Txartel zulatu

thumb|300x300px|Datuak gordetzeko txartel zulatu tipiko bat, zuritan daturik gabe.
[thumb|Ordenadore baten eskeman "Xartel irakurkina" ([Klaudio Harluxet, 1975). ]]
**Txartel zulatu bat** kartoizko xafla bat da, kode bitarraren araberako hainbat zuloren bidez informazioa gordetzeko erabiltzen dena. Hau izan zen 1960ko eta 1970eko hamarkadetan ordenagailuetan informazioa eta argibideak sartzeko erabilitako bide nagusia. Joseph Marie Jacquard-ek txartelak erabili zituen lehenago pertsona izan zen, berak asmatutako ehungailuetan.

Txartel zulatuak, Hollerith txartelak edo datuak zinta zulatuan gordetzeko txartelak izenak ere izan dituzte. Kartoizko pieza angeluzuzenak dira, hainbat tamainatako zulo zulatuak dituzte hainbat karaktere eta komando irudikatzeko. Txartel bakoitzak 80 zutabe zituen, bertan zulatutako zuloen bidez irudikatuak. Zulatutako txartela datuak sartzeko bitarteko nagusia izan zen sistema informatiko gehienetan, 1990eko hamarkadan Erabiltzaile interfaze grafiko (GUI) trenetan oinarritutako sistema eragileak iritsi ziren arte.

### Historia 
Zulatutako txartelen asmakuntza 1725ekoa da, Basille Bouchon eta Jean-Baptiste Falcon frantsesek ehungailu mekanikoen kontrola errazteko sortu zituztenean. Ideia hori hainbat asmatzailek ustiatu zuten ondoren, hala nola, Joseph Marie Jacquard frantsesak bere ehungailua kontrolatzeko, eta Charles Babbage britainiarrak diseinatu zuen kalkulagailu mekanikoa kontrolatzeko. 

1890ean, Herman Hollerithe estadistak txartel zulatuen teknologia erabili zuen 1890ean Estatu Batuetako errolda egiteaz arduratzen zen makina tabuladorerako. Teknologiak garatzen jarraitu zuen, 1950ean IBM bere makinentzako biltegiratze-euskarri gisa erabiltzen hasi zen arte.

Helburu orokorreko txartelaren eredua, 80 zutabe eta zulo angeluzuzenekoa, 1928an garatu zuen IBMk.thumb|260x260px|Remington-Rand UNIVAC ereduko txartel zulatu bat hutsik. MIT Museoaren adeitasunez. 90 karakteretako UNIVACtxartel zulatua1970eko hamarkadaren amaierara arte, ordenagailu digital askok zulatutako txartelak erabili zituzten programak, datuak eta emaitzak sartzeko eta ateratzeko, baita gordetzeko ere. Azken kasu horretan, zinta magnetikoek ordezkatu zituzten 60ko hamarkadan.

Erabiltzaileek txartelak kodetzeko, idazmahai baten tamainako zulatzaile bat erabiltzen zen, idazmakina baten antzeko teklatua zuena.

Txartel zulatuen formatu ugari egon ziren, ez baitzeuden estandarizatuta eta fabrikatzaile bakoitzak bere makinen beharretara egokitzen baitzituen. Horietako gehienak IBMk egin zituen, zulatutako txartelen teknologiari historikoki lotuta egon den enpresak. Izan ere, konpainiak hasieran CTR (Computing Tabulating Recording Corporation) zuen izena, eta enpresa hori hainbat enpresaren batasunetik sortu zen. Enpresa horien artean zegoen Herman Hollerithek sortutako Tabulating Machine Company.[thumb|260x260px|[FORTRAN|Fortran programa bateko lerro bat duen txartela: Z(1) = y + M(1). Zulatu txartel formatuan 80 zutabe IBM]]

### Nola kodetzen dira datuak txartel zulatu batean? 
Txartel zulatu baten datuak notazio bitarrean kodetzen dira eta 80 zutabetan gordetzen dira. Zutabe bakoitzak 40 karaktereko bi errenkada ditu. Ilara bakoitzak byte bat du, 0 edo 1 izan daitekeena. Zutabe batek bi bit (edo zulatutako bi zulo) ditu, eta lau balio desberdin adieraz ditzakete: 00 (zulorik gabeko eta zulorik gabe), 01 (zulorik gabe eta zuloduna), 10 (zuloduna eta zulorik gabe), 11 (zuloduna eta zuloduna). Zenbat konbinazio erabiltzen diren eta zutabe bakoitzean nola jartzen diren kontuan hartuta, txartelean agertzen den karaktere zehatza zehaz daiteke.

### Txartel zulatuen helburuak 
thumb|260x260px|5081 estandarreko txartel bat IBM ez den fabrikatzaile batena.Zulatutako txartelen helburu nagusia datuen biltegiratzea eta berreskuratzea erraztea zen. Hori bereziki garrantzitsua zen ordenagailuak gaur egun ezagutzen ditugun sareetara beti konektatuta ez zeudenean. Informazioa erraz irakur edo idatz zitekeen tresna sinpleekin zulatutako txarteletan, hala nola puntzoi mekanikoetan edo edozein burdindegitan eros zitezkeen irakurgailuetan. Gainera, eskuz sailkatzeko, zulatutako txartelak gaika edo alfabetikoki antola zitezkeen, beharrezkoa bazen.

### Funtzionamendua 
Garai hartan, zulatutako txartelak ordenagailuetan exekutatzen ziren programak azkar eta eraginkortasunez gordetzeko erabiltzen ziren, memoria-kopuru handi samarretan. Programa kodetu horiek ordenagailuetan sar zitezkeen zuzenean, kalkuluak egiteko, eskuz zinta edo disko magnetikoetan kargatu beharrik izan gabe, exekutatu aurretik. Txartel zulatuen irakurgailuei esker, programatzaileek oso modu errazean sor zitzaketen algoritmo konplexuak beren txarteletan sekuentzia espezifikoak sartuz, hainbat karakterek terminal-interfaze batean lerroz lerro jarraibideak tekleatzea eskatzen zuen kodetze-lan neketsuaren ordez.

### Erabili ziren programazio-lengoaiak 
Zulatutako txartelak programazio-lengoaia askorekin erabil zitezkeen, eta horietako batzuk gaur egun ere erabiltzen dira, hala nola FORTRAN eta Pascal. Desagertuz joan diren beste lengoaia batzuk COBOL, PL/I eta ALGOL dira. Zulatutako txartelak datuak manipulatzeko eta datuak sartzeko lan errazetarako ere erabiltzen ziren, erraz irakurtzeko egitura zutelako eta beste biltegiratze-baliabide batzuekin alderatuta (zinta magnetikoekin edo garai hartako diskoekin konparatuta) txartelek kostu txikiak zituztelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak