open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dorida

thumb|Doridaren kokapena iparraldeko Grezian

**Dorida** (grezieraz ἡ Δωρίς: Eth. Δωριεύς, pl. Δωριῆς, Δωριεῖς; latinez *Dores* edo *Dorienses*) Etoliarekin, Lokrida Ozoliarreko Tesaliarekin eta Fozidarekin muga egiten duen antzinako Greziako barruti menditsu bat da. Eta mendia eta Parnaso mendiaren artean dago eta Pindo (Πίνδος) ibaiaren haranaren zati da, Zefiso ibaiaren ibaiadarra den errekaztoa. Pindo, gaur egun, Apostoliá deitua da. Harana Fozidarantz hedatzen da, baina Zefisoko beheragunea baino altuera handiagoan dago, Fozidako azken herriak diren Drimea, Titronio eta Amficearen mailan.

## Izenaren jatorria 
Doriar izendapena, greziar mitologiaren arabera Dorogandik dator, Helenen seme bat zena. Interpretazio tradizional bat oinarri hartuta, Doro, bere aldetik Doris izeneko toki batean ezarri zen. Herodotok Deukalion erregearen garaian, doriarrak Phthiotis barrutian bizi zirela dio, Histiaeotis izeneko eskualdean, Osa mendia eta Olinpo mendiaren oinean. Handik kadmeiarrek kanporatuak izan ondoren, Pindo mendira joan ziren, non Mazedonia izendapena jaso zuten. Toki menditsu honetatik, beste behin, arrazoiak ezagutzen ez diren arren, Driopisera joan ziren, eta hemendik Peloponesora, non euren azken izendapena izan zen doriar izendapena jaso zuten.

Apolodoro Atenasekoak, bere aldetik, Dorok Peloponesoren aurkako eskualdea okupatu zuela dio, Korintoko Golkoaren aurkako tokian, eta biztanleak doriar deituak izan ziren euren buruzagiagatik.

Deskribapen honi kasu eginez, jatorrizko doriar eskualdeak Korintoko golkoaren iparraldeko kostalde guztia hartuko zuen, Etolia, Fozida eta Lokrida ozoliar guztia barne. Argudio hau modu hobean onartzen dute ikerlariek, Herodotok ematen duen definizioa mitoarekin eta ahozko tradizioarekin lotuegia dagoela baitirudi.

## Kanpo estekak
Licheng Barrutia (Jinan)

**Licheng Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 历城区; pinyineraz: Lìchéng Qū), Jinan osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 850.000 pertsona bizi ziren 1.298,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Jinanen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Licheng barrutiko gobernuaren webgunea.
Doro (mitologia)

**Doro** (antzinako grezieraz Δῶρος) greziar mitologiako pertsonaia bat da, doriarren arbaso eponimotzat hartua.

Helenen eta Orseis ninfaren semerik gazteena zen, eta, beraz, Deukalionen biloba.

Parnaso mendira joan zen, non lehen komunitate doriarra sortu zuen. Beste iturri batzuk gehiago xehatzen dute Dororen emigrazioa, bere jaioterria zen Tesaliako Ftiatik Olinpo eta Osa mendien eskualdera joan zena, ondoren Pindo eskualdera, jarraian Eta mendira eta azkenik Peloponeson ezarri zen.

Doro izeneko beste batek, bere anaia Polipetes eta Laodokorekin batera Etolo hartu zuten apopilo, Foroneoren seme zen Apis istripuz hil ondoren ihesean zebilena. Hala ere, Etolok hil egin zituen eta euren erresuma konkistatu zuen, ondoren bere omenez Etolia deitua izan zena.

## Kanpo estekak
Eunomia familia

thumb|Eunomia familiaren kokapena.
**Eunomia familia** Marte eta Jupiter planeten arteko asteroide gerriko nagusian dagoen asteroide familia bat da. Bere izena greziar mitologiako Eunomia izeneko jainkosagatik jasotzen du. Familia honetako asteroideak S motako asteroideak dira. Asteroide gerrikoko asteroideen %5a familia honetakoak dira.

Familia honetako asteroiderik handiena (eta, beraz, izena ematen diona, 15 Eunomia da. 2000n aurkitu zuen Cassini-Huygens zundak familia honetako asteroiderik txikiena dena, 2685 Masursky izenekoa. Estimatzen denez, 15 Eunomia izeneko asteroideak, familia hau osatzen duten asteroideak sortu zituen gorputzaren masaren %70-75 inguru du.

Familia honetan objektu txiki ugari daude. Objektu txikienetako hauetako asko bigarren talka batzuen, grabitate perturbazioen eta Yarkovsky efektuaren ondorio dira, Eunomia familia, eskala astronomikoan nahiko berriki sortu dela adierazten duena.

## Kokapena 
Jupiterrekin 3:1 eta 8:3 erresonantzietan kokatua dago Eunomia familia.

## Kanpo estekak
Zhangqiu

**Zhangqiu Hiria** (txinera sinplifikatuz: 章丘市; pinyineraz: Zhāngqiū shi), Jinan osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 998.000 pertsona bizi ziren 1.855,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Jinanen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Zhangqiu hiriko gobernuaren webgunea.
Pingyin konderria

**Pingyin Konderria** (txinera sinplifikatuz: 平阴县; pinyineraz: Píngyīn Xiàn), Jinan osatzen duten konderrietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 360.000 pertsona bizi ziren 827,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Jinanen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Pingyin konderriko gobernuaren webgunea.
Qingxu konderria

**Qingxu Konderria** (txinera sinplifikatuz: 清徐县; pinyineraz: Qīngxú Xiàn), Taiyuan osatzen duten konderrietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 300.000 pertsona bizi ziren 607,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Taiyuanen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Qingxu konderriko gobernuaren webgunea.
Beatriz da Silva

**Beatriz da Silva**, jaiotzez **Beatrice da Silva Menezes** (Campo Maior, Portugal, 1424 &ndash; Toledo, 1492ko abuztuaren 16a) portugaldar lekaimea izan zen. Ordena sorkundetarra edo Andre Maria Sortzez Garbiaren Ordena izeneko emakumezkoen erlijio-ordenaren sortzailea izan zen 1484an. 1926. urtean beatifikatu zuen Pio XI.ak, eta Paulo VI.ak santu izendatu zuen 1976an. Jaieguna abuztuaren 17an ospatzen da.

## Bizitza 
Beatrice da Silva Menezes Campo Maior hirian jaio zen, Portugalgo Erresuman, 1424an (orduan Portugalen mendean zegoen Ceutan jaio zela uste izan da urte askoan). Ruy Gomez da Silva eta Isabel da Menezes nobleen alaba eta Amadeo Portugalgoaren arreba izan zen. Elisabet Aviskoa printzesaren gorte-laguna izan zen urte askotan, eta Gaztelara lagundu zion Joan II.a Gaztelakoarekin esposatu zenean, Gortearen bizitzaz gogaiturik, Toledoko zistertar monasterio batean sartu zen. 1484an, Elisabet I.a Gaztelakoa erreginaren laguntzaz, ordena berria sortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eta mendia

**Iti** edo **Eta mendia** (grezieraz Όρος Οίτη, *Odos Iti*) Erdialdeko Greziaren hegoaldean, Tesalia hegoaldean dagoen mendilerro bat da, Esperkeo eta Zefiso ibaiaren haranak mugatzen dituena Beozian. Pindo mendilerroaren adar bat da. Eta mendiak antzinako Trakinia hiria inguratzen du mendebaldetik. 2.153 metrotan du bere gailurra. Eta mendiaren kontrahorma, Termopilak izeneko haizpitartearen hegoaldean kokatua Kalidromo mendia da (gaur egun Kallidromon) 1.258 metrokoa

Termopiletako pasabideaz gain, bazegoen beste bat ere altuera handian Kalidromo mendiaren mendebaldean, Zefiso ibaiaren ibarrera zaroana. Mendebalderago Patriotiko izeneko mendia altxatzen da, Kalidromo baino altuagoa dena.

Greziar mitologian, Eta mendia nagusiki Herakles hil zen lekua delako da ezagun. Hiltzeko prest, Eta mendia igo zuen, non hil sutzar bat prestatu zuen zuhaitzekin, bere arkua eta geziak Filoktetesen aita zen Peanteri eman zizkion, sutzarrean jarri zen, bere burua bere makilan pausatua eta bere lehoi larrua bere gainean zabaldua eta Filoktetesi zuziarekin sutzarra pizteko agindu zion

John Miltonek hala egiten dio erreferentzia Heraklesen eromenari:"Honela, Alzidesek (Herakles), Ekaliatik itzultzean, garaipenak koroatua, eta pozoitutako tunika sentitzean, bere oinazeen ondorioz Tesaliako eta Eta mendiaren tontorreko pinuak euren tokitik ateratzen zituen, Likas Eubeako itsasora botaz".

## Kanpo estekak
Yingze Barrutia

**Yingze Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 迎泽区; pinyineraz: Yíngzé Qū), Taiyuan osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 464.000 pertsona bizi ziren 117,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Taiyuanen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Yingze barrutiko gobernuaren webgunea.
Crash

**Crash**, ingelesezko kolpearen onomatopeia, izan daiteke:

### Ekonomia 
* burbuila ekonomikoaren ondorengo krisia.

### Musika 
* *Crash*, Gwen Stefaniren abestia
* *Crash*, Aerosmithen abestia.
* The Crash, finlandiar pop-rock taldea.
* Crash, txindata mota.

### Zinema 
* *Crash*, David Cronenbergren filma.
* *Crash*, Paul Haggisen filma.

### Telebista 
* Crash, estatubatuar telesaila.

### Informatika 
* Crash, programa baten akats handia.

### Literatura 
* Crash, J. G. Ballarden eleberria.
Chengzhong Barrutia (Xining)

**Chengzhong Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 城中区; pinyineraz: Chéngzhōng Qū), Xining osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 150.000 pertsona bizi ziren 10,5 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Xiningen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Chengzhong barrutiko kode postala.
Xochipilli

**Xochipilli** azteka mitologian maitasunaren, jokoen, edertasunaren, dantzaren, loreen, artoaren, gozamenaren, arteen eta kantuen jainkoa zen. Nahuatlezko xochitl (lorea) eta pilli (printzea) hitzez osatua, Loreen printzea esan nahi du, lore eder edo lore noble bezala ere interpreta daitekeen arren.

Haren gurtza artoaren, emankortasunaren eta uztaren beste jainko batzuenarekin lotzen da, euriaren jainkoa zen Tlalocenarekin eta artoaren jainkoa zen Cinteotlenarekin, kasu.

Macuilxochitlekin («bost lore») lotua dago, joko eta apustuen jainkoarekin. Bere emaztea Mayahuel zen, eta bere arreba bikia, Xochiquetzal.

Xochilhuitl («loreen jaia», nahuatlez) zen jainko honi lotutako jai erlijiosoa. Jai horretan, jaki ofrendak egiten ziren, eta Teotihuacandik gertuko herriek gatibuak eramaten zituzten sakrifikatuak izateko.

## Ikus, gainera 
* Xochiyaoyotl

## Kanpo estekak
Chengzhong

**Chengzhong** Txinako Herri Errepublikako hainbat tokiren izena izan daiteke:

* Chengzhong Barrutia: Qinghai probintziako Xining hirian dagoen barrutia.
* Chengzhong Barrutia: Guangxi eskualde autonomoko Liuzhou hirian dagoen barrutia.
Likas

[thumb|250px|Likas Herkulesi pozoitutako tunika ematen. [Hans Sebald Beham|Sebald Behamen irarlana (1500-1550).]]

**Likas** greziar mitologian heraldo bat eta Heraklesen laguna zen. Heraklesen emaztea zen Deianiraren aginduz heroia traditu zuen, Deianirak berak aurretik Nesoren odolarekin ingurtiz pozoitu zuen tunika bat eramanez, Heraklesi sekulako mina eragin ziona. Honek Likas oinetatik hartu eta itsasora bota zuen. Likas harkaitz bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Neso

Greziar mitologian **Neso** (grezieraz Νεσσος Nessos, latinez *Nessus*) zentauro ospetsu bat zen, Ixion eta Nefeleren semea, azken hau Zeusek Heraren forma eman zion ninfa-hodei bat. Lizunkeriak jota Heraklesen emaztea zen Deianira bahitzen saiatu zen. Heroiak Neso Deianira bortxatzen saiatzen ikusi zuen Eveno ibaiaren beste aldetik eta pozoitutako gezi bat jaurti zion paparrera. Azken gaiztakeria bezala, Nesok hil zorian zegoela bere odolarekin Herakles beti leial izango zitzaiola esan zion Deianirari. Deianirak, oso modu inozoan sinetsi egin zion, eta Deianira Heraklesengan zuen konfidantza galtzen hasi zenean, tunika bat busti zuen Nesoren odolarekin eta bere senarrari eman zion, oso modu motel eta mingarrian hil zena tunika horrek bere azala erre zuenean (benetako garrekin edo pozoiaren berotasunaren ondorioz).

Istorio hau Medearen istorioaren bertsioren batzuetan ere kontatzen da.

## Izen bereko beste pertsonaia batzuk 
# Ozeanida bat, Tetis eta Ozeanoren semea
# Ajax Handiak hildako troiar bat.
# Nereida bat, Nereo eta Dorisen alaba, bere ahizpa Nesearekin nahastu behar ez dena.

## Kanpo estekak
Gartzia Semenoitz Iruñekoa

**Gartzia Semenoitz** —— (835-882) IX. mendeko Iruñeko erregeorde edo erregekidea izan zen.

## Biografia 
Nafarroako Pirinioetan jaio zen, non bere familiak lurraldeak zituen.

Ximeno leinuko euskaldunak, antza denez, Arista leinuak kontrolatzen zuen beste Iruñeko Erresumaren zatia zuen kontrolpean. Itxuraz Gartzia bere aitaren oinordekoa izan zen Gartzia Enekoitzen erreinualdian. Horrexegatik, Rodako kodexean Iruñeko "beste zatiren" buruzagitzat hartzen dute.

Gartzia Enekoitz 870ean hil eta gero, haren seme eta oinordeko Orti Gartzeitz Kordoban preso zegoela, Gartzia Semenoitz eztabaidagabeko erregeorde bihurtu zen 882an Oibarko setioan hil zen arte. Hala ere, badaude agiriak Gartzia Enekoitz artean bizirik zegoela semea 880an itzuli zenean azaltzen dutenak, eta litekeena da 882ko guduan hil zen erregea Gartzia Ximenitz izatea. Izan ere, ez daude Gartzia Semenoitzek inoiz Iruñeko Erresuma osoko gobernuan parte hartzen zuten agiriak.

## Ezkontzak eta seme-alabak 
Gartzia Semenoitzek lehendabizikoz Oneka "Zangozako matxinoa" ezkondu eta bi seme-alaba izan zituzten:

* Eneko, Rodako kodexaren arabera, agian aitaren oinordekoa.
* Antsa, lehendabizikoz Orti I.a Gartzeitz Nafarroakoaren semea zen Eneko Ortitz eta bigarrenez Aragoiko kondea zen Garindo II.a Aznarez ezkondu zituena.

Bigarrenez Raimundo I.a Ribagorza eta Pallarskoaren alaba Dadildis ezkondu eta seme bi izan zituzten:
* Antso, Ximeno leinuaren lehendabiziko erregea.
* Ximeno, Iruñeko infante eta erregeordea.

## Kaleak 
* Gartzia Semenoitz kalea (Iruñea)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Lakarra de Miguel, José María. *"Textos navarros del Códice de Roda"*. *Estudios de Edad Media de la Corona de Aragon*. 1:194-283 (1945).
* Pérez de Urbel, Justo. *"Lo viejo y lo nuevo sobre el origin del Reino de Pamplona"*. *Al-Andalus*. 19:1-42 (1954).
* Sánchez Albornoz, Claudio. *"Problemas de la historia Navarra del siglo IX"*. *Vianako Printze Erakundea*, 20:5-62 (1959).

## Kanpo estekak
Fusa (musika)

**Fusa** biribilaren hogeitamabirena irauten duen musika irudia da.

Erresuma Batua eta Kanadan irudi hau *demisemiquaver* (kortxea erdiaren erdia) deitzen da, eta AEBetan *thirty-second note* (nota hogeitamabirena). Italieraz *Biscroma* izena jasotzen du.

Plikak dituzten gainontzeko notak bezala (guztiak biribila izan ezik) zenbait fusa elkarrengandik gertu eta konpas berean daudenean, euren plikak elkartu egiten dira, hiru lerro horizontal edo okertutan bihurtuz edo hau hiru lerrorekin konbinatuz.

Koru musikan irudiak bakoitza bere aldetik idazten dira, kantatu beharreko silabak adieraziz.

Bere erdia irauten duena fusaerdi da.

## Kanpo estekak
Bellojín

**Bellojín** Arabako herria da, Gaubeako udalerrikoa, eta Villamaderneko kontzejukoa. Gaubeako herri guztiek bezala, XX. mendean zehar biztanle galera nabarmena izan zuen.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* San Kornelio eliza erromaniko zaharra, abside biribilekoa.

Fitxategi:Bellojín (Araba) San Kornelio eta San Zipriano eliza (29460).jpg
Fitxategi:Bellojín (Araba) San Kornelio eta San Zipriano eliza (91836).jpg
Fitxategi:Bellojín (Araba) San Kornelio eta San Zipriano eliza (21275).jpg
Fitxategi:Bellojín (Araba) San Kornelio eta San Zipriano eliza (18679).jpg

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Argazki galeria 

Fitxategi:Bellojín (Araba) (16578).jpg
Fitxategi:Bellojín (Araba) (22437).jpg
Fitxategi:Bellojín (Araba) (65134).jpg

## Kanpo estekak
Dongcheng (argipena)

**Dongcheng** Txinako Herri Errepublikako hainbat tokiren izena da:

* Dongcheng barrutia: Pekin udal probintzian dagoen barrutia.
* Dongcheng barrutia: Guangdong probintziako Dongguan hirian dagoen barrutia.
* Dongcheng: Liaoning probintzian dagoen Xinmin hiriko auzoetako bat.
Shizhong Barrutia (Jinan)

**Shizhong Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 市中区; pinyineraz: Shìzhōng Qū), Jinan osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 540.000 pertsona bizi ziren 280,25 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Jinanen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Shizhong barrutiko gobernuaren webgunea.
Semeno Iruñekoa

**Semeno** —— VIII. edo IX. mendeko Iruñeko erregeorde edo erregekide hipotetikoa izan zen, Semeno leinukoa.

## Biografia 
Ez daukagu bere existentziari buruzko daturik, bere semeen patronimikoak izan ezik: Gartzia eta Eneko *Semenoitz*, Semeno izeneko aita behar zuten. 850ean, Frantziako Gortean *Induo* eta *Mitio*, "Nafarren dukeen" ordezkariei harrera egin zieten eta Eneko Arista eta Semeno aipatutako duke horiek izan zitezkeen. Bere balizko lurraldeak Araba inguruan izan ziratekeen, Beila Semenoitz Arabako kondea bere balizko semeak (berriro patronimikoa) bertan lurrak zituelako.

Batzuetan Semenori "Azkarra" ezizena jarri diote, Semeno Azkarrarekin identifikatuz. Semeno Gartzeitz ere deitu dute, Gartzia Semenoitzen semea zelakoan. Semenok bi seme ezagunak eta beste bi balizkoak izan zituen:
* Beila Semenoitz, Beila leinuaren sortzailea. Lotura ez da egiaztatua izan baina patronimiko, geografia eta kronologiaren arabera aditzera eman dute.
* Oneka, Galiziako kondea zen Diego Fernandez ezkondu zuena eta Semeno eta Leodegundiaren ama. Pérez de Urbelek hipotesi honen aldekoa da Leodegundia Ordoñez Semenoren emaztea bazen, besteek berriz, beste aita ezarri zioten Onekari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eneko Garzeitz Iruñekoa

**Eneko Garzeitz Iruñekoa** IX. mendeko Iruñeko erregeorde edo erregekidea izan zen.

## Biografia 
Semero leinuarena, Gartzia Semeroitz eta Oneka Zangozakoa zituen gurasoak. Seme nagusiena izanik aitaren oinordekoa izan omen zen.

Semero leinu euskaldunak, antza denez, Aritza leinuak kontrolatzen zuen beste Iruñeko Erresumaren zatia zuen kontrolpean. *Rodako kodex*ean Iruñeko "beste zatiren" buruzagitzat hartzen dute, bigarren maila batean hala ere.

905eko estatu kolpearen ondorioz Antso Garzeitz bere sasianaia errege bihurtu eta bere familia erori zen: bere semeetako bat erail eta besteak erbestera joan ziren.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Orti I.a Garzeitz Nafarroakoaren iloba zen Semera Beraskoitz ezkondu eta bost seme-alabak izan zituzten:
* Tota Enekoitz, Gartzia Enekoitz Oltzakoa ezkondu zuena.
* Gartzia, 905ean Ledean hil zena.
* Semero, Kordoban erbesteratu zena.
* Orti, Kordoban ere erbesteratu zena.
* Antso, Kordoban ere erbesteratu zena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Lakarra de Miguel, José María. *"Textos navarros del Códice de Roda"*. *Estudios de Edad Media de la Corona de Aragon*. 1:194-283 (1945).
* Pérez de Urbel, Justo. *"Lo viejo y lo nuevo sobre el origin del Reino de Pamplona"*. *Al-Andalus*. 19:1-42 (1954).
* Sánchez Albornoz, Claudio. *"Problemas de la historia Navarra del siglo IX"*. *Vianako Printze Erakundea*, 20:5-62 (1959).

## Kanpo estekak
Hexi

**Hexi** izen bereko Txinako Herri Errepublikako hainbat gauza izan daiteke:

## Lekuak 
* Hexi Barrutia: Txina ipar-ekialdeko Tianjin udaltasunean dagoen barrutia.
* Hexi Barrutia: Hainan probintziako Sanya hirian dagoen barrutia.

## Ibilbideak 
* Hexi korridorea: Gansu probintziako merkatarien ibilbide historikoa, iparraldeko zetaren bidean.
Juliano Medici

**Juliano Medici** (; Florentzia, 1453ko urriaren 28a -1478ko apirilaren 26a) Pizkunde garaiko politiko italiar bat izan zen. Ez da bere iloba Juliano II.a Medicirekin nahastu behar, bere anaia Lorentzo Mediciren semea zena.

## Biografia 
Piero Cosme Mediciren ('Gotoso' deitua) eta Lucrezia Tornabuoniren semea, bere aita hil ondoren bere anaia Lorentzo Medicirekin, beranduago Bikaina deitua izango zena, familiaren banketxe aktibitatearen zuzendaritza eta Florentziako gobernua hartu zuen. Florentziako gobernari bezala bere anaiak "arteen patroia" bezala zuen irudia bere "urrezko mutil" dibertigarri eta eder bezalakoaren irudiarekin osatzen zuen.

1478an Medicitarren familia etsaia zen Pazzitarrek abiatutako Pazzitarren konspirazioaren barnean sartua ikusi zen, Pazzitarrek Sixto IV.a aita santuaren babesa zutelarik, Florentzia Toskanan zehar hedatzearen aurka zegoena. Apirilak 26ko goizean, konjuratutakoen talde batek Santa Maria dei Fiori katedraletik irtetean eraso zituen bi anaiak: Lorentzo Medici zauritua izan zen, Juliano Francesco Pazzi eta Bernardo Bandiniren esku hila izan zelarik. 19 aldiz sastakatua izan zen eta unean bertan hil zela esaten da.

Simonetta Vespucciren maitalea izan zen, bera baino lehenago hil zena, 23 urterekin. Fioretta delako batekin, beharbada Antonio Goriniren alaba zena, ondoren bere iloba Leon X.a aita santuak 1513an legitimo bezala deklaratu zuen seme bat izan zuen, *legez kanpoko ezkontza* bat argudiatuz, Julio Medici kardinala, beranduago Klemente VII.a aita santua izango zena.

Bere anaia Lorentzorekin batera Florentziako San Lorenzo basilikako Medicitar kaperan lurperatua dago. Bere hilobia Michelangeloren *Birjina haurrarekin* izeneko eskulturarekin apaindua dago.
Bilbao Bizkaia Night Marathon

**Bilbao Bizkaia Night Marathon** (euskaraz: Bilbao Bizkaia gau maratoia), Bilbon 2009ko urriaren 24an lehen aldiz antolatutako gau maratoia da. Europan antolatutako gaueko lehen maratoia izan zen.

## Ibilbidea 
Maratoiaren lehen edizioa Guggenheim museoaren ondotik hasi zen arratsaldeko 20.15etan eta Bilboko hainbat kale eta etorbide, Getxo, Erandio eta Leioa zeharkatu ostean, leku berdinean amaitu zen gaueko 22.30ak inguruan.

2013 artean emakumezkoek maratoi erdia korritu zuten eta 2014tik aurrera maratoi osoa.

## Palmaresa 
## Erreferrentziak 
## Kanpo estekak 
*  Maratoiaren webgune ofiziala.
Bustarviejo

**Bustarviejo** Madrilgo Erkidegoko udalerria da, erkidegoaren iparraldean kokatua. 56,29&nbsp;km²-ko azalera du eta 2008ko erroldaren arabera, 2.044 biztanle zituen.

Guadarramako mendilerroaren magalean kokaturik dago.

## Kanpo estekak 
*  Bustarviejoko udalaren webgunea.
Saint-Cloud jauregia

[thumb|Saint Cloud jauregiaren hondakinak [1871n, Adolphe Braunek egina.]]
**Saint-Cloud jauregia** (frantsesez *Château de Saint-Cloud*) Saint-Cloud udalerrian kokatua zegoen Frantziako erregeen jauregi bat zen. 1870ean suntsitua izan zen, Frantziar-Prusiar Gerran eta bere tokian gaur egun *Domaine Nationale de Saint-Cloud* delakoa dago.

## Historia 
Gutxi gora behera 1570ean, Katalin Medici erreginak Florentziako Gondi familiako bankari bati Saint-Clouden etxalde bat eskaini zion, honetatik abiatuta Sena ibairanzko ikuspegia duen terraza batez inguratua dagoen "L" formako jauregi bat eraiki zuelarik.

1589an, Henrike III.a Frantziakoak bere egoitza ezartzen du Parisko setioa zuzentzeko Frantziako erlijio gerretan zehar, garai horretan Paris Parisko Liga Santuak domeinatzen zuelarik. Ligak bidalitako Jacques Clément fraideak erregeagana hurbiltzea eta hau hiltzea lortu zuen 1589ko abuztuak 1ean. Bere oinordekoa, Henrike IV.a Frantziakoa errege izendatua da jauregi berean.

1625ean jauregia Parisko artzapezpikutzaren jabetzara pasatzen da, Gondi familiak zuzendua, hobekuntzak eginez eta lorategiak edertuz.

1658an, Luis XIV.a Frantziakoaren anaia zen Filipe I.a Orleanseko dukea zenak jauregia erosten du, Eguzki Erregearen gortearen handitasuneraino handituz 1701ean hil zen arte.

### Inperioaren egoitza 
Frantziar Iraultzan, jauregi honetan gertatu zen Lainotearen 18ko estatu kolpea (1799ko azaroak 10) gertatzen da, Direktorioari amaiera ematen diona eta Napoleon Bonaparte boterera daraman Kontsulatuaren garaia abiarazten duena.

Napoleonek jauregi hau gogoko zuen, bertan 1804ko maiatzak 18an enperadore bezala izendarazi zelarik eta bere bizilekua ezarriz.

Hau bere iloba Napoleon III.ak errepikatu zuen, 1852ko abenduaren 1ean gortea ezarri zuelarik udaberria eta udazkena bitartean. 1870eko uztailak 28an, bertan gerra deklaratu zion Frantziak Prusiari, Inperioaren amaiera ekarri zuen gatazkaren aurrekaria. Urte bereko urrian Paris inguruan gertatutako guduetan jauregia bonbardatua izan zen, eraikina suntsiarazi zuen sute bat eraginez.

1891n jauregiaren hondarrak azkenik suntsituak izan ziren.

### Berreraikuntza 
2006tik, "Reconstruisons Saint-Cloud !" (*Saint-Cloud berreraiki!*) elkarteak jauregia berreraikitzearen alde dabil lanean, gorde den zimentazioaren %25ean oinarritua..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Domaine national de Saint-Cloud" webgune ofiziala
* "Amis du parc de Saint-Cloud" webgune ofiziala
* Jauregia berreraikitzeko proiektuaren webgunea
Gujiao

**Gujiao Hiria** (txinera sinplifikatuz: 古交市; pinyineraz: Gǔjiāo shi), Taiyuan osatzen duten hirietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 210.000 pertsona bizi ziren 1.551,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Taiyuanen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Gujiao hiriko gobernuaren webgunea.
Paranoid (abestia)

**Paranoid** (euskaraz *Paranoiko*) Black Sabbath taldearen abestia da. Abesti hau talde honetako *Paranoid* bilduman agertzen da eta nahiz eta hasieran bilduma "betetzeko" sortua izan, azkenik talde honetako abesti ezagunetakoa bilakatu zen. Diskoetxeak bildumaren jatorrizko *War Pigs* ("Gerra Txerriak") izendapena *Paranoid* izenarengatik ordezkatu zuen, Vietnamgo gerraren alde zeudenen erantzun txarraren beldur baitziren.

## Hitzak 
Euskaraz
**Paranoid**
"Paranoiko"

Nere emakumearekin amaitu dut
Nere pentsamenduekin ezin zidalako lagundu
Jendeak erotuta nagoela uste du
Denbora guztian gogaituta nagoelako

Egun osoan gauzetan pentsatzen nago
Baina ezerk ez nauela asetzen dirudi
Burua galduko dudala uste dut
Lasaituko nauen zeozer aurkitzen ez baldin badut

Lagundu al nazakezu nere burua betetzen?
Oi bai!

Bizitzan aurkitzen ez ditudan gauzak
Erakutsiko dizkidan norbait behar dut
Benetazko zoriontasuna ematen duten gauzak ezin ditzazket ikusi
Itsu egon behar dut

Txantxa bat egin eta asperen egingo dut
Eta zuk barre eta nik negar
Zoriontasuna ezin dezaket sentitu
Eta maitasuna neretzat hain irreala da

Eta entzuten dituzun hitz hauek
Oraingo nere egoerataz mintzatzen zaizkizu
Biziaz goza dezazula esaten dizut
Nik gura nuke baina beranduegi da

## Kanpo estekak 
* Black Sabbath taldearen Paranoid abestiaren 1970ko bideoklipa ikusgai eta entzungai
Sexu-aldaketa

thumb|Pailazo-arrain arrunta.
**Sexu-aldaketa** banako jakin baten jaiotzezko sexua aldatzean datza. Aldaketa hau modu naturalean izan daiteke, espeziearen ezaugarrien arabera, edo modu artifizialean, gizakiak eragina.

## Animalien sexu-aldaketa 
Animali batzuk **sexuz aldatzeko** gai dira, erreproduzio-aparatua barne, adibidez pailazo-arrainak. Pailazo-arrainen hierarkiaren goiko postuan pailazo-arrain eme bat egoten da. Hau hiltzen denean, pailazo-arrain arrik menderatzaileenak sexuz aldatu eta emearen lekua hartzen du.

## Gizakien sexu-aldaketa 
**Sexu-aldaketa** transexualek beren sexu-anatomia aldatzeko erabiltzen duten metodoari deritzo. Termino klinikorik egokiena sexu berresleipenerako kirurgia da (ingelesez GRS), baginoplastia bezala ere ezaguna dena.

Sexu-aldaketa hitza ez da oso zehatza, gizakien sexua lau faktoreren mendean baitago:

* Kromosomak.
* Gonadak (obulutegiak eta/edo testikuluak).
* Hormonen egoera.
* Lehen mailako sexu ezaugarriak. Batzuetan bigarren mailakoak ere.

Baina ezin dira lau faktore horiek aldatu:
* Kromosomak aldatzea ezinezkoa da.
* Gonadak ken daitezke, baina ezin dira aldatu.
* Hormonen egoera alda daiteke.
* Sexu ezaugarriak, hormonen bidez garatu daitezke edota kirurgia bidez.

### Teknikak 
* Baginoplastia zakilaren alderantzikatzearekin 
* Kolobaginoplastia
* Sexu berresleipen kirurgia kosmetikoa
* Klitoroplastia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mondariz-Balneario

**Mondariz-Balneario** (euskaraz *Mondariz-Bainuetxea*) Galiziako Pontevedrako probintzian dagoen O Condado eskualdeko udalerria da.

## Iruditegia 

Irudi:Balneariovello.jpg|Mondarizko bainuetxea
Irudi:Balneario de Mondariz - Pontevedra.jpg|Mondarizko bainuetxea
Irudi:Balneario en Mondariz - Balneario. Galiza.jpg|Mondarizko bainuetxea
Irudi:Fontegandara.jpg|Mondarizko bainuetxea

## Kanpo estekak 
* Mondariz-Balnearioko udal webgunea
Moraña

**Moraña** Galiziako Pontevedrako probintzian dagoen Caldasko eskualdean dagoen udalerria da.

## Parrokiak 
* Amil (San Mamede)
* Cosoirado (Santa María)
* Gargantáns (San Martiño)
* Lamas (Santa Cruz)
* Laxe (San Martiño)
* Rebón (San Pedro)
* Saiáns (San Salvador)
* San Lourenzo de Moraña (San Lourenzo)
* Santa Xusta de Moraña (Santa Xusta)

## Herritar ezagunak 
* Xesús Ferro Ruibal, teologo, latinzale eta idazle galiziarra (1944an jaioa).
* Xosé Monteagudo, idazlea (1965an jaioa).

## Iruditegia 

Fitxategi:Moraña.Galiza.4.jpg|Morañako kalea
Fitxategi:Moraña.Galiza.1.jpg|Morañako landaren ikuspegia
Fitxategi:Moraña.Galiza.3.jpg|Mahastiak

## Kanpo estekak 
* Morañako udal webgunea
Alfontso III.a Aragoikoa

'*Alfontso III.a Aragoikoa *Liberala*** edo ***Tolesgabea'''* (Valentzia, 1265 &ndash; Bartzelona, 1291ko ekainaren 18a) 1285-1291 bitartean Aragoi, Valentzia eta Mallorcako errege eta Bartzelonako kondea izan zen.

## Biografia 
Petri III.aren semea zen. Balear uharteak konkistatu zituen, Mallorca, Eivissa eta Menorcaren jabe eginik. 1282an, oinordekotzan hartu zuen *Bezpera Siziliarren'' ondoan Aragoiko erregeen eskuetara igaro zen Siziliako lurraldea. 1288an, Frantziak eta aitasantutzak bere aginpidea mugatzen zuen aitonen semeen aldeko Batasunaren Pribilegioa delakoa sinatzera behartu zuten. 1291n, Siziliaren jabetzaren ondorioz sortutako auziak bukatzeko Tarascongo ituna sinatu zuen.

Eduardo I.a Ingalaterrakoaren alaba Leonorrekin ezkontzekotan zegoenean, hil zen.

## Erreferentziak
825 Tanina

**825 Tanina** asteroide gerrikoan aurkitutako 825. asteroidearen izena da. 1916ko martxoak 27an aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeizetik. S motako asteroidea da. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1916 ZL** zen. 11 kilometroko diametro du eta bere errotazio periodoa 6,746 ordukoa da.

## Kanpo estekak
826 Henrika

**826 Henrika** asteroide gerrikoan aurkitutako 826. asteroidearen izena da. 1916ko apirilak 28an aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1916 ZO** zen.

## Kanpo estekak
827 Wolfiana

**827 Wolfiana** asteroide gerrikoan aurkitutako 827. asteroidearen izena da. 1916ko abuztuak 29an aurkitu zuen Johann Palisak Vienako behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1916 ZW** zen. Bere izena Max Wolfgatik jasotzen du. Flora familiako asteroidea da.

## Kanpo estekak
829 Academia

**829 Academia** asteroide gerrikoan aurkitutako 829. asteroidearen izena da. 1916ko abuztuak 25ean aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeizetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1916 ZY** zen.

## Kanpo estekak
Pärnu

**Pärnu** ( ahoskatua; ; ) Estoniako hego-mendebaldeko hiri bat da, Pärnuko badian kokatua, itsasertzean, eta Rigako Golkoan (Itsaso Baltikoa). Udatiarrentzako hiri erakargarria da hotel, jatetxe eta hondartza handiak baititu. Pärnu ibaiak hiria zeharkatzen du eta hiriak aireportua ere badu.

## Historia 
Perona, (, ) Ösel Wiekeko apezpikuak sortu zuen 1251n, baina 1600. urtean hiria suntsitu zen. Hala, Livoniar Ordenak Embeke izeneko beste hiri bat sortu zen (, ). Pärnu Hansako Ligako eta Livoniako zati garrantzitsua izan zen izotzik gabeko portua izanda. Indar poloniar eta lituaniarrek hiriaren kontrola hartu zuen 1560-1617 bitartean, eta poloniarrak suediarren aurka borrokatu ziren 1609 inguruan. XVI. mendean Suediak hiria hartu zuen, eta ondoren, Errusiako Inperioaren zati bilakatu zen Pärnu, 1721an, Iparraldeko Gerra Handia eta Nystadeko bakearen ostean.

Iparraldeko Gerra Handiaren denboran, Tartuko Unibertsitatea, Pärnun izan zuen egoitza nagusia, eta bertan izan zen 1699tik 1710era bitartean. Egun ere, unibertsitateak campusa du Pärnun eta 2004/2005 ikasturtean 1.000 ikasle zituen.

## Klima 
## Biztanleria 
## Gobernua 
thumb|Pärnu-ren dronearen bideoa 2022
Udal ordezkaritza udaletxeak eta hiriko gobernu taldeak eratzen dute. Udaletxeko hauteskundeak hiru urterik behin egiten dira. Egungo hiriko gobernu taldea 2005ean eratu zen. 33 zinegotzi daude gaur egun.

## Turismoa 
thumb|ezkerrera|Pärnuko alde zaharreko kale bat, gauez.
thumb|Pärnuko hondartza bat.
Nazioartean ezaguna da Pärnu turismo eta bainuetxeegatik. Berrogeita hamar herrialdetatik etorritako bezeroez gain, Europako Spa guneen Elkarteko kide da hiria, eta Europar Batasuneko banderak bere lekuak ditu hondartzetan.
Turista asko Finlandia, eta Estoniakoak dira. Hala, hoteletako langileek ingeles edota errusiera hitz egiten dute, estoniera eta finlandieraz gain.

1837an, enpresari batzuek taberna bat birreraikitzea erabaki zuten, hondartzatik gertu. Hori dela eta, Pärnu hiriaren ingurua garatzen hasi zen. Eraikin hau izan zen oraingo lohi-bainuetxeen jatorria.
Eraikina 1838. urtean ireki zen eta itsasoko ur beroa eskaintzen zuen udan; sauna, berriz, neguan. Egurrezko eraikinak su hartu zuen Lehen Mundu Gerran, eta egungo harrizko Pärnu Mud Baths eraiki zuten 1927an, aurrekoaren toki berdinean. Beranduago, eraikinaren alboko aldeak handitu egin ziren igerilekuak ere eraikitzeko.

Gaur egun, Nerbio-sistema periferikoa, artikulazio bizkar-hezurrarekin lotutako gaixotasunak tratatzen dira Pärnun besteak beste. Era berean, hidroterapia, lokatz terapia, masajeak, laser bidezko terapiak eta elektroterapiak aurkitzen dira.

Pärnu Estoniako turismoaren gune garrantzitsuenetakoa da, eta 1996tik aurrera, Estoniako udako hiriburua ere bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Petri II.a Aragoikoa

'*Petri II.a Aragoikoa *Katolikoa''''' (Huesca, 1178 &ndash; Muret, Garona Garaia, 1213ko irailaren 13a) Aragoiko errege eta Bartzelonako kondea izan zen (1196 &ndash; 1213).

## Biografia 
Gurasoak Alfontso II.a Aragoikoa eta Antsa Gaztelakoa zituen. 1212an Navas de Tolosako guduan parte hartu zuen.

Gurutzada Albitarrean Simon Montfortekoak Tolosa konkistatu eta Petri, bere koinata eta basailuaren alde egin zuenean, Mureteko guduan hil zen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1204ko ekainaren 15ean Gilen VIII.a Montpellierrekoaren alaba zen Maria ezkondu zuen. Seme bakarra izan zuten Jakue, bere oinordekoa izango zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfontso II.a Aragoikoa

'*Alfontso II.a Aragoikoa *Kastoa*** edo ***Trobadorea'''* (Huesca, 1157 &ndash; Perpignan, 1196ko apirilaren 25a) Aragoiko errege eta Bartzelonako kondea izan zen (1162 &ndash; 1196).

## Biografia 
Gurasoak Ramon Berenguer IV.a Bartzelonakoa eta Petronila Aragoikoa zituen. Ramon Berenguer jaioa, izenaz aldatu zuen Bartzelonako konderria eta Aragoiko Erresuma batu zuenean. 1167 eta 1173 artean Proventzako kondea ere izan zen. Kataluniako historialari abertzaleek bere erreinaldia deskribatzeko *l'engrandiment occitànic'' edo "Pirinioetako batasuna" bezalako esamoldeak erabili dituzte.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Alfontso VII.a Gaztelakoaren alaba Antsa (1155 edo 1157 - 1208) ezkondu eta zortzi seme-alabak izan zituzten:
* Konstantzia, lehendabizikoz Emeriko Hungariakoa eta bigarrenez Federiko II.a Hohenstaufen enperadorea ezkondu zuena.
* Leonor, Raimundo VI.a Tolosakoa ezkondu zuena.
* Petri, oinordekoa.
* Dolça, moja
* Alfontso, Proventzako kondea.
* Fernando, Montearagóngo abatea
* Ramon Berenguer
* Antsa, Raimundo VII.a Tolosakoa ezkondu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hedong

**Hedong** izen bereko Txinako Herri Errepublikako hainbat toki izan daiteke:

## Lekuak 
* Hedong Barrutia: Txina ipar-ekialdeko Tianjin udaltasunean dagoen barrutia.
* Hedong Barrutia: Hainan probintziako Sanya hirian dagoen barrutia.
* Hedong Barrutia: Shandong probintziako Linyi hirian dagoen barrutia.

## Azpiegiturak 
* Hedong aireportua: Ningxia probintziako Yinchuan hiriko aireportua.
Bleu d'Auvergne

'''Bleu d'Auvergne''' (okzitanieraz Blau d'Auvèrnhe) frantziar gazta urdina da, Auvernia eskualdekoan behi esne gordinarekin ekoizten delarik. Bleu d'Auvergne gazta ekoizten den eremua bi departamentuetan banatzen da: Puy-de-Dome eta Cantal, mugakide direnn Avairon, Corresa, Loira Garaia, Lot eta Lozèreko kantonamenduetara ere hedatzen da.

## Ekoizpena 
Antzina, gazta bolak eskualdeko harpetan utzi ohi ziren, hauetan piskanaka-piskanaka ontzen zirelarik. Gaur egun prozesua findu egin da, lauren bat aste irauten ditu eta leize fresko eta hezeetan gauzatzen da. 2003ko ekoizpena 6.434 tonatakoa izan zen.

## Dastaketa 
Zapore bizi eta aromatikoa duen gazta da, Auvergneko urdinak lur bolkanikoetan hazitako belarren zaporea du. Bere dastaketa garai onena uztailetik abuztura izaten da, baina apiriletik irailerako denboraldian ere zapore onekoa izaten da.

Bere oreak nolabaiteko zapore mikatza du, blaitua dagoen gatzak direla eta.

## Kanpo estekak 
* AOC d'Auvergne : le Bleu d'Auvergne (Auvergneko Gazten Elkartea) 
* Bleu d'Auvergne gazta, jatorrizko izendapenadun gazten webgunean
Shibuya

Tokioko mendebaldeko auzoetako bat da. 2008ko erroldaren arabera 208.371 biztanle bizi ziren 15,11 kilometro koadroko azalera, eta biztanle dentsitatea 13.540 pertsona kilometro koadroko zen.

## Ezaugarriak 
Shibuya, Tokioko auzorik garrantzitsuenetakoa da, 1947ko martxoaren 15ean sortu zen, eta gaur egun, hiriko denda eta merkataritza gunerik handienak bertan daude. Azken 30 urtetan, gunea famatu egin duten hainbat denda zabaldu dira, tartean "Shibuya 109" izeneko merkataritza gunea.

## Historia 
Edo Aroan Shibuya familia bizi zen gaztelua zegoen bertan. XIX mendean hasi zen auzoa garatzen 1882an Aoyama Gakuin unibertsitatea ireki eta 1885ean treneko Yamanote lerroa bertara iristean. 1909an Shibuya herri bihurtu zen eta 1932an Sendagaya eta Yoyohata herriekin bat egin zuen. Urte hartan Tokiotik Yokohamara zihoan Tokyu Toyoko trenbide berriaren geltoki garrantzitsua ezarri zen bertan eta hurrengo urteetan tren lerro gehiago iritsi ziren Shibuyara. 1947an Tokioko auzo berezi izendatua izan zen.

Azken 30 urteetan gazteen auzoa bihurtu da Shibuya. Moda dendak eta zentro komertzialak daude bertan eta 90. hamarkadaren bukaeran teknologia berriak ere indar handia hartu zuen, *Bit Valley* ezizena eman zaio horregatik.

## Hachikō 
Hachikō (japonieraz (忠犬ハチ公, chūken Hachikō, "Hachikō, txakur leiala") Nekazaritza Departamentuko Hidesaburō Ueno irakaslearen txakurra zen eta egunero Shibuyako geltokian itxaroten zion lanetik bueltan. 1925eko maiatzean Hidesaburō Uenok burmuin odoljarioa izan eta hil egin zen. Egunero bezala Hachikō zain izan zuen baina ez zen trenean itzuli. Hurrengo 9 urtetan Hachikō egunero joan zen geltokira bere jabearen bila harik eta 1935eko martxoaren 8an hil zen arte. Hachikōren historia oso famatua egin zen 1932an *Asahi Shimbun* egunkarian idatzitako artikulu batengatik eta jendea bera ikustera eta janaria ematera joaten zitzaion.

1934ean Shibuyako geltokiaren atean brontzezko estatua ezarri zen 1948an berriztu zena. Apirilaren 8an urtero zeremonia handiak egiten dira bere omenez.

## Ondasun nabarmenak 
* Shinjuku Gyoen lorategiak (Shinjuku eta Shibuya artean daude)
* Meiji santutegia eta Yoyogi parkea
* Harajuku barrutia.
* *Center Gai* kale peatonal estua.
* Tokioko zebrabide ezagunena.
* Hachikōren estatua.

## Iruditegia 

Irudi:Shinjuku Gyoen National Garden - sakura 3.JPG|Shinjuku Gyoen lorategiak.
Irudi:Chram shintoistyczny Meiji-jingu.JPG|Meiji santutegia.
Irudi:Bridge Yoyogipark.JPG|Yoyogi parkea.
Irudi:Shibuya Night (HDR).jpg|Zebrabide ezaguna gauez.
|Shibuyako geltokia.
Irudi:Harajuku 1.jpg|Harajukuko bi cosplay gazte.
Irudi:Center Gai-dusk-20071001.jpg|"Center Gai" kale peatonal jendetsua.

## Kanpo estekak 
*  Auzoaren webgunea.]
Jakue I.a Aragoikoa

**Jakue I.a Aragoikoa** (Montpellier, 1208ko otsailaren 2a - Alzira, 1276ko uztailaren 27a), **Jakue Konkistatzailea** (; ; ; ) ere deitua, 1213-1276 bitartean Aragoiko errege eta Bartzelonako kondea izan zen. Balear uharteak konkistatu zituen eta Valentzia hartu zuen; Hogei urtez borrokatu zuen Murtzian mairuekin. Legedi berria ezarri zuen 1247an. Gudarostearen antolatzaile ona izan zen.

## Biografia 
Gurasoak Petri II.a Aragoikoa eta Maria Montpellierrekoa izan zituen.
Balear Uharteetako uharteak konkistatu zituen eta Valentzia hartu zuen; Legedi berria ezarri zuen 1247an. Gudarostearen antolatzaile ona izan zen.

Bere erreinaldi luzean Aragoiko Erresuma alde guztietara hedatu zen: hegoaldera Valentziako Erresuman, iparraldera Languedocen eta ekialdera Balear Uharteetan. Luis IX.a Frantziakoarekin ituna sinatu ondoren, Bartzelonako konderria sartu zuen bere koroan, *de iure* Frantziako koroapean zegoelako. Andaluziako errekonkistan Fernando III.a Gaztelakoak egin zuen bezalako ahalegina egin zuen Jakuek Levanten.

Legegile moduan, *Libre del Consulat de Mar* sortu zuen Mediterraneoan merkataritza kontrolatzeko. Era berean katalanezko literatura bultzatu zuen eta *Llibre dels fets* sasi-autobiografia idatzi zuen.

## Ezkontzak eta seme-alabak 
1221ean Alfontso VIII.a Gaztelakoaren alaba Leonorrekin ezkondu zen. Ezkontza ez-legitimotzat hartu zenez, izandako seme bakarra sasikoa izan zen:
# Alfontso (1229–1260), Bigorreko kondesa Konstantziarekin ezkondu zena.

1235ean Andres II.a Hungariakoaren alaba Violantekin ezkondu eta seme-alaba asko izan zituzten:
# Violant, (1236–1301), Alfontso X.a Gaztelakoarekin ezkondu zena
# Konstantzia (1239–1269), Joanes Manuel Villenakoarekin ezkondu zena
# Petri (1240–1285), ondorengoa Aragoi, Katalunia eta Valentzian
# Jakue (1243–1311), ondorengoa Balear Uharteetan eta Languedocen
# Fernando (1245–1250)
# Antsa (1246–1251)
# Elisabet (1247–1271), Filipe III.a Frantziakoarekin ezkondu zena.
# Maria (1248–1267), moja
# Antso (1250–1279), Toledoko artzapezpikua
# Leonor (1251–)

Hirugarrenez Teresa Gil Bidaurrekoa nafarrarekin ezkondu zen, baina ez publiko eta ofizialki. Seme bi izan zituzten:
# Jakue (c.1255–1285), Jéricako jauna
# Petri (1259–1318), Ayerbeko jauna

Zenbait maitale ere izan zituen:
* Blanka Antillongoa:
# Fernando Santxez (1240–1275), Castroko baroia
* Berengaria Fernandez:
# Pedro Fernandez, Híjarko baroia
* Elvira Sarroca:
# Jakue Sarroca (1248), Huescako artzapezpikua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pitao Cocijo

[thumb|300px|Garai klasiko goiztiarreko Cocijoren irudikapen bat, [Monte Albánen aurkitua eta gaur egun Mexikoko Antropologia Museo Nazionalean dagoena, Mexiko Hirian.]]

**Pitao Cocijo** zapoteken artean euriaren jainkoa izan zen kolonaurreko garaian. Bere baliokide batzuk Tlaloc teotihuacandarren eta nahuatlen artean, Chaac maien artean eta Dzahui mixteken artean dira. Pitao Cocijoren irudikapenak Monte Alban II fasetik aurrera agertzen dira, zapoteka kulturaren sendotze fasean, jada olmeken eraginetik aske Oaxacako Erdialdeko Haranetan. Bere gurtza Xoo fasean ospetsu egin zen (500-800) garai honetan bere irudikapenak oso ugariak bihurtzen direlarik hil kutxa zapoteka ezagunen artean. Pitao Cocijoren gurtza zapotekak kristautzeko prozesurarte iraun zuen.

Pitao Cocijoren ezaugarririk nabarmenduenetako bat bere irudikapenek zapotekek *ura*rentzat erabiltzen zuten glifoari buruzko aipamenak dituztela da. Batzuetan eskuetan pitxer bat duela agertzen da. Batzuetan begiak inguratzen dizkion mozorro bat darama, letaginekin eta bitan zatitutako mihiarekin, Tlalocen irudikapenen antzera.

Oaxacako Lambityeco arkeologia gunean Cocijoren soingainek pitxer bat daramate, esku batean ura isuriz eta bestean tximistak.

Garai klasikoan, jaguarra, neurri batean behintzat, Cocijo jainkoarekin lotzen zen.

## Kanpo estekak
Oaxacako Erdialdeko Haranak

eskuinera|thumb|450px|Erdialdeko Haranen hegoekialderako ikuspegia Monte Albánen tontorretik
**Oaxacako Erdialdeko Haranak** (oaxacarrek eurek soilik **Haranak** deituak) Mexiko hegoaldeko Oaxaca estatuaren erdialdean kokatutako eskualde geografiko eta kultural bat da. Mixtekar Korapiloa, Juarez Mendilerroa eta Hegoaldeko Sierra Madre artean kokatutako hiru ibai haranek osatutako multzo bat da. Hiru haran hauek Y moduko bat eratzen dute, beso horietako bakoitzak izen bat jasotzen duelarik: iparmendebaldean Etla Harana dago, ekialdean Tlacolula harana eta hegoaldean Zimatlan-Ocotlan harana edo Haran Handia. Batzuetan, eskualdeak **Oaxacako Harana** izena jasotzen du bertan baitago Oaxaca hiria.

Erdialdeko Haranak zapoteka kultura garatu zen toki geografikoa izan zen, bere hirigune nagusi bezala Monte Albán izan zuena. Zapotekek hiri hau utzi ondoren zapoteka metropoliaren domeinupean egon ziren hiri-estatu batzuk euren loratze garaia izan zuten. Erdialdeko Amerikaren kolonaurreko historiaren amaieran, Haranek mixteka kulturaren eragina jaso zuten eta ondoren azteka edo mexiken eraginpean erori ziren.

## Ikus, gainera 
* Oaxacako eskualdeak

## Kanpo estekak
Hegoaldeko Sierra Madre

**Hegoaldeko Sierra Madre** () Mexiko hegoaldeko mendikatea da, 1.200 kilometroz hedatzen dena, Jalisco estatutik eta Tehuantepec istmoraino.

## Geografia 
Hegoaldeko Sierra Madre Bahia de Banderasen, Ozeano Bareko itsasertzean, hasi, eta Tehuantepec istmoan amaitzen da, Colima, Michoacán, Guerrero eta Oaxaca estatuak zeharkaturik. Ozeano Barearen kostaldearen eta Zeharkako Sumendi-ardatzaren paraleloan dihoa, eta Balsas beheraguneak banatzen du azken horretatik. Zeharkako Sumendi-ardatza eta Hegoaldeko Sierra Madre Oaxaca iparraldean elkartzen dira, Mixteka mendilerroan. Ipar-mendebaldetik hego-ekialdera 1.200 kilometroan luzatzen da; batez besteko zabalera 150 kilometrokoa du eta batez besteko garaiera 2.000 metrokoa. Gailurrik gorena Quie Yelaag edo Cerro Nube da, 3.710 metroko altuerarekin, Oaxaca hegoaldean.

Mendebaldean, *Alo mendilerroa* izenarekin hasten da, Jaliscoko Tecalitlan eta Pihuamo herrietan; ondoren Michoacán estatua zeharkatzen du, *Coalcoman mendilerroa* izena hartzen duen. Balsas ibaia zeharkaturik, Guerrero estatuaren mendebaldean sartzen da, non *Cumbres de La Tentación* deitzen zaion. Guerrero osoa zeharkatzen du, eta Oaxacarekin duen mugan *Coicoyán mendilerroa* izena du.

Ibai ugarik zeharkatzen dute Hegoaldeko Sierra Madre, arroila handiak sortzen dituztenak, nagusiki Guerrero estatuan, non zati garaiei *filos* izena ematen zaien. Aipagarriak dira mendikateko bioaniztasun handia eta espezie endemikoen ugaritasuna. Berun, zilar eta burdin meatzeak daude bertan.

## Erreferentziak 
[thumb|erdian|1000px|[Zumpango del Río hiria Hegoaldeko Sierra Madren]]

## Kanpo estekak
832 Karin

**832 Karin** asteroide gerrikoan aurkitutako 832. asteroidearen izena da. 1916ko irailak 20an aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1916 AB** zen. Bere izena ematen dio Karin familiari. S motako asteroidea da.

## Kanpo estekak
Quie Yelaag

**Quie Yelaag** (zapotekerazko izena dena eta gaztelaniaz **Cerro Nube** eta euskaraz **Hodei Muinoa** bezala ezagutzen dena) Hegoaldeko Sierra Madre mendilerroko mendi bat da, Mexikoko Oaxaca estatuko hegoaldean dagoen Miahuatlan herrian kokatua. 3.720 metroko altuerarekin Oaxaca estatuko tokirik garaiena eta herrialde osoko hamaikagarren garaiena da. Bertatik inguruko udalerrietako asko ikus daitezke.

## Kanpo estekak
Jakue II.a Aragoikoa

**Jakue II.a Aragoikoa** (Valentzia, 1267ko abuztuaren 10a - Bartzelona, 1327ko 3 edo azaroaren 5a), ezizenez ***Jakue Zuzena*** (, ) deitua, 1285-1296 bitartean Siziliako erregea, 1291-1327 bitartean Aragoi eta Valentziako errege eta Bartzelonako kondea, eta 1291-1295 bitartean Mallorcako erregea izan zen.

## Biografia 
Petri III.a Aragoikoa eta Konstantza Siziliakoa gurasoak eta Alfontso III.a Aragoikoa anaia nagusia zituen. Aita Santuak Sardinia eta Korsikako errege egin zuen. 1300ean Leridako unibertsitatea sortu zuen. 1302an, Roger de Florrek zuzendutako almogàvarren espedizioa antolatu zuen. 1323-1325 bitartean Sardinia eta Korsika konkistatu zituen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Lau aldiz ezkondu zen: Elisabet Gaztelakoa, Blanka Napolikoa, Maria Ziprekoa eta Elisenda Moncadakoarekin.

Bigarrenarekin baino ez zituen seme-alabarik izan, hamar hain zuzen ere:
* Jakue (1296-1334), Leonor Gaztelakoarekin ezkondu eta ondorengoa izataeri uko egin ziona.
* Alfontso (1299-1336), ondorengoa.
* Maria (1299-1311), Antso IV.a Gaztelakoaren seme Petrirekin ezkondu zena.
* Konstantza (1300-1327), Joanes Manuelekin ezkondu zena.
* Elisabet (1302-1330), Federiko I.a Austriakoarekin ezkondu zena.
* Joanes (1304-1334), Toledo eta Tarragonako artzapezpiku eta Alexandriako patriarka.
* Petri (1305-1381), Ribagortza, Ampurias eta Pradesko kondea.
* Blanka (1307-1348), moja.
* Erramun Berenguer (1308-1364), Pradesko konde eta Elxeko jauna.
* Violante (1310-1353), Filipe Errumaniakoa, Filipe I.a Tarentokoa eta Lope Ferrenchekin ezkondu zena.

## Erreferentziak
Fusaerdi

[thumb|84px|eskuinera|[Plika gorantz duen fusaerdi bat, beherantz duen beste bat eta fusaerdi isiltasuna]]
**Fusaerdi** musikan biribil baten hirurogeitalaurena irauten duen musika irudia da. Frantzian *quadruple croche* deitzen da; Erresuma Batuan eta Kanadan, *hemidemisemiquaver* (kortxea erdiaren erdiaren erdia); eta AEBetan, *sixty-forth note* (nota hirurogeitalaurena).

Lau isats edo neuma daramatza. Neuma horiek dituzten beste notak bezala, zenbait fusaerdi bata bestetik gertu eta konpas berean daudenean, lau neuma horiek elkartu egiten dira eta lau barra horizontal edo okertu bihurtzen.

Koru musikan ez da ohikoa fusaerdirik banatzea, beren laburraren ondorioz.

Haren erdia dirauenari garrapatea esaten zaio.

## Kanpo estekak