open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ulven kommer

***Ulven kommer*** 2020ko daniar telesaila da, Pernille Fischer Christensenek DR1entzat egina.

## Sinopsia 
Holly 14 urteko neskatoa da, eta eskolako irakasleen arreta bereganatu du, aitaordearen indarkeriazko jokaera azaltzen duen idazlan bat osatu duelako. Gurasoek uko egingo diote susmo orori, baina gizarte langile bat ikastetxera joan eta gertakaria aztertuko du. Etxeko eremu pribatuko beste afera batzuk ere ezagutuko ditu.

## Aktoreak 
* Bjarne Henriksen (Lars)
* Flora Ofelia Hofmann Lindahl (Holly)
* Peter Plaugborg (Si­mon)
* Christine Albeck Børge (Dea)
* Noah Storm Otto (Theo).
* Line Kruse (Karen)
* Christoffer Svane (Peter)
* Rasmus Hammerich (Brenning)
* Laura Skjoldborg (Majken)
* Lila Nobel Mehabil (Mona)
* Christine Exner (Katja)
* Justin Geertsen (Jonatan)
* Lone Rødbroe (Dorte)
* Henning Valin Jakobsen (Rasmus)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grenslanders

***Grenslanders*** 2019ko nederlandar telesaila da, Erik de Bruynek Eénentzat egina.

## Sinopsia 
Belgikaren eta Herbehereen arteko mugan girotu dute krimenezko istorio hau, zortzi atalekoa. Bi herrialdeetako poliziek paisaia zingiratsu batean argitu beharko dute zer gertatu den tiroz zulatuta lehorreratu den ontzian. Biharamunean, neska gazte bat topatuko dute itsasertzean oinez, noraezean.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerriko berde

thumb|250px|Gerriko berdearen ikurra Gasteizen.
[thumb|250px|[Londresko Metropolitan Green Belt.]]
**Gerriko berdea**, baita ere **Eraztun berdea**, hirigintzan hirien inguruan basa edota nekazari lurrak gordetzeko eta babesteko lurren sailkapena da. Oinarrizko ideia hirigunea begetazioaz inguratzea da, horrela hiritarren bizi balditzak eta basa-bizitza hobetzeko eta zaintzeko. Gerrikoan dauden lurrak haien artean konektatuta egon behar dira, hesi-efektua ekiditzeko.

## Bide berdeak 
Gerriko berdearekin lotura baldin badu ere, bide berdeek ez dute hiria inguratzen baizik eta gurutzatu. Bide berdeek ere sarritan herri desberdinak lotzen dituzte.

## Helburuak 
Gerriko berdeek beste helburuen artean hauek bilatzen dituzte:

* Ingurumena eta biodibertsitatea babestea.
* Hirien aire kalitatea hobetzea, kutsadura gutxituz.
* Ingurumena hiritarren eskura jartzea, urruti joan beharrik
* Nekazari inguruak babestea. Gerriko berdea izango ez balitz hirigintzak espazio horiek jango lituzke.

## Gerriko berde ospetsuak 
* Gasteizko Eraztun Berdea
* Londresko Metropolitan Green Belt
* Burgosko gerriko berdea
* Brusela-Hiriburua eskualdearen gerriko berdea

## Ikus, gainera 
* Bide berde

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lembeyeko geltokia

**Lembeye** Lapurdiko autobus geltoki bat da, Angelu udalerriko Batasuna auzoan kokatuta dagoena.

Geltokia 2019ko irailaren 2an ireki zen.

## Sarbideak 
*  Baionako hiribidea, 45

## Historia 
Geltokia 2019ko irailaren 2an ireki zen jendearentzat, Tram'Busaren linearen trazatuaren zati gisa.

Lehenago "Lembeye" bezala ezagutzen zen.

## Zerbitzuak 
### Hiriko autobusa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txik Txak
* 1. linea

## Kanpo estekak 
* Txik Txak sareko webgune ofiziala
Zeelandar Flandria

**Zeelandar Flandria** (  ahoskatua; zeelandieraz: *Zeêuws-Vlaonderen*; mendebaldeko flandrieraz: *Zêeuws-Vloandern*) Zeelandako hegoaldean dagoen eskualde historikoa da, Eskalda ibaiaren hegoaldeko ertzean dagoena. Eskualde hau, kulturalki, Flandriatik hurbil dago, izan ere, bere dialektoa flandrieratik hurbilago dago holanderatik baino.

Eskualde horrek jarduera ekonomiko ondo garatua du, eta ibai-lautaden gainean eratzen da, nekazaritza, zenbait industria-gunea eta Ipar Itsasoko kostaldean eta hiri historikoetanjarduera turistikoari esker.

Sluis (), Terneuzen eta Hulst udalerriek osatzen dute eskualdea. Hiri nagusia Terneuzen da, portu-hiria eta industria-gune garrantzitsuak dituena.

## Kanpo estekak
Kaukasiar hizkuntzak

thumb|Kaukasiako talde etnolinguistikoak
**Kaukasiar hizkuntzek** hizkuntza familia bat osatzen dute, Kaukasiako zenbait hizkuntza biltzen duena. Hamar milioi hiztun inguru ditu eta zenbait familiatan banaturik dago: haietako batzuek ia ez dute besteekiko inolako kidetasunik.

Hiru familia nagusiok osatzen dute:
* kartveliarrak (5,2 milioi hiztun)
* ipar-ekialdeko kaukasiarrak (3,8 milioi hiztun)
* ipar-mendebaldeko kaukasiarrak (2,5 milioi hiztun)

Filologo batzuen arabera, euskara kaukasiar hizkuntzekin loturik dago, batez ere, georgierarekin, bereziki gramatikaren aldetik: hizkuntza eranskariak eta ergatibodunak dira, eta aditzek subjektuaren, objektu zuzenaren eta zeharkakoaren berri ere ematen dutelako, baina harreman hori ez dago erabat frogaturik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Javier Mariátegui y Tellería

**Francisco Javier Mariátegui Tellería** (Lima, Peru, 1793ko azaroaren 22a - Lima, Peru, 1884ko abenduaren 23a) Peruko abokatu, magistratu, politikari, idazle, diplomatiko, kazetari eta ideologo liberala izan zen. Peruko Independentziaren Prozerra. Peruko Errepublika sortu zuen belaunaldiko kide nabarmena. 1822ko lehen Kongresu Konstituziogilea osatu zuen, idazkaritza José Faustino Sánchez Carriónekin partekatuz, eta 1833ko Konbentzio Nazionala. Gobernuko eta Kanpo Harremanetarako ministroa izan zen (1827-28), ministro ahalguztiduna Ekuadorren (1832-33) eta Bolivian (1842); eta Ministroen Kontseiluko presidentea (1865) ere izan zen. Magistratu bezala, Trujilloren Justizia Gorte Gorenaren sortzailea izan zen, baita Justizia Gorte Goreneko kidea ere, hainbat alditan presidente izanda. Gainera, Peruko masoneriaren sortzaileetako bat izan zen, eta bere idatzi gehienak antiklerikalak dira, baina batzuk gai historikokoak dira, emantzipazio garaian ikusi zituen gertakarien kontakizunak nabarmenduz.

## Jaiotza eta familia 
Euskal jatorriko gurasoak zituen. Ignacio de Mariátegui y Liernia eta María Jacoba Tellería y Vicuñaren (Manuel Tellería Vicuñaren arreba) semea izan zen. Bere anaietako bat Ignacio Mariátegui y Tellería izan zen, Peruko armadan itsasgizona izan zena.

## Kanpo estekak
Caisse des dépôts et consignations

**Caisse des dépôts et consignations** (**CDC**), normalean **Caisse des dépôts** soilik deitua, Frantziako finantza-erakunde publikoa da, 1816an sortua. Parlamentuko ikuskaritza-batzorde baten kontrolpean dago, eta interes orokorreko jarduerak egingo ditu estatuaren eta lurralde-kolektiboen alde, bai eta lehia-jarduerak ere.

Bere egoitza Parisko 7. barrutian dago. Aldi berean, funtzionarioak eta zuzenbide pribatuko langileak ditu.

## Kanpo estekak
Baterako Zerrenda

**Baterako Zerrenda** (, ; , ) Israelgo arabiar gehiengoko lau alderdi politikoren aliantza politikoa da: Balad, Hadax, Ta'al –aliantza utzi baina berriz elkartu zena– eta Arabiar Alderdi Demokratikoa; Arabiar Zerrenda Batuak, ostera, 2021eko urtarrilaren 28an aliantza utzi zuen.

Aliantza Knesseteko hirugarren talderik handiena izan zen, 2015eko hauteskundeen ostean, eta arabiarren bozen % 82 jaso zuela uste da. 2019ko urtarrilean, Ta'al aliantzatik bereizi egin zen, eta gainerako koalizioa 2019ko otsailaren 21ean desegin zen. Baterako Zerrenda uztailaren 28an berrezarri zen, 2019ko iraileko hauteskundeetarako, eta haietan hirugarren tokia jadetsi zuten, ostera ere. 2020ko hauteskundeetan, Baterako Zerrenda 13 eserlekutik 15era igaro zen, *Haaretzen* arabera, "aurrekaririk gabeko erakustaldia" izan zena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Estatu bien konponbidea
* Arabiar abertzaletasun

## Kanpo estekak
Lil Nas X

**Montero Lamar Hill** (Atlanta, Georgia, 1999ko apirilaren 9a), **Lil Nas X** izenez ezaguna, estatubatuar rapero, abeslari eta kantautorea da. Country rap estiloko "Old Town Road" singlea kaleratu zuenean nabarmendu zen. Lehenengo TikTok sare sozialean izan zuen arrakastagatik biral bihurtu zen, 2019an, nazioarteko musika-zerrendetan lehen postura iritsi zen eta Estatu Batuetan diamantezko diskoa lortu zuen urte bereko azaroan. "Old Town Road"-ek hemeretzi astez iraun zuen Estatu Batuetako Billboard Hot 100 zerrendako lehen postuan eta historian hori lortu duen abesti bakarra da.

2020ko Grammy sarietan gizonezko artista izendatuena izan zen eta azkenik bi sari eskuratu zituen: musika-bideorik onena eta pop bikote/talde baten interpretaziorik onenarena. "Old Town Road"-ek MTV Video Music bi sari lortu zituen, urteko abestirik onena barne. Abesti horren hainbat remix atera zituen, ezagunena Billy Ray Cyrus country abeslariarekin batera egin zuena. LGBTQ artista aitortua da. 2021ean "MONTERO (Call Me By Your Name)" izeneko bere lan berria herrialde askotako rankingetan nagusitu zen. Abestiaren bideoak ere zeresan handia eman zuen.

## Diskografia 
### Mixtapeak 
### EPak 
### Singleak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
24 orduak euskaraz

***24 orduak euskaraz*** euskararen aldeko ekimen eta ekitaldi jendetsu bat izan zen, 1976ko martxoaren 27an egina. Donostia, Loiola, Iruñea eta Bilboko Herri Irratiek, Elizaren hegalpean, egun osoko euskarazko irratsaioa egin zuten. Jardunaldia egiteko, kontzertu erraldoia egin zen Donostiako Anoetako belodromoan une hartako euskal kantaren abeslari eta talde garrantzitsuenekin. Espainiako diktaduraren azkenetan egin zen, Francisco Franco hil eta lau hilabetera.

Jose Luis Zumetak diseinatu zuen “24 orduak euskaraz“en kartela. «Ekitaldiaren izenari erreparatuz gero, bada azpimarratu beharreko ñabardura bat: “24 orduak euskaraz“, ez “24 ordu euskaraz“. Hogeita lau orduak, gaur, bihar eta etzi, beti eta jarraian, euskaraz. Aldarrikapena zen artean helburu hori», Elixabete Garmendiak adierazi duenez. Ekimen hau mugarria izan zen euskal komunikabideen historia kolektiboan.

## Historia 
Ekimenaren atzean eskarmentu handiko ekipoa zegoen: Jose Mari Iriondo, Jose Mari Otermin, Jose Ramon Beloki, Karmelo Otaegi, Txaro Arteaga, Iñaki Zubizarreta, Nikolas Aldai... Ekimena aurrera eraman ahal izateko 1975an Espainiako Gobernuak kaleratutako «Hizkuntza Regionalen Dekretoaz» baliatu ziren.

Jorratu ziren gaiak ugari izan ziren. Guztira hamahiru mahai-inguru egin ziren: euskalduntze-alfabetatzea, poesia, folklorea, komunikabideak, ekonomia, Aranzadi eta ikerketa, margolariak eta eskulturagileak, liburu argitaldariak, antzerkia, nobela eta saiakera, bertsolariak eta kantari eta diskoetxeak... Egin zen baita ere mahai-inguru berezia euskal irakaskuntzaz, hogeita lau bailaratan euskal kulturaren egoera zer-nolakoa zen kontatuko zuten beste hainbat kronika, euskal kulturan izena duten zenbait gizon-emakumeri egindako hogeita bost elkarrizketa, Euskaltzaindiaren batzarra, bertsolariak...

Parte-hartzaile guztiek euskaraz egin zuten bi salbuespenekin: Julio Caro Baroja eta Jorge Oteiza. Egun horretan udaberriko ordu aldaketa izan zen eta, ondorioz, azkenean, jardunaldiak bi izan ziren.

## Kontzertua 
Kontzertua Anoetako belodromoan egin zen, uneko abeslari ospetsuenak bilduz: Jean Mixel Bedaxagar, Benito Lertxundi, Xabier Lete, Lurdes Iriondo, Peio Ospital, Pantxoa Carrere, Mikel Laboa, Gorka Knörr, Hibai Rekondo, Gontzal Mendibil, Lupe, Artze anaiak, Iturengo Ttuntturroak, Oskarbi, Baztango mutildantza, Laja-Iturbide, Sakabi-Egañazpi. 

Kontzertua benetako aldarrikapen politikoa bihurtu zen, ikurrinaz josita (ilegala zen oraindik), propaganda politikoaren banaketarekin, kontsigna desberdinekin... 13.000 lagun inguru bildu ziren ekimenean baina, hala ere, ez zen inongo istilurik gertatu. Jaialdia arratsaldeko 9:00etan hasi zen eta goizeko 2:30etan amaitu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Iñaxio Esnaola: "Egun gogoangarria, 50 urte geroago", *Irutxuluoko Hitza*, 2.2484. zk., 2026/03/27.
* Iñigo Aranbarriren artikulua, *Argia* aldizkarian,1999ko abenduaren 5ean.
* Xabier Leteren ekitaldia Youtuben, irratitik grabatuta.
* Luis Villasanteren hitzaldia Foru Aldundiaren aurrean.
* Kartelaren irudia.
* :[*Triunfo(https://eu.wikipedia.org/wiki/Triunfo)* aldizkari espainiarreren garaiko kronika.]
José María Aguirre Valdés

**José María Timoteo Aguirre Valdés** (Habana, Kuba, 1843ko abuztuaren 22a - Jaruco, Habana, Kuba, 1896ko abenduaren 29a) XIX. mendeko militar kubatarra izan zen.

## Jatorria eta Hamar Urteko Gerra 
José María Aguirre Valdés Habanan jaio zen, Kubako hiriburuan, 1843ko abuztuaren 22an. Historialari batzuek diote hamar egun lehenago jaio zela, abuztuaren 12an.

1868ko urriaren 10ean, Hamar Urteko Gerra (1868-1878) piztu zen, Kubaren independentziaren aldeko lehen gerra. Egia da gerra uhartearen ekialdean hasi zela eta, ondoren, erdialdera hedatu zela, baina ez zuen lortu mendebaldeko eskualdera iristea, Habanara, hain zuzen ere. Hala ere, habanar gazte askok Ekialdean borrokatzen zuten kubatarrekin bat egitea erabaki zuten.

Agirre gerrara joateko erabakia hartu zuen habanar gazte talde horretako kide izan zen. 1868. urtearen amaieran Nassau-ra joan zen, Bahametako hiriburura, eta Galvaniceko espedizioan sartu zen, Camagüeyn lehorreratu zena, 1868ko abenduaren 27an. Espedizio horretan Manuel de Quesada, Julio Sanguily, Antonio Zambrana eta Luis Ayestarán bezalako gizonak zihoazen.

Manuel de Quesada jeneral nagusiaren agindupean borrokatu zuen 1869ko abenduaren 17an kargutik kendu zuten arte. 1870eko urtarrila eta 1873ko maiatza artean, Camagüeyko dibisioko buruzagia zen Ignacio Agramonte jeneral nagusiaren agindupean borrokatu zuen. Agramonte Jimaguayúko guduan hil zen 1873ko maiatzak 11n. Bere tropak, ordutik aurrera, Máximo Gómez jeneral nagusiaren agindupean geratu ziren.

Gómezen agindupean, Agirre Palo Secoko guduan nabarmendu zen 1873ko abenduaren 2an, eta Guásimasko guduan arinki zauritu zuten 1874ko martxoan. Las Villasen inbasioan parte hartu zuen (1875-1876), Henry Reeve brigadierraren agindupean, hau, Yaguaramasko guduan hil zen arte, 1876ko abuztuak 4an. Handik denbora batera, Agirre koronel mailara igo zuten. 1877ko apirilaren 29an harrapatu zuten eta, hiru hilabete geroago, Ceutako (Afrika iparraldea) beste espetxe batera deportatu zuten.

1878ko otsailaren 10ean Zanjóngo Ituna sinatu zen, gerrari amaiera eman ziona, honen ondoren Aguirre askatu eta Estatu Batuetara erbesteratu zelarik.

## Kanpo estekak
Evaristo Estenoz

**Evaristo Estenoz Corominas** (Jarahueca, Santiago de Cuba, Kuba, 1872ko azaroaren 13a - Pinar de Mícara, Kuba, 1912ko ekainaren 27a) Kubako militar eta politikaria izan zen.

Kubako Armada Askatzailearen tenientea, XIX. mendearen amaieran Kubako Independentziaren alde borrokatu zuena. Ondoren, Kubako beltz eta mulatoak bildu zituen Koloreko Alderdi Independenteko presidentea izan zen XX. mendearen hasieran.

## Jatorria eta Gerra 
Evaristo Estenoz Corominas Jarahuecan jaio zen, Santiago de Cuban, 1872ko azaroaren 13an.

Bere gurasoak Narciso Estenoz, zuria, eta Isabel Corominas, beltza, izan ziren. Evaristo eraikuntza lanbidean espezializatu zen eta Obra Maisua egin zen.

1895eko otsailaren 24an, Beharrezko Gerra hasi zen (1895-1898), Kubaren independentziaren aldeko hirugarren gerra, eta Evaristo Estenozek Kubako indar independentistekin bat egitea erabaki zuen.

1896ko maiatzaren 30ean Kubako Armada Askatzailearen Teniente izendatu zuten.

## Lan politikoa 
Gerra amaitu ondoren, herrialdea Estatu Batuen okupazio militarraren pean geratu zen. Testuinguru honetan, igeltseroen greba bat gertatu zen, 1899ko irailean, eta Estenoz mugimenduko buruzagietako bat bihurtu zen. Okupazioko agintari estatubatuarrek atxilotu zuten.

Errepublika ezarri ondoren, Estenoz independentzia-gerrako beterano beltz eta mulatoen lider bihurtzen joan zen, arraza diskriminazioa jasaten ari zirenak.

Quintín Bandera jeneral beltzaren laguntzailea izan zen 1906ko Abuztuko Gerratxoan. Bandera gerra horretan hil zuten, baina Estenozek bizirautea lortu zuen.

## Altxamendua eta heriotza 
Estenoz Koloreko Alderdi Independentearen buru bihurtu zen. Kubako beltzak eta mulatoak biltzen zituen alderdi hori armetan altxatu zen 1912an, José Miguel Gómez (1909-1913) presidente kubatarraren gobernuaren aurka.

Kubako armadak jazarria, Evaristo Estenoz Pinar de Mícara mendietan hil zuten 1912ko ekainaren 27an. 39 urte zituen.

## Kanpo estekak
Tour Majunga

**Tour Majunga** (euskaraz: "Majunga dorrea"), Frantziako Puteaux hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 2014an eraiki zen eta 194 metro zituen.

Belaunaldi berrietako dorre honen arkitektoa Jean-Paul Viguier da. Bere garatzailea eta sustatzailea Unibail-Rodamco da. Dorrea 2014ko irailaren 25ean inauguratu zen.

Unibail-Rodamendok epe luzeko lehen errentamendua sinatu zuen Axa Inbertsio Zuzendariekin dorreko lehen hemezortzi maila baxuetarako. Deloittek dorreko 21.etik 39.erako solairuak hartzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tour Majuga
Manuel Barrenetxea

**Manuel Barrenetxea Bilbao** (Plentzia, 1924ko martxoaren 31 &ndash; Bilbo, 1998ko abenduaren 9a) bizkaitar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritu zena.

## Biografia 
Lehen mailean 144 partida jokatu zituen, Athletic Clubean eta Racing de Santanderren.

## Ibilbidea 
## Tituluak 
## Erreferentziak
Transdev

**Transdev**, lehen **Veolia Transdev** deitua, Frantziako garraio-enpresa multinazionala da, garraio publikoaren arloan lan egiten duena. 2020ko azaroan 17 herrialdetan lan egiten zuen Issy-les-Moulineauxen du egoitza. 83.000 langile inguru ditu.

## Kanpo estekak
Iñaki Barrenetxea

**Iñaki Barrenetxea** hauetako bat izan daiteke:
* **Iñaki Barrenetxea Espiga** (1942-2020), Bizkaiko Txirrindularitza Federakundearen lehendakaria;
* **Iñaki Barrenetxea Giraldez** (1973-), bizkaitar txirrindulari ohia.
Juníngo gudua

**Juníneko bataila** armada errealistek eta abertzaleek Peruko independentzia prozesuan izan zuten azken guduetako bat izan zen, 1824ko abuztuak 6an.

## Kanpo estekak
Alderdi laborista

**Alderdi laborista** edo **langiletiarra** (; ; ) mundu osoko hainbat alderdi politikoren izena da, zenbaitzuk britainiar kolonia ohietan kokatuta daude, eta, gehienetan, ezkertiar edo zentro-ezkertiartzat jotzen dute euren burua.

## Munduko alderdi langiletiarren zerrenda 
### Europa 
*  - Alderdi Laborista
**  - Eskoziako Alderdi Laborista
**  - Galesko Alderdi Laborista

*  - Georgiako Alderdi Laborista

*  - Alderdi Laborista

*  - Alderdi Laborista

*  - Alderdi Laborista

*  - Portugalgo Alderdi Laborista

### Asia 
*  - Alderdi Laborista

*  - Islamiar Alderdi Laborista

*  - Israelgo Alderdi Laborista

### Afrika 
*  - Maurizioko Alderdi Laborista

### Amerika 
*  - Antigua eta Barbudako Alderdi Laborista

*  - Alderdi Laborista

*  - Barbadosko Alderdi Laborista

* :
** Brasilgo Alderdi Laborista
** Kristau Alderdi Laborista
** Brasilgo Alderdi Berritzaile Laborista
** Alderdi Demokratiko Laborista

*  - Dominikako Alderdi Laborista

*  - Jamaikako Alderdi Laborista
*  - Saint Kitts eta Nevisko Alderdi Laborista

*  - Alderdi Langiletiar Batua

*  - Santa Luziako Alderdi Laborista

### Ozeania 
*  - Alderdi Laborista

*  - Alderdi Laborista

*  - Zeelanda Berriko Alderdi Laborista

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Internazional Sozialista
* Europako Alderdi Sozialista
* Sozialdemokrazia
Dámaso Antonio Larrañaga

**Dámaso Antonio Larrañaga** (Montevideo, 1771ko abenduaren 10a - 1848ko otsailaren 6a) erlijioso, arkitekto, estanziero, naturalista eta botanikari uruguaitar bat izan zen, bere herrialdeko Liburutegi Nazionalaren sorreraren arduradun nagusietako bat, eta, gainera, Errepublikako Unibertsitatea sortzen lagundu zuen. Diplomatiko bezala, Uruguai nazio gisa jaio zenean jarduera garrantzitsu bat izan zuen. Bernardo Prudencio Berroren amaren osaba izan zen.

## Biografia 
ezkerrera|thumb|150x150px| San Carloseko Errege Ikastetxe zaharraren ikuspegia.
Manuel de Larrañaga, euskal herritarra, erregeordetzaren garaian Kabildoko kidea eta Bernardina Piresen semea, Montevideokoa; Felipe Pires eta Maria Garínen alaba (Sauce eta Toledoko erreken arteko etxalde baten jabeak eta Artigas familiarekin ahaidetuta), Córdoban ikasi zuen eta San Karloseko Errege Ikastetxean osatu zituen bere prestakuntza-ikasketak. Gregorio García de Tagleren ikaskidea izan zen, eta, honekin batera, fisika, kimika, astronomia —mekanika unibertsala, eguzki orbanak, planeta sistema—, geografia eta matematika gaiak jorratzen zituen tesi bat aurkeztu zuen, Descartes, Newton, Leibiniz, Maupertuis, Boscovich —erlatibitatearen teoriaren aitzindaria—, Nollet eta Franklin ezagutzen zituela erakutsiz. 1799an Montevideora itzuli zen, non milizietako kapilau egin zuten.
Enrique de Arrascaeta

**Enrique de Arrascaeta** (Montevideo, 1819ko azaroaren 28a - Montevideo, 1892ko ekainaren 16a) Uruguaiko idazle eta politikaria izan zen .

## Biografia 
Enrique José Gregorio de Arrascaetak bere jarduera politikoak 1845 eta 1846 artean hasi zituen, cerritoren gobernuko Kanpo Harremanetarako Ministerioko langile zela. Urriko bakearen ondoren, bere ikasketak jarraitu zituen Jurisprudentzian Doktore titulua lortuz 1853an. Ondoren, epaile kargua izan zuen arlo zibilean, Alderdi Nazionaleko (Uruguai) diputatu hautatua izateko, 1863an, Bernardo Prudencio Berroren gobernuak kanpo harremanetarako ministroaren kargu nagusia betetzeko deitu zuen arte.

Kargu hau 1862ra arte mantendu zuen, 1863ra arte Sorianoko departamenduan senatari bezala aukeratua izan zenean.

Politikatik aldendu zen denboraldi batez, 1881ean Alderdi Konstituzionala sortu zuen arte.

## Literatur jarduera 
Bere literatur lana, filiazio erromantikokoa, 1850ean argitaratutako *Poesias* lanean ezagutarazi zen. Bere beste lana, *Colección de Poesías* 1881ekoa, poeta hispanoamerikarren antologia bat da.

La Fusión eta La Patria egunkarietako erredaktore eta kolaboratzaile izan zen.

## Kanpo estekak 
* Enrique de Arrascaetaren fitxa eta lanak authores.uy-n
José Luis Bergaretxe

**José Luis Bergaretxe Ariño** (Erandio, 1921eko maiatzaren 27a - 2011ko abenduaren 22a) bizkaitar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritu zena.

## Biografia 
Futbolari profesionaleko bere ibilbidea 1943-44 denboraldian hasi zen Getxoko Arenasen. Athletic Clubekin 1944ko urriaren 1ean debuta egin zuen, Sabadellen aurka, noiz bilbotarrek 1-2 irabazi zuten. Bilboko taldean hiru denboraldi eman ondoren, Barakaldo CFra joan zen eta zortzi denboraldi eman zituen bertan.

## Ibilbidea 
## Tituluak 
## Erreferentziak
Ye Qun

**Ye Qun** (叶群, pinyinez, *Yè Qún*; Minhou, 1917ko abenduaren 2a - Mongolia, 1971ko irailaren 13a) emakumezko politikari komunista txinatarra izan zen, Lin Biaoren emaztea eta haren lerro eta interes politikoen zaintzailea. 1960ko hamarkadako Txinako nahasmen politikoetan, senarra Txinako botere militarra kontrolatzen zuen Txinako presidenteordea zen, eta kolaboratzaile estuena zuen Ye. Txinako Alderdi Komunistako 9. Politburuko kidea izan zinen. Lin Biao eta Lin Liguo semearekin hil zen Mongolia gaineko hegazkin istripu batean 1971ko irailaren 13an. Lin Liheng alaba bat ere izan zuten, hegazkinean ez zegoena eta bizirik irten zena.

## Biografia 
Ye Qun Minhou konderrian jaio zen, Fujian probintzian. Bigarren Sino-Japoniar Gerraren hasieran laburki Kuomintang gazte erakundeetako batean sartu zen. Gero Yan'anera joan eta Txinako Alderdi Komunistan sartu zen 1938an. 1942an, Lin Biaorekin ezkondu zen, eta harekin bi seme izan zituen: Lin Liguo semea eta Lin Liheng alaba.

### Iraultza Kulturala 
1965 amaieran, Lin Biaori lagundu zion honen aurkari Luo Ruiqing Armadako kargu gorena behera botatzen. Politburuko bilera batean hamar orduz zerrendatu zituen Luo Ruiqingen gaizkintzak. Iraultza Kulturalaren garaian, Mao Zedongen emazte Jiang Qing botere handiaz jabetu zen bezala, berdin egin zuen Ye Qunek. 1969an, Txinako Alderdi Komunistako 9. Politburuan sartu ziren biak, postu hori lortu zuten lehen emakume txinatarrak izanik; baina gaitasun politikoen ondorioa baino, zeinuak garaiko politika islatzen zuen; non lotura eta aliantza pertsonalak ziren gakoak fakzioak eta etsaigo politiko arriskutsuak definitzeko.

### Maorekiko etsaigoa, konspirazioa eta heriotza 
Hain zuzen ere, Jiang eta Ye etsaitzen hasi ziren handik gutxira, eta Ye Qunek, Lin Liguo semearekin batera, Maoren kontrako estatu-kolpe eta hilketa saiakera baten antolakuntzan inplikatu zen: Mao boteretik kendu eta Lin Biao senarra eta haren aldekoak Txinako nagusi bihurtzea zen helburua. 571 Proiektua esan izan zaio konspirazio honi, eta ez dago argi zein puntura arte zen Lin Biaoren inplikazio pertsonala, baina bai behintzat honen familiarena.

Konplotak huts egin zuen, eta Ye Qunek Maok egia jakin zuela susmatu zuenean, ihes egin zuen hegazkin batean Qinhuangdao Shanhaiguan aireporturik, ustez Sobietar Batasunerantz, baina hegazkinak istripua izan zuen Mongolia zeharkatzen. Han hil ziren Ye Qun, Lin Biao eta Lin Liguo. Alaba Lin Liheng-ek, erregimenari leialtasunez, ihesaren berri eman zuela esan izan da, eta zalantzak daude istripuaren detaileez, Txinako agintariek esan bezala gertatu ote zen.

## Erreferentziak
José Bernardo de Tagle

**José Bernardo de Tagle y Portocarrero** (Lima, 1779ko martxoaren 21a - Callao, 1825eko irailaren 26a), Torre Tagleko IV. markesa, Torre Tagle bezala ezagunagoa, Peruko militar eta politikari perutarra izan zen, Peruko Errepublikako gobernua izan zuen lau alditan, 1822 eta 1824 artean. Peruko bigarren presidentea izan zen.

Gazte-gaztetatik sartu zen Independentziaren aldeko zirkuluetan, nahiz eta noblezia kreolekoa izan. Limako alkatea izan zen 1811tik 1812ra. Espainiara bidaiatu zuen, eta, itzultzean, Joaquín de Pezuela erregeordeak Trujilloren intendente izendatu zuen, non, argi eta garbi, kausa abertzalearekin bat egin zuen, Trujilloren Independentzia aldarrikatuz 1820ko abenduak 29an iparraldeko hirian. José de San Martín askatzailea buru zuen Protektoradoren gobernua ezarri zenean, zenbait funtzio militar eta administratibo esleitu zitzaizkion. Aginte gorenari dagokionez, lehenik, Ordezkari Gorena izan zen, San Martin behin-behinean ordezkatuz, hau Bolívarrekin Guayaquilen elkarrizketatzera joan zenean, 1822an; gero, Botere Goreneko arduraduna izan zen, egun batez, 1823ko otsailean Gobernu Batzorde Gorena eraitsi ondoren; ondoren, Aginte Goreneko arduraduna izan zen 1823ko uztailetik abuztura Simón Bolívarren etorreraren bezperan, eta berehala Kongresuak Peruko presidente izendatu zuen, titulu hori hartu zuen bigarren herritarra izanik (lehena José de la Riva Agüero izan zen), Bolivarrek botere militarra zuen bitartean. Espainiarren aldeko konspirazioaz akusatuta, 1824ko otsailean agintea kendu zioten eta Felipe Erregearen gotorlekuan babestu zen, abertzaleek setiatutako azken gotorleku errealistan, non eskorbutoaren biktima hil zen.

## Kanpo estekak
Larry McMurtry

**Larry Jeff McMurtry** (Archer City, Texas, 1936ko ekainaren 3a - ibidem, 2021eko martxoaren 25a) estatubatuar idazlea izan zen. Bere lanak Mendebalde Urrunean edo Texas garaikidean kokatzen dira.

Texasko arrantxo batean hazi zen eta North Texas Unibertsitatean eta Rice Unibertsitatean ikasi zuen. 1960-61 ikasturtean Ken Kesey Stanfordeko Unibertsitatean ezagutu zuen. eta biek eutsi zioten adiskidetasunari. 1963tik 1969ra ingeleseko irakaslea izan zen Riceko Unibertsitatean. Liburu zaharren liburu-denden negozio bat ere zuzendu zuen.

Bere liburuetako batzuk zinemara egokitu ziren. Hainbat sari irabazi zituen bere eleberriekin, horien artean 1986eko Pulitzer Saria Fikzioan *Lonesome Dove* lanarekin.

Bi aldiz ezkonduta egon zen, bigarrenean Norma Faye Keseyrekin, Ken Kseyren alargunarekin.

## Lanak 
### Stand-alone eleberriak 
* 1982: *Cadillac Jack*
* 1988: *Anything For Billy*
* 1990: *Buffalo Girls*
* 1994: *Pretty Boy Floyd* Diana Ossanarekin
* 1997: *Zeke and Ned* Diana Ossanarekin
* 2000: ''Boone's Lick*
* 2005: *Loop Group*
* 2006: *Telegraph Days*
* 2014: *The Last Kind Words Saloon*

### Thalia: Texasko Trilogia 
* 1961: *Horseman, Pass By*
* 1963: *Leaving Cheyenne*
* 1966: *The Last Picture Show*

### Harmony and Pepper sailak 
* 1983: *The Desert Rose*
* 1995: *The Late Child*

### Duane Moore sailak 
* 1966: *The Last Picture Show*
* 1987: *Texasville*
* 1999: *Duane's Depressed*
* 2007: *When The Light Goes*
* 2009: *Rhino Ranch: A Novel*

### Houston sailak 
* 1970: *Moving On*
* 1972: *All My Friends Are Going To Be Strangers*
* 1975: *Terms of Endearment*
* 1978: *Somebody's Darling*
* 1989: *Some Can Whistle*
* 1992: *The Evening Star*

### Lonesome Dove sailak 
* 1985: *Lonesome Dove*, 1986ko Fikziozko Pulitzer Saria
* 1993: *Streets of Laredo*
* 1995: *Dead Man's Walk*
* 1997: *Comanche Moon*

### *The Berrybender Narratives* 
* 2002: *Sin Killer*
* 2003: *The Wandering Hill*
* 2003: *By Sorrow's River*
* 2004: *Folly and Glory*

### Argitaratzailea 
* 1999: *Still Wild: A Collection of Western Stories*

### Beste idatzi batzuk 
* 1988: *The Murder of Mary Phagan* – telefilma
* 1990: *Montana* – telefilma
* 1992: *Memphis* – telefilma
* 1992: *Falling from Grace*
* 2002: *Johnson County War* – telesaila
* 2005: *Brokeback Mountain* (Diana Ossanarekin), gidoia, Oscar Saria
* 2020: *Good Joe Bell* (Diana Ossanarekin)

## Ez-fikziozkoak 
* 1968: *In A Narrow Grave: Essays on Texas''
* 1974: "It's Always We Rambled*
* 1987: *Film Flam: Essays on Hollywood *
* 1999: *Crazy Horse: A Life* (biografia)
* 1999: *Walter Benjamin at the Dairy Queen: Reflections on Sixty and Beyond*
* 2000: *Roads: Driving America's Great Highways*
* 2001: *Sacagawea's Nickname*—essays on the American West
* 2002: *Paradise*—South-Pacific travelogue/memoir
* 2005: *The Colonel and Little Missie: Buffalo Bill, Annie Oakley & the Beginnings of Superstardom in America*
* 2005: *Oh What A Slaughter! : Massacres in the American West: 1846—1890*
* 2008: *Books: A Memoir*
* 2009: *Literary Life: A Second Memoir*
* 2011: *Hollywood: A Third Memoir*
* 2012: *Custer''

## Kanpo estekak
Zikloalkeno

**Zikloalkenoek** edo **zikloolefinek** lotura bikoitz bat edo gehiago dituzten hidrokarburo ziklikoen izen generiakoa da. Cn H2n−2 formula orokorra dute. Guztietan sinpleena ziklopropenoa da.

Zikloalkenoek maila bereko zikloalkanoak baino fusio-puntu txikiagoa izaten dute. Murrizketa geometrikoen ondorioz zikloalkeno txikienek ia beti *cis* isomeroak dira. Eraztunak 8 atomokoak baino handiagoak direnean *cis-trans* isomeria gertatzen da lotura bikoitzaren inguruan.

Adizioak izaten dira pairatzen dituzten erreakziorik tipikoenak. Ziklobutenoa eta ziklopentenoa monomero modua usatzen dira polimerizazio-erreakzioetan.

## Adibideak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zupada-aztarna

thumb|Zupada-aztarnak lepoan.
**Zupada-aztarna** ekimosi izeneko azaleko lesio mota bat da. Azala ahoarekin xurgatzean edo azalean musu ematean edo hozka egitean sortzen den ubeldura da. Eskuarki sexu-jarduera eta sexu-kitzikapenarekin lotura izan ohi du, maitaleak jolasean ari direla nahita eraginda. Batez ere lepoan egin ohi da eta aztarnak hainbat egunez irauten du ikusgai.

## Kanpo estekak
Ignacio Aldalur

**Ignacio Aldalur Aizpuru** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1968ko abuztuaren 1a) atzelari lanetan Real Sociedaden eta Eibarren aritu zen azpeitiar futbolari ohia da. 

## Erreferentziak
Gaslight (1944ko filma)

***Gaslight*** 1944ko George Cukor estatubatuarrak zuzendutako thriller psikologiko film bat da. 1940ko izen bereko film britainiarraren berregokitzapena da, eta hau aldi berean Patrick Hamilton idazlearen 1938ko *Gas Light* antzezlanean oinarritzen da. Ingrid Bergman, Charles Boyer, Joseph Cotten eta Angela Lansbury aktoreek antzeztu zuten.

1944ko Oscar sarietarako zazpi izendapen jaso zituen, eta hauetatik bi irabazi zituen: Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Ingrid Bergman) eta Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria.

Filmaren izenburua esamolde bihurtu zen, "gaslighting", filmeko protagonistak jasaten duen manipulazio psikologiko mota izendatzeko, bai hizkera arruntean eta baita psikologiako eskuliburuetan ere.

## Argumentua 
Bikote ezkonberri bat Londresko etxe batera bizitzera doa, non urte batzuk lehenago emaztearen izeba hil zuten. Senarrak sekretu bat dauka ordea, tinko gorde nahi duena, eta emaztea eroarazten saiatzen da.

## Aktoreak 
* Charles Boyer: Gregory Anton/Sergis Bauer
* Ingrid Bergman: Paula Alquist Anton
* Joseph Cotten: Brian Cameron
* Dame May Whitty: Miss Bessie Thwaites
* Angela Lansbury: Nancy Oliver
* Barbara Everest: Elizabeth Tompkins
* Emil Rameau: Maestro Guardi
* Edmund Breon: General Huddleston
* Halliwell Hobbes: Mr. Mufflin
* Tom Stevenson: PC Williams
* Heather Thatcher: Lady Mildred Dalroy
* Lawrence Grossmith: Lord Freddie Dalroy
* Jakob Gimpel: Pianista
**Krediturik gabe**
* Leonard Carey: Gidaria Londresko dorrean
* Alec Craig: Turnkey
* Gibson Gowland: Zerbitzaria
* Gary Gray: Parkeko mutila
* Syd Saylor: Mandatu-mutila
* Terry Moore: Paula Alquist, 14 urterekin
* Morgan Wallace: Fred Garrett

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
José María Astarbe

**José María Astarbe Ubetagoyena** (Donostia, 1955eko urtarrilaren 13a) atzelari lanetan aritu zen donostiar futbolari Izan zen.

## Klubak 
## Erreferentziak
Suezko kanalaren blokeoa 2021ean

thumb|250px|Ever Given zamaontzia 2020an.
thumb|250px|Itsasontzien butxadura espaziotik ikusita.
**Suezko kanalaren blokeoa 2021ean** urte horren martxoaren 23an hasi zen, Egipton, gutxi gorabehera 05:40 UTC (07:40 bertako orduan. *MV Ever Given* izeneko Taiwango kontainer ontziak hondoa jo zuen kanalaren inguru estu batean trafikoa erabat geldiaratzen. Sei egunetan kanalean zeharka gelditu zen, eta bere 400 metroko luzerarekin nabigazioa erabat oztopatzen du. Puntu horretatik munduko itsas trafikoaren %10a igarotzen da eta istripuak ondorio ekonomiko larriak izan zituen. Suezko Kanaleko Agintaritzak nabigazioa aldi baterako etetea erabaki zuen, Ever Given kargaontzia berriz flotarazteko lanak amaitu artean. Izan ere, hondartuta geratu zen ontzia, Europa eta Asia arteko merkataritzarako funtsezkoa den itsas ibilbidea blokeatu zuen.

## Blokeo handia 
Martxoaren 26an gutxienez 156 itsasontzi geldirik gelditu ziren kanalean, Ever Given zamaontzia berriz flotarazteko lanak amaitu zain. Gulf Agency Companyk (GAC) kanalean lan egiten duen logistika enpresak, egoeraren larritasuna adierazi zuen esanez ez zegoela estimaziorik «berriro noiz irekiko den jakiteko». 156 itsasontzi horietatik, 48 Port Saiden zeuden zain, Mediterraneoan; Itsaso Gorrian beste 70 ontzi zeuden; kanalaren Laku Handian, kanalaren erdian, beste 38 ontzi zeude zain.

## Arazo ekonomikoak 
Munduko merkataritza osoaren %12 inguru Suezko kanaletik mugitzen da. Adituek ohartarazi dute gertakari honek mundu osoko bezeroentzako eguneroko artikuluak bidaltzeko atzerapenak ekarriko zituela. Lloyd's Listen kalkuluen arabera, oztopoa kentzeko behar zen egunak 9.000 milioi dolarreko merkantziak gel arazi egingo zituen. Michael Lynchek, Strategic Energy & Economic Research enpresaren presidenteak, petrolioaren prezioaren igoera ekarri zuen istripuak. James Williams, WTRG Economicseko energia ekonomialariak dio petrolioa bidaltzeko egun batzuk moteltzea ez zen hain larri izango, baina bai ondasunak garraitzea atzeratzea zeren eta horrek eskasiak zituzten industriei eragin ziezaiekeen, hala nola erdieroaleen beharrean zeuden enpreseei. Beste konpainia bateko aholkulari batek adierazi zuen Canal Suezeko epe laburreko etenak ondorioak izango lituzkeela; ondorioak hornidura katean zehar zenbait hilabetez nabarmenduko ziren.

Ibilbide alternatiboa erabiltzeak, bestetik, Afrikako kontinentea inguratuz, 9.000 km inguruko bidaia (4.900 itsas milia) eta 10 egun inguruko gehiago epea eskatuko luke.

## Kanalaren irekiera 
Ever Given kargaontzia berriz flotatzen jarri zuten martxoaren 20aren goizaldean, sei egunez Suezko kanalean hondoa jota egon eta gero. Ordurako 367 itsasontzi itxoiten zeuden. Ontzia erabat askatu zuten 15:00etarako, eta kanalean aurrera egiten hasi zen. Maniobra ugari egin behar izan zituzten: hamar atoiontzi eta hainbat draga erabili zituzten, marea aldeko zutela aprobetxatuta. Hau lortuta, Egiptoko atoiontzietako langileek ontzietako sirenak jo zituzten, eta «Ala handia da» oihukatu zuten, ontzia berriz flotatzen jarri izanaren poza adierazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tucumángo Biltzarra

**Tucumángo Biltzarra** () ordezkari-batzarra izan zen, hasieran San Miguel de Tucumán bildutakoa, 1816ko uztailaren 9an Hego Amerikako Probintzia Batuen (Argentina, Uruguai eta Boliviaren zati bat) independentzia aldarrikatu zuena. 

1815eko Estatutuan ezarritako akordio baten bidez deitua, aldi berean auzitegi, botere legegile eta botere konstituziogile gisa jardun zuen. 1816ko martxoaren 24tik 1817ko urtarrilaren 16ra, San Miguel de Tucumánen bildu zen, eta Buenos Airesen 1817ko maiatzaren 12tik 1820ko otsailaren 11ra. Biltzarraren egintza eratzaileak hauek izan ziren: Independentzia adierazpena (1816ko uztailak 9), Biltzar Orokor Konstituziogileak nazioei zuzendutako manifestua (1817ko urriak 25), Estatua zuzentzeko eta administratzeko behin-behineko araudia (1817ko abenduak 3) eta Hego Amerikako Probintzia Batuen konstituzioa (1819ko apirilak 22).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gustavo Jiménez Saldías

**Gustavo Adolfo Jiménez Saldías** (Cerro de Pasco, 1886 - Paiján, La Libertad; 1933ko martxoaren 14a), *El Zorro* ezizenez ezaguna, Peruko militar eta politikari bat izan zen. Peruko presidente izan zen 1931ko martxoan, Gobernu Batzorde Iragankor baten buru zela. Ondoren, Luis Miguel Sánchez Cerroren gobernu konstituzionalaren aurka matxinatu zen, eta Cajamarcan Peruko buruzagi goren izendatu zuen bere burua (1933ko martxoak 11), baina garaitua eta atxilotua izan zen. Bertsio ofizialaren arabera, bere buruaz beste egin zuen, bere errebolberrarekin tiro eginez.

ezkerrera|thumb|300x300px| Luis Sánchez Cerro komandantea eta bere gobernuko kabinetea, 1931.

## Kanpo estekak
Julio Mugarra

**Julio Mugarra Olano** (Getxo, 1920ko uztailaren 14a - Algorta, 2005eko martxoaren 20a) bizkaitar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritu zena.

## Biografia 
1942an Arenas Clubekin debutatu zuen Bigarren Mailan. 1944an Athletic Cluben hasi zen lanean, 1951ra arte, 1946-47 denboraldian izan ezik. Jokalari zuri-gorri bezala 50 partida jokatu zituen eta tanto bakarra egin zuen. 1952-53 denboraldian erretiratu zen Real Jaénen, eta Lehen Mailara igotzea lortu zuen.

Algortan hil zen 84 urte zituela.

## Ibilbidea 
## Tituluak 
## Erreferentziak
José Luis Duque

**José Luis Duque González** (Bilbo, 1918ko urriaren 27a - *ib.*, 1991ko azaroaren 19a) bizkaitar futbolaria izan zen, aurrelari moduan aritu zena.

## Biografia 
Duque futbolari bezala UD Salamancan hasi eta 1939an Bigarren Mailan debutatu zuen. 1942an Athletic Clubek fitxatu Bigarren jardunaldian Deportivo de la Coruñaren aurka *hat-trick* bat sartu zuen, baina, aurreko etapan bezala, ez zuen jarraipenik izan eta zortzi gol sartu zituen hamar partidatan.

Bere hurrengo helmuga RCD Espanyoll izan zen, non bi denboraldi eman zituen. Bere lehen kanpainan sei tanto lortu zituen, eta bigarren kanpainan Salamancako UDra itzuli zen. Talde txuri-urdinean zazpi tanto egin zituen, baina ez zuen saihestu Hirugarren Mailara jaistea. 1946-47 denboraldirako Racing de Santander taldearekin sinatu zuen, non bere bigarren jaitsiera jarraian jasan zuen. 1948an Gimnástica de Torrelavegak fitxatu zuen eta Bigarren Mailara igo zen bere lehen kanpainan. 1949-50 denboraldian 28 gol sartu zituen 26 partidatan, Bigarren Mailako bigarren goleatzaile nagusia izan zelarik. 1951n Eibar KE taldean erretiratu zen.

## Ibilbidea 
## Tituluak 
## Erreferentziak
Arthur Sanfourche

**Arthur Sanfourche**, Bordele (Gironda); 1898ko otsailaren 23an jaioa, 1943an exekutatu behar zela esan zuten baina 1945eko ekainaren 7an hil zen Limoges (Vienne Garaia); abiazio mekanikaria; erresistentea.

## Historia 
Mérignac baseko hegazkin mekanikaria. Horrela izan zen Louis Bastié-ren mekanikaria, probako pilotua. 1925ean hegazkin istripu batean hil ondoren, Arthur Sanfourche Louis Bastié-ren emaztea zen Maryse Bastié-ren mekanikaria bihurtu zen. Bere seme Jean-Joseph Sanfourche, artista garrantzitsua zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elvira Larrazabal

**Elvira Larrazabal Bengoetxea** (Getxo, Bizkaia, 1933ko urriaren 28a) bizkaitar golfari profesional ohia da. Espainiako lehen emakume golfari profesionala izan zen.

## Bizitza 
1933an jaio zen Getxon, ahizpa-neben artean laugarrena. Aita, Ángel, ertzaina eta Jose Antonio Agirre lehendakariaren bizkartzaina zuen. Espainiako Gerra Zibilaren ondoren 5 urtez izan zuen preso Puerto de Santamaríako espetxean. Espetxetik irten zenean, Neguriko Golf Klubean hasi zen lanean golf-irakasle eta golf makilen zaindari. Elvira aitarengatik hasi zen golfean jolasten, aita pozik ikustearren.

Golfean aritzen zenean, matxismoari eta klasismoari aurre egin behar izan zion, bere jatorri xumeagatik.

Jose Maria Ortiz de Mendibil bizkaitar nazioarteko futbol-epailearekin ezkondu zen. Berarekin hiru seme-alaba izan zituen: Peru, Iñigo eta Carmen. Peru eta Iñigo nazioarteko izotz gaineko hockey jokalariak izan ziren. Carmen alaba garuneko paralisiarekin jaio zen. Ondorioz, golfa utzi zuen hura zaintzeko.

Kirol-ibilbide oparoa utzi zuen. 1952 eta 1955 bitartean Espainiako Golf Txapelketak irabazi zituen jarraian. 1956an txapeldunordea izan zen. Espainiako emakumezko golflari profesional bakarra izateagatik, ez zuen Udako Olinpiar Jokoetan parte hartzeko aukerarik izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako Emakumezkoen Futbol Superligako 2019-2020 denboraldia

**Espainiako emakumeen futboleko lehen ligako 2019-20 denboraldia** txapelketa honen 32. edizioa izan zen, publizitate arrazoiengatik **Primera Iberdrola** izendatua. Lehiaketa hau RFEF (Real Federación Española de Fútbol) erakundeak antolatzen du. 2019ko irailaren 7an hasi eta 2020ko maiatzaren 6ean amaitu zen.

21 partida jokatu ondoren, 2020ko martxoaren 15ean txapelketa bertan behera geratu zen koronabirusaren pandemiagatik eta Espainian alarma-egoeraren ezarpenagatik. Bi hilabete beranduago, maiatzaren 6ean, RFEFk bukatutzat eman zuen lehiaketa, geratzen ziren partidak jokatu gabe. Erabaki honen ondorioz, F.C. Barcelona taldea garaile bihurtu zen eta ez zen talderik bigarren mailara jaitsi, baina hurrengo denboraldian bi talde berri egongo zirela erabaki zen. Ondorioz, 2020-2021 denboraldian lehen aldiz 18 talde egongo dira.

## Lehiatze-sistema 
Lehiaketan 16 taldek hartzen dute parte, eta denek denen kontra bi partida jokatzen dituzte, bana bakoitzaren zelaiean. Partida hauen ordena zozketa bidez aukeratzen da, denboraldia hasi aurretik.

Taldeek puntuak lortzen dituzte, beraien emaitzen arabera:

Lehiaketaren amaieran puntu gehien dituen taldeak txapelketa irabazten du eta hurrengo urteko emakumeen Txapeldunen Ligarako sailkatzen da, bigarren sailkatuarekin batera. Txapelketan parte hartu duten talde guztiek Erreginaren Kopan parte hartzen dute. Azken bi taldeak Bigarren Mailara jaisten dira, eta hirugarren azkenak play-off bat jokatzen du.

## Igoerak eta jaitsierak 
| valign="top" |

|}

## Taldeen informazioa 
## Taldeen kokapena 
## Kanpo estekak
Hiponatremia

**Hiponatremia** nahasmendu hidroelektrolitiko bat da, odolean dagoen sodio ioiaren maila baxu batean datzana. Subjektu batek plasman sodio-kontzentrazioa 135 mmol/l-ko balioak izaten ez dituenean hiponatremia duela esan dezakegu.

Hiponatremiaren ondoriozko sintomak eta zeinuak egoera hipoosmolarraren bigarren mailako garun-asalduren ondorio dira, eta entzefalopatia hiponatremikoaren barruan biltzen dira. Oso zehaztugabeak eta heterogeneoak dira, eta ezarpen-abiaduraren, alterazio hidroelektrolitikoaren larritasunaren eta banakako suszeptibilitatearen mende daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hipertermia

**Hipertermia** gorputz-tenperatura gehiegi igotzea. Eguraldi beroaren, uraren tenperatura altuaren, intsolazio-maila altuaren, hezetasunaren eta abarren ondorioz gertatu ohi da. Askotan, sukarra eta hipertemia terminoak sinonimoak balira bezala trukatzen dira. Hipertermia hiperpirexiaren sinonimo bat da autore batzuentzat, hiperpirexia 41&nbsp;°C-tik gorako gorputz-tenperatura oso altua da eta giza gorputzak onartzen duen maximora hurbiltzen da, baina definizio honetan ez dago adostasunik, beste testu batzuetan normaltasunaren gainetik gorputzeko tenperaturaren edozein igoera hipertermiatzat hartzen baita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hipernatremia

**Hipernatremia** nahasmendu hidroelektrolitiko bat da, odolean dagoen sodio ioiaren maila handi batean datzana. Subjektu batek plasman sodio-kontzentrazioa 145 mmol/l-ko balioak gainditzen dituenean hipernatremia duela esan dezakegu.

Hipernatremiaren kausa ohikoena ez da gorputzean gehiegizko sodio edukitzea, gorputzeko uraren defizit erlazionatu bat baizik. Arrazoi honegatik, askotan, zehatza ez den deshidratazio terminoaren sinonimoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Real Sociedad 2002-2003

**2002-2003 denboraldia** Real Sociedadek Ligako txapeldunorde azken aldiz izan zenekoa da. Jokalari nabramenen artean Alonso, Nihat, Kovacevic, De Pedro eta Karpin egon ziren.

Entrenatzaile arrakastatsua Raynald Denoueix izan zen. Presidente lanetan, bestela, Jose Luis Astiazaran egon zen.

## Jokalariak 
### Atezainak 
* Sander Westerveld
* Alberto López
* Pablo Llorca

### Atzelariak 
* Aitor Lopez Rekarte
* Agustin Aranzabal
* Igor Jauregi
* Gabriel Schürrer
* Bjørn Tore Kvarme
* Zuhaitz Gurrutxaga
* Jose Antonio Pikabea

### Erdilariak 
* Valeri Karpin
* Xabier Alonso
* Mikel Aranburu
* Javier de Pedro
* Igor Gabilondo
* Tayfun Korkut
* Dimitri Khokhlov
* Jose Javier Barkero
* Mikel Alonso

### Aurrelariak 
* Darko Kovačević
* Nihat Kahveci
* Oscar De Paula
* Joseba Llorente

## Liga 
Bigarren postuan amaitu zen Ligan talde txuri-urdina, 76 punturekin. 38 partida jokatuta, 22 irabazita, 10 berdinduta eta 6 galduta. Aldeko 71 golekin, eta aurkako 45.

### Sailkapena 
1. Real Madril: 78.

2. **Erreala**: 76.

3. Deportivo La Coruña: 72.

4- Celta de Vigo: 61.

5. Valencia Club de Fútbol: 60.

6. FC Barcelona: 56.

7. Athletic: 55.

8. Real Betis Balompié: 54.

9. Real Mallorca: 52.

10. Sevilla Fútbol Club: 50.

11. Osasuna futbol kluba: 47.

12. Atletico Madril: 47.

13. Malaga CF: 46

14. Real Valladolid: 46.

15. Villareal CF: 45.

16. Racing de Santander: 44.

17. RCD Espanyol: 43.

18. Recreativo de Huelva: 36.

19. Deportivo Alavés: 35.

20. Rayo Vallecano: 32.

### Emaitzak 
## Kopa 
### Hogeitahamabienak 
* 2002/09/11: Real Zaragoza 3 - **Erreala** 1.

## Ikus, gainera 
* Espainiako futbol ligako lehen mailako 2002/2003ko denboraldia

## Kanpo loturak 
* Squad of Real Sociedad 2002-03.
Sindrome neuroleptiko gaizto

**Sindrome neuroleptiko gaiztoa** edo **neuroleptikoen sindrome gaiztoa** antipsikotikoak eta beste medikamentu batzuk erabiltzearen edo droga dopaminergikoak bortizki kentzearen aurkako erreakzioa da. Paziente psikiatriko anbulatorioetan neuroleptikoekin tratatutako 500 eta 1.000 paziente arteko kasu bat gertatzen da.

Disautonomia, hipertermia, zurruntasuna eta kontzientzia-egoeraren aldaketa ditu ezaugarri, eta garaiz tratatzen ez bada hilgarria izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lorenzo Albizua

**Lorenzo Albizua Egiluz** (Arrigorriaga, 1920ko urriaren 12a - 1981eko azaroaren 19a) bizkaitar futbolaria izan zen, erdilari moduan aritu zena.

## Biografia 
1942an Athletic Clubean sartu eta ligan Granadaren aurkako partidan debuta egin zuen, 4 eta 1 irabaziz. Zurigorriekin, 50 partida baino ez zituen jokatu. Bi urtez jokatu gabe egon ondoren, 1948an Barakaldo Club de Fútbol taldera pasa zen eta urtebete beranduago Unión Deportiva Salamancak sinatu zuen, 1949-1950 denboraldian Bigarren Mailako bere kirol ibilbideari amaiera emanez.

## Ibilbidea 
## Tituluak 
## Erreferentziak
José Antonio Urtiaga

**José Antonio Urtiaga Albizu** (Eibar, Gipuzkoa, 1942ko urriaren 17a – Donostia, 2024ko ekainaren 25a) aurrelari lanetan aritu zen eibartar futbolaria izan zen.

## Klubak 
## Erreferentziak
Bero-kolpe

**Bero-kolpea** egoera larria, beroa gorputzean pilatzearen ondorioz sortua, tenperatura zentralaren igoera dakarrena. Deshidratazioaren ondorioz, likidorik sartzen ez bada, egoera oso larria edo muturrekoa izatera irits daiteke, bizitza arriskuan jartzeraino.

Bero-kolpea oso ohikoa ez den prozesua da, eta bero-bolada baten lehen 24-48 orduetan agertu ohi da, organismoa egokitzapen-prozesua hasteko gai izan aurretik. Oro har, 40&nbsp;°C-tik gorako ingurumen-tenperaturarekin eta %60tik gorako ingurumen-hezetasunarekin agertzen da. Bi modutan aurkezten da: batetik, bero handiko egunetan ariketa fisiko bizia egiten duten tenperatura altuetara egokitu gabeko gazteen artean nagusi den forma aktiboa, eta, bestetik, gorputz-tenperatura erregulatzeko mekanismoak aldatuta dituzten adinekoen artean nagusi den forma pasiboa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak