open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meredith Monroe

**Meredith Monroe** (Houston, Texas, AEB, 1969ko abenduaren 30a) estatubatuar aktorea da. Ezaguna egin zen 1998tik 2000ra nerabeentzako ''Dawson's Creek* telesail dramatikoan Andie McPhee pertsonaia interpretatu zuenean, eta *Mentes criminales* seriean Haley Hotchner pertsonaia, Thomas Gibson aktoreak interpretatu zuen Aaron Horchner pertsonaiaren emaztea. 2018an *13 reasons why* 2ren parte da eta Alexen ama interpretatu zuen.

## Biografia 
Meredith Monroe Houstonen jaio zen, Texasen, 1969ko abenduaren 30ean. Aktore estatubatuarra da, eta *Dawson's Creek* seriean Andie McPhee izeneko pertsonaia izan zen 1998tik 2000ra. Bere haurtzaro osoan Hinsdalen (Illinois) bizi izan zen.

Millikingo Unibertsitatean sartu zen, eta *Alpha Chi Omega* emakumeen ermandadeko kidea izan zen. 

### Aktore ibilbidea 
CBS *Mentes criminales* telebista-kateko telesailean parte hartu zuen Aaron Hotchner agentearen emaztea  interpretatuta, Haley Hotchner pertsonaia. Bigarren mailako pertsonaia izan zen, eta noizbehinka agertu zen atal batzuetan. Azkenean, senarraren etsai batek hil zuen, serieko 100. kapituluan. Gero, telesail beraren barruan, bederatzigarren denboraldiko bosgarren kapituluan agertu zen berriro, Aaron Hotchner-en amets baten parte gisa.

## Bizitza pertsonala 
Meredithek bere senarra, Steven Kavovit terapeuta masajista *The Magnificent Seven'' telebista-eszenatokian ezagutu zuen, non aktorea 1998an agertu zen. Hurrengo urtean, bikotea Hawaiin egindako zeremonia txiki batean ezkondu zen, eta hurbileneko senideak eta lagunak joan ziren.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carola Miró i Bedós

**Carola Miró i Bedós** (Bartzelona, 1965 – Girona, 2024ko maiatzaren 4a) kataluniar maistra izan zen. Kataluniako lehen dama izan zen 2018tik 2020ra, Quim Torra senarra Kataluniako Generalitateko presidentea izan baitzen.

## Bizitza 
Maistra zen lanbidez eta Bartzelonako Thau eskolan aritu zen. 2007an urtebete eman zuen familiarekin Suitzan, non senarra Winterthur aseguru konpainian lan egiten zuen. Mirók eta Torrak Sarriàko jesuiten ikastetxean ikasten ari zirela elkar ezagutu zuten, eta hiru seme-alaba izan zituzten elkarrekin.

Arlo politikoan, 2010eko Kataluniako Legebiltzarrerako hauteskundeetan Reagrupament alderdiko zerrendetan egon zen, 77. postuan. Ideologikoki, senarra bezala, katoliko praktikatzailea eta Kataluniako independentziaren aldekoa zen.

2020an minbizia diagnostikatu zioten, eta Quim Torrak, orduan Kataluniako presidenteak, aldi baterako eten zituen plan publiko guztiak. 2024ko maiatzaren 4an hil zen Gironako Osasun Institutuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Gunn

**Anna Gunn** (Santa Fe, Mexiko Berria, 1968ko abuztuaren 11) estatubatuar aktorea eta ahots-aktorea da. Ezaguna da *Breaking Bad* telesailean Skyler White pertsonaia interpretatzeagatik eta *Deadwood* telesailean Martha Bullock pertsonaia.

## Biografia 
### Familia eta ikasketak 
Gurasoak Shana barne-diseinatzailea eta Clem Gunn sustrai-ondasun delakoetako langilea izan ziren. 1986an graduatu zen Santa Fe Prestatory School eskolan. Northwestern Unibertsitatean izan zen, eta 1990ean antzerki-emanaldian titulua eskuratu zuen. 1988an, seihileko batean, British American Drama Academy-n ikasi zuen. 

### Bizitza pertsonala 
Alastair Duncan aktore eskoziarrarekin ezkonduta egon zen, eta bi alaba izan zituzten.

Gunn-ek Jean Ward barrutiko abokatuaren laguntzaile gisa ere jardun zuen *The Practice* seriean, 1997tik 2002ra, eta 2005 eta 2006 artean Martha Bullock-ek HBO kateko *Deadwooden* izan zuen lan nagusia.

2014an, hamar kapituluko *Gracepoint* serie laburreko protagonista izan zen, David Tennantekin batera. 2016an, *Sully* filmean parte hartu zuen Tom Hanksekin batera.

### Ahots aktore 
*Legacy of Kain* Anna Gunn-en bideo-jokoen sagan, Ariel-en pertsonaiari ahotsa eman zion. Pertsonaia nagusiari maiz agertzen zitzaion espektroa izan zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2012an, Emmy sarietarako izendapena, *Breaking Bad* serie dramatiko ospetsuan Skyler White pertsonaiaren interpretazioarengatik. 
* 2013. urtean  Emmys sarien 65. edizioan Emakumezko Aktore Onenaren saria, *Breaking Bad* serieko Skyler White pertsonaian egindako lanagatik.
* 2014. urtean  Emmys sarien 66. edizioan Emakumezko Aktore Onenaren saria, *Breaking Bad* serieko Skyler White pertsonaian egindako lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Gunn *Breaking Bad* disziplinak AMCtv.com
Beau Garrett

**Beau Jesse Garrett** (Beberly Hills, Kalifornia, 1982ko abenduaren 28a) estatubatuar aktorea eta modeloa da. Ezaguna da *Tron: Legacy* filmean Gem pertsonaia interpretatzeagatik eta *The Good Doctor* telesailean izan zuen paperarengatik.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Garrett Beverly Hills hirian jaio zen, eta Topanga hirian hazi zen; bi hiriak Kaliforniako estatuan.

### Lan ibilbidea 
#### Modelo 
Garrett 1990eko hamarkadaren amaieran ekin zion modelo ibilbideari, Guess moda-enpresak kontratatu zuenean. Gero, Revlon kosmetikoen enpresaren irudia izan da, Halle Berry, Jessica Biel, Jennifer Connelly eta Jessica Alba aktoreekin batera. Garrettek Cosmogirl eta Double D Ranch-erako modelo lanak egin zituen. Vision Model Management L enpresarekin ere izan du kontratua.

Garrett izan zen Crossfade bandaren "Cold" abestiaren bideoklipeko emakumezko protagonista.

#### Aktore 
Garrett-ek aktore gisa egin zuen lehen lana bigarren mailako pertsonaia batekin egin zuen, *North Shore* telebista-serieko atal batean. *Meteor Shower* izena du serieak, eta 2004ko uztailaren 5ean eman zen lehen aldiz. 2004ko abuztuan emandako *Entourage* serieko bi ataletan ere lan egin zuen. Harrezkero, Garrettek hainbat telesailetan egin du lan, hala nola *Head Cases*, *Wildfire*, *House*, *Warren the Ape*, *Mentes criminales* eta *The Glades* telesailetan. Gehienetan, kapitulu bat edo bitan hartu du parte.

Zineman lehen lana  beldurrezko eta misteriozko *Turistas* filmean egin zuen, 2006an estreinatua. Gero, hainbat filmetan lan egin du, besteak beste, *Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer* (euskaraz Lau Izugarriak: Zilarrezko Surflariaren Gailentzea).

2010ean arrakasta izan zuen *Tron: Legacy* filmeko partaidea izan zen (bigarren mailako pertsonaia batekin, ordea).

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauxetan hartu du parte:

### Filmak 
### Television[edit source] 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Widad Kawar

**Widad Kawar** () (Tulkarm, 1931) arte historialari palestinarra eta Palestina eta Jordaniako arte, kultura eta etnia bildumazalea. 50 urtean zehar, 2.000 jantzi, oihal eta bitxi baino gehiago bildumatu ditu, konfliktoen erruz oso sakabanturik dagoen ondare kulturala babestu eta gorde asmoz. ''Umm l'ibas al-falastini* ezizena dauka: ‘palestinar jantzien ama’.

## Biografia 
Widad Kawar Tulkarm hirian jasio zen, palestinar kristau familia batean 1931ean. Bere aita Jalil irakaslea zen eta eskola sistemaren burua zen Palestinako Britainiar Mandatuaren gobernuan. Liburu ugari idatzi ditu palestinar brodatuari buruzkoa eta brodatu kulturalei buruzko galeria bat sortu nahi izan zuen eta horrela sortu zen “Tiraz Centre” (‘Tiraz Gunea’) sortu zuen Ammanen museo txiki baten ardura daroana, bere bilduma gordetzeko eta Palestinako eta Jordaniako kultura babesteko.

Widad Kawar Ekialdeko Ikerketarako Ameriketako Zentroko arduradun taldeko kidea da.

### Argitaratutako lanen zerrenda 
* Skinner, Margaret eta Kawar, Widad Kamel (2014). *Palestinian Embroidery Motifs: A Treasury of Stitches, 1850-1950*. Melisende.

* Kawar, Widad (2011): *Threads of Identity: Preserving Palestinian Costume and Heritage*  Rimal Publications.

* Kawar, Widad and Shelagh Weir: *Costumes and Wedding Customs in Bayt Dajan*.

* Kawar, Widad and Tania Nasir (1992): *Palestinian Embroidery: Traditional "Fallahi" Cross-Stitch* . Munich, State Museum of Ethnography.

* Kawar, Widad (1987): *Pracht Und Geheimnis - Kleidung Und Schmuck Aus Palästina Und Jordanien''  Rautenstrauch-Joest Museum Munich.

## Ohoreak eta sariak 
1993an Al-Husseinen ordenako kide egin zuten. 

2012an, Kultura eta bilakaeragatik Prince Klaus Nazioarteko saria irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Widad Kawarren web gune ofiziala
* Palestinako jantzi eta brodatuei buruzko orria: "Palestinian costume and embroidery since 1948".
Audikana afera

**Audikana afera** 1984ko irailaren 15ean Arabako Audikana herrian, Barrundia udalerrian, ikusi zen Objektu Hegalari Ezezagun baten ingurukoa da. Datua toki askotan gaizki jaso egin da.  Arratsean Uriarte familiak ikusi omen zuen eta euskaraz zuzentzen zitzaien, objektuaren aldetik erantzunak jasoz. Ufologo ospetsuen arabera lehen aldiz dokumentatzen zen objektu horien eskifaiek euskara ulertzen zutela.  Egun haietan OHE ugari ikusi omen ziren Euskal Herrian. Juan Carlos Victorio ikerlari eszeptikoaren ustez familiak ilargia ikusi zuen.

OHEk zalaparta handia sortu zuen, eta hurrengo egunetan hainbat pertsona hurbildu ziren identifikatu gabeko objektu hegalaria begiztatu zuten lekura.

## Ufologoen iritzia 
Juan Jose Benítez ufologo ospetsuak gaia ikertu zuen. «Lehen aldia da OHE batek euskarazko dei bati erantzuten diona», nabarmendu zuen. «Mundu osoan milaka kasu daude objektuetako okupatzaileekin hizkuntza askotan hitz egin dutenak, ingelesetik gaztelaniara, suedieratik frantsesera. Baina inoiz ez zen izan nolabaiteko ulermenik euskaraz». 

Afera ikertu zutenen artean Iker Jiménez kazetaria zegoen; 11 urte zituen orduan. Ondoren, bere lan batzuetan gaia jorratu du.

## Interpretazio bat 
Juan Carlos Victorio ikerlari eszeptikoak Patxi Uriartek emandako informazioa idatziz zuzenean jaso zuen eta, horren arabera, prentsan agertutako datu batzuk ezeztatu zituen, bereziki Iker Jiménezek emandakoak. Informazio horiekin Victorio datu batekin harrituta agertzen da: horrelako inguru zabalean bakarrik Uriarte familiak ikusi zuen fenomenoa. Haren ustez, ikusi zutena ilargia ateratzen izan zen. Familiaburuak emandako testigantzaren arabera, Aratz mendiaren atzean zerumugan distira bat ikusi zutenean hasi zen behaketa. Argiak zato baten antza zuen. Ilargi betea baino txikiagoa zirudien, eta ertz nahasiak eta zuriak zituen. Eta ilargia, justu, Uriarterrek aipatzen zuten orduan hasi zen agertzen. Hodeiek itxura bitxia eman zioten satelite naturalari eta hainbat ilusio eragin zituzten behatzaileengan.

## Bibliografia 
* Enrique Etxezarra: *Los 20 mejores expedientes X del pais vasco*, Porriño (2016): Cydonia, 328 or. ISBN: 978-84-945084-8-6.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :https://misteriosdelaire.blogspot.com/2008/10/el-ovni-que-entendia-el-euskera.html Juan Carlos Victoriok prestatutako gertakizunen irakurketa kritikoa.
Hosto-galarazle

[thumb|250px|Helikoptero batek hosto-galarazlez erretzen du [Mekongeko deltako oihan sail bat (1969ko uztailaren 26a).]]
Nekazaritzan, **hosto-galarazlea** edo **defoliantea** landareek hostoa galtzea eragiten duen substantzia da. Belar- eta izurri-hiltzailetzat erabiltzen dira, baita gerra kimikoan ere. Osasunerako eta ingurumenerako arriskutsuak dira. Oso toxikoa den hosto-galarazle baten adibide klasiko bat agente laranja izenekoa da, 1961tik 1970era arte Vietnamgo gerran Estatu Batuetako indar armatuek asko erabili zutena Vietnamgo zonaldeak hostoa galarazteko.

Defolianteak herbizidetatik bereizten dira, lehenengoek hostoak landareetatik askatzea bilatzen dutelako, bigarrenak landare jakin batzuen hazkuntza suntsitzeko edo inhibitzeko erabiltzen diren bitartean.

Kotoiaren ekoizpenean hosto-galtzaileak erabiltzen dituzte uztari laguntzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Desarrollismo

[thumb|[Arturo Frondizi presidentea, Argentinan desarrollismoa bultzatu zuena]]
**Desarrollismoa** XX. mendearen erdialdean Latinoamerikan sortu zen garapenari buruzko teoria ekonomikoa da. Teoria horren arabera, munduko ordena ekonomikoak nekazaritzaren erdigune-periferia eskema bati jarraitzen dio. Horregatik, nazioarteko merkataritzan truke-terminoen egiturazko narriadura gertatzen da, herrialde periferikoen kaltetan, azpigarapena errepikatzen duena eta herrialde garatuen eta garapen-bidean dauden herrialdeen arteko arrakala zabaltzen duena. Diagnostiko horren ondorioz, desarrollismoak garatu gabeko herrialdeek estatu aktiboak izan beharko lituzketela dio, industrializazioa bultzatuko duten politika ekonomikoekin, garapen autonomoko egoera bat lortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naiara Urresti

**Naiara Urresti Alberdi** (Getaria, Gipuzkoa, 1998) gipuzkoar abeslaria, musikaria eta irakaslea da.

Laket Taldeko abeslaria da.

## Bizitza 
Getarian jaio zen 1998. Haur Hezkuntza ikasketak burutu zituen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU), Donostiko fakultatean.

Txikitatik trikitia eta panderoa jo izan du eta hainbat txapelketetan parte hartu izan du. 2008 urtean ETB 1eko *Egin Kantu!* programan parte hartu zuen, talent showaren 3. denboraldian agertuz.

Gaur egun Laket Taldeko abeslaria da.

## Filmografia 
### Telebista 
* 2008, *Egin kantu!*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Reichsgau Danzig-Mendebaldeko Prussia

**Reichsgau Danzig-Mendebaldeko Prussia** () Alemania Naziak 1939ko urriaren 8an sortutako banaketa administratiboa izan zen, Danzig Hiri Askearen, Pomeraniako Voivoderriaren (Poloniar korridorea) Ekialdeko Prusiarena zen *Regierunsbezirk* Mendebaldeko Prusiaren lurrekin. 

1939ko azaroaren 2a baino lehen, *Reichsgau* honi **Mendebaldeko Prusia** deitzen zitzaion. 1920a baino lehen existitu zen Prusiako Mendebaldeko Prusia probintziaren izen berbera bazuen ere, lurraldea ez zen berdina. Prusiako probintzia ohia ez bezala, *Reichsgau* honek Bromberg (Bydgoszcz) eskualdea zuen hegoaldean, eta ez zuen *Deutsch-Krone* (Wałcz) eskualdea mendebaldean.

Hiriburua Danzig zen (Gdańsk), eta 1939an 1.487.452 biztanle zituen. 26.056 kilometro koadro zituen. Reichsgau hau existitu zen denbora laburrean, bertan bizi ziren poloniarrak eta juduak erailtzeko politika ezarri zen. 

## Kanpo estekak
Vasili Polenov

**Vasili Dmitrievitx Polenov** (; San Petersburgo, 1844ko ekainaren 1aGreg./maiatzaren 20aJul. – Polenovo, 1927ko uztailaren 18a) errusiar margolaria izan zen.

Intelektualez eta artistaz osatutako familia aberats batean jaio zen. Aldi berean, Arteen Akademia Inperialean eta San Petersburgoko unibertsitateko zuzenbide fakultatean ikasi zuen. 1871n Akademiaren domina irabazi zuen Bibliako margolan batekin eta beka batekin Europara joan zen ikastera, batez ere Italian eta Frantzian.
1880ko hamarkadan margolari errealisten Peredvizhniki mugimenduarekin lotu zen. Abramtsevoko bileretara ere joaten hasi zen. 1881ean Egiptora eta Ekialde Ertainera bidaiatu zuen gai biblikoetan lan egiteko. 1883tik 1895era Moskuko Margolaritza, Eskultura eta Arkitektura Eskolako irakaslea izan zen eta 1893an San Petersburgoko Arte Ederren Akademiako kide aukeratu zuten. 1890eko hamarkadan museo-etxe bat eraiki zuen Polenovon, Moskuko hegoaldean.

Arteak zoriontasuna eta alaitasuna sustatu behar dituela pentsatzen zuen, eta artearen, kulturaren eta tradizioaren misio zibilizatuetan sinesten zuen.

## Iruditegia 

1896 Polenow Christus unter den Lehrern anagoria.JPG|Kristok doktoreen artean (1896), Tretiakov Galeria
Wassilij Dimitriewitsch Polenow 001.jpg|*Amonaren lorategia* (1878), Tretiakov Galeria
Wassilij Dimitriewitsch Polenow 004.jpg|*Urmael betea* (1879), Tretyakov Gallery
Wassilij Dimitriewitsch Polenow 005.jpg|*Kristok eta emakume adultetoa*, 1888, Errusiar museoa
Polenov na tiver ozere.jpg|*Tiberias anitziran* (1888), Tretiakov Galeria
Parthenon by Vasiliy Polenov.jpg|*Partenon* (1881–1882), Tretiakov Galeria
Tsezarskaya zabava.JPG|*Zesarren poza* (1879), Tretiakov Galeria
Zolotaja osen by Vasiliy Polenov.jpg|*Urrezko udazkena* (1893), Polenovo
Polenov sick girl.jpg|*Neska gaixoa* (1886), Tretiakov Galeria
Brestovets by Vasiliy Polenov.jpg|*Brestovets* (1878), Tretakov Galeria
Polenov Room of Grand Duke Alexander Alexandrovich.png|*Aleksandro III.aren gela, Errusiar museoa
Voskreshenie docheri Iaira (1871) by Vasiliy Polenov.jpg|*Jairoren alaba sendatzea* (1871)
Moscow Courtyard (Polenov, 1878).jpg|*Moskuko patioa'' (1878)

## Kanpo estekak
Chamonixia

***Chamonixia*** boilur motako onddo mota bat da *Boletaceae* familian.

Generoak oso banaketa zabala du, bereziki eskualde epeletan. Zortzi espezie ditu. *Chamonixia* Léon Louis Rolland mikologo frantsesak deskribatu zuen 1899an.

## Espezieak 
**Chamonixia bispora B.C. Zhang & Y.N. Yu 1989
**Chamonixia brevicolumna  A.H. Sm. & Singer 1959
**Chamonixia caespitosa Rolland 1899
**Chamonixia caudata (Zeller & C.W. Dodge) A.H. Sm. & Singer 1959 
**Chamonixia mucosa (Petri) Corner & Hawker 1953
**Chamonixia octorugosa  Corner & Hawker 1953
**Chamonixia pachydermis  (Zeller & C.W. Dodge) G.W. Beaton, Pegler & T.W.K. Young 1985 
**Chamonixia vittatispora G.W. Beaton, Pegler & T.W.K. Young 1985

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sienako udaletxea

**Sienako udaletxea** edo **Sienako udal jauregia**, , Italiako Siena hiriko udaletxea eta udalaren egoitza da, Toskana eskualdean. Piazza del Campo hiriko plaza nagusian dago.

1297an eraikitzen hasi zen, Sienako Errepublikako gobernuaren egoitza izateko, eta 1344an amaitu zen. Gotiko estiloan eraiki zen.
Gdanskeko udaletxea

**Gdanskeko udaletxea**,  eta , Poloniako Gdansk hiriko udaletxea eta Udal egoitza da. Śródmieście barrutian dago.

1346an eraikitzen hasi eta 1492an amaitu zen. Pizkunde eta gotiko estiloan eraiki zen.
Hương ibaia

**Hương ibaia** (; ) Hue hiria zeharkatzen duen ur-ibilgu bat da,  Vietnamgo erdialdeko Thừa Thiên Huếko probintzian. Son Truong mendietan jaio zen, eta 30 kilometro egin zituen guztira Thuan estuarioan itsasoratzen den arte, Hego Txinako itsasoan. Ur-emaria geldoa da, eta ia itsas mailaren gainean dago.

Bere inguruan landatzen ziren landare usaintsuei zor die izena. Ibilbidean zehar, lorez eta landare usaintsuz betetako lorategiak dituzten zelaiak, tenpluak eta pagodak zeharkatzen ditu. Ezagunena Thiên Mụ pagoda da, ibai honen ertzean dagoena, baita Literatura eta Hon Chenen tenpluak, Errege Harea edo Minh Mạng enperadorearen hilobia ere.

Bertan arrantza-lanak egiten dituzte, eskualdeko motor ekonomiko nagusietako bat izanda. Ibai-pasealekua Hueko erakargarri turistiko nagusietako bat da, horretarako berariaz prestatutako itsasontziekin, dragoi-irudi deigarriekin, hau da, jabeen etxebizitzekin, edo arrantzaleei alokatzen zaizkien txalupa txikiagoekin.

## Bibliografia
*Thị Hảo Trần, *Une introduction à la connaissance du Vietnam*, París: Harmattan, 2007. 

## Kanpo estekak
Tết

***Tết*** ( ahoskatua), ''''* () esaldiaren laburpena, vietnamdar kulturaren jaiegunik nagusiena da. 
Badira Tết izeneko beste jaialdi batzuk ere, hala nola *Tết Trung Thu* edo Udazken Erdiko Jaialdia. *Têt* da urteko ospakizunik garrantzitsuena. Koloreen jaialdia da, petardoen leherketa, auzoak talentuz lehiatzen dira dantzekin eta dekorazioekin onenak izateko. Urteko lehen ilberriaren egunean ospatzen da, neguko solstizioa eta udaberriko ekinozioa bereizten dituen aldiaren erdian, urtarrilaren 21etik otsailaren 20ra bitartean. Jaiek urteko lehen egunetik hirugarrenera arte irauten dute, baina erraz astebetez zabal daitezke. Urrezko herensugea azken izpiritu gaiztoak ehizatzera dator. *Têt''a, oro har, txinatar urteberri-egun berean ospatzen da, Vietnamek eta Txinak eguzki-ilargi egutegi bera baitute. Ilberriaren behaketa-aldia, urtearen hasiera adierazten duena, egun bat alda daiteke fenomenoa ikusten den hirien arabera. Hala ere, jaien ezaugarri asko berdin-berdinak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Portoko udaletxea

**Portoko udaletxea** edo **Portoko Udal jauregia**, , Portugalgo Porto hiriko udaletxea eta udalaren egoitza da. Alistuen etorbidean dago.

1916an Barry Parker ingeles arkitektoak diseinatu zuen. 1920ean eraikitzen hasi arren etenaldi ugari eta Carlos João Chambers Ramos portugaldar arkitektoaren eraldaketak izan zituen, azkenik 1957an amaitu zen.
Triesteko udaletxea

**Triesteko udaletxea** edo **Triesteko Udal jauregia**,  eta eslovenieraz *Tržaška mestna hiša*, Italiako ipar-ekialdeko Trieste hiriko udaletxea eta udalaren egoitza da.

1873 eta 1875 artean Giuseppe Bruni arkitektoak eraikiarazi zuen, hiria Austria-Hungariako Inperioaren barnean zela.
Chillingham gaztelua

**Chillingham gaztelua**, Ingalaterrako ipar-ekialdeko Chillingham udalerrian dagoen gaztelu bat da, Northumberland konderrian.

XII. mendean jatorriz monasterio bat zegoen lekuan eraiki zen. 1298an gazteluan Eduardo I.a Ingalaterrakoak Eskoziara bidean William Wallacen aurka borrokatzera zihoala ostatu hartu zuen.
Berthé Aïssata Bengaly

**Berthé Aïssata Bengaly** (Koutiala, 1957ko martxoaren 20a – 2024ko maiatzaren 31) maliar nutrizionista eta politikaria izan zen.

## Bizitza 
Bamakoko Goi Mailako Arauzko Eskolan ikasi zuen eta 1985ean kimikan lizentziatu zen. 1995ean nutrizionismoko masterra egin zuen New Orleanseko Tulane Unibertsitatean. 1985etik 1986ra kimika irakatsi zuen Bamakoko Notre-Dame du Niger lizeoan. 1990etik 1995era Bamakoko Landa Ekonomia Institutuan aritu zen ikertzaile gisa, eta 1996tik 2001era Texasko A&M unibertsitatean. Sukaldaritzako errezetak hobetzeko ikerketengatik egin zen ezaguna. Besteak beste, Malin ospetsuak diren Deliken sorgozko gailetak prestatzeko teknologia garatu zuen.

2002ko urriaren 16tik 2005eko ekainaren 20ra Maliko Emakume, Haur eta Familia ministroa izan zen, eta 2013ko irailaren 8tik 2015eko urtarrilaren 10era Eskulangintza eta Turismo ministroa.

Hiru seme-alaben ama zen. 2024ko maiatzaren 31n hil zen, 67 urte zituela, gaixotasun labur baten ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
HNoMS Olav Tryggvason

**HNoMS Olav Tryggvason** Norvegiako Horten hirian eraikitako minatzailea izan zen. 1930eko hamarkadan eraiki zen eta 119 zenbakia zuen. Norvegiako Errege Armadaren zerbitzuan egon zen 1940ean Alemaniak bahitu zuen arte. Zerbitzu horretan *City of Flint* itsasontzian zeuden alemaniarrak atxilotu zituzten, Haugesunden ainguratu zenean, arrazoi medikoak argudiatuz. Ur neutroetan arrazoirik gabe ainguratzea nazioarteko zuzenbidearen urraketatzat hartzen dute Norvegiako agintariek. Alemaniak harrapatu zuenean *Albatros II* deitu zuten, eta, beranduago, *Brummer*. 1945eko apirilean Erresuma Batuko armadak hondoratu zuen Alemaniaren iparraldeko uretan zela. 

## Kanpo estekak
Huếko gudua

**Huếko gudua** (1968ko urtarrilaren 31 - 1968ko martxoaren 2a), Vietnamgo Gerran Ipar Vietnamek eta Việt Cộngek hasitako gudu handia izan zen, Tet erasoaldiaren parte zena. Hasiera batean, Huếren eta inguruen kontrola galduz, Hego Vietnamgo eta Estatu Batuetako indar bateratuek hiria berreskuratu zuten, hilabete pasatxoko borroka gogorren ondoren. Gudua gerrako luzeena eta odoltsuenetakoa izan zen, eta horrek eragin negatiboa izan zuen estatubatuarrek gerrari buruz zuten pertzepzioan. Gudua inoiz egin den hiri-gudurik gogorrenetako eta bizienetako batentzat hartzen dute.

1968ko urtarrilaren 30ean, Ipar Vietnamek Tet erasoaldia hasi zuenean, vietnamdar urteberri-egunarekin batera, estatubatuar indarrek ia hiru urte zeramatzaten Vietnamgo lurretan egindako operazioen aurka borrokatzeko. 1. Autobidea, Huếtik igarotzen dena, Vietnamgo Errepublikako Armadaren eta Estatu Batuetako indarren hornidura-linea garrantzitsua izan zen, Da Nang kostaldeko hiritik Vietnamgo gune desmilitarizaturaino (DMZ), Ipar eta Hego Vietnamen arteko *de facto*zko muga Huếtik iparralderaino 50 kilometro besterik ez zegoen. Autobideak, gainera, Hương ibairako sarbidea eskaintzen zuen, ibaia Huếtik igarotzen zen tokian, hiria iparraldetik eta hegoaldetik banatuz. Huế Estatu Batuetako Itsas Armadako ontzien base bat ere bazen. Tếteko oporrak zirela eta, hegovietnamdar indar asko bajan zeuden eta hiria gaizki defendatua zegoen.

Hegovietnamdar 1. dibisioak Tết ondoriozko irteera guztiak bertan behera utzi eta bere tropak gogoratzen saiatzen ari zen bitartean, Hego Vietnamgo eta Amerikako indarrak prestatu gabe zeuden hirian. Việt Cộng eta Vietnamgo Herri Armadak Tet erasoaldia hasi zutenean, ehunka helburu militar eta biztanleria guneri eraso zituzten, tartean Huế. Indar erasotzaileek azkar okupatu zuten hiriaren zatirik handiena. Hurrengo hilabetean zehar, pixkanaka-pixkanaka kanporatuak izan ziren marineek eta Hego Vietnamgo armadak gidatutako etxez etxeko borroka gogorretan. Azkenean, aliatuek garaipen militarra aldarrikatu zuten arren, hiria ia suntsituta geratu zen, eta 5.000 zibil baino gehiago hil ziren, horien artean 2.000 baino gehiago komunistek exekutatuak. Erasotzaileek 1.042 eta 5.133 hildako artean galdu zituzten, eta aliatuek, berriz, 668 hildako eta 3.707 zauritu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Çorum

**Çorum** Çorum probintziaren hiriburua da eta Turkia iparraldean dagoen barrutia. Ankaratik 244 km-ra eta Istanbuletik 608 km-ra dago. 202 322 biztanle ditu (2007). Itsaso Beltzeko eskualdean dago.

## Ondarea 
* Çorumgo Museo Arkeologikoa
* Hattusa
* Alaca Hüyük

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.pbase.com/dosseman/corum Argazkien bilduma.
* http://www.corum.gov.tr Probintziako gobernuaren webgunea.
Bolu (hiria)

**Bolu** (grezieraz: *Βιθύνιον* - *Bithynion* -; latinez: *Bithynium* edo *Claudiopolis*) Turkiako hiri eta barrutia da, Bolu probintziako hiriburua. 107.857 biztanle ditu. (2007).

Bolu izen bereko mendia igotzen zuen Istanbul eta Ankara arteko autobide zaharrean dago; autobide berria, aldiz, mendi bereko tuneletik igarotzen da, hiriaren azpitik.

## Ezaugarriak 
Bolu ez da oso hiri handia, nahiz eta merkataritza-sektore garrantzitsua izan. Mendi eta basoez inguratuta dago. Unibertsitateko ikasleek eta Boluko soldaduek tradizioz basogintzaren eta artisautzaren mende egon den neurri handi batean tokiko ekonomia bultzatzen dute.

## Intereseko lekuak 
Hauek dira ezagunenak
* *Ulu Camii*, XIV. mendeko meskita.
* Boluko museoa, antzinaroko pieza askorekin.
* *Kaplıcaları*, termak.
* Gölköy herria eta Gölköy aintzira.
* Kartalkaya, eski-estazioa.

## Iruditegia 

Fitxategi:Bolu Izzet Baysal Caddesi june 2019 3097.jpg|Boluko Izzet Baysal kalea.
Fitxategi:TR Bolu asv2021-10 img17 Siteler Mosque.jpg|Bolu Siteler Meskita.
Fitxategi:TR Bolu asv2021-10 img20 Aktaş hamam.jpg|Bolu Aktaş hammam.
Fitxategi:TR Bolu asv2021-10 img16 street fountain.jpg|Bolu kaleko iturria.
Fitxategi:Bolu062007 7519.jpg|Bolu Ulu Cami meskita barrutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.pbase.com/dosseman/bolu Boluko irudiak.
Ramirez de la Piscina (argipena)

**Ramirez de la Piscina** Arabako eta Nafarroako abizen konposatu bat da, toki izen batean oinarritua. Hona hemen abizen hori dutenen zerrenda bat:

* Juan Ramirez de la Piscina de Velasco (1539-1597), Estollonen jaiotako militar, esploratzaile eta konkistatzaile errioxarra.
* Francisco Antonio Ramirez de la Piscina (1665-1724), Abalosen jaiotako elizgizon eta legegizon errioxarra.
* Pedro Manuel Ramirez de la Piscina (?-1835), Urizaharrean jaiotako Ciudad Rodrigoko apezpiku arabarra.
* Francisco de Paula Rivas Ramirez de la Piscina (1827-?), Villabuena Araban jaiotako politikari eta senatari arabarra.
* Marcelo Aguirre Ramirez de la Piscina (1937-), Mandoian jaiotako politikari arabarra.
* Txema Ramirez de la Piscina Martinez (1958-), Ibarran jaiotako kazetari, idazle eta unibertsitateko irakasle gipuzkoarra.
* Nekane Ramirez de la Piscina Audicana (?-), zinpeko itzultzaile eta interpretea.

## Ikus, gainera 
### Toponimoak 
#### Populazioak 
* Peciña, gaur egungo Errioxako Autonomia Erkidegoko herria, San Vicente de la Sonsierra udalerrikoa.

#### Baselizak 
* Santa Maria de La Piscina Peciña herritik gertu dagoen eta 1137an sagaratu zen baseliza da.

#### Jauregiak 
* Ramirez de la Piscina Jauregia Eltziego herrian dagoen jauregia.

### Abizenak 
* Martinez de Peziña, Arabako eta Nafarroako abizen konposatua.
* Martinez de la Piscina, Arabako eta Nafarroako abizen konposatua.
* Ramirez de la Peziña, Arabako eta Nafarroako abizen konposatua.

### Pertsonak 
* Diego Ramirez de Avalos de la Piscina (1495-1566 edo 1567), mediku eta kronista.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gobernu Orokorra

**Gobernu Orokorra** (; ; ), formalki **Okupatutako Poloniar  Eskualdeko Gobernu Orokorra** () alemaniarren okupazio-eremu bat zen, 1939an Bigarren Mundu Gerraren hasieran Alemania naziak, Eslovakiak eta Sobietar Batasunak Polonia inbaditu zutenetik. Okupatu berria zen Poloniako Bigarren Errepublika hiru eremutan banatu zen: Gobernu Orokorra erdian, mendebaldean Alemania naziak okupatutako eremu poloniarrak eta ekialdean Sobietar Batasunak okupatutako eremu poloniarrak. Lurraldea asko zabaldu zen 1941ean, alemaniarrek Sobietar Batasuna inbaditu ondoren, Galitziako barruti berria sartzeko. Gobernu Orokorraren eremua bat zetorren, gutxi gorabehera, 1795ean Poloniaren Hirugarren Partizioaren ondoren Austriak bere mende izan zuen Polonia-Lituania Elkartearen zatiarekin.

Gobernu Orokorra eratzeko oinarria «Lurralde Poloniar Okupatuen Administrazioari buruzko Anexio Dekretua» izan zen. 1939ko urriaren 8an Hitlerrek iragarri zuenez, Poloniako gobernuak kolapsatu egin zuen erabat. Arrazonamendu hori Alemaniako Auzitegi Gorenak erabili zuen Poloniako herritar guztiak *aberrigabe* izendatzeko, etnikoki alemaniarrak zirenak izan ezik. Horrela, alemaniar horiek ziren Alemania Naziko legezko herritar bakarrak. 

