Jimena Fernández de la Vega

**Jimena María Francisca Emilia Fernández de la Vega eta Lombán** (Vegadeo, Asturias, 1895 &ndash; Santiago de Compostela, Galizia, 1984) mediku, genetista eta irakaslea izan zen, eta Galizian egin zuen lan. 2021eko otsailaren 11n Zientzien  Akademia Galegoak 2021. urteko zientzialari izendatu zuen.

Aita, Wenceslao Fernández de la Vega Pasín, Castroverden (Lugo) jaioa medikua eta Gitirizko balnearioko lehen zuzendaria izan zen, halere, Jimenak eta Elisa ahizpa bikiak  Unibertsitateko karrera bati ekiteko eta lan bat egiteko gogoa amarengandik jaso zuten, Dolores Lombánengandik.

## Ibilbidea 
Elisa ahizpa bikiarekin batera, Galiziako unibertsitate batean ikasten hasi ziren lehen emakumeak izan ziren. Santiagoko Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean onartu zituzten. Elkarrekin amaitu zuten karrera, eta biek Alfontso XII.aren Gurutze Handia lortu zuten, 1919an amaitu zituzten unibertsitate-espediente bikainengatik. Aparteko Sariaren lehiaketara aurkeztu ziren biak, baina bat bakarrik zegoenez, Jimena izan zen irabazlea. Gero, 1925ean, Jimena Italian, Suitzan, Alemanian eta Austrian perfekzionatu zen F. Kraus, T. Brugsh, E. Baur eta E. Fischer (Berlin), H. Poll (Hanburgo), J. Baur (Viena) eta N. Pende (Genoa) irakasleekin.

Genetista, Novoa Santos, Gregorio Marañon eta Gustavo Pittaluga doktoreen  ikaslea izan zen. Madrilgo Unibertsitate Zentraleko Patologia Orokorreko Katedrako irakaslea izan zen (gaur egungo Madrilgo Unibertsitate Conplutensearen aurrekaria).

1933an “Genetika eta Konstituzio Atala” sortu zen, Madrilgo Medikuntza Fakultateko Santos Novoaren Patologia Katedraren menpekoa, eta Jimena Fernández de la Vega zuzendari izendatu zuten (zuzendari-burua). Urte horretan bertan, Fernández de la Vegak "Espainiako Lehen Jardunaldi Eugenikoetan" parte hartu zuen, Madrilen, eta "*Herentzia biologikoa* gizakian" izeneko ikastaroa eman zuen.

Bere iloba, María Teresa Fernández de la Vega, magistratua eta José Luis Rodríguez Zapateroren gobernuko presidenteordea izan zen. 

## Argitalpen batzuk 
* *“Herentzia fisiopatologikoa giza espeziean”*. 1935

* "Vererbungsfragen der Blutkörperchen" ("Eritrozitoen herentziari buruzko galderak"). 1934

* *Ezaugarri* psikologikoen *herentzia*. Neurobiologiako artxiboak. 1933; 13: 405-417

* *Herentzia biologikoa gizakiarengan. I. Ezaugarri psikologikoen herentzia. II. Hautaketa eta pasahitza*. In: Noguera, E. eta Huerta, L. (ed.). Genetika, Eugenesia eta Pedagogia Sexuala. Espainiako Lehen Jardunaldi Eugenikoen liburua. Madril: Morata; 1934, or. 159-181

* *Eraketa*. Novoa Santos, R. Patologia Orokorren Eskuliburua. Santiago, 1934. Lehenengo liburukia, 375-404

* *Ganituetako neurri batzuen arteko korrelazio-koefizienteak*. Barne medikuntzako uzkiak. 1934; 3; 341-349

* *Hemodistrofiei buruzko gogoetak kasu kliniko baten inguruan*. Madrilgo Ospitale Orokorreko Patologia Medikoaren zerbitzuko urte-liburuak, 1928-29: 224-231

* *Hemofilia kasu bati buruzko gogoeta etiologiko eta patogenikoak. Kardiologia eta Hematologiako artxiboak 1929 ( 10):228-231*

* *“Genetikako esperimentuak* *Drosophila* enpresan, Hanburgoko Institutu Anatomikoan eginak”. RSEHN aldizkaria, 1928

* *Odolaren eta ehunen arteko prozesuei buruz. Fluoriszinaren metodoa*. Wiener Klinische Wochenschrift. 1927; 25

* *“Drosophila eta Mendelismus”*. Hanburgo, 1927

* *“Biologiaren eta Patologia Bikiaren egungo egoera herentziazko arazoekin duten erlazioan”*. Hanburgo, 1926

## Ohoreak 
* 1996ko apirilean, Galiziako Batzordeak eta Santiagoko Unibertsitateak «Vítor» saria eman zieten biei, Elisari eta Jimenari.
* 2005: «Río Suarón» Filatélica Vegadense elkarteak Jimena eta Elisa Fernández de la Vega eta Lombánen jaiotzaren 110. urteurrena ospatzeko erabili zuen bere 9. Matasello Berezia.
* 2021: Zientzien Errege Akademia Galegak “Zientzialari do ano 2021” izendatu zuen, izaera borrokalaria eta genetikari egindako ekarpenak aintzat hartuta.
* 2021eko martxoan, Vegadeoko Udalak eskultura bat inauguratu zuen Elisa eta Jimena Fernández de la Vega ahizpen omenez. Medal parkean ikus daiteke.

## Eponimoak 
* Vegadeon: kale batek Asturiasko lehen bi medikuen izenak gogoratzen ditu
* Compostela: Compostelako unibertsitate egoitza
* Gijonen: kale bat Parke Teknologikoan

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zientziak emakume izena du (galizieraz)

## Bibliografia 
* . 2008. *Cien años de política científica en España*. Ed. María Jesús Santesmases, Fundación BBVA. 424 pp. 

## Kanpo estekak 
Fernández de la Vega ahizpei eskainitako Galiziako Kultura Kontseiluaren orria