open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eremu-intentsitate

Fisikan, **eremuaren intentsitateak** eremu bektorial *baten magnitudea* esan nahi du (adibidez, metroko voltetan, V/m, ***E*** eremu elektriko baterako ). Adibidez, eremu elektromagnetiko batek eremu elektrikoaren intentsitate eta eremu magnetikoaren iintentsitate eragiten ditu. Aplikazio gisa, irrati-maiztasuneko telekomunikazioetan, seinalearen intentsitateak antena hartzaile bat kitzikatzen du eta, ondorioz, maiztasun jakin bateko tentsio eta polarizazio eragiten ditu irrati-hartzaile bati sarrerako seinalea emateko. Eremuaren intentsitate-neurgailuak zenbait aplikazioetarako erabiltzen dira, hala nola, sakelako telefonoa, irrati-hedapena, wi-fia eta irratiarekin lotutako beste hainbat aplikaziotarako.

## Kanpo estekak
Porte de Champerret (Parisko metroa)

**Porte de Champerret**, Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 17. barrutian kokatuta dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 3. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
7. linea (Parisko metroa)

**Parisko metroaren 7. linea** sarean aurreikustako hamasei lineetako bat da.

## Mapa 
450px

## Linea 
700px

## Geltokiak 
Lineak honako geltoki hauek ditu:

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* Île-de-Franceko tranbia
* Île-de-Franceko RER
* Transilien

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Ángela Molinuevo y Longuebau

**Brígida Josefa** **Ángela Molinuevo y Longuebau** (Gasteiz, 1845 &ndash; Madril, 1919ko abuztuaren 26a) Karitate zerbitzuen bultzatzailea. Guillermo Elío Molinuevo Gasteizko alkate ohi eta abokatuaren izeko.

## Biografia 
Juan Canuto Molinuevo García Cid eta Amalia María Cruz Josefa Longuebau Echanoveren alaba, bi ahizpa zituen Paz Molinuevo y Longuebau eta Juliana Josefa Elena Molinuevo y Longuebau. Juan Cavero y Llerarekin ezkondu zen.

1919an Madrilen hil eta, testamentuan adierazten zuenez, bere dirua (2.500.000 pezeta y Espainiako Bankuaren 150 akzio), Gasteizko familia pobreetako haur gaixoentzako eraikina egiteko utzi zuen.“Otorgo mi fortuna para que en memoria del que fuera mi esposo don Juan Cavero se levante en mi ciudad natal un edificio para niños enfermos de familias pobres”Helburu horrekin, Frantzia kalean erosi zuten 40.000 metro karratuko landa eremua (egungo Loiolako San Ignazio kaleka). 1921ean, Leopoldo Eijo y Garay, Gasteizko Gotzainak, eraikinaren lehenengo harria bedeinkatu zuen. 1923an zentrua ireki zen, Espainiako haur pobreentzako egin ziren lehenengo ospitaletako bat izanik. Ordutik, Molinuevo Fundazioak hainbat zerbitzu eskaini die haurrei, besteak beste, “La Gota de Leche” (1942), “Casa Cuna” (1953), “Escuela de gitanillos” (1954),  Asociación de Familiares y Amigos de Subnormales (1958) y el Seminario Menor de la Diócesis (1961). Egun, Gotzaindegiaren menpe dago eta Diocesanas Molinuevo dira bertan, bigarren hezkuntza eta lanbide-heziketa bideratzen dutelarik.

## Sariak eta Aitortzak 
* Gasteizko Loiolako San Ignazio kaleko Molinuevo eraikinak, bere omenez darama izena. Era berean, Molinuevo Fundazioa, eta Diocesanas Molinuevo.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Manzanos Arreal, Paloma eta Vives Casas, Francisca (2001). "Las mujeres en Vitoria-Gasteiz a lo largo de los siglos. Recorridos y biografías". Ayuntamiento de Vitoria-Gasteiz.
* Proyecto de Reglamento de Régimen Interior del "Hospital Fundación Molinuevo" de Vitoria (1925)

## Ikus, gainera 
* Jesuitak

## Kanpo estekak
Hong Bang dinastia

thumb|Van Lang eskualdea k.a. 500 urtearen inguruan, Hong Bang dinastiaren aro erdi-mitikoan.
**Hong Bang dinastia** (), **Lạc dinastia** ere deitua, dinastia nagusiki mitikoa izan zen, Vietnam gobernatu zuen lehenbizikoa. Vãn Lang izenaz zeritzon eskualdean zentratua egon zen, egungo Vietnam iparraldean, Tonkingo golkoan.

K.a. 2879 urtean sortu zen erresuma eta, ustez, K.a. 258 arte iraun zuen, hots, An Dương Vương erregeak berreganatu zuen arte. Vietnamdar historiografian kondaira eta alegia asko daude haren inguruan, baina informazio historiko egiaztagarri gutxi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kleantes

**Kleantes Asoskoa** (grezieraz: Κλεάνθης; K.a. 330 ing. – K.a. 230 ing) Antzinako Greziako filosofo estoikoa eta boxealaria izan zen, Zenon Zitiokoaren ondorengoa izan zena Atenasko eskola estoikoaren burutzan.

Hasiera batean boxealaria izanik, Atenasera joan zen filosofia ikastera. Hor, Zenonekin ikasi zuen, gauean ur-garraiolari gisa lan eginez ogibidea irabaziz. Zenon K.a. 262an hil ondoren, eskolako buru bihurtu zen, eta hor aritu zen 32 urtez. Kleantesek arrakastaz mantendu eta garatu zuen Zenonen doktrina. Ideia berriak sortu zituen fisika estoikoan, eta estoizismoa aurrera eraman zuen materialismoaren eta panteismoaren printzipioekin bat. Dena dela, Kleantesek idatzitakotik gutxi heldu da gureganaino.

Krisipo izan zuen ikasleetako bat, zeina, haren ondorengoa izateaz gain ekolako burutzan, pentsalari estoiko garrantzitsuenetakoa ere izan baitzen.

## Kanpo estekak
Budismoaren historia

thumb|Budismoaren hedapena.
**Budismoa**ren historia K.a. VI. mendean hasi zen Siddh’rtha Gautama jaio zenean. Hori dela eta, budismoa gaur egungo erlijiorik zaharrenetakoa da. Mende horietan guztietan, erlijioa hainbat herrialde eta kulturatara hedatu zen jatorrizko kulturatik (kultura indiarra) eta geografikoki, batez ere Asia osora. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iván Zarandona

**Iván Zarandona Esono** (Valladolid, Espainia, 1980ko abuztuaren 30a) Espainian jaiotako euskal ekuatore Ginear futbolari ohia da.  Aita portugaletearra eta ama ekuatore gineakoa ditu. Erdilari edo atzelari gisa jokatzen zuen. Ekuatore Gineako selekzioan jokatu du.

Bere anaia Benjamín futbolaria ere izan zen, Espainiako Lehen Mailan jokatu baitzuen Real Valladolid, Real Betis eta Xerez taldeetan, eta nazioartean España sub-21 eta Ekuatore Ginea taldeekin.

## Ibilbidea 
*2020ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Nazioarteko ibilbidea 
Ama Ekuatore Gineakoa da, Zarandona Ekuatore Gineako nazioartekoa da CAFek 2003ko urrian 2006ko Futbol Munduko Txapelketan sailkatu zenetik.

## Kanpo estekak
Miklós Jancsó

**Miklós Jancsó** (Vác, 1921eko irailaren 27a - Budapest, 2014ko urtarrilaren 31) hungariar zinema zuzendari eta gidoilaria izan zen.

Zuzenbidea ikasi zuen Pécsen, eta artearen historiari eta etnografiari buruzko ikastaroak ere egin zituen. Graduatu ondoren, Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen eta gerra-preso izan zen.

Gerraren ondoren, Budapesteko Antzerki eta Zinema Zientzien Akademian eman zuen izena, eta 1950ean diploma jaso zuen. 1954an hasi zen filmak zuzentzen. Estilizazio bisuala, toma koreografiatuak, aldi historikoak eta landa-agertokiak dira horien ezaugarri nagusiak. Maiz gertatzen da botere-abusua.

## Filmografia 
* 1958: A harangok Rómába mentek
* 1963: Oldás és kötés
* 1964: Így jöttem
* 1965: Szegénylegények
* 1967: Csillagosok, katonák (Gorria eta Zuria)
* 1968: Csend és kiáltás
* 1968: Fényes szelek
* 1969: Téli sirokkó
* 1970: La pacifista
* 1971: Égi bárány
* 1971: La tecnica e il rito
* 1972: Még kér a nép (Salmo gorria)
* 1973: Roma rivuole Cesare
* 1974: Szerelmem, Elektra
* 1976: Vizi privati, pubbliche virtù
* 1979: Magyar rapszódia
* 1979: Allegro Barbaro
* 1981: A zsarnok szíve, avagy Boccaccio Magyarországon
* 1984: Omega, Omega
* 1984: Faustus doktor boldogságos pokoljárása
* 1985: Muszika
* 1985: L’aube
* 1986: Szörnyek évadja
* 1989: Jézus Krisztus horoszkópja
* 1991: Isten hátrafelé megy
* 1992: Kék Duna keringő
* 1999: Nekem lámpást adott kezembe az Úr Pesten
* 2000: Anyád! A szúnyogok
* 2001: Utolsó vacsora az Arabs Szürkénél
* 2002: Kelj fel, komám, ne aludjál
* 2004: A mohácsi vész
* 2006: Ede megevé ebédem
* 2009: Oda az igazság

## Kanpo estekak
Alexandros Ypsilantis

**Alexandros Ypsilantis** (; ; ; Konstantinopla, 1792ko abenduaren 12a - Viena, 1828ko urtarrilaren 31) greziara politikari abertzalea izan zen.

Greziar fanarioten familia bateko kidea izan zen, eta Danubioko Printzerrietako printzeak ziren.

1805eko Errusia-Turkia Gerraren hasieran familiak Errusiara ihes egin zuen. Alexandros Zalditeria Inperialeko ofiziala izan zen Napoleondar gerretan.

Filiki Etaireiaren buruzagietako bat izan zen, Otomandar Inperioaren aurkako Greziako Independentzia Gerraren hasiera koordinatu zuen erakunde sekretua. Altxamendua sustatu zuen Moldavia eta Valakian. Turkiarrek matxinada zapaldu zuten eta Ypsilantisek Austriara ihes egin zuen.

1823tik 1827ra Austriako agintariek konfinatuta bizi izan zen, Europako iraultza guztien aurkakoa baitzen.

## Iruditegia 

Alexander Ypsilantis in hussar uniform.jpg|Ypsilantis errusiar husarren uniformearekin
Monument Ypsilanti.jpg|Hezurrak dituen Atenasko monumentua, Pedion tou Areos, Atenas
AlexanderYpsilantisPruth.jpg|Ypsilantis Pruth ibaia zeharkatzen
Flag of the Sacred Band of 1821.svg|Ypsilantisen bandera

## Kanpo estekak
Benjamín Zarandona

**Benjamín Zarandona Esono** (Valladolid, Espainia, 1976ko martxoaren 2a), **Benjamín** izenez ezaguna, euskal ekuatore Ginear futbolari ohia da. Aita portugaletearra eta ama ekuatore ginekaoa ditu. Erdilari gisa jokatu zuen 21 urtez azpiko Espainiako selekzioan, Ekuatore Gineako futbol selekzio nazionalean eta Espainiako zazpi klubetan, hamaika denboraldirekin Lehen Mailako partidak jokatzen, Real Valladolid, Betis eta Cádiz taldeetan.

## Biografia 
Bere ama Ekuatore Gineakoa zen, zehazki, Mbini (Kostaldea) hirikoa (lehen San Benito hiria), eta aita euskalduna da. Haurtzaroan eta gaztaroan Valladolideko Las Delicias auzoko Granada kalean bizi izan zen. Kiroletik kanpo ere ezaguna da 2005ean "El Niño" surf arropa markako merchandising arduraduna izan zelako. Bere anaia Iván ere futbolaria da. Gaur egun, Valladolid eta Ekuatore Gineako Bata hiriaren artean bizi da.

Benjamín Ekuatore Gineako selekzioko jokalaria izan da, eta Espainiako selekzioaren beheko kategorietan izan zen, 21 urtez azpikora iritsiz, 1998an 21 urtez azpiko Europako txapelketa irabaziz. Bere lorpenik handiena 2005ean Betisekin irabazitako Errege Kopa izan zen, urte gehien eman zituen taldearekin.

Bere anai gaztea Iván futbolaria zen ere.

## Ibilbidea 
*2020ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Benjamin elmundo.es-en
* Tradizioaren borondatea, Athletic Club eta harrobiako artikuluan.
* Fitxategia BDFutbol-en
Télégraphe (Parisko metroa)

**Télégraphe** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 19. barrutian eta 20. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 11. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Hinduismoaren historia

thumb|Hinduismoaren hedapena Asian
**Hinduismo** terminoak Indian eta Nepalen nagusi den erlijioari erreferentzia egiten dio. Erlijio hori Asiako beste herrialde batzuetan erabiltzen da, baita Europan, Amerikan, Ekialdeko Afrikan eta Australian dauden hindu-komunitate ugarita ere. Hinduismoa munduko biztanleen %14k praktikatzen duen erlijioa da, mila milioi pertsona inguruk, hots, jarraitzaile kopuruaren araberako hirugarren erlijioa da. Erlijiorik zaharrenetarikoa da.

Hinduismoak ez du sortzaile historiko ezagunik, ez elizarik, ez erlijio-hierarkia bakar eta antolaturik, ez dogmarik, ez liburu sakraturik (Biblia eta Korana Kristautasunerako eta Islamerako duten antzera), ez teologia ofizialik, ez kultu adosturik, baizik eta bizitzeko estiloa, filosofia edo praktika. Definizio soziologiko batetik, hinduismoa eta hinduak dira indiar talde sozial baten barruan jaiotzen direnak, kasta bat, purutasunari eta ezkontzari buruzko arauen arabera jokatzen dutenak, eta derrigorrezko errituak jainkozinotasun hinduetako askori begira egiten dituztenak. Hinduismoa ez da erlijio proselitista, teknikoki inor ezin da hinduismora bihurtu, hinduista izateak esan nahi baitu onartutako kasta batean jaioa. Aro epiko eta puraniko goiztiarrak, K.a. 200. urtetik K.a. 500. urtera, hinduismoaren «Urrezko Aroa» klasikoa bizi izan zuen (K.o. 320-650), Gupta Inperioarekin bat datorrena. Fase horretan, Indiako filosofiaren sei adarrek eboluzionatu zuten: Samkhya, Yoga, Nyaya, Vaisheshika, Mīmāṃsā y Vedanta. Shivaismoa eta vhisnuismoa bezalako sekta monoteistak Bhakti mugimenduaren bidez garatu ziren aldi horretan bertan. 650etik 1100era bitarteko aldiak aro klasiko berantiarra edo erdiaro goiztiarra osatzen du, non hinduismo puraniko klasikoa ezartzen baita eta Adi Shankararen doktrina sendotzea.

XIX. mendean zehar, Britainiar Inperioaren subiranotasunaren azpian, komunitate hinduista batzuk emigratzen hasi ziren, batez ere Hegoafrikara, Erresuma Batura eta Estatu Batuetara, eta kulturalki beren jatorrizko herrialdearekin lotura estua zuten taldeak osatu zituzten. Berrogeiko hamarkadatik aurrera, nazio indiar independente bat sortzeko borrokan ari ziren talde nazionalisten ugaritzearekin, neohinduismoa sortu zen, batez ere mendebaldeko herrialdeetan (bereziki Estatu Batuetan); joera hori sendotu egin zen mendebaldean irakasle espiritualen inguruan biltzen diren talde ugari sortzean (guruak), zeinek espiritualtasun hinduista mendebaldeko pentsaeretara egokitu baitzuten arrakasta handiz. Joera horrek garrantzi berezia hartu zuen 1947an herrialdearen independentziaren ondoren, baina bereziki 1960ko hamarkadan Estatu Batuetan izandako kultura-krisiaren ondoren. Fenomeno horren ondorioz, hainbat ezaugarri zituzten talde filohinduistak sendotu ziren, askotan hinduismo historikoaren kultura-eskakizunetatik urrun zeudenak.

Fitxategi:Hinduism percentage by country.png
Fitxategi:Hindu distribution.png
Fitxategi:Offerings for prayers in Bali Hinduism.jpg
Fitxategi:Hampi, India, Hindu women in Virupaksha Temple.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* El pensamiento en la India: Hinduismo (Bideoa, UNED, 2003)
Issyk-Kul eskualdea

**Issyk-Kul** (; ) Kirgizistango zazpi eskualde edo oblastetako bat da. 43.144 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2021ean 501.933 biztanle zituen. Hiriburua Karakol da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanem Inperioa

**Kanem Inperioa** (700 - 1376) Afrikako antzinako estatu bat izan zen, gaur egun Txad eta Libia (Fezzan) eta Niger zein Nigeriako eta ipar-ekialdeko zenbait eskualde dituena.  Bere ondorengoa Kanem-Bornu Inperioa izan zen, dinastia berberak zuzendu zuena. XVI. mendetik aurrera, Heinrich Barth esploratzaile alemanak 1851n aurkitutako *Girgamen kronika* da haren historia jasotzen duen testu nagusia.

## Jatorria 
700. urtean zaghawak, tebu hizkuntzako talde nomada batek, beste herri batzuek bultzatuta, Txad aintzirarantz emigratu behar izan zuen; inguru hartan bazeuden so herriko hiri harresituak. Duguwa dinastiaren gidaritzapean, zaghawatarrek soak menderatu zituzten, nahiz eta euren ohitura asko hartu zituzten; zaghawaren eta soen arteko gerrak ez zuen etenik izan, nahiz eta lausoa izan zen, XVI. mendera arte. Teoria baten, arabera, Ptolomeok aipatutako Agisymba estatua izan liteke auren aurrekaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Argonautika

thumb|Argoren bidaia
***Argonautika*** (grezieraz: Ἀργοναυτικά, latinezko hizkiekin: Argonautika) grezierazko poema epiko bat da, Apolonio Rodaskoak idatzi zuena. Hartan, Jason eta argonauten bidaiaren mitoa kontatzen da. Urrezko ahari-larrua Kolkida urrutitik berreskuratzeko abentura eta Jasonek Medea printzesa/sorginarekin izan zuen harremana ezagunak ziren jadanik publiko helenistikoarentzat, eta horrek bide eman zion Apoloniori narrazio hutsaz harago joateko, garai hartako ukitu eruditua emanez. Alexandriako Liburutegiaren garaia izanik, poemak barnean hartzen ditu geografian, etnografian, erlijio konparatuan eta Homeroren literaturan eginiko azterketen aurrerapenak. 

Argonautika honek eragin handia izan zuen latinezko poesian: Varro Atazinok itzuli zuen, eta Valerio Flakok imitatu zuen. Katulok eta Ovidiok haren arrastoak dituzte ageri, eta Virgiliori eredu bat eman zion Erromako epika, *Eneida*, egin ahal izateko.

## Kanpo estekak
Batken eskualdea

**Batken** (; ) Kirgizistango zazpi eskualde edo oblastetako bat da. 17.000 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2021ean 548.247 biztanle zituen. Hiriburua Batken hiria da. Muga konplexua du, Tajikistan eta Uzbekistango barrendegiekin bere barnean.

## Barrendegiak 
Sobietar Batasunaren garaian Batken eskualdean sei enklabe eta exklabe sortu ziren. Horietatik bi tajik etniarenak ziren, beste laurak uzbekoak. 

Sokh barrutia (edo Soʻx) Uzbekistanen parte da, eta Batkenetik 24 kilometrora dago ekialdean. Barrendegi guztien artean handiena da, 234 kilometro koadrorekin, Trebiñu baino pixka bat txikiagoa. Ekialde-mendebalde zabalera maximoa 13 kilometro da eta iparraldetik hegoaldera 35 kilometro ditu. Batkenetik Oxera doan errepideak zeharkatzen du. Uzbekistanen parte izan arren, tajikoak dira biztanleen %99 inguru. 

Chon-Qora eta Qalacha (ez nahastu Qal'acha herriarekin) Sokhetik iparraldera dauden bi herri dira, barrendegi oso txiki baten barnean. 2x1 kilometro neurtzen dituen eremua da, 3 kilometro koadro guztira. Administratiboki, Sokh barrutiaren parte ere bada. Kirgizstanen badu beste herri bat, hortik bi kilometrora, Chong-Kara deitzen dena. 

Jani-Ayil (Dzhangail, Jangy-ayyl edo Khalmion ere deitua) Uzbeskitango beste exklabe txiki bat da, Batkendik 60 kilometrora ekialdean eta Uzbekistango mugatik kilometro batera. 

Shohimardon edo Shakhimardan Uzbekistango laugarren barrendegia da, Batkendik 80 kilometrora ekialdean eta mugatik 19 kilometrora hegoaldean. 38,2 kilometro koadro ditu eta 5.100 biztanle inguru, %91 uzbekoak. 

Tajikistanek bi barrendegi ditu Batken barruan. Lolazor da txikiena, Kayragach herri kirgizetik gertu, eta Batkendik 130 kilometrora mendebaldean. Kirgizistan-Tajikistan mugatik oso gertu dago, eta mugaren beste aldean Qal'acha herria dagoenez, maiz "Mendebaldeko Qal'acha" deitzen zaio. 

Azken barrendegia Vorukh da, Tajikistanek Kirgizistan barruan duen 96,7 kilometro koadroko eremua, Isfaratik 45 kilometro hegoaldera eta Batkendik 24 kilometro hego-mendebaldera, Karavshin ibaiaren eskumako aldean. 17 herrixka daude barruan, eta 23.000-29.000 biztanle inguru ditu, %95 tajikak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naryn eskualdea

**Naryn** (; )  Kirgizistango zazpi eskualde edo oblastetako bat da, denetan handiena. 45.202 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2021ean 292.140 biztanle zituen. Hiriburua Naryn hiria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salvador Napal

**Salvador Napal Barace** (Otsagabia, 1894 &ndash; Burlata, 1968) apaiza eta idazlea izan zen.

*Historia y Novena de Nuestra Señora de Muskilda* liburuaren egilea da, Iruñean 1932. urtean publikatua.

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak
Julio Gurpide

**Julio Gurpide Beope** (Otsagabia, 1906ko ekainaren 15a - Iruñea, 2002ko abenduaren 2a) idazlea izan zen.

Iruñeko Maisu-maistren Eskola Normalean ikasi zuen, eta titulua lortu zuen 1925ean. Erretiroa hartu zuen arte, Lehen Hezkuntzako Ikuskari aritu zen. Honako hauen egilea izan zen:
* *Geografía e Historia de Navarra: lecturas, leyendas y biografías de hombres ilustres de Navarra*
* *El privilegio de la Unión: Tema para una lección conmemorativa*
* *Geografía e Historia de Navarra: Lecturas. Leyendas. Tradiciones.*
* *Apoteosis de la espera*

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak
Alfonso Ventura

**Alfonso Ventura Vázquez** (Otsagabia, 1926ko abuztuaren 1a - Iruñea, 2009ko urriaren 31) kazetaria eta idazlea izan zen.

Bere ibilbide profesionala *La Gaceta del Norte* egunkarian hasi zuen, non hirurogeiko hamarkadaren hasieran erredaktore buru izatera iritsi zen. Ondoren, Bilboko Asteleheneko Orriaren zuzendaria izango da. 1977an Alfonso Ventura *Deia* egunkari sortu berrian hasi zen zuzendariorde lanetan (egunkari horretan artikulu ugari argitaratu zituen), 1978 eta 1981 bitartean. Ondoren, Iparraguirre argitaletxeko argitalpenen aholkulari izan zen 1987ra arte, eta urte horretan Nafarroara itzuli zen egunkari berri bat abian jarri eta zuzentzera, *Navarra Hoy*.

Horrez gain, *Tierra encima* eleberrien egilea da, 1966an Urriza saria jaso zuena;* Lo matamos entre todos* (1966) eta *Cambio de Tercio* gaztelaniazko eleberriaren sariaren bigarren sailkatua 1978ko edizioan.

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak
Unetice kultura

**Unetice kultura**, Europako Erdialdeko Brontze Aroaren hasierako kultura arkeologikoa da. Gutxi gorabehera K.a. 2300 eta K.a. 1800 artekoa. Txekiar Errepublikan, Pragako ipar-mendebaldean, dago kultura horri izena ematen dion Únětice herrixka. Txekiar Errepublikan eta Eslovakian, Únetice kulturako 1.400 laborantza-leku inguru dokumentatu dira, 550 Polonian eta, Alemanian, 500 leku inguru bestelako aurkikuntza solteak. Austriako ipar-ekialdean  ere (Böheimkirchen taldea izeneko kulturarekin bat eginda) eta Ukrainako mendebaldean ere aurkitu dira kultura hau.

Tumuluen kulturak ordezkatuko du.

## Kanpo estekak
Claudio Acquaviva

**Claudio Acquaviva** (Atri, 1543ko irailaren 14a - Erroma, 1615eko urtarrilaren 31) italiar jesulaguna izan zen. 1581ean 5. Jesusen Lagundiko buruzagi nagusia aukeratu zuten.

Atriko 9. dukearen semea izan zen. Giza Zientziak, Matematika eta Jurisprudentzia ikasi zituen Perugian eta Pio IV.a Aita Santuak aita santuaren txanbelan izendatu zuen. 1567an Jesulagundian sartu zen eta laster ardura karguak hartu zituen. Napoliko Goi Orokorra izan zen, eta Erromakoa gero. Konpainiaren bigarren sortzailea deitu diote. 

1581ean Konpainiako buruzagi nagusi aukeratu zuten. Konpainiako kideen kopurua hirukoiztu egin zen eta eragina handitu egin zen. Misiolarien kopuruak gora egin zuen Indian eta Japonian, eta Txinan ezarri ziren.
Saint-Germain-de-la-Rivière (aztarnategia)

**Saint-Germain-de-la-Rivièreko aztarnategi paleolitikoa** Okzitaniako Saint-Germain-de-la-Rivière herrian dago, eta bertan aurkitutako emakumez gazte baten hilobiagatik da ezaguna.

## Saint-Germain-de-la-Rivièreko dama 
*Saint-Germain-de-la-Rivièreko dama* izenarekin ezagun den hilobiratzea leize batean aurkitu zen, eta 16.000 urteko antzinatasuna kalkulatu zaio. Gorpua okre gorriz estali zuten lurperatzeko, eta molusko oskolez eta orein hortzez egindako apaindurazko elementuren bat zeraman, zeinetarik 70 orein hortz kontserbatu diren. 

Inguruko garaiko faunarekin alderatuta, oreinen presentzia oso deigarria suertatzen da, ez direlako seguruenik bertako ehiza ohikoa. Izatez, arkeologoek uste dute oreinak Euskal Herriko kostaldeko eremu batekoak direla (gertueneko haztegia ugaztun haientzat), leizetik 300 kilometro ingurura.

Emakumea lurperatutako apainduraren aberastasunak paleolito garaiko estraitifikazio sozialaren falta zalantzan jartzen duen Europako hilobietako bat da. Alde horretatik, Errusiako Sungirreko hilobiekin eta Arene Candide Liguriako leizean aurkitutako *Printzearekin* lotzen da *Saint-Germain-de-la-Rivièreko dama*.

#### Mapa 
Saint-Germain-de-la-Rivièreko damaren ehorzketa gunea, eta orein-hortz apaingarrien jatorria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pyrénées (Parisko metroa)

**Pyrénées** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 19. barrutian eta 20. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 11. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Arene Candide

thumb|*Printzearen* ehorzketa ikaragarri aberatsa.
**Arene Candide** Finale Ligure udalerriko ( Savona probintzia ) aztarnategi arkeologiko bat da, Italiako Liguria eskualdean. K.a. 26.000 urteko Paleolitotik Bizantziar arorainoko aztarnak arte aurkitu dira leizeko estratoetan. Haitzuloaren bosten bat baino ez da induskatu eta maila baxuenetan Neandertalen garaiko artefaktuak daudela uste da. 

## Aurkikuntza nabarmenak 
Paleolitoko 19 ehorzketa dira aztarnategiko aurkintza nabarmenena, horietako batzuk hilobi-ondasun aberatsekin. Bereziki, duela 23.000 urte inguru lurperatu zuten *Il Principe* (printzea edo printze gaztea) izenez ezagutzen den gizona nabarmentzen da: 400 urtxintxa-larruz egindako larruzko kapa bat jarri zioten, eta hari josiak  423 urtxintxa isats-hezur jarri zizkioten.  Gorpua okre gorrizko geruza baten gainean zegoen jarrita, eta eskuetan suharrizko zetro edo arma moduko bat zeraman. Molusko oskolezko piezak, orein hortzak, suharri pieza bitxiak eta elur-oreinen adarrak ere bazeuden *printzearen* hilobian.

Apainduraren aberastasunak paleolito garaiko estraitifikazio sozialaren falta zalantzan jartzen duen Europako hilobietako bat da Arene Candidekoa. Alde horretatik, eta Sungirren, Errusia iparraldean, aurkitutako ehorzketekin eta Okzitaniako Saint-Germain-de-la-Rivièreko damarekin lotzen da aurkikuntza hau.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Talas (Kirgizistan)

**Talas** () Kirgizistango hiria da, Talas eskualdeko hiriburua. Herrialdearen ipar-mendebaldean dago, Talas ibaiaren ezkerreko bazterrean. 40.308 biztanle zituen 2021ean.

## Klima 
Uda epeleko klima kontinentala du, *Dsb* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khitan

thumb|200px|Khitan ehiztariak bere arranoekin, Hugui (胡瓌), IX. edo X . mendea.
**Khitan** (khitaneraz: 50px; ) talde etniko proto-mongola izan zen, Mantxuriaren zati handi bat menderatu zuena. Gaur egun evenk deitzen diren tungus talde etnikoetako bat da.

907an, Txinako iparraldean Liao dinastia ezarri zuten 1125era arte, jurchendarrek eraitsi eta Jin dinastia ezarri zutenera arte, agintean izan zena. Liao dinastia 1125ean erori ondoren, khitan askok mendebaldera emigratu zuten eta Kara Khitai inperioa ezarri zuten (azkenean Genghis Khanek 1218an suntsitu zuena).

Zortzi tribuko konfederazio batean antolatuta zeuden, tribuetako batean aldi jakin baterako hautatutako khanek zuzenduta.

## Ekonomia 
Herri nomada izanda, khitanak abeltzaintzan, arrantzan eta ehizan aritzen ziren. Hegoaldeko herri eta herrixka txinatarrak eta inguruko tribuak arpilatzea ere esklaboen, artisautza eta jakien iturri baliagarria zen, batez ere gosete garaian.

Aldameneko Txinaren eraginpean, eta administrazio sedentario baten premiaren ondoren, khitanek nekazaritza, laborantza eta hirigintzari ekin zioten.

Txina eta Balhaeko nekazariek ez bezala, garia eta artatxikia hazten zituzten. Liao dinastiako klase gobernariak ehiza-kanpainak egin zituen uda amaieran, bere arbasoen tradizioa jarraituz. Liao dinastia erori ondoren, khitanak bizimodu nomadago batera itzuli ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jurchen

thumb|200px|Zaldun jurchen bat.
**Jurchen** (,  ahoskatua; ,  ahoskatua) antzinako talde etnikoa izan zen, Amur ibaiaren arroan bizi zena. Tungus talde etnikoetako bat den herria honek XVII. mendetik aurrera mantxu izena hartu zuen. Mantxuen nortasun nazionala Hung Taijiren sorkuntza bat izan zen. Jurchen agintari honek Nurhaci bere aitarengandik estatu bateratua heredatu ta Txinako azken dinastia inperiala- Qing dinastia- ezarri zuen. Jatorrizko jurchen edo mantxuen lurra zenez, Txinako ipar-ekialdeko muturra Mantxuria izenez ezagutuko zen geroago.

Historian lehen aldiz XII. mendean agertu ziren: Jin dinastia ezarri zutenean. Dinastiak Txinako iparralde osoa gobernatu zuen, harik eta beste altaiar herri batek, mongolek, garaitu zituen arte. Mongolek Txina osoa konkistatuko zuten Yuan dinastia berria ezarri zuten. Jin estatuaren erorketaren ondoren, jurchenak ostrazismo historikora igaroko ziren berriro.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phidippus whitmani

***Phidippus whitmani*** edo ***Bizkar gorriko armiarma jauzkaria*** *Salticidae* familiaren *Araneomorphae* jauzkaria da. Ameriketako Estatu Batuen ekialdean eta Kanadaren hego-ekialdean aurki daiteke.

## Deskribapena 
Bere generoaren espezie txikiena da. Bere luzera 5etatik 10 mm.etara doa. Harrek gorri kolore bizia erakusten dute; emeak lurraldeen arabera kolorez aldatzen dira: iparraldean marroixkak hanka grisekin eta hegoaldean, bestetik, laranjak edo gorrixkak. 

## Habitat 
Aipatutako herrialdetik kanpo ez da aurkitzen. Kanadan estatu hauetan dago: Manitoba, Eskozia Berria, Ontario eta Quebec. Esan dugun bezala, Estatu Batuetan ekialdean dago. Basoetan bizi dira, ostoen eta belarren artean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txinako Gosete Handia

**Txinako Gosete Handia** (, ) Txinako Herri Errepublikaren historiaren garaia izan zen, 1959 eta 1961 artean, noiz gosete orokorra jazo zen. Zenbait ikertzailek 1958 edo 1962 urtea ere barne hartzen dute. Txinako Gosete Handia gosete hilgarrientzat eta gizakiak giza historian eragindako hondamendi handienetakotzat hartzen dute. Hildakoen kopuruaren estimazio gehienak 15 milioi eta 55 milioi artean daude. Probintziarik kaltetatuenak Anhui (%18en hildakoak), Chongqing (%15a), Sichuan (%13a), Guizhou (%11) eta Hunan (%8a) izan ziren.

Gosetearen arrazoi nagusiak Aurrerako Jauzi Handia, herri-komuna eta beste akats politiko batzuk izan ziren. 1962. urtearen hasierako «7.000 Koadroen Konferentzian», Liu Shaoqik, Txinako Herri Errepublikako bigarren presidenteak, gosetea %30ean hondamendi naturalei egotzi zien formalki, eta %70ean politika okerrei. Erreformak eta Irekiera kaleratu ondoren, Txinako Alderdi Komunistak (PCCh) ofizialki 1981ean («Boluan Fanzheng» garaian) gosetea, batez ere, Aurrerako Jauzi Handiaren akatsengatik, baita Mugimendu Antieskuindarrengatik ere, hondamendi natural batzuez eta sino-sobietar hausturagatik izan zela adierazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karakol (hiria)

**Karakol**  (, قاراقول}}), lehenago **Przhevalsk** () Kirgizistango hiria da, Issyk-Kul eskualdeko hiriburua. Herrialdearen ipar-ekialdean dago, Yssyk-Kul aintziraren ekialdeko ertzetik hurbil, Txinako mugatik 380 kilometrora. 81.522 biztanle zituen 2021ean.

## Klima 
Uda epeleko klima kontinentala du, *Dfb* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Muñoz Jarabeitia

**Maria Josefa Patricia Muñoz Jarabeitia, "Maria Muñoz"** izenez ezagunagoa (Bilbo, 1777ko martxoaren 17a &ndash; Paris, 1840ko martxoaren 13a) bilbotar ongilea izan zen.

## Biografia 
Manuel Muñoz Usparicha eta Manuela de Jarabeitia Salmon bikote bilbotarraren alaba, Alde Zaharreko Santiago katedralean izan zen bataiatua. Domingo Ignacio Jarabeitia Urzá Santiagoko zaldunaren biloba, Pierre Etiennerekin ezkonduko zen.

Bere ondasun guztiak Erruki Etxe Santuari eta Bilboko Ospitale Zibilari utzi zizkien.

## Aitortzak 
* 1881ean Bilboko Zazpi Kaleetan Ronda eta Iturribide lotzen dituen kaleari María Muñoz izena jarri zioten bere omenez . Emakume izena eman zitzaion Bilboko lehen kalea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ichthys

thumb|***IXΘΥΣ***: Iota **I**=Jesus, Ji **X**=Christos (Kristo), Theta **Θ**=Theou (Jainkoaren), Ípsilon **Υ**=Uios (Seme), Sigma **Σ**=Soter (Salbatzailea)
**Ichthys** edo **Ichtus**-a (grekozko ἰχθύς-etik 'arrain', ebakia  /ixˈθys/, «ijzús») ikur bat da. Bi arku elkartzen dira, eta badirudi arrain baten profila dela, *vesica piscis* edo mandorla horizontal baten antzera, eta lehenengo kristauek ikur sekretu gisa erabili zuten.

Akronimoak honako hau esan nahi du:  Ἰησοῦς Χριστὸς Θεοῦ Υἱὸς Σωτήρ "-Jesucristo, Jainkoaren Semea, Salbatzailea”.

## Jatorria eta sinbolismoa 
Arraina arrantzalea bezala, Itun Berrian behin eta berriz agertzen den sinboloa da: ogien eta arrainen ugalketa, mirarizko arrantza, estateroa arrain baten ahoan, arraina parrillan Jesusek jan zuena bere piztueraren ondoren.

Honako hau izan zitekeen *ichtus* sinboluaren erabilera sekretua: pertsona batek harean lerro zuzen eta kurbatuak marrazten zituen itxuraz ausaz, eta lerro horietako bat arku zirkularra zen (*ichtus* erdia). Beste pertsona batek marra gehiago marrazten bazituen lurrean eta irudia osatzen bazuen, biek jakingo lukete biak kristauak zirela. Milango Ediktua baino lehen, kristauek ezin zuten beren fedea argi eta garbi adierazi, jazarri edo exekutatzeko arriskua baitzuten.

Baliteke lotura bat egotea Jesusen eta arrainaren artean, *baptisterio*ko bainutik (bataioetarako igerilekua, edo "urperatzeko lekua") eta gizonen arrantzaleen parabolaren artean, apostoluei erreferentzia egiten diena. Era berean, "*pisciculi*" (arraintxoak) bihurtu berriak  ziren, eta arraina, ogiarekin batera, eukaristiaren sinbolo bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arts et Métiers (Parisko metroa)

**Arts et Métiers** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 3. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 3. linea (Parisko metroa)
* 11. linea (Parisko metroa)
* Arts-et-Métiers

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Tran dinastia

thumb|Trần dinastiaren mapa (1225-1400)
**Trân dinastia,** **Trân Etxea** izenaz ere ezaguna, Erdi Aroko errege-klan vietnamdarra  izan zen. 1225etik 1400era bitartean agindu zuen. Dinastia sortu zen Trần Thái Tông enperadoreak tronua hartu zuenean, bere osabak, Trần Thủ Độ-k,  Lý dinastia agindutik kendu ondoren. Dinastiaren azken enperadorea Thiếu Đế izan zen, bost urte zituela, tronutik abdikatu behar izan zuenean bere aitonaren alde, Hồ Quý Ly. Trân dinastiak hiru mongoliar inbasio garaitu zituen, bereziki 1288an, Bạch Đằng ibaiaren bataila erabakigarrian. Trân dinastiak Txinako bolbora hobetu zuen, horri esker hegoalderantz hedatu eta Champatarrak garaitu eta basailatu zituelarik. Halaber, txanpon-papera erabiltzen hasi ziren lehen aldiz Vietnamen. Trân aroa urrezko arotzat hartu izan da Vietnamgo hizkuntza-, arte- eta kultura arloei dagokienez. Izan ere, Vietnamgo hizkuntza eta identitatea gehiago garatzeko eta sendotzeko oinarriak ezarri zituen.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Tran-Ho Dynasty, 14th-15th Century, Architectural Decoration (9735713465).jpg
Fitxategi:Tran iron weapons (replicas) (9980690353).jpg
Fitxategi:Le-Mac Dynasty Ceramic Tile, 17th-18th Century (9738889732).jpg
Fitxategi:National Museum Vietnamese History 35 (cropped).jpg
Fitxategi:Tran Dynasty Ceramic Pagoda (9980619156).jpg
Fitxategi:CDVTranMinhTongjpg1333297930.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fiestas ceremoniales en honor de dinastía Tran. (2016)
Sungir

thumb|Gizonaren hezurdura, mamut bolizko piezaz josia.
thumb|Aztarnategiaren planoa.
**Sungir** 1955ean Goi Paleolitoko historiaurreko aztarnategia da. Errusian dago, Moskutik 200   ekialdera dago, Vladimirren kanpoaldean. Homo sapiens fosilak hain iparraldeko latitudean aurkiutako aztarnategirik zaharrenetako bat da.

## Aurkikuntza 
Aztarnategia 1957 eta 1977 artean induskatu zuten. Gizon heldu baten hilobia aurkitu ondoren, Otto N. Bader errusiar arkeologoak 1969an induskatu zabaldu eta bi mutilen ehorzketa bateratua aurkitu zuen, beste pertsona baten femurrarekin batera. Hasieran umeetako bat neska zela identifikatu zuten, baina 2017an  egindako analisi genetikoek lurperatutako gorpu guztiak gizonezkoak zirela ikusi zuten. Gunearen data duela 30.000 urte inguruan kokatu zuten arkeologoek, baina 2017an egindako DNA analisi batek 34.000 urteko adina proposatu zuen  . Halako piezak sortu eta josteko lanak 10.000 orduko lana hartuko zuela gutxienez kalkulatu dute.

Apainduraren aberastasunak paleolito garaiko estraitifikazio sozialaren falta zalantzan jartzen duen Europako hilobietako bat da Sungirrekoa. Alde horretatik, eta Arene Candide Liguriako leizean aurkitutako *Printzearekin* eta Okzitaniako Saint-Germain-de-la-Rivièreko damarekin lotzen da aurkikuntza hau.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Epping basoa

**Epping basoa**, ingelesez *Epping Forest*, Ingalaterrako Londres Handia hiriburuguneko Forest Gate auzunearen iparraldean dagoen baso bat da, Essex konderrian. 2.400 hektareatako azalera du.

1990ean Zientzia Interes Bereziko Eremua bezala izendatua izan zen.
11. linea (Parisko metroa)

**Parisko metroaren 11. linea** sarean aurreikustako hamasei lineetako bat da.

## Mapa 
450px

## Linea 
700px

## Geltokiak 
Lineak honako geltoki hauek ditu:

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* Île-de-Franceko tranbia
* Île-de-Franceko RER
* Transilien

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Gino Gallagher

**Gino Gallagher** (1963 &ndash; 1996ko urtarrilaren 30a, Belfast), irlandar errepublikar bat izan zen. INLA erakunde armatuko pertsonal burua izan zen.

1996ko urtarrilaren 30ean Belfast hiriko Falls Road kaleko elkarte bateko bere segurtasun bulegoak tiroz erail zuten. Ustez, INLA barneko arteko liskarren ondorioz Hugh Torney buru zuten aldekoek erail omen zuten. 2004an eraila izan zen Kevin McAlorum gizasemeak Torneyren aldekoek Gino erailtzeagatik ordaindua izan zela aipatu zuen. Azken honen erailketatik aurrera jada INLA barneko gatazka politikoa amaitu egin zen.
Arderin

**Arderin**, irlanderaz *Ard Éireann*, Irlandako Laois eta Offaly konderrien artean dagoen mendi bat da. 527 metroko garaiera du eta Slieve Bloom Mendietan dago.

Laois eta Offaly konderrietako kokalekurik garaiena da.
Slieve Donard

**Slieve Donard**, irlanderaz **Sliabh Dónairt**, euskaraz literalki "Dónairten mendia" esan nahi du, Ipar Irlandako Mourne mendietako gailurrik garaiena da, Ulster probintziako Down konderrian. 850 metroko garaiera du.

Mourne mendietako eta Ipar Irlandako mendirik garaiena da.

## Ikus, gainera 
* Mourne mendiak

## Kanpo estekak
Carnedd Llewelyn

**Carnedd Llewelyn** edo **Carnedd Llywelyn**, Gales ipar-mendebaldeko mendi bat da, Snowdonia eremuko Carneddau mendikatean dago. 1.064 metroko garaiera du.

Galesko bigarren mendirik garaiena da, Snowdon mendiaren ondoren.
Corn Du

**Corn Du**, Galesko hegoaldeko bigarren mendirik garaiena da, alboko Pen y Fan gailurraren ondoren. 873 metroko garaiera du. Brecon Beacons mendikatean eta Powys autoritate eremuan dago.
George Cruikshank

**George Cruikshank** (Londres, 1792ko irailaren 27a - *ibidem*, 1878ko otsailaren 1a) britainiar karikaturagile eta liburu-ilustratzailea izan zen.

Bere aita Isaac Cruikshank karikaturagile izan zen eta George bere ikasle eta laguntzaile izan zen.

Herri aldizkarietarako ingeles bizitzako karikatura sozialak egin zituen. Alderdi guztietako politikariak ere karikaturizatu zituen.

1823tik aurrera liburuen ilustrazioan zentratu zen. Charles Dickens lagunaren liburuetarako egin zituen ilustrazioekin nazioarteko ospea lortu zuen.

## Iruditegia 
***The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman***

George Cruikshank - Tristram Shandy, Plate I. The Effects of Trim's Eloquence.jpg|Plate I
George Cruikshank - Tristram Shandy, Plate II. Obadiah leading in Dr. Slop.jpg|Plate II
George Cruikshank - Tristram Shandy, Plate III. The Jack-boots transformed into Mortars.jpg|Plate III
George Cruikshank - Tristram Shandy, Plate IV. The long-nosed Stranger of Strasburg.jpg|Plate IV
George Cruikshank - Tristram Shandy, Plate V. My Uncle Toby on his Hobby-horse.jpg|Plate V
George Cruikshank - Tristram Shandy, Plate VI. Trim's relation of Tristram's misfortune.jpg|Plate VI
George Cruikshank - Tristram Shandy, Plate VII. The Quarrel of Slop and Susannah.jpg|Plate VII
George Cruikshank - Tristram Shandy, Plate VIII. The Smoking Batteries.jpg|Plate VIII

**Beste marrazki batzuk**

Jacco1.jpg|Jacco Macacco at the Westminster-Pit*1821.
1819 Prince Regent G Cruikshank caricature.png|An unflattering 1819 caricature of the Prince Regent illustrating "The Political House that Jack Built" by William Hone.
1850-g-cruikshank-crinoline-parody.png|*A Splendid Spread*, early satire on the crinoline from *The Comic Almanack* for 1850.
Cruikshank-Self-Portrait-1858.jpg|George Cruikshank, *Self-Portrait*.
Victorian engraving of George Cruikshank.jpg|Engraving of George Cruikshank
Monstrosities-of-1818-Cruikshank.jpg|*Monstrosities of 1818'', extravagant clothing styles of men's and women's fashions.
Cruikshank - Snuffing out Boney.png|*Snuffing out Boney*, 1814
1841 december 280.jpg|*December – A Swallow at Christmas (Rara avis in terris).*
The New Union Club Being a Representation of what took place at a celebrated Dinner given by a celebrated society.jpg|The New Union Club dinner with black guests
Cruikshank fagin cell.jpg|*Fagin in his cell.*, 1838

## Kanpo estekak
Mise en abyme

[thumb|376x376px|[Jan van Eyck|Jan van Eycken *Arnolfini senar-emazteen erretratua* (1434) *mise en abîmearen* adibidea dugu. Obraren arrazoia berriz ere erdiko zatiaren ispiluan agertzen da, beheko irudian handituta.]]
thumb|275x275px|Xehetasuna
Literaturan, «***mise en abîme***» esamolde frantsesa, hitzez hitz itzulita «labarrean jartzea» esan nahi duena, kontaketa baten barruan antzeko edo gai bereko beste bat txertatzean datzan prozedura narratiboari dagokio, Errusiako matrioxka edo panpinen antzera, metaliteratura-forma fraktal bat. Hizkuntza askotan, hala nola alemanean, gazteleraz, ingelesez eta italieraz, zuzenean erabiltzen da lokuzio frantsesa, itzuli gabe. Era berean, adierazpenaren erabilera orokortu egin da antzeko egiturak erabiltzeko hainbat arlotan, hala nola, zinematografian, antzerkian («antzerkia antzerkian»), argazkigintzan, arte grafikoetan oro har eta matematikan (autoantzekotasuna eta fraktalak). Ez da nahastu behar enmarkatutako narrazioarekin. Adibide adierazgarriena *Mila eta bat gau* da, kontakizun batzuk biltzen dituena, eta kontakizun horiek, aldi berean, kontakizun osoaren osagai dira. *Frankenstein* eleberriak ere teknika berbera darabil, kontakizuna kontakizunen barruan sartuz.

## Ikus, gainera 
* Droste efektua
* Fraktala
* Maurits Cornelis Escher
* Errekurtsioa
* Errekurrentzia-zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cadair Berwyn

**Cadair Berwyn** edo **Cader Berwyn**, Galesko ipar-ekialdean dagoen mendi bat da, Berwyn mendilerroan eta Denbighshire autoritate unitarioan. 832 metroko garaiera du.
Fan Brycheiniog

**Fan Brycheiniog** edo **Fan Foel**, Galesko hegoaldean dagoen mendi bat da, Black Mountain mendilerroan eta Brecon Beacons Parke Nazionalan. 802,5 metroko garaiera du.
Chwarel y Fan

**Chwarel y Fan**, Galesko hegoaldean dagoen mendi bat da, Black Mountains mendilerroan eta Powys autoritate unitarioan. 679 metroko garaiera du.
Craig y Llyn

**Craig y Llyn**, galeseraz literalki "Aintzirako Harkaitza", Galesko hegoaldean dagoen mendi bat da, Neath Port Talbot eta Rhondda Cynon Taf autoritate unitarioan. 832 metroko garaiera du.
Foel Cwmcerwyn

**Foel Cwmcerwyn**, Galesko hego-mendebaldeko mendi bat da, Preseli Hills mendi multzoa eta Pembrokeshire autoritate unitarioko gailurrik garaiena. 536 metroko gaiera du.

Itsasotik 10 kilometro lur barnera dago, eta igoera ohikoena Rosebush udalerritik ateratzen den bidezidorretik abiatzen da.
Rhos-y-bwlch

'''''', , Galesko udalerria da, Pembrokeshire lurraldean dagoena. Maenclochog udalerritik 1,6 kilometro ipar-mendebaldera dago. Preseli Hills mendien hegoaldeko magalean dago.

## Kanpo estekak
Holyhead mendia

**Holyhead mendia**,  eta , Galesko ipar-mendebaldean dagoen mendi bat da, Anglesey uhartearen mendebaldean dagoen Holy Island uhartean eta Holyhead udalerritik 2 milia mendebaldera. 220 metroko garaiera du.
Holy Island (Anglesey)

**Holy Island**, Galesko ipar-mendebaldean dagoen uharte bat da, Anglesey uhartearen mendebaldean eta Irlandako itsasoan. Bertan, Holyhead Mountain mendia dago.

Egun argiz eta eguraldi onarekin bertatik Irlanda ikus daiteke, bestalde itsas hegaztien behatoki garrantzitsua da.
Eleberri epistolar

[alt=Pamela: Or, Virtue Rewarded. In a Series of Familiar Letters from a Beautiful Young Damsel, to her Parents.|thumb|284x284px|[Samuel Richardson *Pamela, or Virtue Rewarded* eleberri epistolarraren bigarren edizioaren azala (1740), XVIII. mendeko eleberri epistolar arrakastatsuena, generoa jendarteratzeko funtsezkoa]]
**Eleberri epistolarra** eleberri genero literarioaren formetako bat da, narratibaren edo epikaren genero unibertsalekoa. Eleberri epistolar batean pertsonaien artean ez dago ez elkarrizketarik ez narraziorik, gutunak baizik. Kanpoko narratzaile bat egon daiteke, kartek kontatzen dutena ala ez. Nolanahi ere, protagonista, bakarra edo kolektiboa, fikziozkoa da, eta gutun bidez (epistola ere deitzen zaie), beste pertsona bati edo batzuei zuzentzen zaie. Pertsona horiek, era berean, harengana eta beste pertsonaia batzuengana jo dezakete, gorabeherak kontatzeko edo gutunen barruan elkarrizketak sartzeko, baina betiere beren irizpide edo ikuspegitik, beste pertsonaiena ez bezalakoa. Nahiz eta generoak aurrekari zaharrak izan, batez ere XVIII. mendean erabili zen, eta nabarmen geroago garatu zen.

## Adibide klasiko batzuk 
* Luzio Anneo Seneka: *Epistulae Morales ad Lucilium*, euskaraz *Luziliorentzako gutun moralak*. (I. mendekoa). 
* Montesquieu: *Persiar gutunak*. 1717.
* Johann Wolfgang von Goethe: *Werther gaztearen arrangurak*, 1774.
* Pierre Choderlos de Laclos: *Harreman arriskutsuak*. 1782.
* Jose Cadalso:* Cartas marruecas*. 1789. Eleberri baino, entsegua.
* Franz Kafka: *Milenari gutunak*. 1920-1923. Hau ez da nobela bat, benetako gutunen bilduma da.

## Kanpo estekak
Jim Courier

**James Spencer "Jim" Courier** (Sanford, Florida, 1970eko abuztuaren 17a) estatubatuar tenislari ohia da.

Grand Slameko lau txapelketa irabazi zituen. Roland Garros txapelketa irabazi zuen 1991n eta 1992an eta Australiako Irekia 1992an eta 1993an.
Bost ATP World Tour Masters 1000 txapelketa ere irabazi zituen. Erretiratu ondoren, telebistako tenis-esataria da.
Urrutiko jauregia

**Urrutiko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Zaraitzu ibaxako Otsagabia udalerriko Urrutia auzoan Erdi Aroko jauregi bat da.

## Eraikina 
Nafarroako Erresumako nomina ofizialean armagintzako kabo gisa agertzen da, eta 1513an diruzainak kuarteletatik bidalitako orubeen biribilketan. 1686an, hiribilduaren aurka hasitako exekuzioa bertan behera uzteko agindua eman zen, kuartelen bidez etxe honi zegokiona ez ordaintzeagatik, erkidearen jabetzakoa zelako eta bizilagunak hijosdalgo zirelako. Gauza berari buruzko auzi berriak izan ziren 1689an eta 1720an. Armagintza Liburuan ikus daitekeenez, XVI. mendean jauregi honen armarria urdinezkoa zen, eta zilarrezko ilgora errenkardun bat, urrezko izar baten puntarekin batera, nahiz eta errotuluan edo sarreran nolabaiteko nahastea egon.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Urrutia
* Otsagabia

## Kanpo estekak
Iriarteko jauregia

**Iriarteko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Zaraitzu ibaxako Otsagabia udalerriko Labaria auzoan Erdi Aroko jauregi bat da.

## Eraikina 
Ofizialki armagintzako kaporal gisa ageri zen, eta kuartelak bidali zituen 1513tik, gutxienez. Joan Iriarteren jabea 1575. urtean izan zen mesedegarri, urtean 20 000 marabedi oheratuz, 1606an izen bereko semeari eta 1655ean Joan Frantzisko Iriarte bilobari. Kontuen Ganberak 1723an Madrilera bidalitako zerrendan, Otsagabia hiribildua eta haren erregimentua agertzen dira titular gisa. Antzinako armarria urdinezkoa zen, eta gero eta gehiago ziren zilarrezkoak, urrezko hiru izarrekin batera; ikus daitekeenez, Urrutiko jauregiaren oso antzeko armak ziren.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Labaria
* Otsagabia

## Kanpo estekak
Ertaroko zubia

**Ertaroko zubia** Zaraitzu ibaxako Otsagabia udalerrian Erdi Aroko harrizko zubi bat da, Anduña ibaiaren gainean.

## Zubia 
Zubiak Irigoien eta Urrutia auzoak lotzen ditu.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Otsagabia
* Anduña

## Kanpo estekak
The Butler

***The Butler*** (euskaraz *Maiordomoa*), 2013ko Lee Daniels estatubatuarrak zuzendutako historia eta drama film bat da. Wil Haygood kazetariak Washington Post egunkariak argitaratutako *A Butler Well Served by This Election* ("Ongi Zerbitzutako Maiordomoa Hauteskunde Honetarako") artikuluan oinarritua dago. Forest Whitaker, Oprah Winfrey, Mariah Carey, John Cusack, Jane Fonda, Cuba Gooding Jr., Terrence Howard, Lenny Kravitz, James Marsden, David Oyelowo, Vanessa Redgrave, Alan Rickman, Liev Schreiber, Robin Williams eta Clarence Williams III aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Cecil Gaines (Forest Whitaker) AEBetako zortzi presidenteen agintaldian zehar (1952-1986) Etxe Zuriko maiordomoa izan zen, lanbide horrek AEBetako politika eta arrazial historiaren lekuko zuzena izatea ahalbideratu zion.  

## Aktoreak 
### Fikziozko pertsonaiak 
* Forest Whitaker - Cecil Gaines
* Oprah Winfrey - Gloria Gaines
* Cuba Gooding, Jr. - Carter Wilson
* Terrence Howard - Howard
* David Oyelowo - Louis Gaines
* Vanessa Redgrave - Annabeth Westfall
* Alex Pettyfer - Thomas Westfall

### Benetako pertsonaiak 
* Robin Williams - Dwight D. Eisenhower presidentea
* Melissa Leo - Mamie Eisenhower lehen anderea
* James Marsden - John F. Kennedy presidentea
* Minka Kelly - Primera Dama Jackie Kennedy lehen anderea
* Liev Schreiber - President Lyndon B. Johnson presidentea
* Wanda Leigh - Lady Bird Johnson lehen anderea
* John Cusack - Richard Nixon presidentea
* Alan Rickman - Ronald Reagan presidentea
* Jane Fonda - Nancy Reagan lehen anderea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai