open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roland Liboton

**Roland Liboton** (Leuven, 1957ko martxoaren 6a) belgikar ziklo-kroslari ohia da. 80koen hamarkadako onenetakoa izan zen, Superprestige hirutan, Munduko Txapelketa lautan eta Belgikako Txapelketa hamar aldiz irabazi zuelarik.

## Palmaresa Ziklo-krosean
**1979-80**
* 20px 15px Belgikako Ziklo-kroseko Txapelketak 
* 20px 15px Ziklo-kroseko Munduko Txapelketa 
**1980-81**
* 20px 15px Belgikako Ziklo-kroseko Txapelketak 
* 2. 15px Ziklo-kroseko Munduko Txapelketan
**1981-82**
* 20px 15px Belgikako Ziklo-kroseko Txapelketak 
* 20px 15px Ziklo-kroseko Munduko Txapelketa 
**1982-83**
* 20px 15px Belgikako Ziklo-kroseko Txapelketak 
* 20px 15px Ziklo-kroseko Munduko Txapelketa 
**1983-84**
* 20px 15px Belgikako Ziklo-kroseko Txapelketak 
* 20px 15px Ziklo-kroseko Munduko Txapelketa 
* Aretxabaletako Nazioarteko Ziklo-krosa
**1984-85**
* 20px 15px Belgikako Ziklo-kroseko Txapelketak 
* Superprestige
**1985-86**
* 20px 15px Belgikako Ziklo-kroseko Txapelketak 
* Superprestige
**1986-87**
* 20px 15px Belgikako Ziklo-kroseko Txapelketak 
**1987-88**
* 20px 15px Belgikako Ziklo-kroseko Txapelketak 
* Superprestige
* 6. Ziklo-kroseko Munduko Txapelketan
**1988-89**
* 20px 15px Belgikako Ziklo-kroseko Txapelketak 
**1989-90**
* 2. 15px Belgikako Ziklo-kroseko Txapelketak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
HH 30

**HH-30** edo **V1213 Tauri** Lurretik alboz ikusten den disko protoplanetario bat da, jet-ez inguratuta eta disko-haizearekin. HH-30 LDN 1551 hodei ilunean dago, Taurus Hodei Molekularrean. HH-30 albozko ikusitako disko protoplanetario baten prototipoa da, Hubble teleskopioak aurkitu zuen lehena izan baitzen. 

## Izarra 
Izarra hauts kosmikoak ezkutatzen du. Bere espektro mota M0 zela neurtu zen Keck Behatokian, 3.700 Kelvin inguruko tenperatura duen objektua. Diskoaren errotazioaren ondorioz, izarraren masa 0,45 M☉ da. Ikerketa batek proposatu du erdian dagoen objektua izar bitar bat dela, duen jetaren mugimenduan oinarritua. Hala balitz, izar nagusiak 0,31 ±0,04 M☉ masa izango luke eta bigarrenak 0,14 ±0,03 M☉. Bi objektuen artean 18 ±0,6 unitate astronomiko egongo lirateke.

## Disko protoplanetarioa 
Hubble teleskopioaren WFPC2rekin egindako behaketek aurkitu zuten 250 unitate astronomikoko disko protoplanetario bat zuela. Diskoa erreflexio bikoitza duen nebulosa bat bezala ikusten du, bere hautsak izarraren argia estaltzen baitu. Diskoa II motakoa da, hau da, gasa eta hautsa duen bat. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muhammad Mansur Ali

**Muhammad Mansur Ali** (,  ahoskatua; Kazipur, 1917ko urtarrilaren 16a – Dhaka, 1975eko azaroaren 3a) bangladeshtar politikaria izan zen, Bangladeshko lehen ministroa 1975eko urtarriletik abuztura.

Liga Musulmaneko kide izan zen eta Pakistango estatu musulman bat sortzeko borrokatu zuen. Awami Ligako batzorde exekutiboko kide izan zen eta bengalera hizkuntzaren eta Ekialdeko Pakistanen autonomiaren aldeko mugimenduan parte hartu zuen. 1954an Ekialdeko Pakistaneko parlamentuko kide hautatu zuten eta probintziako gobernuko ministro izan zen. 1958tik 1959ra egon zen kartzelan, Ayub Khanen estatu kolpeari aurka egiteagatik.

Bangladeshko Askapen Gerran klandestinitatean sartu zen eta gobernu bat antolatu zuen erbestean. Independentziaren ondoren, Komunikazio eta Barne Arazoetako ministroa izan zen. Sheikh Mujibur Rahman presidenteak lehen ministro izendatu zuen 1975ean. 1975eko abuztuaren 15ean Rahman hil zuten estatu-kolpearen ondoren, Mansur Ali ezkutatu egin zen. Abuztuaren 23an armadak atxilotu eta espetxeratu egin zuen. Militarrek Dhakako kartzelan hil zuten erregimen berriari uko egiteagatik.

## Kanpo estekak
Nandrolona dekanoato

**Nandrolona dekanoatoa** konposatu organikoa da, C28H44O3 formula duena, esteroide anabolikoen familiakoa eta esterren klasekoa. Solidoa da

Botika gisa baliatzen da.

## Erabilera 
Nandrolonaren deribatu sintetiko hau anemia eta kakexia tratatzeko usatzen da eta emakume menopausikoen kasuan osteoporosia tratatzeko. Injektatuta hartzen da astebetetik lau aste bitarteko epetan.

Kirolarien artean errendimendua emendatzeko usatzen da, bereziki kulturismoan eta pisu-altxaketan.

## Albo-ondorioak 
Nandrolona dekanoatoaren eta nandrolonaren esterren albo-ondorioen artean maskulinizazioa dago, besteak beste. Emakumezkoengan, nandrolonak eta nandrolona esterrak libidoa, aknea, aurpegiko eta gorputzeko ilearen hazkuntza, ahots-aldaketak eta klitoriaren handitzea areagotzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Betty Twarog

**Betty Mack Twarog** (New York, 1927ko abuztuaren 28a – Damariscotta, 2013ko otsailaren 6a) estatubatuar biokimikaria izan zen, eta ugaztunen garunean serotonina aurkitu zuen lehen zientzialaria.

## Ibilbidea 
Twarog New York hirian jaio zen 1927an. Swarthmore Collegen ikasi zuen 1944 eta 1948 artean, matematikan zentratuz. Tufts Unibertsitatean Zientzietako Maisutza ikasten ari zela, moluskuen muskulu-neurologiari buruzko ponentzia bati entzun zuen, eta 1949an John Welshek zuzentzen zuen Harvard Unibertsitateko doktorego-programan matrikulatu zen arlo hori aztertzeko. 1952an, serotoninak muskuiluetan neurotransmisore funtzioa betetzen zuela erakusten zuen lan akademikoa aurkeztu zuen.

1952ko udazkenean, Twarog Kent Estatuko Unibertsitate ingurura joan zen bizitzera, familia arrazoiak zirela medio, eta Cleveland Klinika aukeratu zuen bere ikerketarekin jarraitzeko, ornogabeen neurotransmisoreak ugaztunetan ere agertuko zirelako hipotesiari buruz. Nahiz eta Irvine Pagek ez zuen uste serotonina burmuinean aurkituko zuenik, laborategi bat eta teknikari bat eman zizkion Twarogi. Horrela, 1953ko ekainean, ugaztun baten garuneko serotoninaren isolamendua iragartzen zuen lan akademiko bat aurkeztu zuten, *Serotonin Content of Some Mammalian Tissues and Urine and a Method for Its Determination* izenekoa.

Twarogek 1954an Clevelandeko Klinika utzi zuen, eta ornogabeen muskulu leunarekin lanean jarraitu zuen Tuftseko Unibertsitatean, Harvardekoan eta Stony Brook-eko New Yorkeko Estatu Unibertsitatean. Urte batzuk geroago, Boothbay Harbor-eko (Maine) Itsas Zientzietako Bigelow Laborategian, itsaskiek fitoplanktonaren pozoiak nola saihesten zituzten aztertu zuen.

Twarog 2013ko otsailaren 6an hil zen, 85 urte zituela, Damariscottan (Maine).

## Eragina zientzian eta medikuntzan 
Twarog-ek serotonina garunean isolatzeak bere potentziala ezarri zuen neurotransmisore gisa eta, beraz, burmuinaren ekintzaren modulatzaile gisa. Haren aurkikuntza funtsezko aitzindaria izan zen 1978an ISRS depresioaren aurkako sendagaiak sortzeko, hala nola fluoxetina eta sertralina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Kern

**Paul Kern** (hungarieraz: Kern Pál, 1884 - 1955) soldadu hungariarra izan zen Lehen Mundu Gerran. 1915eko ekainaren 24an, soldadu errusiar batek buruan tiro egin zion Galitziako Chlebovice herriaren aurkako eraso batean. Bala kopetako gingiletik atera zuten. Hil beharrean, horrek eragin zuen handik aurrera lo egiteko gai ez izatea.

Tiroaren ondorioz, Lviveko ospitalera eraman zuten, eta eskuineko gingilaren zati bat galdu zuen. Medikuak heriotzaren zain zeuden, baina handik egun batzuetara esnatu egin zen, eta ordutik ez zen berriro lo egiteko gai izan. 

Ernst Freyk, Eötvös Lorándeko Unibertsitatean buruko eta nerbio-gaixotasunen irakasle zenak, Kern tratatu zuen, baina ez zen gaixotasun horren kausarik aurkitzeko gai izan.

Honen ondoren, armada utzi eta Kern Budapestera joan zen. Han egon zen bitartean, egunero lan egin zuen Pentsioen Sailean.

Hurrengo urteetan ez zuen ezer lo egin, 1955eko otsailaren 16an hil zelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gemitus Britannorum

**Britaniarren Deia** (latinez: ***Gemitus britannorum***), 446 eta 454 artean britaniarrek erromatar armadari pikto eta eskoto erasotzaileen aurka laguntza lortzeko egindako azken deia da. Gildasen VI. mendeko *De Excidio et Conquestu Britanniae* (Britaniaren zanpaketa eta konkista) liburuan aipatzen da deia lehen aldiz. Gildasen kontakizuna  Bedaren *Historia ecclesiastica gentis Anglorum* liburuko 13. kapituluan errepikatu zen berriz. Gildasen arabera, laguntza eskaera "Agitius" -i zuzenduta zegoen, zeina, oro har, Flavio Aezio jeneralarekin identifikatzen baita. Gildasek eta geroagoko Erdi Aroko zenbait iturrik diotenez, erromatar armaden huts-egiteak, laguntza bidali ez baitzuten, Britainia Handia segurtatzeko britaniarrak uhartera mertzenario anglo-saxoiak gonbidatzera eraman zituen, anglo-saxoien Britainia Handiko kolonizazioa eta geroko konkista azkartuz.

## Mezua 
Gildasen testuan hala kontserbatu da:Deia Erroma osteko Britaniaren aldiaren hasieran eman zen, irla zenbait erresumatxotan zatitua zegoenean. 407an Konstantino III.a usurpatzaileak Britainia Handiko azken tropa erromatarrak hartu zituen, eta administrazio zibila bertakoek kanporatu zuten pixka bat geroago, gero eta denbora luzeagoan biztanleak beren kasa moldatzen utziz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Damián Barreiro

**Damián Barreiro Maceiras** (A Estrada, 1984ko abuztuaren 9a-Avilés, 2025eko otsailaren 6a) kazetari eta idazle asturiarra izan zen. Máximo Fuertes Acevedo saiakera-lehiaketa hiru aldiz irabazi zuen. Xunta Pola Defensa de la Llingua Asturiana erakundearen partaide aktiboa zen.

## Ibilbidea 
Kazetaritzan lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean, eta Kultur Kudeaketan masterra egin zuen Kataluniako Unibertsitate Irekian. Gainera, Oviedoko Unibertsitatean «Asturias. Espazioa, Ondarea, Historia eta Kultura» unibertsitate-espezialista titulua lortu zuen.

2017ko irailean, Europa Presseko taldean sartu zen, eskualdeko eta tokiko informazioa emateko eta asturierazko albiste-zerbitzuaz arduratzeko. Asturiasko musikari, literaturari eta historiari buruzko dibulgazio-programen gidoilaria izan zen RTPA (Asturias Printzerriko Irrati-telebista), Asturias.com edo *Les Noticies* hedabideetan.

Xunta pola Defensa de la Llingua Asturianako militante aktiboa zen. Youtuben, Horros & Frixuelos kanala kudeatzen zuen, non asturierazko kulturaren eta pop kultura garaikidearen arteko harremanak aztertzen zituen. Asturiasko Printzerriko Kultura, Hizkuntza Politika eta Turismo Sailak asturierazko saiakeraren arloan ematen duen Maximo Fuertes Acevedo saria hiru aldiz irabazi zuen.

2025eko otsailean, bere heriotza zela eta, Oviedon egindako Asturiasko Kulturaren Munduko Biltzarraren omenaldia jaso zuen.

## Obra 
* *Caleya Sésamu: el papel de la televisión na tresmisión interxeneracional de la llingua* (2014)
* *Asturploitation* (2018)
* *Asturianía kitsch: decálogu de la cultura pop ástur* (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hexametilentetramina

**Hexametilentetramia**, konposatu organikoa heteroziklikoa da, C6H12N4 formula duena aminen klasekoa. Solido kristalino zuria da. Hutsean sublimatzen da. Disolbagarria da uretan eta disolbatzaile organiko polarretan. Higroskopikoa da. Halaber sukoia da.

## Egitura 
Adamantanoren antzeko egitura tetraedrala du, non erpinetan nitrogeno-atomoak dauden metileno taldeek estekatuta.

## Sintesia 
Hexametiltetramia amoniakoa eta formaldehidoa erreakzionaraziz sintetizatzen da. Erreakzio gas gasean edo disoluzioan egin daiteke.

Synthesis Hexamine|406x406px

## Erabilera 
Historikoki gernu-aparatuan antiseptiko gisa usatu da, bereziki. XX. mendearen lehen erdian.

Dena dela, hexametilentetraminaren erabilera nagusia erretxina fenolikoen prestakuntza da non prestakinari erresistentzia emateko baliatzen den.

Nitxo erabilerak ere baditu, hala nola su-pizteko pastillen osagai edo elikagaien kontserbagarri moduan. Atze kasu honetan Europar Batasunean erabiltzea posible da, E239 zenbakiarekin, baina AEBetan, Errusian edo Zeelanda Berrian ez.

Sintesi kimikoan era baliatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loaren Munduko Eguna

**Loaren Munduko Eguna** 2008tik martxoaren 15ean ospatzen den oroitzapenezko jardunaldia da, urte horretan bertan Loaren Munduko Elkarteak ezarria.

## Aldarrikapena 
Loaren Munduko Eguna Loaren Munduko Elkarteak (WSS) ezarri zuen, Loaren Medikuntzaren Munduko Elkarteak (WASM) eta Loaren Munduko Federazioak (WSF, ingelesezko sigletan) bat eginda sortu zena. Loaren osasunean mundu mailan aurrera egiteko helburuarekin sortu zen ospakizun hori, pertsonen osasuna eta bizi-kalitatea mehatxatzen dituen logalearen eta insomnioaren epidemia globalari aurre eginez, eta prebentzio- eta tratamendu-estrategien bidez arazo horiei aurre egitearen garrantzia azpimarratuz, batez ere loaren medikuntza gutxiago garatuta dagoen eskualdeetan.

## Ospakizuna 
Urtero, udaberriko ekinozioaren aurreko ostiralean ospatzen da ekitaldia, eta, beraz, data zehatza urtero aldatzen da. Hautespen horrek udaberriaren etorrerarekin lotutako berpizkundea eta berrikuntza sinbolizatzen ditu, loak gizakiaren osasun eta ongizaterako ematen duen suspertzearekin batera. 2008ko martxoaren 14an lehen aldiz egin zenetik, nazioarteko trukeak sustatu ditu, eta loaren, erritmo zirkadianoen eta loaren nahasmenduen inguruko ezagutza sustatu du maila globalean. 88 herrialde baino gehiagoren parte-hartzearekin eta arreta mediatiko handiarekin, X eta antzeko sare sozialetako joerak barne, ospakizunak bere helburua betetzen du: bizi-kalitatea hobetzea, loaren nahasteak hobeto ulertuz eta maneiatuz, arlo horretan loaren osasunari eta ikerketari buruzko politika publikoak babestuz (ikus loaren medikuntza).

## Gaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Loaren Munduko Elkartea
Beagle (argipena)

**Beagle** izenak hainbat adiera du:

* **Beagle itsasontzia**, Charles Darwinen bidaia ospetsuko ontzia. Honen izena du:
** **Beagle kanala**, Suaren Lurraldeko itsasartea.
** **656 Beagle**, nanoplaneta.
*  **Beagle**, txakur arraza bat.
Suzuko Mimori

; (Tokio, Japonia, 1986ko ekainaren 28a) japoniar  aktore, seiyū (ahots aktore japoniarra) eta abeslaria da. Sherlock Shellingforden ahotsa Tantei Opera Milky Holmes frankizian interpretatzeagatik da ezaguna, Love Live!-en frankiziako Umi Sonoda, Cardfighten Kourin Tatsunagi!! Vanguard, eta Nanami Momozono Kamisama Hajimemashitan. Hibiki Cast du ordezkari.

## Bizitza 
Komazawako Unibertsitatean eman zuen izena, baina bere ahotsaren inguruko proiektuetan kontzentratzeko utzi egin zuen. Aktore ibilbidea hasi baino lehen, Suzuko Mimorik antzerki musikaletan parte hartzen zuen,  izenarekin. Takaaki Kidani Bushiroad-eko presidentearekin bildu zen, bere etapako musikaletako batean, eta, horri esker, ahots eta entzumeneko aktore bihurtzeko aukera izan zuen, 2008an egin zuen lehen papererako. 2009ko uztailetik urrira, Cutie Pai kantu taldeko kidea izan zen "Suzy" ezizenarekin. 2012an, telebista saioetan eta musika jardueretan agertzen hasi zen Milky Holmesen ahots emanaldiaren unitateko lau kide nagusietako bat bezala, izen bereko telebista saioaren izena daramana. 2011tik 2016ra Love Live!-eko unitate txiki bateko kidea izan zen, Lily White, Aina Kusuda eta Riho Iidarekin batera.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larraitz Zuazo

**Larraitz Zuazo Aurrekoetxea** (Bilbo, Bizkaia, 1980) Euskal Herriko gidoigile eta zinemagilea da. Ainhoa Andraka eta Zuri Goikoetxea zinemagileekin batera "Itoiz Udako Sesioak" filma egin zuen 2024an Begira Produkzioak ekoiztetxearekin.
## Filmak 
Zuazo zinegilaren lanen artean bi nabarmentzen dira: *163 dias* izenekoa 2017an ekoiztua eta *Itoiz Udako Sesioak* 2024koa. Dokumental bat ere egin zuen 2016 urtean *Nosotras Mujeres de Euskalduna,* ZINEBIn aurkeztua.

Honelaxe azaldu zuen Lea Artibaiko *HITZAn* egindako elkarrizketan Zuazok lan horren arrazoi sakona:“Dokumentalaren jomugan jarri nahi izan dugu gaur egun hiriek gure iragana albo batera utzi eta gure historia eta gure nortasuna kontuan eduki gabe berriztatzeko daukaten ohitura.”

ZINEBI zinemaldiko estreinaldian honelaxe goraipatu zuten Zuazo zuzendariaren lehen film luzea:Larraitz Zuazoren estreinako film luzea ZINEBIren ikusleentzat gehien espero den proiektuetako bat da, proiektua **2019an ZINEBI Networking Bilboko Dokumentalen Nazioarteko Foroaren** bigarren edizioan aurkeztu zenetik. Era berean, ZINEBI eta FICXekin lankidetzan garatu zen **Cannes Docs**-en barruko programa berezi batean parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* MUBIko informazioa: https://mubi.com/es/cast/larraitz-zuazo
* Gijoneko Zine festibalaren orrialdea: https://ficx.tv/direccion/larraitz-zuazo/
* ZINEBIn estreinaldi eguneko aurkezpena: https://zinebi.eus/eu/albisteak/zinebi-acoge-el-estreno-mundial-de-la-pelicula-sobre-el-mitico-grupo-musical-itoiz/
* ZINEBIko estreinaldiaren info eta argazki galeria: https://zinebi.eus/zinebi66/galerias/itoiz-udako-sesioak-larraitz-zuazo/
Ida A. Bengtson

**Ida Albertina Bengtson** (Harvad, Nebraska, 1881eko urtarrilaren 17a - 1952ko irailaren 6a) estatubatuar bakteriologoa izan zen, organismo anaerobikoekin egindako lanagatik ezaguna. Ph.D. lehen emakumea izan zen Estatu Batuetako Osasun Publikoko Zerbitzuko Higiene Laborategian lan egiteko kontratatua, Osasun Institutu Nazionaletan. *Clostridium botulinum*, gangrena gaseosoaren toxinetarako arauak eta antitoxinak sailkatzeko egindako lanengatik da ezaguna.

## Bizitza eta hezkuntza 
Ida Bengtson Harvaden (Nebraska) jaio zen 1881ean, suediar etorkinen alaba gisa. Nebraskako Unibertsitatera joan zen eta 1903an graduatu zen matematika eta hizkuntzetako tituluekin. 

## Bere karreraren hastapenak 
Graduatu ondoren, Bengtson AEBetako Geologia Zerbitzuko Liburutegian hasi zen lanean. Lana ez zitzaiola asko interesatzen ikusita, gertuko lagun batekin hitz egin zuen, eta hark unibertsitatera itzultzera bultzatu zuen. 1911n, Chicagoko Unibertsitatean sartu zen bakteriologia ikastera, eta 1913an lizentziatura eta doktoretza lortu zituen, biak Chicagoko Unibertsitatean. Ikasten ari zela, Chicagoko Osasun Departamentuan ere egin zuen lan bakteriologo gisa, 1915ean. 1916an Estatu Batuetako Osasun Publikoko Zerbitzuko Higiene Laborategian (geroago Osasun Institutu Nazionalen zati bat) lan egiteko kontratatutako lehen emakumea izan zen. IDAk zientzialari osagarriak kontratatzeko bidea erraztu zuen NIHetan, eta eragin handiko beste emakume batzuekin lan egin zuen, hala nola Alice Evansekin, Estatu Batuetako Bakteriologoen Elkarteko lehen emakume presidentea izan zenarekin.

Ida Albertina Bengstsonek 30 urteko ibilbidea izan zuen. 1946an erretiratu zen. Argitapen eta ekarpen handia egin zuen bakteriologiaren eta osasun publikoaren alorrean. Ida Bengstson 1952an hil zen. Isolatuak jatorrian *Bacillus botulinus* zuen izena, latinezko saltxitxa hitzetik, botulus. ("Saltxitxek eragindako intoxikazioa" arazo arrunta izan zen XVIII. eta XIX. mendeetako Alemanian, eta ziurrenik botulismoak eragin zuen). Hala ere, ondorengo agerraldietako isolamenduak beti izan ziren anaerobikoak, esporak sortzen zituztenak, eta horregatik Bengtsonek organismoa *Clostridium* generoan kokatzea proposatu zuen, *Bacillus* generoa esporak sortzen zituzten makilatxo aerobikoetara mugatuta baitzegoen.

### Trakoma 
1924an, Ida Rollara (Missouri) bidali zuten, trakoma kasu asko zegoen toki batera, gaixotasun horren etiologia aztertzeko. Infekziosoa zela jakina bazen ere, ez zekiten zer agentek eragin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Darlene Love

**Darlene Love**, sortzez **Darlene Wright** (Los Angeles, Kalifornia, AEB, 1941eko uztailaren 26a) estatubatuar aktorea eta R&B eta pop soul abeslaria da.

## Ibilbidea 
Bere ibilbidean kantua aktoretza lanarekin tartekatu du. The Blossoms, The Crystals eta Bob B. Soxx and the Bluejeans taldeetako kidea izan zen. 60ko hamarkadan sei single grabatu zituen Phil Spectorrentzat, eta horien artean "Wait Till My Bobby Gets Back Home" nabarmendu behar da. The Crystals-ekin "He's a rebel" abestian parte hartu zuen, eta Bob B. Soxx and the Bluejeans-ekin "Zip-A-Dee-Doo-Dah" abestian.

Horren ostean, aktore lanetan aritu zen, 1977an Phil Spectorren estudiora itzuli zen arte, "''Lord, If You're a Woman*" grabatzeko. 80ko hamarkadan, Arma letal ekintza-sagako aktore-zerrendan nabarmendu zen, Mel Gibson eta Danny Glover-ekin batera. 

1990ean, "*Paint Another Picture"* albuma grabatu zuen, eta, gero, hainbat bira egin zituen Cher abeslariaren korista lanetan. 

1993an "A*nother World*" izeneko telesailean parte hartu zuen aktore gisa. Laurogeita hamarreko hamarkadaren amaieran beste bi album argitaratu zituen.

Zooey Deschanel protagonista zuen *New Girl* telesailaren hirugarren denboraldiko hamargarren atalean izan zen.

2019an Gabonak, Gabon zoroak lanean protagonista izan zen.

## Diskografia 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 1995ean, Love taldeak Rhythm and Blues Fundazioaren Pioneer Saria jaso zuen.
* 2008an Love No sailkatu zen. 84 *Rolling Stone* aldizkariaren 100 abeslari onenen zerrendan.
* 2011ko martxoaren 14an, Love Rock and Rollaren Ospearen Aretoan sartu zuten, Bette Midlerren hitzaldi batekin. Midlerrek esan zuen: "Munduarekiko ikuspegia aldatu zidan, abesti horiek entzunda, dantzatu egin behar zenuen, mugitu egin behar zenuen, mutiko errebeldearen bila jarraitu behar zenuen". Near tears, Love-k adierazi zuen 70 urte beteko zituela urte hartan, eta eskerrak eman zizkion Spectorri "nire talentua aitortzeagatik eta bere Wall of Sound-eko ahots nagusi bihurtzeagatik". Bere hitzaldiak txalo zaparrada jaso zuen. Geroago, "Zip-a-Dee-Doo-Dah" abestu zuen Bruce Springsteenekin gitarra solo bat emanez.

* 2015ean, Love-k bere lehen Grammy saria irabazi zuen Musika Film Onenari, *20 Feet From'' Stardom dokumentalarengatik.
* 2015ean, Love Entertainment Weeklyren iraileko alean agertu zen. Aldizkariko musikaren atalean, Love-ren bost hamarkadetako lorpen musikalak sartu zituen.
* 2015eko irailaren 26an Lovek inaugurazio-emanaldia eskaini zuen Clermonteko (Florida) Arte Eszenikoen Zentroaren inaugurazioa n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Darlene Love - Marshmallow World (Music Video)

* Darlene Love - All Alone On Christmas (Official Video)
Stanisława Angel-Engelówna

**Stanisława Angel-Engelówna** (Varsovia, 1908ko apirilaren 23a – Szczecin, 1958ko abuztuaren 7a) poloniar aktorea izan zen, antzerkian eta zineman jardun zuena.

## Bizitza 
thumb|Wanda Jarszewska eta Stanisława Angel-Engelówna *Szczęście Frania* antzezlanean (Varsoviako Comoedia antzokia, 1948)
thumb|Stanisława Angel-Engelównaren hilobia

Hasiera batean eskolan aritu zen irakasle, eta 1935ean Varsoviako Antzerki Arteen Estatu Institutuko azterketa gainditu zuen. 1935ean antzerki aktore gisa debutatu zuen Aleksander Fredroren *Dożywocie* komedian, Varsoviako Antzoki Nazionalean, eta han 1938ra arte aritu zen. 1938tik 1939ra Łodzeko antzokian antzeztu zuen.

Eustachy Kojałłowicz (1897-1972) aktorearekin ezkonduta zegoen. 1958ko abuztuaren 7an hil zen, eta Szczecingo hilerrian lurperatu zuten.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grouvellinus leonardodicaprioi

***Grouvellinus leonardodicaprioi*** Byrrhoidea superfamiliako kakalardo espezie bat da, Elmidae familiakoa. Kakalardo espezie hau zientzia herritarreko kanpaina batean aurkitu zen, eta Malaysian baino ez da bizi. Izenak Leonardo DiCaprio aktorea omentzen du, "ingurumenaren inguruko kontzientzia sortzeko egindako lanagatik, eta klima aldaketa eta bioaniztasunaren galeraren arazoetan arreta jartzeagatik". 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itoiz udako sesioak

***Itoiz udako sesioa***k (Itoiz Summer Sessions) euskal film independente bat da 2024 urtean ekoiztua, Larraitz Zuazo, Zuri Goikoetxea eta Ainhoa Andrakak idatzi eta zuzendu dutena. Itoiz taldeko Juan Carlos Perez abeslari ohiaren gogoeta eta oroimenekin batera, Itoiz taldearen abestiak eta dokumetu grafikoekin batera XX. gizaldiko pasarte dramatizatuekin osatzen da. 2024ko azaroaren 14an ZINEBIn eta Azaroaren 16an, Gijonen estreinatu zen; Euskadiko eta Espainiako zinemetan 2025eko urtarrilaren 24an estreinatu zen, Atera Filmsek banatua.

Filma Bilbon estreinatu zenean honela azaldu zuten ZINEBIko antolatzaileok bere web orrian:Horrela, Juan Carlosek taldearen muinera bidaia katartikoa hasiko du, 70eko hamarkadan Mutrikuko rock talde progresiboaren hastapenak birbiziz, iraganarekin adiskidetzeko balioko diona.

## Bilbea 
Inoiz ikusi eta entzun gabeko hainbat zinta aurkitu ondoren, Juan Carlos Perezek, Itoiz talde ikonikoaren liderrak, bere unerik gorenean taldea desegiteari buruz hausnartzera eramango gaitu; gaur egun oraindik ere ukatzen duen poparantz estilo aldaketa argia egin ondoren. Horrela, Juan Carlosek taldearen muinera bidaia katartikoa hasiko du, taldearen hastapenak gogora ekarriz, 70eko hamarkadan Mutrikun rock progresiboa egiten zuen talde gisa, eta iraganarekin adiskidetzeko balioko dio.

### Partaideak 

* Juan Carlos Perez
* Jose Garate "Foisis"
* Jose Antonio Fernandez "Antton"
* Jimmy Arrabit
* Jean-Marie Ekai
* German Ors
* Bernardo Atxaga
* Jose Lastra
* Jon Galarraga
* Eritz Urkiri
* Unai Fernandez
* Peio Bilbao
* Eneko Palenzuela
* Arnatz Puertas
* Albar Cirarda
* Gorka Luna
* Iñigo Cruz
* Gabriel Ocina
* Alex Quiroga
* Eneko Irastorza
* Aitzol Barbarias
* Galder Tudela
* Maren Bidaurrazaga

### Ekoizpena 
2023ko maiatzean iragarri zen lehen aldiz Itoizen *udako seioak* proiektua, Itoiz euskal taldearen dokumental bat, Lararitz Zuazok zuzendua. Proiektua 2018an hasi zen garatzen.

### Merkaturatzea eta marketina 
2024ko urrian, *Itoiz udako sesioak* 2024ko azaroaren 14an Bilboko ZINEBI jaialdian eta azaroaren 16an Gijongo Nazioarteko Zinema Jaialdietan estreinatuko zela iragarri zuten. 

2025eko urtarrilean, Atera Filmsek iragarri zuen 2025eko urtarrilaren 24an estreinatuko zuela dokumentala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ander makazaga komentarioa: "Oroitzapenen dunen atzetik dabil", *Irutzuloko Hitza*, 2344.zk., 2025/02/07.
* Filmaren traillerra.]
* Web orrialde ofiziala
* ''* en Internet Movie Databasean.
* *Itoiz udako sesioak'' FilmAffinity atarian.
Pasionaria León Díaz

**Pasionaria** **León Díaz** (Jimena de la Frontera, Cadiz, 1928ko abenduaren 31 - San Pedro de Alcántara, Malaga, 2025eko apirilaren 25a) frankismoaren biktima eta enpresaria izan zen. "La Desbandá"tik bizirik atera zen eta Andaluziako memoria historikoaren ahots bat da.

## Bizitza 
Jimena de la Fronteran jaio zen, Bigarren Errepublikan CNTko tokiko buruzagi izandako Sebastian Leon Rubialesen eta Milagros Diaz Sanchezen alaba. Ama langile anarkista batenganako maitasunagatik klase ertain-altuko familiarekin hautsi zuen emakume librepentsalaria izan zen. Bere heziketa txikitatik askatasunarekin, justizia sozialarekin eta berdintasunarekin konprometitutakoa izan zen.

#### “*La Desbandá*” 
1936ko uztailaren 18an, estatu-kolpearen egunean, Pasionariak zazpi urte baino ez zituen. La Linea de la Concepcioneko azokan zegoen tropa frankistak iritsi zirenean, baita indar kolonialak ere, "mairuak" (“los moros”) bezala aipatzen zituenak. Umeek hasieran pentsatu zuten kabalgata bat zela… tiroak hasi ziren arte. Berak eta bere familiak ihes egitea lortu zuten eta landan babestu ziren. Hurrengo egunean, oinez, 30 kilometro egin zituzten Jimenaraino. Hiru hilabete geroago, 1937ko otsailean, izua itzuli zen: Jimenaren okupazioa. Orduan exodo (*la huía**)*** lazgarria hasi zen, Malaga eta Almeria artean ihes egin zuen, beti oinez, ama haurdun, aita Sebastian eta neba Servetekin. Lurretik, itsasotik eta airetik egindako etengabeko bonbardaketak markatutako ihesaldi hartan 200.000 eta 300.000 pertsona artean izan zirela uste da.

*Desbandá* edo *Huía* bezala ezagutzen den gertaera historiko hartatik bizirik atera zen. Zibilen kopuru zehaztugabea utzi zuen sarraski hark, baina hildakoak 3.500 pertsona inguru izan zirela kalkulatzen da.

Apaiz batek kendu zizkie izenak (berari Isabel jarri zioten, baina bera oso harro, frankismopean sinatu behar zuela esaten zioten bakoitzean, Pasionaria jartzen zuen) eta bere nebei, Servetek (Pedro izena hartu zuen) eta Libertok (Alberto). Berak esaten zuen:  "santu kristauen izenak ez zirelako, esaten ziguten".

Urte batzuk geroago, bere bizitza berregitea eta Kanariar Uharteetan enpresari arrakastatsua bihurtzea lortu zuen, 1986an San Pedro Alcantaran behin betiko finkatu aurretik. Kanarietan ibilbide profesional luzea egin zuen enpresaburu gisa, galeria komertzial batzuk eta jantzigintza-tailerrak abian jarrita.

### Heriotza 
2025eko apirilaren 25ean, 96urte zituela San Pedro de Alcantaran zendu zen.

## Aintzatespenak. 
* 2025eko apirilaren 14an, Marbellako Udalean PSOEk proposatu zuen udalerriko espazio publiko bati bere izena jartzea, "*La Desbandáko"* biktimen oroimenez. Apirilaren 25eko osoko bilkuran eztabaidatu zuten mozioa, baina Alderdi Popularrak gehiengo osoarekin betoa jartzea erabaki zuen. Pasionaria sei egun geroago hil zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
Ignacio Trillo: "*Memorialistas Campogibraltareñas del convulsivo siglo XX*", Campo de Gibraltarreko Udalerrien Mankomunitateak eta Cadizko Diputazioak argitaratua. 

## Kanpo estekak
The First Omen

***The First Omen*** (euskaraz *Lehen Iragarpena*), 2024ko Arkasha Stevenson estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. *The Omen* (1976) filmaren aurrekaria eta dailaren seigarren filma da. Nell Tiger Free, Tawfeek Barhom, Sônia Braga, Ralph Ineson eta Bill Nighy aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Margaret (Nell Tiger Free) estatubatuar neska ikaslea Eliza katolikoaten zerbitzura jartzeko Erromara bidaltzen dutenean, bete fedea zalantzan jarriko duen iluntasun batekin topo egin eta gaizkiaten haragitzearen jaiotza eragin nahi duen konspirazio bat aurkituko du. 

## Aktoreak 
* Nell Tiger Free: Margaret
* Ralph Ineson: Aita Brennan
* Sônia Braga: Ahizpa Silva
* Tawfeek Barhom: Aita Gabriel
* Maria Caballero: Luz
* Charles Dance: Aita Harris
* Bill Nighy: Lawrence kardinala
* Nicole Sorace: Carlita
* Ishtar Currie-Wilson: Ahizpa Anjelica
* Andrea Arcangeli: Paolo
* Anton Alexander: Aita Spiletto
* Rachel Hurd-Wood: Katherine Thorn
* Eva Ras: Ahizpa haserrekoia

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ez naz Makurtuko

***Ez naz Makurtuko*** Gatibu taldearen abestia da. 2018an bere kabuz argitaratutako Azken indioak albumean plazaratu zuten. Hitzak ere taldearenak dira.

Abestia Si minor tonalitatean dago.

Fitxategi:Gatibu Diskografia 11TB 08.png|Azken Indioak
Fitxategi:Gatibu dkluba 3.jpg|Gatibu

## Hitzak 
Konplexurik gabe bizitzeko aldarria egiten du abestiak («Txikia banaz ni, lodia banaz ni, gonak edo prakak niretzat bardin»).

Herri hizkuntzan konplexudun pertsona bat fisikoki zein psikologikoko desberdina dena, desberdintasun hori gaigabezia bezala bizitzen duena da; esaterako "itsusi konplexua" duen pertsona bat blokeatuta bizi daiteke, naturaltasunik gabe, une oro pentsatzen baitu beste guztiek pertsona itsusi gisa ikusten dutela. 

Autoestimua eta konfiantza funtsezkoak dira norberaren pertsonalitatearekin modu naturalean aritzeko («Desberdina naz eta badakit, eta zer! ez gehiago, ez gitxiago, bardin!», «lotsatu beharrik ez, hauxe naz ni»).

Laburbilduz: «Bizitza maite dot nik! errespetua, eta inoren aurrean **ez naz makurtuko**!».

Hau da abestiaren zati ezagunena:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alex Sardui

* Haimar Arejita 
* Gaizka Salazar
* Mikel Caballero
* Urepel (abestia)
* Euritan dantzan
* Konplexu (psikologia)
* Pertsonalitate

## Kanpo estekak 
* Ez naz Makurtuko Youtube, Gatibu: gaia
* Ez naiz Makurtuko (Gatibu) Karaokea. Gabi de la Maza
* Gatibu - Badok.eus euskal musikaren atarian
Matilde Rosa Araújo

**Matilde Rosa Lopes de Araújo** (Lisboa, 1921eko ekainaren 20a – *ibidem*, 2010eko uztailaren 6a) portugaldar idazlea izan zen, haur literaturan espezializatua.

## Bizitza 
Matilde Rosa Araújo Lisboan jaio zen 1921ean. Bigarren mailako ikasketak irakasle pribatuekin egin zituen eta 1945ean Filologia Erromanikoan lizentziatu zen Lisboako Unibertsitate Klasikoko Letren Fakultatean. Geroago portugesa eta Portugalgo literatura irakatsi zituen Lisboako Fonseca de Benevides Industria Eskolan.

Helduentzako 40 liburu baino gehiago eta haurrentzako 20 liburu baino gehiago idatzi zituen. Haurren eskubideen defendatzailea ere izan zen eta Portugalgo Haurren Laguntzarako Nazio Batuen Funtsan jardun zuen.

1980an, Calouste Gulbenkian Fundazioaren Haur Literaturako Sari Nagusia jaso zuen, eta 1996an fundazio horren beste sari bat.

2003ko martxoaren 8an, Henrike Infantearen Ordenako Ofizial Handi izendatu zuten, eta 2004ko maiatzean Portugalgo Egileen Elkartearen Ibilbide Saria eman zioten.

Araújo ez zen inoiz ezkondu eta ez zuen seme-alabarik izan. Lisboan hil zen 2010eko uztailaren 6an, 89 urte zituela, eta Prazeres hilerrian lurperatu zuten.

## Lan hautatuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurelio Teodoto

**Aurelio Teodoto**, III. mendearen erdialdean garrantzia lortu zuen erromatar ekite eta jeneral erromatarra izan zen. Galieno enperadorearen aginpean (253-268 artean erreinatu zuen) Luzio Musio Emilianoren matxinada erreprimitu zuen *Aegyptus*eko probintzian. Musio Emiliano Quieto eta Makrianoren matxinadaren gainbeheraren ostean bere burua enperadore aldarrikatu zuen, 262-263 inguruan. Teodotok Emiliano Tebasetik gertu garaitu zuen eta, preso harturik, Galienori bidali zion, nork exekutatu zuen. Trukean Teodoto Egiptoko gobernadore izendatu zuten urte batez.

Aldi berean, Teodotok Memorren matxinada ere erreprimitu zuen, Emilianoren jarraitzaileetako bat izan zena. Probintziako zenbait magistratuk Teodotoren jazarpen tekniken aurka aurkeztu ziren. Hala ere, Galienok Teodotoren alde egin zuen eta auzia itxi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ghanako bandera

**Ghanako bandera nazionala** hiru bandaz osatuta dago: gorria, horia eta berdea. Ghanak 1957ko martxoaren 6an independentzia lortu ondoren ezarri zen: urte horretan bertan diseinatu zuen Theodosia Okohek, ospe handiko artista eta irakasle ghanarrak. Bandera Ghanaren independentzia garaitik 1962ra arte ofiziala izan zen, eta 1966an berrezarri zuten Kwame Nkrumah estatu-kolpez boteretik kendu ondoren. 1966ko otsailean.

1964ko urtarrileko konstituzio-erreferendumaren ondoren, Ghanak 1957ko trikolorearen aldaera bat onartu zuen, horiaren lekuan zuria jarrita. Kwame Nkrumaheren gobernuaren oinarri zen Convention People's Party alderdiaren koloreak horiek zirelako izan zen, eta izatez, agintaldi hartan alderdi bakarra huraxe izan zen. Lau urtez, Hungariako banderaren antzekoa bihurtu zen Ghanakoa. 1957ko jatorrizko bandera 1966ko otsailean berrezarri zen, Nkrumah boteretik kendu ondoren.

## Ezaugarriak 
Bandera Etiopiaren panafrikar koloreek osatzen dute, gorria, urrea eta berdea, marra horizontaletan, bost puntako izar beltz batekin urrezko marraren erdian. Etiopiako Inperioaren banderaren ondoren, hiru kolore horiek batzen dituen bigarren bandera afrikarra izan zen. Ghanako banderaren diseinuak eragina izan zuen Ginea-Bissauko (1973) eta São Tomé eta Principeko (1975) banderen diseinuetan.
thumb|1964-1966 urteetako bandera, Nkrumahek hobetsia, bere alderdiko koloreekin bat zetorrena.
Banderaren kolore gorriak britainiar aginte kolonialarekiko independentzia borroka zuzendu zuten arbasoen odola irudikatzen du. Zehazki 'sei handien' bizitzak aldarrikatzeko asmoa esplizitua izan zen: Ghanako buruzagi Edward Akufo Addo, Ako Adjei, William Ofori Atta, Joseph Boakye Danquah, Emmanuel Obetsebi Lamptey eta geroago gehitutako Kwame Nkrumah buruzagi politiko antikolonialista, nahiz eta honek beste diseinua hobetsi urte batzuez. Gorriak halaber Ghanako nazioarekiko maitasuna adierazten du.

Urre-koloreak batez ere eskualde ghanar batzuetako aberastasun minerala adierazten du, urrearena bereziki.  Urrezko Kosta izen kolonial edo europarra aberastasun horietan oinarritu zen halaber, baina izen hura erabilpenetik desagertu zen herrialdeak 1957an independentzia lortu ondoren. Ghanako beste baliabide mineral inportante batzuk diamantea, bauxita eta manganesoa dira.

Berdeak Ghanako basoak eta aberastasun naturala irudikatzen ditu: olioa, elikagaiak eta kakaoa, egurra, besteak beste. 

Izar beltza Afrikaren emantzipaziorako eta kolonialismoaren aurkako batasun sinboloa da. Marcus Garvey ideologo pan-afriklanistak Black Star Line izeneko ontzi-konpainia bat hartu zen izan zuen 1919tik 1922ra jardun zuena, eta haren sinbolo izan zen izarra. Afrikako Izar Beltza izenarekin ere ezaguna da. Sinbolo honetatik Ghanako futbol selekzio nazionalak banderaren parte horri zor dio ezizena, "Izar Beltzak".

### Kolore eta eskalak 
thumb|450x450px|Banderaren neurrien eskala.|erdian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mahai pertsonal

thumb|350x350px| Mahai pertsonala edo TBko erretilu tolesgarria.
**Mahai pertsonala** edo **TBko erretilu tolesgarria** mahai tolesgarri txiki bat bezala funtzionatzen duen altzari tolesgarri mota bat da, garraiatzeko erraza. Mahai txiki horiek, jatorrian, telebista ikusten duzun bitartean jateko azalera izateko diseinatu ziren.  

Telebistako erretiluak 1950eko hamarkadan egin ziren ezagun Ameriketako Estatu Batuetan, telebistari begira zeuden bitartean elikagaiak eta edariak eusteko modu bat bezala, elementu ikonikoa telebistako afari bat izanik. Telebistako erretiluen mahaien publizitate nazionala 1952an agertu zen lehen aldiz, Swansonek 1953ko urrian telebistako afaria sartu baino urtebete lehenago. Batzuetan, apal txiki batean muntatutako lau telebista-mahaiko sorta bat saltzen zen, eta, erabiltzen ez zirenean, eseki egin zitezkeen. Apal hori egongelako bazter batean jarri zen.

Telebistako erretiluen mahaien asmatzailea ezezaguna da. Jatorrizko modeloek eta modelo herrikoiek bi pieza zituzten: metalezko erretilu bat, behealdean eskutokiak muntatuta zituena, eta metalezko hanka tubular multzo bat, behealdean gomazko puntak zituena. Kirtenak hanketara engantxatzen ziren, eta hankak ireki egin zitezkeen erretiluari eusteko, edo tolestu egin zitezkeen pilatzeko moduko biltegiratze baterako.  Erretilua hanka bati lotuta egoten zen biltegian zegoen bitartean. 

Garaiak aldatu ziren heinean, eraikuntza teknikek ere egin zuten, eta gaur egun telebistako erretilu tolesgarriak askotan puzte bidezko plastiko moldekatuz egiten dira. Orain ohikoa da telebistarako janari-erretiluak «retro» edo kitsch artikulu gisa merkaturatzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kornelia Salonina

**Publia Lizinia (?) Julia** **Kornelia Salonina** (ziurrenik 268 urtean hila) Erromatar Inperioko *augusta* bat izan zen, Galieno erromatar enperadorearekin ezkondua eta Valeriano II.aren, Saloninoren eta Marinianoren ama.

## Bizitza 
Saloninaren jatorria ezezaguna da. Teoria moderno batek greziarra zela dio. Bitinian jaio zela argudiatzen da, orduan Bitinia eta Pontoko probintziaren zati bat zena, Asia Txikian. Hala ere, eszeptizismo apur bat dago horri buruz. Publio Kornelio Saecularis Salonakoa izeneko senatari baten ahaidea zela uste izan da. Bere aitaginarrebaren bigarren emazte Kornelia Galloniaren ahaidea ere izan zitekeen.

Galienorekin tronura iritsi baino hamar bat urte lehenago ezkondu zen. Bere senarra bere aita Valerianorekin batera enperadore bihurtu zenean, 253an, Salonina *Augusta* izena hartu zuen, emakumezko *Augusto* titulua.

Salonina hiru printzeren ama zen: Valeriano II.a (258an hila), Salonino (260an hila) eta Mariniano (268an hila, ziurrenik Saloninarekin batera). 268an, Galienoren hilketa eta gutxira bere etsaiek bere familia gehiena hil zuten. Ezezaguna da Kornelia Salonina ere hil zutenik, informazio gehiago gorde ez delako. Hala ere, badago aurreko zenbait kasu non usurpatzaile batek aurreko enperadorearen emakumearen bizitza barkatu izan zuen, orduan, bere heriotza guztiz zehaztea zaila da.

Bere izena latinezko legenda duten txanponetan *Cornelia Salonina* bezala agertzen da, baina greziar txanponek izen osoa ematen dute: *Julia Cornelia Salonina*, *Publia Licinia Cornelia Salonina* eta *Salonina Chrysogona* ("urrezko jatorria" esan nahi du). "Publia Lizinia" izena bere senarraren izenaren ondorioz erantsi zitzaion (Publio Lizinio Egnazio Galieno)*.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irina Levinskaia

**Irina Alekseievna Levinskaia** (; Leningrad, 1952ko ekainaren 24a – San Petersburgo, 2025eko otsailaren 5a) errusiar historialaria izan zen, Antzinate klasikoa aztertu zuena.

## Bizitza 
Irina Levinskaia Leningraden jaio zen 1952an. 

1983tik 1986ra hautagai-tesia defendatzeko prestatu zen SESBeko Zientzien Akademiako Historia Institutuko Leningradeko adarrean, 1986az geroztik bertan aritu zen ikertzaile. 1988an Theos Hypsistosen kultuaren monumentu epigrafikoen inguruko hautagai-tesia defendatu zuen, eta 1998an Apostoluen Eginak liburuaren inguruko doktore-tesia. 2022an, Ukrainako inbasioa hasi ondoren, institututik dimisioa eman zuen gobernu erakunde batean lan egiten jarraitu nahi ez izateagatik. Urte askotan epaiketa penaletan agertutako txostenen analista gisa aritu zen. Gaixotasun baten ondorioz hil zen 2025eko otsailaren 5ean, 72 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patricia Baird

**Patricia Ann Baird** (Lytham St Annes, Erresuma Batua, 1937ko urriaren 11) britainiar mediku genetista da, Kanadan aktiboa. Bere ikerketa teknologia medikoaren eta etikaren arteko harremanean espezializatu da.

## Bizitza 
### Haurtzaroa eta hezkuntza 
Patricia Baird, Littleborough-en (Lancashire, Ingalaterra) jaio zen, Harold eta Winifred Cainen Holt-en alaba. Lytham-eko (Lancashire) neskentzako Queen Mary eskolan hezi zen. 17 urterekin Kanadara emigratu zuen eta McGill Unibertsitatean onartua izan zen. Zientzietako lizentziatura jaso zuen 1959an, eta M.D., C.M. [Medikuntzan doktorea eta Kirurgian maisua] 1963an, Montrealeko McGill Unibertsitatetik.

### Ibilbidea eta ikerketa 
Killam University-ko Irakasle Goraipatua Emeritua da, Columbia Britainiarreko Unibertsitateko Genetika Medikuko Saila. 1978an, Baird Genetika Medikoko Saileko burua bihurtu zen, eta saila nazioartean ospea zuen ikerketa-erakundea izatera eraman zuen. Biak medikuntza klinikoko sail bateko presidente izendatu eta Columbia Britainiarreko Unibertsitateko Gobernu Batzordeko kide hautatu zuten lehen emakumea izan zen. 1991n, Kanadako Ikerketa Aurreratuen Institutuko lehendakariorde izendatu zuten. 1989an, Ugalketa Teknologia Berrien Errege Batzordeko buru bihurtu zen. 
* 2000. urtean, Kanadako Ordenako ofizial egin zuten, "zientziaren, politika publikoen eta emakumeen aurrerapenaren laguntzaile" izateagatik. 
* 2001ean, Baird Kanadako Royal Society-ko kide egin zen.
* Cooper Ornitologia Elkartearen Harry R. Painton saria jaso zuen 2013an, Hope M. Draheim eta Susan M. Haig egilekideekin batera, The *Condor* aldizkarian argitaratutako “DNAmt-ren bariazioaren denbora-analisiak dibertsitate genetikoaren murrizketa adierazten du "*Least Terns*” izeneko artikuluagatik *The Condor -en*.

* OC OBC [Columbia Britainiarreko Ordena (OBC) Ohore hau Columbia Britainiarreko Protokolo eta Ekitaldien Adarrak, Gobernuen arteko Harremanen Idazkaritzak, administratzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Linden Hall

**Linden Hall** (Sunbury, 1991ko ekainaren 20a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Crepidotus caspari

***Crepidotus caspari*** *Crepidotaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Crepidotus lundellii*, *Crepidotus amygdalosporus*, *Dochmiopus amygdalosporus*, *Crepidotus subtilis*, *Crepidotus versutus var. subglobisporus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 cm luze eta 4 zabal, milimetro 1-eko lodierarekin, petalo edo oskol itxurakoa, ganbiletik laura, ertz inbolutuarekin. Kapelaren azala lehorra, belusatua gaztetan eta leuna helduaroan, glabroa, higrofanoa, gelatinakara ez, ertza gardentasunagatik ildaskatu gabea, heldua denean bereiz daitekeena, zuria adinarekin krema kolorekoa bihurtzen da.

**Orriak:** Zabal, zabalak, lodiak, lamelulekin, irregularki elkarrengatik urruntzen direnak, substratuarekin bat egiten duen puntutik hasten dira (alboko bereizketa, hanka gabe), zuria esporak agertu arte (okrera eta marroira biratzen du), ertza tomentuduna eta argiagoa.

**Haragia:** Zuria, elastikoa, gomatsua. Errefauaren usain ahularekin eta zapore gozoarekin. Espora-jalkina okre antzeko kolorekoa.

**Etimologia:** *Crepidotus* terminoa sandalia esan nahi duen latinezko “crépida” hitzetik eta belarria esan nahi duen grezierazko “oûs” “otós” hitzetik dator. Sandalia formako belarriekin.
## Jangarritasuna 
Ez du balio gastronomikorik, goma itxurakoa, elastikoa.

### Nahasketa arriskua 
Espezie gehienak gelatinakarak dira. *Crepidotus mollis*, kapela gelifikatua. *Crepidotus variabilis* txikiagoa da (0,5-3).

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udazkenera. Gregarioa. Pagoen, sahatsen,  eta beste hostoerorkorreko zuhaitzen egur-hondakin hilen saprofitoa, 

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Brasil, Argentina, Islandia, Europa, Errusia, Iran, Somalia, Hego Korea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beetlejuice Beetlejuice

***Beetlejuice Beetlejuice***, 2024ko Tim Burton estatubatuarrak zuzendutako fantasia eta umore beltzezko film bat da. *Beetlejuice* (1988) filmaren jarraipena da. Michael Keaton, Winona Ryder, Catherine O'Hara, Justin Theroux, Monica Bellucci, Jenna Ortega eta Willem Dafoe aktoreek antzeztu zuten. Danny Elfmanek soinu banda konposatu zuen.

2024ko abuztuaren 28an Veneziako Zinemaldian estreinatu zen.

## Argumentua 
2024, AEBetako Connecticut estatua. Ezusteko tragedia baten ondoren, Deetz familiaren hiru belaunaldi Winter River herrira itzuli dira. Lydiaren (Winona Ryder) bizimoduak, oraindik ere Beetlejuicen (Michael Keaton) mamuak asaldatua, itzulipurdia jasango du, haren Astrid (Jenna Ortega) alaba nerabe eta errebeldeak etxeko ganbaran herriaren maketa eta Haratagoko ataria istripuz irekitzen denean. Bi erresumen gain datozen arazoekin, ez da denbora asko igaro beharko norbaitek Beetlejuice izena hirutan errepikatu eta deabru bihurria kaosa nonahi zabaltzeko.

## Aktoreak 
* Michael Keaton: Betelgeuse / Beetlejuice
* Winona Ryder: Lydia Deetz
* Catherine O'Hara como Delia Deetz
* Jenna Ortega: Astrid Deetz
* Justin Theroux: Rory
* Willem Dafoe: Wolf Jackson
* Monica Bellucci: Delores LaFerve
* Arthur Conti: Jeremy Frazier
* Burn Gorman: Aita Damien
* Santiago Cabrera: Richard
* Nick Kellington: Bob
* Amy Nuttall: Jane Butterfield Jr.
* Paul Warren: Tom
* Mark Heenehan (mugimenduak) eta Charlie Hopkinson (ahotsa): Charles Deetz

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Euritan dantzan (abestia)

***Euritan dantzan*** Gatibu taldearen abestia da. 2014an bere kabuz argitaratu zuen izen bereko Euritan dantzan albumean. Hitzak ere taldearenak dira.

*Euritan dantzan* album hori Gatibu taldeak argitaratutako rock estiloko seigarren diskoa da. Muxikako (Bizkaia) Muxikon estudioan grabatua, nahasia eta masterizatua 2014ko iraila eta urria bitartean, eta urte horretan bertan kaleratua. Haimar Arejitak Iñigo Etxebarrieta «Pitu»ren laguntzaz ekoitzia.

Abestiaren estrofak Mi minor tonalitatean daude, eta errepikatzen den leloa Sol maior tonalitatean.
Fitxategi:Gatibu Diskografia 11TB 06.png
Fitxategi:Gatibu dkluba 3.jpg|Gatibu

## Hitzak 
Xelebrekeri bat, jolas bat, une magiko bat. Normalean euria ari denean ez dugu busti nahi, aterkia zabaldu, txanoa jantzi edo aterpean babestu nahi dugu. Euripean bustiz gero, hoztu eta gaixotzeko beldur garenez gehienetan ez dugu busti nahi. Baina batzuetan giro onean gaudela, txantxetan-edo, plazer berezia da euripean dantza egitea, nahita bustitzea. Une magiko horietako bat deskribatzen du abestiak. Giro onean "bihurrikeriak" egiten ditugunean une onak dira "euritan dantzan" abesteko, batez ere euria bada.

Hau da abestiaren zati ezagunena:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alex Sardui

* Haimar Arejita
* Gaizka Salazar
* Mikel Caballero
* Urepel (abestia)
* Ez naz Makurtuko

## Kanpo estekak 
* Euritan dantzan Youtube, Gatibu: gaia
* Ez naiz Makurtuko (Gatibu) Karaokea. Gabi de la Maza
* Gatibu - Badok.eus euskal musikaren atarian
* 
* Hamaika Telebista. &#x20;(2020-04-17).&#x20;*MusikaZuzenean TB #97: Gatibu diskografia.*