open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Francisco Villar Liébana

**Francisco Villar Liébana** (Torredonjimeno, ) espainiar filologoa da. Francisco Rodríguez Adradosen ikaslea, 1979tik aurrera Indoeuropar hizkuntzalaritzaren katedraduna da Salamancako Unibertsitatean. Baskonizazio berantiar teoriaren bultzatzaileetako bat da.

## Lan hautatuak 
* *Lenguas y pueblos indoeuropeos*, Madril, 1971.
* *Origen de la flexión nominal indoeuropea*, Madril, 1974. .
* *Dativo y locativo en el singular de la flexión nominal indoeuropea*, Salamanca .
* *Ergatividad, acusatividad y género en la familia lingüística indoeuropea*, Salamanca, 1983. .
* *Los indoeuropeos y los orígenes de Europa. Lenguaje e historia*, Madril, 1991. .
* *Estudios de celtibérico y de toponimia prerromana*, Salamanca, 1995. .
* *Indoeuropeos y no indoeuropeos en la Hispania prerromana. Las poblaciones y las lenguas prerromanas de Andalucía, Cataluña y Aragón según la información que nos proporciona la toponimia*, Salamanca, 2000. .
* *El IV bronce de Botorrita (Contrebia Belaisca): arqueología y lingüística*, Salamanca, 2001. .
* *Vascos, celtas e indoeuropeos. Genes y lengua* (con Blanca M. Prosper), Salamanca, 2005. .
* *Indoeuropeos, iberos, vascos y sus parientes, Estratigrafía y cronología de las poblaciones prehistóricas*, Salamanca 2014.
Joseba Abaitua

**Joseba Koldobika Abaitua Odriozola** euskal filologo eta unibertsitateko irakaslea da. Euskal Filologiako lizentziatua da (Euskal Herriko Unibertsitatea) eta Hizkuntzalaritza konputazionaleko doktorea (Manchesterreko Unibertsitatean). Bere tesiarekin aitzindaria izan zen euskarazko itzulpengintza automatikoan. Eusko Jaurlaritzak plazaratu zuen *Itzultzailea* aplikazioko garatzaile/aholkularietako bat izan zen.

Bere argitalpenetan gai hauek landu ditu: Hizkuntza teknologiak eta eduki eleaniztunen kudeaketa. Azken urteotan testu eleaniztunak, indize konzeptualak eta datu estekatuekin jardun du. LinguaMedia ikertaldeko kidea da. 

Gaur egun Deustuko Unibertsitateko irakaslea da Bilboko campusean. Hizkuntza Modernoak graduan irakasten du. Baskonizazio berantiar teoriaren bultzatzaileetako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Joseba Abaitua. Youtybe UPV/EHU. III Congreso de la Cátedra Koldo Mitxelena: Joseba Abaitua (Deustuko Unibertsitatea) - 2488*
* Joseba Abaituaren argitalpenak. deusto.academia.edu webguean
* Joseba Abaituaren argitalpenak. Google Scholar (500 dokumentu)
* Joseba Abaitua Inguma datu-basean
Hector Iglesias

**Hector Iglesias** () euskal hizkuntzalari eta irakaslea da. Bordele-Montaigne Unibertsitatean doktorea eta onomastikan aditua, Frantziako Estatuaren CNRS ikerketa erakundeak Baionan duen IKER guneko ikerketan lan egin zuen. Baskonizazio berantiar teoriaren bultzatzaileetako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hector Iglesias-en euskarazko ekoizpena Inguma datu-basean.
Eugeniusz Frankowski

**Eugeniusz Frankowski** (Siedlce, 1884ko azaroaren 21a - Poznań, 1962ko otsailaren 8a) poloniar arkeologoa, etnografoa, iberista, euskalaria eta museologoa izan zen.

## Bizitza 
Siedlceko gimnasioan ikasi zuen. Eskolatik egotzi zuten polonierazko hezkuntzaren alde borrokatzeagatik. Żytomierzeko gimnasiora aldatu zuten, baina berriro ere ikastetxetik kanporatu zuten 1905eko Poloniar Iraultzan parte hartzeagatik. 1907an, azkenik, unibertsitaterako sarbide probak gainditu zituen Siedlceko gimnasioan. Urte berean ere, Natur Zientziak eta Medikuntza ikasketak egiten hasi zen Jagellondar Unibertsitatean. 1911 eta 1914 bitartean eta 1921tik 1922ra Jagellondar Unibertsitateko Antropologia Katedrako urgazle egon zen. 1921an Arkeologian eta Antropologian doktoratu zen Włodzimierz Demetrykiewicz irakaslearen gidaritzapean. 1922an etnografia eta etnologia irakasle izateko habilitazioa lortu zuen Varsoviako Unibertsitatean Ludwik Krzywicki irakaslearekin. Bertan irakatsi zuen 1922tik 1928ra. 1926an ezohiko irakasle izendatu zuten, eta 1948an etnografia eta etnologia ohiko iraskasle Poznańgo unibertsitatean.

1921tik 1939ra Varsoviako Etnografia Museoko zuzendaria izan zen. Bere zuzendaritzapean museoa jarduera hezigarriekin engaiatu zen. Alta, Bigarren Mundu Gerra zehar, museoaren gordailua erabat suntsitu zen. 1939 eta 1944 bitartean Poloniako etnografia, etnologia orokorra eta museologia irakatsi zituen ezkutuan. 1944ko azaroaren 1etik 1945eko martxoaren 30era geografia eta aritmetika irakasle egin zuen lan Kuarteletako Nekazaritza Eskolan.

Ikerketa etnografiko eta antropologiko ugari egin zituen Polonian eta Europan zehar. Euskal Herriko ikerketa etnografikoari eta museologia etnografikoari ekarpenak egin zizkien. Hainbat ikerlan argitaratu zituen, horietatik batzuk gaztelaniaz, frantsesez, portugesez eta alemanez.

## Erreferentziak
The Program (2015eko filma)

**The Program** (euskaraz *Programa*) 2015eko Stephen Frears ingeles zinema zuzendariak zuzendutako kirol drama biografia film bat da. Lance Armstrong estatubatuar txirrindulariaren bizitza eta kirol ibilbidean oinarritua dago. Ben Foster, Chris O'Dowd, Guillaume Canet, Jesse Plemons, Lee Pace, Denis Ménochet eta Dustin Hoffman aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
David Walsh (Chris O'Dowd) irlandar kazetariak Lance Armstrong (Ben Foster) estatubatuar txirrindulariak Frantziako Tourran lortutako garaipenak doppingari esker direla konbentzitua dago. Uste honekin, ikertzen hasi eta Armstrongi buruzko egia azaleratuko duten probak bilatzeari ekingo dio.

## Aktoreak 
* Ben Foster: Lance Armstrong
* Chris O'Dowd: David Walsh
* Guillaume Canet: Michele Ferrari
* Jesse Plemons: Floyd Landis
* Lee Pace: Bill Stapleton
* Denis Menochet: Johan Bruyneel
* Dustin Hoffman: Bob Hamman
* Edward Hogg: Frankie Andreu
* Elaine Cassidy: Betsy Andreu
* Laura Donnelly: Emma O'Reilly
* Sam Hoare: Stephen Swart
* Kevin Hulsmans: Filippo Simeoni
* John Schwab: Travis Tygart
* Nicolas Robin: Christophe Bassons
* Josh O'Connor: Rich
* Nathan Wiley: Charles Pelkey

## Kanpo estekak 
* IMDBko filmak
Gipuzkoako erlezain elkartea

**Gipuzkoako erlezain elkartea**, Gipuzkoako erlezaintzaren mantenua zein jarraipena ziurtatzeaz eta erlezaintzaren garapen ildoak jorratzeaz arduratzen den elkarte bat da. Elkarte honek helburu eta ardura jakin batzuk ditu, besteak beste, lurralde-kudeaketaren arloan, erlezaintzako errolda egitea zein erlategien kokapena zein den jakitea eta ingurumenari dagokionez, Euskal Herrikoak diren erleak babestea.

Elkarteak berak ematen dituen datuen arabera, gaur egun, 550 bazkide ditu eta hauek guztiek 6 000 erlauntza inguru dituzte. Elkarteak gainera, arlo honetarako beharrezkoak diren materialak, erlezaintza-ikastaroak, aholkularitza teknikoa eta beste hainbat zerbitzu eskaintzen ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erlezaintza, erle
* Elkartea
* Zaldibia

## Kanpo estekak 
* Elkartearen webgune ofiziala.
99942 Apophis

**99942 Apophis** (aurretik **2004 MN4** behin-behineko izenarekin ezaguna) Aton asteroide bat da, bere orbita Lurretik gertu pasatzen delako. 2004ko abenduan, behaketa batzuetatik ondorioztatu zen, 2029. urtean Lurraren kontra talka egiteko aukera *handiak* zituela (%2,7koak). Beranduago egin ziren behaketa batzuek aurretik egin ziren kalkuluak hobetu eta 2029an gure planetaren aurka talka egiteko aukera ia ezinezkoa zela frogatu zuten. Ilargiarekin talka egiteko aukera oso gutxi dituela ere esan behar da. Egin ziren kalkuluek ordea ez zituzten talka egiteko aukerak zerokoak bihurtu eta beraz, 2029an asteroidea gure planetatik hurbil igarotzen denean, aukerak oso txikiak badira ere, "itxitura grabitazionala" pasatzeko aukerak badaude (espazioko eremu hau oso txikia da, 400 metro inguruko diametroa du), hau gertatzen bada, asteroidearen norabidea aldatuko da eta 2036ko apirilaren 13an gure aurka talka egingo du. Aukera hauen ondorioz, 2006ko abuztura arte asteroidea Turinen eskalako 1 mailan mantendu zen. Hurrengo urteetan egin ziren behaketei esker, lehen aipatutako aukerak are gehiago murriztu ziren eta beraz, 2006ko abuztuaren 5ean Apophis berriz ere Turinen eskalako 0 mailara jatsi izan zen. 2006ko urriaren 19an egin ziren kalkuluen arabera, asteroide honek 2036ko apirilaren 13an gure aurka talka egiteko aukerak 45 000tik 1ekoak dira. 2037an talka egiteko aukerak dituen beste egun bat identifikatu den arren, ez dirudi gertatuko denik, izan ere, aukerak 12,3 milioitik 1ekoak dira.

## Ikus, gainera 
* Asteroideak
* Aton asteroideak
* Turinen eskala
* Lurra

## Kanpo estekak
Pedrosa de Valdeporres

**Pedrosa de Valdeporres** Burgosko herri bat da, Valdeporres merindadea udalerriko gune nagusia da, bertan baitago udalerria. Burgos hiritik 90 kilometrora dago ipar aldera, Merindadeak izeneko zonaldean, Villarcayo-ko barruti judizialean. Gertu dago Aguilar de Campoo herria. 2008an 170 biztanle zituen, 80 gizonezko eta 90 emakumezko.

## Udalerriko alkate-auzoak 
Udalerriak **14** alkate-auzo ditu:
* Ahedo de las Pueblas
* Brizuela
* Busnela
* Cidad de Valdeporres
* Dosante
* Leva
* **Pedrosa de Valdeporres** (burua)
* Puentedey
* Quintanabaldo
* Robredo de las Pueblas
* Rozas
* San Martín de las Ollas
* San Martín de Porres
* Santelices
* Villavés

## Herritar ospetsuak 
* Cayetano López López (1886-1970) albaitaria medikuntzako akademikoa, ikertzailea eta idazlea izan zen ( "albaitarien Ramón y Cajal" zela esaten zuten). San Martín de las Ollas herrikoa zen eta **Pedrosan** "La Engaña" etxea eraiki zuen (gaur egun landetxea da), académico de Medicina, investigador y escrito.
* Diego Alfredo Manrique (1950) Pedrosan jaio zen, musika-kritikaria Espainiako Radio Nazionalean Radio 3 emisoran aditua musika modernoan. El País egunkarian ere idazten du.
* Mari Luz Esteban Galarza (1959) gizarte-antropologiako irakaslea da Euskal Herriko Unibertsitatean. Aditua da antropologia feministan, eta medikuntzako antropologian.
* Marisol Esteban Galarza (1959) ekonomiako katedratikoa da Euskal Herriko Unibertsitatean. Eusko Jaurlaritzako Hizkuntzako kontseilariordea izan zen Patxi Lopez Lehendakaria izan zenean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Burgosko udalerrien zerrenda
* Busnelako trikuharria

## Kanpo estekak 
*  Las Merindades
Hego Atlantikoko Anomalia

thumb|350x350px|Anomalia 560 kilometro inguruko altueran
**Hego Atlantikoko Anomalia** (HAA) edo ingelesez South Atlantic Anomaly (SSA) Lurraren Van Allen erradiazio gerrikoak lurrazalera gehien hurbiltzen diren eremua da, lurrazaletik 200 kilometroko altueraraino jaisten direlarik. Honek partikula energetikoen fluxua handitzen du eskualde honetan eta eremu hau orbitatzen duten sateliteak ohikoa baino erradiazio maila handiagoaren eraginpean jartzen ditu.

## Posizioa eta forma 
ezkerrera|thumb|Van Allen erradiazio gerrikoen zeharkako ikuspegia, Hego Atlantikoko Anomalia gertatzen den puntua adierazita dago.
Van Allenen erradiazio gerrikoak simetrikoak dira Lurraren eremu magnetikoaren ardatzarekiko, hau da, Lurraren biraketa-ardatzarekiko 11° graduz okertuta daude gutxi gorabehera. Lurraren biraketa-ardatzaren eta ardatz-magnetikoaren elkargunea ez dago Lurraren zentroan, bertatik 450-500 km-tara baizik. Asimetria hori dela eta , barruko Van Allenen gerrikoa lurrazalera gehien hurbiltzen da Ozeano Atlantikoaren hegoaldean, non 200 km-rainoko altuerara jaisten den eta lurrazaletik urrunen dago Ozeano Barearen iparraldean.

## Ondorioak 
Hego Atlantikoko Anomaliak eragin handia du Lurra orbitatzen duten satelite eta beste espazio-ontziengan. Hauen orbitak periodikoki anomalia-eremua zeharkatzen baitute eta Vann Allenen gerrikoan harrapatuta dauden protoien ondorioz sortutako erradiazio gogorra jasan behar baitute minutu batzuez bertatik igarotzen diren bakoitzean. Nazioarteko Espazio Estazioak adibidez, 51,6º-ko inklinazioko orbitan dagoenez, shielding gehiago behar du arazo honi aurre egiteko eta Hubble Espazio Teleskopioak ez du behaketarik egiten HAA zeharkatzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Attadale (Eskozia)

**Attadale** (Gaeleraz: ***Attadal*** ) Wester Ross-eko barrutiko udalerria da, Highlands eskualdean kokatua, Eskozian. Loch Carron-en hegoaldeko kostan dago, Stromeferry eta Strathcarron herrien artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jan Ladislav Dussek

**Jan Ladislav Dussek** (**Jan Václav Dusík** bataiatua; Čáslav, Bohemia, -Saint-Germain-en-Laye, ) Bohemiako pianista eta musikagilea izan zen. Pedagogo handia, pianorako metodo bat asmatu zuen. Sonata dotoreak idatzi zituen musika tresna horretarako.

## Erreferentziak
Emma Darwin

**Emma Darwin** (**Emma Wedgwood**, ezkongabe zegoenean; Maer, 1808ko maiatzaren 2a - 1896ko urriaren 18a) Charles Darwin naturalista ingelesaren lehengusua eta emaztea izan zen, harekin hamar seme-alaba izan zituena.

## Seme-alabak 
* William Erasmus Darwin (1839-1914)
* Anne Elizabeth Darwin (1841-1851)
* Mary Eleanor Darwin (1842)
* Henrietta Emma "Etty" Darwin (1843-1927)
* George Howard Darwin (1845-1912)
* Elizabeth Darwin (1847-1926)
* Francis Darwin (1848-1925)
* Leonard Darwin (1850-1943)
* Horace Darwin (1851-1928)
* Charles Waring Darwin (1856-1858)

## Erreferentziak 
* Healey, E. *Emma Darwin: The Inspirational Wife of a Genius*  New Scientist review
* Litchfield, H. (ed.): *Darwin a Century of Family Letters, 1792-1896*.Londres, John Murray, 1915
* *Emma Darwin, a Century of Family Letters, 1792-1896* (Henrietta Emma Darwin Litchfield alabak argitaratua, 1915).
François Dussaud

**François "Franz" Dussaud** (Stäfa, Zürich, -Paris, ) suitzar zientzialaria izan zen. Genevako Zientzia fakultateko Fisika irakaslea izan zen 1891. urteaz geroztik. Gorrentzako fonografo bat (entzumenaren ordez ukimena baliatuz), itsuentzako zinema bat (ikusmenaren ordez ukimena baliatuz) eta urrutira ikusteko tresna bat asmatu zituen, besteak beste.

## Erreferentziak
Henri Dutrochet

**René Joachim Henri Dutrochet** (Néons-eko gaztelua, Poitou, -Paris, ) frantziar fisiologo eta fisikaria izan zen. Biologiaren aitzindarietako bat izan zen. Berari zor zaio osmosiaren gertakariaren aurkikuntza. Zelularen egiturari buruzko behaketak egin zituen eta barne jarioak bazirela uste zuen.

## Erreferentziak
Christian de Duve

**Christian René Marie Joseph, Duveko bizkondea** (Thames Ditton, Surrey, - Grez-Doiceau, ) belgikar biologoa izan zen. 1974. urtean Medikuntzako Nobel saria jaso zuen Albert Claude eta George Emil Palade biologoekin batera zelulen metabolismoan ezinbestekoak diren lisosomak aurkitzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georges Louis Duvernoy

**Georges Louis Duvernoy** (Montbéliard, -Paris, ) frantziar anatomista eta naturalista izan zen. Anatomia konparatuaren alorrean egindako aurkikuntza asko gizon honi esker lortutakoak dira. Cuvierrekin batera *Leçons d’anatomie comparée* obra idatzi zuen (1803).

## Erreferentziak
Javad Khan

**Jafar al-Javad Khan Ziyad oghlu Qajar** ( – 1804) Azerbaijango khanerriko azken buruzagia eta Kaukasoko herrien independentziaren heroia izan zen. Bere herriaren independentziaren alde, Errusiako Tsitsianov printzeari aurre egin zion, baina hil egin zuten 1804. urtean, bere bostehun gudariekin batera, Gəncəko setioan.

## Erreferentziak
Eurico Gaspar Dutra

**Eurico Gaspar Dutra** ( ahoskatua; Cuiabá, Mato Grosso, -Rio de Janeiro, ) brasildar jeneral eta politikaria izan zen. Jeneral izendatu zuten 1932. urtean eta Bigarren Mundu Gerran aliatuekin batera borrokatu zen talde brasildarraren buruzagia izan zen. 1946. urtetik 1951ra arte Brasilgo lehendakaria izan zen. Konstituzio federalistaren aldeko izan zen eta 1947. urtean hautsi egin zituen Sobietar Batasunarekin zituen harremanak.

## Erreferentziak
Maurice Duverger

**Maurice Duverger** (Angulema,  - Paris, ) frantziar legelari eta politologoa izan zen. Soziologiari eta politikari buruzko obra ugari eman du argitara. Obra nagusiak: *Les Constitutions de la France* (1944, Frantziako konstituzioak), *Les Régimes politiques* (1948, Erregimen politikoak), *Droit constitutionnel et institutions politiques* (1955, Konstituzio eskubideak eta erakunde politikoak) *Les Partis politiques* (1958, Alderdi politikoak) eta *Introduction à la politique* (1968).

## Erreferentziak
Adolf Dygasiński

**Adolf Dygasiński** (Niegosławice, -Grodzisk Mazowiecki, ) poloniar eleberrigilea izan zen. Liburuzaina, naturalista eta pedagogoa izan zen. Animalien mundua deskribatu zuen, batez ere. Bere lan nagusia, *Gody życia*, 1901. urtean eman zen argitara.

## Lanak 
* *Wilk, psy i ludzie* (1883)
* *Ogólne zasady pedagogiki dotyczące wykształcenia umysłu, uczuć, moralności i religijności* (1883)
* *Na pańskim dworze* (1884)
* *Głód i miłość* (1885)
* *Na warszawskim bruku* (1886)
* *Nowe tajemnice Warszawy* (1887)
* *Właściciele* (1888)
* *Beldonek* (1888)
* *Jak się uczyć i jak uczyć innych* (1889)
* *Pan Jędrzej Piszczalski* (1890)
* *Na złamanie karku* (1893)
* *Gorzałka* (1894)
* *Żywot Beldonka* (1898)
* *As* (1896)
* *Zając* (1900)
* *Listy z Brazylii* (1900)
* *Margiela i Margielka* (1901)
* *Gody życia* (1902)

## Erreferentziak
Abba Eban

**Abba Eban** (  ahoskatua; **Aubrey Solomon Meir Eban** jaioa eta, gero, **Abba Solomon Meir Eban**; Lurmutur Hiria,  – Tel Aviv, ) Israelgo politikaria izan zen. Sarritan izan zen ministro; Israelen jokaera aldeztu zuen Nazio Batuetan, 1967ko ekaineko gerratearen ondoren.

## Erreferentziak
Olav Duun

**Olav Duun** (Ytre Namdal, Fosnes, -Holmestrand, ) norvegiar eleberrigilea izan zen. Nekazarien bizitzan oinarrituriko eleberriak eman zituen argitara. Bere lan bikaina *Juvikalke* (1918-1923) da, sei liburukiz osatua. Obra honetan nekazaritza giroaren azterketa psikologiko garrantzitsua egin zuen.

## Erreferentziak
Alexandre Duval

**Alexandre-Vincent Pineux**, **Alexandre Duval** deitua, (Rennes, -Paris, ) frantziar aktore eta dramagilea izan zen. Odéon antzokiaren zuzendaria izan zen 1807. urteaz geroztik. Arrakasta handia lortu zuen bere drama historikoei esker: *Edouard en Ecosse* (1802, Eduardo Eskozian) eta *La jeunesse de Henri V* (1806, Henrike V.aren gaztaroa).

## Lanak 
* ''La Manie d'être quelque chose* (1795) ;
* *Le Défenseur officieux * (1795) ;
* *La Jeunesse de Richelieu * (1796) ;
* *Les Héritiers ou le Naufrage* (1796)
* *Maison à vendre * (1800) ;
* *Édouard en Écosse* (1801) ;
* *Guillaume le Conquérant *(1803) ;
* *Le Menuisier de Livonie* (1805) ;
* *Le Tyran domestique* (1805) ;
* *La Jeunesse d'Henri V* (1806) ;
* *Le Chevalier d'industrie* (1809) ;
* *Le Retour d'un croisé* (1810) ;
* *La Manie des grandeurs* (1817) ;
* *La Fille d'honneur'' (1819).

## Erreferentziak
Hermann Ebbinghaus

**Hermann Ebbinghaus** (Barmen, -Halle, ) alemaniar psikologoa izan zen. Oroimenaren alorra ikertu zuen bereziki, zentzurik gabeko silabak lan tresna gisa erabiliz. Obra nagusiak: *Oroimenaren inguruan* (1885) eta *Psikologiaren oinarriak* (1908).

## Erreferentziak
Friedrich Ebert junior

**Friedrich "Fritz" Ebert Jr.** (Bremen,  - Ekialdeko Berlin, ) alemaniar politikaria izan zen. Friedrich Eberten semea. Alderdi sozial-demokratako kide zen, eta espetxean egon zen 1933-1939 bitarteko urteetan. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, alderdi sozialista bateratua eratu zuen 1946an eta Berlingo Ekialdeko alkatea izan zen (1948-67).

## Erreferentziak
Alemaniako Alderdi Sozialista Batua

**Alemaniako Alderdi Sozialista Batua** ( edo *SED*) Alemaniako alderdi politiko marxista-leninista da. 1946an sortu zuten eta Ekialdeko Alemaniako alderdi bakarra izan zen. 1989an desegin zuten, herrialdearekin batera.

## Buruzagiak 
1 *Elkarrekin 1946 eta 1950 artean*.

## Kanpo estekak
Next of Kin (1989ko filma)

**Next of Kin**, 1989ko John Irvin estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako akziozko thriller film bat da. Patrick Swayze, Liam Neeson, Adam Baldwin, Helen Hunt, Bill Paxton eta Ben Stiller aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Truman Gates (Patrick Swayze) jatorriz Kentucky estatuko baserri giroko herri txiki batekoa den Chicago hiriko polizia bat da. Behinola, hirian ezkutatu den Joey Rosselini (Adam Baldwin) gaizkileak Trumanen anaia Gerald (Bill Paxton) jamiolaria erail duela jakingo du. Joey gaizkilea John Isabella (Andreas Katsulas) mafiaburu boteretsuaren hiloba da.

Trumanek Joey atzemateko asmoz ikerketari ekiten dionean, Brian (Liam Neeson) bere beste anaia ere Chicagora mendeku bila etorri delakoa berri izango du, horretarako Apalatxeetako metodoak erabiliz.

## Aktoreak 
* Patrick Swayze: Truman Gates
* Liam Neeson: Brian Gates
* Adam Baldwin: Joey Rosselini
* Helen Hunt: Jessie Gates
* Bill Paxton: Gerald Gates
* Ben Stiller: Lawrence Isabella
* Andreas Katsulas: John Isabella
* Michael J. Pollard: Harold
* Ted Levine: Willy Simpson
* Del Close: Frank
* Valentino Cimo: Rhino
* Paul Greco: Leo
* Vincent Guastaferro: Paulie
* Paul Herman: Tony Antonelli
* Starla Fugate: Woman Pouring Coffee

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Gleditsia

**Gleditsia** Fabaceae familiako zuhaitz genero bat da, jatorriz Ipar Amerika eta Asiakoa. Izenak Johann Gottlieb Gleditsch omentzen du, Berlingo Lorategi Botanikoko zuzendaria, 1786an hil zena.

## Espezieak 
Generoak 12 espezie ditu:
* *Gleditsia amorphoides* (Griseb.) Taubert
* *Gleditsia aquatica* Marshall
* *Gleditsia australis* F. B. Forbes & Hemsley
* *Gleditsia caspica* Desf.
* *Gleditsia delavayi* Franchet
* *Gleditsia fera* (Lour.) Merr.
* *Gleditsia ferox* Desf.
* *Gleditsia japonica* Miq.
* *Gleditsia macracantha* Desf.
* *Gleditsia microphylla* Isely
* *Gleditsia sinensis* Lam.
* *Gleditsia triacanthos* L. - Gleditsia hiruarantza
 
**Hibridoak**
* *Gleditsia* × *texana* Sarg. (=*G. aquatica* × *triacanthos*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan José Padilla

**Juan José Padilla** (Jerez de la Frontera, Cádiz, 1973ko maiatzaren 23a), izengoitiz *Ciclón de Jerez* eta *Pirata* deitua, espainiar toreroa da.

## Bizitza 
Juan José Padilla 1973an jaio zen Jerez de la Fronteran. Algecirasko zezen plazan bihurtu zen zezenketari oso, 1994ko ekainaren 18an, Benítez Cubero ganadutegiko zezenekin; Pedro Castillo izan zuen aitabitxia, eta Niño de la Taurina lekukoa. 1995eko irailaren 10ean berretsi zuen alternatiba Madrilen, Marqués de Albaserrada ganadutegiko zezenekin, eta 1999ko ekainaren 6an aurkeztu zen Sevillan. Urte horretako uztailaren 11n, arrakasta handia lortu zuen Iruñeko zezen plazan, Miura zezenen aurrean, eta bizkar gainean atera zuten entzierroaren atetik.

1999ko sanferminetako arrakastak zezen plaza guztietako ateak zabaldu zizkion. Askotan toreatu behar izan zituen ganadutegi gogorrenetako zezenak. Sevillako Maestranzan, erraterako, 11 aldiz aurre egin behar izan zien Miura etxeko zezenei. Adarkada ugari jasotakoa da. 2001eko uztailaren 14an, Iruñean, alderik alde zulatu zion lepoa Miura batek. 2011ko urriaren 7an, Zaragozan, ezkerreko begia galdu zuen adar ukaldi baten ondorioz.

2018 agur urtea izan zen. Uztailaren 7an Arevalon egindako zezenketan, buruko larruazala erauzi zion zezen batek. Hala ere, bikain toreatu zuen Iruñean sei egun geroago, eta bizkar gainean atera zuten zezen plazatik.

## Polemikak 
Jardunbide polemikoak ere izan ditu Juan José Padillak. 2012an, zazpi hilabeteko espetxe zigorra eman zioten Hondarribiko udaltzain bati jotzea egotzirik. 2017ko irailaren 16an, Villacarrillon egindako zezenketan, ikusle batek emandako bandera frankista hartu eta hura bizkarrean jarrita eman zion itzulia plazari. Egintza horrek gaitzespen asko bildu zituen. Padillak argitu zuenez, bandera hartzean ez zen ohartu zein armarri zeukan.
 
## Erreferentziak
Stadio Artemio Franchi

**Stadio Artemio Franchi** Italiako Toskana eskualdeko Florentzia hirian dagoen futbol estadio bat da. Bertan ACF Fiorentina taldeak etxeko partiduak jokatu ohi ditu eta *Comunale* izen herrikoia du. 1931ko irailaren 13an inauguratu zuten eta 1990ean erabat zaharberritu. 43.147 ikusleentzako edukiera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Turingo Estadio Olinpikoa

**Turingo Estadio Olinpikoa** () Italiako Piamonte eskualdeko Turin hirian dagoen futbol estadio bat da. Bertan Torino Football Club taldeak etxeko partiduak jokatu ohi ditu eta *Comunale* izen herrikoia du. 1933ko maiatzaren 14an inauguratu zuten eta 2006an erabat zaharberritu. 27.958 ikusleentzako edukiera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Insidious (filma)

**Insidious** (euskaraz *Maltzur*) 2010eko James Wan australiar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Patrick Wilson, Rose Byrne eta Barbara Hershey aktoreek antzeztu zuten.

*Insidious sailaren* lehenbiziko filma da, eta honako jarraipenak ditu: *Chapter 2* (2013), *Chapter 3* (2015) eta *The Last Key* (2018).

## Argumentua 
Josh (Patrick Wilson) eta Renai (Rose Byrne) bere hiru seme-alabekin etxe zahar batean bizitzen jarri dira. Zorigaiztoko istripu bat jasan ondoren, semeetako bat koma sakonean gelditu eta une berean familiak fenomeno arraroak jasaten hasiko da.

## Aktoreak 
* Patrick Wilson: Josh Lambert
** Josh Feldman: Josh gaztea
* Rose Byrne: Renai Lambert
* Lin Shaye: Elise Rainier
* Ty Simpkins: Dalton Lambert
* Barbara Hershey: Lorraine Lambert
* Leigh Whannell: Steven "Specs"
* Angus Sampson: Tucker
* Andrew Astor: Foster Lambert
* Heather Tocquigny: Kelly erizaina
* Corbett Tuck: Adele erizaina
* Ruben Pla: Sercarz doktorea
* John Henry Binder: Aita Martin
* Christopher Marr Besina: Mamua
* Marfren Cubar: Zuhaitza

### Insidious izakiak 
* Joseph Bishara: Ezpainetako-margodun aurpegiko deabrua
* J. LaRose: Ile luzedun
* Philip Friedman: Atsoa
* Kelly Devoto eta Corbett Tuck: Panpindun neskatoak
* Ben Woolf: Mutiko dantzaria
* Lary Crews: Aita txistulariaren mamua
* Jose Prendes: Kopa-kapeladun mamua
* Caslin Rose: Ghoul / Kontorsionista

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Safe Harbor (filma)

**Safe Harbor** (euskaraz *Badia Segurua*) 2009ko Jerry Jameson estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako telefilm bat da. Treat Williams eta Nancy Travis aktoreek antzeztu zuten.

Benetazko istorio batean oinarritua dago, Safe Harbor Boys Home arriskuan dauden nerabeak hezitzeko programarenprogramaren hastapenean, AEBetako Florida estatuko Jacksonville kostaldeko hirian Doug eta Robbie Smith senar-emazteek sortua. Honetan, nerabe gatazkatsuak itsasontzian jaso eta nabigazio eta itsas jarduerak irakatsiz berreskuratzen dira, tartean soldadura, mekanika eta elektrizitate irakaspenak ere eskeiniz.

## Argumentua 
AEB, Florida, Jacksonville. Doug eta Robbie (Treat Williams eta Nancy Travis) itsasontzi batean bizi den seme-alabarik gabeko senar-emazte heldu batzuk dira. Elkarrekin itsasbidai bati ekitera doazen unean, eta Dougen adiskidemina den David Roberts (Orson Bean) epaileak hala eskaturik, lau nerabe gatazkatsu beren ontzian jasotzea erabakiko dute, erreformategira bidal ez ditzaten.
 
## Aktoreak 
* Treat Williams: Doug
* Nancy Travis: Robbie
* Orson Bean: David Roberts epailea
* Reiley McClendon: Luke
* Charlie McDermott: David Porter
* Cameron Monaghan: Larry Parker
* Sam Jones III: Billy
* Jimmy Ortega: Sheriffa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Magic of Belle Isle

**The Magic of Belle Isle** (euskaraz *Belle Isleko Magia*) 2012ko Rob Reiner estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. Morgan Freeman, Virginia Madsen, Emma Fuhrmann, Madeline Carroll, Kenan Thompson, Nicolette Pierini, Kevin Pollak eta Fred Willard aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Monte Wild (Morgan Freeman) duela sei urte hil zen bere emaztearen heriotzaren kolpe latza gainditzeke duen western eleberrien idazle adindun ospetsu bat da, horrek idazteko griña kendu dio, hori gutxi balitz eserleku batean ezindua dagoenez bizitza eta mundu osoarekin kasketan eta ozpindua bizi da eta bere nahigabeak zurrutean bultzarazten du.

Belle Isle aintziraren ertzeko etxe batean bizitzen jarri da, eta laister bere bizilagunak diren O'Neil Familiako senideen lagun egin eta estimua hartuko die: ama ezkongabe erakargarria (Virginia Madsen), eta bere hiru alabak, Finnegan (Emma Fuhrmann), Willow (Madeleine Carroll) eta Flora (Nicolette Pierini), haiek Bere idazteko griña eta bizipoza berreskuratzen laguntzeko diote.

## Aktoreak 
* Morgan Freeman: Monte Wildhorn
* Virginia Madsen: Charlotte O'Neil
* Emma Fuhrmann: Finnegan "Finn" O'Neil
* Madeline Carroll: Willow O'Neil
* Nicolette Pierini: Flora "Flor" O'Neil
* Kenan Thompson: Henry
* Kevin Pollak: Joe Viola
* Fred Willard: Al Kaiser
* Ash Christian: Carl Loop
* Jessica Hecht: Karen Loop
* Boyd Holbrook: Luke Ford

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
José Zuazola

**José Zuazola Urdangarin** (Tolosa, 1913ko uztailaren 13a - Donostia, 1973ko abenduaren 23a) Donostiako udalean Herri-lan Ingeniari nagusia izan zen 1946tik. Hiriak izandako ingeniaririk famatuenetakoa da.

## Bizitza 
Gerra zibila hasi zenean ingeniaritzako ikasketak bukatzen ari zen. Gerra bukatuta amaitu zituenikasketak eta Madrileko metroan hasi zen lanean, Argüelles-Goya eta Colón-Argüelles lerroak eraikitzeko proiektuak egin zituen.Geroago Ebroko konfederazio hidrografikoan aritu zen, baita Cadizen ere. 1946an Donostiako udalean plaza bat lortu zuen herri-lanetarako ingeniari moduan. Tolosa, Errenteria eta Abaltzisketan ere egin zituen lanak garai horretan.

Pasaiako Portuko Lan Batzordean bi urtez Ingeniari laguntzaile moduan aritu ondoren 1964an Espainiako iparraldeko Konfederazio Hidrografikora bidali zuten. Orduan diseinatu zuen Añarbeko urtegia. 1973an hil zen. 1993an omenaldi bat egin zioten Donostia eta Errenteriako udalek, Añarbeko urtegiko goialdeko pasealekuan Garbiñe Ramírez-en bustoa jarri zuten.

## Lan nabarmenak 
Hirian hainbat obra berri utzi zituen. Besteak beste, hauek dira bere lan nabarmenak.

* Añarbeko urtegia, Arano (1964-1976)
* Artikutzako urtegia.
* Ategorrietako Madril-Irun errepide nagusia zabaltzea.
* Askatasunaren hiribidearen erreforma.
* Amarako zabalgunearen urbanizazioa.
* Pio XII plaza eta ingurua.
* Ondarretako hondartza zabaltzea.
* Ondarretako eta Ibaetako zabalguneko kolektore berrien proiektua.
* Zurriola hondartzarako sarrerak.
* Aita Claret plazaren erreforma.

## Erreferentziak 

Fitxategi:Amara berri eraikitzen.jpg|Amara Berri eraikitzen.
Fitxategi:Iturria pio xii donostia 001.JPG|Pio XII plaza
Fitxategi:José Zuazola (bustoa Añarben). Bisita.jpg|Añarbeko bustoa
Fitxategi:Añarbeko urtegiko horma.jpg|Añarbeko urtegia.
Oranjestad (San Eustakio)

**Oranjestad** Karibeko Herbehereetako San Eustakio uharteko hiriburua da, 1.000 biztanle ingurukoa.

## Geografia 
### Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nansako harana

**Nansako harana** () Kantabrian dagoen harana da, Nansa ibaiak zeharkatua. Liébana eta Sajako haranen artean dago. Beste mugen ikuspuntutik, iparraldean El Escudo mendatea eta Peña Labra mendikatea hegoaldean daude. Kantabriako Ondare Kulturalaren izendapena du.

## Ezaugarriak 
Nansa ibaiak uholde urak ditu eta malda handiak gainditzen ditu; ondorioz, erosio handia eragiten du, batez ere iturburu ondoren. Paisaia kalitate handikoa da, oso ondo kontserbatuta. Beste ezaugarrien artean, mendi garaiak eta haritzen eta pagoen baso autoktono zabalak ikus daitezke. Halaber, populazioa txikia da, gehien batean abeltzaintzan lanean.

## Historia 
Behe Erdi Aroan eta Antzinako Erregimenean bailara Aguilar de Campóoko markesen jauntasunaren partea zen.

## Haraneko udalak 
* Lamasón
* Rionansa
* Tudanca
* Polaciones
* Cabuérniga Udalaren Carmona, Herrerías eta Val de San Vicente.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :NansaNatural Turismo informazioa.]

## Ikus, gainera 
* Nansa ibaia
* Saja-Nansako eskualdea
Paolo Eleuteri Serpieri

**Paolo Eleuteri Serpieri** (Venezia, 1944ko otsailaren 29a-), komikigile italiarra da. "L'Eternauta" aldizkari italiarrerako lan egin du, izen bereko komiki argentinarretik izena hartuta.

1985ean *"Morbus Gravis"* argitaratu zuen, zientzia-fikzioa, erotismoa eta abentura nahastuz, Druuna izanik pertsonaia nagusia. Hurrengo lanak hari beretik egin zituen: *"Druuna"* (1987, *"Morbus Gravis 2"*), *"Creatura"* (1990), *"Carnivora"* (1992), *"Mandragora"* (1995), *"Aphrodisia"* (1997), *"Il pianeta dimenticato"* (2000) eta *"Clone"* (2003).

thumb|ezkerrera|Paolo Eleuteri Serpieri 2014ko komiki azoka batean.

## Kanpo estekak 
* Biografia "Fumetti.org" webgunean.
Venasqueko bataiotegia

**Venasqueko bataiotegia** () Merovingiarren garaian, VI. mendean, Vaucluse Frantziako departamenduaren Venasque herrian, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina lurraldean, altxatutako bataiotegia da. Garai erromanikoan berreraikia izan zen. 1840tik Monumentu Historikoaren izendapena du.

## Historia 
Jatorriz, leku berean, ziur aski, tenplu erromatar bat zegoen. Zeini eskainita ote zegoen ez dago garbi: Diana, Venus edo Merkurio izan zitekeen. VI. mendean bataiotegia eraiki zen. Tradizioaren arabera Lérinsgo monasterioaren San Siffreinek altxatzeko agindua eman zuen. Siffrein Venasqueko apezpikua izan zen.

Bataiotegiaren funtzioa murgiltzeko bataioa egitea zen: urtean bitan apezpikuak katekumeno helduei egiten zien eta horregatik eraikin handia behar zen.

## Arkitektura 
Eraikinak lau abside ditu. Abside bakoitzean garaipenaren arku bat zegoen, bi zutabe monolitiko handiekin helduta; halaber, esfera-laurdeneko ganga dute, bost arkutan helduta, hauek sei zutabe monolitiko txikiagoen gainean jarrita. Lau absideak XI. mendean berreraiki ziren.

Dirudienez, eraikuntzan Erroma garaiko tenpluaren materialak berrerabili ziren. Bataiotegian iturri oktogonala dago.

Hegoaldeko absidean marmolezko aldarea dago eta mendebaldeko absidean material bereko tina. Espezialisten ustez biak olio errota zahar batetik eramanak izan zitezkeen.

## Galeria 

File:Baptistère_de_Venasque_-_abside_ouest.JPG|Mendebaldeko absidea.
File:Baptistère_de_Venasque_-_abside_sud.JPG|Hegoaldeko absidea.
File:Venasque_baptistry_50597.JPG|Kupula.
File:Venasque_baptistery_903.jpg|Indusketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Informazio turistikoa.
* :Bataiotegiaren argazkiak eta informazio historikoak.
A-67

**A-67** edo **Kantabria-Mesetako Autobia** Kantauri itsasoaren kantabriar kostaldea eta Iberiar goi-lautadaren iparraldea lotzen dituen errepidea da. Bidesari gabeko autobia da, Venta de Bañostik (Palentzia) Santanderreraino (Kantabria) doana.

## Tarteuneak 

## Ibilbidea 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errementari kalea (Gasteiz)

Gasteizko **Errementari kalea** Alde Zaharrean dago. Herri hizkeran *Erre* moduan ezaguna da.

## Kokapena 
Andre Mari Zuriaren plazan hasten da eta Jesusen Zerbitzarien kalean amaitzen da, Ahate Iturri plazatxoaren ondoan.

## Luzera 
600 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian 43 zenbakiraino iristen da eta eskuinekoan 108raino.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera, Alfontso XII Gaztelako Erregeak fundatu zuen kale hau 1200 urtean. Izenaren jatorria kalean tailerra zuten errementariengandik dator.
## Kale honetan jaiotako pertsonai ezagunak 
* Maria Josefa Sancho. 82. zenbakidun etxean jaio zen. Egun, museo bat dago bere omenez.

## Azpiegiturak 
Alde Zaharraren goiko aldera igotzeko bi arrakala automatiko kale honetan hasten dira, Apaizgaitegi zein Bakardade kantoietan.

Oinezko gutxi ibiltzen denez merkataritza ez da oso ugaria kalean, horren ordez Gastronomia Elkarte asko dago.

### Eraikinak 
* Alamedako Markesaren jauregia
* Alaba Eskibel jauregia
* Errementari kalea, 88

## Jaiak 
Kalearen azken zatiak, Harategi kantoitik Ahateen Iturrien plazara doanak, jaiak ospatzen ditu iraileko lehen larunbatean Bideko Ama Birjinaren omenez.

Irudi:Bideko Ama Birjina.jpg|43. zenbakian Bideko Ama Birjinaren irudia dago

## Trafikoa 
Oinezkoentzako kalea den arren ibilgailu ugari ibiltzen da, gehienbat banaketa kamioiak. Norabide bakarrekoa, iparraldetik hegoalderantz.

Gasteiztxo tren turistikoak kaletik igarotzen da.

### Aparkalekua 
Ezin da aparkatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anorbin kantoia (Gasteiz)

**Anorbin kantoia** Gasteizko Alde Zaharraren mendebaldeko mendi-magalean dago.

## Kokapena 
Zerkabarren kalean hasten da eta Hedegile kaleraino iristen da, Jesusen Zerbitzarien, Errementari eta Zapatari kaleak zeharkatu ondoren. 150 metroko luzera du eta desnibela 24 metrokoa da.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera 1887ko urriaren 12an eman zitzaion kantoiari egungo izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Black Dog (filma)

**Black Dog** (euskaraz *Txakur Beltz*) 1998ko Kevin Hooks estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. Patrick Swayze, Randy Travis, Meat Loaf, Stephen Tobolowsky eta Charles Dutton aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Jack Crews (Patrick Swayze) istripu larri baten ondorioz bere gidatzeko lizentzia galdu eta espetxeratua izan zen kamioilari profesional bat da. Bizitzeko lanbiderik gabe, Jack errepidera itzuli eta bere emaztea eta alaba bahitu duen gizonarentzat legaz kanpoko arma kargamentu bat garraiatzera derrigortua egongo da.

## Aktoreak 
* Patrick Swayze: Jack Crews
* Randy Travis: Earl
* Meat Loaf: Red
* Gabriel Casseus: Sonny
* Brian Vincent: Wes
* Graham Beckel: Frank Cutler
* Brenda Strong: Melanie Crews
* Rusty DeWees: Junior
* Cyril O'Reilly: Vince
* Erin Broderick: Tracy Crews
* Charles S. Dutton: Allen Ford, FBIko agentea
* Stephen Tobolowsky: McClaren , ATFko agentea
* Lorraine Toussaint: Avery, FBIko agentea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Youngblood (1986ko filma)

**Youngblood** (euskaraz *Odol Gazte*) 1986ko Peter Markle estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako kirol drama film bat da. Rob Lowe, Cynthia Gibb, Ed Lauter eta Patrick Swayze aktoreek antzeztu zuten, Keanu Reeves aktorea ere agertu zen.

## Argumentua 
Dean Youngblood (Rob Lowe) 17 urtetako nerabeak izotz hockeyean jokatzeko sekulako dohaiak dituela erakutsi du. Hamilton Mustangs kanadar talde amateurrarekin jokatzen du eta National Hockey League txapelketa profesionalean lehiatzea amesten du. Bere trebeziak ikusle eta zaletuak txundituko dituela ziur egon arren, laister bere abiadura eta adimena bere arerio nagusiak gainditzeko nahikoa ez dela jabetuko da: Thunder Bay Bombers taldea, alegia, ligako mutil gaiztoak. Gainera, ustekabean, Mustangs taldeko Derek Sutton (Patrick Swayze) jokalari nagusiak konortea galtzean, Deanek hasiberria izatetik taldeko izar izatera pasa beharko du.

## Aktoreak 
* Rob Lowe: Dean Youngblood
* Patrick Swayze: Derek Sutton
* Cynthia Gibb: Jessie Chadwick
* Eric Nesterenko: Blane Youngblood
* Jim Youngs: Kelly Youngblood
* Ed Lauter: Murray Chadwick, Mustangs taldearen entrenatzailea
* Keanu Reeves: Heaver, the Mustangs yaldearen goleatzailea
* George Finn: Carl Racki (kredituetan George J. Finn)
* Peter Faussett: Huey Hewitt
* Simon Herring: Zaindaria
* Fionnula Flanagan: McGill andereinoa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Steel Dawn

**Steel Dawn** (euskaraz *Altzairuzko Egunsentia*) 1987ko Lance Hool estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikziozko film post-apokaliptiko bat da. Patrick Swayze, Lisa Niemi, Christopher Neame, Brett Hool, Brion James eta Anthony Zerbe aktoreek antzeztu zuten.

Patrick Swayze eta Lisa Niemi aktoreak benetazko bizitzan senar-emazteak ziren.

## Argumentua 
Etorkizun post-apokaliptiko batean, borroka arteetan aditua den gerlari bat (Patrick Swayze) basamortuan zehar harat-honata ibili eta beren ura bereganatu nahi duten kolono baketsu batzuk hiltzaile talde batetik defendatuko ditu.

## Aktoreak 
* Patrick Swayze: Nomada
* Lisa Niemi: Kasha
* Anthony Zerbe: Damnil
* Brion James: Tark
* Christopher Neame: Sho
* John Fujioka: Cord
* Brett Hool: Jux
* Marcel Van Heerden: Lann
* Arnold Vosloo: Makker

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Iban Arantzabal

**Iban Arantzabal Arrieta** (Elgeta, 1975eko otsailaren 21a) euskal filologo, blogari eta kazetari euskalduna da, komunikazioaren arloan kudeaketan lan egiten duena, Goiena Komunikazio Taldean edo 2deo euskarazko ikus-entzunezkoen laborategian.

## Biografia profesionala 
Magisteritza ikasi zuen lehenbizi, eta gero euskal filologia (Euskal Herriko Unibertsitatea). Ikasketak osatu zituen enpresa zientzietan (Mondragon Unibertsitatea), eta MBA masterra eskuratu Mondragon taldeko Otalora Jauregian.

Euskalgintzako eta kulturgintzako langile eta militante gisa bultzatu izan ditu Espaloia Kafe Antzokia (Elgeta), Gaztelupeko Hotsak disketxea, Ahotsak proiektua, eta Elgetako Goibeko euskaltzaleen topagunea, besteak beste.

Zuzendaritzan dago bai Euskaltzaleon Topagunean zein Tokikom enpresaren administrazio kontseiluan. Hekimen elkartearen zuzendaritzan ere egon izan da. Goiena Komunikazio Taldearen zuzendari eta aurpegi ezagunena izan da 2010eko hamarkadan (zuzendari 2012tik), eta 2018ko uztailean, handik Donostiako Tabakalerako 2deo euskarazko ikus-entzunezko laborategiko koordinatzaile izatera igaro da.

## Kanpoko loturak 
* Iban Arantzabal Twitterren: @iarantzabal
* Etxebarri, blog pertsonala: arantzabal.eus
Sally Ride

**Sally Kristen Ride** (1951ko maiatzaren 26a – 2012ko uztailaren 23a) ingeniari, fisikari eta astronauta estatubatuarra izan zen. NASAn lanean hasi zen 1978an, eta bera 1983an izan zen espaziora igotako lehenbiziko emakumezko estatubatuarra. Munduan, 3.a izan zen, Sobietar Batasuneko Valentina Terexkova (1963) eta Svetlana Savitskaia (1982) bera baino lehenago izan baitziren.

Beste alderdi batean ere izan zen lehena Ride: espaziora bidaiatu dutenen artean, bere burua LGTBIQ kolektibokoa dela onartu zuen lehena izan zen Sally Reid, eta, 2018a bitartean, bakarra. Era berean, AEBetako austronauten artean espaziora joandako pertsona gazteena da, 32 urterekin (marka hau ere, 2018 bitartean). Lehen hegaldia baino lehenago, prentsaren matxismoa jasan behar izan zuen Ridek. Esaterako, «Bidaiak zure ugal-organoei eragingo die?», eta «Negar egiten duzu lanean gauzak gaizki ateratzen direnean?» galdetu zioten misioaren berri emateko egin zuten prentsaurrekoan

Pankrea-minbiziak joa hil zen 2012an.

## Erreferentziak
Reinaldo Arenas

**Reinaldo Arenas Fuentes** (Aguas Claras, Kuba, 1943ko uztailaren 16a - New York, AEB, 1990eko abenduaren 7a) gaztelaniaz idatzi zuen idazle kubatarra izan zen: nobelagile, poeta eta antzerki idazlea.

## Biografia 
Arenas nekazari-ingurunean jaio zen, Oriente probintzian, baina familia laster jarri zen bizitzen Holguín hirian. Gaztetan Fulgencio Batistaren diktaduraren kontra agertu zen, eta altxamendu eta iraultza kubatarrean parte hartu zuen horregatik.

Idazteari 13 urterekin ekin zion, eta Virgilio Piñera eta Jose Lezama Lima izan zituen maisu. Argitaratzen hasi orduko jasan zuen Alderdi Komunistaren zentsura ("*El mundo alucinante*" liburuagatik). Kuban homosexualitatea zigortzen zen garai batean, aginteak jazarria izan zen Arenas.

1973an, kontrairaultzaile izatea egotzita giltzapetu egin zuten. Askatu ondoren, Kubatik ihes egiten saiatu zen, bai pneumatiko baten gainean, bai Guantanamotik, non ia-ia metrailatuta hil zuten.

1980an, pasaporte faltsu bat lortu eta Kubatik ihes egin zuen. Kubako orduko erbesteratu gehienek bezala, AEBetako Floridan, Miami hirian, jarri zen bizitzan. Hala ere, intelektual ugarik ez zioten kasu egin; segituan ohartu zen Miamin dirurik gabeko erbesteratu bat hutsaren hurrengoa besterik ez zela.

Alde batetik bestera ibili eta gero, 1990ko abenduaren 7an, New York hirian "*Antes que anochezca*" autobiografia idatzi eta egun gutxitara, bere buruaz beste egin zuen. Liburu horretan dago oinarritua *Before Night Falls* 2000. urteko filma.

## Idazlanak 
### Eleberriak 
* 1967: *Celestino antes del alba*
* 1969: *El mundo alucinante*
* 1980: *El palacio de las blanquísimas mofetas*
* 1980: *La vieja Rosa*
* 1982: *Otra vez el mar*
* 1984: *Arturo, la estrella más brillante*
* 1987: *La loma del ángel*
* 1988: *El asalto*
* 1989: *El portero*
* 1990: *Viaje a La Habana*
* 1999: *El color del verano o Nuevo Jardín de las Delicias*

### Autobiografia 
* 1992: *Antes que anochezca* (hil ondoren argitaratua)

### Narratiba laburra 
* 1972: *Con los ojos cerrados*
* 1981: *Termina el desfile*

### Poesia 
* 1981: *El central*
* 1989: *Voluntad de vivir manifestándose*
* 2001: *Inferno*, olerki guztien antologia.

### Saiakera 
* 1986: *Necesidad de Libertad (askatasun beharra)*

### Antzerkia 
* 1986: *Persecución* (izen hori berori duten 5 lanen bilduma)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christopher Wylie

**Christopher Wylie** (Victoria, Columbia Britainiarra, 1989ko ekainaren 19a) kanadar barneko salatzailea da, berak salatu zuen-eta Facebook eta Cambridge Analytica enpresen arteko eskandalua. Ordura arte bera zen ikerketa zuzendaria Cambridge Analytican. 

2018an Wylie barneko salatzaile bihurtu zen, eman zizkionean *The Guardian* egunkariari hainbat dokumentu, non deskribatzen ziren Cambridge Analyticaren jarduera sekretuak. Dokumentuek azaltzen dute Cambridge Analyticak zelan erabiltzen zituen baimen barik Facebook sarearen 87 milioi erabiltzaileren datu pribatuak,  erabiltzeko 2016ko AEBetako hauteskunde presidentzialetan, boto-emale jakin batzuen artean eraginez. Kanpainak oinarritzen ziren profil psikologiko eta pertsonaletan, Facebook-en datuetatik jasotakotakoak.

2018ko martxoaren 27an Wyliek deklaratu zuen Britainia Handiko Digitalizazio, Kultura, Hedabide eta Kirol Batzordean, eta bertan informazio gehiago eman zuen Cambridge Analytica enpresaren eta beraren aliatuen praktiken gainean. 

Wylie errebelazioek gobernuen ikerketak eragin zituzten Atlantikoaren alde bietan, eta indartu pribatunaren inguruko kezkak.

## Bizitza 
Wylie-ren gurasoak, Kevin Wylie eta Joan Carruthers, sendagileak dira. Victoria hirian hazi zen, Columbiako Britainian. Haurra zela, dislexia eta hiperaktibitatea diagnostikatu zioten.

Hamasei urterekin utzi egin zuen eskola. Hamazazpirekin, ostera, Michael Ignatieff Kanadako oposizioko liderrarentzat ari zen lanean. Hemeretzi urte zituela, programatzen ikasi zuen bere kasa. Hogei urterekin Zuzenbidea ikasten hasi zen Londresko Ekonomia Eskolan.

2013an SCL Taldean sartu zen, geroago Cambridge Analytica bihurtuko zena.

## Bizitza pertsonala 
Wyliek definitu du bere burua gay  eta beganoo moduan. 

*The Guardian* egunkariari emandako elkarrizketa batean, Wyliek esan zuen Rebekah Mercer-ek “maite zituela gay-ak, eta baita Steve Bannon-ek ere. Hark uste zuen gay-ak irabaziz gero, gainerako guztiak atzetik etorriko zirela… Milo Yiannopoulos-en kontuan bezala”.

## Erreferentziak
Carrión (ibaia)

**Carrión** Espainiako ibaia da, Pisuergaren adarra dena. Palentziako probintzian zehar bere 179 kilometroko ibilbidea egiten du.

Fuentes Carrionas mendizerran du iturburua. Velilla del Río Carrión, Guardo, Saldaña, La Serna, Villoldo, Carrión de los Condes, Monzón de Campos, Palentzia eta Villamuriel de Cerrato zeharkatzen ditu. Dueñas udalerrian Pisuergarekin bat egiten du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Espainiako ibaien zerrenda

## Kanpo estekak
Jean-Michel Guenassia

**Jean-Michel Guenassia** (1950, Aljer) frantses idazlea da. Ikasleen Goncourt Saria irabazi zuen 2009an, *Le Club des incorrigibles optimistes* eleberriarekin.

## Biografia 
Abokatu lanetan sei urte ibili ondoren, idazle moduan ateratzen du bizimodua, telebistarako gidoiak idatziz. *Pour cent milions* (*Ehun milioirengatik*) polizia eleberria idatzi zuen 1986an, Michel-Lebrun saria irabazi zuena, eta, ondoren, antzerki-lan batzuk, horietatik garrantzitsuena *Grand, beau, fort, avec des yeux noirs brûlants... (Mardula, ederra, indartsua, begi urdina...)* 2008an Avignongo Jaialdian taularu zuena. 2009an *Le Club des incorrigibles optimistes* (*Baikor zuzendu ezinen kluba*) argitaratu zuen, eta, Albin Michel haren editoreak dioen bezala, 59 urteko ezezagun batek idatzitako lehen eleberria da. Oso harrera ona egin zioten liburuari bai Frantziako kritikak (*Télérama*, *Le Point*, ''L'Express*, *Le Nouvel Observateur*...) bai irakurleek ere. Ikasleen Goncourt Saria irabazi zuen 2009an, eta Notre Temps aldizkariko Irakurleen Saria 2010ean.

## Liburuak 
* 1986: *Pour cent millions (Ehun milioirengatik)*, Éditions Liana Levi
* 2009: *Le Club des incorrigibles optimistes (Baikor zuzendu ezinen kluba)*, Albin Michel (Prix Goncourt des lycéens)
* 2012: *La Vie rêvée d'Ernesto G (Ernesto G-ren bizitza amestua)*, Albin Michel
* 2015: *Trompe-la-mort (Engainatu herriotza)*, Albin Michel
* 2016: *La Valse des arbres et du ciel (Zuhaitzen eta zeruaren urmaela*, Albin Michel
* 2017: *De l’influence de David Bowie sur la destinée des jeunes filles (David Bowieren eragina neska gazteen etorkizunean)*, Albin Michel

## Antzezlanak 
* 1988: *Le Rebelle*, Jean Rougeriek zuzendutakoa, Théâtre Tristan-Bernard

*
*

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* International Standard Name Identifier
* Bibliothèque Nationale de France
* Kataluniako Biblioteka Nazionala
* Auteurs français à découvrir, parfumdelivres.com
* Jean-Michel Guenassia avec et sans panache 
* Jean-Michel Guenassia - *Le Club des Incorrigibles Optimistes'' on YouTube