Isambard Kingdom Brunel

**Isambard Kingdom Brunel** (Portsmouth, Ingalaterra, 1806ko apirilaren 9a - Londres, Ingalaterra, 1859ko irailaren 15a) britainiar eta frantziar ingeniaria izan zen. Batez ere, *Great Western Railway-en* sortzailea izateagatik da ezaguna, Great Western Railway trenbidearen sortzailea izateagatik da ezaguna, hiru lurrunontzi ospetsuz osatutako serie batengatik, baita Erresuma Batuko garrantzi handiko zubi ugariengatik ere. 2002an BBCk (*100 Greatest Britons*) egindako inkestan garai guztietako bigarren pertsonaia britainiar garrantzitsuena izendatu zuten.

Brunelen proiektuek beti arrakasta izan ez zuten arren, garai hartako ohiko ingeniaritza arazoei irtenbide berritzaileak ematen zizkieten maiz. Bere ibilbide laburrean Brunelek ingeniaritzako lorpen askotan lehena izatea lortu zuen, besteak beste , Tamesis tunelaren eraikuntzan, ibai nabigagarri baten azpiko lehen tunelan eta helizez hornitutako altzairuzko lehen transatlantikoaren garapenean, *SS Great Britain*.

## Lehen aroa 
Isambard Kingdom Brunel *Sir* Marc Isambard Brunel ingeniari zibil frantsesaren eta Sophia Kingdom-en semea zen, eta Portsmouth-en (Hampshire, Ingalaterra) jaio zen 1806ko apirilaren 9an. Bi ahizpa zituen: Sophia eta Emma.

Oso gaztetatik, Brunelek marrazteko eta printzipio geometrikoetarako talentu berezia erakutsi zuen. 14 urte zituela Frantziara bidali zuten lehenik Parisko Lycée Henri IV ikastetxean eta gero Normandiako Caen unibertsitatean hezteko. Ingeniaritzarekin lotutako ikasketa teorikoak amaitu ondoren, Abraham Louis Breguet artisau maisuarekin lan egin zuen, honek erlojuak eta tresna zientifikoak eraikitzeko arte aplikatuan irakatsi zion.

17 urterekin Ingalaterrara itzuli zen eta han bere aitarekin kolaboratzen hasi zen. Prestakuntza praktikoa jarraitu zuen, ia egunero Maudslay Ingeniarien Unibertsitatea bisitatzen. Brunel nabarmentzen hasi zen, 20 urte zituela, bere aitak ingeniari nagusi laguntzaile izendatu zuenean bere ibilbideko gailurrean, hau da, Tamesis ibaiaren azpian dagoen tunela eraikitzeko, Rotherhithe eta Wapping artean zeharkatzen duena.

## Zubiak 
Brunelen bakarkako lehen proiektuak Royal Albert Bridge bezalako zubiak izan ziren, Saltashen Tamar ibaia zeharkatuz, Plymouthetik gertu (Ingalaterra).
ezkerrera|thumb| Clifton zubi esekia
1838an eraikia, Berkshire-ko Tamesis ibaiaren gaineko Maidenhead trenbideko zubiak munduan eraikitako arku apalduko harlangaitzezko zubia izaten jarraitzen du [gezi/argi] zatidura txikienarekin. Zubi hori oraindik erabiltzen da. Zubia 39 metroko argiko bi arku ditu 7 metroko gezi batekin. Taularen zabalerak lau trenbide lineak erabiltzea ahalbidetzen du.

Royal Albert Bridge zubia, 1854an eraikia, Brunelek diseinatu zuen Kornuallesko trenbide konpainiarentzat, britainiar parlamentuak Tamar ibaiaren itsasadarra zeharkatzeko ferry baten zerbitzuak erabiltzeko jatorrizko plana baztertu ondoren. Zubia bi bao handi dira, 139 metroko argia eta 30 metroko gezia dutenak, hurrenez hurren, marea biziaren gainean, eta 17 bao, askoz txikiagoak.

Hala ere, Brunel Bristoleko Clifton zubi esekia ikusgarriagatik da ezaguna. 213 metroko luzera eta Avon ibaiaren gainetik 61 metrora esekita, inauguratu zen unean munduko zubirik luzeena bihurtu zen. Brunelek lau diseinu aurkeztu zizkion Thomas Telford buru zuen batzorde bati, eta hark jasotako irtenbide guztiak baztertu zituen, bere diseinua proposatuz. Prentsak zabaldutako eztabaida latzaren ostean, lehiaketa berriro ireki zen, eta Brunelen proposamen berri batek proiektua hasteko behin betiko onarpena jaso zuen.

Ez zen nahikoa denbora bizi izan bukatuta ikusteko, baina bere lankideek eta Ingeniari Zibilen Erakundeko miresleek zubia ingeniari handiaren oroimenez osatu behar zela pentsatu zuten eta funts berriak biltzen hasi ziren, nahiz eta itxuraz jatorrizko diseinua nabarmen aldatu. Lanak 1862an hasi eta 1864an amaitu ziren, Brunel hil eta bost urtera.

## Mendebaldeko Trenbide Handia 
[thumb| 4-2-4T zabalera zabaleko lokomotora, [Exeter biltegian, 1876.]]
1833an, Tamesis ibaiaren tunela amaitu aurretik, Isambard Brunel *Great Western Railway-eko* *(Mendebaldeko Trenbide Handia)* ingeniari nagusi izendatu zuten, Viktoriar aroko mirarietako bat, Londresetik Bristol-era eta gero Exeter-era.

Konpainia Bristol-en 1833an egindako bilera publiko batean sortu zen eta 1835ean Parlamentuaren akta batek balioztatu zuen. Brunelek iragarri zuen bidaiariek Londresetik New Yorkera bidaia zezaketela Londreseko Paddington geltokian erositako txartel bakarrarekin, *Great Western* trenetatik Gales hego-mendebaldeko Neyland terminalean izen bereko transatlantikora eramanez.

Brunelek gai eztabaidagarri bihurtu ziren bi erabaki hartu zituen: 2,14 m-ko burdinbide zabalaren erabilera errailen artean, horrek errendimendu hobea eta funtzionamendu abiadura handiagoa eskaintzen zituela esan zuen. eta Londresetik Tamesis haranean barrena Marlborough Downs-eko iparraldetik jarraitu zuen ibilbidea aukeratu zuen, horrela eskualdeko hiri handietatik ez zen igarotzen, adarrak Oxford eta Gloucester-era ematen ziren arren.
ezkerrera|thumb| 1892an trenbide zabala bertan behera utzi ondoren desegiteko zain dauden lokomotorrak.
Trenbide zabalagoa erabiltzeko erabakiak berehala sinesgaiztasuna piztu zuen, erabaki hori ia britainiar trenbide guztien (nazioarteko zabalera) kontrakoa baita. Brunelek esan zuen George Stephensonek lehen bidaiarien lineak egiteko hartu zuen trenbide zabaleraren bilakaera logikoa eta beharrezkoa besterik ez zela. Brunelek marko matematiko baten barruan lan egin zuen eta hainbat proba egin zituen bere trenbide zabalerak trenaren egonkortasuna eta bidaiarien erosotasuna, bai eta merkantzien ahalmen handiagoa ere, lortzeko tamaina optimoa eskaintzen zuela zehazteko.
[thumb| Trenbide zabaleko azken trena, *Dragon* lokomotora, [Penzance|Penzance-tik Taunton- erako bidean, 1892ko maiatzaren 20an, non trenbide bikoitza ikusi ahal den.]]
Brunelek Londres-Bristol ibilbidearen luzera osoa aztertu zuen. Tamesiseko tunelarekin izandako esperientzia baliatuz, *Western Great-erako* lan sorta ikusgarria antolatzeari ekin zion: bereziki diseinatutako biaduktuak, geltokiak eta tunelak, hala nola Box tunel ospetsua, bere garaian trenbideko munduko tunelik luzeena izan zena. Anekdota batek dio Box tunela orientatuta egongo zela Brunelen urteurren egunean eguzkiak bere luzera osoan argiztatzeko.

*Great Western* konpainiak beti bere trenbidearen zabalera maila gorenekoa zela mantendu bazuen ere, Brunel hil ondoren, trenbide zabala utzi eta herrialdeko beste trenbide guztiek erabiltzen zuten zabalera normala ("Stephenson zabalera") erabiltzea erabaki zen. Hori 1892ko maiatzean egin zen. Erreforma nahiko erraza izan zen, ordurako konpainiak hirugarren errail bat jarrita baitzuen ia trenbide guztietan (hau da, trenbide bikoitz, zabala eta estandarra), eta horrek lehendik zeuden tren guztiak zirkulatzea ahalbidetu zuen.

## Transatlantikoak 
thumb| SS Great Eastern eraikitzen (1858).
Great Western Railway ireki aurretik ere, Isambard Brunelek bere hurrengo proiektura igaro zen: Ozeano Atlantikoan zeharreko nabigazioa. Brunelek diseinatutako lehen itsasontzia SS Great Western izan zen, palako gurpilen bidezko lurrunontzia, munduko itsasontzirik handiena izan zena eta Banda Urdina irabazi zuen 1838an. Horren ondoren, Brunelek, beste kolaboratzaile batzuekin, *SS Great Britain* diseinatu zuen, burdinazko kroskoko transatlantiko berritzailea, helize bidezko lehen bidaiarien ontzia, garai hartan munduko itsasontzi handiena ere bazena. 1852an Brunelek hirugarren itsasontzi transatlantikoa eraikitzeari ekin zion, *SS Great Eastern*, bere aurrekoak baino askoz ere handiagoa zen eta Indiara eta Australiara egindako bidaietara zuzendua zegoen. *Great Eastern* garaiko punta-puntako teknologiakoa zen: 211 m inguru luze, helize batez eta bi pala-gurpilen bidez propultsioa, luxurik onenarekin hornituta eta lau mila bidaiari eramateko diseinatuta.

Brunelek itsasontzia diseinatu zuen Londresetik Sydneyra eta itzuli tarteko geldialdirik gabe nabigatzeko, garai hartako ingeniariak ziur baitzeuden Australian ez zegoela ikatz erreserbarik. Brunelen asmo handiko proiektu asko bezala, itsasontziaren eraikuntzak hasierako aurrekontua gainditu zuen eta laster arazo tekniko batzuen aurrean utzi zuten.
ezkerrera|thumb| *Great Eastern* transatlantikoa 1866an.
Itsasontzia "elefante zuri" gisa deskribatu zuten (itzultzeko itxaropenik gabeko proiektu ospetsua), baina esan daiteke kasu honetan Isambard Brunelen porrota batez ere giro ekonomiko desegokiaren ondorioz gertatu zela. Bere itsasontziak orduko garaiaren aurretik zeuden. Eskala handiko helizea eta metalezko kroskoa zuten lurrun-ontzien eraikuntzari buruz zuen ikuspegia errealitate bihurtu zen laster, baina munduko ekonomian eskatzen ziren baldintzek zenbait hamarkada itxaron behar izan zuten ozeanoan zeharreko bidaiak industria errentagarri bihurtu aurretik.

Brunelen itsasontzi handia John Scott Russell-en ontziolak Londresen egin zuen eta 1859an bi proba bidaia egin ondoren, Southamptonetik New Yorkera lehen bidaia iragarri zen hurrengo urterako, 1860ko ekainaren 17rako. Bidaiariak garraiatzeko hasierako helburua huts egin zuen arren, *Great Eastern* kable-ontzi gisa papera aurkitu zuen azkenean, 1866an ozeanoan zeharreko lehenengo kable telegrafikoa jarriz, eta oraindik ontzigintzaren historiako lorpen handienetakoa da. Hari eta kable transatlantikoari esker, Europak eta Ipar Amerikak telekomunikazioen aro berria hasi zuten.

## Bizitza pertsonala 
1830ean, Isambard Kingdom Brunel Royal Societyko kide hautatu zuten.

1836ko uztailaren 5ean, Brunel Mary Elizabeth Horsleyrekin (1813an jaioa) ezkondu zen, familia musikal eta artistikoa zena, William Horsley musikari ingelesaren alaba zaharrena zelarik. Duke Street kaleko 18an (Westminster, Londres) ezarri zuten etxea, eta hiru seme-alaba izan zituzten: Isambard Brunel Junior (1837-1902), Henry Marc Brunel (1842-1903) eta Florence Mary Brunel (1847-1876). Henry Marc, bere aita eta aitona bezala, ingeniari zibil arrakastatsua bihurtu zen.

## Gaixotasuna eta heriotza 
eskuinera|thumb| Brunel familiaren hilobia Londresko Kensal Green hilerrian.
Brunelek giltzurrunetako arazoak izan zituen hainbat urtez, buruko isuri batek jota hil aurretik. Badirudi Brunelek egunean 40 zigarro puru erretzen zituela eta egunean 4 orduz lo egiten zuela laneko erritmo handia zela eta.

*Great Eastern* itsasontziak New Yorkera egindako lehen bidaia egin baino lehen, Brunelek buruko isuri bat izan zuen. Handik hamar egunera hil zen, 1859ko irailaren 15ean, 53 urte zituela, eta bere aita ordurako lurperatuta zegoen Kensal Green hilerrian bertan lurperatu zuten. Atsekabetuta hil zen, bere itsasontzi handia munduari erakutsi aurretik eta Clifton Bridge zubia amaitu aurretik.

## Ikus, gainera 
* Pereire anaiak
* Crédit Mobilier

## Kanpo estekak 
* Structurae: Isambard Kingdom Brunel