open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nukleo anbiguo

**Nukleo anbiguoa** neurona motorrez osaturiko gara nerbioen nukleo bat da, hain zuzen ere, erraietako nukleo eragile berezietariko bat.thumb|Enbor entzefalikoan nukleo anbiguoaren kokapenathumb|Enbor entzefalikoaren alboko ikuspegia da, geziak nukleo anbiguoa adierazten du.thumb|Enbor entzefalikoaren atzeko ikuspegia da, geziak nukleo anbiguoa adierazten du.

## Kokapena 
Enbor entzefalikoan dago kokatuta, alegia, zubiaren behealdean sortzen da eta erraboileraino zabaltzen da. Beheko olibaren atzealdean aurkitzen da eta nukleo ambiguoaren alboan, berriz, funtzio parasinpatikoa duen zentru kardiobaskularra dago.
## Aferentzia eta eferentziak 
Kortex-nukleo zuntzek aferentziak bidaliko dituzte nukleo ambiguora (bilateralki) eta nukleo ambiguoan laringe, faringe eta ahosabai biguneko giharren inerbazio motor ipsilaterala kontrolatzen duten nerbioen somak egongo dira. Nukleoaren mailaren arabera, bere zuntzak IX eta X gara nerbioen bitartez bideratuko dira:

* Garaldeko mailetan dauden neuronak: glosofaringeoaren (IX.) bidez bideratuko dituzte zuntzak, eta muskulu estilofaringeoa inerbatuko du. Hirugarren arku faringeoarekin izango du eralzioa.
* Kaudalago dauden neuronak: bagoaren (X.) bidez bidaliko dituzte zuntzak muskulu laringeo, muskulu faringeo eta ahosabai biguneko muskuluetara. Honek, IV. eta VI. arku faringeoekin izango du erlazioa.

## Funtzioa 
### Digestio funtzioa 
Bagoak eta glosofaringeoaren zati batek inerbatutako muskuluak, barruko muskulu periestafilinoa adibidez, beharrezkoak dira irensketa prozesua ondo emateko eta nukleo bakartiaren traktuan integrazioa emateko. Bagoak gainera, hestegorriaren goiko zatia, faringearen zati batzuk eta laringearen beste hainbat zati inerbatzen ditu.
### Funtzio kardiakoa 
Gainera, nukleo anbiguak bere “kanpoko formazioan”, bihotzera doazen neurona parasinpatiko preganglionar kolinergikoak dauzka. Neurona hauek kardioinhibitzaileak dira eta nerbio sistema zentralean efektu kardioinhibitzaile horiek aldaketa azkarrak eragiten dituzte odol presioan, hau da, ekintza kardiakoaren jeitsiera eragingo dute, odol presioaren igoera azkarrari erantzuteko.

### Arnas funtzioa 
Nukleo anbiguoaren kanpoko formazioak, zuntz bronkokonstriktore batzuk bidaliko ditu sistema bronkopulmonarrera, hala airearen biriketako fluxu bronkiala jeitsiko da. Sistema  honen garrantzi fisiopatologikoa, EPOC edo asma bezalako gaixotasun bronkoespasmikoekin zerikusia izango duela da.
## Lesioak 
Nukleo ambiguoaren lesioak ahots nasalean eragin dezake, baita disfagia, disfonia, eta ubularen desbiazioa alde kontralateralerantz. Zentru kardiakoko zuntz preganglionar parasinpatikoak ere nukleoaren kanpo formaziotik pasako dira, beraz, lesio kasuan funtzio kardiakoak gora egin dezake.

## Erreferentziak 
* Anatorama: EHU/UPV
* **Jump up^** Role of the nucleus ambiguus in the regulation of heart rate and arterial pressure. BH Machado and MJ Brody. 
* **Jump up^** Role of the nucleus ambiguus in the regulation of heart rate and arterial pressure. BH Machado and MJ Brody. 
* **Jump up^** Localization of vagal cardioinhibitory preganglionic neurons with rat brain stem. Nosaka S et al. 

## Kanpo estekak
The Raven (2012ko filma)

**The Raven** (euskaraz *Belea*) 2012ko James McTeigue australiar zinema zuzendariak zuzendutako thriller film bat da. John Cusack, Alice Eve, Brendan Gleeson eta Luke Evans aktoreek antzeztu zuten.

Filma Edgar Allan Poeren bizitzaren azken egunetan girotua dago, idazlea kalean oso egoera mental eta fusiko kaskarrean eta beste norbaiten arropaz jantzia eta behin eta berriz Reynolds abizena errepikatuz topatu ondoren hil omen zen.

Filma Baltimore hirian girotua egon arren, Budapest hirian eta Serbian filmatu zen.

## Argumentua 
1849, AEBetako Baltimore hiria. Zenbait poliziek eraildako emakume baten gorpua topatu berri dute, une beretxuan, tximini baten barnean 12 urteko mutiko baten gorpua aurkitu dute. Lehen ikerketen arabera, Serieko-hiltzaileei hiltzaileak beraren hilketak direla azaleratuko da.

Emmett Fields (Luke Evans) inspektore ospetsuak kasua argitzeko ardura jaso du. Hiltzaileak bere hilketak burutzeko Edgar Allan Poe (John Cusack) idazlearen kontakizunetan oinarritzen denez, Fieldsek Poe galdekatuko du. Ondoren, inspektoreak idazlearen laguntzaz kasua ikertzen eta bere hilketak burutzen jarraitzen duen serieko hiltzailea atzematen saiatuko dira.

## Aktoreak 
* John Cusack: Edgar Allan Poe
* Luke Evans: Emmett Fields inspektorea
* Alice Eve: Emily Hamilton
* Brendan Gleeson: Charles Hamilton kapitaina
* Oliver Jackson-Cohen: John Cantrell
* Jimmy Yuill: Eldridge kapitaina
* Kevin McNally: Henry Maddux
* Sam Hazeldine: Ivan Reynolds
* Pam Ferris: Bradley andrea
* John Warnaby: Ludwig Griswold (Ludwig ezizena erabiltzen zuen Rufus Wilmot Griswolden erreferentzia)
* Brendan Coyle: Reagan

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Luke Evans (aktorea)

**Luke George Evans** (Pontypool, Gales, 1979ko apirilaren 15a) galestar aktore bat da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Bideo-jokoak 
## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pontypool

'''''' , , Galesko udalerri eta komunitate bat da, Torfaen eremuan.

2011ko erroldaren arabera 35.477 biztanle zituen.

## Herritar ezagunak 
* Luke Evans (1979), aktorea.

## Kanpo estekak
Aberbargoed

'''''' , , Galesko iparraldean dagoen udalerri eta komunitate bat da, Caerphilly eremuan.

2011ko erroldaren arabera 9.184 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Virus (1999ko filma)

**Virus** (euskaraz *Birus*) 1999ko John Bruno estatubatuar zinema zuzendarial zuzendutako zientzia-fikzio eta beldurrezko film bat da. Chuck Pfarrer komikigilearen *izenburu berdineko komikian* oinarritua dago. Jamie Lee Curtis, Donald Sutherland, William Baldwin, Joanna Pacuła eta Marshall Bell aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Itsas enbata baten ostean, "Sea Star" estatubatuar karga-ontziak ustekabean "Akademik Vladislav Volkov" errusiar zientzia-ontzia topatu du, kanpoan eskifaiaren arrastorik txikiena ere topatu gabe.

Karga-ontziaren Everton kapitainak (Donald Sutherland) errusiar ontziaz jabetu eta honela errusiarrei erreskatearen truk dirutza eskatzen otu zaio.

Behin karga-ontziko eskifaia errusiar ontzian sartu eta denbora gutxira estralurtar izaki baten bizilekua dela jabetuko da, izaki honek errusiar eskifaiaren gorpuak cyborg hiltzaileak eraikitzeko nahieran erabili ditu, gizakiak akabatu beharreko "birus" espezietzat baidauzka. Errusiar eskifaiatik bizirik atera den kide bakarra Nadia (Joanna Pacuła) neska gaztea da, berau izango da karga-ontziko kideak aurrean duten arrisku larriaz ohartaraziko dituena.

Everton kapitainak gain, "Sea Star" karga-ontziko eskifaiaren gainontzeko kideak honakoak dira: Steve Baker (William Baldwin), J. W. Woods Junior (Marshall Bell), Hiko maoria (Cliff Curtis), Squeaky kubatarra (Julio Oscar Mechoso), Richie Mason (Sherman Augustus) eta Kelly «Kit» Foster nabigazio ofiziala (Jamie Lee Curtis).

## Aktoreak 
* Jamie Lee Curtis: Kelly "Kit" Foster
* William Baldwin: Steve Baker
* Donald Sutherland: Robert Everton kapitaina
* Joanna Pacuła: Nadia Vinogradova
* Marshall Bell: J. W. Woods Jr.
* Sherman Augustus: Richie Mason
* Cliff Curtis: Hiko
* Julio Oscar Mechoso: Squeaky
* Yuri Chervotin: Kominsky kolonela
* Keith Flippen: Lonya Rostov kapitaina
* Levan Uchaneishvili: Alexi

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Haize-profilagailu

thumb|Radar haize-profilagailua
**Haize-profilagailua** eguraldiaren behaketa-tresna mota bat da, haizearen abiadura eta norabidea lurreko hainbat goragunetan hautemateko radarra edo soinu uhinak (SODAR) erabiltzen dituena. Datu horiek oso baliagarriak dira meteorologian eta hegazkintzan.

## Kanpo estekak
1408 (filma)

**1408**, 2007ko Mikael Håfström suediar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. 1999ko Stephen King estatubatuar idazlearen *izenburu berdineko kontakizun laburrean* oinarritua dago. John Cusack, Samuel L. Jackson, Mary McCormack eta Tony Shalhoub aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Mike Enslin (John Cusack) idazle eszeptiko eta ziniko bat da, bere alaba Katieren heriotzaren ondorioz Lily (Mary McCormack) emazteak abandonatua. Ustezko etxalde sorginduetan jazotzen diren naturazgaindiko fenomenoak gezurtatzea lanbidetzat du. Nahiz eta heriotzaz haratago bizitzarik dagoenik ez sinistu, New York hiriko Dolphin Hoteleko 1408 gelan ostatu hartzen duenean gaiarekiko bere pentsakera aldatzen hasiko da.

## Aktoreak 
* John Cusack: Mike Enslin
* Samuel L. Jackson: Gerald Olin
* Mary McCormack: Lily Enslin
* Tony Shalhoub: Sam Farrell
* Len Cariou: Miken aita
* Jasmine Jessica Anthony: Katie Enslin
* Isiah Whitlock Jr.: Hoteleko ingenieria
* Kim Thomson: Hoteleko harreragilea
* Benny Urquidez: Maniakoa
* Andrew-Lee Potts: Postaria
* Jules de Jongh: Harrera mahaiko telefonoko emakumearen ahotsa (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Condomgo katedrala

**Condomgo San Petriren katedrala** () Frantziako Gers departamenduko Condom udalerrian dagoen katedral katoliko bat da.

XV. mendean hasi eta XIX. mendean amaitu zen. 1840an Frantziako gobernuak monumentu historiko izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kull the Conqueror

**Kull the Conqueror** (euskaraz *Kull Konkistatzailea*) 1997ko John Nicolella estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako fantasiazko film bat da. Robert E. Howard estatubatuar idazlearen Kull pertsonaia protagonista du eta berak ere sortutako Conan pertsonaiaren *The Hour of the Dragon (Conan the Conqueror)* (*Herensugearen Garaia* edo *Konan Konkistatzailea*) eta Kull pertsonaiaren *By This Axe, I Rule* (*Aizkoraz, Agintzen Dut*) eta Conan pertsonaiaren *The Phoenix on the Sword* (*Fenixaren Ezpata*) kontakizunekin ere antzekotasuna du. Kevin Sorbo, Tia Carrere, Thomas Ian Griffith, Gary "Litefoot" Davis, Harvey Fierstein eta Karina Lombard aktoreek antzeztu zuten.

Berez, filma Conani buruzkoa hirugarrena izan eta Arnold Schwarzenegger austriar-estatubatuar aktoreak antzeztu behar zuen, baina azkenean Kevin Sorbo aktoreak protagonista papera bereganatu eta Conan pertsonaia izateari uko egin zion, hortaz filmaren arduradunek Howard idazleak sortutako Kull pertsonaia izatea eskeini zioten.

## Argumentua 
Kull (Kevin Sorbo) beregan ausardia, trebetasuna eta indarra batzen dituen gerlari barbaro bat da, bere jaioterria den Valusia lurraldeko errege izatera ailegatu dena. Bere herritarrek gurtua eta Zareta (Karina Lombard) igarleak maitatua, berehala Kull gaizkiaren indarren eta hauen buruzagi den Akivasha (Tia Carrere) zitalaren berebiziko etsai bilakatuko da. Erregetzatik kendua, Erresumaren eta maite duen emakumearen itxaropen bakarra ezpata justiziagile batean datza. Orduan, Kullek, bere koroa berreskuratzen lagunduko dion kondairazko arma hori lortzeko bidai arriskutsuari ekingo dio.

## Aktoreak 
* Kevin Sorbo – Kull
* Tia Carrere – Akivasha
* Thomas Ian Griffith – Taligaro jenerala
* Gary "Litefoot" Davis – Ascalante
* Roy Brocksmith – Tue
* Harvey Fierstein – Juba
* Karina Lombard – Zareta
* Edward Tudor-Pole – Enaros
* Douglas Henshall – Ducalon
* Joe Shaw – Dalgar
* Sven-Ole Thorsen – Borna erregea (Sven Ole Thorsen bezala)
* Terry O'Neill – Itsasontziko kapitaina
* Pat Roach – Zulcki
* John Hallam – Mandara
* Peter Petruna – Slave

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Rube Goldberg makina

eskuinera|thumb|Rube Goldbergek irudikatu eta marraztutako makina bat, *mukizapi automatikoa.*
thumb|Ingeniaritza ikasleek egindako laranja-zukua egiteko makina.

**Rube Goldberg makina** nahita diseinatutako mekanismo konplikatu bat da, baina helburu gisa egiteko erraz bat erdiestea helburu duena.

Makinak osagai sinplez egon ohi dira osatuta, eta osagai bakoitzak domino efektu moduko bat eragiten du mekanismoaren hurrengo osagaian, urratsez urrats, kate-erreakzio berezi baten eran, azken emaitza lortzeko.

## Jatorria komikigintzan 
Makina mota honek Rube Goldberg marrazkilari estatubatuarraren komiki batzuei zor die izena. Eguneroko bizitzako egiteko sinpleak irudikatzeko mekanismo absurdoki konplexuak marrazten zituen Goldbergek.

Espainian, *TBO* komiki-aldizkarian, *Inventos del TBO*, zenbait marrazkilari desberdinek aplikatu zuten ideia bera, eta "asmakizunak" Kopenhageko "Professor Franz" delako batek egiten zituela esaten zuten.

## Benetan eraikitakoak 
Komikietako makina teorikoetatik haratago, konplexutasun desberdineko Goldberg makinak eraiki egin dira 20. eta 21. mendeetan zehar, eta prozesua filmean edo bideoz grabatzeko aukera dagoen unetik, are gehiago biderkatu dira saiakerak. Entretenimenduko telebista programa askotan egin izan dira atal eta sketch-ak makina hauekin, El Hormiguero telebista saio-espainiarren egin izan duten *El Efecto Mariposa* atala (nahiz eta, berez, tximeleta efektua beste gauza bat den).
* Ingenieritza eskoletan ikasleen arteko lehia eta asmamena sustatzea.
* Asmo artistikoa: Tim Hawkinson artistaren zenbait lan, adibidez.
* Sustapen edo marketin asmoren bat: OK Go musika taldeak Rube Goldberg makina konplexuak eraiki izan ditu bere musika bideoak sustatzeko; eta Youtuber zenbaitek ere beren bideoen ikuskatzeak handitzeko egiten dituzte, adibidez Joseph's Machines kanalean. Publizitatean, Honda auto-etxeak iragarki ospetsu bat egin zuen 2003an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
VI. bikotearen nukleoa

**Abducens nerbioa****re**n (edo VI. gara-nerbioaren) **nukleoa** nukleo eragile somatiko orokorra da, begien mugienduekin erlazionatuta dagoena.
thumb|Gezi gorriak abducens nerbioaren nukleoa seinalatzen du. Urdinez dauden nukleoak nukleo eragile somatikoak dira.

## Kokapena 
Zubian kokatuta dago, IV. bentrikuluaren zoruan, aurpegi-nerbioaren kolikuluaren mailan. Izan ere, bere atzealdetik aurpegi nerbioaren zuntzak pasatzen dira. Honek, IV. bentrikuluaren zoruan goragune bat osatzen du: Aurpegi nerbioaren kolikulua. Nerbioak ez dira nahasten, bakarrik atzealdetik pasatzen dira eta goragune hau osatzen dute. Abducens nukleoa erdialdeko marratik gertu dago, begien mugimenduak kontrolatzen dituzten beste nukleoak bezala (okulomotorra eta troklearra).

## Konexioak 
Konektatzen da bai bide eragile eta sentsitibo orokorrekin, bai gainerako nukleo okulomotorrekin, bai ikusmen-bide eta bide koklearrarekin, azken hauekin erdialdeko luzetarako faszikuluaren bidez.

Aferentziak jasotzen ditu goiko kolikuluaren bizkarmuin-tektu traktuaren zuntz batzuetatik, zeintzuen bidez ikusmen-kortexa eta VI. gara-nerbioaren nukleoa konektatuta dauden.

## Abducens nerbioaren ibilbidea 
Nukleo honetatik VI. gara nerbioa irteten da. Nerbio honen axoiak aurrerantz eta beherantz abiatzen dira zubian zehar. Axoi horiek bizkarmuin-kortex traktuaren (zubiaren maila honetan luzetara dagoena) alboaldetik pasatzen dira erraboiletik irten baino lehen (erraboil-zubi ildoaren erdialdeko eremutik irtengo da).

## Inerbaturiko egiturak 
Begiko Alboko muskulu zuzena

## Bibliografia 
* Irudiak: https://www.ehu.eus/eu/web/anatorama/home
* F. H. NETTER, NETTER, MASSON (2011), ISBN: 9788445820650
* (ingelesezko wikipediako orrialdea): https://en.wikipedia.org/wiki/Abducens_nucleus
Châtelus

**Châtelus** leku ezberdinen izena da:
* **Châtelus (Allier)**, Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rhône-Alpeak eskualdean.
* **Châtelus (Isère)**, Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rhône-Alpeak eskualdean.
* **Châtelus (Loire)**, Frantziako udalerri bat da, Loire departamenduan dagoena, Auvernia-Rhône-Alpeak eskualdean.
* **Châtelus-le-Marcheix**, Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Creuse departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean.
* **Châtelus-Malvaleix**, Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Creuse departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean.
A Bucket of Blood

**A Bucket of Blood** (euskaraz *Odol Ontzia*) 1959ko Roger Corman estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Gidoia Charles B. Griffith gidoigileak idatzi zuen. Dick Miller, Barboura Morris, Antony Carbone, Julian Burton, Ed Nelson eta John Brinkley aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Walter Paisley (Dick Miller) The Yellow Door bohemiar kafetegi bateko zerbitzari apal bat da, bertara doazen ohiko bezeroen talentuaz eta ospeaz jeloskor. Baina alokairuan bizi den etxeko jabea den Surchart andrearen (Myrtle Vail) katua istripuz hiltzen duenean lokatzez estaliko du, eskultura tankera hartuz, orduan jendeak Walter eskultore bikaintzat hartuko du. Bere artista estatus berriak harrotua, gero eta eskultura gehiago burutzen hasiko da, baina era berean bertako jende gehiago desagertzen hasiko da...

## Aktoreak 
* Dick Miller: Walter Paisley
* Barboura Morris: Carla
* Antony Carbone: Leonard de Santis
* Julian Burton: Maxwell H. Brock
* Ed Nelson: Art Lacroix
* John Brinkley: Will
* John Herman Shaner: Oscar
* Judy Bamber: Alice
* Myrtle Vail: Swickert andrea
* Bert Convy: Lou Raby

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Artikulu (argipena)

**Artikulu** hitzak hainbat adiera du:

* **Artikulua**, hizkuntzalaritzan, zenbait hizkuntzatan (euskaraz barne) esistitzen den elementu gramatikala da, determinatzaile bat.
* **Artikulua**, kazetaritzan, idatzizko hedabide bateko albistea izan ohi da, eta baita iritzizko pieza ere, iritzi artikulua.
* Mundu akademikoan ingelesez ***papers*** hitzarekin adierazten den testu mota, hau da unibertsitateko irakasleek beren ikerketak aldizkari espezializatuetan argitara emateko erabiltzen duten testu mota, euskaraz **artikulu** bezala itzuli izan da.
* Zientzian, agerkari zientifiko batean agertutako lan idatzia izan ohi da. Azken ikerketen berri edo iritzia emateko izan daiteke zientzia artikulu bat, edo dibulgaziokoa izan daiteke.
* Zuzenbidean, lege edo arau batek izan ohi dituen zenbakitutako atalei *artikulu* esaten ahal zaie.
* Entziklopedietan, informazio osatua dakarren sarrera izan ohi da artikulua, eta Wikipedian, edukia duen orrialde bat, jarraitu beharreko irizpide batzuen arabera osatua.
Sodar

eskuinera|thumb|300x300px|SODAR eramangarria, haize profilak neurtuz.
**Sodarra** (**so**nic **d**etection **a**nd **r**anging), edo **SODARRA**, uhin akustikoen sakabanaketa neurtzeko tresna meteorologikoa da, turbulentzia atmosferikoaren arabera. SODAR sistemak haizearen abiadura, lurretik gora dauden hainbat altueretan, eta atmosferaren behe geruzak duen egitura termodinamikoa neurtzeko erabiltzen dira.

Sodar sistemak radarren (ingelesezko akronimoa: irratiaren detekzioa eta banaketa) antzekoak dira, baina soinu-uhinak erabiltzen dira eta ez irrati-uhinak, detekzioan.

## Kanpo estekak
Peso paraguaitar

**Peso paraguaitarra** (), Paraguaiko Errepublikan 1856tik 1944ra zirkulazioan egon zen dibisa da. Bere sinboloa $ zen. Peso paraguaitar banako baten ehunena zentesimo deitu zen 1856tik 1874ra eta zentabo 1874tik 1944ra. Peso paraguaitar bakoitza 100 zentimoz edo zentaboz osatuta zegoen. *Peso* hitzak, pisu esan nahi du gaztelaniaz.

## Historia 
1874an peso paraguaitarrak erreal paraguaitarra ordezkatu zuen, hurrengo truke tasarekin: 8 erreal paraguaitar = 1 peso paraguaitar. 1944an berriz, guaraniak peso paraguaitarra ordezkatu zuen, hurrengo truke tasarekin: 100 peso paraguaitar = 1 guarani.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Paraguaiko Banku Zentralaren webgunea.
Satelite meteorologiko

thumb|250x250px|GOES-8ren irudi artistikoa.
**Satelite meteorologikoa** satelite artifizial mota bat da, batez ere Lurraren eguraldia eta klima gainbegiratzeko erabiltzen dena. Sateliteek orbita polar bat jarrai dezakete, Lur osoa estaliz asinkronikoki edo geoegonkor, planetako ekuatorean puntu berean egonik.

## Kanpo estekak
Sloanen Harresi Handia

[thumb|Sloanen Harresi Handia [2dF Galaxy Redshift Surveyren barneko aldeen berreraikitze bat da. ]]
**Sloanen harresi handia** gure unibertsoko galaxia kopuru izugarri batek osatzen duen horma erraldoi bat da. Bere aurkikuntza 2003ko urriaren 20an atera zen argitara, Princetongo Unibertsitateko J. Richard Gott III eta Mario Jurić zientzialarien eskutik. Hauek, ikerketa digitalerako Sloan espazio-teleskopioaren bidez lortutako datuetan oinarritu ziren. Aipatzekoa da, ikerketa hauek egiterakoan beste zientzialari batzuen laguntza ere eduki zutela.

Horma erraldoi honek, gutxi gorabehera, 1370 milioi argi-urteko luzeera du, hau da, 13 000 trilioi (13x10 21) kilometro ingurukoa eta Lurretik mila milioi argi-urtera, edo, kokatuta dago. Beraz, harresi handi hau, 1989an Harvard Unibertsitateko Margaret Geller eta Juan Huchrak aurkitu zuten Harresi Handia baina hiru aldiz handiagoa da. Honek ez du esan nahi tamaina aldetik gaur egun ezagutzen den egitura kosmikorik esanguratsuena denik, izan ere, quasar-talde handi batzuk handiagoak dira, adibidez, Clowes-Campusano LQG, U1.11 eta Huge-LQG. Gainera, ezin dugu Hercules-Corona Borealiseko Harresi Handia aipatu gabe utzi, 2013an aurkitu zen horma handi honek ere erraz irabazten baitio handitasunean, izan ere, egitura kosmiko hau da gaur egun unibertso ikusgarrian ezagutzen den handiena.

## Ikus, gainera 
* Harresi Handia (astronomia)
* Hercules-Corona Borealiseko Harresi Handia
* Unibertsoaren egitura eskala handian

## Kanpo estekak
Matar a Jesús

***Matar a Jesús*** 2017ko Laura Mora Ortega kolonbiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Paula 22 urteko ikasle bat da. Aita Medellin hiriko unibertsitate publikoan Zientzia Politikoen irakaslea da, eta ikasleek asko maite dute. Paularen aurrean hilko dute aita tiroz. Neskak hiltzailea ikusiko du, hura motor batean hilketa lekutik ziztu bizian ihes egiten duen bitartean. Paula eta familia lur jota geratuko dira, eta, gainera, Poliziaren utzikeria pairatu beharko dute. Izan ere, agintariek ez dute ahaleginik egingo hilketa argitzeko. Paulak, orduan, bere kabuz ikertzea erabakiko du.

## Aktoreak 
* Natasha Jaramillo: Paula
* Giovanny Rodríguez: Jesús
* Camilo Escobar: Jose Maria
* Carmenza Cossio: Alicia
* Juan Pablo Trujillo: Santiago
* José David Medina: Sancho
* Juan Camilo Cárdenas: Gato

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Midnight Sun (2018ko filma)

***Midnight Sun*** 2018ko Scott Speer estatubatuar zinema zuzendariaren amodiozko film dramatikoa da, 2006ko *Taiyō no Uta* japoniar filmaren berregokitzapena dena.

## Sinopsia 
Katie Price babespean egon da haurtzarotik, gaitz genetiko arraro bat duelako: haren azalak gehiegizko sentikortasuna du eguzki izpien aurrean. Egunez, etxean sartuta egon behar du. Gau batean, Charliek ateratzeko eskatuko dio. Mutilak ere badu arazo bat, horren larria ez bada ere: kirol lesio batengatik ez du lortu Kaliforniako Unibertsitatean ikasteko diru laguntzarik. Maitemindu egingo dira gazteak, baina Katiek, mutil laguna galtzearen beldurrez, ez dio emango bere gaitzaren berririk.

## Aktoreak 
* Bella Thorne: Katie Price
* Patrick Schwarzenegger: Charlie
* Rob Riggle: Jack Price
* Quinn Shephard: Morgan
* Tiera Skovbye: Zoe Carmichael
* Paul McGillion: Blake Jones
* Ken Tremblett: Mark
* Jenn Griffin: Barb
* Nicholas Coombe: Garver
* Alex Pangburn: Wes
* Austin Obiajunwa: Owen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Haunted Palace

**The Haunted Palace** (euskaraz *Jauregi Sorgindua*) 1963ko Roger Corman estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizleak zuzendu eta ekoitzitako beldurrezko film bat da. 1927ko H. P. Lovecraft idazleraren *The Case of Charles Dexter Ward* (*Charles Dexter Warden Kasua*) eleberrian eta 1839ko Edgar Allan Poe idazlearen *The Haunted Palace* olerkian oinarritua dago. Vincent Price, Debra Paget eta Lon Chaney Jr. aktoreek antzeztu zuten.

1960-1964 artean Roger Cormanek Poeren idazlanetan oinarritutako zortzi filmez osatutako sailaren barnean dago, dena den, film hau gainintzekoak ez bezala nagusiki H. P. Lovecraften eleberrian oinarritua dago, horren erakusle, filma Lovecraften idazlan ugariren kokalekua den fikziozko Arkham udalerrian girotua egotea.

## Argumentua 
1875. urtea, Ingalaterra Berria, Arkham udalerria. Charles Dexter Ward (Vincent Price) eta Ann (Debra Paget) senar-emazteak herriko landa eremuan dagoen eta ondorengotzan jasotako jauretxe batera iritsi berri dira. Iraganean, 1765ean, jauretxea Charlesen birraitona Joseph Curwen zenaren jabetzakoa zen, Deabruaren jarraitzailea, aztia eta erritu satanikoak burutzearen zalea, behinola Arkhango herritarrak madarikatzeagatik sutan hila. Herritar guztiak Charlesen aurka agertzen dira, herrian dauden hainbat biztanleen deformazio fisikoen arduradun bere birraitona eta bera egiten baidute, haren ondorengoa baita. Izan ere, Charlesen ailegatzeak haren birraitonaren espirituak bere gorputzaz jabetu eta horrak berriz ere duela 110 urte berau hil zuten herritarren ondorengoen aurka egin eta mendekatzeko aukera emango dio.

## Aktoreak 
* Vincent Price: Joseph Curwen / Charles Dexter Ward
* Debra Paget: Anne Ward
* Cathie Merchant: Hester Tillinghast
* Frank Maxwell: Priam Willet / Marinus Willet doktorea
* Lon Chaney Jr.: Simon Orne
* Milton Parsons: Jabez Hutchinson
* Elisha Cook, Jr.: Micah Smith / Peter Smith
* John Dierkes: Benjamin West / Jacob West
* Leo Gordon: Ezra Weeden / Edgar Weeden
* Barboura Morris: Edgar Weedenen emaztea
* Guy Wilkerson: Gideon Leach / Leach jauna
* Bruno VeSota: Bruno

## Beste egokitzapenak 
Rogern Corman zuzendariak burututako Edgar Allan Poe idazlearen gainontzeko egokitzapenak:
# *House of Usher (1960)*
# *Pit and the Pendulum (1961)*
# *The Premature Burial (1962)*
# *Tales of Terror (1962)*
# *The Raven (1963)*
# *The Masque of the Red Death (1964)*
# *The Tomb of Ligeia (1964)*

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Alice David

**Alice David** (Paris, ) frantziar aktorea da, zineman, telebistan eta antzerkian aritutakoa. *Babysitting* filmean eta *Bref.* telesailean aritzeagatik ospetsu bilakatu zen.

## Filmografia 
* 2013 : *Les Profs*
* 2014 : *Jamais le premier soir*
* 2014 : *Babysitting*
* 2014 : *Les Francis*
* 2015 : *Babysitting 2*
* 2015 : *Les Dissociés*
* 2016 : *Demain tout commence*
* 2017 : *Les Ex*
* 2018 : *Monsieur je-sais-tout*
* 2018 : *Demi-sœurs*
Euskalduna pilotalekua

**Euskalduna pilotalekua** Bilboko pilotalekua izan zen, izen bereko kalean zegoena. 1895eko apirilaren 14an ireki zuten eta bere 2414 m2-ko azalerari esker 3.500 ikusle hartzeko moduko frontoi estalia zen. Hasieran zestaz aritzen baziren ere, urteak pasa ahala pala nagusitu zen. Bertan Juan Gisasolak, "Begoñés I.a"k edo Arsenio Merodio "Gallartako Txikitoa"k debutatu zuten.

Gerra Zibileko bonbardaketetan bonba batek erabat eraitsi zuen frontoia. 1939an, berriz eraiki ondoren, atzera zabaldu zituen ateak eta hasieran erantzuna itzela izan zen arren, Madrilgo Recoletos frontoiaren konpetentziak kondenatu zuen: hark eraman zituen pilotaririk onenak. 1957an itxi zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jon Gisasola (Begoñes VII)
* Higinio Gisasola

## Kanpo estekak
The Trip (1967ko filma)

**The Trip** (euskaraz *Bidaia*) 1967ko Roger Corman estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizleak zuzendu eta ekoitzitako film psikodeliko bat da. Gidoia Jack Nicholson aktoreak idatzi zuen. Peter Fonda, Dennis Hopper, Susan Strasberg eta Bruce Dern aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Sally (Susan Strasberg) emazteak abandonatua izan ondoren, Paul Groves (Peter Fonda) telebista iragarkietako ekoizleak krisialdi pertsonal latza bizitzen ari da. Orduan, John (Bruce Dern) adiskidearen laguntza bilatuko du, baina hari laguntzeko LSD droga aluzinogenoa har dezan bultzaraztea bakarrik otuko zaio. Denatik ihes egiteko beharrak eta jakinminak Paul "bidai" bat egin eta subkonszientearen ezkutuko dimentsioak arakatzeko gogoa piztuko dizkio.

## Aktoreak 
* Peter Fonda: Paul Groves
* Susan Strasberg: Sally Groves
* Dennis Hopper: Max
* Bruce Dern: John

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Radar meteorologiko

thumb|Radar meteorologikoa
**Radar meteorologikoa**, edo **meteorologia-radarra** meteorologian erabiltzen den radar mota bat da, prezipitazioa aurkitzeko, bere ibilbideak kalkulatzeko eta motak zehazteko (euria, elurra, txingora ...). Horrez gain, hiru dimentsioko datuak azter daitezke ekaitzen egitura eta haien ibilbide eta kalte potentziala ateratzeko. Azkenean, meteorologia-radarraren prezipitazioen eta atmosfera argiaren oihartzunak atmosferaren beheko eremuetan haizearen norabidea eta abiadura kalkulatzeko aukera ematen digu.

Radar meteorologikoa tximista-detektagailuekin batera erabiltzen da ekaitz baten jarduera handiagoa kokatzeko. 

## Kanpo estekak
Fiesta Alegre pilotalekua (Valladolid)

**Fiesta Alegre pilotalekua** Valladolideko pilotalekua izan zen, egungo Muro kalean zegoena. 1894ko irailaren 7an ireki zuten, Irun eta Arakistain arteko partida batez. Jerónimo Ortiz de Urbina gasteiztarrak diseinatuta, frontoi estaliak 2716 laguneko edukiera zuen. 1910ean zezenketa-eskola bilakaturik, 1967an eraitsi zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cuneatus nukleo

[thumb|254x254px|2. [Gracilis faszikulua eta nukleoa|Gracilis faszikulua. 3. Cuneatus faszikulua. 4. Gracilis nukleoa. 5. **Cuneatus nukleoa**.]]
[thumb|12. [Gracilis faszikulua eta nukleoa|Gracilis nukleoa .13. **Cuneatus nukleoa**.]]
**Cuneatus nukleoa** atzeko zutabearen nukleoa da, falka forma duena. Kokapenari dagokionez, entzefalo-enborraren erraboilean dago, Gracilis nukleoaren alboko aldean eta trigeminoaren bizkar-nukleoaren alde medialean. Nukleo honetako zelulek Cuneatus tuberkulua osatuko dute, bizkar-muinaren atzeko aldetik ikus daitekeena.

## Funtzioa 
Nukleoa atzeko funikulu-erdiko leminisko bidearen atala da. Garraiatutako **informazioa epikritikoa (ukimen fina) eta propiozepzioa**ri buruzkoa da. Zehazki goiko gorputzaren adarreko (T6 mailatik gora aurpegiko eta belarriko informazioa izan ezik, izan ere, informazio hori trigeminoaren bizkar-nukleotik helduko zaio) informazioa atzeko kordoitetatik helduko zaio eta nukleo honekin sinaptatuko du. Hemendik zuntzak, **barne zuntz arkutuak** deitutakoak, aurrera eta alde kontralateralera doaz, erdialdeko leminiskoan sartuz talamora heltzeko.

## Konexioak 
Konexioei dagokionez, aferentzia zuzenak jasotzen ditu goiko gorputz adarreko mekanohartzaileetatik.

## Patologia 
E bitaminaren defizientziaren ondorioz neuroaxoiaren hantura eman daiteke.
thumb|Irudi honetan gorriz cuneatus nukeleoa ikusten da. Grisez cuneatuz faszikulua eta goian erdiko leminiskoa ikusten da. Iturria: Anatorama

## Bibliografia 
## Kanpo estekak
The Intruder (1962ko filma)

'*The Intruder* (euskaraz *Arrotza*) 1962ko Roger Corman estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako drama thriller film bat da. Charles Beaumont gidoilariak berak 1959an idatzitako eleberriaren egokitzapena da. William Shatner, Frank Maxwell, Beverly Lunsford, Robert Emhardt, Leo Gordon, Charles Beaumont eta Jeanne Cooper aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Erabat zuriz jantzitako gizaseme (William Shatner) amarratsu eta maltzur bat AEBetako Helgoaldeko Caxtin herri txikira ailegatu berri da, bere burua eskubide zibilen eta afroamerikarren defendatzaile gisa aurkeztuz. Hurrengo egunean, afroamerikarrak ordurarte zurientzako bakarrik zen bertako institutura integratu daitezela agintzen duen Goi Auzitegiko epaia iristsiko dela iragarria dago, horrek herriko biztanle zurien haserrea piztuaraziko du.

## Aktoreak 
* William Shatner: Adam Cramer
* Frank Maxwell: Tom McDaniel
* Beverly Lunsford: Ella McDaniel
* Robert Emhardt: Verne Shipman
* Leo Gordon: Sam Griffin
* Charles Barnes: Joey Greene
* Charles Beaumont: Paton jauna
* Katherine Smith: Ruth McDaniel
* George Clayton Johnson: Phil West
* William F. Nolan: Bart Carey (kredituetan William Nolan)
* Jeanne Cooper: Vi Griffin
* Phoebe Rowe: Lambert andrea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Wild Angels

**The Wild Angels** (euskaraz *Aingeru Basatiak*) 1966ko Roger Corman estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako akziozko zinemaekintza film bat da. Charles B. Griffith eta Peter Bogdanovich (krediturik gabe) gidoilariek idatzi zuten. Peter Fonda, Nancy Sinatra, Bruce Dern eta Diane Ladd aktoreek antzeztu zuten.

*Easy Rider* (1969) filma baina aurretik egin zen eta Peter Fonda aktorea Harley-Davidson motozikletekin lotu zuen lehenbiziko filma izan zen.

## Argumentua 
Hells Angels motorzale talde liskarzalea talde aurkari batek ohostutako motozikleta bat berreskuratzeko asmoz Kaliforniako herri batera iritsi da. Polizia atzetik duela, bere kidetako bat zauritu eta hiltzean, haren hileta droga, alkohol, bortxaketa eta denetariko gehiegikerien orgia bat bilakatuko da.

## Aktoreak 
* Peter Fonda: Heavenly Blues
* Nancy Sinatra: Mike
* Bruce Dern: Joe 'Loser' Kearns
* Diane Ladd: Gaysh
* Buck Taylor: Dear John
* Norman Alden: Medic
* Michael J. Pollard: Pigmy

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Nerbio trigeminoaren bizkarmuin nukleo

**Nerbio trigeminoaren** (*V. bikote kranealaren*) bizkar-muineko nukleoa, **entzefalo enbor**rean kokaturiko nukleo sentsitiboa da. Nukleo honek, buruaren informazio **ez zehatza** (**protopatikoa**) hartuko du.
thumb|Argazki honetan, erraboilean gorriz irudikaturik nerbio trigeminoaren bizkar-muin nukleoa agertzen da.
## Egitura anatomikoa 
### Kokapena 
Trigeminoaren bizkar-muineko nukleoa, entzefalo enborreko erraboil atalean kokatzen da.

### Orokortasunak 
Nukleo hau erraboil osoan zehar luzatzen da eta hiru atal edo azpinukleotan banatzen da:
* Aho zatia: garaldean kokatzen dena.
* Polo arteko zatia
* Buztanaldeko zatia: buztanaldean kokatuta.
Nukleo honek errepresentazio somatotopikoa du:
* Aho zatia: sudur eta aho eremuaren errepresentazioa. Ukimen informazioa helduko da.
* Polo arteko zatia: begi eta aho alboko eremuaren errepresentazioa. Ukimena eta hortz min informazioa heldu.
* Buztanaldeko zatia: buruko atzeko eremua eta barailaren errepresentazioa. Nozizepzioa eta termozepzioa informazioa heldu.

## Konexioak 
### Aferentziak 
Nukleo honek Buruaren (sudur barrunbea, kornea, aurpegia...) informazio ez zehatza, hau da, informazio protopatikoa hartuko du trigemino gara nerbioaren adarrak diren **nerbio orbitario** (V1), **barail nerbio** (V2) eta **nerbio maxilarraren** (V3) bitartez. Trigeminoaren bizkarmuin nukleo honetara belarri inguruko informazio sentsitibo protopatikoa ere helduko da eta **nerbio estatoakustiko** (VII.), **nerbio glosofaringeo** (IX.) eta **nerbio bago** (X.) bidez iritsiko da informazioa.
V1ek begi eta bekoki eremutik hartuko du sentikortasuna, masail nerbioak (V2) masail eremutik hartuko du eta barail nerbioak (V3) aho-barail eremutik hartuko du informazio baina gero nukleoan beste antolaketa desberdin bat dute.
### Eferentziak 
**Bizkarmuin-talamo traktuaren** bitartez talamora proiekzioak bidaltzen ditu (modu kontralateralean), **atze erdialdeko sabelaldeko nukleora**

## Kanpo estekak
Goiko listu nukleo

**Goiko listu nukleoa** aurpegi-nerbioarekin erlazionatua dago. Zehazki, pontine tegmentuan kokatua dagoen gara nerbioaren nukleo biszeromotorra da. Alegia, listu nukleoetariko bat da.
Fitxategi:Goiko listu nukleoak.jpg|Goiko listu nukleoak (horiz)

## Jatorria 
Aurpegi-nerbioaren zuntz eferente parasinpatikoak (zuntz preganglionarrak), zenbait autoreen arabera, aurpegi-nerbioaren zenbait zelula txikitatik sortzen dira. Beste zenbaitek aldiz, formazio erretikularrean (aurpegi nukleoarekiko dortso-mediala) sakabanatutako zenbait zelulen nukleo berezitik sortzen direla baieztatzen dute.

## Ibilbidea 
Zuntz preganglionar batzuk nerbio petroso nagusiarekin batera bideratzen dira kanal pterigoidean zehar. Bertan nerbio petroso sakoneko zuntz postsinaptikoekin elkartzen dira eta pterigoide kanaleko nerbio izena hartzen dute. Gongoil pterigopalatinoan sinaptatzen dute. Ondoren, zuntz postganglionar, postsinaptiko eta eferenteak garraiatzen dira malko gongoilaetara gongoil mukosoak inerbatzeko (sudur, palatino eta faringekoak).

Zuntz preganglionar parasinpatiko batzuk tinpano korda eta nerbio lingualen bidez garraiatzen dira barailazpiko gongoilera. Ondoren, zuntz postganglionarren (basodilatadore) bidez barailazpiko eta mihiazpiko listu guruinetara garraiatzen dira.

“Malko nukleo” terminoa batzutan goiko listu nukeloaren zati bati erreferentzia egiteko erabiltzen da.

## Irudi gehigarriak 

Fitxategi:Gray696.png|Gara nerbioaren nukleoak eskematikoki adieraziak; atzeko ikuspegia. Nerbio motorrak gorriz eta sentsorialak urdinez.
Fitxategi:Gray697.png|Gara nerbio motorren jatorrizko nukleoak eskematikoki adierazita; alboko ikuspegia.
Fitxategi:Anatoramahijo.jpg|Goiko listu nukleoak anatorama programan urdin argiz adieraziak

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Beheko listu nukleoa
* Aurpegi-nerbioa
* Gara nerbioa

## Kanpo estekak 
https://www.ehu.eus/eu/web/anatorama/home
Tximista-detektagailu

[frame|160x160px|Tximista-detektagailua [Kennedy zentro espaziala|Kennedy zentro espazialean, Floridan]]
**Tximista-detektagailua** ekaitzak eragindako oinaztargiak edo tximistak antzematen dituen gailua da.

Mota honetako lehenengo gailua Aleksandr Stepanovitx Popov-ek asmatu zuen 1894an. Era berean, munduko lehenengo irrati-hargailua izan zen.

Hiru oinarrizko detektagailu mota daude, bakoitzak abantailak eta desabantailak dituen:

* *lurreko sistema*, askotariko antenak erabiltzen dituena
* *sistema mugikorra*, helbide bat eta antena sentikorra erabiltzen ditu, leku berean (normalean aireontzi baten gainean)
* *espazio-sistema*.

## Kanpo estekak
Von Richthofen and Brown

**Von Richthofen and Brown** edota **The Red Baron** (euskaraz *Von Richthofen eta Brown* edota *Baroi Gorria*) 1971ko Roger Corman estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako gerra film bat da. Gidoia Joyce Hooper Corrington eta John William Corrington gidoigileek idatzi zuten. John Phillip Law eta Don Stroud aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Lehen Mundu Gerra, Manfred Von Richthofen (John Phillip Law) alemaniar hegazkin pilotu ospetsuaren bizitza azaltzen da, Oswald Boelcke hezitzaileak pilotatzen irakatsi zionetik, bere lehenbiziko garaipenetatik igaroz, gerra heroi bilakatu zen arte, horrek beste alemaniar pilotu nabarmenen inbidia erakarri zion, tartean Hermann Göring bera (Barry Primus). *Baroi Gorriaren* ospeak Roy Brown (Don Stroud) RAFeko kanadar pilotua harekin zeruan borrokatzeaz obsesionatuko du eta hura lurreratzeko helburua besterik ez du izango.

## Aktoreak 
* John Phillip Law: Manfred von Richthofen
* Don Stroud: Roy Brown
* Barry Primus: Hermann Göring
* Corin Redgrave: Lanoe Hawker
* Karen Huston: Ilse
* Hurd Hatfield: Anthony Fokker
* Stephen McHattie: Werner Voss
* Brian Foley: Lothar von Richthofen
* Robert La Tourneaux: Ernst Udet
* Peter Masterson: Oswald Boelcke
* David Weston: Murphy
* Tom Adams: Owen

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Loneliness of the Long Distance Runner (filma)

**The Loneliness of the Long Distance Runner** (euskaraz *Distantzia Luzeko Korrikalariaren Bakardadea*) 1962ko Tony Richardson ingeles zinema zuzendariak zuzendutako kirol drama film bat da. 1959ko Alan Sillitoe ingeles idazlearen *izenburu beldineko kontakizun laburrean* oinarritua dago. Tom Courtenay, Michael Redgrave, Avis Bunnage, James Bolam eta Alec McCowen aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Ingalaterra, Nottingham. Colin Smith (Tom Courtenay) langile mailako mutil gazte bat da. Behinola okindegi batean lapurtu eta gazteentzako espetxe batean sartuko dute. Han dela, lasterka hasiko da, eta bere distantzia luzeko korrikalari gaitasunei esker espetxearen jardueratan postu hobeagoak izaten hasiko da. Bere entrenamenduetan zehar bere iraganeko bizitzaz gogoeta egiten hasi eta bere maila sozialeko gazte askorekin parekatuz gero egoera pribilegiatu batean dagoela jabetzen hasiko da.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Maria Aleksandrovna Blank

thumb|Vladimir Leninen familia.
**Maria Aleksandrovna Blank** (jaiotzez Maria Aleksandrovna Ulianova, **errrusieraz**: Мария Александровна Ульянова, San Petersburgo, 1835eko martxoaren 6agreg./otsailaren 22ajul. - 1916ko uztailaren 25agreg./uztailaren 12ajul.) ikasketaz maistra, ezaguna da Urriaren Iraultzaren burua izan zen Vladímir Ilich Uliánov (Lenin)en ama izan zelako. Bere beste semea Aleksandr Ilich Uliánov izan zen.

## Biografia 
Maria Blank San Petersburgon jaio zen, Errusiar Inperioaren garaian. Bost anaia-arrebak zituen. Aita, antza, Aleksandr Blank (jaiotzez Israel Blank), zirujau aberats judua baina ortodoxoa egina. Ama Anna Ivanovna Groschopf zen, ama alemaniarrakoa eta aita suediarrarena. Ama 1838an hil zitzaion eta aita haren koinatarekin bildu zen, Ekaterina von Essen, familiarekin laguntzeko; garaian oso ohikoa zen hori egitea. Kazan herritik gertu landa-etxea erosi zuten eta bizitzera hara joan ziren.

Maria etxean hezia izan zen. Herrialde desberdinetako literaturak ezagutu zituen: errusiarra, alemana, frantsesa, inglesesa... Beraz, oso giro kultoa ezagutu zuen. 1863an, primariako haurrak irakasten hasi zen baina bere haren bizitzaren denbora gehiena seme-alabei laguntzen eman zuen.

Ilya Nikolaievich Ulianov matematika eta fisika irakaslearekin ezkondu zen. Horrek bere bizimodua hobetu zuen. Hasieran Penzan bizi ziren. Ondoren, Nizhni Novgorodra joan ziren eta gero Ulianovskera; azken hiri horretan, Ilya Nikolaievichek eskolen ikuskari bezala prestigio handia izan zuen. Baina zoriontasuna ez zen luze iraun: 1886an senarra hil zen. 1887an Aleksandr semea hilarazi zuten. 1891an Olga alaba hil zen. Bitartean, beste semeak, Vladímir, Anna, Dmitri eta Maria atxilotuak eta erbesteratzeko beharrean ikusi ziren. Esaterako, Vladimirrekin biltzeko bi aldiz herritik atera zen: 1902ko udan Frantziara eta 1910eko udazkenean Suediara.

1916an hil zen eta bere gorpuzkinak Kremlingo Harresiaren Nekropolian lurperatuak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Robert Serviceren *Lenin A Biography*.
Artikulu (gramatika)

[thumb|334x334px|Artikulu tipologiak Europako hizkuntza nagusietan. More argia: artikulu mugatu atzizki gisa itsatsiak ([euskara barne). More iluna: artikulu mugatu eta mugagabe atzizki gisa itsatsiak. Urdin iluna: artikulu mugatu eta mugagabe libreak. Urdin argia: artikulu mugatu libreak.
]]

**Artikulu**a, hainbat hizkuntzatan, aurretik edo atzetik izena mugatzen duen hitza edo atzizkia da. Morfologikoki, artikuluak determinatzaile mota bat dira. Gramatika sortzailean, oro har, sintagma determinatzailearen nukleo sintaktikoa dela kontsideratzen da.

## Artikuluak, zenbait hizkuntzatan 
* Indoeuropar hizkuntza zaharrenetan, ez zegoen artikulurik, antzinako grezieran salbu. Hala ere, hainbat adarretan garatu izan dira, eta hizkuntza erromantze guztietan daude, bai eta germaniar eta zeltetan ere. Aldiz, eslaviarretan arraroagoak dira.
* Hizkuntza semitikoetan, oro har, ez dago artikulurik, baina egungo hizkuntza ezagunenetan, ordea, hebreeraz eta arabieraz, bai.
* Euskaraz, artikulu mugatuak bakarrik daude, atzizki gisa itsasten direnak: -*a* singularra eta -*ak* plurala.

## Kanpo estekak
Gabriel I.a Montgomerykoa

**Gabriel, Montgomeryko kondea, Lorgesko jauna** (1530eko maiatzak 5- 1574ko ekainak 26) Henrike II.aren guardiaren kapitaina izan zen. Kapitain honek nahi gabe erregea hil zuen torneo batean (1559). Kalbinismoaren fedea bere egin eta higanoten buruzagietako bat bihurtu zen. Domfronten preso hartu zuten eta Katalina Medicikoaren aginduz exekutatua izan zen 1574an.

## Kanpo estekak 
* *Diccionario Hispánico Universal*(1954), Editorial Jackson de Ediciones Selectas, tomo segundo: Biografía, Geografía e Historia.
Eva Lopez de Arroyabe

**Eva Lopez de Arroyabe Saez de Maturana** (Gasteiz, 1973ko abenduaren 10a) Arabako Lautadako ganaduzalea da, Arabako Nekazarien Elkarteko zuzendari ohia. Larreako Batzorde Administratiboaren zuzendari izan zen lehendabiziko emakumea izan da.

## Biografia 
Eva Lopez de Arroyabe 1973an Gasteizen jaio eta amaren aldeko senideen jatorria zen Illarduyan hazi zen, lurrarekin eta abeltzaintzarekin kontaktuan. Zuzendaritza-Idazkaritza ikasi zuen. Larrean bizi eta lan egiten du.

### Ibilbide profesionala 
2001 geroztik bere kidearekin batera Uriburu abeltzaintza-ustiategiaren kudeaketan ari da. 2011n, eta lau urtez, Arabako lehen behi-gazta merkaturatzeko proiektua jarri zuten abian. Duela 10 urtetik hona bere baserriak parte hartzen du “Nekazariak Eskolan” programan, 10-12 urte bitarteko ikasleak tokiko nekazaritzako elikagaie kontsumo arduratsuan sentsibilizatzeko.

### Ibilbide sindikalista eta asoziatiboa 
2007tik 2011ra Arabako Nekazarien Elkartean (UAGA) zuzendaritza-batzordeko kide izan zen, baita Euskal Herriko Nekazarien Elkartasuna (EHNE) nekazarien sindikatoan ere, bertako Berdintasun Arloaren buru izanik. 

2014tik 2016ra Gure Soroa Arabako Emalkume Nekazarien Elkarteko zuzendariordea izan zen, Euskal Landa Inguruneko Emakumeen batzordean bere taldearen ordezkari izanik. Emakume baserritarren kolektiboko ordezkaria zen Legebiltzarrak 2016an Emakume Nekazariaren Estatutua aho batez onartu zuenean.

### Ibilbide politikoa 
18 urte zituelarik hasi zen Illarduyako Administrazio-batzordean parte hartzen. 2013an Larreako kontzejuan boto gehien lortu zituen bigarren pertsona izan zen. Lehenak bere kargua uztean, berak hartu zuen, bertako buru izan zen lehen emakumea izanik.

2015-2018 urteetan Euskal Herria Bilduren Arabako Batzar Nagusietako prokuradorea izan da Lur Jareak ordezkatuz. 2016an Senaturako Arabako hautagaia izan zen (EH Bildu).​​ 2016tik aurrera legebiltzarkidea da. (Arabako EH Bildu). 2022ko maiatzean EH Bilduk proposatu zuen Arabako Diputatu Nagusia izateko. EH Bilduren oinarri sozialek berretsi egin zuten hautagaitza, botoen % 98,8 eskuratuta. 2022ko ekainaren 4an bere hautagaitza aurkeztu zuen Araian.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 2018, 2017, 2009 eta 2004an Arabako ganadu-ustiaketen lehiaketan esnetarako behien saria.
* 2011 –Arabako esne-behien ganadu-ustiaketarik onenaren lehiaketa.
* 2011 –AMPEA urteko emakume profesionala sarietan finalista.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* UAGA
* Gure Soroa
* Nekazariak eskolan
Liga Komunista

**Komunisten Liga** edo **Liga Komunista** (; ) 1847ko ekainean Londresen jaiotako erakunde iraultzailea izan zen, Zuzenen Ligak ospaturiko kongresuaren ondorioz bere izena aldatzea adostu zuenean, Karl Marx eta Friedrich Engels erbesteratu alemaniarrek 1846 urtearen hastapenetan Bruselan sorturiko Korrespondentziazko Batzorde Komunista bere baitan integratzean. 1848ko otsailean bere programa argitara emango du *Alderdi Komunistaren Manifestua* izenpean.

## Historia 
### Sorrera (1847-1848) 
1836 urtean, bi urte lehenago sortu zen Debekatuen Ligatik abiaturik, Zuzenen Liga erakunde klandestinoa sortu zuten Parisen emigrante alemaniarrek. Bere teoriko nagusi zen Wilhelm Weitling ordurarte sozialista utopikoen gehiengoak defendatzen zuen bide erreformistaren aurkakoa zen eta langile klasea jotzen zuen jendarte «komunista» ekarriko zuen iraultzaren protagonista.

1840ko hamarkadaren erdialdean beste bi exiliatu alemaniar esanguratsu hurbiltzen zaizkio Ligari, Karl Marx eta Friedrich Engels, zeinak 1846 urtearen hastapenetan Korrespondentziako Batzorde Komunista sortuko baitzuten Bruselan, Philippe Gigotekin batera. Marxek -Proudhon frantsesak bezala- Weitlingekiko mirespena adierazia zuen «alemaniar literaturaren kaskarkeriaren» oso gainetik ikusten baitzuen, baina ez zuen bere kontzepzio komunista kristaua partekatzen -eztabaida gogorra izan zuten Bruselan 1846ko martxoan- eta Korrespondentziazko Batzordearen bidez zabalduriko bere kritikek gero eta oihartzun handiago jaso zuten Ligako kideen artean, Karl Schapperrek gidaturiko Londresko sekzioan bereziki. Liga langileak iraultza sozialerako prestatuko lituzkeen langile klasearen partidua sortzeko enbrioia izan zatekeenaren ideia finkatzen joan zen hauen artean.

## Kideak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FC Tosno

**FC Tosno** (errusieraz Футбольный клуб Тосно) Tosno hiriko futbol talde bat da.

## Historia 
2008 urtean erregistratu eta 2013an talde profesionala bihurtu zen. 2017an lehen mailara igotzea lortu zuen eta Errusiako Kopa bat irabazi du, hala ere azken jardunldian ezin izan do mailari eutsi. Lehen mailara iritsi zenetik San Petersburgoko Petrovsky Stadiumean jokatzen du, 50 kilometrotara soilik baitago.

## Palmaresa 
### Errusiako txapelketak: 1 
* Errusiako Kopa (1): 2018

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Fiesta Alegre pilotalekua (Madril)

**Fiesta Alegre pilotalekua** Madrilgo pilotalekua izan zen, egungo Marqués de Urquijo kalean zegoena. 1892ko maiatzaren 6an ireki zuten. Francisco Andrés Octavio arkitektoak bere fatxada neoklasikoa diseinatu zuen. Frontoi estaliak 5.500 laguneko edukiera zuen. 1901ean kuartel bilakaturik, XX. mendean eraitsi zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak