open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Piperrak

**Piperrak** Erriberako punk musika taldea da. 1990eko hamarkadan bi disko kaleratu zituzten. Haien kantetan koro asko eta melodia errepikakorrak sartzen dituzte. Errebindikazioak jai doinuan bildurik, taldea desegin ostean ere (1999) maiz entzuten ziren haien kantak herriko jaietan. 2007ko urtarrilaren 13an eszenatokietara itzuli ziren, lehen kontzertua Hatortxu Rocken egin zuten. Lehengo taldetik mantendu ez zen bakarra gitarra-jotzailea izan zen.

## Taldekideak 
* *Josetxu*: ahotsa
* *Txitxarro*: baxua
* *Rufo*: bateria
* *Fermin*: gitarra

## Diskografia 
### Maketak 
* **Ahórkate**, 1990
# Amama eta Aitona
# La hora 0
# We don't care (Last Rites taldearen moldaketa)
# Deskontrol
# Vº zentenario
# Demokrazia
# Anarkía
# Desenlace Fatal
# Otra víctima Más
# Ahórkate
# Piperrak

* '''La ribera R'N'R**, 1992
# Potrotaino
# Okupados
# Iruñea 6 de Julio (Snuffren "Do Nothing" abestiaren moldaketa)
# El político
# Mi primer amor
# Bush Satán
# Gora Sartaguda
# La ribera rokanrol

### Diskoak 
* **Arde Ribera**, Discos Suicidas, 1994
# Odio
# Ilargi Betea
# Democracia
# ¡Basta ya!
# Bush Satán
# Gora Sartaguda
# Ke le voy a hacer
# Akatu
# Kualkier día
# Mi primer amor
# Potrotaraino
# Bitxo raro
# Iruñea 6 de julio (Snuffren "Do Nothing" abestiaren moldaketa)
# Piperrak
# Antimilitar-Antisocial

* **Los Muertos de Siempre**, Discos Suicidas, 1996
# Revolución
# En Txiapas
# Zoofilia
# La Hora 0
# Autosuficiencia (Parálisis Permanente taldearen moldaketa)
# Beste Biktima Bat
# Okupados
# Ahórkate
# Julián
# A la mierda
# Deskontrol
# Kondenados
# Anarkia

### DVD 
* **Kualkier día**, Gor Diskak, 2003

### CD/DVD 
* **La Kemos Liau, Autoekoiztuta''', 2009, Zuzeneko CD + DVD

## Kanpo estekak
Lech Wałęsa

**Lech Wałęsa** ( ahoskatua; Popowo, Gmina Tłuchowo, ), Poloniako buruzagi sindikala eta gerora presidentea izan zen.

## Biografia 
Gdanskeko Lenin ontzioletako elektrikaria zen baina lantegitik kaleratu zuten, 1976. urteko grebetan parte hartu ianagatik. 1980. urtean, sindikatu askeak osatzeko lanetan jardun zuen eta urte horretako abuztuko grebetan greba batzordeko buru izendatu zuen. 1981ean, *Solidarność* —aurreko urtean sortua zen— sindikatuko lehendakari hautatu zuten. 1981eko abenduan, gerra legea ezarri zenean, atxilo hartu zuten. 1983ko urtarrilean askatu zuten eta urte horretan bertan Bakearen Nobel saria eman zioten. 1986an epai bidean jarri zuten urte horretan egin ziren hauteskundeak salatu izanagatik, baina 1988ko abuztuko greba orokorraren ondoren, gobernuak 1989. urtean hauteskundeak deitzea lortu zuen. Hauteskunde horietan, *Solidarność* izan zen irabazle. Wałęsak Tadeusz Mazowieckiren lehendakaritzapeko gobernu berriaren erabaki batzuen aurka egin zuen; ondoko urtean, bi buruzagiok elkarren lehian jardun zuten Poloniako lehendakaritza lortzearren. Azkenik, bigarren bozketan, Wałęsa irten zen garaile. Wałęsaren eta Mazowieckiren arteko aurkakotasuna eta Wałęsaren pragmatismoa zirela eta, tirabirak sortu ziren Solidarnośćen barruan eta sindikatuaren eta gobernuaren artean. Bestalde, 1987an *Itxaropenerako bidea* autobiografia argitaratu zuen Wałęsak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Blog ofiziala
* Solidarnośćen webgunea
C Sharp

**C#** edo **C Sharp** objektuei orientatutako programazio lengoaia bat da. Microsoft-ek garatu zuen eta estandar bat da, .NET plataformaren atal bat izanik.

Bere sintaxia C/C++ programazio lengoaietan oinarrituta dago eta Javaren antzekoa da objektuei dagokienean. Gainera, beste lengoaia batzuen hobekuntzak ere baditu.

## Sintaxia 
Kaixo mundua adibidea:

```c#
public class Adibidea
{
  public static void Main()
  {
    System.Console.WriteLine("Kaixo mundua!");
      Console.Readkey();
  }
}
```

## Kanpo estekak
Active Server Pages

**ASP** edo **A**ctive **S**erver **P**ages Microsoft-ek IIS-en gehigarri bezala erabiltzeko garatutako zerbitzari aldeko teknologia da.

## Sintaxia 
Kaixo mundua adibidea:

```

```

## Kanpo estekak 
 ASP oinarrizko gida
Urrezko Baloia

**Urrezko Baloia** () 1956 eta 2009 artean France Football aldizkari frantziarrak Europako futbolari onenari eman izan zion bakarkako saria da. 2010etik aurrera FIFAren Urteko Munduko Futbolariaren Sariarekin bat egin eta FIFA Urrezko Baloia eman zen, harik eta 2016an berriz banatu ziren arte. 2016ko ekitaldia beraz "Urrezko Baloiaren" 61. ekitadia kontsideratzen da.

## Saiak 
Saria hirutan lortu duten jokalari bakarrak Johan Cruyff eta Marco Van Basten holandarrak eta Michel Platini frantziarra izan dira, azkenak jarraian lortu zituelarik.

Epaimahaia Europako herrialde ezberdinetako kazetari espezializatu batzuek osatzen dute, eta hauek bost jokalari hautatu behar dituzte aldizkarikoek aurrez prestatu duten berrogeita hamarreko zerrenda batetik. Kazetari bakoitzak hautaturiko lehen jokalariak bost puntu jasotzen ditu, bigarrenak lau, eta horrela jarraian. Hautapena egiterakoan urtean zehar izandako arrakasta izaten da kontuan, bai taldearekin eta baita selekzioarekin ere.

Saria banatzeko ez da ospakizunik egiten. Azaro amaieran irabazleari deitzen zaio argazki saio batetara azaltzeko, eta *France Football* aldizkariaren abenduko alean argitaratzen da honen berri, irabazlea azalean Urrezko Baloiarekin agertzen delarik. Bitartean, jokalariak sekretuan mantendu behar du berria.

Urteetan zehar sari honek aldaketa batzuk izan ditu. Hasiera batean jokalari europarrak baino ez ziren saritzen, eta 1995etik aurrera Europako talde batean jokatzen duen edozein futbolarik irabaz dezake. Urte hartan AC Milan taldeko George Weah liberiarra izan zen garailea, europarra ez zen lehen irabazlea bihurtuz.

1970 eta 1994 urte bitartean *France Football* aldizkariak Urrezko Baloi afrikarra ere banatu zuen, Afrikako jokalari onenari hain zuzen.

2007az geroztik saria munduko jokalaririk onenari emango zaio, eta ez du Europako ligaren batean jokatu beharrik izango.

## Irabazleak 

thumb|1986ko urrezko baloia

### Jokalarien arabera 
### Herrialdeen arabera 
 *Di Stefano eta Sivori jokalari argentinarrak ziren, baina nazionalitate espainiarra eta italiarra hartu zuten, hurrenez hurren.*

### Taldeen arabera 
Urrezko Baloia irabazi zuten jokalariek urte horretako lehen zatian bakarrik jokatu zuten taldeak ez dira kontuan hartzen.

 *Jokalaria urte horretako bigarren zatian soilik egon zen talde horretan.*

### Ligen arabera 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* FIFA Urrezko Baloia
* Urteko Munduko Futbolariaren Saria

## Kanpo estekak 
*  *France Football* aldizkariaren webgune ofiziala
Mozilla Thunderbird

**Mozilla Thunderbird** Mozilla fundazioaren e-posta bezeroa da. Thunderbird plataforma-anitza da eta software librea da. Mozilla Firefox-en ondoren hasitako proiektu bat da. Thunderbird euskaraz lokalizatuta dago eta euskarazko zuzentzaile ortografiko automatikoa txertatzea onartzen du.

Thunderbird software libreko posta elektroniko bezero ahaltsua da. Erabiltzaileak dituen posta elektroniko kontuak biltzeaz gain, kontaktuak ere biltzen ditu eta zerbitzuak ematen ditu kontu guztietarako. Zerbitzu horien artean zuzentzaile ortografikoa dago. Thunderbird-ek, mezuen editorean, aukera ematen du euskara eta beste hizkuntza batzuk zuzentzeko. hizkuntza aldatzeko.

Linux munduan oso ezaguna den Ubuntu banaketan, 2011. urtetik, Thunderbird lehenetsita eskaintzen da.

## Ezaugarriak 
* Eguneraketa automatikoak.
* RSS hobekuntzak.
* Idazten duzun heinean aztertzen du ortografia.
* Kerberos autentikazioa.
* Mezuetatik eranskinak ezabatzeko aukera.
* Hobespenen interfazean hobekuntzak, erabilgarritasuna hobetuz.
* Phishing-a detektatzeko sistema.
* Pribatutasuna gordetzeko babesa.
* Euskaraz lokalizatuta.
* Euskaratuta dagoen egutegi-agenda zerbitzua integratuta.

## Antzeko proiektuak 
* GNOME Evolution
* Mozilla Firefox
* Nvu
* Mozilla Sunbird

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gehigarri (Mozilla).
* Mozilla Fundazioa.
* Posta-bezero.

## Kanpo estekak 
*  Mozilla Thunderbird deskargatzeko
*  Mozilla Thunderbird euskaraz
Lendakaris Muertos

**Lendakaris Muertos** Iruñean sortutako punk talde bat da.

## Taldea 
2004ko ekainean lehen maketa kaleratu zuten. Maketa debalde banatu zuen taldeak webgunearen bitartez. Haien ezaugarri nabarmenena letra umoretsu eta kritikoak dira. Haien kanta azkar eta laburretan amorruari ekiten diote gitarra, bateria eta baxu baten bidez.

## Diskografia 
* *Lendakaris Muertos* (2004, maketa)
* *Lendakaris Muertos* (2005, Gor)
* *Se habla español* (2006, Gor)
* *Vine, vi y me vendí* (2008, Gor)
* *Directo a los güevos* (2009, Gor)
* *Crucificados por el antisistema* (2012, Maldito Rcords)
* *Cicatriz en la Matrix* (2016, Maldito Rcords)

## Kanpo estekak 
* Lendakaris Muertosen webgunea
Nuuk-at

**Nuuk-at** Zornotzan sortutako euskal musika talde bat da.

## Ibilbidea 
Usoak eta Iñakik Noizbait taldean parte hartu zuten. Marki eta Jaime Dardara eta Res non berba taldeetatik datoz. 2003ko urtarrilean batu ziren haien gustoko musika egiteko, hala nola Turbonegro, Kuraia, Deftones, Guano Apes, Ojos de brujo edo Audioslave taldeek egiten duten bezalakoa.

Kantei nortasuna ematen saiatzen dira, zuzenean indartsu jo ahal izateko. 2003ko apirilean lehendabiziko kontzertua eman zuten. 2003ko urrian demo bat grabatu zuten, zeinekin Berrizko Gaztetxeko Aldapa maketa lehiaketako bigarren postua lortu zuten. Sariak taldea heldu zuen, eta lehenengo diskoa grabatzeko ideia gauzatzen hasi zen.

2003ko urtarriletik 2004ko abuztu arte kontzertuak emateaz gain, kantetan lan egin zuten lehendabiziko diskoa burutu ahal izateko. Zornotzan 2004ko abuztuan grabatu zuten, *Zuzen* izenpean. Gaur egungo musika egoera nolakoa zen ikusita, Nuuk-at-ek erabaki zuen bere diskoetxea sortzea: Ideiak Bultzatuz, lanaren %100 kudeatzeko.

Diskoetxe horrekin lehenengo diskoa kaleratu zuten 2004ko azaroan. 11 kanta agertzen dira. 10 Nuuk-atek sortuak dira. Bestea BAP-ek "Armiarma Sarea" kantaren bertsioa da. Estilo andanak egiten dute bat diskoan, baina rock-a nagusitzen da. Kuraiako Fernandok "Isilik oihukatzen" kantan abesten du.

## Taldekideak 
* Jaime (baxua)
* Marki (bateria)
* Iñaki (gitarra)
* Usoa (ahotsa)

## Diskografia 
* *Zuzen* (2004, Ideiak Bultzatuz)
* *Geisha* (2006, Ideiak Bultzatuz)

## Kanpo estekak 
* Nuuk-at-en webgunea
Tijuana In Blue

**Tijuana in Blue** Iruñean 1980ko hamarkadaren erdian sortutako rock taldea da, Euskal Rock Radikal mugimenduaren eskutik.

## Historia 
Lehenengo etapa 1985etik 1992ra izan zen eta ‘Tijuana In Blue + Potato’ binilo konpartitua izan zen emaitza. Gero ‘A bocajarro’ luzea, ‘Sopla, sopla’ LP txikia, ‘Sembrando el pánico’ luzea,
‘Verssioneando’ Los Insoportables taldearekin konpartitua, eta ‘Te apellidas fiambre’ izan zen agurra. Oihukak berraldatu egin zituen aipamen hauek, baina taldeak ez daki nola dabiltzan.

## Taldekideak 
* Marco Antonio Sanz de Acedo "**Eskroto**": ahotsa
* "**Jimmy**": ahotsa
* **Josune**: bateria
* **Josean**: gitarra
* **Rubén**: bateria
* **Javier Irisarri**: baxua

## Diskografia 
* **Potato + Tijuana in Blue**, 1986, Oihuka
* **A bocajarro**, 1988, Oihuka
* **!Sopla, sopla!**, 1989, Oihuka
* **Sembrando el pánico**, 1990, Oihuka
* **Te apellidas fiambre**, 1991
* **Antes de perder el riego** (zuzenean), GOR discos, 2003, CD eta DVD

## Bestelakoak 
* **Directo Barcelona** (disko pirata), 1985
* **En su punto** (antologia), 1986-1990, Oihuka
* **Verssioneando** (Los Insoportables), 1991
* **Directo en Moratalla 8-11-2003** (disko pirata), 2003

## Kanpo estekak 
* El Correo egunkariako elkarrizketa
* Eskrotoren omenezko webgunea
Maximiano

**Marko Aurelio Valerio Maximiano Herkuleo** (; Sirmium,  - Massilia, 310eko uztaila), erromatar enperadorea izan zen, 286ko martxoaren 1etik 305era arte.

Panoniako familia txiro batean jaioa, armadan sartu zen eta mailak igo zituen 285 arte. Dioklezianok, haren lagunak, zesar titulua eman zion orduan, eta haren menpe Inperioko mendebaldeko zatia utzi zion. Hurrengo urtean augusto titulua jaso zuen, eta, 293an, Tetrarkia abian jarri zenean, Konstantzio Kloro Maximianoren zesar bilakatu zen.

Maximianok arrakasta militar batzuk izan zituen, batez ere alamanen eta burgundien kontra Germanian, karpiarren kontra Danubion eta Karausioren kontra Britainian, zeinek horko enperadore izendatu zuen bere burua. Afrikako mugak ere indartu zituen.

305eko maiatzaren 1ean, Diokleziano eta Maximiano elkarrekin erretiratu ziren. Maximianok ez zuen nahi, baina Dioklezianok behartu zuen. Galerio eta Konstantzio Kloro enperadore berriak bihurtu ziren, Flavio Valerio Severo eta Maximino Daia zesar berriekin.

Baina hurrengo urtean Konstantzio Kloro hil zen. Maximianoren semeak, Maxentziok, mendebaldeko erdia hartu zuen bere menpe, eta aita bere alboan jarri zuen, augusto titulupean. Severo eta Galerio garaituta, Konstantzio Klororen semea, Konstantino, bereganatu zuen haren alabarekin ezkontzaren bitartez.

Nolanahi ere, 308an, Maximiano semearen aurka matxinatu zen. Erromara zihoazela porrot egin zuen, eta Galian Konstantinorengan babestu zen. 310ean hirugarren aldiz izendatu zuen bere burua enperadore, baina horko horretan Konstantinok menderatu zuen eta bere burua hiltzera behartu zuen Maximino.

## Kanpo estekak
Konstantzio Kloro

**Kaio Flavio Valerio Konstantzio Kloro** (; 250eko martxoaren 31 &ndash; 306ko uztailaren 25) Mendebaldeko Erromatar Inperioko enperadorea izan zen 305etik hil zen arte. Kloro (zurbila) goitizena bizantziar historialariek eman zioten. Konstantino I Handiaren aita zen Konstantzio.

Jatorri grekozko familia batean jaioa, haren estreinako urteei buruz ez dago informazio garbirik, guregana ailegatu zaiguna historian baino mitoetan oinarritzen baita. 296 inguruan Konstantzio Britanian aritu zen, tribu batzuen matxinadak bertan behera uzten.

Abilezia militarra erakutsita eta Dalmazia probintziako gobernatzailea izan ondoren, Maximianok zesar titulua eman zion 293an, zeinen alabarekin ezkondu zen, lehenengo emazteaz, Helenaz, dibortziatu ostean.

Germaniako mugak indartuta, germaniar inbasioak geldiarazi ahal zituen. Kristauen jazarpenari zegokionez, gupidatsu jokatu zuen Konstantziok.

305eko maiatzaren 1ean augusto titulua jaso zuen. Baina hurrengo urtean Yorken hil zen, piktoen kontrako kanpaina batean. Konstantino semeak ordezkatu zuen Britainian eta Galeriok Erroman.

## Genealogia
Galerio

**Galerio Maximo** (;  - 311ko maiatzaren 5) erromatar enperadorea izan zen, 305etik hil zen arte.

Aureliano eta Proboren agintaldietan soldadu ausarta zela erakutsi zuen. 293an, Tetrarkia osatu zenean, zesar titulua jaso zuen Konstantzio Klororekin batera. Dioklezianoren alabarekin ezkondu zen eta Iliriako probintziak bere esku geratu ziren.

296an, Danubiotik Eufratesera mugitu zen, persiarrei aurre egiteko. Horko lehenengo kanpaina porrot hutsa izan zen, eta Mesopotamia galdu zuten. Hurrengo urtean, halere, Armeniako medietatik eraso zuen. Narses persiar erregea garaituta, Ktesifon hiria hartu zuen. 298an Narsesek bakea eskatu zuen. Mesopotamia Erromaren menpera itzuli zen, baita Tigrisen haratuago zeuden hainbat lurralde. Erromako zabalkuntza handiena ekialdean.

305ean, Diokleziano eta Maximino erretiratu zirenean, Konstantzio Klorok eta Galeriok augusto titulua jaso zuten. Zesar berriak Severo II eta Maximino Daia izan ziren. Konstantzio Kloro heriotzarekin Galeriok enperadore bakarra bihurtzeko asmoa izan zuen. Konstantzio Klororen semea, Konstantino, bere alboan izanda Galeriok uste zuen haren egoera politikoa gaindiezina zela.

Alabaina, asmoak zapuztu ziren. Konstantino aitaren ondorengoa bihurtu zen Britanian. Gainera, Maximinori eta Maxentio haren semeari aldi berean *augusto* titulua eman zitzaien Italian.

Italiaren inbasioa alferrik saiatu ostean, Lizinio lagunari augusto titulua eman zion, eta Galerio erretiratu zen. 311ko maiatzaren 5ean hil zen.
Valentziera

**Valentziera** (*valencià*) katalanak Valentziako Erkidegoan hartzen duen izena da, eta ofiziala da han. Katalan hizkuntzaren beste izen bat izateaz gainera, hizkuntza horren dialektoetako bat ere bada; hizkuntzalariak bat datoz horretan, baina Valentziako hainbat politikarik katalanetik at dagoen hizkuntza bat dela diote. Horrenbestez, Valentziako Autonomia Estatutuak «valentziar hizkuntza» aipatzen du.

Duen tradizio idatziarengatik eta hiztun kopuruarengatik, katalanaren dialekto nagusietako bat da valentziera, erdialdeko katalanarekin (Bartzelona ingurukoa) eta Balearretako katalanarekin batera. Sailkapenaren aldetik, katalanaren mendebaldeko multzoko dialektoetako bat da.

Valentzieraren sailkapena, katalanaren barruan:
* Mendebaldeko blokea
** Ipar-mendebaldeko katalana
** Trantsizioko katalana edo valentziera (Tortosako katalana)
** **Valentziera**
* Ekialdeko blokea
* Mendebalde eta ekialde artekoa

Valentziako Erkidegoan, valentzieraren berezko ezaugarrietan oinarrituz, 1998an sortutako Acadèmia Valenciana de la Llengua (AVL) delakoak arautzen du hizkuntza, Institut d'Estudis Catalans (IEC) erakundearekin elkarlanean. Izan ere, AVLak ere onartzen du katalana eta valentziera hizkuntza bat bera direla.

Valentziera Murtziako El Carxe eskualdean ere mintzatzen da. Valentziako Erkidegoaren iparraldean eta Kataluniaren hegoaldean, trantsizioko hizkera bat egiten da: valentzieraren eta ipar-mendebaldeko katalanaren arteko lotura egiten duen Tortosako katalana.

## Ikus, gainera 
* *Tirant lo Blanc*

## Kanpo estekak 
*  Acadèmia Valenciana de la Llenguaren webgunea
Keike

**Keike** taldea 2002ko udan jarri zen abian Ondarroan. Boskoteak urte bereko negu hasieran bost abestiz osatutako maketa bat grabatu zuen.

Nabardura anitzeko rocka egiten dute. Kantu berean abiadura eta ardatz desberdinak erabiltzen dituzte. Euren lehen lana, *Oinetan kea*, gitarrez betea dago, orain oldarkor eta indartsuak, geroxeago lasaiak eta eztiaren parekoak. Ahotsean beste horrenbeste gertatzen da, Nerea abeslariak egiten dituen erritmo eta erregistro aldaketekin.

Zenbait aldaketekin datoz ondarrutarrak bigarren disko honetan: Axularren ordez, Itxaso, Jauko Barik taldekoak hartuko du gitarra. Kantuak, aldiz, zorrotzagoak dira oraingoan.

Keike taldeak rock ziztatzaile eta indartsua eskaintzen du. Gitarren pisua garrantzitsua da, baina Keike taldeak bi kontraste nagusi ditu. Alde batetik, Nerea abeslariak erabiltzen dituen ahotsaren bi kontzeptuak, batzuetan garratz eta zorrotz, besteetan goxo eta leun. Eta bestetik, musika eta ahotsaren arteko kontrastea; Keike taldearen rockak bi aldeen oreka oso ongi zaintzen du, hori baita euren ezaugarririk definitzaileena. Keike taldearen rocka bere indarrean samurki egokitzen da belarrietan eta samurtasun horrek Keike indartu egiten du.

## Taldekideak 
* Itxaso Gutierrez (gitarra) (Axularrek utzi beharra izan zuen)
* Gorka Ruiz 'Epi' (baxua)
* Nerea Sanchez (ahotsa)
* Denis Alberdi (bateria)
* Jon Kirru Iparragirre (gitarra)

## Diskografia 
* ***Oinetan kea***, 2004 (oihuka)
# Ikuspuntu
# Bideak
# Zain
# Oroimenez
# Lehia on
# Odolez zikinduriko beltza
# Gaixorik dago mundua
# Zer
# Distantziaren begietatik
# Aldaketa

* **"Beldurra mina argia",** 2006 (oihuka )
# Irten
# Jositako ahoak
# Errudun jaioak
# Ez gara ezer
# Bixotza tatarrez
# Minaren inbasioari gerra
# Mundua minus bat
# Beldurraren hormona
# Bizitzaile
# Ni, korapiloa

## Sariak 
* Gaztea maketa lehiaketa: 2003 (entzuleen saria)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* keike taldearen web gunea
* entzun.com-eko artikulua
* Oihuka diskoetxearen webgunea
* Ontza produkzioak-en webgunea
Hipopotamo

**Hipopotamoa** (*Hippopotamus amphibius*) Hippopotamus generoa egun bi espezie dituen artiodactyla ordenako ugaztun handia da. Izena grezieratik dator, eta «ibai zaldia» esan nahi du (ιπποπόταμος, *hippopotamos*: *hippos,* «zaldia» eta *potamos,* «ibaia»). Hipopotamo nanoarekin batera (*Choeropsis liberiensis*), Hipopotamidoen espezie bakarrak dira.

## Ezaugarriak 
Animalia erdi urtarra da, Saharaz azpiko Afrikako ibai eta aintziretan bizi dena, 40 lagun arteko taldeetan. Egunez uretan edo lohietan atseden hartzen dute, taldean, baina ilundutakoan, belarra jatera bakarka irteten dira. Uretan ugaltzen da, baita bertan erditu ere. Ugaztun handiak dira, hankak motzekoak eta gorputzak upel forma du. Buru handia eta ahoa zabala dute. Txerriek bezala, lau behatz dituzte, baina ibiltzeko laurak erabiltzen dituzte. Urdailak hiru ganbera dituen arren, ez dira benetako hausnarkariak.

Afrika erdialdeko eskualde zingiratsuetan bizi da talde oso handietan eta, berez, denbora gehiena uretan ematen du. Eguzkitan etzanda egoteko eta erditzerako bakarrik irteten dira uretatik. Arra 4 metro luze izaten da inoiz eta pisua 1.500dik 1.800 kg-ra bitartekoa da arretan eta 1.300dik 1.500 kg-ra bitartekoa emeetan.
thumb|ezkerrera|250px|Hipopotamoa, ahoa zabalik.

Itxurari eta dituzten hanka motzei begiratuta, baldarrak eta astunak dirudite, baina eraso egiten bazaie, 40 km/h-ko abiadura har dezakete. Haien ezaugarri nagusietako bat ahoa eraso armatzat erabiltzea da, oso handia eta letagin zorrotzekin hornitua baitute. Taldekoia da. Hori dela eta, bat bakarrik ikustea oso arraroa da. Haien lorratzak oso handiak eta bidezidor modukoak dira. 

thumb|ezkerrera|250px|Hipopotamo heldua uren azpian 3-5 minutu egon daiteke, azaleratu eta arnas hartu baino lehen.

Gaur egungo espeziak azal leunak ditu eta ez du gantz edo izerdi gurunik. Epidermisa nahiko argala denez, leku lehorretan asko deshidratatzen dira. 

## Elikadura 
Lehorreko belarrez eta loto lore izeneko ur-landareez elikatzen dira. Arrain eta txori espezie asko haren gorotzez elikatzen dira.

## Zaintza-lerroa 
Sudur-zulo, begi eta belarri irtenak ditu eta ur-azalera ateratzen ditu murgilduta dagoenean; horrela, ezkutuan dela, bere ingurunea zain dezake, baita arnasa hartu ere.

## Historia ebolutiboa 
Hipopotamoek antrakoteridoetatik datoz: haietatik Miozeno garaian bereizi ziren. Hipopotamoa agertu ondoren, antrakoteridoek gainbehera joan ziren eta, aldaketa klimatikoaren ondorioz, finean desagertu. Espezie ugari galdu ziren, eta egun bakarrik bi espezie daude: hipopotamo arrunta eta hipopotamo nanoa.

Duela 30.000 urte arte, Iberiar Penintsulan bizi izan zen, baita Malta eta Zipren ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Ignazio Ibero

[thumb|320px|[Loiolako Santutegia|Loiolako santutegiko kupula eta linterna, Azpeitia]]
[thumb|320px|[Donostiako Santa Maria basilika]]

**Ignazio Ibero Erkizia**  (Azpeitia, Gipuzkoa, 1684 – 1766ko ekainaren 30 ) arkitekto barroko gipuzkoarra zen.

Garrantzi handia izan zuen Gipuzkoako herrien itxura ematean, berak eraiki baitzituen hainbat herrietako elizen kanpandorre barrokoak: Andoain, Elgoibar, Hondarribia, Ibarra eta Usurbil. Baita ere Koruko Andre Mariaren elizaren fatxada Donostian. Bilbon San Nikolas Barikoaren eliza proiektatu zuen.

Haren maisutasun eta jakintza zela-eta Loiolako santutegiko maisu eraikitzaile izendatu zuten, Carlo Fontana arkitekto erromatarrak proiektatutako basilika eta josulagunen apaiztegiaren lanak jarraitzeko. 1766an hil zenean Xabier Inazio Etxeberriak hartu zituen bere gain.

Eraikin gehienetan bere seme Frantzisko Ibero arkitektoarekin egin zuen lan.

## Lan garrantzitsuak 
* 1733-1766 : Loiolako santutegiko maisu eraikitzailea:
:Kupula itxi zuen
:Linterna eraiki zuen
:Aldare nagusiko erretaularen marrazkia
* 1750 inguru : Koruko Andre Mariaren basilikaren fatxada (Santa Maria eliza), Donostia
* 1747 : Udaletxea, Deba, Gipuzkoa
* 1767: Zestoako Torilak.

## Kanpo loturak 
* Inazio Iberori buruzko erreportaia
ASCII

thumb|250px|ASCII
***A**merican **S**tandard **C**ode for **I**nformation **I**nterchange* (Informazioaren Elkartrukerako Kode Estatubatuar Estandarra) alfabeto latinean oinarritutako karaktereen kodea da. 1963an sortu zuen Estatu Batuetako Estandarren Batzordeak (ASA) telegrafian erabilitako kodeen eboluzio bezala. Beranduago, 1967an, letra xeheak gehitu eta kontrol kode batzuk berriz definitu ziren, *US-ASCII* deritzon kodea sortuz.

Egungo sistema informatiko gehienek ASCII kodea edo haren hedapen bateragarriren bat darabilte, testuak adierazi eta testua maneiatzen duten gailuen kontrolerako.

128 kode posible definitzen ditu, 32 karakteretako 4 azpitaldetan banatuta. 7 bit definitzen dira kodeko, baina erdia baino gutxiago erabiltzen ditu kontrolerako karaktereak, alfabetukoak (letra xeherik gabe), zenbakizkoak eta puntuaziozkoak definitzeko. Abantaila nagusia, estandar bat izateaz gain, kodeen hurrenkera alfabetikoa da.

Normalean ASCII kodea 8 bitetara zabaltzen da, kontrol bit bat gehituz, *parekotasun-bit*a deritzona.

ASCII deitzen zaio 8 biten bitartez karaktere gehigarriak definitzea ahalbidetzen duen ISO-8859-1 estandarrari ere, baina ez da egokia erabilpen hau.

## Kontrolerako karaktereak 
## Karaktere inprimagarriak 
|&nbsp;
|

|&nbsp;
|

|}

## Ikus, gainera 
* Alfanumeriko
* Unicode karaktereen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  ASCII table.
Pantaila-bereizmen

**Pantaila-bereizmena** pantailan erakuts daitekeen pixel kopurua da. Zabalera edo zutabe kopurua ("X") eta altuera edo lerro kopuruaren ("Y") arteko biderketa formatuan adierazten da. Zenbat eta bereizmena handiagoa izan irudiak eta testuak orduan eta argiago, zehatzago eta garbiago ikusiko dira.

## Bereizmen arruntenak 
[500px|thumb|eskuinera|Irudi honetan pantaila-bereizmen arruntenen zerrenda ageri da. Koloreak bereizmen mota bakoitzaren [aspektu erlazioaren araberakoak dira.]]

## Ikus, gainera 
* Irudi-bereizmen

## Kanpo estekak
Pixel

thumb|16x16ko irudi baten pixelen irudikapena

**Pixel** bat (ingelesez, *picture element*) irudi digital baten unitate txikiena da. Irudi digital hau argazki bat, bideo bat edo grafiko bat izan daiteke.

Irudi digital bat handitzerakoan (zoom), irudi hori osatzen duten pixelak ikustea posible da, karratu txikiek osatzen dutela ikus dezakegu.

Pixelak ez dira beraien artean ukitzen, irudi batean hala gertatzen dela dirudien arren. Pantaila bateko irudia pixelez osatuta dago, zutabe kopuru ("X") eta lerro kopuru ("Y") batez, alegia. Honi, pantaila-bereizmena deitzen zaio.

Pixel baten kolorea hiru osagairen konbinazioa da: gorria, berdea eta urdina (RGB).
none|thumb|330x330px|Argazkilaritzaren historiaren gainbegirada bat, Daguerrotipoetatik pixeleraino.

## Ikus, gainera 
* Irudi-bereizmen
* Pantaila-bereizmen

## Kanpo estekak
Gironda

**Gironda** (, ) Frantziako 33. departamendua da, Akitania Berria eskualdean.

Mugakideak hauek ditu: Landak, Lot eta Garona, Dordoina eta Itsas Charente departamenduak, eta Ozeano Atlantikoa. Frantzia kontinentaleko departamendurik handiena da.

## Kanpo estekak
Heriotza-tasa

thumb|320px|Heriotza-tasa gordina estatuka (2006)
**Heriotza-tasak** edo **hilkortasun-tasak** urte batean 1000 pertsonako izandako heriotzen kopurua adierazten du. 2004an, EAEko heriotza-tasa orokorra, ia ‰&nbsp;3,5 izan zen.
 	 
## Adierazleak 
Populazio bateko heriotza-tasa neurtzeko adierazle desberdinak daude:
* Heriotza-tasa gordina: denbora tarte zehatz batean (normalean urtebetekoa izaten da) populazio horretan hildako pertsona kopurua populazio osoaz zatitzen da. Orokorrean 10en multiplo batekin biderkatzen da. Adibidez, 200 pertsonako komunitate batean 10 pertsona hiltzen badira urtebeteko epean, 10/200 x 100 eginez gero, komunitate hortako heriotza-tasa gordina urtebete horretan %5ekoa izango da.
* Adinaren araberako heriotza-tasa zehatza: adin tarte bateri dagokiona da, izenak dioen bezala. Esan dezagun, 20-25 urte bitartekoen heriotza-tasa jakin nahi dugula. Kasun honetan, 20-25 adin tartean urte horretan hildako pertsonen kopurua izango dugu zenbakitzailean eta 20-25 urteko pertsona kopuru osoa izendatzailean. Aurreko kasuan bezala, 10en multiplo batez biderkatzen da emaitza normalean.
* Heriotza-arrazoiaren araberako heriotza-tasa: arrazoi zehatz bat dela-eta gertaturiko heriotza kopurua populazio osoaz zatituz lortuko dugu adierazle hau.
* Haurren heriotza-tasa: urtebete baino gutxiago edo bost urte baino gutxiagoko tasa izan daiteke. Lehenengo kasuan, denbora tarte zehatz batean urtebete baino gutxiagoko hil diren haurren kopurua denbora tarte berdinean jaiotako haurren kopuruarekin zatitzen da. Bost urte baino gutxiagoko haurren heriotza-tasa ateratzeko, prozesu berdina da, baina zenbakitzailean bost urte baino gutxiago zutelarik denbora tarte zehatz batean hildako haurren kopurua jarriko dugu eta izendatzailean denbora tarte berdinean jaiotako haurren kopurua.

## Erreferentziak 
Catasús, S., Pérez, N. (2002) *Introducción al análisis demográfico*, CEDEM, Kuba

## Kanpo estekak
Epidemia

[thumb|[Londresen 1854an izandako izurritea John Snow doktoreak aztertu zuen, eta mapa hau egin zuen, historian izan den lehenengo azterketa epidemiologikoa. Puntuek hildakoak adierazten dituzte; gurutzeek, berriz, gaixoek edandako ura zein putzutatik hartu zuten.]]

**Epidemia**, **izurria** edo **izurritea** edo lurralde eta denbora berean biztanleen zati handi bati erasotzen dion gaixotasuna da. Batzuetan, lekuan lekukoa da (munduko leku zehatz batean) edo orokorragoa. Hainbat kontinentetakoa edo mundu osokoa denean, pandemia hitza erabiltzen da. Beste mota bateko eritasunekin loturik egon daitekeen arren, termino hori gaixotasun infekziosoekin erabiltzen da batez ere.

Bereziki, *Yersinia pestis* (Yersinen baziloa) edo *Pasteurella pestis* baziloek eragindako gaixotasunetarako erabili da *izurrite* izena. Izurriak gizakiak eta animaliak (karraskariak, batez ere) jotzen ditu. Karraskariak dira baziloaren bizitoki nagusia. Arratoien arkakusoaren *(Xenopsylla cheopis)* eta, batzuetan, gizakiaren arkakusoaren *(Pulex irritans)* bitartez kutsatua izaten da. Izurriak gizonaren birikak joz gero, airearen bitartez ere kutsa daiteke.

## Gaixotasunaren agerbideak 
Hiru era nagusitan ageri da eritasuna gizakiarengan: zorne izurria, odol izurria eta biriketako izurria.
* **Zorne izurria** da maiztasun handienekoa, eta zorne pikor handiak sorrarazten ditu larruazalean.
* **Odol izurria** bat-batean agertu eta oso azkar hedatzen da eriarengan. Hori da erarik larriena.
* **Biriketako izurria** oso kutsakorra da, eta birika ehun osoa jotzen du.

Odol izurriak eta biriketakoak jotako gehienak hiltzen dira.

## Izurria endemikoa den lurraldeak 
Izurria eritasun endemikoa da Tibeten, Indian, Mesopotamian, Erdialdeko Afrikan, Hego Ameriketako zenbait lurraldetan eta Ipar Ameriketako mendebalean. Sendagaiak: estreptomizina eta kloranfenikola. Eritasuna endemikoa den lurraldeetan, txertoak erabiltzen dira, eragin handikoak, baina immunitate aldi murritzekoak.

## Izurriteen adibideak 
* Sukar hemorragikoa.
* Izurri bubonikoa
* Izurri Beltza

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Epidemiak Euskal Herrian

## Kanpo estekak
Min

**Mina** edo **oinazea** sentipen desatsegina da, kalte fisikoa adierazten duena, eta ondorio emozionalak sortzen dituena. Oso sintoma ohikoa da, eta gorputzaren atal guztietan ager daiteke. Larruazaleko erredura edo urtikaria batek eragindakoa denean, **erresumina**, **sumina** edo **erremina** ere deitzen zaio. Akutua edo kronikoa izan daiteke, iraupenaren arabera.

Neurtzen oso zaila izaten da, sentipen subjektiboa denez.

## Motak 
* Bularreko mina.
* Buruko mina.
* Tripako mina.

## Tratamenduak 
Tratamendu sintomatikoan analgesikoak erabiltzen dira. Anestesiologia espezialitate barruan, Minaren Unitateak sortu dituzte azken urteotan, espezifikoki min errebeldeak arindu nahian, batez ere kasu kronikoak.

## Ikus, gainera 
* Anestesia
* Nozizepzio

## Kanpo estekak 
* "Journal of the International Association for the Study of Pain" on-line
* Minari buruzko diapositiba-aurkezpena, Gizapedian.
Erresumin (argipena)

**Erresumin** hitzak adiera zenbait ditu:

* **erresumina** edo haserrea;
* **erresumina**, erredura, eztenkada edo urtikaria batek larruazalean eragiten duen min sentsazioa.
Akutu (medikuntza)

Medikuntzan , **akutu** garapen azkarra eta iraupen laburra duten sintoma eta gaixotasunei egiten die erreferentzia. Kroniko terminoaren aurkakoa da. Gaixotasun akutuen adibideak dira apendizitisa, koliko nefritikoa, meningitisa eta neumonia.

## Kanpo estekak
Gaixotasun kroniko

**Kroniko** hitzak medikuntzan adierazten du sintoma edo gaixotasun baten hasiera pixkanakakoa edo motela eta euren iraupen luzea.

Akutuaren aurkakoa da.

## Gaixotasun kronikoak 
Honen adibideak dira asma, diabetesa, epilepsia eta hipertentsioa.

## Kanpo estekak
Burezur

**Burezurra**, halaber **garezurra**, **kaskezurra** edo **buru-kaskoa**, buruaren kanpoko babes gogorra den hezurra da, barruan entzefaloa gordetzen duena.

Giza burezurra hurrengo sei hezurrek osatzen dute:

* Esfenoidea.
* Etmoidea.
* Hezur okzipitala.
* Hezur parietala.
* Hezur tenporala.
* Kopeta-hezurra.

## Izenak 
Sarreran emandako izenez gain, hauek dira *Euskaltzaindiaren Hiztegia*n ematen diren beste aldaera batzuk: **buru-hezur** eta **kaskar**, batzuetan **kosko**.

## Ezaugarriak 
Burezurreko hezurrak 8 dira eta entzefaloa babesteko kutxa gotorra osatzen dute. Aurpegiko hezurrak 14 dira. Aurpegiko hezurren artean, garrantzitsuenak masailezurrak (goikoa eta behekoa) dira, mastekatzeko erabiltzen ditugunak.

Mihiaren oinarrian bada soltean dagoen hezur bat, hioide izenekoa.

## Ikus, gainera 
* Giza hezurdura

## Kanpo estekak
Tripako min

**Tripako mina** sabelaldean pairatzen den oinazea da. Sintoma moduan gaixotasun edo zeozer arina adieraz dezake (gasen presentzia, urduritasuna, edo zerbait larriagoa, besteak beste:
* Abdomen barruko minbizia.
* Apendizitisa.
* Dibertikulitisa.
* Koliko nefritikoa.
* Ultzera.

## Kanpo estekak
Abdomen

**Abdomena**, **sabelaldea** edo **sabela** giza gorputzaren atala da, erdialdekoa, toraxa eta pelbisaren artean dagoena da. Bestalde, abdomena artropodoetan eta zenbait anelido poliketotan toraxetik atzerako segmentuek osatzen duten gorputz zatia da.

Gizakiari dagokionez, gorputz enborraren beheko zatia hartzen du abdomenak. Goiko aldean diafragmak bereizten du toraxetik; behean pelbisak eusten dio; atzetik bizkarrezurrak eta gihar ahaltsuek mugatzen dute, eta aurretik abdomen paretak. Abdomen barren osoa peritoneo ehunaren barruan dago kokaturik, heste guztiak ere barnean dituela. Hesteez gainera, urdaila, gibela, barea, pankrea, giltzurrunak, maskuria dira abdomenean aurkitzen diren organo eta gorputz zati garrantzizkoenak.

Hainbat organo dauka barruan:
* Aparatu kardiobaskularra: Aorta arteria, Kaba zaina.
* Digestio-aparatua: Urdaila, gibela, pankrea eta hesteak.
* Gernu-aparatua: Giltzurrunak.

## Patologiak 
* Beherakoa.
* Goitikoa.
* Idorreria.
* Tripako mina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Odoljario

**Odoljarioa** edo **hemorragia** odola zirkulazio-aparatutik kanpora ateratzea da. Kanpokoa izanez gero, diagnostikoa errazagoa da, baina barne-odoljarioek proba diagnostikoak eskatzen dituzte antzeman ahal izateko.

Odol galera handia den odoljarioetan, hau da, odolaren %50 galtzen den kasuetan shock hipobolemikoa agertzen da.

## Motak 
Kokapenaren arabera, gaixotasun mota hauek aurki ditzakegu:
* Arnas aparatua: Ahotik ikusten da eta hemoptisi izena dauka.
** Birikako minbizia.
** Biriketako tronboenbolismoa (BTE).
** Bronkitis akutua.
** Tuberkulosia.
** Sudurreko odoljarioa.

* Digestio-aparatua: Ahotik (hematemesi) edo ipurtzulotik (errektorragia edo ondesteko odoljarioa).
** Abdomeneko minbizia.
** Dibertikulitia.
** Hesteetako hanturazko gaixotasuna.
** Ultzerak.

* Gernu-aparatua: Uretratik (hematuria).
** Puxikaren minbizia.
** Koliko nefritikoa.

* Nerbio-sistema: Barneko odoljarioak dira, OTAren bidez antzematen direnak.
** Burmuinean: Burezur-barneko odoljarioak izena hartzen dute orokorrean, hematoma subdural, hemorragia subaraknoideo eta garuneko odoljario desberdinduz.

## Tratamendua 
Hemostasia edo odoljarioaren amaiera helburu, lehenik eta behin, hemorragia errazten edo handitzen duten sendagaiak kendu behar ditugu, egonez gero.

Konponbide kirurgikoa edukiz gero, planteatu behar da. Bestela, badaude tratamendu medikoak ("hemostasikoak") egoera hauek kontrolatzen saiatzeko: K Bitamina (K1 eta K3), azido aminokaproiko eta azido tranexamikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Landak

**Landak** edo **Landes** (; ofizialki, ,  ahoskatua) Frantziako 40. departamendua da, eta Akitania Berria eskualde administratiboko hamabi departamenduetako bat. Okzitaniako Gaskoinia eskualde historikoan dago, halaber. Izena "Gaskoiniako Landak" () eskualde naturaletik hartu zuen baina beren mugek ez dute bat egiten. Prefektura Mont-de-Marsan hirian dago; Akize, beste hiri nagusia, azpiprefetura da.

## Geografia 
9.234&nbsp;km²-ko azalera dauka eta 367.492 biztanle (2007).

Mugakide hauek ditu: Pirinio Atlantikoak, Gironda, Lot eta Garona eta Gers departamenduak, eta Ozeano Atlantikoa. Frantzia metropolitarreko bigarren departamendu handiena da.

Hiri eta eskualde nagusiak: Akize, Mimizan, Biscarrosse, Hossegor, Capbreton, Aire-sur-l'Adour, Chalosse.

### Landetako basoa 
Landetako basoak milioi bat hektarea baino gehiagoko azalera du, eta Mendebaldeko Europako basorik handiena da. Basoa *Pinus pinaster* pinuaz osaturik dago nagusiki. Beste baso europar asko ez bezala, Landetako basoa ia bere osotasunean gizakiak sortua da eta xede industrialekin administratuta dago. Pinu landaketa masiboa XVIII. mendean hasi zen Pays de Buch eskualdean, Girondan, higadura geldiarazteko eta lurra garbitzeko.

## Historia 
Landesko historia Gaskoinakoari lotua da. Tarbeli herri akitaniar euskalduna bizi zen bertan erromatarren garaian eta, X. mendetik aurrera, Akizeko bizkonderria nabarmendu zen gainerako jaurerri txikien artetik. Ondoko mendeetan jaurerri txikitan banatu zen lurralde hura guztia eta horien artean nabarmendu zen, XV. mendetik aurrera, Albreteko etxea, XVI. mendean Nafarroako erregetza eskuratu baitzuen.

*Landa* izenak geografia adiera soila baizik ez zuen izan luzaroan eta 1789. urtean izen horretara bildu zituzten Gaskoinako mendebaleko lurralde asko, Landesko departamendua osatzeko.

## Demografia 
Oharrak:
* 1850eko otsailaren 5a: Labastide-d'Armagnac udalerria Gersetik Landetara iragan zen.
* 1857ko ekainaren 1a: Espiritu Saindua Landetatik Behe Pirinioetara iragan zen. Egun Baionako auzoa da.

## Ekonomia 
Landetako lurrak guztiz lauak eta hondarrak hartuak dira neurri handi batean. XVIII. mendearen bukaeran hasi ziren bertako lintzurak idortzen eta XIX. mendean pinu sail handiak landatu zituzten, hondar dunen zabaltzea gerarazteko. Aturri eta haren adar Midouze Landesko ibai nagusiak dira. Aturri ibaiaren hegoaldean, Biarnoko mugan, Landesko departamenduko goi-eremu bakarrak daude. XIX. mendetik aurrera, Frantziako basoalde oparenetakoa bilakatu zen Landes eta garrantzi handia du egun ere bertako zur industriak (Landetako pinua). Gainerakoan, laborantzari loturiko lurraldea da, eta azken urteotan bertako kostaldeko turismoak garrantzia hartu du.

File:Confluent Mont de Marsan.JPG|Mont-de-Marsan
File:Hossegor 2008 (3).jpg|Surflari bat Hossegorren
File:Messanges 079.jpg|Messangesko hondartza
File:Labastide9.JPG|Labastide-d'Armagnac
File:ForetLandes.JPG|Landetako basoa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Landetako udalerrien zerrenda
* Bordele-Irun trenbidea

## Kanpo estekak
Aznar

**Aznar** euskal deitura da. Jatorriz, Euskal Herriko Nafarroako izen zaharra da. Hala ere, Euskal Herri mendebaldera eta mundu osora hedatu zen, eta hainbat lekutako lagunek deitura hori dute. Bere jatorrizko euskal formak, "Azenari"k, beste aldaera bat erakusten XII. mendetik aurrera: Azeari. Segur aski 'azeri' esanahikoa (ikus Koldo Mitxelena, *Apellidos vascos*).

## Pertsonak 
* Tota Aznar edo Tota Iruñekoa (876-958), Iruñeko erregina ezkontidea.
* Eduardo Aznar de la Sota (1803-1902), euskal enpresaburu eta politikaria.
* Manuel Aznar (1894-1975), euskal jatorriko kazetari, politikari eta diplomatiko espainiarra.
* Santiago Aznar (1903-1979), euskal herritar politikari sozialista.
* Manuel Aznar Acedo (1916-2001), bizkaitar kazetaria.
* Eduardo Aznar Coste (1920-?), euskal kirolari eta enpresaburua.
* Manuel Aznar Soler (1951-), Bartzelonako Unibertsitate Autonomoaren Espainiar Literatura Garaikidearen katedraduna.
* José María Aznar (1953-), Espainiako presidentea (1996-2004).

## Beste batzuk 
* Aznar eraikina, Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen eraikina.

## Kanpo estekak
Goya Sariak

**Goya Sariak** () Espainiako Zinema Akademiak urtero banatzen dituen zinema sariak dira. Urtarrila eta otsailaren artean ospatzen dute, eta golardoa Francisco Goyaren brontzezko irudia da.

29 ekitaldi egin dituzte orain arte (1987-2015).

## Historia 
* 1987 - Lehen ekitaldia.
* 2003 - Urte hartan, hainbat aktorek eta zinema-langilek protesta ekintzak burutu zituzten Irakeko gerraren aurka, Aznar orduko presidentearen aurkako ekitaldi ikusgarria izan zena.
* 2004 - AVT erakundeak (ETAk eragindako biktimak biltzeko asmoz sortutakoa) protesta ekintzak egin zituzten Julio Medem zuzendari donostiarraren, *Euskal Pilota. Larrua harriaren kontra* bere pelikula-dokumentala zela eta. Ekitaldi hartan, aipatutako lanak ez zuen saririk lortu, baina bai Javier Agirresarobe eibartarrak, argazki onenarena (*Soldados de Salamina* pelikularekin).
* 2005 - Pablo Malo donostiarrak zuzendari berriaren saria (*Neguko eguzki hotza* pelikularekin) eskuratu zuen.
* 2006 - *Obaba* pelikulak soinu onenaren saria irabazi zuen.
* 2015 - Lehen aldiz euskara hutsezko filma bat, *Loreak*, film onenaren sarirako proposatu zuten.
* 2019 - Lehen aldiz izan da aktore errebelazio Goya saria ezgaitasun fisikoa duen pertsona irabazten duena (Jesus Vidal aktorea).
* 2023 - Telmo Irureta zumaiarrak, aktore ez gaitua, Aktore berri onenaren Goya eskuratu zuen.

## Markak 
* Carmen Maura: emakumezko aktore onenaren saria aldi gehien (3) lortu duena.
* Javier Bardem: gizonezko aktore onenaren saria aldi gehien (5) lortu duena.
* Pedro Almodóvar eta Fernando León de Aranoa: zuzendari onenaren saria aldi gehien (3) lortu dutenak.
* Alberto Iglesias donostiarra: jatorrizko musika onenaren saria aldi gehien (9) lortu duena.
* Verónica Forqué, Rosa María Sardá, María Barranco eta Candela Peña: taldeko emakumezko aktore onenaren saria aldi gehien (2) lortu dutenak.
* Emilio Gutiérrez Caba, Juan Diego, Karra Elejalde eta Eduard Fernández: taldeko gizonezko aktore onenaren saria aldi gehien (2) lortu dutenak.

## Ikus, gainera 
* Film onenaren Goya Sariak (zerrenda)
* César Sariak
* Gaudí Sariak

## Kanpo estekak 
* Espainiako Zinema Akademiaren webgunea:
* Goya Sarien webgunea
UEFAko Txapeldunen Liga

[thumb|220px|[Real Madril eta AC Milan dira txapelketa gehien irabazi dituzten taldeak.]]
[thumb|220px|[Liverpool Football Club|Liverpoolen Europako Kopak.]]
[thumb|220px|[Johan Cruyffek Europako 4 Kopa irabazi zituen, hiru Amsterdamgo Ajaxen jokalari zela eta bat FC Barcelonako entrenatzaile zela.]]
[thumb|220px|[Bartzelona Futbol Kluba|FC Barcelona eta Manchester Uniteden arteko finala 2009an.]]
[thumb|220px|[F.C. Internazionale Milano|FC Internazionaleko zaleak 2010ko finalean.]]
[thumb|220px|[Chelsea Football Club|Chelsea 2012ko garaipena ospatzen.]]
[thumb|220px|[FC Bayern München|FC Bayern Municheko zaleak 2012ko finalean.]]
[thumb|220px|2014ko finala [Madrilgo bi talde nagusiek jokatu zuten.]]

**UEFAko Txapeldunen Liga** edo *UEFA Champions League* UEFAk urtero antolatzen duen Europako futbol kluben txapelketa da. Mundu mailan, hain zuzen ere, ligarik garrantzitsuena da.

## Historia 
Lehenengo edizioa 1955ean hasi zen **Europako Klub Txapeldunen Kopa** (frantsesez *Coupe des Clubs Champions Européens*) edo **Europako Kopa** izenarekin. Bertan Europako liga desberdinetako txapeldunek hartzen zuten parte eta eliminatorioak jokatzen ziren finalera iritsi arte. Lehenengo bost txapelketak Espainiako Real Madril taldeak irabazi zituen. 1992-1993 urtean liga formatua ezarri zen eta gaur egungo **UEFAko Txapeldunen Liga** izena hartu zuen.

2019-2020 denboraldian COVID-19 pandemiak erabat baldintzatu zuen txapelketa. Hiru hilabeteko etenaren ondoren abuztuan txapelketari berrekin zitzaion eta final laurdenetatik aurrera Lisboan jokatu ziren kanporaketa guztiak partida bakarrera.

## Trofeoa 
Urteetan zehar diseinu desberdina izan du Trofeoak. Gaur egungoari "belarri handia" deitzen zaio dituen helduleku handiengatik. Txapelketaren irabazleak urte osoan izaten du bere bitrinetan, eta hiru aldiz jarraian edo bost aldiz tartekatuta irabazten duenak beretzat gordetzen du. Sei klubek lortu dute saria eskuratzea:
*  Real Madril
*  Ajax Amsterdam
*  Bayern Munich
*  AC Milan
*  Liverpool
*  Bartzelona

## Talde onenak 
## Palmaresa 
* (luz), luzapenaren ondoren.
* (pen), penalti jaurtiketak.

## Garaipenak 
### Taldeka 
### Federazioka 
## Ikus, gainera 
* Kontinente arteko Futbol Kopa
* FIFAren Kluben arteko Munduko Kopa
* UEFAko Emakumezkoen Txapeldunen Liga

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* UEFA CHAMPIONS LEAGUE RANKINGS AND MORE...
Dominatua

thumb|286x286px|Inperioaren agintearen banaketa lehen tetrarkiaren garaian
**Dominatua** Erromatar Inperioko bigarren eta azken fasea izan zen. Hitza latinezko *dominus* (jauna) delakotik dator. Diokleziano da Dominatuko lehenengo agintaritzat eta botere zibila eta erlijiosoa batu zituen.

Printzipatuan, Augusto enperadoretik aurrera zabaldu zen inperioaren lehendabiziko fasean, Errepublikako erei eta ohiturei eutsi zitzaien, legalki Errepublika inoiz ez baitzen abolitu. Fase hori III. mendeko krisialdiarekin bukatu zen (235-375).

Krisialdia amaitu zen Dioklezianok boterea hartu zuenean. Orduan, Errepublikako era eta ohitura zaharrak bertan behera utzita, gobernu-sistema erreformatzeari ekin zion, zaharkituta zegoelakoan. Tetrarkia (teorian, lau enperadorez osatutako agintea: bi zesar eta bi augusto) sortu zuen eta horren bidez, inperioa lau eremutan banatu zuen, lau prefekturatan, bakoitza bere agintariarekin. Agintari guztiek *princeps* titulua arbuiatu zuten eta horren ordez *dominus* hartu. Ekialdeko gobernu-sistemaren ereduari jarraituz, agintaria gurtzeko ohitura indarrean jarri zuten.

*Dominus*, Antzinako Erroman, "nagusi" edo "jabe" esan nahi zuen, esklaboena bereziki. Izena enperadorearen titulu ofizial bihurtu zen, Dioklezianotik hasita, hau, ad 284tik 305era agintari nagusia, enperadorea, izan zelarik, eta, horrela, bera eta bere ondorengoen gobernu motari, dominatua (*dominatus*) esaten zaio. Aurreko enperadore batzuek ere, hala nola Kaligulak (ad 37-41 errege), *Dominus* titulua erabili zuten. Trajanoren garaian, ohikoa zen enperadoreari horrela esatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Funes, Nancy Viviana (2009) "Dominado de Diocleciano, características y fundamentos,  diferencias y coincidencias con el sistema creado por Augusto".  *XII Jornadas Interescuelas/Departamentos de Historia. Departamento de Historia, Facultad de Humanidades y Centro Regional Universitario Bariloche. Universidad Nacional del Comahue, San Carlos de Bariloche, 2009. URL egonkorra: *
* Fe Bajo Álvarez eta Pilar Carrasco Martínez (1999-03-8) **"**La transición del Alto al Bajo Imperio Romano: El Dominado"  *Geografía e Historia en Radio 3. Canal UNED*.
* "Le Dominat (284 - 476 après J.C.)". *Vita Romae. Everytinh Ancient Rome*
Severo II.a

**Flavio Valerio Severo** (; Iliria, ? - Ravenna, 307ko irailaren 16), Mendebaldeko Inperioko enperadorea izan zen.

Iliria probintzietako soldadua izan zen Maximianok zesar titulua eman baino lehen, 305ean. Konstantzio Kloro augustorekin batera Erromatar Mendebaldeko Inperioa gobernatu zuen beraz.

306an Konstantzio Kloro hil zen. Severori augusto titulua eman zion Galeriok. Maximianoren semea, Maxentzio, matxinatzerakoan, Severo joan zen Erromara matxinada bertan behera uztera. Erromako harresiek geldiarazi zuten. Ravenna hirira joan zen orduan, non Maximianok konbentzitu zuen bere alde jotzera.

307an, Galeriok Italia inbaditu zuen matxinada gelditzera. Orduko Maxentziok Severo hilarazi zuen.
Iparralde (argipena)

**Iparralde** hitzaren hainbat esanahi:
# Ipar: lau puntu kardinaletariko bat
# Ipar Euskal Herria: Frantzia eta Espainiaren arteko mugatik iparraldera dagoen Euskal Herriko zatia. Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoa barne hartzen ditu
# Ipar hemisferioa
# Iparraldea: Ipar hemisferikoko herri aberatsak izendatzeko
# Eskandinavia: Europako iparraldeko herriak izendatzeko (Danimarka, Norvegia, Suedia, Finlandia)