Urederra

**Urederra** Nafarroa Garaiko mendebaldeko ibaia da, Ebroren arrokoa. Haren iturburua, Bakedao herritik gertu dagoena, Urbasako akuifero karstikoaren irteera naturala da. 19 kilometroko ibilbidea egin ostean, Egara isurtzen da Lizarra ondoan.

## Urederraren iturburua 
Urbasa mendigune karstikoan bildutako uraren irteera natural nagusia da Urederraren iturburua, milioika urtez isuri diren urek sortu duten arroka anfiteatro eder batean dagoena, Bakedaon, 630 metroko altitudean. Harkaitzezko amildegiko bi pitzaduratatik ateratzen da ura, Ubabako begiratokiaren azpialdean, 30 metro baino gehiagoko ur-jauzia eratuz.

Iturburua Urbasako akuiferoa betetzearen ondorioa baino ez da. Urteko batez besteko jarioa 4,5 metro kubo segundoko da, eta 50 metro kubora irits daiteke eurite garaian; agorraldian, berriz, 0,3 metro kubo segundokoa da.

[thumb|300px|center|[Urederraren iturburuko natura-erreserba.]]
Balio ekologiko handiko naturagunea da, 1987tik natura erreserba izendaturik dagoena. Bisitari anitz izaten baita, sarrera mugaturik dago; beraz, aldez aurretik erreserba egitea beharrezkoa da. Egunero 500 lagunek bisitatu dezakete iturburua. Gainera, segurtasun eta kontsebazio arrazoiak medio, bidearen azkenengo zatia itxirik dago.  

**Urederraren batez besteko emariak (m³/s), Eraulen neurtuak****Datuak: 1956-2019 bitartean**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:280
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:5 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 11.8
  bar:Fév from:0 till: 14.3
  bar:Mar from:0 till: 11.9
  bar:Avr from:0 till: 8.9
  bar:Mai from:0 till: 6.2
  bar:Jun from:0 till: 4.0
  bar:Jul from:0 till: 2.1
  bar:Aoû from:0 till: 1.3
  bar:Sep from:0 till: 1.2
  bar:Oct from:0 till: 3.0
  bar:Nov from:0 till: 7.3
  bar:Déc from:0 till: 12.2
  
PlotData=
  bar:Jan at: 11.8 fontsize:S text: 11,8 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 14.3 fontsize:S text: 14,3 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 11.9 fontsize:S text: 11,9 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 8.9 fontsize:S text: 8,9 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 6.2 fontsize:S text: 6,2 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 4.0 fontsize:S text: 4,0 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 2.1 fontsize:S text: 2,1 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 1.3 fontsize:S text: 1,3 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 1.2 fontsize:S text: 1,2 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 3.0 fontsize:S text: 3,0 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 7.3 fontsize:S text: 7,3 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 11.8 fontsize:S text: 11,8 shift:(-10,5)
  

## Balio naturalak 
[thumb|180px|right|*[Lathraea squamaria*]]
Urederra balio natural handiko ibaia da. Haren iturburua natura erreserba da 1987tik, eta Nafarroako naturagunerik bisitatuenetako bat. Bestalde, ibilgu osoa Natura 2000 sarearen zati da, “Ega-Urederra ibaiak” kontserbazio bereziko eremuaren barnean. Bi landare dira aipagarrienak, *Hippuris vulgaris* eta hurritzaren eta zumarraren sustraiak parasitatzen dituen *Lathraea squamaria*, biak oso urriak Nafarroan.

Galzoriko animalia batzuk bizi dira bertan, hala nola *Coenagrion mercuriale* eta *Gomphus vulgatissimus* odonatuak. Ibaiko arrainak (loinak, errutilo hegalgorriak, amuarrainak...) dira igarabaren (*Lutra lutra*) eta martin arrantzalearen (*Alcedo atthis*) hazkurria, eta ur-zozoa (*Cinclus cinclus*) ornogabeez elikatzen da. Ur-ipurtatsa (*Mustela lutreola*) eta zenbait saguzar espezie (*Pipistrellus pipistrellus*, *Rhinolophus hipposideros*, *Rhinolophus ferrumequinum* eta *Myotis emarginatus*). ere hauteman dira.
* San Fausto indarretxea. 1927an eraikia, Artabian hartzen du Urederraren ura, 4,8 metroko presa bati esker. Ubidea 6.726 metro luze da, eta 58,5 metroko jauzia dauka. Zentrala Eraulen dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Urederraren iturburuko natura-erreserba

## Kanpo estekak 
* Urederraren iturburuari buruz Urbasako parkearen webgunean.