Ekialdeko Frontea Lehen Mundu Gerran

thumb|450x450px| Ekialdeko frontearen banaketa orokorra 1914. urtean.
Lehen Mundu Gerrako **Ekialdeko Frontea** edo **Ekialdeko Gatazka lekua** (; ; ) Errusia eta Errumaniaren arteko muga osoa alde batetik eta bestetik Austria-Hungaria, Bulgaria, Otomandar Inperioa eta Alemania hartzen zituen gatazka-lekua izan zen. Itsaso Baltikotik, iparraldean, Itsaso Beltzeraino hedatzen zen hegoaldean; Ekialdeko Europa gehiena barne hartzen zuen, eta Erdialdeko Europan ere hedatzen zen. Terminoa ez dator bat Belgikan eta Frantzian borrokatzen ari ziren *Mendebaldeko Frontearekin*.

1910ean, Juri Danilov jeneral errusiarrak *XIX. Plana* garatu zuen, zeinaren arabera lau armadak Ekialdeko Prusia inbadituko zuten. Plan hori kritikatua izan zen, ezen Austria-Hungaria Alemaniako Inperioa baino mehatxu handiagoa izan baitzitekeen. Orduan, Ekialdeko Prusia inbadituko zuten lau armaden ordez, errusiarrek bi armada Ekialdeko Prusiara bidaliko zuten, eta bi armada Galitziatik inbaditzen ari ziren austro-hungariar indarren aurka defendatzeko. Gerraren hasierako hilabeteetan, Errusiako Armada Inperiala Prusiako ekialdea inbaditzen saiatu zen Ipar-Mendebaldeko gatazka-lekutik, baina, lehen arrakastaren ondoren,  Alemaniak atzera eginarazi zien. Aldi berean, hegoaldean, arrakastaz inbaditu zuten Galitzia, han austro-hungariar armada garaituz. Baina, 1915erako, alemaniarren eta austriar-hungariarren indarrak aurrera zihoazen, errusiarrek Galitzian eta Polonian zituzten ezbehar larriei aurre eginez eta atzera egitera behartuz. Nikolas Duke Handia komandante kargutik kendu, eta Nikolas tsarrak berak ordezkatu zuen. Hala ere, Alexei Brusilov jeneralak Austria-Hungariaren aurkako operazio oso arrakastatsu bat burutu zuen (Brusiloven erasoaldia deritzona) eta Errusiako armadak garaipen handiak lortu zituena. Lehen Mundu Gerrako erasoaldirik handiena eta hilgarriena izanik, Brusiloven erasoaldiaren ondorioak oso baliotsuak izan iren. Verdungo guduan, alemaniarren presioa arintzen lagundu zuen, eta italiarrenganako austro-hungariarren presioa arintzen ere lagundu zuen. Ondorioz, austriar-hungariar indar armatuak ahuldu egin ziren, eta, azkenean, Errumaniak gerran sartzea erabaki zuen Indar Aliatuen alde. Hala ere, Errusiako giza eta material-galerek ere asko lagundu zuten errusiar iraultzetan.

Errumaniako Erresuma 1916ko abuztuan sartu zen gerran. Potentzia aliatuek Transilvaniako eskualdea (Austria-Hungariaren zati zena) agindu zioten Errumaniaren laguntzaren truke. Errumaniako armadak Transilvania inbaditu, eta, hasieran, arrakasta izan zuten, baina gelditu behar izan zuten, eta alemaniarrek eta austro-hungariarrek atzera bultzatu zuten Bulgariak hegoaldetik eraso egin zienean. Bitartean, Errusian, iraultza gertatu zen 1917ko martxoan (gerrarako zailtasunetako bat izanik). Nikolas II.a  tsarrak abdikatu egin behar izan zuen, eta Errusiako behin-behineko gobernua sortu zen, Georgi Lvov lehen buru zela eta, azkenean, Alexander Kerenskik ordezkatu zuena.

Errusiar Errepublika eratu berriak gerran jarraitu zuen Errumaniarekin eta Ententeko gainerakoekin batera. 1917ko azaroan, boltxebikeek boteretik kendu zuten. Errumaniaren eta potentzia zentralen arteko Focșaniko armistizioaren ondoren, Errumaniak ere bake-ituna sinatu zuen potentzia zentralekin, 1918ko maiatzaren 7an, nahiz eta Errumaniak, 1918ko azaroaren 10ean, bertan behera utzi zuen ituna. Boltxebikeek ezarritako gobernu berriak Brest-Litovskeko Ituna sinatu zuen, 1918ko martxoaren 18an, gerratik kanpo utziz. Horrek Ekialdeko fronteko garaipenera eraman zituen Potentzia Zentralek, eta Errusia Lehen Mundu Gerrako porrotera.

## Geografia 
Ekialdeko frontea mendebaldekoa baino askoz luzeagoa zen. Gerraren gatazka-lekua, gutxi gorabehera, Itsaso Baltikoak mugatzen zuen mendebaldean; Minskek, ekialdean; San Petersburgok, iparraldean, eta Itsaso Beltzak, hegoaldean, 1.600 kilometro baino gehiagoko distantzia. Horrek eragin latza izan zuen gerraren izaeran.

Mendebaldeko frontea lubaki-gerra bihurtu zen bitartean, Ekialdeko fronteko gudu lerroak askoz ere arinagoak ziren, eta lubakiak ez ziren inoiz benetan garatu. Izan ere, frontearen luzera handiagoa zenez, lerroko soldaduen dentsitatea txikiagoa zen, eta, beraz, lerroa errazago hausten zen. Behin hautsita, komunikazio-sare urriek zaildu egiten zuten defendatzailea lerroaren hausturara indargarriak bidaltzea, eta, kontraeraso azkarrak muntatuz, edozein aurrerapen geldi zezaketen.

## Propaganda 
Propaganda Lehen Mundu Gerrako kulturaren funtsezko osagaia izan zen. Askotan, Estatuak kontrolatutako komunikabideen bidez erakusten zen, eta, herrialdeen barruan, nazionalismoa eta abertzaletasuna indartzen laguntzen zuen. Ekialdeko frontean, propagandak forma asko hartu zituen, hala nola opera, zinema, espioitza fikzioa, antzerkia, ikuskizuna, gerrako eleberriak eta arte grafikoa. Ekialdeko frontean zehar, herrialde bakoitzean erabilitako propaganda kopurua estatu batetik bestera aldatzen zen. Propagandak forma asko hartu zituen herrialde bakoitzean, eta talde ezberdin askok banatu zuten. Gehienetan, Estatuak egiten zuen propaganda, baina beste talde batzuek (esaterako, gerraren aurkakoek) ere egiten zuten.

## Aurrekariak 
Sarajevoko atentatuan, serbiar nazionalista batek Franz Ferdinand Austriako artxidukea hil ostean, Austria-Hungariako Inperioak, Alemaniar Inperioaren aliatuak, Serbia inbaditu zuen. Errusiar Inperioak, Serbiaren aliatuak, gerra deklaratu zien bi inperioei, eta 1914ko abuztuan ireki zuen fronte hori.

## Lehen kanpainak: 1914ko abuztua-urria 
Hasieran, Errusiar Inperioak garaipen batzuk lortu zituen Austria-Hungariaren aurka, eta Ekialdeko Prusia inbaditu zuen abuztuko lehen asteetan. Ondoren, alemaniarrek Tannenbergeko guduan garaitu zuten, abuztuaren amaieran. 1914ko irailean, Alemaniako armadak Poloniako Tsarerriaren (Errusiar Inperioaren zati bat) inbasioari ekin zion: urriaren 9an, Vistula zeharkatu zuen Varsoviarako norabidean, baina Errusiako armadak garaitu zuen hiri horretan.

Austriarrek, bere aldetik, eraso egin zuten hegoaldetik, Karpatoetan, baina errusiarrek gelditu egin zituzten, nahiz eta galera handiak izan. Franz Conrad von Hötzendorf Austria-Hungariako Estatu Nagusiko buruzagiak Poloniako Tsarerriaren aurkako erasoaldi zorrotza agindu zuen, eta, aurrerapen bizkor batzuen ondoren, Nikolas Duke Handiaren agindupean zihoan Errusiako Armadaren zatirik handienarekin topo egin zuen, eta, borroka gogorraren ondoren, austro-hungariarrak atzera bota zituen. Hegoaldean, Alexei Brusilov jeneralak Bukovina inbaditu zuen, eta austro-hungariarrek, bere hiriburua, 1914ko abuztuaren 31n ebakuatu zuten.
* Brusilov erasoa: 1916ko ekainaren 4tik irailaren 20ra bitartean. Alexei Brusilov jeneralaren mendeko errusiarrek milioi bat gizon aurkezten dituzte austriarrak eta alemaniarrak atzera botatzeko ahaleginean, Franz Conrad von Hötzendorf eta Alexander von Linsingen-en, hurrenez hurren, agindupean, zeinak 1.500.000 soldadu zituen; ofentsiba arrakastatsua da, baina errusiarren arazo politiko eta logistikoak garaipenaz baliatzea eragotzi zien.
* Kerenski ofentsiba: Errusiarrek 1917ko uztailaren 1etik 19ra bitartean, erasoaldi gogorra abiarazten dute; milioi bat gizon (beste batzuk 3 milioiz hitz egiten dute) Alexei Brusiloven agindupean, aurreko erasoaldiaren arrakasta errepikatu nahi dute, baina alemaniarrek eta austriarrek, Max Hoffmann eta Félix von Bothmer-en agindupean, milioi bat soldadu ingururekin baztertu eta kontraeraso egiten dute. Errusiarrak 400.000 hildakorekin erretiratuko dira.

## Erreferentziak
## Bibliografia 
* Torrey, Glenn L. (1998). Romania and World War I (en inglés). Center for Romanian Studies. p. 400. ISBN 9789739839167. 

## Kanpo estekak