Delfina Guzmán

**María Delfina Guzmán Correa** (Santiago, Txile, 1928ko apirilaren 7a) euskal jatorriko aktore emankor eta ezaguna da. Antzerki-zuzendari, idazle eta aktibista politikoa. Teatro a Mil Fundazioaren direktorioko ohorezko presidentea da.

1956. urtean Txileko Unibertsitateko Antzerki Institutuan debuta egin ostean, non kritikaren laudorioak jaso baitzituen aktore dohain bikainengatik, Teatro Universitario de Concepcion (TUC) konpainiara joan zen, non bere talentua are aintzatetsiagoa eta estimatuagoa izan zen. 1965 eta 1993 urteen artean, Ictus antzerki-konpainia enblematikoko kidea izan zen. Aldi horretan, bere interes artistikoa dibertsifikatu zuen, talde-sorkuntzaren bidez eta 1970. urteko URLan interpretatuz. Telebistan sartu zen, non bere umorerako talentua eta gaitasunak gero eta ezagunagoak bihurtu ziren, bereziki konpainia berak ekoitzitako La Manivela eta antzeko saioetan egindako sketch komikoetan egindako interpretazioengatik.

Augusto Pinocheten diktadura militarrean (1973-1990), erresistentzia kulturalaren bastioi bihurtu zen.  Errepresioaren testuinguru horretan, aktoreak eta konpainiak erregimena zalantzan jartzen zuten eta herrialdearen egoerari kritika zorrotza egiten zioten lan soziopolitiko enblematiko batzuk taularatu zituzten. Ekoizpen horien artean*, Pedro, Juan y Diego*, *Ocúpate de Amelia*, *¿Cuántos años tiene un día?,* *Lindo país esquina con vista al mar* eta *Primavera con una esquina rota* nabarmendu ziren. 

1990. urteko hasieran, Ictus taldetik urrundu eta antzerkian jardun zuen, eta, gero, Txileko Telebista Nazionalak (TVN) ekoitzitako telenobeletan, 1993. urtetik 2019. urtera bitartean. Denboraldi luze horretan, Vicente Sabatini zuzendari ospetsuarekin lan egin zuen, eta Txileko telesailen urrezko garai ezagunean hartu zuen parte. Publikoarekin konektatzeko zuen trebeziari eta aktore gisa zuen moldakortasunari esker, ospe sendoa eraiki zuen bere inguruan. *Estúpido cupido, Sucupira, Oro verde*, *Iorana*, *La fiera*, *Romané*, Pampa *Ilusion*, *El circo de las* *Montini* edo *Los Pincheira* ekoizpenetan egin zuen emanaldiak, bere talentua eta moldakortasuna berresteaz gain, genero eta estilo narratibo ugari esploratzeko eta menderatzeko aukera eman zion, eta horrek sari eta aintzatespen ugari ekarri zizkion telebistaren industrian.

Bere lorpen eta aktore gaitasunengatik, sari eta goraipamen ugari jaso ditu bere ibilbidean zehar. Antzerkiaren eta telebistaren munduan egindako ibilbide oparoak hainbat sari izan ditu, hala nola Caupolicán saria, Urrezko Laurel delakoa, Arte Kritikarien Zirkuluko Kritikaren saria eta Apes saria. 1983. urtean, Atzerriko Aktore Onenaren Saria eman zioten Caracaseko Antzerki Jaialdian, arte eszenikoen arloan nazioartean izan zuen eragina azpimarratuz. 2006. urtean, inoizko hirugarren emakumezko aktore txiletar onena izendatu zuten, Chile Elige-k antolatutako bozketa batean. Sari horrek nazio mailan izan zuen eragin iraunkorra nabarmendu zuen. Bere bizitzan zehar, bere ibilbidearen eta arteari egindako ekarpenaren erakusgarri diren hainbat bereizketa pilatu ditu. Horien artean, Txileko Unibertsitateko Errektoretza Domina 2000. urtean, Txileko Senatuak 2007. urtean emandako Ohorezko Domina eta Santiagoko Udalak 2010. urtean emandako Bigarren Mendeurreneko Domina daude. Horrez gain, Arteen ardurako bizitza saria jaso zuen Miamiko Nazioarteko Zinemaldian 2011. urten, eta Ibilbidearen Caleuche saria 2019an. 2025. urtean, Cademek Txileko historiako Emakumezko Aktorerik Onena izendatu zuen, eta, gero, Claudia Di Girolamo, Txileko kultur panoraman eragin handienetakoa eta errespetatuenetakoa duen pertsonaiaren estatusa sendotuz.

## Bizitza 
1928. urteko apirilaren 7an jaio zen Santiagon. Florencio Guzmán Larraín (1899-1986) ingeniari zibil eta Txileko Ingeniarien Elkargoko presidentearen eta María Luisa Correa Ugarte (1902-1986) sozialitearen alaba. Amonaren omenez, Delfina izena hartu zuen.     

Lau haurrideetan zaharrena da: Jose Florencio Guzmán Correa (1929-2017), abokatua, Eduardo Frei Montalva presidentearen Ogasun idazkariordea, Eduardo Frei Ruiz-Tagle presidentearen Defentsa ministroa, Banku eta Finantza Erakundeetako superintendentea, Txileko enbaxadorea Argentinan eta Goi Zuzendaritza Publikoko kontseilaria; Maria Teresa Guzmán Correa (1935-2011) zinegilea, eta Gerardo Guzmán Correa psikologoa (1935-2011).   

Aitaren aldetik, Florencio Guzmán Cienfuegosen (1872-1920) biloba da, Iquique Batailoiko 6. Batailoiko tenienteordea. Amaren aldetik, Pedro Correa Ovalle (1884-1945) politikari, abokatu, senatari eta Txileko Senatuko lehendakariordearen biloba da, baita Jose Gregorio Correa Albano (1838-1905) politikari eta diputatuaren birbiloba ere.   

Delfina Guzmán euskal jatorriko familia aristokratiko eta burges txiletar batean hazi zen. Haurtzaroa Concha y Toro auzoko jauregi baten distiran eman zuen, zehazki Erasmo Escala kalean, Besa eta Guzmán familia ospetsuen jabetzakoa. Gero, familia ospe handiko etxetzar batera joan zen bizitzera, Huérfamos kaleko 1623. urtean. Egoitza hori arkitektura aristokratikoarengatik eta hiru patioengatik nabarmentzen zen, eta Txileko goi-mailako gizartearen oparotasuna eta bizimodua islatzen zituen.

### Ikasketak eta prestakuntza akademikoa 
Lehen eta bigarren ikasketak Ingalaterrako Unibertsitate Ikastetxean egin zituen —Jesusen Bihotz Sakratuaren Esklaboen Kongregaziokoa—, Providencian —handik bota egin zuten, diziplina ezagatik—, eta, gero, Dunalastair Schoolen, Las Condes-etan. Sasoi horretan, aitak kontratatutako Miss Maggie etxe-irakasle britainiarraren heziketa jaso zuen. Gainera, Kurt Jooss koreografo alemaniarraren dantzari ziren Ernst Uthoff Biefang, Lola Botka eta Rudolf Pescht-ekin baleta praktikatu zuen, eta jockey eta ingeles eskolak hartu zituen.

Bigarren hezkuntza osatu ostean, Vitacurako Saint George's College-en jardun zuen ingeles-irakasle. Erakunde horretan egon zen bitartean, Los Moró antzerki-taldean sartu zen, eta arlo eszenikoan egindako ibilbidearen hasiera markatu zuen. Bere ibilbidea aldatu egin zen Carmen Johnson Edwards eta Alejandro Jodorowskyrekin batera dantza talde batean sartu zenean eta Malucha Solarirekin Santiagoko Udal Antzokian aurkezpenetan parte hartu zuenean. Perfekzio tekniko eta adierazkorraren bila, 1950. urtean Guzmán Parisera joan zen —eztei-bidaian—, eta bertan perfekzionatu zen Marcel Marceau mimo ospetsuaren zuzendaritzapean, eta Susan Marryott aktorearekin, John Schlesinger zuzendari britainiarraren arrebarekin, partekatu zituen ikasketak.

1953. urteko martxoan, Delfina Guzmán Txileko Unibertsitateko Arteen Fakultateko Antzerki Eskolan sartu zen, eta bertan Arteetako Lizentziatura lortu zuen, 1956. urtean Antzerki Emanaldiko aipamenarekin. Pedro de la Barra, Agustín Siré, Pedro Orthous, Bélgica Castro eta María Cánepa maistra handien dizipulua izan zen.

## Ibilbide artistikoa 
Unibertsitatetik irtetean, Txileko Unibertsitateko Antzerki Institutuko konpainian sartu zen. Urte berean egin zuen debuta antzerkian, non debut ausarta izan zuen, Txileko Unibertsitate Katolikoaren Saiakera Antzokiak muntatutako Armando Moocken *Pueblecito* lanean egin zuen emakumezkoen paper protagonista. Interpretazio horri esker, urte horretako Caupolicán saria irabazi zuen. 

1950. urteko hamarkadaren bukaeran, Gustavo Meza antzerkigile eta antzerki-zuzendariarekin ezkondu zen, eta Concepción hirira joan zen bizitzera, komunitate artistiko batera, Concepcióngo Unibertsitateko (TUC) antzerki-konpainia sortu berrian sartuz. Besteak beste, Nelson Villagra, Shenda Roman, Tennyson Ferrada, Jaime Vadell, Gustavo Meza eta Duvauchelle anaiak aritu ziren oholtza gainean. Handik aurrera, Guzmán Ictus izeneko konpainia mitikoaren aitzindarietako bat izan zen Unibertsitate Antzerkiarekin.

Telebistako debuta Henrik Ibsenen *Casa de muñecas* lanean egin zuen, "Historias de la tarde" Txileko Unibertsitateko Canal 9k ekoitzitako teleantzerkien zikloan.

1966. urtean, Ictus konpainiak William Hanley idazle estatubatuarraren *"Lenta danza en el patíbulo"* muntaia egin zuen. Bertan, Delfinak *Rossie* pertsonaia interpretatu zuen, neska itsusi eta konplexudun bat, beste bi pertsonaiarekin, *Randall* (Nelson Villagra) eta alemaniar ero bat (Aníbal Reyna). Antzezlanak ezohiko arrakasta izan zuen, La Comedia Antzokian berriz ere karteldegian jarri zutelarik, eta idazlea ere gonbidatu zuten, antzezlanaren muntaia ikusteko.

Urte horretan bertan, "*Historia de los lunes*" telesailean sartu zen, Canal 9ko teleteatroen programan. Teleteatroak Charles Elsseserrek eta Miguel Littinek zuzendu zituzten, eta Luis Alarcon, Gloria Münchmeyer, Ana Gonzalez, Jaime Vadell, Nelson Villagra, Jorge Guerra eta Tennyson Ferradaren parte-hartzea izan zuten.

Delfinaren debuta zineman *El tango del viudo* filmarekin izan zen, 1967. urtean. Hurrengo urteetan *Tres tristes tigres* (1968) filmean parte hartu zuen, eta gero Raul Ruizen La *La Expropiación* (1972). Aldi berean, *Ayúdeme Usted Compadre* film laburrean parte hartu zuen, eta Luis Alarcón eta Mario Kreutzbergerrekin rolak partekatu zituen.

Aktorearen bizitzako beste mugarri bat 1970. urteko hamarkadaren hasieran gertatu zen, telebistan umorea egiteko modua irauli zuen *La Manivela* programarekin bat egin zuenean. Jaime Celedon publizista, Julio Jung, Nissim Sharim eta Andres Rillon sortzaileetako bat, taldekoak ziren.

### 1880 eta 1990eko hamarkada 
1980ko hamarkadan, Txileko artista gehienekin batera, Augusto Pinocheten diktadura militarraren aurka agertu zen argi eta garbi, eta gobernuak telebistan eta antzerkian parte hartzea zentsuratu zuen, debekatu egin zuen. 1988. urtean, plebiszitu nazionalerako telebistako zerrendan parte hartu zuen, "EZ" aukeraren bidez.

1993. urtean, eta 1950. urteko hamarkadaren bukaeratik Ictus taldearekin elkarlanean aritu ostean, aktoreak *Albertina en 5 tiempos* lana zuzendu eta antzeztu zuen, Merced kaleko espazioan muntatutako bere azken lana, bere lehen telesailean sartzeko utzi zuena. «Gauza oso bitxia gertatu zelako joan nintzen Ictus antzerki-taldetik. Antzerkiko jendeak mespretxu artistiko handiz begiratzen zuen telebista, eta nik ere bai, 'telesaila' esaten zidaten eta erantzuten zera nuen: 'Ezta pentsatu ere!'».  

Bat-batean, Vicente Sabatiniren eskaintza bat jaso zuen, TVNko Drama Departamentuko zuzendari artistikoa, eta horrek bere burua formatu berrian probatzera bultzatu zuen, *Rompecorazón* (1994) telesailean paper bat eginez. Telenobeletan hasi ostean, hauxe adierazi zuen: "Jendea harrituta geratu zen, telebista azken modan zegoela uste zutenetako bat nintzelako, eta ziur aski eskandalua alde horretatik etorri zen, baina ez Ictuseko jendearekin arazoak nituelako". Handik aurrera, zuzendariaren telenobela arrakastatsuen parte izan zen telenobelen Urrezko Aroan, besteak beste*, Estúpido cupido*, *Sucupira*, *Oro verde*, *Iorana*, *La Fiera*, *Romané*, *Pampa Ilusión*, *El circo de las Montini*, *Puertas Adentro*, *Los Pincheira*, *Los Capo*, *Cómplices*, beste askoren artean.

### 2000ko hamarkada 
2000. urtean, "El actor" izeneko argazki-erakusketan parte hartu zuen, Santiagoko Arte Ederren Museo Nazionalean. Urte berean, aktoreak Michael Fraym-en Copenhague arrakastatsuaren eskubideak erosi zituen, "Antzezlan Onenaren" Tony Saria irabazi zuena.

2006. urtean, Andrés Bello Unibertsitateak (UNAB), Gonzalo Rojas Fundazioaren bidez, omenaldi batzuk antolatu zizkion aktoresari, ez bakarrik antzerkian egindako ibilbidearengatik, baita demokrazia berreskuratzeko borrokan izandako parte-hartzeagatik ere. Ordukoan, El Merkurio egunkariari eskainitako elkarrizketa batean, diktaduraren aurka altxatu zen kultur mugimenduan izan zuen parte-hartzeaz mintzatu zen aktorea, adieraziz: «[...]"Ni ez nintzen bakarra izan, asko izan ginen. Beharbada bakarra izan banintz ez nintzatekeen ausartuko. Oro har, antzerki komunitate osoak borroka egin zuen oso modu ireki eta ausartean demokrazia berrezartzeko".

2007. utean, Ikuskizun Kazetarien Elkarteak 2007. urteko Ibilbideari APES Saria eman zion, azaroan emandako zeremonia batean. Errekonozimenduaren berri emateko bidalitako gutun batean, APESeko presidenteak zera adierazi zion: «[...] herrialdea bere talentuaren lekukoa da, eta ekarpen esanguratsua egiten dio emanaldiari; hori berretsita dago Ictus taldearen antzerkietan eta telesail ugaritan izan duen presentzia baliotsuan, bere lorpen zenbatezinetako bi aipatzearren». Urte berean, Txileko Senatuak Ibilbide zinematografikoaren saria eman zion, Héctor Noguerarekin batera. Sari horrek Malú Gatica eta Tennyson Ferrada aktore txiletarren izena du, eta Viña del Mar-eko Nazioarteko Zinema Jaialdiarekin batera ematen da.

### 2010eko hamarkada 
2011. urtean, Miamiko Nazioarteko Jaialdiak "Arteei eskainitako bizitza 2011" saria eman zion, Carnival Studio Theatre antzokian egindako zeremonia batean. 2002. urtean Claudio di Girólamo Carlinik jaso zuen saria.

2013. urtean, La Cuarta egunkariko publikoak Delfina Guzman*Reina Guachaca*  aukeratu zuen.

2015. urteko abenduan, Montevideon aurkeztu zen.

2016. urtean Emakumeen Energia Saria irabazi zuen, *Emakumezko aktore* Onenaren kategorian.

2018. urtean Delfina Guzmán-ek bere soldata jaistea onartu zuen Telebista Nazionalean jarraitzeko, ibilbidearen araberako kontratu baten pean. Guzmán izan da bere belaunaldiko aktore bakarra bi urteko kontratua aukeratu zuena, Televisión Nacional-eko direktorioa berritzeko eskubidearekin, zeina hogeita bost urte baino gehiagoz luzatu baitzen 2020. urtean amaitu arte.

2019. urtean, Las Condesko Udalaren Argizari Museoak Delfinaren figura sortu zuen.

2019. urtetik 2021. urtera bitartean, Elisa Zuluetak zuzendutako *Aliento* lanaren protagonista izan zen, eta gidoia Guzmánek interpretatzeko idatzi zuen. Antzezlana GAM Zentroan estreinatu zen 2019. urtean, eta bertan, bira batzuk eta Uruguaiko aurkezpen bat daude. 

### 2020eko hamarkada 
2020. urtean, Jaime Vadellekin batera antzeztu zuen Netflixerako Pablo Larraínek zuzendutako *Homemade: Last Call* filmean. Filmean Cate Blanchett eta Kristen Stewart aktoreak ere parte hartu zuten. Raimundo Naretto zinemagilearen *De los afectos y la memoria* (2020) film laburrean ere hartu zuen parte.

2022. urteko azaroaren 8an, Eduardo Barrilekin batera, *Historia de amor para un alma vieja* irakurketa dramatizatuaren lehen denboraldiko protagonista izan zen GAM Zentroan.

2024. urteko apirilaren 5ean, Delfina Guzmán GAM Zentroko eszenatokietara itzuli zen *Ciudad* obra kontatzeko, bere seme Juan Cristobal Mezaren musikarekin.

2025. urteko martxoan, Guzmán-ek María Josefa-ren papera lortu zuen Federico García Lorca granadar idazlearen *La casa de Bernarda Alba* audioseriean. TxileAktoreak, GestionArte eta GAM Zentro taldeen arteko koprodukzioa da, Claudia Di Girolamo Quesney-k egokitua eta zuzendua.

## Eraginak 
Ingurune artistikoan, Di Girolamo familiarengandik hurbil dago. Claudia Di Girolamo sakonki miresten du, «emakume metrailetatzat» jo baitzuen, arte munduan *emakumeak* ahalduntzeagatik. Bélgica Castro eta Maria Caneparekiko miresmena ere adierazi du.

## Irudi publikoa 
2012ko azearoan, Emakumearen Zerbitzu Nazionalean (Sernam) bularreko minbizia prebenitzeko kanpainan hartu zuen parte aktoreak. Publizitate bisualak zeharo zapalduta erakutsi zuen Delfina. Kanpainan Angélica Castro modeloak, Consuelo Saavedra kazetariak eta Carolina Schmidt ministroak ere parte hartu zuten.

## Bizitza pertsonala 
thumb|256x256px|Delfina Guzmán 1946. urtean.
1949ko abenduaren 17an, 21 urte zituela, Delfina Guzmán Joaquín Eyzaguirre Edwards arkitektoarekin ezkondu zen, Zumardiako Bihotz Sakratuen Elizan, Santiagon. Bikoteak 1950. urteko urtarriletik eta abuztura egin zuen eztei-bidaia Europan —Parisen, Londresen eta Erroman—. Bikoteak bi seme izan zituen: Joaquín (1950. urtea), zinemagilea, eta Nicolás Eyzaguirre Guzmán (1953. urtea), Estatu ministroa.

Senar-emazteak eta seme-alabak Florencio Guzmán Larraínen —Delfinaren aitaren— egoitzan kokatu ziren hasieran, Huelén kalean, Providencia, eta 1954. urtean beren etxea erosi zuten Portofino kalean, Las Condesko La Golf de la comuna izeneko auzoan, Carlos Eyzaguirre Gormazeren —Joaquinen aitaren— babesarekin.

1953. urtean, Guzmán unibertsitatean sartu zen antzerkia ikasteko —hasieran Eyzaguirrek bultzatuta—, eta horrekin batera fede katolikotik eta familia-ingurune kontserbadoretik urruntzen joan zen pixkanaka. 1955. urterako, egoera horrek gero eta tentsio handiagoak sortu zituen etxean, eta gatazka ireki bat sortu zuen senarrarekin. Senarrak ez zituen onartzen Delfina antzerki-saioetara joatea eta etxean ez egotea, ezta ezkerreko interes politikoa ere. 

1956. urtean, aktoreak senar-emazteen etxea utzi eta Gustavo Meza antzerki lagunarekin harremana hasi zuen. Urte horretan bertan, Eyzaguirrek, Guzmánen gurasoen babesarekin, etxea uzteagatik eta segurtasun faltarengatik demanda bat aurkeztu zuen Gorte Gorenean. 27 urterekin, Guzmánek Joaquin eta Nikolas semeen zaintza galdu zuen, eta horrek larritasun sakona eragin zuen bai berarengan bai semeengan. Bi semeak inguru aberats batean hazi ziren, aitaren (Eyzaguirre) eta aitaren aldeko amonaren (Ines Edwards Ariztía) tutoretzapean, baita amaren aldeko aitonaren (Florencio Guzmán Larraín) zaintzapean ere.

1958an, Delfina Guzmán eta Gustavo Meza Concepcionera joan ziren, Concepcioneko Unibertsitateko Antzokiak (TUC) kontratatu zituenean. Joaquín Eyzaguirrerekin zuen batasun zibila 1959an baliogabetu zen —baldintza horrek seme biekin harremanetan egotea ahalbidetu zion—. Gero, Gustavo Mezarekin ezkondu zen, bigarren aldiz, 1960ko apirilaren 7an. Bikote horrek ere bi seme izan zituen: Juan Cristobal Meza Guzmán (1961) aktore eta konpositorea eta Gonzalo Meza Guzmán (1963) aktore eta antzerki zuzendaria.

1964. urtean Santiagora itzuli zenean, aktoreak bere bi seme nagusiak berreskuratu zuen. Familia Bustamante Jeneralaren etorbideko duplex sail batean finkatu zen, Providencian, aita Florencio Guzmán Larraínek oparitua. Hala ere, 1969. urtean, Gustavo Mezak familia utzi zuen, eta Yael Unger aktore uruguaitar gaztearekin harremanetan hasi zen. Horren aurrean, Guzmánek krisi pertsonala izan zuen, eta psikiatrikoan barneratu behar izan zuten, osasun egoera latz baten ondorioz. «Neil Armstrongen ilargiratzea telebistaz ikusi nuen klinikatik», adierazi zuen Guzmanek 2014. urtean.

## Pentsamendu politikoa 
[thumb|201x201px|Delfina Guzmán eta [Michelle Bachelet 2013. urtean.]]
Politika kontserbadorearekin lotura estua zuen familia batetik zetorren Delfina Guzmán-ek bide propioa aukeratu zuen Concepción-en eta, familiaren errebeldia ekintza batean, Txileko Alderdi Komunistan sartu zen 1958. urtean.

Gero, 1965. urtetik aurrera, Ictus Antzerki konpainian, aktore gisa ibilbide nabarmena garatu zuen komedia sozialeko antzerkiaren esparruan, umorea eta kritika erabiliz erresistentzia kulturaleko tresna gisa Augusto Pinocheten diktadura zibiko-militarraren aurrean.

1988. urtean, Delfina Guzmánek “Ezetza”ren aldeko plebisziturakohartu zuen parte telebistan, eta erregimen militar totalitarioari amaiera emateko arte-adierazpenetan aktiboki hartu zuen parte. 1990. urtetik aurrera demokraziara itzultzean, Demokraziaren Aldeko Alderdien Ituneko gobernuei babesa adierazi zien —Patricio Aylwin, Eduardo Frei Ruiz-Tagle, Ricardo Lagos eta Michelle Bachelet—, betiere kausa sozial eta kulturalekiko konpromiso aktiboa mantenduz.

Bere zeharkakotasun politikoan, Delfina Guzmán-ek Sebastian Piñera presidentearenganako begikotasuna adierazi du. Azken honek bere 91. urteurrena Monetaren Jauregian ospatzera gonbidatu zuen. Halaber, Salvador Allende presidentearekiko mirespen sakona adierazi du. Hura pertsonalki ezagutu zuen —Chicho deitzen zion maitekiro—, Hortensia Bussi emaztearen eta Michelle Bachelet presidentearen kide unibertsitarioa izan baitzen, eta Michelle Bachelet presidentearen bi gobernuetan Nicolas Eyzaguirre semeak hartu baitzuen estatu-ministro kargua.

Guzmanek “aristokrata, katoliko eta komunista” gisa definitu du bere burua, bere pentsamenduaren eta ibilbide artistiko eta politikoaren konplexutasuna eta koherentzia islatzen duen sintesia.
* 1994: Banco de Santiago
* 2009: AFP
* 2011: Plebiscito ciudadano
* 2015: Falabella
* 2017: Fundación para la confianza
* 2017: Compara Online
* 2021: Mi causa
* 2023: Travesía 100

## Podcast 
* *La casa de Bernarda Alba* (2025) María Josefa pertsonaia, Claudia Di Girolamok zuzendua.

## Antzerkia 
**Aktore**

### Zuzendari 
## Publizitatea 
## Bideo musikalak 
## Sariak eta aintzatespenak 
### Sariak 
* Urrezko Laurel Saria
* Caupolicán saria (1956) - Antzerkiko emakumezko aktore nagusi onena (Pueblecito)
* Kritikaren Saria Artearen Kritikoen Zirkuluarengatik (1979)
* Caracaseko Nazioarteko VI. Antzerki Saria, Atzerriko Aktore Onenari (1983)
* Ibilbideari APES saria, Ikuskizun Kazetarien Elkartearen eskutik (2007)
* Copihue de Oro saria zinemako emakumezko aktore onenari emango diote, El regalori esker (2008)
* Ibilbide artistikoari FITAM saria eman zion Teatro a Mil Fundazioak (2010)
* Arteen Ardurazko Bizitza Saria Carnival Studio Theatre lanarengatik, Miami (2011)
* Caleuche saria, ibilbidearengatik (2019).

### Sari bereziak 
* Txileko Unibertsitateko Errektoretza Domina (2000)
* Txileko Senatuaren Ohorezko Domina (2007)
* Santiagoko Udalaren Bigarren Mendeurrena Saria (2010)
* Bigarren Mendeurrena Saria Las Condeseko Udalaren eskutik (2010)
* Irudi Antzerkiaren bidez Antzezpen Arteen Egile Bikainaren aintzatespena (2011).
* Matta Gunea Kulturguneren aintzatespena, egindako ekarpen artistikoa (2013)
* Txileko Unibertsitateko Antzerki Esperimentalaren Ibilbideari Domina (2016)
* Omenaldia Txileko Aktoreen Sindikatuak bere ibilbideari (2016)
* Urrezko Galburua saria, O'Higgins-eko Unibertsitateak emana (2022).

### Aintzatespenak 
* Inoizko hirugarren txiletar onena, Chile Eligek emana (2006)
* Actriz Chilenas Blogaren Bigarren Mendeurren aktorea (2010)
* Umorearen Sari Nazionala Universidad Diego Portal-en eskutik (2012)
* Guachaca Erregina, La Cuartak emana (2013)
* Advancement of Women Award (2014)
* Energia de Mujer,  Enersisek emana (2016)
* Adinekoen 100 Liderren Saria, Conecta Mayor Fundazioak emana (2021)
* Providencia Udalak Saritutako Pertsona Publikoa (2017)
* Emakumezko aktore onena Txileko historian, Cadem (2025) filmean egindako lanagatik.

## Omenaldiak 
* *Memoria emotiva. Actrices chilenas* liburua, Catherine Mazoyerrena. 2016ko abuztuaren 30ean argitaratua.
* *Abcediario actoral* liburua. Lehen edizioa, TxileAktoreak. 2018ko urriaren 23an argitaratua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estek-ak