open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Altuna Portu etxea

**Altuna Portu etxea** Gipuzkoako Azkoitia udalerrian dagoen jauregi bat da. 1964ean Gipuzkoako kultura ondasuna izendatua izan zen. Herrigunean eta Azkoitiko Alde Zaharraren alboan dago, Kale Nagusitik ateratzen den aldapatxo batetik etxea inguratzen duen harlanduzko horma eta burdinezko bi atedun sarrera bertaratzen da. Bere azpialdean Zumarragara doan errepidea eta Urola ibaia daude, eta ibaiaren bestaldeko ertzean Jausoro etxea.

Etxe hortakoa zen Manuel Ignacio Altuna Portu ilustratu ezaguna.

## Ikus gainera 
* Altuna etxea (Azpeitia)
* Gipuzkoako kultura ondasunak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://web.archive.org/web/20171222053531/http://www.kultura.ejgv.euskadi.net/cgi-bin_monumentos/BRSCGI?CMD=VERDOC&CONF=%2Faplic%2Fbrscgi%2Fexe%2Fn52c01.cnf&BASE=K46M&DOCN=000021388
David Concha

**David Concha Salas** (Santander, Kantabria, 1996ko azaroaren 20a) kantabriar futbolaria da. Errealean jokatzen duen hegaleko aurrelaria da. 2013an 16 urterekin Racing de Santanderrekin egin zuen debuta eta 2014/15 denboraldian 35 partidu jokatu zituen 5 gol sartzeko. 2015eko uztailean Errealak milioi bat eman zion Racingi jokalaria eros zezan.

2015eko udan CD Numanciara joan zen Errealak lagatuta.

## Ibilbidea 
## Erreferentziak
Lander Torrealdai

**Lander Torrealdai Mandaluniz**, (Gernika-Lumo, Bizkaia, 1988ko martxoaren 9a - ) euskal herritar futbolari ohia da, erdilari lanetan aritzen zena.

## Estatistikak 
*2024ko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Álex Sánchez

'*Alejando *Álex* Sánchez López*' (Zaragoza, Espainia, 1989ko ekainaren 6a - ) Osasunan jokatzen duen aurrelaria da. Lehenago Tudelanon jokatu zuen eta 12 gol sartuaz taldeko goleatzaile onena izan zen. 2015eko udan Osasunarekin bi denboraldirako kontratu bat sinatu zuen.
Jausoro etxea

**Jausoro etxea** Gipuzkoako Azkoitia udalerrian dagoen jauregi bat da. Herrigunean dago, Zumarragara doan errepidean, Urola ibaia zeharkatzen duen zubi bat igarota bertaratzen da, ibaiaren bestaldeko ertzean parez-pare Altuna Portu etxea eta Azkoitiko Alde Zaharraren alboan dago.

Fitxategi:Azkoitia - Jausoro Etxea 1.JPG|
Fitxategi:Azkoitia - Jausoro Etxea 2.JPG|
Fitxategi:Azkoitia - Jausoro Etxea 3.JPG|Armarria.

## Kanpo estekak
Altuna etxea

**Altuna etxea** hau izan daiteke:

# Altuna etxea (Azkoitia) edo Altuna Portu etxea, Azkoitia udalerrian dagoen eraikina.
# Altuna etxea (Azpeitia), Azpeitia udalerrian dagoen eraikina.
Ptuj urtegia

**Ptuj urtegia** () Ptuj hirian dagoen aintzira artifiziala da. Esloveniako urtegi handiena da eta bigarren aintzira handiena.

## Historia 
1978 an Drava ibaian presa sortu zen planta hidroelektriko eraiki ahal izateko. Gaur egun ere erabilera horrek jarraitzen du, baina aisialdirako ere erabiltzen da, hala arraunerako nola arrantzarako.

## Kanpo estekak
Palčje aintzira

thumb|250px|Aintzira betea.
thumb|250px|Aintzira desagertua.
**Palčje aintzira** () Karniola Beherean dagoen aintzira da, urtean zehar hiru hilabetetan baino agertzen ez dena.

## Geografia 
Palčje lautada karstikoan kokatzen da. Javornik muinoetako (1.268m) ura Matija leizetik ateratzen da inguruko lurrak urez estaliz eta horrela aintzira eratuz. Laku intermitentea dela esaten da, euri jasa haundien ondoren agertzen baita, hala udazkenean nola udaberrian. Guztira hiru hilabete ingurutan ikus daiteke.

## Flora 
Flora anfibioa du, ur gainean eta ur azpian bizi daitekeena. Horregatik Natura 2000 eremu babestua ezarri da bertan.

## Kanpo estekak
Rinka ur-jauzia

**Rinka ur-jauzia** ( ahoskatua), ) Esloveniako ur-jauzi garaiena da, Solčava herrian dagoena. Ondare naturala izendatu berri dute.

## Ezaugarriak 
Esloveniako ur-jauzi garaiena izanik ingurune turistikoa ere bihurtu da. 105 metrotako altuera du, nahiz eta saltorik handiena 90 metrotakoa den. Logar haranean kokaturik dago eta bertan beste 20 ur-jauzi ere badaude, baina Rinka da nabarmen handiena. Neguan izotzezko kandelak izaten ditu.

Savinja ibaiaren iturburua ere bada.

## Iruditegia 

Irudi:Rinka Waterfall.jpg
Irudi:Rinka Waterfall (3).jpg
Irudi:Rinka Waterfall (4).jpg

## Kanpo estekak
Gizon gogorraren sekretua

***Gizon gogorraren sekretua*** da bi anaia hauek elkarrekin argitaratu dute laugarren eleberria. Aurretiaz *Itxoidazu Cafe de Passy* (2004), *Ez dadilla eguzkia sartu* (2006) eta *Arrain abisalak* (2009). Akziozko eleberria da hau, genero beltzaren barruan koka daitekeena, ironiaz zipriztindua. Egileen iritziz laugarren nobela hau askatasun handiagoz idatzi dute.

## Argumentua 
Argumentua Donostia inguruko industrialde batean kokatzen da. Bertako liburu biltegi batean Erre bizi da, marjinazioan erortzen ari den gizon bakartia. Erre bere emaztearengandik banandu da eta haren bizitza biltegitan eta industrialdeko tabernan, Trinitateko Ermitan, mugatzen da. Inauteriak zirela eta, Erre Ostegun Gizenean mozkortzen da gauean gertatutako guztia ahaztuz. Kalean, Jotak, Down sindrome pairatzen duen gaztea, aurkitu zuen eta bere biltegira joaten lagundu zion. Gau berean industrialdea astinduko duen gertaera lazgarria ezagutzen da: Gorria izeneko sindikalista ezaguna zuhaitz batetik urkatuta agertu zen; hori gutxi balitz zakila eta belarri bat moztu egin zaio.

## Eleberriaren egitura 
Nobela inauteri inguruan harikaltzen da eta, horregatik, festa horien arabera antolatu egiten da:
* Ostegun gizen
* Ostegun mehe
* Inauteri larunbata
* Inauteri igandea
* Inauteri astelehena
* Inauteri asteartea. Sardinaren hileta
* Inauteri asteazkena. Hausterre-eguna
* Post mortem
Kapitulu orokor horietan sekuentzia laburragoak biltzen dira.

## Pertsonaiak 
* Erre, protagonista, antiheroia.
* Jota, Erreren kolaboratzailea. Down sindromea duen mutil gaztea eta ematen duen baino azkarragoa.
* Eme, "Burdel King" putetxeko langilea.
* Trini, industrialdean dagoen tabernaren nagusia.
* Fer, tabernaren langilea.
* Loyola, Laminados lantegiaren gerentea.
* Gorria, hilda agertutako sindikalista, industrialdearen Laminados lantegian lan egiten zuen.
* Karmele, ertzaina, ez dago ados hilketaren bertsio ofizialarekin.
* Jone Bereziartua, Laminadosetik kaleratutako informatikaria.
* Juande, ijitoa.
* Boris, kamioilari errusiarra.
* Aliosha jauna, kanpoko inbertitzailea.

## Liburuaren erreferentziak 
* Jon Alonsoren *Camembert helburu* eleberria liburu osoan aipatua da; uneoroko erreferentzia da.
* Tintinnen abenturak. Liburuan zehar Jota pertsonaiak behin eta berriro Tintinen pertsonaien eta haien arteko loturak aipatuko ditu.
* Erre eta Jota bikote ikertzailea Sherlock Holmes eta Watsonen ifrentzuak dira.

## Bibliografia 
*Gizon gogorraren sekretua* (2015, Elkar). Xabier eta Martin Etxeberria. 285 or. ISBN:978-84-9027-343-2.

## Ikus, gainera 
* *Camembert helburu*

## Kanpo estekak 
* [Gorka Erostarbe(https://eu.wikipedia.org/wiki/Gorka_Erostarbe)k idazleei eginiko elkarrizketa, *Berria*, 2015/07/07.]
Clostridium botulinum

***Clostridium botulinum*** botulismo gaitz larriaren eragilea den bakterio Gram positiboa da, bazilo itxura duena. *Clostridium* guztien antzera, endosporak sortzen ditu, erresistentzia handiko zelulak, aurkako ingurune baten baldintza gogorrei aurre egiteko gai direnak.

Mugikorra da (flageloak baititu) eta infektatzen ez duenean lurzoruan eta itsasoko hondoetan bizi ohi da, espora moduan egonik sarritan.

*Clostridium* guztiek hartzidurak burutzen dituzte konposatu organikoak degradatzeko. *Clostridium botulinum*-ek ez ditu gluzidoak hartzitzen, proteinak baizik. Horregatik esaten da proteolitikoa dela

Bakterio hau isolatua izan zen estreinakoz 1895ean; Emile van Ermengem belgikarrak urte horretan aurkitu zuen bakterioa botulismoa eragin zuen urdaiazpiko baten laginean 

Bakterio honek 8 toxina indartsu ekoizten ditu. Neurotoxinak dira, nerbio-sistemari kalte egiten diotenak. Bakterio horren A neurotoxina da naturan dagoen pozoi indartsuena eta hilgarriena: mikrogramo bakar batek gizaki bat hiltzen du (baita 100 nanogramoek ere)

Azken urteotan toxina botulinikoa arrakasta handiz erabili izan da -oso dosi txikitan- estetika munduan, botox izeneko produktuan. Zimurrak leuntzeko aplikatzen da botoxa .

## Patogenia 
Botulismoaren kasu gehienak janari-intoxikazioak dira, *Clostridium botulinum* bakterioaz kutsatutako janariak kontsumitzerakoan gertatzen direnak.

Botulismo kasuekin lotuen dauden janariak barazkiak dira. Bakterio eragilea lurzoruan bizi denez, barazkiak errazago kutsatzen dira esporekin beste janariak baino. Oso arriskutsuak dira latetan gordetzen diren barazkiak, lata barnean oxigenorik gabeko atmosfera baitago, *Clostridium botulinum* bezalako anaerobio batek hazitzeko behar duen atmosfera, alegia. Janari-industrian lata guztiak esterilizatzen dira, baina etxean edo baserrian ontziratzen diren barazkiak ez dira esterilak, eta botulismoaren bakterioa hazi daiteke bertan .

Kontuan hartu behar da gainera bakterioaren esporek erresistentzia handia diete tenperatura altuei. Horrek esan nahi du latak behar den bezala esterilizatzeko 110&nbsp;°C erabili behar dira gutxienez 35 minututan (edo 120&nbsp;°C 5 minututan).

Gatz kontzentrazio handiek eta pH azidoek (<4,5) *Clostridium botulinum*en hazkuntza galarazten dute. Janari gazituek edo azidoek, beraz, nahiko ziurrak dira botulismoaren aurrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cávado

**Cávado** () iparraldeko Portugal zeharkatzen dituen ibai bat da, Duero ibaiaren ibaiadarra dena.

Larouco mendizerran jaioa, Braga eta Barcelos igaro ondoren, Ozeano Atlantikoan du ahoa. Homem, Rabagão eta Saltadouro ibaiak ditu ibaiadar nagusiak.

## Kanpo estekak
Danubioko suabiarrak

thumb|300px|Etnia desberdinen mapa. Suabiarrak arrosaz agertzen dira.
**Danubioko suabiarrak** () Europako hego-ekialdeko herrialdeetan, bereziki Danubio ibaiaren bailaran, bizi diren populazio aleman hiztunak dira. Gehienak Otomandar Inperioa kanporatzeak utzitako lurrak birpopulatzeko XVIII. mendean erabili ziren kolono-immigranteen ondorengoak dira.
 
Ezarri ziren lurraldeen garapen historiko desberdina dela eta, Danubioko suabiarrak ezin dira herri bakar bat bezala ikusi. Gaur egungo edo iraganeko estatuetatik ateratako alemanak dira: Hungariako alemanak; Satu Mare suabiarrak; Banat suabiarrak eta Serbiako Vojvodinako alemanak, bere burua *Schwowe* deitzen dutenak; Kroaziako Eslavonia (batez ere Osijek eskualdea). Karpatoetako alemanak eta Transilvaniako saxoiak ez dira sartzen Danubioko suabiarrak taldean.

## Kanpo estekak 
* :Suaboen historiaren laburpena.
Križna leizea

**Križna leizea** edo **Gurutzearen leizea** () Esloveniako leize ezaguna da Lož haranean dagoena, Podlož hiritik gertu. Herrialdeko bigarrena da luzerari dagokionez. Podlož hiriko Gurutze sainduaren elizak ematen dio izena. 1832 urtean aurkitu zuten eta 1926an guztizko explorazioa egin zuten arkeologo esloveniarrek.

## Egitura 
Leizea bereziki aipagarria da ur esmeraldadun 45 laku elkarloturik dituelako barrenean. Ibilbide guztia egiteko txalupen beharra dago zenbait ataletan. Hartzaren leizean 2.000 hezurretik gora aurkitu dira.

## Biodibertsitatea 
45 espezietik gora aurkitu dira leizean eta honek munduko leizeen artean laugarrena egiten du biodibertsiateari dagokionean.

## Iruditegia 

Irudi:Burger NovaKriznaJama.jpg
Irudi:Burger OtokKriznaJama.jpg

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Aitor Kortabitarte

**Aitor Kortabitarte Luengo** (Bilbo, Bizkaia, 1992ko uztailaren 3a) futbolari bizkaitarra da. Aurrelari lanetan aritzen da.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Jokalariaren fitxa, Athletic klubaren webgunean
Galder Dwomoh

**Galder Dwomoh Lombas** (Bilbo, Bizkaia, 1990eko otsailaren 24a) euskal herritar futbolaria da. Aurrelari moduan aritzen da. Ghanatar jatorrikoa da.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Támega

**Támega** (,  ahoskatua; ,  ahoskatua) Galizia eta iparraldeko Portugal zeharkatzen dituen ibai bat da, Duero ibaiaren ibaiadarra dena.

Fonte do Támega izeneko lekuan, Ourenseko probintziako Talariño mendian, jaioa, Trás-os-Montesen Portugalen sartzen da. Búbal du ibaiadar nagusia.

## Kanpo estekak
Mikel Arrizabalaga Arrizabalaga

**Mikel Arrizabalaga Arrizabalaga** (Mutriku, Gipuzkoa, 1988ko urriaren 24a) Euskal Herriko futbolaria da. Ezker Lateral postuan jokatzen du.

## Estatistikak 
*2015eko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
David Infante

**David Infante Sainz** (Barakaldo, Bizkaia, 1990eko azaroaren 9a) euskal herritar futbolaria da.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Errekalde etxea

**Errekalde etxea** Gipuzkoako Azkoitia udalerrian dagoen XVI. mendeko jauregi bat da. Azkoitiko Alde Zaharran dago, Balda plazan eta Iribe jauregiaren alboan. Behealdean, Errezil taberna dago, hortik herritarrek **Errexil etxea** deitua izatea re.

Azpeitia aldera ematen zuen atearen ondoan dago (egun ate hori desagertua dago), eta aurreko aldean ageri den Ama Birjinaren irudia ate hartan egon zen garai batean. Antzinako dorrearen elementu garrantzitsuak ditu, eta XVII. mendean eraldatu egin zuten.

Alde zaharreko etxe multzo baten bukaeran dago, eta ezkerreko aldea beste eraikin bati atxikia du. Lau solairu eta ganbara ditu.

Aurreko aldean, beheko solairua eta lehena harlanduz eginak daude, eta gainerakoak adreiluz eginak daude, eta igeltsuztatuak. Bao guztiak angeluzuzenak dira, sarbide nagusia izan ezik; zirkuluerdiko arkua du sarbide horrek, eta aski ederra da, dobela bikainekin egina. Ate horretatik barrena, ezkaratzera iristen da.

Lehen solairuan balkoi bat egin diote, hormaren arrasean jarria, eta leiho bat. Bigarren solairuan, balkoi irten bat dauka erdian, triangelu formako frontoi bat duela goian, eta haren albo bakoitzean, leiho bat. Hirugarren solairuan eta ganbaran, bi balkoi ageri dira bakoitzean, biak hormaren arrasean jarriak.

Errekalde etxeak lotura du Bakearen Markesen etxearekin.

## Kanpo estekak
Cerknica aintzira

thumb|250px|Aintzira betea.
thumb|250px|Aintzira desagertua.
**Cerknica aintzira** (, ) Karniola Beherean dagoen aintzira da, Esloveniako handiena, baina urtearen zati batzutan erabat desagertzen dena.

## Geografia 
Cerknica lautada karstikoan kokatzen da. Iparraldean Slivnica (1.022m) mendilerroa du eta hegoaldean Javornik muinoak (1.268m), biak ere Alpe Dinarikoen parte dira.

## Laku intermitentea 
Laku intermitentea dela esaten da, udan lehortu egiten baita. Normalean 28&nbsp;km²-ko eremua hartzen du baina beteen dagoenean 38&nbsp;km²-ra ere iristen da. Sakonera ere aldakorra da, normalean 6 metrotakoa baina 10 metrotara ere irits daiteke.

Prezipitazioak gutxitzen direnean aintziraren azpian dagoen lurzoru karstikoan sartzen da ura eta gainazala erabat lehortzen du. Euri gogorrak itzultzen direnean azpiko leizeak bete eta gainezka egiten dute aintzira berriro azaldu araziz.

Inoiz gertatu izan da aintzira urte osoan ez desagertzea, baita urte osoan lehor egotea ere, 1834-35 denboraldian gertatu zen bezala, baina urte hauek salbuespenak dira.

Neguan izoztu ere egin daiteke aintzira.

## Flora 
Flora anfibioa du, ur gainean eta ur azpian bizi daitekeena. Horregatik bi Natura 2000 eremu babestu ezarri dira bertan.

## Iruditegia 

Irudi:2015-5-Slivnica&Cerkniško jezero (83).JPG
Irudi:Cerknisko jezero.jpg|Neguan.
Irudi:Dry Lake Cerknica & Slivnica.JPG|Udan.
Irudi:Lake Cerknica 2013 (8567069833).jpg

## Kanpo estekak
Nafarroa Bai 2011

**Nafarroa Bai 2011** Aralarrek, Euzko Alderdi Jeltzaleak eta zenbait independenteek 2011ko udal eta foru hauteskundeetara aurkezteko Nafarroan osatutako koalizio bat izan zen.

Aurretik Nafarroa Bai izeneko koalizioan parte hartu zuten alderdi eta pertsonetako batzuk osatu zuten. Koalizio berritik kanpo geratu ziren Batzarre eta Eusko Alkartasuna alderdiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barriken iturria

**Barriken iturria** Gipuzkoako Azkoitia udalerrian dagoen iturri neoklasiko bat da. Azkoitiko Alde Zaharran eta Urola ibaiaren ertzean dago, Jesusen Bihotza Agurgarriaren plazan eta Idiakez dorrea edo Etxe Beltz jauregia eta Andre Mariaren Jasokundearen elizaren alboan. Balio handiko multzo monumentala osatzen dute hiru elementuek. Egun, Barriken Iturria Azkoitiko sinboloetako bat da.

Bloke kubiko bat du, kareharri grisez egina, eta 1831ko data du erdian (urte horretan egin zuten iturria), eta barrika bat du alde bakoitzean. Handik irteten da ura, eta aska angeluzuzen batera biltzen. Zutabe baten danborra ageri da bloke horren gainean, eta lorontzi neoklasiko handi bat gainean.

## Kanpo estekak
Iñaki Cabases

**Ignacio Cabasés Hita**, (Iruñea, 1952ko otsailaren 15a) nafar politikaria eta Geroa Bai koalizioko kidea da. EAko foru parlamentaria izan da, eta Javier Otanoren gobernu sozialistan, Nafarroako Gobernuko lehendakari ordea eta Industria, Merkataritza eta Turismoa sailburua izan zen.

Eusko Alkartasunako militantea izan zen alderdiaren sorkuntzatik, 1986tik, alderdia Nafarroa Bai koaliziotik kanpo geratu zen arte, 2011n. Iruñeko Udaleko zinegotzia izan da 2007 eta 2015 bitarte Nafarroa Bai eta Nafarroa Bai 2011ren eskutik, 2015etik egun arte Geroa Bairen eskutik.
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Azkoitia)

**Andre Mariaren Jasokundearen eliza** Pizkunde estiloko tenplu katolikoa da, Gipuzkoako Azkoitia herrian dagoena. Azkoitiko Alde Zaharrean dago, Jesusen Bihotza Agurgarriaren plazan eta Idiakez dorrea edo Etxe Beltz jauregia eta Barriken iturriaren alboan. Balio handiko multzo monumentala osatzen dute hiru elementuek.

## Eraikina 
Hiru habearte ditu, eta erdikoa alboetakoak baino zabalagoa da, alboetako horiek, ordea, kaperak dauzkate. Zortzi zutabe ditu euskarri nagusi, eta zortziek kapitel korintiarra dute. Kupulak petxina gainean daude.

Kanpotik eta barrutik, kontrahormak ditu, eta argia sartzeko, habearteen zati guztiek beirateak dituzte. Harlanduz egina dago, eta hormarik gehienak igeltsuztatuak ditu, manposteriaz eginak.

Kanpo aldean, arkupea gehien nabarmentzen da: zirkuluerdiko sei arku ditu, eta horiei eusteko, zutabe toskanarrak (lore handiak dituzte gorengo aldean).

Irudi:Azkoitia - Iglesia de Santa Maria la Real 06a.jpg|Eliza, Idiakez dorrea edo Etxe Beltz jauregia eta Barriken iturria, Urola ibaiaren ertzean.
Irudi:Azkoitia - Iglesia de Santa Maria la Real 07a.jpg|Ataria.
Irudi:Azkoitia - Iglesia de Santa Maria la Real 06.jpg|Erretaula.
Irudi:Azkoitia - Iglesia de Santa Maria la Real 37.jpg|Organoa.

Ataria ere nabarmentzeko modukoa da (Jose Lizardik egina da); horma-konka baten itxura du, eta triangelu formako frontoia du gainean. Eguna geri den dorrea ez da jatorrizkoa, eta 2007an berritu egin zuten.

Ama Birjinaren erretaula ere aski interesgarria da (barrokoa da, XVII. mendekoa). Alboetako kaperak XVIII. mendekoak dira. Parrokia honek duen elementurik garrantzizkoena organoa da, Aristide Cavaillé-Coll handiak eraiki zuen azkena (1898koa). Egiazko artelana da, eta soinu bikaina du.

## Kanpo estekak
Planina leizea

**Planina leizea** () Esloveniako leizea da, Postojnako leize ezagunetik gertu dagoena, Postojna udalerrian bertan. Sarreran gaztelu txiki bat egon zenez **Gaztelu txikiaren leizea** () ere eman izan zaio tradizionalki.

## Egitura 
Unica ibaiak sortu du eta sarreratik 500 metrotara Postojnako leizetik datorren Pivka ibaiarekin eta Rakov Škocjan haranetik datorren Rak ibaiarekin bat egiten du. Postojnako eta Planinako sistemak batera hartuta 31 kilometrotako luzera duen sistema eratzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Planina Cave Slovenia - entrance.JPG
Irudi:Planina Cave Slovenia - Unica River.JPG

## Kanpo estekak
Pivka ibaia

**Pivka ibaia** Esloveniako ibai bat da, Karniola Beherea-Kostaldea eskualde estatistikoan kokaturik dagoena.

## Ibilbidea 
27 kilometro eskas egiten dituen arren oso ezaguna da Postojnako leizea eratu baitu. Herrialdeko leize luzeena da eta Esloveniako turismogune garrantzitsuenetakoa ere bai. Bertatik atera eta Planina leizean sartzen da, eta bertan Rak eta Unica ibaiekin elkartzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Entrance of Postojnska jama (5953846857).jpg
Irudi:20130530 Postojna 09.jpg
Irudi:Burger PostojnskaJama.jpg|Postojnako leizea.
Irudi:PlaninskaJama.jpg|Planina leizea.

## Kanpo estekak
Zeltiberiar Gerrak

**Zeltiberiar Gerrak** K.a. III. eta K.a. II. mendeen artean Erromatar Errepublika eta Ebro haraneko erdialdean eta Iberiar goi-lautadako iparraldean bizi zen zeltiberiar herrien arteko zenbait gatazka izan ziren. Liskarrek luzaroan iraun zuten, tartean zenbait su-eten, itun, setio eta gudu izanda.

Bigarren Gerra Punikoa amaitu zenean, erromatarrek kartagotarrek Hispanian kontrolpean zituzten eskualdeak bereganatu zituzten. Horren ondorioz, zeltiberiarrak erromatar probintzia berria honen mugakide bilakatu ziren. Erromatar armada Zeltiberia inguruan agertu zen eta honek Lehen Zeltiberiar Gerra piztu zuen. Erromatar garaipenak Grako pretoreak zenbait tribuekin sinaturiko bake-itunari esker 24 urtez pax romana mantendu zen.

K.a. 154an, Erromatar Senatuak beloen Segeda hiriari harresiak eraikitzea galarazi zion eta hauek gerra deklaratu zuten. Horrela hasi zen Bigarren Zeltiberiar Gerra (k.a. 154–k.a. 152). Gutxienez hiru tribuk borrokatu erromatarrak zituzten: titiarrek, beliarrek (Segeda eta Nertobriga hiriak) eta arebakoek (Numantzia, Axinum eta Ocilis herriak).

Zeltiberiar Gerretako hirugarren matxinada handia Numantziar Gerra (k.a. 143–k.a. 133) izan zen. Hau gerrarik luzeena izan zen eta behin-betiko amaitu ziren zeltiberiar matxinadak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bruktero

eskuinera|250px|thumb|Germaniar herriak 50. urte inguruan.
**Brukteroak** (; ) antzinako germaniar herri baten kideak izan ziren, egungo Ipar Renania-Westfalian bizi zirenak. Bere eremuak Lippe eta Ems ibaietatik Teutoburg basorantz zabaltzen ziren.

Teutoburgoko oihaneko guduan erromatarrak menderatu zituzten. 9an Luzio Stertiniok eraso eta sarraskitu zituen. Bizirik irten zirenak, franko erripuariarrek bereganatuak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sareta

thumb|Zurezko sareta edo zursarea.
**Sareta** burdinazko edo zurezko sare modukoa da, gehienetan leihoetan jartzen dena, eta kanpotik ikusia izan gabe barnetik kanpoa ikusteko balio duena. Mugikorra bada, pertsiana ere deitu ohi zaio; finkoa eta zurezkoa bada, berriz, **zursarea**.

Sareta funtzionala izan daiteke, adibidez, aire korrontea pasarazteko; egiturazkoa, habe handiagoak eta arinagoak egiteko; pribatutasuna hobetzeko erabilia; apaingarria; edo horien konbinazioren bat.

## Arkitektura 
[thumb|Harrizko sareta [islamiar eredu geometrikoekin, Amber gotorlekuko leiho batean.]]
Harrizko saretak ohikoak ziren arkitektura bisigotikoan eta asturiarrean. Motibo zelta eta germaniarrekin zizelkatuak zeuden, soka formako apaingarriekin eta arrosa leiho txikiekin.

Iztukuzko, zurezko eta harrizko saretak asko erabili ziren hispano-arabiar artean, fantasia geometrikoak edo kaligrafiak zituzten patroiei jarraituz. Islamiar arkitekturan, *muxarrabia*, "mašrabiya" (مشربية) edo "šanāšīl" (شناشيل) izenak hartzen ditu sareta artistiko mota horrek.

Indiako baliokidea "jali" edo "jaali" (gujaratiz: જાળી) da, hargintzaren eta artisautzaren arteko artea, non harlauzak aldean beste zulatuz lantzen diren.

Lorezaintzan maiz erabiltzen da landare igokarien euskarri gisa. Hormen gainean, itxituretan (hesietan), kioskoetan eta abarretan instalatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grintovec mendia

**Grintovec** Esloveniako mendia da. Bere 2.558 metrotako altuerarekin Kamnik-Savinjako Alpeetako mendi garaiena da. Tontorrak 1.706ko desnibela dauka, Esloveniako bigarrena, Triglav mendiaren atzetik.

1759an Giovanni Antonio Scopoli botaniko italiarrak egin zuen lehen igoera.

Nahiko erraz igotzen da Zois Lodge aterpetik, hiru ordu inguruko ibilbidea da.

## Iruditegia 

Irudi:Grintovec 10 (5756084903).jpg
Irudi:Grintovec 2013 (9920003933).jpg
Irudi:Jezersko - Kamniško Savinjske Alpe.JPG
Irudi:ZoisovaKoca.JPG|Zois Lodge aterpea.

## Kanpo estekak
Danimarkar

**Danimarkarrak** edo **daniarrak** () Europako etnia bat da. Munduan zehar Danimarkako herritarrak eta daniar jatorria duenak daude.

Lehenegoko ikuspegi etniko batetik antzinako daniarren ondorengoak ziren, hala ere, egun danieraren hiztunak edota Danimarka bere aberritzat duenak danimarkarrak dira.

## Danimarkar diaspora 
AEBetan ere komunitatea esanguratsua da (*Dansk-amerikanere*). 1.500.000 pertsona inguruk jatorri hau dauka, gehien-gehienak Mendebaldean eta Erdi-Mendebaldean bizi direnak, bereziki Kalifornian. Solvang eta Racine (Wisconsin) udalerrietan diaspora esanguratsua da. Kanadan 200.000 inguru bizi dira, eta Brasilen 140.000.

Alemanian, 50.000 inguru danimarkar bizi dira Schleswig-Holstein estatuan, beste garai batean Danimarkako lurraldea zena. Populazioaren %10a da , eta izen hauek hartzen dituzte: "Mugatik hegoalderako danimarkarrak" (*De danske syd for grænsen*), *"Danish-minded"* (*De Dansksindede*) edo "Hego Schleswigetarrak". Beste 50.000 bat bizi dira Norvegian eta Australian, 40.000 inguru Suedian eta 20.000 Britainia Handian.

## Daniar ezagunen zerrenda 
* Svend I.a Danimarkakoa (960 inguruan - 1014), Danimarkako, Ingalaterrako eta Norvegiako lurralde batzuen erregea.
* Tycho Brahe (1546-1601), astronomoa.
* Caspar Bartholino (1665-1738), anatomista.
* Vitus Bering (1681-1741), esploratzailea.
* Hans Christian Oersted (1777-1851), fisikaria.
* Hans Christian Andersen (1805-1875), idazle ipuingilea.
* J. C. Jacobsen (1811–1887), "Carlsberg" taldearen sortzailea.
* Søren Kierkegaard (1813–1855), filosofoa.
* Carl Nielsen (1865-1931), musikaria.
* Knud Rasmussen (1879-1933), esploratzailea eta etnologoa.
* Niels Bohr (1885-1962), Fisikaren Nobel Sariduna.
* Isak Dinisen edo Karen Blixen (1885-1962), idazlea.
* Bille August (1948-), zinemagilea.
* Allan Simonsen (1952-), futbolaria.
* Lars von Trier (1956–), zinema zuzendaria.
* John Lauridsen (1959-), futbolaria.
* Susanne Bier (1960-), zinemagilea, Oscar Sariduna.
* Tony Rominger (1961- ), txirrindularia.
* Brigitte Nielsen (1963–), aktorea, modeloa eta abeslaria.
* Peter Schmeichel (1963–), futbolaria
* Michael Laudrup (1964–), futbolaria.
* Bjarne Riis (1964-), txirrindularia, Frantziako Tourraren txapelduna.
* Mads Mikkelsen (1965–), aktorea.

## Kanpo estekak
Josu Santamaría

**Josu Santamaría Nos** (Bilbo, Bizkaia, 1989ko irailaren 3a)  Euskal Herriko futbolaria da.

## Biografia 
Gorka Santamaría eta Ander Santamaria anai biki futbolarien anai nagusia da. Aurrelari lanetan aritzen da. Athleticen harrobian hezia 2003tik, Baskonian jokatzera heldu zen.

## Estatistikak 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Krka ibaia (Eslovenia)

**Krka ibaia** (, ) Esloveniako ibai bat da.

## Ibilbidea 
Krka ibaiak bere 95 kilometroak Eslovenian egiten ditu. Gradiček herrian abiatzen da, Ljubljanatik 25&nbsp;km hego-ekialdera. Novo Mesto eta Otočec zeharkatu eta Sava ibaiarekin Kroaziako mugatik gertu elkartzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Novo mesto Breg 2.JPG|Novo Mesto.
Irudi:Otocec (The River) (2006) (449397128).jpg|Otočec.
Irudi:Krka zgornji tok Slovenija.jpg|Žužemberk.

## Kanpo estekak
Laguntasuna Dantza Taldea

**Laguntasuna Euskal Dantza taldea**, Barakaldoko San Bizente auzoan (Bizkaia) dagoen euskal kultur elkartea da. Euskal dantzak, musika tradizionala eta kultura herrikoia sustatu, zaindu eta zabaltzea du helburu.  1949. urtean eman zuen bere lehenengo emanaldia, eta gaur egun Bizkaian etengabean jardun duen dantza talderik zaharrena da, eta Euskal Herriko beteranoen artean dago. 2024an bere 75. urteurrena ospatu zuen.

Elkarteak Barakaldoko bizitza kulturalean parte-hartze aktiboa dauka, eta herriko zein auzoetako jaietan parte hartzeaz gain, hainbat ospakizun eta ekitaldi eramaten ditu aurrera.

## Historia 
Gerraosteko garaian sortu zen elkartea, euskal kultura sustatzeko helburuarekin. Garai hartan, Barakaldon ez zegoen antzeko talderik eta L**aguntasuna izan zen herriko lehen euskal dantza taldeetako bat****.**

Urteak igaro ahala, elkartea hazten joan da, eta milaka dantzari eta musikari igaro dira bertatik. Horri esker, gaur egun **Laguntasuna Bizkaiko dantza talderik beteranoena da, eta Euskal Herriko zaharrenetarikoa****.**

Laguntasunak, halaber, Barakaldoko mugimendu euskaltzalean parte hartu zuen, besteak beste, euskararen sustapenean eta lehen ikastolen sorrerarekin lotutako ekimenetan.

## Antolaketa 
Gaur egun, elkarteak 350 bazkide inguru ditu eta horietatik, 200 lagun inguru aritzen dira modu aktiboan. Partaideek hainbat jarduera garatzen dituzte: **dantza, musika tradizionala, erraldoien konpartsa eta kantu herrikoiak****.**

Elkartearen jarduera guztiak **boluntariotzan** oinarritzen dira, eta **helburua Barakaldoko eta Euskal Herriko tradizioak zaindu eta zabaltzea da.**

### Dantza 
Laguntasunak dantza eskola bat du, non **dantzari txiki eta ertainak** adinaren eta mailaren arabera antolatzen diren. **Gazteen erakusketa taldea**k, aldiz, emanaldien eta erakustaldien ardura nagusia hartzen du. **Helduentzako dantza ikastaroak** ere antolatzen dira, batik bat, erromeria dantzak ikasteko.

### Musika 
Musika tradizionalak garrantzi handia du elkartean. Horregatik, hainbat talde ditu: fanfarrea handia eta gaztea, txistulariak, dultzaineroak eta gaiteroak. Bere lokaletan musika tresna hauen klaseak era ematen ditu , Errosarioko erromeria eta Santa Luziako erromeria. 

### Beste kultur jarduera batzuk 
Laguntasunak beste kultura proiektu batzuk ere bultzatu ditu, eta Barakaldoko jai eta ekitaldi asko antolatu edota parte hartzen du: Barakaldoko jaiak, auzoetako jaiak, Santa Agedako koruak, Olentzeroren Jaia Barakaldon, inauteriak, etab. 

Halaber, **Barakaldoko Nazioarteko Folklore Jaialdia antolatzen du** Barakaldoko Udalaren laguntzarekin. Horri esker, hainbat herrialdek herria bisitatu dute, hala nola Mexiko, Zelanda Berria, Georgia, Kazakhstan, etab.
Idrija

**Idrija** ( ahoskatua, ), Esloveniako hiria da, Gorizia eskualdekoa. 2008ko erroldaren arabera 12.034 biztanle ditu, hauetatik erdia inguru herrigunean. Bere merkurio meategiengatik ezagutzen da eta UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen meategi hauek 2012an.

## Geografia 
Mendiz inguraturiko lautada batean kokatzen da eta Idrija ibaiak zeharkatzen du.

## Historia 
XV mende bukaeran, Austriako Inperioaren barnean zela merkurioa aurkitu zen, hala adierazten da 1490, 1492 eta 1497ko agirietan. Gobernuak meategiak 1580an jarri zituen martxan. 1832an idrialita minerala bertan aurkitu zen, hortik bere izena.

## Ondasun nabarmenak 
* Merkurio meategiak (Gizateriaren Ondare)

## Iruditegia 

Irudi:Idrija from left bank (Mejca view).jpg|Idrija.
Irudi:Idrija-pogled.jpg|Idrija.
Irudi:AntonijevRov-Idrija.jpg|*Antonijev rov*, meategiaren sarrera.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Azkoitiko udal merkatua

**Azkoitiko udal merkatua** Gipuzkoako Azkoitiako merkatu plaza bat da, **Plaza Berdura** izenez ezaguna Azkoitian. Azkoitiko Alde Zaharran dago, Urola ibaiaren gainean dagoen eraikin batean. 
none|thumb|Merkatua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Savinja ibaia

**Savinja** Esloveniako ibai bat da, Savinja eskualde estatistikoa zeharkatu eta Sava ibaiarekin bat egiten duena.

## Ibilbidea 
102 kilometrotako luzera du eta ibilbide guztia Esloveniaren barnean egiten du. Ibaiaren iturburua Rinka ur-jauzia da, 105 metrotako salto ikusgarria. Ondoren Celje eta Laško hiriak zeharkatzen ditu eta Zidani Most herrian Sava ibaiarekin egiten du bat.

## Uholdeak 
Savinjak sarritan eragin ditu uholdeak. 1960 hamarkadan izan ziren batzuk. Gogoratzen diren gogorrenak 1990 eta 1995ekoak dira.

## Iruditegia 

Irudi:Slap Rinka 2.JPG|Rinka ur-jauzia.
Irudi:Celje - pogled z gradu.JPG|Celje.
Irudi:Laško 1.JPG|Laško.
Irudi:Zidani most - most in žel. postaja 2.jpg|Zidani Most.

## Kanpo estekak
Merkurioaren Ondarea. Almadén eta Idrija

**Merkurioaren Ondarea. Almadén eta Idrija** Almadén (Espainia) eta Idrija (Eslovenia) herrietako merkurio meategi tradizionalak hartzen dituen multzoa da. Munduko merkurio meategi handienetakoak dira eta orain gutxi arte jardunean aritu direnak.

## Historia 
Almadénen aintzinatik ustiatu izan da merkurioa, Idrijan aldiz 1490an aipatzen da lehen aldiz. Biek ala biek merkurioaren nazioarteko merkataritzan garrantzia handia izan zuten, bate ere Europa eta Amerikaren arteko elkartrukeak garatu zituzten hainbat mendetan. 2012 urtean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen.

## Ondasun nabarmenak 
* Almadénen:
** Alde zaharra
** Gazteluko meategiaren eraikinak
** Lan behartuen gartzela
** San Rafael Erret Ospitalea
** Zezen plaza
* Idrijan:
** Alde zaharra
** Fundizioa
** Uraren ubidea, biltegia eta bonba
** Ur biltegia
** Idrjako aintzira
** Belca ibaiko Putrih urtegia
** Belca ibaiko Brus urtegia

## Iruditegia 

Irudi:|.
Irudi:Minas de Almadén (RPS 21-07-2012) Horno de Bustamante.png|Bustamante labea (Almadén).
Irudi:Almadén (RPS 21-07-2012) Plaza de Toros (plaza nueva), portada.png|Zezen plaza (Almadén).
Irudi:Šelštev, Idrija.jpg|Antonijev rov, Idrijako meategirako sarrera.
Irudi:Idrija (15038218861).jpg|Idrijako alde zaharra.

## Kanpo estekak
San Martin baseliza (Azkoitia)

**San Martin Iraurgikoaren baseliza** Gipuzkoako Azkoitia udalerrian dagoen baseliza bat da. Udalerri guztitik ikusgai dagoen muino batean dago.

Indusketa arkeologikoen bidez baseliza dagoen muinoa VII eta VIII. mendeetan inguruko biztanleen lurperatze leku edo hilerri izan zela egiaztatu da. Gaur egungo eraikina XIX eta XX. mendeetan burututako zaharberritzen ondorioa da.

Baselizaren lursailetan egindako indusketek eskualdeko Historiaurreko aztarnak ere argitara eman dituzte, bai Paleolito nahiz Metal Arokoak. Indusketa hauen emaitzak bertan dagoen museoan ikusgai daude.

## Ikus gainera 
* San Jose baseliza (Azkoitia)

## Kanpo estekak
Edetaniar

**Edetaniarrek** () erromatarrak Iberiar Penintsulan sartu aurreko herria osatzen zuten. Edetania Hispaniako antzinako eskualdea izan zen (Hispania Tarraconensis), Valentziako iparraldea, Castelló eta Teruel eta Zaragozako hego-mendebala hartzen zituena..

Iberiarrekin loturik, bere hiriburua *Edeta* (Llíria) zen arren, hiri nagusia Sagunto zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* La Edetanía íbera Albergue Olocau. Web Machine bidez.
* Smith, William (ed.). «Edetani». *Dictionary of Greek and Roman Geography (1854)*. Perseus bidez.
* Término: Edetanos. *Tesauros del Patrimoinio cultural de España*.
José Martínez Oya

**José Martínez Oya** (Iruñea, 1983ko urtarrilaren 14a - ) nafar futbolaria da, Jaén hirian hazia.

## Estatistikak 
*2015eko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*
Errotore

220px|thumb|eskuinera|Errotore desberdin batzuk

**Errotorea** motor elektriko, sorgailu elektriko edo alternadore baten sistema elektromagnetikoko parte mugikorra da, biraka aritzen dena. Biraketa harilkatu eta eremu magnetikoaren harteko elkarrekintzagatik gertatzen da, zeinak errotorearen biraketa-ardatzean indar momentu bat sortzen duen.

Parte finkoa estatorea da.

## Ikus, gainera 
* Estatore
* Motor elektriko
* Sorgailu elektriko
* Alternadore
* Dinamo

## Kanpo estekak
Estatore

[220px|thumb|eskuinera|[Motor elektriko baten errotorea (ezkerrean) eta **estatorea** (eskuinean).]]

**Estatorea** sistema birakari baten parte finkoa da, sorgailu elektriko eta motor elektrikoetan aurkitu daitekeena. Parte birakaria errotorea da.

Formari dagokionez, errotoreak duen itxuraren arabera bi estatore mota aurki daitezke: polo irtenekoak edo artekadunak.

## Ikus, gainera 
* Errotore
* Motor elektriko
* Sorgailu elektriko
* Alternadore
* Dinamo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tesera

thumb|Mosaiko bat osatzeko erabiltzen ziren *tessera*-k (teselak)
thumb|*Tessera* bat, zentimo bateko txanponarekin alderatua.
[thumb|200px|Abegi oneko ituna idatzita duen tesera, Soriako [El Burgo de Osma-Ciudad de Osma|Burgo de Osman, Uxama hiria zegoen aztarnategian, aurkitua.]]
**Tesera edo tessera** ( eta hizkuntza gehienetan bi ss-z idatzita eta pluralez *tesserae*), antzinate erromatarrean, pieza txiki eta laua zen. Token moduko bat izan zitekeen, besteak beste, ikuskizunetarako erabiltzen zena.

Identifikatzaile moduan erabiltzen ziren piezatxoak zurez, hezurrez, edo boliz, baina, gaur egun arte iritsi direnak,  orokorrean metalez (burdinez edo brontzez) egindako piezak izan ziren. Askotariko itxura eta erabilerak izaten zituzten: sarrera-txartela, egungo ticket moduko zerbait, markatzailea, kupoia, identifikatzailea, etab. 

Dadoak izendatzeko ere erabili zen hitz hau, eta hortik, dadoekin jokatzen zen jokoa, Tesserae esaten zitzaion. 

Mosaikoetan erabiltzen zen pieza txiki bakoitza ere *tessera* bat zen, eta hainbat hizkuntzatan izen hori gorde da antzeko formarekin. Euskaraz, tesela erabiltzen da, frantsesez *tesselle* edo *abecule***,** gaztelaniaz *tesela* eta  ingelesez *tessera*. 

## Eraikin publikoetan 
Ikuskizun publikoak ematen ziren eraikinetan, buztinezko puska batean, sarrera-zenbaki bat eta errenkada bat zeuden estanpatua. Horrelakoak anfiteatro edo bestelako eraikin publiko batean egon zitezkeen, ekitaldira joaten ziren ikusleentzat. Adibidez, Erromako Koliseoko ateen gainean eskegita zeuden. 

## *Tesserae frumentariae* edota *nummariae* 
Magistratu erromatarrek *Tesserae frumentariae* eta *nummariae* fitxak ematen zizkieten batzuetan herritarrei, gari edo  kopuru finko baten truke alda zezaketenak. *Tessera* mota hauek, askotan, joko publikoetan banatzen ziren, eta propaganda politikoaren parte zirela esaten da.  

## Abegi oneko teserak 
Abegi oneko teserak *Hispanian* erabiltzen ziren, Erromatarren garaian. Pasahitza, ohorezko bereizgarri, abegi onaren seinale, itun baten froga edo zirkulazio libreko baimen izateko eginak zeuden.

## Ikus, gainera 
* Tesserae (jokoa)

## Erreferentziak 
## Bibliografia sakontzeko 
* 

## Kanpo esteak 
* Teseras. Museo Arqueológico nacional (MAN) (Bilaketan, tesera hitza sartuta)
* Ref. 857 - Tésera de Hospitalidad de Monte Cildá (Palencia). Bronces romanos en España
* Beltran Lloris, Francisco  ; Diaz Ariño, Borja; Jordan Colera, Carlos ; Simon Cornago, Ignacio (2020)   "Tesseram conferre. Etruscan, Greek, Latin, and Celtiberian tesserae hospitales" In: Zaguan. Universidad de Zaragoza Repository. **DOI:** 10.25162/HISTORIA-2020-0021
* Rojo Rincón, Ángel (1997) «Las Tesserae hospitales latinas de Hispania. Tipología, distribución y patronazgo». *Annals de l’Institut d’Estudis Gironins*, 36. lib., 519-535 or.
* Mattingly, Harold  eta Rathbone, Dominic W.  (2016ko martxoak 7)  "" *Oxford Classical Dictionary.*
Morąg

**Morąg** () Poloniako ipar-ekialdean dagoen Varmia-Mazuriako voivoderriko udalerria da. Errusiako mugatik 60&nbsp;km hegoaldera dago. 6,11&nbsp;km²ko eremua du eta 2010an 14.458 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poloniar

**Poloniarrak** (,  ahoskatua) Europako etnia bat da. Poloniarrak Poloniako herritarrak ez ezik poloniar jatorria duenak ere badira. Poloniarrek diaspora zabala (c. 21 miloi) dute munduan zehar, bai inguruko herrialdetan (Errusian, Alemanian, Bielorrusian, Ukrainan...) bai Amerikan (Estatu Batuetan, Kanadan, Brasilen...)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suediar

**Suediarrak** () Europako etnia bat da. Munduan zehar Suediako herritarrak eta suediar jatorria duenak daude.

Lehenegoko ikuspegi etniko batetik antzinako suioniarren ondorengoak ziren (), hala ere, egun suedieraren hiztunak edota Suedia bere aberritzat duenak suediarrak dira ().

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Introspekzio

**Introspekzioa** edo **barne begirada** nork bere burua aztertu eta ezagutzeko prozesua da bere kontzientzia, pentsamendu eta sentimenduei buruz.

## Kanpo estekak 
* Introspekzioa, Gizapedian.
Stol mendia (Karavanke)

**Stol** (, ) Esloveniako mendia da. Bere 2.236 metrotako altuerarekin Karavanke mendilerroko mendi garaiena da. Bled hiria dago bere barrenean.

## Izena 
Eslovenierazko zein Alemanierazko izenak "aulki handia" esan nahi du. Austria eta Esloveniaren arteko mugan dago baina tontorra Esloveniakoa da. Bigarren tontor bat ere badu, *Mali Stol* ("aulki txikia"), 2.198 metrotako garaiera duena.

## Igoerak 
1794an Franz Josef Hannibal von Hohenwart naturalistak igo zuen lehen aldiz. Gaur egun hainbat ibilbide daude, hala Austriatik *Klagenfurt* aterpetik gora, nola Esloveniatik *Prešeren* aterpea erabiliz. Dena den Austriatik igoz gero 500 metrotako via ferrata bat igo beharra dago.

## Iruditegia 

Irudi:Stol-Hochstuhl.jpg|Stol mendia.
Irudi:Stol Sr Vrh.jpg|Stol mendia.
Irudi:Presernova koca na Stolu.jpg|Prešeren aterpea.
Irudi:Hochstuhl, mountain, austria, summertime.JPG|Austriako aldea.

## Kanpo estekak
Txongil

thumb|300px

**Txongila** edo **kantxila** ura fresko gorde eta bertatik edateko buztinezko ontzia da. Bi zulo ditu: zulo handia ura sartzeko erabiltzen da, eta txikia, bertatik edateko, porroitik antzera. Iberiar Penintsulako kulturetako ontzi tradizional bat da.

## Kanpo estekak
Peripezia

Fikzioan, **peripezia** pertsonaia bati gertatzen zaion pasadizo edo gertaera da, haria osatu edo berritu egiten duena. Peripeziaren ezaugarria da pertsonaiarentzat egoera kontrajarria dela, bat-batean gertatzen dena eta gehienetan istripuz edo aurretiko abisurik gabea. Horregatik peripeziaren ondorioz kontatzen ari denaren egoera aldaketa nabarmena gertatzen da.

Tragedia batean peripezia ematen den lekuan trama tragiko bilakatzen den puntua da, hau da, heroiak bere bizitzan duen puntua non egoera okertzen joango den bukaera tragiko hori eduki ahal izateko.

## Kanpo estekak
Sečovlje gatzagak

thumb|300px|Sečovlje gatzagak.
**Sečovlje gatzagak** () Esloveniako gatzaga handiena da, eta Mediterraneo itsasoaren inguruan iparralderen dagoen gatzaga ere bai.

## Geografia 
Adriatikoaren itsasertzean dago, Piran udalerri barnean. Dragonja ibaia itsasoratzen den inguruan 650 hektareatako eremua hartzen du.

## Historia 
XIII mendean hasi zen gatzaren ekoizpena Gatza lurrunketa bidez ekoizten da, era tradizionalean. Era berean hezegune garrantzitsua da migraziotan ari diren hegaztientzako. Honen ondorioz *Sečovlje gatzagen Paisaia Parkea* eratu da eta 1993an Ramsarko hitzarmenean sartu zuten. Natura 2000 sare ekologikoan ere sarturik dago.

## Flora eta fauna 
Landaretza halofitoa da nagusi, gatz kontzentrazio altutara moldaturikoa, esate baterako: *Salicornia europea*, *Arthrochnemum fruticosum*, *Halimione portulacoides*, *Limonium angustifolium*, *Artemisia caerulescens*, *Suaeda maritima* eta *Limbarda crithmoides*.

280 hegazti espezie aurkitu dira Sečovlje gatzagetan, ezagunenak lertxuntxo txikia eta kaio hankahoria.

Aipatzekoa da era berean gatzagetan bizi den *Artemia salina* krustazeo txikia.

## Iruditegia 

Irudi:Piran (14990037891).jpg|Sečovlje gatzagak.
Irudi:Piranske soline (2).jpg|Sečovlje gatzagak.
Irudi:Egretta garzetta 003.jpg|lertxuntxo txikia.
Irudi:Artemia salina 2.jpg|*Artemia salina*.

## Kanpo estekak
Kamnik

**Kamnik** ( ahoskatua, ), Esloveniako hiri jendetsuenetan hamargarrena da; Erdialdeko Esloveniako bigarrena, Ljubljana hiriburuaren ondoren. 2016an, 13.768 biztanle zituen.

## Geografia 
Kamnik Alpeek inguraturik dago herria eta Ljubljanatik 24 kilometro iparraldera.

## Historia 
Kamnik izena XI mendean aipatzen da lehen aldiz baina 1229koa da herriaren lehen aipamena. Ljubljana eta Celjeren arteko errepidean posta-hiri garrantzitsua dela esaten da. Honek Esloveniako hiri zaharrenetakoa egiten du.

Erdi Aroan txanpona egiteko etxea izan zuen eta hainbat familia aristokratiko bizi izan zen bertan, Andech kondeak (Bavariarren ahaideak) aipagarrienak. Erdigunean dauden bi gazteluren aztarnak gelditzen dira oraindik. Frantziskotar monasterioa ere han dago, egoera onean mantendua.

Bigarren Mundu Gerran naziek okupatu zuten kroaziar eta serbiar soldaduen laguntzarekin. 1945eko maiatzaren 11n, esloveniarrek hiria askatu eta soldadu horiek hil zituzten, eta Cuzak zelaiko hobi komunean ehortzita daude.

## Ondasun nabarmenak 
Herria Austria-Hungariako Inperioaren estiloan eraikita dago. Fatxada gehienak azken urteetan berriztu dituzte.

## Iruditegia 

Irudi:Kamnik (8965487904).jpg|Hiriaren ikuspegia.
Irudi:Slovenia 0962 (17101272652).jpg|Kamnik Alpeak elurtuta.
Irudi:Zaprice castle east.jpg|Zaprice gaztelua (*Grad Zaprice*).
Irudi:Stari Grad Kamnik 005 (6805809299).jpg|Zaprice gaztelua (*Grad Zaprice*).
Irudi:Mali grad full from southeast.JPG|Gaztelu txikia (*Mali grad*).
Irudi:Kamnik - Franciscan monastery.jpg|Frantziskotar monasterioa.
Irudi:Kamfest festival.JPG|Kamfest jaialdia.

## Kanpo estekak 
*   Udalaren webgunea
Bufoi

thumb|300px
Historian, **bufoi**a barrea eragitea lanbidetzat zuen pertsonaia komikoa zen. Bereziki Erdi Aroko Europako gorteetan anitz baziren ere, haien aipamenak Antzinako Greziatik datoz. Trebeak ziren istorioak kontatzen eta abesten zein akrobaziak, malabarismoak eta ilusionismoa egiten. Arropa koloretsu eta nabariak janzten zituzten, txano eta zapata barregarriekin, eta maiz nanismoa eta bestelako akats fisikoak zituzten.

## Ikus, gainera 
* Juglare

## Kanpo estekak
Jalovec mendia

**Jalovec mendia** () bere 2.645 metrotako altuerarekin Esloveniako bosgarren mendi garaiena da, eta Juliotar Alpeetako zazpigarrena. Mangart mendiaren alboan dago eta Triglav menditik nahiko gertu. Hego-mendebaldean "Egurraren labarra" () famatua dauka.

Izena eslovenierazko *jalov* ("antzua") adjetibotik dator, bere malda biluziei egiten die erreferentzia. 1920 eta 1943 artean Italia eta Jugoslaviako Erresumen arteko muga izan zen.

Lehenengo igoera Karl Wurmb austriarrak egin zuen 1875ean.

## Iruditegia 

Irudi:Mangart e Jalovec (2).jpg|Mangart eta Jalovec mendiak.
Irudi:Jalovec Kotovo sedlo.jpg
Irudi:Jalovec1.jpg
Irudi:P jalovec...jpg

## Ikus, gainera 
* Juliotar Alpeak
* Triglav Parke Nazionala

## Kanpo estekak
Kromosoma homologo

[thumb|400px|eskuinera|Emakume baten [kariotipoa; kromosoma homologoak bikoteetan kokatzen dira]]

**Kromosoma homologoa** organismo eukarioto diploideetan dagoen kromosoma-bikoteko bakoitza da. Meiosiaren lehenengo profasean kromosoma homologoak elkartu eta elkargurutzaketaren bidez geneak trukatzen dituzte.

Organismo baten zelula somatikoetan eskuarki kromosomak bikoteetan daude. Hots, zelula horiek bi kromosoma sorta dituzte. Kromosometako bikote horiek itxura eta neurria bera dute, eta kariotipoa egiterakoan elkarrekin sailkatu ohi dira.

Gametoek, aldiz, kromosometako sorta bakarra dute. Zelula hauek ez dute kromosoma homologorik.

Bestalde, zelula diploideetan aleloak kromosoma homologoetako leku berean (locus) kokatzen dira.

Kromosoma homologoek jatorri ezberdina dute; bat amarengandik dator (obulu batetik), eta bestea aitarengandik (espermatozoide batetik).

Gizakiok 22 pare kromosoma homologoak ditugu (autosomak), eta beste pare bat kromosoma sexual. Emakumezkoek bi kromosoma sexual berdinak dituzte (X), beraz haien kasuan kromosoma sexualak ere homologoak dira. Gizonezkoek, aldiz, X kromosoma bat eta Y kromosoma bat dute. Azken bi hauek ez dira homologoak, X kromosoma Y kromosoma baino askoz handiagoa baita.

## Kanpo estekak
Real Unión 2015-2016

Entrenatzailea:  Aitor Zulaika (2014-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.

### Fitxaketa merkatua 2015/16 
## Kanpo estekak
Lars Løkke Rasmussen

**Lars Løkke Rasmussen** (Vejle, Danimarka, 1964ko maiatzaren 15a) daniar politikaria eta Venstre alderdiko buruzagia da. 2009 eta 2011 bitarte Danimarkako lehen ministroa izan da. 2015eko hauteskundeen ondorioz, berriro ere daniar lehen ministroa da.
Durmitorko Parke Nazionala

**Durmitor mendiko Parke Nazionala** Montenegron dago; parkearen erdian Durmitor mendia dago, Bobotov Kuken 2.522 metroko garaia duena.

## Izena 
*Durmitor* izena Balkanetan hitz egiten zen erromantze hizkuntza batetik etor daiteke eta "lotia" edo "lo egiten duena" esan nahi du. Garaiko Yugoslavian bazeuden antzeko esanahi zuten beste mendiak: Visitor mendia (
Irudi:Montenegró 215-ps.jpg|Durmitorko Parke Nazionala.
Irudi:Tara River Canyon (1).JPG|Tara ibaiaren arroila.
Irudi:Tara River Canyon 4.jpg|Tara ibaiaren arroila.
Irudi:Durmitor od Cerneho jezera (1450 m).jpg|Durmitor mendigune.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* WCMC-UNEP
* Durmitor mendiaren Parke Nazionala
* Durmitor *(serbieraz)*
* Unescoren webgune ofiziala.
* [Tarako arroila(https://eu.wikipedia.org/wiki/Tarako_arroila)n egindako argazkiak.]
San Jose baseliza (Azkoitia)

**San Jose baseliza** Gipuzkoako Azkoitia udalerrian dagoen baseliza bat da. 1964ean Gipuzkoako kultura ondasuna izendatua izan zen.

Irudi:Azkoitia - Ermita de San Jose 1.JPG
Irudi:Azkoitia - Ermita de San Jose 2a.JPG|Atea
Irudi:Azkoitia - Ermita de San Jose 3.JPG|Pila
Irudi:Azkoitia - Ermita de San Jose 4.JPG
Irudi:Azkoitia - San Jose baseliza.jpg|Ermita ibaiaren beste aldetik

## Ikus gainera 
* Gipuzkoako kultura ondasunak
* San Martin Iraurgikoaren baseliza

## Kanpo estekak