Osasunerako eskubide

thumb|Manifestantes por el derecho a la salud en Pakistán
**Osasunerako eskubidea** eskubide ekonomiko, sozial eta kulturala da, pertsona guztiek duten gutxieneko osasun maila unibertsal batean. Osasunerako eskubidearen kontzeptua nazioarteko akordioetan zerrendatu da, hala nola, Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalean, Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen Nazioarteko Itunean eta Pertsona Ezinduen Eskubideei buruzko Hitzarmenean. Osasunerako eskubidearen interpretazioari eta aplikazioari buruzko eztabaida dago, osasunaren definizioari, osasunerako eskubideak barne hartzen dituen gutxieneko eskubideei eta herrialdeko pertsonei osasunerako eskubidea bermatzeko ardura duten erakundeei dagokienez. Giza Eskubideak Neurtzeko Ekimenak mundu osoko herrialdeen osasunerako eskubidea neurtzen du, diru-sarreren arabera. OMEk Konstituzioa 1948ko apirilaren 7an jarri zuen indarrean, urte bakoitzean Osasunaren Mundu Eguna ospatzen dugun egunean. Gaur egun, 7000 pertsona baino gehiago ari gara lanean 150 herrialdeko bulegotan, eskualdeko sei bulegotan eta Genevako egoitzan. OMEko estatu kideak sei eskualdetan bilduta daude. Eskualde bakoitzak bere eskualde-bulegoa du: afrika, europa, amerika, hego-ekialdeko asia, ekialdeko mediterraneoa, mendebaldeko pazifikoan. 

## Osasunaren Mundu Erakundearen eraketa (1946)
thumb|"Healthcare is a human right" sign
1946ko Osasunaren Mundu Erakundearen (OME) hitzaurreak honela definitzen du osasuna zentzu zabalean: "erabateko ongizate fisiko, mental eta soziala, eta ez bakarrik gaixotasunik edo gaixotasunik eza".  Konstituzioak honela definitzen du osasunerako eskubidea: "ahalik eta osasun-maila altuenaz gozatzea", eta eskubide horren printzipio batzuk aipatzen ditu: haurraren garapen osasungarria; jakintza medikoen eta haien irabazien bidezko hedapena; eta gobernuak osasun egokia bermatzeko emandako gizarte-neurriak.

Frank P. Grad-ek OMEren Konstituzioari esleitzen dio "gaur egungo nazioarteko osasun publikoaren eremu osoaren aldarrikapena", eta osasunerako eskubidea "oinarrizko eskubide, giza eskubide besterenduezinak" dela ezartzen du. Eskubide hori ezin dute murriztu gobernuek, eta, aitzitik, nahitaez babestu eta babestu behar dute. OMEk, bereziki, nazioarteko konstituzio formalean, eskubide bat ezartzen du.

## Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala (1948) 
thumb|right|Healthy and happy people
thumb|Activistas rumanos crean un "25" con paraguas, en referencia al artículo n.º 25 de la Declaración Universal de Derechos Humanos de las Naciones Unidas

1948ko Giza Eskubideen Deklarazio Unibertsalaren 25. artikuluak honela dio: "Pertsona orok du bizi-maila egokia izateko eskubidea, familiari, osasunari eta ongizateari, eta, bereziki, elikadurari, soinekoari, etxebizitzari, laguntza medikoari eta beharrezko gizarte-zerbitzuei dagokienez". Adierazpen Unibertsalak ahultze fisikoa edo ezgaitasuna gertatuz gero segurtasunari buruzko gogoeta osagarriak egiten ditu, eta bereziki aipatzen du amatasunean edo haurtzaroan daudenei ematen zaien arreta. Giza Eskubideen Deklarazio Unibertsala oinarrizko giza eskubideen, hala askatasunen nola eskubideen nazioarteko lehen adierazpena da. Navanethem Pillay Giza Eskubideetarako Nazio Batuen Goi Komisarioak idatzi duenez, Giza Eskubideen Deklarazio Unibertsalak "giza eskubide guztiak -zibilak, politikoak, ekonomikoak, sozialak edo kulturalak - osotasun zatiezin eta organiko, banaezin eta elkarren mendekoak hartzea eskatzen duen ikuspegia ematen du".

## Arraza-bereizkeria mota guztiak ezabatzeari buruzko Nazioarteko Konbentzioa (1965)
Osasuna, labur, Nazio Batuen Arraza-bereizkeria mota guztiak ezabatzeari buruzko Nazioarteko Hitzarmenean aztertzen da. Konbentzio hori 1965ean onartu zen eta 1969an jarri zen indarrean. Konbentzioak Estatuei eskatzen die "Arraza-bereizkeria debekatzea eta ezabatzea era guztietan, eta pertsona orok, arraza, kolorea eta jatorri nazional edo etnikoa bereizi gabe, legearen aurrean berdintasuna izateko duen eskubidea bermatzea". Xedapen horretan aipatzen da "Osasun publikorako, laguntza medikorako, gizarte-segurantzarako eta gizarte-zerbitzuetarako eskubidea".

## Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen Nazioarteko Ituna (1966) 
thumb|right|Estados Partes y signatarios del Pacto Internacional de Derechos Económicos, Sociales y Culturales. Partes y signatarios del PIDESC
:
Nazio Batuek, gainera, osasunerako eskubidea definitzen dute 1966ko Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen Nazioarteko Itunaren 12. artikuluan, eta hau ezartzen du: 

## Emakumearen Aurkako Bereizkeria-Mota Guztiak Ezabatzeko Konbentzioa
thumb|right| Emakumeen Aurkako Bereizkeria-Mota Guztiak Ezabatzeko Konbentzioaren parte hartzea (

Emakumearen Aurkako Bereizkeria-Mota Guztiak Ezabatzeko Konbentzioa (ingelesez: Convention on the Elimination of all Forms of Discrimination Against Women, CEDAW) Nazio Batuen Batzar Nagusiak 1979an sinatutako eta 1981ean berretsitako nazioarteko ituna da, emakumeen eskubideen nazioarteko adierazpen gisa deskribatu zena 189 estatuk berretsi dute. Emakumeen aurkako bereizkeria-mota guztien aurkako borrokaren historian sortutako nazioarteko dokumentu juridiko garrantzitsuena da.

## Umeen eskubideen Konbentzioa (1989)
thumb|right|Umeen eskubideen konbentzioan parte hartu duten estatuak
Osasuna Umeen eskubideen konbentzioan sarritan aipatutako alderdia da. 3. artikuluak alderdiei eskatzen die haurrak zaintzeko erakundeak eta instalazioak osasun arauei atxikiko zaizkiela bermatzeko. 17. artikuluak aitortzen du haurrak eskubidea duela bere osasunari eta ongizate fisiko eta mentalari buruzko informazioa eskuratzeko. 23. artikuluak bereziki aipatzen ditu haur ezgaituen eskubideak, osasun, errehabilitazio eta prebentzio zerbitzuak barne.

## Osasunerako giza eskubidea
Osasunerako eskubidearen alderdi bat kontzeptualizatzeko beste modu bat "osasuna zaintzeko giza eskubidea" da. Bereziki, horrek barne hartzen ditu bai pazienteen bai hornitzaileen eskubideak arreta medikoko zerbitzuetan, eta azken hori ere irekia da estatuek maiz abusatzeko.

. Arreta medikoan gaixoek dituzten eskubideek barne hartzen dituzte pribatutasunerako eskubidea, informazioa, bizitza eta arretaren kalitatea, bai eta bereizkeriaren, torturaren eta tratu anker, anker edo iraingarriaren aurkako babesa ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak