open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amate paper

[thumb|300px|[Huexotzinco Kodexaren zati bat, amate gainean idatzia.]]
**Amate papera** (gaztelaniaz *papel amate*, nahuatleraz *amatl*) konkistaren aurretik Mesoamerikako herriek erabiltzen zuten idazteko paper antzeko materiala zen. Paper hau ez da guk ezagutzen dugun bezalakoa; zuhaitzen barruko azalez egiten bada, ekoizteko prozesua oso desberdina da eta azken produktua ehunaren itxura du gehiago paperarena baino.

## Ekoizpena 
Amate paperaren ekoizpena eskuz egiten da. Horretarako zuhaitz desberdinen azalak txikitzen dira, besteak beste, jonoteenak, *Ficus cotinifolia* eta *Ficus padifolia*. Txikitzeko harri berezi batzuk erabiltzen dira; indusketa arkeologikoetan horrelako tresnak aurkitu izan dira, batzuk Kristo aurreko VI. mendekoak. Horrela lortutako masa hori karea duen uraz egozten da. Prozesu horretan zuntz asko dituen laminak lortzen dute; hauen koloreak desberdinak izan daitezke, marroi ilunatik horira.
[thumb| Amate egiteko [jonote zuhaitzen azalak erabiltzen dira.]]

Amate paperak erabilera asko izan zituen: apaizentzako eta dantzarientzako jantziak prestatzeko, jainkoei eskaintzak egiteko eta dokumentuak edo kodexak egiteko. Azken lan horretako ere bai animalien larruak erabili izan ziren.

## Historia 
Aipatu denez amate paperaren erabilera antzinakoa izan zen Mesoamerikako zibilizazioetan, bereziki Preklasiko eta Klasiko garaietan. XVI. mendeko idazle desberdinek azaldu zuten paper mota horen ekoizpena; horrela ikus daiteke Diego de Landa, Mártir de Angleria, Bernal Díaz del Castillo eta Bernardino Sahagunen kroniketan. Zoritxarrez espainiarren konkistarekin ekoizpena erabat jaitsi egin zen. Espainiarrentzat amate papera oso lotuta zegoen bertako erlijioekin. Horregatik, kodexak erre egin eta gero paper mota hori debekatu egin zuten, Europako paperaz aldatuz. Hala ere, ezkutuan, zenbait tokitan ekoizpena bizirik mantendu zen eta horrela deskubritu zen XX. mendearen hasieran Pueblako Ipar-mendietan, Veracruz eta Oaxacako zenbait tokitan. Gaur egun ospe handia du Pahuatlengo San Pabliton (Puebla) egiten den amate paperak. Egungo ekoizpena helburu komertzialekin eta artistikoekin eramaten da aurrera, bereziki turismoari begira.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Marie Vander Meeren: “El papel amate. Origen y supervivencia”. *Arqueología Mexicana* aldizkaria: "Códices prehispánicos" mongrafikoa. IV.liburukia, 23.zk. 2.berrinprimatzea, Mexiko Hiria, 2002, 70-73 or.

## Kanpo estekak 
*  Amate paperaren ekoizpena San Pabliton (Mexiko
*  Amate paperari buruzko bloga.
Alkazar jenerala

**Alkazar jenerala** () Tintinen abenturetako fikziozko pertsonaia bat da.

San Theodoros errepublikako agintaria, boterera bere betiko arerioa zen Tapioca jenerala kargutik kendu zuen iraultzaren ondoren iritsi zen. Egoera horretan ezagutu zuen Tintinek, Belarri Hautsia komikian, jeneralaren zelai laguntzaile izendatua izan zena. Handik denbora batera beste matxinada bat egon zen, eta Tapiocak hartu zuen agintea. Alkazarrek Europara ihes egin behar izan zuen, eta, zenbait lanbidetan aritu ondoren, Ramon Zarate izaten amaitu zuen, laban jaurtitzailea, lanbide hau ere azkenean utzi egin behar izan zuelarik, bere lankidea zen Chiquito (Kristalezko 7 bolak) joan zenean. Tintinek berriz topo egiten du Alkazar iheskor batekin Europan, Dawson nardagarriarekin gerra materialaren erosketa negoziatzen San Theodorosen boterera itzultzeko erabiltzeko asmoarekin, azkenean lortu zuena. Baina berriz ere, Tapiocak, Borduriako Plekszy-Gladzen laguntzarekin, matxinatu eta garaitu egin zuen. Alkazar, orduan, oihanean babestu zen gerrillari talde batekin, Pikaroak. Tintinen etsai handia eta garai hartan Tapiocaren erregimeneko kide zen Sponsz koronelak antolatutako konplot batek Tintin, Tournesol profesorea, Haddock kapitaina eta Bianca Castafiore sopranoa San Theodorosera erakartzen ditu beraiengandik libratzeko. Protagonistak, orduan, oso argaldua zegoen Alkazarren armada errebeldera batzen dira (Tintin eta Pikaroak) boterea berriz lortzen lagunduz, baina odol isurketarik ez egotekotan, jeneralak gogo txarrez onartzen duena.

Alkazar jenerala haserrekorra, oldarkorra eta apur bat latza da. Ez dio ezeri beldurrik, bere emazte izugarria den Peggyri izan ezik. Bere adimen ez oso zorrotzak soilik 49 kabo eta 3487 koronel zituen armada baten buru joatera eraman zuen, funtsean pertsona ona den arren.
Garratz

[250px|thumb|[Limoi-ura zapore garratzaren adibide on bat da.]]
**Garratz** zaporea mingainaren atzealdeko zatiko bi alboetan dauden dastamen-papilek nabaritzen dituzten bost oinarrizko zaporeetako bat da. Dastamen-papiletako sentsoreek, ioi-kanalen bidez, uraren dagoenean, azidoak egotean eratzen diren hidronio ioiak (H3O+) hautematen dituzte. Mingots zaporea bezala, garratza burmuinak deiadar bezala hartzen du, substantzia pozoitsu eta kaltegarri batzuk zapore garratza baitute. Ahogozo garratza hautematen duten mingaineko sentsore bereziak TAS2R deitzen dira.

## Izena 
Ahogozo garratzari **gazi**, **mergatz** (Bizkaian), **karmin** (Iparraldean), **mingar** (Zuberoan), **samin** eta **minkor** ere esaten zaio; azken hirurak mingotsari deitzeko ere erabiltzen dira.

## Garratz zaporearen kimika 
Substantzia garratzek edo garratz eduki apur bat dutenek mingainean garratz sentipen hau sortuz eragiten dute. Alabaina, ahogozo garratzaren intentsitatea ezin da bere garraztasunagatik (pH) azaldu. Esate baterako, laranja, limoia eta beste zenbait fruitutan dagoen azido zitrikoak "garratz zapore" nabarmena du, eta sortzen dituen hidronio edo oxonio ioi kopuruarengatik ganoraz azal ezin daitekeena. Mota bereko beste adibide bat ozpina da, azido azetikoz osatua dagoena eta eragiten dituen hidrogeno ioien kontzentrazioagatik esperoko litzatekeena baino askoz zapore garratzagoa duena. Amiloridea bezalako konposatu batzuk garratz zaporea jaitsi dezakete.

Izan ere, azido hitza bere zaporeagatik dator.

Zapore garratz baten pertzepzioak horiengandik aldentzeko erreakzioa eragiten du, jaki arriskutsu edo jan ezin diren askok ezaugarri hauek baitituzte. Ezinikusi hori ikerlari askok halakoren baten pozoiren ba hartuz gero ere defentsa-forma naturaltzat jotzen dute. TAS2R detektatzaileen familia mingaineko dastamen-papiletan zapore garratzak hautemateaz arduratzen dira.

Dastamen-papilak, bereziki kaliziformeak, mingainean dauden handi eta garrantzitsuenak dira, eta garratz eta mingots zaporeak antzemateaz arduratzen dira.

## Jaki garratzak 
Orokorrean, garrazkien familiako fruitu batzuk eta euren ekoizkinak, limoi-ura eta laranja-ura kasu, sagarrak, okaranak eta abar dira. Baina baita ere hartzitutako esneki batzuk, landare batzuk, ozpina, tamarindoa, tomate erregosia eta abar.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Ortozentro

thumb|Triangelu baten garaierak eta **Ortozentroa** (H)
thumb|*abc* triangelua *ABC* triangeluaren **triangelu ortikoa** da
**Ortozentroa** (grezierazko ορθόκεντρο hitzetik) triangelu baten hiru garaierek elkar ebakitzen duten puntua da.
 
*Orto* aurrizkiak *zuzen* esan nahi du grezieraz, eta oinarriak eta garaierak osatzen duten angeluari egiten dio erreferentzia.

Triangelu zorrotzaren kasuan, ortozentroa barnean dago; triangelua zuzena bada, angelu zuzenaren erpinean bertan dago; eta kamutsa bada, kanpoan dago.

ABC triangelua zeiharra bada —hau da, ez badu angelu zuzenik—, garaieren eta aldeen ebaki-puntuek abc beste triangelu bat osatzen dute, **triangelu ortikoa** edo **garaieren triangelua** deiturikoa. Bada, ortozentroak beste propietate bat du: irudian ikus daitekeenez, triangelu ortikoaren intzentroa da.

## Ikus, gainera 
* Euler-en zuzena
* Zirkunzentroa
* Barizentroa

## Kanpo estekak 
* 
*
Afrika Mendebaldeko Estatuen Ekonomia Erkidegoa

**Afrika Mendebaldeko Estatuen Ekonomia Erkidegoa** (ingelesez: *Economic Community of West African States*, ***ECOWAS***) mendebaldeko Afrikako nazioz haraindiko erakundea da, elkarte kideen artean ekonomia, gizarte eta kultura garapena areagotzea helburu duena.

1975eko maiatzaren 28an sortu zuen Lagosko Itunak, eta 1977. urtean hasi zen lanean. ECOWAS erakundeak Lagosen du idazkaritza, Nigerian. Sortu zen une beretik merkataritza askatasuna eta ondasun, zerbitzu eta langileen batetik besterako oztopoen gutxitzea sustatu ditu. Halaber, eskualdeen arteko komunikazio eta garraioen hobekuntza bultzatu ditu. Arlo militarrean nabarmentzekoa da 1990eko hamarkadan erakundeak bete zuen papera, **ECOMOG** armadaren sorkuntzan bereziki gauzatu zena. Hala, aipagarria da Liberiak 1993 eta 1994. urteetan bizi izan zuen gerra zibilean bake prozesua bultzatzeko armada horrek izan zuen eragina.

Nigerrek, Malik eta Burkina Fasok erakundea 2024ko urtarrilaren 28an utziko dutela jakinarazi dute, ECOWAS sortu zenetik aurrekaririk gabeko gertakaria, bereziki erakundearen laguntza falta salatu eta terrorismoaren aurrean eta haren menpe egotea leporatuta. atzerriko potentzien eragina.

## Herrialde kideak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala
1881 Shao

**1881 Shao** asteroide gerrikoan aurkitutako 1881. asteroidearen izena da. 1940ko abuztuak 3an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1940 PC** zen. Bere izena Cheng-yuan Shaogatik jasotzen du, Richard Eugene McCroskyren lankide bat zena.

## Kanpo estekak
Semion Timoxenko

**Semion Konstantinovitx Timoxenko** (errusieraz: Семён Константинович Тимошенко, *Semën Konstantinovič Timošenko*; ukraineraz: Семе́н Костянти́нович Тимоше́нко, *Semen Kostiantynovych Tymoshenko*; Furmanivka, Besarabia, Errusiar Inperioa, 1895eko otsailaren 18agreg./otsailaren 6ajul. - Mosku, 1970eko martxoaren 31) sobietar mariskala izan zen.

## Bizitza 
1917an Armada Gorriko kide egin zen. 1918-1920 urteetan Polonian barneratu zen militar taldearen komandante zen. Stalinekin eta Voroxilovekin batera Wrangelen osteen aurka borrokatu zen. Gerra zibila amaitutakoan alderdi komunistako kide egin zen, eta alderdiko batzorde zentraleko kide hautatu zuten. 1939an Finlandiaren aurkako gerran parte hartu zuen, eta han gerrarako dohainak erakutsi zituen. Poloniako ekialdea okupatu zuen ondoren eta 1940an mariskal egin zuten. 1941ean Alemaniako gudarostea gerarazi zuen Smolensken eta urte bereko azaroan Rostov berreskuratu zuen Errusiarentzat. 1942. urtean, ordea, Kharkiveko gudua galdu zuen eta Georgi Zhukovek okupatu zuen haren kargua. 1945-1947 urteetan Txinan izan zen, eta txinatar gudarostea berrantolatzeko lanetan jardun zuen. 1955-1960 urteetan Minsk aldeko gudarosteko buruzagia izan zen.

## Erreferentziak
1882 Rauma

**1882 Rauma** asteroide gerrikoan aurkitutako 1882. asteroidearen izena da. 1941eko urriak 15ean aurkitu zuen Liisi Otermak Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1941 UJ** zen. Bere izena Finlandiako Rauma hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1883 Rimito

**1883 Rimito** asteroide gerrikoan aurkitutako 1883. asteroidea da. 1942ko abenduak 4an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa '**1942 XA** zen. Bere izena Rymättylä hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1884 Skip

**1884 Skip** asteroide gerrikoan aurkitutako 1884. asteroidearen izena da. 1943ko martxoak 2an aurkitu zuen Marguerite Laugierrek Nizatik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1943 EB1** zen. Bere izena Gunter "Skip" Schwartz astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Bigotismo

[thumb|[Borduria eta San Theodoroseko erregimen bigotisten bandera.]]
**Bigotismoa** fikziozko ideologia eta gobernu forma bat da, Hergék Tintinen abenturak sailean sortutakoa. Bigotismoa alderdi bakarreko erregimen totalitario bat da, non liderra gurtzen den. Aditzera ematen denez, bigotismo izena ideologia honen jatorria den Borduriako Plekszy-Gladz mariskalaren bibotetik dator. Era berean, borduriar erregimeneko agente guztiek bibotea daramate, eta hau da alderdi bigotistaren ikurra. Bigotismoa lehen aldiz Tournesol auzia komikian aipatzen da. Ondoren, Borduriako erregimenak Tapioca generalari ematen dion laguntzarekin, San Theodoros errepublikak erregimen bigotista bat bizi du Tintin eta Pikaroak komikian.

Bigotismoa alderdi bakarreko eta liderra gurtzen den erregimen totalitorioen parodia bezala har daiteke, faxismoa edo komunismoan inspiratuak, Alemania nazia, Italia faxista, Stalinen Errusia edo Mao Zedongen Txina kasu.
Zulo (argipena)

**Zulo** hitzak erabilera zenbait ditu:

* zulo beltza, objektu astronomikoa;
* haitzulo, lur azpiko zulo sistema naturala;
* zizare zuloa, frogatu gabeko fenomeno fisikoa;
* zulo, ETAren arma-ezkutalekua edo bahituak edukitzeko tokia da;
* **zulo** edo bidezuloa, errepideetan trafikoak eta fenomeno meteorologikoek sorraratzen dituzten zuloak;
* Zülo, Zarautzeko punk musika taldea.

## Ikus, gainera 
* Zulatze, zulaketa eta perforazio.
Salmenta

thumb|350px|**Salmenta** ez da mugatzen produktua prezioaren trukean ematera: bezeroak produktuari buruz dituen nahika bete ere egin behar dira. Irudian, arraina saldu ondoren, bezeroak nahi duen moduan ebakitzen du saltzaileak.

**Salmenta** saltzaile deritzon pertsona batek erosle bati, prezioa adostu eta salmentarako kondizioak onartu ondoren, gauza bat lagatzearen ekintza da, gehienetan diru trukean. Zuzenbidean, salmenta-kontratua dakar berarekin batera; kontabilitatean, berriz, salmenta faktura burutzen den datan gertatzen da. Marketinaren ikuspuntutik, azkenik, salmenta saltzaileak bezeroaren nahika eta beharrak hauteman, salerosketa bideratu eta bezeroaren nahika eta beharrak asebetetzen dituen prozesua da.
339 apaizen agiria

**339 apaizen agiria** Hego Euskal Herriko 339 apaiz katolikok 1960ko maiatzaren 30ean plazaratutako agiria izan zen, frankismoaren mendean Euskal Herriak pairatzen zuen egoera salatuz. Agiria Espainiako gotzain guztiei, nuntzioari eta Vatikanoko Estatu-Idazkaritzari bidalitakoa. Agiriak aurkako erreakzio bizia sorrarazi zuen Eliza Katolikoan eta Hego Euskal Herriko orduko gotzainek agiria gogor kritikatu zuten.

## Kanpo estekak
Tapioca jenerala

**Tapioca jenerala** Hergék sortutako pertsonaia ezaguna den Tintinen abenturetan agertzen den pertsonaia bat da. Fikziozko San Theodoros errepublikako militar eta politikari bat da.

Tintin herrialde honetara iristen denean, Belarri Hautsia izeneko abenturaren hasieran, Tapioca da bertako agintaria. Tintin, orduan, terrorismoa egotziz, hiltzera zigortua da, baina Alkazar jeneralaren iraultzaren une-uneko garaipenak bizia salbatzen dio kazetari gazteari. Alkazarrek eta Tintinek, ordutik aurrera, adiskidetasun gatazkatsu bat izango dute.

Kristalezko 7 bolak izeneko abenturan, Alkazar jeneralaren bidez, Tapioca berriz boterera iritsi dela kontatzen da. Ikatz stocka abenturaren amaieran, egunkari atal askoren artean, oraingoan, Tapioca Alkazarrek berak kargutik kendu duela irakur daiteke. Tintin eta Pikaroak abenturako istorioa Tapiocak Borduriaren eta honen erregimen bigotistaren laguntzari esker kargua berreskuratu izanari buruz doa.

San Theodorosen Tapiocak zein Alkazarrek bata bestearen atzean emandako estatu kolpeak Latinoamerikan XX. mendean zehar bereizgarria den ezegonkortasun politikoaren parodia dira. Tapioca eta borduriar bigotismoaren arteko aliantzak Kubako komunismoa edo Nikaraguako kontrak bezalako atzerriko erregimenek euren eragina Latinoamerikan hedatzeko erabilitako estrategiak salatzen ditu.

## Kanpo estekak
Capra pyrenaica pyrenaica

thumb| *Capra pyrenaica pyrenaica*
***Capra pyrenaica pyrenaica***, bukardo izenez ere ezaguna Pirinioetako hainbat hizkuntzetan, euskaraz Pirinioetako basahuntza eta bukardo,  aragoieraz,  katalanez, egun desagertutako piriniotar basahuntzaren (*Capra pyrenaica*) azpiespezie bat da. Azken abelburua 2000ko urtarrilaren 6an topatu zuten hilik Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionaleko paraje batean.

Azpiespezie honek gainbehera latza jasan zuen XX. mende guztian zehar bere habitataren suntsiketa eta gehiegizko ehiza zela eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zeta Cygni

**Zeta Cygni** (ζ Cyg / 64 Cygni / HD 202109 / HR 8115) Cygnus konstelazioko seigarren izarrik distiratsuena da, +3,21eko itxurazko magnitudearekin. Izar honek izen propio arruntik ez duen arren, ρ Cygni eta inguruko beste izar ahulago batzuekin batera, Txinan **Chay Foo** bezala ezagutzen zen, "gurdi biltegia". Gure eguzki-sistematik 151 argi-urtera dago.

Zeta Cygni G8III espektro motako eta 4980 kelvineko tenperatura efektibo bat duen erraldoi hori bat da. Bere argitasuna 119 eguzkikoa da. Bere erradioa gure eguzkiarena baino 14,7 aldiz handiagoa da, eta bere masa hiru eguzki masakoa. Bere adina 400 milioi urtetan estimatzen da.

Zeta Cygni bario izar bat da, hau da, bere atmosferan elementu honen eta beste elementu astun batzuen kontzentrazio handia duela. Ohiko beste bario izar batzuk ζ Capricorni eta Alfard (α Hydrae) dira. Izar hauetan, elementu astunen kontzentrazio handiak ondoan duten nano zuri batekin lotzen dira, askotan ikusezina dena, iraganean gaur egun izar nagusia dena kutsatu zuena. Hubble espazio teleskopioarekin lortutako xehetasun handiko irudiek izar laguntzaile oso ahul bat duela ikustea ahalbidetu dute, nano zuri bat, 0,04 arku segundora. Zeta Cygniren inguruan orbita bat 17,8 urtetik behin osatzen du. Aurretik Zeta Cygni baino masiboagoa zen, eta horregatik azkarrago eboluzionatu zuen. Bere amaierako etapan bere masaren zati bat gaur egun izar nagusi bezala ikusten dugunari eman zion, ondoren ia ikusezina den nano zuri bat izatera pasatuz.

## Kanpo estekak
Carl Gustav Rehnskiöld

**Carl Gustav Rehnskiöld** kondea, (1651ko abuztuaren 6a-1722ko urtarrilaren 29a) Karlos XII.a Suediako erregearen agindupeko landa-marexal bat izan zen. Erraz haserretzen zen arren, Rehnskiölden trebezia militarrak Karlos erregearen aholkulari militar nagusi eta aginteko bigarrena bihurtu zuen; eta, horren ondorioz, "Iparraldeko Alexandroren Parmenion" ezizena jaso zuen.

## Biografia 
Rehnskiöld Stralsunden jaio zen, eta Gierd Antoni Rehnskiölden eta Birgitta Torskeskålen semea zen.

Bere bizitzan zehar paper garrantzitsua bete zuen Iparraldeko Gerra Handian. Agintea zuen Fraustadteko guduan, eta gudu honen ondoren Karlos XII.a erregeak landa-marexal izendatu zuen, konde titulua ere emanez. Bere karrerako ekintza nabarmenen artean 1701 eta 1703 arteko poloniar kanpaina arrakastatsua eta Ukrainako kanpaina negargarria egon ziren, eta azken hau 1709an Poltavako guduarekin amaitu zen. Gudua erabateko porrota izan zen suediar armadarentzat, eta Rehnskiöld errusiarrek harrapatu zuten, 1718 arte gatibu izan zutena.

Bere garaiko suediar jeneralik garrantzitsuenetako bat izan zen, baina, hala ere, errusiar nagusitasun militarrari bidea erraztu zion, suediarra eroraraziz.
Erregina

[thumb|[Oneka Beraskoitz|Oneka, lehen euskal erregina (Iruñeko erregina ezkontidea). Erretratua barik, asmaketa da, 16. mendeko Portugalgo errege-erreginen genealogia liburu batekoa.]]
[thumb|[Joana III.a Nafarroakoa|Joana Albret, Nafarroako erregina.]]

**Erregina**, subiraua denean, herrialde edo estatu baten monarka emakumezkoa da. Errege baten emazteari ere erregina titulua eman ohi zaio, eta kasu honetan erregina ezkontidea litzateke. Aldiz erregina subirau baten senarra ez da izaten beti errege ezkontidea, eta beste titulu batzuk eman ohi zaizkio. Aldiz, Nafarroako erresuman, erregina subirauen ezkontideek errege titulua erabiltzen zuten, eta erregeen zenbaketa ohikoetan ere ageri dira. Esate baterako, Joana I.aren senarra, Filipe Ederra, Filipe I.a Nafarroako gisa agertzen da Nafarroako errege-erreginen zerrenda dinastikoetan.

Euskaraz errege eta erregina terminoak oso markatuta daude generoaren aldetik, eta horregatik, erresuma bateko historiaz ari garenean, haren agintari monarkei *errege-erreginak* esaten zaie pluralez euskaraz.

21. mendeko lehen laurdeneko erregina subirauak dira, adibidez, Elisabet II.a Erresuma Batukoa eta Margarita II.a Danimarkakoa (1972). Erregina ezkontideak, berriz, Letizia Ortiz Espainiakoa edo Rania Jordaniakoa.

Nafarroako Erresuman, lehen erregina subiraua izan zen Joana I.a, eta gero etorri ziren Leonor I.a, Zuria I.a, Joana II.a, Zuria II.a, Katalina I.a eta eta Gaztelako konkistaren ondoren independentzia galdu ondoren, Joana III.a Albretekoa. Nafarroako erregina ezkontideak askoz gehiago izan dira: lehena, Iruñeko erregina Oneka Beraskoitz, Eneko Aristaren emaztea.

## Kanpo estekak
Mohammed VI .a Marokokoa

**Mohammed VI.a Marokokoa** (Rabat, 1963ko abuztuaren 21a) Marokoko erregea da 1999ko uztailean aita zuen Hassan II.a hil ondoren tronuratu zenez geroztik. Alaui dinastiako 18. erregea da, eta Marokoko Konstituzioaren arabera, fededunen buruzagi erlijiosoa ere bada. Alaui dinastiak 1666az geroztik erreinatzen du Marokon.

## Haurtzaroa eta ikasketak 
Mohammed VI.a Rabaten, Marokon, jaio zen 1963an, eta Hassan II.a erregearen eta bere emazte Lalla Latifa Hammou-ren seme zaharrena da.

1985ean lortu zuen Zientzia juridiko, ekonomiko eta sozialetan lizentzia Rabateko Unibertsitatean. Horrez gain, 1987an, Goi Ikasketako Ziurtagiria lortu zuen Zientzia politikoetan, eta Goi Ikasketako Ziurtagiria Zuzenbide publikoan, 1988an. Trebakuntza osatzeko eta Fakultatean ikasitako Zuzenbidea praktikan jartzeko helburuarekin, gurasoek Bruselara bidaltzea erabaki zuten 1988an, han orduan Europar Batasuneko presidente zen Jacques Delorsen gidaritzapean egonaldi bat egiteko.

Atzerrian izan zuen lehen misio ofiziala 1974ko apirilaren 6an izan zen, Hassan II.aren ordez Georges Pompidou Frantziako presidentearen hileta-elizkizunera joan zenean, hain zuzen ere.

thumb|ezkerrera|Mohammed VI.a eta George Bush, 2002ko argazki batean
## Agintaldiaren ezaugarriak 
Mohammed VI.a 1999ko uztailaren 23an tronuratu zen, bere aita hil eta ordu gutxitara. Telebista bidez hedatutako lehen hitzaldian, pobrezia eta ustelkeria amaituko zituela, eta giza eskubideak betetzea bermatuko zuela promes egin zuen.

Eite modernizatzailea duela eta, Mohammed VI.ak aurkariak aurkitu izan ditu islamista kontserbadoreen artean. Pluralismo politikoa bultzatu izan du, eta familia-kode berri bat, Mudawana izenekoa, sortu du, emakumezkoei botere eta independentzia gehiago ematen diena.

Irekitasunaren aldeko ildoari jarraiki, Mohammed VI.ak Abraham Serfaty aurkaria etxera itzul zedin ahalbidetu eta nazionalitate marokoarra onartu zion.

## Buruzagi erlijiosoa 
Marokoarren buruzagi espiritual gisa, hainbat erreforma egin ditu; besteak beste, 2004an, Erlijio Gaien ministerioa berrantolatu zuen, eta bere kontrolpean jarri zituen gurtzarako 41.755 gune; horien herena meskitek osatzen zuten.

## Familia eta ondorengoak 
2002ko martxoan Salma Bennannirekin (geroztik Lalla Salma printzesa) ezkondu zen Rabaten, eta bi seme-alaba ditu: Moulay Hassan printze oinordekoa (2003an jaioa), eta Lalla Khadija printzesa (2007an jaioa).

## Erreferentziak
Bederatzi puntuetako zirkunferentzia

[400px|eskuinera|thumb|**Bederatzi puntuetako zirkunferentziaren** puntu adierazgarriak: aldeetako [Erdigune (geometria)|erdiguneak (**M**, **N** eta **P**), garaieretako oinak (**E**, **G** eta **J**) eta erpinetatik ortozentroraino (**I**) doazen zuzenkien erdiguneak (**F**, **H** eta **D**).]]
Geometrian, **bederatzi puntuetako zirkunferentzia** zirkunferentzia bat da, edozein triangelutarako eraiki daitekeena. Bederatzi puntu adierazgarritatik —haietako sei triangelukoak dira— igarotzen delako hartzen du izena. Bederatzi puntuak hauek dira:

* triangeluaren aldeetako erdiguneak,
* triangeluaren garaieretako oinak, eta
* triangeluaren erpinetatik ortozentroraino doazen zuzenkien erdiguneak.

Bederatzi puntuetako zirkunferentziari beste izen hauek ere ematen zaizkio: **Feuerbach-en zirkunferentzia**, **Euler-en zirkunferentzia**, **Terquem-en zirkunferentzia**, **sei puntuetako zirkunferentzia**, **hamabi puntuetako zirkunferentzia**, '''*n* puntuetako zirkunferentzia** edo **zirkunferentzia erdiinskribatua'*.

## Historia 
Karl Wilhelm Feuerbach-ek —zirkunferentzia hau aurkitzearen ospea berak hartu bazuen ere— ez zuen guztiz aurkitu bederatzi puntuetako zirkunferentzia, sei puntuetako zirkunferentzia baizik (*irudian*, M, N, P, E, G, *eta* J *puntuak*); pixka bat lehenago, Charles Brianchon-ek eta Jean-Victor Poncelet-ek enuntziatu zuten, teorema modura, bai eta frogatu ere.

Baina, Feuerbachen ekarpenetik gutxira, Olry Terquem matematikariak ere frogatu zuen bazela zirkunferentzia hau. Gainera, bera izan zen lehena beste hiru puntu adierazgarriak gehitzen: triangeluaren erpinetatik ortozentroraino (*irudian*, I *puntua*) doazen zuzenkien erdiguneak (*irudian*, F, H, *eta* D *puntuak''). Hortaz, Terquem izan zen lehena "bederatzi puntuetako zirkunferentzia" izena erabiltzen.

## Ikus, gainera 
* Bederatzi puntuetako hiperbola
* Lester-en teorema
* Triangeluaren zentroak

## Kanpo estekak 
*  "A Javascript demonstration of the nine point circle", rykap.com
*
Hipercor Bandera

thumb|Hipercor Bandera, 2013an.
**Hipercor Bandera** denboraldiaren hasieran kantabriar taldeen artean jokatzen den estropada klasikoa da. 2017 urtetik aurrera **El Corte Inglés** bandera izena du.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Emakumezkoen estropada 
Ez da inoiz hiru traineru izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webgunean Hipercor Banderaren palmaresa
Partamaspates

**Partamaspates** erromatarren Partiako errege bezeroa eta ondoren Osroenekoa, Osroes I.a partiar enperadorearen semea zen.

Bere bizitzaren zati handi bat erromatar erbestean pasa ondoren, Trajano erromatar enperadorearekin joan zen honek Partia konkistatzeko asmoz egin zuen kanpainara. Trajanok, hasieran, Partia Erromatar Inperioaren zati bezala eranstea pentsatzen zuen, baina, azkenean, horren ordez, Partamaspates honen aitaren tronuan erromatar bezero bat bezala jartzea erabaki zuen, hala eginez 116an. Erromatarrak eskualde honetatik erretiratu ondoren, Osroesek erraz garaitu zuen Partamaspates eta partiar tronua aldarrikatu zuen.

Partian jasandako porrotaren ondoren, Partamaspatesek berriz ere erromatarrengana ihes egin zuen, nortzuk orduan, kontsolazio bezala, Osroeneren gobernu bateratua eman zioten, Asia Txikia eta Siriaren artean zegoen estatu bezero txiki bat. Osroeneko errege izan zen Yalurrekin batera 118tik 122 arte, eta hau hil ondoren, bera bakarrik 123 arte.
Papila

**Papila** zenbait ehunetan (larruazalean eta muki ehunetan, batez ere) dauden pikor itxurako ehun masetako bakoitza. Papila mota ugari badira ere hauek dira nagusiak:
* mihikoak (hauen artean, zaporeak bereizten dituzten dastamen-papilak);
* hortzetakoak (esmaltearen azpian);
* dermisekoak (epidermisaren hutsunetan sartzen direnak);
* duodenokoa (Vateren handitua);
* bularrekoa (esnea dariona);
* malko papila (malko hodien irteeran dagoena);
* giltzurrunetakoak (Malpighiren piramidearen erpinetan);
* begikoa (ikusmen nerbioa ateratzen den tokian dagoena);
* belarrikoa (Cortiren organo deitzen dena).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dastamen-papila

**Dastamen-papila** mihiko epitelioan, ahosabai bigunean, epiglotisean eta faringean dauden flasko-formako gorputzetako bakoitza da, zaporea hautemateko funtzioa duena. Bere zentzumen-errezeptoreek listuan urtutako janariak kontaktatzean bost elementu ezberdinak bereizten dituzte: garratz, gazi, gozo, mingots eta *umami*. Bataz beste, gizakion mihiak 2.000–8.000 dastamen-papila ditu.

## Motak 
Formaren arabera, lau papila mota bereizten dira

* Papila fungiformeak: onddo-forma dute, eta mingainaren atzealdearen aurreko aldean eta ertzetan zehar banatuta daude. Papila fungiforme bakoitzeko 5 dastamen-botoi daude.
* Papila inguratuak edo kaliziformeak: kaliza edo kopa formako oinarriak dituzte eta mingainaren oinarritik gertu aurkitzen dira, V bat osatuta. Papila inguratu handiek 100 dastamen-botoiraino izan ditzakete.
* Papila filiformeak edo konikoak: harizpi forma dute eta mingainaren puntan eta ertzetan daude. Papila fungiformeek eta kaliziformeek ez bezala, ez dute dastamen-funtziorik eta ez dute dastamen-botoirik; ukipen-hartzaileak baino ez dira, eta tenperatura aldaketak antzematen dituzte.
* Papila foliazeoak edo foliatuak: Bere forma zuhaitz baten hostoaren antzekoa da. Bi ertzetan daude, mingainaren atzeko aldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parmenion

**Parmenion** (; -Ekbatana, K.a. 330) lehenik Filipo II.a Mazedoniakoa eta ondoren honen seme Alexandro Handiaren zerbitzura egon zen mazedoniar jeneral bat izan zen.

## Biografia 
Filotasen aita eta mazedoniar noble bat izan zen. Filipo II.aren erregealdian garaipen handia lortu zuen iliriarren aurka K.a. 356an. K.a. 346an Atenasekin bakea sinatzeko bidalitako mazedoniar ordezkaritzaren kide, ondoren, armada baten buru bidali zuten Eubeara, mazedoniar eragina ziurtatzeko, K.a. 342an.

K.a. 336an, Amintas eta Atalorekin batera Asia konkistatzeko agindua zuen 10.000 soldaduko armada bat zuzendu zuen. Alexandro Handiaren armadako aginteko bigarrena bihurtu zen Alexandroren aita zen Filipo II.a hil zenean. Armadaren ezkerraldeko hegala zuzendu zuen Graniko, Issos eta Gaugamelako guduetan.

Drangiana konkistatu ondoren, Alexandrori, Parmenionen semea zen Filotas bera hiltzeko asmoa zuen konspirazio baten kide zela esan zioten. Filotas mazedoniar askeen biltzarrak zigortu eta exekutatu zuen. Garai hartan, Mazedonian, errudunaren gizonezko senide guztiak ere hiltzea zen. Ez zegoen Parmenionek konspirazio horretan parte hartu izanaren frogarik, baina ez zuen defendatzeko aukerarik izan.

Bere soldaduak, jeneral zaharraren heriotzaren berri izatean, ia altxatu egin ziren. Alabaina, Alexandro Handiak gutun bat bidali zuen Parmenionen agintepean zeuden soldaduei irakurria izateko, non euren komandantearen exekuzioaren arrazoiak eta Filotasen traizioa azaltzen zizkien, honek matxinada eragotzi zuelarik, soldaduek, Parmenion bere seme nagusia eta bizirik zuen bakarraren (beste biak hil egin baitziren) exekuzioarekin lasai ez zela geratuko ulertu baitzuten, hala, euren haserrea baretu eta erregearenganako konfiantza indartuz.

Jeneral honen hilketak, Filipo II.a Mazedoniakoaren armakidea, interpretazio ugari eta oso ezberdinak sorrarazi ditu. Izatez, Parmenion Alexandro Handiaren armadaren atzeguardian zegoen hornitzeko ardurarekin. Beraz, bere semea hila izan zela jakindakoan Alexandro ataka batean utziko zuen Parmenionek zuzendutako altxamendu bat gerta izan zitekeen. Hala ere, jeneral honek hain berri garratzaren aurrean izango zuen erreakzioa sekula ez da jakingo.
Atalo (jenerala)

**Atalo** (; -K.a. 336) Filipo II.a Mazedoniakoaren erregealdian mazedoniar jeneral eta gortesau bat izan zen.

K.a. 337an, Ataloren iloba zen Kleopatra Euridize Mazedoniakoa Filipo II.arekin ezkondu zen. K.a. 336ko udaberrian, erregeak Atalo, Parmenion eta Amintas Asia Txikian Pertsiar Inperioa inbaditu behar zuen abangoardiako armadaren komandante izendatu zituen. Filipo II.aren erailketa eta honen seme Alexandro Handia tronuratu ondoren (urte horretako urrian bertan) Atalo exekutatua izan zen, traizioa egozten zitzaiolarik.
Narvako gudua

**Narvako gudua** Iparraldeko Gerra Handiko lehen guduetako bat izan zen, non Karlos XII.a erregearen suediar armadak Petri I.a Errusiakoa Handia tsarraren errusiar armada garaitu zuen Narvan. Guduaren emaitza arrazoi taktikoetan oinarritutako erabateko suediar garaipena izan zen.

## Gudua 
Gregoriotar egutegiko 1700eko azaroak 30ean Karlos XII.aren agindupean zeuden 8.140 soldaduko armada nagusiak gaur egun Estonian dagoen Narva suediar gotorlekua setiatzen ari zen errusiar armadari kontraeraso zion. Suediar armada nagusiak gotorleku barneko beste 2.500 soldaduren laguntza izan zuen. Errusiar armada nagusitasun numerikoan zegoen, 80.000 soldadu baitzituen.

Suediar armada erregeak berak zuzentzen zuen, Carl Gustav Rehnskiöld generalaren laguntzarekin, eta errusiar armada, nagusiki prestakuntza edo esperientzia militarrik gabeko nekazariek osatua, Charles Eugène de Croÿren agindupean zegoen. Petri I.a tsarrak tokia egun batzuk lehenago utzi zuen.

Suediar armada eguardian hasi zen borrokan, errusiarrengana zihoan eta, ondorioz, hauek itsutu egin zituen haize ufada batek babestuta. Suediarrak errusiar lerroen artean joan ziren, izua sortuz. Errusiar komunikazioa, ofizialek, gehineak atzerritarrak zirenak, errusiar soldaduei aginduak igortzeko zuten zailtasunengatik ere oztopatua zegoen.

Gudua suediar garaipen handi batekin amaitu zen. Suediak 667 soldadu baino ez zituen galdu (ia %7), errusiar armadak 20.000 soldadu galdu zituzten bitartean, horietako askok gudu zelaitik ihes egin zutelarik, azkenean Narva ibaian itotzeko.

## Ondorioak 
Suediarrek gudua irabazi zuten, baina ez gerra. Porrot handi honen ondorioz erabaki zuen Petri I.ak bere erreforma programa jarraitzea, errusiar makinaria militarra eguneratuz. Apenas urte batzuetan, errusiar armada berria aurkari gogorragoa izango zen.

Epe luzera, galtzailea Karlos XII.a izan zen. Errusiarren atzetik joan ordez, hala gomendatzen baitzioten bere generalek eta suediar legebiltzarreko diplomatikoek, Bi Nazioen Errepublikaren aurka joatea erabaki zuen, su-eten bat zegoen arren. Hurrengo urteetan, Karlos XII.ak zenbait garaipen lortu zituen poloniar erregea zen Augusto II.a Poloniakoa tronutik kenduz eta honen ordez Estanislao I.a Leszczynski jarriz.

Etenaldi honen ondoren, Petri tsarrak azkenean suediarrak Poltavako guduan garaitu zituen armada eraberritu bat bildu zuen, honek Suediar Inperioak Baltiar Itsasoan zuen nagusitasunaz amaitu zuelarik, nagusitasun hori, ordutik aurrera, Errusiar Inperioak izango zuelarik.

## Kanpo estekak
William Wylerren filmak

William Wyler zuzendariaren filmografia: 1925ean lanean hasi eta 1970era bitartean egindako lanak daude jasota.

## Kanpo estekak
Penedès

[250px|eskuinera|thumb|Kataluniako eskualdeen mapa. Urdinez Penedès eskualde historikoa adierazita dago, gaur egun hiru eskualdeetan banaturik dagoelarik: [Alt Penedès, Baix Penedès eta Garraf.]]

**Penedès** Kataluniako eskualde historiko bat da. Bartzelonako probintzia eta Tarragonako probintziaren artean banatzen da. 1936ko eskualde banaketa indarrean sartu zenean eskualde historiko hau gaur egungo hiru eskualdetan banaturik gelditu zen: Alt Penedès (Bartzelonako probintzia), Baix Penedès (Tarragonako probintzia) eta Garraf (azken hau Bartzelonako probintzian kokatua eta *Itsasaldeko Penedès* ere deitua, katalanez * Penedès Marítim* edo *Marina del Penedès*).

Katalanezko penedestarrem izena gizonezkoentzat *penedesenc* eta emakumezkoentzat *penedesenca* da.

## Kanpo estekak
1885 Herero

**1885 Herero** asteroide gerrikoan aurkitutako 1885. asteroidearen izena da. 1948ko abuztuak 9an aurkitu zuen Ernest Leonard Johnsonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1948 PJ** zen. Bere izena Herero herriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1886 Lowell

**1886 Lowell** asteroide gerrikoan aurkitutako 1886. asteroidearen izena da. 1949ko ekainak 21ean aurkitu zuen Henry Lee Giclasek Flagstaffetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1949 MP** zen. Bere izena Percival Lowell astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1887 Virton

**1887 Virton** asteroide gerrikoan aurkitutako 1887. asteroidearen izena da. 1950eko urriak 5ean aurkitu zuen Sylvain Arendek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1950 TD** zen. Bere izena Belgika hegoaldean dagoen Virton herriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Plekszy-Gladz

**Plekszy-Gladz** Hergék sortutako pertsonaia ospetsua den Tintinen abenturetan agertzen den fikziozko pertsonaia bat da. Fikziozko herrialdea den Borduriako diktadorea da, erregimen bigotistakoa. Bere herriak etengabe aipatzen du *Plekszy-Gladzen biboteengatik* edo *Amaïh Plekszy-Gladz* bezalako esaerekin. Bere izena daraman plaza bat du herrialdeko hiriburua den Szohoden.
1888 Zu Chong-Zhi

**1888 Zu Chong-Zhi** asteroide gerrikoan aurkitutako 1888. asteroidearen izena da. 1964ko azaroak 9]an aurkitu zuen Purple Mountain Observatory behatokiak Nankingetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1964 VO1** zen. Bere izena Zu Chongzhi astronomo eta matematikariagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1969ko Eurovision Abesti Lehiaketa

**1969ko Eurovision Abesti Lehiaketa**, Eurovision Abesti Lehiaketaren 14. edizioa izan zena, Madrilgo Errege Antzokian ospatu zen. Aurkezlea Laura Valenzuela izan zen, lehiaketaren amaieran lau herrialderen arteko puntu berdinketa ikustean non sartu ez zekiela. Berdinduta geratu ziren lau ordezkariak Espainiako Salomé abeslari katalanak "Vivo cantando" abestiarekin, Erresuma Batuko Lulu "Boom Bang-a-Bang" abestiarekin, Herbehereetako Lenny Kuhr "De troubadour" abestiarekin eta Frantziako Frida Boccara "Un jour, un enfant" abestiarekin izan ziren.

Lehen aldiz gertatu zen berdinketa bat lehen postuan, eta ez zegoen inongo araurik berdinketa hausteko, arauek "botu gehien jasotako telebistak edo telebistek" irabazten zutela adierazten baitzuten. Horregatik, berdinduta geratu ziren lau herrialdeak garailetzat jo ziren, sariak emateko orduan zailtasunak eragin zituena. Zuzenean, lau abeslariei prestatuta zeuden lau sariak eman zitzaizkien (konposatzailea, letra egile, orkestra zuzendari eta interpreteari zegozkienak), eta lehiaketaren ondoren lau ordezkaritzen gainontzekoei eman zitzaizkien.

Austriak ez zuen parte hartu Espainiara abesle bat bidaltzeko bere ezezkoa zela eta, Francisco Francoren erregimenaren aurkako protesta bezala. Bestalde, Liechtensteingo printzerriak parte hartzeko interesa izan zuen ("Un beau matin" izeneko kantua ere aukeratu zuelarik), baina irrati-telebista publiko propiorik ez zuenez, parte-hartzea ukatu egin zitzaion. Ordezkaritzaren batzuk preso politiko batzuen askapena eskatu zioten espainiar gobernuari kantatzera etortzeko, eta Salomék TVEn 2004an esan zuenez, hala egin zen.

Salvador Dalík antolakuntzarekin lan egin zuen, lehiaketaren kartel ofiziala eta publizitate material guztia, eta baita eszenatoki erdian jarritako eskultura metalikoa ere diseinatu zituelarik. Ekitaldiaren ekoizpen eta antolaketa erronka bat izan ziren garai hartako TVErentzat, hau izan zelarik koloretan egin zuen lehen telebista ekoizpena.

## Lehiaketa 
Herrialde parte-hartzaileetako abeslariak, herrialdearen arabera, barne aukeraketa bidez edo otsailaren bigarren erdia eta martxoko hasieran ospatu ziren final nazionalen bidez aukeratu ziren.

Aurreko urteetan jada parte hartu zuten bost abeslari aukeratu ziren. Romualdek, Luxenburgoren ordezkaria zena, 1964an jada parte hartu zuen, kasu honetan Monako ordezkatuz. Edizio honetan Mendebaldeko Alemania ordezkatu zuen Siw Malmkvistek 1960an Suedia ordezkatu zuen. Simone de Oliveirak bigarren aldiz ordezkatu zuen Portugal 1965ean beste horrenbeste egin ondoren, eta Louis Neefsek ere bigarren aldiz ordezkatu zuen Belgika, lehen aldiz 1967an parte hartu ondoren. Bi urte horietan jada ordezkatu zuen Norvegia Kirsti Sparboek, hau bere hirugarren parte-hartzea zelarik.

Jean Jacques, Monakoko ordezkaria, lehiaketako abeslaririk gazteenetako bat izan zen, hamabi urte baino ez baitzituen. Irlandak lehen aldiz aukeratu zuen Ipar Irlandako ordezkari bat, Muriel Day.

Hurrengo taulan ikus daitezke partaide guztiak abestu zuten orden berdinean, eta lortutako emaitzak:

## Bozketa taula 
## Kanpo estekak 
* Eurovision 1969 lehiaketa webgune ofizialean

## Erreferentziak
Safor

**La Safor** Valentziar Herrialdeko eskualdea da, Gandia hiriburutzat duena.

## Geografia 
Iparraldean Ribera Baixa du, ekialdean Mediterraneoa, hegoaldean Marina Alta, hego-mendebaldean Comtat, mendebaldean Vall d'Albaida eta Costera eta ipar-mendebaldean Ribera Alta.

Eskualdeak 31 udalerri ditu, 429,60&nbsp;km²ko azalera du eta 2005ean 151.545 biztanle zituen.

## Udalerriak 
## Eskualde historikoak 
XX. mendearen azken hamarkadetan finkatu den eskualdea bi eskualde historiko-naturalen gehiketaren ondorioa da:
* la Valldigna: Barx, Benifairó de la Valldigna, Simat de la Valldigna, Tavernes de la Valldigna, Xeraco eta Xeresa. Batzuetan lehen laurak baino ez dira azpieskualde honetan kokatzen.
* Horta de Gandia: gainontzeko 25 udalerriak.

## Ikus, gainera 
* Valentziar Herrialdeko eskualdeak
* Gandía
* Sant Jeroni de Cotalba monasterioa

## Kanpo loturak 
*  Safor *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca* webgunean.
*  *Pels Pobles de La Safor*, elkarteen plataforma.
*  Saforreko Udalerrien Mankomunitatea.
José Javier Belloso

**Jose Javier Belloso Ezkurra** (1967ko apirilaren 14a, Iruñea) nafar futbolari ohi bat da. Aurrelari postuan jokatzen zuen.

## Ibilbidea 
Errealaren harrobitik atera zen, 1991ko udan Real Sociedad B taldetik Errealaren talde nagusira iragan zen. 1991-1992 denboraldian Espainiako futbol ligako lehen mailan Errealarekin lau partidu jokatu zituen.

## Kanpo estekak 
* Jose Javier Belloso fitxa irakurgai eta irudia ikusgai
Sozietate anonimo

start=109|thumbtime=111|thumb|**Enpresa mota** ezberdinak ulertzeko bideoa.
**Sozietate anonimoa** edo **baltzu anonimoa** (**SA**) kapitala titulu edo akzio izeneko partaidetza-tituluetan banaturik duten baltzu kapitalista da. Titulu edo akzio horien jabeak, *bazkide* izenekoak, enpresaren jabeak dira, euren esku dituzten titulu edo akzioen kopuruaren arabera. Aldi berean, bazkide bakoitzaren erantzukizuna titulu  edo akzio horien baliora mugatzen da, bere nortasuna eta titulu edo akzio horietaz gainera duen ondarea kontuan hartu gabe eta hortik dator *anonimo* izendapena. Baltzu anonimoa enpresa batek har dezaken egitura juridikoetako bat da, kooperatibekin, erantzukizun mugatuko baltzuekin eta beste zenbaitekin batera. Akzioetan banatzen direnean akzio-sozietateak dira.

## Motak 
Hainbat sozietate anonimo mota daude (SA), akziodunen beharren eta helburuen arabera ezar daitezkeenak. Kontuan hartu behar da SAen sorrera eta funtzionamendua aldatu egin daitezkeela herrialde bakoitzeko legeriaren arabera; beraz, gomendagarria da kasu bakoitzean indarrean dagoen araudia kontsultatzea. Hona hemen SA mota arruntenetako batzuk:

### Arrunta 
SAren formarik arruntena da eta negozio helburu orokorretarako erabiltzen da. SA arrunteko akziodunek erabaki korporatiboetan botoa emateko eta dituzten akzioen kopuruaren arabera dibidenduak jasotzeko eskubidea dute.

### Itxia edo kide bakarrekoa 
Akziodun guztiak familia bereko kide diren SA bat da, eta akzioen jabetza pertsona kopuru txiki batera mugatzen da. Herrialde batzuetan, pertsona bakarreko SA bat sortzea ere baimentzen da, non pertsona bakar bat baita enpresaren ekintza guztien jabea.

### Kapital aldakorrekoa 
Kapital soziala merkatuaren gorabeheren arabera alda daitekeen SA bat da. Akziodunek noiznahi eros edo sal ditzakete akzioak, eta horrek malgutasun handiagoa ematen du kapital sozialaren kudeaketan.

### Erantzukizun mugatukoa 
Akziodunen erantzukizuna enpresari eman dioten kapitalera mugatuta dagoen SA bat da. Enpresak zorrak baditu, akziodunak ez daude behartuta beren ondare pertsonalarekin erantzutera.

### Mistoa 
Kapital soziala kapital akzioz eta lan akzioz osatuta dagoen SA bat da. Lan ekintzek boto eskubideak eta erabaki korporatiboetan parte hartzeko eskubidea ematen diete enpresako langileei.

### Inbertsiokoa 
Ondasun eta zerbitzuak ekoitzi edo saldu ordez beste enpresa batzuetan edo finantza-aktiboetan inbertitzea helburu duen SA bat da. Inbertsioko SA bateko akziodunek dibidenduak jasotzen dituzte, enpresak egindako inbertsioen errendimenduaren arabera.

## Ikus, gainera 
* Enpresa
* Merkataritza-baltzua
* Erantzukizun mugatuko sozietatea
* Kooperatiba
* Langile autonomoa
* Pertsona juridikoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Constitution klasea

**Constitution klasea**, Star Treken, ontzi mota bat da. 2244 eta 2272 artean Izarretako Flotarentzat eraikitako gurutzeontzi astun bat da.

Sekulako iraultza izan ziren diseinua eta ekipamenduari dagokionez. Ontzi hauek azkarrak ziren, gogor armatuak zeuden (Federazioak bere etsaiekiko izan zuen abantaila taktiko bat izan zena), ikerketa zientifikora zuzendutako ekipamendu ugari zuten, eta, gainera, tripulatzaileek gozatzen zuten erosotasuna ordurarte ezagutu zen guztia baino handiagoa zen, ontzi hauetan zerbitzatzea gozamen hutsa zelarik.

Euren azken funtzionamendu egunetararte eman zuten emaitza bikainaren ondorioz, Flotako ingeniariek, erabat eraberritzea pentsatu zuten, ziuraski, Constitución klasekoen kalitate eta ospe estandarrak gaindituko ez zituen beste ontzi bat eraiki ordez. Honela, 2265etik aurrera ontzi hauek euren sistema eta egitura guztiei eragin zien erabateko eraberritzea jasan zuten.
Bhirum

**Nigeriako ponia** edo, **Bhirum**, Nigeriako Ipar aldeko bertako zaldi arraza da. Bere tamaina zein beste hainbat ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Antza arraza bertara ekarritako Kamerungo ponien ondorengoa da. Arrazak beste aldetik nomadek ekarritako berberiar zaldien odola daukate. Berberiar arrazako abere hauek bertako poniekin nahastu zituzten arraza horrela sortuz.

Nigeriako ponia tamainaz handia da, hau dela eta batzuek ponia baino zaldi txikia dela diote. Abere hauek oso ondo moldaturik daude bero handia jasatera.

## Ezaugarriak 
* Burua: Bakuna. Soslai zuzeneko abereak dira. Belarriak mugikorrak dira.
* Gorputza: Bular sendoa. Bizkarraldean apur bat zorrozten dira.
* Kolorea: Kolorei dagokienez, kolore ezberdin askoko zaldi arraza da.
* Izaera: Lasaiak eta jasan handikoak.
Oro har poni erakargarriak dira, sendoak eta hanka indartsuekin.
Zamabere zein zela zalditzat erabiliak.

## Argazki galeria 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikuloa
*  Arrazari buruzko artikuloa
Katalunia Berria

**Katalunia Berria** (katalanez *Catalunya Nova*) XII. mendean Erramun Berenguer IV.a Bartzelonakoak konkistatu eta ordurarte Tortosa eta Lleidako taifa erresumen jabetzakoak diren lurraldeei eman zitzaien izena da.

Katalunia Zaharra eta Katalunia Berriaren arteko muga gutxi gorabehera Llobregat ibaia eta bere ibaiadarretako bat den Cardener ibaietan zegoen, handik Segre ibaiaren arroa jarraitu eta Montsec mendilerroa arte. Hegoaldeko lurralde hauek mugaren iparraldekoekin parekatu ezkero gizarte ezberdintasun nabarmenak zituzten. Katalunia Zaharrean feudalismoa nagusi zen bitartean, Katalunia Berrian gizarte antolaketa ezberdina garatu zen, honetan nobleek herri xehearen gain zituzten eskubideak askoz ere murritzagoak ziren, lurralde haiek berpopulatzeko asmoz koroak kolono berriei emandako sustapenei esker, bai eta kolonoei emandako kontzeju sistema eta foru berezien ondorioz ere.

## Ikus gainera 
* Katalunia Zaharra

## Kanpo estekak
Marisol Gil

**María Soledad Gil Antillano**, **Marisol Gil** izenarekin ezaguna (Madril, 1978ko martxoaren 1a) zinemagilea da. Ikus-entzunezko komunikazio ikasketak Salamancako Pontifize Unibertsitatean egin zituen.

*Mi primer recuerdo* (Daniel Mariño, 2009) film laburreko muntaian aritu zen, *Camera Obscura* (Maru Solores, 2011) filmean zuzendari-laguntzaile lan egin zuen, eta *IT WILL TAKE A WHILE_CHB installation* (Georgina Espasa, 2011) eta *Vértigo* (*id.*, 2011) filmetan kameralari egin zuen lan.

Hainbat dokumentalen egilekidea da; adibidez:
* *Ur artean-Entre aguas* (2005)
* *COGE* (2011)
* *Sobre/Mesa* (2012)
* *Cuestión de peso* (2013)
* *Errautsak* (2014)
* *Hilando Fino* (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Réveil Basque

***Le Réveil Basque*** euskal astekari elebiduna izan zen, euskaraz eta frantsesez. Pauen argitaratzen zen, errepublikazaleek bultzatua. 1886ko abuztuaren 1ean plazaratu zen lehen alea eta sortzailea Martial Henri Berdoly politikaria izan zen. Nekazarien botoa erakartzeko asmoz sortu zen eta, bertan behin eta berriz adierazten zenez, errepublika aldarrikatzen zuten, erlijioaren eta euskalduntasunaren etsai izan gabe. Mezu politikoaz gain, nekazaritzari buruzkoak eta berri laburrak ere bazetozen, guztiak behe-nafarreraz, zubereraz eta lapurteraz. 1894an kaleratu zen azkeneko aldiz, 1887an Baionan sortutako *Eskualduna* astekari *xuriak* (eskuindarrak) izan zuen arrakastak itxiarazita.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal aldizkarigintzaren historia

## Kanpo estekak
Erdibitzaile (argipena)

**Erdibitzailea** erdibitzen duena da, eta hainbat erabilera ditu:

* Erdibitzailea, errepideetan, bi galtzadak bereizten dituen egitura;
* Erdibitzailea, zuzenki baten erdigunetik igarotzen den elkarzuta.