open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Genrikh Kasparian

**Genrikh Moiseievitx Kasparian** (, ; Tbilisi, gaur egungo Georgia), 1910eko otsailaren 27a - Erevan, Armenia, 1995eko abenduaren 27a) armeniar xake-jokalaria eta xake-ikasketen sustatzailea izan zen.

## Bizitza 
Genrikh Moiseievitx Kasparian Tbilisin jaio zen, orduko Errusiar Inperioan, egungo Georgian, 1910eko otsailaren 27an.

Historian izan den Xake-ikasketen konpositore nagusitzat hartzen dute eta oso jokalari aktiboa izan zen, Armeniako Txapelketa, 1934tik 1956ra bitartean, 10 alditan irabazi zuelarik eta Tbilisikoa, berriz, beste 3 alditan (1931, 1937, 1945). SESBeko Txapelketan, 4 alditan izan zen finalista (1931, 1937, 1947, 1952), baina ez zuen hamargarren postutik aurrera egiteko aukerarik izan.

Konposizioek eman zion ospe handiena. Xekeko buruketekin hasi zen eta liburu ugari idatzi zuen. 600 bat ikerketa osatu zituen eta 57 lehen sari irabazi ere bai.

1936an irakasle nazional bilakatu zen Kasparian eta, 1950ean, nazioarteko maisu.

1956an, Xake Konposizioen Nazioarteko Epaile egin zuten eta, 1972an, Nazioarteko Maisu Goren izan zen Xake Konposizioan.

1995eko abenduaren 27an Erevanen (Armenia) hil zen.

## Erreferentziak
Peugeot 3008

**Peugeot 3008** Peugeotek sortutako *crossover* motako kotxea da, 2008an sortua. Bere estiloa kritikak jasan arren, automobil-aldizkariek askotan saritu dute. 2016an bere bigarren belaunaldia aurkeztu zuten.

## Kanpo estekak
Peugeot 208

**Peugeot 208** Peugeotek sortutako *hatchback* motako kotxea da, 2012an sortua. Pierre Authierrek diseinatua, urte hartako Ginebrako Autoaren Aretoan aurkeztu zuten.

## Kanpo estekak
Peugeot 308

**Peugeot 308** Peugeotek sortutako kotxe konpaktua da, 2007an sortua. Peugeot 307 ordezkatzen duen modelo honek bi belaunaldi izan ditu.

Peugeot 308 5-Türer front-1.JPG|Peugeot 308 I.
2020 - Peugeot 308 II (B) - 55.jpg|Peugeot 308 II.
2022 - Peugeot 308 III (C) - 196.jpg|Peugeot 308 III.

## Kanpo estekak
Medgar Evers

**Medgar Wiley Evers** (Decatur (Mississippi) (AEB), 1925eko uztailaren 2a - Jackson (Mississippi) (AEB), 1963ko ekainaren 12a) giza eskubideen alde borrokatu zuen estatubatuar aktibista izan zen. Segregazioaren aurka egin zuen Mississippiko unibertsitatean eta justizia soziala eta afroamerikarren boto eskubidearen alde.

## Biografia 
Medgar Wiley Evers Decatourren jaio zen, AEBetan, 1925eko uztailaren 2an. Aita James Evers izan zuen eta ama, berriz, Jesse Wright eta baserri batean bizi zen familia. Urruti zuen beltzentzako eskola, baina ez zuen amore eman eta Medgarrek Bigarren Hezkuntzako titulua atera zuen.

Medgarrek hamaika-hamabi urte besterik ez zituenean, familiaren inguruko lagun bat lintxatu zuten.

Evers II. Mundu Gerrara batu zen eta, ondoren, itzuli zenean, Alcorn Collegen ikasi zuen, futbola eta atletismoa ere praktikatu zituelarik. Han ezagutu zuen Myrlie Beasley eta 1951ko abenduaren 24an ezkondu ziren.

Evers eta bere emaztea Mound Bayou (Mississippi)ra aldatu ziren bizitzera eta berehala hasi ziren boikotak antolatzen beltzei egindako trataeraren aurka. Myrlie eta Medgar Jacksonra joan ziren eta afroamerikarren aurkako krimenak ikertzen aritu ziren.

1963ko ekainaren 12an, Medgar Evers erail zuten. Susmagarria Byron De La Beckwith supremazista zuria izan zen, gertu aurkitu baitzuten haren aztarna zuen arma eta batek baino gehiagok ikusi zuten auzoan, baina Beckwithek egun batzuk lehenago arma hori lapurtu egin ziotela deklaratu zuen eta berak aurkeztu zituen testiguek -polizia bat zegoen tartean- hilketa gertatu zen tokitik oso urruti zegoela esan zuten. Bi alditan epaitu zuten 1960ko hamarkadan, baina arraza zuriko epaileek ez zuten inora eraman. 1994an egin zuten errudun eta biziarteko kartzela-zigorra betearazi zioten.

Myrlie Evers-Williams alargunak aktibismoan jarraitu zuen eta Charles Evers anaia Mississippiko lehen afroamerikar alkate izan zen 1969an Fayette (Mississippi)ko hauteskundeak irabazi zituenean.

## Erreferentziak
Peugeot 2008

**Peugeot 2008** Peugeotek sortutako *SUV* motako kotxea da, 2013an sortua. Peugeot 207 ordezkatu zuen. Mulhousen (Frantzia) eta Porto Realen (Brasil) egiten zuten.

## Kanpo estekak
Nobatia

[thumb|226x226px|Kalabsha-ko (Talmis) tenplu baten grafitoa, Silko erregea zaldiz irudkatuz, [Nike (mitologia)|Nike-k koroatzen zuen bitartean.]]
**Nobatia** / noʊbeɪʃə / edo **Nobadia** (/ noʊbeɪdiə /; grezieraz: Νοβαδἰα, *Nobadia*; Nubiera zaharrean: ⲙⲓⲅⲓⲧⲛ︦ ⲅⲟⲩⲗ, Migin Goul) Wawat-eko (Nubia Beherea) Antzinaro Berantiarreko erresuma izan zen, eta, ondoren, Makuriako nubiar erresuma handiagoaren eskualdea.

Nobatiako erresuma Akin probintziako antzinako erresuma meoritikoan sortu zen, Nubia Behereko zati handiak barne hartzen zituena, eta uste dute bazela autonomoa erresuma meroitikoaren azken erorketaren aurretik, IV. mendearen erdialdean. Nobatiar herria Mendebaldeko basamortutik eskualdera gonbidatu zuen Diokleziano erromatar enperadoreak dagoeneko K.o. 297. urtean, baina bere erresuma hautemangarri bihurtzen da soilik K.o. 400. Nobatia goiztiarra oso litekeena da arkeologoek Ballanako kultura bezala ezagutzen duten zibilizazio bera izatea. Azkenean Nobatiar herria arrakastatsua izan zen eta Silko-k egindako, Nabatiarren "Basiliskoak", inskripzio batek *Blemmiak* Ekialdeko basamortura eraman izatea baieztatzen du. Garai hartan nobatiar hiriburua Pakhorasen (Faras modernoa) ezarri zen; Handik gutxira, Nobatia kristautasun ez-Kaltzedoniarrera bihurtu zen.
Tommy Ramone

**Thomas Erdélyi**, **Tamás Erdélyi** jaioa eta **Tommy Ramone** izen artistikoz ezaguna, (Budapest (Hungaria), 1949ko urtarrilaren 29a - Queens, New York, AEB &ndash; 2014ko uztailaren 11) Ramones punk rock taldeko lehen bateria-jotzaile eta kide sortzaileetako bat izan zen.

