open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lovaina (Gasteiz)

**Lovaina** Gasteizko (Araba) auzoa da. Hiriaren erdiguneko auzoetako bat da eta probintziako erakunderik nagusienek dute egoitza bertan, Arabako Foru Aldundiak, foru ogasunak, probintziako auzitegiak eta abar. Horrez gain, Gasteizko Katedral Berria auzo honetan dago. Lovainako auzoa, Alde Zaharraren hego-mendebaldean, eta Zabalgunearen mendebaldean dago.

## Historia 
Hainbat fasetan eraiki zen auzoa. 1820an hasitako hirurteko liberalean hasi ziren auzoaren lehen hiritartze lanak. Urte hartan Prado kalea eta Gaztelako atea eraiki ziren. Horrez gain, Floridako parkea egin zen, Zabalgunea eta Lovainako auzoak banatuz. Parke hau ondorengo hamarkadetan handituko zen. Lehen Gerra Karlistaren ondoren auzoaren eraikuntzarekin jarraitu zen eta Becerro de Bengoa kalea eraiki zen.

1858an Arabako Foru Aldundiaren jauregi berria zabaldu zuten. XX. mendearen erdialdera, auzoaren mendebaldeko kaleak eraiki ziren, eta Antso Jakitunaren kalea eta Ramiro Maeztu kaleak zabaldu ziren.

## Auzoaren ezaugarriak 
Lovainako auzoaren erdigunea izen bereko plaza da. Bertan auzoko sei kale nagusiak elkartzen dira: Antso Jakituna, Ramiro Maeztu, Adriano VI, Ama Vedruna, Louis Heintz eta Magdalena kaleak. Plazari 1960ko abuztuaren 8an eman zitzaion Lovaina izena.

### Katedrala 
Gasteizko Katedral Berria Brigiden komentua zegoen orubean eraiki zen. Lehen eraikitze lanak 1907an hasi ziren, baina handik zazpi urtera eten ziren. Elizaren eraikitzea Espainiako Gerra Zibila amaitu arte egon zen etenik, 1946ra arte. Eraikuntza lanak 1969. urtera arte luzatu ziren, urte hartan eliza sagaratu eta eliztarrei ateak ireki zitzaizkien. Alde Zaharreko katedral zaharra ordezkatu zuen Gasteizko elizatearen egoitza moduan.

Katedral berriaren proiektuan hainbat dorre eta erliebe desberdinez osaturiko fatxada eraikitzea zegoen aurreikusita. Hori dela eta, eliza kanpotik ikusita amaitu gabeko eraikin handi bat ematen du. Katedralaren jatorrizko proiektuaren maketa bat dago elizaren barruan.

## Kanpo estekak 
*  Lovainaren 2001eko ortoargazkia www.alava.net webgunean
Judimendi

**Judimendi** Gasteizko (Araba) auzo bat da. Judimendi auzoa, izen bereko mendixkaren mendebalderantz hedatzen da, hiriaren erdigunearen eta Judimendiko parkearen artean. Iparraldean Done Jakue auzoa dauka, Mendebaldean Babesgabeak eta Ekialdean Santa Luzia.

## Etimologia 
**Judimendi**, **Judimendioste** eta **Judimendizar** gisa ageri da agirietan, gaztelaniaz duela ez urte asko jarri dioten "z" gabe (izan ere, gaur egungo gaztelanian, *Judizmendi* forma erabiliena da).

## Historia 
Gasteizko hirian bizi zen komunitate sefardiak kanposantua zeukan gaur egun Judimendi kokatzen den gunean. 1492. urtean errege-erregina katolikoek juduen kanporatzea agindu eta gero, hiriko juduek akordio bat sinatu zuten garai hartako agintariekin, eta haren bidez adostu zen kanposantuaren lurretan ez zela sekula ezer eraikiko.
thumb|ezkerrera|300px|Judimendiko parkea.
[thumb|300px|[Juduen eta Gasteizko udalaren arteko akordioak, Judimendiko zoruko oroitarrian.]]
Mendeak aurrera egin ahala, izenaren jatorria ahaztuz joan zen, eta XX. mendean Gasteizko udalak, kanposantu berri bat eraikitzea proposatu zuen juduen kanposatua egondako lurretan. Baionako juduen komunitateak haren berri izan zuenean, udaletxearekin harremanetan jarri zen. Horrela, 1492ko akordioa berritzeko, beste akordio bat sinatu zuten bi aldeek.

Auzoaren eraikuntza 1930eko hamarkadan hasi zen *etxe merkez* osaturiko auzune baten bitartez. Etxe merke horiek, gaur egun Estibaliz etorbidea eta Jose Lejarreta kaleen artean daudenak, hiriko etxebizitzarik gutiziatuenen artean daude. Judimendiko parkea eraberritzearekin batera, hainbat zuhaitz eta landare berri landatu dira.

Iragan judua oroitzeko, olibondoak landatu dira, eta Yael Artsi artista israeldarraren "Elkarbizitza" eskultura jarri da parkearen erdian.

## Jaiak 
thumb|300px|Sua Judimendiko jaietan.
Judimendiko jai nagusia San Joan gaua da. Udako solstizioa ospatzen den gau horretan Judimendiko parkean pizten den suak Gasteiz osoko jende asko erakartzen du.

## Bibliografia 
* Henrike Knörr (1989): *"La zeta empeñada en entrar en Judimendi y otras cosas de un callejero"*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Judimendiren 2001eko ortoargazkia www.alava.net webgunean
Aranbizkarra

**Aranbizkarra** Gasteizko (Araba) auzo bat da, hiriaren iparrekialdean kokaturik dagoena. Auzoak Zaramaga eta Arantzabelarekin egiten du muga mendebaldean, Betoñurekin iparraldean, eta Aranarekin hegoaldean. 2015eko datu ofizialen arabera, auzoak 11.028 biztanle zituen.

## Historia 
Auzoa 1972. urtetik aurrera hasi zen eraikitzen gehienbat. Dena den, urte hori baino lehenago ere baziren etxebizitza blokeak auzoan. Erakunde publikoek eta pribatuek eraikitako auzoa da, etxebizitzen %70a 1970eko hamarkadan zehar gauzatu zen. Elkarrekin loturiko etxebizitza bloke luzeek osatzen dute auzoa. Inguruko Zaramaga edo Adurtzako auzoekin antzekotasunak dituen arren, ez dauka auzo hauek daukaten langileri izaera hain nabarmenik.

Auzoa parke handi baten inguruan hedatzen da, Aranbizkarra parkearen inguruan alegia.

## Kanpo estekak
Elorregi

**Elorregi** edo **San Prudentzio** Bergarako (Gipuzkoa) auzoa da, herriaren hegoaldean kokatutakoa Arrasate eta Oñatiren mugan.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
**San Prudentzio** elizak auzoari izena ematen dio, XV. mendean eraikia eta lau mende geroago zaharberritua izan zena. 1881ean parrokia izendatu zuten.

Elizaren ondoan bi ibaiek bat egiten duten puntuan **zubia** dugu, eta bestela **Artzubi** eta **Arizti** baserriak eta **Elorregidomiñena** etxea aipatzekoak dira.

## Inguru naturala 
Bertan egiten dute bat Oñati eta Deba ibaiek.

## Ikusi, gainera
* Anglo-Vasco-Navarro trenbidea

## Kanpo estekak 
* Auzoaren informazioa Bergarako udal webgunean
Ariznabarra

**Ariznabarra** Gasteizko (Araba) auzoa da.

## Kokapena 
Hiria erditik zatitzen duen trenbidearen hegoaldean dagoen auzoetako bat da. Hegoaldetik Gaztelako atea kaleak mugatzen du, eta mendebaldetik Mediterraneoaren hiribideak. Hegoaldean Prado parkea eta Mendizorrotz auzoa dauzka. Mendebaldetik Gasteizko muga izan zen 2000. urtera arte, Zabalganeko auzo berria eraiki zen arte hain zuzen.

## Historia 
Auzoak ezaugarri ezberdinak dituzten bi esparru ditu: hasierako auzoa, Ariznabarra kalearen inguruan sortutakoa, 1960ko hamarkadan eraiki zen orduko hirigintza irizpideak jarraituz; bigarrena aurrekoa inguratuz sortu zen 1980ko hamarkadan, espazio ireki gehiago utziz eta kalitate handiagoko eraikinak sortuz.

Auzoko *Etxezarra* izeneko etxean Napoleon Bonapartek lo egin omen zuen 1808ko azaroaren 5ean.

## Kirola 
Auzoko kirol talde nagusia Ariznabarra Kirol Elkartea da, 1972an sortu eta Arabako Erregional Preferentean jokatzen duena.
thumb|ezkerrera|400px|Ariznabarra auzoko futbol zelaia.
Arantzabela

**Arantzabela** Gasteizko (Araba) auzo txikia da. Hiriaren ekialdean kokaturik dago; Aranbizkarra auzoa dauka mendebaldean eta Salburuko auzo berria ekialdean. Gasteizko saihesbide zaharrak (orain Madril kalea denak) hiriaren erdigunetik banatzen du. Auzoan Arantzabela ikastola dago.

## Etimologia 
Nahasketa historikoa gertatu da **Aransabela** eta **Aranzabela** artean. Z-rekin soilik XVIII. mendetik aurrera agertzen da. Elena Martinez de Madina filologian doktore arabarraren ustez, lehena hobetsi beharko litzateke: Aran + sabela (tripa, gaztelerazko *hondonada* esanahiarekin).

## Kalerik garrantzitsuenak 
* Arantzabela plaza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arantzabelaren 2001eko ortoargazkia www.alava.net webgunean
San Martin (Gasteiz)

**San Martin** Gasteizko (Araba) auzoa da. Gasteiz hiribidearen mendebaldean dagoen auzoetako bat da, Lovaina auzoaren mendebaldean. Hiriaren Hirigintza plan berria egituratzean, gune berdeak eta kale zabalen eraikuntza sustatu zen. Plagintza mota hau —Rafael Moneo, Eduardo Mangada eta Carlos Ferrán, 1971— jarraituta eraikitako lehen auzoetako bat izan zen San Martingoa.
thumb|erdian|300px|San Martin auzoko etxebizitza batzuk.
## Parkeak 
San Martin parkea, auzoaren mendebaldean dago, Logroño eta Burgosera doan errepidearen ondoan. Parkearen erdian, ahatedun urmaela dago.

## Ondasun nabarmenak 
* San Martin Abendañukoaren baseliza, XIII. mendean berreraikia. Bertan, horma-margo gotikoak aurkitu zituzten 1978an, karez estalita zeudenak, baseliza zaharberritu zutenean.

## Kanpo estekak
Koroatzea

**Koroatzea** Gasteizko (Araba) auzoa da. Alde Zaharraren ipar-mendebaldean dago. Iparraldetik hasita eta erlojuaren orratzen norantzan, mugakide ditu Pilar, Zaramaga, Alde Zaharra, Lovaina eta Txagorritxu auzoak. 

Auzoko etxebizitza gehienak 1960ko eta 1970ko hamarkadetan eraiki ziren.  Merkataritza jarduera handiko auzoa da, batez ere Gorbeia kalearen inguruetan. Auzoa Andre Mariaren Koroatzearen elizaren inguruan eraiki zen. Eliza 1958-1960 urte bitartean eraiki zen Miguel Fisac (1913-2006) arkitekto ezagunaren diseinuari jarraiki.

Euskaraz ere **Errota Zaharra** edo **Errota** deitu ohi zaio auzoari, gaur egungo Santo Domingo plazan zegoen errotari erreferentzia eginez. 

## Kaleak 
thumb|300px|Aldabe kalea.
* Aldabe kalea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Koroatzearen 2001eko ortoargazkia www.alava.net webgunean
Santa Luzia (Gasteiz)

**Santa Luzia** Gasteizko (Araba) auzoa da. Hiriaren hego-ekialdean kokaturik dago. Arana eta Judimendiko auzoekin egiten du muga, eta trenbidearen ondoan kokaturik dago. Auzo txikia da, eta altuera handiko etxebizitza dorreak dauzka, 14 solairu artekoak. Auzoa 1980ko hamarkadatik aurrera eraiki zen, Errekatxiki erreka izan zenaren bailaratxoaren gainean. Hori dela eta auzunetik Gasteizko erdigunera joateko maila aldaketa nabarmena igo beharra dago.

Auzoa Jazinto Benavente kalearen inguruan egituraturik dago. Kale hau hiriaren ingurabide zaharraren atal bat da, eta oraindik ere hiriko motordun zirkulazioa bideratzeko kolektore nagusietakoa da.

TUVISAren 7. lineak auzoa hiriaren erdigunearekin lotzen du. 2. lineak, Periferikoa, Gasteizko gainerako auzoekin lotzen du.

## Kaleak 
* Jacinto Benavente
* Ricardo Puga
* Astronomoen kalea

## Ekipamendua 
### Ikastetxeak 
* Angel Ganivet ikastetxe publikoa
* Calasanz ikastetxe kontzertatu erlijiosoa
* Izarra haurreskola

### Kirola 
* Astronomo trinketa
* Astronomoak futbol zelaiak
* Skate park-a.

## Kanpo estekak
Adurtza

**Adurtza** Gasteizko (Araba) auzoa da, Olarizu ondoan kokatuta dagoena. Hiriaren hego-ekialdean dago. Iparraldean trenbidearekin egiten du muga, hegoaldean Olarizuko parkearekin, mendebaldean San Kristobal auzoarekin eta ekialdean Oreitiasolo industrialdearekin.

Auzoaren gune nagusiaz gain, etxebizitzen beste bi gune ditu: 1950eko hamarkadan eraikitako Errekaleor etzebizitza multzoa, Errekaleor ibaiaren alboan eta Neveras muinoaren azpian dagoena, eta Esmaltaciones enpresa zegoen tokian 2010eko hamarkadan eraiki ziren etxebizitza berriak, Olarizuko parkearen sarreran.

## Historia 
[thumb|ezkerrera|260px|Adurtza auzoaren ikuspegia [Aretxabaleta (Gasteiz)|Aretxabaletatik]]
Donemiliagako goldean  (1025) ***Adurzaha ***izeneko herrixka bat aipatzen da. *Adurzaha * izena zuen herrixka, gutxi gorabehera, gaur egun hutsik dagoen Olarizu herrixka eta Gasteiz izena zuen herrien artean zegoen. Herrixkatik antzinako galtzada erromatar bat igarotzen zen eta Donejakue Bidearen adarretako bat. Adurtza, 1258ean Gasteizi utzitako herrixketako bat izan zen. Denborak aurrera egin ahala, Gasteizi erabat loturik geratu zen, eta kanpoaldeko auzoaren izaera hartu zuen. San Kristobal izenaz ere izan zen ezagutua, auzoan kokatzen den San Kristobalgo baseliza zaharrarengatik.

Auzoaren erabateko garapena 1950eko hamarkadan hasi zen, gaur egungo Adurtzako auzoaren eraikitzearekin. Ondorengo hamarkadetan, Iturritxu kalea eraiki zen, Gasteizko hiria inguratzen duen errepidearen alboan kokatua eta hegoaldean Gasteizen muga dena.

thumb|280px|Adurtzako San Ignazio elizaren kanpandorrea

## Ikus, gainera 
* Olaran (Gasteiz) (HAPOko 14. sektorea, Errekaleor barne biltzen duena).
* San Kristobal eliza (Gasteiz).

## Kanpo estekak 
*  Adurtzaren 2001eko ortoargazkia www.alava.net webgunean
Done Jakue (Gasteiz)

**Done Jakue** Gasteizko (Araba) auzo bat da. Hiriaren ekialdean dago, Alde Zaharretik hurbil. Mendebaldean Anglo-Vasco auzoa dauka, eta ekialdean Arana. Iparraldean Aranbizkarra eta hegoaldean Judimendi auzoak dauzka. Auzoaren kale nagusia Done Jakue kalea da, duela gutxi arte Gasteizera Iruñetik sartzeko N-1 bide nagusi zaharra izan zena hain zuzen. Auzoa bi alditan garatu zen nagusiki: lehenik, 1950eko hamarkadatik aurrera, altuera txikiko etxebizitza blokeak altxatu ziren; ondoren, 1970eko hamarkadatik aurrera, adreiluzko 12-13 pisuko dorreak egin ziren.

## Kale garrantzitsuenak 
* Done Jakue kalea
San Kristobal (Gasteiz)

**San Kristobal** Gasteizko (Araba) auzoa da. Hiriaren hegoaldean dago, trenbidearen eta Aretxabaleta-Gardelegi auzoaren artean. Ekialdean Adurtza auzoa dauka eta mendebaldean unibertsitateen gunea.

## Izena 
Auzoa San Kristobal elizaren inguruan egituraturik dago.

## Ondarea 
* San Kristobal eliza: 1935ean Pedro Asua balmasedar apaiz eta arkitektoak eraikia.
* Ekonomia eta Enpresa Fakultatea: EHUaren fakultatea.
* Lan Harreman eta Gizarte Langintza Eskola: EHUaren fakultatea.

Irudi:San_Kristobal_auzoa_(Gasteiz).jpg|Auzoa.
Irudi:Vitoria - San Cristobal 01.JPG|San Kristobal eliza.
Irudi:Vitoria - Vitoria - Campus Universitario de Álava, Edificio Las Nieves (Biblioteca Central 'Koldo Mitxelena' y Aulario).jpg|Ekonomia eta Enpresa Fakultatea.
Irudi:Nevada20Marzo2007.jpg|Auzoan elurpean 2007an.

## Kanpo estekak
Sansomendi

**Sansomendi** edo **Lakua 03** Gasteizko (Araba) auzoa da. Hiriaren iparraldean kokaturik dago. Auzoak Arriaga-Lakuarekin egiten du muga ekialdean, eta Ehari-Gobeuko auzoarekin mendebaldean. Auzo honek bi zati berezi dauzka: alde batetik, gasteiztarren artean Sansomendi izenarekin ezagutzen dena, alegia Oto hiribidearen eta Antonio Machado kalearen artean dagoen gunea, eta bestetik Wellingtongo dukearen eta Zorrostea kalearen artean dagoena. Bigarren eremu hau, funtzionalki, Lakuaren baitan dago. Izatez, iparralderago dagoen etxadia Ibaiondo deitzen den auzoan kokaturik dago.

Auzo honen mugen barruan Ehari-Gobeuko industrialdearen zati bat sarturik dago. Etxebizitzen eremua eta lantegiak banatzen dituen parke luze batek auzoa erditik zatitzen du.

## Historia 
Sansomendi 1960ko hamarkadaren amaieratik aurrera gauzatu zen hiriaren kanpoaldean. Gaur egun auzoa hiriarekin erabat elkarturik dagoen arren, eraikitzen hasi zenean eraikita zegoen hiritik kilometro batera zeuden Sansomendiko lurrak. Horrek, auzoaren izaera markatu zuen, izan ere, etxebizitza gehienak babes ofizialekoak izan ziren, eta diru-sarrera gutxiko pertsonentzako.

1980ko hamarkadatik aurrera administrazio publikoak hiriko ijito gehienak Sansomendin biltzeko aukera sustatu zuen. Horrez gain Goardia Zibilaren koartel bat dago auzoan, 1977-78tik. Arriaga-Lakua eta Txagorritxuko auzo berriak eraiki eta gero, Sansomendi Gasteizekin erabat loturik geratu zen.

## Kanpo estekak
Arana (auzoa)

**Arana** Gasteizko (Araba) auzoa da. Karratu formako auzoa da, eta auzoaren mugak Valladolid kalea, Judizmendi etorbidea, Santiago etorbidea eta Madril kalea dira. Auzoak Aranbizkarrako auzoarekin egiten du muga iparraldean, Arantzabelarekin mendebaldean, eta Santa Luziako auzoarekin hegoaldean.

1960ko hamarkadan garatutako auzoa da; izan ere, hamarkada hartan eraiki zen etxebizitzen %&nbsp;95. Auzoaren ekialdean Arana parkea eraiki zen. Auzoan bost solairuko adreiluzko eraikinak dira nagusi, eta kanpoaldeko Gasteizko auzoen ezaugarri guztiak ditu. Denda gehienak auzoko biztanleen beharrizan oinarrizkoak asetzeko janari eta bestelako dendak dira.

## Kanpo estekak
Pilar

**Pilar** Gasteizko (Araba) auzoa da. Gasteizko euskaldunen artean **Errota** izenarekin ere ezagutzen da. Alde Zaharraren iparraldean dago. Bere hegoaldeko muga Koroatzea auzoa da, eta iparraldean Arriagako parkea dauka. Ekialdean Santa Isabeleko hilerria dauka mugatzat.

## Kanpo estekak 
*  Pilarren 2001eko ortoargazkia www.alava.net webgunean
Babesgabeak

**Babesgabeak** Gasteizko (Araba) auzo bat da, txikia baina bizi-bizia, hiriko merkataritzaren gune nagusietako bat. Zabalgunearen eta Judimendi auzoen artean dago. Babesgabeetan daude Gasteizko txikizkako azoka eta zezen plaza. Auzoa Babesgabeen Andre Mariaren elizaren inguruan eraiki zuten; hortik datorkio izena.

1970 baino lehen, espainiar militarren artilleriako kaserna eta Modelo kartzela izan ziren bertan.
Gatzalbide

**Gatzalbide** Gasteizko (Araba) auzoa da. Hiriaren ipar-mendebaldean dago; iparraldean Arriaga-Lakuako auzoarekin egiten du muga, ekialdean Pilar auzoarekin eta hegoaldean Txagorritxuko auzoarekin.

Gatzalbide hiriko auzo txikienetakoa da, 1970eko hamarkadan zehar eraiki zen. Udalaren eta Gasteizko eta Arabako aurrezki kutxen laguntzaz eraiki ziren etxebizitzak. Gasteizko hiriaren iparraldeko irteeraren ondoan zegoen, baina 1980ko hamarkadatik aurrera Arriaga-Lakuako auzo berria garatu zen Gazalbideren iparraldean.

## Jakingarriak 
Gatzalbideko auzoan Jesus Guridi Kontserbatorioa eta Luis Dorao Haur eta Lehen Hezkuntzako Ikastetxe publikoa daude. Auzoaren erdian kokatuta, Gatzalbide merkataritza gunea dago: saltokiak, tabernak, lonjak eta elkarteak batzen dituen espazioa. Gasteizko tranbiaren Txagorritxu, Euskal Herria eta Honduras geltokiak Gazalbide auzoan daude. Auzoaren iparraldean Eusko Jaurlaritzaren egoitza nagusia eta Gasteizko autobus geltokia daude, eta mendebaldean Txagorritxu Ospitalea.

## Argazki galeria 

Vitoria - Conservatorio de Música Jesús Guridi 2.JPG|Jesus Guridi Kontserbatorioa
Vitoria - Monumento a Jesús Guridi 2.jpg|Monumentua Jesus Guridiri

## Erreferentziak
Uribarri (Arrasate)

eskuinera|thumb|350px|Uribarri auzoko eliza, errepidetik ikusita 1961. urtean. Atzekaldean Udalatx.

**Uribarri** Arrasateko (Gipuzkoa) auzoa da gaur egun herriarekin lotuta.

## Ondasun nabarmenak 
* Gorostiza baserria, monumentu izendatua.
* Itxaropenaren Andra Mariaren eliza
* Itxaropenaren Andra Mariaren santutxoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anglo-Vasco

**Anglo-Vasco** Gasteizko (Araba) auzoa da. Bere izena aspaldi Gasteiz zeharkatzen zuen bide estuko trenbideari zor dio. Tren-linea honek, *Anglo-Vasco-Navarro* deiturikoak, 1888tik 1968ra jardun zuen Bergara eta Lizarra arteko bidean. Auzoa Gasteizko Alde Zaharraren ekialdean dago (alde horretarantz egin zen lehen hiri hedapena izan zen), eta bere mendebaldean Obispo Ballester kalea eta Herrandarren kalea dira muga, hain zuzen trenaren igarobidean sortu ziren kaleak trenbidea desagertu ondoren.

Auzoaren zati bati, San Anton plazaren ekialdera 70ko hamarkadan eraikitako etxebizitza-poligonoari, Aranbide esaten zaio. Lantegi batzuk ordezkatu zituen.

2005ean 4.923 biztanle zituen *El Anglo* auzo osoak. Gasteizko auzo berrien eraikuntza dela-eta, *El Anglo*-ren biztanleria zertxobait jaisten ari da azken urteotan, eta, 2008an, 4.707 biztanle zituen.

## Ondasun nabarmenak 
* Artium
* Gasteizko autobus geltokia

## Kanpo estekak 
*  Anglo-Vascoren 2001eko ortoargazkia www.alava.net webgunean
Txurdinaga

**Txurdinaga** Bilboko auzoa da. Bilboko hirugarren barrutian kokatuta dago, Otxarkoaga-Txurdinagako barrutian alegia. Auzoak 109,67 hektareako azalera dauka eta 17.976 biztanle (2004ko datuen arabera).

1970eko hamarkada hasiera arte, auzoan baserriak eta ortuak baino ez zeuden. Gerra Zibilaren osteko hazkundeak eta hiriko beste guneetan zegoen toki eskasiak bultzatuta milaka etxebizitza eraiki ziren auzoan.

Hirigintza kaotikotik aldenduz, auzoak kale eta etorbide zabalak ditu, eta parkeak nagusi dira, esaterako Europa Parkea. Horrela, etxebizitza altuak pilatu egin ziren, 12-13 solairudun dorreetan. Ondorengo hamarkadetan etxebizitza gehiago eraiki ziren, Bilboko zabalgune berri horretan. Egun, auzoak ez du ia eraikitzeko tokirik.

2007tik, EuskoTrenen Metroaren Hirugarren lineak auzoa hiriaren erdigunearekin eta aireportuarekin lotzen du.
Fitxategi:Begoña 1925-2.jpg
Fitxategi:Begoña mapa 1925-7.jpg
Fitxategi:Begoña 1925- Santutxu-Bolueta.jpg
Fitxategi:Begoña mapa 1925 - Legenda.jpg

## Berdeguneak 
Auzoak kale eta etorbide zabalak ditu. 1988an, Europa parkea sortu zen (Bilboko parke sinbolikoenetako bat da). Europa parkeak 107.000 metro koadroko azalera du eta hainbat zuhaitz mota daude bertan, baita ahateak dituen aintzira bat.

## Merkatua 
Denda gehienak Txomin Garat eta Julian Gayarre kaleetan daude. Hauez gain, auzoak zenbait supermerkatu ditu.

## Elizak 
Bi eliza daude, garrantzitsuena Birjinetxe deritzana izanik.

## Kirola 
Txurdinagan udal-kiroldegi handi bat dago, Europa parkearen ondoan. Han, kirol modalitate asko praktika daitezke: saskibaloia, futbola, tenisa, igeriketa, eta abar.

## Hezkuntza 
Txurdinagan bi ikastola (Begoñazpi eta Kirikiño) eta institutu eta ikastetxe batzuk (Gabriel Aresti institutua, Txurdinaga-Behekoa Institutua, Pio Baroja, Txurdinaga-Artabe, eta Artatxe) daude.

## Osasuna 
Osasun zentro bat dago, Txomin Garat eta Gabriel Aresti kaleen artean.

## Garraiobideak 
Txurdinaga Bilbo erdigunearekin autobus eta taxien bidez lotuta dago.

## Elkarteak 
Kale Dor Kayiko euskal ijito elkarteak Txurdinagan dauka egoitza nagusia, Otxarkoaga, Erandio, Portugalete eta Irunen ere ordezkaritza bana duen arren.

## Kale garrantzitsuenak 
* Txomin Garat etorbidea
* Julian Gaiarre etorbidea
* Gabriel Aresti etorbidea
* Jesus Galindez etorbidea

## Iruditegia 

Fitxategi:Parqueeuropa 5.jpg|Europa Parkea.
Fitxategi:Txurdi27.jpg|Garai lorategiak.
Fitxategi:Txurdi1.JPG|Mrs. Leah Manning lorategiak.
Fitxategi:7bilbao 568.jpg|Txomin Garat etorbidea.
Fitxategi:4txurdi10.jpg|Txurdinagako etxeak.

## Ikus, gainera 
* Mahatserri
* Begoñako errepublika

## Kanpo estekak 
* Kale Dor Kayikoren webgunea
Begoña (barrutia)

**Begoña** Bilboko 4. barrutia da. Ibaizabal ibaiaren ekialdera kokatzen da.

Iparraldean Uribarriko barrutiarekin, ekialdean Otxarkoaga-Txurdinagako barrutiarekin, mendebaldean Ibaiondoko barrutiarekin eta hegoaldean Basauri eta Etxebarriko udalerriekin. Barrutiak guztira 177,07 hektareako azalera dauka, eta 43.715 biztanle (2005).

1925ra arte Bizkaiko udalerria izan zen orduko Begoñako Errepublikan 2020ko hiru barruti hauek sartzen ziren:  Uribarriko barrutia,  Otxarkoaga-Txurdinagako barrutia eta oraingo Begoñako barruti hau.

Hainbat auzotan banatzen da, Begoñako auzoaz gain, Santutxu eta Boluetako auzoak. Bilbon dentsitaterik handienetarikoa duen barrutia da. 1960. urtetik aurrera etxebizitza ugari eraiki ziren, altuera handiko blokeak, nahiko era kaotikoan. Hau nahiko nabarmena da Santutxuko auzoan. Santutxuko kilometro koadro bat da Euskal Herriko trinkoena, 41.000 biztanle baino gehiago baititu, eta Europako eremu populatuenetan 24.a da.

1997. urtetik, Bilboko metroaren lehen lineak hiru geltoki dauzka Begoñako barrutian, Santutxu, Basarrate eta Bolueta.

## Euskara 
Iñaki Gaminde hizkuntzalari erreakaldearrak ikertu duen Bilboko euskararen hiru aldaeretako bat dugu Begoñako *euskerea* edo *euskerie*, besteak Buia eta Larraskitukoak direlarik.

## Biztanleria 
## Bibliografia 
* *"Bilbotarron euskararen zuzuan"*. Iñaki Gaminde. Asapala Kultur Elkartea, 2004.

## Ikus, gainera 
* Begoña (auzoa)
* Begoñako errepublika
* Mahatserri
* Vecunia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bolueta

**Bolueta** Bilboko auzoa da, Begoñako barrutian kokatua. Auzoak 4.486 biztanle zituen 2006an, eta 0,77 kilometroko koadroko azalera dauka. Bolueta beti egon da altzairugintza eta industriari lotua, izan ere, Euskal Herriko lehen siderurgia modernoa bertan hasi zen, 1840ko hamarkadan eraiki zen Santa Ana de Bolueta lantegiaren bitartez.

Ondorengo urteetan, bestelako industriak garatu ziren, Cilindros Bolueta esaterako, eta industriari loturiko beste hainbat fabrika eta lantegi txiki. Industria izaera horrek eraginda, ez dira biztanle asko bizi auzoan. Dena dela, 1950eko hamarkadatik aurrera garatu zen Santutxuko auzoarekin batera, hainbat etxebizitza bloke eraiki ziren, Sagarminaga Taldea esaterako. Azken urteetan bestelako industria berriak ezarri dira auzoan, egunkari egileak, bulegoak eta kotxe saltegiak esaterako. Horrez gain, auzoan Bilbo hiriko diskoteka nagusienen bat kokatzen da, non noiz behinka kontzertuak ere eskaitzen diren.

1997ean zabaldu zen Bilboko metroaren Boluetako geltokiak auzoaren eta Bilboko erdigunearen arteko lotura indartu du. Geltokia hirian dagoen aldageltoki garrantzitsuenetako bat da, izan ere, EuskoTren eta Bilboko metroaren lotunea ematen da. Busturialdetik zein Durangaldetik datozen hainbat bidaiarik bertan hartzen dute metroa Bilbora edo beste hiri nagusietara heltzeko.
Fitxategi:Begoña 1925-2.jpg
Fitxategi:Begoña 1925- Santutxu-Bolueta.jpg
Fitxategi:Begoña mapa 1925 - Legenda.jpg

## Etorkizuna eta "Zazpi Kaleak" proiektua 
Santa Ana de Bolueta eta Cilindros Bolueta enpresa historikoek hartzen zituzten orubeetan auzoaren etorkizuna hobetuko duen proiektua garatzen ari zen. Lantegiak saldu eta Sidenorerra igaro ziren Cilindros Boluetako langileak. Ondoren, Eusko Jaurlaritzak orubea erosi eta 1.100 etxebizitza eraikitzeko proiektua antolatu zuen. Auzo berria eraikitzeko bost proposamen aurkeztu ziren, eta azkenik Idom ingeniaritzak proposatutako proiektua, Bolueta Dorreak alegia, aukeratu zen.

Eraikitzen hasi diren 1.100 etxebizitzetatik, 600-700 inguru babes ofizialekoak izango dira, eta Eusko Jaurlaritzak eraikiko ditu. Gainontzekoak salmenta librekoak izango dira eta Sacyr Vallehermosok eraikiko ditu. Obrak 2007ko udaberrian hastea espero zen, baina Higiezinen burbuilaren ondorioz, proiektua asko atzeratu zen. Azkenean 2016. urtean, etxebizitzak eraikitzen hasi ziren.

## Kalerik garrantzitsuenak 
* Miraflores etorbidea
* Bilbao-Galdakao errepidea

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Boluetako geltokia
* Mahatserri

## Kanpo estekak
Abando (barrutia)

**Abando** Bilboko 6. barrutia da. Ibaizabal ibaiaren mendebaldean kokatuta dago. Iparraldean Basurtu-Zorrotzako barrutiarekin, ekialdean Ibaizabal ibaiarekin, mendebaldean Alonsotegiko udalerriarekin eta hegoaldean Ibaiondoko barrutiarekin egiten du muga. Barrutiak guztira 213,90 hektareako azalera dauka, eta 51.696 biztanle (2005).

Barrutia auzo hauetan banatua dago: Abandoko eta Indautxu. Abandoko barrutia Bilboko erdigunetzat har dezakegu, ingelesez esaten den "Central Business District CBD". Banku eta bestelako finantza enpresek bertan dute egoitza. Horrez gain, dozenaka denda eta merkataritza gune aurki ditzakegu Abandon.

Hiriaren erdigunea beti ari da eraberritze prozesuan. Horren adibide dira, Abandoibarra eta Uribitarteko gune berriak. Azken urteetan luxuzko etxebizitza berrien eraikuntza zabaldu da On Diego Lopez Harokoa Kale Nagusiaren inguruan, eta lurpeko aparkaleku berrien eraikuntza, Jado plaza eta Campuzano plazan esaterako.

## Auzoak 
* Abando
* Abandoibarra
* Indautxu
* Uribitarte

## Kultura 
* Guggenheim Bilbao Museoa
* Bilboko Arte Eder Museoa
* Campos Eliseos Antzokia
* Kafe Antzokia

## Zerbitzuak 
* Abandoko Indalecio Prieto geltokia
* Bilboko Burtsa
* BBVAren Dorrea
* Isozaki Atea

## Biztanleria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Abandoko Elizatea
* Abando (auzoa)

## Kanpo estekak
Txagorritxu

**Txagorritxu** Gasteizko (Araba) auzoa da. Udalerriaren iparraldean kokatzen da Lakuako auzoaren hegoaldean. 1970eko hamarkadatik aurrera eraikitako auzo erresidentzial berrietako bat da. Auzoak bertako Txagorritxu Ospitaleari izena ematen dio, hiriko ospitale nagusiari alegia.

Txagorritxuko auzoko heziketa beharretarako Miguel Unamuno institutua dago, 7 eta 14 urte bitarteko haurrentzako. Horrez gain, INEMek formakuntza zentro bat dauka auzoan.

## Etimologia 
Txagorritxuren forma zaharra **Etxegorritxo** da (Etxe + gorri + txo).

## Zerbitzuak 
* Txagorritxu Ospitalea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errekalde (Bilbo)

**Errekalde** Bilboko 7. barrutia da. Iparraldean Basurtu-Zorrotzako barrutiarekin, mendebaldean Alonsotegiko udalerriarekin, ekialdean Abandoko barrutiarekin eta hegoaldean Ibaiondoko barrutiarekin egiten du muga. Barrutiak guztira 696,29 hektareako azalera dauka, eta 47.583 biztanle (2005).

Bost auzotan banatzen da, Ametzola, Iralabarri, Errekaldeberri, Uretamendi eta Iturrigorri. Bilboko langileri eta Espainiatik lan bila etorritako hainbat pertsonaren jomuga izan zen Errekalde XX. mendean. Barrutia Pagasarri mendiaren lehen maldetan zehar hedatzen da, zenbat eta mendebalderago, orduan eta garaiera gehiago dagoela.

Barrutia A-8 Autobideak bitan banatzen du, Errekaldeberri auzoaren parean. Autobidea auzoa eraiki eta gero eraiki zen eta betidanik izan da arazo handia auzoaren eguneroko bizitzan.

## Barrutiaren eraberritzea 
Azken urteetako obra handiek barrutia eraberritu dute. Batetik, Renfek Trenbidearen etorbidean zeuzkan trenbideak lurperatu dira, eta haien tokian etorbide berria eraiki da.

Bestetik, Ametzola auzoan, parke berri bat eta ehunka etxebizitza berri eraiki dira. Oraindik amaitzeke dagoen prozesuan. Errekaldeberritik Basurturako tartean FEVE konpainiaren trenbideak lurperatzeko lanak 2006. urtearen hasieran hasi ziren. Eta horrez gain, laster Iralabarri auzoko trenbidea ere lurperatzeko proiektua dago.

## Demografia 
2016an 47.245 pertsona erroldatuta zeuden, modu honetan banatuta:

* Errekaldeberri - 16.221 p.
* Ametzola - 12.200 p.
* Iralabarri - 11.534 p.
* Larraskitu - 2.766 p.
* Uretamendi - 2.561 p.
* Betolaza (ofizialki: Betolatza) - 300 p.
* Iturrigorri-Peñascal - 1.963 p.

## Kanpo estekak 
* Zazpigarren barrutia udal webgunean.
Basurtu

**Basurtu** Bilboko auzoa da. Bilboko Basurtu-Zorrotzako barrutian kokatua, zortzigarren barrutian alegia. Basurtuko auzoaren hegoaldeko muga Sabino Arana etorbidea da, eta etorbide honek markatzen du auzoaren izaera. Hainbat autobide eta errepideren gurutzabide baita Basurtu.

Bilboko elizateak Abandokoa anexionatu zuenean Basurtuko lurrak hiriaren periferia edo kanpoaldea ziren. Horregatik, Bilbok erdigunetik kanpo egon beharreko hainbat azpiegitura kokatu zituen bertan. XX. mendearen hasieran Basurtuko Ospitalea bertan eraiki zen, eredu arkitektoniko ingeleseko ospitalea. Horrez gain, San Mameseko futbol zelaia eta Bilboko Nazioarteko Erakustazoka ere bertan eraiki zen Gerra Zibilaren ondoren.

Hiria hazten joan den heinean, kanpoaldeko izaera hori galtzen joan zen, eta gaur egun Basurtu erabat loturik dago hiriko beste guneekin.

## Garraiobide eta azpiegiturak 
Basurtuko auzoa A-8 autobideak zeharkatzen du mendebaldean, auzoa bitan bananduz.

Horrez gain, hiriaren komunikazioetarako hain garrantzitsua den Termibus autobus geltokia bertan dago, San Mamesen konkretuki.

Auzoaren mendebaldean FEVE konpainiaren Basurtu-Ospitalea geltokia dago, Balmaseda, Karrantza, Santander eta Leonerako lineetan.

Euskotren Tranbiaren Bilboko tranbiak ere geltokiak ditu auzoan, Ospitalea eta Basurto izenekoak.

Bilborako errepide sarreren birmoldaketarekin batera, Sabino Aranako autobide sarbidea itxi eta Indautxu eta Basurtu banatzen duen Sabino Arana etorbidea oinezkoentzako gune nagusia bihurtuko da. Sabino Arana etorbideko trafikoa gaur egun Olabeagatik eta Trenbidearen etorbidetik bideratzen da.

## Kalerik garrantzitsuenak 
* Montevideo etorbidea
* Luis Briñas kalea

## Iruditegia 

Irudi:Basurtuko ospitalea, Euskal Herria..jpg|Basurtuko Ospitalea.
Irudi:Bilbao - Termibus 2.jpg|Termibus.
Irudi:Bilbao - Edificio Bami (Sede EITB) 1.jpg|Bami eraikina.
Irudi:San Mames, Bilbo, Euskal Herria 3.JPG|San Mames.
Irudi:Bilbao - Edificio de las Escuelas Universitarias de Ingeniería Técnica Industrial y las de Minas y Obras Públicas (EUITI y Minas, UPV-EHU) 3.jpg|Meatzeen eta Herri Lanen Ingeniaritza Teknikoko Unibertsitate Eskola.

## Ikus, gainera 
* Basurtuko Ospitalea
* Termibus
* Bami eraikina
* San Mames

## Kanpo estekak
Zorrotza

**Zorrotza** Bilboko auzoa da. Bilboko zortzigarren barrutian kokatuta dago, Basurtu-Zorrotzako distrituan alegia. Auzoak distrituari izena ematen dio eta Bilboko ipar mendebaldean kokatua dago. Bilboko auzorik iparrekoena da. Iparraldean Barakaldorekin egiten du muga, mendebaldean Alonsotegirekin, eta ekialdean Ibaizabal errekarekin.

Auzoak 12.309 biztanle dauzka eta 128,54 hektareako azalera. Guztira 96 biztanle bizi dira hektareako. Auzoa Ibaizabal ibaitik hego-ekialdeko norabidean hedatzen da Zazpilandako gunerarte, itsas mailatik 150 metrora, malda handiarekin. Bilboko udalerriko gune industrial nagusia da, eta Zorrotzaurreko proiektua aurrera egiterakoan, hirugunean geratuko den bakarra.

## Garraiobide eta azpiegiturak 
thumb|250px|eskuinera|Zorrotzako portua
A-8 autobideak bitan banatzen du Zorrotzako auzoa, batetik Zazpilandako gune malkartsua, eta bestetik Zorrotzako gune laua. Azken urteetan autobidearen lurperatzearen aldeko ahotsak agertu dira, baina lurperatze lanek izango zuketen kostu altua dela eta, ez da oraindik horretarako proiekturik aurkeztu.

Zorrotzako auzoak bi garraiobide mota dauzka, trena eta autobusa. Renfe Aldiriakek geltoki bat dauka auzoaren ekialdean, eta FEVEk beste geltoki bat dauka auzoaren mendebaldean. FEVEren trenbideak arazo ugari sortzen ditu, trenbidea lur azaletik joateagatik hainbat trafiko arazo sortzen direlako. Bilbobuseko 18. eta 85. lineen bitartez auzoa Bilbo erdigunearekin, eta Deustuko San Pedroko auzoarekin elkarturik dago. Berez 18. linea Zorrotzara bakarrik heltzen zen arren, 2005. urtean Zazpilandaraino luzatu zen.

### Bilbobus lineak 
### Bizkaibus lineak 
## Kale garrantzitsuenak 
* Fray Juan Etorbidea
* Ontziola kalea
* Zazpilanda kalea

## Elkarteak 
* Txinbotarrak (konpartsa)
* Zorrotzako Euskal Txokoa
* Zorrotzako Gazte Asanblada
* Gure Lurra
* Ibai-Arte (dantza taldea)

## Ondasun nabarmenak 
* *Molinos Vascos* izeneko industria-eraikina, 2009an Eusko Jaurlaritzak Kultura Ondasun saikatua izendatua. Irina-fabrika bat zen, eta 1923-24 urte bitartean eraiki zuten Federico Ugalde arkitektoaren proiektuaren arabera. Hormigoizko egituraz Bilbon eraikitako bigarren eraikina izan zen, La Ceres irin-lantegiaren ondoren.
* Zorrotzako eliza

## Argazki galeria 

Irudi:Molinos Vascos irin-lantegia.jpg|Molinos Vascos eraikina.
Irudi:Bilbao ( Zorrotza) - Iglesia de Nuestra Señora de la Medalla Milagrosa1.jpg|Zorrotzako eliza.
Irudi:Pablo Alzolaren_zubia (1).jpg|Pablo Alzola jaunaren burdinazko zubia.
Irudi:|.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.zorrotza.org
* www.zorrotza.info
* www.txinbotarrak.org
Ametzola

**Ametzola** Bilboko auzoa da. Bilboko zazpigarren barrutian kokatuta dago, Errekaldeko barrutian alegia.

## Ezaugarriak 
thumb|200px|Ametzola
Auzoak hiriko gune ezagun asko biltzen ditu, Etxetxukoa esaterako. Bertan dago Bilboko udal kirol pabilioia, iurbentia Bilbao Basket saskibaloi taldeak eta Exbasa Bilbo areto futbol taldeak jolasteko erabiltzen dutena.

Auzoak 12.824 biztanle dauzka eta 26,45 hektareako azalera. Etxetxuko dorreak auzo honetan daude.

Hemeretzigarren mendean zehar eraikitako trenbideek oztopo nabarmena suposatu dute auzoaren bilakaeran. Ametzolako auzoaren erdi-erdian Fevek merkantziak garraiatzeko trenbide sare bat zeukan. Trenbide hauek pixkanaka lurperatuz joan da, Bilbao Ria 2000 erakunde publikoak babesturiko proiektu urbanistiko baten bitartez.

1999ko abenduaren 27an Ametzolako auzo berriaren eraikuntza garabi bat, behera erori zen Lothar ekaitzak eragindako haize gogorrengatik eta bi pertsona hil zituen.

## Garraio publikoa 
Errekalde eta Bilboko zabalgunearen artean egonik, auzoa hiriaren erdigunearekin elkartzen dituzten hainbat autobus eta tren linea daude.

### Autobusa 
### Trena 
[thumb|200px|[Ametzolako geltokia]]
Gordoniz kaleak eta Trenbideko etorbideak bat egiten duten lekuan, Ametzola parkearen muturrean alegia, Ametzolako geltokia dago. Geltokiak hurrengo zerbitzuak batzen ditu:

* Renfeko Aldirien C-1 (Bilbo-Abando - Santurtzi), C-2 (Bilbo-Abando - Muskiz) eta C-4 (Bilbo-Concordia - Balmaseda) lineak.

* Renfe Feve: Aldirien R-3b (Bilbo-Concordia - Karrantza) lineak, eta eskualde-arteko R-3 (Bilbo-Concordia - Santander) eta R-4 (Bilbo-Concordia - Leon-Matallana) lineak.

### Tranbia 
La Casillako geltokia Bilboko tranbiaren geltoki-buru da gaur egun.

## Kale garrantzitsuenak 
* Etxetxu plaza
* Trenbidearen etorbidea
* Gordoniz kalea

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ametzola parkea
* Ametzolako geltokia

* Aingeru Bergizes
* Antón Borja  ‎

* La Salve Bilbao
* Abandoko pilotalekua

## Kanpo estekak
Añorga

**Añorga** Donostiako (Gipuzkoa) hego-mendebaldeko auzoa da, Usurbil eta Lasarte-Oriarekiko mugan dagoena, herri izaera duena, eta gaur egungo Gipuzkoako hiriburua dena sortu baino lehen existitzen zena.

Baserriz osatutako herrigunea zenak aldaketa handia izan zuen 1900. urtean, Cementos Rezola fabrika jarri zutenean. Horrek jende asko erakarri zuen, eta eman dio gaur egun auzoak daukan izaera industriala. 2004an 3.000 biztanle inguru zituen. Egun ordea 2.635 ditu (2022).

Añorga erreka sortzen da bertan, Donostiako mendebaldeko ibaia, hirian gehienbat urbanismoak estalita ezkutuan doana.

## Auzuneak 
* Zuatzu
* Atotxa Erreka
* Añorga Txiki
* Añorga
* Amasorrain
* Errekalde
* Belartza

## Demografia 
## Kultura 
### Euskara 
[thumb|261x261px|Añorgako Pantxi Matxain ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]
Beterriko hizkeran egiten da Añorgan, erdialdeko euskalkiaren aldaeran.

## Ondarea 
* Museum Cement Rezola
* Zergatik (eskultura)
* Añorgako eliza

## Garraioa 
* Añorgako geltokia
* Errekaldeko geltokia

## Iruditegia 

Irudi:Añorga rezola 0001.JPG|Rezola zementu lantegia.
Irudi:Futbola añorga 2015 001.JPG|Futbol -zelaia
Irudi:Zergatik eskultura Añorga 03.jpg|Zergatik (eskultura)
Irudi:Euskotren Añorga antigua.JPG|Euskotreneko geltokia (Añorga-Antigua)
Irudi:Fiestas patronales de Añorga (18 de 20) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Añorgako jaiak (1945)
Irudi:Zergatik eskultura Añorga 01.jpg|*Zergatik* eskultura

## Elkarteak 
Auzoko elkarteen artean Añorga Kultur eta Kirol Elkartea nabarmentzekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Añorga Kultur eta Kirol Elkartea
Zaramaga

**Zaramaga** Gasteizko (Araba) auzoa da. Hiriaren iparraldean kokaturik, azken erroldaren arabera auzoak 16.000 biztanle inguru dauzka. Auzoaren mendebaldean Gasteizko hilerri zaharra dago, Santa Isabeleko kanposantua, alegia.

## Historia 
Auzoaren garapena 1950eko hamarkada eta 1960ko hamarkaden artean egin zen eta industrian lan egiteko etortzen ziren etorkinei begira proiektatu zen, *Obra Sindical del Hogar* erakundeak sustatutako Plan Partziala jarraituz. Langile izaera hori, gune industrial nagusietatik hurbil egoteagatik indartu zen, Michelin, Forjas Alavesas eta Sidenor bezalako enpresak besteak beste. Auzo berri hartako etxebizitza gehienak Gasteizko aurrezki kutxak eraiki zituen.

1976ko martxoaren 3an, trantsizioko gertakaririk odoltsuenetako bat gertatu zen auzoan: Gasteizko martxoaren 3ko sarraskia. Gasteizen langile mugimendu indartsua antolatzen ari zen, herritarren eskubideak zapaltzen zituzten diktaduraren eta enpresaburu diruzaleen aurka. Zaramagako San Frantzisko Asiskoa elizan bilduta zeuden langile eta ikasleak indarrez aterarazi zituzten poliziek, eta atera ahala bi mila tiro baino gehiago egin zizkieten: 5 lagun hil eta 150 zauritu zituzten, balaz.

Azken urteetan, auzoa biziberritu duten hainbat ekimen egin ditu udalak, parke berriak eta plazen eraberritzeak esaterako. Horrez gain, Euskal Herriko merkataritza-gune handienetakoa eraiki da Boulevard merkaritza-gunea alegia.

## Eraikinak 
* San Frantzisko Asiskoa eliza
* Boulevard

## Plaza eta parkeak 
* Martxoaren 3a plaza
* Laudio plaza
* Iparraldeko parkea

## Zinema 
1997an auzo honetan Ernesto Telleria euskal zinema zuzendariaren *Suerte* filma filmatu zen.

## Iruditegia 

Irudi:Zaramaga - Vitoria 1.jpg|Zaramaga.
Irudi:Vitoria - Calle Fermin Lasuen.jpg|Fermin Lasuen kalea.
Irudi:Vitoria - San Francisco de Asis12.JPG|San Frantzisko Asiskoa eliza
Irudi:Vitoria - Zaramaga 2.jpg|Martxoaren 3ko sarraskia omentzeko murala Zaramagan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Frantzisko (Bilbo)

**San Frantzisko** Bilboko auzoa da, Ibaiondo barrutian dagoena eta "goi-aldeko auzoa" izena hartzen duena Zabala eta Bilbo Zaharrarekin batera.

Auzoak 6.713 biztanle eta 0,16 kilometro karratuko azalera dauka (2006an Bilboko udalak emaniko datuen arabera). Auzoak Bilbo Zaharrarekin eta Bilboko itsasadarrarekin egiten du muga. Bilbo Zaharra eta Atxurirekin batera Zazpikaleetatik kanpo garatu ziren errebaletako bat izan zen San Frantzisko.

Miribillako meategien garapenarekin batera, hainbat langile etorri ziren auzora lan egin eta bizitzera. Meategi horiek, *San Luis*, *Malaespera* eta *Abandonada* ziren. 1862ean Bilboko zabalgune proiektua oraindik aurkeztear zegoela, gauzatu ez zen zabalgune txiki baterako proiektua aurkeztu zen.

Abandoko elizatearen anexioarekin batera, XIX. mende eta XX. mendeen artean, auzoan etxebizitza ugari eraiki ziren, askotan halamoduzko materialak erabilita, eta inolako zerbitzurik gabe (urte askotan zehar etxe askok ez zuten komunik ezta sanemendu sistemarik izan).

1980ko hamarkadan auzoak degradazio handia pairatu zuen drogak, delinkuentzia, prostituzioa eta lotutako gaixotasunak zirela-eta, gaur egun arte horren guztiaren aztarnak mantenduz, askoz maila apalagoan.
Historikoki immigrazio handiko tokia izanda, gaur egun ere etorkin kopururik handiena espainiar estatutik kanpokoa da.

## Kalerik garrantzitsuenak 
* San Frantzisko kalea.
* Maiatzaren Biko kalea.
* Hernani kalea.
* Bailen kalea.
* Gorte kalea.
* Palanka auzoa.

## Zubiak 
Zazpikaleekin Erribera eta Mesedeetako zubiek lotuta dago, eta Abandorekin Cantalojas zubiaren bidez.

## Kultura 
San Frantziskon liburutegi aipagarria eta hainbat kultura elkarte ditugu. Halaber, Bilborock-La Merced aretoa auzo honetan kokatuta dago, musika artxibategi daukana.

Bestalde, auzo honetako San Frantzisko kalean kokatzen da Bilboko Berreginen Museoa.

Mariaren Bihotza plazan antzinako komentu baten arrastoak daude ikusgai, aparkaleku bat egiten hasi eta agertu zirenak.

thumb|erdian|250px|San Frantzisko komentuaren arrastoak Mariaren Bihotza plazan

## Ondasun nabarmenak 
* La Ceres irin-lantegia, industria-ondarea.
* Bilboko Berreginen Museoa.

## Bibliografia 
* *"El barrio de Las Cortes. Una historia de La Palanca bilbaina"*. Arturo Izarzelaia eta Txema Uriarte, 2007.

## Kanpo estekak 
* "Barrios Altos" webgunea
Igara

**Igara** Donostiako industrialde bat da Ibaeta auzoko hego-mendebaldean. Hiriaren mendebaldean dago. Industrialdearen izenak sarritan auzoarena ezkutatu egin du eta ohikoa bilakatu da Ibaetaren zati handi bati Igara deitzea. Iparraldean Igeldo herria du, eta Pilotegi bideak batzen ditu bertatik Donostia eta Igeldo.

## Izena 
Jatorriz Igara gaur egungo industrialdean zegoen egun desagertuta dagoen baserri baten izena zen. Igara errekak zeharkatzen du, zeinak Ibaeta aldean Añorga errekan duen bokalea.

Etimologikoki, euskarazko *eihara* edo errota hitzetik omen dator. Industrialdea egin zenean baserriaren izena hori izendatzeko erabili zen. 
thumb|300px|erdian|Igara auzoaren aireko ikuspegia.

## Industrialdea 
XVII. mendean inguruan itsas-portu izateko proiektu bat garatu zen, azkenean bertan behera utzi zena, itsasoko urak haraino iristen baitziren. Horren froga gisa, bertako Portu Etxe baserriaren izena dago eta joan den mendearen argazkiak. Orain gutxi arte hezeguneak, landak eta errekak zirela eta, zonaldea ekologikoki aberatsa zen; oraindik orain Euskal Herrian desagertzear dagoen Hegoaldeko zuhaitz-igelaren presentzia baieztatuta dago. Egun, batez ere zerbitzu eta industria-auzoa da.

Industrialde horretan banketxe zenbaiten bulegoak (Kutxabank, Banco Sabadell), automobil-kontzesionarioak eta Gara egunkariaren egoitza. 21. lehen laurdenera arte Diario Vasco egunkariak eta  Elkar argitaletxeek ere han izan zuten egoitza. Zenbait etxebizitza ere aurki daiteke.

Azken hamarkadetan ohiko bilakatu da Igara izena erabiltzea Ibaetako auzoari deitzeko,eta frontoia dauden auzuneari. Bertako kale bati Igara bidea izena ematea nahasketa handitu du; kale hori Ibaetan sortu eta garai batean Igara baserria zegoen tokiraino doa. Hori dela eta, auzokideek haien haserrea sarritan erakutsi dute, batzuetan Udalak berak nahasketa indartu duelako.

thumb|400px|erdian|Igara industrialdea Berioko bidetik ikusita.

## Erreferentzia zerrenda 
## Kanpo estekak
Herrera (Donostia)

**Herrera** Donostiako (Gipuzkoa) auzoa da, berez Altzako parte dena eta Pasaiako Trintxerpe barrutiaren ondoan dagoena.

## Geografia 
Herrera Donostiako ekialdeko muturra dela esan daiteke. Altzaren parte izanik, Altza herri izan denean, haren zabalerak itsasoa ukitzen zuen ingurua zen Herrera, Pasaiako badiaren hego-mendebaldeko muturra.

Mapa zaharretan La Herrera edo Canal de La Herrera izenarekin agertzen da Pasaiako badiaren mutur hori, eta bertara Txingurri errekak isurtzen du ura. Txingurrik badiarekin bat egiten duen tokia, 21. mendean porlanez eta urbanismoz estalia, da Herrera auzoaren erdigunea.
Fitxategi:Herrera (Donostia)16 04 36 283000.jpeg|2021
Fitxategi:Herrera (Donostia)16 04 58 523000.jpeg|XX. mende hasieran emakumeak lanean garbitokian

## Garraio publikoak 
Herrera auzoa oso ondo komunikatuta dago bai hiriburuarekin, bai lurralde historikoko beste herri batzuekin. Oarsoaldea eta Bidasoaldera joaten diren bus linea guztiak Herreratik pasatzen dira, auzoa Pasaia, Errenteria, Oiartzun, Lezo, Irun eta Hondarribia udalerriekin lotuz.

Gipuzkoako Aldiriak ere Herrerako geltokian gelditu ohi dira, eta honek Herrera komunikatzen du zuzeneko trenen bidez Pasaia, Errenteria eta Irunekin (ekialderanzko bidean), eta Donostiako auzo ezberdinak, Hernani, Urnieta, Andoain, Billabona, Zizurkil, Anoeta, Tolosa, Alegia, Ikaztegieta, Legorreta, Itsasondo, Ordizia, Beasain, Ormaiztegi, Zumarraga, Urretxu, Legazpi eta Zegama udalerriekin (hegoalderunzko bidean).

Euskotrenek ere Herrerako geltokia du, eta hurrengo udalerriekin lotzen du Herrera: Pasaia, Errenteria (Galtzaraborda, Erdialdea eta Fanderiako geltokien bidez), Oiartzun (Arraguako auzoa), Irun (Gaintxurizketa, Irungo Bentak, Belaskoenea, Colon eta Nazioarteko Zubia) eta Hendaia (ekialderuntz), eta Donostia (Loiola, Anoeta, Amara-Erdialdea, Lugaritz, Añorga eta Errekalde), Lasarte-Oria, Usurbil, Orio, Zarautz (San Pelaio eta Erdialdea), Zumaia (Erdialdea eta Arroa), Deba, Mendaro, Elgoibar (Altzola, Toletxegain eta Erdialdea), Eibar (Azitain, Erdialdea, Ardantza, Amaña, Unibertsitatea eta San Lorentzo) (mendebalderuntz).

## Galeria 

Fitxategi:Herrera (Donostia)16 03 58 848000.jpeg|Herrerako plaza
Fitxategi:Herrera (Donostia)16 04 21 333000.jpeg|Topoaren geltokitik plazara jaisteko eskailerak
Fitxategi:Txingurri-Herrera-Altza.jpeg|Txingurri kaleko panoramika
Fitxategi:CTSS 1888 Tunel de Herrera.jpg|Donostiako tranbia Herrerako tunelean (1888)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lorea (Donostia)

**Lorea** Donostiako (Gipuzkoa) auzoa da, jatorriz goi mailako urbanizazioa zen. Berez, Ibaeta auzoaren barnean kokatzen da.

Musikene eraikina Lorearen mugan dago.

## Iruditegia 

Image:
Villasante2.jpg|Luis Villasante parkea eta Topoaren lanak.
Paperezko txoriak.jpg|Urbanizazioaren sarrerako *Paperezko txoriak* eskultura.
Musikene.jpg|Musikeneren eraikina.
San Sebastián - Cámara de Comercio de Gipuzkoa 1.jpg|Gipuzkoako Bazkundea.

## Kanpo estekak 
* Lorea auzoa Youtubeko bideo batean.