Crocidula russula osorio

**Osorio satitsua** (*Crocidura russula subsp. osorio*) Kanaria Handiko iparraldeko eremu hezeetan bizi den satitsu arruntaren *(Crocidura russula)* azpiespezie bat da, 450 eta 800 metro bitarteko garaieran bizi da.

Hasieran satitsu arruntarekin zituen desberdintasun morfologikoek Gran Canariako espezie endemikoa zela pentsarazi zieten, nahiz eta antzinako garaietan satitsuak egoteari buruzko aipamenik ez zegoen. Gerora egindako azterketa genetikoek, ordea, espezie horretakoak direla zehaztu zuten. 

## Informazio taxonomikoa 
Bere izenaren etimologia Pico de Osoriotik dator, Gran Canaria uhartean dagoen leku batetik, non Floerickek 1903an satitsuen presentzia lehen aldiz aipatu zuen, eta hortik dator 84 urte geroago bildutako holotipoa. Espeziearen izaera endemikoa zalantzan jarri da, morfologikoki *Crocidura russula* satitsuarengandik desberdina den arren, eta 1990eko hamarkadaren hasieran egindako ikerketa genetikoek kromosoma submetazentriko pare gehigarri bat duela agerian utzi zuten arren. Hurbiltasun genetikoak, espeziearen presentzia lehenago baieztatzen duten fosilen gabeziarekin batera, zalantzan jartzen du bere jatorria eta identitatea.

## Deskribapena 
Sorizido txiki bat da hau. Gorputzaren neurriak: burua gehi gorputzaren luzera: 44.0-75.0 mm; buztanaren luzera: 32.0-43.0 mm; atzeko oinaren luzera:10.0-12.0 mm; pisua: 4.7-9.0 gramo. Belarri txikiak eta oin motzak ditu. Buztana ile motz eta finekin estalita dago, eta beste batzuk  luzeak eta sakabanatuak dira. Bizkarraldeko ilea arre-grisaxka da, nahiz eta gazteak helduak baino grisagoak izan. Sabela zertxobait grisagoa da, bizkarraren eta sabeleko koloreen arteko muga argirik gabe. Buztana eta belarriak zurbilagoak dira. Emeek hiru ugatz pare dituzte iztartean. Burezurra kuneiformea da, txikia eta delikatua, burezur-kaxa, apur bat konkortua; hemendik aurrera, bizkar-profila pixkanaka jaisten da restrum muturreraino. Bimaxilar aldea nahiko estua da, eta zubi infraorbitala oso zabala da burezurraren tamainarekin alderatuta. Baraila motza eta sendoa da, condilar prozesoaren atzeko gainazala zabala baino askoz altuagoa delarik. Hortz-formula: 3,1,1.3/1.1,1.3. Hiru unikuspide ditu goiko aldean; lehenengo unikuspidea bigarrena eta hirugarrena baino bi aldiz handiagoa da, azken honen puntak laugarren premolarraren parastilotik haratago doaz, eta parastilo hau motza da, gaizki definituta eta batzuetan ia ez dagoena. M1 eta M2 nahiko motzak dira, M3 guztiz garatua dago. L’ laburra da eta 1 txikia bai altueran bai luzeran, M-ak orpo oso zabala du. Kromosoma kopurua (2n) = 42.

## Banaketa 
Kanariar uharteko endemikoa da. Gran Canariako iparraldean eta ipar-ekialdean aurkitzen da, nahiz eta gazte bat Santa Cruz de Tenerifen  ere harrapatu zen, ziurrenik uharteen arteko salgaien garraio maizkoagatik sartua.

## Aldakuntza geografikoa 
Ez dira deskribatu.

## Habitatak eta altitude eremua 
Kanaria Handia iparraldeko eremu heze eta epeletan bizi da, batez ere itsas mailatik 450 eta 850 metro artean kokatuta, nahiz eta 150 eta 1500 metro artean aurkitu izan den. Gaur egun hartzen duen eremua, neurri handi batean, Kanarian Handian  deforestazioa baino lehen zegoen monteverde zaharrarekin bat dator, eta gaur egun horren aztarna txikiak baino ez dira geratzen. Honek iradokitzen du bere jatorrizko habitata laurisilva baso galduetan egon zitekeela. Gaur egun bigarren mailako laurisilva, txilardi-hondarretan eta gizakiak sortutako eremuetan bizi da, eta maiz aurkitzen da lorategietan, erdialdeko laboreetan, bananondoetan, ukuiluetan, simaurtegietan, etab.

## Ugalketa 
Hauen ugalketari buruzko datu nahikorik ez dago. Orain arte lortutako datuek erakusten dute ugalketa-aldia udaberrian eta udan gertatzen dela. Bestalde, harrapaketa eta behaketa datu gehienak urteko sasoi honi dagozkio, ziurrenik haien populazioaren igoeragatik eta gazteen sakabanaketagatik. Estalketa garaian, arrak emea atzetik jarraitzen du, gorteiatze deiak egiten dituen bitartean. Hasieran, emeak oldarkor erantzuten du defentsa-deiekin. Korrika batzuk egin ondoren, emea gelditu egiten da eta usaintzen eta estaltzen uzten dio, eta jazarpena berriz errepikatzen da. Kumaldi bakoitzeko kume kopurua bat eta hiru artekoa da, bi izanik ohikoena. Katu batek duela gutxi harrapatutako eme batek lau enbrioi zeramatzan. Kumeak biluzik eta itsu jaiotzen dira. Kanpoan lehenengo irteerak ohiko karabana batean egiten dituzte. Udazkenean zailagoak dira behatzen, eta neguan desagertu egiten direla dirudi. Haien iraupenari buruzko datuak gatibutasunean bakarrik daude eskuragarri; gutxitan gainditzen dute bi urte.

## Elikadura ohiturak 
Ez dago haien dietaren inguruko datu zehatzik naturan; ziurrenik janariaren eskuragarritasunaren araberakoa da. Ia edozein ornogabe mota eta haien larbak jaten ikusi dira: miriapodoak, araknidoak, isopodoak, gastropodoak, lepidopteroak, koleopteroak, ortopteroak, etab. Haragia ere jaten dute, eta horrek susmoa ematen du beharrezkoa izanez gero sarraskijale ohiturak izan ditzaketela.

## Antolaketa soziala eta jokabidea 
Ez dago daturik eskuragarri.

## Harraparitza 
Espeziearen aztarnak aurkitu dira hontz zuri eurasiarraren *(Tyto alba)* eta belatz gorriaren *(Falco tinnunculus)* egapropiletan. Bitxia bada ere, hontz ertainaren *(Asio otus)* ugaritasun erlatiboa izan arren Kanaria Handian, gaur egun arte ez da satitsu honen arrastorik aurkitu bere egapropiletan. Etxeko katu eta txakurrek ehizatzen dute baina ez dute jaten.

## Mehatxu faktoreak eta kudeaketa neurriak 
Espeziearentzat mehatxu nagusia habitaten suntsipena da, bai bertakotzat hartzen direnak (lausilva) bai artifizialak, eta horietara egokitu dela dirudi (mendiko laboreak, bananondoak, estalpeak, etab.). Eremu hauetan, badirudi aterpea, janaria eta babesa aurkitu dituztela, eta populazio taldeen arteko lotura gisa balio dezaketela. Beste mehatxu batzuk katu basatuak eta pestizidak ere badira. Ez dakigu zer faktorek eragiten duten urte batean ugariak izatea, eta beste batzuetan  eremu jakin batetik ia erabat desagertzea.

## Erreferentzia 
## Bibliografia 
Floericke (1903), Hutterer *et al. (1992),* Martín *et al.* (1984), Molona eta Hutterer (1998), Montelongo-Parada *et al. (1984),* Moreno (1993)

## Kanpo estekak