open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mugaldekoak (telesaila)

***Mugaldekoak*** Euskal Telebistan grabatu den telesail historikoa da. ETB 1ean igortzeko grabaturik, Fernando Bernués eta Mireia Gabilondo zuzendariak eta hauez gain, Patxo Telleria eta Harkaitz Cano gidoigileak zituen.

Egileek izen bereko telefilma egin zuten.

## Istorioa 
1940ko hamarkadako hasierako urteetan, Hego Euskal Herrian Gerra Zibila ondoko urteak dira, Ipar Euskal Herrian, berriz, Bigarren Mundu Gerrakoak. Hegazkinlari aliatuak naziek okupaturiko eremutik ateratzeko sarea sortu zuten britainiar espiek, frantziar erresistentziako kideek eta euskal mugalariek. Sareak Comète izena izango zuen.

Irene Solagureneni (Mireia Gabilondo) Comète sarean parte hartzeko eskatuko diote. Familia errepublikarrekoa da, baina haren senarra, Manuel Larralde doktorea (Isidoro Fernández), frankisten bandoan aritu da gerran, mediku-kapitain mailan. Dedee de Jongh (Matxalen de Pedro) sareko arduradunarekin bilduko da Solaguren, eta baietz erantzungo dio azkenerako. Erabaki horrek bere bizitza eta familia osoarena aldaraziko ditu.

## Aktoreak 

* Isidoro Fernández: Manuel Larralde
* Mireia Gabilondo: Irene Solaguren
* Matxalen de Pedro: Dedee de Jongh
* Iñaki Beraetxe
* Iñaki Rikarte
* Sara Cozar
* Alberto Berzal: Bernard
* Kike Diaz de Rada
* Klara Badiola
* Egoitz Lasa
* Josean Bengoetxea
* Aintzane Gamiz
* Patxo Telleria
* Getari Etxegarai
* Xabin Larrea
* Gorka Aginagalde
* Eneko Olasagasti
* Laia Bernués
* Patxito Telleria
* Nestor Aldazabal
* Imanol Aldazabal

## Ikus, gainera 
* Euskaraz egindako telesailen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Euskal Telebistaren programazio berriaren aurkezpen albistea Eitb.com webgunean.
*  IMDBko fitxa
The Uski's

'''The Uski's'* rock musika talde bizkaitarra da, surf musika estilokoa, Busturialdean eta kostaldean sortutakoa.

Rock surf musika estiloaz gain, taldearen ezaugarri nagusia abestietan mendebaleko euskara edo bizkaiera erabiltzea da, bereziki Ibarrangelu eta Elantxobeko euskara.

## Taldekideak 
* Iñigo Eiguren (ahotsa)
* Iñaki Astoreka (bateria)
* Jon Zameza (gitarra, baxua, koruak)
* Anartz Laka (gitarra, baxua, koruak)
* Oier Laka (gitarra, baxua, koruak)

## Diskografia 
* *Itxosun zarati* (Oihuka, 2005)
* *Barikun* (Oihuka, 2007)
* *Katuek bezela* (Baga-Biga, 2009)
* *Tximinotan* (Baga-Biga, 2012)
* *The Uski's'' (Baga-Biga, 2015)

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika garaikidea

## Kanpo estekak 
* Taldearen wegbunea
Hara nun diran

**Hara nun diran** (bere garaian Iparragirrek *Ara nun diran* izenburupean argitaratua, gaur egungo euskal grafian *Hara non diren*), XIX. mendearen erdialdera Jose Maria Iparragirre urretxuar koblakariak sortu eta abestutako abestia da. Denbora igaro ahala Euskal Herria osoan hedatu eta abesti herrikoia bilakatu da. Abestia kantatu duten abeslari ospetsuen artean Mafalda Arnauth eta Ainhoa Arteta daude.

## Hitzak 
## Oharrak 
## Kanpo estekak 
* Hendaiako Gaztelu-Zahar abesbatza "Hara nun dira" abestia abesten agertzen den bideoa ikusgai.
* Ainhoa Garmendia sopranoa, Itziar Barredo pianojotzailea eta Peio Ramirez biolontzelo joleak "Hara nun dira" abestia Bilboko Arriaga antzokian joaz.
Axuri beltza

**Axuri beltza** emakume dantza eta abesti herrikoia da. Dantza honen jatorria Nafarroako Zaraitzuko Jaurrieta udalerrian dago.

Juan Antonio Urbeltz nafar folkloristak Zaraitzu haraneko Jaurrietako emakumezkoen *Axuri dantza* eta Baztan haraneko Lekaroz udalerriko *Zikiro Beltza* doinua uztartu edo elkartu zituen. Bernardo eta Jose Estornes anai argitaratzaile eta jakintsuek Urbeltzi jadanik Azkueren Antzinako Euskal Kantutegian jasoa zegoela erran zioten.
[thumb|270x270px|[Bildoski|Axuri zuria]]
Horrela, aspaldiko legez 1969ko maiatzaren 4ean Donostiako Victoria Eugenia antzokian Argia Dantza Taldearen eskutik estreinatu eta berreskuratu zen, Juan Antonio Urbeltz-en ikerketei esker.

## Hitzak 
Axuri beltza ona duk bainaxuria berriz hobeadantzan ikasi nahi duen horreknere oinetara begira.

Festan dabiltza salto ta brinkopozez ertenik plazaraguk ere parte hartu nahi degueta bagoaz dantzara.

Aupa mutilak, aupa neskatxakbaztertu barruko lotsaalaitasunez poztu ditzagungorputza eta bihotza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hendaiako Gaztelu-Zahar abesbatza "Axuri beltza" abestuz entzungai
* "Axuri beltza" dantza 2008an Txileko Nafarroako Etxean dantzatzen ikusgai
* "Axuri beltza" akordeoiaz jota entzungai
Beti eskamak kentzen

**Beti eskamak kentzen** euskal abesti herrikoia da.

Fitxategi:Aita Madina tokikom.png|Francisco Madina Igartzabal musikagilea (Aita Madina)
Fitxategi:Arrainak-eta-itsaskien kartela.png|alt=|Euskal arraindegietako arrain eta itsaskiak.

## Hitzak 
thumb|200px|eskuinera|Gizon bat arrainari ezkatak kentzen. (Quiringh van Brekelenkam margolari holandarraren XVII. mendeko koadroa)
:::Beti eskamak kentzen,
:::kentzen, kentzen,
:::kentzen, kentzen, kentzen.
:::Beti eskamak kentzen,
:::kentzen, kentzen,
:::kentzen, kentzen.
:::
:::Zer gara gu?,
:::nor gara gu?
:::Euskotarrak gara gu! (Bis)

## Kanpo estekak 
* Hendiako Gaztelu-Zahar abesbatza "Beti eskamak kentzen" abestia abestuz entzungai.
* "Beti eskamak kentzen" abestia trikitriaz jota entzungai
Mon Mothma

**Mon Mothma** Star Warseko fikziozko unibertsoko pertsonaia bat da. Gizakia da, Chandrila planetako ordezkaria. Senatu Galaktikoa zerbitzatu zuen zenbait urtez. Inperio Galaktikoa sortu zenean, honen opositoreetako bat izan zen, Padmé Amidala eta Bail Organarekin batera. Honela bihurtu zen Mon Mothma Aliantza Errebeldearen buru, Inperioaren aurka hamarkada ugariz borrokatu zuena, Endor planetan bigarren Izar Hiltzailea eta Palpatine enperadorea suntsitu zituzten arte.

Inperioa garaitua izan ondoren Errepublika Berriko kantziler bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Lacombe (argipena)

**Lacombe** pertsona ezberdinen abizena izan daiteke:

* **Georges Lakonbe** edo Lacombe Okzitaniako hizkuntzalari euskaltzalea da da.
* **Jean-Baptiste Ernest Lacombe** Biarrizko arkitektoa da.

edo leku-izena ere izan daiteke:

* **Lacombe** Frantziako Aude departamenduko udalerria.
* **Lacome** Kanadako Alberta estatuan dagoen hiria.
Augustoren Eguzki Erlojua

**Augustoren Eguzki Erlojua** edo *Horologium Augustae* antzinateko eguzki erlojurik handiena izan zen. Erroman kokatuta zegoen eta Augusto enperadoreak eraikiarazi zuen K.a. 10ean.

## Deskribapena 
Augustoren Eguzki Erlojuak Piazza di San Lorenzo in Lucina eta Piazza del Parlamento hartzen zituen eremu handi bat hartzen zuen, zehazki Marteren Zelaian kokatua zegoelarik, Ara Pacisetik metro gutxira. Eguzki erlojua trabertinoz eginiko plaza zirkular handi bat zen, goikaldeko erdian kuadrantea edo gnomona zuelarik, brontze inkrustazioekin egina. Zirkuluaren erdian obelisko bat kokatzen zen, brontzezko globo batekin amaitua, honela, eguzkiaren posizioaren arabera, obeliskoaren itzala kuadrantearen alde batean edo bestean isladatzen zelarik, hilabeteko eguna eguerdian proiektaturiko itzalaren luzera zehatzaren bidez erakutsiz. Anekdota bezala, Plinio Zaharrak 70. urtean aipaturiko egutegiak behar bezala funtzionatu gabe urte batzuk zeramatzala esan zuela aipatu behar da.

## Kontserbatutako hondarrak 
Gaur egun, ezin daiteke askorik ikusi monumentu honi buruz, obeliskoa Augustok ekarri zuen Heliopolisetik Egipto Erromatar Inperioan barneratua izan ondoren. Obeliskoa bere jatorrizko tokian mantendu zen VIII. eta XII. mendearen arteko uneren batean apurtu zen arte, neurri handi batean lurperatua geratuz. 1748 arte ez ziren berreskuratu obeliskoaren hondarrak, XVIII. mendearen amaieran Piazza di Montecitorion zaharberritua eta berreraikia izan zelarik.

Brontzezko idazkunak zituen trabertinozko plaza handiari buruz, soilik meridianoaren lerroaren zati txiki bat ezagutzen da, Edmund Buchner buru zuen arkeologo alemaniar talde batek aurkitua. Zati hau oraindik ikusgai dago (ikus argazkia).

thumb|200px|*Horologium Augusti*ren meridianoaren zati bat.

## Kanpo estekak
Frantzisko Garmendia Aiestaran

**Frantzisko Garmendia Aiestaran** (Lazkao, Gipuzkoa, 1924ko azaroaren 6a - New York, AEB, 2005eko azaroaren 16a) gipuzkoar elizgizona izan zen. Ia 23 urterekin apaiz egin zen eta Estatu Batuetara joan zen bizitzera.

1975ean New Yorkeko apaiz izendatu zuten eta bi urte beranduago 1977an, New Yorkeko apezpiku laguntzaile izendatu zuten. Urte berean Limisako apezpiku titular izendatu zuten. 2001eko urriaren 30ean erretiratu egin zen apezpiku laguntzaile emeritu bezala. Lau urte beranduago 2005ean zendu egin zen.

## Erreferentziak 
* Catholic Hierarcy webgunea
Jean-Baptiste Ernest Lacombe

[thumb|150px|eskuinera|Santa Eugenia eliza, [Biarritz]]

**Jean-Baptiste Ernest Lacombe** (1854ko urriaren 19 Biarritz-1922ko irailaren 30 Bouliac, Bordele aldea, Okzitania) arkitekto lapurtarra da.

Bere gurasoak Jean-Antoine Prosper Lacombe, berau ere arkitektoa eta Clémence Salles ziren. Arte Ederretako Eskolan 1884an diplomatua. Monumentu historikoetan aditua zen arkitektoa, 1901ean Akademiako ofiziala izendatu zuten.

Bere Bouliaceko *Lavergne* (okzitanieraz *Lavèrnha*) gazteluan hil zen 1922an.

## Obra nagusiak 
### Euskal Herrian 
Biarritzen:
* Santa Eugenia eliza.
* Lacombe Arkupeak (1910).
* "Villa Bidartea".

Arrangoitzen:
* "Bosquet" gaztelua (1905).

### Okzitanian 
Bordelen Charles Durand hiriko arkitektuarekin hainbeste lanetan kolaboratu zuen:
* Udal Liburutegia (egun Akitania eskualdeko kontuhartzailetzaren egoitza).
* Merkataritza-Ganbera.
* Zuzenbide Fakultatea.
* Umezurtz-etxe zibilak.
* Bordeleko Antzoki Handia.
* Medikuntza Fakultateko obretako inspektore orokorra ere izan zen.

Orthezen:
* Préville gaztelua.

## Ikus, gainera 
* Biarriztar ezagunen zerrenda

## Kanpo loturak 
 Lacombe Leniauden XIX. mendeko arkitektoen katalogoan.
Nafarroako Artxibo Nagusia

**Nafarroako Artxibo Nagusia**, ofizialki **Nafarroako Errege Artxibo Nagusia** deitua, **siglaz NEAN**, Nafarroa Garaiko artxibo historiko nagusia da.

## Historia 
1836ko errege-agindu baten ondorioz artxiboa sortu zuten. Agindu horrek Diputazioaren esku utzi zuen Kontuen Ganberaren artxiboaren kudeaketa, eta José Yanguas Miranda izan zen lehen artxibozaina. 1863an Yanguas hil ondoren, erakundea Diputazioko idazkarien ardurapera pasa zen.

1896an artxiboa Nafarroako jauregiaren ondoko eraikinera lekualdatu zuten. Honek artxiboaren jarduera erabat suspertu zuen, batez ere, bi ikertzaileei esker: Iturralde Suit eta Arturo Kanpion.

1981etik aurrera artxiboa Nafarroako Gobernuaren Kultura Departamentuaren ardurapean dago, Rafael Moneo tuterar arkitektoak 2003an zaharberritutako Nafarroako Erregeen Jauregian du egoitza.

## Zuzendariak 
* José Yanguas Miranda (1830-1863)
* Hermilio Oloritz (1881-1897)
* Mariano Arigita (1897-1902)
* Hermilio Oloritz (1902-1908)
* Gervasio Etaio (1909-1913)
* Carlos Maritxalar (1913-1920)
* Jesús Etaio (1921-1927)
* Jose Maria Uharte (1927-1936)
* José Zalba (bitartekaria, 1936-1942)
* José Ramón Castro Alaba (1942-1966)
* Florentzio Idoate Iragi (1967-1982)
* Juan José Martinena Ruiz (1983-2010)
* Félix Segura Urra (2010-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Archivo General de Navarra
Bazkaria belar gainean

***Bazkaria belar gainean*** (frantsesez ''''Le déjeuner sur l'herbe''*), hasiera batean *Le Bain'' (Bainua) deitua, oihal gaineko olio-pintura da, Édouard Manetek margotua. 1862-1863 bitartean sortua, biluzik dagoen emakumea eta guztiz jantzita dauden gizonezkoak kontrajartzen dira. Salon des Refusés (Baztertuen Aretoa) delakoan lehen aldiz erakutsi zenean hautsa harrotu zuen margolan honek. Egun, Parisko Orsay museoan dago.

## Deskribapena 
Biluzik dagoen emakumea egiteko, Manetek emaztea (Suzanne Leenhoff) eta modelo kutuna (Victorine Meurent) erabili zituen, lehenengoaren burua baina bigarrenaren gorputz potoloagoa baititu koadroko emakumeak. Gorputza argitsua du, eta zuzenean ikusleari begira dago. Ondoko gizonak Manenten anaia (Eugene Manet) eta koinatua izatekoa (Ferdinand Leenhoff) dira, dandien modura jantzita. Emakumea ez balego bezala daude solasean biak. Aurrean, emakumearen arropak, fruta bete saski bat eta ogi-zerra bat, izadi hil baten antzera.

Atzean beste emakume bat errekan bainatzen da. Lehen planoko irudien aldean handiegi, haien gainetik zintzilikaturik dirudi. Azkar margotutako hondoak ez dauka apenas sakontasunik, eta "argazkien" argia, zertxobait artifiziala gainera, erabiliz (ia itzalik ez dago), ikusleak uste du barreneko eszena dela, eta ez kanpokoa.

Eguneroko gertaera bada ere, Manetek propio tamaina handia aukeratu zuen, normalean ospe handiko gaietarako erabiltzen dena. Margolanaren estiloa garaiko ohitura akademikoei ez zien eutsi: pintzelkadak ezkutatzen ahalegindu gabe, bukatzeko dagoela ematen du zenbait tokitan. Orobat, biluztasunak ez du bat egiten Cabanel edo Ingresen irudi akasgabeekin.

Maneten margolan honek Frantziako publikoa asaldatu zuen. Izan ere, ez da pintura errealista Daumieren zentzuan, baina artisaren askatasunaren aldeko aldarrikapena da. Emakume bat biluzik guztiz jantzirik dauden bi gizonezkoekin batera agertzeak garaiko zuzentasunaren kontra jo zuen, are gehiago pertsonaiak hain familiarrak izanda.

## Kanpo estekak
992 Swasey

**992 Swasey** asteroide gerrikoan aurkitutako 992. asteroidearen izena da. 1922ko azaroak 14an aurkitu zuen Otto Struvek Williams Baytik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1922 ND** zen.

## Kanpo estekak
993 Moultona

**993 Moultona** asteroide gerrikoan aurkitutako 993. asteroidearen izena da. 1923ko urtarrilak 12an aurkitu zuen George Van Biesbroeckek Williams Baytik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1923 NJ** zen.

## Kanpo estekak
994 Otthild

**994 Otthild** asteroide gerrikoan aurkitutako 994. asteroidearen izena da. 1923ko martxoak 18an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1923 NL** zen.

## Kanpo estekak
995 Sternberga

**995 Sternberga** asteroide gerrikoan aurkitutako 995. asteroidearen izena da. 1923ko ekainak 8an aurkitu zuen Sergei Belyavskyk Simeizetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1923 NP** zen.

## Kanpo estekak
Meena Tills

**Meena Tills** Star Warseko fikziozko unibertsoko pertsonaia bat da.

Meena Tills senataria Mon Calamari espeziekoa zen eta izen bereko planeta ordezkatzen zuen Senatu Galaktikoan.

Errepublika Galaktikoaren existentziaren azken urteetan Tills senatariak harreman estua izan zuen Padmé Amidala, Bail Organa eta Mon Mothma senatariekin, handitzen zihoan Palpatine kantzilerraren botereagatik arduratuta.

## Kanpo estekak
Japorrezko lepoko

**Japorrezko lepokoa** Star Warseko film sagako Star Wars I. Atala: Mamu mehatxua filmean Anakin Skywalkerrek Padmé Amidalari egin zion opari bat izan zen azken hau Naboo planetaren etorkizunagatik beldur zenean eta Anakinek bere ama Shmi Skywalkerrengandik banatu ondoren beldur zenean.

Anakin Skywalkerrek lepokoa zortea opatzeko eta beti oroi zezan eman zion, Padmék Anakin oroitzeko ez duela ezer behar dio.

Lepoko hau Padmék darama Star Wars III. Atala: Sithen mendekua atealean, erditzen duen unean eta bere hileta unean.

## Kanpo estekak
991 McDonalda

**991 McDonalda** asteroide gerrikoan aurkitutako 991. asteroidearen izena da. 1922ko urriak 24an aurkitu zuen Otto Struvek Williams Baytik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1922 NB** zen. Munduko bigarren teleskopiorik handiena den Otto Struve teleskopioa erabiliz aurkitu zen, Struve familiaren teleskopioa.

## Kanpo estekak
Naia del Castillo

**Naia del Castillo** (Bilbo, 1975) euskal herritar eskultore eta argazkilaria da.

## Biografia 
Euskal Herriko Unibertsitatean Arte Ederrak ikasi ondoren *master* bat lortu zuen Londresko Chelsea College of Art & Design-en. Bere lanak emakumea izan du gaia.

Erakusketa ugari egin ditu: Zaragozako Pablo Serrano museoan (2003), Gasteizko Artium Museoan (2004), Madrilgo PHotoEspañan edota Alemania, AEB eta Austria zeharkatu dituztenak (2002).

Bere lanak Santanderreko Arte Ederretako Museoan, Parisko *Maison Européene de la Photographie*n, Houstongo *Museum of Fine Arts*, Espainiako Akademia Erroman eta beste museotan daude.
thumb|308x308px|Naia del Castillo, "Espazio domestikoa - etxeko lanak", 2001.

## Erreferentziak
987 Wallia

**987 Wallia** asteroide gerrikoan aurkitutako 987. asteroidearen izena da. 1922ko urriak 23an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1922 MR** zen.

## Kanpo estekak
988 Appella

**988 Appella** asteroide gerrikoan aurkitutako 988. asteroidearen izena da. 1922ko azaroak 10ean aurkitu zuen Benjamin Jekhowskyk Aljerretik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1922 MT** zen.

## Kanpo estekak
Kontabilitate-ekuazio

Kontabilitatean, **kontabilitate-ekuazioak** enpresa bateko aktiboa eta pasiboa lotzen dituen funtsezko berdinketa-erlazio bat da. Honela adieraz daiteke labur:

::*Aktiboa = Pasiboa + Ondare garbia*

Ondare garbian enpresako bazkideen ekarpenak biltzen dira.

Adibidez, pertsona batek 800 euroko ordenagailu bat erosi zuen. 500 euro bere aurrezkietatik hartu ditu; beste 300 euroak bere familiari eskatu dizkio:

::*Aktiboa (ordenagailua, 300) = Pasiboa (familiarekiko zorra, 300) + Ondare garbia (aurrezkiak, 500)*

Pasiboak edo kanpo finantza iturriek eta ondare garbiak, kapitalak edo berezko finantza iturriek enpresako ondarea edo aktiboa osatzeko erabiltzen direla ezartzen du ekuazioak eta kontabilitate-sistema bikoitzaren oinarria dela esan daiteke.

Denboran zehar burutzen diren egitate ekonomiko orotan ere betetzen da berdintza: aktiboaren gehikuntza edo murriztapen oro, pasiboaren gehikuntza edo murriztapena ekarriko du norabide berean eta zenbateko berberaz. Adibidez:

## Kanpo estekak
Juan Antonio Urbeltz

**Juan Antonio Urbeltz Navarro** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1940ko urriaren 20a) etnomusikologo eta kultura gizona da. Euskal dantza eta musika tradizionala berreskuratzen lan handia egin du, Marian Arregi emaztearekin batera. Gaur egun Donostian bizi da. *Oi Baldorba!* abesti ezagunaren letra sortu zuen.

1958an Goizaldi dantza taldean parte hartu zuen. 1965ean Argia taldera igaro zen, eta talde hori zuzendu zuen urte askoan. Folkloreari buruzko hizlari eta publizista, Euskal Koreografia Atlasaren osaketa zuzendu zuen.
[ezkerrera|thumb|[Juan Antonio Urbeltz, Jean Mixel Bedaxagar, Marian Arregi eta Mikel Zamalloa folkloristak, 2012-04-29]]
Halaber, Goierriko brokel dantzari eta Otsagabiko dantzei buruzko ikerlanen egilea da. 1967an Argia taldea Cáceresko (Espainia) Nazioarteko Folklore Jaialdira aurkeztu zen; bi urte geroago, Middlesbrough hirikora (Britainia Handia). Aranzadi Zientzia Elkarteko eta Euskal Herriaren Adiskideen Elkarteko kide da, eta Eusko Ikaskuntzako Folklore saileko presidente izan zen.

Bere lorpen handienetako bat da antzinako *axuri beltza* dantzaren berreskuratzea.

1985ean Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura zuzendari izendatu zuten. *Dantzariak* eta *Deia* argitalpenetako lankide izan zen, eta *Dantzak* idazlanaren egile da. Hona hemen bere idazlanetako batzuk: *Notas sobre las danzas tradicionales de los vascos*, Bilbo, 1978; *Música militar en el País Vasco*; *El problema del zortziko*, Iruñea, 1989; *Danzas de Guipúzcoa* eta *Alardeak*, Donostia, 1995.

2007an maiatzaren hasieran Urbeltzek Jimeno Jurío Saria irabazi zuen, eta maiatzaren 13an eman zioten, Artaxoako Zirkuluan.

2015 urtean Gipuzkoako Urrezko Domina jaso zuen.

Dantza* (2018) Telmo Esnal zinema zuzendariaren filmean koreografoa eta filma egiteko eragile nagusietako bat izan zen Esnal eta Koldobika Jauregirekin.*
[thumb|300x300px|Dantza filmaz solasaldi batean [Elena Cajaraville, Koldobika Jauregi, Telmo Esnal, Iñaki Agirre, Juan Antonio Urbeltz eta Xabier Artola]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Claude Iruretagoyena

## Kanpo estekak
Altzümarta

**Altzümarta** Lüküze-Altzümarta udalerriko herriska bat da, Nafarroa Behereko Amikuze eskualdean. Herri honek 1842 arte aparteko udalerria osatu zuen.

Herritarrei "altzümartar" deitzen zaie. Donibane Garazi herrialdeburura 38&nbsp;km daude.

## Izenaz 
Dokumentazio historikoan lekuizen hau forma desberdinetan agertzen da: *Sanctus Martinus de Alzumberraute* (1160an), *Alçumbarrauta* (1268an), *Alçunbarraute* (1350 eta 1412an), *Alsumberraute* (1472an Okzitaniako Bastidaxarreko notarioen idazkietan), *Alçumbarrate* (1513an Iruñeko dokumentazioan) eta *Azumbarraute* (1621ean Martin Bizkaikoak aipatua). Eboluzio honetatik eratorri da, okzitanierazko dokumentazio historikoa tarteko, frantsesezko forma itxuraz hain desberdina, *Sumberraute*.

Eskualde honetan hainbat kasutan gertatzen den bezala, etxe noble edo jauregi batek zeukanetik eman zitzaion izena herriskari.

## Geografia 
### Kokapena 
Amiküze eskualdea historikoki zatituta zegoen hiru eremuetatik Barhoa izenekoan kokatuta dago. Herriaren mugak hauexek dira: iparraldean Martxuetako lurrak; mendebaldean Behauze zati batean Kaxantegiko errekak banatuta; hegoaldean Lüküze udalburua, hego-ekialdean Garrüze eta ekialdean Amendüze eta Gabadiren arteko lur-eremua.

Aipatu herri guztiak amikuztarrak dira.
 
### Orografia 
Herria bera 100 bat metrotan dago; jauregiaren ondoan 129 mko muino bat dago baina bestela ez dago tontor aipagarririk.

## Demografia 
1695eko erroldak 41 etxe zituela adierazten zuen.

## Errepideak 
Departamendu mailako D 14 errepideak herriska Donapaleu eskualde eta kantonamenduburu eta Bidaxune nahiz Baionarekin lotzen du. Herriskatik hegoaldean D 123 abiatzen da ekialderantz, Behauze eta hortik Hazparne aldera joan ahal izateko; errepide honetatik ateratzen da Lüküzera doan tokiko bidea. Ipar-ekialderantz, ordea, D 646a Labetze eta Bearnorantz doa.
 
## Historia 
* Frantziako Iraultzan parrokoak erbesteratu behar izan zuen.

### Udalerri-aldaketak 
Udalerri modernoak baino lehen eta ondoren, erlijio aldetik Labetzerekin parrokia bakarra osatzen zuen.

1842 arte herri honek udalerri propioa izan zuen. Urte horretan Lüküzerekin fusionatu zen; harrezkero Lüküze-Altzümartaren barruan dago.

### Eraikin eta monumentu historikoak 
* "Altzümartako gaztelua" edo jauregiaz badakigu 1656an berreraiki zutela; berez herriko jaunena zen eta XIV. mendean Oztibarreko Latsagatar familiak eraikia da eta su eman zioten 1630ean. Egun, zati zaharragoak mantentzen badira ere, XIX. mendeko eraberritze-lan sakonek utzitako itxura dauka.
* Hilerrian, asko izan gabe, tamaina handiko hilarri diskoidal batzuk daude; 1602ko bat dago.
* Eliza XVII. eta XVIII. mendekoa da.

## Kultura eta hezkuntza 
* Herriska bat baino ez da izan historia osoan zehar: 1833ko inkesta batean dagoeneko eskolarik gabea zen.

## Ekonomia 
Nekazaritza eta abeltzaintza izan dira herritar gehienen lanbideak.

## Ikus, gainera 
* Lüküze
* Lüküze-Altzümarta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zaindu maite duzun hori

**Zaindu maite duzun hori** Ruper Ordorika abeslari oñatiarraren rock abestia da. "Kantuok jartzen ditut" diskoaren barneko laugarren abestia da. Kantua Euskaldunon Egunkaria itxi ondorengoan idatzia da, eta egileak inpotentzia hori adierazi nahi izan zuen kantuan. 

## Erabilpenagatik polemika 
2012ko abenduan, polemika parea izan ziren abestiaren inguruan. Batetik, Patxi Lopez lehendakariak kargua utzi baino lehenxeago bere blogean argitaratu zuen kantua, bideoa eta hitzak partekatuz. Kritika jaso zuen kantuak duen mezua alde batera utzi zuelako; izan ere, Lopezen gobernuak oso hotz jokatu zuen Egunkaria auzian kaltetutakoekin.

Egun batzuk geroago, ETB1eko gabonetako abestien ohiko programan (ospetsuek kantu ezagunak abesten dituztenekoa) Eusko Legebiltzarreko hainbat taldetako legebiltzarkideek kantatu zuten abestia, baita Egunkariaren itxiera txalotu zuten PPkoek ere, eta horrek ere kritikak eragin zituen. Ruper Ordorikak ere aukera desegokitzat jo zuen, eta berak sorpresa desatsegina jaso zuela adierazi zuen, ez baitzuen jakin aldez aurretik.

## Eratorritako lanak 
2013an Trifulca Posse proiektu musikalak mix bat argitaratu zuen *Raper Ordorika* izenburua emanda, kantuaren mix bat eginez ''Rapper's delight* raparen hastapenetako doinu arketipikoarekin eta Billy Prestonen *With you I'm born again''-ekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ruper Ordorikaren "Zaindu maite duzun hori" abestiaren bideoklipa ikusgai.
* Ruper Ordorikaren "Zaindu maite duzun hori" abestiaren hitzak irakurgai.
989 Schwassmannia

**989 Schwassmannia** asteroide gerrikoan aurkitutako 988. asteroidearen izena da. 1922ko azaroak 18an aurkitu zuen Friedrich Karl Arnold Schwassmannek Bergedorfetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1922 MW** zen. Bere izena aurkitzaileagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Ez da posible (abestia)

**Ez da posible** Ruper Ordorika oñatiar musikariaren abestia da. 1990an izen bereko *Ez da posible* diskoaren barnean kaleratu zuen. Kantuan Ruperrek Josu Muguruzarekin izandako topaketa bati eta ondorengo gertakariei egiten die erreferentzia (Josu 1989an hil zuten Madrilen). Bestalde, kantuari izena ematen dion espresioa Lazkao Txikiri hartu omen zion Ruperrek, Xalbador hil zela jakin zuenean erran omen zuena, hain zuzen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ruper Ordorika

## Kanpo estekak 
* Ruper Ordorikaren "Ez da posible" abestia entzungai
* "Ez da posible" abestiaren hitzak irakurgai
Jeanne Mas

**Jeanne Mas** (Alacant, Espainia, 1958ko otsailaren 28a) abeslari frantziarra da.

## Diskografia 
### Albumak 
* 1985: *Jeanne Mas (lehen albuma)*
* 1986: ''Femmes d'aujourd'hui*
* 1987: *Jeanne Mas en concert*
* 1989: *Les crises de l'âme*
* 1990: *L'art des femmes*
* 1992: *Au nom des rois*
* 1996: *Jeanne Mas et les égoïstes*
* 2000: *Désir d'insolence*
* 2001: *Je vous aime ainsi*
* 2003: *Les amants de Castille*
* 2006: *The Missing Flowers*
* 2007: *The Missing Flowers 2*
* 2011: *Bleu Citron*
* 2012: *Made in France*
* 2014: *H2-eau*

### Best of 
* 1991: *Depuis la toute première fois*
* 1996: *Les plus grands succès de Jeanne Mas*
* 2000: *L'essentiel*
* 2001: *J'M - Le meilleur de Jeanne Mas*
* 2004: *Best of*

### Singelak 
* 1978: *On the moon*
* 1984: *Toute première fois*
* 1985: *Johnny, Johnny*
* 1985: *Cœur en stéréo*
* 1986: *En rouge et noir*
* 1986: *L'enfant*
* 1987: *Sauvez-moi*
* 1987: *La bête libre*
* 1989: *Y'a des bons*
* 1989: *J'accuse*
* 1989: *Carolyne*
* 1990: *Bébé rock*
* 1990: *Shakespeare*
* 1991: *Angela (l'art des femmes)*
* 1992: *Au nom des rois*
* 1992: *Dors bien Margot*
* 1993: *Aime moi*
* 1994: *C'est pas normal*
* 1996: *Côté H côté clean*
* 1997: *Anna*
* 2000: *Désir d'insolence*
* 2001: *Je vous aime ainsi*
* 2003: *Chimène*
* 2003: *Poussière de Castille*
* 2004: *Toute première fois (FDP remix)*
* 2005: *Johnny Johnny (Remix)*
* 2006: *Más allí más allá*
* 2006: *On a summer day* ("LaBlonde")
* 2006: *Un air d'Argentine*
* 2007: *C'est Interdit* ("LaBlonde")

## Filmografia 
* 1975: *Il conte di Montecristo* zuzendaria David Greene (TB)
* 1978: *Porca società* zuzendaria Luigi Russo
* 1979: *Cher papa* zuzendaria Dino Risi
* 1981: *Ricomincio da tre* zuzendaria Massimo Troisi
* 1985: *Il cavaliere, la morte e il diavolo* zuzendaria Beppe Cino
* 2003: *Malone* (TB atal "Génération braqueurs")
* 2004: *L'instit'' zuzendaria Jean Sagols (TB atal "Privé d'école")

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Behin batean Loiolan

thumb|thumbtime=123|start=95|Kantuaren jatorria Bilintxek osatutako bertso-paperean dago.
**Behin batean Loiolan** euskal kanta herrikoi bat da, Bilintx bertsolari eta olerkari donostiarrak egina. Abestiaren haria Donostiako Loiola auzoko jaietan gertatzen da, non gizon batek, kantaria bera, gorte egiten baitio gutiziatzen duen neska bati. Gizon hori Bilintx bera da; izan ere, bertsolari horrek berari gertatutakoei buruzko bertsoak idatzi ohi zituen.

Egan talde azpeitiarrak abesti honen moldaketa ederra egin zuen, beharbada bertsio guztietan ospetsuena. Horretarako, John Denver estatubatuar folk abeslariaren "Annie's Song" kantaren doinua gehitu zien Bilintxen jatorrizko bertsoen hitzei.

Abestia oso ezaguna da, 'Euskal abesti herrikoien' artean bisitatuena da Wikipedian (2015-2023).
Fitxategi:Bilintx.jpg|Bilintx (hitzen egilea)
Fitxategi:John Denver 1975.JPG|John Denver (doinuaren egilea)
Fitxategi:Egan logoa.png|Egan musika taldea

## Hitzak 

Fitxategi:Aguinaga (Eibar). Erromeria Aguinagan 1169.jpg|Erromeria
Fitxategi:Kutsidazu Bidea Ainere Mikel.png|"ni zurekin... jai jai"
Fitxategi:Loiola loc-map.svg|Loiola (Donostia)

## Kanpo estekak 
* Egan taldearen "Behin batean Loiola" abestiaren bertsioa entzungai.
* Entzun hemen John Denver abeslariaren "Annie´s Song" abestia.
Dringilin dron

**Dringilin dron** eguberrietako euskal abesti herrikoia da. Kanta herrikoi hau Azkuek  jaso zuen Aramaion, eta Cancionero Popular Vasco liburuan argitaratu zuen 1922an.

Donostiako Orfeoiak 1924an grabatu zuen 78 RPMko Neska zarra diskoan. Diskoan bi abesti zeuden: 

* *Dringilin dron*, kanta herrikoia
* *Neska zarra*, Secundino Esnaola

## Partitura eta audioa 
Honela hasten da abestia:
\relative c' 
{\time 2/4 \key c \major 
 r4 e8e16e16 a4 c8d8 e4 
  e,8e16e16 a4 c8d8 e4 
 e8e16f16 d8d16e16 c8d8 
 \time 3/4 e8e8 b8c16d16 c8b8
 \time 2/4 a4 r4
}
\addlyrics 
{  
Drin -- gi -- lin dron, gaur Ga -- bon
Drin -- gi -- lin dron, gaur Ga -- bon
sa -- be -- la be -- te -- a -- dau -- kat e -- ta
bes-- te -- ak hor kon -- pon.
}

## Hitzak 
Dringilin dron, gaur Gabon,
dringilin dron, gaur Gabon,
sabela betea daukat eta
besteak hor konpon. (bis)

Mazkelu bete aza egosi,
koloretsu ta gorriak
bereala iruntsi neutzazan
azkenengoko orriak.

Dringilin dron, gaur Gabon,
dringilin dron, gaur Gabon,
sabela betea daukat eta
besteak hor konpon.

Hiru puntako askal batekin,
sakatrapua bailitzan
ezti-lapiko handisko bati
barrua uts-uts ein neutsan

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mesias Sarritan

* Gabonsariak (Munibe)
* Hator hator

* Mari Domingi

* Oi Bethlem
* Olentz-ero
* Olentzero joan zaigu
* Oles ta oles (abestia)

## Kanpo estekak 
* Pantxoa eta Peioren "Dringilin dron" abestiaren bertsioa entzungai
Kanuto (abestia)

***Kanuto*** euskal abesti herrikoi edo ume kanta bat da. Oskorri euskal folk musika taldearen bertsioan egin da ezaguna. 1993ko *Katuen testamentua* diskoaren barnean argitaratu zuten. Hitzak oso fonetikoak dira, erritmoa oso bizia markatzen dute soinu onomatopeikoekin.
[thumb|300x300px|Umeak jolasean ([Xabiertxo)]]
Kutsu errebelde ematen dute hitzek, amarengandik bereizi hasi nahi duen ume txikiarena. Kalean min hartu duen umeari amak ohera joateko esan dio, eta gero umeak ezetz erantzuten dio, berak ez duela ohera joan nahi.

2021an Indian Suchetha Satish Keralako neskak munduko errekor bat lortu zituen 16 urterekin: 120 abesti abestu zituen, bakoitza hizkuntza desberdin batean. Horietako bat euskarazko Kanuto abestia izan zen. Suchetharen ama-hizkuntza malayalama da.

## Hitzak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Katuen testamentua (abestia)
* Maria Andresan korotza
* Lastozko zubixe
* Aitite ta amama
* Maritxu teilatuko

## Kanpo estekak 
* Oskorri taldearen "Kanuto" abestiaren bertsioa entzungai.
* Ahobetekanta Kantaren partitura, hitzak eta iruzkina.
*  Oskorri taldearen webgune ofiziala

* Badok.eus *Katuen testamendue* diskoaren fitxa.
* Badok.eus *Katuen testamendue* diskoaren hitzak, Oskorri taldearen hainbat kantu.
990 Yerkes

**990 Yerkes** asteroide gerrikoan aurkitutako 990. asteroidearen izena da. 1922ko azaroak 23an aurkitu zuen George Van Biesbroeckek Williams Baytik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1922 MZ** zen.

## Kanpo estekak
Ez goaz lanera

***Ez goaz lanera*** edo ***Alferraren astea*** euskal abesti herrikoia eta haur-kanta bat da.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* Oskorri taldearen "Alferraren astea" edo "Ez goaz lanera" abestiaren bertsioa entzungai
* "Ez goaz lanera" abestiaren bideoa entzungai eta ikusgai. Derioko "Hazi Kantatzen" proiektua.
Arkhangelskeko Gobernazioa

**Arkhangelskeko Gobernazioa** () 1708an sortua izan zen Petri I.a Errusiakoaren ediktua betez. Iparraldean sortu zen, behinola Novgorodeko Errepublikak bere garai oparoan menderatu zituen lurretan, eta ondoren, Novgoroden konkistarekin Moskoviara pasa zirenak. Bere lurraldea Kolako penintsulatik Ural mendietara hedatzen zen. Bertako biztanleria eta dentsitatea Inperioko baxuenak izan ziren Errusiar Amerikako edo Alaskako gubernia sortua izan zen arte. Bere hiriburua Arkhangelsk zen, Itsaso Zuriaren kostaldean.

## Kanpo estekak
Argi kurba

[thumb|[201 Penelope asteroidearen argi kurba, 2006ko urriaren 6an Mount John behatoki unibertsitarioan hartutako irudietan oinarritua. Errotazio osoa erakusten du, 3.7474 ordu dirauena.]]
Astronomian **argi kurba** objektu astronomiko edo zeruko toki baten argi intentsitatearen grafikoa bat da, denboraren arabera. Argi kurba espektroko gune berezi edo banda fotometriko berezi batetik abiatuta egiten da: adibidez B banda iragazki urdinarekin eta V banda iragazki berdearekin.

Argi kurbak aldikakoak izan daitezke, izar bitar itzaltzaileen, zefeida izar aldakoren edo beste izar aldakor batzuen kasuan, edo ez aldikakoak, noba baten, izar aldakor kataklismiko baten edo supernoba baten kasuan bezala.

Argi kurben azterketek, beste behaketa batzuekin batera, hauek eragiten dituzten prozesu fisikoei buruzko informazio ugari eman lezakete edo eurei buruzko teoria fisikoak estutu ditzakete.

Planetologian argi kurba bat planeta txiki edo ilargi baten errotazio periodoa estimatzeko erabil daiteke. Lurretik, sarri ezin daiteke ikusi gure Eguzki-sistemako objektu txiki bat, ezta teleskopiorik ahaltsuenekin ere, objektuaren itxurazko tamaina angeluarra CCD kamera baten pixel bat baino txikiagoa baita. Horregatik astronomoek objektuak eragindako argi kopurua denboraren arabera neurtzen dute (argi kurba). Argi kurbaren tontorrak ikusiz objektuaren errotazio maiztasuna estima daiteke, objektuaren zati batzuk batez bestekoa baino ilunago edo dizdiratsuagoak direla onartuz.

## Kanpo estekak
Minhiriath

**Minhiriath** Tolkienen legendarium ospetsuan eta Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan Erdialdeko Lurraldearen iparmendebaldeko eskualde zabal bat da, Baranduin eta Gwathlo ibaien artean kokatua. Bere izena sindarinezkoa da eta "Ibaien artean" bezala itzul daiteke.

Eguzkiaren Bigarren Aroan baso trinkozko eskualde bat zen eta bertan herri bat bizi zen, Halethen etxearen ondorengoa zena eta Gwathuirrim edo "Gwathloko herria" deitua. Numenortarrak iristean Aldarion "Marinela"rekin, eskualde honetako basoak, ondoan zuen Enedwaithekoak bezala, hauek suntsitu zituzten, euren itsasontziak egiteko zura lortzeko. Honek, ondorio bezala, Gwathuirrimen matxinada eta hauek Sauronen aliatu bezala honek Gizakien eta Elfoen aurka izan zituen guduetan parte hartzea izan zuen. Bigarren Aro honen amaieran Minhiriathen jada ez zegoen basorik, Eryn Vorn lurmuturrean izan ezik.

Eguzkiaren Hirugarren Aroan eskualdea pixkanaka birpopulatzen joan zen eta Arnor erresumaren barnean egon zen. Baina erresuma hau beste hirutan banatu zenean, Eärendur erregea hil ondoren (Eguzkiaren Hirugarren Aroko 861. urtean) Minhiriath Kardolanera pasa zen.

Kardolanek Angmarren aurkako gerran parte hartu zuenean, eskualdeak galera handiak jasan zituen bai pertsonen aldetik baita ondasunen aldetik ere. Baina Erdialdeko Lurraldeko Izurrite Handiak bertako biztanleria suntsitzen amaitu zuen. Gizaki apur batzuk baino ez ziren geratu han eta hemengo lurralde eta herrietan, bereziki Tharbad hirian. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2912. urteko Negu Krudelaren ondoren gertatu ziren uholdeen ondoren, Minhiriath zein Enedwaith biztanlerik gabe geratu ziren.

## Kanpo estekak
Artistaren langela

***Artistaren Langela*** (frantsesez ''L'Atelier du peintre*) 1855ean Gustave Courbetek margotutako oihal gaineko olio-pintura da. Parisko Orsay museoan dago egun.

Margolaneko irudiak artistarengan eragina izan zuten alegoriak dira. Ezkerraldean, gizarte maila guztietako gizakiak daude. Erdialdean, Courbet paisaia bat egiten ari dela agertzen da, arte akademikoaren ikurra den modelo biluztu bati bizkarra emanda. Eskuinaldean Courbeten lagunak daude, hala nola George Sand, Charles Baudelaire, Champfleury, Pierre-Joseph Proudhon, edo Alfred Bruyas.

Diego Velázquez-en *Meninak* margolanak eraginda, *Artistaren langelak*, bere aldetik, eragina izan zuen Edouard Manet-en lehenengo margolanetan: *Musikari zaharra* eta *Musika Tuilerietan'' hain zuzen ere.

Parisko 1855eko Munduko Erakustaldian, epaimahaiak Courbeten zenbait lan onartu zituen, baina honako hau ez. Hori zela eta, bere burua zabaltzeko, Courbetek bere erakustokia iraki zuen erakustali ofizialetik gertu. Baina goraipamen gutxi jaso zituen, Eugène Delacroix izanik babestu zuten margolari bakanetakoa.

## Kanpo estekak
Postinpresionismo

**Postinpresionismoa** () XIX. mendearen bukaerako margolaritza joera izan zen, inpresionismoaren eta neoinpresionismoaren erreakzio gisa sortu zena. Joera horren xede nagusia artearen kontzeptu formalago batera itzultzea zen, eta gaiaren garrantzia azpimarratzea. Paul Gauguin, Paul Cézanne eta Vincent Van Gogh izan ziren margolari postinpresionista nagusiak.

Roger Fry britainiar arte kritikariak 1910ean erabili zuen lehenbiziko aldiz "postinpresionismo" esapidea, Édouard Maneten ondorengo Frantziako margolaritzaren garapena deskribatzeko. Postinpresionistek inpresionismoa zabaldu zuten, zenbait muga baztertuz. Kolore biziak, antzeman daitezkeen pintzelkadak, lodiera handiko pintura, eta benetako bizitzako gaiak erabiltzen jarraitu zuten, baina koloreak aliritzian emateko eta forma geometrikoak nabarmentzeko joera zeukaten, adierazkortasuna areagotzeko, figuraren kaltetan suertatzen bazen ere.

## Artista nagusien galeria 

Image:Les Joueurs de cartes, par Paul Cézanne, Metropolitan Museum of Art.jpg|Paul Cézanne (1839–1906)
Image:Odilon Redon - The Cyclops, c. 1914.jpg|Odilon Redon (1840–1916)
Image:Henri Rousseau - Self-portrait of the Artist with a Lamp.jpg|Henri Rousseau (1844-1910)
Image:Paul Gauguin 128.jpg|Paul Gauguin (1848-1903)
Image:Vincent Willem van Gogh 132.jpg|Vincent van Gogh (1853–1890)
Image:Charles Théophile Angrand 001.jpg|Charles Angrand (1854–1926)
Image:Henri Edmond Cross 001.jpg|Henri Edmond Cross (1856–1910)
Image:Georges Seurat - Un dimanche après-midi à l'Île de la Grande Jatte.jpg|Georges Seurat (1859–1891)
Image:Théo van Rysselberghe - Portrait of Alice Sèthe.jpg|Theo van Rysselberghe (1862–1926)
Image:Signac_-_Portrait_de_Félix_Fénéon.jpg|Paul Signac (1863–1935)
Image:Henri de Toulouse-Lautrec 036.jpg|Henri de Toulouse-Lautrec (1864–1901)
Image:Serusier - the talisman.JPG|Paul Sérusier (1864–1927)
Image:Paesaggio nabi paul ranson.jpg|Paul Ranson (1864–1909)
Image:Vallotton Frau mit Dienstmagd beim Baden.jpg|Félix Vallotton (1865–1925)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kapitalizazio sinple

Finantzetan, **kapitalizazio sinplea** edo **kapitalizazio bakuna** epe jakin batean kapital bati dagozkion interesak kalkulatzeko modu bat da, interesak kapitalera metatzen ez dituena, kapitalizazio konposatuan ez bezala.

Inbertitutako C_0\, hasierako kapital bati dagozkion interesak, moneta-unitatetan, honela kalkulatzen dira, t\, epe baterako, epeko aldi bakoitzeko interes-tasa i\, izanik:

::I_t=C_0it\,

Bukaerako kapitala, interesak jaso eta gero, hasierako kapitala gehi interesak izango da. Honela kalkulatzen da:

::C_t=C_0+C_0it=C_0(1+it)\,

Adibidez, 1000 euro ezartzen badira %5eko urteko interes tasa sinplean, bi urteren buruan jaso beharreko interesak honela kalkulatzen dira:

::I_2=1000 \times 0.05 \times 2= 100 \ euro\,

Guztira epemugan jaso beharreko zenbatekoa hasierako kapitala gehi interesak (50 euro urteko), hau da, guztira 1.100 euro izango dira. Formula erabiliz:

::C_2=1000 \times (1+0.05 \times 2)=1.100\ euro\,

Jasotzen diren interesak konstante direnez alditik aldira, kapitalaren hazkundea lineala da kapitalizazio sinplean.
Lau haizetara

[thumb|[Imanol Larzabal, doinuaren egile eta abeslaria]]
***Lau haizetara*** Imanol Larzabal abeslariak 1977an *Lau haizetara* albumean argitaratu zuen lehen kantua da, Mikel Arregi idazlearen bertsotik osatua. Larzabalek *Gwendal* taldearen laguntzaz grabatu zuen disko hori. Erbestetik itzulita, horixe izan zen legalitatean egin zuen lehen diskoa. Kanta guztiek konpromiso politiko handia erakusten zuten. 

Fermin Muguruzak 2022an kantu hori txertatu zuen *Black is beltza II* *Ainhoa* filmekoen artean. 

*Imanol. Kantatzen du kantuz* album antologian ere (Elkar, 2022) ere  txertatu zuen Anjel Valdesek, guztira Imanolen 40 abesti eta hainbat testu bildu zituela. Bi CDtan banatu zituzten kantuak, hogeina bakoitzean. Tartean daude, besteak beste, *Nire euskaltasuna*, *Mendian gora*, *Ilun-ikarak* eta *Zure tristura* lehen diskoan; eta *Mayo*, *Maitiak galdegin zautan*, *Ausencia*, *Maitia nun zira* eta bildumari izena ematen dion *Kantatzen du kantuz* bigarrenean. 

## Letra 
Itsasondoko haize gezalazMarinelen bertsoaZoaz urruti aideanLau haizetara (hiru aldiz)Donostiatik Iruñera.

Uzta garaiko gari usaiaSegarien bertsoaZoaz urruti aideanLau haizetara (hiru aldiz)Iruñetikan Baionara

Ezpain erien portu galduaMaitarien bertsoaZoaz urruti aideanLau haizetara (tris)Baionatik Vitoriara

Muga zaharrak mahastietanGaiteroen bertsoaZoaz urruti aideanLau haizetara (hiru aldiz)Vitoriatik Bilbaora

Burnizko bihotz arraildunaGabetuen bertsoaZoaz urruti aideaLau haizetara (hiru aldiz)Bilbaotik Euskal Herrira

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Imanolen "Lau haizetara" abestia entzungai
*
Likidotasun-tranpa

Ekonomian, **likidotasun-tranpa** eskola keynestarrean azaltzen den egoera bat da, non diru-politikak ekoizpenari eta salneurriei eragiteko duen ahalmena galtzen duen, epe laburrerako interes-tasa nominala 0 denean. Teoria keynestarrean, diru-eskaintza handitzeak interes-tasen murriztea dakar. Interes-tasen murrizteak, berriz, ekoizpena berpiztu egiten du. Epe laburrerako interes-tasak 0 edo 0tik gertu daudenean, aitzitik, diru-eskaintza gehitzeak ezin du interes-tasa murriztu, hau ezin baita negatiboa izan (inork ez baitu 100 euro emango gero 98 jasotzeko, esaterako) eta horrela diru-politikak bere eraginkortasuna galtzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lehendakari

[thumb|2017ko apirilaren 7ko argazki batean, [Euskal Herriko hiru administrazio entitate nagusietako lehendakariak: ezkerretik lehena, Jean Rene Etxegarai, Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria; bigarrena, Uxue Barkos, Nafarroako Foru Erkidegoko lehendakaria; laugarrena, Iñigo Urkullu, Euskal Autonomia Erkidegoko lehendakaria.]]

*Artikulu hau orokorrean karguari buruzkoa da; bereziki Eusko Jaurlaritzakoa gaitzat duena beste hau da: «Eusko Jaurlaritzako lehendakaria»; eta Nafarroako Foru Erkidegoko gobernukoa: «Nafarroako Gobernuko lehendakaria».*

**Lehendakaria** edo **presidentea** erakunde publiko nahiz pribatu bateko, enpresa bateko, elkarte bateko edo, oro har, talde bateko burua da.

Lehendakari edo presidentea, errepublika batean, estatuburu da; beste zenbait sistematan, berriz, gobernuburu da.

## Izenak 
*Presidente* (latinetik: ''*, «aurrean eseri dena») lehendabizikoz Ameriketako Estatu Batuetako Konstituzioan erabili zuten eta harrezkero munduan zehar erabili dute.

*Lehendakari* hitza XX. mendearen hasieran sortutako neologismoa da, *Euskadi*, *Eusko* eta *Jaurlaritza* bezala. *Lehendabiziko* hitzaren hasierako zatiari *-ari* atzizkia gehituz sortu zen, eta, hasieratik bertatik, edozein erakundetako (publikoa nahiz pribatua) edo taldetako burua izendatzeko erabili da. Hartara, *Orotariko Euskal Hiztegi*ko lehenengo adibidea (1911. urtekoa) hauxe da: «Euzko-Antzerti-Bazkunaren Lendakarijari» (Euskal Herriko Antzerki Elkartearen lehendakariari).

## Zenbait lehendakari mota 
### Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria 
Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria elkargo horretako kontseilua eratzen duten udal hautetsiek (gaur egun, 232) hautatzen dute. 2017an Euskal Hirigune Elkargoa sortu zenetik, lehendakaria Jean Rene Etxegarai da.

### Eusko Jaurlaritzako lehendakaria 
1936an Eusko Jaurlaritza sortu zenez geroztik, euskaraz *lehendakari* titulua eman izan zaio erakunde horren buruari, hau da, Euskal Autonomia Erkidegoko gobernuburuari. Lehendakaria lau urterako hautatzen du Eusko Legebiltzarrak. Kargu hori bete duenari betiko *lehendakari* izendapena mantentzeko ohitura izan da. Horrela, esate baterako, «Jesus Maria Leizaola lehendakaria» edo «lehendakari zaharra» esan eta idatzi izan da, gizonak kargua aspaldian utzita zuenean ere.

### Nafarroako Gobernuko lehendakaria 
Nafarroako Foru Erkidegoko gobernuburua da, Nafarroako Foru Hobekuntza onartu zenetik. Lehendakaria lau urterako hautatzen du Nafarroako Parlamentuak.

### Errepublikako lehendakaria edo presidentea 
Errepublikak diren herrialdeetako gobernuetan —adibidez, Frantziako Errepublikan—, estatuburuak *lehendakari* edo *presidente* titulua du. Oro har, herritarrek hautatzen dituzte hauteskundeetan, eta parlamentuak hautatzen ditu lau-zortzi urte bitarterako (herrialdearen arabera). Frantziako Errepublikan, bost urterako hautatzen dute.

### Gobernuko lehendakaria edo presidentea 
Monarkia parlamentarioa duten herrialde batzuetan —adibidez, Espainiako Erresuman—, lehen ministroari *Gobernuko lehendakari* edo *Gobernuko presidente'' titulua ematen zaio.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kantziler
* Lehen ministro

## Kanpo estekak
Lope Larreakoa

[thumb|250px|[Andre Maria eliza (Valtierra)|Valtierrako Andre Maria elizaren erretaula nagusia.]]
**Lope Larreakoa** (Agurain, 1540ko azaroa inguru – 1623ko abenduaren 13a) arabar eskultore manierista izan zen.

## Biografia 
Ez daude bere gaztaroari buruzko datu edo agiriak, baina 1564an Agurain hondatu zuen sutearen ondorioz tailer bat eraiki zuen bertan. Lehendabiziko lanetan Juan Antxetaren eragina nabarmena da, biok elkarrekin lan egin zutelako. Era berean Joanes Beauveskoaren eragina ere nabarmena da. Hala ere, eragin nagusia Agurainen bizi zen Pierre Picart bere maisua izan zuen.

Elkarrekin tailer berean aritu ondoren, Picarten alaba Petronila Duran ezkondu zuen. Frantziarra hiltzean, aitaginarrebaren taileraz arduratu zen. Petronilarekin batera seme-alaba asko izan zituen, horietatik lau Agurainen eta besteak lan egiten ari zen lekuetan jaioak. Semeen artean Petri Lope Larreakoa eskultore ere bilakatu zen eta alabetariko batek Petri Unzuetakoa ezkondu zuen, Lope Larreakoarekin lan egin zuen eskultorea zena.

Bere lanetan gai erlijiosoak landu zituen, adibidez 1603an Getariako zur polikromatuzko erretaulan . Alabastroz Rodrigo Bikuñakoaren hilobia eta karezko harriaz Ordoñana familiarenak egin zituen. Agian bere lanik nabarmena 1584an hasi eta hil arte egin zuen Valtierrako Andre Maria elizaren erretaula nagusia izan zen.

## Erreferentziak
999 Zachia

**999 Zachia** asteroide gerrikoan aurkitutako 999. asteroidearen izena da. 1923ko abuztuak 9an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1923 NW** zen. Bere izena Franz Xaver von Zach astronomo austriarragatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1000 Piazzia

**1000 Piazzia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1000. asteroidearen izena da. 1923ko abuztuak 12an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1923 NZ** zen. Zenbaki bat jaso zuen 1000. asteroidea izan zen, izenak berak dioen bezala. Bere izena Giuseppe Piazzigatik jasotzen du, 1 Ceres asteroidea aurkitu zuena.

## Kanpo estekak
1001 Gaussia

**1001 Gaussia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1001. asteroidearen izena da. 1923ko abuztuak 8an aurkitu zuen Sergei Belyavskyk Simeizetik. Bere izena Carl Friedrich Gauss matematikariagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1002 Olbersia

**1002 Olbersia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1002. asteroidearen izena da. 1923ko abuztuak 15ean aurkitu zuen Vladimir Aleksandrovich Albitzkyk Simeizetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1923 OB** zen. Bere izena Heinrich Wilhelm Matthäus Olbersengatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1003 Lilofee

**1003 Lilofee** asteroide gerrikoan aurkitutako 1003. asteroidearen izena da. 1923ko irailak 13an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1923 OK** zen. Bere izena, folk kantu alemaniar bateko fikziozko pertsonaia bategatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1004 Belopolskya

**1004 Belopolskya** asteroide gerrikoan aurkitutako 1004. asteroidearen izena da. 1923ko irailak 5ean aurkitu zuen Sergei Belyavskyk Simeizetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1923 OS** zen. Bere izena Aristarkh Bellopolsky astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
996 Hilaritas

**996 Hilaritas** asteroide gerrikoan aurkitutako 996. asteroidearen izena da. 1923ko martxoak 21ean aurkitu zuen Johann Palisak Vienatik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1923 NM** zen.

## Kanpo estekak