Alderdi-bakartasun

thumb|300x300px|Alderdi politiko bakarra duten estatu subiranoak.
**Alderdi-bakartasuna** edo **alderdi bakarreko sistema** alderdi legal bakarra duen sistema politikoa da, edo, legez hainbat alderdi politiko egonda ere, arau juridikoek alderdi bakar batek botere politikoaren zatirik handiena beretzat, *de facto*, gordetzen duen duena. Alderdi bakarreko sistemak beren burua demokratikotzat jotzen badute ere, ez dituzte demokraziaren printzipio batzuk betetzen
, hala nola pluralismo politikoa, edo, horietan, ez dago poliarkiarik. 

Giovanni Sartori politologo italiarrak adierazi du alderdi bakarreko sistemak erregimen politiko ez-demokratikoen berezkoak direla, eta, haien errepresio-mailaren arabera, honela sailka daitezke: «alderdi bakarreko sistema totalitarioak» (alderdi bakarrak inposatzen dio gizarteari bere proiektu politikoa, bai maila publikoan, bai pribatuan); «alderdi bakarreko sistema autoritarioak» (alderdi bakarrak kontrolatzen du gizartea, baina eremu pribatuetan sartzeko grinarik gabe), eta «alderdi bakarreko sistema pragmatikoak» (alderdi bakarra ez da oso ideologizatuta, eta nolabaiteko autonomia ematen die beste talde politikoei, baina disidentzia-maila mugatuarekin eta, betiere, kontrolpean).

Bestalde, Sartorik alderdi bakarreko sistemei, *de facto* alderdi hegemonikoko sistemak deritze. Horietan, alderdi bat baino gehiago egotea baimentzen da, baina bakarra da boterea gauzatzen duena, gainerakoei boterera iristea eragotziz. Gainerako indar politikoek alderdi «satelite» gisa funtzionatzen dute, eta sistema legitimatzeko funtzioa betetzen dute aniztasun politikoaren irudi (faltsu) bat emanez (ordezkaritza parlamentarioa lor dezakete, baina gobernuaren ekintzaren gaineko inolako eraginik eta kontrolik gabe). Alderdi hegemonikoak (ez nahastu «alderdi nagusia»rekin, ohartarazi du Sartorik) ez badu lortzen hauteskunde-potentzial handiena duten alderdiak kooptatzea erreprimitu egiten ditu; hauteskunde-sistema manipulatzen du (gerrymandering), edo hauteskunde-iruzurrera jotzen du.

Alderdi-bakartasuna izan da kolonia administratibo bat izan ondoren independizatutako herrialde askoren sistema, dela alderdi baten nagusitasunagatik edo legezko bat baino ez zegoelako.

Alderdi bakarreko sistemak, munduan, nahiko heterogeneoak dira, eta izan dira, eta, funtsean, alderdi bakarreko sistema komunista, faxista eta nazionalistak aurki daitezke.

## Motak
### Alderdi bakartasun marxista-leninista 
Izenez sozialista den estatu batean (sozialismoak herrialde bakar batean izan duen esperientzia historikoaren arabera, berez, estalinismoaren doktrina politikoei eta antzeko beste eredu edo mugimendu politikoei dagokiena), praktikan, *de facto* boterea izan dezakeen alderdi bakarra herrialdeko alderdi komunista da; beraz, alderdi bakarreko sistema da. Gaur egun, bost dira eredu hori jarraitzen duten estatuak: Txina, Ipar Korea, Kuba, Laos eta Vietnam. Estatu sozialista historikoei dagokienez, eredu horren arabera, SESB nabarmentzen da guztien gainetik. Alderdi komunista legezko bakarra izan daiteke edo ez. Hala, Txinan, beste zortzi alderdi politiko daude baimenduta, nahiz eta Txinako Alderdi Komunistaren autoritatea onartu behar duten.

Herrialde horietan, sufragio unibertsalaren bidez hautatutako batzarrak daude, eta, oro har, batzar horietako kideek ez dute zertan gobernatzen duen alderdikoak izan. Herrialde bakoitzean, batzarrak dituen eskumenak aldatu egiten dira. Horren adibide dira Txinako Herri Errepublikako Herri Batzar Nazionala; Kubako Herri Boterearen Batzar Nazionala eta desagertutako Sobiet Batasuneko Sobiet Gorena. Batzar horiek, gehienetan, lehendakaria eta beste organo betearazle batzuk aukeratzen dituzte. Gainera, herrialde horietako batzuetan, herritarrek zuzenean aukera ditzakete tokiko buruzagiak, edo askatasunez parte har dezakete tokiko herri-batzarretan.

Azkenik, aipatu, zenbaitetan, sistema sozialista batean, alderdi bakarra alderdi bat baino gehiagoren batasuna izan daitekeela. Hala gertatzen da, adibidez, Ipar Korean, non 2024ra arte Aberriaren Batasunerako Fronte Demokratikoa edo, desagertutako Alemaniako Errepublika Demokratikoan, Alemania Demokratikoko Fronte Nazionala existitu baitziren.

Teoria marxistak honela justifikatzen du alderdi-bakartasuna: alderdi politikoak interesen ordezkariak dira, zeinak gehienek, sistema liberal batean, botere ekonomikoari erantzuten dioten eta sistemaren parte diren (gainegitura), eta irabazten duenak irabazten duela, tokian, ez da funtsezko aldaketarik egongo. Beraz, klase-desberdintasunak ezabatuta, ez dago lekurik alderdi-aniztasunaren berezko interes ekonomikoen lehian aritzeko. Hala ere, sozialismoaren garapena ziurtatzeko, beharrezkoa da estatu-politikak formulatzeko gai den erakunde bat izatea eta haren gidaritza erabiltzea. Antolaketa hori alderdi bakarreko sistema da dagoen klase soziala bakarra delako eta bakarra aurrera egiteko interes komuna.

### Nagusitasunagatiko alderdi-bakartasuna 
Artikuluaren hasieran adierazten den moduan, alderdi bakarreko sistema bat da legezko alderdi bakarra dagoena, baina baita, alderdi gehiago egon arren, alderdi hori bada herrialdeko bizitzan ia erabateko nagusitasuna duena ere, gainerakoak baztertuz. Horren adibide dira Mexikoko Alderdi Iraultzaile Instituzionala (PRI) XX. mendearen zatirik handienean, eta, gaur egun, Asociación Nacional Republicana (ANR), Partido Colorado ere deitua, Paraguain; Venezuelako Alderdi Sozialista Batua Venezuelan; Alderdi Liberal Demokratikoa Japonian eta Errusia Batua Errusiako Federazioan.

Hala ere, Giovanni Sartorik ohartarazi duen moduan, ez dira nahastu behar alderdi hegemoniko eta alderdi nagusiaren kontzeptuak:
* Alderdi-bakartasun hegemonikoa: Alderdi bakarra da besteen gainetik denbora luzez nagusitzen dena, antolakuntzari, gaitasun ekonomikoari, gizarteratzeari, estatu-aparatuaren erabilerari edo beste arrazoi batzuei esker.
* Alderdi-bakartasun nagusia: Alderdien sistema bat da, non alderdi batek beste alderdi batzuek baino eragin handiagoa duen, baina alderdi-bakartasun hegemonikoan ez bezala, nagusitzen diren alderdi-nagusiek boterea partekatzen dute, hauteskundeak gal ditzakete, edo beste indar batzuen beharra dute parlamentuetan gobernu koalizioak lortzeko.

### Alderdi-bakartasun faxista 
30eko hamarkadan, Alderdi Naziak menderatutako alderdi-bakartasun mota berri bat sortu zen Alemanian.

Boterera iritsi ondoren, Hitlerrek lortu zuen zentrista katolikoek eta nazionalistek 1933ko lege gaitzailearen (alemanez, Ermächtigungsgesetz vom 24. März 1933) onarpenean babestea. Naziek ez zuten inoiz gehiengo osoa lortu Reichstag-en, beraz, babes hori beharrezkoa zuten. Behin legea onartuta, naziek beste alderdi politikoak jazartzeko erabili zuten, zentristak eta nazionalistak barne. Alderdi Komunista Reichstageko Sutearen Dekretuaren bidez neutralizatu zuten, eta Alemaniako Alderdi Sozialdemokrata 1933ko ekainaren 22an desegin zuten beren kideak (Hitlerren kritikoak) salatu ondoren naziak baretzeko ahalegin antzuan.

1933ko uztailaren hasieran, Bavariako Alderdi Popularra, Alemaniako Alderdi Demokratikoa, Erdialdeko Alderdia, Alemaniako Alderdi Popularra eta DNVP nahita deseginak ziren nazien presioen aurrean amore emanez. Uztailaren 14an, alderdi guztiak, Nazia izan ezik, debekatu egin zituzten. Ordurako, alderdi garrantzitsu guztiak deseginda zeuden.

Harrezkero, ez zen berriz hauteskunderik egin, erreferendumen bat izan ezik, eta, pixkanaka, berme demokratikoak ezabatuz joan ziren. Alderdi-bakartasun naziaren helburua zen herritarrak erregimenarekin erabat integratzea, eta, beraz, oposizioko taldeek ez zuten zentzurik izango.

### Aldedi-bakartasuneko beste mota batzuk 
Gaur egun, estatu sozialista izan gabe alderdi bakarreko sistema hutsa duen herrialde bakarra dago: Eritrea, Demokraziaren eta Justiziaren aldeko Fronte Popularrarekin. Alderdi-bakartasun nazionalistaren adibidea da.​ Eritrea 1993an independizatu zen Etiopiatik, eta, herrialdea alderdi-aniztun bihurtuko zela iragarri bazen ere, oraindik ez da aldaketa nabarmenik ikusi. Iraganean, batez ere kolonia zaharren independentziaren ondoren, alderdi bakarreko sistema asko sortu ziren, 1990eko hamarkadatik aurrera alderdi-aniztun bihurtu zirenak.

XX. mendearen erdialdean, izaera faxista nabarmena zuten alderdi bakarreko sistema batzuk sortu ziren. Lehen kasua Italian gertatu zen Alderdi Nazional Faxistarekin. Gehienetan, faxismoa alderdi aniztuneko sistemez baliatu zen boterera iristeko. Nazismoarekin bezala, erregimen faxistek ez zituzten berme demokratikoak errespetatzen, eta diktadura bihurtzen ziren berehala. Espainian, Altxamendu faxistaren ondoren, alderdi ez-demokratiko bakarreko sistema bat sortu zen FET y de las JONS alderdiarekin, zeina Francoren mende zegoen erabat.

Nazionalismoa eta sozialismoa nahasten diren horretan, alderdi-bakartasuneko beste mota bat dago. Adierazgarriena arabiar sozialismoa izan zen, zeinaren adierazle nagusia Baath Alderdi Arabiar Sozialista izan baitzen. 2003. urtera arte, Iraken alderdi hori baino ez zegoen. 2012. urtean, botoen % 89arekin erreferendum bidez onartutako konstituzio berri bat onartu ondoren, Siria alderdi aniztun bihurtu zen; lehenago, Baath alderdia zen (Fronte Nazional Progresistaren fronte bakarreko parte izanik) herrialdeko legezko alderdi bakarra. Oposizioa, nagusiki, Aldaketarako eta Askapenerako Herri Frontean antolatu da.

Beste alderdi-bakartasun nazionalista mota bat Turkmenistango Alderdi Demokratikoarena (TAD) izan zen. 2013an Industrialari eta Enpresarien Alderdia sortu arte, TAD zen hauteskundeetara aurkez zitekeen alderdi bakarra, baina, teorian, Konstituzioak ezartzen du Turkmenistango lehendakaria demokratikoki aukeratu behar dela.

## Alderdi-bakartasunari kritikak 
Alderdi bakarreko sistema batzuek jarrera diktatorialetara edo demokraziaren aurkakoetara jo dezakete, non herritarren eskubideak ez diren errespetatzen eta erregimenaren aurkariak jazartzen diren. Hori gerta daiteke oposizio argirik ez dagoelako edo alderdi bakarra apurka-apurka izaera autoritarioagoa hartzen ari delako.

Alderdi-bakartasunari egiten zaion beste kritika bat da liderraren nortasunaren gurtza ekar dezakeela; izan ere, sistema hori duten zenbait estatutan, bizi osorako lehendakariak aukeratu ohi dira. Halaxe gertatzen zen, adibidez, Turkmenistanen Saparmyrat Nyakastow-ekin.

## Gaur egungo alderdi-bakarreko estatuak 
Hurrengoa ofizialki alderdi politiko bakarra duten herrialdeen eta errekonozimendu mugatua duten estatuen zerrenda bat da, alderdi bat gailentzen delako alderdi bakarrekotzat ere har litezkeenak kanpoan utziz.

## Ikus, gainera 
* Alderdi-bitasun
* Partitokrazia
* Alderdi politikoen sistema

## Erreferentziak
## Kanpo estekak