Euskara eta txakolina

**"Euskara eta txakolina"** Oskarbi taldeak 1979an plazaratutako diskoa da, taldearen seigarrena. H.M.Milafranka estudioan grabatu zuten. Oskarbiko kantariak hauek izan ziren: Iñaki Maritxalar, Joxelu Treku, Iñaki Zabaleta, Elixabete Urreta eta Beronik Ondikola; Oskarbiko musikariak:  Iñaki Maritxalar gitarra, Iñaki Zabaleta gitarra, Carlos Ruiz akordeoia eta Gontzal Iñarra flauta eta flautina. Bestale Robert Duhalde atabalean, Jean Garin eta Mario Gachi muskiariek ere lagundu zuten, ziinta hartzaileak Jean Garin eta Mario Gachi izan zirela.

Azalean Bixente Amestoi pintore ospetsuak egindako margoa azaltzen da; euskara irudikatzen duen aiton baten aurpegia azaltzen da erdian, eta atzean Getariako mahasti bat. Barruko irudian Jesus Uriarte Sanjuandarrak Oskarbiko zazpikoteari Saizar sagardotegian egindako argazkia.

Seigarren disko hau izango zen LP formatoan Oskarbi taldeak egin zuen azkena izan zen. Aurreko bi diskoen azalari erreparatuz kolorez eta bizitasunez betetakoa da seigarren hau. Edukietan ere badira aldaketak. Ordura arte bezala bi zatitan bana genitzake diskoaren abestiak: poema berriekin Oskarbik musikatutako kantu berriak eta Oskarbik bere estiloan moldatutako herri kantak.
* Oskarbik sortutako abestiak:

# Euskara eta txakolina, 
# Herriagatik eta 
# Defuntuen egunean. 

::Abesti horien hitzak sortu zituzten poeten izenak ez dira nolanahikoak: Gandiaga, Joxan Artze eta Xabier Lete.

* Herri abesti egokituak: 

# Agur Bettiri, 
# Zizperriko kalean, 
# Arta kamara, 
# Branlea, eta Tilili eta talala.

Fitxategi:Oskarbi 1969.jpg|Oskarbi (1969)
Fitxategi:Xabi Lete 1971 txiki.jpg|Xabier Lete
Fitxategi:Bitoriano Gandiaga GFA.jpg|Bitoriano Gandiaga
Fitxategi:Joxean Artze idazlea 2011n.jpg|Joxan Artze
Fitxategi:Oskarbi 2021.jpg|Oskarbi (2021).

## Kantuak 
Hauek dira albumean plazaratu zituzten zazpi abestiak:

### 1. Euskara eta txakolina(Hitzak: Bitoriano Gandiaga-Doinua: Oskarbi) 
Hamabost minutuko kantata luze hau, Bitoriano Gandiagaren *Hiru Gizon Bakarka* poema liburutik hartutako zati bat da. Gandiaga berak askatasun osoa eman zien hitzekin jokatzeko.

Ondo heldu gabeko ardo garratza zen hirurogeita hamarreko urteetako txakolina eta ondu gabeko euskal herriko euskara-lurrean zegoen, bien arteko konparaketa bat da kantatan esaten dena. 

'''Jaso dezagun' euskara* esaldia da hasiera eta bukaera, hori errepikatzen dute behin eta berriz, era berean kantata lotzen duen haria da. Lehen *'Jaso dezagun'* abestiaren ondotik, musika instrumentala dator, alaia eta dantza modukoa. Lasai giroko musika goxo bat segidan *'Euskal Herri sarri dago busti''' eta berriro '''Jaso dezagun'''.

Bigarren zatian doinu ezagun batekin hasten dira, '*Mahatsaren orpotik dator mama goxua*'. Aurrekoaren haustura bat da musika aldetik; ez, ordea, hitzei erreparatuta.

Bertsoetan ezaguna den melodia batekin jarraitzen dute hirugarren zatian, '*Euskal herriko mahasti zalei bai kantatzn diet*', ondoren erritmo markatutako musikak '*Herri bat bizi dugu..*.' atsedenik gabe berehala flauta eta gitarraren erakustaldiak ematen dio bide, '*nekazari, arrantzale, langileen, antzeko antzeko*'.

Oteizaren teoriari jarraituz berriro ere hasierako '*Jaso dezagun*' baina oraingoan amaiera harmonia erdi disonante batekin. Musika sorkuntza Oskarbi berrituaren talde lana da, bereziki Iñakik, Carlosek eta Gontzalek egindako zatiek betetzen dute kantata.

### 2. Agur Bettiri(Hitzak eta doinua: Herrikoiak) 
Nafarroako dantza kantatua. Sarrera bi gitarrekin da, gero flautak lehen melodia egiten du. Iñaki eta Elixabete hasten dira kantuan '*Agur Bettiri ongi etorri*', denok *lala larara* ahotsetan. '*Sei zazpi zortzi urte bizi*' bigarren bertsoa Iñakik eta Elixabetek bi ahotsetan. Berdina errepikatzen dute denek unisono batzuetan, ahotsetan bestetan.

### 3. Herriagatik(Hitzak: JosAnton Artze-Doinua: Oskarbi) 
Joxanton Artzeren poema motz honek ondo laburtzen du garaiko giroa: '*Ederra bada herriagatik hiltzea zein ederrago herriagatik bizizea, behar dugu bizi, irabazi*'. Iñakiren melodia batetik talde lanean mamitutako musika, Oskarbiko entsegu faktorian sortutako kantu ederra.

Iñakiren gitarra eta Carlosen akordeoiak ematen diote sarrera. Iñakik bakarka eta ospetsu '*Ederra bada*', denok batera '*Herriagatik*' ahotsetan, denek ahotsetan '*Ederra bada*'. Bukaera ahotsetan '*Behar dugu irabazi, bizi, irabazi, bizi*'.

### 4. Zizperriko kalean(Hitzak eta doinua: Herrikoiak) 
Nafarroako dantza kantatu hau, Baztango Bozate auzoko Graciosa Elejaurena andereari entzun zion Lekeitioko Azkuek. Iñakiren gitarra sarrerarekin hasten da, ondoren Elixabete eta Iñakik 'Zizperriko kalean', denok '*Furran darian*' denok '*Zizperriko*' ahotsetan. Tarte instrumental bat akordeoia, flauta eta gitarraz. Berriro Elixabete eta iñakik '*Baratzeko pikuak*' eta amaitzeko ahots guztiak '*Baratzeko pikuak*'.

### 5. Defuntuen egunean(Hitzak: Xabier Lete-Doinua: Oskarbi) 
Xabier Leteren poema honetako kontakizuna Oiarzungo Ixtebeneko soroan (kanposantuan) gertatzen da: '*Defuntuen egunean, anjelusa jotkean, kalaberak baltsean Ixtebeneko soroan*'.

Musika aldetik haustura handia zen ordura arteko kantuekin ekin konparatuz. Berrikuntza bat kantu-egituragatik, berrikuntza konposaketa eta disonantziengatik eta berrikuntza Xabier Leteren imajinazioak ironiaz betetako eszenan kokatzen gaituelako.

Oinarrizko zatia errepikatzen da, gero beste zatiak neurri ezberdina dutenez musika egokitzen za1o hitzei. Tartean gitarra eta baxuen saioa handitzen doa eta azkenean letania eta organoa nahasten dira erlijio kutsuko malda beherako decrescendo batean.

Aurreko urteetako kontzertuetan askotan kantatzen zuten Defuntuen egunean, taldekideok gustoko baitzuten abesti berezi hau.

### 6. Arta kamara(Hitzak eta doinua: Herrikoiak) 
Bizkaian jasotako antzeko bi melodia agertzen dira pieza honetan. Hiru bertso besterik ez zuen herri-kantak, Trekuk gehitu zizkion beste hiru bertso, bi euskalkiak nahastuaz. Mutil eta neska gazteen arteko maitasun proposamenak dira Iñaki eta Elixabeteren arteko galde-erantzunak.

* Gitarra eta flautaren sarrera luze batek ematen dio Iñakiren ahotsari:  '''haizan neskatxo muxu gorria, lauburukoa lepoan, gogoz beterik naukan eta orain ohera gaitian**. 
* Elixabeteren erantzuna: **Entzun mutiko bizar luzea, orduak aurrera doaz, etxekoak zai dirade eta etzi hasiko gara'''. 
* Herri kantarekin amaitzen dute: '*Arta kamara motxoliñua, Domingiloa lepoan, heure bizian etzak faltako andra bat heure alboan*'.

### 7. Tilili eta Talala(Hitzak eta doinua: Herrikoiak) 
Beste askotan bezala, antzeko bi musika uztartzen ditu Oskarbik, oraingoan Nafarroako eta Lapurdiko bi dantza. Branlea irailaren zortzia ondorengo igandean dantzatzen zen Bidarteko plazan eta segidan '''Nik ogia eta xingarra, hik idiaren adarra. Tilili eta Tatala'* Baztango dantza kantatuan emakume alargun baten pozak aipatzen dira, bere senar zaharrak ez baitzion pozik ematen.

Branlea, flauta, akordeoia atabala, baxua eta bi gitarrak egiten dute. Tilili eta Talala dantza kanta- tua arin arin denok, tartean berriro Branlea, bukaera denok kantuan instrumentu guztiek lagunduta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai "Badok.eus" webgunean

* *Androkanto* abestia entzun. *10. kantua Kantua Zuei* albumean (badok.eus)
* *Esperantzari Leiho bat* abestia entzun. *13. kantua Kantua Zuei* albumean (badok.eus)
* . Euskara batuak 50 urte betetzen zituen hilabetean Arantzazuko frisoko apostoluak euskara "turbobatua"-ren alde.

* *Androkanto'' abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
* Esperantzari leiho bat abestia. Oskarbi: gaia, Youtube
* Orkarbi 2024ko Aita Donostia musika-astean. (Donostia, 2024-06-15)