open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Metaporana

***Metaporana*** landare loredunen hamabi espezien generoa da. Convolvulaceae familiakoa dira.

## Espezieak 
Zazpi dira:
* *Metaporana angolensis*
* *Metaporana conica*
* *Metaporana densiflora*
* *Metaporana obtusa*
* *Metaporana parvifolia*
* *Metaporana sericosepala*
* *Metaporana verdcourtii*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Landareen zerrenda.
Jean-Pierre Thystère Tchicaya

**Jean-Pierre Thystère Tchicaya** (Pointe-Noire, 1936ko urtarrilaren 7a - Paris, 2008ko ekainaren 20a) Kongoko Errepublikako jarduneko presidentea izan zen 1979an.

Parisen ikasi zuen eta Kongora itzuli zen Chaminade Lizeoa zuzentzera. Kongoko Laneko Alderdiaren sortzaileetako bat izan zen eta 1971n hezkuntza ministro izendatu zuten. Joachim Yhombi-Opangoren dimisioaren ondoren, hiru egunez behin-behineko presidentea izan zen (1979ko otsailaren 5etik 8ra), Denis Sassou-Nguessok boterea hartu zuen arte. 1979tik 1984ra ideologia eta hezkuntza arduraduna izan zen alderdiaren barruan. 1984an atxilotu eta 1988an amnistiatu izan zen. 1990ean alderdi bakarretik banandu eta oposizioko alderdi bat sortu zuen. Pascal Lissoubaren presidentetzan ministro izan zen eta gero Pointe-Noireko alkate 1994 eta 1997 bitartean. 1997ko gerra zibilean Bernard Kolélasek ministro izendatu zuen baina hilabete geroago Sassou-Nguessori babesa adierazi zion. Bere azken kargua parlamentuko presidentea izan zen 2002 eta 2007 bitartean.
Lisa Edelstein

**Lisa Edelstein** (Boston, Massachusetts, 1966ko maiatzaren 21a) estatubatuar aktorea da. *House M.D.* telesailean Lisa Cuddy doktorearena egiteagatik ezaguna da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
### Bideo-jokoak 
## Erreferentziak
Fran Drescher

**Francine Joy Drescher** (New York, 1957ko irailaren 30a), **Fran Drescher** izenez ezaguna, estatubatuar aktorea eta idazlea da. *The Nanny* telesailean Fran Fine pertsonaia antzezteagatik ezaguna da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Liburuak
Makila (trekking)

eskuinera|thumb|150x350px| makila teleskopikoen pare bat
**Makila** ibiltariei euren erritmoarekin laguntzeko eta lur zailetan egonkortasuna emateko erabiltzen den bidezidor kirolaren osagarria da. Deskribatutakoaren oso antzeko makila bat ibilketa nordikoan ere erabiltzen dena da.

## Deskribapena 
[ezkerrera|thumb| [Alice Manfield mendiko gidaria oinez egurrezko makila luze batekin, 1900. urtean ]]
Erabiltzen direnean, ibilaldiko makilek eski-bastoien antza dute, ezaugarri komun asko baitituzte, hala nola behealdeko saskiak, kautxuzko helduleku bigungarriak eta eskumuturrerako uhalak. Hala ere, eski-bastoiak ez bezala, askotan bi edo hiru sekziotan fabrikatzen dira, eta luzatu eta uzkurtu egin daitezke, erabiltzeko, biltegiratzeko edo garraiatzeko beharrezkoa denaren arabera. Pieza bakarreko makilek seguruagoak eta iraunkorragoak direla frogatu dute.

Bere gehienezko luzera orokorrean 135 cm-koa da. makila batzuk sekzioetan malgukiak dituzte baldintza normaletan ibiltzen laguntzeko eta eskumuturreko tentsioa murrizteko, baina halako gailuek nahigabeko pisua eta makilaren zarata gehitu ditzakete. Trekking makilak, oro har, aluminio edo karbono zuntz arinez eginda daude. Erabat uzkurtuta daudenean, batzuetan motxila baten alboko poltsikoan gorde daitezke.

Gomazko takoak jarri ohi dira hiriko ibilaldietarako.

## Ikus, gainera 
* Ibilketa nordikoa
Sarracenia

***Sarracenia*** landare intsektujale generoa da, Ericales ordenakoa. 8-11 espezie ditu, Ipar Amerikan banaturik daudenak. Pitxar-itxurako tranpa pasiboak dauzkate intsektuak harrapatzeko.

## Espezieak 
*Sarracenia* generoak 8 eta 11 espezie artean ditu, egile desberdinen arabera. Hauek dira espezierik onartuenak:
* *Sarracenia alabamensis* Case & R.B.Case
* *Sarracenia alata* (Alph.Wood) Alph.Wood
* *Sarracenia flava* L.
* *Sarracenia jonesii* Wherry
* *Sarracenia leucophylla* Raf.
* *Sarracenia minor* Walt.
* *Sarracenia oreophila* (Kearney) Wherry
* *Sarracenia psittacina* Michx.
* *Sarracenia purpurea* L.
* *Sarracenia rosea* Naczi, Case & R.B.Case
* *Sarracenia rubra* Walt.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cephalotus follicularis

***Cephalotus follicularis*** landare intsektujalea da, Cephalotaceae familiakoa, mendebaldeko Australian hazten dena. Pitxar-itxurako tranpa pasiboak ditu intsektuak harrapatu ahal izateko. ***Cephalotus*** generoko espezie bakarra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Per Wahlöö

**Per Fredrik Wahlöö** (Kungsbacka udalerria, 1926ko abuztuaren 5a - Malmö, 1975eko ekainaren 22a) suediar eleberrigile eta kazetaria izan zen. Bere bikotekide Maj Sjöwallekin batera Martin Beck detektibea protagonista zuten hamar eleberriak idatzi zituen. Krimenengatik kazetari gisa lan egin zuen.

## Eleberriak 
* *Himmelsgeten* 1959
* *Vinden och regnet* 1961
* *Lastbilen* 1962
* *Uppdraget* 1963
* *Det växer inga rosor på Odenplan* 1964
* *Mord på 31:a våningen* 1964
* *Generalerna* 1965
* *Stålsprånget* 1968

### Martin Becken Eleberriak 
* 1965 – *Roseanna*
* 1966 – *Mannen som gick upp i rök*
* 1967 – *Mannen på balkongen*
* 1968 – *Den skrattande polisen*
* 1969 – *Brandbilen som försvann*
* 1970 – *Polis, polis, potatismos!*
* 1971 – *Den vedervärdige mannen från Säffle*
* 1972 – *Det slutna rummet (roman)|Det slutna rummet*
* 1974 – *Polismördaren*
* 1975 – *Terroristerna*
Drosophyllum lusitanicum

***Drosophyllum lusitanicum*** landare intsektujalea da, Drosophyllaceae familiakoa, Iberiar penintsularen hego-mendebaldean eta iparraldeko Afrikan hazten dena. Ile itsaskorrez inguratutako hostoak ditu intsektuak harrapatzeko. Gainerako landare karniboroak ez bezala, ingurune lehorretan bizi da, txilardi mediterraneoetan zehazki. ***Drosophyllum*** generoko espezie bakarra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olga Bidaurreta

**Olga Bidaurreta** (Villabona-Amasa, Gipuzkoa, 1968) aktore eta modelo lanetan aritu zen gipuzkoar informatikaria da.

Txirri, Mirri eta Txiribiton pailazo-taldearekin lan egin zuen Txirruska izeneko pertsonaia antzeztuz. 1997an Euskal Telebistako *Goenkale* telesailean Maria izeneko pertsonaiarena egin zuen.

## Filmografia 
### Telebista 
## Erreferentziak
Idoia Uranga (argipena)

**Idoia Uranga** pertsona hauetako bat izan daiteke:

* Idoia Uranga Ametzaga, bizkaitar abeslaria. *Mocedades* musika-taldearekin abestu izan du, batez ere bere ahizpa Izaskunen ordez.
* Idoia Uranga, gipuzkoar aktorea. *Goenkale* telesaileko Beatriz pertsonaiarena egin zuen.
Idoia Uranga (aktorea)

**Idoia Uranga** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1972) gipuzkoar aktorea da. Euskal Telebistako *Goenkale* telesailean Beatriz izeneko pertsonaiarena egin zuen.Baita ere 2009tik haurrera Zuzendaritza laguntzaile bezala hasi zen Euskal Telebistako Go!azen telesaian

## Filmografia 
### Telebista 
## Erreferentziak 
__FORCETOC__
Basamortuko oti

thumb|Bsamortuko otiak Mendebaldeko Saharan.
thumb
**Basamortuko otia** edo **Schistocerca gregaria** Orthoptera ordenaren matxinsaltoa da. Intsektu honen izurriteek izugarrizko kalteak sortzen dituzte Afrikako, Asiako eta Ekialde Hurbileko herrialdetan. Nekazaritzan eragindako kalte horiek mendetan ezagutu dira; mundu osoko popularioaren %10a intsektu horren kalteak pairatzen dituela esan daiteke.

## Izurriteak historian 
Intsektu hauen galerak historikoki jaso izan dira. *Biblia*n eta *Koran*en agertzen dira, esaterako. Intsektu horiek Etiopian hainbat goseteren larritasuna handitzen lagundu dutela dokumentatu da baita ere mendeetan zehar. XX. mendean, izurrite hau 1926-1934, 1940-1948, 1949-1963, 1967-1969 eta 1987-1989 urteetan gertatu zen. Kasu gehienetan aurretik zeuden janaria eskasiak areagotu zituzten.

## Eragiten dituen kalteak 
Espezie hau Schistocerca generoko espezieek sortutako izurrien arteko arriskutsuena da, azkar hegan egiteko eta distantzia luzeetara migratzeko duen gaitasunaren ondorioz. Urtean bi eta bost belaunaldi artean izaten ditzake. Etiopia (Tigray) eta Eritrearen iparraldeko altuerek espeziearen mugimenduak moteldu egiten dituzte Itsaso Gorriaren kostaldeko ugaltzeko guneetara. Izurrite potentziala Ekialdeko Afrikan sortzen da. Ekiditeko Eritrean eta Sudanen eragin behar da (Jahn 1993). 2004ko izurriak laborantza galera handiak eragin zituen Mendebaldeko Afrikan eta eragin negatiboa izan zuen eskualdean elikagaien segurtasunean. Espezieak bera bakarrik goseteen arduradun bakarra ez izan arren, egoerak okertzen asko laguntzen du.

## Galerak laboreetan 
Oti honek bere gorputz masaren gutxi gorabehera baliokidea kontsumitzen du egunero (2 gramu) landaretza berdearekin: hostoak, loreak, azala, zurtoinak, fruituak, haziak. Uzta guztiak eta uzta ez duten landareak arriskuan daude, besteak beste, *Pennisetum glaucum*, arroza, artoa, sorgoa, azukre-kanabera, garagarra, kotoia, fruta arbolak, Datil-palmondoak, barazkiak, belarra, akazia, pinua, banana. Gainera, intsektu honen kakak toxikoak dira gelditzen diren janariak jateko ezinezkoak gisa utzirik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[Arazoaren segimendua FAO(https://eu.wikipedia.org/wiki/FAO)ren webgunean.]
* :Izurrite hauen aurkako gerra biologikoaren eskuliburua.
* :Israelen grabatutako bideoa.
San Migel Goiaingeruaren eliza (Araotz)

**San Migel Goiaingeruaren eliza** Araotz (Oñati) auzoko parrokia da. Elizondo auzunean dago kokatuta, herriaren erdigunean. XV. mendekoa da hasierako eraikina, estilo gotikoan eginda, eta lehenengo aipamenak 1494koak dira.

## Deskribapena 
Historian aurrera, osagaiak gehitzen joan ziren XVI eta XVII. mendeetan. Erretaula nagusia 1727an egin zuten Pedro de Quintana eta José de Urdaneta arkitektura aldetik, eta Domingo Zumaldek eskulturari dagokionez, estilo barrokoan. Zutabe salomonikoak ditu eta, San Migelen irudiaz gain, San Pedrorena eta San Joanena baditu. Goialdean Kalbario bat dago.

Kanpandorrea estilo neoklasikoan egindakoa da. Bertako erlojua 1851an egin zuen Francisco Paula de Abaituak. 20. mendera arte, joaldi desberdinak zituzten kanpaiek, haur bat hiltzen zenekoa, soinu finagokoa, Agerre auzora ematen zuen aldeko kanpaiak ematen zuen. 

### Elizpea 
Eliza inguratuta dago arkupearekin, kanpoaldean zutabeekin. Sarbide nagusia plaza txiki batetik dago, atzealdean eskola zaharra eta bolatokia daudelarik. Sarreraren ezkerraldean, pasabide bat dago eta ate batetik hilerrian sartzen da. Eskuinaldean, berriz, elkartea edo "Saloia" dago, apur bat atzerago pilotalekua, eta aurrerago abadetxea.

### Tradizioak 
San Joan egunez ohitura zen eliza honetan erruda eta apioa eraman bertara kutun zintzilikario batzuetan sarturik, eta apaizak bedeinkatzen zituen. Sorginkeria eta gaiztakeriaren kontrako babesa emateko edo.

## Iruditegia 

Fitxategi:Kanpandorrea, Araozko eliza.jpg|Kanpandorrea.
Fitxategi:Erliebe bat, Araozko eliza barruan.jpg|Erretaulako erliebe bat.

## Ikus, gainera 
* San Migel eliza (Oñati)

## Kanpo estekak 
* Auñamendi entziklopedian.
* Hiru.eus webgunean.
Monica Niculescu

**Monica Nicolescu** (Bukarest, Errumania, 1987ko irailaren 25a) errumaniar tenislari profesionala da. WTA zirkuituko bakarkako hiru txapelketa eta binakako bederatzi txapelketa irabazi ditu.

## Erreferentziak
Cuscuta epilinum

***Cuscuta epilinum*** Convolvulaceae familiako espezie landarea da.

## Taxonomia 
*Cuscuta epilinum* Carl Ernst August Weihek deskribitu zuen eta *Archiv des Apothekervereins im nordlichen Deutschland* (8: 51. 1824) aldizkarian argitaratu zuen.
;Sinonimia:
* *Cuscuta major* Koch & Ziz
* *Cuscuta vulgaris* J. Presl & C. Presl

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elfenthal

**Elfenthal** musika talde bat da.

Maite Itoiz eta John Michael Kelly bikoteak sortutako musika taldea da. Bi errepertorio ezberdin dituen taldea da. Alde batetik aintzinako musika (erdi arokoa, berpizkundekoa eta barrokoa) interpretatzen dute, eta bestetik opera-rock-a lantzen dute.

Elfenthal hitzaren esanahia "Elfoen harana" da.

Erdia aroko kantuen bertsioengatik eta autore mistikoen obrak interpretatzeagatik ezaguna da taldea, Hildegard von Bingen,Claudio Monteverdi edo Mikel Laboa esaterako.

Itoiz eta John Kellyrekin batera, taldea osatzen dutenak: Georgina Sánchez Torres bilontxelojolea, Dann Hoyos gitarjole eta abeslaria, Bjorn Mendizabal Hansen bateriajolea, Javier F. Páiz baxujolea, Itxaso Satrustegi pianojole eta abeslaria eta Juanjo Arrieta dantzaria.

## Diskak 
* An Ancient Story
* The Blue Elf's Dream - The Live Show
Themista

**Themista Lampsakokoa** () Epikuro filosofoaren jarraitzaile zen K.a. III. mendeko filosofo greziarra izan zen.

## Bizitza eta eragina 
Alexandriako Didimo antzinako filologo eta gramatikariak aipatzen duen emakumezko filosofo bakarra da eta Lactancioren arabera egon zen emakumezko filosofo bakarra. Themista epikureismoaren jarraitzaile izan zen eta berari buruz “emakumezko Solon antzerakoa” zela zioten.

Temista Zoilosen alaba zen eta Leonte filosofo epikurearraren emaztea. Senar emazteek Epikuro miresten zuten, aita baten gisa zeukatena; hala, bikoteak bere semeari maisuaren izen berbera jarri zioten.

Epikuroren eskola ezohikoa zen, emakumeen asistentzia baimentzen baitzuen. Hala, Leontion filosofoa ere, Themistaren garai berean, Epikuroren eskolara joan zen. Ez da Themistaren idatzirik kontserbatzen, baina Diogenes Laerziok, emakumeak maisuarekin izandako gutunen lekukotza utzi zuen; era berea, Epikuroren obra batek *A Temista*.

Zizeronek Epikuroren aurka egiten du, Miltziades, Temistolle edo Epaminodas bezalako gizon duinagoei ordez, “Themista goraipatzen idatzitako bolumen kopurua” idazteagatik. Alexandriako Klementek Themista eta Leontion aipatzen ditu, Judith eta Esterrekin batera, jakintsu izateko emakume gai bezala.

Batzuek argudiatu dutenez, Batikanoko San Hipolitoren estatuaren azpiko zatiak emakumezko lider epikurear baten gorputza duela, eta hau Temista edo Leontionena izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Laercio, Diógenes (198?). *Vida de Epicuro. Libro X de las Vidas de los Filósofos Ilustres*. Edicions Universitat Barcelona. .
* Frischer, Bernard (1982). *The Sculpted Word: Epicureanism and Philosophical Recruitment in Ancient Greece* (Ingeleraz). University of California Press. pp. 89-91. .
* Alic, Margaret (2005). *El legado de Hipatia: historia de las mujeres en la ciencia desde la antigüedad hasta fines del siglo XIX*. Siglo XXI. .
* Gordon, Pamela (2012). *The Invention and Gendering of Epicurus* (ingeleraz). University of Michigan Press. .
* Ménage, Gilles (2012). «Prefacio.». *Historia de las mujeres filósofas*. Herder Editorial. .
* Mas, Salvador (2018). *Epicuro, epicúreos y el epicureísmo en Roma* (Lehenengo edizioa). . OCLC 1054304628.
Elizabeth Olsen

**Elizabeth Chase Olsen** (Sherman Oaks, Los Angeles, Kalifornia, 1989ko otsailaren 16a) estatubatuar aktorea da. 2011n *Martha Marcy May Marlene* film independentean antzeztu zuenetik, bere aktore ibilbidea nabarmen hazi da.

Ondoren, zenbait filmetako protagonista izan da: *Silent House* (2011), *Liberal Arts* (2012), *Oldboy* (2013), *Godzilla* (2014), *I Saw the Light* (2015), *Ingrid Goes West* (2017) eta *Wind River* (2017). Horrez gain, *Sorry for Your Loss* (2018–2019) telesaileko protagonista izan zen.

Marvelen unibertso zinematografikoko superheroi filmetan Wanda Maximoff / Sorgin Eskarlata antzezteagatik ospea lortu zuen nazioartean. Esaterako, *Avengers: Age of Ultron* (2015), *Captain America: Civil War* (2016), *Avengers: Infinity War* (2018) eta *Avengers: Endgame* (2019) filmetan.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista
Sammy Lee

**Samuel "Sammy" Lee** (Liverpool, 1959ko otsailaren 7a) ingeles futbolari ohia eta entrenatzailea da. Bere ibilbide ia osoa Liverpool FCen jolastu zuen, non 1978an debutatu zuen. 1986an Queens Park Rangers taldearekin fitxatu zuen eta bi denboraldi eman zituen beran. 1986an Michael Robinsonekin iritsi zen Osasunara eta hiru denboraldi jolastu zituen. Bere azken taldea Bolton Wanderers izan zen. 14 aldiz jolastu zuen Ingalaterrako futbol selekzio nazionalan eta bi gol sartu zituen. Erretiratu ondoren, entrenatzailea ekin zion.

## Palmaresa 
**Liverpoolekin**
* Liga: 1982, 1983, 1984
* Kopa: 1981, 1982, 1983, 1984
* Europako Kopa: 1981, 1984
Virginijus Sinkevičius

**Virginijus Sinkevičius** (Vilnius, 1990eko azaroaren 4a) ekonomialari eta politikari lituaniarra da. Ingurumeneko Europako komisarioa 2019tik.

## Ibilbide politikoa 
2016ko hauteskundeetan *Lietuvos valstiečių ir žaliųjų sąjunga* (Lituaniako Nekazari eta Berdeen Batasuna) alderditik diputatu hautatua izan zen.

2017ko azaroaren 27an Saulius Skvernelisen gobernuan sartu zen, Ekonomia ministro bezala, Mindaugas Sinkevičius ordezkatuz. 27 urterekin, sobietar garaitik izandako ministro gazteena izan zen  .

2019ko Europako hauteskundeen ostean, Gitanas Nausėda presidenteak herrialdeko Europako hurrengo komisario gisa proposatu zuen. Lituaniako Errepublikako Legebiltzarrak abuztuaren 22an berretsi zuen aukera hori  .

Maiatzaren 14ean, Europako Batzordeak PP eta Ciudadanosek Zaldibarko zabortegiaren hondamendiari buruz eginiko galderei erantzun zien, ikertuko zuela iragarriz. Sinkeviciusek adierazi zuen agintari eta epaitegi «nazional edo erregionalen» ardura zela ea zabortegian arau hausterik izan zen egiaztatzea, «baina kasuaren larritasuna ikusita, Batzordeak aztertu egingo zuela, eta Espainiako autoritateekin harremanetan jarriko zela». Galderei erantsitako informazioari erreparatuta, Sinkeviciusek aitortu zuen «gabezia esanguratsuak» antzeman zitezkeela: «Arloan eskumena duten agintariek eta auzitegiek horiek detektatu, zaindu eta, azken batean, zigortu behar zituzketen». Eusko Jaurlaritzak Sinkevicius komisarioaren adierazpenak deitoratu zituen, Ingurumen Sailarekin harremanetan jarri ez zirela adieraziz.

## Bizitza pertsonala 
Vilniuseko lizeoan ikasi eta gero, 2012an ekonomia eta nazioarteko harremanetan lizentziatu zen Aberystwytheko Unibertsitatean. 2013an, Europako politikan masterra lortu zuen Maastrichteko Unibertsitatean  . Praktikak administrazio publikoan egin zituen. 2013tik 2014era, Politika Europarren Analisien Zentruan lan egin zuen (AEB-etako ikerketa institutu bat). Gero proiektu-zuzendari gisa aritu zen, batez ere inbertsio enpresa batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  /  Curriculuma Ekonomia Ministerioaren webgunean
Ningbo-Zhoushango portua

**Ningbo-Zhoushango portua** () Txinako Herri Errepublikako Ningbo eta Zhoushan hirietako portua da. 2010etik aurrera munduko zama-porturik nagusiena, garraiatutako zamaren arabera (888,96 milioi tona 2015eko datuen arabera). 2006an sortu zuten, Ningbo eta Zhoushango portuak bilduz.

## Kanpo estekak
Nagoyako portua

Iseko Badiako portua da, Japoniako nagusiena dena. Munduko zama-porturik nagusienetariko bat da, garraiatutako zamaren arabera (187,1 milioi tona 2005eko datuen arabera). Nagoya, Tōkai, Chita, Yatomi eta Tobishima hiriak zerbitzatzen ditu eta Toyotak bertatik esportatzen ditu bere kotxeak.

## Kanpo estekak
Chibako portua

Tokioko Badiako portua da, Japoniako bigarren nagusiena dena. Munduko zama-porturik nagusienetariko bat da, garraiatutako zamaren arabera (150 milioi tona 2005eko datuen arabera). Ichikawa, Funabashi, Narashino, Chiba, Ichihara eta Sodegaura hirietako lurraldeetan kokaturik, guztira 24.800 hektareako azalera du.

## Kanpo estekak
Rizhaoko portua

**Rizhaoko portua** () Txinako Herri Errepublikako Rizhao hiriko portua da. Munduko zama-porturik nagusienetariko bat da, garraiatutako zamaren arabera (360,02 milioi tona 2017ko datuen arabera). Shandong penintsularen hegoaldean dago.

## Kanpo estekak
Busango portua

**Busango portua** () Hego Koreako Busan hiriko portua da, herrialdeko nagusiena dena. Munduko zama-porturik nagusienetariko bat da garraiatutako zamaren arabera (400,51 milioi tona 2017ko datuen arabera). 1876an sortu zuten Tsushima uhartearen aurrean.

## Kanpo estekak
Assona Enekoitz

**Asona Enekoitz** ——, garaiko testuetan **Aussona** edo **Ossona** izenekin ere agertzen dena, Nafarroako lehen errege dinastiakoa izan zen, nahiz eta oraindik ezin ziren ez errege ez Nafarroakoak kontsideratu.

## Bizitza 
Eneko Arista buruzagiaren, Nafarroako errege dinastian lehen izen ezagunaren alaba zen. Ez dago argi nor izan zen bere ama, batzuek diote Oneka Belaskoitzekoa izan zitekeela. Jaiotza data ere ez dago argi, baina ziurrenik 790. urtearen ostean jaio zen.

Assona 820an (?) Musa ibn Musa, Tutera, Huesca eta Zaragozako *walia* eta Ebro Haraneko jaunarekin ezkondu zen. Musa banukasitarren buruzagia zen, eta era berean Eneko Aristaren (Assonaren aitaren) anaia-ordea; izan ere, ama bera zuten.

## Familia 
Senarra Musa ibn Musa ibn Fortun izan zuen. Hala ere ez dago argi zenbat seme-alaba ziren Musa eta Assonarenak, Musak beste emazte bat izan zuelako. Hala ere, Musaren seme-alabak izan ziren:

* Lubb ibn Musa ibn Musa, bere aita oinordekatu zuena. Ayab al-Bilatiyya emakume noble arabiarrarekin ezkondu zen. Berarekin Muhammed ibn Lubb eta agian Awriya bint Lubb ibn Musa (Oria) izan zuen, Fortun Gartzesekin ezkondua.
* Ismail ibn Musa
* Mutarrif ibn Musa, Belaskita/ Faliskita Gartzia Iruñakoarekin ezkondu zena
* Fortun ibn Musa.
* Awriya ibn Musa, Oria bezala ere ezagutua eta Gartzia baskoiarekin ezkondu zena.

thumb|Rodako Kodizearen irudia

## Garaiko testuetan 
Nafarroako lehenengo leinu primitiboei buruzko iturri garrantzitsuenetako bat Meyako Genealogiak dira (eta hauek bi kodizeetan bildu dira: Santa Maria Rodako Kodizean eta  Leongo San Isidroren Kodizean). Bertan lehenengo genealogian, *Ordo numerum Regum Pampilonensium*, Assona Enekoren alaba zela esaten du eta Musarekin ezkondu zela.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Auñamendi Entziklopedia. *Genealogías de Meyá*. Auñamendi Entziklopedia [on line], 2020. [Kontsulta data: 2020ko Maiatzaren 15a]. Eskuragarri hemen: http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/genealogias-de-meya/ar-95230/
* Cañada Juste, Alberto (1980). «Los Banu Qasi (714-924)». Príncipe de Viana (58-59): 5-96. ISSN 0032-8472.
* Lorenzo Jiménez, Jesús (2010). *La dawla de los Banū Qasī: origen, auge y caída de una dinastía muladí en la frontera superior de Al-Ándalus*. Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas. .
* Martínez Díez, Gonzalo. (2007). *Sancho III el Mayor Rey de Pamplona, Rex Ibericus.* Madril: Marcial Pons Historia, 21-23 or. ISBN 978-84-96467-47-7.

## Kanpo estekak
A linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)

**Eskualdeko Hiri Garraioaren A linea** Iruñeko tren geltokia, Iruñeko autobus geltokia eta Iruñeko aireportua lotzen zituen autobus linea izan zen.

Gaur egun,  lineak ordezkatzen du tarteren batean haren ibilbidea. Linea hori ez da aireportura iristen, baina Taxi zerbitzu partekatua dago aireportua eta Sarasate pasealekua lotzen dituena autobus bidai baten prezioan.

## Historia 
Linea 2017ko azaroaren 6an ireki zen, Iruña eta Frankfurt am Main arteko zuzeneko hegaldiak hasierarekin.

2018ko urtarrilean, linearen maiztasunak hobetu ziren.

2019ko abuztuan, linea kendu zen bidaiari faltagatik, eta geltoki guztiek, batek izan ezik (aireportuarena),  linearekin lotura zutelako.

## Ustiapena 
### Maiztasunak 
Linea urteko egun guztietan zegoen martxan. Hauek ziren maiztasunak:

* **Lanegunak:** 60' (07:00tik 22:00ra)
* **Larunbatak:** 60' (07:00tik 22:00ra)
* **Jaiegunak:** 60' (07:00tik 22:00ra)

### Ibilbidea 
Autobus guztiek ibilbide osoa egiten zuten.

## Geldialdiak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eskualdeko Hiri Garraioaren webgunea 
* Iruñerriko Mankomunitatearen webgunea
Port Hedlandeko portua

**Port Hedlandeko portua** () Mendebaldeko Australiako portua da, herrialdeko nagusiena dena. Munduko zama-porturik nagusienetariko bat da garraiatutako zamaren arabera (505,33 milioi tona 2017ko datuen arabera). Pilbara eskualdeko burdin mea bertatik esportatzen dute.

## Kanpo estekak
Anberesko portua

**Anberesko portua** () Flandriako portua da, herrialdeko nagusiena dena. Munduko zama-porturik nagusienetariko bat da garraiatutako zamaren arabera (187,15 milioi tona 2011ko datuen arabera). Eskalda ibaiaren bokalean dago.

## Kanpo estekak
New York eta New Jerseyko portua

**New York eta New Jerseyko portua** () New Yorkeko eskualde metropoliterreko portua da, herrialdeko nagusienetariko bat dena. Munduko portu naturalarik handienetariko bat da eta baita nagusiena Ekialdeko Kostaldean ere.

## Kanpo estekak
Pireoko portua

**Pireoko portua** () Greziako portua da, herrialdeko nagusiena dena. Golko Saronikoan dago eta Pireo ez ezik Atenas ere zerbitzatzen ditu.

## Kanpo estekak
Gioia Tauroko portua

**Gioia Tauroko portua** () Reggio Calabriako portua da, herrialdeko nagusiena dena. Mediterraneoko merkataritzaren erdigunean dago.

## Kanpo estekak
Genovako portua

**Genovako portua** () Liguriako portua da, herrialdeko handiena dena. Munduko zama-porturik nagusienetariko bat da garraiatutako zamaren arabera ere bada (51,39 milioi tona 2012ko datuen arabera)

## Kanpo estekak
Harizpi bakarreko eta polaritate positiboko RNA birus

**Harizpi bakarreko eta polaritate positiboko RNA birusa**, edo **(+)ssRNA birusa**, bere genoman kate bakarreko RNA duen birusa da, norantza positibokoa, tarteko DNArik erabili gabe erreplikatzen dena. Baltimoreko sailkapeneko IV. taldeko birusak dira. Polaritate positibokoa izatean, birusaren genomak RNA mezulari gisa funtziona dezake, eta berehala itzul daiteke zelula ostalarian. Birus patogeno asko dira mota horretakoak, hala nola, C hepatitisa, dengea, sukar horia, Mendebal Niloko sukarra, Zika sukarra, hotzeria, SARSa eta COVID-19a eragiten dutenak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* RNA birus
* DNA birus

## Kanpo estekak
68. Oscar Sariak

**68. Oscar Sarien ekitaldia** 1996ko martxoaren 25ean Los Angeleseko Dorothy Chandler Pavilion aretoan egin zuten 1995. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Whoopi Goldberg izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
* (*) Lorpen bereziaren Oscar Saria eskuratu zuen.

## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Ohorezko Oscar Saria 
* **Chuck Jones**
* **Kirk Douglas**
 
### Lorpen bereziaren Oscar Saria 
* **John Lasseter**, ***Toy Story*** filmarengatik

## Kanpo estekak
Hego Louisianako portua

**Hego Louisianako portua** () Louisianako portua da, herrialdeko nagusienetariko bat dena. Munduko zama-porturik nagusienetariko bat da garraiatutako zamaren arabera ere bada (223,63 milioi tona 2011ko datuen arabera). Mississippi ibaiaren bokalean dago, New Orleans eta Baton Rouge artean.

## Kanpo estekak
Houstongo portua

**Houstongo portua** () Texasko portua da, herrialdeko handienetako bat. Munduko zama-porturik nagusietariko bat da garraiatutako zamaren arabera ere bada (215,73 milioi tona, 2011ko datuen arabera). Buffalo Bayou eta White Oak Bayou ibaien lotunean dago eta Mexikoko golkorako ordu gutxiko bidaia du.

## Kanpo estekak
Teresa Maldonado

**Teresa Maldonado Barahona** (Bilbo, Bizkaia, 1966) bigarren hezkuntzako Filosofia eta Etikako irakaslea da, eta aktibista feminista. Berdintasuna eta diskriminaziorik eza sustatzeko zuzendari nagusia izan zen Madrilgo Udalean.

## Bizitza 
Filosofiako lizentziaduna da, Euskal Herriko Unibertsitatean (1989). 1998. urteaz geroztik Filosofia eta Etikako irakaslea da Euskal Herriko bigarren hezkuntzako institutuetan.

1980ko hamarkadaren erdialdean hasi zuen militantzia feminista Bilbon *Matarraskak* (Bizkaiko Emakumeen Asanbladarekin lotua, baina independentea) eta *Zorroagako Emakumeen Taldean*, Filosofia eta Zientzia Fakultatean. Bi hamarkada baino gehiago eman ditu Bizkaiko Emakumeen Asanbladako kide gisa.   Berdintasunerako Emakumeentzako Emakumeen Udal Kontseiluko lehendakariordea eta Batzorde Betearazleko presidentea izan zen 2008ko ekainera arte. Drogak legalizatzeko Euskal Herriko Plataformaren presidentea eta sortzailea izan zen 2008 arte.  *FeministAlde-*ko kide da, Bilboko kolektibo feminista, antikapitalista eta internazionalista.  *Hezkuntza Laikoa*, hezkuntzaren laikotasuna defendatzen duen Euskal Herriko irakasle eta familien elkartea da.

Teoria feministen inguruko hezitzailea da graduondoko hainbat ikastarotan (Gizonen eta Emakumeen Berdintasunerako Masterra, Parte-hartze Masterra eta Garapen Komunitarioa Masterra UPV-EHUn, Genero eta Garapen Masterra UB-n), Emakumeen jabekuntzarako ikastetxe batzuetan . Euskal Autonomia Erkidegoko udalerriak,  eta Bilboko Maite Albiz emakumeen dokumentazio zentroan.

2017tik 2019ra, Madrilgo Udaleko berdintasuna eta diskriminaziorik eza sustatzeko zuzendari nagusia izan zen.

Artikuluak idatzi ditu aldizkari espezializatuetan, talde liburuetan eta prentsan. Kolaboratzailea da *Pikara Magazine* aldizkarian eta *Hordago El Salto* agerkarian.

## Lanak 
* *Hablemos claro. Retórica y uso del lenguaje en el feminismo* (Catarata, 2021).
* *Pedagogismoaren gezurtapen bat* (Elkar, 2025)

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 2022, Euskadi saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phil May

**Phil May**, **Philip Arthur Dennis Kattner** jaiotza (Dartford, Kent, 1944ko azaroaren 9a - King's Lynn, Norfolk, 2020ko maiatzaren 15a) ingeles abeslaria izan zen, Pretty Things taldeko kide sortzailea. 1963an Pretty Things taldea sortu zuen, Dick Taylor gitarra-jotzailearekin, The Rolling Stones utzi zuena. Blues rock talde bat izaten hasi ziren eta gero psikodelia bihurtu zuten, eta May kontrakulturaren figura bihurtu zen. Taldean jarraitu zuen 2018ra desegin zen arte, eta bere abeslari nagusia eta abesti gehienen egilea izan zen.
[thumb|Pretty Things 1965ean: [Brian Pendleton, John Stax, Dick Taylor, Phil May, Viv Prince]]
Moya Brennan

**Moya Brennan**, jaiotzez **Máire Ní Bhraonáin** (Gweedore/Gaoth Dobhair, Donegal/Dhún na nGall, 1952ko abuztuaren 4a) abeslari irlandarra da. Clannad taldean hasi zen baina 1992an bakarkako lanari ekin zion.

## Diskografia 
* *Máire*, (1992)
* *Misty Eyed Adventures*, (1994)
* *Perfect Time*, (1998)
* *Whisper To The Wild Water*, (1999)
* *New Irish Hymns*, (2002) (Joanne Hogg eta Margaret Beckerrekin batera)
* *Two Horizons*, (2003)
* *Óró - A Live Session*, (2005)
* *An Irish Christmas*, (2005)
* *Signature*, (2006)
* *Signature (Tour Edition)* (2007)
* *Heart Strings* (2008)
* *My Match Is A Makin*' (Cormac de Barrarekin batera) (2010)
* *T with the Maggies* (T with the Maggiesekin batera) (2010)
* *Voices & Harps* (Cormac de Barrarekin batera) (2011)
* *Affinity* (Cormac de Barrarekin batera) (2013)

## Ikus, gainera 
* Irlandako musika
* Irlandarrak

## Kanpo estekak 
* Moyaren webgune ofiziala
Brian Pendleton

**Brian Pendleton** (Durham, 1944ko apirilaren 13a - Maidstone, 2001eko maiatzaren 16a) ingeles gitarra-jotzailea izan zen, Pretty Things taldeko kide sortzailea. 1963an Phil May eta Dick Tayloren iragarki batek Pretty Things talderako gitarra-jotzailea baten bila zebiltzala erantzun zuen. Taldearen lehen diskoetan jo zuen, baina 1966an utzi egin zuten, bizi-erritmo horrekin nekatuta.
Upload (telesaila)

***Upload*** estatubatuar telesaila da, Greg Danielsek sortua.

## Sinopsia 
2033. urtean, errealitate birtuala egunerokoaren parte da, eta hari lotuta bizi dira telesaileko bi protagonistak. Batetik, *Upload* izeneko sistema birtualean bizitzen hasten den gizon gaztea, neska lagunak aginduta, auto istripu batean hil ostean. Bestetik, sistema horretan bezeroentzako arreta zerbitzua eskaintzen duen emakumea.

## Aktoreak 
* Robbie Amell: Nathan Brown
* Andy Allo: Nora Antony
* Allegra Edwards: Ingrid Kannerman
* Zainab Johnson: Aleesha
* Kevin Bigley: Luke

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
White Lines

***White Lines*** espainiar telesaila da, Álex Pinak sortua. Telesaila Eivissa, festa eta drogak uztartzen dituen thriller bat da.

## Aktoreak 
* Laura Haddock: Zoe Walker
* Tom Rhys Harries: Axel Walker
* Marta Milans: Kika Calafat
* Juan Diego Botto: Oriol Calafat
* Pedro Casablanc: Andreu Calafat
* Belen Lopez: Conchita Calafat
* Nuno Lopes: Boxeolaria
* Daniel Mays: Marcus
* Laurence Fox: David
* Angela Griffin: Anna
* Jade Alleyne
* Rafael Morais

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ni naiz Ali

***Ni naiz Ali*** () Clare Lewins estatubatuar zinema zuzendariaren film dokumentala da, Muhammad Ali boxeolariaren bizitzan oinarrituta. Argiak euskaratu zuen.

## Sinopsia 
Pop kulturaren ikono moduko bat bilakaturik, Mohamed Ali iragan mendeko zenbait borrokaren katalizatzailea izan zen: inperialismoaren eta gerraren kontrakoa zein afro-amerikarren askatasunen eta eskubideen aldekoa, besteak beste.

Azken horien artean dago 2014. urtean Clare Lewinsek zuzendu zuen *I am Ali* hau. Kirolarien artxibo pertsonaletik erabilitako material ikusi gabeak eta bere ingurukoen testigantzek osatzen dute egitura klasikoko dokumental interesgarri hau.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Gruffalo (filma)

***The Gruffalo*** Max Lang estatubatuar zinema zuzendariaren marrazki biziduneko film laburra da, Julia Donaldsonen izen bereko liburuan oinarrituta. Liburutegi publikoetako efilm plataformarako euskaratu zuten.

## Sinopsia 
Sagu goseti bat basoan barneratuko da zer janen bila, eta han hainbat animaliarekin eginen du topo, tartean grufalo bitxiarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Okja

***Okja*** Bong Joon-ho hegokorear zinema zuzendariaren abenturazko filma da.

## Sinopsia 
Koreako herrixka batean gaztetxo batek txerri erraldoi baten zaintza du bere ardurapean; bere lagun kuttuna da Okja izeneko txerria. Baina multinazional handi batek interes handia du txerriarengan, erosi eta New Yorkera eramatea erabakiko du.

## Aktoreak 
* Ahn Seo-hyun: Mija
* Tilda Swinton: Lucy eta Nancy Mirando
* Paul Dano: Jay
* Jake Gyllenhaal: Johnny Wilcox
* Byun Hee-bong: Heebong
* Steven Yeun: K
* Giancarlo Esposito: Frank Dawson
* Lily Collins: Red
* Yoon Je-moon: Mundo Park
* Shirley Henderson: Jennifer
* Daniel Henshall: Blond
* Devon Bostick: Silver
* Choi Woo-shik: Kim Woo-shik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendebal Niloko sukar

**Mendebal Niloko sukarra** gaixotasun infekziosoa da, jatorri birikoa duena, eltxo baten bitartez kutsatzen dena. Infekzioen %80 ingurutan, pertsonek sintoma gutxi dituzte edo batere ez. Pertsonen %20k, gutxi gorabehera, sukarra, zefalea, oka edo negelak ditu. Pertsonen %1ek baino gutxiagok entzefalitisa edo meningitisa du, lepoaren zurruntasunarekin, nahasmenarekin edo konbultsioekin lotuta. Errekuperazioak asteak eta hilabeteak ekar ditzake. Nerbio-sistema kaltetua dutenen heriotza-arriskua %10 ingurukoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konbultsio

**Konbultsioa** gihar eskeletikoen uzkurdura gogorra da, nahimenaren eraginik gabekoa, gihar edo gihar-talde batean edo gehiagotan edo gorputz osoan higidura irregularrak eragiten dituena. Konbultsio gehienen oinarria epilepsia da, baina izan daitezke psikogenoak edo burmuinetako zenbait erasok (anoxia, traumatismoa, intoxikazioa eta abar) eragindakoak ere. Biztanleriaren % 4k, gutxi gorabehera, eragin gabeko konbultsioa izango du 80 urte bete baino lehen, eta % 30-40 inguruk edo, azterketa baten arabera, pazienteen % 50ek bigarren konbultsio-gertakari bat izango du.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Buru-nahasmendu

Psikologia arloan, **buru-nahasmendua** kontzientziaren jarduera gutxitzea da. Zenbait gradu daude, obnubilazio arinetik hasi eta estupore katatonikora arte.

Adimen-egoera akutu horren ezaugarriak ingurukoren pertzepzio desordenatua, delirioa, behatzeko gaitasunaren murrizketa edota nahasmendua dira. Kasu larri batzuek ilusioak, insomnioa eta haluzinazioak eragin ditzakete. Tentsio mental handiko egoeratan gerta daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anne McLaren

**Anne Laura Dorinthea McLaren** (Londres, 1927ko apirilaren 26a - 2007ko uztailaren 7a) britainiar biologoa izan zen, garapen biologiaren arloan aitzindaria. Bere lanak in vitro ernalketa teknika garatzen lagundu zuen.

## Biografia 
Aberconway-en bigarren kondea zen Henry McLaren eta Christabel Mary Melville MacNaghten alaba izan ziren. Londresen jaio zen eta hirian bizi izan zen Bigarren Mundu Gerra hasi zen arte, bere familia Bodnant-era (Ipar Gales) joan zen bizitzera. Ume gisa, HG Wells-en "Things to come" liburuaren zinemarako bertsioan agertu zen 1936an.

Zoologia ikasi zuen Oxfordeko Unibertsitatean, eta berehala arteetan masterra lortu zuen. 1949an Drosophila saguaren izurritan jarraitu zituen bere graduondoko ikasketak J. B. S. Haldaneren gidaritzapean, University College Londonen. Peter Medawar-en gidaritzapean, untxiaren genetika eta ondoren birus neurotropikoak aztertu zituen Kingsley Sanders-ekin. 1952an doktoratu zen eta Donald Michie bikotekidearekin ezkondu zen 1952an.

Senarrarekin batera, University College London-en lan egin zuen 1952tik 1955era eta gero Royal Veterinary College-n, saguetan lumen ornodunen aldakuntza aztertuz amaren ingurunearen ondorioz. Orduan saguen ugalkortasuna aztertzera dedikatuko zen, baita obulutegiko hiperestimulazioa ere. Aldi berean, Susan Fiona (1955), Jonathan (1957) eta Caroline (1959) jaio ziren.

Ezkontza lagunarteko dibortzio batean amaitu zen 1959an, eta Edinburgora joan zen, Animalien Genetika Institutuan lan egitera, ikerketak egiten jarraitzeko.

1959tik 1977ra Edinburghen lan egitera dedikatu zen, ugalkortasunarekin, garapenarekin eta epigenetikarekin lotutako hainbat gai ikertuz, besteak beste, saguetan, enbrioi-transferentzia eta eskeletoen ezaugarriak enbrioiaren transferentziaren teknika garatzea. 1973an, Edinburghen utzi zuen Londresko Erresuma Batuko Kontseilu Medikoko Ikerketa Medikoko Kontseiluko zuzendari izateko. 1992an, unitatetik erretiroa hartu eta Cambridgera bizitzera joan zen eta urte berean Gurdon Institutuan sartu zen.

Auto istripu batean hil zen 2007ko uztailaren 7an, 80 urte zituela, 83 urteko senar ohiarekin batera, M11 autobidean, Londres iparraldean, Cambridgera zihoazela.
Zika sukar

**Zika sukarra** Zika birusak eragiten duen gaixotasuna da. Gehienetan, egun gutxiren buruan sendatzen da, eta sintoma arinak eragiten ditu: sukarra, konjuntibitisa, larruazaleko erupzioak eta artikulazioetako mina. Zenbaitetan, fetuaren garapenean konplikazio larriak sor ditzake haurdunaldian. Eltxoek transmititutako beste gaixotasun batzuen antzeko sintomak sortzen ditu, denge edo chikungunya kasu, kasu gehienak (%60-80) sintomarik gabekoak diren arren.

Aitortu beharreko gaixotasuna da EAEn.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Min (argipena)

Min, orokorrean, oinaze fisikoaren sentipena da, baina, honakoa ere izan daiteke:

* Min, mihian edo ahoan halako erredura edo berotasun sentipena sortzen duena;
* Janariez eta edariez mintzatuz, garratza edo mingotsaren sinonimoa;
* Minutu, denbora unitatea laburtzapena;
* Atsekabe sentipenaren ondoriozko egoera;
* Min, egiptoar jainkoa;
* Min, txineraren dialektoa;
* Min, Txinako ibaia, Sichuanen;
* Min, Txinako ibaia, Fujianen;
* Min, Minangkabaueraren ISO 639-2 kodea.
Min (dastamena)

[150px|thumb|[Capsicum annuum.]]

Janariez, edariez edo gaiez mintzatuz, **mina** edo **pikantea** mihian edo ahoan halako erredura edo berotasun sentipena sortzen duena da. Hainbat pikante mota daude, askotariko elikagaietan: piperbeltza, jengibrea, wasabia, baratxuria, etab. Zehazki, pikante-familia batzuk daude, eragiten duen osagai kimikoaren arabera: alizina, kapsaizina, piperina, alilo isotiozianatoa eta gingerola.

## Ikus, gainera
*Scoville eskala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kapsaizina

**Kapsaizina** piper minetan dagoen molekula bat da, hain zuzen, mingarritasuna ematen dioten molekula da. Kapsaizina eta beste substantzia antzeko batzuk kapsaizinoideak dira, eta bigarren mailako metabolito gisa sortzen dira *Capsicum* generoko hainbat landare-espezietan, eta horrek, ziurrenik, animalia belarjaleek kontsumitzea eragozten die.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azkura

**Azkura**, halaber **aznahia** edo **hazgalea**, teknikoki **pruritoa**, larruazalean sentitzen den erresumin modukoa da, hatz egitera bultzatzen duena. Azkura ondo sakabanatuta ager daiteke gorputzeko hainbat eremutan (prurito orokortua) edo gune espezifiko batean (prurito lokalizatua). Antzina azkura intentsitate baxuko min mota bat zela uste zuten arren, gaur egun mina ez den beste sentsaziotzat hartzen dute, burmuinekin bere konexio propioa duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
67. Oscar Sariak

**67. Oscar Sarien ekitaldia** 1995eko martxoaren 27an Los Angeleseko Shrine Auditorium biltzargunean egin zuten 1994. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea David Letterman izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Ohorezko Oscar Saria 
* **Michelangelo Antonioni**
 
### Jean Hersholt Humanitario Saria 
* **Quincy Jones**

### Irving G. Thalberg oroigarrizko Saria 
* '*Clint Eastwood*

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Los Angelesko portua

**Los Angelesko portua** () Kaliforniako portua da, herrialdeko nagusienetariko bat dena. Munduko zama-porturik nagusienetariko bat da garraiatutako zamaren arabera ere bada (182,8 milioi tona 2016ko datuen arabera). San Pedro badian dago, Long Beacheko portuaren ondoan.

## Kanpo estekak
Ælfweard Wessexkoa

**Ælfweard** edo **Ethelweard** (;  – ) anglosaxoien erregea izan zen 924. urtean. Wessexko errege zen Eduardo Zaharraren eta bere bigarren emazte Ælfflæden hamar semeetatik bigarrena izan zen.

Gazte jakintsua izateagatik ezaguna, Bridgnorthen ermitaua zen, 924ko uztailak 17an bere aita hil eta Witanek bere oinordeko izendatu zuenean.

924ko abuztuak 2an, 23 urte zituela eta 16 eguneko erregealdiaren ondoren, Oxforden erail zuten, dirudienez bere anaiorde Æthelstanen aginduz. Winchesterreko katedralean lurperatua zuten.
Eadred

**Eadred** edo **Edred** (923 – ) Ingalaterrako erregea izan zen 946. urtean. Wessexko errege zen Eduardo Zaharraren eta bere bigarren emazte Ecgwynnen lau semeetatik gazteena izan zen.

946ko maiatzak 26an Edmundo bere anaia hil zenean, Witanek bere oinordeko izendatu zuen. Abuztuaren 16an Kingston upon Thamesen koroatu zuten, eta Galesko gobernarien eta iparraldeko kondeen menpekotasuna jaso zuen.

Bere erregealdian, bikingoen aurka arrakastaz borrokatu zuen eta kristau sutsua izan zen. Digestio-gaixotasun baten ondorioz hil zen. Garai hartako kronista batek ia ezin zuela elikagairik hartu zioen.

Somerseteko Frome hirian hil zen, 955eko azaroak 23an, 31 urte zituela, Winchesterreko katedralean lurperatua izan zelarik. Ezkongabea eta seme-alabarik gabea zenez, bere oinordekoa bere iloba Edwy Ederra izan zen, Edmundoren semea.

## Erreferentziak
Æthelstan

**Æthelstan** edo **Athelstan** (,  ahoskatua edo *Æðelstān*,  ahoskatua; , "harri noble" esan nahi duena;  – ), "Loriatsua" deitua, anglosaxoien erregea izan zen 924tik 927ra, eta Ingalaterrako erregea 927tik 939ra. Bere erregealdia, sarri, historialari modernoek alde batera uzten dute, bere aitona Alfredo Handiarenean edo bere iloba Edgar Baketsuarenean arreta gehiago jarriz. Hala ere, bere erregealdia funtsezkoa izan zen X. mendeko garapen politikorako.

Eduardo Zaharraren, Wessexko erregearen eta Ecgwynnen seme nagusia izan zen. Bere gurasoak ezkondu ziren arren, bere aita 899an tronura igotzean legez kanpokotzat jo zuten. Bere amaren gizarte-klase baxuagatik aldendu zuten eta Eduadoren erregina eta bigarren emaztea Ælfflæd izan zen.

Bere aita, zailtasunak zailtasun, Alfredok sortutako anglosaxoien erresumako tronura igo zen. Æthelflæd bere izebak, Eduardoren arrebak, mendebaldeko Mercia gobernatu zuen Æthelred II.a Merciakoa bere senarra 918an hil ondoren. Æthelflæd hil ondoren, Eduardok berehala hartu zuen Merciaren kontrola, eta, hau hil ondoren, Æthelstanek Humber estuarioaren hegoaldeko erresuma anglosaxoiak jarauntsi zituen.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Santa Eulalia eliza (Moros)

**Santa Eulalia eliza** Olaia Meridakoari eskainita dago, Zaragozako Moros herrian. Mudejar estilokoa da.

## Ezaugarriak 
Eraikinaren aztarna zaharrenak XIV. mendekoak dira. XVII. eta XVIII. mendeetan aldaketa handiak egin ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :eliza Aragoiko mudejarri eskainitako webgunean.
Æthelred Zalantzatia

**Æthelred II.a** ( – ). *Zalantzatia* () deitua, Ingalaterrako erregea izan zen 978-1013 eta 1014-1016. urteetan. Edgar Baketsuaren eta Æthelflæd bere bigarren emaztearen bigarren semea izan zen.

978ko martxoak 18an Eduardo bere anaiordea erail zutenean, Witanek bere oinordeko izendatu zuen. Apirilaren 4an Kingston upon Thamesen koroatu zuten.

Bere erregealdian, bikingoen aurka borrokatu zuen eta hauek danegeld ordaintzera behartu zuten. 1002an nobleak sarraski ondoren, Svend I.a Danimarkakoak herrialdea inbaditu zuen. Æthelred Normandian erbesteratu zen baina londrestarrek daniarrak menderatu zituztenean, itzuli eta, 1013ko abenduaren 23an, Witanek berriro errege izendatu zuen.
Edmundo II.a Ingalaterrakoa

**Edmundo II.a** (, ;  – ) Ingalaterrako erregea izan zen. Æthelred Zalantzatiaren eta Ælfgifu bere lehen emaztearen semea izan zen.

Aitaren erreinaldian Kanuto II.a Handiaren aurka borrokatu zuen. 1016ko apirilak 23an Æthelred bere aita hil zenean, Witanek bere oinordeko izendatu zuen Londresen.

Berriro Kanuto borrokatzeari ekin zion. Honek Mercia eta Northumbria menderatu zituen eta Edmundok Wessex. Azaroaren 30ean hil zen.
European Journalism Centre

**European Journalism Centre** **(EJC)** erakunde profesional independente bat da, irabazi-asmorik gabekoa, Maastricht hirian kokatua, 1992an sortua eta Europan kalitatezko kazetaritza bultzatzeko lan egiten duena, baita hedabideen digitalizazioarekin batera datozen aldaketa teknologiko eta kultural handiak asimilatzeko ere.

2019an Vicent Partal kazetaria zen erakunde honen presidentea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Europako Kazetaritza Zentroa
The Last Kingdom

***The Last Kingdom*** britainiar telesail historikoa da, Bernard Cornwellen *The Saxon Stories* eleberrietan oinarrituta.

## Sinopsia 
872. urtea da, gaurko Ingalaterra erresuma askotan banandutako lurraldea da. Erresuma horietatik asko Gudaroste Pagano Handiaren erasoaldiaren ondorioz daniar inbaditzaile bikingoen eskuetan erori dira, Alfredo Handia erregearen agindupean dagoen Wessexeko erresuma bakarrik utziz. Garai haietan, daniarrek Uhtred iparraldeko saxoi noblea hilko eta bere seme Uhtred Bebbanburgekoak harrapatuko eta daniar bat bezala haziko dute. Laster, bere jaioterriaren eta hezten duen jendearen artean aukeratu beharko du, eta, beraz, bere leialtasuna frogatuko da.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
I Know This Much Is True (telesaila)

***I Know This Much Is True*** estatubatuar telesaila da, Wally Lamben izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Bikien arteko istorio gatazkatsua da hau; eskizofrenia pairatzen du anaietako batek, eta besteak gaixotasunari aurre egiten lagunduko dio, barnetegitik irteten.

## Aktoreak 
* Mark Ruffalo: Dominick eta Thomas Birdsey
* Melissa Leo: Ma
* John Procaccino: Ray Birdsey
* Rob Huebel: Leo
* Michael Greyeyes: Ralph Drinkwater
* Gabe Fazio: Shawn Tudesco
* Juliette Lewis: Nedra Frank
* Kathryn Hahn: Dessa Constantine
* Rosie O'Donnell: Lisa Sheffer
* Archie Panjabi: Dr. Patel
* Imogen Poots: Joy Hanks

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak