Ipuru

*Juniperus* generoa, munduan oso zabaldurik dagoen zuhaitzen eta zuhaixken barnean sartzen den eta Cupressaceae familiaren parte den generoa da. Besteak beste ezagunak diren **ipurua** (gazteetan garatzen duten arantzadun hosto-geruza hil arte mantentzen dutenak) eta **sabina** (arantzadun hosto-geruza soilik lehenengo urteetan mantentzen dutenak) espezieak barne hartzen ditu.

Hainbat ikuspuntu taxonomiko daude ipuruak sailkatzerakoan, baina oro har 50-70 ipuru-espezie daudela esan daiteke. Ipar Hemisferioan bizi dira, Artikotik Afrika tropikaleraino eta Erdialdeko Amerikako mendietaraino.

Generoko espezieen artean bi dira jateko onak diren bakarrak: ipar-ipurua (*Juniperus communis*) eta hego-ipurua (*Juniperus oxycedrus*). Gainera, ipar-ipurua gin edari alkoholduna egiteko erabiltzen da, beste osagaien artean.

## Deskribapena 
[thumb|*[Juniperus chinensis* espeziearen adarrak, hosto azikular gazteekin (ezkerrean) eta hosto ezkatara helduekin eta kono ar heldugabeekin (eskubian). ]]
Tamainan eta forman aldakorrak diren zuhaitz edo zuhaixka monoiko edo dioiko erretxinadunak dira. Hosto iraunkorreko landareak dira, eta hosto azikularrak edo ezkata formakoak dituzte, dekusatuak edo ternatuak izan daitezkeenak. Gaztaroko hostoak azikularrak dira beti eta adinekoak azikularrak eta ternatuak edo ezkata formakoak.
[thumb|*[Hego-ipuru|Juniperus oxycedrus* espeziearen hosto eta galbuluak.]]
Landare gazteek hosto arantzatsuak (azikularrak) edukitzen dituzte animalia belarjaleen aurkako babes mekanismo gisa. Espezie batzuetan hosto hauek heldutasunean ere mantentzen dira, egitura osoan edo soilik belarjaleak heltzen diren guneetan.

Kono emea da ernalketa gertatu aurretiko egitura sexual emea eta 3-8 ezkataz osaturik dago. Urtean behin edo bi urtez behin heltzen da eta galbulua izeneko baia-formako egitura mamitsua da. Galbuluak forma oboide edo biribildua eduki dezake eta axilarra edo terminala izan daiteke. Galbulu bakoitzak 1-12 hazi luzanga edo oboideak eta angelutsuak edo biribilduak ditu. Galbuluak gaztetan berdexkak izan ohi dira eta arre-gorrixkak edo beltz-urdinxkak heldutakoan.

Kono arrak axilarrak edo terminalak izan daitezke, 5-20 ezkata peltatuz edo subpeltatuz osatuak eta barnealdean 3-7 polen zakurekin.

## Espezieak 
Genero honen espezie-kopurua ez dago argi, 50-70 espezie inguru daudela estimatzen da.

Hauek dira espezie nagusiak

* *Juniperus chinensis*
* *Juniperus communis* - Ipar-ipurua
* *Juniperus drupacea*
* *Juniperus excelsa*
* *Juniperus horizontalis* - Ipuru herrestaria
* *Juniperus occidentalis*
* *Juniperus oxycedrus* - Hego-ipurua
* *Juniperus phoenicea* - feniziar sabina
* *Juniperus procera*
* *Juniperus pseudosabina*
* *Juniperus recurva*
* *Juniperus rigida*
* *Juniperus sabina* - sabina arrunta
* *Juniperus sibirica*
* *Juniperus squamata*
* *Juniperus scopulorum*
* *Juniperus tibetica*
* *Juniperus thurifera* - Intsentsu-sabina
* *Juniperus virginiana* - Virginiako ipurua
* Juniperus phoenicea

#### Euskal Herrian topatzen diren espezieak 
* [thumb|*[Hego-ipuru|Juniperus oxycedrus*]]*Juniperus oxycedrus* - Hego-ipurua - Hego orrea: 10&nbsp;m-ko altuerainoko zuhaixka edo zuhaitz txiki dioikoa. Ale gazteak oinetik hasita daude adarkatuak, baina ale urtetsuetan enborraren behealdeak adarrak galtzen ditu. Hostoak hirunaka bertiizilatuak, gaztetan erikoideak dira, eta adinekoak azikularrak; bi estoma zerrenda zuri gainaldean dituztelarik. Landare arretan konoak hostoen galtzarbean bakarka kokatzen dira, forma biribila dute eta kolore horixka edo gorrixka. Oin emeetan kono bakarti biribilduak agertzen dira. Galbuluak gaztetan berdexkak dira eta arre-gorrixkak heltzean. Bere banaketa area Mediterraneo inguruko lurraldeetara mugatzen da, mendi hegal lehor eta harritsuak kolonizatzen ditu, edozein lurzorutan. Gure herriko eskualde mediterraneoan bi subespezie agertzen dira: *oxycedrus* eta *badia*. Ebanisterian oso estimatua den egur gorrixka du eta destilazio lehorrrez ezaugarri antiseptiko eta bulnerarioak dituen miera edo orre-olioa lortzen da bertatik..

Mendebaldeko *Juniperusa* izenez ezagutzen den *Juniperus occidentalis* espeziea, altitude altuko (800m-3000m) baso zabaletan garatzen da. Hedadura handia hartzeko joera izaten duenez, prezipitazio egunetan, urarekin kontaktu handia mantentzen duen zuhaitza da. Hau kontuan hartuta eta jakinik hazten den ingurunean ez direla suteak gertatzen eta abereen presentzirik ez dagoela, espezie honen garapena eta ugalketa ezin hobea izaten da, modu honetan baso horien jabetza hartzen duelarik. “Inbasio” honek gainerako izakiei kalteak ekartzen dizkie; zurezko espezie asko, *sagebrush* eta *aspen* esaterako eta baita landare bedarkara nahikotxo kalteturik ateratzen dira, espezie honen loraldi masiboengatik. Horrenbestez, izaki kaltetu hauek ugalketa tasa murriztu egiten dute, haien ale kopuruak desagertzen direlarik. Hau guztia dela eta, inguruan bizi diren baserritarrek moztu edo lekuz aldatzen dituzte, inguruneari ahalik eta kalte gutxiena sortarazteko helburuarekin. Hala ere, esan beharra dago, inguru horretako animali ugaztun txikiei kalte egiten dietela mozketa hauek, babesleku giza erabiltzen dituzten zuhaitzak direlako.

## Landaketa eta erabilerak 
Ipuruaren galbuluek sukaldaritzan erabilera ugari dituzte. Haragiz osaturiko plater ugarietan erabili ohi izan da espezia gisa. Hala ere, erabilera garrantzitsuena ginebraren lurringarri gisa erabiltzearena da. Aipagarria da alkoholdun edari honen izena ipurutik datorrela, herberehetarrez *genever* izena hartzen baitu landare honek.

Historiaurreko herri asko ipuru basoen inguruan bizi ziren hauek eskaintzen zituzten elikagai, erregai eta lanabesak egin ahal izateko baliabideengatik. Genero honetako espezie ugari, *Juniperus chinensis*-en kasuan bezala, paisajismo zein baratzegintzan oso erabiliak izan dira. Hortaz gain, bonsai gisa ere oso erabiliak izan dira.

Marokon, *Juniperus phoenicea* zopa katiluetan erabilia da. Era honetan, urak zapore gozoa hartu eta hortzendako onurak ekartzen omen baititu.

Amerindiarrek ere erabilera anitzak eman dizkiote ipuruari. Diabetesa tratatzeko erabiltzen zuten landare hau. Saguetan egin diren ikerketa askok diotenez, diabetes estreptozocina (STZ) gaixotasunaren garapena atzeratu dezake ipuruak. Navajoek ipurua emakumezkoen kontrazepziorako erabiltzen zuten. XVII. mendeko Nicholas Culpeper mediku herboristak galbuluak asmaren sintomak arindu eta haurdunaldiak aurreratzeko erabili izan zituen.

Ikerketa batzuen arabera, *Juniperus* generoko landare batzuetatik ateratako metanolak ezaugarri antimikrobianoak ditu, *Acinetobacter, Staphylococcus* eta *Bacillus* generoen hazkuntza inhibi dezakeelarik.

Erabilera guzti hauetaz gain, ipuruen galbuluen destilazio bidez esentzia-olioak egin daitezke, hauek onura ugari ekar ditzaketelarik: hilekoaren zikloa erregulatu, arazo digestiboak arindu, etab.

Erabilera asko izan ditzakeen arren, kontu handiz erabili beharreko landare bat da kontraindikazio ugari izan ditzake-eta.

## Alergia eragileak 
Udaberrian, eremu lehorretako espezieek batez ere, polen kantitate handia askatzen dute kanpo mediora eta airearen bitartez, zuzenean eta erraztasunez iritsi daiteke gizakion biriketara. Beste zuhaitz askoren polenak moduan, *Juniperus*-aren polena alergien eragilea da gaur egun.

Normalean *Juniperus* espezien polenak, *Cupressus* espezien polenak eragiten dituen kalte berdinak eragiten ditu gure gorputzean, antzeko alergenoak baitituzte biek ala biek eta hortaz, gure immunitate sistemak modu berdinean erantzuten du bi kasuetan.

Polen honek beste alergia guztien antzerako kalteak ekartzen dizkio gure gorputzari; batez ere, etengabeko doministikuak eta sudurreko zein larruazaleko narritadurak sortzen ditu, antihistaminikoekin ondo tratatu daitezkeen kalteak hain zuzen ere.

Normala den moduan, ale arrak askoz ere alergenikoagoak dira, hauek baitira polena ekoizteaz arduratzen direnak, baina, hala ere, esan beharra dago, nahiz eta beste maila bateko kalteak sortu, emeak ere alergenikoak direla, polena harrapatzen baitute ugalketa sexuala burutzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak