open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trastevere

**Trastevere** Erroma hiriko alde historikoa (*I municipioa*) osatzen duten hogeita bi *rionietan* hamahirugarrena da.

## Izena eta armarria 
Bere izena latinetik dator *trans Tiberis*, "Tiberren atzean". Bertako armarriak, atzealde gorri batean, urrezko lehoi buru bat darama, honen esanahia ezagutzen ez delarik. Trasteverek, iparraldean, XIV. rionearekin edo Borgorekin muga egiten du.

## Geografia 
Tiber ibaiaren mendebaldeko ibarrean kokatua dago, Vatikano Hiriaren hegoaldera. Janikulo muinoaren azpian zabaltzen da auzoa.

## Historia 
Erromatar Monarkiaren garaian (k.a. 753-509) etruriarrak bizi ziren ibaiaren ezkerraldean eta eskumaldeko erromatarrek *Ripa Etrusca* izena ("Etruriarren ibaiertza") deitu zioten eremuari. Erromatarrek ibaiaren beste aldea konkistatu zutenean ez zuten bertan bizitzeko interesik izan, helburua ibaiaren alde biak kontrolatzea zen soilik. Ibaia zeharkatzen zuten marinelek eta ekialdetik etorritako judu eta siriarrek populatu zuten eremua. K.a. I mendean Zesar Augusto enperadoreak hiria 14 rionetan banatu zuen eta ibaiaren ezkerraldeari *Trans Tiberim* izena eman zion.

Erdi Aroan kale estu eta bihurriek osatzen zuten Trastevere eta XV. mendean Sixto IV.ak kaleak adokinatu zituen. Honi esker gurdiak kaleetan pasa zitezkeen. Hala ere auzoak hiritik nahiko isolaturik egoten jarraitu zuen eta auzo kultur anitza izan arren identitate berezia garatu zuen. Auzotarrek *Trasteverini* ezizena hartu zuten.

## Gaur egun 
Trasteverek bere izaera berezia mantentzen du sampietrini galtzadarriekin lauzatua, Erdi Aroko etxe herrikoiak nagusi direlarik. Bigarren Mundu Gerraren amaieran gune turistiko bihurtua, gauez, kaleak, italiarrez zein atzerritarrez beteak daude, dauden pub eta jatetxe ugariengatik. Ingeles hiztunen artean, John Cabot University bezala ere ezagutzen da, AEBetako unibertsitate pribatu bat, *Ameriacan Academy en Roma* bezala. Trasteveren, gainera, Espainiako Akademia ere dago, eta, beraz, zenbait naziotako bere bekadunen bizileku bezala ere balio du.

## Ondasun nabarmenak 
* Santa Maria in Trastevere basilika
* Santa Cecilia in Trastevere basilika
* Villa Farnesina
* Palazzo Salviati
* Corsini jauregia (Erromako Lorategi Botanikoa bertan dago)
* Aurelianoren Harresian Porta San Pancrazio eta Porta Settimiana
* Propaganda Fide ikastetxea
* Regina Coeliko Gartzelak
* San Pietro in Montorio eliza (tradizioaren arabera, San Petri apostolua gurutziltzatua izan zen tokian).

## Iruditegia 

Irudi:Santa Maria in Trastevere front.jpg|Santa Maria in Trastevere basilika.
Irudi:Santa cecilia in trastevere, esterno 02.jpg|Santa Cecilia in Trastevere basilika.
Irudi:Villa farnesina 01.JPG|Villa Farnesina.
Irudi:Palazzo Corsini rear entrance angle AvL.JPG|Corsini jauregia.
Irudi:Fontanone dell'Acqua Paola.jpg|Fontana dell'Acqua Paola.
Irudi:Porta San Pancrazio Rome2.JPG|San Pancrazio atea.
Irudi:Porta Settimiana - outside view.jpg|Settimiana atea.
Irudi:Ponte Mazzini (Rome).jpg|Giuseppe Mazzini zubia.
Irudi:Orto botanico - fontana dei tritoni 2715.JPG|Erromako Lorategi Botanikoa.

## Kanpo estekak
Mitridates I.a Iberiakoa

**Mitridates I.a Iberiakoa**, Iberia kaukasiarreko errege bat izan zen (gaur egungo Georgian, Kartlin). Cyril Toumanoffen arabera, bere erregealdiak, 58tik 106 arte iraun zuen.

Armazin, Georgian, aurkitutako bi idazkunek, bata aramaikoz eta grezieraz idatzia eta bestea soilik grezieraz, Mitridates, Farasmanes I.a Iberiakoa errege handiaren seme bezala identifikatzen dute, itxuraz, Tazitoren Annaletan agertzen den Farasmanes bera. Soilik grezieraz idatzita dagoen idazkunak, Mitridates, "zesarren laguna" eta "Erroma maite zuen Iberiarren erregea" bezala aipatzen du.

Badago beste grezierazko idazkun bat, Erroman aurkitutako, Amazasp I.a Iberiakoaren epitafioa , Mitridates I.a Iberiakoaren anaia bezala aipatzen duena. Idazkunak, Amazasp Nisibisen hil zela gogoratzen du, Trajano erromatar enperadoreak Partian egin zuen kanpainan, 114 eta 117 bitartean.
Mont Idoukal-n-Taghès

**Mont Idoukal-n-Taghès** edo **Mont-Bagzane** Nigerko mendirik altuena da, Aïr mendigunearen hego-erdialdean kokatuta dagoena.

Agadez hiririk gertuena dugu.

## Kanpo estekak
Mitridates IV.a Pontokoa

**Mitridates IV.a Filopator Filadelfo** (), Pontoko Erresumako seigarren erregea izan zen, K.a. 170 eta K.a. 150 bitartean.

Mitridates III.a Pontokoaren semea zen. Tronura noiz iritsi zen, misterio bat da, bere erregealdiaren frogak, soilik K.a. 154tik aurrera baitaude, urte honetan, Atalo II.a Pergamokoari, Prusias II.a Bitiniakoaren aurka laguntzeko armada bat bidali ziolako aipatzen delarik, Pontok Erromarekin eta honen aliatuekin izan zuen politika adiskidetsuaren hasiera adierazten duen gertaera, Mitridates VI.aren erregealdira arte.

Berari buruzko beste aipamen bakarra, K.a. 179koa da, bere izena, bera anaia Farnatzes I.a Pontokoarekin lotzen denean, honek, Eumenes II.a Pergamokoarekin adostutako hitzarmenean, eta, beraz, garai honetan, nolabait, erabakiak hartzen zituela suposatzen da.
Prusias II.a

**Prusias II.a**, *Ehiztaria* deitua (grezieraz *kynegos*), Bitiniako errege izan zen K.a. 182 eta K.a. 149 bitartean.

## Bizitza 
Bere aita Prusias I.aren oinordekoa izan zen. Denbora laburrez aliatu zen Eumenes II.a Pergamokoarekin eta Ariarates IV.a Kapadoziakoarekin Farnatzes I.a Pontokoaren aurka borrokatzeko (K.a. 181-K.a. 179), honen ondoren, Pergamoganako ohiko etsaitasunarekin jarraitu zuelarik. Mazedoniara hurbildu zen Pertseoren arreba zen Apamearekin ezkonduz. Baina, Hirugarren Mazedoniar Gerran, Bitinia, hasiera batean, neutral mantendu zen, azkenik, erromatarrekin aliatzeko. Hauenganako izan zuen jokaera hain izan zen morrontzazkoa, Polibio historialariak mespretxatu egin zuela.

K.a. 156an, Atalo II.a Pergamokoari eraso zion, hiriburuaren atariraino iritsiz, baina hartu ezinez. Bere aliatu erromatarren presioa zela eta, K.a. 154an erretiratu egin behar izan zuen, eta kalte-ordain bat ordaindu.

Bere seme Nikomedes II.a Erromara bidali zuen, tronurako oinordekotzatik baztertzeko, bere bigarren emaztearekin izandako beste seme baten mesedetan. Bere atzetik hiltzaile bat bidali zuen, baina honek konplota argitu eta, Nikomedes, bere aitaren aurka matxinatzeko konbentzitu zuen. Atalo II.a Pergamokoaren laguntzarekin, Nikomedesek, bere aita setiatu zuen Nikomedian. Prusias, harrapatua eta Zeusen tenpluan harrika hila izan zen, bere oinordekoa, Nikomedes II.a izan zelarik.
Fula

**Fula**, **fulaera** edo **pulaar** Mendebaldeko Afrikako hizkuntza taldea da, lau dialekto mota nagusitan banatzen dena. Fula herriek hitz egiten dute.

## Dialektoak 
* **Eki-erdialde**koak:
** Niger
** Nigeria

* **Ekialde**koak:
** *Adamawa*: Kamerun eta Txad.
** *Bagirmi*: Txad eta Afrika Erdiko Errepublika.

* **Mendebal-erdialde**koak:
** *Maasina*: Mali eta Ghana.
** *Borgu*: Benin, Togo eta Nigeria.
** *Pular*: Ginea, Mali, Senegal eta Sierra Leona.

* **Mendebalde**koak edo Pulaar: Mauritania, Senegal eta Ganbia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pulaagu.com
Tabor

**Tabor** —*Tabor mendia* bezala ere ezaguna— (), Galilean dago Jezreel Haranaren ekialdean, Galileako Itsasotik 17 kilometro mendebaldera. Bere garaiera, 575 metrokoa da, eta inguruko lurraldearekiko, 400 metro altxatzen da. Bere tontorra, urrunetik nabarmentzen da. Ekialdetik mendebaldera ikusia (Kfar Taborretik), bere tontorra oso zorrotza da. Hegoaldetik mendebaldera ikusia (Afulatik), bere tontorra biribildua da. Arabieraz, Jebel a'tur bezala ere ezagutzen da, baita Itabyrium edo Itxuraldaketaren Mendia ere. Jesusen Itxuraldaketaren eta Barak eta Siserak zuzendutako Jabinen armadaren arteko gudua gertatu ziren tokia dela uste da. Mendiaren magalean, hiru arabiar herrixka daude: Umm-el-ghanam hego-ekialdean, Shibli ekialdean eta Daburiya mendebaldean. Bere tontorrean Antzaldatzearen basilika dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jesusen Antzaldatzea

## Kanpo estekak
Niobide

**Niobideak**, Nioberen hamalau seme-alabak dira (zazpi seme eta beste hainbeste alaba). Niobe, Letoz trufatu zen, honek bi seme-alaba baino izan ez zituelako (Apolo eta Artemisa) edo seme-alaba gutxi behintzat, Niobek berak, hamalau, edo behintzat seme-alaba ugari izan zuen bitartean. Arrazoi honegatik, Apolok eta Artemisak, Nioberen seme-alabak hil zituzten, bi izan ezik, Melibea alaben artean, Artemisak beste guztiak hil zituelarik, eta Minto, Amiklas edo Anfion, semeen artean, besteak, Apolok hil zituelarik. Hau izan zen Apolok eta Artemisak Nioberi eman zioten zigorra euren ama zen Letoz trufatzeagatik.

## Kanpo estekak
Jorubera

**Jorubera** (joruberaz *èdè Yorùbá*, hitzez hitz «joruba hizkuntza») Mendebaldeko Afrikako Niger-Kongo familiako hizkuntza bat da. Joruba etniako jendeek hitz egiten dute, Joruba Herrian bereziki. Nigeria osorako onarpen ofiziala duten hizkuntzetako bat da, jorubak estatu horretako biztanleen %&nbsp;21 inguru baitira. Mendebalderago, Benin eta Togo estatuetan ere mintzatua da.

## Dialektoak 
Joruberaren continuum dialektalean, hainbat dialekto daude. Joruba Herriko Nigeriako aldean, dialekto nagusiak hiru dira:
* **Ipar-mendebaldeko jorubera:** Abẹokuta, Ibadan, Ọyọ, Ọgun eta Lagos eskualdeak.
* **Erdialdeko jorubera:** Igbomina, Ifẹ, Ekiti, Iworoko Ekiti, Akurẹ, Ẹfọn, eta Ijẹbu.
* **Hegoaldeko jorubera:** Okitipupa, Ondo, Ọwọ, Ikare, Sagamu eta Ijẹbuko alde batzuk.

## Eredu batua 
Jorubera batua eskoletan irakasten duten eta literaturan eta hedabideetan erabiltzen duten eredu idatzia, batua edo estandarra da. 1850eko hamarkadan sortu zuen Samuel A. Crowther apezpikuak, gramatika bat eta Bibliaren itzulpena egiteaz batera. Nagusiki, Oyo eta Ibadango aldaeretan oinarrituta dago, beste dialekto batzuetatik ere hainbat osagai hartu dituen arren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiztegia (Yoruba-Ingelesa)
Faetusa

**Faetusa** (dizdiratsua), greziar mitologiako pertsonaia bat da. Ninfa bat, Neeraren alaba, honek Helios eguzki jainkoaren izandako harremanaren ondorio. Homeroren Odisearen arabera, Odiseo Trinazia uhartera iritsi zen, non, Faetusak, bere ahizpa Lanpeziarekin batera, bere aita Heliosi sagaraturiko artaldeak zaintzen zituen.

Ovidioren Metamorfosiak izeneko lanean, Faetusa, Faetonen arrebetako bat zela esaten da. Honen gorpu hila ikustean, negar egin zion eta bere malkoetatik lortu zen anbarra, horregatik, Faetonen abentura bezalako gertaera ikaragarri batetik, anbarra bezain ederra zen zeozer sortu zen (gauza txar guztiek dute, barnean, zeozer ona).

## Kanpo estekak
Perimela

**Perimela** edo **Perimele** (antzinako grezieraz Περιμήλη), greziar mitologian, hiru pertsonairen izena da, soilik pertsonaia ezagunen alaba edo maitaleak izateagatik ezagunak.

* Hipodamoren alaba bat, Perimede ere deitua, eta Akeloo ozeanidaren maitalea. Bere aitak, harreman honen berri izan zuenean, Perimela, itsasora jaurti zuen harkaitz baten tontorretik. Baina Akelook salbatu zuen, lurraren kontra triskatzea eragotziz. Poseidon itsas jainkoari, Perimela hiltzen ez uzteko erregutu zion, eta betirako besarkatzea ahalbidetu ziezaiola. Perimela, orduan, Ekinadeetako bat bihurtu zen, Akeloo ibaiaren itsasoratzean aurkitzen diren uharteak, etengabe ibai honen besoek inguratua. Apolodoro Atenasekoa eta Ovidiok, Eolo, Tesaliako erregea eta eoliarren eponimoaren alaba bezala aipatzen dute.
* Admeto Feresekoa eta Altzestisen alaba bat. Argos argonautarekin ezkondu zen, honekin, Magnesen ama izan zelarik, norengandik Magnesiak izena jaso zuen.
* Amitaon eta Aglearen alaba bat. Antionen emaztea izan zen, norekin Ixion izan zuen.

## Kanpo estekak
Magnes

**Magnes**, greziar mitologian (antzinako grezieraz Μάγνης), zenbait pertsonaiaren izena da:

* Eolo eta Enaretaren edo Zeus eta Tea, Deukalionen alabaren semea (eta, kasu horretan, Mazedonen anaia). Polidektes eta Diktisen aita izan zen, Serifos uharteko finkapen nagusiko putzu, iturburu edo iturriko izengabeko naiadearekin. Euripidesek, Magnesen emaztea, Filodize deitzen du, eta, bere semeak, Eurinomo eta Eioneo, baina, Eustazio Tesalonikakoak, Magnesen emaztea, Melibea deitzen du, eta Alektor izeneko seme bat aipatzen du, eta, Melibea hiria, Pelion mendiaren oinean, bere emaztearen omenez, eta Magnesia eskualdea, bere omenez deitu zuela dio. Kaliope musarekin, Himeneoren aita izan zen.
* Argos argonauta eta Perimelaren seme bat, Himeneoren aita. Beragandik jaso zuen baita ere, Magnesia izeneko Tesaliako zati batek.
* Penelope, Odiseoren emaztearen ezkongaietako bat Odiseo itsasoan galduta ibili zen bitartean, Zazintosen jatorria zuena. Gainontzekoak bezala, Odiseoren esku hil zen.

## Kanpo estekak
Samuel A. Crowther

**Samuel Ajayi Crowther** (Osogun,  - 1891ko abenduaren 31) nigeriar hizkuntzalari eta apaiza izan zen, bai eta haren herrialdeko lehenengo afrikar apezpiku anglikanoa.

## Erlijio-bizitza 
Txikitan,  esklabo merkatari portugaldar batzuek bera eta senideak harrapatu zituzten eta Sierra Leonara bidali. Han, misiolari batzuek jaso zuten, haiekin ingelesa ikasi zuen eta kristautasunera bihurtu zen.

1842 inguruan apaiztu zen Londresen, eta 1864an apezpiku bihurtu.

## Hizkuntzalaritzan 
1841ean hausa hizkuntza ikasi zuen Nigeriako lurraldeetan egindako espedizio batean, eta bi urte geroago, etxeko hizkuntza zeukan joruberazko gramatika liburua argitaratu zuen eta Bibliaren itzulpenari ekin zion, hil baino urte batzuk lehenago amaitu zuena. Adituek Ajayi jorubera batuaren sortzaile nagusitzat jotzen dute.

Halaber, beste hizkuntza batzuk aztertu zituen, besteak beste, igboera eta nupera.
Kaliope

**Kaliope** (, *Kalliópê*, "ahots ederduna"), greziar mitologian, olerkaritza epikoaren eta elokuentziaren musa zen. Kutsu maiestatetsuko neskatxa gisa irudikatzen da, urrezko koroa bat daramala, Hesiodoren arabera, gainontzeko musen gainetik zegoela adierazten zuena. Girlandekin apaintzen da, esku batean tronpeta bat daramala eta olerki epiko bat bestean.

Gainontzeko musak bezala, Zeus eta Mnemosineren (oroimena) alaba da. Eagrorekin ezkondu zen, eta, honekin, Orfeo, Marsias eta Linoren ama izan zen, azken honen aita Apolo izan zela ere esaten den arren. Estrimon ozeanidarekin, Resoren ama izan zen, Troiako Gerran bertara iritsi eta hurrengo egunean hil zen errege traziar bat. Estrabonek, Zeusekin, Koribanteen ama izan zela dio. Iturriren batzuek Himeneoren ama izan zela ere badiote, ezkontzen eta ezkon kantuen jainkoa, beste batzuek Klio edo Uraniaren alaba zela dioten arren.

Esaten denez, Kaliope Heraklesez maitemindu zen, eta bere lagunak oturuntzetan kantatuz biziberritzeko modua erakutsi zion. Beste batean, Zeusek, Afrodita eta Persefonek, Adonis zaindu (eta gozatzeagatik) zuten lehia konpontzeko lana eman zion. Kaliopek, Adonisek, Afroditarekin lau hilabete, Persefonerekin beste lau, eta, falta diren laurak, Adonisek berak aukeratutakoarekin pasa zitzala erabakiz konpondu zuen. Adonisek, beti aukeratu zuen Afrodita, Persefone beste munduko jainkosa hotz eta sentsibilitaterik gabea baitzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lino (mitologia)

**Lino**, greziar mitologian, Heraklesen musika irakaslea izan zen, eta lira jotzen irakatsi zion, baina, bere ikasleari zorrotz errieta egin zionean, Zeusen semeak burua galdu eta lirarekin jo zuen buruan, hilez.

## Kanpo estekak
2009ko L'Aquilako lurrikara

'''2009ko L'Aquilako lurrikara''' 2009ko apirilaren 6an gertatu zen Italiar penintsularen erdialdean dagoen Abruzzo eskualdean, momentu magnitudearen eskalan 6,3 graduko balioa izan zuena (6,7 gradukoa Richter eskalan). 2009ko urtarrilaz geroztik ehun inguru lurrikara txikiren ondoren gertatu zen hau; horien artean, 4,0 graduko bat martxoaren 30ean. Kalterik gehientsuena L'Aquila herrian gertatu zen. Lurrikara honek 260 hildako utzi zituen gutxienez, honenbestez ia 30 urtetan Italian hildako gehien utzitako lurrikara izan zelarik.

## Estatu-hileta 
2009ko apirilaren 10eko goizean, Ostiral Santuan, estatu-hileta ospatu zen lurrikararen hildakoen omenez. Bertara Silvio Berlusconi Italiako lehen ministroa eta Giorgio Napolitano presidentea joan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lingala

**Lingala** Afrikako Erdialdeko hizkuntza da, Niger-Kongoko familiakoa eta Bantu subfamiliakoa, swahiliren moduan.

Frantsesezko hainbat hitz hartu du, bai eta beste hizkuntza europar batzuetatik ere.

## Aldaerak 
* Lingala batua (*lingala littéraire* edo *lingala classique* frantsesez): hezkuntzan, hedabideetan eta erlijio ekitaldietan. Izan ere, Eliza Katolikoak eta haren misiolariek sustatu duten eredua izan da.
* Lingala mintzatua (*lingala parlé*): eguneroko aldaera da hiztun gehienentzat. Protestantismoaren aldaera izan da historikoki, eta oso hedatuta dago erabilera ez formaletan eta musika arloan.
* Kinshasako lingala.
* Brazzavilleko lingala.

## Adibidea 
Hauxe da "Gure Aita" otoitzaren bertsioa lingalaz:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lingalaz Ethnologue.com webgunean
Pipa (musika tresna)

**Pipa** () Txinako pultsatutako musika tresna tradizional bat da, Europako lautearen antzerakoa. Pipa, lehen aldiz, K. a. II. mendeko testuetan aipatzen da. Beronen ondorengo dira ekialde urruneko zenbait musika tresna tradizional, horietatik ezagunenak, Japoniako biwa, Vietnameko đàn tỳ bà eta Koreako bipa direlarik, azken hau, jada erabiltzen ez dena, musika tresna batzuk soilik museoetan kontserbatzen direlarik.

Pipa izena, "pi" (琵) eta "pa" (琶) silaba txinatarrez osatua dago. Hain zehazki ere, musika tresna hau jotzeko bi erei erreferentzia egiten die: "pi"k, eskuineko eskuko hatz erakuslearekin eskuinetik ezkerrera bultzatzea esan nahi du, eta "pa"k, eskuineko eskuko hatz potoloarekin ezkerretik eskuinera, kontrako norantzan bultzatzea.

Pipa, lau harizko musika tresna bat da, non, erresonantzia kaxak madari forma duen. Masta labur eta kurbatu bat du, estalki harmonikoaren zati bat hartzen duten hogeita hamar traste dituena, honela, hedadura handia eskainiz. Tang dinastiaren ondoren (618-907), pipak bere ospea mantendu zuen musika tresna bakarlari bezala, baita musika taldeko tresna bezala ere. Garai hartan, plektroarekin jotzen zen, baina, ondoren, plektroa erabiltzeari utzi zitzaion, hatzetako azazkalak erabiltzeko.

Jotze teknikak, efektu bertutetsu eta deskriptiboak lortzea ahalbidetu behar duen abilezia handia eskatzen du. Tremoloak, bost hatzekin batera joz lortzen direnak, pizzicatoak, harmoniko jokoak, zaratak, etab... konbinatzen dira.

## Kanpo estekak
Kermadec Plaka

thumb|500px|Kermadec Plakaren mapa
**Kermadec Plaka** mikroplaka tektoniko bat da. Bere hedadura, 0,01245 estereorradianekoa da. Australiar Plakarekin lotua dago.

Ozeano Barearen mendebaldean dago, eta Kermadec uharteak eta Zelanda Berriko Ipar uhartearen mendebaldea hartzen ditu.

Kermadec Plakak, Tonga Plaka, Pazifiko Plaka eta Australiar Plaka ditu mugakide.

Beste plakekin dituen mugak, Kermadeceko fosak Kermadec uharteen ekialdeko kostaldean eta Hikurangiko fosak Ipar uhartearen ekialdeko kostaldean eratzen ditu.

Kermadec Plaka, milioi bat urteko 2,831ºko errotazio abiaduran mugitzen da, 47º 52' ipar latitudean eta 3º 12' mendebal longitudean kokatutako polo baten arabera.

## Kanpo estekak
Sothoera

**Sothoera** (*Sesotho*) edo **hego-sothoera** (*Sesotho sa Borwa*) hegoaldeko Afrikako hizkuntza da, swahilia bezala bantu familiakoa. Lesothoko hizkuntza nazionala da, ingelesarekin batera eta Hegoafrikako 11 hizkuntza ofizialetako bat; hiztunak batez ere Johannesburg, Soweto eta Tshwanen bizi dira. Zimbabweko hizkuntz ofizialetako bat ere bada.

## Ikus, gainera 
* Pediera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bugul Noz

**Bugul Noz** (euskaraz "Gaueko Artzaina") (euskarazko ahoskera "Bügül Noss") Bretainiar mitologiako maitagarri baten izpiritua da, Bretainiako landetan bizi omen da. Bere izaki arrazako azkena omen da eta itxura erabat ikaragarria omen du, honek ezbeharrak sortzen ditu bere inguruan. Bere itxura hain nardagarria dela eta, basoetako abereak ihesari ematen diote eta umeek negarrari nahiz eta berak hauek ez ikaratu nahi izan. Nahiz eta zitalak ez izan (jator eta zintzoak iristeraino ere bai), beti bakarrik dago bere ezkutuko izakerarengatik.

## Kanpo estekak
Xhosera

**Xhosera** Afrikako hegoaldeko hizkuntza bat da, bantu familiakoa (swahilia bezala), Hegoafrikako hizkuntza nagusietako bat, ingelesarekin eta zuluarekin batera. Hiztunak Hegoafrikako biztanle guztien bostena dira, eta nagusiki Lurmutur Ekialdeako eskualdean bizi dira, bai eta Lurmutur Mendebaldean ere.

## Aldaera nagusiak 
* *Ngqika / Rharhabe* (estandar edo batua).
* *Thembu*.
* *Bhaca*.
* *Hlubi*.
* *Mfengu*.

## Historia 
1859an Bibliaren lehen itzulpena egin zuten; Henry Hare Dugmore misiolari eta hizkuntzaren sustatzaile zuria egileetako bat zen.

1953an haren erabilera legez arautu zuten lehen aldiz, eta apartheidaren ostean hezkuntzan eta hedabideetan sartu, besteak beste South African Broadcasting Corporation kate publikoan.

2017an, xhoseraz egindako lehen doktore tesia defendatu zuen Nompumelelo Kapa ikasleak.

## Esamoldeak 
* *Molo* - Kaixo (pertsona bati)
* *Molweni* - Kaixo (pertsona bat baino gehiagori)
* *Unjani?* - Zer moduz? (pertsona bati)
* *Ninjani?* - Zer moduz? (pertsona bati baino gehiagori)
* *Ndiphilile* - Ondo nago
* *Siphilile* - Ondo gaude
* *Ngubani igama lakho?* - Zein da zure izena?
* *Unangaphi?* - Zenbat urte dituzu?
* *Malini na?* - Zenbat balio du?
* *Yintoni le?* - Zer da hau?
* *Ngubani ixesha?* - Zer ordu da?
* *Kuyabanda ngaphandle!* - Hotza dago kanpoan!
* *Enkosi* - Eskerrik asko
* *Uxolo* - Barkatu
* *Ngxesi* - Sentitzen dut
* *Nceda* - Mesedez
* *Andiqondi / Andikuva* - Ez dut ulertzen
* *Andiyazi* - Ez dakit
* *Ndithetha isiXhosa kancinci nje* - Xhoseraz pixka bat bakarrik hitz egiten dut
* *Ndiyagoduka ngoku* - Etxera noa orain
* *Intwasahlobo ifikile* - Udaberria heldu da
* *Ndihamba ngebhasi* - Autobusez noa
* *Ndilahlekile* - Galduta nago
* *Ndingakwenzela ntoni?* - Laguntza behar duzu?
* *Vula iincwadi zakho* - Ireki zeure liburua (pertsona bati)
* *Vulani iincwadi zenu* - Ireki zeuen liburuak (pertsona bati baino gehiagori)

## Hiztun ezagunak 

Image:Henry Hare Dugmore (ca. 1890).jpg|Henry Hare Dugmore.
Image:Nelson Mandela.jpg|Nelson Mandela.

Image:SthAfrica.ThaboMbeki.01.jpg|Thabo Mbeki.
Image:Archbishop-Tutu-medium.jpg|Desmond Tutu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Xhoseraz Ethnologue.org webgunean
Somaliako Gerra Zibila

**Somaliako Gerra Zibila** 1991n Somalian hasi zen gerra zibila da.

## Ikus, gainera 
* Mugarik Gabeko Medikuak

## Kanpo estekak
Afrikako Kongresu Nazionala

**Afrikako Kongresu Nazionala** () Hegoafrikako erakunde politikoa da, 1912. urtean sortua, Afrikako beltzen eskubide zibilak eta interesak babestuko zituen erakunde ez bortitz gisa.

## Historia 
1912an sortu zuten *South African Native National Congress* (SANNC) izenarekin, eta 11 urte geroago gaur egungoa hartu zuen.

1940an Xuma izendatu zuten erakundearen buru eta kide gazteak bere ingurura erakartzen hasi zen. Gazte haiek, Mandela, Sisulu eta abarrek, Afrikako Kongresu Nazionalaren Gazteriaren Liga osatu zuten 1944an; haiek izan ziren erakundeko kide eraginkorrenetakoak.

1950eko hamarraldian, zurien gobernuak apartheid politika ezarri eta berehala, Kongresuko kideak ugaritzen hasi ziren eta harrez gero apartheid politikaren aurkako tresna nagusia izan zen. 1960 inguruan istilu larriak gertatu ziren Panafrikar Kongresuak (PN) deituriko manifestazioen ondoren, eta gobernuak erakunde politikoak debekatu zituen, besteak beste Panafrikar Kongresua eta Afrikako Kongresu Nazionala. 1961ean Afrikako Kongresu Nazionalak talde militar bat sortu zuen, *Umkhonto we Sizwe* ("Nazioaren lantza"), gobernuaren kontrako sabotajeak egiteko.

1990. urtea arte egon zen legez kanpo Afrikako Kongresu Nazionala eta bere kideek espetxean edo atzerrian jardun zuten, baina urte hartan Frederik Willem de Klerkek onartu egin zituen AKN eta beltzen beste zenbait alderdi. Urte hartan bertan Mandela askatu zuten, 27 urte espetxean eman ondoren. 1993an Afrikako Kongresu Nazionala gobernuaren solaskide nagusia izan zen Hegoafrikar Errepublikara alderdi anitzeko demokrazia ekarri zuten negoziazioetan, eta aginpidera heldu zen 1994ko hauteskundeetan; erakundearen buruzagia, Nelson Mandela, bihurtu zen errepublikako lehendakaria.

1997. urtetik aurrera Thabo Mbeki bihurtu zen erakunde honen lehendakaria. 1999. urteko hauteskundeetan garaile izan zen berriz ere. 1994an herrialdeak demokrazia eskuratu zuenetik, alderdiak hauteskunde guztiak irabazi ditu eta gobernuan mantendu izan da.

## Alderdikide ezagunak 
John Dube eta Sol Plaatje ANCren fundatzaileen artean egon ziren, baina buruzagirik ezagunena Nelson Mandela izan da, kartzelan urte asko egon izan zena baina herrialdeko lehenengo presidente beltz bihurtu zena. Thabo Mbekik ordezkatu zuen boterean 1999an eta 2008 arte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hegoafrikako historia

## Kanpo estekak 
* ANCreen webgunea
Tito Ebuzio Helva

**Tito Ebuzio Helva** (latinez *Titus Aebutius Helva*), K.a. 499an erromatar kontsula izan zen Vetusio Gemino Zikurinorekin. Ebucia gens patriziarreko kide ere izan zen.

Bere kontsulaldian gertatu zen Fidenasko setioa, Kameriaren harrapaketa eta Erromako latindarren banaketa. Aulo Postumio Albo Regilense kontsularen magister equituma izan zen, eta elkarrekin joan ziren Erregilo Lakuko gudura, Tusculumetik gertu.

Guduan zehar, Tito Ebuziok, erromatar armadaren ezkerreko hegala zuzendu zuen, eta Oktabio Mamilius komandantea zauritzea lortzen du, baina aldi berean, Tito bera, besoan zauritzen dute, beranduago, zauri horien ondorioz hilez.
Kinto Klelio Sikulo

**Kinto Klelio Sikulo** (latinez *Quintus Cloelius Siculus*), K.a. 498an erromatar kontsula izan zen Tito Lartziorekin batera, baita maila altuko familia patriziar batetako kidea ere, Erromatar Errepublikaren hasieran.

Dionisio Halikarnasokoaren arabera, bere kide Lartzio, diktadore izendatu zuen, eta, honen ondorioz, latindarren aurkako guduan borrokatu zuen, baina, Tito Liviok eta beste egile batzuek, Tito Lartziok, diktadore kargua hiru urte lehenago bete zuela diote.
Hisaaki Printzea

Japoniako Kamakura shogunerriko zortzigarren shoguna izan zen. 1289 eta 1308 bitartean gobernatu zuen.

Go-Fukakusa Enperadorearen semea izan zen, eta Hojo klaneko erregeordeek kontrolatzen zuten.
Hojo klana

Kamakura shogunerriko erregeorde familia bat izan zen, jatorria, Izu probintzian zuena. Klan hau, Taira klanaren eta Japoniako errege familiaren ondorengoa zen.

Hojotarrak, Kamakura shogunerriko Shikkenak ziren. Minamoto no Yoritomo hil ondoren, bere suhia, Hojo Tokimasa, bihurtu zen klaneko lehen erregeorde.

**Hojo klaneko shikkenen zerrenda**
# Hojo Tokimasa (1138-1215)
# Hojo Yoshitoki (1163-1224)
# Hojo Yasutoki (1183-1242)
# Hojo Tsunetoki (1224-1246)
# Hojo Tokiyori (1227-1263)
# Hojo Nagatoki (1229-1264)
# Hojo Masamura (1205-1273)
# Hojo Tokimune (1251-1284)
# Hojo Sadatoki (1271-1311)
# Hojo Morotoki (1275-1311)
# Hojo Munenobu (1259-1312)
# Hojo Hirotoki (1279-1315)
# Hojo Mototoki (?-1333)
# Hojo Takatoki (1303-1333)
# Hojo Sadaaki (1278-1333)
# Hojo Moritoki (?-1333)

'''Shikken izan gabe Hojo klanean paper garrantzitsua izan zuten pertsonaiak:
* Hojo Sanetoki
* Hojo Masako

## Ikus, gainera 
* Hojo klan berantiarra
* Rensho
* Tokusho

## Kanpo estekak
Hojo klan berantiarra

Japoniako klanik boteretsuenetako bat izan zen Sengoku aroan. Klana, Ise Shinkuro, XVI. mendearen hasieran, lurrak konkistatzen eta bere boterea gehitzen hasi zenean hasi zen.

Ondoren, bere semeak, bere dinastiak, izen ospetsuago bat izatea nahi izan zuen, eta Hojo aukeratu zuen, Kamakura shogunerriaren garaiko erregeorde leinutik hartua. Ondorioz, bere izena, Hojo Ujitsunara aldatu zuen, eta, bere aita hil ondoren, honena, Hojo Soun izenera.

Hojo klan berantiarra, batzuetan Odawara Hojo bezala ezagutua, Sagami probintzian dagoen Odawarako gazteluan bizi zelako, ez dago Hojo klan goiztiarrarekin lotua. Klan honen boterea, Tokugawa klanaren parekoa zen, baina, azkenik, Toyotomi Hideyoshik Hojotarren boterea ezabatu zuen Odawarako setioarekin 1590ean. Hojo Ujinao eta bere emazte Toku-hime (Tokugawa Ieyasuren alaba bat), Koya mendira erbesteratuz, non Ujinao hil zen 1591n.

## Hojo klan berantiarreko buruzagi zerrenda 
* Hōjō Sōun (1432 - 1519).
* Hōjō Ujitsuna (1487 - 1541), Sounen semea.
* Hōjō Ujiyasu (1515 - 1571), Ujitsunaren semea.
* Hōjō Ujimasa (1538 - 1590), Ujiyasuren semea.
* Hōjō Ujinao (1562 - 1591), Ujimasaren semea.

## Kanpo estekak
Bauxeko gaztelua

**Bauxeko Gaztelua** edo **Bauxtarren Gaztelua** (frantsesez *château des Baux*), Erdi Aroko gotorleku frantziar bat da, Les Baux-de-Provence herrian, Proventzako Bouches-du-Rhone departamenduan dagoena. Egun, hondakinetan dago.

## Historia 
Gaztelua, X. mendean eraikia eta Bauxtarren jaunek hartua izan zen.

XII. eta XIII. mendeetan. Baux, trobadore kulturak eta Erdi Aroko Provenza frantziarreko politikak bat egiten zuten kokapen garrantzitsu bat izan zen, nagusiki, Bauxtarren jaunen familia gobernariaren ondorioz, sarri, tokiko gerrak jasan zituen arren, eta, bereziki, gerra baussenque direlakoak, 1145 eta 1162 bitartean Proventzako oinordekotzagatik.

1372tik 1399 arte, Raimond de Turenne, Turenneko bizkondea, gazteluaren eta ondasunen jaun izatera pasa zen. 1426an, Bauxtarrak, Proventzako konderriari lotuak dira, behin betirako, Frantziako monarkiara erantsia izan aurretik, 1486an.

1528an, gazteluaren administrazioa, Anne Montmorencykoa kondestableagana pasatzen da, eta 1562tik 1598 arte, berriz, gerren eraginak jasan zituen, kasu honetan, Frantziako erlijio gerrena. Azkenik, 1632an, desegina eta ahaztua izan zen.

Grimaldi familia, gaur egun Monakon errege dena, gaztelu honetan bizi izan zen azken familia izan zen, eta oraindik mantentzen dute Bauxtarren Markes titulua.

## Arkitektura 
thumb|ezkerrera|150px|Kaperaren hondarrak
Gaztelua, hirian nagusi den tontor harritsu batetako amildegi batean eraikia dago. Gotorlekuak, XIII. mendeko laukiluze formako omenaldiaren dorre baten hondarrak mantentzen ditu, hoberen kontserbatua dagoen zatia dena, "Sarrazine", "Paravelle" eta "tour des Bannes" (adarrak, proventzalez) dorreek inguratua.

Kapera baten hondarrak ere mantentzen dira, baita kanpo barruti batenak eta harkaitzean zulatutako etxebizitzenak ere.

### Beste monumentu batzuk 
Barrutian, katapulten zenbait berreraikitze daude, gazteluan bertan aurkitutako mapen arabera eginak.

Charloun Rieu idazlearen omenezko monumentu bat ere badago.

## Kanpo estekak 
* Gazteluaren webgune ofiziala
Xyston

**Xystona** (grezieraz Ξυστόν, "lantza", "xabalina"), Antzinako Greziako lantza jaurtigarri bat zen. 3,5 eta 4,25 metro arteko luzera zuen, eta, ziuraski, soldaduak, bi eskuekin heltzen zion. Zurezko ardatz tradizional bat eta punta metalikoa zuen, mutur estu batekin. Xystona, orohar, hetairoien testuinguruan aipatzen da (antzinako grezieraz Εταίροι), "lagunak", antzinako Mazedoniako zalditeria tropak. Alexandro Handia hil ondoren, hetairoiak, xystophoroi (antzinako grezieraz Ξυστοφόροι", xystoforo singularrean, literalki, "xyston eramalea") Juduen Gerra izeneko lan greziarrean, Flavio Josefo historialari juduak, xyston izena, erromatarren xabalina jaurtigarria zen piluma deskribatzeko erabiltzen du.

Xystonari norberaren buruaren gainetik edo azpitik heltzen zitzaion, ustez, bakoitzaren gustuaren araberakoa zen.

## Kanpo estekak
Amazasp I.a Iberiakoa

**Amazasp I.a Iberiakoa** (), Iberiako errege bat izan zen (Kartli, egungo Georgiaren ekialdea), Georgiako Erdi Aroko kroniken arabera, bere erregealdia, II. mendean gertatzen delarik. Cyril Toumanoffek, Amazaspen erregealdiak, 106tik 116 arte iraun zuela dio, eta Mitridates I.a Iberiakoaren seme eta oinordekotzat hartzen du, Erromaren aliatu bezala ezagutzen dena.

Georgiar kroniken arabera, Amazaspek, hamar urteko erregealdia izan zuela diote, Derokekin batera gobernatuz, eta Armazi bihurtu zuen bere hiriburu eta egoitza (Deroken hiriburu zen Miskhetaren aurka). Egungo ikasle askok, Iberiar diarkia hau, legenda hutsa bezala hartzen dute, eta Amazaspek, errege bakar bezala gobernatu zuela argudiatzen dute.
Ezkai

**Ezkaia** edo **xarbota** (*Thymus vulgaris*) landare loredunen espezie botaniko bat da. Ezkaiak *Lamiaceae* familiaren *Thymus* generoko kideak dira. 

Zuhaixka da, 10 eta 30 cm arteko garaiera har dezake. 5 mm lore zuria izaten du. Otsaila eta maiatza artean loratzen dena. Mediterraneo ingurukoa da eta 0-2200 m bitartean bizi da.
ezkerrera|Ezkaia udaberrian|500x500px
Antigono II.a Gonatas

**Antigono II.a Gonatas** (, Antigono Hankaokerra; K.a. 319-K.a. 239), Mazedoniako errege izan zen bi alditan K.a. 277tik K.a. 239 arteko tartean.

Bere aita, Demetrio I.a Mazedoniakoa, Antigono Monoftalmosen semea zen, Alexandro Handiaren zerbitzuan borrokatu zuena, eta, bere ama, Antipatro izeneko beste jeneral baten alaba zen, eta, beraz, aitona bezala, Alexandro Handiaren bi jeneralik garrantzitsuenak izan zituen.

Estoizismo praktikantea, Zenon Zitiokoaren ikaslea izan zen.

K.a. 288an, bere aitagandik erabateko boterea jaso zuen, nork Mazedonia utzi zuen Asia Txikia konkistatzen saiatzeko. Tronura iritsi zen arte, Antigono, heleniar munduko beste erregeekin gerran aritu zen (beste epigonoak), bereziki Lisimako Traziakoarekin Tesalian eta Atenasen eta Ptolomeo Zeraunorekin Mazedonia eta Peloponeson.

K.a. 279an, Filarekin ezkondu zen, Antioko I.a Soter seleuzidar erregearen arreba, errege honekin, bakoitzaren eraginguneak zehazten zituen hitzarmen bat sinatu zuelarik. Galiarrak, galaziar deituak, K.a. 277an garaitu ondoren, bere ospea, ezkutaezina bihurtu zen, eta armadak errege izendatu zuen.

* Lehen erregealdia (K.a. 277-K.a. 274): Gobernu tiraniko bat ezarri zuen, Espartan izan ezik, Grezia guztian onartua izan zena. K.a. 274an, Pirrok garaitu eta kargutik kendu zuen.

* Bigarren erregealdia (K.a. 272-K.a. 239): tronua berreskuratu zuen Pirro Argosen garaitu ondoren. Grezia domeinatzen zuen, baina Atenas, Esparta, Akaiar Liga eta Etoliar Ligaren autonomia onartu behar izan zuen, bakoitza bere politika propioarekin. Bere itsas boterea areagotu zuen Ptolomeo II.a Filadelfoa egiptoko erregea geldiarazteko, nork greziar hiriekin konspiratu zuen, matxinatzeko prest zeudenak. Kremonidesen Gerran garaitu zuen (K.a. 266-K.a. 261), Atenas, Esparta eta Egiptoren aurka, Kos uhartean Egiptoko flotaren aurka garaipen handi bat lortu ondoren. K.a. 245ean, Androsen itsas garaipen erabakigarri bat lortu zuen Ptolomeo III.a faraoiaren aurka, Ziklada uharteetatik kanporatuz, Grezian lagidarren eraginaren amaiera izan zena.

Errege hau, ikaskuntza eta arteen bultzatzaile handi bat izan zen. Bere erregealdian, kulturaren garapena areagotu zen.
Mitridates III.a Pontokoa

**Mitridates III.a Pontokoa**, Pontoko Erresumako errege izan zen K.a. 220 eta K.a. 184 bitartean.

Pontoko hirugarren erregea, bere aita Mitridates II.a Pontokoaren oinordekoa izan zen. Urte hauei buruz ez da ezertxo ere ezagutzen, garai honetan, Pontoko Erresuma historiatik desagertzen baita. Historialariren batzuk, erregearen beraren existentzia ere zalantzan jartzen dute, dinastian, hau alde batera utziz eta Mitridates II.arena K.a. 250etik K.a. 184 arte luzatuz.
Abrikotondo

**Abrikotondoa** edo **muxurka arbola** (*Prunus armeniaca*) *Prunus* generoko zuhaitza da. Haren fruitua abrikota da, hezurduna, laranja kolorekoa eta tamaina erdikoa.

## Motak 
* Búlida
* Moniquí
* Galta Roja
* Luizet
* Rouge de Rousillon

## Erreferentziak
Galapagoetako plaka

thumb|500px|Galapagoetako plakaren mapa
**Galapagoetako plaka**, mikroplaka tektoniko bat da, Ozeano Barearen ekialdean dagoena, Mexikotik hegoaldera eta Ekuadorren mendebaldean. Galapago uharteak ez daude plakan bertan, baizik eta ekialderago. Galagoetako plakak 0,00036 estereorradianeko hedadura du. Nazca Plakari lotua dago, eta litosfera ozeanikoz osatua dago erabat.

Mugakide ditu Pazifikoko plaka, Nazcako plaka eta Cocosko plaka.

Beste plakekin dituen mugak, Ozeano Bareko Ekialdeko dortsalak eratzen ditu. Galapagoetako uharteetako dortsalak Galapagoetako plakaren aurka talka egiten du.

Galapagoetako plakaren iparraldea dortsal batek banatuta dauka plakaren gainerako eremutik. Zati hori, batzuetan, beste mikroplaka bat dela jotzen da: Galapagoetako iparraldeko plaka.

Galapagoetako plaka, milioi bat urteko, 5,2750º-ko errotazio abiaduran mugitzen da, 09º 40' ipar latitudean eta 79º 69' eki longitudean kokatutako polo baten arabera.

## Kanpo estekak
Egle (Panopeoren alaba)

**Egle** izeneko greziar mitologiako pertsonaia hau, Panopeoren alaba da. Plutarkoren arabera, Teseok berarekin ezkontzea erabaki zuen, honela, Ariadna, Kretako Minos erregearen alaba, Dia edo Naxos uhartean utziz.

## Kanpo estekak
Panopeo

Greziar mitologian, **Panopeo** edo **Phanoteo**, greziar heroi bat da.

Fokoren semea eta Epeo eta Egleren aita izan zen. Akilesen lehengusua ere bada. Baita Anfitrionen laguna ere, norekin Tafiarren aurka borrokatu zuen bere lagunaren emaztea izango zen Alkmenaren nebak mendekatzeko.

## Kanpo estekak
Epeo

**Epeo**, greziar mitologian, Panopeoren semea izan zen. Troiako Gerrako espedizioan parte hartu zuen hogeitamar itsasontziren buru. Troiako Zaldiaren sortzailea izateagatik ezaguna da.

Gerra amaitu ondoren, Italiara itzuli zen, non, Virgilioren arabera, Metaponto eta Pisa hiriak sortu zituen.

Tradizio baten arabera, Metaponton sagaratu zizkion Artemisa jainkosari, zurezko zaldi ospetsua eraikitzeko erabili zituen tresnak.

Homeroren Iliada lan ospetsuan, Patrokloren omenezko hil jokoetan, Akilesek mando bat ematen dio boxeoan trebeena den akaiarrari. Epeo, hoberena izateaz harrotzen da, eta Eurialo garaituz frogatzen du.

## Kanpo estekak
Zurezko Koilara

**Zurezko Koilara** () errugbiko Sei Nazioen Txapelketan sailkapeneko azken postuan gelditzen den taldeari ematen zaion izendapena da.

## Jatorria 
Zurezko koilararen jatorria 1824ean Cambridgeko Unibertsitatean dago. Unibertsitate honetan ikasleak hiru taldeetan sailkatzen ziren. Atzeratuenen taldeari egur pusketa bat edo zerrautsa antzeko zerbaitekin saritzen zitzaion. Esamolde hau gerora Zurezko Koilara izango zenarena bilakatu zen, ingeles esaera batek dioen modura *"zilarrezko koilara batekin jaio izan"*.

## Emaitzak garaika 
* **Beltzez** dauden urteetan taldeak partida guztiak galdu zituen.
### 1882tik 1909ra 
### 1910tik 1999ra 
### 2000tik aurrera 
## Emaitzak guztira 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bukolion

**Bukolion**, greziar mitologiako zenbait pertsonaien izena da:

* Likaonek, Zeus jainkoak giza sakrifizioak egiteagatik otso bihurtu zuen Arkadiako errege sakrilegoak izan zuen seme ugarietako bat. Bere semeek, bere krudelkeria heredatu zuten, eta, jainkoen erregeak, ustekabean bisitatu zituenean, euren anaia Niktimo hil zuten eta zerbitzatu egin zioten, animalien tripekin nahasia. Haserre bizian, Zeusek tximista batekin hil zituen.
* Troiako Laomedonte erregearen seme nagusia, erregea gaztea zela, maitale sekretu batekin izan zuena, egileren batzuk, Bukolion honen ama, Kalibe ninfa izan zela dioten arren, erregeak izan zituen emazte legitimoetako bat. Abarbarea naiadearekin ezkondu zen, norekin seme-alaba ugari izan zituen, horien artean, Esepo eta Pedaso nabarmendu zirelarik, Troiako Gerran parte hartu zutenak eta hiriaren oinean hil zirenak.
* Arkadiako errege bat, Holeasen seme eta oinordekoa. Bere oinordekoa, bere seme Fialo izan zen, norekin Arkasen ondorengoen errege leinua jarraitu zuen.
* Troiako Gerran, akaiarren aldean parte hartu zuen borrokari bat, Euripilo misiarrak hil zuena.

## Kanpo estekak
Holeas

**Holeas**, greziar mitologian, Arkadiako errege bat zen, Espartako Prokles erregearen garaikidea.

Tronuan, bere aita Zipseloren oinordekoa izan zen, eta, aldi berean, bere oinordekoa, Bukolion izan zen, Arkasen ondorengoen errege leinua jarraitu zuena.

## Kanpo estekak
Prokles

**Prokles**, greziar mitologiaren arabera (antzinako grezieraz Προκλῆς), heraklidetako bat zen, eta, zehazki, Heraklesen heren-herenbiloba bat eta Aristodemoren semea. Bere anaia bikia Euristenes izan zen, eta, elkarrekin, Esparta edo Lazedemonia lurraldea jaso zuten, Espartako erresuma sortuz.

Espartako erregeen Euripontidak dinastiaren sortzaile mitikoa izan zen.

## Kanpo estekak
Euristenes

**Euristenes**, greziar mitologiaren arabera (grezieraz Εὐρυσθένης), heraklidetako bat izan zen, Heraklesen herenherenbiloba eta Aristodemoren semea. Bere anaia bikia zen Proklesekin batera, Esparta edo Lazedemonia lurraldea jaso zuten, Kresfontek, Temenok eta Oxilok Peloponeso harrapatu ondoren. Euristenes, Espartako erregeen Agiadar dinastiaren sortzaile mitikoa eta bere oinordeko izan zen Agis I.aren aita izan zen.

Euristenes, Egiptoren berrogeitamar seemetako bat ere izan zen. Bere emazte Monustek hil zuen, danaideetako bat zena.

## Kanpo estekak
Madame Charpentierren erretratua

**Madame Charpentierren erretratua** () Pierre-Auguste Renoir margolari frantziarraren margolanik ezagunenetako bat da. Olioa oihal gainean izeneko teknikarekin egina dago. 46,5 zentimetro luze eta 38 zentimetro zabal ditu. 1876 eta 1877 bitartean margotu zen. Galerie nationale du Jeu de Paume izeneko museoan egon zen, eta, gaur egun, Orsay Museoan dago, Parisen, Frantzian.

Erretratu hau, oraindik, inpresionismoaren barnean dago. Beste margolan handiago baten prestaketa-margolana da, **Madame Charpentier eta bere seme-alabak** izenekoa, New Yorkeko Arte Museo Metropoliarrean dagoena. Kasu honetan, erretratuan agertzen den pertsona, orban zuri bat da atzealde beltz baten gainean, non lorez apaindutako gortinak erdikusi daitezkeen. Bera, bere ezkerrerantz itzultzen da, alde horretan dagoen norbaiten elkarrizketa entzuten ariko balitz bezala. Protagonista, Georges Charpentierren emaztea zen, musika editore ospetsua, bere geletan, politikari, intelektual eta artisten biltzarrak ospatzen zirelarik.

## Kanpo estekak
115 Thyra

**(115) Thyra**, asteroideen zerrendako 115. asteroidea da. 1871ko abuzturen 6an aurkitu zuen Jacobo Craig Watsonek Ann Arborretik.

Thyra, Danimarkako erregina eta Gorm Zaharra erregearen emazteagatik deitua.

## Kanpo estekak
114 Kasandra

**(114) Kasandra**, asteroide zerrendako 114. asteroidea da. 1871ko uztailak 23an aurkitu zuen Christian Heinrich Friedrich Petersek.

Priamo eta Hekuba Troiakoaren alabagatik deitua. Elezaharrak dioenez, igarle eder eta asko asmatzen zuen bat zen. Apolo jainkoak, Kasandrak jainkoaren maitasunari uko egiten ziolako sumindua, bere iragarpenak sekula sinetsiak ez izateaz zigortu zuen. Beste batzuk diotenez, Apolori, berarekin ezkontzea agindu zion igarpenaren dohaina ematen bazion. Eta Apolok hala egin zuen, baina Kasandrak ez zuen bere hitza bete. Mendeku bezala, Apolok, Kasandrak eginiko iragarpenak ez sinistea eragin zuen, eta, hala, Troia setiatzen ari ziren greziarrek, ondoren bere barnean gorde ziren zaldia eraiki zutenean, Kasandrak, hirian ez sartzeko ohartu zuen, horrek, hiriaren suntsipena eragingo bait zuen, baina ez zioten kasurik egin eta Troia suntsitua izan zen. Troia arpilatu ondoren, Agamemnon erregeari, bere emazteak hiltzea aginduko zuela iragarri zion, baina honek ez zion sinetsi, eta Agamemnon eta Kasandra bera, Egistok hil zituen Argosera itzultzean.

## Kanpo estekak
Oxilo

**Oxilo**, greziar mitologian, (antzinako grezieraz Ὄξυλος), begibakar bat zen, Hemon edo Andremonen semea eta Pieriaren senarra, norekin Etolo eta Laiasen aita izan zen.

Jatorria, Elideko familia batean zuen arren, Etolian bizi zen, non Temenok aurkitu zuen, Aristomakoren semea zena, errepide batean. Temenori, orakulu batek, hiru begidun gizon bat bilatzeko esan zion, eta Oxilok bat zuenez, eta honek muntatzen zuen asto edo mandoak bi, deskribapen horrekin bat zetorren. Orduan, Oxilo, orakuluak gomendatu bezala, Temeno eta honen anaia Kresfonterekin joan zen, Peloponeso inbaditzera. Bere laguntzagatik, Oxilok, konkistatu berria zen Elide jaso zuen. Oxiloren ondoren, erresuma, bere seme Laiasek heredatu zuen.

## Izen bereko beste pertsonaia batzuk 
* Ares eta Protogeniaren seme bat
* Orioren seme bat, bere arreba Hamadriarekin, hamadriadeen aita izan zena.

## Kanpo estekak
Eurialo

**Eurialo**, greziar mitologian, Mezisteoren semea eta, Jasonekin batera, Kolkidara, urrezko ahari-larruaren bila joan zen argonautetako bat izan zen.

## Iliadan 
Homeroren lan ospetsu honetan, hiru aldiz agertzen da:

Lehen aldiz, itsasontzi katalogoan, Diomedes eta Estenelorekin batera, Troiako Gerran parte hartzen duen Argosen jatorria duen akaiar armadaren buruzagi bezala aipatzen da.

VI. kantuan, Eurialo, guduan, Dreso, Ofeltio, Esepo eta Pedaso garaituz aipatzen da.

Iliadaan egiten duen bere hirugarren agerpena, Patrokloren omenezko hil jokoetan da, non, Diomedesek animatua, boxeo borroka batean Epeoren aurka borrokatzen duen, azken honek garaitzen duelarik.

## Kanpo estekak
Bela 2008ko Olinpiar Jokoetan

**Bela 2008ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 9tik abuztuaren 21era arte jokatu zen Qingdaoko Qingdao Nazioarteko Bela Zentroan. Guztira 11 modalitate izan ziren, eta 62 herrialdetako 400 kirolarik hartu zuten parte.

## Modalitateak 
11 modalitate daude kirol honetan, gizonenak, emakumeenak eta mistoak aintzat hartuta.

### Gizonak 
#### Laser 
* 
* 
* 
#### RS:X 
* 
* 
* 
#### 470 Klasea 
* 
* 
* 
#### Star Klasea 
* 
* 
* 

### Emakumeak 
#### Laser 
* 
* 
* 
#### RS:X 
* 
* 
* 
#### 470 Klasea 
* 
* 
* 
#### Yngling Klasea 
* 
* 
* 

### Mistoak 
#### Tornado 
* 
* 
* 
#### 49er Klasea 
* 
*  ( Xabier Fernandez eta Iker Martinez de Lizardui)
* 
#### Finn Klasea 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
113 Amaltea

(113) Amaltea, asteroide zerrendako 113. asteroidea da. 1871ko martxoak 12an aurkitu zuen Karl Theodor Robert Luther astronomoak Düsseldorfetik.

Berlingo astronomoek, izen hau, Zeus jainkoaren inudea izan zen ninfagatik eman zioten. Reak, jainkoaren amak, Kretako Ida mendian ezkututau zuen. Han hartu zuen Amaltea ninfak. Erleek, umearentzat, eztirik gozoena egiten zuten, eta ahuntzek, euren esnearekin elikatzen zuten. Ovidioren arabera, ahuntzak adar bat hautsi zuen; Amalteak, lorez eta fruituz bete zuen eta Zeusi eskaini zion, nork, esker on bezala, ninfa eta ahuntza izar bihurtu zituen (Capricornus konstelazioa). Ahuntzaren larruarekin, Zeusek beretzako armajantzi bat egin zuen, egida delakoa.

Amaltea, Jupiter planetaren sateliteetako bat ere bada.

## Kanpo estekak
Hekuba

**Hekuba**, greziar mitologian, Priamo, Troiako erregea eta Iliadako pertsonaiaren bigarren emaztea da. Frigiako errege zen Dimasen alaba da lan honen arabera, Sangarios eta Evagora ninfaren alabatzat ere hartu den arren.

Hekubak, Priamorekin, seme-alaba ugari izan zituen, iturrien arabera, Apolodoro Atenaskoak aipatzen dituen 14tatik, Euripidesek aipatutako 50 arte, tradizio hedatuenak aipatzen dituen 19etatik pasatuz. Bere seme-alabarik ezagunenen artean, Hektor, Kasandra, Paris, Heleno, Polixena, Kreusa eta Troilo zeuden.

## Mendekua Polidorogatik 
Hekubak, bere seme txikia zen Polidoro, Traziara bidali zuen, gertatzeko zorian zegoen gerratik ihes egin zezan. Gerran zehar, Polidoro, hango erregeak zaindu zuen.

Troiako Gerra amaitu ondoren, greziarrek, Hekuba, euren esklabu bihurtu zuten, banaketan, Odiseori suertatu zitzaiolarik. Beste esklabu batzuekin ontziratua, Traziara iritsi zen, non Polimestor erregeak, Polidoro hil zuela jakin zuen, honek eramandako ondasunen jabe egiteko. Hekuba, begiak ateraz eta erregea bera, honen bi seme-alabekin batera hilez mendekatu zen.

## Metamorfosia 
Bere heriotzari buruz, hiru bertsio daude: lehena, desesperazioagatik bere buruaz beste egin zuela; bigarrena, greziarrek hil zutela, eta, hirugarrena, jainkoek, zakur eme bihurtu zutela, bere semeen heriotzagatik egindako axanpen ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lagun Onak

**Lagun Onak** izenak elkarte bat baino gehiago adierazten du:

# Lagun Onak Kirol Kluba: Azpeitiko kirol kluba, futbol, txirrindularitza eta mendi sailak dituena.
# Lagun Onak (abesbatza): Buenos Airesko abesbatza, bertako euskal komunitatearen baitan sortua.
Balmoral arrezifeko plaka

thumb|500px|Balmoral Reef plakaren mapa
**Balmoral arrezifeko plaka**, mikroplaka tektoniko bat da, 0,00481 estereorradianeko hedadura duena. Pazifikoko plakari lotua dago.

Ozeano Barearen mendebaldean dago, non zati txiki bat hartzen duen.

Balmoral arrezifeko plakak mugakide ditu Hebrida Berrietako plaka, Conway arrezifeko plaka, Pazifikoko plaka eta Australiako plaka.

Balmoral arrezifeko plaka, milioi bat urteko 0,20º-ko errotazioko abiaduran mugitzen da, 45º 90' ipar latitudean eta 111º 00' mendebal longitudean kokatutako polo baten arabera.

Fidji uharteetako izen bereko arrezifetik hartzen du bere izena plakak.

## Kanpo estekak