open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Swift (satelitea)

**Swift** NASAk 2004ko azaroaren 20an jaurtitako behatoki espaziala da. Gamma izpiak edo GBR-ren (ingelesez) aztertzen ditu. 3 instrumentu erabiltzen ditu fenomeno hauek hobeto esploratzeko uhin luzera ezberdinak elkarlanean jarriz (gamma izpiak, X izpiak, ultramorea eta argi ikusgaiak).

## Historia 
Partzuergo batez eraikita izan zen non Estatu Batuak, Erresuma Batua eta Italiak parte hartu zuten, eta azkenean 2004ko azaroak 20an jaurti zuten Delta 2 espazio-ontzi batean. Satelitearen kontrola NASA-ko Goddard Space Flight Center-ak egiten du.

## Helburuak 
Hasieran, bi urteko esplorazioa izatea zuen helburu, baina arazorik egon ezean luzatu egingo da.

Gamma izpien leherketa gertatzen denean satelite honek 15 segundotan detektatzeko gai da, hau da bereizgarririk nagusiena.

Swift satelitearen helburuak:
* Gamma izpien sugarraldiaren sorrera non izan den detektatzea.
* Gamma izpien sugarraldiak sailkatu eta berriak aurkitu.
* Zehaztu nola eboluzionatzen duen onda hedakorra bere inguruarekin.
* Gamma izpien sugarraldiak erabili unibertsoa ikasteko.
* Zeruaren ikasketa bat, aurrekoak garaituz.

## Intrumentuak 
Bere lanerakoo beharrezkoa den materiala hau da:
* **Burst Alert Telescope (BAT)**: sugarraldiak antzematen ditu eta bere koordenatuak gordetzen ditu.
* **X-Ray Telescope (XRT)**: argazkiak eta informazio gehiago hartzen du. Honekin leherketaren datu gehiago eta zehatzagoak izan ditzakete.
* **UV/Optical Telescope (UVOT)**: ultramorean eta argi ikusgaian sugarraldien kokapena arkosegundu bateko zehaztasunez finkatzen du.

Lorpenak
Zientzialariek gamma izpien leherketen inguruan zekitena osatu da. [supernova|Supernovek] sortutako leherketaz gain, orain arte azalpenik ez zuten beste batzuk, zulo beltzen eta neutroi-izarren arteko talketan edo azken hauetako batzuen artekoak ere badirela jakin izan dute.

## Kanpo estekak 
*  Swift-en NASAko webgunea
Skete

**Skete** bat, monasterio baten agindupean dagoen eremutar elkarte bat da, euren gurtza modu isolatuan praktikatzea baimentzen zaiena, baina nolabaiteko laguntza eta segurantza emanez.

Skete batek, ohi, amankomuneko gurtza gune bat du (eliza edo kapera) eta etxe txiki batzuk fraide edo lekaide kopuru txikiarentzako.

Kristautasunaren tradizio goiztiarrean, sketeak, bizitza modu monastikoak ziren, mugimendu zenobitikoa (elkarrekin bizi diren fraide edo lekaide elkartea) eta bakarrik bizi diren ermitauen arteko zubi zirelarik. Elizaren hastapenean, aszetismoa garatzen joan zen heinean, ermitau edo anakoreta izan nahi zuten pertsonek, lehenik, skete batetik pasa behar zuten, prestatze aldera.

Skete hitza, jada ez da erabiltzen Mendebaldeko Elizan; hala ere, Kartusiar eta Karmeldarren amankomuneko bizitza ermitaua, Ekialdeko elizen sketeen oso antzerakoa da.

## Ikus, gainera 
* Basamortuko Aitak
* Hesikasmo
* Athos Mendia

## Kanpo estekak 
* Sancti Angeli
Mugimendu zenobitiko

[thumb|Pakomio Handiaren ikono [koptoa, elkarkidetza zenobitiko kristauaren sortzailea.]]
**Mugimendu zenobitikoa** Erdi Aroan hasitako tradizio monastiko bat da, elkarbizitza aldarrikatzen duena. Monasterioko elkarkidetza zen bere ezaugarri nagusia, fraideen gainontzeko pertsonekiko isolamendua mantentzen zuena. Mendebaldean, elkarte bakoitza ordena erlijiosoren batekoa zen, eta fraide zenobita baten bizitza arau batek erregulatzen zuen (pretzeptu bilduma bat).

Mugimendu zenobitikoa, fraideen elkarbizitzari ordena jartzeaz arduratzen zen, ondasun eta produktuen administrazioari dagokionez, baita jaiotzen ari zen kristautasunaren interes filosofiko, diziplina eta fedean prestatzeaz ere. Meditazio eta biltzeak egiten ziren, elkarte erlijioso guztiek egiten zuten lez.

## Etimologia 
Zenobita eta zenobitiko (latinezko *coenobĭum* hitzaren bidez), grezierazko κοινός (*koino*, *"elkar"*) eta βίος (*bíos,* *"bizitza"*) hitz elkartutik dator "*elkarbizitza*" edo "*elkarkidetza*" esan nahi duena. Adjektibo greziarra κοινοβιακόν (*koinobiakón*) da. Elkarrekin bizitzen ari den fraide talde bati, zenobio deritzo, latinez cenobium (monasterioa).

## Beste fraide mota batzuk 
* Monastizismo mota zaharrago bat ere badago (kristautasunaren lehen mendeetan), non, fraidea, bakarrik bizi zen ermita batean, monastizismo ermitau deritzona.
* Ondorengo beste monastizismo mota bat, oro har Ekialdean dagoena, sketea da.

## Monastizismo zenobitikoa beste erlijio batzuetan 
Monastizismo zenobitikoa, zenbait erlijiotan existitzen da, nabarmenenak, kristaua eta budista diren arren.

## Kanpo estekak
Hedmark

**Hedmark** Norvegiako Ekialdeko Norvegia lurraldean dagoen konderria da. Bere hiriburua Hamar hiria da.

## Kanpo estekak
1936ko Udako Olinpiar Jokoak

**1936ko Udako Olinpiar Jokoak**, Berlinen egin ziren, Aro Modernoko Udako Olinpiar Jokoen XI. edizioan. Probak abuztuaren 1a eta 16a bitartean garatu ziren. 3963 kirolarik (3632 gizonek eta 331 emakumek) parte hartu zuten, 49 nazio ordezkatuz, 19 kirol eta 129 espezialitatetan.

## Dominak 
## Testuinguru politikoa 
Berlin hiria 1931n aukeratua izan zen joko hauen egoitza izateko, Hitler Alemaniako kantziler izendatu baino urtebetetik gora lehenago. Nabarmentzekoa da AEBek jokoak boikotatzeko asmoa zutela hasieran, baina azkenik parte hartu zuten. Hitlerrek nazismoaren handitasuna erakusteko probestu zituen Olinpiar Jokoak, eta horregatik egitarau landu bat eskatu zion propaganda ministroa zen Joseph Goebbelsi. Honek eszenaratzea Albert Speerri eta gainbegiratzea eta filmazioa Leni Riefenstahli enkargatu zizkien. Abuztuaren 1ean, jokoen inaugurazio egunean, Alemaniaren indarraren erakusgarri, Hindenburg zeppelina estadioaren gainetik igaro zen hegan, Hitler agertu baino lehentxeago.

Espainiak bertan parte hartzeari uko eginez boikotatu zituen joko hauek. Alternatiba gisa, Herri Olinpiada antolatu zuen Bartzelonan, baina bertan behera utzi behar izan zen, Gerra Zibila Olinpiada hau inauguratu baino egun bat lehenago hasi baitzen.

### Owensen mitoa eta nazienganako iraina 
Teoria baten arabera, Hitlerrek arraza arioaren nagusitasunari buruzko teoriak frogatzeko erabili nahi omen zituen joko hauek; baina hara non kirolaririk ezagunena Jesse Owens afroamerikarra izan zen, 100, 200 eta 4x100 metroko lasterketetan eta luzera-jauzian irabazlea izan baitzen.

Badago oso hedatua dagoen mito bat, Hitlerrek Owensi eskua emateari uko egin ziola dioena. Dirudienez, ordea, Hitlerrek jokoetako lehen bi garaileak baino ez zituen zoriondu (protokoloa alde batera utziz, ez baitzuen berez inor zoriondu behar); gainera, Jesse Owensek berak, bere oroitzapenetan, alemaniar gobernuaren idatzizko zorion bat jaso zuela dio, eta, aldiz, Franklin Delano Roosevelt presidenteak ez zuela gonbidatu gobernuaren egoitzan egindako ospakizunetara. [thumb|250px|Berlingo Estadio Olinpikorako sarrera. [1936]]
Beste iritzi batzuen arabera, jokoak nazien erregimenarentzako irain bat izan ziren, zenbait kirolari beltzek lortu zituzten dominengatik; baina, egia esan, hori esatea gehiegi izan daiteke, kontuan harturik Alemaniak domina gehiago lortu zituela gainontzeko herrialdeek baino, eta Hitler pozik agertu zela emaitzarekin.

## Kanpo estekak
Amaña

**Amaña** Eibarko herriguneko auzoa da, iparraldean kokatutakoa. Mendi aldea eta hainbat baserriren bidean dago auzoa, izan ere abiapuntu ezaguna da Urko mendira igotzeko.

## Garraioa 
* Amañako geltokia

## Kanpo estekak
Nazi-Bugash

**Nazi Bugash** Babilonia, Itsasoko Herrialdea, Akad eta Khanako erregea izan zen. Ziuraski, kasitar errege etxeko printze bat zen, baina bigarren mailako adar batetakoa. Gortetar batek tronuan bere aurrekoa izan zen Kharakardash hil zuen, honen jatorri asiriarren ondorioz, eta Nazi Bugash errege izendatua izan zen.

Bere erregealdia laburra izan zen. Ashur-uballit I.a Asiriakoa, erahildakoaren aitona amaren aldetik, armada batekin aurkeztu zen Babilonian, hiria hartu eta erregea tronutik kendu zuen, tronuan, Kharakardashen anaia zen Kurigalzu II.a jarriz (anaia bai, baina, ziuraski, beste ama batena, hau da, ez zela errege asiriarraren biloba), oraindik adin txikikoa zena.
Desplazamendu (fisika)

thumb|Bektore urdinak desplazamendua arierazten du, aldiz lerro beltzak egindako bidea.

Mekanikan **desplazamendua** higikariak egiten duen posizio-aldaketaren neurria adierazten duen bektorea da.

Bektorea denez eta espazioan higitzen ari denez, honela adierazten da matematikoki:

\vec {r} = (r_i \cdot \vec {i}, r_j \cdot \vec {j}, r_k \cdot \vec {k}) \,

## Materia diskretuen desplazamendua 
Testuinguru batzuen arabera **Δx** bezala adierazten da eta honela definitzen da:
\Delta_x(t) = x_t - x_0\,

## Kanpo estekak
Sanatruzes

**Sanatruzes Partiakoa** (**Sanatruk** ere deitua, K.a. 157-K.a. 70) Partiako erregea izan zen K.a. 77tik K.a. 70 arte. Arsazidar dinastiakoa, Mitridates II.a Partiakoa K.a. 88an hil ondoren etorri ziren urte nahaspilatsuen ondoren, errege izendatua izan zen sakarauka edo saka esziten aldetik, partiarrekin lotutako tribu indoeuropar bat, K.a. 77an egungo Iran inbaditu zutena. Sanatruzesek 80 urte zituen tronuratu zenean, eta zazpi urteko erregealdia izan zuen. Bere ondorengoa, bere seme Praates III.a izan zen.

## Sanatruzes tradizio bizantziarrean 
John Malalasen *Chronographia*ren barnean, beste Sanatruzes bat aipatzen da (Sanatrutzio), Mitridates IV.a Partiakoaren semea eta denbora laburrez Partiako errege izango zena 115. urtean.
Lapalionjärvi

**Lapalionjärvi aintzira** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen aintzira bat da, Enijärvi eta Javarusjärvi aintziretatik eta Javarus herrixkatik hurbil. Kemijärvi aintziren bihotzetik ateratzen diren aintzira txikitxoetako bat dugu hau, bizilagun dituen aintzirekin batera. Arrainen oparotasunagatik eta ur gardenengatik da ezaguna; izan ere, arrantzaren paradisua da eta hala nola, izokin eta perka antzeko arrain-mota ugari aurkitu daiteke bertan.

Inguruko landaredia basoen Lappi lurraldean aurkitzen diren landare ohikoak da; hala nola, azaleak, azeri-mahatsak eta urki zilarkarak.

Faunari dagokionez, igarabak edo urtxakurrak dira nagusi bertako uretan eta lehen aipaturiko izokin eta perka antzeko arrainez elikatzen dira. Altzeak, elur-oreinak eta hartz arreak dira inguruetan agertu daitezkeen ugaztun handi eta esanguratsuenak. Hegaztiei dagokienez, eskinoso abeslariak eta zapelatzak dira nagusi .

Aintziran bi uharte txiki dauzka, izoztuak gelditzen direnean mendixkatxoak diruditenak; hegoaldean dagoenak bakarri dauka izena Kämppäsaari.

## Ikus, gainera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khosr

**Khosr** ibaia Tigrisen ibaiadarra da, eta zuzenean igarotzen da antzinako Mesopotamiako iparraldeko Ninive hiriaren erdialdetik. Senaqueriben erregealdian, harresiak eraiki ziren Khosr ibaiaren ertzen luzera osoan, bere uholdeak eragozteko.

## Ikus, gainera 
* Ninive
* Tigris

## Kanpo estekak
Sulaimaniya probintzia

**Suleimaniya probintzia** (, ) Irakeko probintzia bat da. Bere hiriburua, Sulaimaniya da.

## Mugak 
Ekialdean eta ipar-ekialdean Iranekin muga egiten du (Mendebaldeko Azerbaijan, Kurdistan eta Kermanshah probintziak), hegoaldean, Diyala probintziarekin, hego-mendebaldean, Saladinekin, mendebaldean Kirkukekin eta ipar-mendebaldean Arbil probintziarekin.

## Hiriak 
* Halabjah
* Qal at Bizah

## Kanpo estekak
Sulaimaniya

**Sulaimaniya** edo **Silêmanî** (; ), Irakeko Sulaimaniya probintziako hiriburua da.

1786an sortu zuen Ibrahim Pasha izeneko printze kurdu batek. Ondoren, bere printzerriko hiriburua izan zen, 800.000 biztanleko biztanleria izatera iritsiz. 1990ean Nawshirwan Mustafak hartu zuen, eta, ordutik, Kurdistango Batasun Abertzaleak kontrolatzen du.

2003an, hiriak 662.600 biztanle zituen.

Nazioarteko aireportu bat ere badu: Sulaimaniyako Nazioarteko Aireportua

## Klima 

## Hiri eta herri senidetuak 
*  Arbil, Kirkuk, Dahuk.
*  Sanandaj, Mahabad.
*  Van, Diyarbakir.
*  Al-Qamishli.
*  Tucson.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sulaimaniyako nazioarteko aireportua

**Sulaimaniyako Nazioarteko Aireportua** (NAZE ISU NAGE: ORSU), Sulaimaniyatik 15 kilometrora, Irakeko Kurdistanen dagoen aireportu bat da. Abiazio zibil zein merkataritza garraiorako instalakuntzak ditu. Aireportua, 2003an eraikitzen hasi eta 2005ean inauguratu zen, orotara hiru terminal dituelarik: sarreretarako bat, irteeretarako beste bat, eta, azkenik, beste bat, VIPentzako berezia.

## Aire konpainiak eta helmugak 
## Kanpo estekak 
* Sulaimaniyako Nazioarteko Aireportuaren webgune ofiziala
Basora

**Basora** edo **Basra** (arabieraz البصرة, *Al Baṣrah*) Irakeko bigarren hiririk handiena da, gutxi gora-behera, 2.300.000 biztanleko biztanleriarekin, 2008ko erroldaren arabera. Irakeko itsas porturik nagusiena da, Pertsiar Golko ondoan eta Bagdadetik 545 kilometro hegoaldera dagoelarik.

Hiriak, nazioarteko aireportu bat du, hemendik abiatuta, herrialdeko aire konpainia garrantzitsuena den *Iraqi Airways*ek Bagdadekin lotura berrezarri duelarik. Basora, nekazal eskualde emankor batean dago, bertako produktu nagusienak, arroza, artoa, zekalea, garia eta datilak direlarik. Gainera, garrantzitsuak dira, baita ere, eskualde honetan aurkitzen diren petrolio baliabideak eta berau ateratzeko putzuak. Honela, hiriko birfindegiak, egunean 140.000 petrolio kupel ekoizten ditu (22.300 metro kubiko).

Tokiko musulmanak, xiitak dira. Hirian, sunita asko ere badago, baita kristau talde txiki bat ere. Mandeanismoak lehen Suk esh-Sheikh izena zuen tokian bizirauten du.

Hiria zeharkatzen duten ubideen ondorioz *Ekialde Ertaineko Venezia* izena eman zioten.

## Klima 

## Hiri senidetuak 
*  Bagdad, Irak
*  Dubai, Arabiar Emirerri Batuak
*  Nishapur, Iran

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eremutar

[thumb|160px|San [Onofre IV. mendean Egiptoko basamortuan bizi izan zen eremutarra.]]
**Eremutarra**, **ermitaua** edo **eremita** kristau monje bakarti bat da, beste batzuen konpainiatik urrun egotea nahi duena arrazoi erlijiosoak direla-eta.

Eremutarra, III. mendetik V. mendera arte, jazarpenetik ihes egiteko edo askatasun osoz kontenplazio eta penitentzia bizitza egiteko, Tebaidako basamortuetan eta inguruko eskualdeetan, eta, jarraian, toki bakartietara erretiratu ziren kristau guztiei eman zitzaien izena da. Esaten denez, lehen eremutarra, Paulo, Egiptoarra izan zen, basamortuan 90 urtez bizi izan zena, 250etik 340 arte, eta, honen ondoren, San Palemon, Anton Abadea, Jeronimo Estridongoa, San Pakomio, San Makario, San Simeon Estilita eta abar aipatzen dira.

Jatorrian, eremutarra, misio bezala, santuren bati eskainitako ermita baten zaintza eta babesa hartzen zuen fraide bat zen, eta, orokorrean, inor bizi ez zen eta askorik bisitatzen ez zen tokiren batean. Eremutarraren erretiroa, bere espirituzko bizitza eta bere emate kristauaren zatitzat hartzen zen. Elezahar batzuen arabera, eremutar hauetako batzuk, euren gogoz giltzaperatzen ziren ermiten goialdean zegoen gela batean. Gela hauek, ateak edo bertan sartu edo bertatik irteteko beste edozein baliabide gabekoak ziren. Gela hauek zuten bakarra, leiho txiki bat zen, nondik argi apur bat sartzen zen eta jendeak, txirrika bat erabiliz, janaria eta edaria igotzen zion.

Eremutar izena, ordena erlijioso batzuei ere eman zaie, San Paulo, San Jeronimo edo San Augustinenak kasu. Kartusiar eta kamaldularrek ere, bizitza eremutarra daramate.

*Eremita* izena latinezko  hitzetik dator; eta hori, grezierazko  hitzetik («basamortua»).

## Munduan 
thumb|Çarıklı Kilise kobazuloak.

Turkiako Kapadozia eskualdea arras aberatsa da eremutarren kobazulo eta antzinako labar-monasterioei dagokienez, munduko ingurune zabalenetarikoa mota honetakoa barne hartzen duelarik. IV. mendean lehenengo eremitak joan ziren ingurune honetara, eta gaur egun **Göreme** eremuan haitz kontzentrazio handiena dago, eskualdean zehar beste hainbat sakabanatuta badago ere. Tokalı, Elmalı, Barbara, Yilanlı, Karanlık eta Çarıklı elizak nabarmentzekoak dira Göremen, XI. mendekoak direnak eta haitzen barruan egindakoak daudenak.

## Euskal Herrian 
Araban ere labar-multzo ikusgarria dago, Europan nabarmentzekoa, Gaubea, Trebiñu eta Bernedo inguruetan batez ere. Trebiñun Lañuko Las Gobas eta Santorkariako kobazuloak eta Bernedon Markizko Larreako kobak eta Urartekoak aipagarriak dira.

## Ikusi, gainera 
Anakoreta

## Bibliografia 
* "Eremitak eta nekazariak. Euskal Herriko hegoaldeko koba artifizialak". Agustin Azkarate. "Nora" aldizkaria, 16. zk. 2009ko maiatza.
* 2007-01-13 "Kapadozia, sorgindutako harkaitzetan barrena" *Berria*

## Kanpo estekak 
* “Monjes, eremitas y anacoretas: Los Padres del Desierto”. Cathjolic.net
Ginea (argipena)

**Ginea** izena dute honako hauek:

## Euskal Herrian 
* Ginea, Arabako herria.

## Euskal Herritik kanpo 
### Estatuak 
* Ginea, Afrikako mendebaldeko estatua. Ginea-Konakry ere esaten zaio.
* Ginea-Bissau, Afrikako mendebaldeko estatua.
* Ekuatore Ginea, Afrikako erdialdeko estatua.
* Papua Ginea Berria, Ozeaniako estatua.

### Eskualdeak 
* Ginea, Afrikako eskualde historikoa.
* Ginea Berria, Asia eta Ozeania bitarteko uhartea. Erdia Indonesiarena da; beste erdiak Papua Ginea Berria estatua osatzen du.

### Koloniak 
* Espainiar Ginea, XX. mendekoa.

### Diruak 
* Ginea, Britainia Handiko urrezko txanpona.
Joseba Jaka

**Joseba Jaka Auzmendi** (Zegama, Gipuzkoa, 1948 &ndash; Cádiz, Espainia, 1996ko apirilaren 16a) euskal kulturaren eragilea eta enpresaburua izan zen.
[thumb|260x260px|[Elkar (argitaletxea)|Elkar argitaletxearen logotipoa.]]
Gaztetandik liburuak saltzen ibili zen etxez etxe. 1973an lagun batzuekin elkartu eta *Zabal* liburu-denda ireki zuten Baionan, *Elkar* argitaletxearekin bateratuta. Handik hiru urtera, Hego Euskal Herrira itzuli zenean, oraindik eta bultzada handiagoa eman zion euskal kulturari. Anaia eta kide batzuekin elkartuta, *Bilintx* liburu-dendaren ateak ireki zituzten Donostiako Parte Zaharrean, eta *Zabaltzen* enpresa abian jarri, liburu eta diskoak banatzeaz arduratzen dena.

Joseba Jaka, *Elkar* argitaletxearen eragile eta kontseiluko kide izateaz gain, komertzializaziorako Euskal Kulturgintza enpresaren gerente aritu zen hil arte. Haren filosofiari jarraikiz, euskal kulturgintzak lortutako irabazi guztiak berriz kulturagintza jardunean inbertitu ziren, eta horrela urtez urte enpresak hedapen luzea lortu zuen, banaketagune eta liburu-denden sare indartsua lortzera iritsi arte, eta euskal kulturagintzako enpresa indartsuena izateraino.

Euskalgintzako talde eta erakunde ugari babesteaz haratago, haren partaidetza garrantzitsua izan zen euskal kulturagintzako hainbat enpresa sortzean eta sendotzean, hala nola: *Euskaldunon Egunkaria* (1990), EUSENOR entziklopedia etxea (1991) eta Klaudio Harluxet Fundazioa (1994). Administrazio kontseiluko partaide izan zen lehenengo bietan, eta patronatuko kidea azkenekoan.
[erdian|thumb|500x500px|"[Joxemi Zumalabe|Josemi Zumalabe eta Joseba Jaka izan zituen gogoan Martin Ugaldek Egunkariaren 10. urteurreneko jaian".]]
Itsasoan izandako istripu baten ondorioz astebetez koman izan eta gero hil zen, Cádizen.
[thumb|Joseba Jaka bekaren irabazleak 2001ean. [Igor Estankona, Joxean Agirre, Anjel Erro eta Jon Alonso.]]

## Joseba Jaka Literatura Bekak 
Joseba Jakari ohore, Euskalgintza Elkarlanean Fundazioak euskal kultura garatzeko zein idazleen lana bultzatzeko xedearekin, 1996. urtean I. dirulaguntza-deialdia egin zuen. Beken bidez hamar miloi pezeta bideratu ziren, eta etorkizunean bi urtez behin antolatzeko asmoa zuten. Beraz, bi urtetik behin, Joseba Jakaren Bekak banatzen dira idazleen artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nabarralde: Joseba Jaka gogoan
Saarijärvi aintzira (argipena)

**Kemijärvi** hauetako bat izan daiteke:
* Saarijärvi aintzira, Finlandiako Kemijärvi udalerri ekialdean dagoen aintzira.
* Saarijärvi aintzira, Finlandiako Kemijärvi udalerri mendebaldean dagoen aintzira, Päiväjoki ibaiaren ondoan.
Siikajärvi

**Siikajärvi aintzira** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen aintzira bat da, Kemijoki ibaitik eta Juujärvi herrixkatik hurbil. Kemijärvi aintziren bihotzetik ateratzen diren aintzira txikitxoetako bat dugu hau, bizilagun dituen aintzirekin batera. Arrainen oparotasunagatik eta ur gardenengatik da ezaguna; izan ere, arrantzaren paradisua da eta hala nola, izokin eta perka antzeko arrain-mota ugari aurkitu daiteke bertan.

Inguruko landaredia basoen Lappi lurraldean aurkitzen diren landare ohikoak da; hala nola, azaleak, azeri-mahatsak eta urki zilarkarak.

Faunari dagokionez, igarabak edo urtxakurrak dira nagusi bertako uretan eta lehen aipaturiko izokin eta perka antzeko arrainez elikatzen dira. Altzeak, elur-oreinak eta hartz arreak dira inguruetan agertu daitezkeen ugaztun handi eta esanguratsuenak. Hegaztiei dagokienez, eskinoso abeslariak eta zapelatzak dira nagusi .

Aintzirak uharte bakar bat ere ez dauka. Betebidea Siikajoki ibaitik iristen den ura da.

## Ikus, gainera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendi Unibertsalak

**Mendi Unibertsalak** () Sistema Iberikoaren hego-mendebaldeko muturrean dagoen mendilerro baten izena da, Aragoiko Teruelgo probintziako Sierra de Albarracín eskualdearen zati handi bat eta Goi Tajoko hego-ekialdeko zatia hartzen dituelarik, Guadalajara eta Cuenca artean. Bertako mendiek, 600 eta 1935 metro arteko altuera dute.

Mendi multzoa, ipar-mendebaldetik hego-ekialderanzko norantzan daude, iberiar barne arkuaren barnean. Ipar-ekialdean, paleozoikoko Caimodorro eta Villar del Coboko Loma Alta mendiguneekin muga egiten du, hego-mendebaldean, Cuencako mendilerroarekin, eta, ekialdean, Guadalaviarren haranarekin.

Bere kokapenak, Mendi Unibertsalen barnean jaiotzen den Goi Tajo eta ekialdeko Turiaren (Terueletik igarotzean Guadalaviar deitua) edo Jukar ibaien arro hidrografikoak banatzen ditu.

Mendilerroa, mesozoikoko estratuek eratzen due hegoaldean, Albarracingo erdigune paleozoikoa inguratzen duena. Bertan, jurasikoko kareharrizko goi-ordokiak ikus daitezke, Loma Alta eta Griegosen karstifikazio handiarekin, dolina eta lenarrezko zelaiak barra-barra daudelarik. Paleozoikoko erdiguen honen hegoaldean, kretazeoko sinklinal tabular sail bat lerrokatzen da, kareharrizko erlaitz karstifikatuetan nabarmentzen direnak (Muela de San Juan, Frias, Saldon, Valdecuenca eta Javalon), eta kuma formako haran leunetan jaisten dira eraketa periglaziarrezkoa. Erdigune karstikoan, sakabanatutako hondoratze dolinak daude, euren jaiotza mendi hauetan duten ibaien ibilguak dituztelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haizealdea eta haizebea

thumb|350 px|Haizebea eta haizealdea belaontzi batean.
**Haizebe**a haizeak jotzen duen norantza da une eta toki zehatz batean, hau da, haizearenarekin bat datorrena. **Haizealde**a kontrakoa da.

Eraikin batean, *haizebea* babestua dagoen aldea da eta *haizealdea*, indarra jasotzen duena. Belaontzi batean, haizealdea haizea ontzian sartzen den norantza da eta haizebea, kontrako aldea, ontziaren erdialdea erreferentzia hartuta.

## Munta meteorologikoa 
*Haizebe* eta *haizealde* hitzak kirol ehiztari batek *kontrako haize* eta *aldeko haize* dei litzakeenen baliokide dira. Hitz horiek ez dituzte marinelek ontziez ari direnean bakarrik erabiltzen, baita uhartedi bateko uharteez eta uharte bateko aurpegiez ere. Azken kasu horretan, haizealdea haizeak jotzen duen uharteko zatia da; beraz, tokirik hezeena da. Haizebea, berriz, uhartearen garaieragatik haizetik babestutako zatia da; hori dela eta, uharteko tokirik lehorrena da. Horrela, haizebe edo haizealde kokapena, ozeanoko uharteetan, bertako eguraldiaren eta klimaren faktore garrantzitsua da.

## Ikus, gainera 
* Haize-arrosa

## Kanpo estekak
1936ko Neguko Olinpiar Jokoak

**1936ko Neguko Olinpiar Jokoak** Alemaniako Bavaria estatuko Garmisch-Partenkirchen herrian ospatu ziren. Neguko Olinpiar Jokoen laugarren edizioa izan zen. Bertan, 646 kirolarik parte hartu zuten, 28 herrialde ordezkatuz. Olinpiar Joko hauetarako beste hautagaia, Sankt-Moritz izan zen, zortzi urte lehenago, Neguko Olinpiar Jokoen bigarren edizioa antolatu zuen Suitzako herria. Aukeratua, baina, Garmisch-Partenkirchen herri alemaniarra izan zen, urte horretan bertan, Udako Olinpiar Jokoak Berlinen antolatu behar baitziren.

## Dominak 
## Gertaerak 
* Nazioarteko Olinpiar Batzordeak, eski monitoreei alpetar eskiko probetan parte hartzea debekatzen die, egitarau olinpikoan sartu zen proba berri bat. Austria eta Suitzako eskiatzaileak, ez ziren batere ados agertu erabaki honekin, eta probak boikotatu zituzten.
* Erresuma Batuko hockeyko taldea, kanadarrez betea, Kanadako taldeari gailendu zitzaion kirol honetako finalean.
* Ivar Ballagrud (Norvegia, izotz gaineko abiadura-patinajea), 500, 5.000 eta 10.000 metroko probetan garaile izan zen, eta 1.500 metrokoan bigarren geratu zen.

 

## Kanpo estekak
Herri Olinpiada

**Herri Olinpiada** () Espainian, Bartzelonan 1936ko uztailak 19 eta 26 bitartean ospatu beharreko ekitaldi kirolanitza zen, azkenean, ospatu ez zena, olinpiada inauguratu baino egun bat lehenago, Espainiako Gerra Zibila hasi baitzen.

Herri Olinpiada, urte bereko Berlingo Olinpiar Jokoen aurkako protesta gisa antolatu zen (Hitler zegoen boterean). Berriki aukeratua zegoen II. Errepublikako gobernuak, Berlingo jokoak boikotatzea erabaki zuen espainiar kirolariak jokoetara ez bidaliz, eta nahiago izan zuen ordezko kirol ekitaldi bat antolatzea, baina data ezberdin batean.

Herri Olinpiadak, aurreko olinpiaden egitura aldatzen zuen, eta parte-hartze forma ezberdinak zabaltzen zituen lurraldetasunari dagokionez. Hiru kategoria ezarri ziren: nazionala, erregionala eta lokala. Honela, ordezkaritza nazionalek, kirol bakoitzean hiru ordezkaritza bidal zitzakeen, eta horrela, estatuen arteko lehiaketa bakarrik ez zela izango aditzera ematen zen, baizik eta estatukoak ez ziren ordezkaritzek ere parte har zezaketela, Alsazia, Maroko frantziarra eta Maroko espainiarra kasu.

22 naziotako 6.000 kirolarik izen eman zuten, AEB, Herbehereak, Frantzia, Belgika, Txekoslovakia, Danimarka, Norvegia, Suedia eta Aljeria izan zirelarik kirolari gehien bidali zituztenak. Emigratutako kirolari juduen ordezkaritzak, Alsazia, Katalunia, Euskadi eta Galiziakoak ere egon ziren, beste batzuen artean.

Alemania eta Italiako taldeak, herrialde horietako erbesteratuz osatuak zeuden. Kirolari gehienak, kirol talde sindikaletakoak eta ezkerreko alderdietakoak ziren, eta ez estatuko kirol komite olinpikokoak, kirolari horien artean, maila altuko batzuk bazeuden arren.

1929ko Bartzelonako Nazioarteko Erakusketarako eraiki ziren ostatu eta hotelak erabiliko ziren, eta Montjuiceko estadioa, gaur egun Lluís Companys Estadio Olinpikoa, jokoen egoitza izango zen.

Langile Olinpiaden barnean antolatutako ekitaldia izan zen.

## Kanpo estekak
Hawara

**Hawara** Egiptoko Faiyum eskualdeko hiri nagusia da. Faiyumgo oasitik gertu dago, hegoalderantz, Nilo ibaia oasiko lakuarekin lotzen duen *Bahr Yussef* kanalaren ondoan.

## Historia 
Finkapen eta nekropoliak, antzinaro zaharrenetik datatuak daude. Hiriak, lehen dinastietatik ezagutzen zena, garrantzi handia hartu zuen Egiptoko Inperio Ertainaren garaian, grekoerromatar garaira arte garrantzitsua izan zelarik.

XII. dinastiako faraoiek, toki zingiratsu hau, erregeek ehiza toki bezala erabiltzen zutena, nekazaritzarako oasi batean bihurtu zuten, Nilorekin, *Bahr el-Yusuf* edo Joseren Kanala izeneko kanal baten bidez lotuz.

Amenemhat III.ak, XII. dinastiako faraoia, bere piramidea eta bere hil tenplua, K. a. XIX. mendean eraiki zituen. Dahshurren, Menfiseko nekropoliaren hegoaldean, lurperatua izateko ideia baztertu ondoren, Amenemhat III.ak toki hau aukeratu zuen bere balizko jauregitik gertu.

Sobek jainkoaren gurtza gune nagusia izan zen.

## *Labirinto* deitutako multzoa 
Piramidea, 385x158 metro neurtzen duen harresi batek itxitako landutako multzo baten iparraldean dago. Honek, Hawarako, Inperio Ertaineko hil multzorik handiena bihurtzen du. Multzorako sarrera, ekialdeko harresiko hegoaldeko izkinan dago. Zoritxarrek, greziarrek eta erromatarrek bisitatutako multzo handi honetaz, ia ez da ezer geratzen, eraikia izan eta mende askora, irekitako auzitegi labirinto bat bezala deskribatua, ganbera, kripta eta kapera ezkutuekin. Herodotok, bere *Historia*n *Aueriseko Labirinto* ospetsua deskribatu zuen. Labirintoari buruz, beste hauek ere idatzi zuten: Diodoro Sikulo, Maneton, Estrabon, Plinio Zaharra eta Pomponio Mela.

### Hondar arkeologikoak 
Eskualdea, 1888an industu zuen Flinders Petriek, erromatar garaiko hilerri erraldoi bat aurkituz, hil erretratu mordo batekin, eta, ia ustekabean, Homeroren Iliadaren II. Liburuaren zati handi bat duen papirozko biribilki bat.

## Kanpo estekak
Kemijärviko aintzirak

300px|eskuinera
Kemijärvi udalerria Finlandia osoko aintzira gehien dituen udalerrietako bat da; guztira, 396 aintzira daude udalerrian eta bere azalera ghandia hartzen dute.

Hauek dira garrantzitsuenak:

** Nagusiak beltzez. **

## Argazki gehiago 

Irudi:Sunset on Lake Kemijärvi, Finland.jpg
Irudi:Lake Kemijärvi.JPG

## Kanpo estekak
Isokuru

**Isokuru** Finlandiako euri-bide sakonena da, 220 metrorekin eta Kultakero eta Ukonhattu mendixken artean dago .

## Ikus, gainera 
* Pyhä-Luostoko Parke Nazionala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angulemako Komiki Azoka

**Angulemako Komiki Azoka** () kultura arlo horretako topagunerik garrantzitsuena da, hala Europan nola Frankofonia osoan.

1974an sortu zuten Angulema (Charente) hiri frantziarrean, eta lehendabiziko edizio hartan Hugo Prattek afixa egin zuen. Ordutik urtero antolatu izan dute.

## Banatutako sariak 
* Angulema Hiriko Sari Nagusia (''Grand Prix de la Ville d'Angoulême*) komikigile bati emandakoa.
* Album onena (*Meilleur album*).
* Egile baten lehenengo lanik onena (*Label Révélation des Essentiels d'Angoulême*).
* Frantsesezko editore bati emandakoa (*Patrimoine*)
* Publikoak emandako saria azokara joandako egile bati (*Meilleur album public*).
* 9-12 urteko irakurleentzako lanik onena (*Jeunesse 9-12 ans*).
* 7-8 urteko irakurleentzako lanik onena (*Jeunesse 7-8 ans*).
* Fanzinerik onena (*Fanzine*).
* Ekologia, justizia soziala edo gizartearen gutxiengoak gai nagusitzat duen albumik onena (*Prix Tournesol'').

## Ikus, gainera 
* Bartzelonako Komiki Azoka
* Getxoko Komiki Azoka

## Kanpo estekak 
* Angulemako Azokaren webgunea 
* 2007ko Azokaren kronika e-gorblogean
Bartzelonako Komiki Azoka

thumb
**Bartzelonako Komiki Azoka** kultura arlo honetako topagune nagusia da Katalunian eta estatu espainiar osoan.

1981etik antolatzen dute urtero Bartzelonan.

## Banatutako sariak 
* Azokaren Sari Nagusia: Komikigile bati emandakoa.
* Lanik onena: Aurreko urtean gaztelaniaz argitaratutakoa.
* Gidoirik onena.
* Josep Toutain Saria: Egile berriari emandakoa.
* Espainian argitaratutako lan atzerritarrik onena.
* Fanzinerik onena.
* Aldizkaririk onena.

## Ikus, gainera 
* Angulemako Komiki Azoka
* Getxoko Komiki Azoka

## Kanpo estekak 
* Bartzelonako Azokaren webgunea
Javarusjoki

**Javarusjoki ibaia** Finlandiako Kemijärvi udalerriko ibai bat da. Javarusjärvi aintziran sortzen da eta Suopankijärvi aintziratik igaro ondoren Kemijoki ibaira isuritzen da.

## Ikus, gainera 
* Kemijärvi

## Kanpo estekak
Jumiskonjoki

**Jumiskonjoki ibaia** Finlandiako Kemijärvi udalerriko ibaia da. Kemijärvi aintziraren inguruko mendixka txikietan sortzen da.

## Ikus, gainera 
* Kemijärvi

## Kanpo estekak
Päiväjoki

**Päiväjoki ibaia** Finlandiako Kemijärvi udalerriko ibai bat da. Kemijoki ibaian isurtzen da Kemijärvi aintzira inguruko mendixketan sortu ondoren.

## Ikus, gainera 
* Kemijärvi

## Kanpo estekak
Siikajoki

**Siikajoki ibaia** Finlandiako Kemijärvi udalerriko ibai bat da. Siikajärvi aintzira inguruko mendixketan sortzen da Siikajärvi aintziran isurtzeko.

## Ikus, gainera 
* Kemijärvi

## Kanpo estekak
Miehet Suomi-sarja

|-
| bgcolor="#f9f9fb" | **Berezko izena**
| Suomi-sarja
|-
| bgcolor="#f9f9fb" | **Herrialdea**
| border|20px|Finlandiako bandera Finlandia
|-
| bgcolor="#f9f9fb" | **Antolatzailea**
| Izotz-hockey Federazioa
|-
| bgcolor="#f9f9fb" | **Sorrera**
| 1999
|-
| bgcolor="#f9f9fb" | **Talde kopurua**
| 23
|-
|
| Webgune ofiziala 
|}
**Suomi-sarja** Finlandiako hirugarren mailako izotz-hockey txapelketa da, Mestisen ondoko maila. 1999. urtean sortu zen, Finlandian izotz-hockeya jasaten ari zen aldaketek ondorioa.

Urtetik urtera, taldeen kopurua aldatzen da, igoera, jaitsiera eta egoera nahasiaren ondorioz. Gaur egun 23 talde dauzka ligak, leku geografikoen arabera lau taldetan banatuak.

## Taldeak 
### Lehen taldea 
300px|eskuinera
### Bigarren taldea 
### Hirugarren taldea 
### Laugarren taldea 
## Ikus, gainera 
* SM-liiga
* Mestis

## Kanpo estekak 
## Erreferentziak
Kumma

**Kumma** edo **Ekialdeko Semna** gune militar eta komertzial egiptoar bat izan zen, Semnako gotorlekuaren ondoan kokatua, Nubian, Semnako ur-jauziaren ondoan (bigarren ur-jauziaren hegoaldean), eta Niloren ekialdeko ibarrean, Buhen eta Semna artean dauden gotorlekuetatik, Niloren ibar honetan dagoen bakarra delarik. Bertan, Sesostris III.ak, Anuket eta Jnum ur jainkoei eta Dedun kushitar jainkoari sagaraturiko tenplu bat eraiki zuen.

Semna Hegoaldeko gotorlekuarekin, eta basamortua bi alboetatik zuela, Egiptok Kermarekin zuen muga babesten zuen Antzinako Egiptoko Inperio Ertainean. Bere funtsezko xedea, Semna babestea zen, non aduana funtzioak eramaten ziren, honek, gune komertzial eta administratiboaren ezaugarriak ere baitzituen.

Laukiluze formakoa, K.a. 1850 inguruan eraiki eta K.a. 1700ean ebakuatu zen. Gaur egun, ingurua, Nasser lakuak bere uren azpian hartua du, Asuango urtegiaren eraikuntzaren ondorioz.

## Kanpo estekak
Espainiako Emakumezkoen Futboleko Lehen Maila

[thumb|280px| [Bartzelona Futbol Kluba (emakumezkoen taldea)|Bartzelona da garaipen gehien lortu dituen taldea.]]
[thumb|280px| [Athletic (emakumezkoen taldea)|Athleticeko neskek 5 aldiz irabazi dute liga. Argazkian 2007ko liga garaipena ospatzen.]]
[thumb|280px| Euskal derbia [Real Sociedad (emakumezkoen taldea)|Errealaren eta Athleticen artean.]]
**Espainiako Emakumezkoen Futboleko Lehen Maila** Espainiako emakumezkoen futbolaren maila gorena da.

## Historia 
1988-89 denboraldian hasi zen jokatzen. 2001-02 urtean bultzada berria eman nahian, berrantolaketa bat egin zen eta **Espainiako Emakumezkoen Futbol Superliga** izena eman zitzaion. 2009-10 eta 2010-11 denboraldietan hiru multzo osatu ziren, ondoren bigarren fase bat izan zen eta azkenik lehen bi sailkatuen artean finala jokatu zen txapelduna erabakitzeko, baina arrakasta handirik ez zuen izan sistemak eta 2011ean gizonezkoen antzera **Lehen maila** eta **Bigarren maila** eratu ziren, bigarren mailan zortzi multzo osatu ziren, geografikoki banatuak. Euskal taldeek *II multzoan* jokatu izan dute.

## Euskal taldeak 
Hainbat euskal taldek jokatu izan dute espainiako emakumezkoen futbol maila gorenean eta sarritan txapeldun izan ere bai. Hona hemen hauen zerrenda:
* Añorga KKE (Añorga)
* Athletic Club (Bilbo)
* Eibartarrak FT (Eibar )
* Anaitasuna FT (Azkoitia)
* Lagunak KE (Barañain)
* Oiartzun KE (Oiartzun)
* Real Sociedad (Donostia)

## Podiuma 
## Palmaresa 
### Lehenengo Maila 
### Emakumezkoen Superliga 
* ¹ 2009-10 denboraldian 24 talde aritu ziren zortziko hiru multzotan banatuta, 2010-11 denboraldian 23 talde izan ziren Jaenek uko egin ziolako parte hartzeari.
* ² Finaleko emaitzak, joanekoa eta itzulikoa (2009-10 eta 2010-11).
* ³ 2019-20 denboraldian COVID-19 pandemiaren erruz 21. jardunaldia jokaturik zegoela bertan behera gelditu zen Liga eta une horretako sailkapena ofiziala bihurtu zen.

## Garaipenak 
## 2023-24ko taldeak 
## Ikus, gainera 
* Emakumezkoen Futbol Erreginaren Kopa

## Kanpo estekak 
*  Espainiako Futbol Federakuntzaren webgunea
Adolfo Morais

**Adolfo Morais Ezkerro** (Gasteiz, Araba, 1965) euskal herritar matematikaria da. 2016az geroztik Unibertsitate eta Ikerketako sailburuordea da Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailean.   Euskalmet Euskal Meteorologia Agentziako zuzendaria izan zen, 2005-2009 urteetan. 2013tik 2015era Euskal Herriko Unibertsitateko Donostiako Eskola Politeknikoko zuzendaria izan zen, 1989tik hango irakaslea ere izan zen.

## Heziketa 
Euskal Herriko Unibertsitateak Leioan duen Zientzia eta Teknologia Fakultatean  ikasi zuen eta 1988an Zientzietako Lizentziatura lortu zuen Matematika Atalean. Hezkuntza alorreko graduondoko bat egin zuen 1998an Canterbury Christ Church Unibertsitatean, eta Makroinformatikako master bat 1992an Microsoft-en.

2010ean doktore-titulua lortu zuen EHUko *Enpresen Antolaketa* sailean izenburu honekin zuen tesiarekin: "*Gestión de la calidad en las organizaciones universitarias: análisis de la adecuación de las normas iso 9000 para su utilización en el ámbito universitario*" (*Kalitatearen kudeaketa unibertsitate-erakundeetan: ISO 9000 arauak unibertsitate-esparruan erabiltzeko egokiak ote diren aztertzea*).

## Ibilbide profesionala 
Matematikako ikasketak bukatuta hasieran irakaslea izan zen Olabide ikastolan. baina urte bat geroago irakasle gisa hasi zen Euskal Herriko Unibertsitatean. Harrezkero hainbat ardura akademiko hartu ditu: akademia-Idazkaria eta Nazioarteko Haremanetako Koordinatzailea Donostiako Eskola Politeknikoan (1994-1997), Kanpo-Harremanetako Zuzendariordea eskola berean (1998-2001), Nazioarteko Harremanetarako Zuzendaria EHUn (2001-2004), EHUko Errektorearen Ordezkaria Europako Konbergentziarentzat (2003-2004), Kooperazio eta Nazioarteko Mugikortasuna Zuzendari Nagusia EHUn (2004-2005), Donostiako Eskola Politeknikoko Zuzendaria (2013-2015).

Irakatsi dituen gaien artean euskarazko hiru hauek daude: Ingeniaritzaren metodo estatistikoak, Ingeniaritzarako osagarri matematikoak, eta Zero puntuaren matematika.

Bestalde, 2005etik 2009ra bitarte Eusko Jaurlaritzako Metereologia eta Klimatologia zerbitzuko Zuzendari Nagusia izan zen. eta 2016ko ekainaren 13tik Unibertsitate eta Ikerketako sailburuordea da Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailean.

## Erreferentziak
Futboleko Espainiako Erregina Kopa

[thumb|300px|[Reial Club Deportiu Espanyol (emakumezkoen taldea)|RCD Espanyoleko neskak 2010eko Erregina Kopako garaipena ospatzen.]]
[thumb|300px| [Levante Unión Deportiva (emakumezkoen taldea)|Levantek sei kopa irabazi ditu.]]
[thumb|300px| [Reial Club Deportiu Espanyol (emakumezkoen taldea)|RCD Espanyol eta FC Barcelonak ere seina Kopa eskuratu dituzte.]]
**Futboleko Espainiako Erregina Kopa** emakumezkoen Espainiako futbol txapelketa da. Liga amaitzerakoan jokatzen da.

## Historia 
Lehiaketa 1983an sortu zen **Espainiako Txapelketa** izenarekin, izan ere garai hortan jokatzen zen Estatu mailako txapelketa bakarra baitzen. Eskualdetako irabazleek hartzen zuten parte. 1988an Liga eratu zenean hark hartu zuen Espainiako Txapelketa izena eta honek berriz **Erreginaren Kopa**. Sailkatze sistemak aldiz berdin jarraitu zuen.

2001-02 denboralditik aurrera Ligako onenek hartzen dute parte. 2013an erabaki zen Ligako aurreneko zortziek jokatuko zutela Erreginaren Kopa.

## Podiuma 
## Palmaresa 
* (luz), luzapenaren ondoren.
* (pen), penalti jaurtiketak.
* ¹ 2020ko finala 2021eko otsailaren 13an jokatu zen COVID-19 pandemiak eragindako atzerapenarengatik.

## Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dedun

**Dedun** edo **Dedwen**, Nubiako jainko bat izan zen, gutxienez K. a. 2400etik gurtua zena.

Informazio urria dago bere jatorrizko izaerari buruz, baina lehoi bat bezala irudikatua zela jakina da, eta daturik antzinakoenek, intsentsuaren jainkoa izan zela adierazten dute, intsentsua, garai hartan, luxuzko material oso garesti bat baitzen, eta Nubia zen bere jatorriaren iturri handia. Ondorioz, jainko garrantzitsu bat izango zen. Intsentsuaren merkataritzak Nubiari eman zion ugaritasunaren ondorioz, oparotasun eta ugaritasunaren jainkotzat hartua izan zen.

Hala ere, beste jainkoak suntsitzearekin mehatxatu zuen su bati lotua izan zela esaten da. Nubiologian, sute handi bat egon izan zitekeela uste da, zenbait jainkok banatutako tenplu multzo batean, Dedunen tenpluan hasiko zen sua.

Nubiako jainko bezala aipatua den arren, Piramideetako Testuetan ez dago, jainko hau Aswandik iparraldera gurtua izatearen ebidentziarik. Egiptoko Inperio Ertainean, Egiptok Kux gobernatzen zuen garaian, intsentsuaren jainkoa izan zen, eta hil errituekin lotutakoa. Dedun, egiptoarren arabera, Nubiako hildako gobernarien babeslea zen.

## Kanpo estekak
B banda

Fotometrian, **B banda** urdin koloreko B Johnson iragazkiak iragazitako espektro elektromagnetikoaren zatia da: gehiengo igortzea, 430 nanometrotan dago (urdin kolorea). Gutxi gora-behera, argazki plaka baten sentsibilitatearekin bat dator; fotometrikoki, argazki plaken *argazki magnitudea*ren antzekoa da (mgp), askoz sentikorragoak uhin laburreko argiari (urdin eta morea), uhin erdi (berdea) edo uhin luzekoari (horia, gorria, laranja) baino.

**UBV** edo Johnsonena deritzon sistema fotometrikoaren barnean, B banda, jatorrizko hiruretatik, tarteko uhin luzera duena da: U (ultramorea), B (urdina) eta V (berdea edo begi hutsez ikusten dena); V iragazkikoa baino laburragoa da (V banda), baina U bandakoa baino luzeagoa.

B bandarekin lortutako magnitudea, V bandarekin lortutakoari kenduz lortutako emaitzak, B-V kolore indizea ematen du, astronomian, argizagien kolorea eta euren azaleko tenperatura zehazteko erabiltzen dena.

## Iturriak 
*On the Color-Magnitude Diagram of the Pleiades*, H. L. Johnson, W. W. Morgan, ApJ 114, 522 (1951).

*Fundamental stellar photometry for standards of spectral type on the revised system of the Yerkes spectral atlas*, Johnson, H. L.; Morgan, W. W., ApJ 117, 313 (1953).

*Some Characteristics of Color Systems*, Morgan, W. W.; Harris, D. L.; Johnson, H. L. ApJ 118, 92M (1953).

*VRI standards in the E regions*, Cousins, A. W. J., Mem. R. Astron. Soc, 81, 25 (1976).

*VRI Photometry of E and F Region Stars*, Cousins, A. W. J., M. N. Astr. Soc. South Africa, 3, 8 (1978).

*Fotometría con Filtros*, Francisco A. Violat Bordonau, Víctor Violat Martín (2003). Asociación de Variabilistas de España. Astronomía Digital (noviembre de 2003). Fotometría CCD con filtros de color

## Kanpo estekak 
* CCD fotometria kolorezko iragazkiekin
Isla de la Luna

**Isla de la Luna** edo **Koati uhartea** () Titikaka lakuan dagoen Boliviako uharte bat da, Isla del Sol uhartearen ondoan. Uharte txiki eta malkartsu bat da. Bere azalera 105,1 hektareakoa da. Haizeek malkartutako orografia du, eta, gainera, goi-ordokiko uharte bat da.

Inka Inperioaren garaian, Iñac Uyo edo Eguzkiaren Birjinen Jauregia izeneko tenplu bat zegoen bertan, non eguzkiaren birjinak bizi ziren. Acllahuasi edo aukeratuen etxea zen tokian, emakumeen lanbide ezberdinak ikasten ziren, batez ere ehuntzea, Inkaren bigarren emazteak izatera iris zitezkeen. Esaten denez, sakrifiziorako ere erabil zitezkeen.

Uhartean, inka enperadorea baino ezin zitekeen sar, inperioko agintari nagusia. Gaur egun, kitxua eta aimara jatorriko familia gutxi batzuk bizi dira bertan, biak ala biak, nekazaritza, artzaintza eta bisitariei artisautza saltzen aritzen direnak. Hitz egiten dituzten hizkuntzak, kitxua, aimara eta gaztelania dira.

## Ikus, gainera 
* Isla del Sol

## Kanpo estekak
Nazioarteko Criteriuma

**Nazioarteko Criteriuma** (frantsesez *Critérium international de la route*) etapakako txirrindularitza lasterketa bat izan zen, 1932tik 2016ra, Frantzian jokatua, udaberrian. Lehen, *Criterium Nazional* izena zuen.

Bi egunetan jokatutako hiru etapa ziren, errepideko txirrindularitzaren hiru espezialitate nagusiak hartuta: ordeka, mendia eta erlojupekoa.

Lasterketa honek maillot bereizgarriak ematen zituen, Frantziako Tourraren antzera:

* Maillot horia: sailkapen orokorreko irabazleari.
* Maillot berdea: puntukako sailkapeneko irabazleari.
* Puntu gorridun maillota: igokari onenari.
* Maillot zuria: gazte onenari.

## Irabazleak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Roger Lapébie

**Roger Lapébie** (Baiona, Lapurdi, 1911ko urtarrilaren 16a – Pessac, Gironda, Frantzia, 1996ko urriaren 12a), txirrindulari profesionala izan zen. Arrakastarik handienak 1937an lortu zuen, Frantziako Tourra irabaztean; proba horretan guztira bi aldiz izan zen podiumean eta bederatzi etapa garaipen lortu zituen hainbat urtetan.

## Kirol lorpenak 
**1932**
* Frantziako Tourreko etapa bat
* Huet-Argentan Sari Nagusia
* Wolber Sari Nagusiko 2 etapa
**1933**
* 20px Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketa
* Paris-Angers
* Paris-Saint-Étienne
* Circuit de Morbihan
* L'Echo d'Alger Sari Nagusia
* Gillon Sari Nagusia Nantesen
* Parmako Kriteriuma
**1934**
* 3. Frantziako Tourrean eta 5 etapa
* Nazioarteko Kriteriuma
* Paris-Saint Etienne
* Paris-Vichy
* 2. Paris-Nizan
**1935**
* Paris-Saint Etienne
* Parisko Sei Egunak
* 2. Paris-Toursen
**1936**
* Parmako Kriteriuma
* Avignoneko 24 orduak
**1937**
* 20px|link=General classification in the Frantziako Tour|alt=Yellow jersey Frantziako Tourra eta 3 etapa
* Paris-Niza
* Nazioarteko Kriteriuma
**1938**
* Paris-Sedan
**1939**
* 3. Paris-Roubaixen

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*
Euri orografiko

[thumb|ezkerrera|250 px|[Kumuluninbo|Kumuloninbo motako hodei batek, Venezuelako San Juan de los Morrosetik iparraldera dagoen Guariko ibaiaren haraneko estura batean sartzean eragindako ekaitza.]]

thumb|230 px|Hodei uhin patroi hau, aire masa bat, oztopo orografikotik igotzen denean gertatzen da, hezetasun kondentsatu eta ikusiezinezko zerrendak eraginez, eta sarri, euria bota dezake kondentsazio bidez igotzen den bitartean.

**Euri orografikoa** aire heze zutabe baten igoerak, oztopo orografiko batekin, mendiak kasu, topo egin ondoren eragiten duen euria da. Bere igoeran, airea hoztu egiten da, ur lurrinaren saturazio punturaino eta %100eko hezetasun erlatibo batera iritsi arte, euria eragiten duena.

Orografiak paper garrantzitsu bat du euri honen kopuru, intentsitate, banaketa espaziala eta iraupenean. Zeelanda Berrian, munduko prezipitaziorik bizienetako batzuk ematen dira, bereziki, Hegoaldeko Alpeak izeneko toki oso zehatz batzuetan, horietako gehienak, Hego uharteko haizealdean, haizebea askoz lehorragoa den bitartean.

Alemania hegoaldean, föhn bezala ezagutzen den fenomenoa, Alpeen itzal orografikoaren ondorioz gertatzen da. Haizea, Bavaria, Suitza edo Austrian hegoaldetik datorrenean, zuen hezetasun gehienak, euri biziak eragin ditu mendilerroaren hegoaldeko zatian, eta, beraz, iparraldeko aurpegitik jaistean, kasu honetan haizebe aldekoa dena, oso lehorra da, eta berotze ahalmen txikiagoa du, haran edo ordokien barrenera, ez ohiko tenperatura altuekin iritsiz, airearen berotze adiabatikoagatik. Ile-lehorgailuei föhn deitzen zaie alemanez. AEBen mendebaldean, chinook deritze, mendilerroen mendebaldeko magaletatik igotzean bere hezetasuna galdu ondoren jaitsieran berotzen denean, Mendi Harritsuak zeharkatu ondoren, mendebaldeko haizeari erreferentzia egiten dion izen indigena.

## Ikus, gainera 
* Itzal orografikoa

## Kanpo estekak
Itzal orografiko

[eskuinera|thumb|450px|[Goi Ordoki Tibetarra, itzal orografikoaren muturreko adibide bat da. Hegoaldetik datozen haize hezeek, ia euren hezetasun guztia galtzen dute Himalaia gainditzerakoan, eta iparralderago dagoen goi ordokira lehor iristen dira.]]
**Itzal orografikoa**, euri orografikoarekin lotutako fenomeno meteorologiko bat da. Aire heze korronteek (hau da, ozeanotik datozenek) oztopo topografiko bat gainditu behar dutenean (mendilerro bat, adibidez), euren hezetasunaren zati handi bat haizealdeko zatian botatzen dute, euri moduan. Airea, jada lehorra, haizebe aldetik jaisten denean, oso lehor jaisten da eta, bere berotze ahalmen txikiagoagatik, konpresio bidez berotzen da, igo aurretik zuena baino tenperatura handiagoa hartuz.

Hau da basamortu askoren idortasunaren arrazoia, Death Valley kasu, Ozeano Baretik hezetasuna sartzea galerazten duten Mendi Harritsuen itzal orografikoaren ondorioz.

## Ikus, gainera 
* Haize katabatiko

## Kanpo estekak