open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zhejiang

**Zhejiang** (浙江 txinera sinplifikatuz), Txinako Herri Errepublikako probintzia baten izena da. Probintziak 101.800 kilometro koadroko azalera dauka eta 2004ko erroldaren arabera 47.200.000 biztanle bizi ziren bertan.

## Inguru naturala eta kokapena 
[thumb|250px|ezkerrera|[Hangzhou hiria Mendebaldeko lakutik ikusia.]]
Zhejiang probintziaren mugakideak honakoak dira: Itsaso Horia ekialdean, Shanghai udaltasuna eta Jiangsu probintzia iparraldean, Anhui probintzia ipar-mendebaldean, Jiangxi probintzia mendebaldean, eta Fujian probintzia hegoaldean.

Probintzia honetan aurkitzen dira artifizialki landatuak izan ez diren ginkgo zuhaitz taldeak, Tian Mu Shan naturgunean.

Probintziako hiriburu eta hiririk handiena Hangzhou da.

### Geografia 
Zhejiang gehiena altuera txikiko lautada eta mendixkek osatzen dute (probintziako azaleraren %70 inguru). Batez-besteko garaiera altuagoa da zenbat eta hegoaldera eta mendebalderago joan, eta probintziako mendirik garaiena 1.921 metroko Huangyajian mendia da. Zhejiango mendikate garrantzitsuenak, Yandang mendiak, Tianmu mendiak, Tiantai mendiak eta Mogan mendiak dira. Mendikate guzti hauetako mendi gehienak 200 eta 1000 metro arteko mendiak dauzkate.

Gunerik lauenak kostaldean eta ibaien ondoan daude. Zhejiang iparraldea esaterako Yangtze ibaiaren iraganbidea denez, historikoki probintziako gunerik oparoena izan da. Bertan daude Hangzhou, Jiaxing eta Huzhou bezalako hiriak, eta bertatik igarotzen da Txinako Ubide Handia. Beste gune lau nagusi bat Qujiang ibaiak zeharkaturiko lurrek osaturikoa da Quzhou eta Jinhua hirietan. Zhejiango ibai nagusienak honakoak dira: Qiantang ibaia eta Qujiang ibaia. Kostaldean hiru mila uhartetik gora daude, handiena Zhousan uhartea da, Hainan eta Chongming uhartearen atzetik, Txinako hirugarren uharterik handiena.

Hangzhou badia Zhejiang ipar-ekialdean, Shanghai udaltasunarekiko mugan dago eta 2007an Hangzhou eta Shanghai elkartzeko Hangzhou badiako zubia eraiki zen bertan.

### Klima 
Zhejiangek klima azpitropikal hezea dauka lau urtaro desberdinekin. Udaberria martxoan hasten da eta eguraldi aldakor eta euritsua egon ohi da. Uda, ekainetik irailera bitartean luzea, beroa eta hezea izaten da. Udazken lehor eta epel baten ondoren, neguan hotz egiten du (zenbat eta hegoalderago dena den, klima epelduz joaten da). Urtarrileko batez besteko tenperatura 2 eta 8 gradu artekoa, eta uztailekoa 27 eta 30 gradu bitartekoa izaten da.

Prezipitazioak ugariak izaten dira (batez ere maiatzetik aurrera), eta urtero 1.000 eta 1.900 litro jausi daitezke. Zhejiang probintzia Ozeano Barean sortutako tifoien mehatxupean dago.

## Banaketa administratiboa 
## Demografia 
## Politika 
Zhejiang probintziako gobernadorea Lu Zushan da. Txinako Alderdi Komunistak probintzian duen ordezkaria Zhao Hongzhu da.

## Garraioa 
### Aireportuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txinaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Zhejiango gobernuaren webgunea.
Barne Mongolia

**Barne Mongolia** edo **Barne Mongoliako Eskualde Autonomoa** (, txinera sinplifikatuaz: 内蒙古自治区; pinyinez: *Nèi Měnggǔ Zìzhìqū*) Txinako Herri Errepublikako eskualde autonomo baten izena da. Probintziak 1.183.000 kilometro koadroko azalera dauka eta 2004ko erroldaren arabera, 23.840.000 biztanle bizi ziren bertan.

## Inguru naturala eta kokapena 
Barne Mongolia Txinako iparraldean dago, Mongolia eta Errusiako mugatik gertu. Herrialdeko hirugarren probintziarik handiena eta luzeena da. Mugakide hauek ditu: Errusia eta Mongolia, iparraldean; Gansu probintzia, ekialdean; Ningxia lurralde autonomoa, hego-ekialdean; Shaanxi, Shanxi, Hebei eta Liaoning probintziak, hegoaldean; eta Heilongjiang eta Jilin probintziak, mendebaldean.

Lurralde autonomoko hiriburu eta hiririk handiena Hohhot da: prefektura mailako hiri horrek bi milioi eta erdi biztanle zituen 2004ko erroldaren arabera.

## Banaketa administratiboa 
## Politika 
Barne Mongolia lurralde autonomoko zuzendaria Bagatur (巴特尔) da. Txinako Alderdi Komunistak probintzian duen ordezkaria Chu Bo (储波) da.

## Garraioa 
### Aireportua 
## Kanpo estekak 
*  Barne Mongoliako gobernuaren webgunea.

## Erreferentziak
Balzers

**Balzers** Liechtesteingo udalerria da. 2005eko erroldaren arabera 4.420 biztanle zituen.

## Leku interesgarriak 
* Gutenberg gaztelua

## Kanpo estekak 
*  - Balzersgo udalerriaren webgunea
Eschen

**Eschen** Liechtesteingo udalerria da. 2005eko erroldaren arabera 4.012 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  - Eschengo udaletxearen webgunea
Planken

**Planken** Liechtesteingo udalerria da. 2005eko abenduaren 31ko erroldaren arabera 366 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Plankengo udaletxearen webgunea
Sichuan

**Sichuan** (四川 txinera sinplifikatuz), Txinako Herri Errepublikako probintzia baten izena da. Probintziak 485.000 kilometro koadroko azalera dauka eta 2004ko erroldaren arabera 87.250.000 biztanle bizi ziren bertan.

## Inguru naturala eta kokapena 
[thumb|250px|ezkerrera|[IX. mendean eraikitako Leshango buda erraldoiaren ikuspegia.]]
Sichuan probintziaren mugakideak honakoak dira: Qinghai probintzia ipar-mendebaldean, Gansu probintzia iparraldean, Shaanxi probintzia ipar-ekialdean, Chongqing udaltasuna ekialdean, Guizhou probintzia hego-ekialdean, Yunnan probintzia hegoldean, eta Tibeteko lurralde autonomoa mendebaldean.

Probintziako hiriburua eta hiririk handiena Chengdu da.

### Geografia eta klima 
Sichuan probintzia gehiena izen bereko arroan dago, mendebaldean Himalaia dago, Qingling mendiak oparraldean, eta Yunnango gune menditsuak hegoaldean. Yangtze ibaiak probintzia erditik zeharkatzen du, bidean gune menditsuan haran sakonak zizelkatuz. Mugimendu tektonikoek Txinako failarik handiena sortu zuten Sichuanen Longmen Shan faila. Faila honetan 2008ko lurrikararen epizentroa kokatu zen.

Klima nahiko aldakorra da. Sichuango arroak (Chengdu barne), probintziaren ekialdean, montzoiak baldintzaturiko klima azpitropikala dauka. Udak luzeak eta epel eta maiz sargoriak izaten dira. Neguak beste aldetik hodeitsuak eta hotzak izaten dira, nahiz eta urtaro hontan prezipitazioak oso urriak diren.

Probintziaren mendebaldeko klimak, mendialdeko klimaren ezaugarriak ditu, negu oso hotz eta uda epelekin. Hegoaldean, Panzhihua barne, uda eguzkitsu, eta klima azpitropikala nagusi da, neguan gutxitan egiten du elurra botatzeko beste hotz.

## Historia 
2008ko maiatzaren 12an, 8,0 graduko lurrikara batek, probintzia osoan kalte handiak eragin zituen, eta 70.000 pertsona inguruk bizia galdu zuten.

## Banaketa administratiboa 
## Politika 
Sichuan probintziako gobernadorea Jiang Jufeng da. Txinako Alderdi Komunistak probintzian duen ordezkaria Liu Qibao da.

## Garraioa 
### Aireportuak 
## Kanpo estekak 
*  Sichuango gobernuaren webgunea.
Triesen

**Triesen** Liechtesteingo udalerria da. 2004ko erroldaren arabera 4.509 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Triesengo udalaren webgunea
Triesenberg

**Triesenberg** Liechtesteingo udalerria da. 2004ko erroldaren arabera 2.596 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Triesenbergeko udalaren webgunea
*  Triesenberg eta Liechtesteingo beste lekuetako argazkiak
Irango bandera

**Irango bandera** 1980ko uztailaren 29an erabaki zen Irango Iraultzaren ondorio gisa. Kolore berde, txuri eta gorria XVIII. mendetik erabili dira eta 1906tik aurrera kolore horiek erabili dira banderatan.

Ruhollah Khomeinik egindako Iraultzaren ostean banderatik lehoia eta eguzkia kendu ziren eta horren truke lau ilargi erdi jarri ziren ezpata baten inguruan. Gainera zuriak gorria eta berdea ukitzen duen lekuetan zuriz *Allahu Akbar* (Allah handia da) esaldia jarri zen 22 aldiz, 11 kolore bakoitzaren gainean, Bahmanaren (11. hilabetea) 22an ihes egin baitzuen xaak herrialdetik.

## Ikus, gainera 
* Iran
thumb|ezkerrera|190px|1907–1979 arteko Irango bandera zibila, orain estatu islamiarraren aurkakoek erabiltzen dutena

## Kanpo estekak
Malaysiako bandera

**Malaysiako bandera** 1963ko irailaren 16an erabakitakoa da. Ameriketako Estatu Batuetako banderaren antzeko diseinua du: horrek bezalaxe, neurri bereko errenkada gorri eta zuriz osatuta dago eta goi-ezkerraldeko ertzean koadro urdina du eta, haren barruan, Malaysiako monarkia adierazten duen kolore horiaz, ilargia eta 14 puntako izarra ditu. 1997ko abuztuaren 31n Mahathir bin Mohammad lehen ministroak banderarentzako izena xedatu zuen: *Jalur Gemilang* ("Loriazko zerrendak").

## Kanpo estekak
Txotx (argipena)

**Txotx** hitzak zenbait esanahi ditu
* **Zotza** edo **txotxa** zurezko ziria da.
* **Txotx** deritzo upela irekitzeari, bereziki sagardoaren kasuan erabiltzen delarik.
* **Txotx** Zuberoako artzaintzan olha bati lotutako artalderako unitatea da; 60-100 bat esne-ardiren balioa du eta aitak semeari pasatzen dio.

## Erreferentziak
Zagros mendiak

**Zagros mendiak** (, , lorieraz: کو یه لی زاگروس,  ) Mendebaldeko Asiako mendikatea da, Iran, Irakeko Kurdistan eta Turkiaren hego-ekialdea zeharkatzen dituena. Ipar mendebaldetik hego-ekialdera 1.500 kilometro luze da eta Zard Kuh mendian du gailurra (4.548 m). Herri kurduaren bizileku garrantzitsuena da.

## Geografia 
Hiru parte bereizten dira, orografiari dagokionez: ipar-mendebaldea, failek eta beste higidura tektonikoek sortutako sumendi konoez osatua; erdialdea, elkarren ondoan eratutako mendikateek sortutako ibar sakonek osatua, eta hego-ekialdea, lurralde elkorrena, harkaitzez eta hareazko muinoez osatua.

Eurasiar eta Arabiar plaken arteko talkaz sortu zen mendikatea, aurretik zeuden arroka sedimentarioen tolesduraz. Higadurak arroka bigunenak kendu zituen, kareharria eta dolomita utziz. Gatz domoak eta gatz glaziarrrak ohikoak dira, eta hauen azpian petrolioa izan ohi da.

[thumb|erdian|750px|Oxtoran Kooh mendia, [Lorestan, Iran]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Méridako gudua

**Méridako gudua** Espainiako Gerra Zibileko lehengoetako gudua izan zen, milizia errepublikanoak Afrikatik zetorren armada gelditzen saiatu zirenean Méridako hiri historikotik gertu, nahiz eta azkenean ez lortu.

Matxinoak errepublikanoak hiritik kanpora bota zituzten 1936ko abuztuaren 10ean eta bertako kontrola finkatu zuten hurrengo egunean. Honek, Yagüe jeneralari lagundu zion Badajoz hiria beregan hartzeko egun batzuk geroago.

## Afrikako armadaren aurrera pausoak 
Armada Nazionala, Asensio koronela buru zuela, Sevillan elkartu zen italiar eta alemaniar laguntzarekin, iparralderantz jotzeko abuztuaren 2an Queipo de Llano jeneralak emandako kamioiekin. Castejón komandanteak jarraitu zituen beste soldadu talde batekin abuztuaren 3an.

Asensiok iparralderantz jo zuen, eraso errepublikanoei aurre egiten abuztuaren 6an. Hurrengo egunean, Afrikako Armadak Errepublikaren miliziak Almendralejoko hiritik bota zituen, gudu gogor eta odoltsu baten ondoren. Miliziak iparrera joan ziren Meridara iritsi arte. Bitartean, odolez betetako matxinoak ez zuten aurrera jo, Castejónen zain egon ziren eta.

## Gudua 
Errepublikanoek lubakiak eraiki zituzten Guadianan, Meridatik zenbait kilometro hegoaldera, abuztuaren 10ean. Asensiok gogor eraso zituen, zubian zeuden miliziak gainditu zituen, erreka kontrolpean eduki eta hiria beregan hartu zuen. Errepublikanoak atzera joan ziren bilduta geratzera arriskatu baino lehen.

Gero, Yagüeren soldaduak ekialderantz joan ziren Badajozetik gertura iritsi arte Asensio eta Castejónekin. Destakamendu bat bidali zuen Tella teniente koronela buru zuela Méridako hiria gorde zezan. Abuztuaren 11n, milizia errepublikanoek Madriletik iritsitako Guardia Zibil eta Asalto Guardia kontingente batek indartu zituen abuztuaren 11ean. Merida eraso zuten baina Tella legionario profesionalek gainditu zituzten gudu hartan.

Bitartean Yagüeren indarrek Badajoz hartu zuten bertako biztanleak beldurrez beteta utzirik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ningxia Hui Eskualde Autonomoa

**Ningxia Hui Eskualde Autonomoa** (宁夏 txinera sinplifikatuz), Txinako Herri Errepublikako eskualde autonomo baten izena da. Lurraldearen erdialdean kokaturik, Ibai Horiak lurralde autonomoa zeharkatzen du. Ningxia Hui Eskualde Autonomoak Gansu eta Shaanxiko probintziekin egiten du muga, eta Barne Mongoliako gune autonomoarekin. Lurraldeak 66.000 kilometro karratuko azalera dauka eta 5.880.000 biztanle.

## Geografia eta klima 
Ningxia Hui Eskualde Autonomoko probintzia, bost hiritan banatzen da:

* Yinchuan(银川) (Hiriburua)
* Shizuishan(石嘴山)
* Zhongwei (中卫)
* Wuzhong (吴忠)
* Guyuan (固原)

Ningxia Hui Eskualde Autonomoko klima nahiko idorra da, lurraldearen barnealdean kokatua egoteagatik, euriak nahiko urriak dira urtean zehar.

## Banaketa administratiboa 
## Politika 
Ningxia Hui Eskualde Autonomoko zuzendaria Wang Zhengwei da. Txinako Alderdi Komunistak probintzian duen ordezkaria Chen Jianguo da.

## Garraioa 
### Aireportuak 
## Kanpo estekak 
*  Ningxia Hui Eskualde Autonomoko gobernuaren webgunea.

## Erreferentziak
Ceres

**Ceres** izenak hurrengo adiera hauek ditu:

## Leku izenak 
### Estatu Batuetan 
* Ceres, Georgia
* Ceres, Iowa
* Ceres, Kalifornia
* Ceres, Mendebaldeko Virginia
* Ceres, New York
* Ceres, Oklahoma
* Ceres, Virginia
* Ceres, Washington

### Beste estatu batzuetan 
* Ceres (Victoria), (Australia)
* Ceres (Goiás), (Brasil)
* Ceres (Turin), (Italia)
* Ceres (Fife), (Eskozia)
* Ceres (Hegoafrika), (Hegoafrika)

## Ikus, gainera 
* Zeres
Sardes

**Sardes** (; joniar aldaeraz: Σάρδιες; lidieraz: *Sfard*; ) Asia Txikiko hiria da, gaur egun Turkian dagoena, Tmolos mendiaren maldan kokatuta (gaur egungo Boz Dag mendia), erdi ibai den harana Paktolo (gaur egungo Gediz), Egeon itsasoratzen dena. Lidiako hiriburua izan zen.

## Historia 
K.a. VIII. mendean Lidia ezkutuan gelditu zen, Frigia bere bizilagunak boterea hartu zuelako Mermnadako leinua (K.a. 687) zabalkuntzaren aroa hasten da, orduan Sardes hazten hasten da. K.a. 644. urte inguruan Sardesko behe hiria lapurtu egin zuten. Nahiz eta horrelako gertaerak egon, Lidiako hiriburua izaten jarraitu zuen, persiar konkista iritsi zen arte, K.a. 547. urtean. Persiarrei Sardesko izena satrapia (*Strapa* pertsieraz) osoari eman zioten. Sardesen hasten zen Susara eramaten zuen bidea.

Mazedoniako konkista ondoren K.a. IV. mendean, erreinu seleuzida izan zen. Magnesiako batailaren ondoren, Pergamoko erreinu helenistikoaren zati bat izatera pasa zen, Erromako aliatua. Atalo III.a erregea hiltzerakoan, bere erreinua Errepublika erromatarrari eman zion (K.a. 133), eta horrela Asiako hiriburu bihurtu zen K.a. 129. urtean.

15. urtean Sardes suntsitu zen lurrikara baten ondorioz, Tiberio zegoenean, baina berriz eraiki zuten. Probintzia baten hiriburu ere izan zen Inperioko azken urteetan eta baita Bizantziar Inperioaren hasieran ere.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
## Kanpo estekak
Taipei 101

**Taipei 101** (), Taiwaneko Taipei hirian dagoen etxe orratz bat da. Guztira 101 solairu dauzka eta 508 metroko altuera, 2004ean munduko eraikinik garaienaren titulua kendu zion Kuala Lumpurreko Petronas Dorreei.

## Ezaugarriak 
C.Y. Lee & Partners arkitekto estudioak diseinatua, KTRT Joint Venture eraikuntza enpresak eraiki zuen. Eraikinak 700.000 tonako pisua dauka eta munduan dauden igogailurik azkarrenak, Toshiba enpresak hornituak. Segundoko 16,83 metroko (63&nbsp;km/o) abiaduran heltzen dira lehen solairutik 88. solairura. 91. solairuan behatoki publiko bat dago eta Taipeiko hiriaren ikuspegi ikusgarria ikus daiteke bertatik.

## Ikus, gainera 
* Munduko etxe orratzik garaienak

## Kanpo estekak 
* Eraikinaren webgunea.
Petronas dorreak

thumb|220px|eskuinera|The Petronas Towers
**Petronas dorreak** edo **Petronas Dorre Bikiak** Malaysiako hiriburu den Kuala Lumpur hiriko bi etxe orratz dira. 1998 eta 2004 urteetan zehar munduko etxe orratzik garaienak izan ziren. 2004an Taipei 101 dorreak Petronas dorreak gainditu eta eraikin altuenaren titulua kendu zien. Dorreek 88 solairu ditu eta 452 metroko garaiera.

## Ezaugarriak 
Cesar Pelli arkitektoak diseinatua, dorreek arte islamiarraren ezaugarriak jarraituta eraikita daude. Dorreak Petronas petrolio enpresaren egoitza ezartzeko eraiki ziren, izan ere, enpresa horrek lehen dorre guztia betetzen du bere bulegoekin.

Dorreen datu garrantzitsu eta bitxienen artean honako hauek daude:

• 78 igogailu(39 dorre bakoitzeko)

•  Azalera osoa: 395 000 m2 (bi dorreak kontuan hartuta)

• 88 etxebizitza

## Historia
César Pelli arkitekto argentinarrak diseinatu zituen eta 1998an bukatu zituen. Batez ere hormigoia, altzairua, aluminioa eta beira (fatxada)erabilita. Baseak, hasieran Salomongo izarraren forma zuten (zortzi puntako izarra). Pellik, diseinu geometriko islamiar bat erabili zuen bere oinplanoan bi karratu elkartzen zituenean. Goialdean tamaina gero eta txikiagoa zuen, eta kultura islamikoan oso ohikoa den motibo batean oinarrituta dago: zortzi puntei erreforzatzeko, lobulu irten batzuk gehitu zizkien, eta, teknika horrekin, zortzi puntako izar bat lortzen da. 1992an hasi ziren dorreak eraikitzen.

41. eta 42. solairuetan (170 m garai) *zeruzubi* bat dago, bi solairukoa eta 58 m luze dena.

## Bitxikeriak 
2005eko azaroaren 4an, arratsaldean, su bat lehertu zen Suria KLCC zinemagunean, Petronas dorreen azpiko merkataritzagunean, eta panikoa sortu zuen. Ez ziren zauriturik izan. Eraikinak ia hutsik zeuden, Suria KLCC merkataritzagunea izan ezik, gaueko ordu beranduak baitziren; zinemako ikusleei eta jatetxeetan afaltzen ari ziren mahaikide batzuei bakarrik eragin zien.

2009ko irailaren 1eko goizean, Alain "El Trepador" Robert hiri-igokari frantsesak, eskuak eta oinak bakarrik erabiliz eta segurtasun-gailurik gabe, bigarren dorrearen gailurrera igo zen, aurreko bi saiakerak gelditu ondoren. 1997ko martxoaren 20an, poliziak 60. solairuan gelditu zuen. Bigarren saiakera bat egin zuen 2007ko martxoaren 20an, hamar urte geroago, eta berriz ere solairu berean atxilotu zuten, baina beste dorrearen gainean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Munduko etxe orratz garaienak

## Kanpo estekak 
* Eraikinen webgune ofiziala.
Troia

**Troia** edo **Ilion** (, edo Ίλιον, *Ilion*) egiazko eta kondairetako hiria da, *Troiako gerra* gertatu zen hiria Iliadaren arabera.

Poemaren egilea Homero dela esaten da, K.a. IX edo VIII mendean idatzia. Hala ere, pasarte batzuk antzinagokoak ere dira. *Odisean* ere aipatzen da Troia hiria. Gerora Virgiliok Homeroren kondaira jarraitu zuen Eneidarekin.

Antzinako Troia Dardaneloetako itsasartean zegoen, Eskamandro eta Simoisen ibaien artean, Itsaso Beltzera sartzeko pasabide estrategikoan. 1870an arkeologia indusketak izan ziren eta, ikusi zutenez, Troia asko izan ziren, garai ezberdinetan eta bata bestearen gainean. Homeroren Troia VII.a zela esaten da.

## Kondairetako Troia 
Troiatarren historia haien mito eta kondairekin hasten da. Greziar mitologiaren arabera, troiatarrak Troade eskualdean bizi ziren, Asia Txikian. Aberastasun handiengatik ezagutzen zen, hego eta mendebaldeko merkataritzarekin lortua, janzki aberats, burdin produkzio eta harresi handiengatik. Lehen errege familia troiararra Elektrak eta Zeusek hasi omen zuten, Dardanoren gurasoak baitziren. Dardano, gerora Troia sortuko zuena, Asia Txikira heldu zen Samotraziako uhartetik pasatuz eta Teukro ezagutu zuen han. Teukro Atikako konkistatzailea zen ere eta Dardanos errespetuz tratatu zuen. Dardano Teukroren alabarekin ezkondu eta Dardania fundatu zuen (gero Eneasek gobernatu zuena). Dardano hil zenean, bere biloba Troseri eman zion erresuma. Horregatik zukeen Troia hiriak eta Troade eskualdeak izen hori.

Ilok, Trosen semeak, Ilion edo hiri Iliakoa sortu zuen, izena emanik. Zeusek Paladioa ezagutarazi zion, hiria babestuko omen zuen estatua. Iloren seme gaztearentzat, Laomedonterentzat, Poseidon eta Apolok harresiak eta babesak eraiki zituzten. Baina Laomedontek ez zuen ordaindu nahi izan eta, horregatik, Poseidonek lurra uholdatu zuen eta Hesioneren sakrifizioa eskatu itsas munstro baten eskutan. Kiratsa iritsi zen eta munstroak lurrean gelditzen zen jendea hil zuen.

Troiako gerra baino belaunaldi bat lehenago, Heraklesek Troia hartu eta Laomedonte eta bere seme-alabak hil zituen Priamo izan ezik. Priamo geroago errege bihurtu zen. Bere erregealdian, mizenastar greziarrek Troia inbaditu eta hartu egin zuten Troiako Gerran (K.a. 1193 – K.a. 1183). Maxyanak Libiaren mendebaldean zegoen tribu bat ziren eta Troiako biztanleen ondorengoak ziren, Herodotoren arabera. Troaitar itsasontziak naiade bihurtu ziren eta guztiz poztu Ulisesen itsasontzia honoratu zenean.

Ida mendian (*Jainkosen mendia*), Asia Txikian, hainbat gertaera jazo ziren: Zeusek Ganimedes bahitu zuen, Afroditak Ankises seduzitu zuen, Afroditak Eneasi bizitza eman zion, Paris artzain bizi izan zen, ninfak bizi izan ziren, Parisen epaiketa gertatu zen, jainko troiatarrek Troiako gerra ikusi zuten tontorretik, Herak Zeus alboratu zuen Troia hartua izateko, eta Eneas eta bere jarraitzaileek atseden hartu eta itxaron zuten greziarrak hiri arpilatutik irten ziren arte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Troiako gerra
* Troiako Zaldia
* *Troy*

## Kanpo estekak
Kavir basamortua

**Kavir basamortua** (, *Dasht-e Kavir*) Irango ipar-ekialdeko gatz basamortua da, 800 kilometroko luzera eta 320 kilometroko zabalera daukana. Iparraldean Elburz mendilerroarekin egiten du muga eta hegoaldean Lut basamortuarekin. Khorasan, Semnan, Teheran, Isfahan eta Yazd probintzietako lurrak hartzen ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, halaber 
* Saghand uranio meategia
Eris

**Eris** hurrengo gauzak izan daitezke:

* Eris, planeta nanoa.
* Eris, ika-miken jainkosa Greziar mitologian.
* Eris, armiarma mota bat.
Gabriela Mistral

**Lucila de María del Perpetuo Socorro Godoy Alcayaga** —ezagunagoa **Gabriela Mistral** goitizenaz— (Vicuña, Coquimbo, Txile, 1889ko apirilaren 7 – Hempstead, New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1957ko urtarrilaren 10a) txiletar poeta izan zen. Bere burua 'eusko-amerindiar'tzat zuen, arbasoen aldetik eusko eta aimara jatorria zuenez. Literaturako Nobel Saria eskuratu zuen (1945), eta hori lortzen lehendabiziko latinoamerikarra izan zen.

Gabriela Mistral izengoitia aukeratu zuen Gabriele d'Annunzio idazle italiarraren eta Frédéric Mistral idazle okzitaniarraren ohoretan, bere poetarik gustukoenak zirelako.

## Bizitza 
Irakaskuntzaren inguruan murgildurik eman zuen bizitza guztia: nekazari inguruetan irakasle, hasieran, eta erantzukizun handiagoko karguetan, ondoren. Horrela, parte-hartze zuzena izan zuen Mexikoko irakaskuntzaren antolakuntzan. Kontsul izan zen Napolin, Lisboan, Rio de Janeiron eta Los Angelesen, eta zenbait kargu bete zuen Nazioen Erakundean eta Nazio Batuen Erakundean.

Idatzi zituen olerkietan gehien erabiltzen zituen gaiak barne minak, izadia, lana, nekazarien miseria, emakumearen askatasuna eta haurtzaroa dira. Lehen idazlanean, *Desolación *(1922) olerki liburuan, ageri dira jadanik haren lan osoan aurkitzen diren gaiak, mina eta maitasuna. Gabriela Mistralek idatzi zituen beste poema bilduma aipagarri batzuk *Sonetos de la muerte *(1914, *Heriotzaren hamalaurunak*)*, Ternura *(1924), *Tala* (1938), *Selección de la autora *(1957), *Nubes blancas* eta *Lugar* (1954,* Lekua*) dira. **&nbsp;v&nbsp;** 1945ean Literaturako Nobel saria irabazi zuen.

## Idazlanak 
* *Sonetos de la Muerte* (1914)
* *Desolación* (1922)
* *Lecturas para Mujeres* (1923)
* *Ternura* (1924)
* *Nubes Blancas y Breve Descripción de Chile* (1934)
* *Tala* (1938)
* *Antología* (1941)
* *Lagar* (1954)
* *Recados Contando a Chile* (1957)
* *Poema de Chile* (1967, hilondokoa)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gaztelaniazko literatura
* Frédéric Mistral

## Kanpo estekak 
* Joseba Aurkenerena: Gabriela Mistral, euskal odoleko olerkari txiletarra https://zuzeu.eus/kultura/gabriela-mistral/
Helena Troiakoa

**Helena Troiakoa**, greziar mitologiako pertsonaia da; Parisek bahitu egin zuen, Troiako printzea, gerra sortuz.

Zeusek, antzar bilakatuta, Espartako errege Tindaroren Leda emaztea liluratu zuen. Ledak bi arrautza jarri zituen; batetik Pollux eta Helena jaio ziren, biak hilezkorrak, eta bestetik Klitemnestra eta Kastor, hilkorrak. Hala ere, Kastor eta Pollux biki bezala ezagutzen dira eta Dioskuro izena hartzen dute.

Helenak txikitatik erakutsi zuen bere edertasuna, eta horregatik Teseok bahitzea erabaki zuen Piritooren laguntzaz. Teseok nahiko denbora itxaron zuen Helenarekin ezkontzeko, baino lehenago bere anaiek, Dioskuroek, salbatu egin zuten Teseoren ama bahituz.

Parisek egin zuenaren sari bezala, Afroditak Helena Parisez maiteminaraztea lortu zuen. Hori zela eta, ihes egiten zuten biek Espartatik Troiara. Helena Espartako errege Menelaorekin ezkonduta zegoen jada, eta berau, beste hiru errege grekoz lagunduta, Troiara joan zen Helena emaztearen bila.

Menelaoren anaia Agamemnonek bere alaba Ifigenia sakrifikatu behar izan zuen, jainkoek abiatzeko eragozpenik jar ez ziezaioten. Gerrak hamar urte iraun zuen eta Menelaok irabazi zuen. Azkenean, Helena bere senarrarekin bueltatu zen eta alaba bat eduki zuten, Hermione gero bere lehengusu Orestesekin ezkondu zena.

## Schliemannen indusketa 
1870ean, Heinrich Schliemann arkeologo alemaniarrak indusketa bat hasi zuen, eta hasiera batean Troia zela uste izan zena eta gaur egun Hisarlik izena duena aurkitu zuen. Bertan, bederatzi hiri daude, bata bestearen gainean eraikiak, auzoak bere inguruan dituen barruko gotorleku batekin eta guztia babesten duen harresi altu batekin. Schliemannentzat, bigarren hirian aurkitutako bitxi batzuk, Helenarenak izan daitezke, baina datu kronologikoak ez datoz bat Homerok deskribatutako garaiarekin.

## Irudi-galeria 

Fitxategi:Les amours de Pâris et d'Hélène - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3696 ; MR 1439.jpg
Fitxategi:Helen of Troy 1934 calendar print, by Henry Hintermeister.jpg
Fitxategi:Helen of Sparta boards a ship for Troy fresco from the House of the Tragic Poet in Pompeii.jpg
Fitxategi:Leighton Helen of Troy.jpg
Fitxategi:Brynhild as Helen of Troy.jpg
Fitxategi:Helen of Troy - Anthony Frederick Augustus Sandys.jpg
Fitxategi:Dante Gabriel Rossetti - Helen of Troy.jpg|alt=
Fitxategi:Canova - Helen of Troy, NTII MNS 1542436-001.jpg|alt=
Fitxategi:Luca Ferrari - Venus preventing her son Aeneas from killing Helen of Troy - Google Art Project.jpg|alt=
Fitxategi:Helena und Menelaos (Tischbein).jpg|alt=

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Bideoa] HIRUKIAK (Troiako Elena)
Aizkraukle Barrutia

eskuinera|200px|Aizkraukle Barrutia

**Aizkraukle Barrutia** Letoniako 26 barrutietako bat da.

## Kanpo estekak
Aluksne Barrutia

eskuinera|200px|Aluksne Barrutia

**Alūksne Barrutia** Letoniako 26 barrutietako bat da. Hiri nagusiak izen bera du.

## Kanpo estekak
Daugavpils Barrutia

eskuinera|200px|Daugavpils Barrutia

**Daugavpils Barrutia** Letoniako 26 barrutietako bat da. Hiri nagusia Daugavpils da, baina honen tamaina dela eta barruti propia du.

## Kanpo estekak
Gulbene Barrutia

eskuinera|200px|Gulbene Barrutia

**Gulbene Barrutia** Letoniako 26 barrutietako bat da. Hiri nagusia Gulbene da. 1,873&nbsp;km²ko azalera dauka eta azken erroldaren arabera 28.998 biztanle.

## Kanpo estekak
Rezekne Barrutia

**Rēzekne Barrutia** Letoniako 26 barrutietako bat izan zen. Hiri nagusia Rēzekne da. 2009ko administrazio eraldaketa prozesuan desagertu zen.

## Kanpo estekak
Riga Barrutia

eskuinera|200px|Riga Barrutia

**Riga Barrutia** Letoniako 26 barrutietako bat da. Hiri nagusia Riga da, baina honek bere barruti propioa du. Barrutiak 3.474&nbsp;km²ko azalera dauka (Riga 307&nbsp;km² eta Jūrmala 100&nbsp;km² kontutan hartuta). 904.440 pertsona bizi dira, (Rīga 735,670 eta Jūrmala 55,250), hau da Letoniako biztanleriaren erdia.

## Hiriak 
Rigako barrutiko hiriak honakoak dira:

* Baldone
* Baloži
* Jūrmala
* Olaine
* Salaspils
* Saulkrasti
* Sigulda
* Vangaži

## Kanpo estekak
Wish You Were Here

***Wish You Were Here*** Pink Floyd taldearen bederatzigarren diskoa da, 1975. urtean sortua. *The Dark Side of the Moon* disko arrakastatsuaren ondoren (1973) bi urte pasatu ziren "Wish you were here" kaleratu arte, taldeak produktu berria tentuz zaindu nahi baitzuen. Emaitza, hala ere, aurreko lanarena baino apalagoa izan zen kritikoen ustez, "The Dark Side of the Moon" gainditu nahi izatea ez baitzen erronka samurra.

Diskoa taldearen partaide ohiari, Syd Barretti, egindako omenaldia da. "*Shine on you Crazy Diamond*"en hitzek, oso kriptiko eta ilunak, Barretten buruko osasun arazoak gogoratzen dituzte; "*Wish You Were Here*"k, berriz, lagun zaharraren hutsunea gogora ekartzen du. Zazpi urte pasatu dira Barrettek taldea utzi zuenetik (edo utziarazi zutenetik), baina taldekideengan utzitako eraginak bizirik zirauen, antza.

*"Wish You Were Here"*n Pink Floydek perfekzioa bilatzen du, aurreko lana (*"The Dark Side of the Moon"*) hobetu nahian. Horretarako, lan berriak toki gutxi uzten dio inprobisazioari, diskoan dena baita oso neurtua. Soinua inoiz baino garbiagoa da, inoiz baino gardenagoa. Diskoak sortzen duen atmosfera lasaigarria da guztiz, "rock kosmikoaren" gailurra. Horrek ez du esan nahi, ordea, gai batzuetan rock gogorragoa agertzen ez denik ("*Welcome to the Machine*"n eta "*Have a Cigar*"en, esate baterako).

"*Shine on you Crazy Diamond*" da diskoaren pieza nagusia, 9 zatitan banandua. Taldeko lana da, Nick Masonen ekarpena apalagoa bada ere. Lehenengo hiru zatietan soinu lasaigarria da nagusi; 6. eta 7. zatiek, berriz, erritmo aldaketa nabarmenak dituzte, ondo landuak eta gauzatuak klimaxera iritsi arte.

Diskoak salmenta arrakasta lortu zuen erraz, kaleratu bezain laster lehenengo postura heldu baitzen Erresuma Batuko zein Estatu Batuetako disko zerrendetan. Kaleratu eta hilabete batean, milioi bat ale salduak ziren. Arrakasta azkar honen erantzulea, dudarik gabe, aurreko lana izan zen (*"The Dark Side of the Moon"*), horrek eragin baitzuen lan berriarekiko ikusmin itzela.

## Kantu zerrenda 
# "Shine On You Crazy Diamond" (I-V zatiak) (13:40)
# "Welcome to the Machine" (7:31)
# "Have a Cigar" (5:08)
# "Wish You Were Here" (5:34)
# "Shine On You Crazy Diamond" (VI-IX zatiak) (12:31)

## Kanpo estekak
Tukums Barrutia

eskuinera|200px|Ludza Barrutia

**Tukums Barrutia** Letoniako 26 barrutietako bat da. Hiri nagusia Tukums da.

## Kanpo estekak
Letoniaren banaketa administratiboa

**Letoniaren banaketa administratiboa** 7 errepublika-hiri eta 36 udalerritan egiten da. Lehengo banaketako barrutiak desagertu ziren 2021an, eta bertako udalak, herriak eta landa eremuko udalak fusionatu eta 36 udalerritan () banatu ziren.

### Errepublika-hiriak 
### Udalerriak 
thumb|350px|Udalerriak eta hiriak
Taula honetan Letoniako udalerriak agertzen dira, hurrenkera alfabetikoz:

## 2009—2021 banaketa administratiboa 
### Errepublika-hiriak 
### Udalerriak 
thumb|350px|Udalerriak eta hiriak
Taula honetan Letoniako udalerriak agertzen dira, hurrenkera alfabetikoz:

## 2009ko barrutien banaketa 
eskuinera|400px|Letoniako barrutien mapa alfabetikoki ordenaturik.
2009ra arte, Letonia 26 barrutitan (apriņķis; singularrean - apriņķi edo normalago erabiltzen den rajon) eta 7 hiritan (lielpilsētas; singularra - lielpilsēta) zatiturik zegoen:

## Ikus, gainera 
* Letonia

## Kanpo estekak
Lielpilseta

**Lielpilseta** Letoniako 7 hiri nagusiak izendatzeko erabiltzen den terminoa da, berauek eskumen bereziak baitituzte. Hauek dira egitura berezia duten 7 hiriak:

* Daugavpils
* Jelgava
* Jurmala
* Liepaja
* Rezekne
* Rīga
* Ventspils

## Ikus, gainera 
* Letoniaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak
Rigako golkoa

**Rigako golkoa** ( (, , , ) Itsaso Baltikoaren ekialdeko badia da, Letoniako iparraldeko kostaldearen eta Estoniako mendebaldeko itsasertzaren artean dagoena. 18.000 kilometro koadroko eremua hartzen du. Estoniako Muhu, Saaremaa eta Hiiumaa uharteak daude golkoaren sarreran, Itsaso Baltikoaren eta Rigako golkoaren artean. Uraren gehieneko sakontasuna 54 metrokoa da, eta abendutik apirilera izotza da nagusi. Itsasertza laua eta hondartsua da; Daugava, Lielupe eta Gauja dira ibai nagusiak. Portu garrantzitsuenak Riga eta Pärnu dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Letoniar lats

**Latsa** 1993. urteaz geroztik Letonian erabiltzen den txanpona da. Lats bakoitza 100 *Santims*etan banatzen da. Latsaren ISO 4217 kodea *LVL* da eta bere laburdura *Ls*.
2005eko urtarrilean Letoniako banku zentralak Latsaren balioa Euroarekiko finkoa izatea erabaki zuen, hau da, LVL batek 1,4229 € balio ditu.

## Txanponak 
Hauek dira gaur egun erabil daitezkeen txanponak:
* Santims 1
* 2 Santims
* 5 Santims
* 10 Santims
* 20 Santims
* 50 Santims
* Lats 1
* 2 Lats

## Diru-Paperak 
Gaur egun (2006) erabilpen legaleko diru-paperak honako hauek dira:
* 5 Lats
* 10 Lats
* 20 Lats
* 50 Lats
* 100 Lats
* 500 Lats

## Kanpo estekak
Ruby on Rails

**Ruby on Rails**, **RoR** edo **Rails** Ruby programazio lengoaia erabiliz eta web aplikazioen garapenean laguntzeko sortutako kode irekiko frameworka da, David Heinemeier Hansson sortutakoa. Ruby on Railsek metaprogramazioa erabiltzen du, kodearen irakurketa izugarri errazten duena. Ruby on Rails RubyGems formatuan banatzen da.

## Kanpo estekak
Ruby

**Ruby** Yukihiro Matsumoto japoniarrak 1993an sortutako objektuei orientatutako programazio lengoaia bat da. Perl eta Python lengoaiaren antzekoa den sintaxia erabiltzen du, Smalltalk bezalako lengoaien objektuei zuzendutako ezaugarriak bilduz. Beste lengoaien ezaugarriak dauzka, besteak beste Lisp, Lua, Dylan eta CLU. Ruby interpretatutako programazio lengoaia bat da, eta software libre bezala banatzen da.

## Historia 
Lengoaia Yukihiro "Matz" Matsumotok sortutakoa da, 1993ko otsalilaren 24an hasi zen Rubyn lan egiten Ruby, eta 1995 kaleratu zuen. Lagun baten jatorrizko hilabeteari dagokio harriak eman zion "Ruby" izena lengoaiari. Gaur egun 2008ko ekaina, azken bertsioa 1.8.6 da; 2007ko abenduaren 26an Ruby 1.9.0 kaleratu zen: garapen bertsioa da askoz azkarrago lan egiten duena, datorren bertsioan (Ruby 2.0) egongo den ezaugarria. Gaur egun daukagun bertsioa (1.8.6) beste lengoai batzuen konparatuz nahiko astiro lan egiten duenez, makina birtual batzuk sortu dira. Besteak beste JRuby, Java plataformara Ruby emateko saioa eta Rubinius, Smalltalken makina birtualen onarrituta interpretea.

## Filosofia 
Legoaiaren sortzaileak, Yukihiro "Matz" Matsumoto, programatzailea dibertitzeko eta bere produktibitatea zabaltzeko diseinatuta dagoela esan du, erabiltzaileentzat interface ona diseinuko printzipioa jarraituz Gizakien beharrak makinenak baino gehiago kontuan hartu behar direla pentsatzen du:

Rubyk ahalik eta sorpresa txikien printzipioa dauka, hau da, lengoaiak eskarmentu handiko erabiltzaileen nahasketa gutxitu behar du. Matzek esan du bere xedea bera diberti dezan lengoaia egitea zela, lana eta nahasketa gutxituz.

Matzek horrela definitu zuen elkarrizketa batean http://www.artima.com/intv/ruby4.html:

## Semantika 
Ruby objektuei orientatutakoa da: Datu mota guztiak objektuak dira, beste lenguaietan Datu motak eta klaseak primitibak bezala definitzen direnak barne (osoak, logikoak, eta "nil"). Funzioak beti metodoak dira. Aldagaiak beti erreferentziak dira, ez objetuak. Rubyk herentzia lotura dinamikoarekin dauka. Nahiz eta heretzia anizkuna ez izan, klaseak moduluak inporta ditzakete. Sintaxi prozedurala dauka, baina objektu baten arloaren kanpo definituta diren metodo guztiak Object klasekoak dira azken finean. Klase hau guztien aita denez, aldaketak klase eta objektu guztietan erabil daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ruby Rubyren web orrialdea.
Letoniako politika

**Letoniako politika** ordezkaritza parlamentarioan oinarritzen den errepublika demokratiko batean burutzen da. Lehen Ministroa gobernu burua da eta hainbat alderdi daude. Presidentea egon dago, baina lan zeremoniala burutzen du Estatu-buru gisa. Botere exekutiboa gobernuak burutzen du, legislatiboa gobernuak eta parlamentuak dute bere gain eta judiziala guztiz independientea da.

Letoniako parlamentuak ganbera bakarra du, 100 eserlekurekin. Saeima izena hartzen du eta boto zuzenaren bitartez hautatzen da 4 urtetik behin. Presidentziarako hauteskundeak beste bozkaketa batean egiten dira lau urterik behin. Presidenteak lehen ministroa aukeratzen du eta honek exekutiboa eratzen du.

2002ko urriaren 5ean eginiko hauteskundetan Jaunais Laiks - Garai Berri Alderdiak lortu zituen boto gehien %23,9arekin.

## Ikus, gainera 
* Letonia
* Letoniaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak
Paul Haggis

**Paul Edward Haggis** (London, Ontario, 1953ko martxoaren 10) Kanadako zinema gidoigilea eta zuzendaria da, Oscar sariaren irabazlea.

Hollywoodera 1975ean joan bazen ere, azken urteotan lortu du arrakasta Paul Haggisek. 2004an Clint Eastwoodek zuzendutako *Million Dollar Baby*ren gidoia idazteagatik Oscar izendapena jaso zuen. Eastwood zuzendaritzaperako James Bradleyen *Flags of Our Fathers* liburua zinemarako egokitu du Haggisek.

Zuzendu ere zuzendu du Haggisek. Bere lehen filma *Red Hot* izan zen, zein bideo euskarrian baino ez zen argitaratu. Bigarrenarekin, *Crash* filmarekin hain zuzen ere, zorte handiagoa izan du, sei Oscar sarirako izendapen jaso baitzituen. Haggisek filmaren gidoia idazteagatik eskuratu zuen Oscar. Bere hirugarren filma, *Honeymoon with Harry*, 2006an da estreinatzekoa.
Jean de La Fontaine

**Jean de La Fontaine** ( ahoskatua; Château-Thierry, Aisne, Frantzia, 1621eko uztailaren 8a - Neuilly-sur-Seine, 1695eko apirilaren 13a) alegialaria, poeta, eleberrigilea eta antzerkigilea izan zen. Egile moralistatzat da ezaguna gaur egun, nahiz eta bere garaian ez zuen bizimodu pertsonal eredugarririk izan.

## Bizitza 
Champagneko burges-familia batean sortu zen; gaztetandik ezagutu zituen literatura-areto eta -inguruak eta ordutik piztu zitzaion antzinateko idazle klasikoenganako joera, berezko imitazio-lan baten bidez. Ovidioren lanetan oinarritu zen *Adonis* heroi-poema idazteko (1658) eta Fouquet Frantziako finantza-arduradun nagusiaren ingurukoen artean bizi izan zen Vauxen, haren gainbehera arte (1661ean, *Aux nymphes de Vaux* [*"*Vaux-ko ninfei"] eresia idatzi zuen orduan).

Orléansko dukesarenean egon zen ondoko urteetan (1664-1672) eta berealdiko arrakasta izan zuten Bocacciok eta Ariostok erabilitako gai libertinoak hartuta moldatu zituen *Contes et Nouvelles* (1665, *Ipuin eta Istorioak*) bertso-kontakizunak.

[thumb|ezkerrera|La Fontaineren *Alegiak* liburuko *Bi uso* kontakizuneko irudiztatzea, [Gustave Dorék egina.]]

1668an plazaratu zituen La Fontainek bere *Fables (Alegiak)* obra handiko lehen sei liburuak, eta beste bi bilduma eskaini zituen hurrengo urteetan (1678ko eta 1694ko argitaraldiak; hamabi liburu osotara). *Fables* La Fontaine helduaren lana da inondik ere; Esopok eta Fedrok erabilitako etxeko gaiak eredu harturik, animalien mundua langai bihurtu zuen giza munduko gorabeherak aurkezteko, eta, bigarren bildumatik aurrera, guztiz zorroztu zen mezu filosofikoa, Madame de la Sablièreren aretora inguratu ziren filosofoen eta hinduen jakituria zaharren eraginez. *Fables* obrak arrakasta handia izan zuen bere garaian, eta frantses literaturako maisulantzat hartua da ordudanik.

Joan Batista Artxu zuberotar idazleak (1848, *La Fontaineren alegia berheziak, neurthitzez frantzesetik uskarara itzuliak*) eta Leonce Goietxe lapurtar idazleak (1852, *Fableac edo aleguiak*) eman zituzten euskaraz La Fontaineren obra horretako alegietatik asko.

## Idazlanak 
* ''L'Eunuque* (1654)
* *Adonis* (1658)
* *Les Rieurs du Beau-Richard* (1659)
* *Élégie aux nymphes de Vaux* (1661)
* *Ode au roi* (1663)
* *Contes* (1665, 1666, 1671, 1674) - Ikus 1928ko edizioa Gefda Wegenerrek ilustratua.
* *Fables* (1668, 1678, 1693)
* *Les Amours de Psyché et de Cupidon* (1669)
* *Recueil de poésies chrétiennes et diverses* (1671)
* *Poème de la captivité de saint Malc* (1673)
* *Daphné* (1674)
* *Poème du Quinquina* (1682)
* *Ouvrages de prose et de poésie (1685)
* *Astrée* (1691)

## Erreferentziak
Berna kantonamendua

**Berna kantonamendua** (alemanez *Bern*, frantsesez *Berne*) Suitzako kantonamendua da, herrialdearen erdialdean dagoena.

Kantonamenduaren hiriburua Berna da.

## Barrutiak 
2010eko urtarrilaren 1ean 26 barrutiak (*Amtsbezirke*) 10 barruti administratibo berritan elkartu ziren (*Verwaltungskreise*):

## Pertsonaia ospetsuak 
* Fabian Cancellara (1981-), txirrindularia.

## Kanpo estekak 
*   Berna kantonamenduaren webgune ofiziala
Gordola

**Gordola** Suitzako eta Ticinoko udalerria da.

## Udalerri mugakideak 
Cugnasco, Lavertezzo, Locarno, Mergoscia, Tenero-Contra, Vogorno

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 

ezkerrera|thumb|300px|Gordola.
Friburgo (Suitza)

**Friburgo** (alemanez, *Freiburg*; frantsesez, *Fribourg*; italieraz, *Friburgo*) Suitzako Friburgo kantonamenduko hiri bat da.

## Klima 

## Hiri senidetuak 
Friburgo ondorengo hiriarekin senidetuta dago:
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Friburgo kantonamendua

**Friburgo** (frantsesez *Fribourg*, alemanez *Freiburg*) Suitzako kantoi bat da.

Hiriburua Friburgo da.

## Barrutiak 
Friburgo kantonamenduak ondorengo barrutiek osatzen dute:

## Kanpo estekak 
*  Friburgo Kantoiko webgune ofiziala
Letoniako Sobietar Errepublika Sozialista

**Letoniako Sobietar Errepublika Sozialista** Sobietar Batasuneko errepublika bat izan zen 1940 eta 1990 urteen artean.

1917ko Errusiar Iraultzaren ostean Letoniak independentzia eskuratu zuen eta Letoniako Errepublika izenarekin jardun zuen 1940ra arte. Urte horretako ekainaren 17an Molotov-Ribbentrop itunarekin SESBean sartu zen. Hala ere 1941 eta 1944 bitartean Alemania naziak okupatu zuen.

1980ko hamarkadan berirro ere autonomia handia berreskuratu zuen eta 1988an bere bandera propioa erabiltzeko baimena eman zitzazion. 1990eko hauteskundetan talde independentistak botoen bi heren jaso zituen eta maiatzaren 4 an independentzia berreskuratzeko nahia plazaratu zen. Hortik aurrera berriro ere Letonia izenarekin ezagutzen da.

## Ikus, gainera 
* Letonia
* Letoniako historia

## Kanpo estekak
Sándor Márai

**Sándor Márai**, jatorriz **Sándor Károly Henrik Grosschmied de Mára**, (Košice, Eslovakia, 1900eko apirilaren 11- San Diego, Kalifornia, 1989ko otsailaren 21) hungarierazko idazlea eta kazetaria izan zen.

Budapestera joan zen bizitzera 1928an, Frankfurt, Berlin eta Parisen bizi ondoren. Alderdi nazia, bai eta komunista ere gogor kritikatu zituen. Hori dela eta, ihesean ibili behar izan zen bere herrialdetik.

Azkenik, AEBetan amaitu zen. 1989an bere buruaz beste egin zuen San Diegon.

[thumb|ezkerrera|200px|Sandor Marairen omenezko estatua, [Kosice, Eslovakia]]

## Bibliografia hautatua 
* *Eszter hagyatéka; Déli szél* (1939); Igela argitaletexeak euskaratuta: "Eszterren ondarea".
* *Vendégjáték Bolzanóban* edo "Casanova Bolzanon" (1940).
* *A gyertyák csonkig égnek* (1942); Igela argitaletexeak euskaratuta: "Azken hitzordua".
* *A kassai polgárok* (1942). **Föld, föld…!* edo "Hungariako oroipenak, 1944-1948" (1971).

## Ikus, gainera 
* Hungarierazko literatura.

## Kanpo loturak 
*  Sandor Marai Blog
Indoeuropar

**Indoeuroparrak** indoeuropar hizkuntzetan mintzatzen diren pertsonak eta herriak dira, gehienbat historiaurreaz hitz egiten denean erabilia. Gaur egun, Europan eta Asian jatorria zuen indoeuropar hizkuntzen familia munduko hedatuena da.

Brontze Aroan indoeuropar hizkuntzak zabaldu zituzten herriak izendatzeko erabiltzen da batzuetan hitza, baina garai horretako hizkuntza (K.a. II. milurtekoa) aitzinindoeuropera izanda, aitzinindoeuroparrak ere deitzen zaie.

Indoeuroparren ikerketa eta sailkapena hizkuntzen alorrekoa da gehienbat, baina hainbat aurkikuntza arkeologiko eta arkeogenetiko erabili dira hauen sorrera eta zabalkundea azaltzeko.

Herri indoeuroparrak dira, bestek, beste, herri zeltikoak, germaniar herriak, eslaviarrak, antzinako latinoak, pertsiarrak, hititak, luwitak, armeniarrak eta abar.  
erdian|thumb|586x586px|Yamnaya kulturako ondorengoen hedapena
erdian|thumb|589x589px|Indoeuroparren hedapena eta sortu zituen kulturak  

## Kanpo estekak
Totoan

**Totoan** Txorierriko euskara elkarteen federazioa da. Bertan hartzen dute parte Sondikako "Altzora", Derioko "Tximintx", Zamudioko "Lagatzu", Lezamako "Zorrizketan" eta Larrabetzuko "Arrekikili"k.

Totoan elkartearen zeregin nagusia "Aikor!" herri aldizkaria argitaratzea da. Horrez gain, beste zeregin batzuk ere baditu: elkarteen arteko koordinazioa areagotzea, eskualderako proiektuak sortu eta kudeatzea, elkarteak ez dauden herrietan horiek sortzeko laguntza eman...

## Kanpo estekak 
* Aikor! Txorierriko Aldizkaria
* TOTOAN
Argiaren teoria korpuskular

**Argiaren teoria korpuskularra** Isaac Newtonek 1704an argitaraturiko Opticks liburuan azaltzen den teoria da, non argia korpuskuluz (elementu oso oso txikiak) eratuta dagoela asumitzen den. Newtonen ustetan materia arrunta korpuskulu haundiagoz eratuta dago, eta hortik bere espekulaketa: "Are not gross bodies and light convertible into one another; and may not bodies receive much of their activity from the particles of light which enter into their composition? The changing of bodies into light, and light into bodies, is very conformable to the course of Nature, which seems delighted with transmutations."  "Ez al dira gorputz osoak eta argia bata bestean trukakor; eta ez dute ba gorputzek bere aktibitatearen asko beraietan sartzen diren argiaren partikuletatik jasotzen? Gorputzen argiatan aldaketa, eta argia gorputzetan, naturaren ibilbidearekin bat dator, poz-pozik baitago transmutazioekin".

Teoria honek argiaren ezaugarri asko azaltzen ditu, batez ere efektu fotoelektrikoa. Hala ere, beste efektu asko ezin ditu azaldu, esaterako difrakzioa eta interferentziak. Argiaren uhin teoriak ordezkatu zuen, elektromagnetismoaren atal bat, azkenean mekanika kuantikoak biak ordezkatu arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jordi Sarsanedas

**Jordi Sarsanedas i Vives** (Bartzelona, 1924ko irailaren 3-Bartzelona, 2006ko azaroaren 16) poeta kataluniarra izan zen.

Tolosako unibertsitatean lizentziatu zen Letretan. Bartzelonan frantsesezko literaturaren irakasle ibili zen.

PEN klubaren katalunierazko atalaren presidentea izan zen 1983tik 2004 arte.

## Bibliografia 
* *A trenc de sorra* (1948)
* ''Contra la nit d'Oboixangó* (1953)
* *Mites* (1954)
* *La Rambla de les flors* (1955)
* *El martell* (1956)
* *La noia a la sorra* (1981)
* *Fins a un cert punt (Poesia 1945-1989)* (1989)
* *Contes (1947-1969)* (1994)
* *L'enlluernament, al cap del carrer* (2001)
* *Com una tornada, sí* (2003)
* *Cor meu, el món* (2005)

## Sariak 
* 1994: *Premi d'Honor de les Lletres Catalanes''.
* 1999: Kritika Saria katalanezko poesiari.

## Ikus, gainera 
* Katalunierazko literatura.

## Kanpo loturak 
*  Jordi Sarsanedari buruz "Escriptors.cat" webgunean
Hitzarmengintza

**Hitzarmengintza** da entitateak euskalduntzeko erabiltzen den metodologia bat. Metodologia hau konpromisoan oinarritzen da, bakoitzak bere burua autoinplikatzean hain zuzen ere. Hitzarmenaren bidez, entitate bakoitzak erabakitzen du zer konpromiso hartzeko prest dagoen.

Hitzarmengintzako lehen plangintzak Euskal Herrian 90. hamarkadaren hasieran jarri ziren martxan. Hasiera batean, batez ere bi motatako entitateei egiten zieten erreferentzia hitzarmenek: eskolaz kanpoko jarduerak egiten zituzten entitateei eta merkataritza establezimenduei.

Plangintzak garatzen joan ziren hainbat herritan (Arrasate, Durango, Lasarte-Oria, Eibar, Elgoibar, Bortziriak, ...) eta metodologia zorrozten joan zen. Hurrengo mugarria Bai Euskarari Ziurtagiriak ezarri zuen. Ziurtagiri honek konpromisoan oinarritutako hitzarmenetan zuen oinarri.

Hitzarmengintza entitateak euskalduntzeko bide egokia da. Dena den, bere mugak ere izan baditu: hitzarmena sarritan entitatearen borondatearen arabera taxutzen da, jarraipena oso zehatza eta zorrotza izan behar da, emaitzak ikusteko zailtasuna dago, epe luzerako plangintzak dira, ...

## Kanpo estekak
Ségolène Royal

**Ségolène Royal**, jaiotzez **Marie-Ségolène Royal** (Dakar, Senegal, 1953ko irailaren 22) Frantziako politikaria da, alderdi sozialistakoa. Ministroa izandakoa, egun Poitou-Charenteseko kontseiluko presidentea da, baita Deux-Sèvreseko diputatua.

2006ko azaroaren 16an Alderdi Sozialistako kideek hautatuta, 2007ko apirileko Frantziako Presidentziarako hauteskundeetarako alderdiko hautagai ofiziala da.