Matilde Escuder Vicente

**Matilde Escuder Vicente** (Vilafranca, Castelló, Valentzia, 1913ko abenduaren 12a - Tilh, Frantzia, 2006ko maiatzaren 8a) maistra libertarioa izan zen, XX. mendean hezkuntzarekin eta anarkismoarekin hartutako konpromisoagatik ezaguna.

## Biografia 
Vilafrancan jaio zen, Alt Maestraten, eta "Mati" goitizenez deitzen zioten. Lotura sendoak zituen Langileen Batasun Orokorrarekin (UGT). Bere familiaren erabakiari eta laguntzari esker, irakasle-ikasketak egin zituen Castelló de la Planan eta Valentzian, eta 1934ko uztailaren 24an diploma lortu zuen. Bere irakasle lanbidea Balear Uharteetako Eivissan hasi zuen. Garai hartako hezkuntza-metodo tradizionalekin egin zuen topo, eta gazte libertario batzuekin parte hartzen hasi zen. Francisco Ferrer Guardiaren pedagogiari jarraituz, Bartzelonara joan zen eta José Berruezo Silventek zuzendutako eskola arrazionalistarekin bat egin zuen, Sant Adrià de Besòsko Gizarte Kulturaren Ateneoaren babesarekin.

## Ekintzaile 
Etapa horretan, Escuder Lanaren Konfederazio Nazionaleko (CNT) Lanbide Liberalen Sindikatuan afiliatu zen, eta Vallespir kaleko Eskola Arrazionalistan ere parte hartu zuen, Carrasquer anaiek zuzendutako "Eliseu Reclus Eskola" izenekoan. Haien metodo pedagogikoek inspirazio sakona eman zioten. Eskola Berri Bateratuko Kontseiluaren (CENU) eskola-erreformaren aurka agertu zen Escuder, eta, 1936ko uztaileko estatu-kolpearen ondoren, Durruti zutabearekin bat egin zuen bere borondatez. Zutabean intendentziaz arduratu zen, eta Enrique Ferrero lankidearekin lan egin zuen, Kulturako delegatua zenarekin. Ondoren, mugimendu kolektibistan parte hartu zuen Mirambelen, Teruelen. Hala ere, 1937an kolektibitateen aurkako eraso estalinistaren ondorioz, Játivara ihes egin behar izan zuen Etna alabarekin. Alabak 15 egun besterik ez zituen, eta harremana galdu zuen Valentziako Torrenteko kartzelan indar faxistek harrapatu eta fusilatu zuten lagunarekin.

## Kartzelaratzea 
Gertaera horien ondoren, irakasle izan zen Ontinyent-eko Gazteria Libertarioen Akademian. Gerra Zibila amaitzean, Valentzian espetxeratu zuten, baina 1944an askatu egin zuten. Bartzelonara joan zen Etna alabarekin, Gúdula ahizparekin eta ilobarekin. Urte horietan, jantzigintzan lan egin zuen, eta, Casa Camboren CNT-FAIren bilera klandestino batean, Félix Carrasquer pedagogo eta militante libertarioa ezagutu zuen eta lagun bihurtu ziren. Biak buru-belarri sartu ziren CNT klandestinoan, eta 1947an atxilotu eta kartzelaratu egin zituzten zenbait hilabetez. Gero, konposizio-mahai txiki batekin, bikoteak panfletoak eta CNTko Metalaren Sindikatuaren buletina argitaratu zituen.

## Atxiloketa eta erbesteratzea 
Carrasquer Madrilera bidali zutenean CNTren Batzorde Nazional berrian parte hartzeko, Manuel Villar Mingo militante anarkistarekin batera, Escuder berriro atxilotu zuten Batzorde Nazionala erori ondoren, eta sei urteko kartzela-zigorra ezarri zioten, Ventasko Emakumeen Kartzelan bete zuen zigorra.Lagunak ere 12 urteko zigorra jaso zuen. 1960an, Carrasquer askatu zutenean, bikotea Frantziara erbesteratu eta Thilen kokatu zen, Tolosa Okzitaniatik gertu. Bertan, Carrasquerek Gerra Zibilean Monzonen (Aragoi) sortutako Militante Eskolan inspiratutako prestakuntza-zentro bat sortu zuten..

## Itzulera 
1971n, Etna alabari eta Toni lagunari landetxea utzi ondoren, bikotea Bartzelonara itzuli zen, eta han etxe bat erosi zuten Tibidabon. Bilgune eta prestakuntza-zentro bihurtu zena Kataluniako libertarioen belaunaldi berrirako.

Escuder 2006ko maiatzaren 8an hil zen Thilen, Languedocen, Okzitaniako eskualdean.

## Aintzatespenak 
* Sant Adrià de Besòsko Udalak Matilde Escuder izena jarri zion hiriko kale bati, Espainiako hezkuntzarekin eta anarkismoarekin zuen konpromisoa aitortzeko. 

* Castelló de la Planan ere bada hari eskainitako plaza bat. 
* Gainera, 2018an, hil eta hamar urte geroago, Vilafrancako Udalak, bere jaioterriak, Matilde Escuder Vicente izena jartzea erabaki zuen udal liburutegi publikoari, kulturarekin lotutako bere figurari omenaldi gisa..

* 2018an, Manuel Martí Puig Pedagogiako doktoreak Escuder-en biografia argitaratu zuen *Matilde Escuder. Maestra libertaria y racionalista. Una historia de vida* Jaume I.a Unibertsitateak eta Vilafrancako Udalak argitaratua, Carmen Agulló Diaz irakasle eta idazlearen hitzaurrearekin. Urte horretan bertan, “Biktimimes per la violència i repressió als Ports durant la Segona República i la Guerra Civil (1931-1941)” memoria demokratikoari buruzko jardunaldiak egin ziren, Portellgo Udalak antolatut. Eta itxierako ponentzia, Martik berak emana, Escuder-en figurari buruzkoa izan zen.

## Bibliografia 
* 2018 – *Matilde Escuder.* *Maestra libertaria y racionalista. Una historia de vida.* Manuel Martí Puig,  Carmen Agullóren hitzaurrearekin. Universitat Jaume I Fundació Càtedra Enric Soler i Godes bilduma ISBN 978-84-16546-85-5.
* 2018 – *Víctimes per violència i repressió als Ports durant la Segona República i la Guerra Civil (1931-1941).* Jornades per a la recuperació de la memòria històrica de Portell. Francesc-Xavier Duarte Martínez eta Jurema López Castro. Ajuntament Portell de Morella. ISBN 978-84-09-13472-4 (págs. 299-322).
* 2016 – *Educar en temps de guerra.* XXII Jornades Internacionals d'Història de l'Educació. Institució Alfons el Magnànim-Centre Valencià d'Estudis i d'Investigació. ISBN 978-84-7822-696-2 (pags. 571-582).
* 2014 – *La escuela de militantes de Aragón.* *Una experiencia de autogestión y de análisis sociológico.* Félix Carrasquer Launed.  Descontrol argitaletxea. ISBN 978-84-16553-08-2.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak