Danubioko Limesa

thumb|Antzinate berantiarreko Finningen gaztelua (Burgus von Finningen), Neu-Ulm barrutia, Bavaria, Alemania. M. Mackensenen ikerketetan oinarritutako marrazkia.
'*Danubioko *limesa*** (), **Danubio*' arroaren inguruan erromatarrek eraiki zuten muga militar edo *limak* dira, Bavariako egungo Alemaniako estatuan, Austrian, Eslovakian, Hungarian, Kroazian, Serbian, Bulgarian eta Errumanian, Danubio ibaian.

Danubio ez zen beti eta leku guztietan muga izan, eta erromatarrek iparraldera edo hegoaldera eraman zuten muga behar militarren arabera, lortutako konkista militarren arabera, baina leku askotan iraun zuen defentsa-egitura iraunkor samar gisa denboraldi luzean. Muga zaintza-dorre, legio-kanpaleku (*castra*) eta gotorleku txikiekin-ekin (*castella*) zaintzen zuen Inperioak. Danubio azpiko muga zen. Ibaiaren emari handiak direlako, eta ertzetako lur zingiratsuak izan ohi direlako, ez zuten harresirik eta lubanarrorik behar izan inguru horretan, baina ibaia igaro zitekeen lekuetan, ibietan, gotorleku eta guardia-postu batzuk eraiki ziren. 

Kanpalekuak I mendearen erdialdean eraiki ziren. Hasieran, kanpalekuak zurezko hormak zituzten eta lubanarroz inguratuak zeuden, baina geroago, Trajanoren agindupean, harrizko hormez itxi ziren.

Errepide erromatar bat, Danubio bidea (), *limes-ean* eraiki zuten, eta bertako estazioak, kanpalekuak eta gotorlekuak lotu zituen Danubioko deltaraino.

2021ean, Danubioko *limes*-eko mendebaldeko segmentua UNESCOren Mundu Ondarearen Zerrendan sartu zen, "Inperio Erromatarraren mugak" izeneko Mundu Ondarearen barruan.

## Azpizatiketak 
Muga horren luzera dela eta, Danubioko *limes*-a zati hauetan banatzen da maiz, egungo historiografian: Rhetiako *limesa*, Danubio ibaian zehar dauden elementuak baino ez dira Danubioko *limesaren* parte); Norika probintziako *limesa*; Panoniako *limesa* (Goiko eta Beheko Panonian) eta Mooesiakoa

## Alemania eta Austria 
thumb|Salz dorrea (*Salzturm*) Tullnen, Behe Austrian, Mendebaldeko "ferra dorre" zaharra (*Hufeisenturm*) Comagenan
Austriako kanpamendu erromatar zaharrena *Carnuntum* izan zen. Mendebaldean, hamalau kilometrora, tropa laguntzaileen gotorleku indartsu bat (*Hilfskastell*) eraiki zuten Schlögenetik gertu (gaur egun Haibach ob der Donau udalerrian), Austria Garaian. Une horretan, *limesa* Vienatik Linzera zihoan, egungo Wiener Straße (*B* 1) errepideari jarraituz.

Danubio ibaiak ez zuenez beti babes egokia eskaintzen, zubi-buruak eraiki zituzten iparraldeko ertzetan Marcomannien  parean, Stillfried edo Oberleiser Bergen-en, besteak beste. 

Erortzen ari ziren gotorlekuen kopurua berriro berritu ziren Valentiniano I enperadorearen garaian (K. o. 364–375) eta azken taktika militarrekin bat etorriz hobetu ziren. Hormak loditu eta defentsa-lubanarroak berritu ziren. Gainera, dorreak eraiki ziren harresietan zehar, adibidez, 1960an Oberranna herrian aurkitutako zaintza-dorre bat bezala. Gotorleku hauek beste ehun urte iraun zuten Mendebaldeko Erromatar Inperioa desegin baino lehen. 488. urtean egungo Austriako lurraldea garbitu zen. Danubioren behealdeko bideetan zehar erromatarren gotorlekuak konpondu ziren, batez ere Anastasio I.a eta Justiniano I.aren agintaldietan.

Defentsarako dorre batzuek zutik diraute: Bacharnsdorf-en, Behe Austrian, Mautern-en (Favianis) eta Traismauer-en (Augustiana). Tulln eta Zeiselmauerren ere dorrearen hondakinak ikusten dira oraindaino. Kürnberg-eko basoan ere, Linzetik hurbil, erromatarren garaiko zaintza-dorre baten hondakinak daude.

Legioaren kanpalekuak egungo herri eta hirieta ezarri ziren: Lauriacuma (Enns);  izen ezezaguneko bat (Albing, Austria Behea); Vindobona (Viena) eta *Carnuntum*. Beste tropa moten kanpalekuak (*castra*) eta gotorleku txikiagoak (*castella*) egon ziren.

## Behe Panonia 
thumb|200x200px|Erromatar garaiko *castraren*  hondakinak daude Belgradeko gotorlekuan oinarrian.
K.o. 103. urtean, Trajano enperadoreak bi zatitan banatu zuen Pannonia probintzia: Goi Panonia eta Behe Panonia. Behe Panoniako probintzia Danubioko ekialdeko lurrak bildu zituen, gaur egun Hungaria, Serbia, Kroazia eta Bosnia eta Herzegovina. hiriak (*civitate*) eta soldadu ohien hiriak (*coloniae*) Danubio ibaiaren alde bietan eraiki ziren, horietako bat, adibidez, gerora Pest edo Belgrad hiriak izango zirenak.

## Behe Danubio 
thumb|250x250px|Erromatar probintziak eta inperiorik kanpoko herriak Behe Danubion, K.o. 200 bat.
Danubioko Behereko errepidea Tiberio enperadorearen garaian eraiki zen, K.o. I. mendean, Danubio Beherean, egungo Bulgariaren eta Errumaniaren artean, eta zehazki, ibaiaren alde bulgariarrean.

Kanpaleku erromatarrak, garnizio txikiagoentzako kanpalekuak eta zaintza-dorreak eraiki ziren Danubioren bi aldeetan. Asentamendu zibilak ere eraiki ziren, batez ere legionario ohientzat et beste tropetako beteranoentzat. K.o. I. mendean Danubio Beherean ezarri ziren lehen garnizioak hauke dira: Augustae (Hurlets herrixkatik gertu); Valeriana (Dolni Vadin herrixkatik gertu); Variana (Leskowez  herrixkatik gertu); Almus (Lom herrixkatik gertu); Regianum (Kozloduy herritik gertu, Bulgaria ipar ekialdean); Sexaginta Prista (Ruse herritik gertu); Dorostorum (Silistra herritik gertu); Ratiaria (Artschar herritik gertu); Novae (Svishtov herritik gertu); Viminatium (Kostolacetik gertu, Serbia ekialdea); Singidunum (Belgrado) eta Oescus (Bulgariako Pleven hiritik gertu)
thumb|250x250px|Danubioko beheko *limesa* eta iparraldeko Balkanak VI. mendean. Probintziak, kokaleku nagusiak eta errepide militarrak deskribatzen dira.|erdian
## Mapak 

Fitxategi:Limes2.png|alt=The Upper Germanic-Rhaetian Limes between the Rhine and the Danube|Rin eta Danubio arteko goi mailako Raetiako *limesa* (edo Germania Garaiko eta Raetiako limesa)
Fitxategi:Limes3.png|alt=The Noric-Pannonian Limes in present-day Austria|Norikako eta  Panonietako *limesa* egungo Austrian
Fitxategi:Limes4.png|alt=The Pannonian Limes in present-day Slovakia, Hungary, Croatia and Serbia|Pannonietako *limesa* gaur egungo Eslovakian, Hungarian, Kroazian eta Serbian
Fitxategi:Limes5.png|alt=A snapshot of The Moesian Limes of one period in present-day Bulgaria and Romania|Moesiako *limesa* egungo Bulgarian eta Errumanian

## Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
* Ralph F. Hoddinott (1975). *Bulgaria Antzinaroan*. *Sarrera arkeologikoa*. Ernest Benn Ltd., Londres, , or. 111–142.
* Kurt Genser (1990) *Der Donaulimes* in Österreich (= *Schriften des Limesmuseum Aalen*. Bol. 44). Württembergisches Landesmuseum, Stuttgart.
* Gerda von Bülow et al. (arg.) (1999): *Der Limes an der unteren Donau von Diokletian bis Heraklios*. Vorträge der Internationalen Konferenz Sviνtov, Bulgarien (1998ko irailaren 1etik 5era). Verlag NOUS, Sofía.
* Susanne Biegert (arg.) (2000): *von Augustus bis Attila*. Leben am ungarischen *Donaulimes* (= *Schriften des Limesmuseum Aalen*.  53. lib.). Theiss, Stuttgart.
* Herwig Friesinger eta kol. (arg. ) (2002): *Der römische Limes in Österreich*. *Führer zu den archäologischen Denkmälern*. 2. argitaraldi berrikusia. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Viena.
* Jilek sonja (2009) Grenzen des Römischen Reiches: Der Donaulimes, eine römische Flussgrenze. Uniwersytet Warszawski, Varsovia,  ά83-928330-7-9.

## Kanpo estekak 
* Eslovakiako Errepublikako Monumentuen Kontseilua ): *Danubio* ibaiaren mugak Eslovakian. *Antzinako monumentu erromatarrak Danubio Erdian. Eslovakiako limak UNESCOren Gizateriaren Ondare izendatzeko azken dokumentu inprimatua.* Bratislava, 2011, 2013ko maiatzaren 4an berreskuratua (pdf; 5.8 MB).
* Zsolt Máté u. a.: *Erromatar Inperioaren mugak*. *Ripa Pannonica Hungarian (RPH). Izendapen adierazpena. 1.* Kultura Ondarearen Bulego Nazionala, Budapest, 2011, ISBN ά963-7474-31-6, 2013ko maiatzaren 4an berreskuratua (pdf; 3.1 MB).
* Zsolt Máté u. a.: *Erromatar Inperioaren mugak*. *Ripa Pannonica Hungarian (RPH). Izendapen adierazpena. 2. Mapak eta planoak, jabetza izendatuaren mugak eta indargetze-eremua erakutsiz.* Kultura Ondarearen Bulego Nazionala, Budapest, 2011, 2013ko maiatzaren 4an berreskuratua (pdf; 119 MB).
* Zsolt Visy: *Danube Limes* proiektuaren ikerketa arkeologikoa 2008 eta 2011 artean. Pécs-eko Unibertsitatea, Arkeologia Saila, Pécs, 2011, ISBN ά963-642-447-3, 2013ko maiatzaren 4an berreskuratua (pdf; 24 MB).
* "Der römische Limes - ein Weltkulturerbe ?", Science.ORF.at *Institut für Ur- und Frühgeschichte,  Universität Wien (alemanieraz) (Artxibatua)*
* Danube Limes Limesari buruzko informazio-orriak (alemana, ingelesa)
* Limes, Fronteriele Imperiulus Roman in Romania.  (errumaniera, ingelesa)