Gobernu Orokorra helburu logistikoak zituen administrazio-unitate bereizi gisa zuzendu zuen Alemaniak. Wehrmachten indarrek Sobietar Batasuna inbaditu zutenean 1941eko ekainean (Bizargorri Operazioa), Gobernu Orokorraren eremua zabaldu egin zen, aurretik SESBari atxikita zeuden Poloniako eskualdeak sartuz. Egun gutxiren buruan, Ekialdeko Galitzia inbaditu eta Galitzia Barrutian sartu zuten. 1945era arte, Gobernu Orokorrak Poloniako erdialdeko, hegoaldeko eta hego-ekialdeko zati handi bat hartzen zuen gerraren aurreko mugetan (eta egungo Mendebaldeko Ukrainan), Varsovia, Krakovia, Lviv, Lublin (ikus Nisko Plana), Tarnopol, Stanisławów (gaur egun Ivano-Frankivsk), Drohobycz eta Sambor. Lekuak alemanez berrizendatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hans Ferdinand Mayer

**Hans Ferdinand Mayer**  (1895eko urriaren 23 - Munich, 1980ko urriaren 18) alemaniar matematikari eta fisikaria izan zen, famatua Osloko txostena idatzi zuelako, Bigarren Mundu Gerrako Alemania naziko hainbat sekretu teknologiko Erresuma Batuari ematen zizkion txostena.

## Biografia 
Hans Ferdinand Mayerrek matematika, fisika eta astronomiaikasi zituen Karlsruhe eta Heidelbergeko unibertsitateetan. 1920an, Philipp Lenard Nobel saridunaren zuzendaritzapean lortu zuen doktoretza. 1922an Siemens laborategietan hasi zen lanean. Karl Küpfmüllerrekin batera, kable bidezko distantzia luzeko transmisioaren arloan lan egin zuen. 1936an ikerketa-saileko arduradun izendatu zuten. 

1939ko azaroan, britainiarrei jakinarazi zien zer zekien Alemaniako gerrarako gaitasunari buruz, batez ere gerra elektronikoari buruz. Siemensen aholkulari tekniko izateak aukera eman zion Europan zehar luze eta zabal bidaiatzeko, eta aukera eman zion Osloko (Norvegia) enbaxada britainiarrari bi orriko txosten bat bidaltzeko, "Oslo txostena" izenarekin ezagutzen zena.

Gestapok ez zuen inoiz Osloko txostenaz ezer jakin, baina 1943an Mayer atxilotu zuen britainiar transmisioak entzuteagatik eta nazien erregimena kritikatzeagatik. Exekutatua izango zen, baldin eta bere aholkulari ohiaren, Lenarden, esku-hartzerik izan ez bazuen, Alderdi Nazia]]ren aldezle sutsua zena. Mayer Dachau eta beste lau kontzentrazio esparrutan egon zen gerran zehar. Han, Johannes Plendlek eskatu zuen bere "ezagutza zientifikoak" *Knickbeine* sistemaren garapenean eta ondorengo bilakaeretan laguntzeko. Hala ere, Mayerrek ez zuen inoiz irrati-sistemetan lan egin.

Gerraren ondoren, Mayer Estatu Batuetara joan zen lau urtez. Beste zientzialari alemaniar batzuekin, Paperclip Operazioan parte hartu zuen, eta elektronika ikertu zuen Wright-Patterson Aire Indarraren Basean (Dayton, Ohio). Ingeniaritza elektrikoko irakasle bihurtu zen Cornelleko Unibertsitatean, 1947an, eta pultsu-kodearen modulazioari buruzko testu-liburu estandar bat idatzi zuen. 1950ean Siemensera itzuli zen.

Mayerren identitatea ezkutuan egon zen hil zen arte, Reginald V. Jonesekin egindako hitzarmenari esker. Testamentuan idatzi zuen dokumentua bera eta emaztea hil ondoren bakarrik argitaratu ahal izango zela. 1989an, hil eta hamar urtera, iritzi publikoa jakin zuen Mayerrek gerran egindakoaren berri.

## Kanpo estekak
Heppenheim

**Heppenheim**, Alemaniako Hessen estatuan dagoen udalerri bat da. 2021eko erroldaren arabera 26.357 biztanle zituen.

## Leku interesgarriak 
* Heppenheimeko udaletxea: 1551n eraikia.

## Herritar ezagunak 
* Sebastian Vettel (1987-), 1 Formulako pilotua.
Matxalen Akasuso Atutxa

**Matxalen Akasuso Atutxa** (Santutxu, Bilbo) arkitekto Bilbotarra da. Euskal Herriko Arkitektoen Elkargo Ofizialeko dekano presidentea izan zen sei urtez, 2014tik 2020ra bitarte.

Nafarroako Unibertsitatean ikasi zuen arkitektura. 1998an aurkeztu zuen bukaerako proeiktuan Naturaren interpretazio zentro bat dizeinatu zuen Urkiolako parke naturalean jartzeko ("*Centro de Interpretación de la naturaleza en el parque natural de Urkiola*"). Sei urtez ibili zen eskolan ikasten eta gero espiritu ekintzailea eta jarrera proaktiboa duenez oraindik dabil etengabe ikasten espazio arkitektonikoak sortzen.

Arkitekturaren, eraikuntzaren eta gainerako lanbide ukitzaileen sektorearen ezagutzan espezializatuta dago.

2018tik 2020ra bitartean, Espainiako Arkitektoen Elkargoen Kontseilu Gorenaren diruzaina  izan zen, baita Aurrekontu Orokorren kudeaketa ekonomikoaren arduraduna ere. Elkarte horrek 50.000 lagunek osatzen dute. Urte horietan hainbat hedabidetan parte hartu zuen eguneroko bizitzan arkitektoen ikuspuntua plazaratzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mahatsorri ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Matxalen Akasuso Atutxa LinkedIn sare sozial profesionalean
* EHAEO/COAVN Euskal Herriko Arkitektoen Elkargo Ofiziala
* *90 AÑOS COAVN - EHAEO 90 URTE. COAVN-EHAEO - Youtube &#x20;(2020-12-29).*
České Budějoviceko udaletxea

**České Budějoviceko udaletxea**, , Txekiar Errepublikalo České Budějovice udalerriko udaletxea da, Bohemia eskualdean.

1727-1730 artean eraikia izan zen.
Bambergeko udaletxe zaharra

**Udaletxe zaharra**, , Alemaniako Bamberg hiriko udaletxea da, Bavaria estatuan. Regnitz ibaiean dagoen uharte artifizial txiki batean kokatua dago.

1387an eraiki zen eta 1461 eta 1467 artean gaur egungo estilo gotikoan berreraiki. 1995. urtea geroztik bertan potzelanaren Ludwig museoa dago.
Maastrichteko udaletxea

**Maastrichteko udaletxea**, , Herbehereetako Maastricht hiriko udaletxea da. Markt plazan dago.

1659-1664 artean Pieter Post srkitektoak eraikiarazi zuen.
Muhammad Hanif Wijaya

**Muhammad Hanif Wijaya** (Jambi, 1996ko abuztuaren 22a) arkularia da. Indonesia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Najmeh Abtin

**Najmeh Abtin** (Xiraz, 1982ko abuztuaren 12a) arkularia da. Iran ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zahra Dehghan

**Zahra Dehghan** (Xiraz, 1988ko otsailaren 11) arkularia da. Iran ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mazie E. Clemens

**Mazie E. Clemens** (1890 hamarkada - New York, AEB,1952ko martxoaren 4a) kazetari estatubatuarra izan zen eta Lehen Munduko Gerran Gerra Katolikoko Kontseilu Nazionalaren ordezkari berezia izan zen. Walter Winchell-ek "Prentsaren aingeru ausarten" artean sartu zuen 1950eko emakumezko kazetari garrantzitsuen zerrendan.

## Bizitza goiztiarra 
Mazie E. Clemens New Yorkeko Richard Clemens eta Ellen Clemens-aren alaba izan zen. Batzuetan, Mark Twain-aren senide gisa deskribatu zuten.
alt=Mazie E. Clemens demonstrating her "peasant girl" costume, from a 1919 publication.|thumb|Mazie E. Clemens, "neskato baserritar" jantzia erakusten 1919ko argitalpen batetik.

## Karrera 
Clemensek liburuzain eta erreportari gisa lan egin zuen"*New York World* "  egunkarian Lehen Munduko Gerra baino lehen, eta  gerra-korrespontsal gisa *Philadelphia Public Ledgerrako*. Gerra Katolikoko Kontseilu Nazionaleko ordezkari berezia izan zen, Europan lan eginez, Lehen Munduko Gerraren garaian eta ondoren. Zenbait lider katoliko elkarrizketatu zituen, hala nola Marechal Foch, Amette kardinala eta Bavariako Elisabeth, erakundearen aldizkari argitaratuan. 1919ko amaieran, nekazari italiarrez mozorrotu zen Fiumera hornidurak eramateko, blokeo bat zeharkatuz. "Kotoizko jantzi urdin bat eta artile grisezko txal bat zeramatzan, New York-en konexioak zituen Italiako itsas ofizial baten familiak hornitua", azaldu zuen gero: "Hiritik metro gutxira emakume bakarra aurkitu nuen. Hiri osoa, batez ere tren-geltokiaren inguruan, soldaduen masa bat zela zirudien, baina ihes egitea lortu nuen".

Gerraren ondoren, eskandaluak eta hilketen ikerketen berri ematen zituen, eta epaiketa kriminaletan testigantza eman zuen. Walter Winchellek "Prentsaren aingeru ausarten "  artean kontatu zuen, 1950ean kazetari ospetsu izandako emakumeen zerrendan.

Hurrengo urteetan, New York-eko Estatuko Zuzenketen Komisarioren Ordezkari gisa lan egin zuen, Welfare Islandeko espetxeetako komisarioa gainbegiratuz. Estatuko Barne Sarreren Bulegoko auditorea ere izan zen. Patrick Joseph Hayes estatubatuar kardinalaren eta New York-eko artzapezpikuaren "biografo ofiziala" ere bazen.

## Bizitza pertsonala 
Mazie E. Clemens Louis Walter Caldwell burtsa-artekariarekin ezkondu zen 1930ean. Alargun geratu zen Caldwell 1937an hil zenean; bera 1952an hil zen, berrogeita- hamarkadan, New York-en. Donazio bat utzi zuen Damon Runyon Cancer Fund-i, Amerikako Irlandako Elkarte Historikoarentzako olio-pintura bat, eta dirua bere txakurrak zaintzeko, Brian Boru eta Skippy, esanez "nahiago nuke haiek  beren bizitza  bizi ahal izatea, ahal izanez gero, eta ez suntsitzea". Mazie Clemens-en korrespondentzia-karpeta bat dago Gerrako Kontseilu Nazional Katolikoaren dokumentuetan, Amerikako Unibertsitate Katolikoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heppenheimeko udaletxea

**Heppenheimeko udaletxea**, , Alemanialo Heppenheim udalerriko udaletxea da, Hessen estatuan.

1551n eraikia izan zen.
Amanita nivalis

***Amanita nivalis*** *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus gemmatus var. lapponicus*, *Agaricus vaginatus var. albida*, *Agaricus hyperboreus*, *Amanita hyperborea*, *Amanitopsis nivalis*, *Amanitopsis hyperborea*, *Pseudofarinaceus hyperboreus*, *Pseudofarinaceus nivalis*, *Agaricus vaginatus var. nivalis*, *Vaginata nivalis*, *Vaginata hyperborea*, *Amanita vaginata var. nivalis*, *Amanita vaginata f. nivalis*, *Amanitina nivalis*, *Amanita oreina*, *Amanita vaginata var. hyperborea*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, konikoa, kanpai itxurakoa, gero zabaldua, ertzean ildaska oso nabarmenekin, baina ez luzeak. Ez oso mamitsua, arrexka kolorekoa gaztetan baina oso koloregabetua helduaroan, ia zuria, gris-arre koloreko orban bakarrarekin erdian.

**Orriak:** Estu, zuriak, oinera mehetuak.

**Hanka:** 6 eta 12 cm bitarteko garaierakoa eta 0,6 eta cm 1 bitarteko diametroarekin, lirain samarra, goian mehetua, zuria, ia leuna, inoiz jaspeztatua, barnehutsa. Bolba zuria, mintzezkoa, oso garaia, bilduaz.

**Haragia:** Zuria, usaingabea eta zaporegabea.

**Etimologia:** *Nivalis* epitetoa latinetik dator, zuria esan nahi duen, “nivalis” hitzetik. Kolore zurirako joera duelako

## Jangarritasuna 
*Amanitopsis* denak bezala jangarria, baina kontuz

### Nahasketa arriskua 
Sarri alba aldaeraren sinonimoa bezala ikusten da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Zelaien ertzetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Groenlandia, Islandia, Europa, Errusia Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sei Izar Krosa

**Sei Izar Krosa** (1996rarte **Santutxuko Herri Krosa** deitua) urtero urtarrilean Santutxun antolatzen den lasterketa herrikoia da. Lehendabizikoz 1979an antolatu zuen Santutxuko Familia Elkarteak. Urtarrilaren 6an izaten da krosa eta parte hartzaile kopurua mila baino handiagoa izaten da.

## Historia 
Krosa auzolanean antolatzen dute sorreratik, 1979tik, eta ordutik izen-ematea doakoa du Santutxuko Errege Eguneko lasterketak. Horregatik diote Santutxuko Familia Elkarteko kideek egun Bizkaian dagoen "kros herrikoi bakarra" dela. Korrikalariek oso maite duten proba da.

## Santutxuko Sei Izar monolitoa 
Santutxun Iturriaga kalean dagoen SEI IZAR monolitoa eta lasterketaren izena auzoko sei gazteen omenez jarri zen, Balaitusen elur-jausi baten ondorioz hil zirenean.

Mikel Epelde, Asier Gorrotxategi, Ibai Garai, Ezker Aldai, Ikerne Martitegi eta Arrizen Gonzalez 1995eko Errege egunean, Tena aranean zeudenean elur-jausi batek harrapatu zituen. Formigal eta Panticosa bitartean zeuden, mendi martxa bat egiten. 17 eta 23 urte bitarteko gazte mahatsorriak Santutxuko mendizale taldearen kideak ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Santutxuko Familia Elkartea
Ruja Ignatova

**Ruja Plamenova Ignatova** **Dabek** (bulgarieraz: Ружа Пламенова Игнатова, erromanizatuta: *Ruzha Plamenova Ignatova;* Ruse, Bulgaria, 1980ko maiatzaren 30a) bulgariar- alemaniar iruzurgilea da. Ezagun egin zen Ponzi eskema baten sortzailea izateagatik, OneCoin izenez ezaguna, zeina*The Times* egunkariak historiako iruzurrik handienetakotzat deskribatu zuen. 2019ko *The* *Missing Cryptoqueen* BBCko podcast-seriearen gaia izan zen.

2017tik, nazioarteko polizia-agentzia batzuetatik ihesi ibili da Ignatova. 2019. urtearen hasieran, AEBko agintariek leporatu zioten iruzur elektronikoa, balio-iruzurra eta diru-garbiketa. 2022ko ekainean, FBIk gehien bilatzen dituen hamar iheslarien zerrendan sartu zuten.

## Adin goiztiarra eta hezkuntza 
Ruja Ignatova Bulgariako Ruse herrian jaio zen 1980an. Hamar urte zituela, Alemaniara emigratu zuen familiarekin, eta haurtzaroaren zati bat Schrambergen eman zuen, Baden-Württemberg estatuan. Ingalaterrako Oxfordeko Unibertsitatean ikasi zuen eta 2005ean Alemaniako Konstantzako Unibertsitateko nazio*art*eko zuzenbide pribatuko doktoretza lortu zuen hitzaldi honekin: *Art. 5 no. 1 EuGVO – Chancen und Perspektiven der Reform des Gerichtsstands am Erfüllungsort.* Hitzaldi horrek legeen arteko *lex causae* gatazka aztertu zuen. Txostenen arabera, McKinsey & Company-rentzat lan egin du.

## Jarduera kriminalak 
2012an, Alemanian iruzurra egiteagatik kondenatu zuten, Plamen Ignatov aitak eta biek enpresa bat erosi baitzuten, eta handik gutxira porrota deklaratu zuten zalantzazko egoeran; 14 hilabeteko espetxealdi-zigorra ezarri zioten.

2013an, BigCoin izeneko maila anitzeko marketineko iruzur batean sartu zen.

2014an Ponzi eskema bat sortu zuen, OneCoin izenekoa. 2019an, Konstantin Ignatov neba planarekin lotutako iruzurraren eta diru-garbiketaren errudun izendatu zen.

2022an, Alemaniako poliziak Neu-Isenburg-eko abokatu baten ikerketak baieztatu zuen, kapital-zuriketa posible baten ondorioa: 2016a Ignatovak 7,69 milioi euro transferitu zituen bere kontu pribatuetako batera. 2022ko urtarrilean, poliziak apartamentuak eta bulegoak erregistratu zituen Weilburg, Baden-Baden, Francfurt am Main, Bad Homburg, Neu-Isenburg eta Vaihingen an der Enz herrietan.

### Bilatuenen zerrenda 
2022ko maiatzean, Europolek Ignatova gehitu zuen bilatuenen zerrendara. 2022ko ekainaren 30ean, Ikerketen Bulego Federalak FBIko hamar iheslari bilatuenen zerrendara gehitu zuen Ignatova, IRSko Ikerketa Kriminalarekin eta New Yorkeko Hegoaldeko Barrutiko Fiskal Federalaren Bulegoarekin batera egindako prentsa-hitzaldi batean. Sari hau eskaini zuen: 100.000$, atxiloketa eragiten duen informazioarengatik.

[erdian|thumb|427x427px|FBIren iheslari bilatuen kartela: [Ruja Ignatova]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Badhamia foliicola

***Badhamia foliicola*** *Physaridae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Badhamia alpina*.

## Deskribapena 
**Esporangioak:** Gregario edo mordoxkatan, sesilak edo estipitatuak, azpiglobosua, edo elipsoidalak, 0,5-0,6 mm; plasmodiokarpo labur bat osatuz. Gris irideszente kolorekoa. Peridioa mehea, zimurtsua. Kare gutxikoa. Pendunkuloa (baldin badago) laburra eta horixka. Kapilizioa, hodi fin eta lirainen sare uniforme batek eratua.

**Etimologia:** *Foliicola* epitetoa latinetik dator, zakutxoa, poltsatxoa esan nahi duen, “folliculus” hitzetik. Karpoforoak duten formagatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Esporangioen dimentsio txikiengatik, peridioan eta Capillicioan karearen presentzia txikiagatik eta esporak guztiz libreak dituelako bereizten da.

## Sasoia eta lekua 
Hainbat landare-hondakinetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Peru, Txile, Argentina, Hegoafrika, Maroko, Kanariak, Europa, Errusia, Israel, Himalaiako eremua, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Joan Bataiatzailearen eliza (Audikana)

**San Joan Bataiatzailearen eliza**, baita ere **Done Joanes Bataiatzailearen eliza** Arabako Audikana herrian dago, Barrundia udalerrian. Jatorri zaharra du elizak XIII. mendean baitzegoen. 1997tik Balizko Arkeologia Gunearen izendapena du. 

## Historia 
XIII. mendean eraikia, jatorriz eliza gotortua izan zen. Nahiz eta Erdi Aroko elementuak gorde, egungo eraikina XV. mendekoa da. Elizak estilo desberdinak erakusten ditu: Errenazimentua, Gotikoa, Neoklasizismoa. Donejakue bidean dago.

Pascual Madozen *Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar* parrokia eliza gisa aipatu zuen non XIX. mendearen erdialdean «bi onuradun» zeudela esaten baitu. XX. mendean Vicente Verak *Geografía general del País Vasco-Navarro* lan monumentaleko Arabari eskainitako liburukian aipatu zuen ere bai: «Parrokia bigarren mailako landa-mailakoa da, Aguraingo artzapezgoa da eta San Joan Bataiatzaileari eskainita dago».

San Joan Bataiatzailearen parrokiak XV. mendetik XIX. mendearen amaierara arte sortutako bataio, ezkontza eta heriotzen sakramentu-erregistroak probintziako gainerako elizekin batera Gasteizko Elizbarrutiaren Artxibo Historikoan gordetzen dituzte, eta bertan kontsulta daitezke.
Fitxategi:San Juan eliza, Audikana, Araba.jpg
Fitxategi:San Juan eliza, Audikana, Araba 2.jpg
Fitxategi:San Juan eliza, Audikana, Araba 3.jpg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda

## Kanpo estekak
Kofradia Itsas Etxea

**Kofradia Itsas Etxea** Donostiako portuko eraikin bat da. 20. mendean zehar arrainak deskargatzeko lonja bezala balio izan zien arrantzaleei, eta bulego eta espazio komertzialen eraikin besa berregin da 21. mendean. Eraikina *Portaaviones* (hegazkinontzi) izenarekin izan da ezaguna Donostian 1943an eraiki zenetik.

## Historia 
Luis Tolosa arkitektoak diseinatu zuen 1943an porlanezko egitura ireki gisa. Bere sabai zabala nabarmentzen zen, eta sareak konpontzeko erabili zen. Sabai luze horrek eman zion *Portaaviones* izena eraikinari. 1988an itxi egin ziren egitura hormekin, eta barne espazio zenbait sortu.
erdian|thumb|250x250px|Itsas Etxea bilakatu aurretik eraikinak zuen itxura, 2017an.
Donostiak arrantza-portua izateari utzi ondoren, 21. mendean berriz eraldatu zen, eta jatetxe batez, saltoki komertzialez eta bulegoz osatutako eraikin bat bilakatu zen erreforma baten ondoren, izen berria hartuz: Kofradia - Itsas Etxea (Donostiako Arrantzaleen Kofradiaren egoitza, dena dela, beste eraikin bat zen). Erakunde publikoen laguntzarekin, Gipuzkoako baxurako arrantzako ekoizleen Opegui elkarteak sustatutako proiektua izan zen eraldaketa, Bizkaiko eta Gipuzkoako baxurako arrantza sustatzea eta balioesteko helburuarekin. 2019an amaitu zen berrikuntza obra, eta 2020ko Karmengo Egunean inauguratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak