Klan

**Klan** bat ahaidetasun- eta jatorri-loturen bidez elkartutako pertsona-talde bat da, arbaso komun baten ondorengo izatearen pertzepzioarekin lotuta dagoen unitate soziologikoa da. Leku batzuetan, Eskozia zaharrean adibidez, familia-talde desberdinetako kideen multzoa izendatzen zuen. Terminoa 1425 inguruan ingelesera pasatu zen Irlanda eta Eskoziako tribu-erakundeak izendatzeko.

## Hitzaren jatorria 
Klan hitza Eskoziako gaelerazko *clannad* hitzetik dator, euskaraz "familia" esan nahi duena. Hortik beste hizkuntzetara zabaldu zen 1425 inguruan. Gaeleraz, aldiz, "klan" *fine* /finɨ/ esaten da.

## Ahaidetasun-harremanak 
Klanaren arbaso komuna erreala edo mitologikoa izan liteke, gizatiarra ala ez, eta kasu horretan animalia-totemaz edo landareaz hitz egiten da. Benetako leinuak benetan ezagutzen ez direnean ere, klaneko kideek aita fundatzaile bat ezagutzen dute, klanaren batasunaren sinboloa. Oro har, ahaidetasuna eta harreman biologikoak desberdinak dira, adopzioa, ezkontza eta lotura genealogiko konbentzionalak eta baita fikziozkoak ere biltzen baititu. Marshall Sahlinsen hitzetan, klana ondorengotza-unitate arrunta da, "frogagarria" baino gehiago "putatiboa". Klanak matrilinealak, patrilinealak edo kognatikoak izan daitezke.

Tribuen arteko ahaidetasun-kategoriekin lotutako kontzeptua bada ere, ez da tribuen guztiz baliokidea, leinuaren kontzeptuari lotuago baitago, antzinako espiritu baten babespean. Klanaren lotura oso errotuta egon daiteke, eta bertako pertsona guztiekiko harreman bereziak zehazten ditu, nahiz eta berezko lurralde-eremutik kanpo egon, nahiz eta distantzia handitan bizi diren eta aurrez elkarren artean harremanik izan ez duten.

## Antolakuntza antropologikoa 
Klanen antolaketa politiko-soziala askotarikoa da, klanak berak ez baitu baldintzatzen. Aitzitik, tribu-erakundeak erabakitzen du tribu hori, eta, beraz, tribu segmentario gisa antolatzen diren klanen adibideak aurki daitezke, hau da, izaera ez oso eboluzionatua duten tribuak, sozialki eta politikoki zatikatuak, dibertsifikazio ekonomikorik gabekoak; eta, horiekin batera, kazikismo edo jauntxokeria izeneko benetako erakundeak dira ia estatukoak. Ez du osatzen koordinatuta diharduen talde bat, baizik eta jatorria partekatzen duten baina kolektibitate gisa ez diharduten pertsonen "kategoria". Aurreko adibideetan ez bezala, klan sakabanatuak ez du izaera politikorik, nahiz eta horrelako funtzio jakin batzuk betetzen dituen. Beti bat dator tribu segmentarioekin.

Mota askotako klanak daude: aita-bidekoa, ama-bidekoa eta bi-bidekoa, tartean Irlanda eta Eskoziakoak.

Batzuetan klanek gizarte batean tribu edo bandak osatzen dituzte. Bestetan hori baino txikiagoak dira.

## Klanak herrialdeka 
* Armenia: familia eta tribu erako antolakuntzetatik, klan nagusi batzuk *azat* izeneko estatus noble batera iritsi ziren Erdi Aroan.
* Albania: XX. mendera arteko tradizioan, etxalde handi batek 100 bizilagun izan zitzakeen, gizonezko zaharrenak gidatuta, eta *mehola* izeneko etxalde multzo batek *krue* zeritzan oinordekotza bidezko lider bat izan zezakeen. *Mehola* hauitariko zenbait elkartuta egon zitezkeen, *fis* edo klan batean.
* Txetxenia: txetxeniar gizartea *taip* edo *teip* izeneko klanetan antolatuta dago, arbaso edo jatorri geografiko komun batek identifikatzen duen taldea da. Islamaren Kaukasora iritsi baino lehenagokoa dela dirudi.
* Txina, han etniaren bost klan handiak edo *Punti*: Tang, Hau, Pang, Man eta Liu
* *Sippe* edo klan germaniarrak
* Iran
* Irlanda
* India:
** Rajput
** Maratha
** Jat
** Gakhar
* Japonia
* Koreako *Bon-gwan*
* Mantxuria
* Eskandinaviako *ætt*
* Polonia
* Eskozia
* Somalia
* Turkia

### Euskal Herrian 
Klan terminoak esanahai parekiderik izan badu Euskal Herrian, Ahaide Nagusien borroken garaian izan zen, XIII. mende amaieratik XV. erdira arte. Familia edo leinu zentzua botereguneen arteko gizarte-liskar bortitzak izan ziren;: hor, leinu batzuenak nabarmendu ziren (oinaztarren eta ganboatarren arteko borrokak eta agaramontar eta beaumontarren artekoak), baina bando batean zein bestean beste leinu batzuk ere lerrokatzen ziren. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Ember, C. R., Ember, M., & Pasternak, B. (1983). *"On the development of unilineal descent"*. M. Ember & C. R. Ember (Eds.), *"Marriage, family, and kinship: Comparative studies of social organizations"* liburuan (359-397. orr.). New Haven, CT: HRAF.
* Korotayev A. V. Unilineal Descent Groups and Deep Christianization: A Cross-Cultural Comparison // Cross-Cultural Research. The Journal of Comparative Social Science. 37/1 (2003). P. 132–156.

## Kanpo estekak 
* Klanak, Gizapedian.