open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
DSpace

**DSpace** bilduma digitalak administratzeko software irekia da, erakundeetako gordailu digitaletarako soluzio gisa eskaintzen dena. Era askotako datuak onartzen ditu: liburuak, tesiak, argazkiak, filmak, bideoak, ikerketa-datuak eta beste batzuk. Datuak bilduma bateko itemetan antolatzen dira, eta bilduma bakoitza komunitate batekoa izan daiteke. Liburutegi, unibertsitate, ikerketa-zentro eta kultur arloko erakunde publikoetan erabili ohi da.

Kodea 2002an askatu zuten, HP eta MITen arteko aliantzaren ondorioz. BSD lizentzia bidez zabaltzen da, erabiltzaileei softwarea behar bezala pertsonalizatzeko edo hedatzeko aukera ematen diena.

Mundu mailako ikerketa-erakunde askok DSpace erabiltzen dute gordailu digitaletako hainbat beharri erantzuteko:

* Gordailu instituzionalak
* Ikasteko objektuen gordailuak
* Tesi elektronikoak (eTheses)
* Erregistro elektronikoen administrazioa
* Preserbazio digitala
* Item digitalen argitalpena

Duen webgune ofizialaren arabera munduko 3.000 erakunde baino gehiagotan instalatuta dago DSpace. Horietako batzuk dira Euskal Herriko Unibertsitatea (ADDI izeneko gordailua kudeatzeko) eta Mondragon unibertsitatea.

Gordailu digitaletarako beste soluzio batzuk badira, hala nola E-Prints edo Fedora Commons.
### DSpace Fundazioa 
2007ko uztailaren 17an, HP eta MITek batera iragarri zuten DSpace Foundation erakundea sortuko zela, irabazi asmorik gabeko erakundea, DSpace komunitateari lidergoa eta euskarria eskaintzeko asmoz.

### DuraSpace eta LYRASIS 
2009ko maiatzaren 12an, Fedora Commons-ek (ez du zerikusirik Fedora Core eta Red Hat-ekin) eta DSpace Fundazioak  DuraSpace izena duen irabazi-asmorik gabeko erakunde bateratua sortu zuten, duten misio komunean lankidetza bultzatzeko. Helburua da lidergoa eta berrikuntza eskaintzea hodeian oinarritutako kode irekiko teknologietan, batez ere liburutegi, unibertsitate, ikerketa-zentro eta kultura-ondareko erakundeetarako. DuraSpace-k lidergoa eta euskarria eskaintzen die DSpace zein Fedora Commons komunitateei.

DuraSpace eta LYRASIS fundazioek bat egin 2019ko uztailean, eta orain LYRASIS da lidergoa eta euskarria ematen dituena.

## Ezaugarriak 
Bere ezaugarri nagusiak hauek dira DSpace-rekin eginak daude.

Euskal Herrian, 2011an, erakunde batzuek software honetan oinarritutako biltegi digitalak erabiltzen zituzte, haa lnola, Eusko Jaurlaritzaren Liburuklik, Sancho El Sabioren Euskal Memoria Digitala eta Nafarroako Unibertsitate Publikoko Academica-e.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* DSpace gune ofiziala
* LYRASIS 
* GitHub DSpace

## Kanpo estekak
Lamegoko elizbarrutia

**Lamegoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar elizbarrutietako bat da. XII. mendean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Lamegon dago. Egun apezpikua ntónio José da Rocha Couto da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Melendo (Mendo) (1144-1173)
* Gonçalo (1280-)
* João (1286-)
* Vasco Martins de Alvelos (1297-1302)
* Alfonso das Asturias (1302-1306)
* Diego Fernandi (1306-1311)
* Rodrigo de Oliveira (1311-1330)
* Salvador Martins (1331-1349)
* Durando Laurentii (1349-1362)
* Lourenço (1363-1393)
* Gonçalo Gonçalves (1394-1419)
* Álvaro de Abreu (1419-1421)
* Garcia de Menezes (Roderici) (1421-1426)
* Luís do Amaral (1426-1431)
* João Vicente (1431-1444)
* Gonçalo Anes de Óbidos (1444-1447)
* João da Costa (1447-1463)
* Rodrigo de Noronha (1463-1477)
* Martin Pedro (1477-1478)
* Gomes de Miranda (1479-1492)
* Antonio Gentile Pallavicini (1492-1493)
* Fernando Coutinho (1493-1502)
* João Camelo de Madureira (1502-1513)
* Fernando de Menezes Coutinho e Vasconcellos (1513-1540)
* Agostinho Ribeiro (1540-1551)
* Manuel de Noronha (1551-1564)
* Manuel de Menezes (1570-1573)
* Simão de Sá Pereira (1575-1579)
* António Teles de Menezes (1579-1598)
* Martim Afonso de Melo (1599-1613)
* Martin Alphonso Mexia de Tovar (1615-1619)
* João de Lencastre (1622-1626)
* João Coutinho (1627-1635)
* Miguel de Portugal (1636-1644)
* Luís de Sousa (1670-1677)
* Luís da Silva Teles (1677-1685)
* José de Menezes (1685-1692)
* António Vasconcelos e Sousa (1692-1705)
* Tomás de Almeida (1706-1709)
* Nuno Álvares Pereira de Melo (1710-1733)
* Manuel Coutinho (1741-1742)
* Feliciano de Nossa Senhora (1742-1771)
* Nicolau Joaquim Torel da Cunha Manuel (1771-1772)
* Manuel de Vasconcellos Pereira (1773-1786)
* João António Binet Pincio (1786-1821)
* José de Jesus Maria Pinto (1821-1826)
* José da Assunção Vieira (1833-1841)
* José de Moura Coutinho (1844-1861)
* Antonio da Trindade de Vasconcellos Pereira de Melo (1863-1895)
* Antonio Tomas da Silva Leitão e Castro (1895-1901)
* Francisco José Ribeiro Vieira e Brito (1902-1935)
* Agostinho de Jesus e Souza (1935-1942)
* Ernesto Sena de Oliveira (1944-1948)
* João da Silva Campos Neves (1948-1971)
* Américo Henriques (1971-1972)
* António de Castro Xavier Monteiro (1972-1995)
* Américo do Couto Oliveira (1995-1998)
* Jacinto Tomás de Carvalho Botelho (2000-2011)
* António José da Rocha Couto (2011-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txomin García

**Domingo Andrés García Magaz**, edo futbolean ezagunagoa **Txomin** (Carrizo de la Ribera, León, 1955eko azaroaren 30) futbolari ohia eta entrenatzailea da, Lezaman hezitakoa. Aurrelari lanetan aritzen zen. 
 
## Kirol ibilbidea 
* Bilbao Athletic (1973-1979)
* Elx (1979-1983)
* Cartagena (1983-1985)
* Poblense (1985-1986)
* Alcoyano (1986-1987)
* Baskonia (1987-1989)

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Ola Cohn

**Ola Cohn** (jaiotzez **Carola Cohn**; 1892ko apirilaren 25a - 1964ko abenduaren 23a) artista, idazle eta filantropo australiarra izan zen, estilo modernistako eskulturan egindako lanagatik ezaguna eta Melbourneko Fitzroy lorategietako *maitagarrien zuhaitzagatik* ezaguna.   

## Hasierako bizitza 
Cohn Bendigon jaio zen, Victorian.  Bendigoko Girton College-n ikasi zuen eta ondoren marrazki eta eskultura ikasi zituen Bendigo School of Mines-en. Melbournen jarraitu zituen ikasketak Swinburne Technical College-n eta ondoren Londresko Royal College of Art-en.  1930ean Melbournera itzultzean estudio bat ezarri zuen Grosvenor Chambers-en (9 Collins Street, Melbournen, gero Georges-ek eta Mirka Mora-k okupatua), eta gero Gipps Street-era joan zen, Ekaldeko Melbournen. 
eskuinera|thumb|348x348px| Maitagarrien zuhaitza Fitzroy lorategietan

## Obrak 
Brontzez, harriz eta egurrez egindako Cohn-en lanak estatuko eta eskualdeko galeria askotan daude. Lan garrantzitsuak honako hauek dira:

* Maitagarrien zuhaitza Fitzroy lorategietan (Melbourne), 1931 eta 1934 artean zizelkatu zuen eta Melbourneko haurrei dohaintzan eman zuen.
* Adelaideko, Hego Australiako Pioneer Women's Memorial Garden-erako estatua, 1940-1941 urteetan kareharrian landua.

Maitagarrien zuhaitza lanak ere inspiratu zituen ''The Fairies' Tree* (1932), *More about the Fairies' Tree* (1933) eta *Castles in the Air* (1936) idazteko eta argitaratzeko. Bere *Mostly Cats* liburua 1964an argitaratu zen.  2014an bere autobiografia argitaratu zen; *A Way with the Fairies: The Lost Story of Sculptor Ola Cohn*. 

## Erreferentziak 
ABC Irratia - Hindsight, 2008ko irailaren 28an, *The Word in the Stone: Ola Cohn eskultorea*

## Kanpo estekak 
* Papers of Ola Cohn, 1912–1964, *State Library Victoria''
Iñaki Pérez de Arriluzea

**Iñaki Pérez de Arriluzea Tejedor** (Donostia, Gipuzkoa, 1959ko urriaren 10a) euskal herritar futbolari ohia da. Erdilari lanetan aritzen zen. 
 
## Kirol ibilbidea 
* Ondarruko Aurrera (1980-1982)
* Nàstic (1982-1984)
* Espanyol (1984-1990)
* Sant Andreu (1990-1992)

## Kanpo estekak
Olha (Bidarrai)

**Olha** Bidarraiko auzoa da. Herrigune naguisitik iparraldera, Urritzateko errekaren bestaldean. Erreka hori iragaten duen zubiak Olhako zubia du izena, hain zuzen. Eta han jarraian egiten du Errobirekin errekak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tricholoma psammopus

***Tricholoma psammopus*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Mikatza, ez da jangarritzat hartzen.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran erdiesferiko kanpai itxura samarrekoa, pikortsu samarra, batzuetan zuntz txiki erradialekin  ertzetik hurbil, denbora askoan biribilkatua egoten da.  Okre-lehoi zurbil koloreko azala du.

**Orriak:** Hasieran zurixkak, gero okre tonukoak, gero eta biziagoa. Ez oso estu, irregularrak, zabalak.

**Hanka:** 5 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 1,2 cm bitarteko lodierakoa, zerbait fusiformea oinarrian, kapelaren kolore berekoa, eta pikortatze tipiko berak ditu, batzuetan, eraztun itxurako eremua mugatzen dute goiko aldean, gehiago edo gutxiago markatuta..

**Haragia:** Krema zikin kolorekoa. Usain berezirik gabea. Zapore mikatzekoa.

**Etimologia:** *Tricholoma* terminoa grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Psammopus* epitetoa ere grekotik dator, hondarra, esan nahi duen "psammos" hitzetik eta oin, esan nahi duen "pus" hitzetik. Oinean dituen pikorrengatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma imbricatum* delakoarekin nahas daiteke, hau ezkatatsua da, ilunagoa eta handiagoa.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, koniferoen eta alertzeen  artean. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Islandia, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Hego Korea, Japonia, Txina, Zeelanda Berria.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Portalegre-Castelo Brancoko elizbarrutia

**Portalegre-Castelo Brancoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar elizbarrutietako bat da. 1550eko apirilaren 2an ezarri zen Portalegreko elizbarruti gisa eta 1956ko ekainaren 18an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Portalegren dago. Egun apezpikua Pedro Alexandre Simões Gouveia Fernandes da.

## Ordinarioak 
### Portalegreko apezpikuak 
* Julião de Alva (1549-1560)
* André de Noronha (1560-1581)
* Amador Arrais (1581-1598)
* Diogo Correia (1598-1614)
* Rodrigo da Cunha (1615-1618)
* Lopo de Sequeira Pereira (1619-1632)
* João Mendes de Távora (1632-1638)
* Richard Russell (1671-1685)
* João de Mascarenhas (1686-1692)
* António de Saldanha (1693-1706)
* Domingos Barata (1707-1709)
* Álvaro Pires de Castro e Noronha (1711-1737)
* Manuel Lopes Simões (1740-1748)
* João de Azevedo (1748-1765)
* Jerónimo Rogado do Carvalhal e Silva (1770-1773)
* Pedro de Melo e Brito da Silveira Alvim (1773-1777)
* Manuel Tavares Coutinho da Silva (1778-1798)
* José Valério da Cruz (1798-1826)
* José Francisco da Soledade Bravo (1832-1833)
* José Maria da Silva Ferrão de Carvalho Martens (1883-1884)
* Manuel Bernardo de Sousa Enes (1885-1887)
* Gaudêncio José Pereira (1888-1908)
* António Moutinho (1909-1915)
* Manuel Mendes da Conceição Santos (1915-1920)
* Domingos Maria Frutuoso (1920-1949)
* António Ferreira Gomes (1949-1952)
* Agostinho Joaquim Lopes de Moura (1952-1956)

### Portalegre-Castelo Brancoko apezpikuak 
* Agostinho Joaquim Lopes de Moura (1956-1978)
* Augusto César Alves Ferreira da Silva (1978-2004)
* José Francisco Sanches Alves (2004-2008)
* Antonino Dias (2008-2025)
* Pedro Alexandre Simões Gouveia Fernandes (2025-)

## Apezpiku lagunkidea 
* António Ferreira Gomes (1948-1949)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Portoko elizbarrutia

**Portoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar elizbarrutietako bat da. IV. mendean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Porton dago. Egun apezpikua Manuel da Silva Rodrigues Linda da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Hugo (1112-1136)
* João Peculiar (1137-1138)
* Pedro Ribaldis (1138-1145)
* Pedro Pitoes (1146-1152)
* Pedro (1164-1174)
* Fernando Martínez (1174-1185)
* Pedro Salvadores (1231-1247)
* Julião Fernandes (1247-1260)
* Vicente Mendes (1260-1296)
* Sancho Pires (1296-1300)
* Gerardo Domínguez (1300-1307)
* Fradulo (1307-1309)
* Estêvão Minguèis (1310-1313)
* Fernando Martínez de Ágreda (1313-1322)
* João Gomes (1322-1327)
* Vasco Martins (1328-1342)
* Pedro Alfonso (1342-1355)
* Afonso Pires (1355-1372)
* João (1373-1388)
* Ferdinando (1389-1390)
* Martinho Gil (1390-1391)
* João Afonso Esteves (1391-1399)
* Gil Alma (1398-1407)
* João Afonso Aranha (1407-1413)
* Fernando de Guerra (1414-1417)
* João Afonso (1418-1421)
* Vasco Petri (1421-1423)
* António Martins de Chaves (1423-1447)
* Gonçalo Anes de Óbidos (1447-1453)
* Luís Pires (1453-1464)
* João de Azevedo (1464-1495)
* Diego de Souza (1495-1505)
* Diego Lupi de Acosta (1505-1507)
* Pedro Alvarez de Acosta (1507-1535)
* Baltazar Limpo (1536-1550)
* Rodrigo Pinheiro (1552-1572)
* Arias da Silva (1573-1578)
* Simão de Sá Pereira (1579-1581)
* Marcos de Lisboa (Betania) (1581-1591)
* Jerónimo de Menezes (1592-1600)
* Gonçalo de Morais (1602-1617)
* Rodrigo da Cunha (1618-1627)
* João de Valladares (1627-1635)
* Gaspar do Rego da Fonseca (1636-1639)
* Francisco Pereira Pinto (1641-)
* Nicolau Monteiro (1670-1672)
* Fernando Correia de Lacerda (1673-1683)
* João de Sousa (1683-1696)
* José Saldanha (1696-1708)
* Tomás de Almeida (1709-1716)
* José Maria da Fonseca de Évora (1741-1752)
* António de Sousa Tavora (1757-1766)
* Aleixo de Miranda Henriques (1770-1771)
* João Rafael de Mendonça (1771-1793)
* Lourenço Correa de Sá e Benevides (1795-1798)
* António de São José de Castro (1798-1814)
* João de Magalhães e Avelar (1816-1833)
* Jerónimo José da Costa Rebelo (1843-1854)
* António Bernardo da Fonseca Monís (1854-1859)
* João da França Castro e Moura (1862-1868)
* Américo Ferreira dos Santos Silva (1871-1899)
* António José de Souza Barroso (1899-1918)
* António Barbosa Leão (1919-1929)
* António Augusto de Castro Meireles (1929-1942)
* Agostinho de Jesus e Souza (1942-1952)
* António Ferreira Gomes (1952-1982)
* Júlio Tavares Rebimbas (1982-1997)
* Armindo Lopes Coelho (1997-2007)
* Manuel José Macário do Nascimento Clemente (2007-2013)
* António Francisco dos Santos (2014-2017)
* Manuel da Silva Rodrigues Linda (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Ziprekoa

**Luis Savoiakoa, Genoako kondea** (Genoa, 1436ko ekainaren 5a - Ripaglia, 1482ko abuztua) Zipreko erregea izan zen 1460tik 1464ra.

Luis Savoiakoa eta Ana Lusignangoaren semea izan zen. Amaren aldeko aitona Jano Ziprekoa erregea izan zen. 1444an Stirling gazteluan ezkondu zen Annabellarekin, Jakue I.a Eskoziakoa erregearen alaba gaztearekin. Ezkontza ez zen bete eta 1459an deuseztatu zen.

1458ko urriaren 7an, bere lehengusina Karlota Zipreko erregina bihurtu zen. Luis 1459ko urriaren 9an ezkondu zen, eta Zipreko errege bihurtu zen emaztearekin batera. 1460an Genoako konde titulua jaso zuen. Jakue II.a Ziprekoak erregea eta erregina Zipretik kanporatu zituen 1463an, eta 1464an koroatu zuten.

## Genealogia
Luisa Rivera

**Luisa Rivera** (Santiago, Txile, 1987) txiletar irudigile eta artista da .

## Ibilbidea 
Londresko Minneapolis College of Art and Design-en ikasi zuen, eta Gabriel Garcia Marquezen Cien años de soledad nobelaren 50. urteko edizio berezia ilustratzeaz arduratu zen. 2019an, El amor en los tiempos del cólera lanaren ilustrazioak ere landu zituen. Marrazketa estiloa *ur-oinarriko pinturak* dira.

## Lanak 
Lan hauek egin ditu: 

* *Bajo* (2011).
* *Trenzas* (2012)
* *Breviario Mínimo* (2012), 
* *La Pimpinela Escarlata* (2016), 
* *La Buena Mujer* (2016),
* *Me Crece la Barba* (2017),
* *Cien Años de Soledad* (2018) 
* *El Amor en los Tiempos del Cólera* (2019).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Évorako artxidiozesia

**Évorako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar artxidiozesia da.  1540ko irailaren 24an ezarri zen artxidiozesi gisa. Artzapezpikuaren egoitza Évoran dago. Egun artzapezpikua Francisco José Villas-Boas Senra de Faria Coelho da.

## Artzapezpikuen zerrenda 
* Henrique de Portugal (1540-1564)
* João de Melo (1564-1574)
* Henrique de Portugal (1574-1578)
* Teotónio de Bragança (1578-1602)
* Alexandre de Bragança (1602-1608)
* Diogo de Sousa (1610-1610)
* José de Melo (1611-1633)
* João Coutinho (1635-1643)
* Diego de Sousa (1671-1678)
* Domingos de Gusmão (1678-1689)
* Luís da Silva Teles (1691-1703)
* Simão da Gama (1703-1715)
* Miguel de Távora (1740-1759)
* João Cosme da Cunha (de Nossa Senhora da Porta) (1760-1783)
* Joaquim Xavier Botelho de Lima (1783-1800)
* Manuel do Cenáculo Villas Boas (1802-1814)
* Joaquim de Santa Clara Brandão (Lopes) (1816-1818)
* Patrício da Silva (1820-1826)
* Fortunato de São Boaventura (1832-1844)
* Francisco da Mãe dos Homens Anes de Carvalho (1845-1859)
* José António da Mata e Silva (1860-1869)
* José António Pereira Bilhano (1871-1890)
* Augusto Eduardo Nunes (1890-1920)
* Manuel Mendes da Conceição Santos (1920-1955)
* Emanuele Trindade Salgueiro (1955-1965)
* David de Sousa (1965-1981)
* Maurílio Jorge Quintal de Gouveia (1981-2008)
* José Francisco Sanches Alves (2008-2018)
* Francisco José Villas-Boas Senra de Faria Coelho (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santarémgo elizbarrutia

**Santarémgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar elizbarrutietako bat da. 1975eko uztailaren 16an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Santarémen dago. Egun apezpikua José Augusto Traquina Maria da.

## Apezpikuen zerrenda 
* António Francisco Marques (1975-1997)
* Manual Pelino Domingues (1998-2017)
* José Augusto Traquina Maria (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Setúbalgo elizbarrutia

**Setúbalgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar elizbarrutietako bat da. 1975eko uztailaren 16an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Setúbalen dago. Egun administratzailea José João Aires Lobato da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Manuel da Silva Martins (1975-1998)
* Gilberto Délio Gonçalves Canavarro dos Reis (1998-2015)
* José Ornelas Carvalho (2015-2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diccionario vasco-castellano (Plazido Muxika)

**Diccionario vasco-castellano** Plazido Muxikak 1981ean bi liburukitan argitaratu zuen hiztegia da, euskarazko hitz bakoitzak gaztelaniaz dituen ordainak ematen dira bertan. Plazidoren bigarren lan mardula izan zen, euskarari eginiko ekarpen itzela,.

Lehenago 1929 eta 1965 urteen artean (36 urteko lana) alderantzizko norabidean sortu zuen bere lehen hiztegia (*Diccionario vasco-castellano*). Guztira lehen hiztegiak 1.897 orrialde trinko zituen eta urte askoan erreferentzia nagusi izan da euskalgintzan aritu diren guztientzat. Gutxienez 17.000 ale saldu ziren.

Geroago, 1965ean hasita, Plazidok berak lehen hiztegi horri buelta eman eta *Diccionario vasco-castellano* hau argitaratu zuen 1981ean, bi liburukitan.
[thumb|[Plazido Muxika|Plazido Muxikaren hiztegi bat Lasarte-Oriako liburutegian]]

## Iturriak 
Bere hiztegietan Plazido Muxikak Azkueren *Diccionario vasco-español-francés* hiztegia izan zuen iturri nagusi. Neurri txikiagoan, beste iturri batzuk ere erabili zituen:

* Azkuek berak euskara-gaztelania hiztegi baterako bildutako oharrak (gerora *Orotariko Euskal Hiztegia* izango zenaren oinarri nagusia, alegia).
* Pierre Lhanderen *Dictionnaire basque-français*.
* André Tournierren eta Piarres Lafitteren *Lexique français-basque*.
* Erroman Mirena Beraren eta Isaac Lopez Mendizabalen *Diccionario castellano-euzkera / euzkel-erdel-iztegia*.
* eta abar.

Fitxategi:Azkue_Hiztegia_azala_Titulua.png|Azala
Fitxategi:RM_Azkue.PNG|RM Azkue

## Geroagoko hiztegi batzuk 
Euskara batuaren lehen hiztegi handiak 1977an hasi ziren plazaratzen. Xabier Kintanaren ekarpena oso nabaria izan zen. 1970ean, Gabriel Arestirekin batasunerako oinarrizko hitzak biltzen zituen *Batasunaren kutxa* izeneko argitalpenean. Gero, oso ezagun eta erabiliak izan ziren hiztegiak atera zituen hurrengo urteetan, gero eta osatuagoak izan ziren, Kintanak berak bakarrik paratuta edo elkarlanean:

* *Euskal hiztegi modernoa* (1977)
* *Hiztegia 80* (1980),
* *Hiztegia bi mila* (1984),
* *Elhuyar hiztegia* (1996)

Beste hiztegi batzuk ere sortu ziren 1980ko hamarkadatik aurrera, esaterako, Adorez hiztegi-sorta plazaratu zuen Bostak bat taldeak, horien artean hauek zeudela:

* Sinonimoen hiztegia (1983)
* Euskarazko hiztegia (1986-1990).
* Eskola hiztegia (1991).
* Europa hiztegia (1993).
* 3000 hiztegia (1996).
* Euskal Aditza (hiztegieran antolatua) (2006).
* Hiztegi 5000 (2006, Internet-zerbitzua)

Fitxategi:Plazido_Muxika_kartela_LasarteOrian_12_59_29_489000.jpeg|alt=
Fitxategi:Plazido_Muxika_kartela_LasarteOrian.jpeg|alt=

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*
* Zerrenda:Euskal hiztegiak (1745 baino lehenagokoak)
* Hiztegi Hirukoitza (1745)
* *Diccionario vasco-español-francés* hiztegia *(1905)*
* *Elhuyar hiztegia* (1996)
* 3000 hiztegia (1996)
* Euskalterm (2001)
* Labayru Hiztegia (2003)
* Egungo Euskararen Hiztegia (2007?)
* Euskalbar (2015?)

## Kanpo estekak
Sridevi

**Shree Amma Yanger** tamilez, ஸ்ரீதேவி; Sivakasi, Tamil Nadu, 1963ko abuztuaren 13a - Arabiar Emirerri Batuak, Dubain, 2018ko otsailaren 24a) zinema indiarreko aktore eta ekoizlea izan zen, eta tamilera, hindi, telugu eta malabarera hizkuntzetako filmetan egin zuen lan.

Lau urterekin hasi zen antzezten eta Bollywooden 1975ean egin zuen debuta *Julie* filmean. Bere lehen pertsonaia heldua tamilerazko *Moondru Mudichu* filmean antzeztu zuen. 1980ko hamarkadako eta 1990ko hamarkadaren hasierako aktore arrakastatsuenetako bat bihurtu zen. 1997an utzi zuen zinemaren industria alabak hazteko. Bere ibilbidean zehar bost Filmfare Sari irabazi zituen.

## Ibilbidea 
Sridevi haurrentzako aktore gisa hasi zen 1967ko *Kandan Karunai* tamilerazko filmean. Lord *Muruga* gaztearen papera antzeztu zuen, eta ordutik aurrera tamilera, telegu, kannada, hindi eta malabarera hizkuntzetan egindako hainbat filmetan aritu zen.

1976an, Sridevik lehen protagonista papera lortu zuen K. Balachander-ek zuzendu*tako Moondru Mudichu* filmean. Bertan Rajinikanth eta Kamal Haasan izarrekin batera aritu zen. Gero, Haasan eta Rajinikanthekin zenbait filmetan egin zuen lan berriro. Lehenengoarekin, *Gurú* , *Sankarlal*, *Sigappu Rojakkal*, *Thaayillamal Naan Illai*, Meendum *Kokila*, *Vazhvey Maayam*, *Varumayin Niram Sivappu*, *Neela* Malargal, *Moondram Piraí y 16 Vayathinile* filmetan parte hartu zuen. Rajinikanthekin *Gayathri*, *Dharma Yuddham*, *Priya* , *Johnny*, *Ranuva Veeran*, *Pokkiri Raja*, *Thanikattu Raja*, *Adutha Varisu* eta *Naan Adimai Illai* filmetan aritu zen.

Aldi berean, Sridevi teluguzko filmetan hasi zen antzezten, eta horietako asko K. Raghavendra Rao-k zuzentzen zituen. N. T. Rama Rao-rekin *Konda Veeti Simham*, *Vetagadu*, *Sardar Paparayudu* eta Bobbili *Puli* filmetan aritu zen. A. Nageswara Rao-rekin Mudulla *Koduku*, *Premabhishekham*, *Bangaru Kanku* eta *Premakanuka* filmetan egin zuen lan. Krishna-rekin, Kanchu Kagada, Kalavari Samsaram, Krishnavatharam, Burripalem Bolludu eta *Khaidi Rudrayya* filmetan aritu zen.

## Familia eta bizitza pertsonala 
Sridevi aktorea Shree Amma Yanger Ayyapan Rajeswari izenarekin jaio zen 1963ko abuztuaren 13an Sivakasin, Tamil Nadun. Aita abokatua zuen. Ahizpa bat eta bi anaiorde zituen. Boney Kapoor-ekin ezkondu zen 1996an, zinema-ekoizlea eta Anil Kapoor eta Sanjay Kapoor aktoreen anaia zaharrena. Bi alaba izan zituzten, Jhanvi eta Khushi (Krishna). Bere ama-hizkuntza tamilera zen.

### Heriotza 
Aktorea itota hil zen istripuz ezkontza batera joateko ostatu hartu zuen hotelean, 2018ko otsailaren 24an. Aktorea erraustu egin zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viana do Casteloko elizbarrutia

**Viana do Casteloko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar elizbarrutietako bat da. 1977ko azaroaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Viana do Castelon dago. Egun apezpikua João Evangelista Pimentel Lavrador da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Júlio Tavares Rebimbas (1977-1982)
* Armindo Lopes Coelho (1982-1997)
* José Augusto Martins Fernandes Pedreira (1997-2010)
* Anacleto Cordeiro Gonçalves de Oliveira (2010-2020)
* João Evangelista Pimentel Lavrador (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vila Realgo elizbarrutia

**Vila Realgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar elizbarrutietako bat da. 1922ko apirilaren 20an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Vila Realen dago. Egun apezpikua António Augusto de Oliveira Azevedo da.

## Apezpikuen zerrenda 
* João Evangelista de Lima Vidal (1923-1933)
* António Valente da Fonseca (1933-1967)
* António Cardoso Cunha (1967-1991)
* Joaquim Gonçalves (1991-2011)
* Amândio José Tomás (2011-2019)
* António Augusto de Oliveira Azevedo (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txinpart belar

**Txinpart belarra** (*Caltha palustris*) Europan jatorria duen landarea da, leku heze, zingiratsu eta putzuz inguratutako lekuetan hazten dena.

Herrestaria den landarea da, 15-45cm-ko altuera izan dezake. Bere hostoak berde kolore biziko bihotz forma daukate. Loreak horiak eta handiak dira, infloreszentzia laxoarekin eta lorezil hori ugarirekin.

Martxotik ekainera bitartean loratzen da, leku lohitsuetan. Urkiola ibai ertzean ikus daiteke, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cassie Gaines

**Cassie LaRue Gaines** (Miami, Oklahoma, 1948ko urtarrilaren 9a - Gillsburg, Mississippi, 1977ko urriaren 9a) estatubatuar abeslaria izan zen.

JoJo Billingsleyren eta Ronnie Van Zanten gonbidapena jaso zuen Lynyrd Skynyrd taldearekin bat egiteko. Billingsley eta Hawkinsekin batera, *The Honkettes* gospel hirukote bokala sortu zuen Lynyrd Skynyrdekin abesteko. Cassiek bere neba Steve gomendatu zuen taldean Ed King gitarra-jotzailea ordezkatzeko.

Cassie 1977ko urrian taldeak izandako hegazkin istripuan hildako pertsonetako bat izan zen. Steve eta Ronnie Van Zandt ere hil ziren.
Viseuko elizbarrutia

**Viseuko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar elizbarrutietako bat da. 572. urtean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Viseun dago. Egun apezpikua António Luciano dos Santos Costa da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Bartolomeu (1214-1222)
* Pedro Gonçalves (1249-)
* Mateus (1254-1268)
* Mateus (1275-1287)
* Egas (1288-1313)
* Martinho (1313-1322)
* Gonçalo (1323-)
* Miguel Vivas (1329-1332)
* João Watrelos (1333-)
* João (1349-1362)
* Gonçalo de Figueiredo (1365-1373)
* João Martins (1373-)
* João Homem (1386-1425)
* Garcia de Menezes (Roderici) (1426-1430)
* Luís do Amaral (1431-1439)
* Luís Coutinho (1439-1444)
* João Vicente (1444-1463)
* João Gomes de Abreu (1463-1482)
* Fernando Gonçalves de Miranda (1482-1505)
* Diego de Ortiz de Vilhegas (1505-1519)
* Afonso de Portugal (1519-1523)
* João Chaves (1524-1526)
* Miguel da Silva (1526-1547)
* Alessandro Farnese (1547-1552)
* Gonçalo Pinheiro (1552-1567)
* Jorge de Ataíde (1568-1578)
* Miguel de Castro (1578-1586)
* Nuno de Noronha (1586-1594)
* António de Sousa (1594-1596)
* João de Bragança (1599-1609)
* João Manuel de Ataíde (1609-1625)
* João de Portugal (1625-1629)
* Bernardino de Sena (Senis; Senna) (1630-1632)
* Miguel de Castro (1633-1634)
* Dinis de Melo e Castro (1636-1639)
* Manuel de Saldanha (1670-1671)
* João de Melo (1673-1684)
* Richard Russell (1685-1693)
* Jerónimo Soares (1694-1720)
* Júlio Francisco de Oliveira (1741-1765)
* Francisco Mendo Trigoso (1770-1778)
* João António Barbosa Soares (1779-1782)
* José do Menino Jesus (Deus) (1783-1791)
* Francisco Monteiro Pereira de Azevedo (1791-1819)
* Francisco Alexandre Lobo (1820-1844)
* José Joaquim de Azevedo e Moura (1846-1856)
* José Manuel de Lemos (1856-1858)
* José Xavier de Cerveira e Sousa (1859-1862)
* António Alves Martins (1862-1882)
* José Dias Correia de Carvalho (1883-1911)
* António Alves Ferreira (1911-1927)
* José da Cruz Moreira Pinto (1928-1964)
* José Pedro da Silva (1965-1988)
* António Ramos Monteiro (1988-2004)
* António Augusto dos Santos Marto (2004-2006)
* Ilídio Pinto Leandro (2006-2018)
* António Luciano dos Santos Costa (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sapëko elizbarrutia

**Sapëko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren albaniar elizbarrutia da. 1062an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Sapën dago.

## Ordinarioak 
## Apezpiku lagunkidea 
* Giulio Marsili (1873)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shkodër-Pulteko artxidiozesia

**Shkodër-Pulteko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren albaniar artxidiozesia da. 345. urtean ezarri zen Shkodërko elizbarruti gisa, 1867ko martxoaren 14an artxidiozesi egin zen eta 2005eko urtarrilaren 25ean Pulteko elizbarrutiarekin bat egin zen. Artzapezpikuaren egoitza Shkodërren dago. Egun artzapezpikua Angelo Massafra da.

## Ordinarioen zerrenda 
### Apezpikuak 
* Marc (1346-)
* Antonio di Saluzzo (1367-)
* Heinrich (1390-)
* Cristoforo (1401-1401)
* Migliorino Manfredi (1401-)
* Bartolomeo Vanni (1403-1403)
* Progano Printzenago (1403-)
* Giovanni (1407-)
* Emanuele (1451-1464)
* Taddeo Pascaligo (1465-1466)
* Barthelemy Barbarigo (1467-1471)
* Francesco de Sanctis (1471-1492)
* Nicolò Lupi (1492-1511)
* Giacomo de Humano (1511-1517)
* Pedro Cardona (1518-1522)
* Girolamo Vascheri (1522-1524)
* Antonio Beccari (Becariis) (1524-1543)
* Teodoro Calompsi (1575-1578)
* Paolo da Zara (1582-1585)
* Duka Armani (1590-)
* Dominik Andrijašević (Andriassus) (1622-1632)
* Franciscus Cruta (1640-1646)
* Gregorius Frasini (Fassino) (1646-1655)
* Pjetër Bogdani (1656-1677)
* Domenico Bubić (1677-1686)
* Andrea Galata (1686-1690)
* Antonio Negri (1693-1702)
* Antonio Babbi (1703-1728)
* Antonio Vladagni (1729-1740)
* Paulus Campsi (1742-1771)
* Gjergj Engjëll Radovani (1771-1787)
* Francesco Borzi (1787-1791)
* Marco (Matteo) Crescesi (1791-1808)
* Antonio Angelo Radovani (1808-1814)
* Antonio Dodmassei (1814-1816)
* Nikolla Muriqi (1817-1824)
* Ambrogio Bruci (1824-1831)
* Beninj Antun Albertini (1832-1838)
* Antun (Antonio) Bašić (Bassich) (1838-1839)
* Luigi Guglielmi (1839-1852)
* Giovanni Giorgio Topich (1853-1859)
* Ljudevit Ćurčija (1859-1866)

### Artzapezpikuak 
* Karl Pooten (1867-1886)
* Pasquale Guerini (1886-1909)
* Jacobus Sereggi (1910-1921)
* Lazër Mjeda (1921-1935)
* Gaspër Thaçi (1936-1946)
* Franco Illia (1992-1997)
* Angelo Massafra (1998-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tirana-Durrësko artxidiozesia

**Tirana-Durrësko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren albaniar artxidiozesia da. XIII. mendean ezarri zen Durrësko artxidiozesi gisa, 1992ko abenduaren 23an Durrës-Tiranako artxidiozesia izena hartu zuen eta 2005eko urtarrilaren 25ean Tirana-Durrësko artxidiozesia. Artzapezpikuaren egoitza Tiranan dago. Egun artzapezpikua Arjan Dodaj da.

## Ordinarioak 
### Durrësko artzapezpikuak 
### Durrës-Tiranako artzapezpikua 
* Rrok Mirdita (1992-2005)

### Tirana-Durrësko artzapezpikua 
* Rrok Mirdita (2005-2015)
* George Anthony Frendo (2016-2021)
* Arjan Dodaj (2021-)

## Artzapezpiku lagunkideak 
* Paul Galata (1803-1808)
* Francesco Giacinto Melchiori (1921-1922)

## Apezpiku laguntzaileak 
* George Anthony Frendo (2006-2016)
* Arjan Dodaj (2020-2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nuakxoteko elizbarrutia

**Nuakxoteko elizbarrutia** () Erromatar Eliza Katolikoaren mauritaniar elizbarruti bakarra da. 1965eko abenduaren 18an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Nuakxoten dago. Egun apezpikua Martin Albert Happe da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Michel-Jules-Joseph-Marie Bernard (1965-1973)
* Robert Marie Jean Victor (de Boissonneaux) de Chevigny (1973-1995)
* Martin Albert Happe (1995-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moskuko Ama Birjinaren artxidiozesia

**Moskuko Ama Birjinaren artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren errusiar artxidiozesia da. 1991ko apirilaren 13an ezarri zen Europar Errusiako administrazio apostoliko gisa, 1999ko azaroaren 23an Iparraldeko Europar Errusiako administrazio apostolikoa izena hartu zuen eta 2002ko otsailaren 11n artxidiozesi mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Moskun dago. Egun artzapezpikua Paolo Pezzi da.

## Ordinarioak 
* Tadeusz Kondrusiewicz (1991-2007)
* Paolo Pezzi (2007-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Clemens Pickel (1998-1999)
* Nikolai Dubinin (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saratoveko San Klemente elizbarrutia

**Saratoveko San Klemente elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren errusiar elizbarrutia da. 1999ko azaroaren 23an ezarri zen Hegoaldeko Europar Errusiako administrazio apostoliko gisa eta 2002ko otsailaren 11n elizbarruti mailara igo zen.  Apezpikuaren egoitza Saratoven dago. Egun apezpikua Clemens Pickel da.

## Ordinarioak 
* Clemens Pickel (1999-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irkutskeko San Jose elizbarrutia

**Irkutskeko San Jose elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren errusiar elizbarrutia da. 1999ko maiatzaren 18an ezarri zen Ekialdeko Siberiako administrazio apostoliko gisa eta 2002ko otsailaren 11n elizbarruti mailara igo zen.  Apezpikuaren egoitza Irkutsken dago. Egun apezpikua Cyryl Klimowicz da.

## Ordinarioak 
* Jerzy Mazur (1999-2003)
* Cyryl Klimowicz (2003-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sinodal de Aguilafuente

***Sinodal de Aguilafuente*** Espainian inprimatutako lehen liburua (inkunablea) izan zen, 1472an. Urte horretako ekainean Aguilafuenten (Segovia) egin zen elizbarrutiko sinodoaren akta eta dokumentu osagarriak biltzen ditu, kleroa berritzeko hainbat gairi buruzkoak.

Segoviako gotzain Juan Arias Dávilak eskatu zuen inprenta zieneko metodo berritzailearekin erreproduzitzea sinodoaren dokumentuak, Heidelbergen Johannes Parix inprimatzaileri eskatuta. Horregatik iritsi zen Gutenbergen inprimategia Espainiako herri horretara 1472an, bitxia bada ere, askoz handiagoak eta garrantzitsuagoak ziren Bartzelona (1473), Valentzia (1473), Sevilla (1477) edo Salamancara (1488), baino lehen.

Gordetzen den ale bakarra Segoviako Katedraleko Artxiboan dago, eta 1930ean aurkitu zuen Segoviako katedraleko Cristino Valverde kalonje artxibozainak. Gaur egun, urtero berregiten da Aguilafuenteko Sinodoaren giro historikoa, herria eszenatoki gisa erabiltzen duena, eta, pertsonaia gisa, bertako biztanleak.
erdian|thumb|400x400px|Sinodoaren antzezpena, 2015. urtean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tricholoma sciodes

***Tricholoma sciodes*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Kalitate organoleptiko txikiko haragia du. Toxikoa den susmoa ere badago.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa; hasieran konikoa, gero zabaldu egiten da, titi nabari eta puntazorrotzarekin; gris argitik gris ilunera doan kolorekoa erreflexu berdexka samarrekin;  azala satinatua bezalakoa, leun samarra, itsatsitako zuntz txiki erradialez apaindua eta gehienetan ezkatarik gabe.

**Orriak:** Zuri grisaxkak, lila samar koloreko tonuekin eta beti ertza puntu  belzkara batzuez markatuta, ale gazteetan ere nabariak baitira.

**Hanka:** 5 eta 12 cm bitarteko garaierakoa eta 0,8 eta 1,3 cm bitarteko lodierakoa, liraina, ezkatatsua ez, leuna, zurixkatik zuri grisaxka oso arinera doan kolorekoa.

**Haragia:** Lurkara usain desatseginekoa eta zapore akre-mikatzekoa.

**Etimologia:** *Tricholoma* terminoa grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma virgatum* delakoarekin, batez ere, honek, orrien ertzetan puntu beltzik ez duelako bereizten da (kolorerik gabeko zelula marjinalak). *Tricholoma bresadolanum* espeziearekin ere bai, honek kapela ezkatatsua du, ganbila, inoiz ez konikoa; oin grisaxka, motzagoa, zabala, ez biluzik eta orrien ertza beltzez inguratua.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean oso ohikoa, koniferoen eta hostozabalen azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Laura Aznal

**Laura Aznal Sagasti** (Ezkabarte, Nafarroa Garaia, 1971ko azaroaren 2a) politikari nafarra da. 

## Ibilbidea 
NUPen Ekonomian lizentziatua eta kontabilitate eta finantza gaietan aditua da. Ogibidez Volkswagen enpresako langilea da. 

2015 - 2019 legealdian Ezkabarte udalerriko zinegotzi izan zen.  2019tik Nafarroako Parlamentuko legebiltzarkidea da.

2023ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetan, EH Bildu koalizioaren zerrendaburu eta Nafarroako lehendakarigai izateko aukeratu izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Białystokeko artxidiozesia

**Białystokeko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren poloniar artxidiozesia da. 1991ko ekainaren 5ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 1992ko martxoaren 25ean artxidiozesi mailara zen. Artzapezpikuaren egoitza Białystoken dago. Egun artzapezpikua Józef Guzdek da.

## Ordinarioak 
* Edward Kisiel (1991-1993)
* Stanisław Szymecki (1993-2000)
* Wojciech Ziemba (2000-2006)
* Edward Ozorowski (2006-2017)
* Tadeusz Wojda (2017-2021)
* Józef Guzdek (2021-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Edward Ozorowski (1991-2006)
* Henryk Ciereszko (2012-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Drohiczyngo elizbarrutia

**Drohiczyngo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren poloniar elizbarrutia da. 1999ko ekainaren 5ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Drohiczynen dago. Egun apezpikua Piotr Henryk Sawczuk da.

## Ordinarioak 
* Władysław Jędruszuk (1991-1994)
* Antoni Pacyfik Dydycz (1994-2014)
* Tadeusz Pikus (2014-2019)
* Piotr Henryk Sawczuk (2019-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Jan Chrapek (1992-1994)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pixide (liturgia)

**Pixidea** ontzi liturgiko kristau txiki bat da, zeinetan ostia sagaratuak gordetzen diren Jaunartzea egiteko, apaizak aldean eraman dezakeena gaixoei edo elizara joaterik ez dutenei jaunartzea egiten laguntzeko.

Pixidea sarritan apainduta dagoen metalezko kutxa preziatu gisa diseinatuta dago, barrutik urreztatua. 

Antzinako pixide askok dorre forma hartzen zuen batzuetan Hilobi Santuaren erreplika artistiko gisa, baina ia beti forma zilindrikoa izan ohi dute. Uso formakoak ere ezagutzen dira, Espiritu Santuaren irudikapen bat.

## Iruditegia 

Fitxategi:Naveta y pixide (pixide).jpg|17. mendeko zilarrezko pixidea, Nafarroako Museoa.
Fitxategi:French - Eucharistic Dove - Walters 443 - Profile.jpg|Uso eukaristikoa.
Fitxategi:Pamplona - Catedral, tesoro del Museo Diocesano 01.jpg|Iruñeko katedraleko altxorreko pixideak.
Fitxategi:Daronositsa kiev.jpg|Eliza ortodoxoaren pixidea, Kiev.

## Kanpo estekak
Katulo 2

***Katulo 2*** Gaio Valerio Katulo poeta erromatarraren poema bat da (K.a. 84 - Ka. 54.) izenik gabeko *puella* baten ("neska", beharbada Katuloren maitalea zen Lesbia) eta bere maskota txolarrearen arteko harreman maitekorra deskribatzen duena. John Swinnerton Phillimore aditu eta poetak adierazi duenez, "poema honen xarmak, eskuizkribu tradizio ustel batek desitxuratua bada ere, Katuloren liburuko ospetsuenetako bat bihurtu du". Poema honen metrika hendekasilaboa da, Katuloren poesian ohikoa den forma bat.

Poema hau, Katuloren beste poema batzuekin batera, antzinatik biziraun zuen Veronan 1300 inguruan aurkitutako eskuizkribu bakar batean. Eskuizkribu horren hiru kopia kontserbatzen dira. XIV. mendeko kopiek – lehen aipatutako "eskuizkribu ustelen tradizioa" – zenbait lekutan olerkiaren jatorrizko idazketari buruzko zalantzekin utzi zituzten adituak, nahiz eta mendeetako erudizioak bertsio kritiko adostua ekarri duen. Katulori buruzko ikerketa izan zen testu kritikaren metodo genealogikoaren lehen aplikazioa.

1-10 lerroek poemaren gune kontserbatua irudikatzen dute. 11-13 lineei "Katulo 2b" deitzen zaie, eta lehen 10en tonu eta gai aldetik oso desberdinak dira. Beraz, azken hiru bertso hauek poema ezberdin batekoak izan daitezke. Jatorrizko eskuizkribuetan, hamahiru lerro horiek Lesbiaren txolarrearen heriotza deskribatzen duen *Katulo 3*rekin konbinatuta zeuden, baina XVI. mendeko jakintsuek bi poemak bereizi zituzten.

## Testua
Honako latinezko testua 2013ko D. F. S. Thomsonen bertsio edizio kritikotik dator, baina zeinu diakritikoak Wikipedian gehitu dira.

11-13 lerroak (*Catullus 2b*) Atalanta greziar mitologiako pertsonaiari buruzkoa dira, oinez izugarri azkarra zen printzesa gaztea. Ezkontzarik ez izateko, oinezko lasterketa batean irabaz zezakeen gizon batekin bakarrik ezkonduko zela erabaki zuen, eta hura garaitzea lortzen ez zuten erregegaiak exekutatu egingo zituztela. Melanion heroiak (Hipomenes bezala ere ezaguna) Atalanta gorteatu zuen, berarekin maitemindu zena. Lasterketan zehar, Melanionek urrezko sagar bat bota zuen distraitzeko; jasotzeko makurtu zenean, Atalantak lasterketa galdu zuen, beharbada berarekin ezkondu ahal izateko. Azken bertsoa ezkontza gauean eranzteari buruzkoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bragako artxidiozesia

**Bragako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar artxidiozesia da. Erritu liturgiko bragatarra erabiltzeagatik da ezaguna. 1099. urtean ezarri zen artxidiozesi gisa. Artzapezpikuaren egoitza Bragan dago. Egun artzapezpikua José Manuel Garcia Cordeiro da.

## Artzapezpikuen zerrenda 
* San Geraldo de Moissac (1095-1108)
* Maurice Bourdin (1111-1114)
* Paio Mendes (1115-1137)
* João Peculiar (1138-1175)
* Godinho (1175-1188)
* Martinho Pires (1189-1209)
* Estêvão Soares da Silva (1212-1228)
* Silvestre Godinho (1229-1244)
* João Egas (1245-1255)
* Martinho Geraldes (1255-1271)
* Ordoño Álvarez (1275-1278)
* Telo (1278-1292)
* Martinho Pires de Oliveira (1295-1313)
* João Martins de Soalhães (1313-1325)
* Gonçalo Pereira (1326-1348)
* Guilherme de la Garde (1349-1361)
* Jean de Cardaillac (1361-1371)
* Vasco Rodrigues (de Meneses Fernandes) (1371-1372)
* Lorenzo Vicente de Lourinhan (1373-1384)
* Martinho Perez de Charneca (1398-1416)
* Fernando de Guerra (1417-1467)
* Luís Pires (1468-1480)
* João de Melo (1481-1482)
* Garcia (1482-1485)
* Jorge da Costa (1486-1488)
* Jorge da Costa (1488-1501)
* Diego de Souza (1505-1532)
* Henrique de Portugal (1533-1540)
* Diego da Silva (1540-1541)
* Eduardo de Portugal (1542-1543)
* Manuel de Sousa (1545-1549)
* Baltazar Limpo (1550-1559)
* San Bartolome Fernandes dos Mártires (1559-1582)
* João Afonso de Meneses (1581-1587)
* Agostinho a Jesu (Pedro) de Castro (1588-1609)
* Alexeu de Jesu de Meneses (1612-1617)
* Afonso Furtado de Mendonça (1618-1626)
* Rodrigo da Cunha (1627-1635)
* Sebastião de Matos de Noronha (1636-1641)
* Veríssimo de Lencastre (1670-1677)
* Luís de Sousa (1677-1690)
* José de Menezes (1692-1696)
* João de Sousa (1696-1703)
* Rodrigo de Moura Telles (1704-1728)
* José de Bragança (1740-1756)
* Gaspar de Bragança (1758-1789)
* Cayetano Da Annunciação Brandão (1790-1805)
* José da Costa e Torres (1806-1813)
* Miguel Antonio da Cruz (1815-1827)
* Pedro Paulo de Figuereido da Cunha e Melo (1843-1855)
* José Joaquim de Azevedo e Moura (1856-1876)
* João Crisóstomo de Amorim Pessoa (1876-1883)
* António José de Freitas Honorato (1883-1898)
* Manuel Baptista da Costa (da Cunha) (1899-1913)
* Manuel Vieira de Matos (1914-1932)
* Antonio Bento Martins Júnior (1932-1963)
* Francisco Maria da Silva (1963-1977)
* Eurico Dias Nogueira (1977-1999)
* Jorge Ferreira da Costa Ortiga (1999-2021)
* José Manuel Garcia Cordeiro (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etnozidio

**Etnozidioa** etnia baten kultur-suntsiketari deritzo. Kultur-genozidioaren sinonimoa da . Bartolomé Clavero espainiar historialariaren eta  legelariaren iritziz "*genozidioak pertsonak hiltzen dituen bitartean, etnozidioak giza-kulturak hiltzen ditu*" . Etnozidioak ez dakar nahitaez indarkeria fisikoaren erabilera.

Pierre Clastres antropologo frantsesak (1934-1977) garatu zuen bereziki etnozidioaren kontzeptua. Bere hitzetan, "*genozidioak herrien gorputzak erailtzen ditu, etnozidioak haien izaera hiltzen duen bitartean*".

Hizkuntz genozidioa edo linguizidioa etnozidio mota bat da.

Etnozidioaren muinean etnozentrismoa dago, hots, kultura batek beste batzuekiko duen nagusitasuna defendatzen duen teoria. Horren ondorioz, etnozentrismoaren sustatzaileek haien kultura -beren ustez maila gorena duena- beste kultura bat duten herriei inposatzen diete.

Mende luzeetan estatu asko haien menpeko Herrien eta etnien kulturak suntsitzen saiatu dira, eta kultur-asimilazioaren politikak garatu dituzte horretarako. Euskal Herriko kasua paradigmatikoa da . Baita Kataluniakoa ere. Honela dio Joan-Lluis Lluis Ipar Kataluniako idazleak: "*Mendeak dituk Frantzia saiatzen ari dela hizkuntza horiek (frantsesa ez diren Hexagonoko hizkuntza gutxituak) suntsiarazten eta horrek izen bat dauka, linguizidioa. Linguizidioa ekintza kriminaltzat hartuko balitz, kulturaren eta giza ondarearen aurkako krimena, eta nazioarteko auzitegietan salatuko balitz, Frantziak zortzi aldiz (zortzi hizkuntza gutxitu baitaude Hexagonoan: alsaziera, bretoiera, euskara, flandriera, katalana, korsikera, okzitaniera eta proventzera) azaldu beharko likek zortzi auzitan eta bakoitzean zigortua izango lukek hain segur*” .

Gutxi dira ezarri dituzten politika etnozidengatik barkamena eskatu duten estatuak. Esanguratsua izan zen, alde horretatik, Norvegiako erregeak 1997an Sami Herriari egindako barkamen-eskaera, oihartzun zabala izan zuena  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bertrand Barèreren txostena, hezkuntza publikoaren bidez frantsesa gailentzeko eta beste hizkuntzak baztertzeko premiaz (1794)
Iruñeko harresiaren mosaikoa

thumb|Harresiaren bi mosaiko zatiak elkarren ondoan jarrita, Nafarroako Museoan.
**Iruñeko harresiaren mosaikoa** erromatarren garaiko bi mosaiko zati dira, Iruñean aurkituak, II. edo III. mendekoak, eta garai hartan Pompaelok zituen harresi, ate eta dorreak beharbada irudikatzen dituztenak; hori da, bederen, herritarren artean hedatuen dagoen interpretazioa. Harresien bi mosaiko zatiak tesela zuri eta beltzekin eginak dira, eta tesela horietako bakoitza, batez bertze, 1,5 cm. luze da. Mosaikoak Nafarroako Museoan daude ikusgai.

## Aurkikuntza 
Bi mosaiko zati hauek 1856. urtean aurkitu zituzten Iruñeko Alde Zaharrean, Curia karrikako 16 eta 18 zenbakidun etxeen ondoan. Nafarroako Museoan gordetzen eta erakusten duten kartel zahar batek ematen digu horren berri. Gainera, Iruñeko Udalaren 1856ko urriaren 28ko akta batek zehatz-mehatz azaltzen du aurkikuntza hura. Hala, horri esker badakigu harresiaren mosaiko zatien ondoan aurkitu zutela hipokanpo bat (greziar mitologiako itsas zaldi bat) irudikatzen duen mosaikoa, eta historialariek uste dute konposizio bereko zatiak direla denak: hipokanpoa erdian egonen zen, eta harresiak inguruetan. Eta irudi zentralaren gaia dela-eta, historialariek pentsatzen dute konposizio hori terma batzuetan egonen zela. Alegia, Iruñeko bi mosaiko horiek ez dituztela berez Iruñeko harresiak irudikatzen, edozein hiritako edozein harresi baizik.

Geroago, ordea, Nafarroako Museoko zuzendari Mercedes Joverrek bertze teoria bat eman eta esplikatu izan du harresien mosaiko hau Iruñean aurkituriko bertze mosaiko batekin lotzen dutela orain, Teseo eta Minotauroarenarekin, eta beraz harresi horiek Kretakoak izanen liratekeela, bertan omen baitzegoen mito horren labirinto famatua. Harresiena ez bezala, Teseoren mosaikoa polikromoa da.

Interpretazio horri jarraituz, *Euskal Herriko historia ilustratua* bildumako lehen liburuan, Joseba Asironek eta Martin Altzuetak bi mosaiko horiek ilustrazio bakarrean irudikatu zituzten. Liburuko *Honela egin dugu* atalean, esplikatu zuten "lehen aldia" zela "termetako jatorrizko zoladura berreraiki dena". Berreraikipen horrek, ordea, baditu bi arazo nagusi: batetik, harresien mosaikoa zuri-beltzezkoa da eta Teseorena, polikromatua; eta, bertzetik, jakin badakigu harresien mosaikoa Curia karrikan aurkitu zutela, baina Teseorena ez dago argi ‒"Altadilek eta Fitak erran digute Navarreria kalean aurkitu zutela, itsas zaldia aurkitu eta urte batzuetara"‒.

## Irudiak 

Fitxategi:Iruñeko harresiaren mosaikoa1.jpg|Bi mosaiko zatietako bat. Harresiaz gain hiriko ate bat eta dorre bat agertzen dira.
Fitxategi:Iruñeko harresiaren mosaikoa2.jpg|Bi mosaiko zatietako bat. Harresiaz gain bi dorre agertzen dira.
Fitxategi:Iruñeko harresiaren mosaikoa3.jpg|Mosaikoaren aurkikuntzaren berri ematen duen kartel zaharra.

## Ikus gainera 
* Iruñeko harresiak.
* Iruñeko Harresien Interpretazio Zentroa.

## Erreferentziak