Arts and Crafts

[thumb|200px|Glasgow School of Art, [Charles Rennie Mackintosh|Mackintosh arkitektoarena (Glasgow)]]
***Arts and Crafts*** (ingelesezko *Arte eta lanbideak*) mugimendu artistikoa izan zen, Ingalaterran 1880an sortu zen, eta Erresuma Batuan eta AEBtan garatu zen XIX. mendearen azken urteetan eta XX. mendearen hasieran.

Erdi Aroko arte eta ofizioen berreskuraketan saiatu zen, garai hartan ekoizpen masiboaz sortzen ari ziren formak errefusatuz. Garai Victoriarrean ertaroko arte eta ofizioak bultzatzea, gizakiaren nagusitasuna makinarekiko aldarrikatzea zen, teknologia industriala gizakiaren zerbitzura erabiltzeko filosofiaz: sormena eta artea sustatuz, seriean ekoizteko sistemaren aurrean. Bere ezaugarri deigarriena, Lerro eta irudi sugeaireko eta asimetrikoen erabilpena da. Arte dekoratiboa da batez ere.

Mugimendu estetiko erreformista izan zen, arkitekturan, dekorazioan eta artisautza britainiar eta iparamerikarretan eragin handia izan zuena. Lorategien diseinuan ere eragina izan zuen.

Mugimenduaren filosofia William Morrisek lana, diseinua eta bizitzari buruz zituen ideietan oinarritzen zen. Morrisek  bizi zuen garaiarekiko atsekabea sentitzen zuen eta antzinako artisautza, artearen edertasuna, eta apaindura eta tresnen edertasun erabilgarria berreskuratu nahi zituen. 

## Historia 
Industrializazioaren eraginez, langile asko hirietara mugitu ziren lantegi berrietan lan egiteko. Langile hauek etxebizitza miserableetan bizi ziren eta txarto ordaindutako lanpostu arriskutsuetan ordu asko lan egiten zituzten. Gainera, lantegi berriak oso kutsakorrak ziren eta oso maiz hirien zerua kutsaduraz estaltzen zen.

1879 urtean Morrisek "The Art of the People" liburua ondu  zuen. Liburua funtsezkoa izan zen, bertan azaltzen baitira mugimenduaren oinarri ideologikoak. “Artea jendeak egiten du jendearentzat, eta pozgarria da bai artistarentzat bai erabiltzailearentzat” da bertan agertzen den ideia garrantzitsu bat.

1890 urtean Morrisek Kelmscott Press inprenta artesanala sortu zuen. Bertan oso zaindutako liburu-inpresioak egin ziren. Hainbat hamarkadetan zehar Kelmscott Pressen influentzia erabatekoa izan zen editorial komertzial handietan.

AEBtako Lehenengo Arts and Crafts erakusketa 1897ko apirilean egin zen, Boston Copley Hallean. 160 artisauen(erdia emakumeak ziren) 1000 objektu baino gehiago erakutsi ziren. Erakusketaren ondoren, ekainean, The Society of Arts & Crafts sortu zen.

Arts and Crafts bizi-filosofia integral bat zenez, eta ez bakarrik estilo estetiko bat, bere influentzia dekorazio artearen ia alderdi guztietara zabaldu zen. Arraroa da Britainia Handian XIX. mendearen azken erdian bere ibilbidea Arts & Crafts mugimenduagatik influentziaturik izan ez zen arkitekto aurrerakoirik aurkitzea.

## Oinarri ideologikoak 
Mugimenduaren oinarrizko ideia naturan oinarritutako bizitzeko era xumearen defentsa zen. Filosofia horren barruan beraien kalitate, erabilgarritasun eta benetakotasunagatik nabarmentzen ziren objektuak sortu ziren. Morrisek “The beauty of life” hitzaldian aditzera eman zuen esaldia bere filosofia laburbiltzen du” Ez eduki ezer zure etxean erabilgarria  edo ederra iruditzen ez zaizuna”. Hauek dira mugimenduaren oinarriak:

-Artea eta artisautzaren arteko banaketa errefusatzen dute. Objektu erabilgarrien diseinua behar funtzionala eta morala kontsideratzen da.

-Lan metodo industrialak baztertzen dituzte. Lan metodo industrialek langilea egiten duen lanetik bereizten dute, bere zereginak zatituz.

-Erdi aroko tradiziora bueltatzeko proposamena, bai arkitekturan bai arte aplikatuan.

-Arkitektura diseinu jarduera guztien zentro gisa proposatzen dute.

-Artisauak gremio eta tailerretan elkartzea proposatzen dute, erdi aroko eredua jarraituz.

-Lana ondo eginda, ondo bukatuta eta asegarria izan behar da bai artista zein bezeroentzat.

## Parte hartu zuten artistak 
William Morris diseinatzaile, artisaua, enpresaria, poeta, eleberri eta saiaketa idazle, Itzultzaile, brodadore, ehule, ilustratzaile, editore, kaligrafo eta tipografo britaniarra izan zen. Horrez gain, eraikin historikoen defendatzaile, ekologista eta ekintzaile sozialista izan zen.

Annesley oso diseinatzaile polifazetikoa zen eta horma-papera, ehuna, zeramika, altzaria eta metalerako diseinuak egin zituen.Oso  estilo originala zuen, sinpletasuna eta sofistikazioa uztartzen zituena. Bereziki ospetsu egin zen bere horma-paper eta ehun diseinuengatik, zeinak hegazti eta landare forma estilizatuak erakusten dituzten, ingurune beltz eta kolore lauekin.

## Arts and Crafts Arquitekturan 
Arkitekturan, Arts and Crafts estiloa ez zen islatu eraikin mota konkretu batean, baina bere influentzia ikus daiteke eraikin estilo askotan. Arts-and-Crafts-en eraikin ideala, ordea, amerikar bungalow klasikoa izan liteke: solairu bateko edo biko familia bakarreko etxebizitza sendoa, atari nabarmena duena, habe lodiek sustengatutako teilatu-hegal zabal batekin bereizten dena. 

Britania handian eta AEBetan Arts and Craftsen estilo sinplea beste estilo batzuekin nahastuta ikus daiteke. Britania handian erabili izan dira Arts and Crafts oinarritutako estilo hibridoak etxebizitzen diseinuetan.

## Ondarea 
Arts and Crafts mugimendua inspirazio handia izan zen hainbat artista, diseinatzaile eta mugimenduentzat Europan eta Ipar Amerikan. Eskozian, Charles Rennie Mackintosh eta The Glasgow school noizbehinka bildu ziren Arts and Craftseko beste diseinatzaile batzuekin. Art Nouveauko artista askok William Morris aipatzen zuten beraien obren influentzia nagusitzat. Mugimendua bereziki miresten zen Austrian eta Alemanian. Bertan Darmstadt bezalako artisten koloniak eta hiri lorategi planifikatuek Arts and Craftsen influentzia aldarrikatu zuten. Gauza bera esan daiteke Bauhaus eskolari buruz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Art Nouveau

## Kanpo estekak 
*  The Arts & Crafts Society