Gatzgabetze

**Gatzgabetzea** ur gaziari mineralak erauzteko prozesua da. Zentzu orokorragoan, edozein substantziari gatza eta mineralak kentzeari deritzo.
thumb|GATZGABETZE SISTEMA BAKUNA

Ura gatzgabetze prozesuan beharrezkoa da itsasontzietan. Itsasoko uraren gatzgabetze irtenbide paregabea da uraren urritasunaren arazoa konpontzeko. Itsasoak hainbat aukera eskaintzen dizkigu; haien artean, ur gez eta edangarria lortzea. Hartu behar dugu kontuan, naturan gatzgabetze-prozesua era naturalean gertatzen dela uraren lurrunketa prozesuan eguzkiaren energiarekin.
Munduko uraren gehiengoa ur gazia da. Beraz, ur geza nahiko garestia da eta horren ondorioz ur gazia geza bihurtzeko modu desberdinak asmatu dira.
Gaur egun, urari gatza kentzeko teknika erabilienak bi taldetan banandu daitezke; lurrunketa edo destilazio bidezko gatzgabetzea eta alderantzizko osmosi teknika.
Gatzgabetzea naturan ematen den prozesu natural bat da, non ura eta gatza elkarrekin disolbatuta dauden eta energia bat emanda, bi osagaiak banandu egiten diren.
Itsasoko ozeanoak munduko ur erreserba handienak dira, baina uraren % 3,5 pisuan, uretan disolbatutako gatzak dira. Itsasoko urak gutxi gorabehera, 35000 ppm-ko kontzentrazioa du uretan. Gatzgabetze sistemak erabili ondoren lortu nahi den kontzentrazioa 100 eta 500ppm bitartekoa izan beharko da Munduko Osasunaren Organizazioak esaten duen moduan. Munduko itsaso desberdinek gatz maila desberdinak dituzte baina orokorrean aldea ez da oso handia, beraz edozein uri kendu diezaiokegu gatza. Uraren gatz kontzentrazioa zenbat eta handiago izan, gatz hondakinak handiagoak izango dira, eta adibidez osmosiaren teknika erabiliz gero, mintzak lehenago aldatu beharko dira. Itsaso Baltikoan (TDS de 7.000 mg/L), Itsaso Gorrian (45.000 mg/L). Uraren egitura kontuan beharreko gauza da, alderantzizko osmosiaren prozesua egiterakoan. Gatz ehuneko altua izateak, presio osmotiko altuagoa egotea eragingo du. Beste aldetik, kontuan hartu beharrekoa da ur horrek daukan partikula eseki kantitatea; hori kontuan ez izateak, partikulen pilatzea ahalbidetuko du.

## Historia  
Ezinezkoa da, zehaztasunez, jakitea noiz hasi zen gizakia ur gazia gatzgabetzeko aukerak aztertzen. Aitzitik, idazki batzuei erreparatuta, antzeman daiteke antzinako garaietan ere nolabaiteko interesa pizten zuen gaia izan zela.

Zentzu honetan, uraren gatzgabetzeari ustezko lehen erreferentzia edo aipamena Itun Zaharrean aurki daiteke, Irt. 15 (22-25):

“*Moisesek israeldarrak abiarazi zituen Itsaso Gorritik. Xur basamortura jo zuten eta hiru eguneko bidea egin basamortuan barrena, urik aurkitu gabe. Mara izeneko tokira iritsi ziren; baina ezin izan zuten hango ura edan, mingotsa baitzen. Horregatik zeritzon leku hari Mara –hau da, «Mingots»–.  Jendea marmarrean hasi zen Moisesen aurka, esanez: «Zer edan behar dugu?»*

*Orduan, Moisesek oihu egin zion Jaunari. Eta Jaunak zuhaixka bat erakutsi zion. Moisesek zuhaixka uretara jaurti eta ura gezatu egin zen.”*

Zinez zaila da zein zuhaitz mota zen jakitea baina, ioiak trukatzeko propietateak zituen materiala zela antzeman daiteke.

Aristotelesek (K.a. 384 - 322), antzinako filosofo greziarrak, bere lanetan ur gaziaren izaera eta propietateak aztertu zituen, baita gatzgabetzeko aukera ere. *Meteorologia* lanean idatzi zuenez, "*Ur gazia, lurrun bihurtzen denean, geza bihurtzen da eta lurrunak ez du ur gazirik sortzen kondentsatzen denean*". Halaber, ildo beretik, argizarizko ontzi bat denbora luzez urperatu ondoren, ur edangarria izan edo bihur zitekeela konturatu zen.

Hala ere, zientzia-historialari eta filologoen artean eztabaida andana sorrarazi du gaiak; zenbaiten esanetan, gatzgabetzeko prozesua, Aristotelesek baino lehenago, Demokritok idatzi baitzuen. 

Alabaina, historikoki, ziurrenik, itsasoko uraren gatzgabetzearen lehen aplikazioetako bat Alexandro Afrodisiasekoak K.o. 200. urtean deskribatu zuen, distantzia luzeko bidaiak egiten hasi zirenean ontzian ur geza ekoizteko beharra sortu baitzen. Idazki honen arabera, marinelek itsasoko ura iraki eta gero, belaki handiak zintzilikatzen zituzten brontzezko ontzi baten gainean lurruntzen zena xurgatzeko. Hala, belakietatik ura ateratzean, ura geza bihurtzen zela aurkitu zuten.

Erdi Arora arte ez zen eguzki-energia bidezko gatzgabetzeari buruzko ideia zein aplikazio garrantzitsu edo azpimarragarririk garatu. Alabaina, gatzgabetze prozesua eguzkia-energia alanbikeak pizteko erabiltzen zen, disoluzio alkoholiko diluituak biltzeko eta baita ardoa zein lurrin-olioa sortzeko ere. Alanbikeak Alexandriako Haro Helenistikoan sortu ziren. Maria Hebrearrak, lehen emakume alkimistak, *Tribikos*, hiru besoko alanbike moduko bat, sortu zuen. Horri esker, destilazioz substantzia araztuak lor zitezkeen. Aipagarria da, gainera, bere ikerketen helburua itsasoko uraren ikerketa izan ez arren, azterketa horietan lortutako datu, kontzeptu, trebetasun zein gaitasunak ondorengo belaunaldiei transmititu zitzaiela.

Ondoren, Errenazimentuan, aurkikuntza geografikoek, merkataritzaren hedapenak eta ozeanoetan zehar egindako bidaia luzeek berpiztu edo erdigunean kokarazi zuten ur gezaren arazoa. Zalantzarik gabe, aldi honetako irudirik esanguratsu eta deigarrienetako bat Della Porta (1535 - 1615) da, ura gatzgabetzearen arloa sakon aztertu baitzuen. Bere ekarpenik garrantzitsuena, ur gazi bihurtzen zuen eguzki distilazio aparatu baten deskribapena izan zen. Printzipio hau eguzki alanbikearen oinarria da. Honen bidez, ura eguzki energiarekin berotzen da. Hala, ur geza lurrundu eta, horren ondorioz, ur destilatu gisa beira hotzeko gainazalean kondentsatzen da.

Industria Iraultzaren aurretik, itsasontziek ainguratzen zuten bakoitzean, ur gezaz hornitu edo zamatzea izaten zen lanik garrantzitsuena. Izan ere, XVI. eta XVII. mendeetan gero eta luzeagoak ziren itsasoko bidaiak eta ezinbestekoa zitzaien lurrazaleko uraren menpe ez egotea. Bereziki Ozeano Bareko edota beste ozeanoetako bidaia luzeetan, ezinezkoa baitzen aste luzeetan zehar ainguratzea.

Honen guztiaren adibide da Richard Hawkins (1562-1622) eta  antzeko abenturazale europar ugari. Erreferentzia andana aurki daitezke itsasoko alanbike sinpleen erabileraren inguruan. Izan ere, Hegoaldeko itsasoetan egindako bidai luzeetatik itzultzean, itsasoko ur geza destilatuz gero, marinelak ur gezaz hornitu zitezkeela jabetu zen (eta hala jakinarazi zuen).

### Zeharkako metodoa 
Eguzki kolektore bat gatzgabetze sistema konbentzional batekin konbinatzen da, energia termiko eta fotovoltaikoa era ez-zuzenean erabiliz. Sistema erabilienak MSF, MED eta alderantzizko osmosia (RO) dira.

Zeharkako metodo hauek eguzki energiarekin konbinatzean, hiru sistema nagusi daude.

* Energia fotovoltaikoa / alderantzizko osmosia (RO)
* Eguzki kolektore parabolikoak / MSF
* Eguzki kolektore parabolikoak / MED

Gatzgabetze prozesuak energia kontsumo handia du eta ingurunean ondorio larriak eragin ditzake. Prozesu honetan sortzen diren hondakinen kudeaketa etorkizuneko erronka nagusia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Etxeko destilazio aparatua
* Gatzgabetze prozesua
*  http://repositorio.unican.es/xmlui/bitstream/handle/10902/7433/Mar%C3%ADa%20Jos%C3%A9%20L%C3%B3pez%20Mart%C3%ADn.pdf?sequence=1
*  http://studylib.es/doc/7199795/proceso-de-desalacion-de-agua-de-mar-mediante-un-sistema
*  https://es.scribd.com/document/347633944/Osmosis-Inversa