Ardatz bertikaleko Aiantz haize-errota

thumb|Ardatz bertikaleko Aiantz haize-errotaren erreprodukzioa, arkatzez marraztua. Patentearen jatorrizko marrazkia ikusteko, jo artikulu honen erreferentzietara.

1606an, Jeronimo Aiantz Beaumontek **ardatz bertikaleko Aiantz haize-errota** patentatu zuen. Haize-errotak, ardatzaren bitartez, haizearen indarra biraketa-pare bihurtzen du. Haize-errotari lotuta, patenteak ate lerragarri erdizirkularraren formako deflektore bat du, eta, horri esker, haize-errotak egiten duen biraketa-parea handitzea lortzen da.

Aiantzek 1606an patentatu zuen haize-errota hori, beste haize-errota batekin batera. Bi haize-errotak, jatorriz, hainbat erabileratarako sortu ziren; zereal-alea ehotzeko, ureztatzeko, hauspoei eta gabiei eragiteko, edo garai hartako antzeko beste elementu batzuk mugitzeko   .

## Funtzionamendua 
Ardatz bertikaleko Aiantz haize-errota bultzada-errota bat da, haizeak palak bultzatu eta mugiarazten baititu. Bere palen geometria nagusia kontuan hartuta (konkaboak eta konbexuak), eta palak lotuta dauden ardatzean duten kontrako kokapena direla eta, pala batek, haize intzidentearen (konbexua) kontra biratzen denean, biraketaren aurkako erresistentzia txikiagoa izango du aldeko biraketan baino (konkaboa). Horrela, errota birarazten duen indar erresultante bat sortzen da. Ardatz horizontaleko errotekin konparatuz, ardatz bertikaleko Aiantz haize-errota ez da haizearen norabidera orientatu behar. Oro har, antzeko tamainarekin, biraketa-printzipioa bultzada-indar batean oinarritzen duten errotek energia gutxiago ateratzen dute haizetik, biraketa-printzipioa euste-indar batean oinarritzen duten errotek baino. Gainera, ardatz bertikaleko errotek, ardatz horizontaleko erroten aldean, oro har, haize-abiadura txikiagoarekin abiarazteko ahalmena dute, eta, era berean, horien prestazioak gutxiago murrizten dira haize-turbulentzien aurrean. Errota goitik begiratuz gero, hau da, Aiantzen errota oinplanoan ikusiz gero, palek igitai forma dutela ikusiko dugu .

Horrez gain, Aiantzen patenteak ate lerragarri erdizirkularraren formako deflektore bat gehitzen dio errotari. Ate lerragarri horrek bela bat du goiko aldean, atea mugitzeko gai dena. Belari esker, haizearen norabidearen aldaketak ate lerragarri osoa mugiarazten du, halako moldez non errotaren palen atal konbexuak haizetik babestuz kokatzen baita beti. Horrela, ate lerragarriak haizeak palen alde konbexuetan -errotaren errotazioaren aurka doaz- sortuko lituzkeen indarrak baliogabetzen ditu, eta errotak egiten duen errotazio parea nabarmen handitzen da .

## Ardatz bertikaleko Aiantz eta Savonius haize-erroten arteko antzekotasunak eta desberdintasunak 
thumb|Savonius haize errota

Ardatz bertikaleko Aiantz haize-errotak Sigurd J. Savoniusek 1922an patentatutako Savonius haize-errotarekin antzekotasun asko dituela egiazta daiteke.

Beharbada, bi erroten arteko alderik aipagarriena pala-kopurua da. Aiantz haize-errotak 6 pala ditu, eta Savonius haize-errotak, berriz, bere jatorrizko konfigurazioan, bi pala ditu.

Bada beste desberdintasun esanguratsu bat bi erroten artean: Aiantz haize-errotak errotazioaren ardatz zentralari lotutako palak ditu, eta Savonius haize-errotak, berriz, hutsune bat uzten du errotaren erdian, non aire-fluxua bi hegalen artean jaria baitaiteke. Berezitasun horren ondorioz, Savonius errotak bi plaka perpendikular izan behar ditu errotazio-ardatzarekiko, bata goialdean eta bestea behealdean, palak plaka perpendikularren bidez lotu ahal izateko errotazio-ardatzarekiko, eta, horrela, palak biratu ahal izateko. Savonius errotan agertzen diren bi plaka horiek desberdintasun esanguratsua dira, Aiantz errotan ez baitira beharrezkoak hasiera batean .

Ondoren, hainbat etapatan kontrolatutako bihurgailu elektronikoak beharko lirateke, haizetik ahalik eta energia gehien ateratzea ahalbidetzeko. Horretaz gain, energia hori DC erako energia batera egokituko litzateke, bateria batzuk elikatzeko, edo beste bihurgailu-etapa baten bidez, energia sare elektrikora edo etxeko kargetara isurtzea ahalbidetuko lukeena. Egoki iritziz gero, oso ohikoa da gaur egun haize-errotak sortutako energia panel fotovoltaiko batzuek sortutako energiarekin konbinatzea .

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aiantz haize-errota torloju paladuna

## Kanpo estekak