open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tuleko zuhaitza

**Tuleko zuhaitza**, Mexikoko Santa María del Tule udalerrian dagoen zuhaitz nabarmen bat da, Oaxaca estatuan. Ahuehuete espezieko zuhaitza da.

Bere adin zehatza zein den ezezaguna bada ere, zenbait kalkuluen arabera 2.000 urtetik gora omen ditu, hortik ospetsua izatea. Adarren gehienezko zirkunferentzia 58 metro ingurukoa da eta zuhaitzaren garaiera 42 metrokoa, enborrak 14,5 metroko diametroa du, eta enborra inguratzeko gutxienez 30 pertsonek elkarri eskua eman beharko liokete. Bere itzalpean 500 lagun sar daitezke.
Ballyhannon gaztelua

**Ballyhannon gaztelua**, Irlandako mendebaldeko Clare konderrian dagoen Erdi Aroko gaztelu bat da, Quin udalerritik 3 kilometro hego-mendebaldera. 

1490eko hamarkada aldera, Donnchadh MacNamara irlandar buruzagiaren Hugh edo Síoda semeek eraiarazi zuten.
Santa Mariaren eliza (Lalibela)

**Santa Mariaren eliza**, **Bet Maryam**, Etiopiako Lalibela hirian dago, Etiopiako patriarka-hiri koptoaren barruan. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko hamaika eliza monolitikoetako bat da. Hirian dauden hamaika elizen arteko zaharrena da hau. Gebre Mesqel Lalibela erregeak gehien maite zuen eliza izan zen.

Barrualdea, basilika itxurakoa, freskoz eta erliebe margotuz apainduta dago. Sabaiari zutabe bakar batean eusten zaio.

## Iruditegia 

Bete Maryam 03.jpg|Sarrera bat.
BietMaryamPorche.JPG|Behe-erliebe: zaldunen dragoi baten aurka.
Bete Maryam 05.jpg|Konplexuaren barruko patioa.
Ethiopie-738.JPG|Barrualdea oso apainduta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atyla goleta

**Atyla eskola-ontzia** 31 metroko luzera, 7 metroko zabalera eta 3 metroko sakonera dituen goleta klasiko dotorea da, bi masta eta 400 metro koadroko kandela dituena. Eskuz eraiki zuten, haritzez, Esteban Vicentek eta Ines Zalbak 1980tik 1984ra bitartean, Lekeition, erriberako arotzen eraikuntza-arte klasikoei jarraituz, eta helburu baten atzetik: munduari bira ematea Magallanes-Elkano bideari jarraituz, eta bidaiaren ondoren itsasontzia eskola-ontzi gisa erabiltzea.

Atyla da nazioarteko abentura-bidaiak egiten dituen Estatuko egurrezko ontzi bakarra. 2018an, Itsasmuseum Bilbaok eta Barco Atyla Fundazioak lankidetza-hitzarmen bat sinatu zuten, zeinaren bidez itsasontziak bere egoitza-portua eta atrakalekua ezarri baitzituen, neguko hilabeteetan, Bilboko museoko kaian.

## Ontzi-eskola 
Apirila eta urria bitartean, Atylak Europa osoan nabigatzen du, eta abenturako eta garapen pertsonaleko bidaiak eskaintzen ditu, besteak beste, talde-lana, trebetasuna eta komunikazioa landuz, kulturarteko giro batean, Europan zehar dabiltzan bitartean.

Atyla eskola-ontzia Ontzi eta Ontzi Historikoen Erregistroan inskribatu da, irailaren 7ko 784/2021 Errege Dekretuaren esparruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :https://www.naiz.eus/eu/gaiak/noticia/20230620/la-goleta-atyla-con-base-en-itsasmuseum-ha-sido-declarada-embarcacion-historica Atyla goletaren inguruko erreportaia naiz.eus agerkari digitalean, 2023/06/21.
Jon Gisasola

**Jon Gisasola Zenikazelaia "Zelai V.a"** (Mallabia, Bizkaia, 1999ko otsailaren 9a) herri-kirolaria da, harri-jasotzailea.

## Biografia 
Learreta-Markina eskolan ikasi zuen. 
Herri kirolen munduan jaio eta hazitakoa da. Familiatik datorkio herri kiroletarako zaletasuna, betidanik ikusi baitu etxean. Harri-jasotzen ibilia da aita, Jose Antonio Gisasola (Zelai I.a). Agustin Gisasola (Zelai II.a) osaba, batez ere aizkoran aritu da. Karmele Gisasola Zenikazelaia (Zelai III.a) arreba du eta harrijasotzen ibiltzeaz gain, Ingude-jasotze, txinga eramate, aizkoran eta trontzan ere aritzen da. Ioritz Gisasola Agirregabiria (Zelai IV.a) lehengusua, besteak beste, aizkoran aritzen da.
## Pentatloi ibilbidea 
2018an herri kirolen banakako pentatloi txapelketa berreskuratu zenetik, Herri kirolekiko ikusminak gora egin du eta urteroko hitzordu bihurtu da. Kirolariak diziplina askotan beharrean ipintzea arrakasta formula izan da. Olatua aprobetxatuz, zenbait aldaera sortu dituzte eta Euskadiko binakako txapelketa da euretariko bat. 

thumb|248x248px|ezkerrera|Jon Gisasola, Xabier Zaldua eta Ioritz Gisasola, 2021
2021ean Durangaldeko Jon Gisasola eta Ioritz Gisasola Binakako Pentatloi finalerdietan lehen postuan sailkatu ziren. 12 bikotek parte hartu zuten finalean eta txapeldunordeak izan ziren.

thumb|260px|Jon Gisasola eta Ioritz Gisasola IV. Pentatloirako gertu, 2023.06.08
2023ko ekainaren 11n IV. Binakako Euskal Pentatloia jokatu zuen Ioritz Gisasola lehengusuarekin Tolosako zezen plazan. Durangaldeko lehengusuek bikote hauexek izan zituzten lehiakide: Andoni Iruretagoiena-Xabat Olaizola, Xabier Zaldua-Aratz Mugertza, Julen Gabirondo-Beñat Telleria, Aritz Irazabal-Beñat Amade eta Julen Kañamares-Jagoba Otaegi. Hauxek izan ziren gizonezkoen lehia horretan osatu beharreko lanak: Harriari 40 jasoaldi, giza-proban lau plaza, aizkoran lau kanaerdiko, txinga-eramaten zortzi plaza eta korrika lau kilometro.

2023ko Binakako Pentatloiaren IV. edizioan Julen Gabirondo eta Beñat Telleria izan ziren txapeldunak, 36 minutu eta 35 segundutan lanak beteta, inoizko marka onena egin zuten.
* 2017, 2018 eta 2019an Euskadiko 21 urtez azpiko **txapelduna** harri jasotzen. 
* 2017an Castillako harri jasotze txapelketa 1. postua, **Txapelduna.**

## Pentatloia, herri kirolen berreskurapena 
### Banakakoa 
28 urte egin gabe egon ondoren, 2018an berriz ekin zitzaion banaka Pentatloia ospatzeari. Lehen berrekitaldian 5 lagunek parte hartu zuten, kopuruak gura eginda, 2022an 23 partehartzaile izan ziren. Bi edizio beranduago hasi zen emakumezkoena ere bai. 

Egin beharreko lanak hauexek dira: 100 kiloko harria 10 aldiz altxatu, giza-proban 400 kilo eraman, 2 enbor  kanaerdikoaeta 45 ontzakoa,  50 kiloko txingekin 3 palaza bete, eta  kilometro bat korrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Begoña Enbeita

**Begoña Enbeita Maguregi** (Muxika, Bizkaia, 1975ko ekainaren 25a) psikologoa eta politikaria da.

2023ko ekainaren 17an Muxikako alkate bilakatu zen, bigarren aldiz,  2023ko udal hauteskundeen ondoren, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz.

## Biografia 
Begoña Enbeita Muxikan jaio zen eta bertan bizi.da. Gurasoak ere muxikarrak ditu Enbeita sendikoak. Hiru ahizpa dira, bera nagusiena, ondoren Andere eta Onintza.

### Ikasketak 
Begoña Psikologian lizentziatua da Euskal Herriko Unibertsitatean eta Hezkuntza Berezian diplomatua Mondragon Unibertsitatean. 

### Lan ibilbidea 
Eskola laguntza behar zuten eta arazo emozionalak zituzten umeei laguntzen eman zituen zenbait urte. Ondoren hezitzaile jardun zuen eta egun irakasle eta orientatzaile lanak egiten ditu hezkuntza publikoan. 

### Politikari 
1999tik 2003ra Euskal Herritarrok koalizioko zinegotzia izan zen Muxikako udalean. 2003an ezin izan zuen aktarik hartu ilegalak zirelako Ezker Abertzaleko zerrendak, eta udaletik bidali egin zuten parte hartze modu guztiak ukatuta beste bi zinegotzirekin batera. 

Muxikako alkate bilakatu zen 2019ko udal hauteskundeen ondoren, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailendu zenean.  

2023ko udal hauteskundeetan Bizkaiko 28 udalerritako zerrenden buru izateko hautapen prozesuari ekin zion EH Bilduk eta Muxikako zerrenda buru Begoña Enbeita Maguregi hautatu zuten 2023ko udal hauteskundeetan berriz, bigarren aldiz, bilakatu zen jaioterriko alkate. 

### Ekintzaile 
Oxygastra Curtisii emakume taldean parte hartzen du 2013an sortu zenez geroztik, Muxika, Gorozika eta Ibarruriko hainbat emakumerekin batera. Ibarruriko Baso Txoritxu dantza taldeko kide aktiboa ere bada, Begoña.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Muxikan, erronka nagusia mugikortasuna da  Bizkaia Irratia, 2023.04.19

* Elkarrizta El Correo egunkarian 2023.05.22
Johannes Schober

**Johannes Schober** (Perg, 1874ko azaroaren 14a - Baden bei Wien, 1932ko abuztuaren 19a) austriar legelari eta politikaria izan zen. Austriako kantzilerra izan zen 1921etik 1922ra eta 1929tik 1930era.

1918an Vienako poliziaburu izendatu zuten eta Interpolgo sortzaile eta lehendakari izan zen. Ordenari eta bakeari eutsi zien Inperioaren azken egunetan, eta polizia errepublika berriaren zerbitzura jarri zuen. 1919an buruzagi komunisten atxiloketak eskuineko alderdien estimua eman zion.

1921ean kantziler izendatu zuten, Michael Mayren gobernuak porrot egin ondoren. Koalizio gobernuak inflazio handiari eta Txekoslovakiarekin zituen harreman zailei aurre egin behar izan zien. Koalizio gobernuak inflazio handiari eta Txekoslovakiarekin zituen harreman zailei aurre egin behar izan zien. 1922ko maiatzean dimisioa eman zuen, Alderdi Sozial Kristauak gobernuari babesa kendu zionean.

1929ko irailean gobernua zuzendu zuen berriro. Ministro gehienak ez ziren alderdi politiko batekoak. 1929ko krakak susperraldi ekonomikoa eragotzi zuen eta depresio handiak Austrian eragin gogorra izan zuen. Hala ere, Heimwehr talde paramilitarraren mehatxuak neutralizatzeak arrakasta izan zuen. Gerrako konponketen ordainketaren amaiera eta konstituzioaren erreforma ere lortu zituen. 1930eko irailean dimititu zuen paramilitarren eta Sozial Kristauen presioengatik.
Les Délassements de l’Éros

**Les Délassements de l’Éros** Gerda Wegener margolari daniarraren 1917ko irudi erotikoen bilduma bat da, poema batzuekin lagunduta 1925ean argitaratu zena liburu gisa izenburu honekin: ''Douze sonnets lascifs, pour accompagner la suite d'aquarelles intitulée Les Délassements d'Éros''. Soneto horiek izenpetu zituen Alexandre de Vérineauk (Louis Perceau idazlearen izengoitietako bat).

## Edukia 
Hamabi margo originalak akuarelak izan ziren, biribil edo obaloetan margotuak, eta sexu eszena lesbikoak ere erakusten dituztenak gehienak (badira faunoak dauden bi irudi ere, eta beste bat beltxarga batekin, exhibizionismo pieza bat izan daiteke). 

Fitxategi:1925 Wegener Les Delassements dEros 02 anagoria.JPG|alt=|
Fitxategi:1925 Wegener Les Delassements dEros 06 anagoria.JPG|
Fitxategi:1925 Wegener Les Delassements dEros 01 anagoria.JPG|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Celia Montoya Montoya

**Celia Montoya Montoya** (Madril, 1971) ijito etniako aktorea, abeslaria eta ijitoen eskubideen aldeko aktibista da. 

## Biografia 
1971n jaio zen Madrilen. Bere kabuz landu zuen aktore eta abeslari gisa izan zuen garapen profesionala. Ijitoen eskubideen aldeko ekintzailea da. Ververipen, Rroms *aniztasunaren aldeko* gizarte-mugimenduarekin konprometitua dago. Horren bidez, ijitoa edo ijitoa izatea zer den kalitatezko kontzientzia sortzeko lan egin du, estereotipoez eta fobiez baliatuta.

## Lan ibilbidea 
Urteetan zehar, *Rromani pativ* programaren lan-estrategia aitzindariak koordinatzen eta sortzen aritu zen. Espainiako Radio Nacionalen *Gitanos arte y cultura romaní* izeneko saioan parte hartu zuen. Ibilbide luzea du lan egin duen erakunde erromanietan zehar; batzuetan, Ijitoen Estatuko Kontseiluko kultura-lantaldeko aditu gisa; beste batzuetan, Ijitoen Idazkaritza Fundazioaren koordinatzaile gisa.  

2017an Alacanten "Feminismo romani"-ari buruzko Valentziako I. Jardunaldietan Ijitoen Kultur Institutuaren ordezkaria izan zen. 

2018ko apirilaren 8an, Ijito Herriaren Nazioarteko Egunean, Madrilen, "*Ceremonia del río*/*Ibaiaren zeremonia*" tradizionalaren ekitaldia zuzendu zuen. Bertan, egunari berea emateko, ijitoen etniakoak Manzanares ibaira petaloak bota zituzten. 

2019an, Kantabriako Unibertsitateak antolatutako "*Mujer gitana, largo recorrido*/*Emakume ijitoa, ibilbide luzea*" jardunaldietan parte hartu zuen. Aldi berean, unibertsitate horrek antolatutako emakume ijito erreferenteen erakusketan sartu zen. 2021ean *Antigitanismo. Trece miradas* libururako artikulu bat aparte hartu zuen..

Ijitoen Idazkaritza Nazionaleko genero berdintasunaren eta emakume ijitoen arloko arduraduna izan zen. Kordoban *Kamira* emakume ijitoen federazio nazionalean parte hartu zuen.''*  *Fragua Proyect*, ijitoek eraikitako zerbitzu globalen lehen enpresa soziala, estatuko enpresa-proiektuaren sustatzailea izan zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2017 Arte eszenikoetako ijitoen Kultura Saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zarzuela egokitzapena: Usoaren berbena, Revoltosa, eta Azucarillo y Aguardiente ijitoa.  Celia Montoya- Tiramisú kanala, 2018.https://www.youtube.com/watch?v=-3uPiQELSac
* 2019an, Celina Montoya Montoya: mikromatxismoari buruzko bakarrizketa bat interpretatuz: "El mágico poder del regreso a casa". Alacanteko Ijitoen Idazkaritza Fundazioak antolatuta. https://www.youtube.com/watch?v=PzPo122wHAI
* 2022ko ekainaren 17a, CELIA MONTOYA. Ijitoen Kultura Institutuak antolatutako Muro *Anav Si Romipen'' (Mi nombres es gitanidad) proiektuan parte hartuz.
Orikhiv

**Orikhiv** () Zaporizhzhia Oblasteko Polohy Raionean kokaturiko hiri bat da, Ukrainan. 2022ko urtarrilean, 13,896 biztanle zituen, gutxi gorabehera;

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Teresa Dalenz Zapata

**María Teresa Dalenz Zapata** (Chuquisaca, Bolivia, 1958ko maiatzaren 23a) boliviar ingeniari zibila eta enpresaria da, bere herrialdean goi-karguak betetzen dituen lehen emakume ingeniaria.

## Biografia 
La Paz departamenduan jaio zen, baina haurtzaroa eta gaztaroa Oruron eman zuen, eta hantxe egin zituen ikasketak. Jesús María Oruro ikastetxean ikasi zuen Giza zientzietako batxilergoa. 1984an Ingeniaritza Zibilean lizentziatu zen Oruroko Unibertsitate Teknikoan (Sucre). 2004an Eraikuntza Gerentzian diplomatua zen. 2005ean Maestria bat egin zuen kanpo-merkataritzan Andeetako Simon Bolivar Unibertsitatearen eskutik.

Sucreko *Glorieta* hotelaren jabea da. Horrez gain, Ingeniaritza-elkarteen Amerikako Batasuneko (UPADI) presideneta eta 2017-2019 urteetako kudeaketa arduraduna izan zen. 

2022tik 2024ra Chuquisacako Ingeniari Mekanikoen Elkargoko direktorioan dago. Santa Cruz de la Sierra unibertsitate pribatuko emakume ingeniarien bilerako ekitaldian hizlari gisa parte hartu zuen. Sucreko Rotary club elkarteko ikerketa-batzordeko burua da.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2017an Estatu mailan goi-karguetan aritzen den lehen emakumezko ingeniaria.

## Erreferentziak
Carmarthen gaztelua

**Carmarthen gaztelua**,  eta , Galesko hego-mendebaldeko Carmarthen hirian dagoen gaztelu baten hondakinak dira. 

1100ko hamarkadaren hasieran Walter Gloucesterko sheriffak lehen eraikina eraikiarazi zuen. Hainbat aldiz suntsitua eta berriz eraikia izan ondoren, 1190eko hamarkadan berreraiki zen. 1405ean Owain Glyndŵr gales buruzagiak bereganatu zuen. 1456an Henrike VII.a Ingalaterrakoaren aiata bertan zendu zen. Bi Arrosen Gerran zehar William Herbertek eskuratu zuen, Ingalaterrako Iraultzan indar parlamentariek bereganatu zuten arte. XVII. mendearen eridladera Oliver Cromwellen aginduz eraitsia izan zen.

1920ko hamarkadararte kartzela gisa erabilia izan da.1954an hondakiank I Graduko ondare izendatuak izan ziren eta gaur egin turisten bisitalekua da.
María Jesús Avila Corchero

**María Jesús Avila Corchero** (Cáceres, 1966) irakaslea eta Helga de Alvear Arte Garaikidearen Museoaren koordinatzailea da. Espainiako Artearen Historiako doktorea da.

## Biografia 
Cáceresen jaio zen 1966an. Extremadurako Unibertsitatean Artearen Historian doktoretza lortu zuen, *Ortega Muñoz margolaria.1899-1982* izenburudun tesiarekin.

## Lan ibilbidea 
### Museo- kontserbadore 
1994tik 2007ra Lisboako *Museu do Chiado-Museo Nacional de Arte Contemporânea-n* kontserbadorea izan zen. 2008an, Lisboako *Culturgest* bildumaren arduraduna izan zen. Eta 2008az geroztik Caceresko *Helga* de Alvear Fundazioaren Ikusizko Arteen Zentroko koordinatzailea da.

Artistei eta arte moderno eta garaikideari buruzko erakusketak komisariatu ditu: … *y el tiempo se hizo* (2015), *Arte Moderno en Portugal* (Salamanca, Madril eta Badajoz, 2007-2008), *A cor como esperiencia* (2006), *Primeiros Modernismos em Portugal* (2005) edo *Surrealismo* em Portugal 1934-1952 (Badajoz, Lisboa eta Madril, 2001-2002). 

Besteak beste, artista hauexek komisariatu ditu: Mitsuo Miura (2018), Jürgen Klauke (2017) eta Jean-Marc Bustamante. *Espacios transitorios* (2016), Heim Semke (2005), Sá Nogueira (1998), Ana Hatherly (1997) eta Mário Eloy (1996).

Cáceresko *Foro Sur* (2003 eta 2007-2011) azokako 'kuradore'-taldeko kidea izan da.

Portugalen egindako lehenengo bi katalogo arrazoituen egilekidea da: *Joaquim Rodrigo* (1999) eta *Julião Sarmento*. *Ediçoes numeradas* (2006), *Ortega Muñoz* liburuko Museu do Chiadoko (2011-2013) hiru bildumetakoa, eta artikuluekin lankidetzan aritu da arte-katalogo eta arte-aldizkari askotan. Museografiarekin eta arte garaikidearen kontserbazioarekin zerikusia duten ikerketa-proiektuetan parte hartu du: *Documentação da Arte Contemporânea* proiektuko taldeko kide zuzendaria, Portugalgo *Fundação para a Ciência e a Tecnologia-*k finantziatua, MIDAS aldizkariko Batzorde Zientifikoko kidea, Museoen Sare Portugaldarraren aldi baterako erakusketen ekoizpenari buruzko ikastaroaren zuzendaritza (2002-2005) eta *El arte contemporáneo, una herramienta educativa pluridisciplinar* (2013-2014); aldizkari eta biltzar espezializatuetako artikuluak, hala nola *museologia-pt*, *APHA aldizkaria*, *Studies in conservation*, *Modern Paints Uncovered* (Getty, 2006) edo ICOM-CC (2011), eta ikerketa-lanen, masterren eta doktorego-tesien zuzendari-kidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fundación y Museo Helga de Alvear: un proyecto, tres fases. María Jesús Ávila, Helga de Alvear Arte garaikidearen Museoa, 2021.11.29
María Luisa Cuerda Arnau

**María Luisa Cuerda Arnau** (Espainia, XX. mendea)  legelaria, irakaslea eta ikertzailea da. Zuzenbide Penaleko katedraduna da Castellóko Jaime I. Unibertsitatean.

## Biografia 
1986. urtean Zuzenbide lizentziatura lortu zuen, Valentziako Unibertsitatean eta 1995ean doktoretza Castellóko Jaume I Unibertsitatean.

## Lan ibilbidea 
1995ean Castellóko Jaime I. Unibertsitateko irakasle titular izendatu zuten. 2009tik Zuzenbide penaleko katedraduna da. 2000. urtetik 2014. urtera ordezko magistratu gisa aritu zen Castellóko Probintzia Auzitegian. Castellóko Jaume I Unibertsitateko zuzenbide penaleko, kriminologiako eta adimeneko ikerketa-taldeko kidea da. Ebaluazio eta Prospektiba Agentzia Nazionalaren zuzenbide-arloa koordinatu zuen. Politika kriminaleko azterketa-taldeko zuzendaritza-batzordeko kidea izan zen. Hainbat artikulu, liburu kapitulu eta monografiaren egilea da. 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2020 Kontseilu Sozialaren saria ikerketa-ibilbide onenarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agirre Aristizabal ahizpak

**Mirentxu eta Mikele Agirre Aristizabal** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1936ko azaroaren 2a) ahizpa biki nafarrak eta aktibistak dira. Espainian 1936an estatu-kolpea eman ondoren, fusilatu eta errepresaliatutako pertsonen oroimen historikoaren babesleak dira.

## Biografia 
Mirentxu eta Mikele bost kideren arteko ahizpa txikienak dira. Izatez, Lizarrakoak, baina 1936an Iruñeko klinika batean jaio ziren. Ama, Elvira Aristizabal, Lizarrakoa zen; aita, Fortunao Aguirre, ostera, Arellanoarra eta Lizarrako alkatea zen. 1936ko Espainiako estatu-kolpearen ondoren atxilotu eta hil egin zuten, azken alaba bikiak jaio baino bi hilabete lehenago. 

Lizarran bizi izan dira, bi urte izan ezik. Bi urte horietan, gerran zegoen giro politikoa zela eta, Donostian bizi izan ziren.

## Lan ibilbidea 
Bizitza osoan, fusilatu eta errepresaliatu zituzten pertsonen oroimena berreskuratzeko eta haien gorpuzkiak berreskuratzeko lan egin dute. Amak irakatsi zien aitaren oroimena bizirik mantentzen, elkarrekin izan zituzten bizipenak gogorarazita. 1959an aitaren gorpuzkiak berreskuratu zituzten, Cuelgamurosera joan eta Lizarrako familiaren panteoian lurperatu ahal izan zituzten.

Aktiboki hartu dute parte oroimen historikoa berreskuratzen eta estatu-kolpearen ondoren Nafarroan errepresaliatutako pertsonei omenaldia egiten. 2002ko azaroan Nafarroako Fusilatuen Senideen Elkartea (AFFNA-36) sortu zenetik, kide aktiboak izan dira. Elkarte horretako presidentea izan zen Mirentxu zortzi urtez, 2002an sortu zenetik, 2010era hain zuzen ere. 2012an, Gorka Morenoren *Asociados por la verdad* (1936-2012) liburuan jaso ziren haren testigantzak.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2018 Mikele eta Mirentxu Aguirre bikiei omenaldia, Zaballa taldearen eskutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ahizpak Youtuben
2008ko Nafarroako Itzulia

**2008ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko XLVII. ekitaldia izan zen. Urte honetan, prologo batez (taldekako erlojupekoa) eta sei etapaz osatu zen Itzulia, ibilbidea Pitillasen hasi eta Iruñean bukatu zen.

## Taldeak
* Azpiru-Ugarte
* Lizarte 
* Telco-Aldabea
* Caja Rural    
* Azysa-Cetysa
* Cafés Baqué 
* Camargo-Roper
* Comunitat Valenciana
* Bidelan-Kirolgi
* Burgos Monumental
* Orbea-Oreka
* Cinelli-OPD 
* A-Style Somn 
* Davo 
* Sunweb-Pro 
* Astana 

## Etapak  
## Sailkapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eider Olazar

**Eider Olazar Elduain** (Gaztelu, Gipuzkoa, 1982ko apirilaren 30a) kazetaria, feminista eta politikaria da. 

2023ko ekainaren 17an Gazteluko alkate bilakatu zen, 2023ko udal hauteskundeen ondoren, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz.

## Biografia 
### Ikasketak 
Ikus-entzunezko komunikazio ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean, baita Emakume eta Gizonen Berdintasunerako Masterra unibertsitate berean. 

### Lan ibilbidea 
Elhuyar Fundazioan dihardu lanean 2020tik komunikazio sailean. Naiz irratian lan egin zuen esatari, Donostian, 2019ko urtarriletik 2020ko irailera. Info 7 irratian ere lan egin zuen 2006tik 2018ra bitartean, 13 urtez. 

### Politikari 
Gazteluko EH Bilduk maiatzaren 28ko udal hauteskundeetarako alkategaia eta berarekin batera taldea osatuko zuten herritarren zerrenda aurkeztu zuen, Eider Olazar buru zela.

Gazteluko EH Bilduk adierazi zuenez, herriko udala kudeatzeko «talde berritua» behar zen eta ondorengoa gaineratu zuten:*«Garai berri bat abiatu da gure herri txikian; gatazka gogorrak eta herritarren arteko ezin ikusiak atzean utzi ditugulakoan gaude, eta orain, desberdinen artean herria eraikitzea dagokigu. Ilusioz betetzen gaitu honek, eta ilusioz ekingo diogu hartutako konpromisoari»,*

2023ko ekainaren 17an EH Bilduk 55 boto eskuratuta alkate izendatu zuten Gaztelun, Eider Olazar Elduaien. Baliogabeak 13 boto izan ziren, 18 zuri eta %31,20-eko abstentzioa izan zen.

## Bestelakoak 
* 2015ean Eider Olazarrek Emakume aditu eta arituen lana ikusarazteko, Gabiltza datu basea ondu zuen Oihana Etxebarrietarekin batera, BERRIA Fundazioaren beka irabazi ondoren.
* 2020an *Colonialismo-Racismo-Feminismo* izenburua zuen mahai ingurua moderatu zuen.
* 2021ean Lorea Agirre eta Idurre Eskisabelen arteko "euskara eta feminismoa ardatz" solasaldia gidatu zuen.

## Sariak 
* 2014an Argia Saria jaso zuen irratiaren atalean. Infozazpi Irratiko ‘Kalegorrian’ saioan kultura eta gizarte gaiei eskaintzen zien tratamenduagatik saritu zuen epaimahaiak. Saria lantalde osoarena eta ‘Kalegorrian’ egiten zuten kolaboratzaile guztiena zela nabarmendu zuen Eiderrek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Qafzeh leizea

**Qafzeh**, **Kafzeh** edo **Qafzah** leizea (, ; , ) Jezreelgo haranean, Hego Galilea gunean eta Amildegiaren mendiaren (Qafzah mendia) oinarrian kokaturiko aztarnaegi arkeologiko eta paleoantropologikoa da.

Gizaki anatomikoki modernoak kobazuloan, Erdi Paleolitotik Bizantiar inperioaren garaia arte bizi izan ziren. Azken garai honetan abandonatu ostean, artzainek artaldeen babeserako erabili zutelarik. Denborarekin leizearen sarrera menditik zetozen sedimentuek estali zuten, aztarnategi arkeologiko bezala interesa piztu eta leizea berrireki zen arte.

## Indusketa historia 
René Neuville kontsul frantsesak eta Moshe Stekelis arkeologoak 1933ko uztailean Qafzeh leizeko lehen probazko indusketa arkeologikoa hasi zuten Pariseko Giza Paleontologia Institutuaren (*L’Institut de paléontologie humaine,* IPH) dirulaguntzarekin.

Bigarren indusketa denboraldia 1965eko uztailean hasi zen eta 1979ko udan amaitu.

* 1-3 geruzek, garai historikoak adierazten zituzten.
* 4-9 geruzek, Goi Paleoitoaren industria erakusten zuten.
* 10-11 geruzetan, Goi eta Erdi Paleoitoaren elementuen nahastea aurkitu zen.
* 12-13 geruzek, kultura mousteriar aberatsa aurkitu zen, nahiz eta hezurrik ez zen kontserbatu.

Beranduago egin ziren terrazako indusketetan, mousteriar garaiko metakinen 24 geruza bereizi ziren; bi jalkinetan banatuak:

* 'Goi-jalkiak' (I-XVII). XV. geruza bereizten da taldekapen honetan, Levallois teknika bidez sorturiko puntak oso maiz aurkitu zirelako. 
* 'Behe-jalkiak' (XVII-XXIV).

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aarti Mann

**Aarti Majmudar**, izen artistikoa **Aarti Mann** duena, (Connecticut, 1978ko martxoaren 3a) estatubatuar aktorea da, *The Big Bang Theory* telesailean Priya Koothrappaliren papera betetzeagatik ezaguna dena.

## Biografia 
Gurasoak India mendebaldeko Gujaratetik joan ziren Estatu Batuetara eta Aarti han jaio zen. Haurra zela hainbat hiritan bizi izan zen familia, Pittsburgh, Mt. Lebanon eta Wexford hirietan besteak beste, Fox Chapel (Pennsylvania) hirian finkatu ziren arte. Vasanti Majumdar ama Pittsburgheko Unibertsitateko Mediko Zentroko (UPMC) ginekologoa izan zen. Aita hil egin zitzaion Aarti nerabe zela.

2000. hamarkadaren erdialdera hasi zen aktore lanetan, batzuetan Aarti Majmudar izenarekin eta beste batzuetan Aarti Mann izenarekin. Hainbat laburmetraietan agertu zen eta Volvo autoen iragarki bat ere egin zuen.

2010an *The Big Bang Theory* telesaileko laugarren denboraldirako aukeratua izan zen Priya Koothrappali-ren rola betetzeko, Raj Koothrappaliren arreba eta ondoren Leonard Hofstadterren neskalaguna izango zena. Bi denboraldi egin zituen bertan, 12 atal guztira.

## Bizitza pertsonala 
Los Angelesen bizi da Purvesh Mankad senarrarekin eta Nikita izeneko alabarekin.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Blackfoot (argipena)

**Blackfoot** izenak adiera zenbait ditu:

* Blackfoot ingelesez oso ezaguna den Oinbeltz izenaren aldaera, Kanadako Albertan bizi diren amerindiar batzuk.
* Blackfoot (Idaho),  Idahoko hiria.
* Blackfoot ibaia (Montana)  AEBetako Montana estatuko ibaia.
Gisberta Salce Júnior

**Gisberta Salce Júnior** (São Pauloko estatua, 1960ko irailaren 5a – Porto, 2006ko otsailaren 22a) emakume trans brasildarra izan zen. Sexu-lana egiten zuen, GIB/HIESarekin bizi zen eta etxerik gabe zegoen Portugalen.

18 urte zituela, Frantziara joan zen São Pauloko pertsona transen hilketei ihes egiteko eta, 20 urterekin, Portugalera iritsi zen. 2006an, eraso fisiko eta sexualaren ostean, 12 eta 16 urte bitarteko 14 mutilez osatutako talde baten biktima izan zen eta putzu batean hilda aurkitu zen, Porton, 45 urte zituela.

## Bizitza 
Angelina Muro Salce eta Gisberto Salce, Gisbertaren gurasoak, zortzi seme-alaba izan zituzten. Gisbertari jaiotzean gizonezko generoa esleitu eta aitaren izena jarri zioten, Júnior ezizena erantsita. Geroago Gisbertak izena aldatu zuen emakumezko genero-identitatea aitortzeko.

## Epaiketak 
### Vitor Santos 
Vítor Santos zen taldeko zaharrena eta 16 urteko bakarra. Zortzi hilabeteko kartzela-zigorra ezarri zioten, denek ziurtatu baitzuten ez zuela Gisbertari eraso egin, baina hainbat aldiz izan zela gertakarien begirale.

Urte hartan, Pedro Abrunhosak *Balada de Gisberta* abestia konposatu zuen, *Luz* diskoan sartu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosario Zúñiga

**María Rosario Zúñiga García** (Mexiko Hiria, 1964ko ekainaren 14a &ndash; Guadalajara, 2023ko ekainaren 18a)  mexikar zinemako eta telebistako aktorea izan zen.

## Biografia 
1975ean estreinatu zen zinemako aktore gisa *Los supervivientes de los Andes* filmean, gero 1977an *Fuenteovejuna* antzezlanean eta telebistan *Marcha nupcial* telenobelan. Telebistan nabarmendu zen bere lehen paper antagonikoan 1992an *De frente al sol* filmean, geroago 2007an *Pasión* telenobelan gaizkile gisa emanaldi bikaina egitera itzuli zen, 1997an eszena zuzendari gisa estreinatu zuen *Hotel Paraíso* telesailean eta eszena zuzendari gisa debuta egin zuen *Ni contigo ni sin ti* melodramaren ekoizpenean. Gainera, Antzerkiko Zuzendari Eszeniko gisa nabarmendu da umore lanetan.

2023ko ekainaren 18an hil zen 59 urte zituela. 

## Telebista 
* *Triada* (2022) ... Beatriz Fonseca
* *Lotería del crimen* (2022) ... Teresa Monroy
* *Rutas de la vida* (2022) ... Delia Araujo 
* *Aquí en la Tierra* (2020) ... María Luisa Medina
* *Guardia García* (2018) ... Emiliana García
* *Nada personal* (2017) ... Alba Delgado
* *Señora Acero* (2015-2018) ... Rosa Sánchez
* *Sin rastro de ti* (2016) .... Gabriela Santillana
* *El hotel de los secretos* (2016) .... Jueza 
* *La sombra del pasado* (2014-2015) .... Ángela Santos
* *Quiero amarte* (2013-2014) .... Ana María Montesinos
* *Amor bravío* (2012).... Leonora Martínez
* *Ni contigo ni sin ti* (2011) .... Patricia Lieja 
* *Niña de mi corazón* (2010) .... Adriana Paz 
* *Camaleones* (2009) .... Armanda Jaramillo
* *Juro que te amo* (2008) .... Roberta
* *Pasión* (2007) .... Antonia
* *Primer amor... a mil por hora* (2000-2001) .... Estela
* *Mi querida Isabel* (1996-1997) .... Ignacia
* *Amor de nadie* (1990) .... Marcelina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Serpula lacrymans

***Serpula lacrymans*** *Serpulaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria. Onddo oso kaltegarria da, eraikuntzako zura suntsitzen duelako eta erasotzeko oso zaila delako.

Sinonimoak: *Serpula destruens*, *Merulius domesticus*, *Merulius lacrymans*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Zarakar lodi moduan, haragitsu-arroa, zabaldu samar, hori-laranja kolorekoa edo hori-herdoil kolorekoa, zahartzen denean oliba koloreko distirak izaten ditu. Zimurtasun edo tolestura nahiko handiak eratzen ditu, gaztetan ertz zuria izaten du.

**Hanka:** Ez du, gainazal osoa zurari itsatsita egoten da.

**Haragia:** Haritsua, zurkara, elastikoa.

**Etimologia:** *Lacrymans* epitetoa latinetik dator, negar-emaile, esan nahi duen, "lacrymans" hitzetik. Malkoen antzeko tantatxoak igortzen dituelako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Phlebia radiata* eta *Merulius tremellosus* delakoekin nahas daiteke, baina hauek basoan daude eta ez etxeen barruan.

## Sasoia eta lekua 
Urteko edozein garaitan. Eraikuntzako zuraren gainean, batez ere hezetasun handia dagoen txaboletan edo egurrezko etxeetan. Oso arraroa basoan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Ekuador, Peru, Txile, Argentina, Azoreak, Svalbard, Europa, Errusia, Pakistan, India, Japonia, Thailandia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2006ko Nafarroako Itzulia

**2006ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko XLV. ekitaldia izan zen. Urte honetan, sei etapaz osatu zen Itzulia, ibilbidea Orkoiengo Lizarteren lantegian hasi eta Iruñean bukatu zen.

## Taldeak
* Viña Magna-Cropu
* Caja Rural    
* Supemercados Froiz
* Cafés Baqué 
* Azysa
* Bidelan-Kirolgi
* Garcamps-Comunitat Valenciana
* Alfus-Tedes
* Lizarte 
* Telco'm-Aldabea
* Team Endeka 
* Unibet.com-Davo 
* CB Immobiliare-Universal Caffé 
* AVC-Haribo 
* Tinkoff Restaurants 
* Southaustralia.com 

## Etapak  
## Sailkapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Real Unión 2023-2024

Entrenatzailea: Fran Justo (2023-Egun, 17.jardunaldirarte eta 31.jardunalditik)  Iñigo Idiakez (18-30.erako jardunaldiak)
* 15px|Kapitain = Kapitainak
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa
*  23 baino handiagoa den zenbakia duten joklariak Real Unión B taldeko jokalariak dira, eta beraz talde biekin jokatu dezakete partidak. Espainiar ferezadioaren arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 23-erako zenbakiak eraman beharko dituzte, eta 3.atezaina egongo balitz 24 zenbakia eraman beharko du. Gehienez 17 jokalari (edo 18 3.atezainarekin) izan daitezke 23 urtez azpikoetatik kanpo.

#### Bajak neguan 
### Neguko merkatua 2024 
### Udako merkatua 2023 
## Kanpo estekak
Titan A.E.

***Titan A.E.*** 2000. urteko zientzia fikziozko filma da, Don Bluth eta Gary Goldmanek zuzendua, eta Matt Damon, Bill Pullman, John Leguizamo, Nathan Lane, Janeane Garofalo eta Drew Barrymore ditu protagonista. Izenburua Titan izeneko espazio-ontziari egiten dio errefernetzia, A.E. gehituta, "After Earth" edo "Lurraren Ondoren". Filmaren animazioak eskuzko animazio tradizionala (2D) eta ordenagailuz sortutako irudien erabilera zabala konbinatzen ditu.

Espezie exotiko etsai batek Lurra suntsitu ondoren, gizateria salbatzeko eta planeta berri bat sor dezakeen espazio-ontzi erraldoia babesteko misioa duen gazte baten istorioa kontatzen du filmak. Bidean, ontzi bateko tripulazioarekin eta kapitainarekin elkartu da, estralurtarrek ontzia suntsitu aurretik aurkitzen lagunduko diote.

Fox Animation Studiosek ekoitzitako hirugarren eta azken proiektua izan zen, eta 2000ko ekainaren 16an argitaratu zen AEBn. Filmak kritika mistoak jaso zituen, irudigintza, aktoreak eta animazioa goraipatuz, baina istorioa eta pertsonaiak negatiboki kritikatuz. Ez zen izan arrakasta komertziala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Batiscafo Katiuscas

***Batiscafo Katiuskas*** Antònia Font talde mallorcarraren bosgarren albuma da, 2006an argitaratua. Diskoak 12 kanta ditu. Aurreko diskoaren gaia espazio galaktikoari buruzkoa zen, eta honetan ozeanoen sakonerak aztertzen dira urpekontzi batean. Letrek bere tonu surrealista mantentzen dute. Berriro ere, Joan Miquel Oliver albumaren konposatzaile eta letrista da. Oliverrek adierazi zuenez, "gai bakarreko album kontzeptuala da, laburra". 

Hala ere, disko honetan gai berari buruzko hainbat abesti daude, baina ez dago argumentu-hari sendorik. 

«*astronautes rimadors*» eta «*turistes del futur*» abestietan, pertsonaiak mundu idealetatik eta alegiazko paisaietatik pasatzen dira. «*amazones a sa lluna*» abestiak Augusto Monterroso idazle guatemalarraren *Dinosauroa* mikrorrelatoari egiten dio erreferentzia.

Diskoa urteko diskorik onena izan zen herri-bozketa bidez, eta Enderrock sarietan kritikak ondoen baloratu zuen bigarrena. CDan, abestien letra agertzen zen liburu bat zegoen, beti minuskulaz idatzia (puntuen ondoren, abestien izenburuak, etab.). Beti maiuskulaz zihoazen bi hitz bakarrak "Batiscafo Katiuskas" ziren.

## Abestiak 
Kanta guztiak Joan Miquel Oliverrek idatzi zituen, *Tonto* izan ezik, Julio Cortazarren testu baten inprobisazioa izan baitzen.

Hauek dira abestien diskoko izenburuak eta ordena:
# *Play*
# *Batiscafo Katiuskas*
# *Wa yeah!*
# ''Tokio m'és igual*
# *Amazones a sa lluna*
# *Darrere una revista*
# *Love song*
# *Nata*
# *Mecanismes*
# *Tonto*
# *Bamboo*
# *Replay''

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Alegret, Helena Morén (coordinadora) (2011). Antònia Font : robots innocents (1a edició edición). Valls: Cossetània. p. 73. ISBN 978-84-15403-64-7.
Meiji (argipena)

**Meiji** izenak hainbat adiera du:

* Meiji (1852–1912), 122. enperadore japoniarren hil ondoko izena, bizi zelarik Mutsuhito.
* Meiji aroa, Japoniako historiaren aldia 1868tik 1912ra
* Meiji iraultza, Meiji Aroaren hasiera, gerra zibil garaia Japonian.
* Meiji Unibertsitatea, Japoniako unibertsitate pribatu bat.
* Meiji (Sansha), Hainan probintzian, Txinako Meiji Jiao atoloian dagoen herria
* Meiji Holdings, japoniar elikagaien enpresa japoniarra.
* Meiji Yasuda Seimei Hoken, japoniar aseguru konpainia.
2007ko Nafarroako Itzulia

**2007ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko XLVI. ekitaldia izan zen. Urte honetan, sei etapaz osatu zen Itzulia, ibilbidea Burlatan hasi eta Iruñean bukatu zen.

## Taldeak
* Viña Magna-Cropu
* Caja Rural  
* Supemercados Froiz
* Cafés Baqué 
* Azysa-Cetysa
* Bidelan-Kirolgi
* Comunitat Valenciana
* Alfus-Tedes
* Lizarte 
* Telco-M
* Orbea-Oreka
* Azpiru-Ugarte
* Haribo-AVC 
* Kio Ene-Tonazzo 
* Cinelli-Endeka 
* Davo 
* Rabobank 
* Southaustralia.com 

## Etapak  
## Sailkapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benjamin Coriat

**Benjamin Coriat** (Rabat, Maroko, 1948ko azaroaren 14a) ekonomia industrialean, berrikuntzan eta jabetza intelektualean espezializatutako ekonomista frantsesa da.  ekonomialari izutuak (économistes atterrés) taldeko kidea da.

Ezaguna ondasun komunalei buruz garatu dituen ikerketengatik.

## Biografia 
Filosofian lizentziaduna, irakasle agregatua eta Ekonomia Zientzietan doktorea, 1989az geroztik Sorbonne Paris Nord Unibertsitateko Ekonomia Zientzien eta Kudeaketaren Fakultateko irakaslea da.

Erregulazioaren teoria aztertzen dutenen artean dago, *ekonomista izutuak* kolektiboaren administrazio-kontseiluko kide da.

2015ean *Komunen itzulera* argitaratu zuen. Liburu horretan, komunen kontzeptuaz aritzen da Benjamin Coriat, partekatzeko modu bat gisa, software libretik hasi eta haurtzaindegi autogestionatuetara doana. 

Komunaletan ikusten ditu lankidetza-ekonomia bat eta kapitalismoaren alternatiba bat.

2020an Klimaren aldeko Herritarren Konbentzioan parte hartu zuela, hirugarren lekuak kontzeptua berrartzerakoan, balioan hartzen zituen leku hibrido horiek komunalak sortzeko trantsizioetarako tresna eta baliabide komun gisa.

## Ikerketa- eta irakaskuntza-arloko erantzukizunak 
### Ikerketa 
* EBko VI. Esparru Programako bikaintasun-sareak eta Europako sareak
* ADPIC, Medikamentuen ekonomia eta osasun-politika publikoak
* ''* (Joseph Stiglitzek sortua eta zuzendua)
* Paris 13 Unibertsitateko Enpresa Ekonomia eta Merkatuak Masterreko doktore-esparrua
* IMDPIko zuzendaria, Parisko Unibertsitateko Ekonomia Zentroko 3. ardatza (CEPN)
* ANR PROPICE elkartearen zientzia-arduraduna.
* “HIESari eta PEDen arreta eskuratzeari buruzko ikerketa sozioekonomikoa” ekintzako lehendakaria ANRSn (HIESari buruzko Ikerketarako Agentzia Nazionala).
* CINIIF (Institut francilien Recherche Innovation Société, Instituto de Investigación de la Innovación Sociedad) erakundeko zuzendaritzako kidea, sortu zenetik.

### Hezkuntza 
* Ekonomia industriala eta nazioartekoa
* Finantzak eta Enpresa
* Erakundeen teoria
* Farmazia-patenteak
* Giza baliabideen kudeaketa

## Argitalpenak 
* *Science, technique et capital*, Paris, Seuil, 1976
* *L'Atelier et le chronomètre : essai sur le taylorisme, le fordisme et la production de masse*, Paris, Christian Bourgois éditeur, 1979 (rééd. 1982 et 1994)
* *La robotique*, Paris, La Découverte/Maspéro, 1983
* « Le débat théorique sur la désindustrialisation », in *Économie appliquée*, tome 42, n° 4, 1989
* *Penser à l'envers*, Paris, Christian Bourgois éditeur, 1991
* *L'atelier et le robot : essai sur le fordisme et la production de masse à l'âge de l'électronique*, Paris, Christian Bourgois éditeur, 1990 (rééd. 1994)
* *Made in France : l'industrie française dans la compétition mondiale* (avec Dominique Taddei), LGF, Libre de poche, 1993
* *Les nouvelles théories de l'entreprise* (avec Olivier Weinstein), Paris, Éd. Librairie générale française, 1995
* *Vingt ans d'aveuglement : l'Europe au bord du gouffre'', Les liens qui libèrent, 2011

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mohammad Hasan Sharq

**Mohammad Hasan Sharq** (Anar Dara, 1925eko uztailaren 17a) afganistandar politikaria da. Afganistango lehen ministroa izan zen 1988tik 1989ra.

Mohammed Daoud Khanen bozeramailea izan zen Afganistango Erresumako lehen ministroa zenean, baita lehen ministrordea ere. Daouden gobernuaren defentsa ministroa izan zen 1975etik 1976ra, errepublika aldarrikatu ondoren.

Afganistango gobernu komunistaren garaian eta sobietarrak erretiratzeko akordioak sinatu ondoren, Shaq lehen ministro izendatu zuten, nahiz eta konstituzio berriaren arabera bere boterea presidentearen boterea baino txikiagoa izan. Konpromiso-hautagai izateko "loya-jirga" batean aukeratu zuten. Gobernuaren inpartzialtasuna zalantzan jarri zen, ministro gehienek aurreko gobernu komunistetan parte hartu zutelako eta ministro garrantzitsuenak Afganistango Alderdi Demokratiko Popularreko kideak zirelako. Sharqek dimisioa eman zuen 1989ko otsailean, adiskidetze nazionalerako gobernu bat ezartzean porrot egin ondoren.
Thomas Mitchell

**Thomas John Mitchell** ; Elizabeth, New Jersey, 1892ko uztailaren 11 &ndash; Beverly Hills, Kalifornia, 1962ko abenduaren 17a) estatubatuar aktorea izan zen.

Oscar saria irabazi zuen *Stagecoach* filmean egindako lanagatik, eta Oscar, Tony eta Emmy sariak irabazi zituen lehen gizonezko aktorea izan zen. Aktore izateaz gain, antzerki zuzendari, gidoilari eta antzerkigile ere izan zen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Nadia Nemeh Shomaly

**Nadia Nemeh Shomaly** (Bermeo, Bizkaia, 1979)  abokatua eta politikaria da.

2023ko ekainaren 28an Bermeoko alkate bilakatu zen Euskal Herria Bilduko eta Guzan herri plataformako zinegotzien babesaz. 

## Biografia 
Bermeon jaio zen Nadia. Guraso palestinarrak ditu. Hiru ahizpetan zaharrena izanik, familiaren ardatz bihurtu zen aita hil zenean. Ekonomia eta Zuzenbidean lizentziatura lortu zuen Euskal Herriko Unibertsitatean.

BBVAn egiten du lan gaur egun. EH Bilduko zerrendan bigarren joan zen Bermeoko udal hauteskundeetan. Oso pertsona aktiboa da palestinarren eskubideen aldeko ekintzetan. Aita, medikua du, duela urte asko iritsi zen Bermeoko psikiatrikoan lan egitera, familia bat sortu eta errotu zen kostaldeko herrian. Nemeh Shomalytarrak hiru ahizpa dira eta motorren munduko maitalea da.

Nadia, Bermeoko alkate izan zen Asier Larraurik dimisioa eman ostean. EH Bilduk eta Guzan herri plataformak akordio bat lortu zuten Larrauri alkate izendatzeko, baina, hark dimisioa emanda, bi  indar politikoek berretsi zuten Nadia Nemeh Shomalyk ordezkatuko zuela Larrauri karguan, eta gogorarazi zuten akordio bat sinatu zutela:*«Bermeok behar duen aldaketari aurre egiteko eta helburu horrekin proiektu komunak martxan jartzeko».*2023ko ekainaren 28an EH Bilduko eta Guzan herri plataformako zinegotzien babesaz, Bermeoko alkate izendatu zuten Nadia Nemeh Shomaly koalizio abertzaleko hautagaia. Kargua hartzean eraso «sexistak eta xenofoboak» salatu zituen.43 urteko abokatuak «ozen eta argi» esan nahi izan zuen «faxistak haserretu badira, Bermeon bide onetik goazen seinalea». 

Nemeh Shomaly alkateak hitz ederrak izan zituen Larrauri alkate ohiarentzat:*«lankide eta lagunarentzat». «Nire neba bihurtu da, eta argi daukat, neba bidean erortzen bada, lepoan hartzen dudala eta aurrera jarraitzen dugula».*Badira batzuk alkate moduan landu behar dituen gai nagusiak. Hasteko Bermeon (eta Busturialdean) gertatzen den aldaketan mugitzea tokatu zaio, Bermeo arrantzale-herria izan zen, baina aldaketak izan dira hor, eta aldaketek denbora behar dute arrantza munduan ere. Bestalde Busturialdeko herritarrek herrian bizi eta lan egin nahi dute, baina gero eta etxe gutxiago daude, alokairuan batez ere. Herrian lan egiteko aukerak ere sustatu nahi dituzte, baina komertzioa pikutara doa, adibidez. Programa txikiak badituzte, baina ez dira komertzioa salbatzeko beste, eta arazo hori orokorra da. Turismoarena ere bada kudeatu behar duen beste gai bat; batetik, Bermeon dago Gaztelugatxe eta Busturialdean beste Guggenheim proiektu bat, baina beste alde batetik turismo inbaditzailea ez da jasangarria Nemh-ren iritziz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Banderaren profanazio

thumb|2023tik aurrera banderak profanatzea debekatuta duten herrialdeen mapa
**Banderaren profanazioa** bandera bat profanatzea da, banderaren protokoloa bortxatzea, edo jendaurrean bandera suntsitu, hondatu edo moztea ekintza gisa. Bandera nazionalaren kasuan, ekintza horren helburua, askotan, herrialde baten edo bere politiken aurkako auzi politiko bat planteatzea da. Herrialde batzuek suntsitze-metodoak debekatzen dituzten legeak dituzte (jendaurrean erretzea, adibidez), edo erabilera partikularrak debekatzen dituzte (helburu komertzialetarako, esaterako); lege horiek bereiz ditzakete herrialdeko bandera nazionala profanatzea eta beste herrialde batzuetako banderak. Herrialde batzuek era guztietako banderak profanatzea ere debekatu dute, baita inguruko herrialdeenak profanatzea ere.

## Azalpena 
[thumb|[Ameriketako Estatu Batuetako bandera erretzen Iranen egindako protesta batean.]]
Bandera baten profanaziotzat har daitezkeen ekintzak hauek dira, besteak beste: erretzea, pixa egitea edo haren gainean kaka egitea, banderaren gainean esloganak jartzea, zapaltzea, harriekin kalte egitea; bala edo beste edozein jaurtigairekin apurtzea, behar ez bezala altxatzea, hitzez iraintzea, lurretik arrastatzea edo jatea, besteak beste.

Banderaren profanazioa hainbat arrazoirengatik egin daiteke. Protesta izan daiteke herrialde baten kanpo-politikaren aurka, norberarena barne, edo boterean dagoen gobernuaren izaeraren aurka. Nazionalismoaren aurkako protesta izan daiteke, edo banderak ordezkatzen duen herrialdeko herriaren kontrako nahita egindako iraina edo ekintza sinbolikoa. Bandera profanatzea debekatzen duten lege berberengatik ere protesta izan daiteke.

Bandera bat erretzea edo suntsitzea delitua da herrialde batzuetan. Hala ez den herrialdeetan, desordena publikoagatik, sute edo, beste pertsona baten jabetzan gauzatzen bada, lapurreta edo bandalismo gisa prozesa daiteke oraindik. Herrialde askotako jurisdikzioek debeku zehatzak dituzte banderen profanazioaren aurka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mackenzie Davis

**Mackenzie Rio Davis** (Vancouver, 1987ko apirilaren 1a) Kanadako aktore, ekoizle eta modeloa da. *Smashed*-en egin zuen debut zinean (2012), eta harrezkero zenbait film entzutetsutan agertu da, hala nola *The Martian* (2015), *Blade Runner 2049* (2017) eta *Happiest Season* (2020) ekoizpenetan.

2014tik 2017ra, Davis izan zen Cameron Howe programatzaile informatiko protagonista AMC kateko *Halt and Catch Fire* telesailean. 2021ean, paper protagonista izan zuen *Station Eleven* miniseriean, eta Emakumezko Aktore Onenaren Critics' Choice Super Award  saria jaso zuen horregatik (Zientzia Fikzio/Fantasia telesailen kategorian).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Arriola Bengoa

**Pedro Arriola Bengoa** (Gipuzkoa &ndash; Ekuatore Ginea, 1916ko azaroaren 14a) euskal esploratzaile, konkistatzaile, merkatari eta ehiztaria izan zenEkuatore Ginean, besteak beste, boliarekin komertziatu zuen.

## Biografia 
1887 urte inguruan Gineara joan zen Muni ibaiaren estuarioa esploratzera. Bederatzi hilabetez, 1900. urteko ituna baino lehen, Muniko estuarioa, ibaiadarrak eta barruko lurrak arakatu zituen. Espainiako Ginea zeharkatu zuen, Utamboni gaina, eta baliteke Ubangi ibaira iristea, Kongoko ibaiadarra eta Muniko lurraldearen muga. Bitartekaria izan zen Obama n'Bañe erregea buru zuten Mebondeko tribuek espainiar komisario kolonialaren bahiketan. Utamboniko tribuek «Nsoc-tan» (Elefante zuria) ezizena jarri zioten.

1901ean, Muniko lurretan merkataritzan aritzen zen enpresa baten buru izan zen, eta indigenak kargatzaile gisa hornitzen zituen Parisko Itunaren bidez ordezkatutako kolonizatzaile espainiar eta frantsesentzat. 1904an, Fernando Poo Gineako Golkoko Compañía Transatlántica merkataritza enpresaren buru izendatu zuten. Riabba edo Moka goi lurren kolonizazioa eta jabetzea antolatu zuen.

Penintsulan egonaldi labur bat egin ondoren, 1907an Fernando Poora itzuli zen, eta han Nekazaritza Ganbera Ofizialeko kontulari izendatu zuten. Gustavo Pittaluga doktorearen Batzorde Zientifikoan (1909) parte hartu zuen eta San Juan, Rio Benito, Ayer eta Rio Campoko lurretan zehar lagundu zuen. Calabareko (Nigeria) abeltzaintza eta ekuatore-produktuen lehiaketetan lehen sariak irabazi zituen. 1912an Nekazari Ganbera Ofizialeko presidente izendatu zuten. Urte berean, olio-palmondoa ustiatzeko 1.000 ha lortu zituen errege ordenaren arabera.

1916ko azaroaren 14an bere buruaz beste egin zuen bere azken negozioek eragindako zailtasun ekonomikoengatik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ginea Espainiarra
* Río Muni

## Kanpo estekak
Himesh Patel

**Himesh Jitendra Patel** (Huntingdon, Cambridgeshire, 1990eko urriaren 13a) aktore ingelesa da, jatorri indiarrekoa (Gujarateko hinduen komunitateko gisa aurkeztu izan du bere burua).

## Ibilbidea 
Patelek Peterborougheko gazteen antzerki talde bateko kide gisa lortu zuen lehenengo esperientzia.  2007an BBCko *EastEnders* telesailean Tamwar Masood pertsonaiaren  papera hartu zuen. Bertan 566 ataletan agertu zen  2016ra arte. Paper bera lortu zuen *EastEnders E20* spin-off-ean. Serie honetako atal baten gidoia ere idatzi zuen Charlie G. Hawkins eta beste idazle batzuekin batera.

2019an, Danny Boyleren *Yesterday* filmean aktore protagonista izan zen, eta lan horrek, 2021eko *Station Eleven* telesaileko Jeevan pertsonaiarekin batera, eman zion nazioarteko proiekzioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak