open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Man Who Knew Too Much (1956ko filma)

**The Man Who Knew Too Much** (euskaraz *Gehiegi Zekien Gizona*) 1956ko Alfred Hitchcock ingeles zinema zuzendariaren espioitza eta suspensezko filma bat da.

Aurretik, 1934an Hitchcockek Erresuma Batuan izen bereko *The Man Who Knew Too Much* filma burutua zuen, baina oraingo honetan AEBtan aurrekontu handiagoa izanez filmatu zuen.

1956ko Canneseko Zinemaldian lehiatu zen. Bestalde, Doris Day abeslari eta aktoreak abestutako Whatever Will Be, Will Be (Que Sera, Sera)* abestiari esker Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria irabazi zuen.

## Argumentua 
Ben MacKenna estatubatuar medikua, Jo emaztea eta haien semea den Hank Marrokon oporrak igarotzen ari dira. Bapatean senar-emazteak Marrakexeko azoka bisitatzen ari diela Benen besoetan espioi bat hiltzen denean, hotelera itzuli eta haien semea bahitua izan dela ikusiko dute. Zeinengan konfidatu jakin ezinik, MacKennatarrak nazioarteko espioitza sare baten barnean sarturik topatuko dira, haien semea askatu asmoz hainbat pasarte eta gertakizun bitxi iragan beharko dituztelarik.

## Aktoreak 
* James Stewart: Benjamin McKenna medikua
* Doris Day: Josephine *Jo* Conway McKenna
* Brenda De Banzie: Lucy Drayton
* Bernard Miles: Edward Drayton
* Ralph Truman: Buchanan inspektorea
* Daniel Gélin: Louis Bernard
* Mogens Wieth: Enbaxadorea
* Alan Mowbray: Val Parnell
* Hillary Brooke: Jan Peterson
* Christopher Olsen: Hank McKenna

## Bitxikeria 
Filma honetan Alfred Hitchcock zuzendaria Marrakexko Djemà-el-Fna plazan bertako akrobatei begira agertzen da.

## Iruditegia 

Irudi:James Stewart in The Man Who Knew Too Much trailer.jpg|James Stewart.

## Kanpo estekak 
* *The Man Who Knew Too Much' filmaren IMDBko fitxa irakurgai
North by Northwest

***North by Northwest*** (hitzez hitz, *Ipar ipar-mendebaldea*) Alfred Hitchcock ingeles zinema zuzendariaren 1959ko espioitza *thriller* filma da. Cary Grant, Eva Marie Saint, James Mason eta Jessie Royce Landis aktoreek antzeztu zuten.

Filmeko eszena ospetsuenen artean, hiru hauek daude: ereindako artadi erraldoi batean hegazkin fumigatzaile batek Thornhill protagonista (Cary Grant) hiltzeko asmoz atzetik jarraika duenean, Rushmore mendiko borrokaldia eta New York hiriko NBEaren egoitzan filmatutakoa.

## Argumentua 
Roger O. Thornhill New York hiriko iragarkietxe bateko exekutibo ezkongabe eta hitzontzia da. Phillip Vandamm (James Mason) espioia buru duten kideek (Martin Landau eta Adam Williams) Thornhill estatubatuar gobernuko George Kaplan izeneko agente batekin nahastuta, bahitu egin dute. Haiengandik nola edo hala ihes egin du, baina gero etengabe atzetik ditu. Ihesaldian, Eve Kendall (Eva Marie Saint) emakume gazte ederra ezagutu du, istorioa argitzen lagundu diona.

[thumb|erdian|400px|Thornill ([Cary Grant), Vandamm (James Mason), Eve (Eva Marie Saint) eta Leonard (Martin Landau).]]

## Aktoreak 
* Cary Grant: Roger O. Thornhill/George Kaplan
* Eva Marie Saint: Eve Kendall
* James Mason: Phillip Vandamm
* Jessie Royce Landis: Clara Thornhill, Rogerren ama
* Leo G. Carroll: Irakaslea
* Martin Landau: Leonard
* Adam Williams: Valerian
* Josephine Hutchinson: Townsend andrea
* Philip Ober: Lester Townsend

## Iruditegia 

Irudi:North by Northwest movie trailer screenshot (34).jpg|Cary Grant
Irudi:North by Northwest movie trailer screenshot (21).jpg|Eva Marie Saint
Irudi:North by Northwest movie trailer screenshot (27) James Mason.jpg|James Mason
Irudi:North by Northwest movie trailer screenshot (25).jpg|Cary Grant, James Mason, Eva Marie Saint eta Martin Landau

## Kanpo estekak 
* *North by Northwest* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *North by Northwest* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Alfred Hitchcock Presents

***Alfred Hitchcock Presents*** () AEBtako suspenseko telesaila bat izan zen. Bere izenburuak ongi adierazten duen gisa *"suspensearen aztia"* edota *"suspensearen maisua"* ezizena jaso zuen Alfred Hitchcock zinema zuzendariak sortu eta bere ezaugarri nagusia zen umore ironiko eta beltzarekin aurkeztutako telesaila bat zen, bertan 10 denboralditan zehar leku, aktore eta istorio ezberdinez osatutako umore beltz eta suspensez beteriko atalak aireratu zirelarik.

1955eko urriaren 2tik eta 1965eko maiatzaren 10era zuri-beltzean aireratu zen, bai CBS (1955–1960 eta 1962–1964) nahiz NBC (1960–1962 eta 1964–1965) telebista kateetan, ondoren mundu osoko herrialdeetako kateetan berraireratu zelarik.

Telesailak mundu osoan zehar sekulako arrakasta izan zuen, telesailaren ikurra Hitchcockek alboko profila eta Charles Gounod frantziar musikagilearen *Hileta Martxa* doinua izan zirelarik. Bertan, eta Hitchcock zuzendariaz gain, gerora ezagun bilakatu ziren beste hainbat zuzendarik ere atalak zuzendu zituzten, tartean Robert Altman, Sydney Pollack, Robert Stevenson, Ida Lupino, Don Taylor, Arthur Hiller...

## Aktoreak 
Telesailak iraun zuen denboraldi luzean zehar atal bakoitzeko aktore ugarik antzeztu izan zuten, ospetsuenak honako hauek izan zirelarik:
* Barbara Bel Geddes
* Charles Bronson
* John Cassavetes
* James Coburn
* Joseph Cotten
* Bette Davis
* Robert Duvall
* Tom Ewell
* Peter Falk
* John Forsythe
* Vinton Hayworth
* Peter Lorre
* Steve McQueen
* Walter Matthau
* Elizabeth Montgomery
* Roger Moore
* Kim Novak
* Vincent Price
* Robert Redford
* Burt Reynolds
* William Shatner
* Martin Sheen
* Robert Vaughn
* Dick York

## Kanpo estekak 
* *Alfred Hitchcock Presents* telesailaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Alfred Hitchcock Presents* telesailaren sarrerako doinua eta aurkezpena ikusgai eta entzungai
Samara (fruitua)

[thumb|*[Acer circinatum* baten samara]]

**Samara** hego edo helize itxurako mintza duen fruitua da, hazia errazago zabaltzeko eginkizuna duena. Gisa horretako fruitua dute, besteak beste, astigarrak eta zenbait pinu motak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amerikar zumar

**Amerikar zumarra** (*Ulmus americana*) hosto-erorkorreko zuhaitza da, 43 m-rainoko altuera izan dezakeena. Ekialdeko Ipar Amerikan du jatorria.

*U. americana* zumarren generoan espezie bakarra da, tretaploide edo kromosoma bikoizduna (2n = 56) delako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ulmaceae

**Ulmaceae** edo **ulmazeo** Rosales ordenako izen bereko familiako zuhaitzez eta zuhaixkez esaten da. Hostoa bakuna, txandaka antolatua eta estipuladuna izaten dute gehienek. Lorea sexu banakoa edo bikoa izan dezakete; lore-hostorik edo petalorik gabea eta kolorez berdea izaten da. Fruitua intxaurraren egiturakoa edo samara itxurakoa izan dezakete. Ulmazeoen familiako zuhaitzik ezagunena zumarra da.

## Taxonomia 
Ulmazeoen familian zazpi genero daude, 35 espezie inguru dituztenak:
* *Ampelocera* Klotzsch (3 espezie)
* *Hemiptelea* Planch. (espezie tipoa: *Hemiptelea davidii*)
* *Holoptelea* Planch. (2 espezie)
* *Phyllostylon* Capan. ex Benth. & Hook. f. (2 espezie)
* *Planera* J.F.Gmelin (espezie tipoa: *Planera aquatica*)
* *Ulmus* L. (20-30 espezie)
* *Zelkova* Spach (5-7 espezie)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galloway poni

**Galloway ponia**, (, ), egun desagerturik dagoen bertako zaldi arraza bat izan zen. Arrazaren zabalpen eremua Eskozia zein Ingalaterrako iparraldea omen zen. Zaldi arraza hau bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen zen.

Esaten omen zuten arrazaren ezaugarriez: "Ederrak ziren, bular zabala, sakona eta trostan egiteko baino urratsez urrats ibiltzeko joera omen dute".

Arraza Britainiar uhartetako mendi eta eremuetako ponien arraza multzoan kokatzen zen.
## Arrazaren historia 
" XVIII.en mendean Galoway poniak erruz erabili zituzten Swaledale-en berun meategietan lana egiteko meategiko zaldiak bezala..

## Erreferentziak 
[thumb| 280 px|Harri [Piktoa. Bertan agertzen diren poniak Galloway ponien antzekoak lirateke.]]

## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikuloa "The equinest" entziklopedian
Camperdown zumar

**Camperdown zumarra** (*Ulmus glabra* var. *camperdown*) hosto-erorkorreko zuhaitza da. Zumar hostozabalaren kultibar ezaguna da, 4 metroko altuera ere izan daitekeena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kultibar

thumb|250px|*Osteospermum* 'Pink Whirls' izeneko kultibarra.
**Kultibarra** gizakiak lantzen duen baratzezaintza edo lorezaintzako teknikaren baten bidez sortutako landare-barietatea da, populazio naturaletan ageri ohi ez dena. Batzuetan ingelesezko hitza, , erabiltzen dute. Naturak sortutakoa, aldiz, barietate du izena.

*International Code of Nomenclature for Cultivated Plants* (ICNCP) izeneko kodeak bere izenak arautzen ditu. Hona hemen onarturiko izen baten sinonimoak:
* *Citrullus* cv. Crimson Sweet
* Sandia cv. Crimson Sweet
* *Citrullus lanatus* cv. Crimson Sweet
* *Citrullus lanatus* 'Crimson Sweet'.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ingeles zumar

**Ingeles zumarra** (*Ulmus procera*) hosto-erorkorreko zuhaitza da, 40 m-rainoko altuera izan dezakeena. Europa osotik hedatuta dago.

Grafiosi agertu baino lehen, Europa espezierik hedatuenetariko bat izan zen. Bere izen arruntak kontrakoa dioen arren, litekeena da Italiako edo Turkiakoa jatorriz izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
It's a Wonderful Life

'''It's a Wonderful Life'* (euskaraz *Bizitza Ederra Da*) 1946ko Frank Capra estatubatuar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Philip Van Doren Stern idazlearen *The Greatest Gift'' eleberrian oinarritua dago.

Mundu osoko herrialde askotan eta bereziki AEBetan jendearen filma klasiko gogokoenetako bat da, eguberrietan maiz pantailaratu ohi delarik, bertan agertzen diren protagonistaren arazoen aurrean amaieraldean erakusten den giro baikor eta sentipen onenei esker.

Balioak eta morala aipatzen dituen arren, ekonomiaz eta bizitza ulertzeko moduaz dihardu. Filmaren zati batean ekonomia eta dirua komunitatearen zerbitzura dagoenean zer gertatzen den azaltzen da, eta beste batean, berriz, komunitatea diruaren eta ekonomiaren zerbitzuan dagoenean zer gertatzen den. Hau da filmaren mezu handienetako bat: inork ez du porrot egingo lagun onak baditu.

## Argumentua 
Clarence (Henry Travers) bere hegalak irabazi asmoz dabilen bigarren mailako aingeru bat da. George Bailey (James Stewart) izeneko gizon erabat etsitu baten suizidioa ekiditeko Lurrera bidali berria izan da, azken honen enpresa mila dolarren galera dela eta lujo behar baitu. Potter (Lionel Barrymore), ia hiri osoaren jabe den espekulatzailea eta egoera larri honen arduraduna da. Hortaz, Clarencek Baileyri hiria bera jaio izan ez balitz nolakoa izango litzatekeen erakusten dio, bai eta bere lagunak eta emaztea ere.

## Aktoreak 
* James Stewart: George Bailey
* Donna Reed: Mary Hatch
* Lionel Barrymore: Potter jauna
* Thomas Mitchell: Oncle Billy
* Henry Travers: Clarence
* Beulah Bondi: Bailey jauna
* Frank Faylen: Ernie
* Ward Bond: Bert
* Gloria Grahame: Violet
* H.B. Warner: Gower jauna
* Frank Albertson: Sam Wainwright
* Todd Karns: Harry Bailey
* Samuel S. Hinds: Pa Bailey
* Mary Treen: Cosí Tilly
* Virginia Patton: Ruth Dakin

## Iruditegia 

Irudi:It's a Wonderful Life - Dancing.jpg|James Stewart eta Donna Reed dantzan.
Irudi:Guardian angel clarence.jpg|Henry Travers eta James Stewart.
Irudi:Lionel Barrymore as Mr. Potter.jpg|Lionel Barrymore.
Irudi:It's a Wonderful Life finish.jpg|Filmaren amaierako eszena alaia.

## Kanpo estekak 
* ''It's a Wonderful Life'' filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Txango

[thumb|400px|**Txangoa**, [bizikletaz.]]

**Txango** bat bidaia hurbil eta laburra da, atsegin hartzeko edo tokiak bisitatzeko. Oinez edo ibilgailuz egin daiteke,  egunean bertan edo egun gutxiren buruan itzuliz. Egun batekoa bada, **egunpasa** dei dakioke.

## Eskola txangoak
Eskola txangoa ikasle talde batek irakasleek lagunduta egiten duten txango edo bidaia laburra da, ikasteko helburuarekin (museoak bisitatuz), toki berriak ezagutu edo besterik gabe olgetarako. Balio didaktiko berezia izateaz gainera, ikasleen arteko harremanak sendotzeko balio dute. Maiz, eskolako arduradunek baimen idatzia eskatzen diete gurasoei haurrak txangoan parte har dezan.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Tipitapa

:*Artikulu hau Nikaraguako udalerriari buruzkoa da; ibiltzeko era gaitzat duena beste hau da: tipi-tapa.*

**Tipitapa** Nikaraguako Managuako departamenduko udalerri bat da. Managuako aintziraren ertzean dago. 975,17 km²-ko eremua du eta 2012an, 130.627 biztanle zituen.

## Banaketa administratiboa 
* Hiri-auzoak
** Noel Morales
** Francisco Rojas
** Orontes Centeno
** Yuri Ordoñez
** Roberto Vargas Batres
** Ruben Ulloa
** Villa Victoria de Julio
** Juan Castro
** A. César Sandino
* Kanpoaldeko auzoak
** Ciudadela San Martín Camilo Ortega
** San Luis Zambrano
** San Juan de la Plywood.
* Hiri kokalekuak
** Gaspar García Laviana edo Tangará
** Aleyda Delgado
** Los Trejos
** Pedro J. Chamorro No. 2
** Antonio Mendoza
** Una Vivienda Digna P / Maestro
** El Chaparral.
** Loma de Esquipula

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urki hori

**Urki horia** (*Betula alleghaniensis*) urkien (*Betula*) generoko hosto galkorreko zuhaitza da, Ipar Amerikan jatorria duena.

Bataz beste 20 metroko altuera (batzuetan 30 m. ere) badu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urki gerezikara

**Urki gezikara** (*Betula lenta*) urkien (*Betula*) generoko hosto galkorreko zuhaitza da, ekialdeko Ipar Amerikan jatorria duena.

Bataz beste, 20 metroko altuera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urki nano

**Urki nanoa** (*Betula nana*) urkien (*Betula*) generoko hosto galkorreko zuhaixka da, tundran jatorria duena.

Bataz beste, 1-1,2 metroko altuera du. Bi azpiespezie ditu:
* *Betula nana* subsp. *nana*
* *Betula nana* subsp. *exilis*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haltz zuri

**Haltz zuria** (*Alnus incana*) haltzen generoko hosto galkorreko zuhaitza da, Ipar hemisferioan jatorria duena.

Bataz beste, 15–20 metroko altuera du.

## Azpiespezieak 
Adituen arabera, 4-6 azpiespezie ditu (batzuk ezpezie ezberdintzat jotzen dute):
* *Alnus incana* subsp. *incana* (Grey Alder).
* *Alnus incana* subsp. *hirsuta* (Spach) Á. & D.Löve
* *Alnus incana* subsp. *kolaensis* (N.I.Orlova) Á. & D.Löve.
* *Alnus incana* subsp. *oblongifolia* (=*Alnus oblongifolia*)
* *Alnus incana* subsp. *rugosa* (Du Roi) R.T.Clausen (=*A. rugosa* Du Roi)
* *Alnus incana* subsp. *tenuifolia* (Nutt.) Breitung (=*A. tenuifolia* Nutt.)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haltz berde

**Haltz berdea** (*Alnus viridis*) haltzen generoko hosto galkorreko zuhaitza da, Ipar hemisferioan jatorria duena.

Bataz beste, 15–20 metroko altuera du.

## Azpiespezieak 
Adituen arabera, 4-6 azpiespezie ditu (batzuk espezie ezberdintzat jotzen dute):
* *Alnus viridis* subsp. *viridis*
* *Alnus viridis* subsp. *suaveolens*
* *Alnus viridis* subsp. *fruticosa*
* *Alnus viridis* subsp. *maximowiczii* (*A. maximowiczii*)
* *Alnus viridis* subsp. *crispa* (*A. crispa*)
* *Alnus viridis* subsp. *sinuata* (*A. sinuata*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Normaltasunerako probak

**Normaltasunerako probak** lagin bateko datuak banaketa normalaren araberakoak diren egiaztatzeko erabiltzen diren metodo eta proba estatistikoak dira.

## Normaltasunerako berariazko proba estatistikoak 
* D'Agostinoren K-karratuaren proba
* Jarque–Bera proba
* Lilliefors proba
* Shapiro–Wilk proba

## Kanpo estekak
Herrerako geralekua (Donostia)

**Herrera** Euskal Herriko Gipuzkoako tren eta autobus geraleku bat da, Donostia udalerrian kokatuta dagoena.

Geralekua 1863ko irailaren 1an ireki zen.

## Egoera 
Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 626,240 kilometro-puntua

## Sarbideak 
Geltokiak bi sarbide ditu.

* Herrera pasealekua, 3
*  Herrera pasealekua, z/g

## Historia 
Geltokia 1863ko urriaren 18an inauguratu zen Donostia - Irun tartea martxan jarri zenean Madril—Hendaia burdinbidea erradialean.

Hasierako ustiapena Norteko Konpainiaren esku geratu zen, bere titulartasuna mantendu zuen 1941ean nazionalizatu eta sortu berria zen RENFEn integratu zuten arte.

1929an trenbide zatia zatitu eta elektrifikatu egin zen.

2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.

## Zerbitzuak 
## Etorkizuna 
Euskal-Y-ren irekierarekin, geltoki hau aldirietako eta merkantzietako trafikoari bakarrik eskainiko zaio.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak 
* ADIF enpresako web gunea
* RENFE enpresako web gunea
Ekialdeko xarma

**Ekialdeko xarma** (*Carpinus orientalis*) xarmen generoko hosto galkorreko zuhaitza da, hego-ekialdeko Europatik iparraldeko Iraneraino hedatzen dena. Zaila da 10 metro baino gehiagoko altuera izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paipo

**Paipoa** bodyboarding praktikatzeko zurezko oholak dira. Hitza hawaieratik dator eta hawaiarrek surfa etzanda praktikatzeko aintzinan erabiltzen zuten zurezko ohol txiki bati egiten dio erreferentzia. Gaur egun, pawlonia-zurez egiten dira gehienetan. Hedaduraz, material sintetikoz egindako *bodyboard* izeneko oholei emandako izena ere bada batzuetan.

## Ikus, gainera 
* Txanperoa

## Kanpo estekak
Fagales

**Fagales** edo **fagal** kotiledoibikoen klaseko izen bereko ordenako zuhaitz landareez esaten da. Fagalen ordenako zuhaitzak hosto-erorkorrekoak edo hosto-iraunkorrekoak dira. Hosto soil txandakatuak izaten dituzte; loreak, sexu bakarrekoak.

## Familia eta generoak 
* Betulaceae (*Betula*, *Alnus*, *Carpinus*, *Corylus*, *Ostrya*, *Ostryopsis*)
* Casuarinaceae (*Casuarina*, *Gymnostoma*, *Ceuthostoma*, *Allocasuarina*)
* Fagaceae (*Fagus*, *Quercus*, *Castanea*, *Castanopsis*, *Chrysolepis*, *Formanodendron*, *Lithocarpus*, *Trigonobalanus*, *Colombobalanus*)
* Juglandaceae (*Juglans*, *Pterocarya*, *Carya*, *Cyclocarya*, *Alfaroa*, *Engelhardia*, *Oreomunnea*, *Platycarya*, *Rhoiptelea*)
* Myricaceae (*Myrica*, *Canacomyrica*, *Comptonia*)
* Nothofagaceae (*Nothofagus*)
* Ticodendraceae (*Ticodendron*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Belmonte

**Juan Belmonte García** (Sevilla, 1892ko apirilaren 14a – Utrera, 1962ko apirilaren 8a), *el Pasmo de Triana* ezizena duena, espainiar zezenketaria izan zen. Oso ezaguna izan zen estilo berezia zuelako, batez ere. Bere buruaz beste egin zuen.

José Gómez «Joselito» eta Rodolfo Gaonarekin batera zezenketaren urrezko aroa sortu zuen, toreatze modernoaren sortzailea izanik.

Bere ibilbide profesionalak 1913 eta 1936 artean iraun zuen, nahiz eta 1922an eta 1934an alde bateko erretiroak egin.

## Erreferentziak
Xarma (zuhaitza)

**Xarma** (*Carpinus*) Betulaceae familiako genero baten zuhaitzen izen arrunta da. Generoak 30–40 espezie ditu, Ipar hemisferioko eskualde epeletan bizi direnak. Gehienak ekialdeko Asian, batez ere Txinan, bizi dira. Europan espezie bi eta ekialdeko Ipar Amerikan beste bat bizi dira.

## Espezie hautatuak 
* *Carpinus betulus*— xarma arrunt
* *Carpinus caroliniana*
* *Carpinus cordata*
* *Carpinus faginea*
* *Carpinus fangiana*
* *Carpinus fargesii*
* *Carpinus japonica*
* *Carpinus laxiflora*
* *Carpinus orientalis*— ekialdeko xarma
* *Carpinus putoensis*
* *Carpinus tengshongensis*†
* *Carpinus tschonoskii*
* *Carpinus turczaninowii*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Psycho (1960ko filma)

***Psycho*** (euskaraz, *Psikosia*) 1960ko Alfred Hitchcock ingeles zinema zuzendariaren beldurrezko filma da, Robert Bloch idazlearen *Psycho* eleberrian oinarritua. Anthony Perkins, Janet Leigh, Vera Miles, John Gavin eta Martin Balsam aktoreek antzeztu zuten. Zuri-beltzean filmatu eta lau Oscar Saritarako izendatu zen.

*Psycho II* (1983), *Psycho III* (1986), *Bates Motel* (1987), *Psycho IV: The Beginning* (1990) eta *Psycho* (1998) jarraipenak ditu.

## Argumentua 
AEBetako Phoenix hiriko hotel batean, Marion Crane idazkariak (Janet Leigh) eta maitale Sam Loomis-ek (John Gavin) eztabaida latza dute: gizona diruz gaizki dabil, arazo larria dena bere emazteari hilabetero diru-zorra kitatzeko eta maitalearekin ezkontzeko. Idazkari gaztea, erabat etsita, bere enpresan lapurtu eta hiritik ihes egin du.

Ordu luzez noraezean gidatzen ibili ondoren, topatzen duen lehenbiziko lekuan gelditu eta atseden hartzea erabaki du: Norman Bates izeneko gazte lotsatiaren jabetzakoa errepide ondoko ostatua. Bai ostatuak, bai Norman (Anthony Perkins) eta haren ama bizi diren aldameneko etxaldeak itxuraz arruntak eta lasaiak dirudite, baina gauzak ez dira diruditena.

## Aktoreak 
* Anthony Perkins: Norman Bates
* Janet Leigh: Marion Crane
* Vera Miles: Lila Crane
* John Gavin: Sam Loomis
* Martin Balsam: Milton Arbogast detektibea
* John McIntire: Al Chambers sheriffa
* Simon Oakland: Fred Richman medikua
* Frank Albertson: Tom Cassidy
* Patricia Hitchcock: Caroline
* Vaughn Taylor: George Lowery
* Lurene Tuttle: Chambers andrea
* John Anderson: California Charlie
* Mort Mills – Errepideko polizia
* Virginia Gregg, Jeanette Nolan eta Paul Jasmin – Norma Batesen ahotsa (Normanen ama)
* Ted Knight – Norman Bates zaintzapean duen polizia

## Iruditegia 

Irudi:Alfred Hitchcock's Psycho trailer.png|Alfred Hitchcock zuzendaria Batesdarren etxaldearen aurrean.
Irudi:Psycho 1960 film (Madame Tussauds).JPG|Ostatuaren kartela.
Irudi:Psycoset.jpg|Ostatua eta etxaldea gaur egun.

## Liburua 
* *Psikosia (eleberria)*

## Kanpo estekak 
* *Psycho* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Birds

***The Birds*** (euskaraz, *Txoriak*) Alfred Hitchcock zinema zuzendariaren 1963ko suspensezko filma da, Daphne du Maurier idazlearen *The Birds* istorioan oinarritua; bertan, Rod Taylor, Tippi Hedren, Jessica Tandy, Suzanne Pleshette eta Veronica Cartwright aktoreek antzeztu zuten.

Kaliforniako Bodega Bay udalerrian filmatu zen.

1963ko Canneseko Zinemaldian lehiatu zen, eta Efektu berezi onenen Oscar Sarirako ere izendatua izan zen.

## Argumentua 
AEBetako San Frantzisko hiriko animalia-denda batean Mitch Brenner (Rod Taylor) abokatu gazteak eta Melanie (Tippi Hedren) emakume gazte eder, aberats eta harroputzak elkar topo egin dute. Mitchek Melanieri Bodega Bay jaioterrira joateko gonbidatu du (bertan haren ama Lydia eta Cathy arreba gazteena bizi dira), arrebaren urtebetetzea ospatzeko.

Jada Bodega Bay udalerrian, Melanieri kaio batek eraso egin eta aurpegian zauria egin dio. Udalerriko andereñoak —Mitchez maitemindua da— bere etxean babes eman dio. Cathyren urtebeteze festan, kaio talde handi batek haurrei eraso egin die eta gero, arratsalde horretan bertan, Brennerdarren etxeari ehundaka etxe-txolarrek beste horrenbeste egin diote. Gertakari bitxi eta beldurgarri horien ondorioz, herritar guztiak izutu dira. Giro nahastu horren erdian, kaioek eraso egin eta begiak kendutako gorpuak ere topatu dira

Bestalde, Melanie ikastetxera joan eta Cathy jasotzean, bele talde batek biei eraso egin eta auto batean babes hartu behar dute. Aurrerago, hiri guztiari milaka etxe-txolarrek eraso egin diote, igarotzen diren lekuak suntsitu eta jendea beldurtuz. Mitch eta Melanie, hainbat pasadizo iraganda, etxera itzuli dira. Egunsentian etxea laga dute: isiltasuna erabatekoa da. Autoan sartu eta norabait joan dira, atzean etxe-txolarrez andana batek isiltasunean eta geldirik begira dituztela.

Filmak ez du txorien nahasmenaz eta erasoez arrazoirik ematen, eta haien azalpena ikusleen esku uzten du.

## Aktoreak 
* Tippi Hedren - Melanie Daniels
* Rod Taylor - Mitch Brenner
* Jessica Tandy - Lydia Brenner
* Suzanne Pleshette - Annie Hayworth
* Veronica Cartwright - Cathy Brenner
* Ethel Griffies - Bundy andrea, ornitologoa
* Lonny Chapman - Deke Carter, jatetxearen jabea
* Elizabeth Wilson - Helen Carter
* Charles McGraw - Sebastian Sholes, jatetxeko arrantzalea
* Karl Swenson - Jatetxeko iragarle mozkortia
* Doreen Lang - Jatetxeko ama histerikoa
* Joe Mantell - Jatetxeko saltzaile-komertziala
* Ruth McDevitt - MacGruder andrea, animalia-dendako saltzailea
* Doodles Weaver - Arrantzalea
* Malcolm Atterbury - Udaltzaina
* John McGovern - Postetxeko langilea

## Bitxikeria 
Alfred Hitchcock zuzendariak, bere film gehienetan ohitura zuen bezala, horretan ere agerpen labur bat egin zuen, hasieran Tippi Hedren animalia-dendan sartzen ari dela, Hitchcock denda hartatik bi txakur zurirekin irteten ageri baita.

## Iruditegia 

Fitxategi:Alfred Hitchcock's The Birds trailer 02.png|Filmaren hasierako titulua.
Fitxategi:Alfred Hitchcock's The Birds Trailer - Tippi.png|Tippi Hedren.
Fitxategi:Bodega Schoolhouse.jpg|Bodega Bayko ikastetxea gaur egun.

## Kanpo estekak 
* *The Birds* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Japoniar gaztainondo

**Japoniar gaztainondoa** (*Castanea crenata*) *Castanea* generoko hosto galkorreko zuhaitza da, Japonian eta Hego Korean jatorria duena. 10-15 m-ko altuera duen zuhaitz ertaina da. Japonian gaztainak lortzeko hazten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Intxaurrondo beltz

thumb|*Juglans nigra*
**Intxaurrondo beltza** (*Juglans nigra*) *Juglans* generoko hosto galkorreko zuhaitza da. Oso bizkor hazten da; 30 m inguru luzea eta adaje zabalekoa izaten da. Lizarraren antzeko hostoak izaten ditu. Fruituaren barruko mamia txikia du, eta mintzetatik banatzen oso zaila. Duen zuragatik lantzen da batez ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miristika

**Miristika** (*Myristica*) Myristicaceae familiako genero baten izen arrunta da. Espezie nagusia *Myristica fragrans* du. Asiako hegoaldean, batez ere Indiako hegoaldean eta Moluka uharteetan hazten den zuhaitzaren fruitua (intxaur muskatua) janariak gozatzeko erabiltzen da.

## Espezieak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cophotis dumbara

***Cophotis dumbara*** *Cophotis* generoko animalia da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera 
* *Cophotis*
* Agamidae
Pseudocophotis sumatrana

***Pseudocophotis sumatrana*** Agamidae familiako narrastia da, *Pseudocophotis* generokoa. Indonesian bizi dira, Sumatra eta Javan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Pseudocophotis*
* Agamidae

## Kanpo estekak 
* The Reptile database
Pseudocophotis

***Pseudocophotis*** Vietnam eta Indonesian aurki daitekeen narrasti genero bat da, Agamidae familiaren barruan sailkatua.

## Espezieak 
* *Pseudocophotis kontumensis* Ananjeva, Orlov, Truong & Nazarov, 2007
* *Pseudocophotis sumatrana* (Hubrecht, 1879)

## Kanpo estekak
Cophotis

***Cophotis*** narrastien barruko Agamidae familian sailkatutako generoa da. Sri Lankan bizi dira. Baso hezeetan bizi dira, zuhaitzetan, 1.700 metro arteko altueran.

## Espezieak 
* *Cophotis ceylanica* Peters, 1861
* *Cophotis dumbara* Samarawickrama, Ranawana, Rajapaksha, Ananjeva, Orlov, Ranasinghe & Samarawickrama, 2006

## Kanpo estekak
Michelle Yeoh

Tan Sri Dato' Seri **Michelle Yeoh Choo-Kheng** (; Ipoh, 1962ko abuztuaren 6a) malaysiar aktorea da. 1990eko hamarkadan Hong Kongeko akziozko filmetan ospetsu bilakatu zen. 1997an *People* aldizkariak munduko 50 emakume ederren artean sailkatu zuen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Ceratophora

***Ceratophora*** narrastien barruko Agamidae familian sailkatzen den genero bat da. Sri Lankan bizi dira.

## Espezieak 
* *Ceratophora aspera* Günther, 1864
* *Ceratophora erdeleni* Pethiyagoda & Manamendra-Arachchi, 1998
* *Ceratophora karu* Pethiyagoda & Manamendra-Arachchi, 1998
* *Ceratophora stoddartii* Gray, 1834
* *Ceratophora tennentii* Günther, 1861

## Kanpo estekak
Japalura

***Japalura*** Agamidae familiako genero bat da. Asiako hegoaldean eta ekialdean bizi dira.

## Espezieak 
* *Japalura andersoniana* Annandale, 1905
* *Japalura batangensis* Li, 2001
* *Japalura brevicauda* Manthey, Denzer, Hou & Wang, 2012
* *Japalura brevipes* Gressitt, 1936
* *Japalura chapaensis* Bourret, 1937
* *Japalura dasi* (Shah & Kästle, 2002)
* *Japalura dymondi* (Boulenger, 1906)
* *Japalura fasciata* Mertens, 1926
* *Japalura flaviceps* Barbour & Dunn, 1919
* *Japalura grahami* (Stejneger, 1924)
* *Japalura hamptoni* Smith, 1935
* *Japalura kumaonensis* (Annandale, 1907)
* *Japalura luei* Ota, Chen & Shang, 1998
* *Japalura major* (Jerdon, 1870)
* *Japalura makii* Ota, 1989
* *Japalura micangshanensis* Song, 1987
* *Japalura otai* Mahony, 2009
* *Japalura planidorsata* Jerdon, 1870
* *Japalura polygonata* (Hallowell, 1861)
* *Japalura sagittifera* Smith, 1940
* *Japalura splendida* Barbour & Dunn, 1919
* *Japalura swinhonis* Günther, 1864
* *Japalura tricarinata* (Blyth, 1853)
* *Japalura varcoae* (Boulenger, 1918)
* *Japalura variegata* Gray, 1853
* *Japalura yulongensis* Manthey, Denzer, Hou & Wang, 2012
* *Japalura yunnanensis* Anderson, 1878
* *Japalura zhaoermii* Goa & Huo, 2002

## Kanpo estekak
Otocryptis

***Otocryptis*** Agamidae familiako narrasti genero bat da. Indiako hegoaldean eta Sri Lankan bizi dira.

## Espezieak 
* *Otocryptis beddomei* Boulenger, 1885
* *Otocryptis nigristigma* Bahir & Silva, 2005
* *Otocryptis wiegmanni* Wagler, 1830

## Kanpo estekak
Ptyctolaemus

***Ptyctolaemus*** Agamidae familiako narrasti genero bat da. India, Bangladesh, Myanmar eta Tibeten aurki daitezke.

## Espezieak 
* *Ptyctolaemus collicristatus* Schulte & Vindum, 2004
* *Ptyctolaemus gularis* (Peters, 1864)

## Kanpo estekak
Salea

***Salea*** Agamidae familiako narrasti genero bat da. Indian bizi da.

## Espezieak 
* *Salea anamallayana* (Beddome, 1878)
* *Salea gularis* Blyth, 1854
* *Salea horsfieldii* Gray, 1845

## Kanpo estekak
Japalura batangensis

***Japalura batangensis*** *Japalura* generoko animalia da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Agamidae

## Kanpo estekak
Gremlins

**Gremlins** (euskaraz *Gremlinak*) 1984ko Joe Dante estatubatuar zinema zuzendariaren umore eta beldurrezko filma bat da. Europar mitologiako gremlin direlako izakietan oinarritua dago. Zach Galligan, Phoebe Cates, Hoyt Axton, Polly Holliday, Frances Lee McCain eta Corey Feldman aktoreek antzetu zuten.

Teorikoki beldurrezko filma bat izan arren, bertan agertzen diren umorezko eszena ugariei esker berehala mundu osoko haur eta gazteen gustuko filma bilakatu zen, ondorioz haurren artean Mogwai izakiaren panpina ugari saldu ziren.

Izandako arrakasta itzel horri esker 1990an *Gremlins 2: The New Batch* (*Gremlins 2: Belaunaldi Berria*) izeneko jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
New York, Chinatown auzoa. Rand komertzialak (Hoyt Axton) bere seme Billyri (Zach Galligan) eguberritako oparia egiteko asmoz txinatar denda batean sartu eta Mogwai deritzon izaki bitxi eta onbera bat erosiko du.

Baina Rand hiritik herrira itzuli eta semeari izakia oparitzean, itxuraz opari xalo eta maitagarriena dirudienaren zaintzak berarekin batera ardura handia dakar, gaizki zaindu ezkero herri osoa beteko luketen Gremlin izeneko izaki txiki, bihurri eta zakar andanaren sorrera iturri izan bailiteke, gremlin maltzur eta zital talde hauen buruzagia Stripe da, hain zuzen ere, Mogwai zintzo eta xaloaren antitesia. Arazoa Billyk istripuz Mogwai zaintzeko ezinbestekoak diren hiru arauak banan-banan hausten dituenean hasiko da:

# Gauerdia ondoren janik ez ematea
# Ez bustitzea
# Eguzkiaren izpipean ez jartzea

## Aktoreak 
* Zach Galligan: Billy Peltzer
* Phoebe Cates: Kate Beringer
* Hoyt Axton: Randy Peltzer
* Frances Lee McCain: Lynn Peltzer
* Corey Feldman: Pete Fountaine
* Keye Luke: Wing jauna
* John Louie: Wing jaunaren biloba.
* Dick Miller: Murray Futterman
* Jackie Joseph: Sheila Futterman
* Polly Holiday: Ruby Deagle
* Judge Reinhold: Gerald Hopkins
* Edward Andrews: Roland Corben
* Chuck Jones: Jones
* Robby the Robot: Bere burua antzeztuz

### Ahotsak 
* Howie Mandel—Mogwai
* Frank Welker—Stripe
* Marvin Miller—Robby robota

### Cameoak 
* Steven Spielberg: bizikleta birziklatuan doan gizona.
* Tom Bergeron: telebistako berriemailea.
* Jerry Goldsmith: telefono kabinako gizona.
* William Schallert: Aita Bartlett

## Ikus gainera 
* Gremlin: Europar mitologiako izakia.
* Mogwai: Txinatar mitologiako izakia.

## Kanpo estekak 
* *Gremlins* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Gremlins* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Eomaia

***Eomaia*** ("egunsentiko ama") ugaztun fosilen generoa izan zen. Espezie bakarra zuen: ***Eomaia scansoria*** hain zuzen ere. Espezimena duela 125 milioi urte bizi zen Yixian haitzetan, Txinako Liaoning probintzian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sitana

***Sitana*** Agamidae familiako narrasti genero bat da. Asiako hegoaldean bizi dira.

## Espezieak 
* *Sitana fusca* Schleich & Kästle, 1998
* *Sitana ponticeriana* Cuvier, 1829
* *Sitana schleichi* Anders & Kästle, 2002
* *Sitana sivalensis* Schleich, Kästle & Shah, 1998

## Kanpo estekak
Tikiguania estesi

***Tikiguania estesi*** Triasikoan bizi izan zen narrasti fosil bat zen, hainbaten ustez Draconinae subfamiliakoa, Agamidae familian. Fosil garrantzitsua da, narrasti mota hauek Pangea desegin aurretik dibertsifikatu zirela adierazten baitu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leiolepis

***Leiolepis*** Agamidae familiako narrasti generoa da. Asiako hegoaldean eta ekialdean bizi dira.

## Espezieak 
* *Leiolepis belliana* (Hardwicke & Gray, 1827)
* *Leiolepis boehmei* Darevsky & Kupriyanova, 1993
* *Leiolepis guentherpetersi* Darevsky & Kupriyanova, 1993
* *Leiolepis guttata* Cuvier, 1829
* *Leiolepis ngovantrii* Grismer & Grismer, 2010
* *Leiolepis peguensis* Peters, 1971
* *Leiolepis reevesii* (Gray, 1831)
* *Leiolepis rubritaeniata* Mertens, 1961
* *Leiolepis triploida* Peters, 1971

## Kanpo estekak
Calumma

***Calumma*** Chamaeleonidae familiaren barruan sailkatutako narrasti generoa da. Madagaskarren bizi dira.

## Espezieak 
* *Calumma amber* Raxworthy & Nussbaum, 2006
* *Calumma ambreense* (Ramanantsoa, 1974)
* *Calumma andringitraense* (Brygoo, Blanc & Domergue, 1972)
* *Calumma boettgeri* (Boulenger, 1888)
* *Calumma brevicorne* (Günther, 1879)
* *Calumma capuroni* (Brygoo, Blanc & Domergue, 1972)
* *Calumma crypticum* Raxworthy & Nussbaum, 2006
* *Calumma cucullatum* (Gray, 1831)
* *Calumma fallax* (Mocquard, 1900)
* *Calumma furcifer* (Vaillant & Grandidier, 1880)
* *Calumma gallus* (Günther, 1877)
* *Calumma gastrotaenia* (Boulenger, 1888)
* *Calumma glawi* Böhme, 1997
* *Calumma globifer* (Günther, 1879)
* *Calumma guibei* (Hillenius, 1959)
* *Calumma guillaumeti* (Brygoo, Blanc & Domergue, 1974)
* *Calumma hafahafa* Raxworthy & Nussbaum, 2006
* *Calumma hilleniusi* (Brygoo, Blanc & Domergue, 1973)
* *Calumma jejy* Raxworthy & Nussbaum, 2006
* *Calumma malthe* (Günther, 1879)
* *Calumma marojezense* (Brygoo, Blanc & Domergue, 1970)
* *Calumma nasutum* (Duméril & Bibron, 1836)
* *Calumma oshaughnessyi* (Günther, 1881)
* *Calumma parsonii* (Cuvier, 1824) - caméléon de Parson
* *Calumma peltierorum* Raxworthy & Nussbaum, 2006
* *Calumma peyrierasi* (Brygoo, Blanc & Domergue, 1974)
* *Calumma tarzan* Gehring, Pabijan, Ratsoavina, Köhler, Vences & Glaw, 2010
* *Calumma tsaratananense* (Brygoo & Domergue, 1967)
* *Calumma tsycorne* Raxworthy & Nussbaum, 2006
* *Calumma vatosoa* Andreone, Mattioli, Jesu & Randrianirina, 2001
* *Calumma vencesi* Andreone, Mattioli, Jesu & Randrianirina, 2001
* *Calumma vohibola* Gehring, Ratsoavina, Vences & Glaw, 2011

## Kanpo estekak
Calumma ambreense

***Calumma ambreense*** *Calumma* generoko animalia da. Narrastien barruko Chamaeleonidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Chamaeleonidae

## Kanpo estekak
Philadelphia (filma)

**Philadelphia** (euskaraz *Filadelfia*) 1993ko Jonathan Demme estatubatuar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Bertan hiru gai nagusi jorratzen dira: homosexualitatea, homofobia eta HIESa, gaixotasun hau Hollywoodeko filma batean modu irekian aipatu zen lehenbiziko aldia izan zelarik.

Bi Oscar Sari irabazi zituen: Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Tom Hanks) eta Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria, azken hau Bruce Springsteen abeslari eta musikariaren *Streets of Philadelphia* abestiari esker.

Antonio Banderas espainiar aktorearen Hollywoodeko lehen agerpena ere izan zen.

## Argumentua 
Andrew Beckett (Tom Hanks) abokatu gazte eta arrakastatsuaren bizitza HIESa duela jakitean eta bere abokatu bulegoti kaleratzen dutenean aldatu egingo da. Orduan, Joseph Miller (Denzel Washington) abokatua defenda dezan kontratatu eta garaiko estatubatuar gizartean gaixotasun honi buruaz dagoen iritzi publikoaren aurka borrokatu beharko dira.

## Aktorea 
* Tom Hanks: Andrew Beckett
* Denzel Washington: Joe Miller
* Mary Steenburgen: Belinda Conine
* Jason Robards: Charles Wheeler
* Antonio Banderas: Miguel Alvarez
* Ron Vawter: Bob Seidman
* Daniel Chapman: Ospitaleko narratzailea
* Charles Glenn: Kenneth Killcoyne
* Joanne Woodward: Sarah Beckett
* David Drake: Bruno

## Kanpo estekak 
* *Philadelphia* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Hydrosaurus

***Hydrosaurus*** Agamidae familiako narrasti genero bat da. Asiako hegoaldean eta Ginea Berrian bizi dira. Ur ibilguetatik gertu bizi dira eta oso igerilari onak dira.

## Espezieak 
* *Hydrosaurus amboinensis* (Schlosser, 1768)
* *Hydrosaurus pustulatus* (Eschscholtz, 1829)
* *Hydrosaurus weberi* Barbour, 1911

## Kanpo estekak
Bakearen usoa

thumb|150px
**Bakearen usoa** bakearen ikur moduan irudikatu da historian zehar. Irudikapen horren jatorria Bibliako kondaira batean dago, uso batek oliba-adarra ekarri zuenean Noeren ontzira. Ikur horrek irudikapen artistiko zenbait izan ditu historian:

* *Bakearen usoa*, Pablo Picassoren marrazkia;
* *Bakearen Usoa*, Nestor Basterretxeak egindako Donostiako kanpo eskultura.
Chamaeleo

***Chamaeleo*** ( *lurreko* eta  *lehoi*) kamaleoien barruko narrasti genero bat da. Lehen hainbat espezie zituen barruan, denborarekin beste genero batzuetan sailkatzen joan direnak. Mediterraneo inguruan bizi dira. 20 eta 40 zentimetroko arteko tamaina dute, nahiz eta badiren 70 zentimetroko batzuk.

## Espezieak 
* *Chamaeleo africanus* Laurenti, 1768
* *Chamaeleo anchietae* Bocage, 1872
* *Chamaeleo arabicus* (Matschie, 1893)
* *Chamaeleo calcaricarens* Böhme, 1985
* *Chamaeleo calyptratus* Duméril & Duméril, 1851
* *Chamaeleo chamaeleon* (Linnaeus, 1758)
* *Chamaeleo dilepis* Leach, 1819
* *Chamaeleo gracilis* Hallowell, 1844
* *Chamaeleo laevigatus* (Gray, 1863)
* *Chamaeleo monachus* (Gray, 1865)
* *Chamaeleo namaquensis* Smith, 1831
* *Chamaeleo necasi* Ullenbruch, Krause & Böhme, 2007
* *Chamaeleo senegalensis* Daudin, 1802
* *Chamaeleo zeylanicus* Laurenti, 1768

## Kanpo estekak
Barry Town F.C.

thumb|250px
**Barry Town Football Club** Galesko futbol talde onenetakoa da, Barry hirikoa. Galesko 7 liga eta 6 Kopa irabazi ditu.

## Historia 
Hiriko lehenengo futbol taldea 1892an sortu zen *Barry and Cadoxton District* izenarekin. Haren jarraipen gisa eratu zen 1912an *Barry AFC*, 1931 urtean "Town" gehitu zitzaiolarik.

Lehenengo titulu garrantzitsua 1955ean irabazi zuen, Galesko Kopa hain zuzen ere. 1992an Galesko Liga sortzea erabaki zenean herrialdeko hiru talde indartsuenek Ingalaterrako Ligan jarraitzea erabaki zuten eta Barry Town The New Saints-ekin batera Galesko talde nagusi bihurtu zen. Ordutik 7 Liga eta 5 kopa irabazi ditu.

2013ko maiatzean Stuart Lovering jabeak Barry Town ligatik atera zuen jokalari eta zaleen iritziaren aurka. Berak esana zen taldarentzako eroslerik aurkitzen ez bazuen horrela egingo zuela. Federazioak lizentziarik ez zion eman beraz. Zaleak saiatu ziren taldea *Barry Town United* izenarekin birfundatzen eta manifestazio publikoak egin zituzten baina federazioarekin izandako bi bilerek ez zuten emaitza onik izan eta honek lizentzia ukatu zien. Epaitegira jo zuten eta honek federazioaren aurkako epaia eman bazuen ere 3. mailara jeitsiarazi zuten. 2014an maila horretako txapelduna izan zen eta urtetik urtera mailaz igoz lehen mailara itzuli zen.

## Irabazitako txapelketak 
### Galesen: 18 
* **Liga (7):** 1996, 1997, 1998, 1999, 2001, 2002, 2003
* **Kopa (6):** 1955, 1994, 1997, 2001, 2002, 2003
* **Ligako Kopa (4):** 1997, 1998, 1999, 2000
* **Federazioaren Kopa (1):** 1999

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
The New Saints F.C.

**The New Saints Football Club** (izen osoa *The New Saints of Oswestry Town & Llansantffraid Football Club*) Galesko futbol talde onena da, Oswestry (Ingalaterra) eta Llansantffraid-ym-Mechain (Gales) hirietakoa. Galesko 12 liga eta 10 Kopa irabazi ditu.

## Historia 
Mila biztanle eskas dituen Llansanffraid-ym-Mechain futbol taldea 1959an sortu zen. 1995ean Ligako Kopa irabazi zuen eta 1996an Galesko Kopa entzutetsua. Urte hartan 13 kilometrotara baina Ingalaterran dagoen Oswestry hiriko *Total Network Solutions* enpresak babestu eta honen izena hartu zuen, *Total Network Solutions Llansantffraid F.C.*. 2003an diru arazoek jo zuten taldea eta *Oswestry Town F.C.* taldearekin bat egin zuen. Oswestryko taldeak *White Star* eta *Oswestry United* izenekin beti jokatu izan zuen Galesko ligan eta 1884, 1901 eta 1907an Galesko kopak irabaziak ere bazituen.

Talde indartsua osatu zuen eta 1992an Galesko Liga sortu zenetik herrialdeko hiru talde indartsuenek Ingalaterrako Ligan jokatzea erabaki zutenez Barry Town-ekin batera Galesko talde nagusi bihurtu zen. 2006an Total Network Solutionsen babesa amaitu zen eta taldeak izena aldatu zuen, *The New Saints* hartuz, izan ere Llansantffraid taldearen ezizena "The Saints" zen eta Oswestryk Saint Oswaldekin harreman estua baitzuen.

2005etik aurrera Galesko talde nagusia izan da zalantzarik gabe, 12 Liga, 6 Kopa eta 8 Ligako Kopa irabazi baititu. Pandemiak eragindako etenaldiaren ondoren 2022an Liga eta Kopa irabazi zituen.

## Uniformea 
## Irabazitako txapelketak 
### Galesen: 40 
* Liga (17): 2000, 2005, 2006, 2007, 2010, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2022, 2023, 2024, 2025
* Kopa (13): 1884 (O), 1901 (O), 1907 (O), 1996 (L), 1996, 2005, 2012, 2014, 2015, 2016, 2019, 2022, 2023
* Ligako Kopa (9): 1995, 2006, 2009, 2010, 2011, 2015, 2016, 2017, 2018
* Federazioaren Kopa (1): 1999

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Bradypodion

***Bradypodion*** kamaleoi genero bat da, Afrikako hegoaldean bizi dena.

## Espezieak 
* *Bradypodion atromontanum* (Branch, Tolley & Tilbury, 2006)
* *Bradypodion caeruleogula* (Raw & Brothers, 2008)
* *Bradypodion caffer* (Boettger, 1889)
* *Bradypodion damaranum* (Boulenger, 1887)
* *Bradypodion dracomontanum* (Raw, 1976)
* *Bradypodion gutturale* (Smith, 1849)
* *Bradypodion kentanicum* (Hewitt, 1935)
* *Bradypodion melanocephalum* (Gray, 1865)
* *Bradypodion nemorale* (Raw, 1978)
* *Bradypodion ngomeense* (Tilbury & Tolley, 2009
* *Bradypodion occidentale* (Hewitt, 1935)
* *Bradypodion pumilum* (Gmelin, 1789)
* *Bradypodion setaroi* (Raw, 1976)
* *Bradypodion taeniabronchum* (Smith, 1831)
* *Bradypodion thamnobates* (Raw, 1976)
* *Bradypodion transvaalense* (Fitzsimons, 1930)
* *Bradypodion ventrale* (Gray, 1845)

## Kanpo estekak
Enrique Abril errebote txapelketa

400px|eskuinera|thumb|Enrique Abril txapelketako partida batean, sakea egiten (Villabona, 1970eko hamarkada)

**Enrique Abril Memoriala** Gipuzkoako Pilota Federazioak antolatzen duen errebote txapelketa da, 1963an sortua.

Enrique Abril pilotari eta dibulgatzailearen omenez, haren izenarekin jokatzen da 1975etik, errebotearen aldeko lan ugari egin baitzuen: adibidez, *Dos siglos de Pelota Vasca. En defensa del juego de "Rebote"* liburua idatzi zuen 1971n.

Uda eta udazkenaren mugan jokatu ohi da, irailean eta urrian, Gipuzkoan errebotea gorde den plazetan: Donostiako Zubietan eta Villabonan soilik jokatu izan da urte luzez; gerora, berriz, Oiartzun gehitu zaie.

## Parte hartzaileak 
Pilota modalitate hori mantentzen duten herrietako taldeak izan ohi dira parte hartzaileak, txapelketa bakoitzean herri guztiak aritzen ez badira ere. Hona hemen txapelketan noizbait parte hartu duten herriak eta taldeak:

* Atharratze: Atharraztarrak
* Angelu: Hardoytarrak
* Azkaine
* Baigorri: Zaharrer Segi
* Bidaxune
* Baiona: Aviron Bayonnais
* Donapaleu
* Donibane Lohizune: Luzaz Gazte (Luzean)
* Hazparne: Noizbait
* Hendaia: Hendaiarrak
* Kanbo: Kanboarrak
* Oiartzun: Oiarpe, Txost
* Sara
* Senpere
* Uztaritze: Kapito Harri
* Villabona: Behar Zana
* Zubieta (Donostia): Zubieta, Yoko Garbi

## Palmaresa 
### Txapelketak urtez urte 
### Talde bakoitzaren garaipenak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Xabier Arregi Iparragirre

## Kanpo estekak 
* Enrique Abril txapelketa, Gipuzkoako Federazioaren webgune ofizialeko orria.
* Enrique Abril txapelketaren irabazleen zerrenda, Gipuzkoako Federazioaren webgune ofizialeko orria.
* Errebotearen arautegia "Joko zuzenen arauak" kapituluan ikus 3. atala. Euskal Herriko Pilota Konfederazioaren webgunean.
Bradypodion caeruleogula

***Bradypodion caeruleogula*** *Bradypodion* generoko animalia da. Narrastien barruko kamaleoien familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Chamaeleonidae

## Kanpo estekak
Training Day

**Training Day** (euskaraz *Entrenamendu Eguna*) 2001eko Antoine Fuqua estatubatuar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Filmak Los Angeles hiriko kaleetako giroa eta ustelkeria isladatzen ditu.

Filmak Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Denzel Washington) irabazi zuen.

## Argumentua 
AEBtako Los Angeles hiria. Wyatt "Alonzo" Harris (Denzel Washington) hiriko detektibe oso saritu baina erabat ustela da, kale giroan guztiz trebatua. Egun batez, poliziako goi-arduradunek droga unitatearen bidez inspektore bilakatu nahi duen Jake Hoyt (Ethan Hawke) agente hasiberria Alonzoren laguntzaile gisa jarriko dute. Alonzoren konpainia eta agindupean Jaken Los Angeles hiriko kaleetan barna benetazko entrenamendu egun latz eta ustelkeriaz betea izango du.

## Aktoreak 
* Denzel Washington: Alonzo Harris
* Ethan Hawke: Jake Hoyt
* Scott Glenn: Roger
* Tom Berenger: Stan Gursky
* Harris Yulin: Doug Rosselli
* Eva Mendes: Sara Harris
* Snoop Dogg: Blue
* Raymond J. Barry: Lou Jacobs
* Cliff Curtis: Smiley
* Dr. Dre: Paul
* Macy Gray: Sandmanen emaztea
* Charlotte Ayanna: Lisa
* Nick Chinlund: Tim
* Peter Greene
* Jaime Gomez: Mark
* Raymond Cruz: Sniper
* Noel Gugliemi: Moreno
* David Ayer: errusiar hiltzailea (ez da kredituetan agertzen)
* Terry Crews: taldekidea (ez da kredituetan agertzen)

## Kanpo estekak 
* *Training Day* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgunea
Nadzikambia

***Nadzikambia*** (, «kameleoi») Chamaeleonidae familiako narrasti generoa da. Malawin eta Mozanbiken bizi dira.

## Espezieak 
* *Nadzikambia baylissi* Branch & Tolley, 2010
* *Nadzikambia mlanjensis* (Broadley, 1965)

## Kanpo estekak
Intsektujale

[thumb|250px|[Armiarma bat intsektu bat jaten.]]
**Intsektujale**ak intsektuak jaten dituzten beste izaki bizidunak dira, orokorrean animaliak, baina baita landare haragijaleak ere. Animalia txikiak izaten dira gehienetan, baina badira hainbat ugaztun handi intsektuak jaten dituztenak.

Ez da nahastu behar Insectivora ordenarekin.

## Kanpo estekak
What's Eating Gilbert Grape

'''''What's Eating Gilbert Grape'''* () 1993ko Lasse Hallström suediar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Filma Peter Hedges idazlearen izenburu berdineko *What's Eating Gilbert Grape'' eleberrian oinarritua dago eta, orobat, zinemarako gidoiaren egokitzapena ere berak idatzi zuen.

Film honek Johnny Depp aktorea ospetsu bilakatu zuen, aldi berean Juliette Lewis eta Leonardo DiCaprio aktoreak ikuslegoarentzat aurpegi ezagun bilakatuaraziz.

## Sinopsia 
AEBtako Iowa estatuko Endora udalerri lasaian behin ere ez da ezer gertatzen. Bertan Grape familia bitxia bizi da. Familiaburua eta anai zaharrena Gilbert gaztea da (Johnny Depp), bere bizitza monotonoa lantegi txiki bateko lana, ezkondutako maitalea eta bere familia ekonomikoki aurrera ateratzeko arduran banatua dago. Bere amak Bonnie-k (Darlene Cates) senarrak bere buruaz beste egin ostean gizentasun morbidoa du, Arnie (Leonardo DiCaprio) anai gazteak atzerapen mentala du, eta bi arreba ere baditu (Mary Steenburgen eta Mary Kate Schellhardt). Gilbertek bere buruari eskeintzeko denbora gutxi du, denbora gehiena Arnie anaia zaintzen igarotzen baitu. Halere, egun batez bere bizitzan Becky azalduko da Juliette Lewis eta harekin batera laino arteko eguzki printza bat eta maitasuna.

## Aktoreak 
* Johnny Depp: Gilbert Grape
* Juliette Lewis: Becky
* Leonardo DiCaprio: Arnie Grape
* Mary Steenburgen: Betty Carver
* Darlene Cates: Bonnie Grape
* Laura Harrington: Amy Grape
* Mary Kate Schellhardt: Ellen Grape
* Kevin Tighe: Ken Carver
* John C. Reilly: Tucker Van Dyke
* Crispin Glover: Bobby McBurney
* Penelope Branning: Beckyren amona

## Kanpo estekak