open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cortinarius pseudoglaucopus

***Cortinarius pseudoglaucopus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik zabalagora ertzak goratuak, erdian ondoratua, ertza mehea eta hasieran plegatua, likatsua eguraldi hezearekin, distiratsua lehorrarekin, oliba antzeko oso kolore iluna, arre-okre kolorerako joerarekin, batzuetan oso argia ertzean, eta errezelaren hondakin zuriak eraman dezake, berezko fibriladuna.

**Orriak:** Estu, itsatsitik oinera biribilduak ertz irregularrarekin, more kolore bizikoak gaztetan, baina oso laster arre-kafesne kolorekoak eta arre-gorrixkak.

**Hanka:** Lodi samarra, zilindrikoa, ez oso luzea erraboil marjinatuarekin, baina moztua *Cortinarius glaucopus*-ean bezala, more eder nabarmen batez koloreztatua, batez ere goialdean, behealdean arrexka koloreak har ditzake.

**Haragia:** Zuria, pixka bat morea hankaren goialdean eta okre koloreko orbanekin edo hori-gorrixka kolorekoekin erraboilean. Errefauaren usain arin batekin. Zaporea gozoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta *pseudoglaucopus* epitetoa *Cortinarius glaucopus* delakoaren antzekoa delako du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius glaucopus var. olivaceus* delakoaren antza du.

## Sasoia eta lekua 
Koniferoen basoetan, batez ere *Picea excelsa* izeien azpian  edo izei gorrien azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak eta Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anand Panyarachun

**Anand Panyarachun** (Thailandiera: อานันท์ ปันยารชุน; 1932ko abuztuaren 9a) Thailandiako politikari erretiratua da, bi agintalditan Thailandiako lehen ministro izan zena, lehena 1991tik 1992ra eta berriro ere denbora labur batez 1992ko bigarren erdian. Eraginkorra izan zen erreforma ekonomiko eta politikoak abiarazteko, horietako bat Thailandiako "Herriaren Konstituzioa" idaztea izanik, 1997an aldarrikatu eta 2006an indargabetu zena. Anandek Ramon Magsaysay saria jaso zuen Gobernu Zerbitzuagatik 1997an.

## Kanpo estekak
Shrabani Aranzabe

**Shrabani Aranzabe-Pita** (India, 1999) gipuzkoar musikaria, pedagogoa, musika-zuzendaria eta irakaslea da.  Alkizan jaiotako Naturaren doinuak proiektuaren eta jaialdiaren sortzailea zein koordinatzailea da 2021etik.

Inspira Gazteak Sarietan bere ibilbideagatik eta 'Naturaren doinuak' proiektuagatik saritua izan da Kutxa Fundazioaren eskutik.

## Ibilbidea 
Txikitatik murgildu zen Shrabani musika-munduan, lehenik abesten eta geroago dultzainarekin. Gurasoek Villabonako abesbatzan apuntatu zuten. Ondoren, lau urterekin, musika eskolan hasi zen eta horrela eman zituen lehen pausoak. lau urterekin hasi zenean, hasiera-hasieratik esaten zuen koru-zuzendari izan nahi zuela. Eta hala hasi zen bere bidea egiten. Naturaren Doinuak diziplina anitzeko proiektua da, musika, dantza, literatura eta natura uztartzen dituena, kultura oro har integratuz. Shrabani Aranzabe-Pitak 2021ean sortu zuen, eta bere helburu nagusia inklusioa, aniztasuna eta gizarte kohesioa sustatzea da. Horretarako, esperientzia artistikoak tresna modura erabiltzen dira, bereziki kolektibo zaurgarrientzat. Proiektuan hainbat erakunde eta kolektibok parte hartzen dute, inklusioa eta normalizazioa lantzen dituzten elkarteak, eskola ezberdinak eta kolektibo artistikoak barne. Parte-hartzaileen artean daude Klaap Dantza Eskola, dantza-tailerrak eta koreografiak sortzen dituena; idazleak, musikariak eta Tolosaldeako Ahots Gazteak (TAG), gazteen ahotsa sustatzeko abesbatza. Horrez gain, belaunaldi ezberdinen arteko zubiak eraiki nahian, kantu-tailerrak eta topaketak ere antolatzen dira, kohesio soziala indartzeko asmoz. Proiektua hezkuntza inklusiboaren eta aniztasunaren inguruko adituekin lankidetzan aritzen da, eta nazio mailan zabaltzeko asmoz, unibertsitateekin eta ikerketa-zentroekin hitzarmenak sinatzen ari da. 

2024-2025 ikasturtean Madrilgo Unibertsitate Autonomoan beka baten bidez, Ikerkuntza eta Berrikuntzako masterra burutu du, Neurozientzia eta Hezkuntza ikerlerroeta doktoregora bidea hartuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* BESTE AHOTSAK #4 | Shrabani Aranzabe-Pita Goiena Komunikazio Taldea
* Shrabani Aranzaben kontzertua eliza   El diario Vasco. (Nuñez, 2019-06-06)
* shrabani_aranzabe. Instagram
Elkarrekiko laguntza

**Elkarrekiko laguntza** antolakuntza-eredu bat da, non baliabide eta zerbitzuen borondatezko eta lankidetzazko trukeak egiten diren komunitateko kideen artean onura komunerako, behar komunak asetzeko oztopo sozial, ekonomiko eta politikoak gainditzeko. Honen barnean egon daitezke janaria, arropa edo sendagaiak bezalako baliabide fisikoak, baita gosari programak edo hezkuntza bezalako zerbitzuak ere. Talde hauek askotan beren komunitateen eguneroko beharretarako sortzen dira, baina elkarri laguntzeko taldeak laguntza ahaleginetan ere aurkitzen dira, hala nola hondamendi naturaletan edo COVID-19 pandemia bezalako pandemien kasuan.

Baliabideak baldintzarik gabe partekatzen dira, eredu hau ongintzako erakundearekin alderatuta, non laguntza lortzeko baldintzak ezartzen diren askotan, hala nola baliabideen probak edo diru-laguntzen baldintzak. Talde hauek askotan materialen edo zerbitzuen trukea baino haratago doaz eta parte-hartze politiko modu gisa sortzen dira, non pertsonek elkar zaintzeko eta baldintza politikoak aldatzeko ardura hartzen duten.

Elkar laguntzeko taldeak bereizten dira hierarkia berdintzeko ahaleginean, parte hartzen duten pertsonen arteko adostasun kolektiboa bilatuz erabakiak hartzeko, lidergoa zuzendaritza-talde itxi batean kokatu beharrean. Erabaki bateratu honekin, parte hartzen duten kide guztiek ahalmena dute aldaketak gauzatzeko eta taldearen erantzukizuna hartzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkar Laguntza Elkarteak (Sheldon Richmanen hitzaldia)
* Elkarrekiko laguntza eta distantzia fisikoa ez dira berriak Amerikako gutxiengo beltz eta arrazialistentzat Caroline S. Hossein-ek idatzia.
Elikagai-kooperatiba

thumb| Elikagai-kooperatiba eta korporazio bateko janari-denda baten fluxu ekonomikoen eta jabetza-egituraren konparaketa
**Elikagai-kooperatiba** bat kooperatiba gisa antolatutako elikagai banaketa-gune bat da, enpresa pribatu edo publiko bat izan beharrean. Elikagai-kooperatibak normalean kontsumo-kooperatibak dira, non elikagaien ekoizpenari eta banaketari buruzko erabakiak kideek aukeratzen dituzten. Kooperatiba guztiak bezala, elikagai kooperatibak askotan Rochdaleko 7 printzipioetan oinarritzen dira, eta normalean elikagai naturalak eskaintzen dituzte. Kooperatiba bat nola kudeatu erabakitzeko erabakiak ez dituzte kanpoko akziodunek hartzen, beraz, kooperatibek askotan erantzukizun sozial handiagoa erakusten dute beren antzeko korporazioek baino. 

Ameriketako Estatu Batuetan, National Cooperative Grocers (NCG) 146 elikagai-kooperatibek osatzen duten kooperatiben federazio bat da.

## Historia 
Kooperatibismoa XIX. mendean hasi zen, eta lehenengo elikagai kooperatiba aipagarria Rochdale-n (Ingalaterra) sortu zuen Rochdale Pioneers izeneko ehule industrialek. Kooperatiba mugimendu modernoaren jatorria 1960ko hamarkadan hasi zen, "bigarren olatu"ko kooperatiba asko sortu zirenean. Kooperatiba hauen helburuak kate-supermekatuei alternatiba organiko eta korporatibo bat eskaintzea ziren.  Elikagai-kooperatibak hiri nagusietan eta unibertsitate-hirietan sortzen hasi ziren, janariaz kezkatuta zeuden pertsonei zuzenduta. Kooperatibako bazkideek erabakitzen zuten zer janari erosi eta nola erosi eta banatu.

1969 eta 1979 artean, ia 10.000 elikagai-kooperatiba sortu ziren. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bohemundo IV.a Antiokiakoa

**Bohemundo IV.a Antiokiakoa** edo **Bohemundo Begibakarra** (c. 1175 – 1233ko martxoa) Tripoliko kondea izan zen 1187tik 1233ra eta Antiokiako printzea 1201etik 1216ra eta 1219tik 1233ra.

Bohemundo III.a Antiokiakoa eta Orgueilleuse Harencekoaren seme gazteena izan zen. Ama laster hil zen eta aita beste bi aldiz ezkondu zen.

Raimundo III.a Tripolikoa kondeak, seme-alabarik gabe, Raimundo izendatu zuen oinordeko, Bohemundo IV.aren anaia nagusia. Hala ere, aitak 1187an Bohemundo bidali zuen konderria gobernatzera. Saladinok konderri ia osoa konkistatu zuen 1188ko udan, hiriburua eta bi gotorleku izan ezik.

Raimundo IV.a 1197ean hil zen eta hil ondorengo seme bat izan zuen, Raimundo Ruben izenekoa. Antiokiako nobleek Raimundo Rubenek Antiokiako printzerriko oinordeko izateko zuen eskubidearen alde egin zuten, baina latindar eta greziar burgesek nahiago izan zuten Bohemundo IV.a oinordeko izan zedin. Bohemundo III.a 1201ean hil zenean, bere seme Bohemundo IV.a Antiokiaz jabetu zen burgesen, zaldun tenplarioen, Ospitaleko zaldunen eta merkatari italiarren laguntzarekin. Bohemundo hainbat buruzagi musulmanekin aliatu zen, eta gerra zibila izan zen Antiokiako tronurako bi ezkongaien artean. Raimundo Rubenek 1216 eta 1219 artean okupatu zuen Antiokia.

Bohemundok Antiokiako patriarka latinoekin eta ospitale-zaldunekin zituen gatazkek bere eskumikua eragin zuten, azkenean aita santuak deuseztatu zuena.

## Genealogia
Wilfried Koffi Hua

**Wilfried Koffi Hua** (1987ko urriaren 12a) atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luz Estella Romero

**Luz Estella Romero Villalba** (Baranoa, 1977) abokatu eta ekintzaile ekofeminista kolonbiarra da. Asocolemad kolektiboarekin batera, bortxaz desplazaturiko andreen eskubideak defendatzen ditu, besteak beste.  2022an, Giza Eskubideen Defentsarako Sari Nazionala jaso zuen Kolonbian.

## Ibilbidea 
Gatazka armatuak eta lurraldeen arteko liskarrek kaltetutako Magdalena departamenduan hazi zen Romero. Egiaren Batzordearen arabera, 1985etik 2018ra 450.000 pertsona baino gehiagoren heriotza eragin zuen gatazkak eskualde horretan. Haurtzarotik bertatik bere herrialdeko indarkeriaren lekuko izateak giza eskubideen aldeko bokazioa sorrarazi zion, eta garrantzi berezia eman zion emakumeak gizarte-garapenean duen zereginari, bai eta bere lurraldean bertan zibilen lekualdatze behartuak gelditzeari ere. Jabetza eta generoa hartzen ditu bere lanaren helburu nagusitzat.

1998an, Atlantikoko Unibertsitatean Zuzenbidea ikasten ari zela, Colectivo de Mujeres al Derecho (COLEMAD) elkartea  sortu zuen unibertsitateko beste ikasle emakumezko batzuekin batera. Gobernuz kanpoko erakunde honek gizarte eta genero injustizia, gerrak eta ingurumen krisia eragiten duten desberdintasuna, diskriminazioa eta indarkeriak desagerraraztea bilatzen du. Sortu zenetik, nekazari komunitateen defentsan lan egin du talde honek; batez ere, emakumeen defentsan, botere ekonomiko eta politikoek sustatutako argudio legalen pean beren lurrak kentzeari aurre egin behar baitzioten.

COLEMADek gidatutako kasu adierazgarrietako bat Landako Emakume Ekoizleen Elkartearena (Asomuproca) izan zen; bertan, Magdalenatik bortxaz mugiarazitako emakumeek 1.500 hektarea lur itzularaztea lortu zuten, erreparazio kolektibo neurritzat. Kasu hau Kolonbiako Gorte Konstituzionalean aurkeztu zen, eta itzultze eskarietan genero ikuspegia txertatzeagatik nabarmendu zen.

### Erbestea 
Bere ibilbidean zehar, mehatxu ugariren biktima izan da Romero, eta polizia armatuen jazarpena jasan du, emakume baserritarren eskubideen alde borrokatzeari uko egiteko. 2008tik talde paramilitarren, indar publikoen eta autore pribatuen mehatxuak jasotzen hasi zen COLEMAD. 2019an, Barranquillan semea bahitzeko saiakerak familiarekin batera erbesteratzera behartu zuen Harrera-herrialdean, Euskal Herrian, eragin politikoko jarduerak sustatu zituen Romerok, eta landa-eremuko emakumeen eta desplazatutako komunitateen egoera agerian mantentzeko lan egin zuen. 

## Aintzatespenak 
* 2022an, Luz Estella Romero Villalbak Kolonbiako Giza Eskubideen Defentsarako Sari Nazionala jaso zuen, Suediako elizak Kolonbian Suediako estatuaren babesarekin ematen duen saria, .
* 2025eko martxoan, Bilboko Udalak hiriari egindako ekarpena aitortu zien Romerori eta beste migratzaile batzuei.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Luz Marina Becerra
* Fabiola Lalinde
* Aida Quilcué
## Kanpo estekak
Etxebizitza-kooperatiba

[eskuinera|thumb|325x325px| [New York|New York hiriko Manhattaneko Central Park West- eko etxebizitza-kooperatibak, ezkerretik eskuinera: Majestic, Dakota, Langham eta San Remo.]]
**Etxebizitza-kooperatiba** etxebizitza-eraikin bat edo gehiagoz osatutako higiezinen jabea den erakunde juridikoa da. Entitatea normalean kooperatiba edo korporazio bat da eta etxebizitza-jabetza modu bat osatzen du. Etxebizitza-kooperatibak normalean akziodunen esku daude, baina kasu batzuetan irabazi-asmorik gabeko erakunde baten esku egon daitezke. Etxebizitza jabetza mota bereizgarria dira, eta beste etxebizitza-antolamendu batzuetatik bereizten diren ezaugarri asko dituzte, hala nola familia bakarreko etxebizitza jabetzatik, kondominioetatik eta alokairutik. 

Kooperatiba bazkidetzan oinarritzen da, eta bazkidetza kooperatibako akzioen erosketaren bidez lortzen da. Erakunde juridikoko akziodun bakoitzari etxebizitza bat okupatzeko eskubidea ematen zaio. Etxebizitza kooperatibaren abantaila nagusietako bat kideen baliabideak bateratzea da, haien erosketa ahalmena aprobetxatzeko; horrela, etxebizitzaren jabetzarekin lotutako zerbitzu eta produktu guztietan kide bakoitzeko kostua murrizten da.

Etxebizitza kooperatiba mota batzuetan beste elementu gako bat da bazkideek, hautatutako ordezkarien bidez, kooperatiban nor bizi daitekeen aztertu eta hautatzen dutela, beste edozein etxebizitza jabetza motak ez bezala.

Etxebizitza kooperatibak bi jabetza-kategoria orokorretan sailkatzen dira: jabetza eza (ekitaterik gabekoa edo jarraitua deritzona) eta jabetza (ekitate edo estratua deritzona). Ekitaterik gabeko kooperatibetan, okupazio-eskubideak batzuetan okupazio-kontratu baten menpe ematen dira, eta hori alokairu-kontratu baten antzekoa da. Ekitate-kooperatibetan, okupazio-eskubideak batzuetan tituluan erregistratutako erosketa-kontratuen eta tresna juridikoen bidez ematen dira. Sozietatearen eraketa-eskriturek eta estatutuek, baita okupazio-kontratuak ere, zehazten dituzte kooperatibaren arauak.

*Kooperatiba* hitza kapital ez-partaideko kooperatiba eredu bat deskribatzeko ere erabiltzen da, non kuota ordaintzen duten bazkideek logela bat okupatzeko eta kooperatiba-erakunde batek duen etxe baten baliabide komunalak partekatzeko eskubidea lortzen duten. Hori da Estatu Batuetako unibertsitate eta goi mailako ikastetxe batzuetako ikasle-kooperatibekin gertatzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etxebizitza-jabetza

**Etxebizitza-jabetza** finantza-antolamendu eta jabetza-egitura bat da, non norbaitek etxe edo apartamentu batean bizitzeko eskubidea duen. Mota ohikoenak alokairua dira, non okupatzaileak alokairua ordaintzen dion alokatzaileari, eta jabe-okupazioa, non okupatzaileak bere etxebizitzaren jabea den. Kontratu mota mistoak ere posible dira.

Oinarrizko jabetza motak azpibanatu daitezke; adibidez, jabe-okupatzailea etxe baten jabea izan daiteke zuzenean, edo hipotekatua egon daiteke. Alokairuaren kasuan, jabea pertsona pribatu bat, Irabazteko asmorik gabeko erakunde bat (etxebizitza-elkarte bat bezalakoa) edo gobernu-erakunde bat izan daiteke, etxebizitza publikoetan bezala.

Gizarte-zientzietako ikerketan erabiltzen diren inkestek etxebizitzaren jabetzari buruzko galderak sartzen dituzte maiz, diru-sarreren edo aberastasunaren adierazle erabilgarria delako, eta jendeak ez duelako erreparo handirik horri buruzko informazioa emateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ondasun higiezinen hipoteka

[eskuinera|thumb|300x300px|Ondasun higiezinen [Hipoteka|hipotekak, bermean dagoen balioa egikaritzeko eskubide erreal gisa, hipotekatutako ondasuna nahitaezko salmentan jartzeko aukera ematen dio hartzekodun hipotekarioari —maileguaren betearazpena—, lortutako produktuarekin zorra ordaintzeko. Horrek, dudarik gabe, kredituko onibarrak eraikitzeko eta eskuratzeko inbertsioa sustatu du, baina herrialde askotan higiezinen burbuilak eta erosleentzat –partikularrentzat, batez ere– nahi ez diren ondorioak sustatu ditu, ezin baitiote erantzun ezarritako etxebizitzaren prezioaren ordainketari eta haren interesei: etxegabetzeak eta behartutako maizter-botatzeak.]]
**Ondasun higiezinen hipoteka** berme-eskubide erreala da, ondasun higiezinen gainekoa soilik, eta hipotekatutako ondasun higiezinen balioa diru bihurtzeko eskubidea ematen dio titularrari, hipotekak bermatutako betebeharra beteko duela ziurtatzeko. Hipoteka mota horrek aberastasun ekonomikoa sustatzen du, hori baita lurralde-kreditua deritzonaren jatorria. Oro har, eskritura publiko bidez formalizatzen da, eta eskritura hori nahitaez Jabetza-erregistroan (edo herrialde bakoitzeko erregistro higiezin baliokidean) inskribatu behar da. Erregistroko inskripzioa da (inskribatzen ez bada, ez da sortzen), hipotekatutako ondasun higiezinak bete beharreko hipoteka-zordunaren esku jarraitzen duelako. Legearen aginduz ere eratu daiteke.

Ez dira nahasi behar bermatutako betebeharra (mailegua edo kreditua) eta *bermea* bera (hipoteka), mailegatutakoa itzultzea bermatzen duena. Elkarrekin joan arren, hipoteka-kreditua eta hipoteka negozio juridiko desberdinak dira. Horrela, mailegua alde batera utzita, beti exekutatu ahal izango da eta bere balioa egin (*nahitaezko salmenta*), hipotekatutako gauzaren jabea edo hipotekatutako eskubide errealaren titularra kontuan hartu gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kooperatiben federazio

**Kooperatiben federazio** batean, guztiak, edo gutxienez kide asko, kooperatibak dira. Kooperatiben federazio batek hainbat ikusmolde izan ditzake:

:* Eskualde, nazio edo nazioarte mailan hainbat kooperatiba biltzen dituen enpresa-erakundea, helburutzat duena kooperatiba elkartuen interesak ordezkatzea eta defendatzea. Nazioarteko Kooperatiba Aliantza da horren adibide.
:* Bigarren mailako kooperatiba, hau da, hainbat kooperatibek beren buruari zerbitzu batzuk eskaintzeko egindako batasuna. Adibidez, hainbat kooperatiben artean osatutako finantza-zerbitzuak ematen dituen kooperatiba batek irizpide horri jarraituko lioke.

## Kanpo estekak
Langham eraikina

**Langham Eraikina** Manhattaneko (New York) apartamentu-eraikin bat da, Central Park Westen zehar dagoena. Lursaila 15 urte baino gehiagoz eraiki gabe egon ondoren, 1905 eta 1907 bitartean eraiki zen eraikina. 2 milioi dolar kostatu zuen eraikuntzak, eta garai hartan erosotasun modernoak izan zituen egiturak, hala nola apartamentu bakoitzean izotza izatea. Eraikina Bigarren Inperioaren estiloan diseinatu zuten Clinton and Russell arkitektoek.

1902an, Langham dagoen jabetza, Clark familiarena zen, aldi berean, Dakota eraikin ospetsuaren jabea zena.

Gaur egun Central Park Westeko 135. zenbakian dago Langham, eta West 73 eta West 74 kaleen arteko eremua hartzen du.
Lekua hutsik egon zen Clark familiak 1902an saldu zuen arte. Hasieran, jabetza ez zen saltzen, ezohiko murrizketa bat zegoelako; eraikitako eraikin bakar batek ere ezingo zuen Dakotaren altuera gainditu, justu ondoan kokatua. 

Gunea Abraham Boehm-ek eta Coon Lewis-ek erosi zuten, baina 1904 arte hutsik egon zen. Clinton and Russell Arkitektoek, Boehm eta Coon-entzat lan egiten zutenak, eraikinaren planoak aurkeztu zituzten 1904an, 2 milioi dolarreko eraikuntza izango zuena. 

1906ko irailean, azken ukituak eman zizkioten, eta, azkenean, Langham guztiz amaitu zuten, eta 1907an ireki zituzten alokairurako ateak.

Urte hartan eraikina eraikita zegoenean, bere pisuak hilean 500 dolarretan alokatzen ziren, eta errentari aberats eta arrakastatsuak erakarri zituen hasieratik. Irving Bloomingdale, denda ospetsuaren sortzailearen semea, Langhamera joan zen bizitzera denda inauguratu zenean. Isadore Saks Majestic-etik Langham-era joan zen Joseph semearekin. Martin Beck, Orpheum Theater kateko burua, beste egoiliar garrantzitsu bat izan zen hasiera haietan. 

2006an jarri zuten salgai eraikina, eta New York Sun egunkariko idazle batek 600 milioi dolarreko prezioa kalkulatu zuen.

## Arkitektura 
Eraikina Bigarren Inperioaren estilo frantsesean diseinatu zuten Clinton and Russell arkitektoek, Abraham Boehm eta Coon Lewisentzat lan egiten zutenak.

## Garrantzia 
Langham-a Central Park West-eko Barruti Historikoari jabetza laguntzaile gisa katalogatu zen, 1982ko azaroaren 9an Ameriketako Estatu Batuetako Leku Historikoen Erregistroaan sartu zenean.
Upper West Side Barruti Historikoaren parte ere bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Savage

**John Smeallie Youngs**, **John Savage** ezizenez (Old Bethpage, New York, 1949ko abuztuaren 25a) estatubatuar aktorea da.

Anai-arreba aktoreak eta idazleak ditu. 1970eko hamarkadan lortu zuen ospea, bereziki *The Deer Hunter* filmarekin. 200 film eta telesail baino gehiagotan agertu da, baita telebistako beste programa batzuetan ere.

## Lanak 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Askatasunaren zubia (Budapest)

**Askatasunaren zubia** () Budapesten dagoen zubi bat da, Buda eta Pest lotzen dituena Danubio ibaiaren bidez, erdialdeko barrutiaren hegoaldean. Bere jatorrizko izena Frantzisko Josefen zubia () izan zen.

Bi muturretan Géllert plaza (Géllert hotelarekin) eta Fővám plaza (Merkatu Handiarekin) daude. Hiriko erdiguneko zubirik laburrena da eta Art Nouveau estilokoa da, eskultura mitologikoekin eta hiriaren armarriarekin.

333,6 metro luze eta 20,1 metro zabal da. Lau mastetako bakoitzaren gainean turul bat dago.

1894 eta 1896 artean eraiki zen, János Feketeházyren planoei jarraituz. Kalte handiak jasan zituen Bigarren Mundu Gerran, eta bera izan zen berreraikitzen lehena.

## Iruditegia 

Szabadsaghideeste2.jpg|
14-05-06-budapest-RalfR-67.jpg|Budapesteko armarria
Szabadság híd (410. számú műemlék) 13.jpg|Turul txoriak.

## Kanpo estekak
Frantzisko Paolakoaren zubia

**Frantzisko Paolakoaren zubia** () edo **Ponte Girevole**, Italia hegoaldeko Tarento hirian eraikitako zubi birakaria da. Tarentoko alde zaharra (*Borgo Antico*) dagoen uhartea eta hiri berria (*Borgo Nuovo*) elkartzen ditu.

Hiriaren barnean dagoen "itsaso txikia" (*Mare Piccolo*) eta Tarentoko golkoaren (*are Grande*) arteko ubide nabigagarria zeharkatzeko erabiltzen da. Marinelen babeslea den Frantzisko Paolakoaren izena darama.

## Historia 
Giuseppe Messina ingeniariak diseinatu zuen altzairu eta egurrezko zubia, eta 1887ko maiatzaren 22an inauguratu zen. Zubiaren alde bakoitzak bere aldetik biratzen zuen turbina hidraulikoak erabiliz. Horretarako Gaztelu Aragoitarrean zegoen ur biltegia erabiltzen zen. Irekitzen zenean zubiaren orri bakoitza ubidearen paralelo gelditzen zen, nabigagarria den ubidea erabat libre utziz.

## Egitura 
89,9 metrotako luzera du eta 9,3 metrotako zabalera. Zubi berria aurrekoaren oso antzekoa bada ere hau altzairuz eginda dago.

Irekitze prozesua horrela da; Alde zaharreko orria 45º irekitzen da, ondoren alde berrikoa 90º eta azkenik alde zaharrekoa 90º-tara iristen da. Egia esan zubia oso gutxitan irekitzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Taranto ponte chiuso.jpg|1898ko marrazkia.
Irudi:Il gran ponte girevole di Taranto.jpg|Zubia irekitzen.
Irudi:Taranto BW 2016-10-17 10-07-12.jpg|Zubia itxita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vingt Dieux

***Vingt Dieux*** () 2024ko Louise Courvoisier franko-suitzar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Anthonyk, «Totone»-k, 18 urte ditu, eta bere adineko gazte baten kezkak: herriko lagunekin egingo dituen parrandak eta ezagutuko dituen neskak. Jurako eskualdean bizi da, Frantzia eta Suitza artean zabaltzen den mendigunean, eta egunak Jean-Yves eta Francis lagunekin igarotzen ditu. Gau batez, aitak kotxe istripu bat edukiko du, eta bertan hilko da. «Totone» 18 urteko gazte bat da, baina etxeko heldua bihurtuko da; izan ere, 7 urteko arrebaren arduradun bilakatuko da. Aitak dirurik utzi ez duenez, gazta] egiteko zeukan ekipamendu txikia saldu beharko du gazteak, eta fabrika batean garbitzaile hasiko da lanean. Elkarrizketa bat entzungo du orduan Totonek, Comté gazta lehiaketa aipatzen duena. Saria 30.000 eurokoa denez, mutila martxan jarriko da, eta, gaztak egiten ez dakien arren, fabrika txiki klandestino bat muntatuko du, adiskideen laguntzaz.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ines Arrueren komentarioa *Irutxuloko Hitza*n, 2451.ZK., 2025/06720.
Cóng jīn yǐhòu

***All Shall Be Well*** () 2024ko Ray Yeung hongkongdar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Angie eta Pat 40 urtez egon dira elkarrekin. Pat ustekabean hilko da, eta Angie bikotekidearen familiaren menpe geldituko da. Biek zuten etxeari eusteko borrokatu beharko du.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trei kilometri până la capătul lumii

***Trei kilometri până la capătul lumii*** 2024ko Emanuel Pârvu errumaniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Danubio ibaiaren deltako komunitate kontserbadore batean girotua dago filma. Nerabe gay bat bere burua ezagutzen hasiko da, eta horrek talka egingo du gurasoek eta bizilagunek defendatzen dituzten balio tradizionalekin.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Comté (gazta)

**Comté** ( ahoskatua) Jura eta inguruko departamenduetako antzinako errezetetan oinarrituta ekoizten den frantziar gazta da, jatorri deitura kontrolatua duena.

## Historia 
Zenbait egilek aipatzen dute gazta hori, Plinio Zaharretik hasi eta XIX. mendean Victor Hugora arte. Errezeta zaharra du, beraz. Jatorrian, herri isolatuetan egiten zuten, merkatuetatik urrun, eta, beraz, gazta urtean egun gutxi batzuetan baino ezin zuten saldu. Gazta-gurpil handiak egiten zituzten, esne-soberakinak gordetzeko eta negu luzean gorde ahal izateko. Negu luzeetako zakartasunak gizakiak beren biziraupenaz kolektiboki pentsatzera behartzen zituen garaian sortu zen *comté*a. *Fruitières* izeneko esnetegi alpetarrak ziren, eta Jurako ordokian daude oraindik.

## Jatorri-deitura 
Comtéak 1952an lortu zuen jatorri deitura kontrolatu (AOC) aitorpena, eta lortu zuen lehen gazta frantziarretako bat izan zen, Dijongo gorteetan epaiketa zibilaren bidez egindako errekonozimendu batetik abiatuta. Aitorpen hori 1958ko dekretu baten bidez berretsi zuten. Etiketan INAO inizialak dituen logotipoa, «Appellation d’Origine Contrôlée» hitzak eta gaztaren izena eraman behar ditu.

1996az geroztik, Europar Batasunaren jatorri deitura babestua (PDO) da. Nazioartean, Lisboako Sistemaren arabera, jatorrizko deituraren erregistroa du Jabetza Intelektualaren Mundu Erakundean, 1967ko abenduaren 20tik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Central Park West

**Central Park West** New Yorkeko Manhattango etorbide bat da. Izenak dioen bezala, Central Parken zehar dago, baina Upper West Sideko muga ere bada. Hiribidea 81 etxadiren gainean zabaltzen da, Columbus Circle (59. kalearen mailan) eta Frederick Douglass Circle (110. kalearen mailan) artean, hau da, Central Parken zehar. *Central Park West* interes arkitektoniko handiko eraikin ugariz inguratuta dago. Turistek asko bisitatzen dute auzoa, eta horrek azaltzen du inguruko eraikinen prezio altua. Central Parkeko eraikin ospetsuenen artean daude Dakota eraikina, The San Remo eta The Majestic ospetsua.

*Central Park West* ere 90eko hamarkadako telesail baten izena da, baita John Coltraneren balada ospetsu baten izenburua ere.

## Kanpo loturak
Esne gordin

**Esne gordina**, edo teknikoki **esne pasteurizatu gabea**, pasteurizazio izeneko berotze-prozesutik igaro ez den esnea da. Prozesu horren bidez, patogenoak kentzen dituzte eta produktuaren iraungipen-data zabaltzen da. Eztabaida dago esne gordina kontsumitzea giza osasunerako arriskutsua ote den. Esne gordinaren aldekoek haren kontsumoak onurak dituela diote: zapore hobea, nutrizio hobea eta sistema immunologiko osasungarri bat eraikitzea. Hala ere, medikuek arriskuei buruz ohartarazi dute, infekzio arriskua barne, eta ez dute onura argirik aurkitu.

Esne gordinaren eskuragarritasuna eta erregulazioa aldatu egiten dira mundu osoan. Estatu Batuetan, esnetegi batzuek tenperatura baxuko upeletan pasteurizatzea erabaki dute, eta, diotenez, esne gordinaren antzeko produktu bat ekoizten dute. Esnea berriro pasteurizatu daiteke, esne pasteurizatua Estatu Batu kontinentaletatik Hawaiira bidaltzen denean egiten den bezala, iraungitze-data zabaltzeko egin daitekeena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frederick Douglass Circle

**Frederick Douglass Circle** New Yorkeko Manhattan barrutian dagoen Central Parkeko ipar-mendebaldeko izkinan dagoen trafiko biribilgune bat da, Zortzigarren Etorbidearen (Frederick Douglass Boulevard eta Central Park West) eta 110. Kalearen (Cathedral Parkway eta Central Park North) elkargunean. Trafiko-biribilguneak Frederick Douglass estatubatuar abolizionista, emakumeen sufragista, editore, hizlari, idazle, estadista eta erreformistaren omenez izendatu du izena.

Frederick Douglass Circle-k New Yorkeko Harlem auzoak Upper West Side-rekin lotzen ditu. Harlem, afroamerikarren etxebizitza, kultura eta negozio gune garrantzitsua, bidegurutzetik iparraldean eta ekialdean dago. Cathedral Parkway hemendik mendebalderantz igotzen da Morningside Heights-era, eta bertan daude Columbia Unibertsitatea, Manhattango Musika Eskola eta San Joan Jainkoarren katedrala. 

## Plaza 
1950eko irailaren 17an zirkuluari Frederick Douglass izena jartzeko ekitaldia egin bazen ere, bidegurutzearen erdian dagoen oinezkoentzako plaza ez zen 2010eko ekainaren 2ra arte amaitu.  1993an, bertako bizilagunek eta Central Park Conservancy-k zirkulua berriro diseinatzeko eta Central Parkeko ipar-ekialdeko izkinan dagoen Duke Ellington Circle-rekin simetrikoa egiteko planak garatzen hasi ziren.   Oinezkoentzako plazaren eraikuntza 2004an hasi zen eta urtebetean amaitzea aurreikusita zegoen. Hala ere, eraikuntza-lanetan atzerapen ugari izan zirela eta, plaza ez zen 2010eko ekainaren 2ra arte amaitu. 

Trafiko-biribilguneak koloretako zoladura-eredu konplexua du, ohiko quilt beltzen diseinuei erreferentzia egiten diena. Harlemen bizi den Algernon Miller artistak diseinatu zuen zoladura. Beste ezaugarri batzuk, besteak beste, burdina forjatuz egindako elementu sinboliko eta apaingarriak, ur-horma bat eta Frederick Douglassen bizitza eta esklaboen askatasunerako bidea irudikatzen dituzten xehetasun eta aipamen historiko inskribatuak. Frederick Douglass zutik irudikatzen duen brontzezko eskultura zentral bat egin du Gabriel Koren hungariar artistak.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arte Publikoa *New York Times*, 2009
Korab mendia

**Korab**, albanieraz *Maja e Korabit* edo *Mali i Korabit* eta mazedonieraz Голем Кораб, erromanizatua: Golem Korab, literalki "Korab Handia", Albania eta Ipar Mazedoniako Errepublikako mugan dagoen mendi bat da. 2.764 metroko altuera du.

Albaniako mendirik garaiena da eta Balkaniar penintsulako hamalaugarrena.
Batako elizbarrutia

**Batako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ekuatoreginear elizbarrutia da. 1965eko abuztuaren 9an ezarri zen Río Muniko bikariotza apostoliko gisa eta 1966ko maiatzaren 3an elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Batan dago.

## Ordinarioak 
* Rafael María Nze Abuy (1965-1974)
* Rafael María Nze Abuy (1980-1982)
* Anacleto Sima Ngua (1982-2002)
* Juan Matogo Oyana (2002-2024)
** Aulki hutsa (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malaboko artxidiozesia

**Malaboko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ekuatoreginear artxidiozesia da. 1855eko urriaren 10ean ezarri zen Annobon, Corisco eta Fernando Poo uharteetako bikariotza apostoliko gisa, 1904ko maiatzaren 12an Fernando Pooko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen, 1966ko maiatzaren 3an Santa Isabelgo elizbarruti egin zen, 1974ko apirilaren 14an Malaboko elizbarrutia izena hartu zuen eta 1982ko urriaren 15ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Malabon dago. Egun artzapezpikua Juan Nsue Edjang Mayé da.

## Ordinarioak 
### Annobon, Corisco eta Fernando Poo uharteetako bikario apostolikoa 
* Armengol Coll y Armengol (1890-1904)

### Fernando Pooko bikario apostolikoak 
* Armengol Coll y Armengol (1904-1918)
* Nicolás González y Pérez (1918-1935)
* Leoncio Fernández Galilea (1935-1957)
* Francisco Gómez Marijuán (1957-1966)

### Santa Isabelgo apezpikua 
* Francisco Gómez Marijuán (1966-1974)

### Malaboko apezpikua 
* Vicente Bernikon (1974-1976)

### Malaboko artzapezpikuak 
* Rafael María Nze Abuy (1982-1991)
* Ildefonso Obama Obono (1991-2015)
* Juan Nsue Edjang Mayé (2015-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maja e Jezercës

**Maja e Jezercës**, Albaniako mendi bat da, Dinariar Alpeetako gailurrik garaiena eta Albaniako bigarren altuena. 2.694 metroko garaiera du.
Les Deux Anglaises et le Continent

***Les Deux Anglaises et le Continent*** 1971ko François Truffaut frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, 1956ko Henri-Pierre Rochéren *Deux Anglaises et le continent* eleberrian oinarrituta dagoena.

## Sinopsia 
XX. mendearen hasieran, Claudek, frantziar gazte eta kultu batek, bere amaren lagun baten alabak ezagutuko ditu. Annek gutun bat bidali zion eta Galesen oporrak ematera gonbidatu zuen. Honek bere ahizpa Muriel aurkeztuko dio, eta Claude bere arrebarekin maitemintzera bultzatuko du. Bi ingelesak, puritanoak, harrituta eta liluratuta geratzen dira frantses gazte libertario honekin, «Kontinentea» deitzen diotenak. Baina ziurtzat jotzen den ezkontza ez da Muriel eta Clauderen artean gertatuko: bere bi amek, maitasunerako gazteegiak direla ikusten dute, urtebeteko banaketa erabakitzen dute beren sentimenduak probatzeko. Claude Parisera doa eta ondo moldatzeko asmoa du. Baina bere libertino-bizitzari berrekiten dio.

Bien bitartean, Ann, ahizpetan zaharrena, emantzipatu eta Parisera abiatuko da eskulturagintza ikastera. Orduan harreman bat hasiko da Clauderen eta Clauderen artean, sentsualitateari hasiera emango diona. Ahizparen konfiantza engainatzearen erruduntasunak aldi berean ahituta (Muriel Clauderekin maiteminduta dago) eta Clauderekin maiteminduta, Ann pixkanaka Clauderen emakumezko kontrapartea bihurtu zen XX. mende hasierako Paris artistiko eta libertarioan. Izan ere, beste maitale bat hartuko du, eta Clauderi zaila egingo zaio hori onartzea, bikoteari buruz dituen ideia liberalak gorabehera.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irisazio

thumb|325px|Irisazioa Lisboan.
**Irisazioak** hodeietan ikusi ohi diren zenbait kolore dira, bai elkarrekin nahasita, bai hodei-ertzekin paralelo diren zerrenda gisa. Kolore nagusiak berdea edo arrosa izaten dira, askotan pastel tonuekin nahasian.

Irisazioak Eguzkitik gertu gertatzen dira. 10 graduko distantzia angeluarretik behera difrakzio bidez sortzen dira, eta distantzia angeluar handiagoetan, berriz, interferentzia bidez. Batzuetan, eguzkitik 40° baino gehiagora ere irisazioak ikus ditzakegu.

Irisazioak goi-hodeietan (batez ere zirrokumuluetan) eta erdikoetan (bereziki altokumuluetan) ikusten dira. Kondentsazio-lorratzetan ere ikus daitezke. Hala ere, hodei horiek egon arren, irisazioak noizean behin bakarrik agertzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baxter Estatu Parkea

**Baxter Estatu Parkea**, , AEBetako estatu parke bat da, Maine estatuan.

Iparraldeko Maineko basoetan dago, 

1932an sortu zen, Percival P. Baxter politikariak dohaintzan emandako lurjabetzekin. Denera 847 kilometro karratuko azalera du.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Manhattango Musika Eskola

**Manhattango Musika Eskola** (**Manhattan School of Music** (**MSM**)) New York hirian dagoen musika kontserbatorio pribatu bat da. Eskolak gradu, master eta doktoregoak eskaintzen ditu interpretazio klasikoan, jazz interpretazioan, interpretazio garaikidean, konposizioan eta zuzendaritzan, baita antzerki musikalean gradua ere. 

1917an sortua, eskola New Yorkeko Morningside Heights auzoko Claremont Avenue-n dago, Broadway eta West 122nd Street (Seminary Row) ondoan. MSM campusa hasiera batean Arte Musikalaren Institutuaren (gero Juilliard bihurtu zena) egoitza izan zen, Juilliard Manhattango Lincoln Center eremura joan zen arte. Jabetza Bloomingdale eroetxearena izan zen jatorriz, Arte Musikalaren Institutuak 1910ean erosi zuen arte.  Columbia Unibertsitatearen campusa gertu dago, 1895etik egon den tokian. Ikasle asko eskolako egoitzan bizi dira, Andersen Hall-en.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Kryzhanovskaia

**Marta Jakovlevna Kryzhanovskaia** (; Leningrad, 1930eko martxoaren 13a – San Petersburgo, 2025eko ekainaren 9a) errusiar artearen historialaria izan zen, Erdi Aroko Mendebaldeko Europako artean aditua.

## Bizitza 
1930eko martxoaren 13an jaio zen Leningraden, artisten familian. Ama Anna Kryzhanovskaia (1894-1970) eskultorea zuen.

Ilia Repin Margolaritza, Eskultura eta Arkitektura Institutuan graduatu zen. 1970ean, hezurrezko eskultura erromanikoaren inguruko hautagai-tesia defendatu zuen. 

## Lan hautatuak 
* *Iskusstvo zapadnogo srednevekovia* (1963)
* *Anna Kryzhanovskaia. Zhizn i tvortxestvo leningradskogo skulptora* (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moosehead aintzira

**Moosehead aintzira**, , AEBetako aintzira bat da, Maine estatuko Piscataquis konderriann.

3.280 kilometro karatuko azalera du eta Kennebec ibaiaren iturburua da.
The Anarchist's Wife

'''''The Anarchist's Wife''''' () 2008ko Marie Noëlle frantziar eta Peter Sehr alemaniar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Manuela emakume sutsua eta aurreratua da, eta bere senarra Justo abokatua eta buruzagi anarkista. Espainiako Gerra Zibilaren amaiera da, eta Manuela Justoren itzuleraren zain dago, iraultzaren eta bere idealen gainetik maite duena.

Hala ere, gerra amaitzean, ez du berari buruzko informaziorik aurkitzen. Francoren erregimenak Justo justiziaren iheslaritzat hartzen duenez, ezin du bilaketa modu irekian egin, ezta inori galdetu ere senarra non dagoen, arrisku handirik hartu gabe.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kennebec ibaia

**Kennebec ibaia**, abenakieraz *Kinəpékʷihtəkʷ*, AEBetako Ingalaterra Berrian dagoen ibai bat da, Maine estatuan. 270 kilometro luze ditu.

Moosehead aintziran jaio eta Maineko golkoan urak Ozeano Atlantikoan isurtzen ditu.
L'Honneur d'un capitaine

'''''L'Honneur d'un capitaine'''* 1982ko Pierre Schoendoerffer frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Hildako kapitain bati buruzko epaiketa-drama bat. Haren oroimena publikoki salatzen du historialari batek telebistan, hil eta hogei urtera. Bere alargunak Aljeriako Gerran ez zela hiltzailea eta ez zuela torturarik egin frogatzeko egin zuen borrokari jarraitzen dio istorioak.

Torturatzailea zela salatu zuen gizona auzitara eramatea erabaki zuen eta horrela kapitainaren azken bi asteetako ikerketa hasi zuen.

Filmak *flashback'' ugari erabiltzen ditu Aljeriako gudu-eszenetan.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alimata Koné

**Alimata Koné** (1965eko urtarrilaren 22a) atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ponpixola

***Ponpixola*** abesti herrikoi bat da, txantxetako abestia da gezurtxoak kontatzen dituena. Oskorri taldeak haren *Katuen testamentua* diskoan grabatuta argitaratu zuen eta zuzenean jotzen zuen. 
Fitxategi:Diptera (Calliphoridae).jpg|Eulia
Fitxategi:Eurasian wren (Troglodytes troglodytes).jpg|Txepetxa
Fitxategi:Humpback stellwagen edit.jpg|Balea
Fitxategi:Management By Clowns - I cannot tell a lie.jpg|Gezurtiaren sudurra

## Hitzak 
"Ponpixola eta ponpixola" umeen arteko jolasetan esaten den formula bat da. Ume batek hori esaten duenean ohartu nahi du ondoren esango duena gezurra dela. Adibidez, antxoa balea baino askoz txikiagoa denez, antxoak ezin du jan balea, baina gezurtxo hori esaten da abestian. Noski hori esan aurretik "Ponpixola eta ponpixola" formula esaten da, ondoren gezurra datorrela ohartarazteko.

Hauek dira abestiaren hitzak:

::Ponpixola ta ponpixola
::txepetxak antzarra jan dauela,
::txepetxak antzarra jan badau
::tripa zitela bete dau.
::Tan parran tai… ton

::Ponpixola ta ponpixola
::antxoak balea jan dauela,
::antxoak balea jan badau
::tripa zitela bete dau.
::Tan parran tai… ton.

::Ponpixola ta ponpixola
::euliak txepetxa jan dauela,
::euliak txepetxa jan badau
::tripa zitela bete dau.
::Tan parran tai… ton.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Katuen testamentua (abestia)
* Maria Andresan korotza
* Kanuto (abestia)
* Aitite ta amama
* Maritxu teilatuko

## Kanpo estekak 
* *Ponpixola.* Oskorri - Youtube. &#x20;(2015-01-09).&#x20;
* Badok.eus *Katuen testamendue* diskoaren fitxa.
* Badok.eus *Ponpixola* abestiaren hitzak.
Gaoussou Koné

**Gaoussou Koné** (1944ko apirilaren 28a) atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 1964ko Olinpiar Jokoetan, 1968ko Olinpiar Jokoetan eta 1972ko Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rima Hassan

**Rima Hassan Mobarak** (; Neyrabeko zelaia, Siria, 1992ko apirilaren 28a) frantzian errefuxiatutako palestinarra da. *Errefuxiatu Esparruen Behatokia* eta  *Action Palestine France* kolektiboa sortu zituen.

## Biografia 
Rima Hassan 1948an Israel sortu zenean Sirian erbesteratzera behartutako soldadu palestinar baten eta Alepoko irakasle baten sei seme-alabetako azkena da. Neyrab-eko kanpalekuan hazi zen. Bere amak Frantziarako bisa lortu zuen eta Niort-en kokatu zen; bere seme-alabak zazpi urte geroago bildu ziren berarekin. Rima Hassan izeba baten ardurapean geratu zen. Berak eta bere ahizpek Zuzenbidea ikasi zuten arratsaldeetan lan egiten zuten bitartean eta Asiloko Auzitegi Nazionalean kontratatu zituzten. 2010ean Frantziako herritartasuna lortu zuen.

2011n Sirian gerra piztu zenean, Rima Hassan Neyraben zer gertatzen ari zen ikertzen saiatu zen. 2019an, *Errefuxiatu-esparruen Behatokia* GKEa sortu zuen. L'Oréal taldeko aholkulari bihurtu zen errefuxiatuen lan integrazioaren erronken inguruan.

Interesa du Hegoafrika eta Israelen arteko konparaketa juridikoa egiteko, nazioarteko zuzenbidean maisutza tesi batean. 2023ko udazkenean, Gazako gerra lehertu zenean, «Hamasen gerra krimenak», «Israelen inpunitatea», eta palestinarren «genozidioa» gaitzetsi zituen.

## Aintzatespenak 
* 2023ko abuztuan, Forbesek urtea markatu zuten eta Frantzia nazioartean distirarazi zuten 40 emakume apartetako izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gazon maudit

***Gazon maudit*** 1995eko Josiane Balasko frantziar zinema zuzendariaren film komikoa da.

## Sinopsia 
Laurentek, higiezinen agenteak, hainbat ezkontzaz kanpoko harreman ditu eta arreta gutxi eskaintzen dio bere emazte Loliri, bere bi seme-alabez arduratzen denari. Marijo, lesbiana bat, bere etxera iritsiko da eta Loli limurtzeko borroka bizia izango da.

Orduan Marijo eta Loliren arteko bat-bateko maitemina hasiko da. Lolik Marijorekin joateko senarra uzten duenean, Laurent haserretu egiten da. Horregatik, Loli senarraren eta lagunaren artean banatuko da. Filmaren amaieran, etengabe eztabaidatzen ari diren bi pertsonarekin bere bizitza partekatzeko amorratzen, Lolik etxetik alde egingo du. Bere emaztea berreskuratzeko, Laurentek Marijo mehatxatuko du. Honek Loliri utziko dio Laurentek haurdun uzten badu. Bere nahien kontra, onartu egiten du. Marijo kalean zehar dabil, Laurent eta Loliren ondorioz DJ lana galdu ondoren, eta erditzear dago. Lolik anbulantzia bat deitu du ospitalera eraman dezaten. Ez dago arazorik erditzean, Laurentek alaba berriaren ama hartuko du. Loli beraiekin itzuli da.

Filma amaitzean, Laurent beste gizon batekin hizketan ikusten da, eta galdera airean geratzen da, bi gizonen artean erakarpen argia ikusten baita.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexandra Agiurgiuculese

**Alexandra Agiurgiuculese** (Iasi, Errumania, 2001eko urtarrilaren 15a) errumaniar-italiar gimnasta erritmikoa da. Bakarka aritzen da eta Italia ordezkatu du. Brontzezko domina bat irabazi zuen Bulgariako hiriburuan, Sofian, pilota ariketan jokatu zen 2018 urteko Gimnastika Erritmikoko Munduko Txapelketan.

Munduko Txapelketetan zilarrezko eta brontzezko domina irabazitakoa da, eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zen. Agiurgiuculese Elegantziako Longines Saria irabazi zuen lehen gimnasta italiarra izan zen.

Estatu mailan, 2019ko Italiako National all-around txapelduna da, eta hiru aldiz (2017, 2018, 2020) Italiako National all-around zilarrezko dominaduna.

## Bizitza pertsonala 
Agiurgiuculese Iașin (Errumania) jaio zen. Neba bat du, Sebastian Constantin, eta ahizpa bat, Madalina. Aitak Italiako fabrika batean egiten zuen lan, eta dirua bidaltzen zion familiari Errumaniara, eta emaztea eta seme-alabak batu zitzaizkion gero. Errumanian bizi izan zen 8 eta 10 urte bitartean, aitona-amonekin, eta Errumaniako gimnasia erritmikoko selekzioarekin entrenatu zuen. Martignacpora joan zen bizitzera, non erdi mailako ikasketak egin zituen eta, ondoren, Špela Dragaš entrenatzailearekin bizi izan zen lehenik, Udinen, 4 urtez. Agiurgiuculesek errumaniera, italiera eta ingelesa hitz egiten ditu.

### Lorpenak 
* Italiako lehen gimnasta erritmiko indibiduala domina bat irabazten banakako aparatuko final batean FIG Munduko Kopako serieetan.
* Italiako lehen gimnasta erritmiko indibiduala domina bat irabazten banakako all-around batean FIG Munduko Kopako seriean.
* Italiako lehen gimnasta erritmiko indibiduala urrezko domina bat irabazten banakako aparatuko final batean FIG Munduko Kopako seriean.
* Italiako lehen gimnasta erritmiko indibiduala, Munduko Txapelketan banakako aparatuko final batean domina bat irabazi zuena.
* Lehenik eta behin, gorputzaren jatorrizko zailtasun-elementua egin behar da, eta, horretarako, jauzi bat egin behar da, bizkar-hankako eraztunarekin, eta hanka berean aireratu eta lurreratu, "Agiurguiculdarra" edo "Ag-a" izenekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amicalola Ur-Jauziaren Estatu Parkea

**Amicalola Ur-Jauziaren Estatu Parkea**, , AEBetako estatu parke bat da, Georgia estatuan.

Dawson konderria dago eta Apalatxeetako bidezidorraren hegoaldeko muturrean dago.

1957an sortu zen eta 3,35 kilometro karratuko azalera du. Bertan, Amicalola ur-jauzia dago.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Mike Love

**Michael Edward Love ** (Los Angeles, Kalifornia, 1941eko martxoaren 15a) estatubatuar musikari, konposatzaile eta abeslaria da, The Beach Boys taldeko kidea ere bai, Brian, Dennis eta Carl Wilson lehengusuekin eta Al Jardine lagunarekin batera talde horren sortzailea.
Aiko printzesa

**Aiko**, Japoniako familia inperialean **Toshi printzesa** izenez ezaguna (敬宮愛子内親王, *Toshi-no-miya Aiko Naishinnō;* Tokio*,* 2001eko abenduaren 1a), Naruhito enperadorearen eta  Masako enperatrizaren alaba bakarra da.

## Biografia 
Ama Masakoren lehen haurdunaldia 1999ko abenduan iragarri zen, baina berezko abortua gertatu zen. Hura gaindituta, Aiko 2001ean jaio zen Etxe Inperialeko Agentziako Ospitalean, Tokioko Jauregi Inperialean. 

Gakushuin Unibertsitatean japoniar literatura eta japonieran gradu ikasketak egin ditu.

## Oinordekotzatik kanpo 
Enperadorearen alaba bakarra izan arren, ez da tronurako oinordeko, Japonian emakumezko bat ezin baita estatuburu subirau izan, gizonezko enperadore baten pareko, lege saliko bat baitago indarrean. 1947ko Etxe Inperialaren Legea aldatu egin beharko zatekeen emakume batek Krisantemoaren Tronua hartu ahal izateko, baina 2025 bitartean ez da aldaketa hori gauzatu, nahiz eta inkesten arabera japoniar gehiengoak hala nahi lukeen. Gauzak horrela, 2025ean, ez da tronuaren oinordeko legala, enperadorearen iloba bat baizik, Aikoren lehengusu Hishahito printzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Al Jardine

**Alan Charles Jardine** (Lima, Ohio, 1942ko irailaren 3a) estatubatuar musikari eta gitarra-jotzailea da, The Beach Boys taldeko kidea ere bai, Brian, Dennis eta Carl Wilson lehengusuekin eta Mike Love lagunarekin batera talde horren sortzailea.
Green Mountain Baso Nazionala

**Green Mountain Baso Nazionala**, , AEBetako Baso Nazional bat da, Appalacheetan.

Vermont estatuan hedatzen da, Rutland udalerritik hurbil. 1932an sortua izan zen eta 1.615,31 kilometro karratuko azalera du.

Apalatxeetako bidezidorra bertatik igarotzen da.
White Mountain Baso Nazionala

**White Mountain Baso Nazionala**, , AEBetako Baso Nazional bat da, Appalacheetan. Mendi Zuriak bertan daude.

Nagusiki New Hampshire estatuan hedatzen da baina zati txiki bat Maine estatuan ere badago. 1918an sortua izan zen eta 3.038,59 kilometro karratuko azalera du.

Apalatxeetako bidezidorra bertatik igarotzen da.
Abenaki

**Abenakiak**, abenakieraz *Wαpánahki*, Ipar Amerikako ekialdeko kostaldeko amerindiar herri bat da. 

Usadioz, gaur egungo Kanadako Quebec probintzia eta AEBetako Maine, New Hampshire eta Vermont estatuko luurraldeak bizileku izan dituzte.

Beren hizkuntza abenakiera da eta beste hainbat herriekin batera Wabanaki Konfederazioa osatzen dute. Gaur egun, 21.000 kide inguru dira, Kanadan 18.500 inguru eta AEBetan 2.500.