open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Taira klana

, **Heike** ere deitua, XI-XII. mendeetan Minamoto klanaren aurkako gerretan jardun zuen japoniar familia feudala izan zen.

Bi ahaide nagusien arteko borroka horiek berealdiko garrantzia izan zuten Japonia osoan, XII. mendean, batez ere, eta gerra lazgarri haren oroitzapenak indartu zuen XIII. mendetik aurrera shogunen aginpidea. Taira Kiyomori izan zen familia horretako buruzagi nagusia. 1185. urtean erabat menderatu zuen Minamoto familiaren gudarosteak Tairarena Dannurako guduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alain Resnais

**Alain Resnais** (1922ko ekainaren 3a, Vannes, Morbihan &ndash; 2014ko martxoaren 1a, Paris) frantses zinemagilea da.

## Biografia 
1953tik 1958ra bederatzi film labur egin zituen, bikainak eta ospe handia eman ziotenak. Horien artean: *Van Gogh* (1948), *Gernika* (1950) eta *Nuit et Brouillard* (1956'), zeinak nazien kontzentrazio-esparruak azaltzen baititu. Bere lehen film luzeak, *Hiroshima mon amour *(1959), fikzioa, dokumentala eta literatura nahasten ditu eta *Nouvelle vague* mugimenduaren erakusgarritzat hartu izan da. Marguerite Duras, Robbe-Grillet, Raymond Queneau eta Jorge Semprún izan ditu laguntzaile bere filmetan. Estilo berezi, berritzaile eta bere-berea du. Beste film batzuk: *L´anné dernière à Marienbad *(1961), *La guerre est finie* (1966), *Je t´aime, je t´aime* (1968), *Providence* (1976), *Mon oncle d´Amérique *(1980), *Melo* (1986), *Je veux rentrer à la maison* (1989), ''Contre l'oubli* (1991), *Gershwin* (1992), *Smoking* (1993), *No smoking* (1993), *On connaît la chanson* (1997), *	Pas sur la bouche* (2003), *Cœurs* (2006), *Les Herbes folles* (2009), *Vous n'avez encore rien vu'' (2012).

## Filmografia 
	.

## Erreferentziak
Paolo Rossi

**Paolo Rossi** (Prato, Italia, 1956ko irailaren 23a - Erroma, Italia, 2020ko abenduaren 9a) italiar futbolaria izan zen.

## Bizitza 
Vicenza taldearekin jokatu zuen lehenengo, eta harekin parte hartu zuen lehen aldiz, 1977an, Italiako futboleko maila nagusian; bigarren lekuan amaitu zuten denboraldia. 1980an, legez kanpoko apustuen eskandalu batean nahastu zen, eta futbola uztera behartu zuten bi urtez, zigor gisa. 1982an itzuli zen futbol profesionalera, eta 1982ko Mundialean parte hartzea lortu zuen. Italiako selekzioarekin Mundiala irabazi zuen, eta bera izan zen, hain zuzen ere, txapelketa hartan gol gehien sartu zuen jokalaria. Urte hartan bertan, Europako jokalaririk onenaren saria eman zioten, eta Turingo Juventus taldeak kontratatu zuen. Talde harekin hainbat garaipen lortu zituen: Europako Kopa (1985), Errekopa (1984), Ligako bi txapelketa (1982 eta 1984) eta Italiako Kopa (1983). AC Milan taldean amaitu zuen bere karrera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txola

thumb|240px|Txola dinastiaren Inperioaren hedadura.

**Txola** Indiako hego-ekialdeko antzinako tamilen dinastia zen, K. o. III. mendean sortua.

Karikai izan zen Txola dinastiako lehenengo erregea. 907. urtean Txola dinastiak Pallavi dinastiaren lekua hartu zuen Koromandel kostan, Indiako hegoalde osoa beretu zuen, eta Sri Lanka inbaditu zuen. Ontzidi handia eratu zuten, eta merkataritza-harreman asko izan zituzten Asiako hego-ekialdeko herrialdeekin. Malaysian Srivijayen aurka borrokatu ziren, eta gailendu egin zitzaizkien.

X. mende amaieran haien agintaldia gainbehera hasi zen, eta Txalukya dinastiarekin bat egin behar izan zuten iraun ahal izateko. XIII. mende bukaeran desagertu zen dinastia.

Txola dinastiaren agintaldian tamilen herriak goraldi handia izan zuen: administrazioa bikain antolatu zuten, ekonomiak gora egin zuen, eta garrantzi handiko erlijio-monumentu asko egin zituzten, batik-bat Tanjoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
François de Neufchâteau

**Nicolas-Louis François de Neufchâteau** (Saffais, Lorrena, Frantzia, 1750eko apirilaren 17a - Paris, Frantzia, 1828ko urtarrilaren 10a) frantses idazle eta politikaria izan zen, *konde François* deitua.

## Biografia 
Oso gaztetan, Neufchâteauko ikasle zela, lehen poemak argitaratu zituen (*Pièces fugitives*). Kargu politiko garrantzizkoak izan zituen, bai Iraultza aurretik eta baita gero ere. *Pamela ou la Vertu récompensée* komedia zela eta, kartzelan sartu zuten (1793), baina Thermidorraren 9aren ondoren askatu eta Barne Arazoetako ministro izendatu zuten (1797). Carnoten ordez zuzendari izan zen Iraultzaren ondorengo V. urteko Fructidor hilabetearen 18ko estatu-kolpearen ondoren (1797ko irailaren 4a), 1798tik 1799ra berriro ministro izan zen eta administraritza, hezkuntza eta nekazaritza antolatzen saiatu zen. Senatuko lehendakari (1804-1806), inperioko konde, berriro erregea jarri zelarik erregetzaren alde agertu zen, baina pare titulua ez zuen onartu.

## Erreferentziak
Pello Zabaleta Kortaberria

**Pedro Martin "Pello" Zabaleta Kortaberria** (Legazpi, Gipuzkoa, 1942ko azaroaren 10a) gipuzkoar idazle eta itzultzailea da. Josu Zabaletaren anaia da.

## Biografia 
Arantzazu, Foruan eta Erriberrin egin zituen Eliz ikasketak eta gero, Friburgon eta Erroman osatu zituen. *Yakin* aldizkariaren zuzendari izan zen 1964-1967 bitartean. *Egan*, *Zeruko Argia*, *El Diario Vasco*, *Senez* eta *Olerti* agerkarietan argitaratu ditu lanik aipagarrienak.

Zabaletarenak dira *Zurubi luzea* (1989), *Lastozko zubia* (1986), *Bi poema t´erdi *(1990) olerki-liburuak, eta horiek denak biltzen dituen *Bigarren bizitza* (1995) izenburuko bilduma. Itzulpen ugari egin ditu, alemanetik euskarara batez ere: *Estepako otsoa* (Hermann Hesse), *Katharina Blumen ohore galdua* (Heinrich Böll), *Ateismoa kristautasunean* (E. Block), *Hareetako gizona* (E.T.A. Hoffmann), *Amerikarik ez dago* (Peter Bichsel), *Gabon, panpinatxo* (Heidi Hassenmüller) eta *Idazki hautatuak* (G.E. Lessing), besteak beste.

## Lanak 
### Poesia 
* *Zurubi luzea* (1980, *GAK*)
* *Lastozko zubia* (1990, *Hots*)
* ''Bi poema t'erdi* (1990, *Elkar*)
* *Bigarren bizia* (1995, *EHU-UPV*)

### Itzulpena 
* *Idazki hautatuak*; G.E. Lessing (2002, *Klasikoak*)
* *Gabon, panpinatxo*; Heidi Hassenmüller (2002, *Elkar*)
* *Utzi droga hori*; Kelule Dagmar (2001, *Elkar*)
* *Idazki hautatuak*; Humboldt (2001, *Klasikoak*)
* *Alde hemendik, makal hori*; Ann Ladiges (2000, *Erein*)
* *Apatxe zuria*; Thomas Jeier (1995, *Elkar*)
* *Lena teilatuan*; Peter Hartling (1994, *Elkar*)
* *Pirata teilatuan*; Jo Pestum (1993, *SM*)
* *Moritz Zakus, sudur zorrotza*; Mira Lobe (1993, *SM*)
* *Hareetako gizona*; E.T.A. Hoffmann (1992, *Erein*)
* *Estepako semeak*; Hans Baumann (1981, *Hordago*)
* *Bertatik ikusita beste era batera dira gauzak*; Achim Briger (1985, *Elkar*)
* *Jennyren ibilaldiak*; Rosemarie Mirajkar (1984, *Elkar*)
* *Estepako otsoa*; Hermann Hesse (1986, *Elkar*)
* *Baso guztietan dago sagu bibolinjole bat*; Gina Ruck Pauquet (1985, *Elkar'')

## Kanpo loturak 
*  Pello Zabaleta literaturaren zubitegian

## Erreferentziak
Mario Merz

thumb|alt=|Mario Merz, harrizko iglu baten eskultura (Herbehereak)

**Mario Merz** (Milan, 1925eko urtarrilaren 1a - Turin, 2003ko azaroaren 9a) italiar margolari eta eskultorea izan zen. *Art povera* mugimenduaren pintore aipagarrienetako bat. Hasieran, espresionismoa landu zuen gehienbat, kolore bizien bidez. Handik gutxira, baina, zabor artean jasotako gauzak osatzen hasi zen: botilak, edalontziak, euritakoak edo telebistak, materiaren koloreak eraldatzen zituen argi fluoreszentez argituak: *Nella strada* (1967). 1968an, *povera* mugimenduko kide egin zen eta bere lehen *iglu*a aurkeztu zuen. Gero, Fibonacciren segidaren arabera zenbatutako obra batzuk aurkeztu zituen. Matematika-segida horretan, zenbaki bakoitza aurreko bi zenbakien batura da. Adibide gisa, eskailera batean jarritako zenbakiak, neoizkoak (1971, *Scala*): 1, 2, 3, 5, 8, 13 eta 21. 1979tik aurrera, pintura hartu zuen ostera arte-adierazpide nagusi gisa.
## Erreferentziak
Rafael Casanova

thumb|150px|alt=|Rafael Casanovaren omenez egindako monumentua, Bartzelonako udaletxean

**Rafael Casanova i Comes** katalan abertzalea izan zen (Moia, 1660 - Sant Boi de Llobregat, 1743ko maiatzaren 2a). 1706an Bartzelonako *conseller tercer* hautatu zuten eta zazpi urte geroago, Borboikoek hiria Bartzelonako setioan setiatu zutenean, *conseller en cap* edo alkatea zen artean, Bartzelonako defentsa antolatu zuen. 1714ko irailaren 11n Bartzelonako harresietan agertu zen, eskuan Santa Eulaliaren bandera zeramala, Kataluniaren askatasuna galarazi nahi zuten Borboiko osteei aurre egiteko asmotan, baina larriki zauritu zuten. Bartzelona errenditu zenean, lagunek Casanova hila zela esan zuten, eta horrela salbatu ahal izan zuten alkatea. 1719an itzuli zen Bartzelonara, eta 1737an Sant Boi de Llobregaten erretiratu zen behin betiko. Casanova Kataluniako abertzaleen sinbolo bihurtu zen, eta XIX. mendearen bukaeraz geroztik, bere omenez eraikiriko oroitarriaren inguruan biltzen dira irailaren 11n, Diada egunean.

## Ikus gainera 
* Bartzelonako setioa (1713-1714)
* Kataluniako Egun Nazionala

## Erreferentziak
Megaerops kusnotoi

***Megaerops kusnotoi*** Megaerops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Megaerops kusnotoi'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Jean-Baptiste Pigalle

**Jean-Baptiste Pigalle** (Rueil-Malmaison, Frantzia, 1714 &ndash; 1785) eskultorea izan zen.

## Bizitza 
Hemezortzi urte zituenean hasi zen eskulturako ikasketak egiten Robert Le Lorrain eta Jean-Baptiste Lemoyne maisuekin. 1735. urtean Erromara jo zuen ikasketak sakontzera, eta garai hartan moldatu zuen bere lehen lana, *Merkurioa*. Parisa itzuli zenean, 1750-1758 urte-bitartean Madame Pompadourrek babestu zuen; Pigallek ''L'Amour et l'Amitié* eta beste zenbait obra eskaini zizkion. Oso ezagun egin zen rokoko estiloko beste hainbat obra txikirekin. Edme Bouchardon eskultorearen obra amaitu zuen Errege plazan, eta Luis XV.a Frantziakoaren omenezko eskultura zizelatu zuen Reims hirian.

Saxoniako mariskalaren eta Harcout dukearen hilobiak egin zituen. Harenak dira, halaber, *Diderot* (1777) eta *Voltaire biluzik'' (1776) erretratuak; Voltaire zahartuaren irudi errealistak haserre bizia sortu zuen jendaurrean erakutsi zenean.

## Erreferentziak
Gaspare Spontini

**Gaspare Luigi Pacifico Spontini** (Majolati, Italia, 1774ko azaroaren 14a - Majolati, Italia, 1851ko urtarrilaren 24a) italiar musikagilea eta biolinista izan zen.

## Biografia 
Napoliko Kontserbatorioan egin zituen ikasketak. 1803. urtean Parisen jarri zen bizitzen. Harrezkero musikagile ospetsu bihurtu zen.

1807an *La vestale* opera estreinatu zuen Parisen, eta Josefina enperatrizaren babesa lortu zuen. 1810ean, Parisko Italiar Operako zuzendari izan zen. 1820ean Prusiako Frederiko Gilen III.ak Berlingo musika-zuzendari nagusi izendatu zuen, baina enperadorea berehala hil zen eta prusiar abertzaleek kargua uztera behartu zuten. Opera-egile ospetsua izan zen garai hartan.

Aipagarriak dira: *L´Eroismo ridicolo* (1797); *Il finto pittore *(1798); *La finta filosofa *(1803); *Milton* (1804); *La vestale*, Spontiniren lan ospetsuena (1807); *Fernand Cortez* (1809); *Olympe* (1819); *Nurmahal* (1822); *Alcidor* (1825); eta *Agnes von Hohenstaufen* (1829).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabino Garriga

**Gabino Garriga** (Bilbo, Bizkaia, 1885eko otsailaren 19a - La Plata, Argentina, 1969ko uztailaren 25a) bizkaitar idazlea izan zen.

## Biografia 
Filosofiako ikasketak egin zituen Katalunian eta teologiakoak Santo Domingo de la Calzadan. Apaiz egin zen 1912. urtean. 1950. urtean Buenos Airesko *Boletín Americano del Instituto de Estudios Vascos* delakoaren zuzendari izendatu zuten eta 1954-1956 bitarteko urteetan hiri bereko *Euskaltzaleak* aldizkariaren zuzendari izan zen.

Obra nagusiak: *El Conde de Peñaflorida y los Caballeritos de Azcoitia* (1942, "Peñafloridako Kondea eta Azkoitiko Zalduntxoak"), *Los adversarios de la libertad vasca* (1944, "Euskal Herriaren askatasunaren etsaiak") eta *La batalla de Munguía y la reconciliación de oñacinos y gamboínos* (1949, "Mungiako gudua eta oinaztarren eta ganboarren adiskidetzea"). Euskaldunberria zen eta *Euskaltzaleak* eta *Elgar* agerkarietan eman zituen argitara euskarazko artikuluak.

## Erreferentziak
Gaston Bachelard

**Gaston Bachelard** (Bar-sur-Aube, 1884ko ekainaren 27a - Paris, 1962ko urriak 16a) frantziar filosofo bat izan zen. Zientziak eta Filosofia ikasirik, Zientzien Historia eta Filosofia irakatsi zuen Dijongo Unibertsitatean eta Parisko Sorbonan. Zientzia-ezagupenaren baldintzak aztertu zituen eta «arrazoiaren psikologiaren hastapenak ezartzen» saiatu zen. Bachelardena filosofia irekia da, jakintza-alorreko iraultza handiak beretzeko gai dena. Bachelarden liburu zenbait: *Le Nouvel Esprit scientifique* (1934); ''La formation de l'esprit scientifique* (1938); *Le Rationalisme appliqué* (1948); *Le Matérialisme rationnel* (1953). Orobat, irudimen poetikoa eta horren sinboloak iradokitzen dituzten elementu naturalen psikoanalisia egiten saiatu da: *La Psychanalise du feu* (1937); *L'Eau et les Rêves* (1941): *L'Air et les Songes* (1943); *La Poétique de l'espace* (1957); *La Poétique de la rêverie'' (1960).
## Erreferentziak
Frédéric Le Play

[thumb|alt=1=Statue of [:en:Pierre Guillaume Frédéric le Play|Frédéric Le Play by André-Joseph Allar (22 August 1845, 11 April 1926) In the Jardin du Luxembourg in Paris|1=Statue of Frédéric Le Play by André-Joseph Allar (22 August 1845, 11 April 1926) In the Jardin du Luxembourg in Paris|Frédéric Le Playren estatua, Parisen]]
**Frédéric Le Play** (La Rivière Saint-Sauveur, Calvados, 1806 &ndash; Paris, 1882) ingeniari, ekonomialari eta soziologo frantsesa izan zen. Eskola Politeknikoan ikasi zuen, eta Meatze Eskolan irakatsi zuen. Politikan esku hartu zuen: Estatuko Kontseiluko kide (1855) eta senatari (1867-1870) izan zen. Comterekin eta Spencerrekin batera Soziologiaren sortzailetzat hartu izan da, eta zientzia horren barnean, metodo monografikoaren sortzailetzat. Joera kontserbadorea zuen; katolizismo sozialaren eragile nagusia izan zen, eta aldarrikatzen zuen gizartearen erreformari begira jabeen, patroien eta familiako gurasoen aginpidea berresten zuen. Ideia horiek eragin handia izan zuten XIX. mendearen bigarren erdialdeko patroien mugimendu sozialaren baitan (paternalismoa). *La Réforme sociale* (1864, *Gizarte erreforma*) da Playren obra nagusia; lan horretan sozialismoaren eta liberal baikorren aurkako agertzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kurt Schuschnigg

**Kurt Alois Josef Johann Schuschnigg**, 1919 arte **Kurt Alois Josef Johann Edler von Schuschnigg** gisa ezaguna (Riva del Garda, Austria-Hungariako Inperioa, 1897ko abenduaren 14 &ndash; Muters, Austria, 1977ko azaroaren 18a), austriar politikaria eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Zuzenbide-ikasketak egin ondoren, Innsbrucken izan zen abokatu. 1927tik aurrera diputatu izan zen Alderdi Kristau Sozialaren eskutik. 1934an, Dollfuss hil zutenean, hautatu zuten Austriako kantziler.

Alemaniarekiko ezadostasunak leuntzen saiatu bazen ere, zenbait gauzatan amore eman behar izan zion Alemaniari; Austriaren independentzia onartzearen truke nazi moderatu batzuk hartu behar izan zituen bere gobernuan. Hitlerrek, Austria, Hungaria eta Txekoslovakiaren arteko balizko aliantza bat saihestearren, Barne ministerioko karguan Seyss-Inquart Austriako Alderdi Naziko buruzagia jartzera behartu zuen Schuschnigg (1938). Dimisioa eman zuen Schuschniggek, eta alemaniarrek Austria inbaditu zutenean Dachaura deportatu zuten. Gerra bukatzean Estatu Batuetara joan zen.

## Erreferentziak
Al Unser

**Al Unser** —jaiotzako izen-deiturez **Alfred Unser**— (Albuquerque, Mexiko Berria, Ameriketako Estatu Batuak, 1939ko maiatzaren 29a - Chama, Mexiko Berria, 2021eko abenduaren 9a) auto-pilotua izan zen. Indianapolisko 500 milietan egindako balentriengatik da ezaguna. Aita, osabak, anaiak eta semeak ere automobilismoko pilotuak izan ditu.

## Bizitza 
1957an egin zuen debuta, eta 1965ean parte hartu zuen lehen aldiz Indianapolisko lasterketan; bederatzigarren bukatu zuen. 1970ean, INDY formulako hamar lasterketa irabazi zituen, Indianapoliskoa barne. 1971n, berriro irabazi zuen Indianapoliskoa. Hurrengo urteetan, pilotu onenen artean egon zen, baina ez zuen garaipen handirik lortu 1978 arte: Poconoko eta Ontarioko lasterketez gainera, Indianapoliskoa irabazi zuen hirugarren aldiz. 1985ean, Champiosnship Auto Racing Teams (CART, Estatu Batuetako taldekako auto-lehiaketa) irabazi zuen, eta 1987an, Indianapoliskoa laugarrenez. 1992an, hirugarren gelditu zen: bere seme Al Unser gazteak irabazi zuen.

## Erreferentziak
John Hersey

**John Richard Hersey** (Tientsin, Txina, 1914ko ekainaren 17a - Key West, Florida, AEB, 1993ko martxoaren 24a) Estatu Batuetako idazlea izan zen.

## Biografia 
Txinan jaio eta han bizi izan zen 11 urtez. Kazetari gisa ibili zen gerra-lekuetan, eta giro hartatik atera zuen lehen eleberrirako gaia: *A bell for Adano* (1944). Pulitzer saria jaso zuen lan horrengatik. Kultura zenbaitetako pertsonen artean komunikazioa lortu beharraz ari da eleberrian. Gerraren gaiarekin lotuta daude nola edo hala hurrengo eleberriak ere: *Hiroshima* (1946), *The Wall* (1950, Varsoviako juduen erresistentziari buruzkoa), *The war lover* (1959).

Herseyren beste zenbait lan: *A single pebble* (1956), gaztetan ezagutu zuen Txinari buruzkoa; *Under the eye of the storm* (1967), *The conspiracy* (1972), *The president* (1975), *The walnut door* (1977), *Aspects of the Presidency* (1980), *The Call* (1985), *Blues* (1987), *Life Sketches* (1989), *Fling and Other Stories* (1990), *Antonietta* (1991), *Key West Tales* (1994).

## Erreferentziak
Megaerops niphanae

***Megaerops niphanae*** Megaerops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Megaerops niphanae'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Abel Muzorewa

**Abel Tendekayi Muzorewa** (Umtali, Hego Rhodesia, 1925eko apirilaren 14a - Harare, 2010eko apirilaren 8a) Zimbabweko apezpiku metodista eta politikaria izan zen.

1971n, Afrikar Batasuneko Biltzar Nazionala sortu zuen, biolentziarik gabeko metodoak bultzatu zituen mugimendu nazionalista. Hasierako Hitzarmen bat lortu zuen Ian Smithen gobernu zuriarekin. 1978an, Gobernuko Biltzar Betearazlean sartu zen, eta, Smithek jasan zituen presioen ondoren, Muzorewa Lehen Ministro izendatu zuten. Gobernu hori 1980an amaitu zen, Britainia Handiak kontrolatutako hauteskunde batzuetan, eta Zimbabwek burujabetasun politikoa lortu zuen. Muzorewa atxilotu egin zuten, 1983tik 1984ra bitartean jarduera iraultzaileetan parte hartzeagatik. 1990eko hamarraldian, alderdiko talde kontserbadoreko buruzagi izan zen Edgar Tekerekin batera. 1996ko hauteskundeetan, hautagai aurkeztu zen, baina hauteskundeak bertan behera uztea erabaki zuen gero.
## Erreferentziak
Ante Pavelić

**Ante Pavelić** (Bradina, Konjicetik hurbil, Austria-Hungaria —gaur egun Herzegovina, Bosnia-Herzegovina—, 1889ko uztailaren 14a - Madril, Espainia, 1959ko abenduaren 28a) kroaziar buruzagi faxista izan zen.

## Bizitza 
1920an, Zagreben abokatu-lanetan ari zela, Kroaziako Eskubideen Alderdian sartu zen. 1927tik 1929ra diputatu izan zen Jugoslaviako parlamentuan. 1929an, serbiar zentralismoaren aurka matxinatu zen, eta Italiako erbestetik Ustaša izeneko eskuin muturreko mugimendua antolatu zuen. Talde horretako kideek Jugoslaviako Alexandro erregea hil zuten Marseillan (1934). Ardatzeko armada Jugoslaviaz nagusitu zenean, 1941eko apirilean, Pavelić izendatu zuten Kroazia estatu independentearen buruzagi. Hala, Bosnia-Herzegovina osoa eta Dalmaziako zati bat hartzen zuen Kroaziak alemaniar babesleen politikarekin bat egin zuen, eta barnealdean serbiar ortodoxoen eta juduen aurkako politika zapaltzailea eraman zuen aurrera. 1945eko maiatzean, Alemania garaitua izanik, Pavelićek ihes egin behar izan zuen.

## Erreferentziak
Jose Gardoki

**Jose Gardoki Jarabeitia** Bizkaiko itsasgizona (Bilbo, 1755 &ndash; Manila, Filipinak, 1816). Oso gazte zela hasi zen itsas armadan eta teniente kargua eskuratu zuen Mantxako kanalean ontzi ingelesen aurka aritu ondoren (1779). 1782. urtean berriro ere ingelesen aurka Gibraltarko itsasartean borrokatu ondoren, Magallaes itsasartera jo zuen bertako kostaldeko planoak zehazteko asmoz. Berriro Europara itzulirik, Bresten egon zen 1802. urtean Ingalaterrarekin bakea izenpetu zen arte. 1803an Cadizko itsas departamentuko gobernari nagusi izendatu zuten. 1805. urtean, Trafalgarko itsas guduan parte hartu zuen, *Santa Ana* ontziko buru zela, eta zauri larriak izan zituen. Napoleonen aurkako gerran borrokatu ondoren, Habanako Armategiko buruzagi izan zen 1810-1813 bitartean eta Filipinetako Itsas komandante eta kapitain nagusi izendatu zuten ondoren.

## Erreferentziak
Niccolò Piccinni

**Niccolò Piccinni** (Bari, Napoliko Erresuma, 1728ko urtarrilaren 16a - Passy, Frantzia, 1800eko maiatzaren 7a) italiar musikagilea izan zen, opera komikoak eta dramatikoak idatzi zituena.

## Biografia 
Francesco Duranteren ikaslea izan zen Napolin eta han antzeztu zen egilearen lehen opera: *Le donne dispettose* ("Emakume axolagabeak"). Hauxe izan zen ehunka operak osaturiko bildumako lehena. Napolin bizi izan zen garaiko opera nagusia *La buona figliuola* (1760) opera bufoa izan zen, geroago Mozartek jarraitu zuen estilo berean, Goldoniren libretoarekin. 1776an, Parisen hartu zuen bizilekua Maria Antonieta erreginak gonbidatuta, eta Quinault eta Marmontelen libretoetan oinarritutako obra dramatikoak idatzi zituen. Frantziako hiriburuan, hainbat antzezpen zuzentzeko aukera ere izan zuen.

Haren lanetako batzuk: ''Alessandro nell' Indie* (1758); *La Cecchina* (1760); *Roland* (1778); *Iphigénie en Tauride *(1779-1781); eta *Didon'' (1783).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Friedrich Spielhagen

**Friedrich Spielhagen** (Magdeburg, 1829ko otsailaren 24a - Berlin, 1911ko otsailaren 25a) alemaniar idazlea izan zen. Haren lehenengo liburuak *Problematische Naturen* (1861, *Izaeraren arazoak*) arrakasta handia izan zuen; eleberri hartan erabili zituen baliabide nagusiak, misterioari eusteko trebetasuna, ohituren deskripzioa eta gizalegearen idealismoa, gerora argitaratu zituen obra guztien ezaugarri izan ziren. Spielhagenen eleberrien balio nagusia, hala ere, historikoa da bereziki, XIX. mende-bukaerako burgesia alemanaren bizitza maisutasunez islaturik agertzen baita haren liburuetan. Speilhagenen liburu nagusiak: *Hammer und Amboss* (1869, *Mailua eta ingudea*); *Sturmflut* (1877, *Enbata*); *Beiträge zur Theorie und Technik des Romans* (1883, *Eleberriaren teknika eta teoria*); eta *Neue Beiträge zur Theorie und Technik der Epik und Dramatik* (1898, *Epopeiaren eta dramaren teoria eta teknika*), besteak beste.

## Erreferentziak
Francisco Sánchez de las Brozas

**Francisco Sánchez de las Brozas** (Brozas, Cáceres, 1523 &ndash; Salamanca, 1601), izengoitiz ***El Brocense*** deitua, espainiar humanista izan zen.

## Bizitza 
Salamancan ikasi zuen, eta hiri hartako Unibertsitatean erretorika, greziera eta filosofia irakatsi zituen. Erasmoren jarraitzaile zen, eta Inkisizioaren aurrera eraman zuten ebanjelioaren gainean idatziriko iruzkin batzuengatik. Erretorikari buruzko liburu batzuk idatzi zituen: *De arte dicendi* (1556, *Mintzoaren antzeaz*); *Organum dialecticum et rehetoricum (*1579, *Dialektika eta erretorika egiturez*); eta hizkuntza klasikoak ikasteko gramatika-liburuak aurkeztu zituen: *Gramaticae Graecae compendium* (1581, *Gramatika grekoaren laburpena*); *Arte de saber latín* (1595, *Latina ikasteko bidea*). Jakintza-lanak eta filosofia-lanak ere aurkeztu zituen. Horazioren eta Virgilioren lanak itzuli zituen gaztelaniara, eta Garcilaso poetaren lanen argitalpen kritiko bat prestatu zuen.

## Erreferentziak
Simon Stevin

**Simon Stevin**, **Brujasko Simon** ere deitua (Brujas, Flandria, gaur egun Belgika, 1548 &ndash; Haga, Herbehereak, 1620) flandriar fisikari eta matematikaria izan zen.

## Biografia 
Maurizio Nassaukoaren zientzia-irakasle izan zen eta gero hark Holandako nasa, kai-hormen eta herri-lanen ingeniari izendatu zuen. Gorputzen oreka aztertu eta estatikaren printzipioak azaldu zituen; gorputzak plano makur baten gainean dituen oreka-baldintzak aztertu zituen bereziki. Halaber, indarren osaketaren arazoa argitu zuen. Hidrostatika-alorrean, hodi komunikatzaileetako oreka hidrostatikoa aztertu zuen, eta isurkari batek isurkaria gordeta dagoen ontziko paretetan eragiten duen presioa kalkulatu zuen.

Aljebraren eta aritmetikaren arteko bereizketa egin zuen, eta sistema metriko hamartarra oinarritzat hartuz pisuak, neurriak eta diruak bateratzea proposatu zuen. Aritmetikako liburu bat argitaratu zuen 1585ean, eta mekanikako hiru liburu, 1586an.
## Erreferentziak
Claude Simon

**Claude Simon** ( ahoskatua; Antananarivo, Madagaskar, 1913ko urriaren 10a - Paris, 2005eko uztailaren 6a) frantziar idazlea izan zen, 1985ean Literaturako Nobel Saria jaso zuena. Simonen obra *nouveau roman* izeneko joeraren barnean sailkatu izan da. Gutxi zehazturiko pertsonaietatik abiatuz, eta itxuraz garrantzi handiko ez diruditen gaiak ukituz, Claude Simonen eleberriek errealitatea bere joritasunean hautematea zuten helburu; hartarako, ohiko gramatika-denborak aldatzen saiatzen da eta esaldi luzeak eta parentesiz josiak, deskripzio zehatzak edo zatikako analisi psikologikoak zituztenak, erabiltzen zituen. *La route des Flandres* (1960, *Flandesko bidea*) lanean egile horrek eleberriaz zuen ikuspegia adierazten du. Claude Simonen beste zenbait obra: *Histoire* (1960, *Historia*); *Le Palace* (1962); *La Bataille de Pharsale* (1969, *Farsaliako bataila*); *Le Corps conducteurs* (1971, *Gorputz eroaleak*); *Tryptique* (1972, *Triptikoa*).

## Lanak 
* *Hommage à Piero della Francesca*, 1937
* *Le Tricheur*, 1945
* *La Corde Raide*, 1947
* *Gulliver*, 1952
* *Le Sacre du printemps*, 1954
* *Le vent*, 1957
* ''L'Herbe*, 1958
* *La Route des Flandres*, 1960
* *Le Palace*, 1962
* *La Separation*, 1963
* *Histoire*, 1967
* *La Bataille de Pharsale*, 1969
* *Orion aveugle*, 1970
* *Les Corps conducteurs*, 1971
* *Triptyque*, 1973
* *Leçon de choses*, 1975
* *Les Géorgiques*, 1981
* *Femmes*, 1984
* *La Chevelure de Bérénice*, 1984
* *Discours de Stockholm*, 1986
* *L'Invitation*, 1987
* *Album d'un amateur*, 1988
* *L'Acacia*, 1989
* *Le jardin des plantes*, 1997
* *Le tramway'', 2001

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lee Iacocca

**Lee Iacocca** (Allentown, Pennsylvania, 1924ko urriaren 15a - Bel Air, Los Angeles, Kalifornia, 2019ko uztailaren 2a) estatubatuar enpresaburua izan zen.

Ingeniaritza industriala ikasi zuen Princetonen. 1946an, ingeniari gisa hasi zen lanean Ford Motor konpainian, eta, lan batzuetan eta besteetan aritu ondoren, 1960an enpresaren lehendakariorde eta zuzendari nagusi egin zuten. 1964an, *Mustang* modeloa kaleratu zuen, eta izugarrizko arrakasta izan zuen. 1970ean, Ford enpresaren lehendakari izendatu zuten. 1978an, kargutik kendu zuten, Henry Ford II.arekin zituen desadostasunen ondorioz. Orduan, Chrysler Corporationen lehendakari eta zuzendari exekutibo izendatu zuten. Enpresa oso egoera larrian zegoen, baina Iacoccak gobernuaren laguntza lortu zuen, eta aurrera atera zuen. 1984an diseinatu zuen monobolumena Estatu Batuetan inoiz gehien saldu den ibilgailua izan da.

## Erreferentziak
Megaerops wetmorei

***Megaerops wetmorei*** Megaerops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Megaerops wetmorei'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Badengo Dukerri Handia

**Badengo Dukerri Handia** () Alemaniako hego-mendebaldeko antzinako estatua izan zen, Rhin ibaiaren ekialdeko bazterrean kokatutakoa. Basilea eta Mannheim arteko ordokietatik Oihan Beltzaren mendebaldera hedatzen zen, eta baita Suabiako eta Frankoniako eskualde batzuetara ere. Hiriburua Karlsruhe zuen

## Historia 
Lehenik erromatarrek eta gero alamanek okupatu ondoren, Baden  margraverri (alemanez: *markgrafschaft*, "markako konderria") bihurtu zen 1100 aldera. Erreforma Protestantearen ondoren, katolikoen eta protestanteen arteko gorabehera ugari izan ondoan, *Dukerri Handi* egin zuten 1806an, eta 1815etik aurrera Germaniar Konfederazioaren partaide bihurtu zen. 

1870ean, Alemaniako Inperioaren parte egin zen, eta harrezkero, Alemaniaren historia modernoa bizi izan du, gainerako Alemaniako estatuekin batera. 1952an, Alemaniako Errepublika Federala osatu zenean, Baden eta Württemberg lurraldeak Baden-Württemberg izeneko *land* berria osatzeko elkartu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantzisko Egia Beaumont

**Frantzisko Egia Beaumont** (Lizarra, Nafarroa Garaia, 1602 – Napoli, c. 1652) militarra eta idazlea izan zen. Bi urtez Italian gerran aritu ondoren Frantziako eta Kataluniako borroketan jardun zuen, Espainiako erregearen zerbitzuan. Erregezalea zen; *Defensa de la verdad contra la proclamación y triunfos de la monarquía de Felipe IV* obra idatzi zuen katalanen erasoei aurre egitearren. Komediak ere idatzi zituen: *La fe en Pamplona y su primer obispo*; *Emblemas de San Fermín*; *Historias del Serenísimo Príncipe Don Carlos de Navarra*; *El monstruo español en minas y combates*, *Felice en armas y desgraciado en ellas*; *Guerras en España y Francia por la parte de Labort, Navarra, la Provincia y Perpiñán, 1634-1642*. Obra hauen aztarnarik ez da geratu ordea. Harena da, halaber, *Estrella cautiva o historia de la ciudad de Estella y su Merindad* obra luzea (1644); lan hau ez da oraindik argitara eman.

## Erreferentziak
Arnold Hauser

**Arnold Hauser** (Timişoara, 1892ko maiatzaren 8a - Budapest, 1978ko urtarrilaren 28a) hungariar arte-historialaria izan zen. Filosofia-ikasketak Budapesten egin zituen, eta Karl Mannheim, György Lukács eta beste zenbaitek osaturiko taldean sartu zen. 1921ean hasi zen, Berlinen, artearen jatorri soziala, haren obra osoaren gunea izango zena, aztertzen. 1924an, Vienara joan zen eta han, Max Dvořákekin batera, Vienako Eskola sortu zuen, ikerketa historiko-artistikoa helburu zuen talde ospetsua. Naziek Austria hartu zutenean, Ingalaterrara alde egin behar izan zuen, eta han ondu zuen bere ikerketa-lanaren zatirik handiena.

Bere obra nagusian, *Literaturaren eta artearen historia soziala* (1957), Hauserrek Mendebaldeko kulturetan garatu diren arte-estiloen jatorria aldaketa sozialen arabera aztertzen du. Haren lanetako batzuk: *Artearen historiarako sarrera* (1961), *Manierismoa* (1965), *Artearen soziologia* (1975).

## Erreferentziak
Mikhail Romm

**Mikhail Romm** (Irkutsk, 1901eko urtarrilaren 24a - Mosku, 1971ko azaroaren 1a) sobietar zinemagilea izan zen. Antzerki-zuzendari, itzultzaile eta gidoigile izan zen, zineman zuzendari laguntzaile gisa hasi aurretik. 1934an egin zuen lehen filma, *Pyska*, Maupassanten *Boule-de-Suif* eleberria oinarri hartuta. Joera intimistako film batzuk egin zituen gero: *Trinadcat* (1937, *Hamahiruak*); *Lenin v Oktjabre* (1937, *Lenin Urrian*); eta *Lenin v 1918* (1938, *Lenin 1918an*). Gerra hotzaren eragina zuten filmak egin zituen; aldi berean, antzerki-lanak zuzendu zituen eta zinema-irakasle izan zen. 1962an, *Devat dnej odnogo goda* (*Urtebeteko bederatzi egun*) filma egin zuen, zientzialari baten kontzientzia-arazoak Frantziako *Nouvelle Vague*ren eran kontatzen zituena. Azken garaian bi dokumental egin zituen: *Obyknovennyj fasizm* (1965, *Eguneroko faxismoa*); eta *I vse taki ja verju *(1975, *Eta hala ere sinesten dut*).

## Erreferentziak
Erwin Piscator

**Erwin Piscator** (Greifenstein, 1893ko abenduaren 17a - Starnberg, Bavaria, 1966ko martxoaren 30a) alemaniar antzerki-zuzendaria izan zen.

## Bizitza 
Unibertsitatean Arte Dramatikoko ikasketak egin ondoren, antzezle eta zuzendari gisa lan egin zuen. 1919an KÖningsberren zuzendaritza hartu zuenean, aktore eta zuzendari bezala lan egin zuen kanpainako antzokietan.
Volksbühne antzokiko zuzendaria izan zen 1924. urteaz geroztik Berlinen.
1929ko krak ekonomikoan porrot egin zuen, eta urte horretatik munduko bigarren gerra hasi zen arte, Sobietar Batasunera bidaiatu eta ikusmolde artistiko berriak ikasi eta praktikatu zituen.
Estatu Batuetara erbesteratu zen nazismoaren garaian, eta New Yorkeko Gizarte Ikerketarako Institutu Berriko antzerki-saileko lantegiaren zuzendaria izan zen (1939-1951). Bertan, eduki sozialeko lanen antzezpenean lan egin zuen, markartismoaren indarrak, histeria antikomunistak eta, ondorioz, sorgin ehizak, 50eko hamarkadatik aurrera, Estatu Batuetako dramaturgiaren 'hamarkada isila' gauzatu zuen arte.
1951n itzuli zen Berlinera, eta Volksbühne antzokiaren zuzendaria izan zen berriro ere.
## Lanak eta eragina 
Ekintza politikotzat ulertzen zuen antzerkia. Berehala egin zen ezagun, M. Gorki sobietarraren eta Jaroslav Hasek txekiarraren obrak antzeztokirako egokitu zituenean, batez ere. Filmez eta ikus-entzunezkoez baliatzen zen antzerkietan. Eszena, funtsean, arte espazial gisa, Bauhausen ikusmoldeetatik abiatzen zen ideia zen eta Piscatorrek aprobetxatu zuen bere antzerki-esperientzietan..

Mugimendu dadaistak eragin zion. Vsévolod Meyerholden eszenako biomekanikaren teoriak praktikara eraman zituen. Bertold Brechten aurrekari zuzena izan zen, garaikidea izateaz gain. Gaur egungo 'antzerki-dokumentuaren' aitatzat jotzen da.

Aipagarria da Peter Weiss herrikidearen obrarako antolatu zuen muntaia: *Die Ermittlung* (*Azterketa*). Eleberrien egokitzapen ausartak egin zituen.

## Erreferentziak
August Schleicher

**August Schleicher** (Meiningen, Alemania, 1821eko otsailaren 19a - Jena, Alemania, 1868ko abenduaren 6a) alemaniar hizkuntzalaria izan zen.

## Biografia 
Hizkuntzalaritza konparatua metodologia bakar batera ekartzen saiatu zen. 1850-1857 urte-bitartean, Filologia Klasikoa, grekoa eta latina irakatsi zituen Pragako Unibertsitatean. Eslaviar hizkuntzak hasi zen ikertzen urte haietan. 1856-1857 urteetan, lituanierari buruzko gidaliburu bat idatzi zuen, *Handbuch der lituanischen Sprache* ("Lituanieraren eskuliburua"); eta 1862an, *Compendium der verglichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen* ("Hizkuntza indogermaniarren gramatika konparatua"), hizkuntza indoeuroparra berregitea helburu zuen obra argitaratu zuen. Hizkuntzei buruzko teoria berri bat aurkeztu zuen, hizkuntzak organismo bizitzat hartzen zituena, izadiaren legeen mende: *Die darwinische Theorie und die Sprachwissenschaft* (1863, "Darwinen teoria eta Hizkuntzalaritza").

## Erreferentziak
Paleomagnetismo

**Paleomagnetismoa** antzinako Lurraren eremu magnetikoa eta geologia-aldietan eremu horrek izan zuen bilakaera aztertzen dituen jakintza da. Lurreko eremu magnetikoak denboran izan dituen aldaketak zehazteko, lurpeko harri-geruza zaharrek dituzten mea ferromagnetikoak ikertzen ditu paleomagnetismoak, horiek kristaltzeko unean Lurreko eremu magnetikoaren norabidean orientatzeko joera dutenez. Hala, harri-geruzak eta jatorriz itsas hondoko bizkarretatik sortuak diren lurrazaleko materialak aztertuz, Lurrak geologia-aldietan izan duen polaritatea eta horren bilakaera ezagutu daitezke. Harri-geruzen magnetismoa aztertuz jakin dute geologoek, nola higitu diren lurrazaleko plaka tektoniko handiak denboran zehar; hortik sortu da plaken tektonikaren teoria eta kontinenteen higiduraren nondik norakoa argitu ahal izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alejandro Tapia Aiestaran

**Alejandro Tapia Aiestaran** (Aginaga, Usurbil, 1930eko azaroaren 26a - 2016ko abenduaren 24a) gipuzkoar pintorea izan zen. *La calle*, *La ventana* eta *Silla de tijera* dira lan nagusiak.

## Bizitza 
Donostiako irudigintza-lantegi batean egin zituen lehen urratsak, eta Madrilgo Arte Ederretako Akademia Librean ikasi zuen ondoren. 1959. urtean itzuli zen Donostiara, eta 1962. urtean jaso zuen lehen saria. Harrezkero irudigintza alde batera utzi eta pintatzeari ekin zion. 

Euskal Eskolako Ur taldea sortu zuen 1965. urtean, Javier Arozena, Karlos Bizkarrondo eta Jose Grazenea pintoreekin batera. Kubismoaren kutsua duen pintura errealista margotzeari eman zion 1960ko hamarkadan, eta 1970eko urteetan espresionismorantz bideratu zen. 

Erakusketa asko egin zituen bakarka eta taldean. 1981ean, erakusketa antologikoa egin zuen Donostiako San Telmo Museoan eta Alga aretoan. Herri Batasuna alderdiari buruzko mural ezagun bat ere egin zuen 1985ean, *Herri Batasuna* izena eman ziona. Azken urteetan paisaia landu zuen batez ere, eta eskulturara ere itzuli zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Davitt

**Michael Davitt** —irlanderaz: **Mícheál Mac Dáibhéid**— (Straide, Mayoko konderria, Irlanda, 1846ko martxoaren 25a - Dublin, Irlanda, 1906ko maiatzaren 30a) politikaria izan zen.

## Biografia 
Ingalaterrako Lancashireko ehungintzako lantegietara jo behar izan zuen, eta 1857an beso bat galdu zuen lanean. 1870 eta 1877 urte-bitartean preso egon zen arma-trafikoa egin zuenaren akusaziopean. Kartzelatik irten ondoren, Estatu Batuetara jo zuen errepublikanoen aldeko dirua lortzearren eta, berriz ere Irlandara itzulirik, mugimendu abertzalearen aldeko politika eta nekazarien aldekoa uztartu nahi izan zituen.

1879an, *Irish Land League* ("Laborarien Liga") alderdia sortu zuen. Berriz ere kartzelan sartu zuten, Liga legez kanpo utzi zutenean (1881-1882). Sozialista zen, eta Parnellen aurkako jarrerekin bat egin zuen askotan. Parnell irlandar abertzaleen buruzagia zen. Boerren Gerraren aurka azaldu zen eta *Labour Party* alderdiarekiko harremanak estutu zituen.

## Zubia 
Michael Davitt zubiak bere izena darama, eta Mayo konderrian, Achill uhartea eta Corraun penintsula elkarlotzen ditu.

## Lanak 
* *The Prison Life of Michael Davitt* (1878)
* *Leaves from a Prison Diary* (2 liburuki) (1885)
* *Defence of the Land League* (1891)
* *Life and Progress in Australia* (1895)
* *Within the Pale, The True Story of Anti-Semitic Persecutions in Russia* (1903)
* *Boer fight for freedom* (1904)
* *The Fall of Feudalism in Ireland* (1904) 
* *Collected Writings, 1868-1906* Carla King (2001) 
* *The "Times"-Parnell Commission: Speech delivered by Michael Davitt in defence of the Land League* (1890)

## Erreferentziak
Mouloud Feraoun

**Mouloud Feraoun** (Tizi-Hibel, Kabilia, 1913ko martxoaren 8a - Aljer, 1962ko martxoaren 15a) aljeriar idazlea eta irakaslea izan zen. Frantsesez idatzi zuen. Berberiarren eta Kabiliako nekazarien bizimoduari buruzko gauza bitxiak kontatu zituen bere obretan. Kabilian eta Aljeren irakasle izan zen; bizitza osoa irakaskuntzan eta Aljeriaren independentziaren aldeko ahaleginetan eman zuen. O.A.S.ek hil egin zuen. Obrak: *Le fils du pauvre* (1950, *Behartsuaren semea*); bertan haurtzaroko gorabeherak kontatzen ditu; *La terre et le sang *(1953, *Lurra eta odola*),* Les chemins qui montent* (1957, *Goranzko bideak*). Liburu horietan guztietan eta *Egunkarian* (1962) bere herriko aztura zaharrekiko maitasuna eta bi zibilizazioetan banatuta egoteagatik noraezean zebiltzan herrikideenganako kezka adierazi zuen. Poesia-itzulpenak ere egin zituen, *Poésies de Si Mohand* (1954, *Si Mohand-en poesiak*).

## Erreferentziak
Megaloglossus woermanni

***Megaloglossus woermanni*** Megaloglossus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Megaloglossus woermanni'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Nikolai Marr

**Nikolai Iakovlevitx Marr** (Kutaisi, Georgia, 1865eko urtarrilaren 6agreg./1864ko abenduaren 25ajul. - San Petersburgo, Sobietar Batasuna, 1934ko abenduaren 20a) georgiar hizkuntzalari, arkeologo eta etnografoa izan zen.

## Biografia 
1900etik aurrera San Petersburgoko Unibertsitateko irakasle izan zen. Kaukaso aldeko hizkuntzak aztertu zituen. Georgia eta Armeniako literatura-argitalpenak egin zituen, eta Kaukasoko hizkuntzen eta euskararen artean lotura bilatzen ahalegindu zen.

1924tik aurrera, hizkuntzen teoria monogenetiko deritzona proposatu zuen: hizkuntza guztiak bakar batetik datozela, hizkuntza bakoitzaren bilakaera gizartearen egitura sozioekonomikoaren ondorioa dela, eta bilakaera horrek nazio-gertaerekin baino gizartearen klase-banaketarekin zerikusi handiagoa duela dioen teoria, hain zuzen. Teoria hori, hizkuntzalaritza eta marxismoa uztartzen dituena, izan zen hizkuntzalaritza-teoria ofiziala Sobietar Batasunean, 1950ean Stalinek gaitzetsi zuen arte.

## Erreferentziak
Michael Ruse

**Michael Ruse** (Birmingham, Ingalaterra, 1940ko ekainaren 21a - Florida, 2024ko azaroaren 1a) britainiar filosofoa izan zen.

## Biografia 
Zientziaren filosofia ikasi zuen, eta Bristolen eskuratu zuen lizentzia, McMaster Unibertsitatean graduazioa eta Bristolgo Unibertsitatean doktoregoa, 1970ean.

Ruse biologiaren filosofo gisa da ezaguna, eta Darwinek emandako bilakaeraren teoriari buruzko ikerketak ditu lan aipagarrienak; adibidez, *Molecules to Men* (1990), *The Darwinian Paradigm* (1989), *Taking Darwin Seriously* (1986) eta *Is Science Sexist?* (1981). Era berean, zientziaren eta sasi-zientziaren arteko desberdintasunak zehazten saiatu da beti; zientziaren filosofiaren aditu gisa, kreazionismoaren auzian parte hartu zuen Arkansasen 1980an, eta bere lekukotasunak eragin handia izan zuen epaileak zientziaz osaturiko definizioan.

## Erreferentziak
Martin Schongauer

**Martin Schongauer** (Colmar, Alsazia, Germaniako Erromatar Inperio Santua —gaur egun Frantzia—, 1445 &ndash; Breisach, Germaniako Erromatar Inperio Santua —gaur egun Alemania—, 1491ko otsailaren 2a) alemaniar irarle eta margolaria izan zen, XV. mendeko grabatzailerik onenetako bat. Garai hartako herbeheretar maisu handien eragina begi-bistakoa da haren lanetan. Schongauerren 115 bat irarlan gorde dira, bikainak denak. Eragin handia izan zuten Durerorengan, eta Europa osoan zehar ezagutu ziren. Grabatuetan erabili zituen gaiak erlijiozkoak ziren batez ere: *Ama Birjinaren heriotza*; *Birjina zuhurrak*; *San Antonio*; *Errege Magoen gurtzea*; *Passion* (*Pasioa*).

Margolari gisa oso adierazgarria izan zen egin zituen lan bakanetan. Ezagunena *Ama Birjina arrosa artean* (1743) da. Beste lan batzuk ere baditu: Colmar museoan dauden aldareburuko baten bi aldeak; *Familia sakratua*; *Ama Birjinaren koroatzea*; *Epaiketa unibertsala*, Brisach-eko katedralean dagoen fresko erraldoia. Schongauerren jatorrizko 53 marrazki ere gordetzen dira.

## Erreferentziak
Frantzisko Ximenez

**Frantzisko Ximenez Baskardo** (Cabredo, Nafarroa, 1651 - 1713) eskultorea izan zen, Diego Ximenezen semea. Arabako Errioxan lan egin zuen, batez ere, eta bere aitak baino lan errealistagoak ondu zituen.

## Lanak 
Obra nagusiak: bere aitak Lapueblako Jasokunde elizarentzat hasitako erretaula-lan batzuetan jardun zuen 1664. urtean; Ekorako erretaulako eskulturak (1676); Lezako elizako Kristo Santuaren irudia (1678); Bilarko Jasokunde elizako erretaulako irudiak (1678-1681); Bernedoko erretaula nagusia (1684), Kanpezuko elizako irudiak (1692-1698); Bernedoko elizako alboko erretaula eta Ama Birjinaren irudia (1693); Guardiako erretaula nagusiko irudiak (1694); Gasteizko San Pedro elizako erretaula nagusiko irudiak, XVII. mendearen bukaeran; eta Buxandako elizako irudiak (1703).

Harenak dira, halaber, Trebiñuko konderriko herri batzuetako elizetako irudiak.

## Erreferentziak
Jean Perrin

**Jean Baptiste Perrin** (Lille,  - New York, ) frantses fisikaria izan zen. Parisko Zientzietako Fakultateko eta École Normale-ko irakaslea izan zen, 1938an Estatu Batuetara bizitzera joan zen arte. Izpi katodikoei buruzko ikerkuntzak egin zituen; izpi horiek karga negatiboak dituzten partikulez osaturik direla frogatu zuen. Gasen eroapena eta X izpien izaera ere aztertu zituen, besteak beste. 1908an, Avogadroren konstantea finkatu zuen aurrenekoz, eta materiaren egitura atomikoa eta ez-jarraitua dela frogatu zuen, halaber. 1919an, eguzkiaren energia hidrogenoa helio bihurtzerakoan sortzen zela dioen hipotesia zabaldu zuen, urte asko pasatu ondoren egiaztatu zena. Haren obren artean aipagarriak dira: *Rayons catodiques et rayons Roentgen* (1897); *Les atomes* (1921); eta *Les éléments de la Physique* (1930). 1926an, Fisikako Nobel saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
George Marshall

**George Catlett Marshall, Jr.** (Uniontown, 1880ko abenduaren 31 &ndash; Washington Hiria, 1959ko urriaren 16a) Estatu Batuetako Armadako estatu nagusiaren buru izan zen 1939tik aurrera. Lehen Mundu Gerran gudarosteen buru izan zen, eta Bigarrenean estrategia zehazten aritu zen. Txinan enbaxadore izan zen (1945-1947) eta estatu-idazkari (1947-1949). Europari laguntzeko ekonomia-plana antolatu zuen, haren izena daramana. 1953an Bakearen Nobel saria eman zioten.

*Marshall Plana* Marshall jeneralak Bigarren Mundu Gerraren ondoren Europa eraberritzeko Europako herrialdeei ekonomia-laguntza emateko plana da. 1948ko apirilaren 16an izenpetu zen hitzarmena eta, horren arabera, Estatu Batuek 12.000 milioi dolarreko diru-laguntza eman zieten Erresuma Batuari (% 24), Frantziari (% 20), Alemaniako Errepublika Federalari (% 11) eta Italiari (% 10).

## Marshall Planaren hitzaldia 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Marshall Plana

## Kanpo estekak
Joachim Patinir

**Joachim Patinir**, **Joachim Patenier** izenaz ere ezaguna (Bouvignes,  - Anberes, 1524ko urriaren 5a), flandriar margolaria izan zen.

## Biografia 
Jeronimo Boschen eta Gérard Daviden eragina nabaria da Patinirren obretan. Bizi zelarik ospe handia izan zuen: Quentin Metsysen eta Albrecht Dürerren adiskide izan zen. Dürerrek, hain zuzen, *paisaia-margolari handia* deitzen zuen.

Paisaia soilak landu zituen lehenengoa izan zen, eta orobat bere burua paisaia-margolaritzat hartu zuen aurrena. Pertsonen irudiak, oso txikiak askotan, osagarri gisa erabiltzen zituen ikuspegietan; sarritan beste artista batzuek eginak izaten ziren.

Haren lanetako batzuk: *La Tentation de saint Antoine* (Pradoko Museoa); *La Fuite en Egypte* (Anberesko Museoa); *Le baptême du Christ* (Artearen Historiako Museoa, Vienan).

Eragin handia izan zuen XVI. mende osoan: bere ikasle edo jarraitzaile izan zituen Jan Brueghel, Cornelis Metsys, Henri Met de Bles, Lucas Cassel eta beste asko.

## Erreferentziak
Georges Bataille

**Georges Albert Maurice Victor Bataille** (Bilhom, Puy-de-Dôme, 1897ko irailaren 10a - Paris, 1962ko uztailaren 9a), frantses idazlea eta pentsalaria izan zen. Katolizismora bihurtua, marxismora gero, soziologiak eta psikoanalisiak erakarri zuten, eta Ekialde Urruneko mistikoengandik aszesi-teknikak hartu zituen. Arauak haustearen beharrean oinarritu zuen gizarteari eta historiari buruzko bere ikusmoldea (*Lascaux, ou la Naissance de l´art*, 1955), baita bere esperientzia mistikoa eta literaturaren ikusmoldea ere (*La Littérature et le mal*, 1957). Aurreiritzi moral, erlijiozko edo mistiko oro ukatzen duen esperientziaren berri ematen du *Somme athéologique* trilogian: *L´Expérience intérieur* (1943); *Le Coupable* (1944); *Sur Nietzsche* (1945). Erotismoaren alorrean, azken muturreraino joan nahi izan zuen, atsegina nazkarekin bat egiterainoko moduan: *Anus solaire* (1927); ''Histoire de l'oeil* (1928); *Madame Edwarda* (1937); *Alleluiah'' (1947).

## Erreferentziak
Franciscus Junius

**Franciscus Junius** (Heidelberg, 1589ko urtarrilaren 29a - Windsor, Ingalaterra, 1677) alemaniar hizkuntzalaria izan zen. Hizkuntza anglosaxoiaren edo ingeles zaharraren eta hizkuntza germaniarren arteko harremanak aztertu zituen. Teologia-ikasketak egin zituen. Herbehereetan izan zen 1617tik aurrera, eta Ingalaterrara jo zuen 1620an. Han eman zituen hogeita hamar urteetan eskuizkribu zaharren bilduma bikain bat osatu zuen Oxforden, eta ingeles literaturako testu zaharrak eman zituen argitara: Caedmon, lehen ingeles poeta kristauaren lanak (1655ean argitara emana) eta IV. mendeko Ulfilas apezpikuaren kode gotikoa (1665ean argitara emana). 1651-1674 urte-bitartean Herbehereetan eta Frisian barrena ibili zen, eta frisierari buruzko ikerketa-lan batzuk egin zituen. 1671n itzuli zen Ingalaterrara. Garrantzi handia izan zuen gerora haren *Etymologicum Anglicanum* lanak (1743an argitara emana).

## Erreferentziak
Melonycteris fardoulisi

***Melonycteris fardoulisi*** Melonycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Melonycteris fardoulisi'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean