open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Urukagina

**Urukagina**, Lagash hiri-estatuko gobernari (ensi) bat izan zen, Lugalanda eta honen emaztearen ondoren, eta, beranduago, jarraikako apaiz batzuk, boterearekin gehiegikeriak egin zituzten, tenpluarenak ziren lurrak erabili eta herriari zerga handiak jarriz.

Urukagina, gizateriako lehen lege berritzaile bezala ezaguna da. Gizarte klaseen artean ezberdintasunak gutxitzen saiatu zen, zergak murriztu zituen, erregea eta bere familiari eman zitzaizkion pribilegioak kentzen saiatu zen, funtzionarioen gehiegikeriak murriztu zituen eta gizarte klase baxueneko pertsonen esplotazioa debekatu zuen. Berrikuntzaren testuak, zerga murrizte eta zor kentze neurri batzuk ditu. Bere erregealdiak, 8 urte iraun zuen, eta Umma hiriko errege zen Lugalzagesik hiria armaz hartu eta Sumer lehen aldiz bateratu zuenean amaitu zen.
Azido balproiko

thumb
**Azido balproikoa** ("Depakine" izen komertziala Frantzia eta Espainian) sendagai antiepileptikoa da. Sodio erretenak blokeatzea eta sistema gabaergikoa funtzionatzea bultzatzen ditu.

Espektro zabala du, epilepsia-mota guztiak tratatzeko erabil daiteke, baina batez ere absentzi-krisiak.

Ez da sendagarria eta nahi gabeko eragin gutxi ditu. Horietako bat gibel toxikotasun arriskua da, baina ez da oso handia.

## Posologia 
Ahotik hartuta, hasierako dosia 200 mg 8 ordutik behinekoa da, eta apurka-apurka igo daiteke (200 mg gehiago egunean) 2.5 g/egun gehienezko dosiraino.

## Kanpo-estekak
Psikoleptiko

**Psikoleptikoa** sendagai pizgarrien multzo zabala izendatzeko erabilitako hitza da. Definizio honek antidepresibo eta psikoestimulatzaileak barne hartzen ditu.

## Ikus, gainera 
* Psikoanaleptiko

## Kanpo estekak 
*  Hiztegi medikoa ingeleraz.
*  Definizioa.
Fenobarbital

**Fenobarbital** ("Gardénal" eta "Luminal" izen komertzialak Frantzia eta Espainian hurrenez hurren) farmako antiepileptiko eta hipnotikoa da. Ekintza luzeko barbiturikoa da, GABA/kloro erretenen potentziazioa bultzatzen duena. Epilepsiaren ausentzi krisietan ez da erabigarria.

Efektu sedagarriak ditu eta elkarrekintza farmakologiko ugari izan ditzake. Bere gaindosia hilgarria da, arnas depresioa eragiten duelako. Horretaz gain jasankortasuna eta menpekotasuna eragiten ditu.

Eragin desiragaitzen artean anemia megaloblastikoa, ikasteko gaitasunaren murriztea... daude. Hori dela eta, debekatuta dago bere erabilpena umeetan.

## Posologia 
Ahotik hartuta 50-100 mgr/24 ordu, eta igo daiteke 50-100 mgr gehiago egunean. Ohiko dosia 60-250 mgr/24 ordukoa da.

## Kanpo estekak
Fenitoina

**Fenitoina** ("Epanutin" izen komertziala Frantzia eta Espainian) sendagai antiepileptikoa da. Konbultsioen kontrako eragile gisa erabiltzen da, sodio erretenen blokeoa burutzen baitu maiztasun handiko deskarga errepikakorrak murriztuz. Epilepsiaren krisi toniko/klonikoetan lehen aukerako sendagaia da, ausentzi krisietan aldiz ez da eraginkorra. Gainera, ez du eragin sedagarririk.

## Eragin desiragaitzak 
* NSZ: ataxia, ikusmen nahasia...
* Hiperplasia gingibala
* Hirsutismoa
* Anemia megaloblastikoa

Horretaz gain, elkarrekintza sendagailogikoak izan ditzake. Albuminarekin afinitate handia du eta berarekin lotzen da beste substantziak desplazatuz. Indukzio entzimatikoa ere bultzatzen du, hau da, beste sendagaien metabolismoa bultzatzen du.

Metabolismo saturagarria du, honek dosi eta kontzentrazio plasmatikoen arteko erlazioa ez dela lineala esan nahi du.

Leiho terapeutiko estua du, hori dela eta kontzentrazio plasmatikoak monitorizatzea beharrezkoa da.
 
## Posologia 
Ahotik hartuta 100 mgr/8 ordu.

## Kanpo estekak 
*  Informazioa Epilepsiaren Fundazioaren webgunean.
Diazepam

**Diazepama** konposatu organikoa da, C16H13ClN2O formula duena eta bentzodiazepinen familiakoa. Konpostu organokloratutzat har daiteke. Solido zuri-horixka da. Uretan ia disolbaezina da, baina disolbagarria azetonatan, kloroformotan eta etil eterretan.

Diazepama sendagai antiepileptiko eta antsiolitikoa da. Erdibizitza luzeko bentzodiazepinen deribatua da eta eragin antsiolitiko, konbultsiokontrako, hipnotiko, lasaigarri eta amnesikoak ditu. *Valium* izen komertzialarekin saltzen da Frantzian eta Espainian.

Diazepama ezinbesteko sendagaien zerrendan dago MOEk (Munduko Osasun Erakundea) hala erabakita.

Beste bentzodiazepinak legez aisiadirako droga moduan ere kontsumitzen da.

## Sintesia 
Diazepama sintetizatzeko hainbat bide dago. Bide klasikoan 2-metilamino-5-klorobentzofenona etil glizinatoarekin erreakzionarazten da eta ondoren amoniakoz tratatzen da.

495x495px|Synthesis of Diazepam

## Erabilera terapeutikoa 
Antsietatea, insomnioa, konbultsioak eta espasmo muskularrak tratatzeko erabiltzen da. Oso erabilgarria da *Status epilepticus* deiturikoan non atake epileptiko jarraiak gertatzen diren eta gelditu ezean gaixoaren bizia arriskuan jartzen den. Baita tetanosaren tratamenduan ere.

Zenbait kasutan kirurgian ere erabiltzen da tentsioa eta antsietatea murriztu eta amnesia sortzeko.

## Albo-ondorioak 
* Logura
* Ikasteko edo arreta mantentzeko arazoak
* Amnesia anterogradoa

## Posologia 
* Antsietatea: Ahotik hartuta 5-10 mgr/8-12 ordu.
* *Status epilepticus* edo epilepsia etengabekoa: Zainaren bidez motel sartu behar da, 2.5-10 mgr, errepikatu daitekeena. Gehienezko dosia: 30 mgr egunean.

## Erreferentziak
Gabapentina

**Gabapentina** ("Neurontin" izen komertziala Frantzia eta Espainian) sendagai antiepileptiko eta analgesikoa da.

## Posologia 
* Epilepsia: Ahotik hartuta 300-400 mgr/24 ordu hasieran, eta igo daiteke apurka-apurka. Gehienezko dosia 900-3.600 mgr/24 ordukoa da, egunean bi edo hiru aldiz hartutakoa.
* Mina: Hasieran 300 mgr/8 ordu. Gehienezko dosia goiko atalean bezala.

## Kanpo estekak
Karbamazepina

**Karbamazepina** ("Tegretol" izen komertziala Frantzia eta Espainian) sendagai antiepileptiko eta analgesikoa da.

Sodio erretenak blokeatzen ditu maiztasun handiko deskarga errepikakorrak murriztuz. Ez da erabilgarria epilepsiaren ausentzi krisietan baina antimaniako bezala erabil daiteke.

Sedagarria da eta elkarrekintza famakologikoak izan ditzake edota indukzio entzimatikoak bultza.

## Posologia 
Ahotik hartuta 100-200 mgr/12-24 ordu hasieran, eta igo daiteke apurka-apurka. Gehienezko dosia 1.6 gr/24 ordukoa da.

## Kanpo estekak
Lamotrigina

**Lamotrigina** ("Lamictal" izen komertziala Frantzia eta Espainian) sendagai antiepileptikoa da. Carbamazepina eta azido valproico-aren antzera sodio kanalen bidez inhibizioa indartzen dute.

## Posologia 
* Pastilla oralak: 25 mg, 100 mg, 150 mg, 200 mg
* Pastilla murtxikagarriak: 2 mg, 5 mg, 25 mg
* Pastilla oral desegingarriak: 25 mg, 50 mg, 100 mg, 200 mg
* Askapen iraungarriko pastillak: 25 mg, 50 mg, 100 mg, 200 mg

## Eragin mekanismoa 
* Lamotriginak medula espinaleko neuronen deskarga errepikakor eta iraunkorrak blokeatzen ditu.
* Tentsio handiko kaltzio kanalak blokeatzen ditu.
* Bere espektroa fudamentatzen duten mekanismoak ez dira oso ezagunak oraindik. Aukera bat glutamato askaketa inhibitzea da, hau SNC-ko neurotransmisore aktibatzaile bortitzena bait da.

## Historia 
* 1991: Lamotrigina lehen aldiz erabili zen Erresuma Batuan.
* 1994: Lamotrigina baimendua izan zen Estatu Batuetan erabilia izateko.
* 1998-ko abuztua: Lennox-Gastaunten sindromea pertsona helduetan tratatzeko erbilia lehen aldiz.
* 1998-ko abendua: Monoterapia tratamenduetan erabilia lehen aldiz.

## Komertzializazioa 
Españan, lamotrigina bi modutara komertzializatzen da, medikamentu generiko (hainbat enpresaren bidez) eta marka printzipalen bidez *Lamictal®* (GlaxoSmithKline) eta *Labileno*® (FAES Farma).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vestaren su sakratua

[thumb|300px|*Vestaren tenpluan*. [Constantin Hölscherren olio margoa. 1902]]
**Vestaren su sakratua**, erromatar mitologian lurraren, suaren eta kearen jainkosa zena, ezinbestekoa zen erromatar pietatean. Mendeetan zehar, Erromatar foroko Vestaren tenpluan piztuta egon zen betiereko gar bat. Dionisio Halikarnasokoaren arabera, erromatarrek, sua, hiriaren zortearekin oso modu estuan lotuta zegoela uste zuten, eta su horren itzaltzeak, desastreren bat gertatuko zela bezala interpretatzen zen.

Jatorrian, su bat mantentzearen praktika, funtsezkoa zen etxeko ongizaterako: erromatarrentzat, su iraunkor bat mantentzea, sarritan, erregularki su berri bat piztea baino errazagoa zen. Vestaren gurtza hazi egin zen praktika honengandik hasita. Vestaren birjina kargua, su sakratua zaintzen zutenak, jatorrian, Erromako erregeen alabek izaten zuten, beste neska gazte erromatar batzuk bezala, etxeko sua zaintzeaz arduratzen zirenak. Sua Vestaren tenpluan, jainkosa bera, gar bizi bat bezala irudikatzen zena, hiriko etxeko sua zen, beraz. Etxeko suaren itzaltzea, familia batentzat zorigaiztoa zen bezala, Vestaren suaren itzaltzeak, ustez, zorigaizto nazionalen bat zekarren Erromarentzat, hori gertatuz gero, gertatzen utzi zuen birjinari ematen zitzaion zigor zorrotza azaltzen duena (ohi heriotza).

Vestaren birjinek (jatorrian bi ziren, baina ondoren, gehitu egin ziren, lau, eta ondoren sei izan arte) 30 urtez zerbitzatzen zuten, su sakratua zaindu eta etxeko bizitzarekin zerikusia zuten beste erritu batzuk egiten zituzten; horien artean, ekainak 15ean tenplua garbitzea eta jai zehatz batzuentzako janaria prestatzea zeuden. Analogiaz, hiriaren arima eta bizitza, eta gorputz politikoa ere zaintzen zituzten Vestaren su sakratuaren bidez, urtero berritzen zena martxoko kalendetan.

Su sakratua, Vestaren tenplu zirkularrean erretzen zegoen, Erromatar Errepublikaren aurreko garaian eraikia izan zen tenplua, erromatar foroan, Aventino muinoaren azpian. Beste objektu sakratu batzuk, tenpluaren barnean bilduta zeuden, horien artean, Paladioa (Palas Atenearen estatua bat), ustez, Eneasek Troiatik eramana. Tenplua, lau aldiz erabat erre zen, eta beste bitan su hartu zuen. Egungo tenplua, (pixkat berritua XX. mendean, 191. urtekoa da, Septimio Severo enperadorearen emazte zen Julia Domnak, berreraikuntza xehe-xehe bat agindu zuenean. Vestaren errituak 394. urtean amaitu ziren, sua itzali eta Teodosio I.a Handia enperadoreak Vestaren birjinak lizentziatu zituenean.

## Kanpo estekak
Zorion perfektua (filma)

***Zorion perfektua*** ETBk eta Pausokak 2009. urtean ekoitzitako euskal filma da, Anjel Lertxundiren 2002ko izen bereko eleberrian oinarritua.

## Bitxikeriak 
Filmaketa 2008ko urriaren 13an hasi zen, eta sei astez Zarautz, Getaria, Donostia eta Bartzelonan egin zuten.

Izenburua protagonistak ikasten ari den Robert Schumannen musika lan batetik dator.

Gaztelaniaz, filmak *La felicidad perfecta* du izenburua.

2007an Aizpea Goenaga, TVEren laguntzarekin, eleberriari buruzko telefilma egitekotan izan zen.

2009ko Zinemaldiaren Zabaltegi sailean aurkeztu zuten, eta zinema aretoetan urte bereko urriaren 2an agertu zen.

## Sinopsia 
1980ko hamarkadan Ainhoa gaztea (Aia Kruse) hilketa baten lekukoa zen. Hogei urte geroago, Bartzelonan, Ainhoa helduak (Anne Igartiburu) piano-jotzaile bihurtuta, Imanol (Alberto Berzal) ezagutuko du, baina iraganean bizitakoak bere eragina izango du orainaldian.

## Ezaugarri teknikoak 
## Pertsonaiak 
* Anne Igartiburu: Ainhoa (heldua)
* Alberto Berzal: Imanol
* Elena Irureta: Begoña, Ainhoaren ama
* Aia Kruse: Ainhoa (gaztea)
* Felix Arkarazo: Javier, Ainhoaren aita
* Xavier Gil Esteller: Jordi
* Amaia Lizarralde: Sara
* Ramon Barea: Taxista
* Martxelo Rubio: Egunkariko argazkilaria
* Zorion Eguileor: Perti
* Itziar Lazkano: Egunkariko idazkaria
* Lander Otaola: Aitor gaztea
* Jabi Elortegi: Aitor
* Erik Arzallus: Ikaslea 1
* Erik Probanza: Ikaslea 2
* Reyes Moleres: Ikasketa zuzendaria
* Joseba Apaolaza: Egunkariko zuzendaria
* Miren Gojenola: Izaskun
* Maddi Goikoetxea: Izaskun gaztea
* Maite Arrese: Piano irakaslea
* Antton Agirre: Imanol gaztea
* Vega Iguaran: Afariko laguna 1
* Xabier Gil: Afariko laguna 2:
* Kepa Cueto: Ertzaina 1
* Mikel Losada: Ertzaina 2
* Aitor Merino: Aitor Ergoien
* Juanjo Otero: Tabernaria
* German Tormo: Administraria
* Montse Mostaza: Imanolen ama
* Modesto Perez Redondo: Antzerkiko arduraduna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.pausoka.com
*  Filmaketari buruzko erreportajea ETB-Kultura saioan
Antiepileptiko

**Antiepileptikoa** epilepsia edo orokorrean konbultsioak sendatzeko erabiltzen diren sendagaien multzoa da.

Epilepsian inolako estimulurik gabe burmuinetako zenbait neuronen berezko despolarizazioa gertatzen da. Antiepileptikoek asaldura hori konpontzeko despolarizazio anormal horiek inhibitu behar dituzte.

Neurona baten despolarizazioa gertatzeko sodio eta kaltzio erretenak irekitzen dira, ioi positiboak barrura sartuko dira eta neuronaren potentziala positiboago bihurtuko da, despolarizatuz. Antiepileptikoek erreten hauen inhibizio azkarra eragiten dute, ioiak ez dira barrura sartuko eta beraz, neurona ez da despolarizatuko.

Garunaren funtzionamendua kontrolatzen duten noradrenalina, dopamina eta serotoninaz gain, beste bi sistema ere badaude: gabaergikoa (inhibitzailea dena) eta glutamaergikoa (kitzikatzailea dena). Beraz, despolarizazioak gelditzeko beste bi aukera sistema glutamaergikoa inhibitzea edota gabaergikoa kitzikatzea lirateke.

## Adibideak 
* Azido balproiko
* Diazepam
* Fenitoina
* Fenobarbital
* Gabapentina
* Lamotrigina
* Karbamazepina

## Kanpo-estekak
Elikagai eta Sendagaien Administrazioa

**Elikagai eta Sendagaien Administrazioa** () Ameriketako Estatu Batuetako gobernuko Osasun eta Giza Zerbitzu Sailak kudeatzen duen erakundea da, nagusiki janari eta sendagaien erabilera segurua kontrolatzen duena.

1906an sortu eta gaur egun erreferentziazkoa da mundu osoan.

## Atalak 
* *Office of the Commissioner* (OC): Erakundearen buruzagitza.
* *The Center for Drug Evaluation and Research* (CDER): Farmakoen azterketa eta ikerketarako atala.
* *The Center for Biologics Evaluation and Research* (CBER): Produktu biologikoak kudeatzen ditu, hala nola odola, txertoak eta transplanteak.
* *The Center for Food Safety and Applied Nutrition* (CFSAN): Elikaduraren atala.
* *The Center for Devices and Radiological Health* (CDRH): Erradiazioaren inguruko atala.
* *The Center for Veterinary Medicine* (CVM): Albaitaritzaren atala.
* *The National Center for Toxicological Research* (NCTR): Toxikologiaren atala.
* *The Office of Regulatory Affairs* (ORA): Legearen arloko atala.

## Kanpo estekak 
* FDAren webgunea
Ray Milland

**Ray Milland** (1907ko urtarrilaren 3a - 1986ko martxoaren 10a) galestar aktorea izan zen. 1929 eta 1985 bitartean jardun zuen lanean, eta 1945ean Gizonezko aktore onenaren Oscar saria jaso zuen, *The Last Weekend* filmean egindako lanagatik, zurrutarekin arazoak zituen pertsonaiaren antzezpenagatik hain zuzen.

Aktore lanetan hasi aurretik Erresuma Batuko zalditerian ibili zen (*Household Cavalry* delakoan), eta abila zen tiro egiten, izan ere lau urte horretan erakustaldi eta lehiaketa askotan ospe nahikoa lortu zuen. Armada laga eta antzezteari ekin zion eta, hasierako lanak kontu txikiak baziren ere, hainbat filmetan hartu zuen parte; Londresen zela Hollywoodetik bertaratutako agente batek Ameriketara joateko gonbitea egin zion. Han Paramount Pictures etxearekin sinatu zuen.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

## Bibliografia 
* **Milland, Ray**. (1974). *Wide-Eyed in Babylon*. New York: Morrow.
Covarrubias

**Covarrubias** Burgosko probintziako hegoaldean dagoen herria da. Arlanza eskualdean dago, Burgos hiriburutik 40 kilometrotara hego-ekialderantz. Lerma eta Santo Domingo de Silosetik gertu dago, eta eurekin batera osatzen du "Arlanzako Triangelu" delakoa.

Multzo historiko-artistiko izendatu zuten 1965ean, arkitektura gaztelarraren adibide ona baita. Arlanza ibaia igarotzen da bertatik eta mahastiak, laboreak eta fruitu arbolak ugariak dira.

Garrantzi handiko herria izan zen Errekonkistan musulmanen aurka, IX. mendearen azken zatian. "Gaztelako sehaska"-tzat hartu izan dute.

Tønsberg (Norvegia) herriarekin anaituta dago, izan ere Kristina printzesa norvegiarrak herri hartatik bidaiatu zuen Espainiara 1257an, eta Covarrubiasen hilobiratu zuten.

## Demografia 
## Artea 
thumb|Fernán Gonzálezen dorre Ertarokoa.

* Gaztelako Adelantadotzaren Artxiboa: XVI. mendekoa, platereskoa.
* Fernán Gonzálezen dorrea: X. mendean eraiki bide zen. XIV-XV. mendeetan berritua.
* San Kosme eta San Damian kolegio eliza: gotiko garaiko kolegio eliza ospetsua, XIV-XV. mendeetakoa, pintura eta apaindura aberatsez hornitua; barruan zenbait hilobi daude, gotikoak eta platereskoak (Antsa Iruñekoarena, Gaztelako lehen kondeena, Covarrubiasko infanteenak eta Kristina printzesarena.

## Pertsonaia ezagunak 
* Frai Fernando de Covarrubias, Burgosko apezpikua, 1280.
* Pedro de Castro Covarrubias, Calahorrako apezpikua, 1443.
* Alonso de Castro Covarrubias, Montrealeko (Sizilia) atzapezpikua, 1449.
* Alonso Díaz de Covarrubias, Burgosko alkate nagusia eta Errege-erregina Katolikoen armaden kapitaina, 1450.
* Pedro de la Peña, Verapazeko (El Salvador) apezpikua eta Quitoko (Ecuador) artzapezpikua, 1572.
* Alonso de Covarrubias, arkitekto berpizkundetarra (1488-1570).
* Gonzalo de Arredondo, Arlanzako abadea, Errege-erregina Katolikoen kronikagilea eta Fernán González-en historiaren idazlea.
* Diego de Covarrubias, Segoviako apezpikua eta Trentoko Kontzilioan teologo nabarmena izan zena (1512–1577).
* 1524an jaio zen hiribilduan Divino Vallés, Felipe II erregearen medikua izan zena eta Berpizkunde espainiarraren eredua. 1590ean agindu zuen herriko harresiak eraistea bentilazioa hobetzeko eta epidemien aurka egiteko.
* Jerónimo de Nebreda, Siloseko monasterioaren abadea eta historialaria, 1572.
* Íñigo López de Mendoza, kardenal eta apezpikua.
* Sebastián de Covarrubias, "Lazarillo de Tormes" lanaren balizko egilea.
* Andrés de Najera, eskultorea.

## Biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Covarrubiasko udalaren webgunea.
Amstrad

**Amstrad** aparatu elektronikoak egiten dituen fabrikatzaile bat da, bere oinarri-basea Brentwooden, (Essex, Ingalaterra) duena. Hau 1968. urtean sortu zen Alan Michael Sugar enpresaburu famatuaren eskutik Erresuma Batuan. Ordenagailu fabrikatzaile honen izena **A**lan **M**ichael **S**ugar **Trad**ing-en laburtzapen bat da.Londresko burtsan 1980. urtean sartu zen. Eta 80ko hamarkadaren bukaerarako, Amstradek dagoeneko Europa osoko ordenagailu merkatuaren %25a kontrolatzen zuen. 2006. urtetik aurrera Amstraden ekoizpen nagusia elkarreginezko hartzaileak izan dira.

1980ko hamarkadan Sinclair eta Commodore ordenagailu ekoizleekin lehia bizia izan zuen.

## Historia 
Amstrad 1968. urtean sortu zen gaur egungo presidentearen eskutik, Alan Sugar hain zuzen ere. Honela, kontsumo-merkatuan sartzea lortu zuen, 70.hamarkadan Hi-Fi eta kasete merkeen segmentuan liderra izanik. Prezio baxu hauek platinazko karkasak plastikoarekin ekoitziz lortzen ziren, eta horrela, konpetentziak baino lan-kostu txikiagoak zituzten (hau hutsa sortzen zuten prozesuak jarraituz lortzen zela esan beharra dago). Bestalde, Amstrad soinuzko anplifikadore eta sintonizatzaileen merkatura hedatu izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abbeville

**Abbeville** (nederlanderaz *Abbegem*) Frantziako Somme departamenduko hiriburua da. Antzinako Ponthieu konderriaren hiriburua zen.

## Geografia 
Rouen eta Lille arteko bidearen erdigunean kokatuta, Abbevillek zortzi mugakide ditu:
* Iparraldean: Buigny-Saint-Maclou eta Drucat;
* Ipar-ekialdean: Caours;
* Ekialdean: Vauchelles-les-Quesnoy;
* Hego-ekialdean: Épagne-Épagnette;
* Hegoaldean: Mareuil-Caubert;
* Mendebaldean: Cambron;
* Ipar-mendebaldean: Grand-Laviers.

## Abbevilletar ospetsuak 
* Boucher de Perthes (1788-1868) historiaurrearen ikertzailea.

## Hiri eta herri senidetuak 
* 
* 

## Biztanleria 
## Galeria 

Image:Saint Vulfran.jpg|Saint Vulfran
Image:CR200604_France_80_Abbeville_Bibliothèque.jpg|Liburutegiaren lorategia
Image:Abbeville église Rouvroy 2.jpg|Rouvroi eliza

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Sexto Julio Afrikano

**Sexto Julio Afrikano** (c. 160 &ndash; c. 240;  edo ὁ Λίβυς) kristau-afrikar eragineko historialari eta apologialari helenista bat izan zen.

## Bizitza 
Sexto Julio Afrikano Aelia Capitolinan jaio zen (antzinako Jerusalem), eta Septimio Severo enperadorearen zerbitzupeko ofiziala izan zen. Alexandro Severok, Erroman berarentzako liburutegi bat antolatzeko agindu zion. Nolabaiteko adiskidetasuna izan zuen Origenesekin. Nikopolisen ere bizi izan zen, Palestina (Emaus) eta, "tradizioaren arabera", Emauseko gotzain izan zen, baina, litekeena da hori gezurra izatea. Jerusalemen hil zen, 250. urtean.

## Egiptorekin lotutako lanak 
*Kronikak* (kronografia), herri greziar eta juduaren lehen historia sinkronikoa, Sorreraren garaitik (K.a. 5500ean bere kalkuluen arabera), Heliogabalo enperadorearen garairarte (221. urtea). *Kronikak* laneko bost liburuak, hauetatik, zati batzuk baino mantentzen ez direlarik, ezinbesteko erreferentzia dira Sinzelo, Eusebio Zesareakoa, *Kronika Paschale*ren egile izan zen Zedrenusentzat eta ondorengo beste batzuentzat.

Julio Afrikanok Manetonengandik kopiatu zuen, bere kristau afrikarraren pentsamoldera egokituz, historialari moduan baino gehiago, apologiagile bezala idatziz.

## Kanpo estekak
Aurillac

**Aurillac** (okzitanieraz *Orlhac*) Frantziako Cantal departamenduko hiriburua da.

## Geografia 
Erdialdeko Mendiguneko Cantal mendien ondoan kokatuta, Aurillacek lau mugakide ditu:
* Arpajon-sur-Cère
* Saint-Simon
* Naucelles
* Ytrac

## Aurillactar ezagunak 
* Géraud Aurillacekoa (855-909) santua.
* Silvestre II.a (938-1003) aita santua.
* Paul Doumer (1857-1932), Frantziako presidentea.
* Marie Marvingt (1875–1963), atleta, mendigoizale eta pilotua.

## Hiri eta herri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Biztanleria 
## Galeria 

Image:Festival 2005 (2).JPG|Antzerki erakusketa
Image:Aurillac QuartierStGeraud.jpg|Saint Geraud auzoa
Image:FR-15-Aurillac09.JPG|Lorategia

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Wienen zubi

**Wienen zubia** bi erresistentzia eta bi kondentsadore irudian ikusten den moduan antolaturik dituen zirkuitu elektrikoa da. RC-CR banatzaile izena ere egozten zaio.

thumb|400px
thumb|400px

: \mathit{Z_1} = {R_1 - j.{{1} \over {\omega}{C_1} }}\, 
: \mathit{Z_2} = {{R_2} \over {1 + j \omega C_2}} = {{R_2} \over {1 + ^{2}{R_2}^{2}{C_2}^{2}}} - j.{\omega {R_2}^2 C_2 \over {1 + ^{2}{R_2}^{2}{C_2}^{2}}}\, 

## Erlazio eta parametro esanguratsuak 
Zirkuituaren elementu kapazitiboen eraginez zirkuituaren erantzuna jasotzen duen seinalearen frekuentziaren araberakoa izango da. Sarrera eta irteerako tentsioen arteko erlazioari zenbaitetan  \beta  (erlazio fasoriala adierazteko \vec \beta ).

{\vec \beta} = {\vec E_s \over \vec E_i} ={ {{R_2} \over {1 + j{\omega}{C_2}{R_2}}} \over {{{\omega {C_1}{R_1} -j}\over {\omega C_1}}+{R_2 \over {1+j{\omega}{C_2}{R_2}}}}}= {{{\omega}{C_1}{R_2}} \over {\omega(C_1R_1 + C_2R_2 + C_1R_2) + j({\omega}^{2}C_1C_2R_1R_2 - 1)}}= A -jB

A={{{\omega}^{2}{C_1}{R_2}(C_1R_1 + C_2R_2 + C_1R_2)}\over \sqrt{{\omega^2(C_1R_1 + C_2R_2 + C_1R_2)^2 + ({\omega}^{2}C_1C_2R_1R_2 - 1)^2}}}
B={{{\omega}{C_1}{R_2}{({\omega}^{2}C_1C_2R_1R_2 - 1)}}\over \sqrt{{\omega^2(C_1R_1 + C_2R_2 + C_1R_2)^2 + ({\omega}^{2}C_1C_2R_1R_2 - 1)^2}}}

Aurreko espresioari begiratu ezkero ikusi liteke sarrera eta irteera fasean egon daitezen B espresioak zero balio behar duela hortik \omega_k\, balioa lor genezake eta baita dagokion \beta_k\,:

 B=0 \, orduan  \omega = \omega_k\, eta  \beta = \beta_k\,

\omega_k= {1 \over \sqrt{C_1C_2R_1R_2}}\,

\beta_k= {1 \over 1 +{C_2 \over C_1} + {R_2 \over R_1}}\,

## Aplikazioak 
Zirkuitu honen bidez eraikitzen da Wienen zubi bidezko osziladorea zeinak korronte jarrai iturri batetik eta Wienen zubi baten bidez ber-elikaturiko anplifikadore batekin korronte alternoa sortzen duen.

## Kanpo estekak
Anbraziako golkoa

**Anbraziako golkoa** edo **Artako golkoa** (grezieraz Αμβρακικός κόλπος, Amvrakikós kólpos) Itsaso Jonikoan dagoen golko bat da, Greziako ipar-mendebaldean, kostaldean, ebakidura sakon bat egiten duena. Golkoa, 40 kilometroko luzera eta 15eko zabalerarekin, ia erabat itxia dago, itsasorako bere irteerak, 700 metroko zabalera baino ez duelarik, irteera honen ertzetan, Aktium hegoaldean eta Preveza iparraldean daudelarik, tunel baten bidez lotuta dauden bi herri. Ez da oso sakona, eta bere kostaldea, padura ugariz josia dago, horietako askok, estuario bat eratzen dutelarik. Preveza eta Aktiumgo harkaitzek mugatzen dute.

Preveza, Arta, Anfilokia (antzinako Karvassaras) eta Vonitsa hiriak, bere kostaldean aurkizen dira.

Golkoaren sarreran gertatu zen, K. a. 31n, Augusto eta Marko Antonioren arteko Aktiumeko gudu ospetsua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Instrumentazioko anplifikadore

[350px|eskuinera|thumb|Instrumentazioko anplifikadorearen ohiko [Zirkuitu-diagrama|eskema.]]
**Instrumentazioko anplifikadorea** bi sarreren diferentzia irabaziarekin biderkatzen duen anplifikadore diferentzial mota bat da. Sarreretan bi buffer ditu eta ondorioz, sarrerako inpedantzia altua da.

Horrez gain, offset txikia, desbiderapen txikia, zarata gutxi, begizta irekiko irabazi oso altua, modu komuneko ukapen-faktore (CMRR) altua eta sarrerako inpedantzia altua izateko diseinatuak daude.

Gehien erabiltzen den instrumentazioko anplifikadorea irudikoa da. Zirkuito honen irabazia:

:\frac{V_\mathrm{out}}{V_2 - V_1} = \left (1 + {2 R_1 \over R_\mathrm{gain}} \right ) {R_3 \over R_2}

## Ikus, gainera 
* Anplifikadore operazional

## Kanpo estekak
Estuario

[thumb|300px|Satelite bidez hartutako [Rio de la Plataren argazkia.]]
Geografian, **estuario** bat, ibaien itsasoratzearen zatirik zabalena da, itsaso irekietan edo ozeanoetan, itsasaldiak, zabalagoak eta kulunkatze handiagokoak diren tokietan. Estuario erako itsasoratzea, ibai ibilgu beso bakarraz osatua dago, oso zabal eta sakona den besoa, alboetan, hondartza antzekoak ere izaten dituen arren, non, uren erretiratzeak, ur gaziak jasaten dituzten landareak haztea ahalbidetzen duen. Zabaldutako onil forma izaten dute.

Estuarioak, itsasgoran itsasoko uren sarrerak, ibaiaren urak atxikitzen duelako gertatzen da, itsasbeheran, ur guztia, abiadura handian sartzen delarik itsaso edo ozeanoan, ibaiaren ibilgua garbitu eta sakontzen laguntzen duena, sarritan, padura gune handiak utziz.

Zabalera handieneko itsasaldiak, Frantzia ipar-mendebaldeko estuarioetan gertatzen dira, eta, batez ere, Kanadako ekialdeko kostaldean, (Fundyko badia, 16 metro inguru). Rance ibaiak (Frantzia) ekoizpen hidroelektriko sistema bat du, itsasaldien indarra, bere itsasoratze tokiko estuarioan erabiliz, itsasgorarekin zein itsasbeherarekin. Estuarioetako ekosistemak, bere ekoizpen biologiko handiagatik eta bere biodibertsitate handiagatik bereizten dira.

Estuarioak ekuatore aldean, oso urriak dira, baita ozeanoetan ere, itsasaldien zabalera txikia eta ibaiek dakartzaten sedimentu ugarien ondorioz. Arrazoi honegatik, Niger ibaia, Amazonas, Orinoko eta ekuatoretik gertu aurkitzen diren beste ibai asko eta asko, estuarioetan itsasoratu ordez, delta eratuz itsasoratzen dira, ozeano irekietan itsasoratu arren.
[thumb|350 px|eskuinera|[Tajo ibaiaren estuarioa, bere itsasoratzean, Lisboatik ikusia.]]
Estuario adibide on bat, Tajoren estuarioa da, Lisboan.

## Bitxikeriak 
Frantziako Atlantikoko kostaldeko artzainek, euren ardiak toki hauetara bazkatzera eramaten dituzte itsasbeheran (landaretza halofiloa), honela, ardien okelak gatz kopuru handia jasotzen duelarik, oso preziatua dena (*mouton de pré salé*).

## Kanpo estekak
Apirilak 25 zubia

**Apirilak 25 zubia**k () Tajo ibaiaren estuarioa zeharkatzen du, Lisboaren gune metropolitarrean. Hasieran, ofizialki, **Salazar zubia** deitua, António de Oliveira Salazarrek eraikitzea agindu zuelako 1960an, gaur egungo izenarekin, Portugalen demokrazia berrezarri zuen 1974ko apirilak 25eko Krabelinen Iraultzaren ondoren deitzen hasi zen.

Itxura txundigarrikoa, altzairuzko eraikina, ia 2 kilometroz hedatzen da. Behealdeko zatia, berriki berritua izan zen, trenbideak izateko. Sarri gertatzen ziren zubiaren auto ilarak, partzialki konpondu ziren Vasco da Gama zubiaren eraikuntzarekin, 17 kilometro neurtzen duena, Tajo ibaia Montijotik Sacavémera zeharkatzen duena, Parque das Nações deritzonaren iparraldean, eta 1998an amaitu zena.

Tajo ibaiaren gaineko zubian soinu hau (59 s) entzun daiteke etengabe, zubiaren luzeran zehar dauden metalezko saretxo batzuetatik autoak igarotzen direnean gertatzen dena (Abiadura handian ez joatea gomendatzen da, zubiak duen saredurak, autoa, 70 kilometro orduko abiaduratik gora, oso segurua ez izatea eragiten baitu).

## Ikus gainera 
* Vasco da Gama zubia

## Kanpo estekak 
* Apirilak 25eko zubiari buruzko informazio grafiko eta teknikoa Factoría Urbana
Mikel Urmeneta

**Mikel Urmeneta Otsoa Errarteko** (Iruñea, 1963ko abenduaren 25a) Kukuxumusuren sortzailea eta zuzendari ohia da. Miguel Javier Urmeneta Iruñeko alkate ohiaren semea, Ramon Urmeneta arkitektoa eta artistaren iloba eta Asisko Urmeneta komikigilearen anaia da, eta New Yorken bizi da. 2009an, Eusko Jaurlaritzaren Euskal Herritar Unibertsala Saria jaso zuen. 

## Biografia 
Australiatik itzuli ondoren, 1989an Gonzalo Domingez de Bidaurreta eta Koldo Aiestaran adiskideekin batera Kukuxumusu enpresa sortu zuen. Sormen eta marrazkilari lana batik bat Kukuxumusun egin duen arren, handik kanpo ere diseinuak egin ditu. 1990ean, esaterako, San Ferminetako jaiak iragartzeko kartela Mikel Urmenetarena izan zen. Urte berean, gainera, Nafarroako Jaialdien kartelaren lehiaketa eta Iruñeko Udalako artista gazteen jaialdian argazkilaritza saila irabazi zituen

Kukuxumusu handitu ahala, Mikel Urmenetaren izena ere handitu da diseinu eta marrazkilaritza arloetan. Baztandarren Biltzarrerako kartela 1991n zein Eusko Jaurlaritzako turismo bulegorako kartela diseinatu zituen. Halaber, 2002ko Munduko Pilota Txapelketaren irudia, 2004ko San Ferminetako kartela edo 2006an Donostiako Musika Hamabostaldiarena egin zituen.

Azken bolada honetan hainbat enpresa edo erakunderentzat egin ditu marrazkiak: Kodak, Espainiako Greenpeace, Amnesty International, Medicus Mundi, Heraclio Fournier edo PETA. Hainbat erakustalditan parte hartu du, bai argazki digitalekin (“Captura.org”, 2004) bai marrazkiekin ("Miradas al Universo de Pío Baroja", 2006). Zenbait libururen azalak ere diseinatu ditu (Juan Cruzen *Ojala octubre*) eta Andreu Buenafuente lagunarekin *Hell and Heaven* proiektuan parte hartu izan du.

2016an kargutik kendu zuten eta Katuki Saguyaki izeneko marka berria abian jarri zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mikel Urmenetaren webgune ofiziala.
Parque das Nações

**Parque das Nações** (Nazioen parkea), Lisboako barruti edo *freguesia* bat da. Portugalgo 1998ko Erakusketa Unibertsala egiteko eraldatutako tokia da, bertan aktibitate kulturalen gune bat eraiki zelarik. Gaur egun arkitektura eta elkarbizitza gunea da, dinamika berri bat ekarri zuena Lisboako ekialdeko zatira eta Loures herrira. 1990ean oraindik gune industrial bat zen toki hau.

Urrutian Orienteko tren geltokiaren kupulak nabarmentzen dira, Santiago Calatravarena, bere arkitektura estiloa ezarriz. Portugalgo Pabiloiak, Alvaro Siza Vieirarena, sarreran, hormigoi armatuzko pala erraldoi bat du, itsasontzi baten oihala imitatzen duena.

Parkeak, *Pavilhão do Conhecimento* edo Ezagutzaren Pabiloi bat du, zenbait erakusketa interaktibo dituen zientzia eta teknologiari buruzko museo moderno bat; Lisboako Ozeanarioa, munduko akuario handienetako bat; bisitariak parkearen alde batetik bestera edo Lisboako eraikinik altuena den Vasco da Gama dorrera eramaten dituen teleferiko bat; eta Altice Arena, Portugalgo estalitako estadio handiena ere bertan da.

Parque das Nações freguesia bezala 2012an sortu zen. Ordura arte, administratiboki, Lisboako concelhoko Santa Maria dos Olivais fregesia eta Louresko concelhoko Moscavide eta Sacavémen artean banatua zegoen.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
W. L. Gore and Associates

**W. L. Gore and Associates** Gore-Tex ehunaren ekoizlea da. Enpresa Bill eta Genevive Gore senar-emazteek sortu zuten 1958an Delawaren. Robert W. Gore sortzaileen semeak aurkitu zuen egoera batzuetan tratatutako politetrafluorethilenoa material mikroporotsua eta benetan gogorra bihurtzen zela. Gaur egun, enpresak ekoiztutako fluoropolimerozko produktuak industria mota anitzetan erabiltzen dira, hala nola elektronikan, medikuntzako produktuetarako edo puntako ehunetan. Izan ere, Gore-Tex asmatzeagatik Robert W. Gore AEBetako asmatzaile hoberenen artean kokatu zuten 2006an

## Gore metodoa 
Horretaz gain, enpresa ospetsua da bere ekoizpen-sistema bitxiagatik, Gore metodoagatik hain zuzen ere. Izan ere, Bill Gorek egitura laueko erakundea sortu zuen, non nagusirik ez dagoen. Lankide guztiek titulu bera daukate: bazkidea (ingelesez associate). Agintariak izatekotan, liderrak daude, baina bazkideek haiei kasu egitea ala ez erabakitzeko eskubidea daukate. Lantoki txikietan lan egiten da (gehienez 150eko langilekoetan), eta ez dago hierarkiarik ez aurretik ezarritako agindu edo komunikazio kanalik, nonbait guztiek elkar ezagutzen baitute.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  GORE-TEX produktuak
*  Alan Deutschman. The Fabric of Creativity. *Fast Company*. : Enpresaren ekoizteko kultura deskribatzen duen artikulua

## Erreferentziak
Auges

**Auges**, greziar mitologiaren arabera, heliadetako bat zen, eguzkiaren jainko zen Heliosek Rodo lamiarekin izan zuen semeetako bat.

Augesek, bere anaia Trinax eta Makareorekin batera, Telkinak Rodasetik kanporatzea lortu zuen, hauek, Estigia aintziratik hartutako uraz euria eraginez mendekatu ziren arren, uharteko landare eta animaliak pozoitu zituen euria.

## Kanpo estekak
Huzzia I.a

**Huzzia I.a**, errege hitita bat izan zen, Ammunaren oinordekoa, eta bost urte inguruz gobernatu zuen.

Huzziari buruz dauden iturriek, ez dute bere aurreko erregea izan zen Ammunarekin zuen harremana zein zen azaltzen, baina bai Titti eta Hantili izeneko bi gizon hil behar izan zituela. Aditu batzuek, Huzzia, Ammunaren seme txikia zela eta, tronura iristeko bere bi anaia hil behar izan zituela dioten bitartean, beste batzuek, Huzzia, Ammunaren semeetako bat eta Huzziaren oinordeko izan zen Telepinu erregearen emaztearen anaia zela diote.

Tronuratu eta gutxira, Huzziak boterea galdu zuen bere koinatu Telepinu buru zuen matxinada baten ondorioz, honek, Huzzia erbesteratu eta boterea hartu zuelarik.

## Familia 
## Kanpo estekak
Pennsylvaniako Unibertsitatea

**Pennsylvaniako Unibertsitatea** AEBetako Pennsylvania estatuko Filadelfia hirian dago, eta Ivy League deritzona osatzen duten zortzi unibertsitateetako bat da. 1749an sortu zuen, Benjamin Franklin politikari eta fisikariak. AEBetako eta munduko unibertsitaterik ospetsuenetakotzat hartua, Wharton Business School ospetsuaren egoitza da, baita AEBetako lehen medikuntza eskolarena ere. Fakultate bat baino gehiago izaten lehenengo amerikar instituzioa izateagatik eta unibertsitate bezala onarpen ofiziala lortzen lehena izateagatik, teknikoki, AEBetako lehen unibertsitatetzat hartzen da.

Penn, hau baita unibertsitatearen izen labur ofiziala, ikasleak onartzerako orduan oso zorrotza da, eta ez du edonor onartzen. Gaur egun, Estatu Batuetako laugarren unibertsitaterik hoberena bezala sailkatua dago, Harvard, Princeton eta Yale unibertsitateen ondoren, *U.S. News and World Report*aren arabera.

## Kirolak 
Bertako taldea, Penn Quakers da. Pennsylvaniak, NCAA lehiaketetan parte hartzen du, eta bertako kirolariei, Quakers deitzen zaie.

## Unibertsitateko toki garrantzitsuak 
* Richards Laborategiak

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Brive-la-Gaillarde

**Brive-la-Gaillarde** ( ahoskatua; ) Frantziako Corrèze departamenduko hiria da. Departamenduko hiririk handiena den arren, hiriburua Tulle da. Toponimoa galierazkoa da, izan ere, *briva* hitzak zubi esan nahi du.

Lemosin, Périgord eta Quercy antzinako probintziak batzen ziren tokian dago, arro emankor batean. Corrèze ibaiak hiria zeharkatzen du.

## Historia 
Lehenengo biztanleak XI. mende inguruan kokatu ziren arren, hiria askoz beranduago hasi zen hazten. V. mendetik aurrera, jatorrizko hiria garatzen hasi zen Saint-Martin-l'Espagnoli eskainitako eliza baten inguruan. XII. mendean zehar hiriaren inguruan harresiak eraiki zituzten, eta Ehun Urteko Gerran bigarren harresi bat eraiki zuten. Gotorleku hauek jada ez dira existitzen eta bulebarrak ordezkatu ditu.

1919ra arte udalerriak Brive izena zuen, urte hartan "Brive-la-Gaillarde" izena hartu zuelarik. "Gaillarde" hitzak (gaur egungo frantsesez oraindik ere erabilia) hiriaren izenean ausardia edo indarra esan nahi du, baina hiriko harresiak ere aipa ditzake. Brive bere jatorrizko mugetatik kanpo Malemort eta Ussacera hedatu zen.

Bigarren Mundu Gerran, Brive-la-Gaillarde Erresistentziako hiriburu izan zen, hainbat informazio sare klandestino eta erresistentzia mugimendu nagusien egoitza, tartean Armée secrète () eta Mouvements Unis de la Résistance ().

Brive-la-Gaillarde 1944ko abuztuaren 15ean bere buruari askatu zuen Frantziako lehen hiria izan zen. Horregatik, hiriak 1939-1945 "Croix de guerre" domina jaso zuen.

Erdigunea merkataritza-gune bat da, batez ere, txikizkari dendak eta hainbat kafetegi dituena. Gainera, udaletxea, polizia-etxe nagusia eta Labenche museoa ditu. Kardinal zubia, Parisetik Tolosa Okzitaniara bidaiarientzako pasabidea zen zubia, nabarmena ere baita ere.

## Klima 
## Demografia 
## Alkateak 
* 1966-1995: Jean Charbonnel
* 1995-2008: Bernard Murat
* 2008 - egun: Philippe Nauche

## Brivetar ezagunak 
* Guillaume Dubois (1656–1723), kardinala
* Pierre André Latreille (1762–1833), entomologoa
* Guillaume Marie Anne Brune (1763–1815), politikaria

## Hiri eta herri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Galeria 

Image:Mairie Brive 2.JPG|Udaletxea
Image:Brive - rue Toulzac - avenue de Paris.JPG|Toulzac kalea
Image:Brive-la-Gaillarde, France Visitor's Center.jpg|Turismo bulegoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
İskenderun

**İskenderun** —antzina **Alexandreta**— (grezieraz Ἀλεξανδρέττα, arabieraz الإسكندرون al-ʼIskandarūn), Hatay probintzian dagoen egungo Turkiako hiri bat da. Bere biztanleria, 159.149 biztanlekoa da, 2000ko erroldaren arabera.

## Historia 
İskenderunek, Alexandro Handiak K. a. 333an sortutako antzinako Alexandria ad Issumen izena mantentzen du, baina, ziur asko, ez da toki berean egongo. Issosko gudua gertatu zen tokitik 40 kilometro hegoaldera dago. Alexandrok, Siriako Ateen kontrolgune bezala Myriandrus ordezkatzeko xedearekin sortu zuen. Antzinatean, hiria, Bagdad eta Indiarako ibilbide komertzialen zeharkagune garrantzitsua izan zen, Ekialdeko Britainiar Konpainiak, agentzia bat eta faktoria bat mantendu zituen 200 urtez.

Lehen Mundu Gerraren ondoren, Alexandretako Sanjaka, Siriako Agindu frantziarraren zati izatera pasa zen, estatutu berezipean, baina Turkiak itzultzeko exigitu zuen, eskualdea, turkiar, sunitar eta alawiar taldeez populatua zegoela argudiatuz. 1939ko uztailean, Siriaren kexuak kontutan hartu gabe, Frantziak, Sanjaka Turkiari eman zion, gerta zitekeen gerran turkiarren laguntza ziurtatzeko. Siriak, eskualdea aldarrikatzen jarraitzen du.

Gaur egun, Iskenderun, gune industrial garrantzitsu bat da, eta Irak iparraldetik datorren petrolio hodi garrantzitsu baten azken muturra. Gainera, Turkiak Mediterraneo itsasoan duen portu militarrik garrantzitsuena da.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko webgunea.
Taharqo

thumb|140px|Taharqoren ushebtia. Brooklyn Museum
**Nefertumkhura Taharqo**, Egiptoko XXV. dinastiako faraoia izan zen. K.a. 690etik K.a. 664 arte gobernatu zuen, Egiptoko hirugarren tarteko aroaren garaian.

Manetonek, **Tarcos** deitzen du, 18 urteko erregealdia izan zuela aipatuz (Sexto Julio Afrikano). Eusebio Zesareakoak **Taracos** deitzen du (Jurgi Sintzeloren arabera) edo **Saraco**, (bertsio armeniarrean), hogei urteko erregealdia ematen diolarik.

## Bizitza 
Taharqo, bere aurreko erregea izan zen Shabitkoren anaia zen, eta Piankhiren semea, Egipto konkistatu zuen Napatako errege nubiarra.

Bere erregealdian inbaditu zuten Egipto, bere etsai ziren Asiriako gobernariek. Asarhaddonek, zenbait kanpaina zuzendu zituen Taharqoren aurka, zenbait monumentutan erregistratu zituenak. Bere lehen erasoa, K.a. 677an, Itsaso Hiletik gertu bizi ziren tribu arabiarrak baretzeko antolatu zen. Asarhaddonek, Egipto, Taharqoren erregealdiko 17. urtean inbaditu zuen, Askalonen sortutako matxinada bat baretu ondoren.

Taharqok asiriarrak garaitu zituen une hartan, baina, hiru urte beranduago, K.a. 671. urtean, errege asiriarrak, Menfis hartu eta arpilatu zuen, errege familiako pertsona ugari harrapatuz. Taharqok hegoaldera ihes egin zuen, eta Asarhaddonek politika berrantolatu zuen iparraldean, Egiptoko XXVI. dinastiako Nekao I.a Saisen errege bezala ezarriz.

Baina, errege asiriarra Egiptotik joan ondoren, Taharqo azpijokoan aritu zen Behe Egipton, matxinada ugari sustatuz. Asarhaddon, Egiptora itzuli ahal izan aurretik hil zen, bere oinordekoa izan zen Asurbanipalek Egipto berriz inbaditu zuelarik. Asurbanipalek Taharqo garaitu zuen, lehenik Tebasera eta, ondoren, Nilon gora, Nubiara ihes egin zuena. Taharqok, oinordeko bezala, bere iloba Tanutamani izendatu ondoren, atzerrian hil eta El Kurrun lurperatua izan zen.

Adituek, **Tirhaka**rekin identifikatu dute, Judako Ezekiasen erregealdian (Erregeen bigarren liburua 19:9, Isaias 37:9), Senaqueriben aurkako gerra hasi zuen Kusheko erregea. Gertaera biblikoak, kalkuluen arabera, K.a. 701ean gertatu ziren, eta, Taharqo, hamar urte beranduago tronuratu zen arren, zenbait azalpen proposatu dira: Zentzuzkoena, Bibliako testuan agertzen den errege titulua, handik denbora batera izango duen errege tituluari erreferentzia egiten diona da, istorio hau idatzi zenean, komandante bat baino izango ez zelarik.

## Bere garaiko testigutzak 
Taharqok, Kawako tenplua berreraikitzea agindu zuen, egungo *Dongola*ren ondoan, Kusheko erregeen egoitza nagusia izatera iritsi zena. Kusheko beste toki batzuetan eraikitzea ere agindu zuen, baita zaharberritze lanak egitea ere Karnakeko tenpluan.

* Kolomadi monumentala Karnakeko Amonen tenpluan
* Zenbait monumentu Tebasen (Arnold 1999:51)
* Heb Sedaren atea Edfuko tenpluan (Arnold)
* Buhen eta Taniseko tenplu txikietan zenbait hedapen (Arnold)
* Nubiako tenpluetan eraikin berriak: Tabo, Kawa eta Sanam (Arnold)
* Idazkunak Faraseko tenpluan (Nubia) (Karkowski 1981:341-346)
* Metal ezberdinezko zenbait eskultura multzo (Louvre)
* Nurin aurkitutako ushebtiak, pisu bat UC13169 eta UC13167 objektua (Petrie Museoa)

## Bere garaiko testigutza grafikoak
Cahors

**Cahors** (okzitanieraz *Caors*) Frantziako Lot departamenduko hiriburua da.

## Geografia 
Hiria Lot ibaiak inguratutako penintsula batean dago, Erdialdeko Mendigunetik gertu.

## Cahorstar ezagunak 
* Joanes XXII.a, aita santua.
* Léon Gambetta, politikaria.

## Biztanleria 
## Galeria 

Image:Barbican in Cahors 08.jpg|Barbakana
Image:Cahors_GUG_02.jpg|Ikuspegia
Image:Cahors Arc de Diane.jpg|Dianako arkua

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Multiplexadore

thumb|300px|eskuinera|2 kanaleko multiplexadorearen eskema. Bi sarrera ditu eta kanal hautatzaile bat. Kontrolatutako konmutadore batekin alderatu daiteke.
thumb|300px|eskuinera|Telefoniaren multiplexazio eta demultiplexazio sistema.
**Multiplexadorea**, batzuetan ere **multiplexorea** deitua, kanal anitzetatik jasotzen du informazioa baina bakarrik erabiltzaileak hautatutako sarrerako kanal bakar bateko informazioa igortzen du. Beste hitzetan, hainbat sarrera eta irteera bakarra dituen zirkuitua da. Elektronikan multiplexadore analogikoak zein digitalak aurkitu daitezke.

Multiplexatutako seinaleak, normalean geroago demultiplexatzen dira.

Hainbat multiplexazio mota dago:
* Maiztasunaren banaketa bidezko multiplexazioa
* Denboraren banaketa bidezko multiplexazioa
* Kodeen banaketa bidezko multiplexazioa
* Uhin-luzeraren banaketa bidezko multiplexazioa

## Multiplexadore digital 
4 sarrerako eta bi kanal hautatzaile dituen multiplexadorea:

|}

## Ikus, gainera 
* Demultiplexadorea

## Kanpo estekak
Cannes

**Cannes** () Frantziako Itsas Alpeak departamenduko hiri bat da. Bere Nazioarteko Zinema Jaialdia ezaguna da.

## Geografia 
Cannes Kosta Urdineko hiri bat da, Itsas Alpeetan kokatua, Esterel mendigunearen ipar-ekialdean. Nizatik 36, Monakotik 55 eta Italiatik 60 kilometrotara dago.

### Klima 
## Biztanleria 
## Hiri eta herri senidetuak 
Cannes ondorengo hiriekin dago senidetuta:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Cannestar ezagunak 
* Chiens de Paille, rap musika taldea.

## Galeria 

Irudi:Cannes - Croisette.jpg|*La Croisette*
Irudi:IMG Cannes croisette.JPG|*La Croisette*
Irudi:Cannes - ruelle.jpg|Ruelle

Irudi:P1000710 Roseraie a Cannes.JPG|Arrosadia
Irudi:Cannes kiosque.jpg|Kioskoa
Irudi:Esterel.jpg|Esterel mendigunea
Irudi:Lycée Carnot (Cannes) 03.JPG|Carnot Lizeoa
Irudi:Baie de cannes.jpg|Badia
Irudi:Cannes quai st pierre.jpg|Saint-Pierre auzoa
Irudi:Cannes Overview.jpeg|Itsas-portua

## Ikus, gainera 
* Canneseko Zinemaldia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Naim Süleymanoğlu

**Naim Süleymanoğlu**, jaiotza izena **Naim Suleimanov** (; Ptitxar, Momtxilgrad, Kardzhali probintzia, 1967ko urtarrilaren 23a - Istanbul, 2017ko azaroaren 18a), bulgariar jatorriko turkiar halterofiloa izan zen. Halterofiliaren historiako kirolaririk onenetako bat izan zen: zazpi aldiz munduko txapeldun eta hirutan Olinpiar Jokoetako txapeldun.

## Bizitza 
12 urterekin hasi zen pisuak jasotzen, eta halterofiliako junior mailako munduko txapelduna izan zen 14 urterekin. 15 urterekin hautsi zuen lehen aldiz munduko errekorra, eta hamaseirekin bere gorputzaren pisua halako hiru altxatzea lortu zuen (metro eta erdiko luzera zuen eta hirurogeita zazpi kiloko pisua); halterofiliaren historian hori lortzen zuen bigarren kirolaria izan zen.

1986an, turkiar etnia xurgatzeko Bulgariako gobernuak hartu zituen neurriak eragin zioten, hala nola mezkitak ixteak eta jai eta lurperatze musulmanak debekatzeak. 1988an egin zuen debuta Olinpiar Joko batzuetan, Seulen, eta munduko lau errekor hautsi zituen, artean berdindu ez diren markak ezarriz. 1992ko Olinpiar Jokoetan, Bartzelonan, eta 1996an, Atlantan, garaile atera zen berriro. Bi urte lehenago, Melbourneko munduko txapelketan, Bulgariako selekzioarekin parte hartzen ari zela, taldetik desertatu zuen. Turkian babes politikoa eskatu zuen eta izena aldatu zuen. Atlantan bere pisua halako bost altxatzea lortu zuen.

Erretiratu ondoren, politikan sartu zen, Turkiako Abertzale Ekintza alderdian, eta Kiraç herriko alkatetzarako hautagaia izan zen.

## Erreferentziak
Enokoe

[thumb|200px|Hirusta formako muturdun enokoea, ahuntz basatien estilokoa, [K. a. 620ko hamarkada|K. a. 625-K. a. 600 inguru. Louvre.]]
Antzinako Grezian, **enokoea** edo **oinokoea** (grezieraz οἰνοχόη, oinokhóê, antzinako grezierazko οἶνος, oĩnos, "ardoa", eta χέω, khéô, "irauli"), pertsona bati baino gehiagori ardoa zerbitzatzeko pitxerra zen, eta oso elementu ugaria antzinako Greziako arkeologian. Ardoa zerbitzatu aurretik greziarrek urarekin nahastua  zuten kratera batean, eta ondoren, enokoea erabiltzen zen batetatik ardoa ateratzeko.

Ontzi edo pitxer mota honen ezaugarriak, helduleku bakarra eta 20 eta 40 zentimetro arteko altuera dira. Mota ezberdinak daude, ahokadura eta sabelaren formaren arabera. Ohikoenak, 1. motakoak, hirusta formako ahokadura du. 8. motakoa, egungo garagardo edalontzien antzerakoa da, gorputz zilindrikoa eta ezpaindun ahokadura batekin. Enokoearen garairik oparoena, aro geometrikoa (K.a. 900–700) izan zen. Arraroagoa da irudi beltzen zeramikaren garaian. Baina, irudi gorrien zeramikaren garaiko enokoeetan sortzen da sailkapen hau, John Beazleyk egindako sailkapena.

Iraultzeko beste edalontzia, *olpea* da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Maxwell G. Kanowski, *Containers of Classical Greece*, University of Queensland Press, Saint Lucia, 1984;
*  Gisela M. A. Richter, Marjorie J. Milne, *Shapes and Names of Athenian Vases*, Metropolitan Museum of art, New York, 1935.
* Cecilia Tomasini. *La Antigua Grecia. La cerámica de los Períodos Geométrico y Orientalizante.Siglos IX - VIII a.C.*

## Kanpo estekak
Mar da Palha

**Mar da Palha** () Tajo ibaiaren azken zatia da, ibaiaren estuarioaren aurretik. Aipaturiko ibaiaren zatirik zabalena da, bi ertzen artean, 17 kilometroko distantzia izatera iristen delarik. Portugalgo hiriburua den Lisboa, bere ertzean dago. Berriki eraikitako bi zubik zeharkatzen dute: Apirilak 25 zubia eta Vasco da Gama zubia.

*Mar da Palha* izena, Lisboara salgaiak zeramatzaten itsasontziek jausten uzten zituzten lasto zati ugariengatik hartzen du.

## Kanpo estekak