Xosé Ramón Reboiras

thumb|Reboirasen hilobia, S. Xoán de Laíño hilerrian.

**Xosé Ramón Reboiras Noia**, «Moncho»  (Imo, Dodro, A Coruñako probintzia; 1950eko urtarrilaren 19a - Ferrol; 1975eko abuztuaren 12a), sindikalista eta politikari galiziarra, UPGko militantea, frankismoaren aurkako borrokan gailendu zen. Itxura guztien arabera, Mikel Lejarzaren filtrazioek ahalbideratu zuten haren hilketa. 
Espainiako Gobernuak 2009an aitortu zuen Reboiras diktaduraren biktima izan zela.

## Biografia 
Imo herrixkan jaio zen, San Juan de Laíño parrokian, Coruñako Dodro udalerrian, bizi-baldintza hobeen bila hirira emigratu behar izan zuen familia xume baten altzoan. Vigon, Monchok batxilergoa ikasi zuen eta bere familiarena zen Noia tabernan lan egin zuen. Horrez gain, 15 urte zituenean eraikuntzan lan egiten zuen.

Apurka-apurka, kontzientzia politiko nazionalista garatu zuen, frankismoari eta Galiziaren "zapalkuntza nazional" gisa identifikatzen zuenari erantzuteko: maila ekonomiko oso txikia nekazari-eremuetan, esplotazioa, hizkuntza-gatazka... Geroago, Vigoko Industria Ingeniaritzako Fakultatean matrikulatu zen, eta kalifikazio onak lortu zituen. Han oso paper aktiboa bete zuen urte haietako ikasleen aldarrikapenetan, baita galiziar kulturaren defentsan eta nazionalisten aldarrikapenean ere. Galiziar propagandako *Des... tornillo* aldizkariaren sortzaileetako bat izan zen. O Castro talde kulturaleko kide ere izan zen; talde horrek, garai hartako mugen barruan, galiziar aldarrikapen nazionalistei eta galiziar arazo nazionalari heltzen zien.

Arrazoi horregatik beka galduta, borroka politikoan buru belarri sartu zen. Álvarez de Vigo fabrikan egiten zuen lan, eta utzi egin behar izaten zuen osasun-arrazoiengatik. Orduan, Ferrolera joan zen bizitzera, eta han Astanon eta, ondoren, Coruñan lan egin zuen. Han, Intelsako fabrika-konplexuko langile gisa aritu zen.

Garai horretan, Fronte Cultural Galega erakundean aritu zen Reboiras, UPGren izenean. Hein handi batean, erakunde horrek garai hartan izan zuen garrantzia lortzearen eta Galiziako kultura-panoraman izan zuen eginkizunaren arduraduna izan zen; izan ere, lehen aldiz, Galiziako kultura-elkarte gehienen artean koordinazio eraginkorra zegoen.

Reboiras UPGko Batzorde Zentraleko eta Batzorde Betearazleko kidea izan zen. 1973an eta 1974an Galiziako sindikatu-taldeen antolatzaileetako bat izan zen. 1974an Sindikatu Bertikalerako hauteskundeei boikota egitea sustatu zuen, eta kanpaina horrek Sindicato Obreiro Galego (SOG) abiarazteko ere balio izan zuen. Izan ere, Unión de Traballadores do Ensino de Galicia (UTEG), Intersindical Galega sortu zuten denbora gutxian, egungo Confederación Intersindical Galegaren (CIG) aurrekari urruna izan zena. Coruñako taldearen arima ere izan zen, eta, *Xerme* gizarte-komunikazioko organoaren inguruan, zeregin garrantzitsua izan zuen sindikalismo galiziarra sortzeko.

Forentseak bere txostenean zion hiru tiro aurkitu zituela gaztearen bizkarrean. Poliziaren txostenean adierazten ziren "airerako tiroak" ez ziren airera joan eta odolustuta hil zuten, ziurrenik atarian babestu eta minutu gutxira. Buruan ez zen balarik aurkitu, eta horrek bere buruaz beste egitearen ideia ezeztatzen du.

## Dokumentala 
* 2020an: *Reboiras. Acción e corazón*. Zuzendaria eta gidoilaria: Alberte Mera.

## Iruditegia 

Fitxategi:Cartel rua Moncho Reboiras, Culleredo, Coruña.JPG|Haur parkea Moncho kalean, Culleredon.
Fitxategi:Moncho Reboiras Caranza Ferrol.jpg|Murala Caranzan, Ferrolen.
Fitxategi:Moncho Reboiras Placa rúa Terra Ferrol.jpg|Moncho Reboirasi eskainitako plaka, Ferrolgo Rúa Terran.
Fitxategi:Mural Reboiras Ferrol.jpg|Ferrolen militanteari eskainitako mural erasotua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Ibai Azparren: "50 años sin Reboiras, militante gallego delatado por ‘El Lobo’", *Gara*, 2025/08/10. 
* :Reboirasen biografia UPGren webgunean.