berri bazuen, eta Juanen, Xenpelarren eta beste bertsolari batzuen bertso ugari idatziz gorde zituen.

Juanek eta Monikak zortzi seme-alaba izan zituzten.

Juan Zabaletan Errenteriako *Fabril Lanera* fabrikan lan egin zuen. Han artilea tindatzeko erabiltzen zituzten tindu toxikoen eraginez hil zen segur aski, 56 urte zituela, 1950eko uztailaren 30ean.

## Lanak 
Antonio Zavalak argitaratu zituen Juan Zabaletaren bertsoak, Pello anaiarenekin batera, *Juan eta Pello Zabaleta bertsolariak* (1967) bertso bilduman. Bertso jarriak *Bertsolariya* aldizkarian argitaratu zituen.

Aita Zavalaren arabera haren bertso sail ezagunenak dira: *Europako Gerrari* (1917), *Estropada bati *(1920), *Errenteriako misioari* (1926), *Notiziyak baditut Goierri aldetik* (1926), *Nikolasentzat* (1927), *Donostiyako estropadari* (1931), *Maria Magdalenaren ermitan* (1942), *Pizkor batzueri* (1942), *Aita Mañueli* (1944).

Argitara eman ez diren ehungintzari buruzko hiru obra ere idatzi zituen gaztelaniaz: *Lana-Arte, Textil-Tintura* (1935), *La práctica de la tintura en aparatos mecánicos sobre lanas* (1939) eta *La práctica de la tintura en aparatos mecánicos sobre hilados de lana* (1939).

### Egungo argitalpenak 
* *Juan eta Pello Zabaleta bertsolariak* (bilduma, 1967, Auspoa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Juan Zabaleta», *Literaturaren Zubitegia*.
* Juan Zabaletaren biografia
Jose Joakin Urbieta

**Jose Joakin Urbieta**, ***Kaskazuri*** (Oiartzun, Gipuzkoa, 1873 - *ib.*, 1932) euskal idazlea eta bertsolaria izan zen. Hargina zen bizibidez. Ez zen plaza agerikoan asko ibili baina, fama handia hartu zuten Oiartzun bailara guztian Kaskazuriren ateraldiek.

## Lanak 
### Bertsoa 
* *Kaskazuri bertsolaria* (1973, *Auspoa*)

Kaskazuriren bertso famatuenak dira:
* *Cubako gerra* (1895)
* *Tren-bideak eta petxak* (1900)
* *Ozenziyoko zerriya*
* *Bertso berriyak Kaskazurik jarriyak bere buruari*

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* «Jose Joakin Urbieta», *Literaturaren Zubitegia*.
Juan Jose Alkain

**Juan Jose Alkain Iruretagoiena**, ***Udarregi*** ezizenez ezagunagoa, (Aia, Gipuzkoa, 1829ko urriaren 1a - Usurbil, Gipuzkoa, 1895eko urriaren 2a), gipuzkoar bertsolaria izan zen. Aiako Uztaeta-buru baserrian jaio zen, baina bere bizitzako zatirik handienean Usurbilgo Artikula-aundi baserria izan zuen bizileku.

Nekazaria zen bizibidez, eta plazarik plaza bat-bateko saioetan asko ibili zen. Haren bertso askorik ez zaigu heldu, alfabetatugabea baitzen. Bertso paperen bat argitaratu nahi zuenean, Usurbila jaisten zen; han, berak diktatutako lerroak idazten zizkion herriko organista Jose Txikik.

Aita Zabalak *Udarregi bertsolaria* (1966) liburuan bildu zituen Udarregiren bertso paperak. Ospetsuenak, britainiarrek Donostia erre zuteneko gertaerei jarritakoak, 1893an eginak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Zabala, Antonio (1966): UDARREGI BERTSOLARIA, Auspoa liburututegia; bertan Udarregiren bizitzari buruzko xehetasunak eta bere bertsoak azaltzen dira.
Jose Antonio Uriarte

**Jose Antonio Uriarte Adaro** (Arrigorriaga, Bizkaia, 1812ko maiatzaren 28a - Zarautz, Gipuzkoa, 1869ko otsailaren 20a) euskal idazlea eta itzultzailea izan zen.

## Datu biografikoak 
1829an frantziskotar sartu zen, 17 urterekin, Bermeoko komentuan. Bastidan (Araba) eta Bilbon egin zituen apaiz ikasketak. 1836an apaiz egin, eta 1839an lehen meza eman zuen. desamortizazio prozesuarekin lotuta; orduan Uriarte Markinara joan zen bizitzera. 

1860an itzuli zen Bermeoko komentura. Hantxe Eusebio Maria Azkue olerkari lekeitiarra ezagutu zuen, bera baino urtebete gazteagoa, Bermeon eta Mundakan nautika irakasle zena.

## Literatura 
1850ean *Marijaren illa edo Maijatzeco illa* argitaratu zuen.

1856an, Bonaparte printzearekin elkarlanean hasi zen. Horrekin batera, bere inguruan herri-kantu eta bertsoak jasotzeari ekin zion; lana Markinan zela abiatu zuen, Joan Antonio Mogelen bertsoekin, eta bilketa lan horrekin hil arte jarraitu zuen, 1869ra arte alegia (bildumako azken olerkiak Eusebio Azkuerenak dira). Bitartean, hainbat egileren bertso sortak ere jaso zituen, hala nola Iturriaga, Zabala, Etxezarreta, Tomas Obieta, Juan Jose Mogel, Vitorio Ibaseta, Uriarte, Enbil, Domingo Larragan, Aita Meagher, karlisten kantuak, Marokoko gerrakoak, Juan Antonio Aboitizenak, Durangoko zilarginenak...  *Poesía Bascongada. Dialecto vizcaíno* deritzon bilduma hau Arantzazuko santutegian dago, eta hainbat espezialistak kontsultatu izan dute urteetan zehar, atal solteak publikatuz; baina 1987ra arte ez da osorik argitaratu.

1858an, Bonaparteren enkarguz, San Mateoren ebanjelioa itzuli zuen, Londresen argitaratu zena. Ondoren, Biblia osoaren gipuzkerazko itzulpena egiteko agindu zion printzeak, eta lehenengo hiru liburuak (*Hasiera*, *Irteera*, eta *Lebitarrena*) argitaratuak izan ziren *Biblia edo Testamentu zar eta berria Aita Fray Jose Antonio de Uriartec latiñezco Vulgatatic lembicico aldiz Guipuzcoaco euscarara itzulia* izenburupean 1859an, Duvoisinen itzulpenarekin aldi berean. Argitalpen osoa eten egin zen, ordea, nahiz eta Uriartek hamar urtetan lana bukatu zuen.

Uriarterenak dira halaber:  *Jesus Sacramentaduari eta Ama Doncella Mariari Visitac* (1856), Iturriagaren *Elkarrizketak* (1857), *Euscaldun mutillen vijotzac Moruen contra guerran eguiteco gurarijetan sendatu eta sututeco* bertso sorta (1859ko Espainia-Maroko Gerrarako eginak), *Marija Jangoicuaren Amac bere vijotz santu eta garbico Cofradijan sarturik dagozanai iracatzi ta consejuac* (1862).

Gutun trukaketa jakingarria gordetzen da Uriarteren eta Bonaparte printzearen artekoa. Alegia batzuk ere idatzi zituen Uriartek, Manterolak bere *Cancionero*-n bildu zituenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jose Antonio Uriarte literaturaren zubitegian
Mattin Treku

**Mattin Treku Inharga** (Ahetze, Lapurdi, 1916ko azaroaren 11 &ndash; Baiona, Lapurdi, 1981eko uztailaren 22a) euskal idazle eta bertsolaria izan zen.

## Biografia 
thumb|ezkerrera|240px|Mattin Trekuren omenezko oroitarria Ahetzen.
Harrieta laborari etxean sortu zen Mayi Jeanne eta Pantxoaren semea. Bi arreba izan zituen, Mari Terexa eta Mari Luixa.

1947ko uztailaren 9an Mari Olandegirekin ezkondu zen, harrezkero Mari Treku gisa ezauna; emazteak ere bertsotan egiten zuen etxean. Seme bakarra izan zuten, Jan Piarre. Lanbidez laboraria zen.

1933an hamazazpi urte zituela kantatu zuen lehen aldiz plaza agerikoan, Saran, Panpale bertsolariarekin batera. 1948an Urruñan eta 1952an Saran egindako bertsolari sariketan txapeldun gertatu zen. Ondoren, Xalbadorrekin osatu zuen bertsolaritzaren historian izan den bikote historikorik sonatuenetakoa. Mattinen bertsokera umoretsua zen, zirtolaria eta piperduna, entzuleak barrez aise jartzen zituena.

Mari Treku emazteak kontatu zuen Mattinek ur-azti lanak ere egiten zituela, hurritza erabiliz. Etxe askotan arrakastaz aurkitu izan zuela ura idatzi zuen.

## Lanak 
thumb|263px|Mattin, Donostiako 1967ko txapelketan
Bat-batekoan eta bertso jarriekin jardun zuen. Haren bertso asko bi liburutan bildu ziren:
* *Ahal dena* (1971, *Auspoa*)
* *Etxe xokotik kantari* (1981, *Auspoa*)

## Berari buruz 
* Mari Treku emazteak 1982an senarraren bizitzari buruzko oroitzapen liburu bat argitaratu zuen, *Mattin, nere gizona*.
* *Mattin irriaren giltza, Bertsularien Lagunak elkartea, 1991.

## Txapelketa eta sariak 
* Hernandorena Sarietan urte hauetan izan zen saritua: 1946tik 1954ra urtero, 1958an eta 1960an.
* Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusian lau aldiz parte hartu zuen: 1960an (5. geratu zen), 1962an (7.), 1965ean (5.) eta 1967an (8.).
* Bertso jarrietan, 1974ko Xenpelar Sarian bigarren geratu zen, *Auzoko baserri xaharrari'' bertsoarekin.

## Omenaldiak 
alt=|thumb|260x260px|Mattin Treku. Betikotz gurekin (EKE, Emma Blanchard)
Haren omenezko hainbat ekitaldi antolatu ziren:
* Donostian 1972ko urtarrilaren 16an.
* Ahetzen 1978ko apirilaren 30ean.
* Aiherran 1980ko apirilaren 6an.
* Oiartzunen 1981eko ekainaren 7an.
* Ahetzen 1991ko irailaren 22an, oroitarria jarri zen eguna.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mari Olandegi
* Xalbador

## Kanpo loturak 
* Mattin Treku literaturaren zubitegian
* Mattin Treku Euskal Kultur Erakundearen webgunean
Juan Antonio Ubillos

**Juan Antonio Ubillos Galatas** (Amasa, Billabona, Gipuzkoa, 1707 &ndash; Arantzazuko santutegia, 1789) euskal idazlea izan zen.

## Biografia 
thumb|320px|*Kristau dotrina*, 1785ekoa.

1722an frantziskotar egin zen, Arantzazun.

Ondoren, Alcalako unibertsitatera bidali zuten teologia eta filosofiako goi ikasketak egitera.

Tolosako eta Arantzazuko komentuetan eman zuen bere bizitza osoa, irakasle lanetan.

Filosofia eskotistari buruzko hiru liburuki mardul argitaratu zituen latinez: *Philosophia Rationalis* (1755), *Philosophia transnaturalis* (1759) eta *Philosophia Naturalis* (1762).

1785. urtean, berriz, Fleury abatearen *Catéchisme Historique* (1679) obra euskaratu zuen *Christau doctriñ berriecarlea, Christauari degozcan Eguia sinisbeharren berria dacarrena. Jaun Claudio Fleuri Abadeac arguitara atera zuanetic* izenburupean. Gipuzkeraz idatzia, Villasantek zera dio: “El libro del P. Ubillos delata en seguida la preocupación por emplear un euskera escogido y depurado. También se ve que tenía delante el Diccionario Trilingüe del P. Larramendi, aunque no abusa de él. Su lenguaje está firmemente cimentado sobre el vascuence popular: es puro y a la vez rico y expresivo. También se ha hecho notar que se observa en él un tinte de influencia labortana, que se explicaría por dependencia literaria de algún autor vascofrancés” (1979, 155. or.). 1897an Resurrección María Azkuek berrargitaratu zuen Bilbon, eta 1909. urtean Tolosan plazaratu zuten *Kristabaren ikasbidea* izenburupean.

## Lanak 
### Saiakera 
* *Philosophia rationalis* (1755)
* *Philosophia Trasnanturalis et Naturalis* (1758)
* *Philosophia naturalis* (1762)
### Dotrina 
* *Cristau doctriñ berri-ecarlea* (1785): Fleuryren katiximaren itzulpena

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Juan Antonio Ubillos literaturaren zubitegian
Alejandro Tapia

**Alejandro Tapia** bi euskal artisten izena da:
* Alejandro Tapia Perurena (1899-1957), nafar poeta.
* Alejandro Tapia Aiestaran (1930-2016), gipuzkoar pintorea.
Dominique Soubelet

**Dominique Soubelet** (Hazparne, Lapurdi, 1897ko abuztuaren 10a - Hiriburu, Lapurdi, 1970eko uztailaren 28a) apaiza eta euskal idazlea izan zen.

## Bizitza 
Hazparnen, Beloken eta Baionan egin zituen eliza ikasketak, eta 1924an egin zen apaiz. Azkarateko erretore izan zen, eta Hazparneko misiolari. *Eskualduna* astekariko zuzendari izan zen 1930-1937 urte bitartean. *Gure Herria, Gernika, Eusko Jakintza* eta *Gure Almanaka* aldizkarietan eman zituen argitara lan aipagarrienak. Euskaltzain urgazle izendatu zuten 1951. urtean.

## Idazlan nagusiak 
### Antzezlana 
* *Xuriker-egile kalakariekin*
* *Sei antzerkigileren kaierak* (2011, *Hiria argitaletxea*) Donibane Lohizuneko Begiraleak elkarteak prestatu edizioa.

### Biografia 
* *Petain Marechale Frantziaren aitzindaria* (1941, Imp. Régionale)

### Erlijioa 
* *Lurdeko Ama Birjina* (1942, egilea editore)
* *San Josep Jesusen aita ordekoa Mariaren espos laguna. Elizaren patroina* (1942, E. Aubin et Fils)
* *Jesusen Bihotz sakratua* (1946)
* *Maria Goretti* (1966)

## Kanpo loturak 
*  Dominique Soubelet literaturaren zubitegian

## Erreferentziak
Pedro Sarriegi

**Pedro Sarriegi Larburu** (Hernani, Gipuzkoa, 1906ko maiatzaren 26a - Hernani, Gipuzkoa, 1968ko ekainaren 10a) euskal idazle eta antzerkigilea izan zen.

## Biografia 
Paper-fabrika batean lan egin zuen. Euskal antzerkia, kantak eta dantzak bultzatu zituen, batik bat. Antzerki-lan nagusiak: *Etxerako... nor?* (1964), *Jokaldi txar bat* (1966), *Gazteak*, *Zauritutako lorea* (1967), *Biotzaren neurria* (1965), *Jose Mariren urre puxkak*(1961), eta *Ama izaten lanak dira orratik*(1964).

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Etxerako... nor?* (1964)
* *Jokaldi txar bat* (1966)

## Kanpo loturak 
*  Pedro Sarriegi literaturaren zubitegian

## Erreferentziak
Alejandro Tapia Perurena

**Alejandro Tapia Perurena** (Iruñea, Nafarroa, 1899ko abuztuaren 11 - *ib.*, 1957ko maiatzaren 21a) euskal olerkaria izan zen. Aita Lesakarra eta ama Goizuetarra izan arren, hauek ez zieten seme-alabei euskera irakatsi eta Alejandrok bere kabuz ikasi behar izan zuen heltzaroan. Gaztetan zortzi urte eman zituen atzerrian ikasten, bost Parisen eta beste hiru Alemanian. *Euskal Esnalea* eta *Yakintza* aldizkarietan argitaratu zituen olerki ezagunenak: *Zoriona* (1925), *Agur* (1926), *Gailurrarantz* (1926), *Miren Josune* (1927), *Txori mindua* (1930), *Olerkiaren Gana* (1931), *Askatasuna* (1932), *Olerkiak* (1933), *Biotzean min dut* (1933), *Lore igarra* (1934), *Orein zuria* (1934), *Urretxindorrak igeska* (1934), *Lore aiñako zera* (1935), *Lore bikaña* (1935) eta *Baztango mendiak* (1936).

Joxemiel Bidadorrek dioenez, 1936ko gerrak Alejandro «hil zuen kulturalki. [...] Nahiz *Vida Vasca* aldizkarian bi ekarpen bakanak eskeini zizkigun, 1956. eta 1958. urteetan, argi aski esan daiteke gure gizonaren ibilbide literarioa 36.eko basakeri erdalzaleak eten zuela betiko. Harrez geroztik isiltasunik ozenenean iraun zuen 1957.eko maiatzaren 21ean zendu arteraino».

Alejandro hil eta gero, Jose Maria Satrustegik haren antzerti lan bat aurkitu eta argitaratu zuen: *Kattalin umezurtza*, 1985ean argitaratua.

## Lanak 
### Olerkiak 
* *Zoriona* (1925)
* *Agur* (1926)
* *Gailurrarantz* (1926)
* *Miren Josune* (1927)
* *Txori mindua* (1930)
* *Olerkiaren Gana* (1931)
* *Askatasuna* (1932)
* *Olerkiak* (1933)
* *Biotzean min dut* (1933)
* *Lore igarra* (1934)
* *Orein zuria* (1934)
* *Urretxindorrak igeska* (1934)
* *Lore aiñako zera* (1935)
* *Lore bikaña* (1935)
* *Baztango mendiak* (1936)

### Antzezlanak 
* *Kattalin umezurtza* (1985)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Alejandro Tapia Perurena literaturaren zubitegian
*  Auñamendi enziklopedia
*  Bidegileak bilduma: Alexander Tapia
*  Olerki lan guztiak 1925-1936
*  Basque Poetry webgunea.
Jean Saint-Pierre

'*Jean Saint-Pierre, *Anxuberro'''* (Milafranga, 1884ko urtarrilaren 18a - 1951ko abenduaren 18a) lapurtar apezpikua eta euskal idazlea izan zen.

## Biografia 
Larresoroko eta Baionako apaizgaitegietan apaiz-ikasketak egin ondoren, teologiakoak egin zituen Erromako Unibertsitate Gregorianoan. Bi urtez Hazparneko parroko izan ondoren, 1914an Baionako apaizgaitegiko erretore izendatu zuten. Lehen Mundu Gerran alemaniarrek atxilotu zuten. Apaizgaitegira itzuli zen gerra amaitutakoan eta Baionako seminarioan moral irakasle izendatu zuten. 

1921ean *Gure Herria* aldizkaria sortu zuen beste lagun batzuekin batera. Baionako apezpikuaren idazkari izendatu zuten 1922. urtean, eta urte horretan bertan jaso zuen Kirikiño literatura saria. *Gure Herria* aldizkariko zuzendari, *Eskualduna* astekariko erredaktore nagusi eta Baionako katedraleko kalonje izan zen hiru urte geroago. Gorduseko apezpiku eta Kartagoko (Afrikan) artzapezpikuaren laguntzaile izendatu zuten 1930. urtean. 1937. urtean, Euskal Herrira itzuli eta erretiratu egin zen. 1937tik hil arteinoko hamalau urteak iragan zituen erretiraturik, oinaze ixilean, Milafrangako Argizabal bere etxean.

## Obra 
Saint-Pierrek ehunka artikulu plazaratu zituen eta haiek bilduta bi liburu argitaratu ziren, idazlea hil eta gero:
* *Les meilleures pages de Mgr Saint Pierre*, Piarres Xarritonen edizioa. Baiona: Imprimerie Le Courrier, 1952, 330 or.
* *14eko Gerla Handia'', Piarres Xarritonen edizioa, Ibaizabal, 1998, 268 or. ISBN: 84-835-213-9.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jean Saint-Pierre literaturaren zubitegian
Deunoro Sardui

**Deunoro Sardui Enbeita**, *Alper*, (Muxika, Bizkaia, 1934ko urtarrilaren 1a - ) euskal bertsolari eta idazlea da.

## Biografia 
[thumb|263x263px|Nola hasi zinen bertsotan? ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]
Bere ama Kepa Enbeita "Urretxindorra" bertsolariaren alaba nagusiena zen. Gerra Zibilean bi urtez etxetik kanpo egon ziren, Kantabriaraino joan baitziren. Bere aita eta hainbat osaba eta izeko bat ere kartzelan egon ziren beraien abertzaletasuna tarteko.

*Karmel, Olerti, Sirimiri Zornozano, Brisas Guerniquesas, Zeruko Argia* edo *Anaitasuna* aldizkarietan hartu du parte, baita Bizkaiko Kutxako buletinean ere.

Aipagarriak dira, besteak beste, *Maiteak iges* eta *Illargia* olerkiak.

## Lanak 
* *Aurreskua*

## Erreferentziak
Juan Martin Pertika

**Juan Martin Pertika** (Gernika, Bizkaia, 1888ko abenduaren 7a - Donostia, Gipuzkoa, 1971ko uztailaren 27a) euskal idazlea izan zen. *Zeruko Argia* agerkarian eman zituen argitara lan aipagarrienak. Pertikarenak dira: *Gaztetako ipuiñak, Peru ta Marixa* eta *Pertika abixenaren jatorria*. Gaztelaniaz ere idatzi zuen: *Aves canoras del País Vasco* (1955) eta *Animales salvajes del País Vasco* (1960).

## Kanpo estekak 
*  Juan Martin Pertika literaturaren zubitegian

## Erreferentziak
Xabier Peña

**Xabier Peña Albizu** (Tolosa, Gipuzkoa, 1914ko ekainaren 30a - 1980ko urriaren 1a) euskal idazlea eta frankismo garaiko etxe eskolaren mugimenduaren ekintzailea.

Iruñean egin zituen maisu ikasketak eta Lovainan (Belgika) soziologiakoak. Euskal Herrira itzulirik, Bilbon ibili zen irakasle. *El Día*, *Euzkadi *, *Karmel* eta *Izaskun* agerkarietan eman zituen argitara lan aipagarrienak. Mendizalea zen, eta urrutiko mendietara ibilaldiak egiten zituen, Xebe anaiarekin batera. 1975ean, Kilimanjaro mendira egindako bidaia bat zela eta, *Afrika-Sorkaldean ibillaldi bat* izeneko liburua argitaratu zuen. Euskaltzain urgazlea izan zen.

## Lanak 
* *Ene potxolo* (komedia)
* *Euskal Irakasbide laburra* (1958), euskara ikasteko metodoa
* *Abere alaiak* (1969), haurrentzako ipuinak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Xabier Peña literaturaren zubitegian
*  Euskerazaleak: Xabier Peñaren lanak
Ixidor Parada

**Ixidor Parada** (? - Bilbo, Bizkaia, 1932) euskal idazlea izan zen, bizkaitarra. *Euzko-Gastedija* erakundean aritu zen antzezlanak eskaintzen. Paradarenak dira *Maitasunaren ala* (1910), *Zaletasun kaltegarriak* (1913), *Ezkon berrijak* (1914), *Abendaren eresiak* (1931), *Ortzetik jaustia* (1931) eta *Astidunak* (1932) antzerki lanak.

*Abendaren eresiak* Algortan antzeztu zen lehen aldiz, 1931n.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Maitasunaren ala* (1910)
* *Zaletasun kaltegarriak* (1913)
* *Ezkon berrijak** (1914)
* *Abendaren Eresiak* (1931)
* *Ortzetik jaustia* (1931)
* *Astidunak'' (1932)

## Kanpo loturak 
* «Ixidor Parada», Literaturaren Zubitegia.

## Erreferentziak
Andre Ospital

**Andre Ospital** (Aldude, Nafarroa Beherea, 1915eko azaroaren 22a - Kanbo, Lapurdi, 1987ko uztailaren 18a) euskal idazlea izan zen.

Merkataria zen bizibidez. *Herria, Gure Herria, Sud-Oest, Chasses et Migrations, Basque-Eclair *eta *Gure Almanaka* agerkarietan eman ditu argitara bere lanak eta artikuluak.

## Lanak 
* *Traditions des Aldudes* (1965),
* *Arte-bide ta amodio* antzerkilana.
* *Sur les sentiers dela Contrebande en Pays Basque* (Elkar, 1980)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Andre Ospital literaturaren zubitegian
Jose Antonio Retolaza

**Jose Antonio Retolaza Ibarguengoitia** (Bilbo,  - *ibidem*, ) bizkaitar apaiza, idazle eta komikigilea izan zen. *Kili-kili* aldizkaria sortzeagatik ezaguna da.

## Biografia 
Gerra garaian Muxikara joan zen bizitzera. Gasteizen egin zituen apaiz ikasketak, Bilbon merkataritzakoak eta Madrilen psikologia eta pedagogiakoak.

"Euskal Mezea" sortu zuen Bilbon. Horren ostean, ume eta gaztetxoak elkarturik, doktrina irakasten zien, eta horrela sortu zen San Antoneko Euskal Katekesia. 1966an, Euskal Katekesi horren babespean, Kili-Kili euskal pertsonaia sortu zuen. 1975ean, Euskaltzaindiak euskaltzain urgazle izendatu zuen, eta 2000ko urriaren 27an, euskaltzain ohorezko.
thumb|Arratzola. Urtzillo errotan Jose Antonio Retolazari oroigarria (2016)

## Lanak 
### Haur eta gazte literatura 
* *Ipuiñak* (1967, *S. Anton Katekesia*)
* *Arrotz ipuinak 2* (1987, *Kili-Kili*)
* *Arrotz ipuinak 3* (1988, *Kili-Kili* - *Euskerazaleak*)

### Erlijioa 
* *Jesukristo-ren Barri Ona* (1958)
* *Eguneroko Meza* (1962)

### Biografia 
* *Iparragirre. Bizitza. 1820-1881* (1967, *S. Anton Katekesia*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jose Antonio Retolaza literaturaren zubitegian
Patrizio Antonio Orkaiztegi

**Patrizio Antonio Orkaiztegi** (Andoain, Gipuzkoa, 1840ko martxoaren 17a - Tolosa, Gipuzkoa, 1924ko azaroaren 7a) euskal idazlea eta argitaratzailea izan zen.

## Bizitza 
Arantzazuko, Gasteizko eta Iruñeko apaizgaitegietan ikasi ondoren, apaiz egin zen 1865ean. Sorabillako eta Altzoko erretore izan zen, harik eta karlistaldia bukatu zen arte. Santa Kruz apaizaren adiskide zela eta, Frantziara jo behar izan zuen, erbestera.

Handik itzulita, Elgoibarren egon zen apaiz (1876). Ondoren, Arrasateko (1878) eta, azkenik, Tolosako artzipreste izendatu zuten 1880. urtean. *Euskal-Erria, Euskal Esnalea, Euskalzale, Gipuzkoarra* eta *Ibaizabal* agerkarietan eman zituen argitara olerkiak eta bestelako lan aipagarrienak.

Obra nagusiak: *Jesus eta Mariaren billerakoentzat itz neurtubac* (1881), Toribio Iriondorekin batera eginiko olerkiak; *Txardin berriak* (1899), *Sardin saltzaileak* (1922), eta *Euskal Dantzak *(1922), antzerkilanak. Garbizalea zen, eta haren pentsamendua ezagutzeko ezinbestekoa da *Observaciones para hablar y escribir tolerablemente en nuestro idioma euskera* (1906) obra.

Argitaratzaile-lana ere egin zuenez, Frantzisko Ignazio Lardizabalen *Testamentu Zarreco eta Berrico Condaira* eta Sebastian Mendibururen *Otoitz gaiak* obrak plazaratu zituen.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Euskel-dantzak* (1932)
* *Txardin berriak* (1899, *Euskalzale*)

## Kanpo-loturak 
*  «Patrizio Antonio Orkaiztegi», Literaturaren Zubitegia.

## Erreferentziak
Robustiano Ortuzar

**Robustiano Ortuzar** (Bermeo, Bizkaia, 1883ko maiatzaren 24a - 1929ko azaroaren 23a) bizkatar elizgizona eta euskal idazlea izan zen, antzerkigintzan aritutakoa. Gasteizen egin zituen eliz ikasketak, eta 1906an apaiztu zen. Jaioterrian egon zen apaiz, urte askoan, eta gazteei nautika irakasten. Abiñako (Sukarrieta, Bizkaia) zahar etxeko zuzendaria izan zen.

1925ean, eta Resurreccion Maria Azkueren hitzaurre batekin, antzerki lanen bilduma bat argitaratu zuen, *Oroigarriak. Bermeo´ko arrantzaleen bizikeraz eraturiko antzerkiak* izenburupean. Bertan daude *Torrenteruan, Doniane bezperako pozak, Zorginkeribako apaia, Ondo pentsatzen zauz, Pitzar bat ur* eta *Txalupapean* antzerki lanak.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Oroigarriak. Bermeo´ko arrantzaleen bizikeraz eraturiko antzerkiak* (1925, *Gaubeka Irarkola*)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Robustiano Ortuzar literaturaren zubitegian
Jon Oñatibia Audela

**Jon Oñatibia Audela** (Oiartzun, 1911ko azaroaren 24a - Oiartzun, 1979ko ekainaren 30a), euskal idazle eta txistulari gipuzkoarra izan zen.

## Bizitza 
Zaragozako Unibertsitatean egin zituen zuzenbideko ikasketak. Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, gudari ibili zen, eta Parisa erbesteratu zen gero. Parisen, *Eresoinka* musika taldearekin ibili zen, txistulari. 1941ean, Venezuelara joan zen; han hamahiru urte pasa ondoren, Estatu Batuetatara jo zuen, Agirre lehendakariak hala eskatuta. Euskara eta txistua irakasten aritu zen han. 1960. urtean Euskal Herrira itzuli zen, eta *Lartaun* abesbatza eta dantza-taldea sortu zuen. Oiartzunen kokatu eta bertako ikastolan euskara jolas bidez irakasteko metodoa abiarazi zuen. Oñatibiarena da *Método de euskera radiofónico. Euskera irrati bidez* (1965) izeneko ikasbidea, baita *Método radiofónico en discos* (1967), *Ikusi *(1965), eta *Edur Zuri, Ipotx triskaria, Txano gorritxu, Erruskiñe, Hamelin´go txirularia, Aatetxo itxusia,* nazioarteko ipuinen euskararako itzulpenak ere. *Zeruko Argia, Agur* eta *Goiz Argi *aldizkarietan eman zituen argitara lan aipagarriak, eta batez ere, Caracasen eta New York-en atera zen *Argia* astekarian. Oñatibia izan zen, gainera *Argia*ko zuzendaria 1946-1958 bitartean. Euskaltzaindiak  euskaltzain urgazle izendatu zuen 1966ko azaroaren 25ean eta 1978an Euskerazaintzako euskaltzain oso izendatu zuten.

## Obra 
* *Euskera irrati-bidez*, Donostia: Edili, 1965.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jon Oñatibia literaturaren zubitegian
* Bidegileak: Yon Oñatibia Antton Kazabonek
Migel Olasagarre

**Migel Olasagarre Zubillaga** (Intza, Nafarroa Garaia, 1886ko urriaren 19a - Iruñea, 1986ko irailaren 22a), ***aita Damaso Intza*** erlijio izenez, fraide kaputxinoa eta euskal idazlea izan zen.

## Bizitza 
Intzan sortu arren, 1891n bost urte besterik ez zuenean familia Madotzera aldatu zen. Oderizko eskolan egin zituen lehen ikasketak. Haurra zelarik, Iruñeko Elizbarrutiko Seminariora eraman zuten familiakoek. 16 urterekin Zangozako kaputxinen komentuan sarturik, Tutera eta Iruñean Filosofia eta Teologia ikasi, eta 1910eko abenduaren 17an apaiztu zen. Haurtzaroan arras euskalduna zen arren, Tuteran egin zituen lau urteetan euskara galdu zuen, eta ondoren berriz ikasi behar izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Migel Olasagarre literaturaren zubitegian
* Damaso Intza Zeruko ARGIAko lehen zuzendariari egindako azken elkarrizketa. Argia astekarian publikatua 2000. ale berezian (2005-07-10)
* Pagola, Rosa Miren, Bidegileak bilduma; Migel Olasagarre
* Baztango haizegoa bloga: Intzako Damaso
Jose Antonio Oar-Arteta

**Jose Antonio Oar-Arteta Undabeitia** (Markina-Xemein, Bizkaia, 1900ko otsailaren 18a - 1978ko abenduaren 28a) euskal idazlea.

## Biografia 
Lekeition, Gasteizen eta Burgosen egin zituen eliza-ikasketak. Espainiako Gerra Zibilaren garaian erbestera jo zuen, Frantziara, Belgikara eta azkenik, Ziburura. Lemoizen izan zen apaiz 1950. urtea ezkero. Ospe handiko sermolaria izan zen. *Jaungoiko-Zale*, *Euzkadi*, *Ekin*, *Karmel* eta *Anaitasuna* aldizkarietan eman zituen argitara lan aipagarrienak.

## Lanak 
* *Aratuzteko Iru-urrena* (1930)
* *Gexoen Elexakoak* (1931)
* *Ugutza ta Ezkontza* (1931)
* *Jesus´en Biotzaren Illa* (1931)
* *Manuale Sacramentorum, euskeraz* (1934, M. Lekuonarekin batera)
* *Sasi ezkontza* (1934, antzerkia)
* *Miren´en Senargeya* (1936)
* *Zaar-barri* (1991, *Labayru*)

## Kanpo loturak 
*  Jose Antonio Oar-Arteta literaturaren zubitegian

## Erreferentziak
Sabin Muniategi

**Sabin Muniategi Astorkia** (Gautegiz-Arteaga, 1912ko abenduaren 11 &ndash; Errenteria, 1990eko ekainaren 17a) euskal idazlea izan zen.

## Biografia 
Gernikako Aita Agustindarren eskolan egin zituen ikasketak. Filipinetan zegoela hasi zen euskaraz idazten. *Euzkerea, Euzkadi, Eguna, Tierra Vasca-Eusko Lurra, Zeruko Argia, Olerti*  eta *Goiz Argi* agerkarietan eman zituen argitara lan aipagarrienak. Espainiako Gerra Zibilaren aurretik Lauaxeta ezagutu zuen eta haren lagun egin zen. Gerran parte hartu zuen eta espetxean egon zen. Muniategirenak dira *Goiz Aize* (1935), *Bidean gora* (1970), eta *Betiko alorrean* olerki bildumak. 1990ean, *Olerki guztiak* izeneko bilduma argitaratu zioten. Unamunoren *El Otro *obraren itzulpena ere egin zuen *Ni ez* izenburupean, nahiz eta oraindik ez den argitara eman.

## Lanak 
* *Bidean-gora. Olerkiak* (1970, *Graf. Bilbao*)
* *Goiz-aize* (1936, *Zurrak*)
* *Olerki guztiak* (1990, *Karmel*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Sabin Muniategi literaturaren zubitegian
Paulin Solozabal

**Paulin Solozabal** (Etxebarria, Bizkaia, 1912ko maiatzaren 4a - Mungia, Bizkaia, 2009ko irailaren 1a) euskal olerkaria zen. Arteaga eta Gasteizko apaizgaitegietan egin zituen ikasketak. *Jesusen Biotzaren Deya*, *Karmel*, *Olerti* eta *Aurrera* aldizkarietan eman ditu argitara lan aipagarrienak.

## Lanak 
### Poesia 
* *Eder miñetan* (1986, *Graf. Lankor*, Bilbo, 161 or.). Hitzaurrea: Martin Olazar.
* *Erri arnasa* (1977, *Graf. Bilbao*)
* *Deika* (1974, *Graf. Bilbao*)
* *Gizadian* (1972, *Graf. Bilbao*)
* *Gizonetan* (1969, *Graf. Bilbao*)
* *Urrats* (????, *Bizkaiko Foru Aldundia*)
* *Urre-Bitsa* (1962, *Graf. Bilbao*)
* *Uskeriak* (1961, *Graf. Bilbao*)

## Kanpo loturak 
*  Paulin Solozabal literaturaren zubitegian

## Erreferentziak
Martin Ugarte

'*Martin Ugarte Azurmendi *"Saletxe'''*" (Legazpi, Gipuzkoa, 1916ko otsailaren 14a - 1996ko uztailaren 18a) euskal idazlea izan zen. Legazpiko Telleriarte auzoko Saletxe baserrian jaio eta bizi izan zen, eta handik datorkio goitizena.

Gaztetan artzain ibili zen aitarekin batera, eta, hamazazpi urte zituela, Legazpiko Patrizio Etxeberria lantegian sartu eta han egin zuen lan berrogei bat urtez. 1972an *On egiñaren obaria* izeneko eleberria argitaratu zuen. 1959 eta 1969 artean Olerti poesia aldizkarian eta Zeruko Argia aldizkarietan argitaratu zituen bere olerki eta idazlan gehienak. 1993an *Legazpi barrutiko itzen bilduma* argitaratu zuen, herriko hizkera, hiztegia eta adizkera biltzen dituena.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *On egiñaren obaria. Arriantxo "sasi-mendikua"ren bizi moldez, nobela tajura tolestua (1821-1909)* (1972, Itxaropena)

### Poesia eta atsotitzak 
* *Jatorriaren errotik* (1986, Legazpiko udal kuktur-etxea. ISBN: 84-7086-162-x) Liburuak hiru atal ditu:
** "Aizkorri" artzai poema
** "Tankalaren leloan. Gure errota, ta errotarien azkena", sei kantu ta eraskia.
** "Ezagupen zentzuz", atsotitz bilduma egileraren komentarioekin.

### Lexikografia 
* *Legazpi barrutiko itzen bilduma'' (1993, Legazpiko Udala)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Martin Ugarte, Literaturaren Zubitegian.
Pilar Kaltzada

**Pilar Kaltzada Gonzalez** (Donostia, Gipuzkoa, 1970eko urriaren 11 - ) euskal idazle eta kazetaria da. Hainbat irrati, telebista eta literatura-saiotan parte hartu izan du. Innobasqueren sustapen eta komunikazio zuzendaria izan zen. Linking Ideas enpresaren sortzailea eta kidea da.

2020tik Save the children-eko Espainiako lehendakariordea da.

## Literatura-lanak 
### Poesia 
* *Ur-tximeletak* (1999, *Erein*)
2000an *Poesiaren alde, poesiaren kontra* izenburuko hainbat ekitaldi poetikotan parte hartu zuen Gerardo Markuleta, Kirmen Uribe, Iban Zaldua eta Arantxa Ozaetarekin.

## Kazetari eta komunikazio-aholkularia 
EHUko Informazio Zientzietan lizentziaduna da. Irratian eta telebistan ekin zion bere ibilbide profesionalari, gaur egun ohiko kolaboratzailea da Berrian, Deian, EITBn eta Bilbao aldizkarian.

Dibulgazio Unitatearen arduraduna izan zen Elhuyarren eta Norteko Ferrokarrila irratsaioaren aurkezlea izan zen hasieran 1996etik 2005era bitarte Euskadi Irratian, Guillermo Roa 2005ean hasi zen arte. Hainbat erakundetako komunikazio-zuzendaria izan da, besteak beste, Udako Euskal Unibertsitatekoa (UEU), Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseilukoa eta Innobasquekoa (Berrikuntzaren Euskal Agentzia), eta aholkulari gisa ere aritu izan da komunikazio estrategikoan, EGEn, berrikuntzan eta gizarte-komunikabideetan.

2011n, IK4 Aliantzaren Batzorde Estrategiko kide izendatu zuten, komunikazio eta irudi korporatiboari buruzko aholkulari moduan. Zientzia-bilkuretan eta enpresa-berrikuntzako hainbat ekitalditan aurkezle edo kazetari-lanak egin ditu.

## Sariak eta ohoreak 
* Zientzia-dibulgaziorako "Robotiker 2002" saria
* Berria Taldeko administrazio-kontseiluko kidea (2013tik)
* Euskararen Aholku Batzordeko kidea (2014tik)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Batzuetan familia umearen infernua da Berria, 2023.07.11

* Pili Kaltzada literaturaren zubitegian
* Pilar Kaltzada "¿Por qué estudié periodismo" entrevistada por Josi Sierra Orrantia de Conocity.
* Pilar Kaltzada LinkedIn sarean
* 

*
Janbattitt Dirassar

**Janbattitt Dirassar** (Hazparne, Lapurdi, 1937ko otsailaren 17a - ) euskal idazlea eta kazetaria da.

## Bizitza 
Hazparnen jaio zen, Zelhai auzoko Irriberria baserrian, eta egun Ziburun bizi da.

Lehen ikasketak auzoan eta gero Hazparneko San Josep ikastetxe katolikoan egin zituen. Hamazazpi urte zituenetik erretiratu arte kazetaritza izan du lanbide. Lehenik *Basque Éclair* kazetan frantsesezko kronikak idatzi zituen 10 urtez, eta han Marijane Minaberri edo Gexan Alfaro ezagutu zituen. Gero, *Basque Éclair* erosi zuen *Sud Ouest* egunkarian jardun zuen, frantsesez zein euskaraz: Donibane Lohizuneko berriak idazten zituen, bai eta euskarazko atal apurrak ere. Egoitza Bordelen duen agerkari hartan 25 urtez aritu zen.

*Herria* euskarazko astekarian 40 urtez idatzi izan du, lanbidez baino euskaltzalea delako; pilotari buruzko artikuluak egiten hasi zen. 2003tik aldizkariaren zuzendaria da eta 2004tik lehendakaria ere bai.

1996an Sarako Idazleen Biltzarrak ematen dituen bi sarietako bat eman zion, eta 2004tik euskaltzain ohorezkoa da.

## Lanak 
Erretiratu ostean frantsesez gutxiago eta euskaraz gehiago idazteari ekin dio. *Herrian* segitzeaz gain bi liburu argitaratu zaizkio eta oraindik ere *Sud Ouest*ek astero ateratzen duen euskarazko artikulu bakarraren egilea da.

### Narrazioa 
* *Hegiko bordatik* (1995, *Elkar*). Haurtzaroko oroitzapenak.
* *Herria irakurtuz. 100 lekukotasun* (2018, *Begiraleak*). Herria aldizkarian idatzitako 100 hitzaurre edo aitzin-solas.

### Nobela 
* *Bihotzeko mina* (1997, *Elkar*).
* *Bele xuriak* (2013, *Elkar*).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sud Ouest
* Gexan Lantziri
* Marijane Minaberri

## Kanpo estekak 
* *Janbattitt Dirassar*, Literaturaren Zubitegia, zubitegia.armiarma.eus
* *Janbattitt Dirassar*, mintzoak.eus
* Biografia, erabili.com webgunean, euskaltzain ohorezko izendapenaren karietara.
Alberto Ladrón

**Alberto Ladrón Arana** (Iruñea, 1967ko abuztuaren 1a - ) euskal idazlea da. Maisutza eta psikologia ikasia. Fantasiaren eremukoa izan zen bere lehenengo eleberria, Itzalaren baitan (Irun Hiria saria). Geroztik, misterioaren alorra landu du gehienbat: *Xake Mate* (Agustin Zubikarai saria), *Eguzki beltzaren sekretua* eta *Arotzaren eskuak*.

## Lanak 
### Nobela 
* *Itzalaren baitan* (2001, *Kutxa Fundazioa*)
* *Xake mate* (2002, *Elkar*) Augustin Zubikarai sariaren irabazlea.
* *Eguzki beltzaren sekretua* (2004, *Elkar*)
* *Arotzaren eskuak* (2006, *Elkar*)
* *Ahaztuen mendekua* (2009, *Elkar*)
* *Zer barkaturik ez* (2011, *Elkar*)
* *Piztiaren begiak* (2012, *Elkar*).
* *Harrian mezua* (2014, *Elkar*).
* *Itzalak bizi diren lurraldea* (2015, *Elkar*)
* *Gezurren basoa* (2016, *Elkar*)
* *Jainkoen zigorra* (2017, *Elkar*)
* *Film zaharren kluba* (2018, *Elkar*)
* *Mendekuaren hazia* (2021, *Elkar*)
* *Ilunpeko zelataria* (2022, *Elkar*)
* *Dena eskaini nizun* (2024, *Elkar*)

## Ikus, gainera
* Zerrenda:Nafarroa Garaiko idazleak
* Zerrenda:Iruindar ospetsuak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Alberto Ladron Arana», *Literaturaren Zubitegia*.
* Alberto Ladron Aranaren webgune ofiziala
Angel Erro

**Angel Erro Jimenez** (Burlata, Nafarroa Garaia, 1978ko maiatzaren 12a) euskal idazlea da.

Zuzenbidean lizentziaduna da Nafarroako Unibertsitate Publikoan eta Euskal Filologian Euskal Herriko Unibertsitatean.

Poesia landu du batik bat. Halaber, *Volgako batelariak* izeneko literatura blogeko partaide izan da.

*Berria* egunkarian kolaboratzailea izan da, *Jira* zutabea idatzi baitzuen 2013tik 2023a arte.

## Lanak 
### Poesia 
* *Eta harkadian ni* (2002, Elkar)
* *Gorputzeko humoreak* (2005, Alberdania)
* *Poema liburu bat —irakurtzeko jarraibideak—* (2022, Erein)
* *Itzulpena  — Traducción*  (2024, Nafarroako Gobernua)

### Egunerokoak 
* *Lerro etena (2004-2018)* (2019, Elkar)

## Sariak 
* 2023an, Lauaxeta saria jaso zuen, *Poema liburu bat —irakurtzeko jarraibideak—* poema bildumagatik. Bizkaiko Foru Aldundiak emaniko poesia saria, 35 urte baino gehiagokoentzakoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Nafarroa Garaiko idazleak
* Euskarazko literatura
* 31 eskutik

## Kanpo estekak 
* «Angel Erro», *Literaturaren Zubitegia*.
* *Volgako Batelariak* bloga.
Ignazio Aiestaran

**Ignazio Aiestaran Uriz** (Iruñea, Nafarroa, 1970 - ) euskal idazlea. Argia aldizkariko ohizko kolaboratzailea da. EHUko Filosofia fakultatean irakaslea da.

## Lanak 
### Saiakera 
* *Biolentziaren eremua* (2005, *Elkar*)
* *Walter Benjaminen aingerua Gernikako bonbardaketatik* (2010, *Elkar*)
### Poesia 
* *Munstro abertzalea* (2003, *Elkar*)

## Kanpo loturak 
*  Ignazio Aiestaran literaturaren zubitegian
*  Argia aldizkarian argitutariko artikuluak
Jon Urrujulegi

**Jon Urrujulegi** (Zegama, Gipuzkoa, 1940 - ) euskal idazlea da.

## Lanak 
### Nobela 
* *Arragoa* (1997, *Txalaparta*)
### Saiakera 
* *Bizia eta bizitzaren eboluzioa* (1987, *Kriselu*)

### Hizkuntzaz 
* *Euskal sufijazioaren kutxa* (2007, *Txertoa*)
* *Hi! Hika ikasteko metodoa* (2009, *Txertoa*)
## Kanpo loturak 
*  Jon Urrujulegi literaturaren zubitegian
Xanti Begiristain

**Xanti Begiristain Madotz** (Etxarri, Larraun, Nafarroa, 1958ko uztailaren 23a - ) euskal idazlea.
Etxarri-Larraungo Behiko Borda baserrian hazi zen. Eskolako lehen ikasketak Etxarrin eta Lekunberrin egin zituen eta Iruñean, berriz, batxilergo eta irakasle ikasketak. Egun euskaltegi batean irakasle lanetan ari da.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Barreak eta haserreak* (1999, *Txalaparta*)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Xanti Begiristain literaturaren zubitegian
Xabier Azurmendi

**Xabier Azurmendi Agirre** (Zegama, Gipuzkoa, 1935eko azaroaren 21a - Hernani, Gipuzkoa, 1996ko azaroaren 26a) euskal idazle eta elizgizona izan zen.

## Bizitza 
Zegaman jaioa, apaiz ikasketak Donostian 1961. urtean burutu zituen. Ondoren Erroman eta Valentzian beste ikasketak egin zituen.
Teologian lizentziatu zen Gasteizen. Bertsolaritzarekin txikitandik izan zuen harremana, eta 1953an jaso zuen lehen olerki saria. Irun Hiria sariketan bigarren geratu zen 1971n. Euskal Literatura eta Antropologia ikertzen urte asko eman zituen. Hernanin Florida auzoko parrokoa izan zen. 1995an Gerriko Ikerlan-saria irabazi zuen. Euskal aldizkari eta egunkarietan sarritan kolaboratu zuen.

## Lan nagusiak 
### Poesia 
* *Izatearen malura* (1971, *Gero*)
* *Asekaitz. Maiteño* (1974, *Gipuzkoako Aurrezki Kutxa*)
* *Jesus* (1978, *Leopoldo Zugaza*)

### Saiakerak eta ikerketa lanak 
* Inazio Ariztimuñoren *Santa Kruz apezaren bizitza*ren liburuaren prestaketa, 1986.
* *Aitzolen kazetaritza lanak*. 1987.
* *Orixeren argitaratu gabeko lanak*. 1994.
* *Klaudio Otaegiren olerkaria (1836-1890)*, Patri Urkizurekin batera. Lasarte-Oria: Etor, 1992. ISBN: 84-85527-81-X.
* *San Adrian eta Inguruen Kondaira*. VI. Gerriko Ikerlan-sariketa 1995an. Lazkao: Euskadiko Kutxa, 1996. 172 or. ISBN: 84-922191-8-1.
* *Atzoko Zegama*. Luix Mari Zaldua Etxaberekin batera. Donostia: Eusko Ikaskuntza, 1997. 309 or. ISBN: 84-89516-51-0.

## Kanpo loturak 
*  Xabier Azurmendi literaturaren zubitegian

## Erreferentziak
Joxemari Urteaga

**Joxemari Urteaga Garmendia** (Lazkao, Gipuzkoa, 1961eko otsailaren 26a - ) euskal idazlea.

## Lanak 
* *100 jolas eskolarako* (1986, *Erein*)
### Nobelak 
* *Ordaina zor nizun* (2001, *Elkar*)
* *Diamantezko miraria* (2006, *Elkar*)

### Ipuinak 
* *HILpuinak* (2008, *Elkar*)

## Kanpo estekak 
*  Joxemari Urteaga literaturaren zubitegian
* Euskal Idazleen Elkartea (https://web.archive.org/web/20200301114123/https://www.idazleak.eus/euskara/idazleak/joxemari-urteaga-garmendia)
Manuel Ziarsolo

**Manuel Ziarsolo Gironella**, ***Abeletxe*** (Bilbo, Bizkaia, 1902ko urtarrilaren 1a - *ib.*, 1987ko irailaren 18a) euskal idazlea izan zen.

## Bizitza 
Kirikiñoren babespean hasi zen euskaraz idazten, Euzkadi egunkarian. *Eguna* egunkariko zuzendaria izan zen gerra garaian. Bestalde, *Ekin, Euzko, Gudari, Erri, Jagi-Jagi, Bizkaitarra, Anaitasuna* eta *Euzko-Gogoa* agerkarietan eman zituen argitara lan aipagarrienak, eta *Zeruko Argia* aldizkariko *Gazi-gezak* umorezko atalaren egilea izan zen; 1976an, ipuin haiek bildu eta argitara eman zituen. 1956an, *Eguberri-aizeak* antzerki-lanari esker (Pedro Ignazio Barrutiaren *Acto para la noche buena* obraren egokitzapena) jaso zuen antzerki-saria. Ziarsolorenak dira, halaber, *Bertsolari sariketa* eta *Gogozar Berbizkunde goizean* antzezlanak. Antzezlan ugari utzi zuen argitaratu gabe. Euskaltzain urgazlea izan zen.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Gazi-gezak* (1975, *Edili*)

### Antzezlanak 
Ekitaldi batekoak gehienak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Manuel Ziarsolo literaturaren zubitegian
*  *Manu Ziarsolo "Abeletxe" (1902-1987): "Eguna"*, Bidegileak 11/4
Juan Bautista Eguzkitza

[thumb|300px|[Euskaltzaindiaren 1927ko bilera. Goian: Orixe, Jean Elizalde, Seber Altube, Julio Urkixo eta Erramun Olabide. Behean: **Juan Bautista Eguzkitza**, Bonifazio Etxegarai, Resurreccion Maria Azkue eta Georges Lacombe.]]
thumb|left|Juan Bautista Eguzkitza, ('''Eguzkitza'tar Jon'* grafiaz idatzita). *Gizarte Auzia*. Jaungoiko-Zale. 1935

**Juan Bautista Eguzkitza Meabe** edo berak idazten zuen legez idatzita, *'Eguzkitza'tar Jon'*, (Lemoa, Bizkaia, 1875eko azaroaren 28a - 1939ko abuztuaren 12a) euskal idazle eta itzultzailea izan zen.

thumb|300px|Juan Bautista Eguzkitzaren omenezko hilarria, Lemoako Andra Mariaren elizaren ondoan.

## Biografia 
Zornotza eta Gasteizen egin zituen apaiz-ikasketak, 1879-1899 urteetan. Sardá y Salvanyren obra bat itzuli zuen *Garbitokiko arimaren illa* izenburupean, 1915. urtean. Handik lau urtera euskaltzain izendatu zuten. Kirikiño saria jaso zuen 1930. urtean *Emakume Euskotarrak* artikuluari esker. 1933. urtean bizkaierara itzuli zuen Frantzisko Balzolak gipuzkeraz eginiko *Argi Donea* otoitz-liburua. Bi urte geroago, *Gizarte auzia: ugazaba eta langille arteko gora-berak* gai sozialak azaltzen dituen obra eman zuen argitara (1935).

Artikulu ugari idatzi zuen *Ekin*, *Jaungoiko Zale*, *Euskera*, *RIEV* eta *Yakintza* aldizkarietan. Gramatika-legeei estu lotu zitzaien idazle garbizalea zen Juan Bautista Eguzkitza.

## Lanak 
### Saiakera 
* *Gizarte-auzia, ugazaba ta langiĺe arteko gora-berak* (1935, *Jaungoiko-Zale*)

### Erlijioa 
* *Garbitokiko Arimaen illa* (1915, *Grijelmo Alargun eta Semeak*)
### 1919 
* *Andra Maria'ren Loretako Illa* (1919, *Jaungoiko-Zale*)
### Artikulugintza 
* *Emakume euskotarrak* (1930, *Yakintza'')

## Kanpo loturak 
*  Juan Bautista Eguzkitza literaturaren zubitegian

## Erreferentziak
Patxi Etxeberria

**Frantzisko Etxeberria Tolosa**, edo **Patxi Etxeberria** (izengoitiz ***Abelegi´ko Pi***; Andoain, 1900eko apirilaren 23a - Loiola, Azpeitia, 1989ko abenduaren 1a), gipuzkoar jesuita, idazlea eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
Frantzisko Etxeberria Tolosa Andoaingo Goiburu bailarako Merdiladi baserrian jaio zen 1900eko apirilaren 23an. Hamaika haurridetan zaharrena zen. Andoaingo eta Gasteizko seminarioetan ikasi ondoren, 1925ean apaiztu zen. Hurrengo urteak Arabako Lalastran eta Goierriko Ezkion eta Itsason eman zituen. 

Seminarioan hasi zen idazten. 1921ean, *Urdinburuko Bittor* bakarrizketa eman zuen argitara, eta urte horretan bertan hasi zen *Euskal-Esnalea* aldizkariko kolaboratzaile izaten. Horiek horrela, 1929an *Argia* aldizkariko zuzendari bilakatu zen. Hurrengo urteko uztailean, ordea, kargua utzi zuen Jesusen Lagundian sartzeko. 1957an Daviden salmoak itzuli zituen *Dabid´en Eresiak* izenburupean.

## Bildumak 
* *Lan hautatuak: ehun urte (1900-2000)*, 2000, *Hiria*
* *Izaten hasi*, 2003, *Erroteta*
* *Umetako oroitzak: gitarra, 2002, *Erroteta*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Patxi Etxeberria, Literaturaren Zubitegia, zubitegia.armiarma.eus
* Patxi Etxeberria, *Bidegileak'' bilduma, euskara.euskadi.net
Justo Garate

**Justo Garate Arriola** (Bergara, Gipuzkoa, 1900ko abuztuaren 5a - Mendoza, Argentina, 1994ko uztailaren 2a) sendagilea, euskal gaietan aditua eta gaztelaniazko idazlea izan zen. Goitizen ugari izan zuen: «**Eneko**», «**Eneko Mitxelena**», «**Eneko Zilueta**», «**Elo**», «**Elorregi**», edo «**Txeru Arriola**».

Madrilen eta La Platan (Argentina) egin zituen medikuntzako ikasketak. Euskaltzain urgazle izendatu zuten, euskal kulturaren alde egin zuen lan handiarengatik. Espainiako Gerra Zibilaren garaian Argentinara erbesteratu zen.

*Revista Internacional de los Estudios Vascos, Eusko Jakintza, Munibe, Gernika, Príncipe de Viana* aldizkarietan eta *Boletín Americano de Estudios Vascos* eta *Euskalerriaren Adiskideak* elkarteko argitalpenetan eman zituen argitara lan aipagarrienak.

*Doctor honoris causa* izendatu zuen Euskal Herriko Unibertsitateak 1982. urtean. Mendozan (Argentina) bizi izan zen.

## Lan nagusiak 
* *Guillermo de Humboldt. Estudio de sus trabajos sobre Vasconia *(1933)
* *Ensayos euskarianos* (1935)
* *La época de Pablo de Astarloa y Juan Antonio Moguel *(1936)
* *El viaje español de Guillermo de Humboldt (1799-1800)* (1946)
* *Viajeros extranjeros en Vasconia* (1942)
* *Cultura biológica y arte de traducir* (1943)
* *El carlismo de los vascos* (1980)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Sarrionandia, Begoña: *Justo Garate eta Arriola Doktorearen biografia*. - Egan, 2001-1/2, 5-7.
* Ascunce Arrieta, José Ángel (2000): *Justo Gárate Arriola*. Manuel Lekuona saria. Donostia: Eusko Ikaskuntza. ISBN: 84-8419-961-4
* Gallastegi Altube, Victoriano; Goiriena de Gandarias y Gandarias, Juan José eta Ibarretxe Markuartu, Juan José (2000): *Justo Garate*. Lankidetzan, 5, Donostia: Eusko Ikaskuntza. ISBN: 84-89516-94-4

## Ikus, gainera 
* Debagoiendar ospetsuen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Justo Garateren ibilbidea.
* «Justo Garate», Literaturaren Zubitegia.
Bitor Gaubeka

**Bitor Gaubeka Duo** (Bermeo, Bizkaia, 1894ko apirilaren 12a - Bermeo, Bizkaia, 1979a) euskal idazle eta inprimagilea zen. Ikasketak Katalunian burutu zituen.

*Euzkadi*, *Euzko Deya*, *Ereintza*, *Busturiko Kistar Ikastia* eta *Euzkerea* aldizkarietan kaleratu zituen bere lanetako batzuk. Espainiako Gerra Zibila hasi baino lehen, inprimagile garrantzitsua zen, hainbat liburu argitaratzen zituen. Gerran zehar atzerrira ihes egin zuen eta guda ostean Bermeora itzuli zen, non isilpean inprimatzen jarraitu zuen.

## Lanak 
* *Polone nexkatilxuba*
* *Euzkel hiztegirako tantaxubik*
* *Matxitxako, Bermeo’ko lehenengo elizea*
* *Domenigus eta Albonika*

## Kanpo estekak 
*  Bitor Gaubeka literaturaren zubitegian
Odon Apraiz

**Odon Apraiz Buesa** (Gasteiz, Araba, 1896ko martxoaren 5a - *ib.*, 1984ko irailaren 12a) euskal idazlea, politikaria, euskal hizkuntzalaria eta ikerlaria izan zen. Odon Apraiz Saenz de Elburgo politikari liberalaren semea izaki, zortzi anai-arrebatan bosgarrena izan zen. Salamancan eta Madrilen egin zituen Historiako lizentziatura eta doktoretza. 14 urte zituela hasi zen euskaraz ikasten. Hainbat aldizkaritan idatzi zuen.

Euskaltzaindiaren sortzaileetakoa izan zen, baita ohorezko kidea ere 1968tik. Parisko hizkuntzalaritza elkarteko kide ere izan zen. Eusko Ikaskuntzak Manuel Lekuona Saria eman zion.

Gasteizko ikastola batek Odon Apraiz izena du, haren omenez.

## Odon Apraiz politikan 
Odon Apraiz gaztetan, 36ko gerraren aurreko urtetan, Gasteizko Eusko Abertzale Ekintzako kidea izan zen, bera anaia Luis Apraiz bezala. Alderdiaren zenbait aldizkaritan euskaraz idazten zuen. Frankistek fusilatutako Isaac Puente sendagile anarkistaren lagun mina izan zen.
 
Odon Apraizek egin zuen Internazionala abesti sozialistaren aurreneko itzulpena euskarara. Bere militantzia zela eta, Arabako beste zenbait ekintzaile bezala errepresaliatua izan zen Frankismoan.

## Lanak 
### Poesia 
* *Egunen bidean* (1994, *Karmel*)
### Saiakera 
* *El vascuence en Vitoria y Álava en la última centuria (1850-1950)* (1976, *Arabako Foru Aldundia*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Odon Apraiz "Bidegileak" bilduman
* Odon Apraiz literaturaren zubitegian
* Endrike Knör: «In Memoriam Odon Apraiz Buesa (1896-1984)», *Euskera*, Euskaltzaindia, 30. liburukia (1985, 2), 691-696. orrialdeak. ISSN 0210-9689