open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mujeres (albuma)

***Mujeres*** () Silvio Rodríguez abeslari kubatarraren hirugarren estudioko albuma izan zen. EGREM zigiluaren eskutik 1978an plazaratuta, arrakasta handia izan zuen. Album honetan kantautorearen maitasunezko abestiak biltzen dira, ezagunena "Te doy una canción".

## Ezaugarriak 
Disko honetan abeslariak, *Al final de este viaje* aurreko albumean bezala, apaingarririk gabe abesten zuen, gitarrarekin bakarrik. Zentzu horretan oso lan zuzena da, artifiziorik gabekoa. Dena dela, aurrekoarekin konparatuta, gitarraren soinua landuagoa da. Ekoizpena: Frank Fernández Tamayo eta Silvio Rodríguez.

## Abestiak 
Guztien letrak eta musika Silvio Rodríguezenak dira.

### A aldea 
# "Mujeres" - 4:20
# "En estos días" - 2:44
# "Ya no te espero" - 4:06
# "¿Qué hago ahora?" - 2:03
# "Río" - 2:15
# "Te doy una canción" - 3:05

### B aldea 
# "Cierta historia de amor" - 4:34
# "¿A dónde van?" - 3:02
# "Hoy no quiero estar lejos" - 2:48
# "Esto no es una elegía" - 3:04
# "Aceitunas"
# "Y nada más"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : *Mujeres* YouTuben.
* : *Mujeres* abestien esanahia.
* : *Mujeres*en abestiak.
Silvio autobiográfico

***Silvio autobiográfico***, baita ere ***Silvio auto biográfico*** (), Silvio Rodríguez abeslari kubatarraren abestien bilduma da, 1992an plazaratua. Disko honen abesti guzitek elementu amankomun bat dute: artistaren autobiografia pertsonala adierazten dute. Abeslariaren hitzetan "abesti hauek nolabait nire memoriak dira; horietan nire oroimen osoa ez dago baina horietan azaltzen den guztia ni naiz." 

## Abestiak 
Guztien letra eta musika Silvio Rodríguezenak dira:
# *Llegué por San Antonio de los Baños*
# *Hallazgo de las piedras*
# *Imagínate*
# *En mi calle*
# *Pioneros*
# *La gaviota*
# *Llover sobre mojado*
# *Me veo claramente*
# *Cuando yo era un enano*
# *Tu fantasma*
# *Supón (Canción del torpe)*
# *Yo soy de donde hay un río (Décimas a mi abuelo)*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Albuma Discogs webgunean.
Stanisław August Poniatowski

**Stanisław August Poniatowski** (Stanisław Antoni Poniatowski jaioa) (Wołczyn, Bi Nazioen Errepublika, 1732ko urtarrilaren 17a - San Petersburgo, Errusiar Inperioa, 1798ko otsailaren 12a) **Estanislao II.a Augusto** bere tituluagatik ezaguna, Poloniako Erregea eta Lituaniako Duke Handia eta Bi Nazioen Errepublikako azken monarka izan zen. Poloniar sendi aristokratiko bateko kidea, diplomazialari bezala iritsi zen Errusiako gortera San Petersburgon, eta han Katalina Nagusia enperatrizaren maitale bihurtu zen. Katalinaren laguntzarekin Poloniako errege aukeratu zuten 1764an, Augusto III.a hil ondoren. Lituaniaren eta Poloniaren arteko Konfederakundea eraberritzen eta indartzen saiatu zen, baina barneko (interes kontserbadoreak) eta kanpoko (Errusia, Prusia eta Austria) etsaiekin topo egin zuen. Bar Konfederakundearen Gerrak (1768-1772) Poloniako Lehen Banaketa 1772an egin zen. Erreformak Targowicako Konfederakundeak, 1792ko Errusiar-poloniar Gerrak eta 1793ko Poloniako Bigarren Banaketak ezeztatu zituzten. Kościuszkoren matxinadak 1794an eta Poloniako Hirugarren Banaketak Bi Nazioen Errepublikaren amaiera ekarri zuten. Erregeak 1795eko azaroan erregetza utzi zuen, eta bere azken urteak San Petersburgoko Haitzurdinezko jauregian bizi izan zituen gatibu.

Polonian eztabaidagarria da. Kritikatu egiten dute, banaketei aurrea hartzeko gaitasunik ez zuelako izan eta ertien eta jakintzen ugazaba handi gisa gogoratzen da.

## Kanpo estekak
David Byrne

**David Byrne** (Dumbarton, Eskozia, 1952ko maiatzaren 14) abeslari, gitarra-jotzaile, musikagile, zinemagile eta aktore eskoziarra baina zortzi urtetik estatubatuarra herritartua da. Talking Heads (1975-1991) taldearen sortzailea, oso musikari ospetsua da. Bere bakarko ibilbidea ere garrantzitsua izan da.

## Diskografia 
### Albumak 

* 1981 - *My Life in the Bush of Ghosts* (Brian Enorekin batera)
* 1981 - *The Catherine Wheel: Complete Broadway Score*
* 1985 - *Music for the Knee Plays*
* 1986 - *Sounds from True Stories*
* 1988 - *The Last Emperor* (Ryuichi Sakamoto & Cong Su artistekin batera)
* 1989 - *Rei Momo*
* 1991 - *The Forest*
* 1992 - *Uh-Oh*
* 1994 - *David Byrne*
* 1997 - *Feelings*
* 1998 - *The Visible Man*
* 1999 - *In Spite of Wishing and Wanting*
* 2001 - *Look Into the Eyeball*
* 2003 - *Lead Us Not Into Temptation*
* 2004 - *Grown Backwards*
* 2007 - *Live from Austin Texas*
* 2007 - *The Knee Plays*
* 2008 - *Everything That Happens Will Happen Today* (Brian Enorekin batera)
* 2008 - *Big Love: Hymnal*
* 2010 - *Here Lies Love* (Fatboy Slimekin batera)
* 2012 - *Live at Carnegie Hall* (Caetano Velosorekin
* 2012 - *Love This Giant* (St. Vincent)
* 2018 - *American Utopia*
* 2025 - *Who Is the Sky?*

## Bideografia 
### Bideoklips 
* 1981 - *America is Waiting* (Brian Enorekin) (Zuz.: Bruce Conner)
* 1981 - *Mea Culpa* (Brian Enorekin) (Zuz.: Bruce Conner) (Realizado en 1981, lanzado en 2006)
* 1989 - *Make Believe Mambo* (Zuz.: David Byrne)
* 1989 - *Dirty Old Town* (Zuz.: David Byrne)
* 1990 - ''Don't Fence Me In* (Zuz.: David Byrne)
* 1992 - *She's Mad* (Zuz.: David Byrne)
* 1992 - *Girls On My Mind* (Zuz.: David Byrne)
* 1992 - *Hanging Upside Down* (Zuz.: David Byrne)
* 1994 - *Angels* (Zuz.: David Byrne)
* 1994 - *Back in the Box* (Zuz. David Byrne)
* 1996 - *Waters of March* (Marisa Monterekin) (Zuz.: Nelson Enohata)
* 1997 - *Miss America* (Zuz.: Robert Jason)
* 2002 - *Lazy* (X-Press 2) (Zuz.: Howard Shur)
* 2002 - *The Great Intoxication* (Zuz.: Jason Archer & Paul Beck)
* 2006 - *Hoy No Le Temo A La Muerte* («La Portuaria»rekin kolaborazioa) (Zuz.: Daniel Böhm)

### VHS / DVD 
* 1986 - *True Stories*
* 1989 - *Ile Aiyé (The House of Life)*
* 1992 - *Between the Teeth*
* 2004 - *Live at Unión Chapel''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :DavidByrne.com Webgune ofiziala.
* :David Byrneren Journal.
* : DavidByrne.tk Gaztelaniazko webgunea.
* :David Byrne irratia.
* :[Letras de canciones de David Byrne *:https://web.archive.org/web/20060427170100/http://talking-heads.net/ Talking-Heads.net
* :DavidByrne.tk
* :David Byrne Carl Jung Lecture
EdF Logroño

[thumb|260px|[Real Sociedad (emakumezkoen taldea)|Errealaren aurkako partida.]]
**Escuelas de Fútbol Logroño** Logroñoko emakumezkoen futbol taldea da, Lehen mailan jokatu izan duena.

## Historia 
Iván Antoñanzasek eta Francisco J. Rivillasek 2000. urtean sorturiko proiektu batean du jatorria. 2005ean CP Las Gaunas ikastetxea izan zen parte hartzen aurrena eta ondoren CP Gonzalo de Berceo, CP Duquesa de la Victoria, CP Castroviejo, CP Divino Maestro, CP Guindalera eta CD La Hípica elkartu zitzaizkio. 2008ko otsailean fundatu zen kluba ofizialki, *Club Deportivo Escuelas de Fútbol de Logroño* izenarekin.

2018ko ekainaren 3an lehen mailara igo zen. 2020an Erreginaren Kopako finalera iritsi zen.

## Ibilbidea 
## Palmaresa 
* Emakumezkoen 2. maila (2): 2016, 2018.
* Erreginaren Kopa (0): finalista 2020an.
* Espainiako Superkopa (0): final erdiak 2021ean.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Lañu (aztarnategi paleontologikoa)

**Lañuko aztarnategia** (Lañu, Trebiñu) Euskal Herriko aztarnategi paleontologiko aberatsenetakoa da. Gasteiztik 25 kilometro hegoaldera dago, eta Goi Kretazeoko aztarnak ditu batik bat, duela 72-73 milioi urtekoak, maastrichtiar garaikoak. Lañu herritik gertu dago, iparraldera hareazko harrobi zahar baten kontestuan.

## Aurkikuntzak 
1984. urtean aurkitu zituzten fosilak bertan. EHUko Paleontologia Taldeak laugarren aroaren aurreko ornodunen erregistro fosila ikertu zuen Lañuko aztarnategian. Bertan aurkitutako 40 ornodun fosiletatik 9 espezie berriak suertatu ziren:

* *Madtsoia laurasiae* eta *Herensugea caristiorum* sugeak,
* *Dortoka vasconica* , *Polysternon atlanticum* eta *Solemys vermiculata* dortokak,
* *Musturzabalsuchus buffetauti* eta *Acynodon iberoccitanus* kokodriloak,
* *Lirainosaurus astibiae* dinosauro sauropodoa
* eta *Lainodon orueetxebarriai* ugaztun euterioa.

Horietako batzuk nahiko interesgarriak dira paleontologia arloan munduan bakarrak direlako bere generoan: *herensugea*, *lirainosaurus* edota *lainodon* hain zuzen. Lirainosaurus aztarnak ugariak ziren dinosauro arrastoen artean, baina beste dinosauro batzuk ere bazauden, ankilosauro bat eta ornitopodoak bereziki. Dinosauro espezieen erdiak terapodoak dira, haragijaleak

## Erreferentziak
Rede Ferroviária Nacional

**Rede Ferroviária Nacional** (**REFER** laburtua) Portugalgo tren-azpiegituren jabea eta kudeatzailea da 1997tik. Estatuko konpainia bat da, eta Portugalgo trenbide sarea kudeatzeko sortu zen, aurretik Comboios de Portugal enpresaren kontrolpean zegoena, tren garraioaz esklusiboki arduratu zena.

## Ikus, gainera 
* Comboios de Portugal

## Kanpo estekak
Comboios de Portugal

**Comboios de Portugal** (**CP** laburtua; *Portugalgo trenbideak* euskaraz) Portugalgo tren enpresa publiko bat da eta Portugalgo tren operadore nagusia da. 1860ko maiatzaren 11an sortu zuen José de Salamanca y Mayolek *Companhia Real dos Caminhos de Ferro Portugueses* izenarekin. Portugalgo Lehen Errepublikaren sorrerarekin, bere izena *Companhia dos Caminhos de Ferro Portugueses* izenera aldatu zuen, beranduago *Caminhos de Ferro Portugueses* izenarentzat laburtua. 1997az geroztik, refer sortu zenetik, bere jarduera material gurpildunen operazioan eta trenbide zerbitzu ezberdinen ustiapenean oinarritzen da. Bere legezko izena 2009tik, *Comboios de Portugal, E.P.E.* da, nahiz eta enpresak 2004tik erabili zuen.

## Ikus, gainera 
* Rede Ferroviária Nacional

## Kanpo estekak
Siula Grande

thumb|Siula Grande
**Siula Grande** Peruko Andeetan dagoen Huayhuash mendikateko mendi bat da, Lima eta Huánuco departamenduen mugan. 6.345 metroko garaiera du. Siula Chicok, bere bigarren tontorrak, 6260 metroko garaiera du.

Mendia ospetsu egin zen Joe Simpson alpinistaren *Touching the Void* liburuagatik. Bertan kontatzen da Simpsonek 1985ean, Simon Yatesekin batera, protagonizatu zuen mendiaren igoera eta jaitsiera gorabeheratsua. 2003an izenburu bereko film bat egin zen liburuan oinarrituta. Simpson eta Yates mendebaldeko aurpegitik igo ziren arren, bide horretatik tontorrera igotzen lehenak izan zirelarik, jaitsierarako iparraldeko gandorra aukeratu zuten (ibilbide hau, lehen aldiz, 1936an erabili zuen alemaniar talde batek), jaitsiera oso zaila izan zen, neurri batean, eguraldi txarraren ondorioz. Mendizale guztiek gandorra saihestu dute eta mendebaldeko aurpegitik jaitsi dira. 2002ra arte, hegoaldeko aurpegia ez zen oraindik garaitua izan.

## Kanpo estekak
Poirieria zelandica

***Poirieria zelandica*** *Muiricidae* familiako gastropoda molusku harrapakaria da. Osko ederreko espezie hau Zeelanda Berrian eta Tasmanian aurkitzen da.

## Ezaugarriak 
*Poirieria zelandica*ren maskorrek 35-65 milimetro arteko tamaina har dezakete. Oskol hauek gutxi gorabehera fusiformeak dira, bizkarrezur luze eta zuzenak dituzte. Irekia obalatua eta handia da. Kanpoko ezpaina mehea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Horia Colibășanu

**Horia Colibasanu** (Timișoara, 1977ko urtarrilaren 4a) errumaniar alpinista da. K2, Manaslu, Dhaulagiri eta Annapurna tontorretara iritsi den lehen errumaniarra da. Munduko mendirik zailenetako sei igo zituen, 8.000 metrotik gorakoak. 2009an "Mendizaletasunaren espiritua" saria jaso zuen Iñaki Otxoa de Olzaren erreskate operazioan egindako lanagatik.

## Igotako zortzimilakoen zerrenda 
* 2004: K2 (8.611 m) - Errumaniar baten lehen igoera, oxigenorik gabe

* 2006: Manaslu (8.163 m) - Errumaniar baten lehen igoera, oxigenorik gabe

* 2007: Dhaulagiri (8.167 m) - Errumaniar baten lehen igoera, oxigenorik gabe

* 2009: Erdialdeko Shishapangma gailurra (8.013 m) - Oxigenorik gabe

* 2010: Annapurna (8.091 m) - Errumaniar baten lehen igoera, botilako oxigenorik gabe

* 2011: Makalu (8.481 m) - Oxigenorik gabe

* 2013: Lhotse (8516 m) - Errumaniar baten lehen igoera, oxigenorik gabe

* 2014: Shishapangmako gailur nagusia (8.027 m) - Oxigenorik gabe

* 2017: Everest (8.848 m) - Lehen igoera errumaniarra oxigeno botilarik gabe

## Beste igoera nabarmen batzuk 
* 1998: Gumachi (3.805 m), Elbrus (5.642 m)

* 1999: Khan Tengri (7.010 m)

* 2002: Elbrus (5.648 m)

* 2003: Matterhorn (4.462 m) - Lion Ridge bidea - Italia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Horia Colibășanuren webgunea
Plasenciako geltokia

**Plasencia** Extremadurako Caceresko probintziako tren geltoki bat da, Plasencia udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 16,7 kilometro-puntua

## Historia 
Geltokia, 1893ko uztailaren 16an inauguratu zen Plasencia-Hervas zatia, Monfrague Astorgarekin lotu nahi zuen linearen trafikorako irekierarekin, honela, portugaldar mugarekin, Badajozetik zegoenaren zuzeneko lotura bat bilatuz. 1880. urtean, konpainia hori Madril-Caceres-Portugal ibilbidea adierazten zuten MCP siglekin egin zen ezagun, Madril-Malpartida, Malpartida-Caceres eta Caceres-Valencia de Alcantara lineen lanak amaitu ondoren. Madrilgo Deliciasko geltokiaren buru bezala zuen ibilbide garrantzitsu hau izan arren, konpainiak ez zuen inoiz finantza osasun onik izan, Espainiar Estatuak 1928an esku hartu zuelarik, hura kudeatzeko *Mendebaldeko Trenbideen Konpainia Nazionala* sortu zuena. 1941ean, Espainiako trenbide sare osoa nazionalizatu zenean, RENFEk kudeatzen zuen geltokia. 2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadora linea ustiatzen ari da eta Adif da tren instalazioen titularra.

Etorkizunean, Madril-Lisboa abiadura handiko burdinbideak geltokia izango du geltoki honetan.

## Geltokia 
Hirigunetik urrun dago, Jerte ibaiaren hegoaldean. Bidaiarientzako eraikin handi bat du, bi altuerako gorputz nagusi batez eta beheko solairuko alboko bi eranskinez osatua. Multzoak bao dintelduekin egindako lerro klasiko eta soilak ditu. Bi nasa ditu, bata albokoa eta bestea erdikoa, eta haietara hiru bide sartzen dira. Bide gehiagok eta erabiltzen ez diren beste batzuek osatzen dituzte instalazioak.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Meridako geltokia

**Merida** Extremadurako Badajozko probintziako tren geltoki bat da, Merida udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 453,0 kilometro-puntua
* : 0,0 kilometro-puntua

## Historia 
Trenbidea Merida hirira 1864ko uztailaren 18an iritsi zen Badajoz eta Merida artean egin zen hasierako bidaiarekin, Badajoz Madrilekin lotu nahi zuena. Lurrunezko tren-makina batek tiratutako sei autok ordu eta erdian egin zuten bidea. Handik egun gutxira, *Ciudad Realetik Badajozerako eta Madrilerako Burdin Bideen Konpainiak* egindako ibilbidea zerbitzuan sartu zen. Meridako geltokia, 1880. urtean MZA sarean integratzera pasa zen, konpainia honek CRB anexionatu zuenean, honela, bere linea eta instalazio guztiak kontrolatzera pasatuz.

1879an beste linea bat jarri zen martxan hegoalderantz, Merida eta Zafra lotzen zituena, eta bere amaiera Sevilla zen, zehazki Los Rosales geltokia, non Madril-Sevilla trazadurarekin bat egingo zuen. Lanak, Manuel Pastor y Landerok egin zituen, 1869an kontzesioa lortu zuen bide ingeniaria. Lanekin jarraitzeko zituen zailtasunen aurrean, 1880ko uztailean, Mazari saltzea erabaki zuen; hala ere, *Extremadurako Trenbideen Konpainiarekin* ere akordio batera iritsi zen, Pastor eta Landeroren hartzekodunek osatua, bi enpresen arteko borroka legal luze bat eragingo zuena. Azkenean, MZAk, Extremadurako trenbideekin ituna egin zuen, eta, ordaindu ondoren, linearekin geratu zen, 1885ean amaituz.

1941ean, Espainiako trenbidearen nazionalizazioak MZA desagertzea ekarri zuen, 1880tik aurrera lehen linea kudeatzen zuena eta sortu berria zen RENFEn integratzen zuena. 2004ko abenduaren 31tik Adif da tren-instalazioen titularra.

Etorkizunean, Madril-Lisboa abiadura handiko burdinbideak geltokia izango du geltoki honetan. Gainera, abiadura handiko geltoki esklusibo berri bat eraikiko da hiriaren kanpoaldean.

## Geltokia 
Hirigunearen iparraldean dago, Cardero kalean. Bi solairu ditu, baina beheko solairua baino ez dago irekita. Bidaiarientzako eraikina, oinarri angeluzuzeneko egitura zabal bat da, bi altuerakoa, erdiko gorputz batez eta alboko eranskin batzuez osatuta zegoena. Informazio guneak, txartelak saltzeko makinak, komunak eta kafetegia ditu. Meridako geltokia eta Merida-Merkantziako geltokia partekatzen dituen trenbide-hondartza garrantzitsu bat du. Guztira 21 bide ditu zenbakituta, baina 2, 4 eta 6 bideek bakarrik dute bi nasa, bata albokoa eta bestea erdikoa. Guztiek markesina propioa dute. Kanpoaldean aparkaleku bat eta taxi geltoki bat daude.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Lola Montez

**Eliza Rosanna Gilbert, Landsfeldeko Kondesa**, **Lola Montez** bezala ezaguna (Grange, Sligo konderria, 1821eko otsailaren 17a - New York, 1861eko urtarrilaren 17a) irlandar dantzari, aktore eta kortesana izan zen.

## Biografia 
1843an debuta egin zuen Londresen, "Lola Montez, dantzari espainiarra" izateko. 1844an, Europako kontinentera joan zen eta Franz Liszten afera izan zuen. 1846an Munichera joan eta Luis I.a Bavariakoaren maitale bihurtu zen. Hurrengo urtean Landsfeldeko kondesa titulua jaso zuen. Erresumaren politikan eragina izan zuen eta lehen ministroaren dimisioa ere lortu zuen. 1848ko iraultzen ondoren, Luis erregeak abdikatu egin zuen bere seme Maximiliano II.a Bavariakoan, eta Lolak herrialdetik ihes egin zuen. 1851n Estatu Batuetara joan zen eta han jarraitu zuen dantzari eta aktore ibilbidea. 1855ean Australiara joan zen meatzariak urre sukarrean entretenitzera. Bere azken urteak emakumeekin lan filantropikoak egiten eman zituen. Brooklynen hil zen, 1861ean, 39 urte zituela.

## Kanpo estekak
Badajozko geltokia

**Badajoz** Extremadurako Badajozko probintziako tren geltoki bat da, Badajoz udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 512,3 kilometro-puntua
* : 512,3 kilometro-puntua

## Historia 
1859ko urriaren 24an huts egin zuten hainbat saiakeraren eta bertan behera utzitako proiektuen ondoren, Ciudad Real eta Badajoz arteko trenbide baten emakida enkantera atera zen, eta urte horretako abenduaren 5ean esleitu zitzaion José Fornsi.

1860ko martxoan Badajozko geltokiko lanak hasi ziren. 1866ko azaroaren 29ra arte ez zuen linea osoa inauguratu Ciudad Realetik Badajozerako Burdin Bideen Konpainiak, Fornsek proiektuari aurre egiteko behar ziren funtsak bildu ondoren sortua. Tarte operatibo honekin, konpainiak bere linea Madrileraino luzatzea erabaki zuen, 1879ko otsailaren 3an lortuz. Hedatzeko ahaleginak egin zituen arren, 1880ko apirilaren 8an Madrildik Zaragoza eta Alacanterako Trenbideen Konpainia indartsuak bereganatu zuen (gehienetan MZA bezala laburtua).

1941eko uztailaren 1ean, MZAren nazionalizazioak hura desagertzea ekarri zuen, eta sortu berria zen Renfek kudeatzen zuen geltokia, Adif eta Renfe Operadora artean banatu arte, 2004ko abenduaren 31n.

## Geltokia 
Badajozko geltokiko bidaiari eraikina, hiriaren eskuinaldean dagoen egitura soil eta funtzional bat da, San Fernando auzoan.

Bi nasa ditu, bata albokoa eta bestea erdikoa, eta bertara lau bide sartzen dira.

Txartel-salmenta, bezeroarentzako arreta, komunak eta kafetegia ditu. Ezinduentzat egokitutako zerbitzuak daude esparru osoan. Inguruan, posta-bulego bat, estanko bat eta hainbat denda eta banku-zerbitzu daude.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Denis Urubko

**Denis Viktorovitx Urubko** (; Nevinnomyssk, 1973ko uztailaren 29a) errusiar mendigoizalea da. 2009an, hamalau zortzi milakoak igo zituen hamabosgarren pertsona izan zen, eta oxigenorik gabe igo zituen bederatzigarrena. Makalu eta Gasherbrum II zortzimilakoen neguko lehen igoera ere egin zuen, bi kasuetan Simore Moro alpinista italiarrarekin batera. Hiru zortzimilako ezberdinetan hiru ibilbide berri ireki ditu.

## Kanpo estekak 
* «Oraindik ez dut nire azken hitza esan Himalaian». Berria 2021-05-25
Evora–Iparraldea geltokia

**Evora–Iparraldea** (portugaleraz: **Évora–Norte**) Evorako barrutiko etorkizuneko tren geltoki bat da, Evora udalerrian kokatuta dagoena.

Madril-Lisboa abiadura handiko burdinbidearen barruan eraikiko da, baina oraingoz proiektua Portugalen geldituta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rede Ferroviária Nacional
* Comboios de Portugal

## Kanpo estekak
Muricidae

[thumb|*[Hexaplex trunculus* Espainiako merkatu batean salgai.]]
***Muricidae*** harrapaki gastropodeen familia ugaria da. Hypsogastropoda ordenekoak dira. Muricidaeek 1.600 espezie bizidun inguru dituzte, *Neogastropoda*ren ia %10 dira. Gainera, 1.200 espezie fosil ezagutu dira.

## Azpifamiliak 
Bouchet & Rocroiren arabera, Muricidae familiaren barruan subfamilia hauek daude:
* *Coralliophilinae* Chenu, 1859 - (syn: *Magilidae*) Thiele, 1925
* *Ergalataxinae* Kuroda, Habe & Oyama, 1971
* *Haustrinae* Tan, 2003
* *Muricinae* Rafinesque, 1815
* *Muricopsinae* Radwin & d'Attilio, 1971
* *Ocenebrinae* Cossmann, 1903
* *Rapaninae* Gray, 1853 - (syn: *Thaididae Jousseaume*), 1888
* *Tripterotyphinae* d'Attilio & Hertz, 1988
* *Trophoninae* Cossmann, 1903
* *Typhinae* Cossmann, 1903

## Fosilak 
*Muricidae* familia Kretazeo garaiko Aptiar garaian agertzen da lehen aldiz erregistro fosiletan.

## Balio ekonomikoa 
Animalia hauek Mediterraneoko lehen herriek biltzen zituzten. Feniziarrek ziurrenik animalia hauekin tindagai garestiak lehenak egiten zituztenak izan ziren; tiroi morea, morea inperiala edo errege morea izenekin ezagutzen dira.

## Iruditegia 

Fitxategi:Babelomurex nagahorii 01.JPG|*Babelomurex nagahorii*
Fitxategi:Bolinus cornutus 01.jpg|*Bolinus cornutus*
Fitxategi:Chicomurex venustulus 01.JPG|*Chicomurex venustulus*
Fitxategi:Chicoreus aculeatus 01.JPG|*Chicoreus aculeatus*
Fitxategi:Coralliophila fearnleyi 01.JPG|*Coralliophila fearnleyi*
Fitxategi:Drupa morum morum 01.JPG|*Drupa morum*
Fitxategi:Drupella cornus 01.JPG|*Drupella cornus*
Fitxategi:Hadriania trunculata 02.JPG|*Hadriania trunculata*
Fitxategi:Haustellum haustellum 01.JPG|*Haustellum haustellum*
Fitxategi:Hexaplex radix 01.jpg|*Hexaplex radix*
Fitxategi:Homalocantha zamboi.JPG|*Homalocantha zamboi*
Fitxategi:Indothais malayensis 01.JPG|*Indothais malayensis*
Fitxategi:Lataxiena fimbriata 01.JPG|*Lataxiena fimbriata*
Fitxategi:Latiaxis mawae 01.JPG|*Latiaxis mawae*
Fitxategi:Magilus antiquus 01.JPG|*Magilus antiquus*
Fitxategi:Morula biconica 01.JPG|*Morula biconica*
Fitxategi:Murex pecten 001.JPG|*Murex pecten*
Fitxategi:Nucella lapillus 01.JPG|*Nucella lapillus*
Fitxategi:Ocenebra erinaceus 01.jpg|*Ocenebra erinacea*
Fitxategi:Orania pacifica 01.JPG|*Orania pacifica*
Fitxategi:Phyllonotus evergladensis 01.JPG|*Phyllonotus evergladensis*
Fitxategi:Pteropurpura festiva 01.JPG|*Pteropurpura festiva*
Fitxategi:Pterynotus elongatus 01.JPG|*Pterynotus elongatus*
Fitxategi:Rapa rapa 01.JPG|*Rapa rapa*
Fitxategi:Rapana bezoar 01.JPG|*Rapana bezoar*
Fitxategi:Rapana venosa 01.JPG|*Rapana venosa*
Fitxategi:Reishia bronni 01.JPG|*Reishia bronni*
Fitxategi:Siratus alabaster 01.jpg|*Siratus alabaster*
Fitxategi:Spinucella tetragona 01.JPG|*Spinucella tetragona*
Fitxategi:Stramonita haemastoma 01.JPG|*Stramonita haemastoma*
Fitxategi:Timbellus miyokoae 01.JPG|*Timbellus miyokoae*
Fitxategi:Vokesimurex gallinago gallinago 01.JPG|*Vokesimurex gallinago*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :CAAB listing for family Muricidae
* :George E.Radwin and Anthony D'Attilio: The Murex shells of the World, Stanford University press, 1976,
Ed Viesturs

**Edmund "Ed" Viesturs** (Fort Wayne, Indiana, 1959ko ekainaren 22a) goi mendiko alpinista, hizlari korporatiboa eta alpinisten komunitatean oso ezaguna den autorea da. Munduko 14 zortzimilakoak igo den estatubatuar bakarra da, eta oxigeno osagarririk erabili gabe igo duen bosgarrena. Apa Sherparekin batera, 8.000 metrotik gorako tontorrak igo ditu 21 aldiz. Phurba Tashi Sherpa Mendewa, Juanito Oiarzabal, Namgyal Sherpa eta Ang Dorje Sherpa eskalatzaileek baino ez dituzte 8.000 metrotik gorako tontor gehiago lortu.

Viestursek *Everest* filmaren IMAX filmazioan parte hartu zuen 1996an, Everest mendiko hondamendia gertatu eta gutxira, ordura arte dokumentalik arrakastatsuena bihurtu zena. Hondamendia gertatu eta 13 egunera, bere taldea Everesteko tontorrera iritsi zen filmazio talde batekin batera. 2000. urteko Hollywood Vertical Limit arrakastatsuan ere arrakasta handia izan zuen. Clive Standenek Viestursen papera egin du Everest mendiaren hondamendia kontatzen duen bertsio berrian.

## Kanpo estekak
Úrsula Goyzueta

**Úrsula Goyzueta** (La Paz, 1787ko urriaren 20a - 1854ko azaroaren 4a) Boliviako abertzale mestizo bat izan zen, 1809ko uztailaren 16az geroztik Boliviako independentzia lortzeko borrokaren alde egiteagatik nabarmendu zena. Vicenta Juaristi Eguino eta Simona Manzaneda kreoleekin batera, "La Pazen imajinario kolektiboan jarraitzen dute, zapalkuntza kolonialaren aurkako borrokaren ikur gisa".

## Biografia 
Juan Bautista Goyzuetaren eta Nicolasa León Caricanoren alaba; 1811n Eugenio Choquecallata gerrillariarekin ezkondu zen. Vicenta Juaristiren lagun mina izan zen, Santa Barbara auzoko defentsan nabarmendu zen 1814ko irailaren 22an La Paz hartu zutenean;

### Atxiloketa eta heriotz zigorra 
1814ko tropa errealisten aurkako enfrentamenduan konplizitatea leporatuta, 1816ko azaroaren 21ean atxilotu egin zuten eta auzitegi martzialak zazpi mila pesoko diru zigorra ezarri zion, baita heriotz zigorra ere, baina espetxetik atera zutenean, bere adats ederra kendu zioten, soinekoak erantzi zizkioten eta asto baten gainean jarri zuten, horrela biluzik, hiritik paseatu zuten, bidean zaborra bota zioten, eta plazara iristean, kantoi bakoitzean, jendearen aurrean, jipoiak ematen zizkioten, plazara iritsiz. Besoek, bere erakustaldi publikorako biluzik gauera arte utziz, ez zioten tiro egin, uste baitzuten hilda zegoela.

1854ko azaroaren 4an hil zen arrazoimenaren galeraren ondorioz.

## Omenaldiak 
* 2020an omenaldia egin zioten *Pazeko Heroismoaren Egunean,* beste 10 emakume heroirekin batera, 1809ko uztailaren 16ko iraultzan Errepublikaren independentziaren alde gogor borrokatzeagatik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pazeko emakumeak. Mujeres paceñas Una aproximación a su participación en el ejército revolucionario del siglo XIX
Don Bowie

**Don Bowie** (Kanada, 1969ko abenduaren 9a) eskalatzaile profesionala da. Bowiek eskalatzeko egin dituen ahaleginek Nepal, Pakistan, Tibet, Afrika, Hego Amerika, Mexiko, Estatu Batuak eta Kanadako Goi Artikoko eskualderik urrunenetara eraman dute. Goi mailako alpinista izateaz gain, eskiko mendizale aditua, mendiko txirrindulari amorratua eta distantzia luzeko bidezidorretako korrikalaria da, eta idazle, zinemagile eta argazkilari gisa bere eskaladako balentriak erretratatzen dituzten hainbat proiektu garatzen ditu. Gaur egun Bowie Bishopen bizi da, Kalifornian, non Inyo konderriko Sheriffeko Bilaketa eta Erreskate Taldeko kide aktibo bezala jarduten duen.

Iñaki Otxoa de Olzaren erreskatearen saiakeran parte hartu zuen Annapurnan.

## Igoera nabermenenak 
* 2005 Broad Peak (8.047m) Karakorum, Pakistan, mendebaldeko gandorra, bakarrik (7.800 metrotaraino)
* 2006 Cho Oyu (8.188m) Tibet Himalaia, Poloniar Gandorraren aldaera (8.000 metrotaraino)
* 2006 Annapurna^ (8.091m) Nepal Himalaia, Ekialdeko Gandorra, bide berria (7.300 metrotaraino)
* 2007 K2 (8.611m) Karakorum, Pakistan, bide berria (6.800 metrotaraino) Abruzzi Spur (gailurra)
* 2008 Annapurna (8.091m) Nepal Himalaia, Hego Aurpegia/Ekialdeko Gandorra (7.300 metrotaraino)
* 2008 Distaghil Sar (7.886m) Hispar Range, Pakistan, bide berriko saiakera
* 2008 Izenik Gabeko Mendia (5.811m) Hispar, Pakistan, lehenengo igoera (gailurra)
* 2008 Izenik Gabeko Mendia (6.347m) Hispar, Pakistan, bigarren igoera (gailurra)
* 2008/9 Broad Peak (8047m) Karakorum, Pakistan, Mendabaldeko Gandorra, neguan (7.000 metrotaraino)
* 2009 Gasherbrum III (7.952m) Karakorum, Pakistan, Ipar Aurpegia, bide berria (7.300 metrotaraino)
* 2010 Gasherbrum I (8.068m) Karakorum, Pakistan, Japoniar Korridorea (gailurra)
* 2011 Cho Oyu (gailurra) Ueli Steckekin batera
* 2019 Annapurna (gailurra) sei saioren ondoren

## Kanpo estekak 
* Don Bowieren instagram kontua
Evorako geltokia

**Evora** Evorako barrutiko tren geltoki bat da, Evora udalerrian kokatuta dagoena.

## Historia 
Vendas Novas eta Evoraren arteko lotura 1863ko irailaren 14an inauguratu zuen *Hego-ekialdeko Trenbideen Konpainiak*; hurrengo zatia, Estremozeraino, 1873ko abenduaren 22an jarri zen zerbitzuan.

1903ko martxoaren 16an, ordenantza batek geltoki horretan lanak egiteko plana onartu zuen, merkantzia-zerbitzuetarako zuen gaitasuna handitzeko; une hartan, haren mugimendua zegoen azpiegiturak gainditzen ari zen; dokumentu hori Augusto Victor da Costa Sequeira Bide eta Lanetako ingeniari-buruak egin zuen, Administrazio Kontseiluaren agindupean. Obrak honako hauek ziren: estalitako eta estali gabeko kaiak eraikitzea, geltokiaren iparraldean dagozkion sarbideak eta maniobrak egitea, eta geltokiaren hegoaldean trenbideak aldatzea. Linea galdu bat eraiki beharko da, lurrazala kargatzeko. Gune horrek ez luke inolako eraikinik izan behar, eta, beraz, Sôr eta Reguengos lineetako konexioa amaitzen denean aldatu ahal izango litzateke.

Urte bereko uztailaren 1eko lege batek Sôreko Ponte linea eraikitzea baimendu zuen, ustiapenerako ireki zen Arraiolos arteko lehen zatia 1907ko apirilaren 21ean izan zelarik; ondoren, Reguengos de Monsaraz arteko linea 1903ko apirilaren 24ko lege batek agindu zuen, eta lotura hori 1927ko apirilaren 6an inauguratu zen.

## Geltokia 
## Zerbitzuak 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rede Ferroviária Nacional
* Comboios de Portugal

## Kanpo estekak
Kościuszkoren matxinada

**Kościuszkoren matxinada** (; ) edo **1794ko poloniar matxinada** (; ) Tadeusz Kościuszkok burututako Errusiar Inperioaren eta Prusiako Erresumaren aurkako matxinada izan zen. Bi Nazioen Errepublika independente bilakatzea helburu zuen gatazka hau Poloniako Bigarren Banaketaren ondorioz hasi zen. Matxinadak Polonia Txikian babesa izan zuen baina poloniarrek ezin izan zien pruso-errusiar armadaren eraso bateratuari eutsi.

## Kanpo estekak
Whina Cooper

**Whina Cooper** (Te Karaka, Zeelanda Berria, 1895eko abenduaren 9a – Panguru, Zeelanda Berria,1994ko martxoaren 26a) irakasle, historialari eta ekintzailea izan zen. *Kuia* errespetatua zen, urte askoan bere herriaren eskubideen alde lan egin zuena, bereziki, emakume maorien alde.

## Biografia 
Dame Whina Cooper Hokiangako iparraldean jaio zen. Bere hezkuntza Whakarapa Native School-en hasi zen, eta 1907an St Joseph's Maori Girls 'College-n ikasi zuen. Batxilergoa amaitu ondoren Whakarapara itzuli zen. Bere aitak buruzagi batekin hitzartutako ezkontza bat egitea nahi zuen, baina Whina Cooper-ek uko egin zion eta bertako denda kooperatibo batean lan egiten hasi zen. Irakasle lanetan aritu zen denbora labur batez, Pawarenga Native School-en  1914an irakaskuntza utzi arte.

Whina giltzain bihurtu zen aita Charles Kreymborgek eraikitako Raweneko presbiterio katolikoan. Geroago, 1916an, Whinak Lur Natiboen Auzitegiarentzat lan egiten zuen topografo bat ezagutu zuen, Richard Gilbert eta berarekin ezkondu zen 1917an. Hasiera batean gurasoen etxean bizi ziren eta bertan jaio zen bere alaba Carla Maude Te Morehu Gilbert. Gurasoak hil zirenean etxetik atera zituzten anaiordeek eta Te Karakara, familiaren lurraldera, bueltatu ziren. Han egur-langile gisa hasi zen lanean eta urte horretan jaio zen bere semea, Gerard Tuhaia Glibert.

1932an, paper aktibo bat jokatu zuen, Apirana Ngatarekin, eskualdean maorien lurrak garatzeko planen sorreran. Hokianga barrutian hamaika proiektu ezarri ziren eta Whinak zenbait ikuskatu zituen.

Bere bigarren senarra (Bill Cooper) 1949an hil zenean, Whina Aucklandera aldatu zen. Hemen paper berri bat aurkitu zuen maorien buruzagi pantribal bezala. Emakume Maorien Ongizate Ligako presidentea izan zen eta aktiboki parte hartu zuen eskualdeko sukurtsalen sorreran. 1950eko hamarkadaren erdialdean, Ligak 300 sukurtsal eta 4.000 kide baino gehiago zituen. Maorien bizi-baldintzak nabarmen hobetu ziren, eta Whina 1953an MBE izendatu zuten.
* 1981ean *DBE (Dame Commander of the Most Excellent Order of the British Empire*) izendatua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1975ean maori lurrengatik egindako martxaren dokumentala
Amoríos

***Amoríos*** (), Silvio Rodríguez abeslari kubatarraren estudio albuma da, 2015ean plazaratua EGREM diskoetxearen eskutik.

## Ezaugarriak 
Album honetan bildutako kantak zaharrak dira, 60. eta 70. hamarkadakoak. Disko honen ezaugarri nagusia lehen aldiz *Mujer con sombrero* tetralogiaren abesti guztiak elkarrekin grabatu zituela da: *Dibujo de mujer con sombrero*, *Óleo de mujer con sombrero*, *Detalle de mujer con sombrero* eta *Mujer sin sombrero*. Horietatik bigarrena bakarrik ezagutzen zen grabatuta.

## Abestiak 
Guztien letra eta musika Silvio Rodríguezenak dira:
# "Una canción de amor esta noche''
# "Con melodía adolescente" ("Creo")
# "Tu soledad me abriga la garganta" ("Tu soledad me espanta")
# "Haces bien" ("Canción a una micro brigadista")
# "Días de agua" ("Los días del agua")
# "Qué distracción"
# "En cuál de esos planetas"
# "Se cuenta de ti"
# "Querer tener riendas"
# "Dibujo de mujer con sombrero"
# "Óleo de mujer con sombrero"
# "Detalle de mujer con sombrero"
# "Mujer sin sombrero"
# "Qué poco es conocerte"

## Kredituak 
* Silvio Rodríguez: Gitarra, ahotsa, perkusio eta kontzeptua.
* Jorge Aragón: Piano eta orkestrazioak / “Querer tener riendas” abestian ahotsa.
* Jorge Reyes: Kontrabaxu.
* Óliver Valdés: Bateria, perkusio.
* Emilio Vega: Bibrafono, perkusio.
* Niurka González: Txirula abesti hauetan: “Haces bien”, “En cuál de esos planetas” eta “Mujer sin sombrero” / Klarinete baxu “Haces bien”, “Qué distracción” eta “En cuál de esos planetas” abestietan.
* Anabell López: Koroak: “Día de agua” eta “En cuál de esos planetas”.
* Tanmy López Moreno: Biolin, ahotsa “Se cuenta de ti” abestian.
* Maykel Elizarde: Tres kubatar, “Día de agua” abestian.
* Orquesta Sinfónica del ISA, Habanako Lyceum Mozartiano. Zuzendaria José Antonio Méndez Padrón. Abesti hauetan: “Qué poco es conocerte” eta “En cuál de esos planetas”.

* Musika zuzendaritza eta ekoizpena: Silvio Rodríguez Domínguez
* Grabazioa: Ing. Olimpia Calderón Arias
* Nahasketa: Silvio Rodríguez eta Olimpia Calderón
* Masterizazio: Víctor Cicard

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Disko berrairen albistea.
* :Silvio Rodríguezen webgunearen informazioa-
* :Albuma YouTuben.
Ordena Publikoko Auzitegia

**Ordena Publikoko Auzitegia** ( edo *TOP*) Espainian frankismoaren amaierako epaitegi berezia izan zen. Haren eginkizuna diktadura-erregimen horren pean delitu politikotzat jotzen ziren jokabideak zigortzea izan zen, Ordena Publikoko Auzitegia sortu arte jurisdikzio militarraren eskumenekoak izan baitziren. Hala ere, "terrorismo" bezalako delitu "politiko" larrienak auzitegi militarrek epaitzen jarraitu zuten. Madrilgo Salestarren Jauregia zuen egoitza. 1963ko abenduan sortu eta 1977ko urtarrilean deuseztatu zuten. Espainiako Auzitegi Nazionalak ordezkatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eliminazio-erreakzio

thumb|Eliminazioaren bidez ziklohexonoaren sintesia
**Eliminazioa** konposatu organiko baten atomo-kopurua gutxiagotzen duen erreakzioa da, gehienetan bi erradikal monobalente galduz gertatzen dena, eta konposatu asegabeak lortzeko erabiltzen dena. Hainbat eliminazio-mota daude, eta adizioaren alderantzizkoa da.

## Erreakziobideak 
Bi erreakziobide edo erreakzio-mekanismo nagusiri jarraitzen zaizkio eliminazio-erreakzioaak: E1 edo E2.

### E2 erreakziobidea 
E2 erreakziobidean base sendo batek protoi bat erauzten du karbono-atomo jakin batetik eta aldi berean ß posizioan, hots, ondoz ondoko atomoari lotuta, dagoen taldea aterarazten du asegabetasuna sortuaz (lotura bikoitza).
frameless|472x472px

Oro har, tenperatura altuak, basikotasun handia, substratuaren edo basearen eragozpen esteriko handiak alde ditu erreakziobide honek. Halaber, erreakzio estereoespezifikoa da. Baseak amina tertziarioak, azetatoak eta hidroxiloak izaten dira. Oso tipikoa da alkil haluroetan eta beste alkilo-deribatuetan irteera talde egokia badute. Oztopo esterikoak handitzen direnean, ordea, Hofmann-en araua aplikatzen da, ordezkapen-mailarik txikiena duen alkenoa eratzen da, egonkortasunik txikiena duena hain justu. Bi kasuotan arrazoia zinetikoa da, erreakzioak trantsizio-energiarik txikiena duen egora lehenesten duelako.

E1ek Saytzev-en arauari jarraitzen zaio normalean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vicenta Juaristi Eguino

**Vicenta Juaristi Eguino** (La Paz, Bolivia, 1780ko apirilaren 3a - 1857ko martxoaren 14a) Amerikako independentziaren heroia izan zen. Úrsula Goyzueta eta Simona Manzaneda kreoleekin batera, "La Pazen imajinario kolektiboan jarraitzen dute, zapalkuntza kolonialaren aurkako borrokaren ikur gisa"

## Biografia 
Bere ama erditzean hil zen, handik gutxira aita hil eta umezurtz gelditu zenez, Pedro Eguino nebak hazi zuen, askatasun idealetan eta sentimenduetan trebatuz. Oso gaztea zela ezkondu zen Rodríguez Flores de Picónekin. Bere lehen senarra epidemia batek jota hil zenean, Mariano de Ayoroarekin ezkondu zen.

### Iraultzaile ibilbidea 
1809an, Vicentak bere ondasunak eta aberastasun handia iraultzaren zerbitzura jartzea erabaki zuen eta bere etxea abertzaleen zenbait bilera klandestinoren erdigune bihurtu zen.

Urte haietan harreman sentimentala izan zuen José Calderón y Sanjinésekin, zeinek Ayacuchon Mariscal Sucre-rekin batera borrokatu zuen, eta ondoren, Peru Garaiari independentzia eman zion Chuquisacako Akta sinatu zuen. Batasun horren ondorioz, haien lehen semea, Pedro, jaio zen.

Matxinatu izendatua, hainbat aldiz kartzela zigorra ezarri zioten. José Manuel de Goyeneche jeneralak Cuzco-ra erbesteratu zuen sei mila pesoko isuna jartzeaz gain, halere, gero La Pazera itzuli ahal izan zuen, Río Abajoko bere landetxe batean errefuxiatuz.

Mariano Ricafort-ek berriz, heriotza-zigorra ezarri zion, nahiz eta La Paz herritarren laguntza herrikoiari eta hainbat errege-bururen esku-hartzeari esker zigorrik handiena saihestu zuen. Horren truke, diru-zigor handia eta Cuzco-ra betirako erbesteratzea jasan zuen.

Independentzia Gerra amaitu zenean, 1825eko abuztuaren 18an Vicentak hiriaren urrezko giltza eman zion Simón Bolívarri, baita bere enkarguz egindako harribitxiz jositako zilarrezko girlanda ere askatzailearekiko esker oneko adierazgarri gisa.

### Heriotza 
1857ko martxoaren 14an hil zen 72 urte zituela.

### Aitortzak 
* Hil zenean, Jorge Córdova jeneralaren gobernuaren eta populazio zibil, militar eta eliztar osoaren hileta ohoreak jaso zituen.

* La Paz hirian bere oroimenari eskainitako plaza bat dago Víctor Hugo Barrenecheak zizelkatutako eta 1975eko abenduaren 11an inauguratutako Vicentaren estatua batekin.
* 2020an omenaldia jaso zuen *Pazeko Heroismoaren Egunean* beste 10 emakume heroirekin batera. 1809ko uztailaren 16ko Iraultzan Errepublikaren independentziaren alde gogor borrokatzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pazeko emakumeak. Mujeres paceñas Una aproximación a su participación en el ejército revolucionario del siglo XIX
Mariano Galván

**Mariano Galván** (Trelew, Argentina, 1980ko martxoaren 17a - Nanga Parbat mendia, Pakistan, 2017ko ekainaren 24a) argentinar eskalatzailea, mendizale eta mendi-gidari profesionala izan zen Coronel Valentín Ugarte Goi mendiko eta trekkingeko gidarien probintzia-eskolan. Batez ere Aconcagua Parke Probintzialean egiten zuen lan. Bertan, espedizio ugari egin zituen, komertzialak eta kiroletakoak, eta ibilbide berriak irekitzen lagundu zuen. Gainera, erreskatatzaileekin elkarlanean aritzen zen borondatez. Bertan, bakarkako eskalada bat egin zuen Aconcaguako hegoaldeko horma arriskutsuan zehar, egun bat pasatxoan.

Argentina, Ekuador, Peru, Nepal, Tibet, Pakistan eta Alaskako mendiak esploratu zituen. Munduko hamalau mendirik altuenetako zazpiren gailurretara iritsi zen. Everest, Lhotse, Gasherbrum I, Gasherbrum II, Broad Peak, Dhaulagiri eta Manaslu, eta Cho Oyu eta K2ren gailurrak saiatuz, beti oxigeno gehigarririk gabe, nagusiki bakarrik eta estilo alpinoan.

Beste abentura eta kirol jarduera batzuk egiten zituen, parapentismoa, paraxutismoa, kayakismoa, urpekaritza librea eta kirolekoa, triatloia, mendi lasterketak, eskia eta atletismoa.

Alpinismoa zabaltzeko hainbat artikuluren egilea da. Idazketaren bidez, mendiarekiko pasioaren dibulgatzaile aktibo bihurtu zen. Aldizkari espezializatuetan idatzi ohi zuen eta goi mendiko eskaladan izandako esperientziei buruzko hitzaldiak eman zituen Argentinan eta Espainian. Eskalada eta erreskate ikastaroak ere eman zituen. Mendirik garaienen maitalea izan zen arren, Antartikan eta basamortuetan sartzearekin ere amets egin zuen, bere mugak sakonago ezagutzeko.
Persischstunden

***Persischstunden*** (euskaraz, "Persierazko eskolak") 2020ko Vadim Perelman ukrainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Frantzia, 1942. Judu batzuekin batera, Gilles atxilotu dute SSko soldaduek, eta Alemaniako kontzentrazio esparru batera bidali. Han, exekuzioaz libratu da, guardiei pertsiarra dela esan baitie. Kontzentrazio esparruko ofizialetako bati persiera, ez dakien hizkuntza bat, irakatsi behar dio, soldaduen susmoak itzali nahian.

## Aktoreak 
* Nahuel Pérez Biscayart: Gilles
* Lars Eidinger: Klaus Koch
* Jonas Nay: Max
* David Schütter: Paul
* Alexander Beyer: komandantea
* Andreas Hofer: Von Dewitz
* Leonie Benesch: Elsa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palatalizazio

**Palatalizazioa**, **sabaikaritze** edo **biguntzea** kontsonante edo bokalen aldaketa da fonetikan. Horren ondorioz, kontsonantea biguntzen edo aldatzen da: horrexen ondorioz, [t] hotsa [tʲ], [tʃ], [tɕ], [tsʲ] edo [ts] bilaka daiteke.

Gehienetan, kontsonanteak biguntzen dira, baina hizkuntza batzuetan bokalekin ere jazotzen da hori: adibidez, erzieran (uraldar hizkuntzen kidea) [a] bokala [æ] bihurtzen da kontsonante bigun baten ondoren.

Euskarazko palatalizazioaren adibideak *n > ñ* ahoskatzea («inor», Hegoaldean /'i'**ɲ**or/ eta Iparraldean, /'i'nor/) eta *t > tt* bilakatzea dira (*ditu* > *di**tt**u*, Gipuzkoako erdialdeko zenbait hizkeratan).

## Beste zenbait hizkuntzatan 
Biguntzea oso garrantzitsua da hizkuntza batzuetan, hitzen esanahiak alda ditzakeelako: adibidez, errusieran (hizkuntza horrek hizki berezia erabiltzen du sabaikaripena adierazteko, «ikur biguna» izenekoa — Ь ь), krutxieran (hizkuntza eraikia; ikur bereziak erabiltzen ditu biguntzea adierazteko ere, hau da, «'» ikurra edo errusierazko Ь hizkia (hiru idazketa ezberdin erabiltzen ditu)) eta bepsaeran (hizkuntza horrek «'» ikurra erabiltzen du biguntzea adierazteko, krutxierak bezala): пы**л** [pɨɫ] «suhartasun» — пы**ль** [pɨ**lʲ**] «hauts» (errusiera); *ek* «joan, ibili» — *E*'k''*!* «Zoaz!» (krutxiera); *nor* «soka» — *no*'r''''* «gazte» (bepsaera).

Hizkuntza batzuetan biguntzea beti ager daiteke, hizkiak kokapen zehatz bat badu. Irlanderan amaierako kontsonante bat biguna bihurtzen da, haren aurretik *e* edo *i* daudenean: *buacha**ill*** [ˈbˠuəxɪ**lʲ**] «mutil»; alemanieran latinetik eratorritako hitzetan *ti* [tsi̯] gisa ahoskatzen da beti: *tradi**ti**onell* [tʁadi**tsi̯**oˈnɛl] «tradizional»; maorieran *t* hizkia [t͡ʃ] ahoskatzen da *i* eta *u'' aurretik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ahoskera.
* Bokal.
* Fonetika.
* Fonologia.
* Kontsonante.
* IPA.
* Silaba.
* Geminazio (hizkuntzalaritza).

## Kanpo estekak
Let Him Go

***Let Him Go*** 2020ko Thomas Bezucha estatubatuar zinema zuzendariaren neo-western film bat da.

## Argumentua 
Montanan bizi dira George eta Margaret Blackledge: senar-emazteak dira, eta oso urte gutxi pasatu dira haien seme kutuna galdu zutenetik. Zauri hori irekia dute oraindik, eta biloba haiengandik urrun egoteak ez du egonezina asetzen. Semea hil ondoren, beste gizon batekin maitemindu zen haren neska laguna. Eta, geroztik, gizon boteretsu horrekin eta haren familiarekin bizi da Georgen eta Margareten biloba. Hori dela eta, Montanatik Dakotara joango dira bilobaren bila. Misio hori, baina, ez da haiek uste bezain erraza izango; izan ere, Weboy familiak oztopo ugari jarriko dizkie biloba berriro ere Montanara eraman ez dezaten. Bereziki, Blanche Weboy izango da Blackledge senar-emazteen asmoak zapuztuko dituena, eta indarkeria ere erabiliko du biloba haien besoetara itzul ez dadin.

## Aktoreak 
* Diane Lane: Margaret Blackledge
* Kevin Costner: George Blackledge
* Lesley Manville: Blanche Weboy
* Will Brittain: Donnie Weboy
* Jeffrey Donovan: Bill Weboy
* Kayli Carter: Lorna Blackledge
* Booboo Stewart: Peter Dragswolf
* Ryan Bruce: James Blackledge
* Adam Stafford: Marvin Weboy
* Bradley Stryker: Sheriff Nevelson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Håp

***Håp*** 2019ko Maria Sødahl norvegiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Artista bi dira Anja eta Tomar. Bikote dira, eta haien bizitza egun batetik bestera aldatuko da Anjari gaixotasun larri bat duela esaten diotenean. Urte asko dira elkarrengandik urrundu zirela eta harremana apur bat hoztu zela. Gaixotasunarekin agerpenarekin, baina, maitasuna erabat itzali den edo ez ikusiko dute.

## Aktoreak 
* Andrea Bræin Hovig : Anja
* Stellan Skarsgård : Tomas

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caceresko geltokia

**Caceres** Extremadurako Caceresko probintziako tren geltoki bat da, Caceres udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 332,8 kilometro-puntua
* : 66,0 kilometro-puntua

## Historia 
Geltokia, 1880ko urriaren 15an inauguratu zen Caceres-Valencia de Alcantara zatia, Madril Valencia de Alcantararekin lotu nahi zuen linearen trafikorako irekierarekin, honela, portugaldar mugarekin, Badajozetik zegoenaren zuzeneko lotura bat bilatuz. 1880. urtean, konpainia hori Madril-Caceres-Portugal ibilbidea adierazten zuten MCP siglekin egin zen ezagun, Madril-Malpartida, Malpartida-Caceres eta Caceres-Valencia de Alcantara lineen lanak amaitu ondoren. Madrilgo Deliciasko geltokiaren buru bezala zuen ibilbide garrantzitsu hau izan arren, konpainiak ez zuen inoiz finantza osasun onik izan, Espainiar Estatuak 1928an esku hartu zuelarik, hura kudeatzeko *Mendebaldeko Trenbideen Konpainia Nazionala* sortu zuena. 1941ean, Espainiako trenbide sare osoa nazionalizatu zenean, RENFEk kudeatzen zuen geltokia. 2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadora linea ustiatzen ari da eta Adif da tren instalazioen titularra.

Etorkizunean, Madril-Lisboa abiadura handiko burdinbideak geltokia izango du geltoki honetan.

## Geltokia 
Caceresko geltokiko bidaiarien eraikina, 1960ko eta 70eko hamarkadetan nagusi izan zen eraikuntza estiloari jarraitzen dion egitura soil eta funtzional bat da, erdiko pabiloi batez osatutako hiriaren hegoaldean dagoena. Erdiko pabiloi batez, alboetako bi hegalez eta mutur bakoitzean bi dorrez osatuta dago. Multzo osoak bi solairu ditu eta erabat simetrikoa da. Bi nasa ditu, bata albokoa eta bestea erdikoa, eta bertara 1, 2 eta 4 trenbideak iristen dira. Aipatutakoen paraleloan eta eraikin nagusitik aldenduz, 6, 8, 10, 12 eta 14 bideak daude. Bestalde, 3. eta 17. bideak toperetan hiltzen dira esparruaren alboetan, eta 9., 11., 13., 15. eta 17. bideak gauza bera egiten dute, baina geltokitik distantzia handiagora. Hori guztia osatzeko, biltegiak, biltegiak, zamalanetarako kaiak eta biribilgune zahar bat daude.

Txartel-salmenta, bezeroentzako arreta, komunak, kafetegia, autoen alokairua eta jatetxea ditu. Ezinduentzat egokitutako zerbitzuak daude esparru osoan. Kanpoaldean aparkaleku bat dago.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
The Nest (2020ko filma)

***The Nest*** 2020ko Sean Durkin kanadar zinema zuzendariaren thriller filma da.

## Argumentua 
Samuel haur paraplegiko bat da, eta amarekin bizi da, hiritik urrun dagoen etxe handi batean. Gaztetxoak etxean gelditzeko agindua jaso du beti, eta, seguru sentitzen bada ere, ez dago eroso. Egoera hori, baina, Denise iristean aldatuko da. Laguntzaile bat da, eta amarekin duen harremanari buruz hausnartzen lagunduko dio.

## Aktoreak 
* Jude Law: Rory O’Hara
* Carrie Coon: Allison O’Hara
* Charlie Shotwell: Benjamin “Ben” O’Hara
* Oona Roche: Samantha “Sam” O’Hara
* Adeel Akhtar: Steve
* Anne Reid: Rory's Mum
* Michael Culkin: Arthur Davis
* Wendy Crewson: Allisonen ama
* Tattiawna Jones: entrantzailea
* John Ross Harkin eta Tobias Macey: langileak
* James Nelson-Joyce: taxilaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak