Fernando VII.a Borboikoa (Espainia)

**Fernando VII.a** (San Lorenzo de El Escorial, Madril, 1784ko urriaren 14a - Madril, 1833ko irailaren 29a), izengoitiz *Desiratua* (gaztelaniaz: *el Deseado*) eta *Errege desleiala* (gaztelaniaz: *el Rey Felón*) deitua, bi alditan izan zen Espainiako erregea: 1808an eta 1813-1833 bitartean. Borboiko leinukoa da.

Karlos IV.a Espainiakoa eta Maria Luisa Parmakoaren semeak Aranjuezko altxamenduan, gurasoei hari uko eginarazi ondoren, jaso zuen koroa, baina berak ere abdikatu behar izan zuen Baionan eta Independentzia Gerra garaian preso izan zen han, Valençayko itunak askatasuna eman zion arte. *Desiratua* deitu zioten, baina Jose Bonaparte bidali eta Espainiako tronuaren buru bera jarri zenean, era absolutistan gobernatu zuen eta ez zen herritarren gustuko izan. 1814 eta 1820 artean, Cádizko Konstituzioa ezerezean utzi zuen eta liberalak jazarri.

1820an, Riegoren pronuntziamenduak Hirurteko Liberala hasi zuen: Cádizko Konstituzioa berrezarri eta desamortizazio bati ekin zioten, baina 1823an San Luisen Ehun Mila Semeak armadak amaitu zuen.

Hamarkada Doilorra deitu zitzaion erregealdiaren azken aldiari. Liberalak gogor jazarri zituen eta absolutisten gustuko ere ez zen izan, horiek anaia Karlos Maria Isidro Borboikoaren inguruan bildu baitziren. Bestalde, ondorengotzaren auzia ere bazen, ez baitzuen semerik izan, alaba baizik, Elisabet II.a Espainiakoa izan zena: Haren osaba Karlosek ez zuen sekula onetsi eta Lehen Karlistaldia hasi zen, erregea hil bezain pronto.

Jesús Mosterín filosofoak honela laburbildu du hark utzitako ondarea:

## Biografia 
[thumb|200px|Fernando gaztea familiarekin, aita [Karlos IV.a Espainiakoa|Karlos IV.a errege zenean, Goya]]
thumb|200px|Fernando VII.aren 1812ko Konstituzioaganako zin egitea agertzen den dokumentua.
thumb|200px|Fernando VII.a Asturiasko printze
[thumb|200px|Fernando VII.aren erretratua, [Francisco Goya|Francisco de Goya]]
San Lorenzo de El Escorialen jaio zen, Madrilen, 1784ko urriaren 14an, eta Fernando, María, Francisco de Paula, Domingo, Vicente Ferrer, Antonio, Joseph, Joachîn, Pascual, Diego, Juan Nepomuceno, Genaro, Francisco, Francisco Xavier, Rafael, Miguel, Gabriel, Calixto, Cayetano, Fausto, Luis, Ramón, Gregorio, Lorenzo eta Gerónimo izenak eman zizkioten. Karlos IV.a eta Maria Luisa Parmakoaren semea zen eta aitona Karlos III.a bizirik zegoela jaio zen printzea. Gurasoek 14 seme-alaba izan zituzten eta haietatik bederatzigarrena izan zen. Haren hamahiru senideetatik, zortzi 1800 baino lehen hil ziren.

1788an, aita Espainiako errege egin zuten eta Fernando Asturiasko printze bilakatu zen 1789ko irailaren 23an.

Hasieratik, printzearen heziketa aita eskolapio Felipe Scioren esku utzi zuten, baina, 1795ean, Segoviako apezpiku egin zutenez, handik aurrera Orihuelako apezpiku Francisco Javier Cabrera irakasle izan zuen, Juan Escóiquiz apaizak haren ordea hartu zuen arte. Haren eraginpean, ama eta Manuel Godoy balidoa gorroto handiz hartu zituen.

Gaztetatik hasi zen gurasoen aurka konspiratzen eta Manuel Godoy, Maria Luisa erreginaren begikoaren kontrako talde bat bildu zuen haren ingurura. Napoleonekin ezkutuko harremanak izan zituen eta Frantziako enbaxadorea Fernando bigarren aldiz ezkontzeko ahaleginetan zebilen, Bonaparte familiako dama batekin eta, garai hartan, 1807 inguruan, Karlos IV.aren osasunak okerrera egin zuen. Asturiasko printzea bere posizioa ziurtatu eta balidoa ezereztatzen saitu zen, baina konspirazioaren berri izan zuten eta Fernando epaitu. Printzeak bere lagunak salatu zituen eta gurasoei barkatzeko eskatu.

1808ko martxoan, Espainia frantses soldaduz beteta egonda, gortea Aranjuezera aldatu zen. Martxoaren 17an, Fernandoren aldekoak zirenek jauregia hartu zuten eta, Godoyk bizitza salbatu bazuen ere, Karlos IV.ak koroa utzi beharra izan zuen eta, 19an, Fernandoren esku geratu zen. Aranjuezko matxinadaren ondorioz, Fernando errege bilakatu zen, baina Muraten pean zeuden tropa frantsesek Madril okupatuta zuten bezperatik, martxoaren 23tik.

Napoleonek behartuta, Karlos IV.a eta Fernando VII.a Baionara joan ziren eta hark 1808ko maiatzaren 2an erregetza Josef Bonaparteren eskuetan utz zezan lortu zuen, Baionako abdikazioetan. Fernando VII.a Valençayko gazteluan atxilotuta sei urtean egon zen, 1814 arte. Bitartean, Madrilen, frantsesen aurkako 1808ko maiatzaren 2ko altxamendua egin zuten eta Espainiako Independentzia Gerra hasi zen.

Fernando preso zegoen, baina baldintzak ez ziren oso txarrak izan eta Napoleonen morroi izateko ahaleginetan ibili zen.
* 1816an, iloba Maria Elisabet Portugalgoarekin (1797-1818) ezkondu zen, bere arreba zaharrena zen Karlota Joakina eta Joanes VI.a Portugalgoaren alaba. Bikoteak alaba bat izan zuen, baina 4 hilabetera, hil egin zen. Berriro ere haurdun geratu zen, baina hil egin zen edo horrela uste izan zuten, behintzat. Hilda zegoelakoan, zesarea bat egin zioten oinordekoa ateratzeko xedean eta horrela odolustu zen 21 urteko emakumea. Neskatila bat atera zuten, baina hura ere minutu gutxira hil zen.
* 1819an ezkondu zen hirugarren aldiz. Emaztea Maria Josefa Saxoniakoa izan zen, Maximiliano Saxoniakoa eta Karolina Borboi eta Parmakoaren alaba. Ez zuten oinordekorik izan.
* 1829an laugarren aldiz ezkondu zen, beste iloba batekin. Maria Kristina Borboikoa (1806-1878) bere arreba gazteena zen Elisabet Borboikoa eta Frantzisko I.a Bi Sizilietakoaren alaba zen eta bi alaba izan zituzten.
* * Elisabet II.a Espainiakoa (1830-1904) izan zena, erregina 1833-1868 bitartean.
* * Luisa Fernanda infanta (1832-1897), Montpensierko dukearekin ezkondu zena.
Emakumeak erregina izatea debekatzen zuen Lege Salikoa indarrik gabe utzi zuen, alabak koroa eskura zezan.

## Bitxikeriak 
* Napoleonen hitzak direla esaten duena bada ere, Pérez Galdósek *Episodios Nacionales* lanean, Fernandok janzten zuen eta oso urduri zebilen morroiari esandako hitzak aitatzen ditu:
.
* 1818an, Espainiako Industriaren Erakusketa Publikoan, kataluniar oihal-ekoizleek bere zapiak erakutsi zizkioten erregeari eta babes-neurriak eskatu. Erregeak horrela esan omen zuen:
. Eta paseatzera joan omen zen.
* Erregea billarrean oso zaletua omen zen eta bere lagunekin jokatzen omen zuen maiz. Hauek eginahalak egiten omen zituzten hura gustura izateko eta propio egiten omen zituzten akatsak, erregeari bolak egoera ezinhobean uztearren. Hortik omen dator hurrengo esaldia:
.

## Erreferentziak