Bianca Cappello

thumb|**Bianca Cappello**
Bianca Cappello (Venezia, 1548 – Poggio a Caiano, Prato, 1587ko urriaren 20a) Toskanako dukesa handia izan zen, Frantzisko I.a Medici duke handiaren maitalea eta gero emaztea.

## Bizitza 
Pellegrina Morosiniren eta Bartolomeo Cappello noble veneziarraren alaba izan zen. Edertasun eta fintasunarengatik zen ezaguna. 15 urterekin Pietro Bonaventuri zaldun florentziarrarekin ezkondu zen, Salviatien bankuko kolaboratzailea, eta berarekin Florentziara joan zen bizitzera (1564). Aitak jakin barik eta Biancak senarraren benetako ahalbide ekonomikoen berri izan barik alde egin ostean egin zuten ezkontza, emazteari ezkonsari bitxiak gordetzeko esanda. Veneziako gobernua hura indarrez itzultzen saiatu zen, baina Mediciren Cosimo I.a Medeci duke handiaren babesak eragotzi zuen bikotea desegitea. Amaren aldeko amonaren izen bereko Pellegrina izeneko alaba izan zuten.

### Bianca eta Frantzizko 
Behinola, Cosimoren seme zaharrena ezagutzeko aukera izan zuen, gero Frantzisko I.a Medici duke handia izan zena, eta harekin maitasun-harremana hasi zuen, senarraren baimenarekin. Harreman horrek jarraitu egin zuen Cosimo I.ak abdikatu eta Frantzisko Florentziako Duke Handia bihurtu eta Juana Habsburgo-Jagellonekin ezkondu ostean. Frantziskori ez zitzaion gustatzen emaztearen izaera, eta erresuminduta zegoen emaztearekin, ezin izan baitzion gizonezko oinordekorik eman (sei alaba izan zituen bata bestearen atzetik); Bianca, berriz, desengainatuta zegoen Pietro Bonaventuri senarrak eman ziezaiokeen bizi-maila apalarengatik.

Frantziskok eta Biancak beren ezkontideen aldetiko eskrupulu barik jarraitu zuten beren maitasun-harremana. Duke handia Biancarekin harremanetan jartzen zen, baina ez zituen instituzioaren itxurak gordetzen, era guztietako opariak, bitxiak eta arropak egiten zizkion, eta Bianca bere gorteko damen aurrean erakusten zuen, senar oneslea Dukerri Handiko enplegatu gisa lan eginez isilaraziz. gainera, Biancari bere Pitti jauregitik hurbil zegoen eraikin bat eskaini zion, gero Bianca Cappelloren Jauregia deitu izan dena, hurbil bizi zedin, eta ederki apaindu zuen Gorteko artisten bidez.

1572 urtean Biancaren senarra, Pietro Bonaventuri, hil zuten kalean egoera misteriotsuan, seguruenik bere bizitza desordenatuaren ondorioz. Ez ziren gutxi izan, hala ere, gertakariaren ostean Frantziskoren esku ezkutua susmatu zutenak. Kontua da Frantzisko duke handiak, 1564 urtean bere aitak abdikatu zuenean boterera iritsita, nahi zuen guztia egin zezakeela, bere aita 1574an jada hil zelako. Gertaera batek, hala ere, egoera asaldatu zuen: 1577an, bere emazte Joana Habsburgo-Jagellonek seme gizonezkoa izan zuen, eta Felipe izenarekin bataiatu zuen; Bianca Cappelloren egoera orduan ziurgabeagoa bihurtu zen, baina seme hau 1582an hil zen eta gauzak lehen zeuden modura itzuli ziren. Gaitz handiagoei aurrea hartzeko, Bianca duke handiaren seme ez-legitimo bat eta neskame bat (edo neskame bat eta gizon ezezagun bat), Antonio Medici, bere eta duke handiaren semetzat aurkezten saiatu zen; baina gaur egun ere ez dago seguru jakiterik. Bianca oso ezaguna izan zen beti Florentziako biztanleen artean, senarraren familiaren eta, jakina, Juana Habsburgo-Jagellon emaztearen artean ez bezala, azken hauek zurrumurru maltzur horiek zabalduko baitzituzten Biancaren izena zikintzeko. 

Biancaren etsairik okerrena Frantziskoren anaia zen, Fernando I.a Medici kardinal boteretsua. Biancak bazekien, gizonezko oinordeko barik, Frantzisko hiltzean Fernandok Gortetik erbesteratuko zuela inolako begirune eta eskrupulu barik.

Antonioren benetako genealogia ez da inoiz argitu; izan ere, Frantzisko I.ak bere ondorengo Fernando I.a anaiarekin, hileko pentsio bat negoziatu zuen, edozein asmo dinastikori uko egitearen truke bermatua. Badirudi historialariak Biancaren haurdunaldi simulatu baten hipotesira makurtzen direla gaur egun, nahiz eta Frantziskok 1583ko urriaren 19an legitimatu zuen haurra berea zela aitortuz, eta, beraz, Biancarena.

Bianca Dukesa Handia bilakatu zen, 1578an Joana Habsburgo-Jagellon hil ondoren, hilda jaiotako haur baten erditze goiztiar txar batean. Orduan Frantzisko isilpean ezkondu zen berarekin, bere ezkontza 1579ko ekainean publiko eginez.

## Heriotzaren eztabaida 
Senar-emazteen zoriontasunak, ordea, ez zuen iraun: 1587an, Poggio a Caiano herrian ehiza-afari bat egin ostean, biak gaixotu ziren, sukar izugarri batzuen ondorioz. Tertzianak (malaria) aipatu ziren, baina pozoitze susmoak ere izan ziren. Frantzisko hil zen lehenengo, eta Bianca hurrengo egunean, hamaika egunez agonian egon ostean, batak bestearen heriotzaren berri jakin barik.

Florentziako Unibertsitateko irakasle batzuek (Francesco Mari, Elisabetta Bertol Aldo Polettini toxikologoek eta Donatella Lippi medikuntza historialariak) duela urte batzuk Bonistalloko Santa Maria elizan aurkitutako Biancaren eta Frantziskoren gibel zatiak aztertu zituzten, bertan agertzen zen bikote kidearen lurperatze dokumentua aurkitu ostean. Artseniko-hondarrak aurkitu ziren, kantitate neurritsuetan, eta, aldizka emanez gero, heriotza eragingo zuten, baina ez bat-batean (horregatik da agonia luzea). Kontua da Fernandok bere anaia Medicitarren kaperan lurperatu zuela bere lehen emazte  Austriako Joana Habsburgo-Jagellonekin batera eta Bianca Cappellori estatu hileta ukatu ziola. Baina Pisako eta Turingo Unibertsitateek geroago egin zituzten ikerketa batzuek ikerketa hori gaitzestera jo zuten. Ikerketa hori baldintza txarretan egin zen, frogak kutsatu ahal izan zituen eta ahaztu egin zuen artsenikoz pozoitzeak ez duela sukarrik eragiten; gainera, plasmodium falciebrum proteinen arrastoak aurkitu zituzten Duke Handiaren hezurretan. Hori dela eta, ondorioztatu dute bikote ospetsuen heriotza Tertziarioko sukar mota arriskutsuenari, malariari, zor zitzaiola.

## Bianca Cappello literaturan 
Bianca Cappelloren biografia Thomas Middleton dramaturgo ingelesaren inspirazio-iturri izan zen *Women Beware Women* (1621) tragediarako, eta Antonio Marqués y Espejo hemezortzigarren mendeko idazlearentzat *Memorias de Blanca Capello, gran duquesa de Toscana* (1803) eleberri historikorako.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Giachetti, M (1936), Bianca Capello: la leggenda e la storia, Firenze, R. Bemporad & Fº (hay 2ª ed. de Marzocco, 1949)
* Zorzi, A (1936), Bianca Cappello: patrizia veneta, granduchessa di Toscana, Erroma, Cosmopoli.
* Romanin. Samuele, *Lezioni di storia Veneta*, vol. ii. (Florence, 1875)
* Saltini, g. E. *Tragedie Medicee domestiche* (Florence, 1898)
* Stedman, Elizabeth Clementine Bianca Capello, A Tragedy (1873)
* Steegman, Bianca Cappello (Baltimore, 1913)
## Kanpo estekak