open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bergerren kolia

**Bergerren kolia** (*Colias alfacariensis*) Pieridae familiako lepidopteroen espezie bat da. Antzina *Colias australsis* izena zuen.

## Banaketa 
Eurasia guztian hedaturik dago, Iberiar penintsulatik Siberia hegoaldean zehar Txinaraino. Padura eremu lehorretako belardietan ikusten da, kareharrizko lurzoruetan.

## Deskribapena 
### Imagoa 
Tximeleta handia da, 38-46 mm-ko hegal zabalera du. Koloreari dagokionez horia da aurreko hegalen puntak beltzak dituena. Arraren hegoek kolore hori biziagoa dute eta emeen kolorea berdexkagoa da, ia zuria. Aurreko hegaletan orbain beltzak agertzen dira eta laranjak atzeko hegaletan. Arren kasuan orbain laranja horiek ertz gorria dute, begiaren itxura hartuz.

Azpialdean ere horiak dira eta ozelo zuri bana dituzte. Esan beharra dago espezie beraren barietate ugari daudela eta koloretan aldaketa txikiak izaten dituztela.

### Beldarra 
Beldarra berdea da. Lerro horizontzak beltzak ditu eta lau lerro hori finek gorputz guztia zeharkatzen dute.

## Bizi zikloa 
Tximeleta emeak arrautzak jartzen ditu beldarrak jango dituen landareen hostoetan. *Hippocrepis comosa* eta *Coronilla varia* landareak atsegin ditu bereziki. Bi errunaldi izaten ditu urtean, ekainean eta abuztuan, batzutan hirugarren bat ere bai urrian.

## Iruditegia 

Irudi:Colias alfacariensis alfacariensis male Paralectotype 01 ventral side ZSM.jpg|Tximeleta arra.
Irudi:Colias alfacariensis fontainei female Paratype 04 dorsal side ZSM.jpg|Tximeleta emea.
Irudi:Colias alfacariensis - Hufeisenklee-Gelbling 02.jpg|Azpialdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Núria Rafel i Fontanals

**Núria Rafel i Fontanals** (Bartzelona, 1954ko maiatzaren 13a) arkeologo katalana da. Ezaguna da Kataluniako populazio protohistorikoen azterketagatik, batez ere Ebro inguruan. Montsant-en eta Ulldemolins-en Bepoko Solana.  *La necropolis del Coll del Moro* doktore-tesiaren gaia Coll del Moro lana izan zen, 1986an defendatu zuen Miquel Tarradell eta Mateuren zuzendaritzapean (1920-1995). Hurrengo urtean, orduko Lleidako Azterketa Orokorraren oposizioak gainditu zituen. Han, historiaurreko katedra lortu zuen, eta harekin jarraitu zuen 1991n Lleidako Unibertsitatean sortu zenean. 

## Argitalpenak 
* Ehun eta hogeita hamar artikulu, liburu eta bestelako argitalpenen inbentario baterako, ikus «Publicacions Núria Rafel Fontanals (1978-2018)». 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
## Kanpo estekak
2022ko Andaluziako Itzulia

**2022ko Andaluziako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 68. edizioa izan zen. 2022ko otsailaren 16 eta 20 artean egin zuten, 5 etapatan banatutako 836,6 kilometroko ibilbidea eginez.

Garailea Team Bahrain Victorious taldeko Wout Poels herbehereetarra izan zen.

## Parte-hartzaileak 
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Mendiko sailkapena 
### Puntukako sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
2022ko Euskal Herriko Itzulia

**2022ko Euskal Herriko Itzulia** Euskal Herriko Itzuliaren 61. edizioa izan zen. 2022ko apirilaren 4tik 9ra jokatu zen, 6 etapatan banatutako 882 kilometroko ibilbidea eginez.

Garailea, Ineos Grenadiers taldeko Daniel Felipe Martínez kolonbiarra izan zen.

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak
## Etapak 
## Azken sailkapenak
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2022ko Paris-Niza

**2022ko Paris-Niza** , Paris-Niza lasterketaren 80. edizioa izan zen. Mantes-la-Ville eta Niza lotu zituen, 1.196,6 kilometroko ibilbidearekin, zortzi etapatan banatua. Garailea Primož Roglič izan zen.

## Talde parte-hartzaileak 
## Etapak 
## Lasterketaren garapena 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 
### 8. etapa 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
2022ko Tirreno-Adriatiko

**2022ko Tirreno-Adriatiko** Tirreno-Adriatiko lasterketaren 57. edizioa izan zen. Martxoaren 7a eta martxoaren 13a bitartean jokatu zuten. Lido di Camaiore eta San Benedetto del Tronto lotu zituen, guztira 1.131,9 km eginez zazpi etapatan. 2022ko UCI WorldToureko bostgarren ekitaldia izan zen. Garailea Tadej Pogačar izan zen.

## Talde parte-hartzaileak 
## Ibilbidea 
## Etapak 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 

## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
## Kanpo estekak
La Amistad Nazioarteko Parkea

**La Amistad Nazioarteko Parkea** (PILA ere deitua, *Parque Internacional La Amistad*) mugaz haraindiko parkea da. Costa Ricako  eta Panamako gobernuek elkarrekin sortu zuten, Costa Ricako Talamancako mendikatearen erreserba eta Panamako La Amistad parke nazionala erakunde bakar batean elkartu zituztenean. Zuzendaritza bi nazioen artean partekatzen dute. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen parkea 1983an, eta *Bakearen Nazioarteko Parke* izena eman zioten, 1988ko Unescok emandako gomendioari jarraituz.eskuinera|thumb|La Amistad nazioarteko parkea eta inguruko eremuak.401.000 hektareako azalera du. Costa Ricakoak 193.929 ha dira, San José, Cartago, Limón eta Puntarenas probintzietan, eta oso zaila da hara iristea. Panaman 207.000 ha dira, eta horiek ere zailak dira bisitatzeko. Panama aldeko zati handi bat oraindik aztertu gabe dago, eta Bocas del Toro eta Chiriqui probintziak hartzen ditu, baita Naso Tjër Di eskualdea ere.

Batez ere plubisilbaz osatuta dago, eta Talamancako mendikatearen inguruan biltzen da. Han daude bi herrialdeetako gailurrik altuenak.

## Fauna 
Oihan tropikaleko eremu batean dago parkea. PILA   parkea biodibertsitate handikoa da, bai Panaman bai Costa Rican

* Ugaztunak: PILA honetan ugaztun-espezie batzuk aurkitu dira, hala nola, jaguarra, puma, okelotea, pizotea, saiotza, tapiza, hiru hatzeko nagia, katagorri tximinoak, tximu aullatzaileak, kaputxinoak, armiarmak eta aotus. Azken hori parkeko Panama-aldean ikusi da, baina animaliek muga artifizial hori ezagutzen ez dutenez suposatzen alde bietan ibiliko direla. Panamako PILA ez da guztiz aztertu, eta biologoak eta zientzia inoiz iritsi ez diren leku asko hartzen ditu, oso iristezinak baitira.

* Hegaztiak: Panamako aldean 550 espezie identifikatu dira, herrialdean erregistratutako 986 hegazti-espezieen %50 baino gehiago. Bestalde, 450 bat espezie erregistratu dira Costa Ricako aldean, hau da, Costa Ricako 845 espezieen %51. Besteak beste, honako hauek nabarmentzen dira: trepatroncos alacastaño, colibrí gorgiblanco, quetzal, pava beltza, indioilarra, harpia arranoa, guacamayak eta beste espezie batzuk.
* Narrastiak: 2004an, ANAMen lan batek 25 narrasti-espezie erregistratu zituen parkeko Panama aldean. 2005ean, INBiok 29 espezie erregistratu zituen Costa Ricako aldean.
* Anfibioak: 2004an, ANAMek 32 espezie erregistratu zituen  Panaman. Eta 44 espezie Costa Rican.

## Kanpo estekak 
* Proyecto de la Iniciativa Darwin “Herramientas básicas para el manejo del Parque Internacional La Amistad". Darwin iniziatibaren proiektua.
* UNESCO La Amistad International Park overview Archivo PDF .
* World Conservation Monitoring Centre .
* Guía Turística de La Amistad .
* Ficha del sito de la UNESCO (en inglés y francés).
Arro Handiko basamortua

**Arro Handiko basamortua** () Estatu Batuetako basamortu handia da. 409.000 km²-ko bere azalerari esker, herrialdeko basamorturik handiena, Nevadako ia estatu osoa, Utah mendebaldeko erdia eta Oregon, Idaho eta Kaliforniako sektore txikiak barnean hartzen dituena. Sierra Nevada mendikateak mugatzen du, mendebaldean, Mendi Harritsuak, ekialdean, Columbiako goi-ordokia, iparraldean eta Mojave eta Sonorako basamortuak, hegoaldean.

Arro Handiko basamortuak, Mojave eta Sonorako basamortuak ez bezala, "ez du kreosotazko zuhaixka" bereizgarririk. J. Robert Maceyk 1986ko txosten baten ondorioz definitu zuen. Honek «Scrub arro handiko basamortua» «Bush kreosotako basamortua»ren aurrean bereizi zuen.

Arro Handiko basamortua "basamortu hotz" bat da, mendebaldean Sierra Nevadak eragindako euri-itzalaren efektuak eragindakoa; flora nagusia «*Atriplex confertifolia* eta *Atriplex confertifolia* betetako eremu monotonoak» dira.

Mojave basamortuaren iparraldea markatzen duen ekotonoa kreosotako zuhaixkaren habitataren ertza da, eta Arro Handiko zuhaixka-esteparen hegoaldeko demarkazioa eta Arro Handia eta mendi-inguruetako ekoeskualdea ere bada. Ekotonoa gorakadaren gorakadagatik, tenperatura altuago egoteagatik eta prezipitazioengatik (euri-itzal gutxiago) ezartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El aura

***El aura*** (euskaraz *Aura*), 2005eko Fabián Bielinsky argentinarrak zuzendutako neo-noir film bat da. Ricardo Darín, Dolores Fonzi, Alejandro Awada, Pablo Cedrón, Nahuel Pérez Biscayart, Jorge D'Elia eta Walter Reyno aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Argentina, Esteban Espinosa (Ricardo Darín) epilepsia duen gizon zintzoa baina isila eta barnerakoia da, taxidermista-lantegian isolaturik, animalia hilei itxura biziduna ematen lan ordu luzeak pasatzen dituena. Haren begirada hotzak ezkutuko desio bat ezkutatzen du, gizon zintzo batentzat obsesio bitxia: azken urteetan, bere arabera berezi egiten duen haren buruargiari esker lapurreta perfektu eta bikainenak bururatu eta pentsatu ditu. Haren lantegitik kanpo gertatzen dena, "ergelen arteko" borroka da, poliziek eta lapurrek ez dute harekin zerikusirik.

## Aktoreak 
* Ricardo Darín: Esteban Espinosa, taxidermista
* Dolores Fonzi: Diana Dietrich
* Pablo Cedrón: Sosa
* Nahuel Pérez Biscayart: Julio
* Jorge D'Elía: Urien
* Alejandro Awada: Sontag
* Rafael Castejón: Vega
* Manuel Rodal: Carlos Dietrich
* Walter Reyno: Montero

## Kanpo estekak 
* IMRBko fitxa irakurgai
Gorotz-sorgin txiki

thumb|*Stropharia semiglobata*.
thumb|Gorotz-sorgin txikia.

**Gorotz-sorgin txikia** (*Protostropharia semiglobata*) *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da. Sukaldaritzarako baliorik gabeko perretxikoa, bere tamainagatik eta haragi gutxi duelako. Susmagarria ere bada. Behi eta zaldi gorotzetan edo inguruan ateratzen da batez ere.

Sinonimoak: *Stropharia semiglobata*, *Fungus glutinosus*, *Psilocybe semiglobata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 3 cm. arteko diametrokoa; hasieran ia hemisferikoa, azkenean, ganbil-kamutsa, leuna, likatsua eguraldi hezean, distiratsua eguraldi lehorrean, horixka kolorekoa ilunagoa edo argiagoa, batzuetan hori-berdexka.

**Orriak:** Zabalak, itsatsiak; hasieran errauts zurbil kolorekoak, gero oliba-arre kolorea hartzen dute eta azkenean purpura iluna. Ertza zurbilagoa dute.

**Hanka:** Liraina, luzea, zilindrikoa, laster hutsa, hori zurbila, likatsua eraztunetik behera, mintzezko eraztuna, likatsua, mehea, galkorra, argia hasieran eta ia beltza amaieran.

**Haragia:** Mehea, zurbila, ia usainik gabea eta zapore leunekoa.

**Etimologia:** *Stropharia* terminoa, “strófio”-tik dator, neskek bularra estutzeko erabiltzen zuten bularreko faszia-tik. Eraztunari erreferentzia eginez. *Semiglobata* epitetoa berriz latinetik dator, “semiglobatus”-etik. Hemisferikoa esan nahi du. Kapelaren formagatik.

## Toxikotasuna 
Susmagarria da. Uste da substantzia toxikoak dituela eta baita haluzinogenoak ere. Oraindik gutxi ikertu da.

### Nahasketa arriskua 
*Stercoraria* barietatea oso zaila da *semiglobata*-tik bereiztea, horretarako mikroskopioa hartu beharra dago.

*Stropharia coronilla* eta *Psilocybe merdaria* eraztunik gabekoekin nahas daiteke eta *Psilocybe luteonitens*-arekin titi zorrotz ilunagoarekin.

## Sasoia eta lekua 
Oso ohikoa udaberritik udazkenera arte, belardietako belarretan, bideetan eta leku hezeetan, gorotzetan eta gorotzen inguruan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Ipar Afrika, Erdialdeko eta Hego Amerika, Kaukasia, Mongolia, Uzbekistan, Irak, Pazko uhartea, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Burundi.

## Galeria 

Fitxategi:Stropharia semiglobata 3.jpg
Fitxategi:Stropharia semiglobata 4.jpg
Fitxategi:Stropharia semiglobata 5.jpg
Fitxategi:Stropharia semiglobata 6.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kreosota

**Kreosota** hulla-galipotaren destilazioz lortutako produktua da, zura hezetasunetik babesteko erabiltzen dena. Konposizioa era askotakoa da, erabilera desberdinen arabera. Era berean, egurraren errekuntzaren azpiproduktua da, eta erregai hori erabiltzen duten berogailu eta tximinietako kanoien barruko hormetan (hodiak) itsasten da batez ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pyretaulax

***Pyretaulax*** Cosmopterigidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa *Pyretaulax miltogramma* da.

## Espezieak 
{{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q7263469 } |sort=P225 |columns=P225:Espeziea,P18:Irudia,P141:Egoera |row_template=Zutabe_formatoa/Espezie_zerrenda |thumb=100 |links=red }}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sora Rugby Taldea

**Sora Rugby Taldea** Soraluzeko (Gipuzkoa) errugbi taldea da. 2019an herriko guraso errugbizale talde batek bertako kirol eskaintza aztertu ondoren eta errugbiak gaztetxoen artean izan zezaken potentziala ikusirik, talde bat sortzearen egitasmoari ekin zioten.

## Sorrera 
2019ko udan, herriko guraso errugbizale talde batek, horietako batzuk Eibar Rugby Taldearekin lotutakoak, Soraluzen errugbia ezagutarazi eta modu egonkor eta etengabean praktikatzeko aukera eskaintzeko lanean hasi ziren.
Beren jarduera ezagutarazteko asmo argiarekin, entrenamenduak eta erakustaldiak herriko leku publikoetan antolatzen hasi ziren.
Ekimenak harrera ona izan zuenez, laster eman behar izan zuten aurrerapausua entrenamenduak Ezoziako futbol-zelaian antolatzeko eta jarduerak egonkortzea eta baliabide gehiago eskuratzera lagunduko zieten babesleak aurkitzeko.

## Garapena COVID19aren testuinguruan 
Sortu eta hilabete gutxira, talde sustatzaileak COVID-19 gaixotasunaren agerraldiak eragindako erronkei aurre egin behar zieten eta hasierako helburuak egokitu behar izan zituzten, lau puntu hauek ardatz izanik:
* Taldearen kohesioa, ahal zen neurrian jarduera presentzialak sustatuz, baina, era berean, arreta berezia jarriz komunikazio-kanal eta sare sozialetan: WhatsApp, Instagram, herriko aldizkari digitala, etab.
* Erakundea kudeatzeko antolakuntza-batzorde txiki bat osatzea.
* Elkartearen beharrak ondo definitu eta horiek betetzeko bideak bilatzea: kirol-materiala, publizitatea, instituzioen eta enpresen laguntzak, bai udalerrikoak, bai eskualdekoak.
* Beste klub batzuekin harremanak ezartzea.

Lan horren ondorioz, gaur egun Ezozia udal futbol zelaia errugbia praktikatzeko egokitu da, 2 Errugbi-egun ospatu dituzte herrian, 2020ko eta 2021eko uztailean, eta parte-hartzaileen taldea egonkortu egin da.

 

## Gaur egun 
Sora RTren erronka nagusienak parte-hartzaile kopurua handitzea eta errugbia Soraluzen sustatzen jarraitzea dira, egunen baten kirol-elkartea formalki eratu edo parte-hartzaileek errugbi federaturantz urratsa eman dezaten ere jomugan izanik. Horretarako, taldea bere sare sozialak eguneratuta mantentzen ditu , Soraluzeko Rugby Eguna urteroko hitzordua bihur dadin lanetan dihardu eta herrian partiduak joka daitezen ahaleginak egiten ari dira.

Azpimarratzekoa da taldeko partaide bat, Ane Couto, Eibar RTko kide ere dena, Gipuzkoako sub15 selekzioaren deia jaso zuela Senperen hamargarrenez ospatutako Tournoi de l'Amitié txapelketan jokatzeko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramon Eraña

**Ramon Eraña Gallastegi** (Aretxabaleta, Gipuzkoa, 1950eko martxoaren 13an - Aretxabaleta, 2015eko irailaren 18a), kultur eta kirol eragile aretxabaletarra izan zen. Almen Kirol Elkarteko atletismo saila eta Loramendi Dantza Taldea gidatu zituen eta besteak beste Txino dantza berreskuratu zuen.

## Biografia 
### Musika eta dantza 
[270px|thumb|Aretxabaletako [Txino dantza.]]
Musika eta dantzarekiko zaletasuna oso gaztetatik izan zuen. 12 urte zituela Demetrio Iriarte gidari zuen herriko musika bandan sartu zen klarinetea jotzen. Hurrengo urtean Aretxabaletan izandako bi dantza talde desegin ziren, "Los Luises" gizonezkoena eta "Las hijas de María" emakumezkoena.

1967an herrian antzina dantzatzen zen Txino dantza berreskuratzeari ekin zion Ramon Erañak. Horretarako talde lanean aritu ziren herrian; Juan Jose Gartziaetxabek pausuak, janzkera eta melodiaren transmisioa egin zuen, Demetrio Iriarte txistulariak musika eta Ramon Eraña berak hitzak itzuli zituen, izan ere Gerra aurreko hitzak, Edurne Galdosek jaso zituenak, gazteleraz baitziren. 1975eko otsailaren 1ean estreinatu zen Txino dantza Aretxabaletan.

Loramendi Dantza Taldearen zuzendari izan zen bitartean Euskal Herriko hainbat dantza ekarri zituen taldearen errepertoriora, baina Txino dantza erakustaldiak ere antolatu zituen herritik kanpo. Esate baterako 2013ko Ezpalak nazioarteko jaialdian, maiatzaren 25ean Iruñean eta 26an Eibarren, Aretxabaletako txino dantza erakutsi zen Oriako sorgin dantzarekin eta Zuberoako kerestuen jokoarekin batera.

### Atletismoa 
Gaztetatik atletismoan aritu zen eta maratoietan ere hartu zuen parte. 1978an Almen ikastexean kirol elkartea sortu zen eta 1980. urtean bertako zuzendaritza taldean sartu zen. Atletismo sailaren arduraduna izan zen 1995 artean eta Gipuzkoa mailan eliteko taldea izatera iritsi zen Ramon Eraña harekin joana zen estatu Batuetara. 2000. urtean 50 urte bete zituela ospatzeko Hiru Haundiak mendi lasterketa eta Behobia-Donostia maratoi erdia korritu zituen. Urte berean Saharan Ibilaldi Berdea sartu zeneko 25. urteurrenaren harira Saharan bertan lasterketa bat antolatu zen eta Ramon Erañak ere hartu zuen parte.

### Beste jarduera batzuk 
Aretxabaletarekin eta Euskal Herriarekin konpromiso garbia izan zuen beti eta hainbat jardueratan hartu zuen parte horren erakusgarri. Herri Batasuna alderdiko zinegotzia izan zen aurreneko legealdian (1979-1983), Aretxabaletako argazki artxiboa osatzen lagundu zuen, Loramendi Kultur Elkartean toponimia lanetan hartu zuen parte eta Arabako Odol Emaileen sareko kide izan zen, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rudolf von Alt

**Rudolf Ritter von Alt** (Viena, 1812ko abuztuaren 28a - *ibidem*, 1905eko martxoaren 12a) austriar margolaria izan zen.

Jakob Alt litografoaren semea eta Franz Alt margolariaren anaia izan zen. Alpeetara eta Italiako iparraldera egindako bidaiek paisaiak margotzen zaletu zuten, akuarelak erabiliz eta estilo errealista eta zehatzarekin. 1833an Veneziara joan ondoren, arkitektura-gaiak ere margotu zituen. Talentu berezia izan zuen zeruaren, airearen.

## Iruditegia 

Rudolf Ritter von Alt 001.jpg|*Der Stephansdom in Wien*, 1832
Rudolf von Alt Damenporträt 1838.jpg|Damenporträt, 1838
Spinnerin am Kreuz.jpg|Spinnerin am Kreuz (Wien)
HGM Rudolf von Alt Ansicht k.k. Hofwaffenmuseum 1857.jpg|Ansicht des k.k. Hofwaffenmuseums, 1857
HGM Rudolf von Alt Venedig.jpg|Der Markusplatz in Venedig mit österreichischem Militär, 1860

## Kanpo estekak
Carmen Sentandreu Gimeno

**María Carmen Sentadreu Gimeno** irakaskuntza ertaineko irakaslea izan zen Melillan eta Valentzian
 
## Biografia 
Irakaskuntza ertaineko irakaslea izan zen Melillan eta Valentzian. Bekaduna eta Valentziako Diputazioko Historiaurreko Ikerketa Zerbitzuko laguntzailea ere izan zen 1955etik. Valentziako Domingo Fletcher eta Enrique Pla Ballester Historiaurreko Museoko arkeologoekin eta zuzendariekin lankidetzan aritu zen, Valentziako Bibliografia Arkeologikoaren Errepertorioaren proiektuan. III, 1960koa, eta museoko materialak argitaratu zituen, hala nola Los Hoyasko nekropoli erromatarrarenak (Manuel, Valentzia) Archivo de Prehistoria Levantina (APL) aldizkarian, XI, 1966an, La estátera romana de Vélez Blanco en el APL, VIII 1959an, edo Turia ibaiaren ibilguko aurkikuntza arkeologikoak APLn ere, IX, 1961. Hamarkada horietan, emakume arkeologoen kopurua oso txikia zela ikusten da, baita haien funtsak aztertzeko museora joaten diren espezialisten bisitetan ere.  

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* Bonet Rosado, Helena (2006). *Excavar a principis del segle XX - Arqueologia en blanc i negre.* València: Diputació de València. p. 67-82. ISBN 84-7795-439-9. 
* Gracia Alonso, Francisco; Fullola i Pericot, Josep Maria (2006). *El sueño de una generación: El crucero universitario por el Mediterráneo de 1933*. ISBN 978-84-8338-483-1. 

## Kanpo estekak
Larrea tridentata

***Larrea tridentata*** (, ; ) Zygophyllaceae familiako landarea da. Oso ohikoa da Ipar Amerikako basamortuetan, Mexikoko Bajíotik hasi eta Estatu Batuetako Chihuahuako basamortuaren iparralderaino.

1 eta 3 metro bitarteko garaiera duen zuhaixka hostoiraunkorra da, eta nekez iristen da 4 metrora. Landarearen zurtoinek hosto erretxinatsuak dituzte, berde ilunak, oinarrian bi foliolo dituztela, 7 eta 18 mm bitarteko luzera eta 4 eta 8,5 mm bitarteko zabalera dutenak. Loreak 2,5 cm-ko diametrokoak dira eta bost petalo hori dituzte.

Zuhaixka (askotan  esaten zaio erremedio herbal gisa erabiltzen dutenean) landare-osagarri gisa erabiltzen dute, eta hego mendebaldeko Estatu Batuetako amerindiarrek eta mexikarrek gaixotasun ugaritarako tratamendu gisa erabili zuten. Elikagai eta Sendagaien Administrazioak, berriz, bere toxikotasunagatik ez du bere erabilera aholkatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zygophyllales

**Zygophyllales** dikotiledoneoen ordena bat da, barnean bi familia- Zygophyllaceae eta Krameriaceae- dituena.

APG II sailkapen-sistemaren arabera, familia biak ez dira ordena horretakoak baizik eta Rosidae ordenakoak. Nahiz eta Krameriaceae familia monotipikoak Zygophyllaceae ordenarekin ezagugarri askorik ez partekatu, adituek ez dute familia bereizitzat jotzen.

Cronquisten sistemaren arabera, Zygophyllaceae Sapindalesen barruan dago eta Krameriaceae, berriz, Polygalalesetan.

## Sinonimia 
*Balanitales - C.Y Wu
*Zygophyllanae - Doweld.

## Bibliografia 
* Angiosperm Phylogeny Group (2003). An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II. *Botanical Journal of the Linnean Society* **141**: 399-436.

## Kanpo estekak
Darío Echandía plaza txikia

Kolonbiako Ibagué hiriaren bihotzean kokatua, **Darío Echandía plaza txikiak** izen bereko Liburutegia hiriburuko kalerik tradizionalenarekin lotzen du, gaur egun oinezkoentzat dagoena, interes historiko, kultural eta arkitektonikoko beste monumentu baten garaieran: Tolima Antzokia.

Hiriko Alkatetzak Errepublikako Bankuarekin eta Ibaguéko Merkataritza Ganberarekin batera egindako ahaleginean eraiki zen, Alfonso Palacio Rudas Estatu ministro ohiak eta Augusto Trujillo Muñoz Errepublikako senatari ohiak eskatuta. Plaza 1992ko maiatzaren 29an inauguratu zen, Francisco José Peñaloza alkateak eta Francisco José Ortega Banco de la Repúblicako gerenteak zuzendutako ekitaldian. Plazaren erdian oroitzapenezko plaka bat dago .

Plazan Darío Echandía irakaslearen figura gogoratzen da, Toliman jaiotako Errepublikako presidente ohia eta historia nazionaleko kolonbiar ospetsuenetako bat. Kultur agertoki gisa erabiltzen da, ekitaldi artistikoak, folklorikoak edo aisialdikoak aurkezteko eta Kolonbiako hiri musikalaren arratsaldeko ordu baketsuetan herritarren elkarretaratze atseginak egiteko.

## Kanpo estekak
Zanzibar uhartedia

**Zanzibar uhartedia** (, ) Indiako Ozeanoko artxipelagoa da, Tanzaniako kostaren parean kokatua, hiru uharte nagusik —Unguja, Pemba eta Mafia— eta beste uharte txiki askok osatua.

Unguja eta Pemba uharteek duela zenbait mendez geroztik entitate independente bat osatzen dute (Zanzibarko Sultanerria eta Zanzibarko Herri Errepublika), Erresuma Batuak kolonizatua (Zanzibarko protektoratua) edo Tanzanian sartua (Zanzibarreko Gobernu Iraultzailea). Mafia uhartea beti egon da Tanzania kontinentalaren barruan (Ekialdeko Afrika Alemana, Tanganikako protektoratua eta Tanganikako Errepublika).

## Uharte zerrenda 
### Uharte nagusiak 
* Unguja, 896.721 biztanle.
* Pemba, 406.808 biztanle.
* Mafia uhartea, 46.850 biztanle.
* Latham uhartea ("Fungu Kizimkazi"), biztanlerik gabekoa.

### Unguja irla inguruan 

* Bawe uhartea
* Changuu uhartea
* Chapwani uhartea
* Chumbe uhartea
* Daloni uhartea
* Kwale uhartea
* Miwi uhartea
* Mnemba uhartea 
* Murogo Sand bankuak
* Nyange uhartea
* Pange uhartea
* Popo uhartea
* Pungume uhartea
* Sume uhartea
* Tele uhartea
* Tumbatu uhartea
* Ukombe uhartea
* Uzi uhartea 
* Vundwe uhartea

### Pemba uhartea inguruan

*Fundo Pemba uhartea
*Funzi Pemba uhartea
*Jombe Pemba uhartea
*Kashani Pemba uhartea
*Kisiwa Pemba uhartea
*Kisiwa Pemba uhartea
*Kisiwa Mbali
*Kisiwa N´gombe
*Kojani Pemba uhartea  
*Kokota Pemba uhartea  
*Kuji Pemba uhartea
*Kwata Pemba uhartetxoa
*Makoongwe uhartea 
*Matumbi Makubwa uhartea 
*Matumbini uhartea 
*Misali uhartea 
*Njao uhartea 
*Panani uhartea 
*Panza uhartea 
*Shamiani uhartea 
*Sumtama uhartea 
*Uvinje uhartea 
*Vikunguni uhartea 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meskite

[thumb|200px|*[Prosopis laevigata* edo meskite biguna, Mexikoko Aguascalientes estatua.]]
**Meskite** *Prosopis* generoko zenbait landare lekadunen izen arrunta da. Mexikoko eremu idor eta erdi-idorretan daude batez ere, herrialdearen erdialde-hegoaldea hartzen dute, eta bertako ugaritasunak eskualde batzuei ematen die izena, horien artean Hidalgo estatuko Mezquital Harana dagoelarik; bereziki ugariak dira Jalisco, Zacatecas, Aguascalientes eta San Luis Potosíko Altiplano eremuan, non zuhaitz ofizialtzat hartzen diren. Bere banaketa herrialdearen iparralde osoan hedatzen da eta AEBetako hegoalderaino hartzen du. AEBn, Texasen, Kansasko hego-mendebaldea, Kalifornia hego-ekialdetik Utah hego-mendebaldera eta Sonorako basamortuaren hegoaldeko muga.

Meskiteak Chihuahuako basamortuan eta Mexikoko beste eskualde idor batzuetan ere bizi dira. Gainera, Siria eta Irak iparraldeko estepetan mediterranear meskite bat dago. Era berean, *Prosopis pallida* espeziea 1828an sartu zuten Hawaiin, eta orain oso ohikoa da uharteetako kostalde lehorrenetan: *kiawe* izeneko zuhaitza da, ezti-monoflora (hau da, landare espezie bakar baten loretik lortzen dena) ekoizten duen iturri nagusia.

## Espezieak
* *Prosopis alba* (meskite zuri)
* *Prosopis cineraria*
* *Prosopis chilensis* (txiletar meskite)
* *Prosopis glandulosa* (ezti-meskite)
* *Prosopis humilis*
* *Prosopis juliflora*
* *Prosopis laevigata* (meskite bigun)
* *Prosopis nigra* (meskite beltz)
* *Prosopis pallida* (*kiawe*)
* *Prosopis pubescens*
* *Prosopis reptans* (tornillo)
* *Prosopis strombulifera*
* *Prosopis velutina* (belus-meskite)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oroitzapenezko plaka

**Oroitzapenezko plaka** metalezko, zeramikazko, harrizko, egurrezko edo beste material batzuez egindako xafla bat da, normalean horman edo beste gainazal bertikal batean jarrita,  erliebezko imajina edo testua (edo biak) duena, pertsona baten edo gehiagoren,  gertaera baten, lekuaren aurreko erabilera baten edo beste zirkunstantziaren baten memoria iraunarazteko,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amalariko II.a Jerusalemgoa

**Aimery Lusignangoa** (, , *Amorí*; c. 1153 &ndash; Akre, 1205eko apirilaren 1a) Amalariko edo Amaury izenez ere ezaguna, lehenengo Zipreko erregea izan zen 1196tik hil zen arte. Jerusalemgo errege ere izan zen Elisabet I.arekin ezkondu zenetik.

Hugo VIII.a Lusignangoaren semea izan zen, Poitouko noble batena. Hugo Jerusalemgo Erresuman koatu zen Henrike II.a Ingalaterrakoa erregearekin izandako liskar baten ondoren. Amalariko Eschiva Ibelingoarekin ezkondu zen eta horrela bere eragina handitu zen erresuman. Bere anaia Guyk Jerusalemgo kondestable izendatu zuen.

1187an Hattingo guduan garaitutako komandanteetako bat izan zen, eta Guy anaiari laguntzen jarraitu zuen, porrota gorabehera. Henrike II.a Xanpainakoa Jerusalemgo errege berriak atxilotu zuen eta Amalariko askatu ondoren Jaffara joan zen.

1194an Guy hil ondoren, Zipreko jaun aukeratua izan zen. 1197ko irailean Zipreko errege koroatu zuten Henrike VII.a enperadorearen baimenarekin.

Urte horretan Elisabet I.arekin ezkondu zen eta biak Jerusalemgo errege eta erregina koroatu zituzten 1198eko urtarrilean. Bere erregealdia bake eta egonkortasun garaia izan zen bi erresumetan.

## Genealogia
Alain Krivine

thumb|250px|Alain Krivine 1982an.
**Alain Krivine** (Paris, 1941eko uztailaren 10a-Ibidem, 2022ko martxoaren 12a) ezkerreko politikari eta ideologo frantziarra izan zen.

## Biografia 
Jatorriz XIX. mendearen amaieran, pogromen ondoren, Frantziara emigratu zuen Ukrainako familia judu batekoa zen. 1962an Michèle Martinet irakaslearekin ezkondu zen; Michèle Gilles Martineten alaba zen, kazetaria eta Europako Parlamentuko diputatu sozialista izandakoa. Emmanuel Krivine orkestra-zuzendariaren lehengusua zen Alaine, bestetik. Condorcet lizeoan ikasi zuen, eta gero Parisko letren fakultatean, Historian lizentziatu zen. Voltaire lizeoko historia irakasle agregatua, Hachette argitaletxeko erredakzio idazkari izatera pasa zen (1966-1968). 1968ko maiatzean Frantzian ezaguna egin zen. Egun horien ondoren Verdunen soldadutzan hasi behar izan zuen. Parisera itzuli eta 1970etik aurrera kazetari gisa sartu zen *Rouge* egunkarian.

Olivier Besancenot eta Roseline Vachettarekin batera, Liga Komunista Iraultzailearen (LCR) hiru bozeramaileetako bat izan zen. Paper garrantzitsua izan zuen Laugarren Internazionalaren (Idazkaritza Bateratua) zuzendaritzan, eta, 2006an LCRren buro politikoari uko egin bazion ere, 2009ko hasieran LCRk bultzatu zuen Alderdi Antikapitalista Berriaren partaide nagusietako bat izan zen.

## Obra 
* 1969, *La Farce électorale*.
* 1974, *Questions sur la révolution*.
* 2003, ''Sur le pont. Souvenirs d'un ouvrier trotskiste breton*.
* 2006, *Ca te passera avec l'âge''.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiperinflazio

[thumb|right|250px|Alemaniar markoaren debaluazioa 1921-23. urteetan: [Weimarko Errepublikako hiperinflazioa.]]thumb|thumbtime=33|start=0|Inflazioa zer den, zergatik gertatzen den eta zer ondorio dituen azaltzen duen bideoa.
Ekonomian, **hiperinflazioa** oso inflazio handia da, kontrolik gabekoa, non prezioak azkar igotzen diren, eta, aldi berean, diruak bere benetako balioa galtzen duen eta populazioak diru-ondarea nabarmen murrizten duen.

Ekonomialari gehienek erabilitako definizioa «orekarako joerarik gabeko inflazio-zikloa» da. Gurpil zoro bat sortzen da, non inflazio handiagoa sortzen den zikloaren errepikapen bakoitzarekin. Agerian geratzen da diru-hornidura etengabe handitzen denean edo dirua izugarri degradatzen denean, eta sarritan gerrekin (edo horren ondorioekin), depresio ekonomikoekin, eta nahasmendu sozial edo politikoekin lotzen da.

Hiperinflazio ia guztiak gobernuaren aurrekontu-defizitek eragin dituzte, dirua sortzeak finantzatuta. Hiperinflazioa gobernuaren aurrekontuko tentsio motaren bati lotuta egon ohi da, hala nola gerrak edo horien ondorioak, asaldura soziopolitikoak, eskaintza agregatuaren kolapsoa edo esportazioen prezioetako bat, edo gobernuak zerga-sarrerak biltzea zailtzen duten beste krisi batzuk. Diru-sarrera fiskal errealen murrizketa handiak, gastu publikoari eusteko premia handiak eta maileguak eskatzeko ezintasunak edo borondaterik ezak hiperinflaziora eraman dezakete herrialde bat.

## Ezaugarriak 
Ludwig von Mises-ek 1912an argitaratutako *Diruaren eta Kredituaren Teoria* liburuan, inflazioaren mekanismoa eta diru-suntsipenaren, edo hiperinflazioaren muturreko kasuak azaldu zituen.

1955ean, Philip Caganek *Hiperinflazioaren dinamika monetarioa*, idatzi zuen, hiperinflazioaren eta haren ondorioen lehen azterketa seriotzat jotzen dena. Bertan, hiperinflazioa hileko gutxieneko % 50eko inflazioa zela definitu zuen.

Nazioarteko Kontabilitate Arauaren 29. zenbakiak hiperinflazio ekonomiko posible baten lau adierazle deskribatzen ditu:

# Biztanleria orokorrak nahiago du bere aberastasunari eustea diruaz bestelako ondasunetan edo atzerriko moneta egonkor samarretan. Tokiko monetaren edozein kopuru berehala inbertitzen da erosteko ahalmenari eusteko.
# Biztanleria orokorrak diru-kopuruak atzerriko moneta egonkor samar batean hartzen ditu kontuan, ez tokiko monetan. Posible da prezioak atzerriko monetan finkatzea.
# Kredituak erosahalmena aldez aurretik galtzearen aurreikuspenaren baitan egiten dira, baita epe hori laburra bada ere.
# Interes-tasak, soldatak eta prezioak prezio-indize bati lotzen zaizkio, eta hiru urteko inflazio metakorra % 100era hurbiltzen da.

## Ikus, gainera 
* Inflazioa
* Estanflazioa
* Azpiko inflazioa
* Deflaktatzailea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ATB-Market

**ATB-Market** () Ukrainako enpresa da, txikizkari moduan lan egiten duena. Herrialdeko supermerkatu-katerik handiena da, deskontu-denda sektorekoa. 1993an Dnipron sortua, herrialdeko enpresarik nagusienetariko bat da.

## Kanpo estekak
Metinvest

**Metinvest** Ukrainako enpresa-taldea da, altzairugintza eta meatzaritza arloan lan egiten duena. SCM Holdingsek 2006ko ekainaren 6an sortua, burdinazko mearen % 50 kontrolatzen du, kokearen % 46, eta metalezko produktuen % 40 etxeko merkatuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deskontu-denda

thumb|230px|Lidl kateko denda baten barnealdea.
**Deskontu-denda** edo **deskontuko denda** produktuak oso prezio merkean, produktu-aukera mugatuarekin eta zerbitzu murritzarekin eskaintzen dituen txikizkako denda da. Bi mota daude: deskontu gogorreko denda eta deskontu bigunekoa. 
Deskontu-dendek antzeko ezaugarriak dituzten beste establezimendu batzuek baino prezio merkeagoak eskaintzen dituzte, hala nola supermerkatuak edo hipermerkatuak. Produktu gehiago saldu nahi dituzte prezio horietan, eta, horrela, errentagarritasuna irabazi. Deskontu-dendak hirien erdigunean eta hiriguneen kanpoaldean kokatzen dira, eta kasu honetan aparkaleku propioa izaten dute.

Euskal Herrian sektore honetan lan egiten duten enpresa batzuk daude, tartean DIA, Lidl, Intermarché edo Aldi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kernel Holding

**Kernel** () Ukrainako enpresa da, ekilore olioa ekoizten duena. 1994an sortua, herrialdeko ekoizlerik handiena da. Olio horren munduko produkzioaren %8a ekoizten du eta 60 herrialdetara bidaltzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ukrainako Trenbideak

**Ukrainako Trenbideak** () Ukrainako enpresa publikoa da, herrialdeko trenbideak kudeatzen dituena. 
Monopolio horrek kontrolatzen du herrialdeko trenbide-garraioaren gehiengoa, 23.000 kilometrotik gorako luzera konbinatua duena, eta, beraz, munduko hamalaugarren trenbide-sare handiena da. Ukrainako Trenbideak bidaiarien seigarren trenbide-garraiolaria eta munduko zazpigarren zama-garraiatzaile handiena ere bada. 375.000 langile baino gehiago ditu.

2022ko errusiar inbasioan zehar, bere lana funtsezkoa da ukrainiar herritarrak Europar Batasuneko mugetara eramateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dnieperreko zentral hidroelektrikoa

**Dnieperreko zentral hidroelektrikoa** ( - DniproHES,  - DneproGES) Ukrainako Dnieperren ibilguan dagoen zentral hidroelektriko bat da, Ukrhydroenergo  enpresa nazionalak kudeatua. Zaporizhia hiri inguruan kokatua, herrialdeko handiena eta Europako handienetariko bat da.

Viktor Vesnin eta Nikolai Kolli arkitekto konstruktibistek presa eta bere eraikinak diseinatu zituzten. Eraikuntza 1927an hasi eta 1932an amaitu zen, Ukrainako SESen lehen planta hidroelektrikoa sortuz. Sortzen dituen 560 MWek bere garaiko estazio hidroelektriko sobietar handiena bihurtu zuten, Zaporizhia, Kryvyi Rih eta Dnipropetrovsk industrialdeen garapena bultzatuz, estazioak emandako energiarekin hazi zirenak, energia kontsumo handiko industrien garapena ahalbidetuz, aluminioaren ekoizpena kasu, funtsezkoak izan zirenak Sobietar Aire Indarrarentzat.

## Kanpo estekak
Dentsitate ertaineko zuntzezko taula

thumb| Hainbat MDF taula.
**Dentsitate ertaineko zuntzezko taula** edo **MDF** (ingelesez *Medium Density* Fibreboard) zur-hondakin gogorrak edo bigunak zur-zuntzetan zatituz lortzen den berreraikitako zur-produktua da, askotan desfibriladore batean, argizaria eta erretxina aglutinatzailearekin nahasiz, eta panelak osatuz bero eta presio handia aplikatuz.  MDFa, oro har, kontratxapatua baino trinkoagoa da. MDF aglomeratua baino sendoagoa eta trinkoagoa da.

Zura (aurretik desfibratu eta zeukaten lignina kenduta) presio eta bero handiaren bidez erretxina sintetikoekin lotzen da, lehorrean, dentsitate ertaina lortu arte.

Egitura uniforme eta homogeneoa du eta testura fina, aurpegiei eta ertzei akabera ezin hobea izatea ahalbidetzen diena. Ia zur trinkoaren antzera funtzionatzen du, osorik fresatzeko eta zizelkatzeko gai baita. Dimentsio-egonkortasuna, zur trinkoa ez bezala, ezin hobea da, baina bere pisua oso handia da. Zurezko xaflak egiteko oinarri bikaina da. Lakatzeko edo margotzeko ezin hobea da. Bernizatu ere egin daiteke (nahiz eta bere ezaugarriengatik ez den beharrezkoa ). Itsatsi egiten da (kola zuriarekin) erraz eta arazorik gabe. Kolore marroi ilun ertainekoa izan ohi da eta gaur egun merkatuan dagoen kostu baxuko taula merkea da.

Pisua arazorik ez den altzari mota guztiak (funtzionalak edo artistikoak) eraikitzeko gomendatua. Lakatzeko oinarri bikainak dira. Bikaina mahaien eta lan-mahaien goiko gisa.

Ez da egokia kanpoko edo hezetasunerako, zur mota hau berehala hantzen da urarekin gutxieneko kontaktuan. Etengabeko baldintza hezeetan, oholak hauskor bihurtzen dira, bolumena bikoiztuz ere. Badira MDF plakak hezetasunaren aurkako tratamendua dutenak (hidrofugoa).

Funtsean altzarigintzan erabiltzen da (armairu eta tiraderen hondoetarako armairuetan oso merkeak direlako eta ez direlako usteltzen edo pipiatzen), eraikuntzan eta erlazionatutako industrietan, baina taila eta eskulturak egiteko ere erabiltzen da, hainbat ohol itsatsiz. elkarrekin, lodiera egokia lortu arte, euskarri edo margo-mihise gisa, maketen oinarri gisa eta argazki markoen, kartelen eta puzzleen atzealde gisa.

Batez ere pinu radiata motako txirbil edo zerrauts finez edo antzeko egurrez egiten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontratxapatu

[thumb|[Izei|Izeiaz egindako kontratxapatua.]]
**Kontratxapatua** edo **txapola** izenez ere ezagutzen dena, zuntzekin bata bestearen gainean gurutzatuta itsatsitako egur indartuzko xafla meheez egindako ohola da, erretxina sintetikoekin presio eta bero handia erabiliz. Teknika honek taularen dimentsio-egonkortasuna hobetzen du nabarmen, egur trinkoaren itxura lortuz.

## Elaborazioa 
Enborrak ebaketa egiteko biratzen dituen makina batean muntatzen dira, xafla-orria sortzeko, neurri egokietara mozten dena. Ondoren, xafla hori zur-berogailuan prozesatzen da, petatxatzen edo konpontzen da izan ditzakeen akatsetan eta, azkenik, presiopean eta 140 °C tenperaturan itsatsi egiten da, horrela kontratxapatua ohola osatuz. Ohol hauek moztu, petatxatu, leundu eta abar egin daitezke, nahi dugun erabileraren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonov Airlines

**Antonov Airlines** (NAZE kodea: -, NAGE kodea: ADB, Callsign: ANTONOV BUREAU) Ukrainako airelinea bat da, Antonov enpresaren dibisio bat dena. Bere aireportu nagusia Kieveko Antonov Aireportua da.

1989an sortu zuten Antonov An-124en hegaldiak kudeatzeko. Horretarako Air Foylerekin itun bat sinatu zuen, 2006an amaitu zena. Harrezkero, Volga-Dnepr errusiar airelinearekin elkarlanean aritu da. Garraio lanak egin ditu hainbat bezerorentzat, tartean Espainiako Defentsa Ministerioarentzat.

## Kanpo estekak
Burdina forjatu

thumb| Burdin forjatuzko hesia.
**Burdin forjatua** (edo **burdin gozoa**) oso beroa denean ("gori-gori") forjatu eta mailukatu ahal izateko propietatea duen burdinazko materiala da eta azkar hoztean gogortzen dena. Urtu 1500 °C baino tenperatura handiagoan, ez da oso zaila eta forjatuz solda daiteke.

## Aplikazioak 
XIX. mendeko industria prozesuei esker, burdin forjatu kantitate handietan ekoiztea ahalbidetu zuten, material hori arkitektura eta ingeniaritza egitura handiak eraikitzeko erabili ahal izateko.

Soldadura bidez burdin forjatuzko elementuen junturak egiteko zailtasunak material honen erabilera eraikuntzako apaingarri edo bigarren mailako erabileretara utzi du, hala nola barandak eta bestelako piezak.

## Kanpo estekak
Ignacio Miguel Catalán

**Ignacio Miguel Catalán Librada** (Iruñea, ?) nafar idazlea da, Nafarroako Gobernuko Eleaniztasun eta Hezkuntza Artistikoko Zerbitzuko zuzendaria 2006tik​.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garazi Romero

**Garazi Romero Sánchez** (Arrasate, Gipuzkoa, 1996) gipuzkoar abokatu, legelari eta unibertsitateko irakaslea da.

Gaur egun Zuzenbide zibileko irakaslea da Deustuko Unibertsitatean.

## Bizitza 
Arrasateko Arizmendi Ikastolan egin zituen lehen hezkuntza, bigarren hezkuntza eta Batxilergoko ikasketak. Ohorezko Matrikula Saria lortu zuen Batxilergoan (2014).

Zuzenbide eta Komunikazio Gradu bikoitza ikasi zuen Deustuko Unibertsitateean(2014-2019), eta bere promozioko lehenengoa bukatu zuen. Ikasketa Amaierako Sari Berezia (2019) lortu zuen eta Kutxako Ikasketa Amaierako Saria (XLIII Edizioa) (2019) ere.

Ondoren abokatutza masterra egin zuen Deustuko Unibertsitatean. Abokatutzan sartzeko proba gainditu ondoren, abokatu titulua lortu zuen 2021 urtean. Geroztik, abokatu gisa jardun du. Bizkaiko Abokatuen Elkargo Ohoretsuko abokatu elkargokidea da.

2021 urtean abokatu gisa jarduten hasi zen Garrigues nazioarteko abokatu bulegoan, litigazio eta arbitraje departamentuan. 2022 urtean "Antonio Hernández-Gil" Abokatu Gazteen Saria jaso zuen, Espainiako Abokatuen Kontseilu Nagusiak emanda.

2024 urtetik Zuzenbide zibileko irakaslea da Deustuko Unibertsitatean.

[thumb|Nerea Castaño Gordon, Garazi Romero Sánchez eta Andoni Polo Roca abokatuak [“Antonio Hernández-Gil” Abokatu Gazteen Saria jasotzen, Carlos Fuentenebro Zabala jn. Bizkaiko Abokatuen Elkargo Ohoretsuko Dekanoarekin eta Ana Bermejo Arteagabeitia and. eta Luis Javier Santafé Méndez jn. Gobernu Batzordeko kideekin. Argazkian, ezkerretik eskuinera, Luis Javier Santafé, Nerea Castaño, Ana Bermejo, Garazi Romero, Carlos Fuentenebro eta Andoni Polo.]]
## Sariak eta aintzatespenak 
* 2022, "Antonio Hernández-Gil" Abokatu Gazteen Saria
* 2019, Kutxako Ikasketa Amaierako Saria (XLIII Edizioa)
* 2019, Ikasketa Amaierako Sari Berezia

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ignacio Nates
* Uxue Pilar
* Garrigues (enpresa)

## Kanpo estekak
Symmetrischemulum

***Symmetrischemulum*** Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa *Symmetrischema nummulatum* da.

## Espezieak 
{{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q7661325 } |sort=P225 |columns=P225:Espeziea,P18:Irudia,P141:Egoera |row_template=Zutabe_formatoa/Espezie_zerrenda |thumb=100 |links=red }}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polygalales

**Polygalales** dikotiledoneoen ordena bat da, Rosidae azpiklasean dagoena. Sailkapen filogenetikoaren arabera, zaharkiturik dago.

Bere barnean zortzi familia daude:
* Emblingiaceae
* Krameriaceae 
* Malpighiaceae
* Polygalaceae
* Tremandraceae
* Trigoniaceae
* Vochysiaceae
* Xantofillaceae

## Kanpo estekak
Víctor Arrizabalaga

**Víctor Arrizabalaga Salgado** (Mañaria, Bizkaia, 1957 ) euskal margolari eta eskultorea da, batez ere, altzairu margoz egindako Pop eskulturengatik ezaguna.

## Biografia 
1980an Ekonomia eta Enpresa Zientzietan lizentziatu zen EHUn. 1990ean, Durangoko aire zabaleko Eskultura Museoaren sorrera bultzatu zuen. 1992an *Lanarte* enpresa sortu zuen, artea espazio publikoetan txertatzen espezializatua.

2015ean Arte Ederretan doktoratu zen EHU-n eta doktorego tesiaren amaieran *Entre lo visible y lo invisible. El coleccionismo de arte en Vizcaya y Álava durante el siglo XX* argitaratu zuen (2016).

2018az geroztik, Angurretako Harrobia berreskuratzeko proiektuan murgilduta dago, bere memoria gorde eta arte espazio bihurtzea helburu bikoitzarekin.

Pop Artearen mugimenduarilotuta egon da. Hala ere, bere lanetan erabiltzen dituen figurak, materialek eta eguneroko objektuek ebokaziorako gaitasun handia dute.  Obra figuratiboak egin dituen arren, arte eraikitzailea eta abstrakzio geometrikoa ere interesatu da, labirintoak, erliebeak, eraikuntzak, etab.
thumb| Lolita, Victor Arrizabalagarena
Erakusketa ugari egin ditu, besteak beste Espainia, Portugal eta Belgikan eta hurrengo kolekzioetan dira bere obrak: ONCE, Antonio Pérez de Cuenca Fundazioa, Evaristo Valle de Gijón Museoa, Gasteizko Sancho el Sabio Fundazioa, Bizkaiko Foru Liburutegia,  Vivanco Dinastia Museoa eta Juan Manuel Lumbreras-Begoña Darriba Bilduma.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala
Carmen Miranda Zubieta

**Carmen Miranda Zubieta** (Galdakao, Bizkaia, 1937ko urtarrilaren 8a - ib., 2021eko azaroaren 4a) kultur-ekintzailea. Euskara bultzatzeko helburua duen Gerediaga Elkartearen sortzaileetako bat da.  hamabost urtez Madrilgo Prado Museoa zuzendu ostean,  Bilboko Arte Ederren Museoaren zuzendu duen Migel Zugazaren ama zen.

## Biografia 
1937an jaio zen Galdakaon. Bere aitak larruzko enpresa bat zuen Lemoan, baina Gerra Zibileko bonbardaketak eta gero, Durangora joan ziren bizitzera. Bere ama, Angel Zubietaren arreba izan zen. Berrizko Mercedarias ikastetxean ikasi zuen eta piano irakasle titulua ere lortu zuen. Denbora batez Berrizko mojei laguntzen jardun zuen. 

1961ean Leopoldo Zugaza editore, kultur sustatzaile eta historialariarekin ezkondu zen.  

Durangoko Arte eta Historia Museoari Txillida eta Lekuonaren obrak eman zizkion. 

### Ekintzaile 
Senarrarekin batera zenbait kultur ekimen bultzatu zituen, besteak beste, Gerediaga Elkartea, Durangoko Kurutziaga Ikastola eta Labayru Fundazioa. 

Gurutze Arregi Durangoko alaba izendatu zezaten bultzatzu zuen taldearen kidea ere izan zen.   

Zarautzko PhotoMuseum eta Larramendi institutuaren kidea, baita Ikeder enpresako bazkidea ere. 

## Sariak eta aitortzak 
* 2015ean *Argizaiola Saria.* 1965ean euskal kultura bultzatzeko Gerediaga Elkarteak Durangoko Azokaren sortzaileak omendu zituen, Carmen Mirandarekin batera Leopoldo Zugaza, Jose Luis Lizundia, Maria Concepcion Astola, Maria Rosario Astola, Arrate Salazar, Koldo Alzibar eta Jesus Astigarraga.

## Erreferentziak
Hautatze-alborapen

**Hautatze-alborapena** azterketa jakin batean parte hartzeko aukeratutako pertsonen eta baztertu direnen artean aldeak daudenean sortutako alborapena da (lagina erreferentziazko populazioaren adierazgarri ez denean sortua), edo saiakuntza kliniko baten esku-hartze desberdinei esleitutako parte-hartzaileen artean aldeak daudenean sortutakoa.

Hautatze-alborapena errore sistematikoa da, zentzu zehatz eta aurresangarri batekin, ez baitago zoriaren mende, kausa definitu baten mende baizik. Horien presentziak azterketaren barneko baliozkotasun/zehaztasun falta eragiten du, eta, beraz, ondorioak okerrak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pronostiko (medikuntza)

**Pronostikoa** gaixotasun, nahasmendu edo sindrome batek izan dezakeen iraupenari, eboluzioari eta amaierari edo askaerari buruzko iragarpena da. Pronostikoa arina, moderatua, larria, oso larria edo hilgarria izan daiteke. Datu horiek gaixotasun jakin bati buruz egindako azterketa kliniko ugarietatik lortzen dira, oro har kasuen serieetatik. Azterketa horietan pronostiko-faktoreak izeneko aldagaiak lortzen dira, eta medikuak pertsona jakin batengan ikertu behar ditu, sintomatologiaren eta egindako proba diagnostikoen bidez. Pronostiko-faktore horien arabera sendabide mota bat hautatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak