open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mártély

**Mártély** Csongrád konderriko Hódmezővásárhely barrutian dagoen Hungariako herri bat da, 2012an 1.359 biztanle zituen. 

Bere existentzia 1019. urtetik ezagutzen da. Eztebe I.a Hungariakoak Zalavár abadiari eman zion. 

Tisza ibaiaren ekialdeko ertzean dago, Hódmezővásárhely barrutiko hiriburuaren ipar-mendebaldeko kanpoaldean . 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bharat Ratna saria

thumb|300px|Bharat Ratna saria.
***Bharat Ratna*** () Indiako sari zibil nagusia da. Etimologikoki Bharat Rana *Indiako Bitxia* esan nahi du eta herrialde horren kondekorazio eta ohore nagusia da. Jasotzeko arrazoiak herriari ekarpenak eta zerbitzuak izaten dira. Zerbitzuak mota askotakoak izan daitezke: literarioak, zientifikoak, artistikoak... «Nazioaren zerbitzua maila handiagoan aitortzea».

Sari hau eskuratzen dutenek ez dute titulu berezirik erakusten baina Indiako Lehentasun Ordenean toki bat lortzen dute. Lehen aldiz 1954ko ekainaren 2an eman zen.

## Sarituen zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sarituen zerrenda.
Frida Konstantin

**Frida Konstantin** (1884 &#x2013; 1918) austriar-hungariar   artista izan zen.

## Biografia 
Konstantin Lohwag 1884ko maiatzaren 10ean jaio zen Vienan, Austrian.   Hungariako *Kéve* artisten elkartearen sortzailekidea izan zen eta taldearen erakusketetan sartu zuten.  Budapesten hil zen 1918ko abenduaren 29an. 

## Galeria 

Frida Konstantin - Dedinské gazdovstvo - O 5064 - Slovak National Gallery.jpg|*Dedinské gazdovstvo (Herriko nekazaritza)*
Frida Konstantin - Study of a Peasant in a Black Spotted Scarf - O 5089 - Slovak National Gallery.jpg|*Nekazari baten azterketa orban beltzez zapi batekin*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Béla Endre

thumb|325x325px| Lautadako Baserria
**Béla Endre** (Szeged, 1870eko azaroaren 19a - Mártély, 1928ko abuztuaren 12a) hungariar margolari eta diseinatzailea izan zen, Ordoki Handiko Eskolaren ordezkari garrantzitsuenetako bat.

## Biografia 
Szegedeko Etxe Beltza (Szeged) ospetsuan jaio zen, bere aitonak, Ferdinand Mayer merkatariak (1817–1903) eraikitakoan. Hasiera batean ingeniaritza karrera bat egitera bideratua, artea egitea aukeratu zuen; pintura ikasketak inguruan urte batzuetan, gero Urbinoko Raffaello Akademian 1895etik 1897ra eta Parisko Julian Akademian 1898tik 1900era. 1901ean, Hódmezővásárhely-n kokatu zen, eta han János Tornyai eta -rekin partekatzen zuen estudio bat zuen.

1912an, "Majolika eta Buztinezko Artisten Elkartea" (Művészek Majolika és Agyagipari Telep-ének) sortzen lagundu zuen eta Hódmezővásárhely-n egin zuen bere lehen erakusketa. Erakusketa gehiago egin zituen Makó (1913) eta Araden (1914), bere estudioko kideekin batera egindako erakusketa bat izan zen.

1910etik hil zen arte, Mártélyn igaro zituen udak, Hungariako Ordoki Handiko jendea eta paisaiak margotuz. Bere lanek Mihály Munkácsyren eta Nagybányai-ko Arte Koloniaren artisten eragina erakusten dute; nahiz eta zenbait ezaugarri Postinpresionista ere badituzten.

Lan gehienak -en daude, baina Hungariako Galeria Nazionalean eta Móra Ferenc Múzeum-en ere ikus daitezke, besteak beste. 1970ean, bere jaiotzaren 100. urteurrena ospatzeko, oroimenezko erakusketak egin ziren Hódmezővásárhely, Budapest eta Szeged-en. 2005ean, oroigarri iraunkor bat ireki zen Ópusztaszer Ondare Nazionalaren Parkean.

## Iturriak 
* László Emőke: *Endre Béla festészete* . Móra Ferenc Múzeum (1968) Online ISSN 2064-8480
* László Emőke: "Endre Béla", Art Library, Vol.85, Corvina Kiadó (1973) Zerrenda

## Kanpo estekak 
* Körber Ágnes, *Magyar művészeti kislexikon kezdetektől napjainkig*, Enciklopédia Kiadó, 2002 Sarean
* Ohar biografikoak @ Magyar életrajzi lexikon
Arte-kolonia

thumb| PS Krøyer 1899 - Sommeraften ved Skagens strand.
**Arte-kolonia,** **artista-kolonia** bezala ere ezaguna, bi modutara defini daiteke. Bere deskribapen liberalagoak hiri, herri eta landa eremuetako artisten kongregazio organiko bati egiten dio erreferentzia, sarritan edertasun naturala duten eremuek, beste artista edo arte eskolen aurretiko existentziak eta askotan bizi-kostu txikiagoak erakarrita. Terminoak misioak bultzatutako planifikatutako komunitate baten gonbidatu-ostalari ereduari ere egiten dio erreferentzia, artistei egonaldiak emateko prozesu formal bat kudeatzen duena. Azken kasu horretan, ohiko eginkizun bat izan daiteke artistei sortzeko denbora, espazioa eta laguntza ematea; artisten arteko komunitatea sustatzea; eta arte hezkuntza (hitzaldiak, tailerrak) publikoari eskaintzea. mende hasierako amerikar mota honetako ereduak New Hampshireko MacDowell Colony eta New Yorkeko Yaddo dira.

Mundu osoan, gaur egun, artisten koloniei eta egoitza-zentroei zerbitzatzen dieten bi erakunde nagusiak Res Artis, Amsterdamen, eta Alliance of Artists Communities, Providence-n (Rhode Island) dira.  Taiwango Asia barneko sarea Asia osoan sormen-komunitateak eta trukeak sustatzeko lan egiten duen erakunde ez hain formal bat da. Kolektiboki, talde hauek munduko artista-kolonia aktibo gehienak gainbegiratzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ustelkeriaren Aurkako Nazio Batuen Konbentzioa

**Ustelkeriaren Aurkako Nazio Batuen Konbentzioa** () Nazio Batuen Erakundearen aldebiko ituna da, ustelkeria politikoa prebenitu eta borrokatzeko.

## Ustelkeriaren Aurkako Nazio Batuen Konbentzioa 
Nazio Batuen Batzar Nagusiak 2003ko urriaren 31n onartu zuen 58/4 Ebazpenaren bidez. 2020ko maiatzean 187 estatu berresle zeuden; horien artean daude Nazio Batuetako 181 estatu kide, Cook uharteak, Niue, Egoitza Santua, Palestinako Estatua eta Europar Batasuna.

Drogaren eta Delituaren aurkako Nazio Batuen Bulegoak (UNODC) sustatu zuen konbentzio hori.

Hamabi estatu geratzen dira konbentzioa berrestear: Andorra, Barbados, Eritrea, Monako, Ipar Korea, Saint Kitts eta Nevis, Saint Vicent eta Grenadinak, San Marino, Somalia, Surinam eta Siria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Drogaren eta Delituaren aurkako Nazio Batuen Bulegoa
* Ustelkeriaren Aurkako Nazioarteko Eguna

## Kanpo estekak 
* Konbentzioaren testua
Antolatutako Krimen Transnazionalaren Aurkako Nazio Batuen Hitzarmena

2000. urtean, Nazio Batuen Erakundeak **Antolatutako Krimen Transnazionalaren Aurkako Nazio Batuen Hitzarmena** bultzatu zuen, alde anitzeko ituna da, eta **UNTOC** edo **Palermoko** **Hitzarmena** izenekin ere ezagutzen da.

## Historia 
thumb|Hitzarmenaren kidetzak (berdez berretsi dutenak, horiz sinatu dutenak eta gorriz sinatu ez dutenak)

Nazio Batuen Batzar Nagusiak 2000ko azaroaren 15ean emandako ebazpen baten bidez onartu zen Konbentzioa. Indiak 2002ko abenduaren 12an berrestu zuen.

Konbentzioa 2003ko irailaren 29an sartu zen indarrean eta Leoluca Orlando, Palermoko alkatearen arabera, delinkuentzia antolatu transnazionalaren, gizakien salerosketaren eta terrorismoaren aurka borrokatzeko nazioarteko lehen hitzarmena izan zen.

2014. urtean, animali basatien kontrabandoa ere barnebildu zuen Hitzarmenak. Botswanak gizakien salerosketaren aurkako Legea sinatu zuen 2014. urtean, UNTOCen giza kontrabandoaren protokoloa betetzeko.

2017an, Japoniak 2019ko Munduko Errugbi Koparen eta 2020ko Udako Joko Olinpiko eta Paraolinpikoen antolaketa prestatu zuenean, UNTOC guztiz ez betetzearen auziari aurre egin zion, eta arriskuan jarri zuen ekitaldi horiek antolatzeko hautagarritasuna.

2018ko otsailean, Afganistanek zigor kode berri bat sartu zuen, UNTOC herrialdeko legeek lehen aldiz bete zezaten.

## Protokoloak 
Hitzarmenak hiru protokolo osagarri ditu (Palermoko protokoloak):

* Pertsonen salerosketa, bereziki emakume eta haurrena, prebenitu, erreprimitu eta zigortzeko protokoloa.
* Lurreko, itsasoko eta aireko migratzaileen legez kontrako trafikoaren aurkako protokoloa.
* Suzko armen fabrikazio eta trafiko bidegabeen aurkako protokoloa.

Hitzarmenaren eta haren protokoloen zaintza Drogaren eta Delituaren aurkako Nazio Batuen Bulegoaren (ingelesez, UNODC) esku daude.

Hitzarmena tresna juridikoa izanik, bere eraginkortasuna kide den herrialde bakoitzaren gaitasunaren araberakoa da. Adibidez, UNTOCek gutxienez lau urteko espetxe-zigorra eskatzen du nazioz gaindiko delitu penal antolatuengatik.

## Kideak 
2017ko irailaren 19tik aurrera, 190 Estatu batu ziren Hitzarmenera. Besteak beste, Nazio Batuetako 185 estatu kide, Cook uharteak, Egoitza Santua, Niue, Palestinako Estatua eta Europar Batasuna. Konbentzioan parte ez diren Nazio Batuetako bederatzi estatu kideek (* Estatuak sinatu duela baina Konbentzioa berretsi *ez* duela adierazten du):

2018ko ekainean, Irango Parlamentuak UNTOCekin bat egiteko lege-proiektua onartu zuen, baina, handik 10 egunera, Ali Khamanei-k, Irango Buruzagi Gorenak, blokeatu zuen. 2019ko urtarrilean, lege-proiektua oraindik eztabaidatzen ari ziren Parlamentuaren eta Kontseilu Guardianaren artean.

## Ikusi ere 
* Polizia Kriminalaren Nazioarteko Erakundea
* Ustelkeriaren aurkako Nazio Batuen Konbentzioa
* Drogaren eta Delituaren aurkako Nazio Batuen Bulegoa
* Pertsonen Salerosketa, Emakume eta Haurrena bereziki, Aurreikusi, Ezabatu eta Zigortzeko Protokoloa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* UNODC-ren webgune ofiziala
Kabinda (hiria)

**Kabinda**, **Cabinda** edo **Chioua**, Angolako Kabinda probintziako hiriburu administratiboa da. Inguruko uretan petrolio-erreserba handiak daude. 2018ko uztailean, 699 593 biztanle zituen, gutxi gorabehera. Herrialdearen iparraldean dago, Kongoko Errepublikaren eta Kongoko Errepublika Demokratikoaren mugaren ondoan.

## Historia 
Hiria portugaldarrek 1883an sortu zuten Simulambucoko Ituna sinatu ondoren, Berlingo Konferentziaren aldi berean. Cabinda Brasilera zeramaten esklaboen ontziratze puntua zen.

Inguruan itsasoko petrolio erreserba handiak daude.

## Barrutiak 
Kabinda hirian hiru barruti daude:
* Kabinda, hiria, biztanleariaren %88.6%arekin.
* Malembo, 3.1%
* Tando-Zinze, 8.3%

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ainhoa Colino

**Ainhoa Colino Biella** (Berriz, Bizkaia, 2004ko maiatzaren 16a) ibiltaria da. Durangoko Bidezabal taldeko kidea da. 

2020an Maila absolutuan Euskadiko txapelduna izan zen eta  maila handia erakutsi zuen Espainiako Txapelketan. 2022an Euskadiko txapelketa irabazi zuen eta ibiltari onena bilakatu zen.

## Biografia 
### Kirolari ibilbidea 
Kirolean hasi zenean korrika egiten zuen, baina taldekide bat martxa-probak ikusi eta jakinmina sortu zitzaion, probatu eta engantxatu egin zen. 2022ko ekainean Euskadiko Txapelketan lehena izan zen. Bizkaian 5 eta 10 kilometroko  errekorrak Ainhoarenak dira, 26:19 eta 56;21, hurrenez hurren. Bere markak hobetzeko entrenatzen jarraitzen du. 

Euskal Herrian ibiltari gutxi dago. Bizkaiko eta Euskadiko txapelketetan betikoak batzen dira, lau edo bost. Madrilen eta Katalunian talde indartsu bana dago. Murtzia eta Andaluzia inguruan ere badu indarra kirol horrek. 

### Erronkak 
Ainhoa AEBko Hego Karolinako estatuko Columbia College unibertsitera joango da 2022 abuztuan, kirol beka eta beka akademikoa lortu ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pertsonen Salerosketa, Emakume eta Haurrena bereziki, Aurreikusi, Ezabatu eta Zigortzeko Protokoloa

**Pertsonen salerosketa, bereziki emakume eta haurrena, aurreikusi, ezabatu eta zigortzeko protokoloa**, (**Pertsonen salerosketari** buruzko protokoloa edo **Nazio Batuen TIP protokoloa** ere esaten zaio), Antolatutako Krimen Transnazionalaren Aurkako Nazio Batuen Hitzarmenaren Palermoko hiru protokoloetako bat da.

## Historia 
Protokoloa 2000. urtean onetsi zuen Nazio Batuen Batzar Nagusiak, eta 2003ko abenduaren 25ean sartu zen indarrean. 2020ko maiatzaz geroztik, 178 Estatuk berretsi dute.

Drogaren eta Delituaren aurkako Nazio Batuen Bulegoa (ingelesez, UNODC) protokoloaren aplikazioaren arduraduna da. 2009ko martxoan, UNODCk Bihotz Urdinaren Kanpaina jarri zuen abian, gizakien salerosketaren aurka borrokatzeko, parte-hartzea sustatzeko eta ekintza bultzatzeko.

## Gizakien salerosketaren aurkako eskualdeko ekintza 
Varsovian, 2005eko maiatzaren 16an, Europako Kontseiluak gizakien salerosketaren aurkako ekintzari buruz egindako hitzarmena atxiki zuen. Konbentzioak Gizakien Salerosketaren aurkako Ekintzan Aditu Talde bat (GRETA) ezarri zuen, Konbentzioaren aplikazioa gainbegiratzen duena herrialdeen txostenen bidez. Europako 45 estatuk berretsi dute (2016ko urtarrilean), eta beste estatu batek (Turkia) sinatu du, baina oraindik ez du berretsi.

Gainera, Estrasburgoko Europako Kontseiluko Giza Eskubideen Europako Auzitegiak gizakien salerosketari buruzko epaiak eman ditu, Giza Eskubideen Europako Hitzarmenaren arabera hartutako betebeharrak urratu zituztenak: *Siliadin* Frantziaren aurka, 2005eko uztailaren 26ko epaia, eta Rantsevek Zipreren eta Errusiaren aurka, 2010eko urtarrilaren 7ko epaia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pertsonen Salerosketa eta Sexu Esplotazioaren Aurkako Hitzarmena  
* Drogaren eta Delituaren aurkako Nazio Batuen Bulegoa  

## Kanpo estekak 
* UNODC-ren webgune ofiziala
* Protokoloaren idazketa
* TIP protokoloa berrestea - Nazio Batuen Itunen Bilduma
* Travaux Préparatoires, Antolatutako Delinkuentziaren aurkako Nazio Batuen Konbentzioa eta haren protokoloak prestatzeko negoziazioei buruzkoa.
* Europako Kontseiluaren GRETA ekintza
* Varsoviako Hitzarmena, gizakien salerosketaren aurkako ekintzari buruzkoa
* Haurrak sexu-esplotazioaren eta -abusuaren aurka babesteari buruzko Lanzaroteko Konbentzioa
Jacobus Kapteyn

**Jacobus Cornelius Kapteyn** (Barneveld, 1851ko urtarrilaren 19a - Amsterdam, 1922ko ekainaren 18a) herbeheretar astronomoa izan zen. Esne Bideari buruzko ikerketa zabalak egin zituen eta errotazio galaktikoaren kurbaren ebidentzia aurkitu zuen. Materia ilunaren existentzia iradokitzen lehenetarikoa ere izan zen.

1875etik 1878ra Leidengo Behatokian lan egin zuen.
Utrechteko Unibertsitatean fisika eta matematika ikasi zituen. 1878an Groningeneko Unibertsitateko astronomia irakasle izendatu zuten eta bertan Astronomia-Behatokia sortu zuen.

1879an Kapteynen izarra aurkitu zuen eta 1904an errotazio galaktikoa. 1906an Galaxiako izarren banaketa aztertzeko plana abiatu zuen.
Idazkari nagusi

[thumb|[Agnès Callamard doktorea, Amnesty International erakundeko idazkari nagusia ]]
**Idazkari nagusi**, **idazkari orokor**, **idazkari betearazle** edo **lehen** **idazkari** terminoak zenbait erakunde sindikal, mugimendu, alderdi politiko, elkarte nazional edota nazioartekoetako edo enpresetako buru edo lider nagusia identifikatzeko izendapena da. Nazioarteko erakunde aldeaniztun bateko kargurik garrantzitsuena izendatzeko ere erabiltzen da. 

Erakunde bateko lehendakaria eta lehendakariordea izendatzeko ere erabil daiteke. Erakunde edo alderdi politiko bateko bigarren kargua izan daiteke, lehendakariorderik ez badago.

## Idazkari nagusi batzuk 
* Nazio Batuetako idazkari nagusia
* Amerikako Estatuen Erakundeko idazkari nagusia
* Amnesty Internationaleko idazkari nagusia
*

## Ikus, gainera 
* diruzain
* zuzendari exekutiboa
* zuzendari nagusia
* finantza-zuzendaria
* kudeatzaile orokorra
* lehendakaria
* Estatuko idazkaria (Estatuko Administrazio Orokorra)

## Kanpo estekak
Esklabuen Salerosketa eta bere Abolizioa Gogoratzeko Nazioarteko Eguna

thumb|Haitiko esklaboen jasoketa - Santo Domingoko gudua, urtarrilerako Suchodolski, 1845)
**Esklabuen Salerosketa eta bere Abolizioa Gogoratzeko Nazioarteko Eguna** abuztuaren 23an ospatzen da. UNESCOk egun hau izendatu zuen atlantikoko esklaboen merkataritza oroitzeko helburuarekin.

## Historia 
Zuzendari Nagusiaren 1998ko uztailaren 29ko CL/3494 zirkularrak eguna sustatzera gonbidatu zituen Kultura Ministroak. Data adierazgarria da, 1791ko abuztuaren 22tik 23rako gauean, Saint Domingue uhartean (egungo Haiti), altxamendu bati ekin baitzitzaion, esklaboen merkataritza transatlantikoa abolitzeko faktore garrantzitsuak izan ziren gertaerak ezarrita.

UNESCOk-ren estatu kideek urtero antolatzen dituzte ekitaldiak data horretan, eta gazteak, hezitzaileak, artistak eta intelektualak gonbidatzen dituzte. Esklabotzaren "arrazoi historikoak, metodoak eta ondorioak" ditu ardatz. Gainera, Afrikaren, Europaren, Amerikaren eta Karibearen artean gizakien merkataritza transatlantikoa eragin zuten elkarrekintzak aztertzeko eta eztabaidatzeko oinarriak ezartzen ditu.

## Ikus, gainera 
* Nazioarteko Esklabotzaren Museoa
* Holokaustoaren Biktimak Oroitzeko Nazioarteko Eguna
* Arraza-bereizkeria Ezabatzeko Nazioarteko Egunal 
* Esklabotzaren Aboliziaren Aldeko Nazioarteko Eguna
* Esklabotzaren Biktimak eta Atlantikoazgaineko Esklabuen Salerosketa Gogoratzeko Nazioarteko Eguna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Abuztuaren 23a: Esklaboen Salerosketaren eta Ezeztapenaren Nazioarteko Eguna
* Esklabotzaren Oroitzapenaren Nazioarteko Eguna, Itsas Museo Nazionala, Greenwich, Londres
Pertsonen Salerosketa eta Sexu Explotazioaren Aurkako Konbentzioa

1949ko abenduaren 2an, Nazio Batuen Batzar Nagusiak **Pertsonen salerosketa eta** **besteen prostituzioaz aberastearekin amaitzeko** **hitzarmena** onetsi zuen eta 1951ko uztailaren 25ean sartu zen indarrean.

## Historia 
thumb|Konbentzioaren Estatu kide eta sinatzaileak (2013)
2013ko abenduan, 82 Estatuk konbentzioaren kide ziren (ikus mapa). Beste 13 estatuk hitzarmena sinatu bazuten ere, ez zuten berretsi.

Konbentzioak derrigorrezko prostituzioaren alderdi batzuk hartzen zituzten aurreko zenbait konbentzio ordezkatzen ditu. 1949ko Konbentzioaren arabera, sinatzaileek hiru betebehar dituzte: 1) salerosketaren debekua; 2) berariazko administrazio eta exekuzio neurriak eta; 3) salerosketaren xede diren pertsonei zuzendutako gizarte neurriak. Konbentzioak prostitutak biktimatzat hartzen ditu baina, *esklabo zurien trafikoa* eta emakumeak terminoak saihesten ditu, generoa eta arrazari lotutako diskriminazioak ikusezin bihurtuz. Konbentzioaren arabera trafikotzat hartzeko ez du zertan nazioartekoa izan behar.

## Hitzarmena ez sinatzeko arrazoiak 
Herrialde askok ez dute Konbentzioa berretsi, eta horren arrazoi nagusietako bat da borondatezko prostituzioari ere aplikatzen zaiola, 1. artikuluan "pertsona horren baimenarekin ere" terminoa agertzen delako. Adibidez, Alemania, Herbehereak, Zeelanda Berria, Grezia, Turkia eta beste herrialde batzuetan, borondatezko prostituzioa legezkoa da eta "enplegu" gisa araututa dago.

Antolatutako Krimen Transnazionalaren Aurkako Konbentzioaren 2000. urteko Protokoloak ordea, salerosketaren gaineko definizio desberdina du eta herrialde gehiagok sinatu dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Prostituzioa
* Prostituzioaren Abolizionismoa
* Gizakien salerosketa
* Esklabotza Abolitzeko Nazioarteko Eguna
* Antolatutako Krimen Transnazionalaren Aurkako Nazio Batuen Hitzarmena
* Gizakien Salerosketaren Aurkako Ekintzari buruzko Europako Kontseiluaren Hitzarmena
* GRETA

## Kanpo estekak
Nazioarteko Esklabotzaren Museoa

**Nazioarteko Esklabotzaren Museoa** Liverpoolen dago, Ingalaterra. Atlantikoaz gaindiko esklaboen salerosketaren historia eta ondarea ditu ardatz. Merseysideko Itsas Museoaren parte bat da, hiru galeria nagusi ditu, eta Mendebaldeko Afrikako pertsonen bizitza, esklabotza eta askatasunaren aldeko etengabeko borroka ditu ardatz. Gainera, museoak egungo esklabotza modu modernoak, arrazismoa eta diskriminazioa ere lantzen ditu.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
Daniel Brown, "Songs of Slavery", *Index on Censorship*, Volume 36, Number 1, 2007, p.138–140.

## Kanpo estekak 
* Esklabotzaren Nazioarteko Museoa
* Liverpool museo nazionalak
* Eskulturak esklaboen salerosketaren urteurrenaren abolizioa markatzen du
* 1. fasea irekitzeari buruzko artikulua
Ethel Barrymore

**Ethel Barrymore** (Filadelfia, 1879ko abuztuaren 15a - Los Angeles, 1959ko ekainaren 18a) estatubatuar aktorea izan zen.

Barrymore aktore familiako kide izan zen, eta hirurogei urteko epean zineman, antzerkian eta irratian lan egin zuen. Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria jaso zuen 1944an.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Irratiaren Mundu Eguna

**Irratiaren Mundu Eguna** (: ) otsailaren 13an ospatzen den nazioarteko eguna da. 2011ko azaroaren 3an, UNESCOren 36. konferentzian onartu zen.

## Historia 
2010eko irailaren 20an, Espainiako Irratiaren Akademia eskatuta, Espainiak UNESCO-ren Batzordeari proposatu zion Irratiaren Nazioarteko Eguna aldarrikatzeko proposamena gai-zerrendan sartzea.  UNESCO-k kontsulta zabala egin zuen 2011an zenbait interesdunekin, hala nola irrati-elkarteekin, Nazio Batuen agentzia, funtsa eta programekin, GKE-ekin, fundazio eta aldebiko garapen-agentziekin, UNESCOren ordezkaritza iraunkor eta UNESCOrentzako batzorde nazionalekin. Erantzunen artean, %91 proiektuaren alde zeuden, honako hauen laguntza ofiziala barne: Arabiar Estatuen Irrati-Telebisten Batasuna (ASBU), Asiako eta Ozeano Bareko Irrati-Telebisten Batasuna (ABU), Afrikako Irrati-Telebisten Batasuna (AUB), Karibeko Irrati-Telebisten Batasuna (CBU Nazioarteko Elkartea), Europako Irrati-Telebisten Batasuna (EBU), Nazioarteko Irrati-Telebisten Elkartea (IAB), Ipar Amerikako Irrati-Telebisten Elkartea (NABA), Iberoamerikako Telekomunikazioen Erakundea (OTI), BBC, URTI, Batikanoko Irratia eta abat. Kontsulta honen emaitzak UNESCOren 187 EX/13 dokumentuan daude.

2012ko abenduan, Nazio Batuen Batzar Nagusiak Irratiaren Nazioarteko Egunaren aldarrikapena babestu zuen, eta, hala, Nazio Batuen eta bere kideen agentzia, funts eta programa guztiek ospatuko duten eguna bihurtuta. (A/RES/67/124). Mundu osoko irratiaren industriako hainbat erakunde ekimena bultzatzen ari dira, herrialde garatuetako irratiak garapen-bidean dauden mundukoei laguntza ematera bultzatuz. Mirta Lourenco izan zen UNESCOk bultzatutako kontsulta, aldarrikapen eta ospakizunen arduraduna.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Irratiaren historia
* Irrati askeak
* UNESCO
* Europako Irrati-Telebisten Batasuna 
* Espainiako Irratiaren Akademia 

## Kanpo estekak 
* Unescoren webgunea Irratiaren Nazioarteko Egunerako
* Nazioarteko Irrati eta Telebista Batasuna
* Irratidifusioko Europako Batasuna
* Espainiako Irrati Akademia
* Arte eta Irrati Zientzien Akademia
Begoña Guillen

**Begoña Guillen Montero** (Amurrio, Araba, 1963ko ekainaren 22a) argazkilaria da. 2022an Bilboko Udalak antolatutako hilerrien lehenengo argazki lehiaketa irabazi zuen *Itxaropenik eza* lanarekin.

## Biografia 
Begoña Guillenek administrazio eta finantza ikasketak egin zituen. 2001eko apirilean Egiptora egindako bidaiak, ordea,  inflexio puntua ezarri zuen bere argazkigintzarako zaletasunean. Reflex kamera analogiko batekin hasitako bideak, beranduago, digitalari ireki zion atea, beti ere, era autodidakta batean. Bidaia hartan, inguratzen zuen guztiak argazkien bidez era artistikoago batez erakusteko nahia piztu zion. Geroztik, osagarri nagusia ura duen guztiak erakarri du: itsasoa, ibaiak, aintzirak, …lehorrekoa izanagatik… kostaldearekin erakarpen berezia sentitzen du. 

Argazkigintzak, bere bizitzan berebiziko garrantzia duela adierazten du Begoñak.*Argazki makina eskuartean izateak bidaiatzea suposatzen du, baita naturan murgiltzea eta, uraz, argiaz, eguzkiaz, olatuen mugimenduaz, zarataz, isiltasunaz, aireaz, unearen edertasunaz gozatzea, eta nola ez… bakardadeaz, eta pasatutako esperientziak geroago partekatzea ere.*Hilerrietan argazkiak ateratzea ere gogoko du. Bidaiatzen duenean ere bisitatzen ditu hilerriak. 2022an Bilboko Udalak antolatutako hilerrien argazki lehiaketa irabazi zuen *Itxaropenik eza* lanarekin: begiak itxita, gora begira dagoen harrizko eskultura baten bustoa ageri da, eta aurpegiera are atsekabetuagoa ematen diote hezetasunek.

## Erakusketak 
* 2015ean *Kresala* erakusketa Gasteizko Mila Agirre galerian.
* 2016an Amurrion eta Agurainen *Artearen haziak* erakusketa kolektiboan parte hartu zuen Araba Euskaraz egitarauaren barruan.
* Photobat taldearekin, Eibarren, Artziniegan eta Bilbon erakusketa kolektiboak egin ditu.
* 2022an Photobat-ekin apiriletik ekainera, Bilboko expodistriton erakusketa kolektiboa.

## Sariak 
* 2022an Bilboko Udalak antolatutako hilerrien lehenengo argazki lehiaketa irabazi zuen *Itxaropenik eza* lanarekin: begiak itxita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Begoña Montero, argazkiak
* Bilboko hilerrien lehenengo argazki lehiaketaren sari banaketa  2022
* Elkarrizketa: Gure argazkiak autore lanak dira, ez sare sozialetarako sortuak Berria, 2025.06.20
The Factory

thumb|344x344px| Andy Warhol 1977an.
**The Factory** (euskaraz: *Fabrika*) Andy Warholek sortutako arte estudio bat izan zen, eta 231 East 47th Street kaleko bosgarren solairuan kokatua, Midtown Manhattan-en, New York-en (Estatu Batuak). Estudioa 1963tik 1968ra arte egon zen, Andyk 'The Factory' Union Square West 33ko seigarren solairura eraman zuenean, ''Max's Kansas City* klub eta jatetxe ospetsuaren ondoan.

## Estudioa 
2002an John Caleren hitzetan: *Ez zen The Factory deitzen doan, hor Warholen serigrafiak masiboki ekoizten ziren.* *Norbait serigrafia bat egiten ari zen bitartean, beste norbait film bat grabatzen ari zen.* *Egunero zerbait berria gertatzen zen.* 

Warhol ospetsu bihurtu zenean, gau eta egun lan egin zuen bere margolanetan, serigrafia eta litografiaz osatuta, enpresa kapitalista handiek kontsumo produktuak fabrikatzen zituzten modu berean ekoitzitako serigrafiak eta litografiak. Lan-erritmo horri eusteko, bere koadroak sortzen, bere filmetan antzezten eta Fabrikaren kondaira sortu zuen giroa sortzen lagunduko zioten porno-izarren, drogazaleen, drag queenen , musikarien eta pentsalari libreen talde bat bildu zuen bere inguruan.

Fabrika (The Factory) ospetsua zen bere festa zalapartatsuengatik eta arte *modernoak*, bohemio eszentrikoak eta anfetamina erabiltzaileak maiz joaten zirelako. Horien artean, Warhol-ek *Warhol Superstars* izenekoak aukeratu zituen, denbora jakin batean sustatzen zituenak hurrengo *Superstar* izendatzen zuen arte, horrela *denek hamabost minutuko ospea izango zutela'' ziurtatzen zuen bere esaldi famatua praktikan jarriz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako Irratiaren Akademia

**Espainiako Irrati Arteen eta Zientzien Akademiaren** helburua Espainiako irratia sustatzea eta irratiko profesionalen interesak ordezkatzea da, baita gaur egungo eta etorkizuneko irratiko profesionalei prestakuntza ematea ere. Jorge Álvarez irrati eta soinu ingeniariak 1997an sortu zuen akademia.

## Historia 
Akademiak Irratiaren Mundu Egunaren aldarrikapena sustatu zuen UNESCO-ren Batzordearen bitartez. Jorge Álvarez presidenteak UNESCOri eskatu zion, 2008an, mundu guztiko irrati eta irratizale guztientzako nazioarteko ospakizun-egun hau. Azkenik, 2011ko azaroaren 3an, UNESCOren 36. Konferentzia Orokorrak aho batez onartu zuen Espainiako proposamena, eta otsailaren 13a izendatu zuen Irratiaren Mundu Eguna.

2012an, Akademia horrek Nazioarteko Irrati Batzordea sortu zuen, bost kontinentetako irrati-erakunde garrantzitsuenekin batera eta UNESCOren eta UITren babespean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Espainiako Irratiaren Akademiaren webgune ofiziala
* Espainiako Irrati Akademiako lehendakariaren mezua Irratiaren Nazioarteko Egunerako
* Nazioarteko Irrati Batzordea
Arabiar Hizkuntzaren Nazio Batuen Eguna

Abenduaren 18an **Arabiar Hizkuntzaren Nazio Batuen Eguna** ospatzen da urtero.

## Historia 
2010ean, Hezkuntza, Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundeak(UNESCO) jaieguna sortu zuen, "eleaniztasuna eta kultura-aniztasuna ospatzea eta erakunde osoan ofizialak diren sei lan-hizkuntzen erabilera-berdintasuna sustatzea" helburu hartuta. Abenduaren 18a arabierarako data gisa aukeratu zuten, "1973an, Batzar Nagusiak arabiera Nazio Batuen hizkuntza ofizial gisa onartu zutelako".

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ama Hizkuntzaren Nazioarteko Eguna
* Nazio Batuen hizkuntza ofizialak

## Kanpo estekak 
* Arabieraren Nazio Batuen Eguna - webgune ofiziala (arabiarra)
* Arabiar Hizkuntzaren Nazioarteko Eguna - UNESCOren Orrialdea
OuPeinPo

**OuPeinPo** ***ou**vroir de **pein**ture **po**tentielle* akronimoa da. 1980an sortu zen Ouxporen baitan (''Ouvrois d'X potentielles'', hau da, "eraikitzaile potentzialak"), margolarien eta, oro har, artisten lanari eusteko gai diren formak, formula matematikoak, logikoak edo ludikoak asmatzeko helburuarekin. Arte-mugimendu bino gehiago "artistarentzat mugak, egiturak, gailuak, metodoak eta bestelako tresna ez-materialak asmatzen dituen talde bat" da,  batez ere matematika erabiliz. OuPeinPo 1980ko abenduan sortu zuten Jacques Carelman-ek eta Thieri Foulc-ek. Geroago beste artista batzuk sartu ziren:

* Tristan bastit
* Jean dewasne
* Aline Gagnaire
* François Le Lionnais
* Olivier O. Olivier
* Guillaume Po
* Brian Reffin-Smith
* Jack Vanarski

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* baduzu" Oupeinpo » Fatrazie-n
* Bere kideetako batek OuPeinPo-ri eskainitako webgunea
* Borondatezko Zailtasun Artistikoei Sagatutako Lekua 2006-09-1 Artxibatuta
Meteorologiaren Munduko Eguna

**Meteorologiaren Munduko Eguna** 1961ean ezarri zen 1950eko martxoaren 23an Munduko Meteorologia Erakundea sortu zela ospatzeko. Urtero, Meteorologiaren Munduko Egunerako, eslogan bat iragartzen du erakunde horrek, eta egun hori estatu kide guztietan ospatzen da.

## Historia eta jarduerak 
Munduko Meteorologia Erakundea -ingelesez The World Meteorological Organisation (WMO)- 1950eko martxoaren 23an sortutako Nazio Batuen erakundea da, Nazioarteko Meteorologia Erakundea ordezkatzeko sortua. 1951n ekin zion lanari meteorologiaren, hidrologia operazionalaren eta Lurraren zientzien arloetan nazio kideak koordinatzeko bere populazioaren segurtasunean. 1961eko martxoaren 23an ospatu zen lehen Metereologiaren Munduko Eguna.

## Gaiak 
Hona hemen azken urteotako gai batzuk:

* Alerta eta Ekintza goiztiarra, 2022ko martxoaren 23a
* Ozeanoa, Gure Klima eta Eguraldia, 2021eko martxoaren 23a
* Klima eta Ura, 2020ko martxoaren 23a
* Eguzkia, Lurra eta Eguraldia, 2019ko martxoaren 23a
* Eguraldirako prest, klimarekin adimendua, 2018ko martxoaren 23a
* Hodeiak ulertzen, 2017ko martxoaren 23a
* Beroagoa, lehorragoa, hezeagoa - Etorkizunari aurre egin, 2016ko martxoaren 23a
* Klimaren ezagutza Ekintza klimatikorako, 2015eko martxoaren 23a
* Eguraldia eta Klima: Gazteak inplikatu, 2014ko martxoaren 23an
* Denbora zaindu bizitza eta jabetza babesteko: munduko eguraldiaren zaintzaren 50. urteurrena ospatuz, 2013ko martxoaren 23an
* Eguraldia, klima eta urarekin gure etorkizuna bultzatuz, 2012ko martxoaren 23an
* Klima zuretzat, 2011ko martxoaren 23a
* 60 urteko zerbitzua zure segurtasunerako eta ongizaterako (2010)
* Eguraldia, klima eta arnasten dugun airea (2009)
* Gure planetaren behaketa etorkizun hobea lortzeko (2008)
* Meteorologia polarra: eragin globalen ulermena (2007)
* Hondamendi naturalei aurre hartzea eta arintzea (2006)
* Eguraldia, klima, ura eta garapen iraunkorra (2005)
* Eguraldia, klima, ura informazioaren aroan (2004)
* Gure etorkizuneko klima (2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* OMMren webgunea Munduko Meteorologia Egunean
* Aurreko munduko egun meteorologikoetako gaiak
École supérieure de physique et de chimie industrielles de la ville de Paris

**École supérieure de physique et de chimie industrielles de la ville de Paris** (ESPCI) Frantziako grande école bat da eta PSL Research University-ko parte da. Fisikan, kimikan eta biologian graduko eta graduondoko ikasleak prestatzen ditu eta arlo horietan ikerketak egiten ditu. 2017ko Shanghaiko sailkapenean, Frantziako lehen ''École d'Ingénieurs'' da.

## Lizentziatu ospetsuak 
* Marie Curie, izen-deiturez ezaguna, zientzialaria izan zen
* Philippe Dreyfus, frantziar informatika aitzindaria izan zen
* Paul Langevin, frantziar fisikari eta politikaria izan zen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
LEF

[thumb|300x300px| [Alexander Rodtxenko|Aleksandr Ródchenkok diseinatutako *LEF* aldizkariaren bi zenbakiren azalak.]]
**LEF** ( , **Ле** вый **ф** ронт искусств, *Levy front iskusstv* edo **Arteen Ezkerreko Frontea** izendapenaren siglak), 1920ko hamarkadako abangoardiako aldizkari errusiar bati izenburua eman zion hasierako kolektiboa izan zen.  Taldearen eta aldizkariaren helburua, lehen zenbakietako batean zehazten den bezala, «ezkerreko artea deritzonaren ideologia eta praktika berrikustea eta indibidualismoa alde batera uztea zen, arteak komunismoaren garapenerako duen balioa handitzeko." 

## Historia 
Petrograden 1923an sortutako **LEFek** abangoardiako idazle, artista eta kritikari errusiar talde bat bildu zuen, besteak beste, Vladimir Maiakovski poeta, Sergei Eisenstein zuzendaria, Sergei Tretiakov antzerkigilea, Alexandr Rodtxenko margolaria edo Osip Brik kritikari eta editorea. Abangoardiako fronteak *LEF* (1923-1925) eta *Novy LEF* (1927-1928) aldizkariak argitaratu zituen, sobietar politikaren kontserbadurismo burokratikoaren aurkako plataforma gisa.  Era berean, INJUK (Institut Judozhestvennoi Kultury edo Kultura Artistikoaren Institutua) "Ekoizpenaren Artea" plataformaren erakusleiho gisa balio izan zuen, zeinaren bidez 150 propaganda-puntu eta iragarki-diseinu baino gehiago sortu ziren, Rodtxenko diseinatzaile grafikoa eta Maiakovski "sortzailea" zirela. 

### *LEF* (aldizkaria) 
1923an, sobietar estatuaren funtsekin kontatu eta Leon Trotskiren iraultzarako literatur lanaren izpiritu jakin bat berreskuratuz, Osip Brik kritikariak eta Vladimir Maiakovski poeta eta margolariak *LEF* aldizkaria sortu zuten,  konstruktibismoaren ezker "produktibistako" bozgorailu bihurtu zena. Azalak Aleksandr Rodtxenkok diseinatu zituen eta hasieratik fotomuntai berritzaileekin aurkeztu ziren. Maiakovskiren eta Sergei Eisensteinen poema luzeak biltzen zituen, baita lan politiko eta kazetaritza lan gehiago ere (esaterako, Isaak Babelen *Zalditeria gorria*).

Maiakovskik osatutako nukleo sortzailean Boris Arvatov, Aleksei Gan -1922an *Konstruktibismoaren* egilea-, Nikolai Tarabukin, Boris Kushner eta aipatutako Ósip Brik egongo lirateke. Aldizkariak zazpi ale izan zituen 1923 eta 1925 artean.

### *LEF berria* (aldizkaria) 
1927an, Maiakovskik *LEF Berria* editatu zuen ( ), Sergei Tretiakov antzerkigile, gidoilari eta argazkilariarekin batera, teoria eta praktika produktibistaren buelta berri baten seinale. Bertan, esperimentu berri bat sortu zen, *faktografia*,  argazkigintza dokumentala langile klasearen eztabaidagai nagusi gisa proposatzen zuena, eta gero Walter Benjamin eta Bertolt Brecht-en filosofian eragina izan zuena. *LEF* *berriak* fronte artistiko komun bat osatuko zuen beste argitalpen batzuekin, hala nola, Moisei Ginzburg eta Aleksandr Vesnin eta *Proletarskoie Foto*-k zuzendutako *SA arkitektura konstruktibista aldizkariarekin*. Formalista izatea leporatuta, *LEF Berria* itxi zen 1929an, Maiakovski eta Tretiakov-en arteko lidergoaren gatazketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bacillus megaterium

**Bacillus megaterium** Bacillus generoko bakterioa da. Bakterio handienetariko bat da, hortik bere izena (*megaterium*-ek, grezieraz, "pizti handia" esan nahi du).

Bazilo itxurakoa, 4 µm-ko luzera du, eta 2 µm-ko zabalera. Aerobio hertsia da eta katalasa (+). Bacillus guztien antzera, endosporak sortzeko gaitasuna du. Mesofiloa da eta kate luzeak eratzen ditu zelula bakunak lotzen direnean.

Lorzuroan bizi da eta ez da giza patogenoa.

Fosforoaren zikloan zeregin garrantzitsua betetzen du, fosforo organikoa mineralizatzen duenean. Mineralizatutako fosforoa (fosforo inorganikoa) da landareek beren hazkuntzarako hartzen dutena.

Bakterio honen andui batzuek nitrogenoa finkatzeko ahalmena dute .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ACiD Productions

**ACiD Productions** (**ACiD**) arte digitalaren azpimunduko talde bat da. 1990ean sortu zen taldea, eta ANSI artean espezializatu zen BBSentzat. Duela gutxi, beste grafiko mota batzuetara zabaldu dira, irudiak garatzeko softwarearen erabilera bezalaxe.

## Historia 
ACiD Productions 1990ean sortu zen, **ANSI Creators in Demand** gisa, bost kideak: RaD Man, Shadow Demon, Grimm, The Beholder eta Phantom. Beren lana, hasieran, ANSI eta ASCII artean kontzentratu zen, baina gero taldeak beste arte baten alde egin zuen: musika, demoen programazioa eta multimedia softwarearen garapena (adibidez: irudi-bistaratzaileak).

## Kanpo estekak 
* ACiD Productions webgunea
Zen 49

**Zen 49** artista alemanen taldea izan zen, eta Munichen elkartu ziren 1949ko uztailean. Hasieran, Gruppe der *Ungegenständlichen-*ek Zen 49 izena hartu zuen hurrengo urtean.

Zazpi kideak Willi Baumeister, Rolf Cavael, Gerhard Fietz, Rupprecht Geiger, Willy Hempel, Brigitte Meier-Denninghoff eta Fritz Winter ziren. Bernard Schultze 1955ean elkartu zitzaien.

Lehen erakusketa 1950ean egin zuten Municheko Central *Art Collecting* Point-en, eta taldeak 1957ra arte jarraitu zuen erakusten. Atzera begirako erakusketak egin zituen Baden-Badenen 1987an eta Munichen 1999an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
3Steps

**3Steps** (ahoskatua: θri: steps) artista garaikideen talde alemaniar bat da, Kai Harald Krieger (1980ko martxoaren 15a) eta Uwe Harald Krieger (1980ko martxoaren 15a) bikiek, eta Joachim Pitt-ek (1980ko abenduaren 8a) osatua.

3Stepsen lanek horma-artea, Grafitia eta kaleko artea hartu dituzte. Spray-a da 3Steps-en bitarteko nagusia. Margolanak fatxada eta horma handietako irudiak dira, baita estudioan pintatzeko hainbat material mota ere. Kolore biziak eta gizarte moderno baten isla dira hiru lagunen asmoak.
thumb|3Steps Telefono Pinturak, 2014.
2014ko azaroan, 3Steps-ek Alemaniako Errepublika Federalaren “Kultur- und Kreativpilot Deutschland” saria jaso zuten. 3Steps Giesseneko (Erdialdeko Alemania) unibertsitate-hirian bizi eta lan egiten dute.

## Garapena 
3Steps 1998ko udazkenean sortu zen. Taldearen estiloa azkar garatu zen “New Yorkeko idazkera modernoa” klasikotik eta grafititik hasi eta eskala handiko horma-irudietako istorio txikietara. 3Stepsen lana leku askotan aurki daiteke: Giessen eta Wetzlar, Munich eta Berlin, Londres, Milan, Venezia, Los Angeles eta New York.
thumb|Hessentagerako 3Steps-eko "Racetrack" horma-irudia, Wetzlar-en, 2012
Unibertsitateko ikasketak diplomarekin eta doktorego sariekin osatu ondoren, hiru lagunek Giessen-en sortu zituzten estudioa eta artegunea 2012an. Orduz geroztik, proiektu eta gai berriak egiten dituzte. Estudioan, 3Steps-ek arte ederrak, argitalpenak eta produktu esklusiboak ekoizten ditu.

## Lanak 
Gaur egun, 3Stepsen estiloak hainbat eragin ditu: kaleko artea, idazkera modernoa, fotorealismoa, grabatua eta pop artea. Gaur egungo 3Steps lanetan, egungo bizitza islatzen du, ingurune erreal, fikziozko eta fantastikoen aniztasuna ezaugarri duena. 3Steps-en irudiek maitagarri modernoen istorio eta ipuin txikiak kontatzen dituzte. Kolektiboaren historia gehienak eguneroko bizitzako une eta irudi ikonikoetan oinarritzen dira. 3Steps-ek eguneroko produktu eta elementu historikoak arte moderno bihurtzen ditu. Natura hiri-kulturaren eta hiri murgilduen aurrean. Lanak irudi koloretsuak dira, eta estetikak eta glamourrak bat egiten dute hiriko abentura eta kulturarekin.
[thumb|[Juri Gagarin|Yuri Gagarin 3Stepsen Pop Artearen erretratua THMn, 2011.]]
3Steps-en lan-eremuak eskala handian biltzen ditu horma-artea, hiri-artea eta zurezko eta mihisezko pinturak, argazkiak, serigrafia eta eskulturak. Material nahasien pintura gehienak egunkari-, aldizkari-, zarpiatu-, grafiti-, akriliko-, erretxina- eta serigrafia-collageak dira, zurez eta mihisez eginak.

## River Tales 
3Steps *River* Tales-en (euskaraz: ibaiko ipuinak) nazioarteko arte-jaialdiaren sortzailea da . Behin baino gehiagotan egindako inbertsio proiektuaren helburua hiria, landa eta ibaia birmoldatzea da, horma-artearen eta hiri artearen bidez. 2012az geroztik, nazioarteko artista ugarik parte hartzen dute proiektuan (adibidez, Loomit, Domo, Alexander Becherer, 3Steps, Macs eta Etnik). Zinemaldiak hiri-aldaketa du ardatz, eta ibaiak dituzten hirien birmoldaketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 3Steps-en web ofiziala
* River Tales-en web ofiziala
* Google
Antoine Wiertz

**Antoine Joseph Wiertz** (Dinant, 1806me otsailaren 22a - Brusela, 1865eko ekainaren 18a) belgikar erromantizismoaren margolaria izan zen.

Anberesko Arte Akademian ikasi zuen eta 1821etik urtero soldata bat jaso zuen Gilen I.a  Herbehereetakoa erregearengandik. 1829tik 1832ra margolaritzaren maisuak ikasi zituen Louvreko Museoan. 1832an Erromako Saria irabazi zuen eta hirian bizi ahal izan zen 1834tik 1837ra. 1837tik 1844ra Liejan bizi izan zen eta ordutik aurrera Bruselan.

Bere margolanak harrera txarra izan zuen Parisen eta artea gero eta gehiegizkoagoa bihurtu zen. Margolan monumentalak egin zituen, akademizismoaren eta erromantizismoaren artean. Erretratuak eta autoerretratuak ere margotu zituen.

Belgikako estatuari eman zizkion bere lanak, eta hark museo bat sortu zuen obrak erakusteko.

## Iruditegia 

Antoine Wiertz Two Young Girls or the Beautiful Rosine.jpg|*Deux jeunes filles (La Belle Rosine)*, 1847
Wiertz burial.jpg|''L'Inhumation précipitée*, 1854
The Young Sorceress by Antoine Wiertz.jpg|*Sorgin gaztea*
Antoine Wiertz - 19th C - Battle of the Greeks and Trojans for the corpse of Patroclus - KMSKA 1183.jpg|*Greziarrak eta troiarrak Patrokloren gorputzaren alde borrokan*
Antoine Wiertz - Faim, folie et crime (1853).jpg|*Gosea, eromena eta krimena*, 1853
Antoine_Wiertz_(1806-1865)_Rosine_à_sa_toilette_-_La_Boverie_Luik_23-08-2018.jpg|*Rosine à sa toilette*
Antoine Wiertz La liseuse de romans.jpg|*La liseuse de romans'' (1853)

## Kanpo estekak
Lekaixoka bertso-eskola

[270px|thumb|Lekaixoka bertso-eskolako kideen emanaldia [Otala Zelain, 2020ko uztailean.]]
**Lekaixoka bertso-eskola** Aretxabaletako bertso-eskola da. 2013an sortu zen eta bertso eskolak emateaz gain herriko ospakizun ugaritan hartzen du parte.

## Historia 
*Lekaixoa* izenak "irrintzia" edo "oihua" esan nahi du. 2013ko irailaren 12an sortu zen Miren Amuriza bertsolaria irakasle eta dinamizatzaile zuela. 2014an Xabi Igoa aramaioarrak hartu zion erreleboa. 2018an hiru talde zituen adinaren arabera sailkatuak. Haurren irakaslea Haizea Arana zen, gazteena Martin Berrizbeitia eta helduena Ane Zuazubiskar.

Itxialdiaren garaian klaseak telematikoki ematen jarraitu zuten, beraz bertso-eskolaren jarduna ez zen eten.

## Jarduenak 
Herriko ospakizun gehienetan hartzen dute parte Lekaixoka bertso-eskolako kideek, dela jaietan, dela omenaldietan... Horretaz gain kultur ekintza ugari antolatzen dituzte; bertso emanaldiak eta bertso musikatuak esate baterako.

Deba ibarrean eta inguruko eskualdetan jokatu izan diren txapelketatan ere aritu izan dira eta Lekaixokako gazteek maila ona eman izan dute Gipuzkoako Eskolartekoan ere.

Aretxabaletan urtean jaiotzen diren haurrei bertsoak egiten dizkiete eta liburu formatuan banatzen dizkiete familiei. Elkartearen sorreratik bertatik egin izan den ekintza arrakastatsua izaten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantzisko Xabier Bustillo

**Frantzisko Xabier Bustillo Ripodas** OFM.Conv. (Arre, Ezkabarte, 1968ko azaroaren 23a) Nafarroa Garaiko frantziskotar apaiza eta kardinala da. 2021etik Ajaccioko apezpikua da.

## Bizitza 
Frantzisko Xabier Bustillo Arren jaio zen 1968ko azaroaren 23an. Hamazazpi urte zituelarik, Paduara joan zen nobiziotza hastera. 1992ko irailaren 20an egin zituen boto handiak, eta 1994ko irailaren 10ean apaiztu zen.

1994an, beste lagun batzuekin batera, Narbonako San Bonaventura komentua sortu zuen. 1997an, Teologiako lizentzia lortu zuen Tolosako Institutu Katolikoan. Besteak beste, San Bonaventurako erretorea (1994-2007), Frantzia eta Belgikako komentualen probintziala (2006 2018), Narbona-Corbièresko bikarioa, eta espiritualtasun mugimendu berrietarako eta erlijioen arteko elkarrizketarako ordezkaria (2012-2018) izan zen. 2018tik aitzina, Lurdako San Maximiliano Kolbe komentuko zaindaria izan zen.  

2021eko maiatzaren 11n, Ajaccioko apezpiku izendatu zuen Frantzisko aita santuak, eta 2023ko irailaren 30ean kardinal.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John O'Keefe

'''John O'Keefe''' (New York, 1939ko azaroaren 18a) estatubatuar-britainiar psikologo eta neurozientzialaria da. 2014ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen. Edvard Moser eta May-Britt Moser norvegiarrekin partekatu zuen saria.

New Yorken jaio zen guraso irlandarrekin eta psikologia ikasi zuen Montrealgo McGill Unibertsitatean. 1967an University College Londonera joan zen ikertzaile, eta 1987an irakasle izendatu zuten.

Hipokanpon posizionamendu zelulak eta kodifikazio neurala aurkitu zituen.
Anaia Txiki Komentualen Ordena

**Anaia Txiki Komentualen Ordena** (, **Komentualak** edo **OFM.Conv.** laburtua) eskeko ordena katolikoa da, frantziskotar familiaren adarra.

## Historia 
Frantzisko Asiskoak 1209an sortu zuen Anaia Txiki Komentualen Ordena, Anaia Txikien izenarekin. Ia hasieratik, komentualen izena gehitu zitzaion. Bertatik, erreforma handi bat sortzen da: Behaketaren Anaia Txikien Ordena; gaur egun, behatzaile diren anaia txiki edo frantziskotarren izenarekin ezagutzen dira. Azken horretatik sortu zen Anaia Txiki Kaputxinoen Ordena.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Elvira Gangutia

**Elvira Gangutia Elizegi** (Donostia, 1937) gipuzkoar helenista eta lexikografoa da.

## Biografia 
Ez zuen eskolatze normalik izan, irakasle batek dena irakatsi baitzion institutuan sartu arte. Hamahiru urterekin Ingalaterrara joan zen, eta gero, beka bati esker, Estatu Batuetara joan zen, eta han urtebete eman zuen. Gero, 1950eko hamarkadaren erdialdean, Madrilera joan zen Filosofia eta Letrak ikastera, eta, azkenean, aparteko saria jaso zuen *Las ideas lingüísticas de Eurípides* lizentziaturako memorian. 1963an Filologia Klasikoan lizentziatu zen Madrilgo Complutense Unibertsitatean. Filologia Institutuko zuzendaria izan zen eta CSICeko Giza Zientzien Arloko Batzordeko kide izan zen. Literatura konparatua ikertu du, literatura greko arkaikoaren eta ekialdeko testu zaharren artean paralelismoak aurkituz.

## Lanak 
**Sobre el vocabulario economico de Homero y Hesiodo*, Madril: CSIC, 1969
**Vida/muerte de Homero a Platón: estudio de semántica estructural*, Madril : Instituto Antonio de Nebrija, 1977
* *Diccionario Griego-Español*, 1965-
**Cantos de mujeres en Grecia*, Madril : Ediciones Clásicas, 1994. (zuzendaria)
**Catálogo de la Exposición Los Orígenes de la lexicografía europea en los Diccionarios griegos y latinos*, Madril, 2002.

## Kanpo estekak
A través de mi ventana

***A través de mi ventana*** 2022ko Marçal Forés kataluniar zinema zuzendariaren film erromantikoa da. Ariana Godoy venezuelarraren izen bereko eleberrian oinarrituta, Netflixek estreinatu zuen.

## Sinopsia 
Raquel bere bizilagunak, Ares Hidalgok, erakartzen duen neska da. Mutil "enigmatikoa" da, baina Aresek ez du Raquelez ezer jakin. Hala ere, hala izateari uztea proposatzen du: dena dela, maitemintzeko prest dago, baita denek ezagutzen duten Raquel on eta hezi hori alde batera utzita ere.

## Aktoreak 
* Clara Galle: Raquel Mendoza
* Julio Peña: Ares Hidalgo
* Guillermo Lasheras: Yoshi
* Natalia Azahara: Daniela
* Hugo Arbués: Apolo Hidalgo
* Eric Masip: Artemis Hidalgo
* Emilia Lazo: Claudia
* Pilar Castro: Tere
* Abel Folk: Juan Hidalgo
* Rachel Lascar: Sofía Hidalgo
* Lucía de la Puerta: Samy
* Marià Casals: Marcos

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak