open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Computer Space

**Computer Space** (euskaraz *Espazio Konputagailua*),  1971n Nutting associates konpainiak merkaturatutako arcade bideojoko bat da. Nolan Bushnell eta Ted Dabneyk sortu zuten, gerora Atari konpainia sortu zutenak. Merkaturatua eta txanponekin funtzionatzen zuen lehen arcade bideojokotzat jo ohi da.

Jokoa Spacewar! (1962) mitikoaren berregokitzapena da, eta Asteroids (1979) bideojokoaren antza du, harkaitzak beharrean bi plater izatearen ezberdintasunez.
Hermonia Vivarini

**Hermonia Vivarini** (Venezia, XVI. mendea) Veneziako beiraren artista izan zen.

## Ibilbidea 
1521eko maiatzaren 22an hamar urteko patentea eman zioten eta bere diseinuko (*Navicella*) ontzi itxurako beirazko pitxer bat egiteko pribilegioa. Ez zen ohikoa emakumeek Muranoko kristalezko gremioaren pribilegioa lortzea. Artista arrakastatsua izan zen eta itsasontzi itxurako pegarraren diseinua ezagun egin zen eta artista garaikide askok kopiatu zuten.

Hermoniaren aita ere, Alvise Vivarini,  Muranoko beiraren artista izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josefa Tolrá Abril

**Josefa Tolrà i Abril** (Cabrils, 1880 – 1959) Kataluniako mediuma eta marrazkilari autodidakta izan zen, bere lanak trantze-egoeran egiten zituen**.**

## Biografia 
Bere lanak Joan Brossa, Modest Cuixart edo Antoni Tàpies bezalako artistak harrituta utzi zituen. Reina Sofia Museoak, Bartzelonako Arte Garaikidearen Museoak, Can Palauetek (Mataró) eta Institut d'Estudis Ilerdencs-ek beren lanaren zati bat erakutsi dute. 2015. urtean *Del segon origen. Arts a Catalunya 1950-1977 * erakusketako artisten artean egon zen,  Kataluniako Arte Museo Nazionalean antolatua.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Josefa Tolrà: mèdium i artista, Mataró: ACM, Associació per a la Cultura i l'Art Contemporani, Ajuntament de Mataró, 2014. ISBN ά92631-20-9
* La Mà Guiada: Josefa Tolrà / Madge Gill, dones visionàries. Barcelona : Museu Nacional d'Art de Catalunya, octubre 2023. Pilar Bonetek komisariatutako erakusketaren katalogoa
* BONET, Pilar. "Entre los seres de luz y la madre célula. Josefa Tolrà y Julia Aguilar", in Bonet Julve, Pilar eta González Madrid, María José (eds.) Cosmología esotérica: arte, ciencia, espiritualidad y utopía de mujeres visionarias. Vitoria-Gasteiz : Sans Soleil Ediciones, 2024

## Kanpo estekak
Anna Swenonis

**Anna Swenonis**, jaiotzean **Anna Svensdotter** (? - Vadstena, 1527ko uztailaren 31) suediar eskuizkribu argitzailea izan zen.

## Biografia 
Bridgettine ordenako moja, Vadstenako abadian, 1478tik, eta Priora denbora batez.

## Lanak 
Anna Swenonis AM 422 eta Ups C 475 eskuizkribuen egiletzat hartu zen. 1501etik 1527ra *Libro de oraciones de Ingegerd Ambjörnsdotter* izeneko Liburuaren kopia gisa ezagutzen den eskuizkribu argiztatuko artista bezala izendatzen da.Otoitz liburu hau Stockholmeko Suediako Liburutegi Nazionalean gordetzen da. Besteak beste, Ama Birjinaren irudi batez apainduta dago, Vadstenako monasterioko Areto Kapitularreko koadroak gogorarazten dituen estilo batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Letteraturbanken, mencionada como Anna Svensdotter
Haurren sexu esplotazio

**Haurren sexu esplotazioa** haurren aurkako indarkeria mota bat da, eta ondorioz haurren eskubideak urratzen dituen jarduera, baita esklabotza modu bat ere Mundu osoan ematen da eta eragin bereziki larriak ditu haur eta nerabeen garapenean.

## Kontzeptua 
Hasiera batean *haurren prostituzioaz* aritzen bazen ere, adituek kontzeptu horren erabilpena ez dute gomenendatzen, izan ere, estigma sortzen duen kontzeptua da eta mina eragin dezake haur eta nerabeengan. Hala adierazten da Haurren salerosketa eta sexu explotazioa, haurren prostituzioa, haurren erabilpena pornografian eta bestelako haurren kontrako sexu abusuen materialaren gaineko Kontalari Bereziak, Maud de Boer-Buquicchio-k sustatutako terminologi orientazioetan.

## Legedia 
Haurren Eskubideei buruzko Hitzarmena haurren aurkako indarkeria mota guztiak salatzen ditu, sexu indarkeria barne eta 34. artikuluan bereziki aipatzen:
b) haurraren esplotazioa prostituzioan edo legez kontrako bestelako jarduera sexualetan; c) haurraren explotazioa espektakulu edo pornografia materialetan. (b) La explotación del niño en la prostitución u otras prácticas sexuales ilegales; c) La explotación del niño en espectáculos o materiales pornográficos.)

## Ikusi ere 
* Haurren sexu-abusua
* Iruzur pederasta
* Haur-pornografia
* Pedofilia

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Human Rights Watch/Asia (1995). Rape for Profit: Trafficking of Nepali Girls and Women to India's Brothels. Human Rights Watch. ISBN 9781564321558. 

## Kanpo estekak 
*«Prostitution of Children and Child-Sex Tourism: An Analysis of Domestic and International Responses»
* Somos Uno, ONG contra la prostitución infantil
* Orientaciones terminológicas para la protección de niñas, niños y adolescentes contra la explotación y el abuso sexuales
Asociación Catalana de Locales de Alterne

**Asociación Catalana de Locales de Alterne** (**ACLA**) Katalunian prostituzioaren industrian aritzen diren enpresaburuen elkartea da. 2002. urtean sortu zen eta Kataluniako 450 klubetatik 40 klub ordezkatzen ditu.

2006. urtean, Kataluniako Generalitateak bultzatutako lege-proiektua kritikatu zuten zeinak prostituzioan aritzeko gutxieneko adina 21 urtekoa izatea proposatzen zuen. Haien arabera, lege horrek klubak itxi eta kaleko zein etxeetan emanten den prostituzioa handituko zituen.

2008an Bartzelonan egindako ikuskapen baten arabera, prostituzio-lokal askok ez zituzten hurrengo arauak betetzen: okupatutako etxe baten ondoan ez egotea edota eskola edo eliza batetik 200 metro baino gutxiagora ez egotea. ACLAk araudia aldatzeko eskatu zuen, klubak ixteak kaleetan prostituzio handiagoa ekarriko zuelako.

2009an Ciutat Vellako Udalak adierazi zuenez, klubak irekitzearekin batera kaleko prostituzioa ez zen murriztuko. ACLAk hori ukatu egin zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Asociación Nacional de Empresarios de Locales de Alterne (ANELA)

## Kanpo estekak
Alexandre Arrechea

**Alexandre Arrechea** (1970) kubatar artista bisuala da.  Bere lanak boterearen kontzeptuak eta bere hierarkia, zaintza, kontrola, debekuak eta menpekotasun-sarea hartzen ditu barne.

Hamabi urtez Los Carpinteros arte-kolektiboko kide izan zen, 2003ko uztailean taldea utzi zuen arte bakarlari gisa bere ibilbidean jarraitzeko.  Bere arte publikoa Ikusleak obran parte hartzeak bere kontenplazioa gehitzen du. Jeremy Benthamek XVIII. mendean deskribatutako kosmobisioaren bertsio garaikideen aurrean giza ekintzek eta erreakzioek eragindakoa da obra. Boterearen begiak dena eta denei begiratzen die, eta denek beste guztiak eta bere buruari begira.

Arrechearen lanaren diziplinarteko kalitateak agerian uzten du espazio publikoak zein etxekoak esploratzeko interes sakona. Bilaketa horrek hainbat proiektu monumental ekoitzi ditu: “Ciudad Transportable” (2000), “The Garden of Mistrust” (2003-2005) eta “Perpetual Free Entrance” (2006). Arrechea Madrilgo Casado Santapau galeriak ordezkatzen du 2006tik.

## Biografia 
Arrechea Trinidad-en jaio zen, Kuban, 1970ean. Arrechea Habanako Instituto Superior de Arte (ISA) institutuan lizentziatu zen 1994an. 

Madril eta Miami artean bizi da,  bere emaztearekin, Marlene Barrios de Arrechea arte historialari kubatarrarekin eta haien bi seme-alabekin.

## Lana 
Arrecheak ospetsua egin da Marco Antonio Castillo Valdés eta Dagoberto Rodríguez Sánchezek osatutako Los Carpinteros arte kolektiboari esker. Hiru artistak 1994an hasi ziren euren izen kolektiboaren atzean lanean, eta arrakasta handia lortu zuten. New Yorkeko Arte Modernoko Museoak bere marrazkietako batzuk eskuratu zituen museoko bilduma iraunkorrerako.

Arrecheak Los Carpinteros uztea erabaki zuen 2003ko uztailean, bakarkako ibilbideari ekiteko. Bere bakarkako lehen proiektua El Jardin de la Desconfianza (The Garden of Mistrust) izan zen, Los Angelesen bi urteko lana behar izan zuen instalazio epikoa (2003-2005). Lanaren erdiko pieza aluminiozko zuhaitz zuriztatua izan zen, zeinaren adarrak ikusleak grabatu eta Interneten igortzen zituzten bideokamerez hornituta. Bere arte publikoak boterearen kontzeptuak eta bere hierarkia, zaintza, kontrol, debeku eta menpekotasun-sarea dakar askotan. Ikusleak obran parte hartzeak bere kontenplazioa gehitzen du.

Habanako 10. Biurtekorako (2009ko martxoaren 27 - apirilaren 30), Arrecheak La habitación de todos izeneko proiektuan lan egin zuen, hau da, Dow Jones Industrial Averagearen igoeraren edo erorketaren arabera handitu edo uzkurtu egiten den etxe baten eskultura da, hurrenez hurren. Duela gutxi arte publikoko proiektu batean lan egin du New Yorken, eraikinetan bideo-proiekzioak eginez. Bere lana datorren Veneziako Biurtekoan erakutsiko da.

## Erreferentziak 
* Alexandre Arrecheari elkarrizketa Habana-Culturan

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Alexandre Arrechea Kadist Art Foundation-en
Hadad

**Hadad** (), **Haddad**, **Adad** (, *Adād* ahoskatua), edo **Iškur** () Kanaango eta Mesopotamiako antzinako erlijioetako ekaitzen eta euriaren jainkoa zen. Eblan agertzen da jada, "Hadda" izenarekin, K.a. 2500. urte inguruan. Ekialde Hurbiletik, Hadad Mesopotamian sartu zen, Amorritak sartua, eta hor akkadiar Adad jainkoa bilakatu zen. Adad zein Iškur logograma berberarekin idatzi ohi dira, 𒀭𒅎, Hurritek Teshub jainkoa idazteko erabiltzen zuten ikur berbera. Hadadek beste izendapen batzuk ere bazituen, hala nola **Pidar**, **Rapiu**, Baal-Zephon edo, sinpleki, Ba'al (Jauna), baina titulu hau beste jainko batzuek ere bazuten.

Hadad jainkoaren ikurra zezena zen. Bizardun agertu ohi zen, makil bat eta tximista bat eskuan hartuta, zezen-adarrak buruan zituen bitartean. Mitologia alderatuan, Zeus greziarraren eta Jupiter erromatarraren pareko joatzen zen. Asia Txikian zegoen Dolicheko kultuan Jupiter Dolichenus izena hartzen zuen, eta hititen Teshub jainkoarekin parekatzen da. 

Baalen Zikloa edo Baalen Epika, Kanaango eremuan bildutako istorioen bilduma batean, Baal jainkoaren izendapenean Hadad ematen da, ekaitzen-jainkoa. Bilduma hau K.a. 1400 eta 1200 inguru egin zen, eta Ugariten aurkitu zen, gaur egungo Sirian. Hadadek Lotan herensugea hil zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paris neguan, Bourbon kaia

***Paris neguan, Bourbon kaia*** () Albert Marquet fauvista estiloko margolari frantsesak 1907an olio mihise gainean egindako lana da. Moskuko Puxkin Museoan erakusten da. Dimentsioak: 65 × 81 zm.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dow Jones Erabilgarritasunen Batez Bestekoa

**Dow Jones Erabilgarritasunen Batez Bestekoa,** **Dow Jones Utility Average** (**DJUA**, "Dow Jones Utilities" izenez ere ezagutzen dena) S&P Dow Jones Indices-en burtsa indizetako bat da, Estatu Batuetan negoziatzen diren 15 onura publikoko enpresa garrantzitsuen errendimendua jarraitzen duena. 

## Osagaiak 
thumb| Dow Jones Utility Average 1928-2012
2020ko urriaren 27tik aurrera, Dow Jones Utilities-en egungo osagaiak hauek dira (enpresaren izena eta ticker ikurrarekin):

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artistaren ama (Marquet)

***Artistaren ama*** () Albert Marquet fauvista estiloko margolari frantsesak 1905-1906an pastel paper gainean egindako lana da. Erretratu honek amak gorriz jantzita erakusten du, aulki batean eserita; josten ari eta bere belaunetan katu bat dago lo egiten. Bordeleko Arte Ederren Museoan erakusten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roberto Carlos (argipena)

**Roberto Carlos** honako pertsonak izan daitezke:

* Roberto Carlos da Silva Rocha futbolari brasildarra;
* Roberto Carlos Braga Moreira musikari brasildarra;
Asunción Crespo de Reigón

**Asunción Crespo de Reigón** (Madril, 1816 –ca. 1885/1890) Espainiako margolari miniaturista izan zen, San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako ohorezko akademikoa.

## Ibilbidea 
Bere aitaren, José Cresporen, ikasle izan zen, miniaturazko pintura-irakaslea eta San Fernandoko akademikoa. Miniaturan espezializatu zen, eta San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako arte horretako ohorezko-akademiko izendatu zuten 1839ko maiatzaren 5ean. Hiru miniatura bidali zituen: *Aita Betierekoaren burua*, Mengs-en kopia, *Santa Isabelen taldea*, *erdi irudikoa* eta *Austriako Ana izeneko Frantziako erregina baten erretratua.*  Lan hori 1840ko Akademiaren erakusketan egon zen, eta 1843ko berriro agertu zen  *Ama Birjina Haurrarekin* lanarekin. Ricardo Hernándezek Madrilen 1882an erakusketan parte hartu zuen antolatutako *La Virgen con el Niño Jesús* lanarekin.

Bere lan asko partikularren eskuetara joan ziren. Bere garaiko artista bikaintzat hartzen da, bere marrazkiaren perfekzioagatik eta intonazioen fintasunagatik, nahiz eta Pérez-Martinen arabera ezin izan den berretsi, bere obra batzuk ez direlako kontserbatu edo identifikatu.

## Bizitza pertsonala 
Eremu pertsonalean, Francisco Reigón margolari miniaturistarekin ezkondu zen.  Pérez-Martínen arabera, Crespo 1885ean hil zen, baina Navarretek dio oraindik 1890ean bizi zela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adelaida O'Dena de Estrada

'''Adelaida O'Dena de Estrada** (Madril, ca. 1823 &ndash; 1853), **Adelaida O-Dena'* izenez sinatzen zuen, Espainiako margolaria izan zen.

## Biografia 
Margolari burgesen belaunaldi bateko kide izan zen, eta margolari ezagunen koadroak kopiatzen hasi zen. 1844az geroztik, Pradoko Museoaren «kopiatzaile» gisa ageri da, eta han kopia asko sinatu zituen, sarritan Elias nebarekin batera.

1844an, gertakari baten protagonista izan zen hainbat egunkaritan, *Revista Semana*l aldizkariko pintura-sailean parte hartu baitzuen. Horren ondorioz, aitak *Madrileko Gazetan* argitaratu zuen erredaktorea ez zela bere alaba, ziurrenik harentzat lan desegokia zela uste baitzuen. 

Madrilgo Liceo Artistiko eta Literarioko kide izan zen. Haren aita eta senarra ere kide ziren. Erakunde horrek 1846 eta 1849 artean egindako erakusketa publikoetan parte hartu zuen, baita San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiak lehenago egindakoetan ere. 1846an *Eliezer y Rebeca* eta *Concepción'' aurkeztu zituen, baina beste lehiaketa batzuetan ere erretratuak, loredun lorontziak eta Prado Museoko koadroen kopiak aurkeztu zituen. Hainbat argitalpenetan agertu ziren zenbait literatura-lan ere idatzi zituen. José Zorrillak edo María Mendoza de Vivesek poesia-konposizioak eskaini zizkioten.

## Bizitza pertsonala 
Antonio O'Dena, infanteriako koronela eta Gerra Ministerioko artxibozain nagusiaren alaba izan zen. Víctor de Compte Ferran enpresaburu katalanarekin ezkondu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aylín Mújica

**Aylín Mújica Ricard**, **Aylín Mújica** izenez ezagunagoa (1974ko azaroaren 24an jaioa) kubatar aktorea, modeloa eta ballet dantzaria da, Miamin (Florida, Ameriketako Estatu Batuetan) bizi dena. 

## Karrera 
Aylín 8 urterekin hasi zen. Herri dantza, ballet klasikoa, koreografia eta musika ikasi zituen la Escuela Nacional de Ballet-en. 18 urterekin Arteen Goi Mailako Institutuan ikasten hasi zen, non arte dramatikoa ikasi zuen eta 18 urterekin La Habanako (Kuba) Eskola Internacional de Cine eskolan ikasi zuen.

1992an Mexikora bidaiatu zuen bere karrera hasteko. Telebistako iragarkietan eta Marcelo Cezán, Willy Chirino, Albita Rodríguez eta abar bezalako artistentzako bideoklipetan hasi zen modelo gisa lanean.

Aktoreak biluzik posatu zuen Espainiako *Interviú* aldizkarian eta *H para Hombres* aldizkarian argazki-saio batean agertu zen. 2010ean biluzik argazkiak atera zitzaizkion, non jada bere alaba Violetarekin haurdun zegoen.

2006an, aktorea Telemundorako lanean hasi zen. *Pecados ajenos* filmeko gaiztoaren papera eskaini zioten*,* baina uko egin zion eta Catherine Siachoquek ordezkatu zuen. Telemundoko "Aurora" telesailean lan egin zuen 2010ean.

2012an Telemundoren *Corazón valiente* filmean antagonista nagusia egin zuen*,* Fernanda del Castillo edo Victoria interpretatuz bere heriotza faltsutu zuenean.

2014an Gabriel Porrasen antagonista egin zuen *Los miserables* telenobelan, Aracely Arambula eta Erik Hayser izan ziren protagonistak.

## Bizitza pertsonala 
2010eko irailaren 24an, Mújica Gabriel Valenzuela aktorearekin ezkondu zen eta 2010eko apirilaren 6an jaiotako Violeta alaba bat du. 2012ko udan Aylinek eta Gabrielek dibortzioa iragarri zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://www.telemundo.com Telemundo Website
* https://web.archive.org/web/20090117041303/http://msnlatino.telemundo.com/novelas/Sin_Senos_No_Hay_Paraiso/ Official "Sin Senos No Hay Paraíso" Website
* Aylín Mújica at Notas.com
* Aylín Mújica at Alma Latina
Klara Bavariakoa

**Klara Bavariakoa** alemanez, *Clara von Bayern* (Munich, Alemania, 1874 - *Ibidem*, 1941eko maiatzaren 29a) XIX. eta XX. mendeetako printzesa eta margolari alemaniarra izan zen.

## Biografia 
Bavariako Adalberto printzeak eta Borboiko Amalia infantak osatutako senar-emazteen laugarren seme-alaba izan zen. Ez zen ezkondu. Bere zaletasunen artean pintura naturalista zegoen.

Wurzburgoko Santa Ana komentuko abadesa ere izan zen, Gurutze Izartuaren Ordenetako andrea, Teresa eta Santa Isabelena, eta Wurzburgoko komentuko Santa Ana de las Damasko Ordenako maistra handia.
## Heriotza 
Munichen hil zen. San Migel elizan hilobiratu zuten.

## Tituluak eta ordenak 
### Tituluak 
* Bere Alteza Erreala Bavariako Clara printzesa zen.

### Ordenak 
* Dama Nobleen Erakundearen abadesa Wurzburgon.
* Teresaren ordenako ohorezko dama. ()
* Santa Isabel Ordenako dama. (Bavariako erresuma)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilunabarra (abestia)

***Ilunabarra*** edo ***Eguzkia hasten da*** euskal abesti herrikoia da. Harmonizazio bat baino gehiago egin da euskaraz, egileen artean aipatu ohi dira hauek: Eduardo Mokoroa, Santesteban eta P. Arrue

## Hitzak 
:Eguzkia hasten da
:hasten da jetxitzen, jetxitzen,
:dizdizera ederra
:zaiola gutxitzen.
:Diamantezko printzak
:zaizkanean galtzen
:urrezko bola baten
:itxuran da jartzen
:eta geldi geldi da
:itxaspera sartzen
:eta geldi, geldi
:eta geldi, geldi
:eta geldi, geldi da
:itxaspera sartzen, sartzen
:eta...

## Doinua 
Hau da Mokoroaren harmonizazioaren partitura sinplifikatu bat (lehengo errepikaldien bukaerak apur bat desberdin dira):

\new Staff \with {
  midiInstrument = "piano"
}

\relative c' {\time 3/4 \key f \major \tempo "Lento" 4 = 50
   \repeat volta 2 {
      d4 \autoBeamOff f8  a8  g8  e8 | \autoBeamOn (f8. e16) d2 |
      d'4 \autoBeamOff cis8 c bes a | g2. | \break
      g4 \autoBeamOff g8  g g g |  (bes4. g8) e4 |
      f4 \autoBeamOff f8 e8 f8. e16 | a2. 
      } \break
   \repeat volta 2 {
      c4 \autoBeamOff c8  a8  a8  f8 | \autoBeamOn (g8. d16) d4 r4|
      \autoBeamOff c8  e8 g8 bes8 d8. c16 | a2 r4 | \break
      e4 \autoBeamOff e8  f8 g8. e16 | \autoBeamOn (d8. f16) a2 | 
      e4 \autoBeamOff e8  f g bes | (a4 a4.) a8 |  \break
      d4. \autoBeamOff a8  bes8 c8 | \autoBeamOn (bes8 a8) g4. bes8 | 
      a4 \autoBeamOff g8  f8 e4 |  d4 r8 d8 cis8 d8
      }  \break
   \repeat volta 2 {
      e8 a8 a8 e8 d8 e8 | f8 a8 a8 f8 e8 f8|
      g8 a8 a8 e8 f8 g8 | a4. d8 c8 bes8 |
      a4. e8 f8 e8 | d4. dis'8 c8 bes8 | a4. a8 f'8. e16| d2.
      } 
}
\addlyrics {
  \lyricmode {
E -- guz -- ki -- a has -- ten da
has -- ten da je -- txi -- tzen,
diz -- di -- ze -- ra e -- de -- rra
za -- io -- la gu -- txi -- tzen.

Di -- a -- man -- tez -- ko prin -- tzak
za -- iz -- ka -- ne -- an gal -- tzen
u -- rrez -- ko bo -- la ba -- ten
i -- txu -- ran da jar -- tzen
e -- ta gel -- di gel -- di da
i -- txas -- pe -- ra sar -- tzen
e -- ta gel -- di, gel -- di
e -- ta gel -- di, gel -- di
e -- ta gel -- di, gel -- di
e -- ta gel -- di, gel -- di
i -- txas -- pe -- ra sar -- tzen, sar -- tzen
i -- txas -- pe -- ra sar -- tzen, sar -- tzen

  }
}

\midi {
  \context {
    \Score
    tempoWholesPerMinute = #(ly:make-moment 90 3)
  }
}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ILUNABARRA (Raimundo Sarriegi) Zuzendaria: Miren Zubieta. Garaizarko matsorriak, Youtube
* Ilunabarra  Mokoroa " Karnaba Otxotea" Xulhartz, Youtube
Marmara (generoa)

***Marmara*** Gracillariidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa *Marmara salictella* da.

## Espezieak 
{{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q6772078} |sort=P225 |columns=P225:Espeziea,P18:Irudia,P141:Egoera |row_template=Zutabe_formatoa/Espezie_zerrenda |thumb=100 |links=red }}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Flann O'Brien

'''Brian O'Nolan** (; Strabane, 1911ko urriaren 5a - Dublin, 1966ko apirilaren 1a) **Flann O' Brien'* ezizenez ezagunagoa, irlandar idazlea izan zen.

Literatura zelta ikasi zuen University College Dublinen eta gero funtzionarioa izan zen. Bere lana egunkarietako idazketarekin konbinatu zuen eta eleberriak, antzezlanak eta poesia ere idatzi zituen.

Modernismoaren eta literatura postmodernoaren funtsezko egilea da.

## Lan nabarmenak 
### Eleberriak 
* *At Swim-Two-Birds* (Longman Green & Co. 1939)
* *The Third Policeman* (written 1939–1940n idaztua, 1967an argitarata)
* *An Béal Bocht* (Myles na gCopaleen ezizenarekin, (An Preas Náisiúnta 1941)
* *The Hard Life* (MacGibbon & Kee 1961)
* *The Dalkey Archive* (MacGibbon & Kee 1964)
* *Slattery's Sago Saga* (Amaitu gabeko eleberria)

### Kazetaritza-zutabe hautatuak 
* *The Best of Myles* (MacGibbon & Kee 1968) 
* *Further Cuttings from Cruiskeen Lawn* (Hart-Davis, MacGibbon 1976)
* *The Hair of the Dogma* (Hart-Davis 1977)
* *Flann O'Brien at War: Myles na gCopaleen 1940–1945* (Duckworth 1999); also published as *At War*.
* *Myles Away from Dublin* (Granada 1985).

### Beste bilduma batzuk 
* *A Bash in the Tunnel*
* *Stories and Plays* (Hart-Davis, MacGibbon 1973), comprising *Slattery’s Sago Saga*, "The Martyr’s Crown", "John Duffy’s Brother", "Faustus Kelly" and "A Bash in the Tunnel"
* *The Various Lives of Keats and Chapman and The Brother*, edited and introduced by Benedict Kiely, Hart-Davis, MacGibbon 1976, 
* *Myles Before Myles* (Granada 1985), a selection of writings by Brian O’Nolan from the 1930s.
* *Rhapsody in St Stephen's Green* (play, an adaptation of *Pictures from the Insects' Life*), (Lilliput Press 1994)
* *The Short Fiction of Flann O’Brien*, edited by Neil Murphy & Keith Hopper (Dalkey Archive Press 2013), including "John Duffy’s Brother", "Drink and Time in Dublin" and "The Martyr’s Crown"
* *Plays & Teleplays'', edited by Daniel Keith Jernigan, Dalkey Archive Press 2013, 

## Kanpo estekak
Lotan

**Lotan** (, Lôtān, Litan, edo Litānu transliteratuta, "kiribilduta" esan nahi duena) Yam itsasoaren jainkoaren zerbitzaria den itsas-suge bat da. Hadad-Ba'al ekaitzen jainkoak garaitzen du Baalen Zikloan. Lotanen kondaira Têmtum sugearen kondairatik eratorria dela ematen du, Siriako izkribuetan K.a. XVIII-XVI. mendeetan datatuta. Kondaira berbera aurkitzen da Yahwehk bere eskuekin Leviatan itsas-mustroa garaitzen duenean, Bibliako Joben Liburuan eta  bertsetetan aipatzen dena. Lamberten arabera, Isaiasen bertseta zuzenean kopiatua dago Ugaritar testu batetik, hizkuntza horretako bṯn ("sugea") eta hebreerazko nḥš ("sugea") egoki itzulita. 

*Lotan* (ltn) "kiribilduta" esan nahi duen adjektibo bat da, hemen izen propio gisa erabilia; izaki berberak beste hainbat izen posible ditu, adibidez "ihez egindako sugea" (bṯn brḥ) eta agian "suge mugikorra" (bṯn ʿqltn) eta "zazpi burudun boteretsua" (šlyṭ d.šbʿt rašm).

Hadad Lotan hitzen duen mitoa, Yahwehek Leviatan garaitzen duenekoa eta Mardukek Tiamat garaitzen duenekoa Antzinako Ekialde Hurbileko mitologietan garatutako mito errepikaria da, *chaoskampf* deitzen den mitemaren erakusgarri. Berbera ikus daiteke Zeusek Tifon hiltzen duenean greziar mitologian, Thorrek Jörmungandr garaitzen duenean Edda Poetikoan, edo Indrak Vritra gainditzen duenean. Ongia eta gaizkiaren arteko borroka, iluntasuna argitasunaren aurka edo natura eta munstroak garaitzearen adibide dira. Euskal Herrian Mikel goiaingeruak garaitzen du Herensuge, adibidez Teodosio Goñikoaren kondairan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laztana (abestia)

**"Laztana"** abestia Latzen taldeak Oñatiko heavy metal taldeak, 1996ko *Kontzientzia ala infernua* diskoan plazaratu zuen. Balada erromantikoa da eta, ziur aski, taldearen abesti ezagunetariko bat da.
1997ko Gaztea Sarietan kantarik kuttunena izendatu zuten abesti hau.

## Bertsioak 
Abestia euskal abestien arteko ezagunetariko bat da. 2023an Modus Operandi ska taldeak Aiora Errenteriarekin zabalkunde handia izan zuen bertsioa prestatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Abestia Latzen taldearen ahotsetan.
* Aitor Uriarte abestiari buruz hitz egiten EITBn.
* [Modus Operandi(https://eu.wikipedia.org/wiki/Modus_Operandi_%28musika_taldea%29) taldearen bertsioa Aiora Errenteriarekin.]
* Hitzak.
Anfisbena

thumb|242x242px|Anfisbena armarri batean.
**Anfisbena** izaki mitologiko bat da, gorputzaren mutur bakoitzean buru bat duen suge bat bezala irudikatzen dena. Greziar mitologian, Anfisbena Medusa gorgonaren burutik tantaka jariatutako odoletik jaio zen, Pertseo basamortu libiarraren gainetik berarekin eskuetan hegan egin zuenean. Katonen armadak beste suge batzuekin batera aurkitu zuen. Anfisbenak atzean geratzen ziren gorpuak jaten zituen. Besteak beste, Nikandro, John Milton, Alexander Pope, Jorge Luis Borges eta Lord Alfred Tennysonek anfisbenari buruz hitz egin dute, eta izaki mitologiko eta legendario gisa Lukanok, Plinio Zaharrak, Isidoro Sibiliakoak eta Thomas Brownek egin dute, azken hau bere existentzia ukatuz.

Antzeko irudiak daude beste mitologia batzuetan, hala nola Erdialdeko Amerikako kolonaurreko eta Afrikako mitologietan, esanahi desberdinekin. Erdi Aroko Europako bestiario askotan agertzen da animalia hori, eta ia beti Afrikan egoten da.

## Kanpo estekak
Christophe Laporte

**Christophe Laporte** (La Seyne-sur-Mer, 1992ko abenduaren 11a) txirrindulari frantziarra da. 2014tik profesionala, gaur egun Jumbo-Visma taldean dago.

## Kirol ibilbidea 
### 2022 
2022ko martxoan urteko lehen garaipena lortu zuen París-Nizako, lehen etapa irabazita, liderraren maillot horia janzteko ere balioko ziona. 6 kilometroren faltan, Primož Roglič eta Wout van Aert taldekideekin,  erasoa jo zuen, eta hirurok bakarrik helmugaratu ziren, tropelari 19 segundoko aldea aterata. Liderraren maillotari eutsi zion hurrengo bi etapetan, baina lidergoa utzi zuen erlojupeko 4. etapan, Van Aert taldekidearen eskuetan utziz.
Wollongongen jokaturiko Munduko Txapelketan zilarrezko domina lortu zuen Remco Evenepoelen atzetik. Laportek, tropelari gailendu zitzaion zion esprintean; Evenepoel belgikarra 2 minututik gorako aldearekin helmugaratu baitzen.

### 2023 
Klasikoen denboraldia Omloop Het Nieuwsblad lasterketarekin hasi zuen, 3. amaitu zelarik. Proba hau, Dylan van Baarle taldekideak irabazi zuen, tropelarekiko 20 segundoko aldearekin, eta Laportek hirugarren bukatu zuen Arnaud de Lieren atzetik. Egun bat geroago, Kuurne-Brusela-Kuurne lasterketan parte hartu zuen, 6. postuan amaituz.

Gante-Wevelgem klasikoan, Van Aert taldekideak erasoa jo zuen helmugara 32 kilometro falta zirenean, eta Laporte izan zen erritmoa jarraitu ahal izan zion bakarra. Bi txirrindulariak elkarrekin iritsi ziren helmugara, Van Aertek Christophe lehena izan zedin utziz, klasiko honen garaipena lortuz eta, bidenabar, garaipena lortu duen laugarren frantziarra bihurtuz.

Hiru egun geroago, Flandrian Zehar lasterketan gailendu zen, Oier Lazkanoren aurrean.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak 
### Klasikoak eta Txapelketak 
—: no participa
UT: utzi, ez zuen amaitu
X: ez zen jokatu

## Taldeak 
*  Cofidis (2014-2021)
** *Cofidis, Solutions Crédits* (2014-2019)
** *Cofidis* (2020-2021)
*  Jumbo-Visma (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Christophe Laporte - *SitiodeCiclismo.net*
Jörmungandr

Eskandinaviar mitologian, **Jörmungandr** () edo **Munduko Sugea** () itsaso guztia inguratzen duen suge edo zizare erraldoia da, pentsatu daitekeena baino handiagoa. Midgard (Lurra) osoa inguratzen du eta bere isatsari haginka egiten dio, ouroboros batean bezala. Bere isatsa askatzen duenean Ragnarök (munduko azken gudua) hasiko da. 

Jörmungandr Loki engainuaren jainkoa eta Angrboða jötunnaren bigarren umea zela esaten da. Edda prosaikoaren arabera, Odinek Lokik Angrboðarekin izandako hiru ume hartu zituen, Fenrir otsoa, Hela jainkosa eta Jörmungandr sugea, eta Asgardetik kendu zituen, Æsirren mundua. Jörmungandr Midgard inguratzen duen ozeano erraldoira jaurti zuten. Sugea hainbeste hazi zen, ezen Lurra osoa inguratu zezakeen eta bere isatsari hozka egin. Thor trumoien jainkoak borroka etengabea zuen Jörmungandrekin, eta artxietsai gisa ikus daitezke. Rangarökean, Thor eta Jörmungandr elkarren artean borrokatuko dira heriotzera arte. 

## Kanpo estekak
Anna-Geneviève Greuze

thumb|*Panpina bat duen haurra*, Anna-Geneviève Greuze
thumb|207x207px|Jean-Baptiste Greuze artistaren aitaren erretratua, 1804-5
**Anna-Geneviève Greuze** (batzuetan **Anne-Geneviève, Paris,** 1762-1842) pintore frantsesa izan zen.

Parisen jaio zen Jean-Baptiste Greuzeren alaba eta aita margolariarekin bizi izan zen gizona hil zen arte. Generoko eta erretratuko margolari gisa ezaguna izan zen, baina oso litekeena da kontsertbatu izan den bere lanaren zati handi bat aitaren atribuzioarekin nahastu izana. Familiako tradizioagatik berari egotzitako pastel sorta bat Henri-Zozime de Valori eskultorearen ondorengoen bilduman identifikatu zen 2009. urtean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jean-Baptiste Greuze

## Kanpo estekak
Sonic the Hedgehog 2 (filma)

***Sonic the Hedgehog 2*** 2022ko Jeff Fowler estatubatuar zinema zuzendariaren abenturazko filma da, Segaren izen bereko bideo-jokoan oinarrituta.

## Sinopsia 
Robotnik doktorea garaitu eta zortzi hilabete inguru, Sonic publikoari laguntza ematen saiatzen da heroi zaintzaile gisa arrakasta gutxirekin. Tomek Sonic-ek pazientzia izateko gomendatzen dio bere ahalmenak beharko dituen egunean bera eta Maddie Rachelen ezkontzara Hawaiira joan aurretik.

## Aktoreak 
* Ben Schwartz: Sonic
* Colleen O'Shaughnessey: Tails
* Idris Elba: Knuckles
* Donna J. Fulks: Longclaw
* Jim Carrey: Dr. Robotnik
* James Marsden: Tom Wachowski
* Tika Sumpter: Maddie Wachowski
* Natasha Rothwell: Rachel
* Adam Pally: Wade Whipple
* Shemar Moore: Randall Handel
* Lee Majdoub: Agent Stone
* Tom Butler: Commander Walters
* Melody Nosipho Niemann: Jojo

## Kanpo estekak
Mutriku Rugby Taldea

**Mutriku Rugby Taldea** Mutrikuko errugbi taldea da, harrobiarekin lan egiten duena.

## Kanpo estekak 
* Mutriku Rugby Taldearen webgunea
Saint-Michel zubia neguan

***Saint-Michel zubia neguan*** () Albert Marquet fauvista estiloko margolari frantsesak 1908an olio mihise gainean egindako lana da. Moskuko Puxkin Museoan erakusten da. Dimentsioak: 61 × 81 zm.

## Deskribapena 
Parisko Saint-Michel zubiaren aurreko Senaren kaien giroa irudikatzen du margolanak, neguko giro lainotsu batean; bi tximinietatik ateratzen den kea azpimarratzen du, elementu deigarriena izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anastasia (argitzailea)

**Anastasia**, edo **Anastasie** frantsesez, Christine de Pizan filosofo eta poetak (1364-c.1430) bere belaunaldiko talenturik handienetakotzat aipatzen zituen eskuizkribuen argitzailea izan zen. XV. mendearen hasieran aktibo egon zen Parisen eta hainbat eskuizkributarako dekorazioa egin zuen.

## Christine de Pizan-en zita 
thumb| Christine de Pizan-en Chemin de *Longue* Studyren eskuizkribu baten orria, Anastasia, BNF, Fr.1643 k dekoratua izan litekeena.
1404 eta 1405 artean idatzitako *Damen hiriko* pasarte batean, Christine de Pizan-ek bere garaiko argitzaile ezagun bat aipatzen du: *Anastaise*, «*liburuetan eta istorio-eremuetan binetak egiten aditua den argitzailea*». Adierazi zuenez, oso artista ezaguna zen Parisen, bere zerbitzuak oso garestiak ziren eta hainbat alditan berarentzat eskuizkribuak apaintzeko aukera izan zuen. Beraz, argitzaile apaingarria zen, orrialdeen bigarren mailako dekorazioaz arduratzen zena, hau da, miniaturen hondo koloreztatuez (''champaignes d'istoires*), baita markoez (vigneture) eta inizialak (filigranak) biribilkatuz bestelako landare-motiboz egindako dekorazioez ere.

Ezin zaio eman eskuizkribu espezifikoen egiletzarik, baina baliteke Christine de Pizan-ek bere garaiko aristokrata handientzat agindu zituen eskuizkribuetako batzuen bigarren mailako dekorazioen arduraduna izatea, hala nola; *Le chemin de longue étude* Luis Valoiskoa-rentzat(BNF, Fr.1643) edota Juan I Berryko-arentzat (BNF, Fr.1188), *L'Épître d'Othéa* Inés Borgoñakoa-rentzat (BNF, Fr. 848), el *Livre des faits et bonnes mœurs du sage roi Charles V* Juan I Borgoñakoa-rentzat (Fr.1176) edota, *Damen hiria* Jean sans Peur eta haren emazte Margarita Bavierakoa-rentzat (Fr. 24293). Kasu horietan, Christine de Pizan-entzat lan egin zuten miniaturazko argitzaileekin aritu zen lankidetzan; besteak beste, Damen Hiriko maisuarekin, Oteako Epistolako maisuarekin, Ama Birjinaren Koroatzearen maisuarekin. Ohikoa zen garai hartako argitzaileek argitzaile apaingarri batekin edo birekin lankidetza estuan lan egitea, haien emazteak zenbait kasutan. 

## Ondorengoak 
Artistaren izena Judy Chicagoko *The Dinner Party* (1974–79) instalazioan agertzen da, Christine de Pizan gonbidatuarekin elkartuta.

Erdi Aroko emakume artistei eskainitako lehen azterketetako batean aipatzen da. *Anastaise eta bere ahizpak: Erdi Aroko emakume artistak, 1974an,* egilea *Dorothy Miner, 1974an.''

## Ikus, gainera 
* Christine de Pizan

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* E.D. Miner, Anastaise and Her Sisters: Women Artists of the Middle Ages, Baltimore, Walters Art Gallery, 1974.

## Kanpo estekak
Iruñeko Lignum crucisa

**Iruñeko Lignum crucisa** Iruñeko katedralean gordetzen den lignum crucis zati bat eta hura gordetzeko estauroteka edo erlikia-ontzia da, Jesus gurutziltzatu zuten gurutze egiazkoaren zatia, kristauen sinesmenean. Gurutze zatia eta beharbada objektua bera (edo haren parte bat) Bizantzioko enperadoreak Nafarroako erregeari egindako oparia dira.

## Historia 
Emanuel II.a Paleologo Bizantzioko enperadorearen oparia da, Karlos III.a Nafarroako erregeari egina. Otomandarrek bere inperioari egiten zioten presioari aurre egiteko, 1399-1400 urteetan, Paleologoak bidaia egin zuen Europako Mendebaldera bertako erresumetan aliantzak lortzeko. Parisen zelarik 1400eko abuztuan, Nafarroako erregeari oparia bidali zion, Alejo Vianakoa delako baten bitartez. Iruñeko apezpikua Martin Zalba zen, Mendebaldeko Zisman Avignongo aita santuekin lerratu zena. Benedikto XIII.a antipapa laguntzen ari zenez, erlikiari harrera ofiziala egin zitzaionean Iruñeko katedralean, Baionako Gartzia Eugikoa apezpikua deitu zuen Nafarroako erregeak. Zeremonia arranditsua egin zen erlikiak jasotzeko, Paleologoak bidalitako Alejo Vianakoaren oparia jaso eta Katedralean jartzeko. 

*Lignum crucis* egiazko bat omen zen ura, eta latinez eta grezieraz idatzitako gutunaz bat zihoan, non objektuaren benetakotasuna ziurtatzen enperadorearen izenpearekin.

## Ezaugarriak 
Zur zatia tenplu erako estauroteka batean dago, gurutzez lagundua. Tenplu hexagonalak eta apaindurek itxura gotiko frantziarra dute gehienbat, eta ez dago argi zein parte diren Paleologoaren oparia. Batzuen iritziz, 14. mendean Karlos II.aren (1349-1387) zilargileek egindako aldare-gurutze baten adaptazioa da. Ikerlari batzuek diote oinarria Parisen egin zela, baina Nafarroako artxiboan dagoen ordainketa batek dio Joan Zilargilea [Johann largentero] izan zela egilea, nafarra, beraz. Beste bi gurutzeak berriak dira, beraz, eta ezkerrekoan Jesusekin lotutako elementuen ordez Mariaren bizitzako pasarteak ezarri ziren, lapurretaren aurretik zeuden Jesusen Nekaldiaren beste eszena batzuen ordez''''''.
erdian|thumb|480x480px|Piezaren oinarria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fénix Club de Rugby

**Fénix Club de Rugby**, Espainiako Zaragoza hiriko errugbi taldea da. Gaur egun Ohorezko B mailan jokatzen du.

## Historia 
Taldea 1982an sortu zen eta harrobiarekin lanean hasi zen. 1998an talde nagusiak Aragoiko txapelketa  irabazi zuen, klubaren lehenengo titulua izan zen.

## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala
Intimitatea (Deluc)

***Intimitatea. Neskak pianoan*** () Gabriel Deluc margolari lapurtarraren margolana da, 1906an egina. Olioa mihise gaineko teknika erabili zuen. Urte berean Parisko Saloian aurkeztu zuen, aipamen eta 500 liberako saria jasoz. Dimentsioak: 135x230 zm.

## Azterketa 
Etxe burges baten barruko giro beroa erakusten digu margolanak. Emakumeak etxeko giroan artistaren gai nagusietariko bat izan zen. Eszenan argi-ilunak dira nagusi: argia bi lanparetatik sortzen da baina ez da nahikoa saloi osoa argitzeko. Eszenan emakumeak bakarrik agertzen dira. Sei dira. Gazteenak pianoaren inguruan dauden musika egiten. Beste bi, helduagoak aparte daude, iluntasunean.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boga boga (eleberria)

***Boga boga*** liburua 2012. urtean kaleratu zuen Itxaro Bordak. Egitura aldetik polizia eleberriaren itxura du baina benetan umorezko nobela kritikoa da. Amaia Ezpeldoi detektibe bereziaren bosgarren kasua da hau.

## Argumentua 
Baionan zabor biltzaile lanetan jarduteaz gainera, aspaldiko desagertze bat argitzen tematuko da Amaia Ezpeldoi. Badira hogeita bost urte pasa Jana Elgebeltz garaztarra azkenekoz ikusi zutela, Santizpiritu zubian, 1985eko Baionako festetan. Alabaina, Janaren anaia Danielek esan du, bilatu duela leku guztietan, mundu osoa aspertu duela galdezka eta ez duela aztarnarik kausitu. Bost neska adiskide eta alegeraren laguntzari esker, aferaren muinera gerturatzen hasiko da detektibea, eta pixkanaka konturatuko da nor zen Jana Elgebeltz: klandestinitatean engaiatutako ekintzailea..

## Saila 
Amaia Ezpeldoi protagonistatzat duten beste eleberriak:

* *Bakean utzi arte* (Susa, 1994)
* *Bizi nizano munduan* (Susa, 1996)
* *Amorezko pena baño* (Susa, 1996)
* *Jalgi hadi plazara* (Susa, 2007)
* *Boga Boga* (Susa, 2012)
* *Euri zitalari esker* (Susa, 2021)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Amaia Ezpeldoi

## Kanpo estekak 
* Liburuaren aurkezpena Donostian, 2012/05/31.
* Liburu osoa.
Tom Carroll

**Thomas Victor "Tom" Carroll** (Newport, 1961eko azaroaren 26a) australiar surflari ohia da.

World Surf Leagueko bi txapelketa irabazi zituen, 1983an eta 1984an. Txapelketako 26 proba irabazi zituen, horien artean hiru aldiz Pipe Mastersa (1987, 1990 eta 1991).
William Hall-Jones

**William Hall-Jones** (Folkestone, 1851ko urtarrilaren 16a - Wellington, 1936ko ekainaren 19a) zeelandaberritar politikaria izan zen. Zeelanda Berriko 16. lehen ministroa izan zen 1906ko ekainetik abustura.

Ingalaterrako Kent konderrian jaio zen eta 1873an iritsi zen Dunedinera. Arotz eta eraikitzaile aritu zen Timarun eta han hasi zen tokiko politikan. Legebiltzarrerako aukeratu zuten 1890ean, eta gero Alderdi Liberalean sartu zen.

Richard Seddon hil zenetik itsasoz haraindiko Joseph Ward iritsi zen arte, Zeelanda Berriko bitarteko lehen ministroa izan zen.

Ondoren, Erresuma Batuan enbaxadore izan zen 1908 eta 1912 artean.
What Remains of Edith Finch

**What Remains of Edith Finch** (Zer geratzen da Edith Finch-etik?) 2017ko abentura- eta esplorazio-bideojokoa da, Giant Sparrow-ek garatua eta Annapurna Interactivek argitaratua. Jokoak Edith Finch-en historia jarraitzen du, Finch familiaren azken ondorengo bizia, familiaren etxe misteriotsua aztertzen duen bitartean, eta belaunaldiz belaunaldi gertatu diren sekretuak eta tragediak argitzen ditu. Narratiba ez-lineal eta jokagarritasun bakar baten bidez, elkarrekin lotutako hainbat istorioren bidez eramaten ditu jokalariak jokoak. Istorio bakoitza Finch familiako kide desberdin baten ikuspegitik kontatzen da. 

Microsoft Windows, PlayStation 4 eta Xbox One kontsolentzat argitaratu en hasieran, Nintendo Switch-entzat 2019an, iOSentzat 2021ean, eta PlayStation 5entzat eta Xbox Series X/S-rentzat 2022an.
## Argumentua 
What Remains of Editch Finck ibilaldi-simulagailua da, abentura bideojokoa. Edithek bezala, jokalariak Finch-en etxea eta inguruak aztertzen ditu, gela, bidezidor, lau hankan ibiltzeko gune eta pasarte sekretuz osatutako serie erdi-lineal baten bidez. Edith-en narrazioak gidatuko du jokalaria, eta bere pentsamendu, esperientzia eta pertsonaia bakoitzarekin dituen harremanei buruzko memorietan zentratuko da; eta, beraz, azalpenak eta ñabardurak emango dizkio jokoko sekuentzia askori. Erlazionatutako hainbat objektuk, liburuak, desordena eta dekorazioak barne, aukera hori ematen diote Edithi. Edith-en idatziak ahoskatzean datza dinamika horrek, Edithek etxean zehar egindako ibilaldia kronologikoki errebelatuko da familia-liburu antzeko aldizkarian. Denbora horretan, hildakoen familiakoen logela zaharrekin topo egingo du jokalariak, bakoitza hil osteko egoeran mantendu baitituzte. Hala ere, sekuentzia ugari alde batera uzteko aukera izanda, jokalariak monumentu horietan kokatutako objektuekin elkarreragiten du, historian aurrera egiteko. Horietako bakoitzak bineta bakar bat sortzen du, eta pertsona bakoitzaren heriotzaren berri ematen du. Biñeta horiek asko aldatzen dira ingurunean, perspektiban, generoan, estilizazioan eta joko-mekanikan, bai eta iturriaren asmoan eta egiazkotasunean ere; beraz, jokoan zehar istorio bakar eta erdi-autonomo batzuk ematen dituzte, eta, askotan, errealismo magikoko gaiak gogorarazten dituzte, jokalariari erabat zalantzan jartzen zaizkionak.
## Harrera 
Jokoak kritika oso ona jaso zuen hasieratik, murgiltze-narratibagatik, pertsonaiengatik eta aurkezpenagatik goraipamenak jasoz; eta bideojokoak atea direnaren adibidetzat jartzen da. Besteak beste, sari hau irabazi zuen: Game Awards-eko Joko Onenaren Saria (2017).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Garatzaileen webgunea
* Jatorrizko diseinu-dokumentua
Mónica Nepote

**Mónica Nepote** (Guadalajara, Jalisco, 1970eko ekainaren 25a) mexikar idazlea, editorea eta kudeatzailea da. Kultura Digitalaren Zentroaren *E-Literatura* proiektua koordinatzen du 2015etik.

## Ibilbidea 
Hispanoamerikako Letrak ikasi zituen Guadalajarako Unibertsitatean. Canal 22rako gidoilari-lanetan aritu zen. Ibilbide sendoa egin du argitalpen-sektorean: “Así ocurrió. SM zigiluaren “Instantáneas de la historia” izenekoak *Tierra Adentro* argitalpen-proiektua zuzendu zuen. Hainbat komunikabidetarako aipamenak, kronikak, erreportajeak, artikuluak eta elkarrizketak ere argitaratu ditu: *Biblioteca de México, Cambio, Día 7, El Ángel, Nexos, Saber Ver, Tierra Adentro* eta *Revista 404*.

Bere performance garrantzitsuenen artean daude *Mi voz es mi pastor* (2014), Cinthya García Leyvarekin, *Nieve* Annuska Angulorekin eta Juanpablo Avendañorekin, eta *Interfaces sonoras de tinta conductiva*  (2014), Gabriela Gordillorekin batera. Bere pieza artistikoak hainbat lagin, jaialdi eta laborategiren parte izan dira, hala nola *Verb*o (2013 eta 2015), *Soledades, lecturas sonora*s *del imaginario gongorino* (Centro Cultural de España, Ciudad de México, 2014); *Todos los originales serán destruidos* (Galería Gaga, Ciudad de México, 2014; Galería Libertad, Querétaro, 2015 Laboratorio, Mexiko); eta MusicMakersarte (Mexiko)

Literatura elektronikoa sustatzeko eta zabaltzeko egindako lanagatik nabarmendu da Espainian eta nazioartean. Kultura Digitalaren Zentroaren barruan, *E-Literatura* proiektuaren buru da. Proiektu hori *E-Literaturan*, pieza digitalen bilduma da; *Revista 404*. aldizkaria, kultura digitalean oinarritutako argitalpena; eta *Descargables*, ePub eta PDF formatuko argitalpenak aurki daitezke. Bere lanak Latinoamerikako Literatura Elektronikoaren Sarea bezalako ekimenak zehazten lagundu du. Literatura elektronikoko hirugarren bilduman (Electronic Literature Organization, 2016) parte hartzeko hautatu zituzten Umbrales eta Tatuaje piezak.

## Argitalpenak 
* *Trazos de noche herida* (México: Fondo Editorial Tierra Adentro ,1993)
* *El manantial latente: muestra de poesía mexicana desde el ahora: 1986-2002* (México: CONACULTA, 2002)
* *Hechos diversos* (México: Ediciones Acapulco, 2011 y 2013)
* *Sombra roja. Diecisiete poetas mexicanas (1964-1985)* (México: Vaso Roto, 2016)

## Sariak eta aitortzak 
* Kultura eta Arteetarako Funts Nazionala (FONCA), 1994, 1996 eta 2003

* Mexiko Hiriko Kultura Institutuaren lanaren hedapena, 2001
* Efraín Huerta Poesia Sari Nazionala, 2003

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Zapata

**Isabel Zapata** (Mexiko Hiria, 1984) idazlea, editorea, poeta eta itzultzailea da. *Ventana adentro* (2002), *Las noches son así* (Broken English, 2018) eta *Una ballena es un país* (Almadía, 2019) poema-liburuak argitaratu ditu. Bi saiakera-liburu ere idatzi ditu: *Alberca vacía* (Argonnautica, 2019) eta *In vitro* (Almadía, 2021). 2015. urtean Ediciones Antílope sortu zuen Jazmina Barrera, Marina Azahua, Astrid López Méndez eta César Tejedarekin.

## Ibilbidea 
San Luis Potosíko Fausto Zapata gobernadore ohiaren alaba da Isabel. Zientzia Politikoak ikasi zituen Mexikoko Institutu Teknologiko Autonomoan eta Filosofiako graduondoko bat New School for Social Research-en, New Yorken.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibabe Beristain

**Ibabe Beristain Martínez** (Portugalete, Bizkaia, 1996ko irailaren 16a) euskal dantzari eta musikaria da.

Euskal dantzari bezala, hainbatetan suertatu da Bizkaiko Aurresku Txapelketen irabazle, baita beste dantza txapelketen irabazle ere.

## Biografia 
Portugaleten jaio zen 1996 urtean. Portugaleteko Asti Leku Ikastolan egin zituen lehen hezkuntza, bigarren hezkuntza eta Batxilergoko ikasketak. Ohorezko Matrikula Saria lortu zuen Batxilergoan (2014). Ondoren, Medikuntza gradua ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU).

Asti Lekun zegoela, Emaiok Taldearen kide izan zen, ikastolako euskara taldea, beste kideekin batera, horien artean, Asier Alcedo bertsolaria.

Txikitatik euskal dantza eta euskal musikan trebatua da Beristain. Portugaleteko Elai-Alai Kultur Elkartea dantza taldearen kide izan da txikitatik. Hanbait euskal dantza emanaldietan eta lehiaketetan parte hartu izan du.Ezkaixe dantzari taldearen partaidea izan da.  2009,2010, 2011eta 2012. urtetan * Bizkaiko Aurresku Txapelketan* emakume gaztetan irabazle izan zen, eta 2013, 2014, 2015 eta 2018. urtetan * Bizkaiko Aurresku Txapelketan emakume nagusitan* irabazle ere izan zen. 2015. urtean neskak gazte mailan bere ahizpa Iholdi Beristainekin batera. 2011, eta 2012. urtetan *35. eta 36. Euskal Herriko dantza suelto txapelketetan* parte hartu zuen (Oihan Martínezekin batera)   

Dantzaz aparte, pandero, txaramelak, goilareak, txistua, Txirula, kitarra eta alboka jotzen ditu Beristainek. Musikari bezala Zango Dantza plaza taldean partaide izan da. 2022 urtetik emanaldi musikatu batean aritzen da bere ahizpa Iholdi Beristainekin batera, euskarari buruzko bakarrizketa musikatu bat.Honekin batera "Etzigarriak" proiektuan gazteak eta euskararen etorkizunaz abesten dute.

## Dantza txapelketak (irabaziak) 
* 2009, 2010, 2011 eta 2012. Urtetan emakume gazte *Bizkaiko Aurresku Txapelketa*
* 2013, 2014, 2015 eta 2018. Urtetan emakume nagusi *Bizkaiko Aurresku Txapelketa*.
* 2013, 2014. Urtetan *Urduñako Aurresku Txapelketa*.
* 2012, 2013 eta 2016. Urtetan *Igorreko Aurresku Txapelketa*.

## Bizitza pertsonala 
Portugaleten bizi da. Bere ahizpa Iholdi Beristain abeslaria da. Bere aita Román Beristain irakasle eta euskaltzalea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *201207280201 Ibabe Beristain eta Oihan Martinez, Algortako XII. Jota Txapelketan. 21277.* (Txoko Musikala, Youtube)
* *23150 Oihan Martinez eta Ibabe Beristain, 2012an, Segurako 36. Dantza Txapelketan.*Txoko Musikala, Youtube
Lotte Kopecky

**Lotte Kopecky** (Rumst, 1995eko azaroaren 10a) errepide eta pista lasterketetako Belgikako ziklista da, UCI Women's World Team SD Worx taldearen parte. 

Munduko txapeldun anizkoitza da bidean, eta urrezko lau domina irabazi ditu UCI Track txirrindularitzako munduko hiru txapelketatan; Madisonen irabazi zuen 2017 eta 2022an, puntu-lasterketa 2021ean eta kanporatze-lasterketa 2022an. Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta bakarkako bide-lasterketan 4. amaitu zuen. 2022an Strade Bianche irabazi zuen, eta 2022an, 2023an zein 2025ean Flandriako Tourra irabazi zuen.

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen, emakumeen errepide lasterketan bakarkako ekitaldian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak