Nazio Batuen txostengile berezia

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/UNSRs_Christof_Heyns_and_Maina_Kiai_open_the_Member_States_briefing_on_the_project_to_develop_recommendations_for_managing_peaceful_protests.jpg/220px-UNSRs_Christof_Heyns_and_Maina_Kiai_open_the_Member_States_briefing_on_the_project_to_develop_recommendations_for_managing_peaceful_protests.jpg|thumb|Christof Heyns, exekuzio estrajudizialei buruzko txostengile, eta Maina Kiai antolaketa askatasuna izateko eskubideari buruzko txostengilea (2015).
**Txostengile berezia** (edo aditu independentea) Nazio Batuen Giza Eskubideen Kontseiluak esleitutako kargua da, giza eskubideetan aditua den pertsona batek jasotzen du izendapena herrialde edo gai zehatz bati buruzko ikerketa egin eta txostena egin dezan. Agindutako gaiaren arabera, lantaldeak ere izendatu daitezke, Nazio Batuen bost eskualdeetako (Afrika, Asia, Latinoamerika eta Karibe, Ekialdeko Europa eta Mendebaldeko taldea) aditu independenteek osatutakoak. Bere lana Nazio Batuen Giza Eskubideen

## Izendapenaz arduratzen den agintaritza 
Nazio Batuen Giza Eskubideen Kontseiluak izendatuta, aginteen titular horiek gobernuetatik at jarduten dute, eta zeregin garrantzitsua dute demokratikoki hautatutako nazio subiranoak eta gobernu eta politikak gainbegiratzeko. Lehen izendapena 1980ko Behartutako edo Oharkabeko Desagertzeen Lantaldea izan zen, Giza Eskubideen Batzordearen 20. ebazpenari (XXXVI. mendekoa) erantzun ziona. Lehenengo Txostengile Berezia, epaiketaz kanpoko betearazpenak, betearazpen sumarioak edo arbitrarioak gainbegiratzeaz arduratzen dena, 1982an hasi zen lanean, Giza Eskubideen Batzordearen 1982/35 Ebazpena onartu ondoren.

Txostengileek ez dute inolako finantza-konpentsaziorik jasotzen Nazio Batuen lanagatik, baina Giza Eskubideetarako Nazio Batuen Goi Mandatariaren Bulegoko langileak eta laguntza logistikoa jasotzen dituzte, eta sarritan ongintzako erakundeek eta enpresek babesten dituzte.

Txostengileak Genevan biltzen dira urtero. Bertan, interes komuneko gaiak aztertzen dituzte, beren lana koordinatzen dute eta alderdi interesdun batzuekin biltzen dira, Estatuekin eta gizarte zibileko erakundeak barne.

## Egun indarrean dauden agintaldiak 
Giza Eskubideen Kontseiluaren Prozedura Bereziek gaur egun 45 agindu tematiko eta 13 herrialde zehatz gainbegiratzen dituzte, eta horiei txostengile bereziak, aditu independenteak eta lan-taldeak eslei diezazkieke.

### Gaikako Agintaldiak 
#### Afrikako Oinordekoen gaineko Adituen Lantaldea 
Agintaldia 2002an ezarri zen lehenengoz,  (CHR res. 2002/68). Egun indarrean dagoena 2020koa da (HRC res. 45/24)

#### Albinismoa duten pertsonen giza eskubideen gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2015ean ezarri zen lehenengoz, (HRC res. 28/6). Egun indarrean dagoena 2020koa da (HRC res. 46/12). Agintaldia 2027ko ekainean berritzea espero da, Kontseiluaren 65. batzarrean.

#### Atxiloketa arbitrarioen gaineko Adituen Lantaldea 
Agintaldia 1991an ezarri zen lehenengoz, (CHR res. 1991/42). Egun indarrean dagoena 2019koa da (HRC res. 42/22).

#### Giza eskubideak eta enpresa transnazionalen eta bestelako enpresen gaineko Adituen Lantaldea 
Agintaldia 2011an ezarri zen lehenengoz (HRC res. 17/4). Egun indarrean dagoena 2020koa da (HRC res. 44/15).

#### Aldaketa klimatikoaren testuinguruan giza eskubideak babestu eta sustatzearen gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2021ean ezarri zen lehenengoz (HRC res. 48/14). Agintaldia 2018ko martxoan berritzea espero da, Kontseiluaren 67. batzarrean.

#### Eskubide Kulturalen gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2009an ezarri zen lehenengoz (HRC res. 10/23). Egun indarrean dagoena 2021ekoa da (HRC res. 46/9). Agintaldia 2027ko irailean berritza espero da, Kontseiluaren 66. batzarrean.

#### Garapen eskubidearen gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2016an ezarri zen lehenengoz ( HRC res. 33/14). Egungoa 2019koa da (HRC res. 42/23). Agintaldia 2023ko martxoan berritzea espero da, Kontseiluaren 52. batzarrean.

#### Ezgaitasuna duten pertsonen eskubideen gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2014ean ezarri zen lehenengoz (HRC res. 26/20). Egungoa, 2020koa da (HRC res. 44/10). Agintaldia 2026ko irailean berritzea espero da, Kontseiluaren 63. batzarrean.

#### Bortxazko desagerpenen gaineko Adituen Lantaldea 
Agintaldia 1980an ezarri zen lehenengoz (CHR res. 20 (XXXVI). Egungoa 2020. urtekoa da (HRC res. 45/3).

#### Hezkuntza eskubidearen gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 1998an ezarri zen lehenengoz (CHR res. 1998/33). Egungoa, 2020koa da (HRC res. 44/3). Agintalida 2022ko ekainean berriztea espero da, Kontseiluaren 50. batzarrean.

#### Ingurugiro seguru, osasuntsu eta garbiaren gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2012an ezarri zen lehenengoz (HRC res. 19/10). Egungoa, 2021ekoa da HRC res. 46/7. Agintaldia 2024ko ekainean berritzea espero da, Kontseiluaren 56. batzarrean.

#### Legez kanpoko epaiketa eta erahilketa arbitrarioen gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 1982ean ezarri zen lehehengoz (CHR res. 1982/35). Egungoa 2020koa da (HRC res. 44/5). Agintaldia 2027ko ekainean berritzea espero da, Kontseiluaren 64. batzarrean.

#### Elikadura eskubidearen gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2000. urtean ezarri zen lehenengoz CHR res. 2000/10). Egungoa, 2019koa da (HRC res. 40/7). Agintaldia 2026ko martxoan berritzea espero da, Kontseiluaren 61. batzarrean.

#### Kanpo zorra eta bestelako nazioarteko behar finantziarioen gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2000. urtean ezarri zen lehenengoz (CHR res. 2000/82). Egungoa 2020koa da (HRC res. 43/10). Agintaldia 2017ko martxoan berriztea espero da, Kontseiluaren 65. batzarrean.

#### Adierazpen askatasunaren gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 1993an. urtean ezarri zen lehenengoz (CHR res. 1993/45). Egungo agintaldia 2020koa da (HRC res. 43/4). Agintaldia 2026an berritzea espero da, Kontseiluaren 62. batzarrean.

#### Antolakuntza aske eta baketsuaren gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2010ean ezarri zen lehenengoz (HRC res. 15/21). Egungoa 2019koa da (HRC res. 41/12). Agintaldia 2024ko martxoan berriztea espero da, Kontseiluaren 55. batzarrean.

#### Sustantzia arriskutsuen kudeatze eta ezabatzearen gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 1995ean ezarri zen lehenengoz (CHR res. 1995/81). Egungoa 2020koa da (HRC res. 45/17). Agintaldia 2026ko ekainean berritzea espero da, Kontseiluaren 62. agintaldian.

#### Osasun fisiko eta mental estandar altuenak gozatzeko eskubidearen gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2002an ezarri zen lehenengoz (CHR res. 2002/31). Egungoa, 2019koa da (HRC res. 42/16). Agintaldia 2026ko ekainean berritzea espero da, Kontseiluaren 62. batzarrean.

#### Etxebizitza egokiaren gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2000. urtean ezarri zen lehenengoz (CHR res. 2000/9). Egungoa, 2020. urtekoa da (HRC res. 43/14). 2026ko martxoan espero da agintaldiaren berritzea, Kontseiluaren 61. batzarrean.

#### Giza eskubideen defendatzaileen egoerari buruzko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2000. urtean ezarri zen lehenengoz (CHR res. 2000/61). Egungoa, 2020. urtekoa da (HRC res. 43/16). 2026ko martxoan espero da agintaldiaren berritzea, Kontseiluaren 61. batzarrean.

#### Epaile eta legelarien independentziari buruzko Txostengile Berezia 
Agintaldia 1994an ezarri zen lehenengoz (CHR res. 1994/41). Egungoa 2020 (HRC res. 44/9). 2022ko irailean egindako batzarrean (HRC51) agintaldia berriztu zen.

#### Herri indigenen eskubideei buruzko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2001. urtean ezarri zen (CHR res. 2001/57). Egungoa, 2019. urtekoa da (HRC res. 42/20). 2026ko martxoan espero da agintaldia berritzea, Kontseiluaren 61. batzarrean.

#### Barne desplazatuen giza eskubideei buruzko Txostengile Berezia 
Egungo agintaldia 2019an ezarri zen (HRC res. 41/15) eta 2022ko irailean Kontseiluak ospatutako 51. batzarrean berriztu zen.

#### Nazioartean ordena demokratiko eta ekitatiboa sustatzeko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2011an ezarri zen lehenengoz (HRC res. 18/6). Egungoa 2020. urtekoa da (HRC res. 45/4). Agintaldia 2024ko martxoan berrituko dela uste da, Kontseiluaren 55. batzarrean.

#### Nazioarteko elkartasunaren eta giza eskubideen gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2005ean ezarri zen lehenengoz (CHR res. 2005/55). Egungoa 2020koa da (HRC res. 44/11) eta 2023ko ekainean, Kontseiluaren 53. batzarrean berrituko dela uste da.

#### Leprarekin bizi diren gaixoak eta haien senideak bizi dutenen diskriminazioaren gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2017an ezarri zen lehenengoz (HRC res. 35/9), egungoa 2020koa da (HRC res. 44/6) eta 2023ko irailean, Kontseiluaren 54. batzarrean berriztea espero da.

#### Mertzenarioen erabilpenaren gaineko Adituen Lantaldea 
Egungo agintaldia 2019. urtekoa da (HRC res. 42/9).

#### Migratzaileen eskubideen gaineko Txostengile Berezia 
Lehenengo agintaldia 1999an ezarri zen, (CHR res. 1999/44). Egungoa 2020. urtekoa da (HRC res. 43/6) eta 2023ko ekainean, Kontseiluaren 53. batzarrean berriztea espero da.

#### Gutxiengoen arazoen gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2005ean ezarri zen lehenengoz (CHR res. 2005/79). Egungoa 2020koa da (HRC res. 43/8) eta 2023ko ekainean, Kontseiluaren 53. batzarrean berriztea espero da.

#### Adineko pertsonen gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2013an ezarri zen lehenengoz (HRC res. 24/20). Egungoa 2019koa da (HRC res. 42/12). 2026ko martxoan, Kontseiluaren 61. batzarrean berriztuko da.

#### Muturreko pobreziaren gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 1998an ezarri zen lehenengoz (CHR res. 1998/25). Egungoa 2020koa da (HRC res. 44/13), 2026ko martxoan, Kontseiluaren 61. batzarrean berriztuko da.

#### Pribatutasun eskubideari buruzko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2015ean hasi zen (HRC res. 28/16)/ 2021 (HRC res. 46/6)

#### Egungo arrazakeria, arraza-bazterketa, xenofobiaren gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 1993an ezarri zen lehenengoz (CHR res. 1993/20). Egungoa 2020. urtekoa da (HRC res. 43/36) eta 2023ko irailean , Kontseiluaren 54. batzarrean berritzea espero da.

#### Erlijio sinesmenaren askatasunaren gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 1986an ezarri zen lehenengoz (CHR res. 1986/20). Egungoa 2019koa da (HRC res. 40/10) eta 2022ko ekainean berritu zen (HRC res. 49/5), Kontseiluaren 50. batzarrean.

#### Haurren salerosketa eta sexu explotazioa, haurren prostituzioa, haurren erabilpena pornografian eta bestelako haurren kontrako sexu abusuen materialaren gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 1990ean ezarri zen lehenengoz. (CHR res. 1990/68) Egungoa, 2020koa da (HRC res. 43/22). Agintaldia 2026ko martxoan berritzea espero da, Kontseiluaren 61. batzarrean.

#### Sexu-orientazio eta genero-identitatearengatik jazarpena eta diskriminazioaren gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2016an ezarri zen lehenengoz (HRC res. 32/2). Egungoa 2019koa da (HRC res. 41/18). Agintaldia 2023ko irailean berritzea espero da, Kontseiluaren 54. batzarrean

#### Esklabotza modu modernoen, arrazoi eta ondorioak barne, gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2007an ezarri zen lehenengoz (HRC res. 6/14). Egungoa 2019. urtekoa da HRC res. 42/10). 2026ko martxoan egingo den 61. batzarrean berritzea espero da.

#### Terrorismoaren aurkako borrokan giza eskubideen babes eta sustapenaren gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2005ean ezarri zen (CHR res. 2005/80) eta 2019an eguneratu (HRC res. 40/16), 2023ko ekainean Kontseiluaren 53. batzarren berritzea espero da.

#### Tortura eta bestelako tratu krudel eta ankerren gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 1985ean ezarri zen lehenengoz (CHR res. 1985/33) eta 2020an eguneratu (HRC res. 43/20). 2022ko irailean, Kontseiluaren 51. batzarrean berritzea espero zen.

#### Pertsonen salerosketaren gaineko, batez ere emakume eta haurrenak, Txostengile Berezia 
Agintaldia 2004ean ezarri (CHR res. 2004/110) eta 2020an eguneratu zen (HRC res. 44/4). 2026ko ekainean, Kontseiluaren 62. batzarrean berritzea espero da.

#### Egiaren, justiziaren, erreparazioaren eta berriro gertatuko ez delaren gaineko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2011an ezarri zen lehenengoz (HRC res. 18/7) eta 2020an eguneratu (HRC res. 45/10). 2024ko martxoan, Kontseiluaren 55. batzarrean berritzea espero da.

#### Aldebakarreko herstura-neurriek giza eskubideen gozamenean duten eragin negatiboari buruzko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2014an ezarri zen lehenengoz (HRC res. 27/21) eta 2020an eguneratu (HRC res. 45/5). 2026ko martxoan berriztea espero da, Kontseiluaren 61. batzarrean

#### Emakumeen aurkako indarkeriari eta bere kausa eta ondorioei buruzko Txostengile Berezia 
Agintaldia 1994ean ezarri zen lehenengoz (CHR res. 1994/45). Egungoa 2019koa da (HRC res. 41/17). 2027ko ekainean ospatuko den 65. batzarrean berritzea espero da.

#### Ur edangarri eta saneamendurako giza eskubideei buruzko Txostengile Berezia 
Agintaldia 2008an ezarri zen lehenengoz (HRC res. 7/22) eta 2019an eguneratu (HRC res. 42/5). 2026ko irailean ospatuko den 63. batzarrean berritzea espero da.

#### Emakume eta nesken diskriminazioaren gaineko Adituen Lantaldea 
Lantaldearen agintaldia 2010ean ezarri zen lehengoz (HRC res. 15/23) eta 2019an eguneratu zen (HRC res. 41/6).

### Herrialdeen gaineko Agintaldiak 
#### Afghanistango giza eskubideen egoerari buruzko Txostengile berezia 
Agintaldia 2021ean ezarri zen lehenenegoz (A/HRC/RES/48/1)

#### Bielorrusiako giza eskubideen egoerari buruzko Txostengile berezia 
Agintaldia 2012an ezarri zen (HRC res. 20/13) eta 2021ean eguneratu (HRC res. 47/19). 2024ko irailean berritzea espero da, Kontseiluaren 57. batzarrean.

#### Burundiko giza eskubideen egoerari buruzko txostengile berezia 
Agintaldia 2021ean ezarri zen (HRC res. 48/16) eta 2028ko martxoan egingo den 67. batzarrean berritzea espero da.

#### Kanbodiako giza eskubideen egoerari buruzko txostengile berezia 
Agintaldia 1993an ezarri zen (CHR res. 1993/6) eta 2021ean eguneratu (HRC res. 48/23. 2027ko martxoan ospatuko den 67. batzarrean berritzea espero da.

#### Afrika Erdiko Errepublikan giza eskubideen egoerari buruzko aditu independentea 
Agintaldia 2013an ezarri zen lehenengoz (HRC res. S-20/1 eta HRC res. 24/34). Egungoa 2021ekoa da (HRC res. 48/19).

#### Koreako Herri Errepublika Demokratikoko giza eskubideen egoerari buruzko txostengile berezia 
Agintaldia 2004ean ezarri zen lehenengoz (CHR res. 2004/13, 2021ean eguneratu (HRC res. 46/17) eta 2022ko ekainean ospatutako 50. batzarrean berritzea espero zen.

#### Eritreako giza eskubideen egoerari buruzko txostengile berezia 
Agintaldia 2012an ezarri zen lehenengoz (HRC res. 20/20) eta 2021ean eguneratu (HRC res. 47/2). 2026ko irailean, Kontseiluaren 63. batzarrean berritzea espero da.

#### Irango Errepublika Islamikoan giza eskubideen egoerari buruzko txostengile bereziak 
Agintaldia 2011an ezarri zen (HRC res. 16/9) eta 2021ean eguneratu (HRC res. 46/18).

#### Maliko giza eskubideen egoerari buruzko aditu independentea 
Agintaldia 2013an ezarri zen lehenengoz (HRC res. 22/18) eta 2021ean eguneratu (HRC res. 46/28). 2024ko martxoan, kontseiluaren 55. batzarrean berritzea espero da.

#### Myanmarko giza eskubideen egoerari buruzko txostengile bereziak 
Agintaldia 1992ean ezarri zen lehenengoz (CHR res. 1992/58) eta 2021ean eguneratu (HRC res. 46/21).

#### 1967tik okupatutako Palestinako lurraldeetan giza eskubideen egoerari buruzko txostengile berezia 
Agintaldia 1993an ezarri zen lehenengoz (CHR res. 1993/2A - Israelen okupazioa bukatzen den arte). 2028ko martxoan berritzea espero da, Kontseiluaren 67. batzarrean.

#### Somaliako giza eskubideen egoerari buruzko aditu independentea 
Agintaldia 1993an ezarri zen lehenengoz (CHR res. 1993/86) eta 2021an (HRC res. 48/22) berriztu.

#### Siriako Arabiar Errepublikan giza eskubideen egoerari buruzko txostengile berezia 
Agintaldia 2011an ezarri zen (18th Special Session of the HRC S-18/1).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Giza Eskubideetarako Nazio Batuen Goi Komisarioaren Bulegoa
* Nazio Batuen Giza Eskubideen Kontseilua

## Kanpo estekak 
* Prozedura Bereziak Nazio Batuen Giza Eskubideen Kontseiluan
* BBC News txostengile Bereziei buruzko saio berezia
* Nazio Batuen Prozedura Berezien Mekanismoaren Historia
* Nazio Batuen txostengile Bereziaren eginkizuna