open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lalande domina

**Lalande domina** 1802 eta 1970 bitartean Frantziako Zientzien Akademiak astronomian eginiko aurrerapen zientifikoengatik eman zuen sari bat da.

Jérôme Lalandengatik jasotzen du izena, eta beronek sortu zuen 1801ean. 1970 ondoren Benjamin Valz Fundazioaren sariarekin konbinatu zen 1996 arte.

## Saridunetako batzuk 
* 1804 : Giuseppe Piazzi
* 1805 : Karl Ludwig Harding
* 1809 : Carl Friedrich Gauss
* 1811 : Friedrich Bessel
* 1817 : John Pond
* 1818 : Jean-Louis Pons
* 1825 : John Herschel, James South
* 1834 : George Biddell Airy
* 1835 : James Dunlop, Palon Heinrich Ludwig von Boguslawsky
* 1839 : Johann Gottfried Galle
* 1840 : Bremicker
* 1841 : ez zen eman
* 1842 : ez zen eman
* 1844 : Hervé Faye
* 1844 : Francis de Vico, Heinrich Louis d'Arrest
* 1851 : John Russell Hind, Annibale de Gasparis
* 1852 : John Russell Hind, Annibale de Gasparis, Robert Luther, Jean Chacornac, Hermann Goldschmidt
* 1854 : Robert Luther, Albert Marth, John Russell Hind, James Ferguson and Hermann Goldschmidt
* 1855 : Jean Chacornac, Robert Luther eta Hermann Goldschmidt
* 1856 : Jean Chacornac eta Norman Pogson
* 1857 : Hermann Goldschmidt eta Karl Christian Bruhns
* 1858 : A. Laurent, Hermann Goldschmidt, George Mary Searle, Horace Parnell Tuttle, August Winnecke eta Giovanni Battista Donati
* 1860 : Robert Luther
* 1861 : Ernst Wilhelm Tempel, Robert Luther eta Hermann Goldschmidt
* 1862 : Alvan Clark
* 1864 : Richard Christopher Carrington
* 1866 : Warren de la Rue
* 1867 : Thomas Maclear
* 1868 : Giovanni Schiaparelli
* 1869 : Jules Janssen
* 1870 : William Huggins
* 1876 : Johann Palisa
* 1878 : Asaph Hall
* 1881 : Lewis Swift
* 1883 : Guillaume Bigourdan
* 1888 : Joseph Bossery
* 1889 : François Gonnessiat
* 1891 : Guillaume Bigourdan
* 1892 : Edward Emerson Barnard
* 1893 : Léopold Schulhof
* 1894 : Stéphane Javelle
* 1895 : Maurice Hamy
* 1896 : Pierre Puiseux
* 1898 : Perrine, observatoire du Mont-Hamilton
* 1899 : William Robert Brooks
* 1900 : Michel Giacobini
* 1901 : John M. Thome
* 1903 : William Wallace Campbell
* 1905 : William Henry Pickering
* 1906 : Robert Grant Aitken, William Hussey
* 1908 : William Lewis Elkin
* 1911 : Lewis Boss
* 1912 : Hermann Kobold eta Carl Wilhelm Wirtz
* 1913 : Jean Bosler
* 1914 : Joseph-Noël Guillaume
* 1915 : Lucien d'Azambuja
* 1916 : Jérôme Eugène Coggia
* 1919 : Vesto Slipher
* 1922 : Henry Norris Russell

## Kanpo estekak
William Robert Brooks

**William Robert Brooks** (1844ko ekainak 11-1921eko maiatzak 3) britainiar jatorriko estatubatuar astronomo bat izan zen, kometa gehien aurkitu zituenetako bat, soilik Jean-Louis Ponsen atzetik. Ingalaterrako Maidstone herrian jaio zen, New Yorkeko Marion herrira joan zen Baptisten kongregazioko apaiz baten semea izan zelarik.

## Bizitza 
Brooksek astronomiagatik izan zuen interesa Australiara eginiko bidaia batean garatu zuen, nabigari bat bere sextantearekin neurketak egiten ikusi zuenean garatu zuen. Gaztetan New Yorkeko Buffalo hiriko Shepherd Iron Worksen lan egin zuen.

## Kometa aurkikuntzak 
Phelpsen bizi zenean, Brooksek bere lehen kometa aurkitu zuen, 1881ean, berak eraikitako teleskopio batekin. 1886an beste 3 kometa berri aurkitu zituen.

Brooksen kometa aurkikuntza zaletasunaren berri William Smith negozio gizonak eman zuen, nork, Brooks New Yorkeko Genevara erakartzeko, behatoki berri bat eta Brooksen familiarentzat etxe bat eraki zituen. Brooks hara joan zen Genevako Hobart Collegeko Smith Behatokiko zuzendari bezala, non bere ikerketa astronomikoa irakurri eta erakutsi zuen. Smith Behatokian eginiko bere behaketen ondorioz beste 16 kometa aurkitu zituen.

Kometa aurkikuntzan espezializatu zen, 12P/Pons-Brooks eta 16P/Brooks aldikako kometak barne. C/1911 O1 (Brooks) kometa ere aurkitu zuen, eta astroargazkigintzaren aitzindaria izan zen.

## Sariak 
Bere bizitzan zehar, Brooksek Lick Behatokiagandik, Ozeano Bareko Elkarte Astronomikoagandik, *St Louis Exhibition*go Nazioarteko Epaileengandik, Mexikoko Elkarte Astronomikoagandik eta 1899an Frantziako Zientzien Akademiaren Lalande domina jaso zituen. Brooks, gainera, Hobart Collegeko Ohorezko Zientzia Doktore eta Irakasle postura igoa izan zen.
Frans Verbeeck

**Frans Verbeeck** (Langdorp, 1941eko ekainaren 13a) belgikar txirrindulari ohia da. 1963 eta 1977 artean izan zen profesionala. Klasikomano handia izan zen, Belgikako klasiketan oso maila ona ematen zuena.

## Biografia 
Verbeecken lorpenik handienak, txirrindularitzako monumentutzat hartzen diren klasiketako batzuk izan ziren, 1974ko La Flèche Wallonne eta 1971ko Amstel Gold Race kasu. Het Volk ere irabazi zuen 1970ean eta 1972an, Luxenburgoko Tourra 1975ean eta 1976an eta Flèche Brabançonne 1977an. 1975ean E3 Harelbeke irabazi zuen.

Horrezaz gain, 1973an Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan nagusitu zen. 1972an eta 1976an Haut-Varreko Tourra irabazi zuen, eta Niza-Seillans 1972an. Eta 3. izan zen Super Prestige Pernod Internationalen.

Bi urtez suspenditua egon zen (1964-1966) dopin kontrol batean positibo emateagatik. Haren seme bat (Mark Verbeeck) eta bi iloba (Paul De Keyser eta Willy De Keyser) txirrindulari profesionalak izan ziren.

## Palmaresa 
## Emaitzak Klasikoetan eta Txapelketetan 
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu
X: Ez zen jokatu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*  The Flying Milkman: Frans Verbeeck podiumcafe.com
2000ko Euskal Herriko Itzulia

**2000ko Euskal Herriko Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 40. edizioa izan zen. 2000ko apirilak 3 eta 7 artean egin zuten, 822,5 kilometroko ibilbidea eginez 5 etapatan banatuta. Garailea Andreas Klöden izan zen.

## Etapak 
## Sailkapena 
### Sailkapen nagusia 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
## Kanpo estekak 
* 2000ko Euskal Herriko Itzuliko sailkapenak
* 2000ko Euskal Herriko Itzulia
Valoniako Sari Nagusia

**Valoniako Sari Nagusia** (ofizialki **G. P. de Wallonie**) egun bakarreko txirrindularitza lasterketa belgiar bat da, Valonia eskualdean jokatzen dena.

1935ean sortua, UCI Zirkuitu Kontinentalak sortu zirenetik UCI Europe Tourren zati da, 1.1 mailan.

Hasiera Chaudfontainen dago, eta helmuga Namurreko zitadelaren tontorrean.

## Palmaresa 
**Oharra:** 1987ko lasterketan, Laurent Fignon hirugarren sailkatu zen, baina emaitza hau deuseztatua izan zen Dopin kontrolean positibo emateagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
1947ko Italiako Giroa

**1947ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 30. edizioa izan zen. 1947ko maiatzak 24 eta ekainak 15 artean ospatu zen, 3.843 kilometroko ibilbidea eginez 19 etapatan banatuta, horietatik bat bikoitza, garaileak batez beste 33,153 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Lasterketa Milanen hasi eta amaitu zen.

84 txirrindularik hasi zuten proba eta 50ek amaitu zuten.

Edizio honetan, beste behin, Fausto Coppi eta Gino Bartaliren arteko norgehiagoka bat egon zen, garai hartako italiar txirrindularitzako bi txirrindularirik handienak, azkenean garaipena lehenarentzat izan zelarik, hala bere bigarren Italiako Giroa irabazi zuena.

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
Berrehun eta laurogeita bost

**Berrehun eta laurogeita bost** (285) berrehun eta laurogeita lauaren ondoren eta berrehun eta laurogeita seiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Berrehun eta laurogeita bi

**Berrehun eta laurogeita bi** (282) berrehun eta laurogeita bataren ondoren eta berrehun eta laurogeita hiruaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
2000ko Frantziako Tourra

**2000ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 87. edizioa izan zen. 2000ko uztailak 1 eta 23 artean ospatu zen, 3662 kilometroko ibilbidea eginez 21 etapatan banatuta, garaileak, batez beste 39,569 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Lasterketa Futuroscopen hasi eta Parisko Champs Elyséesetan amaitu zen.

Garailea Lance Armstrong izan zen, bigarren aldiz jarraian.

## Taldeak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Parte-hartzaileak 
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen nagusia 
### Mendiko sailkapena 
### Puntukako sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
Berrehun eta laurogeita bat

**Berrehun eta laurogeita bat** (281) berrehun eta laurogeiaren ondoren eta berrehun eta laurogeita biaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Berrehun eta laurogeita sei

**Berrehun eta laurogeita sei** (286) berrehun eta laurogeita bostaren ondoren eta berrehun eta laurogeita zazpiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Berrehun eta laurogeita zazpi

**Berrehun eta laurogeita zazpi** (287) berrehun eta laurogeita seiaren ondoren eta berrehun eta laurogeita zortziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Berrehun eta laurogeita bederatzi

**Berrehun eta laurogeita bederatzi** (289) berrehun eta laurogeita zortziaren ondoren eta berrehun eta laurogeita hamarraren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Berrehun eta laurogeita hamar

**Berrehun eta laurogeita hamar** (290) berrehun eta laurogeita bederatziaren ondoren eta berrehun eta laurogeita hamaikaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Berrehun eta laurogeita zortzi

**Berrehun eta laurogeita zortzi** (288) berrehun eta laurogeita zazpiaren ondoren eta berrehun eta laurogeita bederatziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Macintosh 128K

**Macintosh 128K** Apple enpresaren jatorrizko ordenagailu pertsonala izan zen. 1984ko urtarrilean merkaturatua 2494 dolar estatubatuarreko prezioan, beix koloreko karkasa bat zuen eta modulu bakarrekoa zen.

Appleren ordenagailu honek, ezaugarri nagusi bezala, erabiltzaile interfaze grafiko bat zuen, hau da, gaur egun sistema eragileek egiten duten modu berean informazioa irudikatzen zuten ikono, irudi eta grafiko multzo bat.

Gainera, beranduago orokortu zen sagua gehitu zuen interfazearekin mugitu eta elkarreragiteko. Aurrerapen hauek komando linearen interfazea zaharkitu bezala utzi zuten, erabiltzaile arruntari ideia berriak eskaintzen zion erabilgarritasun eta sinpletasunaren aldetik. Honekin, Apple etxeko erabilerako informatikaren aitzindari izan zen eta lehiakideentzat erreferente bihurtu zen.

1984ko Super Bowlean lehen aldiz eman zen iragarkia (1984 deitua), Ridley Scottek zuzendu zuen, eta bere kostua 800.000 dolar estatubatuarrekoa izan zen.

Karkasaren gainaldean zuen hozka batek ordenagailua bere garraiorako kargatzea ahalbidetzen zuen. Macintosh jatorrizko eredu hau gaur egun Macintosh 128K bezala ezagutzen da, beste eredu batzuetatik ezberdintzeko retronimo bat.

## Ezaugarri teknikoak 
* Motorolaren 68000 prozesagailua.
* ROM: 64 MB
* RAM: 128 KB
* 3,5"ko disketera (400 kb)
* RS 232 eta RS 422 serie portuak
* Kanpoko bigarren bilketa unitate bat gehitzeko aukera
* 9"ko kolore bakarreko pantaila.

## Kanpo estekak
Berrehun eta laurogeita hamaika

**Berrehun eta laurogeita hamaika** (291) berrehun eta laurogeita hamarraren ondoren eta berrehun eta laurogeita hamabiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Berrehun eta laurogeita hamahiru

**Berrehun eta laurogeita hamahiru** (293) berrehun eta laurogeita hamabiaren ondoren eta berrehun eta laurogeita hamalauaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Berrehun eta laurogeita hamalau

**Berrehun eta laurogeita hamalau** (294) berrehun eta laurogeita hamahiruaren ondoren eta berrehun eta laurogeita hamabostaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Berrehun eta laurogeita hamabi

**Berrehun eta laurogeita hamabi** (292) berrehun eta laurogeita hamaikaren ondoren eta berrehun eta laurogeita hamahiruaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Berrehun eta laurogeita hamasei

**Berrehun eta laurogeita hamasei** (296) berrehun eta laurogeita hamabostaren ondoren eta berrehun eta laurogeita hamazazpiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Berrehun eta laurogeita hamabost

**Berrehun eta laurogeita hamabost** (295) berrehun eta laurogeita hamalauaren ondoren eta berrehun eta laurogeita hamaseiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Berrehun eta laurogeita hamazazpi

**Berrehun eta laurogeita hamazazpi** (297) berrehun eta laurogeita hamaseiaren ondoren eta berrehun eta laurogeita hemezortziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Bottrop

**Bottrop** Alemaniako Ipar Renania-Westfalia estatuan dagoen hiri bat da. 2010eko erroldaren arabera 116.771 biztanle zituen. Ruhr industria eskualdean kokatzen da.

Hiru auzotan banaturik dago, Bottrop-Mitte (erdialdea), Bottrop-Süd (hegoaldea) eta 1978an Bottropen sartu zen Kirchhellen katolikoa.

## Ondasun nabarmenak 
* '*Beck jauregia (*Schloss Beck*):** 1766 eta 1777 artean eraikitako jauregia, “maison de plaisance” izateko egina. Gaur egun inguruko herrietako haurrentzako atrakzio parke gisa funtzionatzen du.
* **Tetraeder:** Hirkio sinboloa bihurtu da 1995ean jarritako altzairuzko eskultura hau. 50 metrotako altuera du eta ikatz meategi bat irudikatzen du.
* **San Ziriako eliza (*Propsteikirche St. Cyriakus*):** Bottropeko eliza katoliko nagusia da.
* **Udaletxea (*Rathaus*):** 1910–1916 urte bitartean eraiki zen pizkunde berriko estiloan.
* **Movie Park Germany:*' Warner Bros.ek 1996an irekitako jolas-parkea.

## Iruditegia 

Irudi:Schloss beck.jpg|Beck jauregia
Irudi:Tetraeder.jpg|Tetraeder
Irudi:Propsteikirche St. Cyriakus Bottrop.JPG|San Ziriako eliza

## Hiritar ezagunak 
* Theo Jörgensmann (1948- ): jazz musikari famatua, klarinete jotzailea eta konpositorea.
* Ludger Jochmann (1952- ): haur literaturako idazlea, Kika supersorgina (*Hexe Lilli Kinderbuch*) liburuen egilea.
* Kelly Trump (1970- ): porno aktorea famatua.

## Hiri senidetuak 
Bottrop ondorengo hiriekin senidetuta dago:

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Bottrop hiriko udal webgunea 
* Movie Park Germanyren webgunea
Colonius

**Colonius** Alemaniako Ipar Renania-Westfaliako Kolonia hirian dagoen dorre bat da. 266 metroko garaiera du eta gaur egun garaiera dagokionez, mundu osoko 60. dorre garaiena gisa sailaktu ohi da.

Goialdean kafetegia, behatokia eta jatetxe bat kokatzen dira (2009an itxiak), bestalde VHF irrati seinalea emititzeko antenak ere baditu.

## Iruditegia 

Irudi:Kölner Fernmeldeturm.jpg|Ikuspegi orokorra.
Irudi:Venloer Str. ,Colonius (Flight over Cologne).jpg|Ikuspegi orokorra.
Irudi:Cologne telecommunications tower Colonius.jpg|Goialdea.
Irudi:Colonius 0458.JPG|Behetik ikusita.

## Kanpo estekak 
* Colonius dorrea Structurae.de webgunean
Berrehun eta laurogeita hemezortzi

**Berrehun eta laurogeita hemezortzi** (298) berrehun eta laurogeita hamazazpiaren ondoren eta berrehun eta laurogeita hemeretziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Berrehun eta laurogeita hemeretzi

**Berrehun eta laurogeita hemeretzi** (299) berrehun eta laurogeita hemezortziaren ondoren eta hirurehunaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Sant Jeroni de Cotalba monasterioa

**Sant Jeroni de Cotalba** (valentzieraz: Sant Jeroni de Cotalba, ) Espainiako Valentziako autonomia erkidegoko Valentziako probintzian dagoen antzinako monasterio bat da, hain zuzen ere, La Safor eskualdeko Alfauir herrian kokatzen da. Arkitektura gotikoa. Garaia, XIV. mendea.

## Iruditegia 

Irudi:SantJeroniClaustreEscala06.jpg|
Irudi:Cotalba escala flamígera.JPG|
Irudi:Cotalba sarcòfag.JPG|

## Bibliografia 
* Fernando Mut Oltra y Vicente Palmer Terrades. *Real Monasterio de San Jerónimo de Cotalba*. Fernando Mut, Editor, Gandía, 1999. 
* Jesús Eduard Alonso López. *Sant Jeroni de Cotalba: desintegració feudal i vida monàstica (segles XVIII y XIX)*. Gandía, CEIC Alfons el Vell, 1988. 
* Francisco Javier Delicado Martínez y Carolina Ballester Hermán. El Monasterio de Cotalba (Gandía). Una fundación Jerónima del Siglo XIV. Universidad de Valencia.
* Arturo Zaragozá Catalán. Arquitectura gótica valenciana.Siglos XIII-XV. Valencia, Generalitat Valenciana, 2000, 
* Arturo Zaragozá Catalán. Memorias Olvidadas. Imágenes de la escultura gótica valenciana. Valencia, Generalitat Valenciana, 2015, 
* Mateo Gómez, Isabel, López-Yarto, Amelia y Prados García, José María, El arte de la Orden Jerónima: historia y mecenazgo, Madrid, Encuentro, 2000,  pp. 281-284.

## Ikus, gainera 
* Ausiàs March

## Kanpo loturak 
* Monasterioaren webgunea
Luzia Urigoitia

**Luzia Urigoitia Ajuria**, ***Lutxi*** (Otxandio, Bizkaia, 1959ko ekainaren 2a - Pasaia, Gipuzkoa, 1987ko uztailaren 23a) ETAkidea izan zen, Guardia Zibilak hila. Idazkaritzako ikasketak egin zituen. Baserrian laguntzen aritzen zen, bai eta haurrak zaintzen ere. Bidezain jardun zuen Bizkaiko Foru Aldundiarentzat. 1980ko hamarkadaren hasieran zenbait alditan joan zen Nikaraguara brigadista, hango iraultzarekiko konpromisoa hartuta. 1985ean, Iparraldera ihes egin zuen.

## Hilketa 
[thumb|260px|Lutxiren oroitzapenez egindako horma irudia, haren jaioterri [Otxandion, 2009an.]]
thumb|Urigoitiaren hilketa oroitzeko horma irudia, 2017aren hasieran.
thumb|Urigoitiaren hilketa oroitzeko horma irudia, 2017ko uztailaren bukaeran.

28 urte zituela, 1987ko uztailaren 23an, Guardia Zibilak hil zuen, oso gertutik lepoaren alde batera egindako tiro bakar batez, Lutxi babesturik bizi zen Trintxerpeko etxebizitza hartzean. Burua zeharkatu zion bala hura azala ia ukituz bota zioten. Espainiako Gobernuak Gipuzkoarako izendatutako gobernadore zibilak adierazi zuen «poliziaren eraginkortasuna berme judizialen gainetik» jarri behar zela. Gertaeren epaiketan, frogak faltsutu ziren: Guardia Zibileko kapitain bat epailearen etxean sartu zen, eta bala zorro bat ordeztu zuen; balistikan, kanoi bat aldatu zuten; eta balen aurkako txaleko bat manipulatu zuten. Azkenean, 2016ko ekainean, espetxe zigorra saihestearren, lau auzipetuek fiskalarekin tratua egin zuten, eta onartu zuten bakoitzarentzat 2.160 euroren isuna eta bi urte baino gutxiagoko espetxealdia (baldintzapeko askatasunean izateko eskubidea ematen ziena). 

2017an, Otxandioko Udalak Lutxiren omenezko horma irudi bat eginarazi zuen herriko horma batean, lehenago aurrenik Urigoitiaren hilketa oroitarazteko beste horma irudi bat eta gero grafiti bat («JUSTIZIA, EGIA ETA MEMORIA OSO BATEN ALDE, LUTXI GOGOAN!» testua, zehazki) egondako tokian. Bilboko Epaitegi batek 2017ko horma irudi hori kentzeko eskatu zuen 2019ko sententzia batean; Udalak errekurtsoa aurkeztu zuen, baina 2021ean Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak atzera bota zuen eskari hori, eta horma irudia kentzeko agindua berretsi.

Eusko Jaurlaritzaren *Biktimen udal erretratuak* izenez ere ezaguna den *Euskal kasuan izandako bizitzeko eskubidearen aurkako urraketen argazkiak, herriz herri* txosten sailaren barruan, Otxandiori buruzko txostenean, «Behar beste argitu ez diren kasuak» atalean aipatzen da Luzia Urigoitiaren hilketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Urigoitia auzia; kontakizunaren zuloak argitara. Iñigo Iruin Berria, 2022.07.23
1961eko enbata

**1961eko enbata** 1961. urteko uztailaren 12an Bizkaiko golkoan izan zen enbata izan zen. Horren ondorioz guztira 83 marinelek galdu zuten bizia, Euskal Herrikoak 14. Jasotako datuen arabera, Beaufort eskalan 12 indarreko haize-bolada sortu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sagarmatha Parke Nazionala

**Sagarmatha Parke Nazionala** () Nepalgo Sagarmatha Gunean kokaturiko Parke Nazionala da, Himalaiaren hegoaldean eta Nepalen ekialdean kokaturik dagoena. Parkerako sarrera Namche Bazaar herrixkan dago.

## Sorrera 
1976an sortu zuten eta 1979an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen. *Sagarmatha* parkearen barruan dagoen Everest mendiaren izen tradizionala da eta berak ematen dio eremu guztiari izena. Sanskritoz *sagar* zerua da eta *matha* burua. Everest mendiaz gain Lhotse eta Cho Oyu zortzimilakoak ere hartzen ditu parkeak.

## Deskribapena 
Parkeak 1.148&nbsp;km² da luze-zabal eta altuera desberdintasuna oso handia da, 2.845 metroko garaieratik 8.848 metrotaraino iristen baita. Lurraren %69 5.000 metroko garaieratik gora dago eta erabat soila da, gehiena elur eta izotzaren azpian dagoelarik, parkearen %28a belarrak estaltzen du eta %3an baino ez dago basoa. Etengabeko izotzen maila 5.750 metrotik gora kokatzen da.

## Flora eta fauna 
Basoek estaltzen duten eremuan urkiak, ipuruak, pinuak, izeiak, banbua eta errododendroak dira nagusi. Zuhaitzak normala baino txikiagoak izaten dira. Altueran gora egin ahala likenak eta goroldioa baino ez dira aurkitzen.

Basoetan 118 hegazti espezie bizi dira eta hainbat ugaztun espezie endemiko ere aurkitzen dira, hala nola, elur-pantera, Himalaiako hartz beltza eta panda gorria. Oxigeno maila txikiarekin bizitzera moldaturiko animaliak dira eta larru sendoa dute berotasuna mantentzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Sagarmathako Parke Nazionala UNESCOren webgunean
Namche Bazaar

**Namche Bazaar** (), Nepalgo Sagarmatha Gunean dagoen herrixka garaia da. 1991eko zentsuak 1.647ko biztanleria adierazi bazuen ere 800 bat pertsona bizi dira bertan urte osoan. Sagarmatha Parke Nazionalaren sarrera dago bertan, eta aldi berean Everest mendira hego lepotik igotzeko ezinbesteko geldiunea da, baita Lhotsera igotzeko ere.

Aklimatatzeko ibilbide egokia da Namche Bazaarretik Everest View Hotelera igotzea, 3.800 metrotako garaieran baitago Everesten ikuspegi itzela erakusten duen hotel berezi hau. Oxigenoz hornituriko gelak baditu ere turista asko gaixotu egin izan dira. Larunbatetan merkatua egiten da herrian eta tibetar merkatari ugari etortzen dira.

## Klima 

## Irudiak 

Fitxategi:NamcheBazar1.jpg| Namche Bazaar
Fitxategi:Namche bazaar krish.jpg|Namche Bazaar
Fitxategi:NamcheMarkt.jpg| Merkatua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Namche Bazaar - Wikivoyage
Jumla

**Jumla** Nepalgo Karnali Guneko hiriburua da. Gune guztian bezala oso jende gutxi bizi da, 2.476 biztanle baino ez, izan ere dagoen garaierak asko zailtzen baitu bertara iristea eta erdi isolaturik dago. Aireportu txiki bat badu gertu (NAGE kodea JUM).

Tila ibaiaren ertzean kokatzen da eta munduan arroza hazten den toki garaiena dela esaten da. Arrozaren mota berezi bat da, *Kala Marci* arroz gorria hain zuzen ere.

## Kanpo estekak
Mantible zubia

**Mantible zubia**, lehenago **Asako zubia** deitua, Ebro ibaiaren gaineko antzinako zubi bat da, Serna (Guardia, Arabar Errioxa) eta El Cortijo (Logroño, Errioxa) artean dagoena. Iruñea eta Naiara lotzeko asmoz Antso Nagusiak eraikiarazi zuen bidearen parte izan zen, eta baita Donejakue bidearena ere. Gaur egun, zubiaren hondakinak besterik ez dira geratzen.

## Izena 
Mantible izena literatura unibertsalaren mito indartsua da. *Fierabras* XII. mendeko poema epiko frantsesak sortu zuen hitza. XV. mendean Jehan Bagnyonek idatzitako prosazko bertsioa, *La Conqueste du grand roy Charlemagne des Espagnes et les vaillances des douze pairs de France, et aussi celles de Fierabras*, hizkuntza anitzetara itzuli zen.  Horrek oso zabalpen handia eman zion pertsonaiari. 

On Kixote Mantxakoak, berriz, lehenbiziko zatiko XLIX. atalean aipatzen du zubia, zalduntza liburuak direla-eta Toledoko kalonje batekin daukan hizketaldi luze batean:

*"...izan ere, zein burudun egon ote daiteke lurbirako inon sinetsarazi edo buruan sartu nahi dionik beste inori egia ez zela, esaterako, Floripes erretalaba eta Borgoñako Guyren artekoa, Fierabrasena eta Mantible zubikoa, Karlomagnoren garaian gertatu zena, oraintxe eguna den bezain egia dena?"*

1630ean, berriz, Pedro Calderón de la Barcak *La Puente de Mantible: La Leyenda* izeneko komedia barregarria idatzi zuen.

## Ezaugarriak 
Ebroren bi aldeak batzeko, 164 metro luze eta 5 metro zabal zen, eta gehienez 30 metroko altuera zuen. 

thumb|220px|right|2021ean erori zen Errioxa aldeko arkua.
2021 arte bi arku zeuden zutik, bat Arabako aldean eta beste bat Errioxakoan. Urte horretako urtarrilean, ordea, Errioxako aldekoa erori zen, Ebro ibaiaren goraldiaren eraginez. Amiltzea gertatu zelarik, Logroñoko Udalak zubiaren egitura sendotzeko obrak lizitatu berriak zituen, baina neguko baldintza meteorologikoak zirela-eta, lanak atzeratu ziren. 2024an, eroritako arkua berreraiki zuten.

## Historia 
Historialari batzuen arabera II. mendearen lehen erdian eraiki zen, Erromatar Inperioaren garaian. Berez, Arabako erromatar garaiko zubien artean, Asako Mantible baino ez zen segurutzat eman orain gutxi arte, Areta (Laudio), Tresponde eta Billodakoen jatorri erromatarra zalantzan baitago.

Azken urte hauetan egidako azterlanek, ordea, agerian utzi dute tipologiak antz handia duela, bai forman, bai teknikan, Garesko zubiarekin.

Ez dago argi noiz arte izan zen igarotzeko modukoa, baina dokumentaturik dago XVI. menderako bertan behera utzia zela. Beti ere, suntsitze hori lehenago ere gerta zitekeen. Kontuan hartu behar da XI. mendearen amaierarako eraikia zela Logroñoko San Joan zubia, eta harantz aldatu zen bidea Mantiblekoa hondatu zelarik..

## Argazki galeria 

Fitxategi:Puente de Mantible DSC 4565.JPG|Zutik dagoen Arabako aldeko arkua.
Fitxategi:Mantible.jpg|Ebro ibaia Mantibleko zubirantz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Euskadiko turismo web gunean: Mantible zubi erromatarra Euskadi-Basque Country; Ondare kulturala. Eusko Jaurlaritza.
Nachos

**Nachos** edo **nachoak** gaztaz estalitako triangelu itxurako totopoz (taloaren antzeko frijituak) osatutako mexikar eta tex-mex jaki bat da.

## Jatorria 
thumb|Nachos
Usadioaren arabera Mexikon dagoen Coahuila estatuko Piedras Negras udalerriko jatetxe batera ixteko orduan estatubatuar militarren emazte batzuk sartu omen ziren, orduan, Ignacio *Nacho* Anaya ostalariak gelditzen zitzaizkion osagarri gutxi eta modu bixiz plater berri bat zerbitzatu omen zien: totopoak eta gazta.

Plater berri honen ospea areagotuz joan zen eta ondorioz izen gisa bere asmatzailearen ezizena ipini zioten: Nacho. Jendeak plater hura eskatzean, "nachoak nahi ditut" besterik esatea ez zuen. Goxoak, prestatzeko erraza eta bakoitzaren gustura prestatu daiteke, hauek Amerika eta munduko beste hainbat eskualdetan ere ezagunak bilakatu ziren. Halere, gehien jaten den lekua Mexiko eta Texas estatua dira.

Honi maionesa, ketchupa, babarrunak nahiz haragia gehitu dakioke.

## Kanpo estekak
Tulsipur

**Tulsipur** (nepaleraz तुलसिपुर) Nepalgo Rapti Guneko hiriburua da. 1991an 13.815 biztanle zituen hiriak.

XVIII. mendean Nepal sortu aurretik Tulsipur dinastiak agintzen zuen Dang-Deukhuri eskualdean, gaur egun Nepalgo Dang-Deukhuri barrutia eta Indiako lur zati batzuk hartzen zituen eremua zela. Horregatik badago Tulsipur izeneko herri bat Indian ere, biak 65 kilometro luze den errepide batek elkartzen dituela.

## Kanpo estekak
E 9 oinezko ibilbide europarra

**E 9** ibilbide luze europarra da, Narva-Jõesuu (Estonia) San Bizente lurmuturra (Portugal) lotzen dituena kostalde atlantikotik, 5000 kilometrotako luzera duelarik. Euskal Herriko kostaldea ere igarotzen du.

Gaur egun ez dago guztiz amaituta eta oraindik badira bidea markatu gabeko guneak ere.

## Kanpo estekak
Corona Extra

[230px|thumb|33 [zentilitroko sei Corona botilaz osatutako sorta.]]

**Corona Extra** Mexikon ospe handia duen garagardo marka bat da. Espainian **Coronita** izenez saltzen da. Haren salmenta leloa *La Cerveza Más Fina* da ("Garagardorik finena"). Grupo Modelo garagardotegiak ekoizten du. Gaur egun, mundu osoan ezaguna da, 159 herrialdetan baino gehiagotan banatzen baita. Pilsner motako garagardoa da.

1925ean, Mexiko Hiriko Cervecería Modelo garagardotegian ekoizten hasi zen.

## Kanpo estekak 
* Corona garagardoaren webgunea
GR 286

thumb|Araindarri Hiru tenpluen ibilbidearen mapa, Zumaiatik Arantzazura
**GR286** edo **Araindarri Hiru Tenpluen Ibilbidea** Gipuzkoako hiru erlijio eraikin nabarmen zeharkatzen dituen turismo ibilbidea da. Zumaiatik Arantzazura doan mendi Ibilbide Luze (GR) honek Euskal Kostaldeko Geoparkea Aizkorri-Arazko natura parkearekin lotzen du, Izarraitz KBEa ere gurutzatuz. Harriarekin duen harremana eta harri horiek sortzen duten zirrara dira bide honen ezaugarri nagusiak: Flyscheko, Ekaingo, Izarraizko eta Aizkorri-Aratzeko harriek iraganeko garaien oihartzunak ekartzen dituzte; Loiolako santutegiko, Antio baselizako eta Arantzazu santutegiko harriek, berriz, haraindiko hotsak ematen dituzte; eta Mirandaolako eta Brinkolako burdinola-errota guneetako harriek, azkenik, garai bateko industriaren zalaparta adierazten dute. Gutxi gorabehera 65.9 kilometroko luzera du.

## Etapak 
* Zumaia - Loiola (24.7 km)
* Loiola - Antio (14.8 km)
* Antio - Brinkola (15.9 km)
* Brinkola - Arantzazu (10.5 km)

## Iruditegia 

Irudi:Basilica of St. Ignatius in Loyola.jpg|Loiolako santutegia
Irudi:Antio.JPG|Antiguako ermita
Irudi:Arantzazuko santutegiko ikuspegia.jpg|Arantzazuko santutegia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiru Tenpluen Bira. Senderismoeuskadi.net    
* Hiru Tenpluen Ibilbideari buruzko artikulua. Euskonews.com 
* Hiru Tenpluen Ibilbideari buruzko artikulua Zumarragako Udal webgunean irakurgai
GR 20

thumb|400px|Aralarko biraren mapa.
**GR 20** edo **Aralarreko bira** Gipuzkoa eta Nafarroa artean dagoen Aralar mendilerroa inguratuz burutzen den ibilbide luzea da.

## Ibilbidea 
Ibilbide nagusia gutxi gorabehera honako hau da:

Lizarrusti (Nafarroa eta Gipuzkoa arteko muga) - Lakuntza - Uharte Arakil - Etseberri - Madotz - Goldaratz - Iribas - Lekunberri - Baraibar - Albiasu - Errazkin - Betelu - Uztegi - Azkarate - Urdile (Gipuzkoa eta Nafarroa arteko muga) - Bedaio - Amezketa - Larraitz - Zaldibia - Ataun - Lizarrusti

### GR 20.2 aldaera 
Irañeta - Madotz - Egiarreta

### GR 20.3 Egiarreta 
Madotz - Larrazpil - Goldaratz

## Kanpo estekak 
* Aralarko birari buruzko erreportaia 
* GR 20 ibilbidea OpenStreetMapen.
Angel Sukia

**Angel Sukia Goikoetxea** (1916ko urriaren 2a, Zaldibia, Gipuzkoa &ndash; 2006ko uztailaren 13a, Madril) euskal apaiz bat izan zen. Garrantzi handiko karguak izan ditu Eliza Katolikoaren baitan. Madrilgo Kardinala eta Artzapezpikua ere izan zen, elizbarruti horretan bere kargua emeritu gisara mantendu zuelarik.

Bestalde, 1955ean Gasteizko Apaizgaitegiko errektore izendatu zuten; 1966ean, Almeríako gotzain eta 1969an Málagakoa. 1967an Paulo VI. Aita Santuak Vatikanoko Kongregazioaren kontseilari izendatu zuen. Santiago de Compostela (1973) eta Madrid-Alcaláko (1983) Artzapezpikua ere izan zen, 1985ean Kardinalatua jaso zuelarik Joan Paulo II.aren eskutik. 1987 eta 1993 bitartean Espainiako Apezpiku-Batzarreko presidentea izan zen. 1986an Real Academia de la Historia erakundeko kide ere izendatu zuten.
## Erreferentziak
Forfait

[thumb|200px|[Ibercaja Aramon Club txartel gorria]]
thumb|200px|eskuinera|Zerrenda magnetikodun forfait baten irudia
**Forfait** arruntki kirol abonuei erreferentzia egiten dien hitz frantses bat da, batez ere eskikoari, baina baita beste ikuskizun batzuetakoei ere, opera kasu, hitz honi **eski abonu** zentzua ematen zaion arren.

Forfait mota asko dago, orokorrean euren iraupen edo baliozkotasunagatik sailkatuak. Egunerokoak, jarraikako hiru egunekoak, aste osokoak, ez jarraikako hamar egunekoak, hogei egunekoak, hogeitabost egunekoak edo denboraldikoak, eski estazio bakoitzaren arabera.

Estazio bakoitzean erabilera ezberdina da. Estazioren batzuk, Aragoiko Aramon Formigal kasu, sakelean eramaten diren txartel batzuk erabiltzen dituzte, eta, tornu batetatik igarotzean, txartel irakurleak detektatu egiten ditu eta igarotzea baimentzen du. Candanchú bezalako beste batzuk zerrenda magnetikodun txartel batzuk erabiltzen dituzte eguneko abonuetarako, irakurle batean sartu behar direnak, honek tornu bat irekiko duelarik. Egun bat baino gehiagoko abonuetarako beste txartel batzuk erabiltzen dira, txip magnetikodunak, makinara hurbiltzerakoan igarotzea baimentzen duena.

Abonu hauek estazio bakar baterako edo zenbaitetarako izan daitezke, euren artean dauden akordioen arabera. Kasu horretan, abonu bakar batekin estazio batetik beste batera joan daiteke, fisikoki elkarlotuta egon ala ez. Hau da Candanchúko abonuaren kasua, gaur egun Sierra Nevadan ere erabil daitekeena, eta bi estazioen artean 900 kilometro baino geiago daude. Era berean, Aramon taldeko estazioentzako abonuak Aramon Formigal, Aramon Panticosa, Aramon Cerler, Aramon Javalambre eta Aramon Valdelinareseko estazioetan eskiatzea ahalbidetzen du.

RFID teknologiaren erabilerak forfaitentzat informazioa denbora errealean ematen duten informazio sistemekin lagunduta joan behar du.

## Ikus, gainera 
* Middleware RFID

## Kanpo estekak
Getaria-Tolosa

[300px|thumb|Getaria-Tolosa arraun taldeko neskak, Liga irabaztea ospatzen, [Zarautz|Zarauzko estropadaren ostean (2011).]]
300px|thumb
**Getaria-Tolosa** Getariak eta Tolosak emakumezkoen trainerua atera ahal izateko sorturiko elkarketa izan zen. Lau denboraldi egin zituzten elkarrekin eta emaitza onak lortu zituzten, hala nola Gipuzkoako eta Euskadiko txapelketak eta baita Liga Nagusia ere. 2013ko urtarrilean ezustean zikloaren amaiera iragarri zuten.

## Uniformea 
Elastikoan marroia (Getaria) eta urdina (Tolosa) nahasten dira eta trainerua zuria da, Getariako *Esperantza* trainerua izandakoa *Getaria-Tolosa* izenaz erabili zuten.

## Historia 
### 2009 denboraldia 
Urte hasieran elkarte biek traineru bateratua egitea erabaki zuten eta batasun honek gaur egun arte iraun du. Tolosak 10 arraunlari zituen bertan, Getariak 8 eta Orioko 2 arraunlari ere bazeuden.

Emaitza onak lortu zituen taldeak. Euskotren Ligan Gipuzkoaren izenean O'Groveko Bandera irabazi zuten eta sailkapen orokorrean selekzioa bigarrena izan zen. Kontxako Banderan hirugarren egin zuten. Baina Gipuzkoako eta Euskadiko Txapelketak irabazi zituzten.

### 2010 denboraldia 
Urte honetan emaitzak hobeak izan ziren. Ligan Getaria-Tolosak jokatu zituen hiru estropadak irabazi zituen, nahiz eta selekzioak azkenean bigarren postuarekin konformatu behar izan zuen. Kontxan bigarren gelditu ziren berriz ere galiziarren atzetik.

Euskadiko txapeldunak ere izan ziren (nahiz eta txapelketa barik Federazioaren Trofeoa izan) baina Gipuzkoako Txapelketan porrot handia jasan zuten Zumaiaren eskutik. Gipuzkoan bost traineru osatu zirenez gipuzkoarren arteko Liga sortu zen eta Getaria-Tolosa izan zen garailea.

### 2011 denboraldia 
Urte honetan ere batera jarraitu zuten. Denboraldiko estropada guztiak irabazi zituzten Kontxako Bandera eta Espainiako Txapelketa ezik. Garaipenen artean aipatu beharrekoak aurreneko aldiz kluben artean jokatu den Emakumezkoen Traineru Liga, Euskal Herriko eta Gipuzkoako Txapelketak eta Zarauzko Ikurrina izan ziren.

### 2012 denboraldia 
Emakumezkoen Traineru Ligan sailkaturik bazeuden arren ez zuten denboraldian espero zen mailarik erakutsi. Hala ere Euskadiko Txapelketa irabazi zuten.

Abenduan zikloaren amaiera iritsia zela iragarri zuten eta 2013an ez zuten elkarrekin jarraitu. Arraunlariak gainontzeko traineruetan aritu ziren, hala, Zumaian, Zarautzen eta Orion.

## Palmaresa 
[300px|thumb|Getaria-Tolosa (goian) [Telmo Deun Arraun Kirol Elkartea#Emakumezkoen trainerua|Zumaiarekin lehian 2010eko Kontxako Banderan.]]
Hau da **Getaria-Tolosa** taldearen palmaresa:

### Kontxako Bandera 
* **Txapelduna (0)**
* Bigarrena (2): 2010 eta 2011.
* Hirugarrena (2): 2009 eta 2012.
* Sailkapen estropada (2): 2010 eta 2011.

### Emakumezkoen Traineru Liga 
* **Txapelduna (1):** 2011
* Hirugarrena (1): 2012.
* Irabazitako estropadak: 4
* Parte hartzeak (2): 2011, 2012
* Gipuzkoako Liga (2): 2010, 2011

### Txapelketak 
* Espainiako Txapelketa (0): bigarren 2011an.
* Euskadiko Txapelketa (4): 2009, 2010*, 2011, 2012
* Gipuzkoako Txapelketa (2): 2009, 2011

### Gainontzeko banderak 
## Kanpo estekak
Berrehun eta laurogeita hiru

**Berrehun eta laurogeita hiru** (283) berrehun eta laurogeita biaren ondoren eta berrehun eta laurogeita lauaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Emakumezkoen Kontxako Bandera

[thumb|260px|[Pasai Donibane Koxtape Arraun Elkartea#Emakumezkoen trainerua|Batelerek bost bandera eskuratu zituzten jarraian.]]
[260px|thumb|[Getaria-Tolosa eta Zumaiaren arteko lehia, 2010ean.]]
**Emakumezkoen Kontxako Bandera** emakumezkoen traineruek 2008tik aurrera Donostian jokatzen duten estropada da, gizonezkoen Kontxako Banderaren estropadaren aurretik jokatzen dena. Rias Baixas - Galiziak eta San Juanek bosna bandera eskuratu dituzte.

## Historia 
Hasierako urteetan, lau traineru aritzen ziren lehian eta jardunaldi bakarrean. Sailkapen estropadara talde kataluniar eta valentziarrak ere etorri izan ziren, sailkapenik lortu ez bazuten ere. Aurreneko bost urtetan galiziarrak izan ziren nagusi, hasieran selekzio gisa eta ondoren Rias Baixas elkartea sortuta, hau ere selekzio bat bazen ere. 

2011tik aurrera bi jardunalditan jokatzen hasi zen, eta 2016tik aurrera zortzi traineruk hartzen dute parte. 

Ondorengo urteetan San Juango *Batelerak* izan ziren jaun eta jabe, bost ekitaldi jarraian irabaziz. 2019an Oriok hautsi zuen garaipen segida hori. Ordutik Orio eta Donostiako Arraun Lagunak txandakatu dira.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
[thumb|250px|[Aita Mari Arraun Elkartea#Emakumezkoen trainerua|Zumaia izan zen bandera eskuratzen lehen talde euskalduna.]]
thumb|250px|Oriotarrek hiru Bandera eskuratu dituzte.
[thumb|250px|[Donostia Arraun Lagunak#Emakumezkoen trainerua|Arraun Lagunak hiru aldiz izan da txapelduna.]]
### Taldeak 
### Patroiak 
### Arraunlariak 
## Errekorrak 
|valign="top"|

|}

## Parte hartzeak 
## Kanpo estekak
GR 34

**GR 34** edo **Donostia-Arantzazu ibilbidea** Gipuzkoako Donostia hiriburutik Arantzazuko santutegira doan ibilbide luze bat da.

Ibilbide honen lehenbiziko aipamenak XI. mendekoak dira. Berez, antzina artzainek euren ganadua neguko larretatik (kostaldera) udaberri-udako larretara (barnealdea) eramateko erabili ohi zuten bidea da. Gaur egun ibilbide hau gauzatzeko arrazoien artean kirola bera, erlijioa nahiz erakarpen kulturala dira. Horregatik ibilbide hau amaitzean Arantzazun mendizale nahiz erromesek bat egin ohi dute.

2012tik 2013ra Zubietako errauskailua eraikitzeko lanen ondorioz bidea moztuta egon zen ia urtebetez, Gipuzkoako Mendizale Federazioko teknikariek erraustegia inguratuz bide berri bat markatu zuten arte.

2018ko maiatzaren 22an Gipuzkoako Mendizale Federazioak GR-34 ibilbidea deshomologatu eta ezabatuko zuela iragarri zuen. Horretarako arrazoia homologazioa mantentzeko baldintzak ez betetzea izan zen. Aurreko urteetan ibilbidea baldintza egokietan mantentzeko pertsonen bila ibili ziren baina ez zuten interesaturik aurkitu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Donostia-Arantzazu ibilbidea. Mendiak.net
GR 35

thumb|Altxonbide ibilbidearen mapa.
**GR 35**, **Altxonbide ibilbidea** Nafarroa eta Gipuzkoa artean kokatzen den Lizarrusti mendatetik kostaldeko Zarautz udalerrira doan ibilbide luze bat da. Altxonbide izena ere horrelako esanahia du: Artzainen Bidea.

Aralarko udako larre tokiak eta kostaldeko neguko larreak elkarlotzen ditu. Ibilbide honetan goazela beste hainbat ibilbideekin bat egin dezakegu: GR 12 edo Euskal Herriko ibilbidea, GR 20 edo Aralarko bira, GR 34 edo Donostia-Arantzazu ibilbidea edota tokian-tokiko hainbat ibilbide txikiagoekin ere.

Artzainek ardien artilea maiatzean mendi-guneetara igotzen dute eta urrian, epelagoetara jaitsi, beti belar bila. Ibilbide Luze (GR) honen bidez, Lizarrusti, Gipuzkoa eta Nafarroaren arteko muga, Zarautz eta Gipuzkoako kostaldearekin lotzen da artzain-bideetatik. Xenda honek honako babesguneak lotzen ditu: Aralarko natura parkea (Lizarrusti), Hernio-Gazume KBEa, Pagoetako natura parkea eta Iñurritza biotopo babestua, Zarautzen.

## Kanpo estekak
GR 21

**GR 21** edo **Ignazio Bidea** Nafarroa Garaiko Iruñea hiriburutik Gipuzkoako Loiolako santutegira doan ibilbide luzea da.

Berez, 1512. urtean, Nafarroako konkista garaian, San Ignazio Loiolakoa Iruñeko harresien aurrean zauritu eta Loiolako bere jaiotetxera eramateko burutu zuten ibilaldia birsortzen du.

Bestalde, Iruñean San Ignazio Loiolakoaren lagun mina izan zen San Frantzisko Xabierkoarekin zerikusia duen Xabierraldiaren ibilbidearekin bat egiten du. Hau, Iruñean hasi eta Xabierko gazteluan amaitzen delarik.

## Ibilbidea 
Honako ibilbidea jarraitzen du:

Iruñea - Berriozar - Oteitza - Aizkorbe - Irurtzun - Bi Haizpeak - Latasa - Mugiro - Lekunberri - Baraibar - Errazkin - Betelu - Uztegi - Azkarate - Zarateko mendatea (Nafarroa eta Gipuzkoako muga) - Bedaio - Altzo - Albiztur - Bidegoian - Beizama - Azpeitia - Loiolako santutegia

## Ikus, gainera 
* Inaziotar bidea: Azpeitiko Loiolako Santutegiaren eta Manresako San Ignazioren leizearen artekoa.

## Kanpo estekak
GR 13

[thumb|[Zangozako karrika. Erronkaribarretik Bardeara doan GR 13 ibilbideren erdialdean.|alt=]]
**GR 13** edo **Erronkariarren Errege Abelbide** Erronkariko ibarran hasi eta Bardean amaitzen den ibilbide luze bat da.

Berez, oso antzinatik eta oraindik gaur egun ere Erronkariko artzainek euren ardiak udako Erronkaribarreko larreetatik Bardeako neguko larreetara eramateko burutu ohi duten ibilbidea da. Denera 117 kilometro inguru ditu.

## Ibilbidea 
Lazar mendatea - Bidankoze - Las Coronas mendatea (Nabaskoze) - Leireko monasterioa - Xabier - Zangoza - Zarrakaztelu - Yugoko baseliza (Arguedas) - Bardea

## Kanpo estekak
Young Americans (abestia)

**Young Americans** (euskaraz *Amerikar Gazteak*) 1975eko otsailaren 21ean David Bowie ingeles musikariak izen bereko *Young Americans* diskoaren barnean plazaratu zuen abesti bat da. Disko hau Bowieren disko arrakastatsuenen artean sailkatzen da, bereziki Estatu Batuetan, ordurarte glam rock musika generoa erroturik gabeko herrialdea.

## Zinema 
2003ko Lars von Trier daniar zuzendariaren *Dogville* filmaren amaieran entzuten den abestia da.

## Kanpo estekak 
* David Bowie telebistako saio batean zuzenean *Young Americans* abestia abestuz 
* David Bowieren *Young Americans* abestia estudioko bertsioa entzungai
1564 Srbija

**1564 Srbija** asteroide gerrikoan aurkitutako 1564. asteroidearen izena da. 1936ko urriak 15ean aurkitu zuen Milorad B. Protićek Jugoslaviako Erresumako hiriburua zen eta gaur egun Serbiakoa den Belgradotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1936 TB** zen. Bere izena Serbia herrialdeagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1565 Lemaître

**1565 Lemaître** asteroide gerrikoan aurkitutako 1565. asteroidearen izena da. 1948ko azaroak 25ean aurkitu zuen Sylvain Arendek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1948 WA** zen.

## Kanpo estekak
Luan Santana

**Luan Rafael Domingos Santana** (Campo Grande, 1991ko martxoaren 13) Brasilgo abeslaria da.

## Diskografia 
* *Tô de Cara* (2008)
* *Luan Santana - Ao Vivo* (2009)
* *Luan Santana Ao Vivo no Rio* (2011)

## Kanpo estekak 
*  Luan Santaren webgune ofiziala.
*  Luan Santana Official Twitter
1566 Ikaro

**1566 Ikaro** asteroide gerrikoan aurkitutako 1566. asteroidearen izena da. 1949ko ekainak 27an aurkitu zuen Walter Baadek. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1949 MA** zen. Bere izena greziar mitologiako Ikarogatik jasotzen du. Asteroide hau helburu duen Ikaro Proiektua existitzen da, asteroide honek, uneren batean, bere orbitagatik Lurrarekin talka egingo balu ere.

## Kanpo estekak
1567 Alikoski

**1567 Alikoski** asteroide gerrikoan aurkitutako 1567. asteroidearen izena da. 1941eko apirilak 22an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1941 HN** zen. Bere izena Heikki A. Alikoskigatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
15P/Finlay

**15P/Finlay** gure eguzki-sistemako aldikako kometa bat da. 1886ko irailak 26an aurkitu zuen William Henry Finlayk Hegoafrikako Esperantza Oneko lurmuturreko Errege Behatokitik.

1886an egin ziren bere orbitaren lehen kalkulu parabolikoek, Francesco de Vicoren galdutako aldikako kometa zen 54P/De Vico-Swift-NEATen antzekoa zela adierazten zuten orbita aldetik. Lewis Bossek AEBetako Schenectady herriko Dudley Behatokitik orbiten artean ezberdintasun handiak ikusi zituen eta beste behaketa batzuen ondoren, Vicoren kometa Finlayrenaren antzekoa ez zela ondorioztatu zuen.

## Kanpo estekak
Union University

**Union University** gradu eta posgraduko zenbait erakundek osatutako federazio bat da, AEBetako New York estatuan daudenak. Albany College of Pharmacy and Health Sciences, Albany Law School, Albany Medical College, Dudley Behatokia, Graduate College of Union University eta Union College dira osatzen dutenak. 1873an sortu zen. Erakunde kide bakoitzak bere administrazio kontseilu propioa du, fiskalki independentea da eta bere programen arduraduna da.

## Kanpo estekak
Dudley Behatokia

**Dudley Behatokia** AEBetako New York estatuko Shenectady herrian dagoen behatoki astronomiko bat da. Albany College of Pharmacy and Health Sciences, Albany Medical College, Graduate College of Union University eta Union Collegekin batera, Union University osatzen dutenetako bat da.

Behatokia 1852an sortu zen. AEBetako ikerketa astronomikoko erakunde independenterik antzinakoena da. Dudley behatokiak gaur egun zenbait ikerketa sari eskaintzen ditu ikerketa profesionalarentzat eta dibulgaziorako finantzazioa ematen die ikasle gazteei. Ez du luzeago behatoki astronomiko bezala operatzen.

Dudley behatokiak Albanyko Charles Edward Dudleygatik jasotzen du bere izena, AEBetako antzinako senatore bat 1828 eta 1833 artean. Dudley New York estatuan bizi izan zen, 1841ean hil zelarik eta bere alarguna zen Blandina (Bleeker) Dudleyk hornitu zuen Dudley Behatokia Charles hil ondoren.

## Ikus, gainera 
* Nott Memorial

## Kanpo estekak
1999ko Paris-Roubaix

**1999ko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa klasiko honen 97. edizioa izan zen. 1999ko apirilak 11n ospatu zen eta Andrea Tafik irabazi zuen bakarrean. Probak 273 kilometro izan zituen eta garaileak 6 ordu eta 45'ko denboran bete zuen ibilbidea.

## Sailkapena 
[thumb|200px|[Andrea Tafi, edizio honen garailea.]]

|}

## Kanpo estekak
Fourmiesko Sari Nagusia

**Fourmiesko Sari Nagusia** () txirrindularitza lasterketa frantziarra da, 1928an sortua, eta egun bakarreko formatuan ospatzen dena Fourmies hiri inguruan, Nord departamenduan.

1936an proba hau bi sektoretan egin zuten. 1960tik 1962ra, 1972an eta 1973an proba bi etapatan ospatu zen. Proba ez zen antolatu 1966an.

Fourmiesko Sari Nagusia UCI Europe Tourreko 1. HC mailan dago 2005ean UCI Zirkuitu Kontinentalak sortu zirenetik. Gainera, Frantziako Txirrindularitza Koparen zati izan zen 1992 eta 2000 artean.

## Palmaresa 
## Ikus, gainera 
* klasikoak (txirrindularitza)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Merkatu txiki

[thumb|250px|**Merkatu txikia** [Frantziako herri batean, non horrelako azokak antolatzeko ohitura zabala dagoen.]]

**Merkatu txikia** pertsona partikularrek euren gauzak saldu eta trukatzeko antolatzen duten azoka da. Sarri, merkatu txikiak elkartasunez ospatzen dira, hala nola ikasturte amaierako bidaia bat antolatu edo Gobernuz Kanpoko Erakunde batentzat dirua biltzeko.

## Kanpo estekak
1948ko Italiako Giroa

**1948ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 31. edizioa izan zen. 1948ko maiatzak 15 eta ekainak 6 artean ospatu zen, 4.164 kilometroko ibilbidea eginez 19 etapatan, garaileak batez beste 33,116 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Lasterketa Milanen hasi eta amaitu zen.

77 txirrindularik hasi zuten proba eta 41ek amaitu zuten.

Fiorenzo Magni izan zen edizio honen garailea, baina polemika handiarekin. Bianchi taldeak (Fausto Coppirena) Magnik bere taldea zen Wilier-Triestinako kideen aldetik 17. etapan, Dolomitak igarotzen zituen mendiko etapa bat, laguntza bultzakadak jaso zituela salatu baitzuen. Coppi izan zen etapa hori irabazi zuena, horren ondorioz Gino Bartali gainditu zuelarik sailkapen nagusian, baina ez Magni. Antolakuntzak Magni bi minuturekin zigortu zuen, hala eta guztiz ere, Bianchi taldeak osorik lasterketa utzi zuelarik, zigorra arinegia iruditzen baitzitzaien.

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
2001eko Euskal Herriko Itzulia

**2001eko Euskal Herriko Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 41. edizioa izan zen. 2001eko apirilak 9 eta 13 artean ospatu zen, 752 kilometroko ibilbidea eginez. Garailea Raimondas Rumšas lituaniarra izan zen.

## Etapak 
## Saikapenak
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
## Kanpo estekak 
* 2001eko Euskal Herriko Itzulia
Txingudi Bandera

**Txingudi Bandera** 2005etik aurrera Hondarribian jokatzen den emakumezkoen traineruen estropada da, Kantauri itsasoan aintzindaria izan zena. 2007an ez zen jokatu eta 2014, 2015 eta 2017an ez, Hondarribiak trainerurik ez baitu uretaratu.

## Palmaresa 
* 2021eko ekitaldia Euskotren Liga amaitu ondoren jokatu zenez ez zen estropada puntuagarria izan.
* 2022ko Euskotren Ligako estropada ez da Txingudiko Banderaren ekitalditzat hartzen, *Nesken Ondoan Bandera* izena izan zuen.

## Garaipenak 
* Sailkapen honetan ez da sartzen Oriok 2022an irabazitakoa, ez baitzen Txingudiko Banderaren edizioa izan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakumezkoen Gipuzkoako Traineru Liga

## Kanpo estekak