Lucía Sánchez Saornil

**Lucia Sanchez Saornil** ( Madril, 1895eko abenduaren 13a - Valentzia, 1970eko ekainaren 2a ) espainiar olerkari ultraista, militante anarkista eta humanista integrala izan zen. Telefono operadorea, 1931tik CNTeko kide izan zen. 1936ko apirilean, beste emakume batzuekin batera, Mujeres Libres (Emakume askeak) erakundea sortu zuen eta haren idazkari nazionala izan zen.

## Biografia 
### Lehen urratsak 
1895eko abenduaren 13an jaio zen Madrilen familia txiro batean. Bere gurasoak Gabriela Saornil eta Eugenio Sánchez izan ziren. Peñuelas auzoko Labrador kalean bizi ziren. Oso gazte zela, ama eta neba hil zitzaizkion, horregatik, etxeko ardura hartu behar izan zuen pixka bat gazteagoa zen ahizparekin batera. Aitak Albako dukearen etxeko telefono zentralean lan egiten zuen. Aitaren izebarengandik jasotako liburuz eta liburuxkaz beteriko liburutegi txiki bat zuten. Umezurtzentzako "Hijos de Madrid" ikastetxean ikasi zuen. Han egin zituen lehen eta bigarren mailako ikasketak. 1913an bere lehen poema, "*Nieve"* (Elurra), argitaratu zuen Ciudad Rodrigoko Avante astekarian.  1916an Telefónica enpresan hasi zen telefono operadore lanetan eta urte berean bere lehen olerkiak argitaratu zituen *Los Quijotes* aldizkarian.  *Los Quijotes* Emilio G. Linera inprimategi baten jabearen ekimena izan zen, eta bertan, gerora Ultraismoaren ordezkari izan ziren poeta batzuk argitaratzen hasi ziren, hala nola Guillermo de Torre. Sánchez Saornilen olerkiak Modernismo dekadentean murgildutako zoraldi sentimentalak zirela esan daiteke. *Mujeres Libres* Madrilen sortu zen, CNT inguruan, gero Bartzelonara lekualdatu eta handik errepublikaren eremu osoan zabaldu zen.1938an 147 talde eta 20.000 afiliatu izatera iritsi zen.

Bere arduretako bat *Mujeres Libres* aldizkariaren edizioa izan zen. Lehen zenbakia 1936ko maiatzaren 20an argitaratu eta berehala agortu zen. Bigarrena ekainaren 15ean kaleratu zen. Orotara, 14 zenbaki argitaratu ziren, baina azkena oraindik zegoen inprimategian borroka frontea Bartzelonara iritsi zenean, eta horregatik ez da kopiarik gordetzen.
[ezkerrera|thumb| [Emma Goldman (erdian) eta Lucía Sánchez Saornil.]]
36ko Gerra hasi zenean, faxismoaren aurkako borrokan hartu zuen parte aktiboki. Uztailaren 19an kalera irten eta La Montañako Kuartelaren kontrako erasoan parte hartu zuen. Gerrako kronikari gisa jardun zuen Guadalajarako fronteetan *CNT, Juventud Libre* eta *Frente Libertario* egunkarientzat. Lehen nekazari eta langile kolektibitateen egituraketa lanetan ere kolaboratu zuen.

1937an Valentziara itzuli zen, eta Mujeres Libres erakundearen talde guztietako idazkaritza nazionalaren ardura hartu zuen. *Umbral* egunkari anarkistaren erredaktore burua ere izan zen. Han ezagutu zuen América Barroso, hil arte bere bikotekide sentimentala izan zena. Valentziatik Bartzelonara joan zen; han erakundeak Castellarreko nekazal kolektibitateetara joateko eskatu zion. Sánchez Saornilek hainbat erreportaje egin zituen *Umbral* aldizkariarentzat; erreportaje horiek dokumentu grafikoez lagunduta zeuden eta zenbait eskualdetako arlo sozioekonomikoetan gertatzen ari ziren aldaketa iraultzaileen berri ematen zuten.

## Pentsamendua 
### Lesbianismoari buruz 
Sánchez Saornil borrokalari anarkofeminista izateagatik izan zen ezaguna. XX. mendeko hirurogeita hamarreko hamarkadaren hasieratik, erbestean ziren Mujeres Libres-eko kide batzuek Lucía lesbiana zela aipatu zuten. Geroago, Pepita Carnicerrek argi eta garbi aitortuko zuen Lucíaren sexu-joera Lisa Berger eta Carol Mazer-en *De toda la vida* bideo dokumentalean*.* Pepita Carpena eta Suceso Portalesek ere, laurogeiko hamarkadan, Lucíaz hitz egingo zuten, Mary bikotekidearen aipamenak maiz eginez (América Barrosoren izen txikigarria). Martha Ackelsbergek, Carpena eta Portalesekin izandako elkarrizketen egileak, baieztatu zuen Lucía Sánchez Saornilek, Mujeres Libres-en zegoelarik, ez zuela inongo erreparorik bere bizitzako alderdi hori agerian uzteko, berak defendatzen baitzuen inork ez lukeela inolako oztoporik izan beharko nahi duena maitatzeko, eta norberaren sexualitatea ez dela mugimendu libertarioak balioetsi dezakeen kontu "politiko" bat. Bere lesbianismoa bizitzeko era aitzindaria izan zen, izan ere, Amerika Barrosorekin izan zuen harreman sentimental eta sexuala ez zen sartzen garaiko normatibitatearen muga estuetan; erlazio aske eta, zenbait zirkulutan, ageriko hura emakumezkoen homosexualitatearen baieztapenaren lehen lekukotasunetako bat bihurtu zen Espainian. Bere identitate lesbikoak Bigarren Errepublikatik eta Gerra Zibiletik frankismora bilakaera izan zuen: diktadurapean erabateko anonimotasunean bizi izan zen pairatu zuen erbesteratze hirukoitzagatik, idazle, emakume eta lesbiana gisa.

Sánchezen poesiaren editore Martín Casamitjanaren ustez, bere maitasun poemetan ni liriko maskulino bat eta hartzaile emakumezko bat egoteak adieraz dezake poemok sorkuntza estetiko hutsa direla edo, bestela, bere joera lesbikoen isla direla.

### Emakumearen arazoari buruz 
Emakumeari buruzko ideia nagusiak 1935eko udazkenean *Solidaridad Obrera-n* argitaratutako *La cuestión femenina en nuestros medios* (Emakumeen gaia gure hedabideetan) artikulu sortan eta prentsa anarko-sindikalistan eta Mujeres Libres aldizkarian argitaratutako hainbat artikulutan biltzen dira. Bere ustez, Espainiako emakumeak ikasketarik gabeak eta gizarte gaiekiko ardurabakoak ziren, baina egoera horren arrazoia historian zehar izan zuten menpekotasuna zen. Proudhonek berak esan bezala, emakumeak gizartean izan zezakeen aukera bakarra burdelera edo ezkontzara mugatuta zegoen. Teresa Claramunti jarraituz, gizonezkoen nagusikeriak emakumeen esplotazioa areagotu zuen. Horrela, emakumeek esplotazio bikoitza jasan zuten, gizaki gisa kapitalismoaren partetik eta emakume gisa gizonen aldetik, nahiz eta azken horretan, batez ere intelektualen artean, egoera zertxobait hobetu zela aitortu zuen. Gregorio Marañon kritikatu zuen, bere izena aipatu gabe, gizon eta emakumeen arteko desberdintasun fisikoa defendatzen zuelako. Izan ere, endokrinologo honek Ana Martínez Sagi artatu zuen, gurasoak alabak omen zituen kirol zaletasun eta kezka intelektual bitxiengatik arduratuta zeuden eta. Sánchez Saornilen ustez, desberdintasunak gizonak eta emakumeak hazten diren inguruneari zor zaizkio. Bai ni poetikoan, bai ni politikoan bere espiritu kritikoa beti egon zen presente. Hari esker ez zuen inolako kredorik idealizatu eta ikuspegi feminista osoa erakutsi zuen. Psikoanalisiaren eta sexuen bereizteari buruzko teorien irakurketa feminista burutu zuen; horrela, emakumea bere pasibotasunetik askatzeko proposatu zuen errepresio mekanismoen existentziaz kontzientzia hartzea eta mekanismo horiek norberaren konfigurazioan duten ahalmen urria ezagutzea. Era berean, esan zuen gizonak emakumeaz duen irudia muturreko bi kontzepturen artean oszilatzen zuela, amaren eta prostitutaren kontzeptuak, alegia, pertsonari erreparatu gabe, hau da, emakumeari izaki arrazional, pentsatzeko gai eta autonomo gisa.

### Familiari buruz 
Anarkismoarentzat, familia eta ohiko ezkontzaren alternatiba maitasun librea zen, eskubide berdinak dituzten pertsonen arteko harreman sentimentalak ahalbidetzen zituena. Hala ere, praktikan ez zen beti horrela izaten, izatez, zeremonia zibilak egiten ziren Ateneoetan eta sindikatu anarkistetan. Horregatik, Sánchez Saornilek *Mujeres Libres* aldizkarian artikulu bat idatzi zuen atzerapauso hori salatzeko: "*Proyecto para la creación de una fábrica de bodas en serie (Churros auténticos)*" (Ezkontzak seriean ekoizteko fabrika bat sortzeko proiektua. Egiazko txurroak.). Ezkontza prostituzioarekin parekatzera iritsi zen, emakume ezkonduei soldata propioa eta nolabaiteko berdintasun morala falta baitzitzaien.

## Ibilbide poetikoa 
### Poesia 
Sánchez Saornilen hasierako lan poetikoa Modernismoan sailka daiteke lehen momentuan, eta gero Ultraismoan. Azken mugimendu hori utzi egin zuen, eta bere ahalegin guztiak eskaini zizkien literatura konprometituari eta Gerra Zibileko erromantze belikoei. Bere bizitzaren amaieran, heriotzaren gertutasunaren aurrean, minaz blaituriko poesiari ekingo dio. Bere bizitzan argitaratutako liburu bakarra *Romancero de Mujeres Libres* (1938) izan zen (Mujeres Libres-en erromantze-bilduma).

Baina bere poesiak aldaketa nabaria izan zuen aldizkari abangoardistenetan, *Grecia*, *Cervantes* eta *Ultra-n,* argitaratzen hasi zenean. 1918a lehenengo manifestu ultraistaren urtea izan zen. Horrela, "*El madrigal de tus sortijas*" (Zure eraztunen madrigala) prosazko olerkiak poesia ulertzeko moduan jada trantsizioa islatzen zuen. Tonua modernista bazen ere, bizitza modernoaren elementuak biltzen zituen: "anpoila elektriko handiak". Bere lehen poema abangoardista garbia "*Cuatro Vientos*" (Lau Haize) izan zen, 1919ko ekainean *Cervantes* aldizkarian argitaratua, Cansinos-Assens- ek "*Los poetas del Ultra*" izenburuarekin egindako aukeraketa baten barruan. Poemak Madrilgo aireportua eta gertatutako istripu bat aipatzen zituen, mundu modernoaren gorespen argia eginez. Lehen abangoardiak bezala, tipografia ere erabili zuen.

*Queer* teoriaren arabera, poema modernista eta abangoardistetan, Sánchez Saornilek, ezizena erabiliz, gizarte patriarkalak ezarritako rol generikoetan sartzeko beharra salatzen zuen, idazle gisa zilegitasuna lortzeko zuen modu bakarra zelako. Gainera, izenaren eta ezizenaren aldizkako erabilera (alferrikakoa, bere poemen egiletza oso ezaguna zelako ultraisten zirkuluetan beren eduki erotikoagatik) baliatzen du identitate alternatiboak aurkezteko, zeinekin emakumezkoen eta gizonezkoen kategoriak berraztertu eta zalantzan jarri ahal dituen.

#### Konpromiso politikoa 
Mugimendu ultraistatik alde egin zuen, korronte honek defendatzen zuen literatura berritzeko nahia ez zelako letren mundua iraultzen ari; horregatik ekin zion kazetaritza lanari eta konpromiso politikoko literatura idazteari. Anarkismoaren dibulgatzaile bikaina izan zen. Garaiko gizartea onbideratu nahi zuen, eta horretarako, indarrean zeuden botere egiturak desegin, nagusi ziren kultura formen iraultzaren bidez, eta berdintasunezko gizarte berri bat sortu, zeinen kideak kapitalismoa eta erlijioa bezalako kanpo-indar alienanteetatik libre izango liratekeen. Madrilgo *CNT* hedabide libertarioan aritu zen idazkari lanetan 1933ko erdialdetik. Han, *Literatura nada más* (Literatura, besterik ez) saiakera argitaratu zuen. Bertan, agerian utzi zuen bere bilakaera pertsonal eta literarioa, abangoardiako estetikatik politikoki konprometituta zegoen literaturara pasatu zen, eta abangoardiari eraso egin zion "ikonoklasta burgesak" besterik ez zirela baieztatuz. Poema hau bere *Romancero de Mujeres Libres*-en (Mujeres Libres-en erromantze-bilduma) sartu zen. Liburu honetakoak militantziatik idatziriko poemak dira, sentimendu iraultzaileak pizten saiatzen dira. Horren adibide garbia, "*Himno de Mujeres Libres*" (Mujeres Libres-en himnoa). "*Romance de la Libertaria*" poeman María Silva Francisco Cruz "Seisdedosen" bilobaren bizitza glosatu zuen, Casas Viejaseko sarraskian heriotzatik ihes egin zuen baina bi urte geroago fusilatuko zuten anarkista. Bere prosa *Mujeres Libresek* argitaratutako *Horas de revolución* (Iraultza orduak) liburuxkan ere bildu zen. Berau osatzen duten hogeita hamahiru artikuluek ez daramate inolako erreferentziarik.

#### Barne erbesteko olerkiak 
Badirudi Sánchez Saornilek inoiz ez ziola poesia idazteari utzi. Espainian argitaratzerik ez zuenez, olerkiak Hego Amerikara bidaltzea erabaki zuen, baina ez zuen erantzunik jaso eta ez zuen kopiarik gorde. Horregatik, etapa honetatik argitaratu gabeko poema batzuk baino ez dira gordetzen. Sonetoak dira batez ere, eta haien funtsezko kezka heriotzaren hurbiltasuna, bere bizitzaren balantzea eta transzendentzia nahia dira. 23 olerki dira. Haien gai nagusiak heriotza ez onartzea eta bizitzeko nahia dira, eta oinarriturik daude bere bizitzaren auto-azterketan, gaztaroaren oroiminean eta Jainkoari zuzendutako deian, zeinen existentzian sinetsi nahi zuen zalantza uxatu ezin bazuen ere. Ni poetikoak haratago bat, justuago eta berritzaileagoa, dagoela sinetsi nahi du, baina ideia hori gezurra dela susmatzen du eta heriotza onartzeko lasaitasuna eskatzea besterik ez zaio geratzen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Obra poetiko osoa
** *Poesía* (R.M. Martín Casamitjana edición). Editorial Pre-Textos. 1996. 7-28.or. .
** Corcel de fuego (Nuria Capdevila-Argüelles). Ediciones Torremozas. 2020. ISBN: 978-84-7839-838-6
* Bere poemak agertzen diren antologiak
** *Poesías y poética del ultraismo.* Francisco Fuentes Floridoren edizioa. Editorial Mitre, Barcelona 1989 ISBN 84-7652- 038-7
** *Peces en la tierra*. Pepa Merloren edizioa. Fundación José Manuel Lara. 2010. 
* Bere bizitza eta obrari buruzko saiakerak
** *Lucía Sánchez Saornil. Poeta, periodista y fundadora de Mujeres Libres*. Editorial LaMalatesta. 2014. . 2018ko irailaren 26an jatorrizkotik artxibatua.
** Nuria Capdevila-Argüelles *Autoras inciertas. Voces olvidadas de nuestro feminismo*. Editorial Horas y horas. Madrid, 2008. 
** Tània Balló *Las Sinsombrero 2*. Editorial Espasa. Barcelona 2018 
* Lucía Sánchez Saornil agertzen den *Mujeres Libres Españari* buruzko saiakerak
** Nash, Mary (ed.) *Mujeres Libres España 1936-1939* PDFan deskargatzeko.
** Ackelsberg, Martha A. *Mujeres Libres. El anarquismo y la lucha por la emancipación de las mujeres*, Barcelona, Editorial Virus. 2000. 
** *La mujer en el anarquismo español.* Edición CNT. Madrid. 2017. 

## Kanpo estekak 
* Lucia Sánchez Saornil. Cervantes Virtual
* Egunkarietako artikuluak
** Lucía Sánchez Saornil. *La cuestión femenina en nuestros medios*. Editorial Biblioteca Terra Livre y Editorial Eleuterio. 
** Escritoras en la prensa weborria. Hiru artikulu.
* *Mujeres Libres* aldizkariaren zenbaki guztiak PDF formatoan.
* Bideoak
** Mujeres Libres erakundearen himnoa
** Indomables, una Historia de Mujeres Libres. Dokumentala 1:01:52
** Lucía Sánchez Saornilen omenaldia 5:53
** RNtv 80 años de Mujeres Libres 1:06