Alejandra Costamagna

**Alejandra Costamagna Crivelli** (Santiago, Txile, 1970eko martxoaren 24a) txiletar idazle, kazetari eta akademikoa da.

## Bizitza 
1970ean jaio zen Santiagon, 1967an Txilera iritsi ziren guraso argentinarren alaba, Juan Carlos Onganiaren diktaduratik ihesi.

Kazetari titulua eskuratu zuen Diego Portales Unibertsitatean, 1993an. Antzerki-kritika eta antzerkiari eta literaturari buruzko artikuluak idatzi zituen 1992tik Txileko zenbait komunikabidetan, hala nola «Rocinante», «Dossier» eta «Qué pasa» aldizkarietan, eta «La Nación» eta «El Urio» egunkarietan. «Rolling Stone», «Gatopardo», «Etiqueta Negra», «El Malpensante», «Anfibia» edo «Revista de la Universidad de México» bezalako nazioarteko aldizkarietan zutabeak eta kronikak argitaratu izan ditu. Bere ez-fikziozko lanen aukeraketa bat *Cruce de peatones* lanean  daude.

2003an Iowako Unibertsitateko (AEB) *International Writing* *Program*-eko beka eskuratu zuen eta unibertsitate horretan egoitza bat egin zuen. 2006an *Young Writers of the World* jaialdira gonbidatu zuten Seulen, Hego Korean, eta 2008an Alemanian Anna Seghers Literatura saria eman zioten. 2012an «Bogota Contada» izeneko idazleen egoitzan parte hartu zuen, Kolonbiako hiriburuan beste hamabi idazle hispanoamerikarrekin batera, hiria bisitatu eta hari buruz idatzi zutenak. 2014an Amerikako Etxea Sariaren epaimahaikide izan zen ipuin kategorian, Kuban. 1999tik literatura eta akademia topaketetan parte hartu izan du Argentina, Uruguai, Brasil, Peru, Bolivia, Ekuador, Kolonbia, Puerto Rico, Mexiko, Espainia, Italia, Belgika, Frantzia eta Portugalen. 

Bere lana italierara, frantsesera, portugesera eta ingelesera itzuli da, Besa Editrice argitaletxeak argitaratutako *Café Royal* (2001) eta *Certe notti* (2004) liburukietan; *C’era una volta un passero* (2016) eta *Il sistema del tatto* (2020) liburuetan, Edicolak argitaratuta Italian; baita *Animaux domestiques* (2011) eta *Natures mortes* (2012) liburuetan ere, L'Atelier du Tildek Frantzian argitaratuta; *Impossivel sair da terra* (2020) eta *Sistema do tato* (2020) Moinhos argitarataletxeak Brasilen eta  *The Touch System* (2021) Transitek AEBn. 

Alejandra Costamagnak narratiba eta sormenezko idazketa ikastaroak eman izan ditu Txileko Unibertsitateetan: Diego Portalesen, Txileko Unibertsitate Katolikoan, Finis Terrae-n, Adolfo Ibáñez-en eta Txileko Santiago-n. 

*Gatopardo*, *Rolling Stone* eta *El Malpensante* aldizkarietarako idatzi izan du, besteak beste. Hainbat hizkuntzatara itzulia izan da (italiera, frantsesa, ingelesa, portugesa, daniera, koreera) eta bere lanak hainbat sari jaso ditu, horien artean Altazor (2006) eta Anna Seghers (Alemania, 2008), urteko egile latinoamerikar onenarena.

*En voz baja* (1996), *Ciudadano en retiro* (1998), *Cansado ya del sol* (2002), *Dile que no estoy* (2007) eta *El sistema del tacto* (2018) eleberrien egilea da. *Malas noche*s (2000), *Últimos fuegos* (2005), *Animales doméstica* (2011), *Hay una vez un pájaro* (2013) eta *Imposible salir de la Tierra* (2016) ipuin-liburuak ere argitaratu zituen, baita kroniken antologia bat ere: *Cruz de peatones* (2012-2021).

*El sistema del tacto* 2018ko Herralde Eleberri Sariaren finalista izan zen. 

## Estiloa 
ezkerrera|thumb|300x300px|Costamagna FILSA 2015ean.
Costamagnak 1996an argitaratu zuen bere lehen eleberria, *En voz baja*, eta bi urte geroago, *Ciudadano en retiro*. Bi lanek oso kritika ona jaso zuten Roberto Bolaño idazlearen partetik:«Bada idazle belaunaldi bat (txiletarrak) dena jango duela agintzen duena. Aurrealdean, argi eta garbi, bi nabarmentzen dira. Horiek Lina Meruane eta Alejandra Costamagna dira, eta haien atzetik datoz Nona Fernández eta literatura onaren tresna guztiekin armaturiko bospasei gazte.»2000. urtean bere lehen ipuin liburua argitaratu zuen, *Malas noches*. Eleberriak idazten jarraitu zuen arren, Costamagnak bereziki landu zuen kontakizuna, hainbeste ezen bere lehen eleberria ipuin batean birmoldatu baitzuen, *Había una vez un pájaro*, 2013an izenburu bereko liburu batean agertu zena beste bi testuz lagunduta.

Rodrigo Pintok *El Merkurioren* *Sábado* aldizkarian José Santos González Verarekin konparatzen zuen, «bere testuak garbitu eta arazteko nahi» horrengatik; izan ere, José Santos González Verak «edizio zuzendu eta laburtua» oharrarekin argitaratu ohi zituen bere lanak berriro, baina azpimarratzen zuen Costamagnan bestelako adierazpide bat hartzen zuela, are erradikalagoa.

Costamagna, kritikari batzuek *Seme-alaben literatura* (Literatura de los hijos) deiturikoan sartu zuten, bereziki *En voz baja* eleberriagatik.

## Lanak 
thumb|Costamagna 2018ko azaroan.

### Argitaratutako liburuak 
* *En voz baja*, eleberria, LOM Ediciones, 1996
* *Ciudadano en retiro*, eleberria, Planeta, 1998
* *Malas noches*, ipuinak, Planeta, 2000. 3 ataletan banatuta, 15 kontakizun eta testuen sorrerari buruzko azalpen-ohar bat ditu:
** Veintiséis dientes: *Boca abierta*; *Micro*; *Buenaventura*; *Sin voz*; y *Veintiséis dientes*
** Noticias de Japón: *Grasa en la estación*; *Violeta azulado*; *Donde se congelaba la primavera*; *Parcialmente nublado*; *Noticias de Japón*; y *Grito de Leningrado*
** En el parque: *Sólo un poco, en la mejilla*; *Ellos*; *Espejo*; y *En el parque*
* *Cansado ya del sol*, eleberria, Planeta, 2002
* *Últimos fuegos*, ipuinak, Ediciones B. 2005. 16 testu ditu:
** *Santa Fe*, *Coronas vigilantes*, *La invención del silencio*, *Cuadrar las cosas*, *Violeta azulado*, *Bombero en las colinas*, *El tono de un noble*, *Domingos felices*, *La epidemia de Traiguén*, *La faena*, *Noticias de Japón*, *Champaña*, *El olor de los claveles*, *Chufa*, *Cigarrillos, el diario, el pan*, y *El último incendio*
* *Dile que no estoy*, eleberria, Planeta, 2007
* *Naturalezas muertas*, ipuin luzea (egilearen arabera); Cuneta argitaletxea, 2010
* *Animales domésticos*, ipuinak, Mondadori, 2011. 11 kontakizun biltzen ditu:
** *Yo, Claudio*; *Imposible salir de la Tierra*; *A las cuatro, a las cinco, a las seis*; *Daisy está contigo*; *Hambre*; *Patanjali*; *Hombrecitos*; *Pelos*; *La epidemia de Traiguén*; *El único orden posible*; y *Nadie nunca se acostumbra*
* *Cruce de peatones*, kronikak, elkarrizketak eta profilak, Julieta Marchanten hautaketa; Ediciones UDP, 2012
* *Había una vez un pájaro*, 3 ipuin, Cuneta, 2013. *Nadie nunca se acostumbra*,  *Agujas de reloj* (mikroipuina), *En voz baja* (liburuari izena ematen dion kontakizuna eta egilearen azken azalpen-ohar bat) 
* *Imposible salir de la Tierra*, 10 ipuin dira 2005-2015 urtekoak, 6 liburu eta aldizkarietan argitaratuak, 4 argitaragabeak; Estruendomudo, Perú 2016 (beste argitaletxe batzuk: Almadía, México, 2016; Estruendomudo, Chile; Laguna, Colombia, 2017; Barrett, Sevilla, 2019; Banda Oriental, Montevideo, 2018; Encino, Costa Rica; Moinhos, Brasil; Redingot Kitap, Turquía; Añosluz, Argentina, 2021)
* *El sistema del tacto*, eleberria, Anagrama, Bartzelona, 2018

### Ipuinak argitalpen kolektiboetan 
* *Dedos para el piano,* *Música ligera-*n (Grijalbo, 1994)
* *Micro*, *Salidas de madre-*n (Planeta, 1996)
* *En el parque*, *Voces de eros-*en (Mondadori, 1997)
* *Espejo*, *Relatos y resacas-*en (Planeta, 1997)
* *Grito de Leningrado*, *Cuentos extraviados-*en (Alfaguara, 1997)
* *Los extranjeros*, *Líneas aéreas-*en (Lengua de Trapo, 1999)
* *Cucharitas*, *Alucinaciones.TXT*-en (Puerto de Escape argitaletxea, 2007)
* *Violeta azulado*, *Maldito Amor*-en(Alfaguara, 2008)
* *Por eso me reía*, *Ecos Urbanos*-en (Alfaguara, 2000)

## Sariak eta aintzatespenak 
* Fondart beka 1994an bere lehen eleberria idazteko
* Gabriela Mistral Literatura Jokoen Saria 1996, *En voz baja* lanagatik
* Ohorezko aipamena 1997ko Santiagoko Udal Literatur Sarian, *En voz baja* lanagatik
* 2001eko Altazor Sariaren finalista, *Malas noches* lanarekin
* 2002ko Argentinako Planeta Sariaren finalista, *Cansado ya del sol* lanagatik
* 2003ko Altazor sariaren finalista, *Cansado ya del so*l 
* Iowako Unibertsitateko International Writting Program-eko beka, 2003an
* 2006ko Altazor saria, *Últimos fuegos* lanagatik
* 2007ko Arte Kritikoen Zirkuluaren Saria, *Dile que no estoy* lanagatik
* 2008ko Altazor Sariaren finalista, *Dile que no estoy* lanagatik
* Alemaniako Anna Seghers 2008 literatur saria
* 2009ko Literatur Lan Onenen Saria, Lan Argitaragabea kategorian (Liburuaren eta Irakurketaren Kontseilu Nazionala) *Animales domésticos* lanagatik
* 2012ko Altazor Sariaren finalista, *Animales domésticos* lanagatik
* 2018ko Herralde Eleberri Sariaren finalista, *El sistema del tacto* lanagatik.

## Oharrak 
Seme-alaben literaturan (*Literatura de los hijos*) sartzen diren beste idazle batzuk hauek dira: Álvaro Bisama (*Ruido*), Nona Fernández (*Chilean Electric, Fuenzalida*), Rafael Gumucio, Patricio Jara, Marcelo Leonar, Lina Meruane, Leonardo Sanhueza, Alia Trabucco, Alejandro Zambra (hain zuzen ere, Seme-alaben literatura esamoldea *Formas de volver* liburuaren ataletako bat da), Diego Zúñiga (*La camanchaca*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Sin voz* ipuina, *Malas noches* (2000)
* *Chufa* ipuina, *Últimos fuegos* (2005)