## Biografia 
[thumb|220px|ezkerrera|[The Ramones Toronton, 1976an]]
Tamás Erdélyi Budapesten jaio zen, Hungarian, 1949ko urtarrilaren 29an. Jatorri juduko gurasoak izan zituen, argazkilari profesionalak, Holokaustoan bizilagunen laguntzarekin biziraun zutenak. Senitarteko bat baino gehiago erail zuten naziek.

1956ko Hungariako Iraultzan ihes egin zuen familiak eta 1957an AEBetara emigratu zuen. Hasiera batean Bronx hegoaldean jarri baziren ere, New Yorkeko Queensera joan ziren, Forest Hillseko erdi mailakoen auzo batera. Han hazi zen Tamás eta, gerora, izena aldatu zuen, Thomas Erdelyi izango zelarik.

Bigarren Hezkuntzako eskolan hasi zen Tommy gitarra jotzen 1960ko hamarkada erdialdean; Tangerine Puppets izena zuen hasierako banda horrek eta gelakide bat zuen bertan, John Cummings, gero, Johnny Ramone izango zena.

Eskola utzi eta 18 urterako Record Planten zegoen lanean, 1970ean, Jimi Hendrixen *Band of Gypsys* albuma ekoizten lagundu zuelarik.

Tommyk bateria utzi eta bokalista izateko gomendatu zion Joey Ramoneri. Ramones taldean parte hartu zuen 1978ra arte, *Rocket to Russia* azken estudioko albuma atera zen arte. Marky Ramonek ordeztu zuen.

Ez zen luze egon bandan, 1974tik 1978ra arte, baina Ramonesen arima osatzen lagundu zuen. *Blitzkrieg Bop* abestia da horren adibide garbia, askorentzat taldearen hoberena eta, maiz, lehen punk-abestia kontsideratu dena. *Ramones* (1976), *Leave Home* (1977) eta *Road to RuinRamones* (1978) albumak atera eta gero, Ramones aldi batean utzi zuen, baina berriro itzuli zen; *Road to Ruin* (1978) ekoizten lagundu zuen eta horrela jarraitu zuen gero ere, ekoizle eta disko-editore.

Bateria jotzeko zuen estiloa ere nabarmendu behar da, gerora taldean egongo ziren bateria-jotzaileengan eragina izango zuena.

Ramones utzi ondoren, beste ekoizle-lan batzuk ere egin zituen, The Replacements bandaren *Tim* (1985) bezala edo Redd Krossen *Neurótica* (1987).

2014ko uztailaren 11n, kolangiokarzinomak (bide biliarretako minbizia) hil zuen Queensen, New York. 62 urte besterik ez zituen eta Ramones taldeko hasierako kideen artean bizirik zirauen bakarra zen.

## Erreferentziak
Real Sociedad Gimnástica de Torrelavega

**Real Sociedad Gimnástica de Torrelavega** 1907an sortutako Torrelavegako futbol taldea da, Kantabria probintziako futbol talde zaharrena hain zuzen ere. 9 denboraldi egin zituen Bigarren mailan baina azken hamarkadetan maila apalagoetan dabil.

## Datuak 
2024-25 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 9
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 20
* **Denboraldiak 1. RFEF**: 0
* **Denboraldiak 2. RFEF**: 3
* **Denboraldiak 3. mailan**: 50
* **Denboraldiak 3. RFEF**: 1
* **Ligako posturik onena**: 4.a Bigarren mailan (1928-29, 2949-50)

### Azken urteetako ibilbidea 
## Irabazitako txapelketak 
### Espainiako txapelketak: 1 
* **Espainiako futbol ligako bigarren maila: 0**
laugarren 1928-29 eta 1949-50 urteetan.
* **Espainiako futbol ligako bigarren B maila: 1**
1999-2000
* **Espainiako futbol ligako hirugarren maila: 12**

### Kantabriako txapelketak: 1 
* Kantabriako Txapelketa (1): 1941

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala
Croisés de Saint-André

**Croisés de Saint-André** edo **Croisés de Bayonne** () Baionako futbol talde amateurra da. 2013an ehungarren urteurrena bete zuen. Errealarekin ituna sinaturik dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Maratoia Udako Olinpiar Jokoetan

[thumb|Hiru atleta [Atletismoa 1896ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak maratoia|1896ko Olinpiar Jokoetako maratoia egiteko entrenatzen. Erdiko korrikalaria Charilaos Vasilakos da, zilarra lortu zuen kirolaria.]]
**Maratoia Olinpiar jokoetan** korrika Olinpiar Jokoetako atletismoan egiten den kirol proba bat da. Gizonen maratoia 1896an hasi zen eta emakumeena, 1984an.

## Aurrekariak 
K. a. 490. urtean, Grezian, Maratongo Guduan greziarrek persiarrak mendean hartu zituzten. Herodotok, Plutarkok eta Luzianok jaso zuten garaipenaren berri eta, bertsioak bertsio, kondairak dio Filipidesek Maratonetik Atenaserako bidea korrika egin zuela albistea jakinarazteko, eta misioa bete ondoren hil zela. Horixe da maratoi modernoaren oinarria eta askok uste dute probaren 42,175 kilometro horiek Maraton eta Atenasen arteko distantzia direla. Baina bi puntuen artean 200dik gora kilometro daude.

## Historia 
Lehen Olinpiar Joko modernoetan (Atenas, 1896) 40 kilometroko lasterketa prestatu zuten. Handik lau urtera, Parisko jokoetan ere neurri bera aukeratu zuten, oso zehatzak izan ez baziren ere: helmugara iritsi ziren maratoilariek 40,260 kilometro egin zituzten.

1908ko Londresko jokoetan Windsorretik Londreserako 40 kilometro inguruko ibilbidea prestatu nahi izan zuten, errege familia Windsorren bizi zela aprobetxatuz. Lasterketa errege jauregitik bertatik abiatuta, bertan bizi zirenek etxetik irteteko beharrik ere ez zuten izango probaren hasiera erosotasun osoz ikusteko. Eta, hala, maratoia errege-erreginen leihopean hasi zen. White City estadioko errege-palkora iristeko 42,175 metro egin behar zituzten.

Bada, joko haietan distantzia gehituak emaitzan eragina izan zuen. Dorando Pietri italiarrak 39. kilometroan hartu zuen lasterketa burua eta 40.ean erraz ari zen. Baina estadiora iristean pott egin zuen eta behin eta berriro erori zen. Ingurukoek –besteak beste, Arthur Conan Doyle idazleak– aldiro altxatzen lagundu zioten eta, helmugara iristen lehena izan arren, laguntza horren erruz deskalifikatu zuten.

Stockholmen (1908) 40,200 kilometro egin zituzten eta hurrengo joketan, Anberesen, inoizko maratoi olinpikorik luzeena egin zen: 42,750 kilometro. Azkenean, 1921ean distantzia behin betiko finkatzea erabaki zuten, 42,175 kilometrotan hain zuzen ere.

## Dominak 
### Gizonezkoak 
#### Herrialdearen arabera 
### Emakumezkoak 
#### Dominak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uganda Eskema

alt=Theodore Herzl|thumb|Theodore Herzl
**Uganda Eskema** Ekialdeko Afrika Britainarraren zati bat herri juduari emateko plan bat izan zen, bertan finkatu zitezen. Theodor Herzl sionistaren babesa izan zuen planak. Zonaldea antisemitismotik ihesean zebiltzan judu europarrentzat denboraldi baterako babeslekua izatea zuen helburu planak.

## Proposamena 
Joseph Chamberlain idazkari koloniar britaniarrak egin zien lehen aldiz Theodor Herzl-en sionista taldeari 1903. urtean. Chamberlainek Erakunde Sionistaren asmoak ezagutzen zituen, eta Afrika Ekialdera aurreko urtean bidaiatu zuenean bere buruan zituen. Chamberlainek bere bidaian adierazi zuenez, *"Herzl doktoreak bere saiakerak Afrika Ekialdera aldatzeko disposizioa balu, kolonizatzaile juduentzako lurzorua aurkitzeko zailtasunik ez litzateke izango"*. Theodor Herzli Chamberlain Israel Zangwillek aurkeztu zion 1903ko udaberrian, Kishineveko pogromoen hasieraren aste batzuk ondoren. Errusiar Inperioar juduen aurka eman ziren progromei emandako erantzuna izan zen, eta zonaldea herri juduarentzat babeslekua izan zitekeela pentsatzen zen.

Ideia 1903an Basilean ospatu zen seigarren Kongresu sionistan aurkeztu zen. Gaia sutsuki eztabaidatua izan zen. Afrikako lurra "Agindutako Lurraldearen bezpera" eta "Nachtasyl" (*aldi baterako gaueko aterpea*) gisa deskribatu zen. Hala eta guztiz ere, beste talde batzuek uste zuten eskaintza onartzeak etorkizunean Palestinan estatu judu bat ezartzea zailduko zuela. Botoa eman baino lehen, Errusiako delegazioak planaren aurkako oposizioa sutsuki adierazi zuen. Azkenean mozioa onartu egin zen, 295 boto alde eta 177 boto kontra jasoz.

Hurrengo urtean hiru gizonen ordezkaritza bidali zuten meseta ikuskatzeko. Bere altuerak klima leuntzen zuen, egokia eginez europarrentzako kokaleku bat ezartzeko. Hala ere, behatzaileek lehoi eta beste izaki basati batzuek bizi zuten lur arriskutsua aurkitu zuten. Horrez gain, zonaldean masai populazio handiak bizi ziren. Masaiek ez zuten begi onez ikusten europarrak haien lurretan ezartzea.

Bidaia-txostena aztertu ondoren, Kongresuak 1905. urtean britainiarren eskaintza bertan behera uztea erabaki zuen, era adeitsuan. Judu batzuek erabaki hau okertzat jo zuten eta Jewish Territorialist Erakundea banatu egin zen. Zatietako batek estatu judu bat edonon sortzeko helburu zehatza zuen, ez zehazki Lurralde Santuan. Zenbait familia judu Kenyara joan ziren bizitzera, eta horietako batzuen oinordekoek oraindik ere bertan jarraitzen dute. 1904ko espedizioaren istorioa, Uasin Gishuko estatu juduaren asmatutako irudikapen batekin batera, Lavie Tidharren "Uganda" eleberrian kontatua dago, 2007ko bere HebrewPunk bilduman.

## Saiakera berria 
Bigarren Mundu Gerran, Winston Churchillek Uganda proposamena berpiztu zuen nazietatik ihesi zeuden juduentzat babesleku bat sortzeko saiakera gisa. Baina ordurako erakunde sionistek argi zuten Palestinan finkatu nahi zutela eta beldur ziren britainiar proposamena onartzen bazuten, britainiarren babesa lortzeko saiakerak kaltetuko zituela uste zuten, Palestinako Britainiar mandatura emigratzeko zeuden judu kopuru mugarekin bukatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gustav Nachtigal

**Gustav Hermann Nachtigal** (Eichstedt, 1834ko otsailaren 23a - Stendal, 1885eko apirilaren 23a) alemaniar botanikaria, medikua eta esploratzailea izan zen, batez ere Erdialdeko Afrika ibilia. 

## Biografia 
Eichstedten hirian jaio zen, Brandenburgon, eta aita artzain luterano zuen. Medikuntza ikasi zuen Halleko, Würzburgeko eta Greifswaldeko unibertsitateetan. Gero zenbait urtez aritu zen zirujau militar gisa. Jaioterriko herrialdearen klima osasunerako kaltegarria zenez, Aljer eta Tunisiara joatea erabaki zuen, itsasontziko zirujau gisa parte hartuz espedizio ugaritan.

Prusiako erregearen aginduz, Kanem-Bornu Inperioko sultanari opariak eraman zizkion eskertzeko alemaniarrei mesedeak egitea. Kanpainiak bost urte iraun zuen eta Tripoli hirian hasi zen 1869an; Tibestiko Sahara basamortua zeharkatu zuen eta Bornun 1871n amaitu zen. Bornutik Bagirmin, Wadain, Kordofanen eta Khartumen zehar bidaiatu zuen 1874an.

1884an, Otto von Bismarck Alemaniako kantzilerrak Erdialdeko eta Mendebaldeko Afrikako enbaxadore berezi izendatu zuen Togolandiako eta Kamerungo lurraldeen anexionatzeak negoziatzeko. Horrela, bere esku hartzeei esker, Alemaniar Inperioaren kolonia bihurtu ziren. Misio horretatik itzultzen ari zenean, 1885eko apirilaren 20an itsasoan hil zen, Palmas lurmuturraren aurrean. Grand Bassam-en lurperatu zuten, Boli Kostan. 

## Erreferentziak 
## Kanpoko loturak 
* Sahara and Sudan By Gustav Nachtigal, Allan George Barnard Fisher, Humphrey J. Fisher
Italia Nostra

thumb|Italia Nostrako Logoa
**Italia Nostra** ondare kultural eta naturala babesteko italiako elkarte bat da. Erroman 1955ean jaio eta 1958 dekretu presidentzial bidez errekonozitua, Italiako ingurumen elkarte zaharrenetarikoa da. Liegi Etorbidea, 33an du egoitza, erromako Parioli auzoan.

Italia Nostra kanpaina sektorial baterako sortua izan zen eta lurraldetasun aldetik mugatua Erroma erdiko etxebizitza baten eraispenaren aurka, baina segituan italiar lurralde guztira zabaldu zituen bere ekintzak “ondare kultural eta naturala babes ezazu” lelopean. 

## Kanpo estekak
Pedro Balantzategi

**Pedro José Joaquín Balantzategi Altuna** (Zarautz, Gipuzkoa,  - Valcorbero, Palentzia, ) militarra eta politikaria izan zen.

1857an Leongo alkate izendatua, 1869an matxinada karlistan parte hartu zuen. Guardia Zibilak atxilotua, fusilatu zuten.
Rafael Balantzategi

**Rafael Balantzategi Escobar** (Lesaka, Nafarroa Garaia,  - Ondarroa?, ?) kazetaria eta politikaria izan zen. Bigarren Karlistaldian boluntario, 1876an erbesteratu zen. Madrilen *El Cabecilla* (1882-1890) astekaria sortu zuen. 1890ean Zarautzen ezkondu eta Ondarroako telegrafista bilakatu zen. Oso jarrera sutsua mantendu zuen abertzaletasunaren aurka.
Francisco Segurola

**Francisco Segurola Oliden** (Azpeitia,  - Buenos Aires, ) gipuzkoar itsaslari eta merkataria izan zen. 1750eko hamarkadatik aurrera, marinel aritu zen Espainia eta Amerika artean. 1771n Buenos Airen ezkonduta, bertan lan egin zuen merkatari gisa.
Juan Lezika

**Juan Lezika Torrezuri** (Kortezubi,  - Buenos Aires, ) bizkaitar politikaria izan zen. Ingeniaria lanbidez, 1734an El Callaora bidali zuten. Buenos Airesko kabildoko alkate izendatu zuten.
Hendaiako Églantins

**Hendaiako Églantins** () Hendaiako futbol talde amateurra da. 2012an ehungarren urteurrena bete zuen. Errealarekin ituna sinaturik dauka.

## Antzinako futbolariak 
* Bixente Lizarazu
* Oier Olazabal

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Juan Bautista Zelaiaran

**Juan Bautista Zelaiaran Antxia** (Azpeitia,  - *ib.*, ) gipuzkoar aitoren seme eta politikaria izan zen. 1672an eta 1678an jaioterriko erregidore hautatu zuten.
Art toy

[thumb|Deseinezko irudia [Ganeshen oinarritua]]

***Art toys*** edo **deseinezko jostailuak** edizio mugatuan egiten diren bilduma egiteko jostailuak dira, hauek artista eta desein-egileek sortzen dituzte. Jostailu hauek hainbat materialez egin egon daitezke, hala nola plastikoa, biniloa, egurra, metala edo papera.

## Jatorria 
Lan artistikoak bezala ikusiak dauden jostailuen historia 90eko hamarkada erdialdean hasten da Hong Kongen , Michael Lau eta Eric So artistek bilduma egiteko publiko heldu batengana zuzenduriko jostailuen bertsio mugatuak egiten hasi zirenean binilo suabearekin.

Mugimendu herritar horrek ondoren *art toy* edo *vinyl* izena hartu zuen, eta oinarri beltz edo zuri baten gainean bost eta hogei zentimetro bitarteko panpinak egitean zetzan. Artista eta desein-egile batzuek Mickey Mouse bezalako marrazki bizidunetako pertsonai ikonikoak berrerabiltzen hasi ziren.

Ezagun eginez zihoan heinean, margolari, grafiti-egile, komikigile eta irudigile handiak hauek pertsonalizatzen hasi ziren, ez bakarrik ekialdeko herrialdeetan, baizik eta segituan merkatu europar eta anglo-saxoira jauzi egin zutelarik.

Gaur egun, jostailu hauek salduz jarduten diren enpresak dira, hauei bozgorailuak, koloretako argiak, laser-izpiak, USB memoriak eta disko gogorrak bezalako osagarri teknologikoak gehitu zaizkie zenbaitetan.

Hala ere, *Art Toy*aren joera artistikoari oraindik elitearen artean eusten zaio; izan ere, pezak garestiak izaten jarraitzen dute oraindik. 

## Ezaugarriak 
Biniloa (*vinyl toys*) , ABS, egurra (*wooden toys*), erretxina (*resin toy*) edo papera (*paper toys*) bezalako materialekin irudiak sortzea da helburua. Handi-txikia aldatuz doa: 2,5 hazbetetik 16,5 hazbeteraino, nahiz eta eskala handiko irudiak sortu daitezkeen erakusketa edo bildumazaleentzako, eta hauek gehienetan berina-zuntzaz eginak egoten dira. Irudiak hauek ez dira 2000tik gorako sailetan egiten, eta, horregatik, bildumazaleentzako pezak dira, horietako baten bat gurtzazko gauzaki bihurtzeraino.

Peza bakarra sortzeak dakarren kostu handia kontuan harturik, batzuetan, zuriz margotutako irudiak egiten dira, margo-oihal moduan erabiliak ondoren artista bakoitzak bere gustuen arabera pertsonalizatu dezan, peza bakarrak sortuz. *Custom toys* (jostailu pertsonalizatuak) deiturikoak dira.

## Deseinezko jostailuen industria 
Irudi-mota honengatik apustu egin duten enpresa ugari daude (hauetako batzuek eginkizun bat eman die irudiei), Paul Bunditzen Kidroboten kasuan bezala, zeinak hasieratik jostailuen aldeko apustua egin zuen adierazpide moduan. Beste hainbat enpresa ere existitzen dira munduan zehar industria honi eskainiak, besteak beste, Toy2r Hong Kongen, Coltte Frantzian edo Vinyl_Escape Espainian.

## Ikus, gainera 
* Desein-egile
* Paperezko eredu

## Kanpo-estekak
Real Avilés Club de Fútbol

**Real Avilés Club de Fútbol** 1903an sortutako Avilésko futbol taldea da, Asturiasko futbol talde zaharrena hain zuzen ere.

## Ibilbidea 
Aurreneko titulua 1920an izan zuen artean *Stadium Club Avilesino* zela, 2. mailako Espainiako txapelketa irabazi baitzuen. Nicasio Goitisolo izan zen taldeko izar nagusia.

Guztira 13 denboraldi egin zituen Bigarren mailan eta 1952-53 denboraldian lehen mailarako igoera promozioa jokatu zuen. Azken hamarkadetan maila apalagoetan dabil.

## Izenak 
* *Sport Club Avilesino* (1903)
* *Círculo Industrial y de Sport de Avilés* (1906)
* *Stadium Club Avilesino* (1915)
* *Real Stadium Club Avilesino* (1925)
* *Real Avilés Club de Fútbol* (1941)
* *Real Avilés Industrial Club de Fútbol* (1983)
* *Real Avilés Club de Fútbol* (2010)

## Datuak 
2024-25 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 13
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 18
* **Denboraldiak Lehen maila RFEFn**: 0
* **Denboraldiak Bigarren maila RFEFn**: 4
* **Denboraldiak 3. mailan**: 52
* **Ligako posturik onena**: 3.a Bigarren mailan (1952-53)

### Azken urteetako ibilbidea 
## Irabazitako txapelketak 
### Espainiako txapelketak: 1 
* **Espainiako futbol ligako bigarren maila: 0**
laugarren 1928-29 eta 1949-50 urteetan.
* **Espainiako futbol ligako bigarren B maila: 1**
1989-90
* **Espainiako futbol ligako hirugarren maila: 6**
* **Espainiako 2. mailako txapelketa: 1**
1920
* **Afizionatuen Espainiako futbol txapelketa: 1**
1940
* **Espainiako Futbol Federazioaren Kopa: 1**
2003

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala
Jesko von Puttkamer

[thumb|Jesko von Puttkamer-en egoitza [Buea-n]]
**Jesko Albert Eugen von Puttkamer** (Berlin, 1855eko uztailaren 2a - Charlottenburg, 1917ko urtarrilaren 23a) alemaniar kolonialeko buruzagi militarra izan zen, eta bederatzi aldiz Kamerungo gobernadorea:
* 1887ko maiatzaren 13a - 1887ko urriaren 4a
* 1890eko abuztuaren 14a - 1890eko abenduaren 2a
* 1894ko abenduaren 31 - 1895eko martxoaren 27a
* 1895eko maiatzaren 5a - 1895eko urriaren 26a
* 1897ko irailaren 11 - 1898ko urtarrilaren 12a
* 1898ko urriaren 14a - 1900eko urtarrilaren 17a
* 1900eko azaroaren 16a - 1902ko otsailaren 3a
* 1902ko urriaren 2a - 1904ko maiatzaren 9a
* 1905eko urtarrilaren 31a - 1906ko urtarrila.
Kamerungo egoitza-etxe ederra utzi du Buea-n.

## Kanpoko loturak
Nazioarteko Afrikar Elkartea

[thumb|Nazioarteko Afrikar Elkartearen bandera, gero [Kongoko Estatu Burujabea eta Kongo Belgikarraren bandera ere izan zena]]
**Nazioarteko Afrikar Elkartea** () itxura hutsezko elkartea izan zen, Leopoldo II.a Belgikakoak 1876an antolatutako Bruselako Geografia Konferentzian eratu zena. Leopoldo II.ak elkarte hori erabili zuen bere proiektuak altruistak eta humanitarioak zirela erakusteko, Erdialdeko Afrika kontrolatzen zuen bitartean. Elkarte horri esker kontrolatu zuen lurraldeari Kongoko Estatu Burujabea izena eman zitzaion, eta Leopoldo II.aren eremu pribatua zen. Leopoldok lekua bilatu zion Bruselan Elkarteari, eta komite nazionalak egongo ziren parte hartzen zuten herrialde guztietan eta nazioarteko batzorde bat ere proposatu zuen. Leopoldo izan zen hautatua, aho batez, nazioarteko batzorde horren lehen idazkaria, baina esan zuen urte bakar batez egingo zuela, eta ondoren herrialde ezberdinetako kideek hartuko zutela ardura.

Elkarte berriak oso harrera ona izan zuen Europa osoan zehar, eta Rothschild familiak zein Ferdinand de Lessepsek laguntzak bidali zituzten. Komite nazionalek buru duke handiak, printzeak eta bestelako erregetzako kideak egongo zirela proposatu zuten, baina gutxik hartu zuten antolatzeko lana. Nazioarteko batzordea behin bildu zen, Leopoldo berriro hautatu zuten berak behin bakarrik egingo zuela esan arren, eta desegin zen.

Hala ere, Elkarteari esker, Leopoldok Belgikako herritarrak eta Europako gobernuak konbentzitu ahal izan zituen Afrikan zituen interesak altruistak baino ez zirela. Elkartea desegin ostean *Goi Longoko Ikerketen Batzordea* osatu zen, gutxi iraun zuena, eta Kongorako Nazioarteko Elkartea, disolbatu zena Leopoldok Kongoko Estatu Burujabea sortu eta gutxira.

## Kanpo estekak
Franko-espainiar Gerra

**Franko-espainiar Gerra** izan daiteke:
* Italiar Gerrak (1494-1559);
* Espainiak Frantziako Erlijio Gerretan parte hartu zuen (1562-1598);
* Franko-espainiar Gerra (1635-1659);
* Iberiar Penintsulako Gerra (1808-1814).
Franko-espainiar Gerra (1635-1659)

**Franko-espainiar Gerra** (1635–1659) Frantziako Erresumak Hogeita Hamar Urteko Gerran parte hartu zuenenean sortutako gatazka izan zen. Suediako alemaniar aliatuek Germaniako Erromatar Inperio Santuarekin bakea sinatu zutenean, frantziar lehen ministroak, Richelieu kardinalak, Espainiari gerra deklaratu zion habsburgotarrek inguraturik zegoelako. Gatazka Mantuako Ondorengotzaren Gerraren (1628–31) jarraipena izan zen, noiz frantziarrek iparraldeko Italiako espainiar lurraldeak inbaditu zituenean. Pirinioetako Hitzarmenak gerra amaitu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mfecane

thumb|200px|Mapa honetan Shakaren eraginez eman ziren mugimenduak azaltzen dira (1816–1828).
**Mfecane** (zulueraz, 'zanpatzea'), baita ere **Difaqane** edo **Lifaqane** (sothoeraz) bezala ezagututa, esapide afrikarra da 1818tik 1840 ingurura Hegoaldeko Afrikan gertatu ziren gerrak eta bortxazko migrazioen garaia definitzeko. Urte haietan populazio multzo handiak zonaldeko puntu urrunetara eramanak izan ziren.

## Historia 
thumb|Shaka, herri zuluen aintzindaria.
Mfecane Zulu Inperioaren agerpen eta zabalpenak definitu zuen, Shaka aintzindari militar zuluaren eskutik. 1818an, gaur egungo Hegoafrikako KwaZulu-Natal probintzian, Shakak, herri zuluak bildurik, mendeko lurraldeak zabaltzeko operazioak hasi zituen. Herri desberdinak menperatu zituen, nguni herria esaterako, Tugela eta Pongola ibaien artean. Ondorioz, erresuma militarra sortu zuen.

Politika horren ondorioz herri asko bere lurretatik kanporatu zituzten; joaten ez zirenak basailutza onartu behar izan zuten. Beste ondorioa populazioaren mugimendu handiak izan ziren, azkenik, beste erresumen antolaketa behartuz; horrela gertatu zen gaur egungo Lesothorekin, Moshoeshoe I.aren agindupean, edo Swazilandiarekin, Sobhuza I.aren agindupean. Migrazioak, bestetik, lurralde desberdinetara zabaldu ziren: Botswana, Malawi, Mozambike, Zambia, Zimbabwe.

Mfecanerekin lotuta ere, zuluen artean diferentziak sortu ziren eta aintzindari militar batzuek Shakarekin puskatu behar izan zuten, erbesteko bidea hartuz. Mugimendu horiei esker gutxi iraunduko zuten beste estatuak sortu ziren. Ezagunena Gazako Inperioa izan zitekeen, 1819an sortua, Mozanbikeko hegoaldean, Zambezi eta Maputo ibaien artean, Soshangane militar zuluren gidaritzapean. Beste militar erbesteratu bat Mzilikazi izan zen; 1823an gaur egungo Zinbawen kokatu zen, geroago Matabeleland izena jasoko zuen lurraldean.

Mfecaneren kausa nagusia Shakaren konkista direla esaten den arren, portugaldarren eragina eta Ndwandwe tribuaren harrapaketak ere aipatu ohi dira arrazoien artean.
thumb|Mzilikazi buruzagiak ihes egin zuen beste erresuma sortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Mfecane gerrak.
Ignacio Zelaiaran

**Ignacio Zelaiaran Ugarte** (Azpeitia,  - San Miguel de Tucumán, 1696ko uztaila) gipuzkoar aitoren seme eta militarra izan zen. 1675ean, kapitaina zela, San Miguel de Tucumángo alkate izendatu zuten.
Bagheera kiplingi

***Bagheera kiplingi*** armiarma espezie bat da, Salticidae familiakoa. Mexiko, Costa Rica eta Guatemalan bizi dira. Bere generoko espezie tipoa da, Bere dieta barazkijaleagatik ezaguna da, bakarra armiarmen artean. Ez da ezagutzen beste armiarmarik dieta belarjale hutsa duenik.

## Izena 
Izena Bagheeratik dator, Rudyard Kiplingen pantera beltza *Ohianeko liburua* eleberrian. Espezieak Kipling bera aipatzen du. Beste espezie batzuk ere badira Kiplingen izenak daramatzatenak, *Akela*, *Messua*, eta *Nagaina* kasu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Landareak jaten dituen armiarma - Zientzia kaiera
Itsas luminiszentzia

[thumb|200px|eskuinera|[1995eko urtarrilaren 25ean Somaliako kostaldearen parean agertutako itsas luminiszentziaren satelite bidezko ikuspegia.]]
thumb|eskuinera|250px|Itsas luminiszentziaren argi efektua.
**Itsas luminiszentzia**, itsasoaren luminiszentzia edo fosforeszentziaren eragina da, ondorioz itsasoa argiztatu egiten da. Ingelesez *milky seas* ("esne otsasoa") eta gaztelaniaz *mar de ardora* ("ardorako itsasoa") izendapenak jasotzen ditu.

Ozeanoak ur kopuru handietan sortarazten duen fenomenoa da, honetan itsasoko urak aldi batez kolore txurixka-urdinxka bat bereganatzen du, gauez oso ikusgarria, berezko argia egiten baitu. Luzaroan fenomeno arras misteriotsua izan da, marinel, arrantzale eta nabigatzaileen artean kondaira ugariren oinarria izana, zerk sortzen zuen guztiz ezezaguna baitzen, askok benetazko fenomenoa ala mendeetako itsas kondaira hutsa ote zen zalantza egiteko adina.

Azken ikerketen arabera, plankton mikroalgekin zerikusia duen bakteria bioluminiszente batek (vibrio harveyi) eragina litzateke.

Bioluminiszentzia norantza guztietan hedatzen da eta bere argia egunetan zehar edota ordu batzuez iraun dezake.

## Kanpo estekak
Hank Williams

**Hank Williams**, jaiotze izenez **Hiram King Williams** (Mount Olive, Alabama, 1923ko irailaren 17a - Oak Hill, Mendebaldeko Virginia, 1953ko urtarrilaren 1a) estatubatuar kantautore bat izan zen. Country musikako ikur eta XX. mendeko musikari eraginkorrenetakotzat jotzen da.

Honky tonk generoko musikari nabarmena izateaz gain, bere grabaketa ugariek, nahiz bere zuzeneko emanaldi eta abesti karismatikoek ospea ematearren gain, country garaikidearen oinarriak ezarri zituzten.
SWAPO

**SWAPO**, hau da, **Hego-mendebaldeko Afrikako Herriaren Erakundea** (jatorrizko izen osoa, ; ; ), hauteskundeetan **SWAPO Party** izenaz aurkeztua, Namibiako alderdi politiko bat da. Internazional Sozialistaren eta Lerrokatu Gabeko Herrialdeen Mugimenduaren partaide da.

## Historia 
thumb|ezkerrera|Sam Nujoma, lehen presidentea.
1960ean sortua, 1966an erakunde militarra bihurtu zen. Gerrila estrategia erabiliz, Hegoafrikako gobernuaren aurka aritu zen. Haien helburua Namibiako independentzia lortzea zen. Haien kuartel nagusiak hasieran Zambian zeuden; gero, 1975ean, Angola Portugaletik independizatu zenean, kuartierrak estatu horretara eraman zituzten. Armekin Hegoafrikako apartheid politikari aurre egin zioten. Apartheidek zera bilatzen zuen: zuriak eta bantuak sakabanatzea, hau da, politika arrazista.

1990ean Namibia estatu independentea izatea lortu zuen. Orduan, SWAPO alderdi politikoa bihurtu zen eta Sam Nujoma haien liderrarekin 1989ko hauteskunde orokorrak irabazi zituen. Ondorioz, Sam Nujoma herrialdearen lehen lehendakaria bihurtu zen. 2004ko hauteskundetan SWAPOk, orduan, Hifikepunye Pohamba gidaritzapean, berriro ere irabazi zuen, hautesleen %&nbsp;76ren babesarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  SWAPO Partyren webgunea.
Google+

**Google+** (**Google Plus** bezala ahoskatua eta idatzia, **G+** laburduraren bidez ere ezaguna) Google Inc.-ek martxan jarri eta mantentzen duen gizarte-sare zerbitzu bat da. Google+ 2011ko ekainean abiarazi zen. Gizarte-sare honen erabiltzaileek, gutxienez, hamairu urte eduki behar dituzte bertan kontu bat sortzeko. Google+ munduko hirugarren gizarte-sarerik erabiliena da, ez ordea bere ospearengatik, You Tuberekin lotu zelako ditu hainbeste erabiltzaile, zehazki, gaur egun 343 milioi erabiltzaile aktibo ditu.

## Ikus, gainera 
* You Tube
* Google
* Internet

## Kanpo estekak 
Wikimedia Commonsen badira hainbat multimedia fitxategi Google+en inguruan.
* Webgune ofiziala.
* Google+en kontu ofiziala gizarte-sare berean.
* Google+ Google Playen.
* Google+ iTunesetik ikusita.
RENAMO

**Mozambikeko Erresistentzia Nazionala**, ezagunagoa portugesezko **RENAMO** akronimoarekin () Mozambikeko gerrilla armatu ohia da, gerra zibila 1992an amaitu eta alderdi politikoan bilakatu dena. Ossufo Momade da buruzagia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Urabaien

**Miguel Urabaien Cascante** (Iruñea,  - *ib.*, ) nafar kazetari eta zinema kritikaria izan zen. Nafarroako Unibertsitatean eta Madrilgo Complutense Unibertsitatean irakaslea izan zen. 1953 eta 1971 artean El Pensamiento Navarron eta 1971 eta 1999 artean Diario de Navarran film kritikak idatzi zituen.

## Obra nagusiak 
* *Vida privada e información. Un conflicto permanente* (1977)
* *Antecedentes históricos de la cláusula de conciencia. El modelo francés* (1978)
* *Los folletones en El Sol de Félix Urabayen* (1983)
* *Estructura de la Información Periodística. Concepto y Método* (1988)
* *Décrypter la presse écrite espagnole* (2000)
Izotz duna

[thumb|250px|Izotz dunak [Erie|Erie aintzirako Presque Isleko Estatu Parkean.]]
**Izotz duna** hainbat hondartza artikotan eta Aintzira Handietako ertzetan metatzen den izotz eraketa da.

## Zergatia 
Itsaso zein aintziratik lehorreratzen den izotzak, elurteek eta uhinen bitsaren izozteak sor ditzakete izotz dunak.

## Kanpo estekak
Avarera

**Avarera** (avareraz **магӀарул мацӀ** edo **Авар МацӀ**) Kaukasian bizi den avar herriaren berezko hizkuntza da. 600.000 hiztun inguru ditu, Dagestanen, Azerbaijanen, Kazakhstanen eta Turkian. 1938. urteaz geroztik alfabeto zirilikoaz idazten da, baina XV. eta XVII. mendeetan georgiar alfabetoa erabiliz idatzi zen; ondoren, 1924. urtea arte, arabiar alfabeto eraldatu batez; urte hartatik aurrera, aldiz, latindar alfabetoa erabiltzen hasi ziren. Alfabeto zirilikoraren haren aldaerak palochka (I) letra gehitua du.

Avarera ez da nahasi behar Balkanetan bizi diren abaroen hizkuntzarekin, turkiar jatorri izan lezakeen etnia horrek ez duelako inolako loturarik avarerarekin.

## Fonetika 
Hona hemen avarerazko kontsonanteen taula:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nazioarteko Alfabeto Fonetikoa
* Avarerazko wikipedia
* Dagestan
* Avar herria

## Kanpo estekak 
* 

* Avarera Amarauna webgunean.

* Avareraren corpusa (Ingelesez, Errusieraz, Polonieraz eta Bielorrusieraz)

* Alfabeto zirilikoan idatzitako avarerazko testuak latindar alfabetora itzultzeko gai den webgunea. (Ingelesez)
Presio onkotiko

Fisiologian, **presio onkotikoa** edo **presio osmotiko koloidala** hodi kapilarretan agertzen den presio osmotiko mota bat da, odoleko proteinek sortutakoa.

Hodi kapilarren mintza iragazgaitza da proteina eta beste koloideentzat. Proteina gehienek pisu molekular handia dute, eta beraz ezin dute hodi kapilarren mintza zeharkatu. Horren ondorioz presio osmotiko bat agertzen da kapilarren eta likido interstizialaren artean, urak azken honetatik kapilarretara pasatzeko joera duelako.

Aipatutako presio onkotiko horrek kapilarren presio hidrostatikoaren aurkako norabidean jarduten du.

Odol-plasmaren presio onkotikoa 28 mm Hgkoa da, gutxi gorabera 

Presio onkotikoa txikia denean likido interstizialaren ura ehunetan pilatzen da, edema bat agertuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Togo Britainiarra

**Togo Britainiarra** edo **Mendebaldeko Togo** Mendebaldeko Afrikako Nazioen Ligako B motako mandatua izan zen, gaur egun Ghana, Erresuma Batuko agindupean egon zena. 1916an, Lehen Mundu Gerraren garaian, Togolandiako protektoratu alemaniarrak okupatutako lurraldearen banaketaren ondoren bi lurraldetan, Togo Britainiarra eta Togo Frantsesa, formalki eratu zituzten. 1922an, Togo Britainiarra britainiarren agindupean jarri zuten, Togo Frantsesa, gaur egungo Togo, frantziar agindupean jarri zuten bitartean.

Bigarren Mundu Gerra igaro ostean, Togo Britainiarraren egoera politikoa aldatu zuen, Erresuma Batuko agindupeko Nazio Batuen fideikomiso lurralde bihurtu zen eta. Afrikako deskolonizazioan, 1956ko maiatzean, Togo Britainiarrak lurraldearen etorkizuna erabakitzeko erreferendum bat antolatu zuen. Parte hartu zuten hautesle gehienek lurraldea ondoko Urre Kostarekin bateratzearen alde bozkatu zuten, britainiar koroaren koloniarekin. Hiru hilabete baino gutxiago eta gero, bi lurraldeak 1956ko abenduan formalki bateratu ziren, Urre Kosta independiente bihurtu zen Ghana izenarekin 1957ko martxoan.

Togo Britainiarreko hiriburua Ho izan zen, gaur egun Ghanako Volta eskualdeko hiriburua dena. Volta eskualdeak mandatu zaharreko zati handi bat barne hartzen du. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Afrikar diaspora

thumb|300 px|Afrikako populazioaren mapa Amerikan 1901ean.
**Afrikar diaspora** Afrikatik ateratako beltz koloreko pertsonen exodoa adierazteko kontzeptua da. Exodo horren barruan hasierako pertsonen ondorengoak sartzen dira baita ere.

## Diaspora horien arrazoiak 
* Hasiera batean diaspora Ekialde Hurbilera, gero Europara eta Amerikara zuzendu zen. Lehen diaspora hauen jatorri nagusia esklabotza izan zen: emakume eta gizon beltzak lan esku merke moduan erabiliak izan ziren, batez ere lan gogorrenak egiteko. Amerikako kasuan sail handietan lan egiteko.
* Egun pertsona beltzek Afrikatik ateratzen dira bizimodu egokiagoak aurkitzeko haien familientzako.

## Populazioa eta sakabanaketa 
Gaur egun Saharaz hegoaldeko Afrikan 800 milioi pertsonak bizi dira. Ipar hemisferioan, aldiz, 140 inguru, munduko populazioaren %14a.

## Afrikar diasporaren gune nagusiak munduan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Afrikan Studies at Columbia.
* : The Global African Presence.
Yeniche

**Yeniche** (; ) Erdialdeko Europan bizi den etnia nomada da. Bere kopurua ezezaguna da baina litekeena da 300.000 baino gehiago izatea. Espainiako mercheroekin lotuak, Alemanian, Belgikan, Austrian, Herbehereetan, Suitzan eta Frantzian. Suitzak baino ez du gutxiengotzat hartzen. Egun sedentarioak badira ere, bere hizkuntza (yeniche hizkuntza izenekoa) badute.

## Yeniche ospetsuak 
* Ernst Lossa: 14 urte zituenean naziek eraildako gazte alemaniarra.
* Stephan Eicher : Suitzako abeslaria, aita yeniche da.
* Frans Bauer : abeslari herbeheretarra.
* Johnny Leoni : futbolari suitzarra.
* Fränzli Waser : musikari suitzarra.
* HölzerLips : abeslari alemaniarra, yeniche hizkuntzaz abestu du.
* Julien Lorcy: frantziar WBAko munduko txapelduna
* François Remetter : futbolari frantziarra.

## Kanpo estekak
Lakera

**Lakera** edo **lak hizkuntza** (jatorrizko hizkuntzan, лакку маз) Errusiako Dagestan eskualdeko hegoaldean hitz egiten den hizkuntza bat da, guztira 150 000 hiztun inguru dituena (2010. urtean egin zen erroldaren arabera). Alfabeto zirilikoaren bidez idazten da.

## Ikus, gainera 
* Kaukasia

* Alfabeto zirilikoa

* Nazioarteko Alfabeto Fonetikoa
* Lakerazko wikipedia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lakeraz idazteko sistemak
* *Lak House* — Lak herriaren kultura erakusten duen webgunea
* *Лакку Билаят* — Lak foro nazionala
Udiera

**Udiera** (jatorrizko hizkuntzan, **удин муз** edo ***udin muz***) ipar-ekialdeko kaukasoar hizkuntza bat da, Azerbaijanen, Errusian, Georgian, Ukrainan eta Armenian hitz egiten dena. Bi dialektoetan banatzen da, nidjgoa eta Oguzgoa, bi dialekto hauen ezberdintasunek ez dute galarazten dialekto bat dakienak bestea ulertzea, hori bai, bakoitza modu ezberdinean garatzen da. Udiera 10 000 pertsona inguruk hitz egiten dute. Esan beharra dago, hizkuntza honen erabiltzaileek bakarrik etxean edo modu ez-formalean erabiltzen dutela, ez baita hizkuntza ofizial bat, beraz, udiera dakitenek normalean beste hizkuntza bat edo bi dakizkite. Hainbat zientzialarien ustez, udiera antzinaroan (IV. mende inguruan) oso hizkuntza zabaldua izan zen.

## Ikus, gainera 
* Nazioarteko Alfabeto Fonetikoa
* IV. mendea
* Kaukasia

## Kanpo estekak 
* Udierari buruzko informazio gehiago *(Ingelesez)*
* Udieraren deskribapena *(Ingelesez)*
* Udieraren egoera soziolinguistikoa Azerbaijanen *(Ingelesez)*
Okzitaniar

**Okzitaniarrak** () hego-mendebaldeko Europan bizi den talde etnolinguistikoa da. Okzitaniera dute hizkuntza, 100.000-800.000 hiztun inguru dituena. Okzitanian- hegoaldeko Frantzian, Kataluniako Arango haranan eta Fenolhedésen eta ipar-mendebaldeko Italian- bizi dira. Diaspora handia ere badute: Argentinan, Mexikon, Estatu Batuetan eta Calabriako Guardia Piemontese udalerrian.

## Lotura Euskal Herriarekin 
Okzitaniarrak euskaldunon iparraldeko auzokideak ditugu. Baiona, Biarritz eta Angelu aldean ere okzitanieraz hitz egiten dute, eta baita Nafarroa Behereko iparraldeko herri batzuetan ere.

Okzitaniera Pirinioetako hegoaldean Erdi Aroan Nafarroako eta Aragoiko zenbait tokitan mintzatu zen, euskara eta nafarrera-aragoierarekin batera. Hiztunak Okzitaniatik (Gaskoniatik batez ere) jatorrizko merkatariak eta eskulangileak ziren, Done Jakueren bidean zeuden hiri berrietan geratu zirenak. Jakan XIII. mendeko amaiera edo XIV. mendeko hasiera arte mintzatu zen; Lizarran eta Iruñean XVI. mendera arte.

Gipuzkoako itsasbazterrean ere, etorkin asko izan ziren eta egungo toponimia horren aztarna da.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Diana Uribe

**Diana Uribe Forero** (1959ko martxoaren 30a, Bogota) kolonbiar historialari, filosofo eta irrati esatari bat da.

Historia unibertsalari buruzko irratsaioetan espezializatu da, horietako asko podcast gisa interneten edonork entzungai.
Amelia Barquín

**Amelia Barquín López** (Bilbo, Bizkaia, 1965ko uztailaren 5a) Mondragon Unibertsitateko irakaslea da, Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean Kultura arteko Hezkuntza irakasten du.

## Biografia eta ibilbidea 
Filologia Hispanikoan doktorea da 1996tik. 2002tik irakaslea da Mondragon Unibertsitatean. Humanitateen eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean dabilen ELEA taldeko koordinatzailea da. Ikerketa-talde horrek ikas-irakaskuntza prozesuak aztertzen ditu testuinguru eleanitzetan.

### Ikerketa-ildoak 
#### Kulturartekotasuna Euskal Herrian 
Hizkuntzen ikas-irakaskuntza testuinguru eleanitzetan, erlijio-hezkuntza, hezkuntza-administrazioen rola eta irakasleen pertzepzioak immigrazioaren eta ikasle etorkinen inguruan.

#### Hizkuntza ez sexista 
Emakundek 2008an argitaratu zuen *Euskararen erabilera ez sexista*

#### Espazioen banaketa eta erabilera ez sexista 
Hausnarketak egin izan ditu komunen diseinuan eta erabileran genero binarioa gainditzeko beharraren inguruan.

Horrez gain, hainbat hitzaldi, artikulu eta liburutan eskolarekin oso lotuta dauden gaiak landu ditu, besteak beste: generoen berdintasuna, hizkuntzaren erabilera, klasea eta jatorria.

## Argitalpenak 
Berak sorturiko 15 lan baino gehiago erakusten ditu euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-baseak.

Dialnet datu basean ere bere lan zientifikoa kontsulta daiteke.

Bere artikulu aipagarrienak hauek dira:
* *Euskara, generoa, klasea eta jatorria eskolan. Zenbait gogoeta*. (2017, Jakin 221-222)
* *Kulturarteko Hezkuntza unibertsitatean: "Immigrazioaren fenomenoa eta egokitze-prozesua" Sekuentzia Didaktikoa* (2012, IKASTARIA)
* *Hizkuntzen kudeaketa eskolan* (2009, TANTAK). Uri Ruiz Bikandi-rekin
* *Immigrazioa eta euskara: gogoetarako zenbait gai* (2008, Jakin)
* *Euskararen erabilera ez sexista. (2008, Emakunde)*
* Elkarbizitza eta gatazka: irakaslearen esku-hartzea. Kasu baten azterketa (2006, Jakingarriak) Julia Barnes Mason eta Karmele Perez Lizarralderekin.
* Eskola eta euskara: etorkinen seme-alaben integraziorako giltzarriak (2006, Jakingarriak)
* Labur-labur: mikroipuinak buztana luze. (2002, SENEZ) Gerardo Markuleta Gutierrez eta Iban Zaldua Gonzalezekin

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* *Kinka. Zapia buruan, ibili munduan!* (Amelia Barquín-en bloga)

* (Bideoa) Amelia Barquin eta Josu Amezaga mintzatu ziren Euskal Kulturgintzaren Transmisioa ikastaroan
* Amelia Barquín: «Mi hija aprende en este centro igual o más. que en los demás»
* El futuro modelo lingüístico único y la escolarización de los alumnos de origen inmigranteAula Intercultural.
* Inmigración, necesidades educativas y discursosAula intercultural.
* ¿De dónde son los hijos de los inmigrantes? La construcción de la identidad y la escuela
* (Bideoa) Ikasle etorkinak eskolan. Euskararentzat (eta bestela) non dago kaltea?
Xavier Aldekoa

**Xavier Aldekoa** (Bartzelona, 1981eko apirilaren 24a) Afrikako gaietan berezitua dagoen kataluniar kazetaria da. 5w aldizkariaren eta Muzungu ekoiztetxe independentearen sortzailetako bat da.. *La Vanguardiarentzat* eta beste medio batzuentzat lan egiten du Afrikan.

## Liburuak 
* *Océano África* (Península, 2014)
* *Hijos del Nilo* (Península, 2017)
* *Indestructibles* (Península, 2019)

## Dokumentalak 
* *Tras los pasos de Mandela* (52’)
* *El derbi de Sudáfrica* (52’).
* *RD Congo, un país en tinieblas* (24’)
* *Tensión en el subsuelo* (24’)

## Erreferentzia
Andaluziar

**Andaluziar** () hegoaldeko Espainian bizi den etnia da, Andaluzian hain zuzen ere. RAEk andaluziera gaztelaniaren dialektotzat hartzen du.

XX. mendean diaspora zabala izan zuten Espainian zehar. 1951 eta 1975 artean, 1,7 milioi andaluziar migratu ziren, gehienak Madril eta Bartzelonarantz. 1991n Euskal Autonomia Erkidegoan 46.441 andaluziar bizi ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palmas lurmuturra

**Palmas lurmuturra** Afrikako oso lurmutur garrantzitsua da, Liberia eta Boli Kosta arteko muga Ozeano Atlantikoarekin bat egiten den puntutik 21 kilometro mendebaldera dagoena. Mendebaldeko Afrikaren hegoaldeko muturra da, eta, ozeanografikoki, Nazioarteko Erakunde Hidrografikoaren ustez, Gineako golkoa eta Hego Ozeano Atlantikoaren arteko banatze gunea da. Leku horretan itsasargi bat dago.

Administratiboki, lurmutur osoa Liberiako Marylandko konderrian dago.

Palmas lurmuturra izenarekin ere ezaguna da Harper hiri liberiarra.

## Oharrak 
## Kanpo estekak
Komantxeria

thumb|Komantxeria 1850 aldera.
**Komantxeria** (komantxeraz *Nʉmʉnʉʉ Sookobitʉ*, ) AEBko Mexiko Berria eta Texas estatuaren mendebaldea eta 1850eko hamarkadarte komantxe herria bizi zen lurraldeek osatzen zuten eremua da.

## Geografia 
Eremuak muga zehaztugabeak zituen, eta denborarekin aldatu egin zen, baina, oro har, Balkoietako Eskarpadura jotzen zen hegoaldeko mugatzat (San Antonioko iparraldean); iparralderantz jarraitzen zuen Cross Timbers zeharbidean zehar eta, azkenean, iparraldeko eremu bat hartzen zuen, Cimarron eta Arkansas ibaien artean (Mendi Harritsuen ekialdean). Mescaleroko arroilak eta Pecos ibaiak mugatzen zuten Komantxeriaren mendebaldeko muga, eta iparralderantz jarraitzen zuen Santa Fe de Nuevo México espainiar probintziaren mugan zehar.

Eskualdeak Texasko mendebaldea, Llano Estacado, Texas Panhandle, Edwardseko meseta (Texas Hill Country barne), Mexiko Berriko ekialdea, Oklahoma Panhandle, Wichitako mendiak eta Colorado eta Kansasko zati handiak hartzen zituen.

## Kanpo estekak