open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Boletopsis grisea

***Boletopsis grisea*** *Bankeraceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria, baina mikatza. Babestu beharreko espeziea Europan.

Sinonimoak: *Polyporus griseus* (Basionimoa), *Polyporus earlei*, *Scutiger griseus*, *Polyporus maximovicii*, *Boletopsis leucomelaena var. grisea*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 13 cm bitarteko diametrokoa, haragitsua, lehorra, inkurbatutik dekurbaturako ertza eta izurtua, kolore zurixka du, testuinguru zuri eta irmoan (zahartzean marroi ilunera iluntzen da, tonu purpurekin).

**Himenoforoa:** Tutu txikikoak, hala nola meheak (3-4 mm bakoitzeko), poro zuriak, bereizten zailak, manipulatu ondoren ilundu egiten dira.

**Hanka:** 3 eta 8 cm bitarteko luzerakoa, erdian edo eszentriko, sendoa, oinarri konkorduna, kapelaren kolore berekoa, testuinguru zuria, oinarria ebakitzean grisa, batzuetan beltzune marroi ilunekin

**Haragia:** Ebakitzean kolore grisa du, usain lurrintsua, zapore mikatza, espora-jalkina beltzaran zurbila.

**Etimologia:** *Grisea* epitetoa latinetik dator, gris bihurtzen da, esan nahi duen, "griseus" hitzetik. Gris jartzeko joera duelako haragiak.

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina mikatza (ondo egosi ondoren ere iraun egiten du). Japonian, mikatza pixka bat kentzeko, gatzunetan sartzen dute. 

### Nahasketa arriskua 
*Boletopsis leucomelaena* delakoarekin nahas daiteke, honek ebakitzean kolore arrosa du, sendoagoa da eta Fibrilosoa, zurbilagoa eta ez da mikatza. *Boletus* generokoa da, kapelatik erraz bereiz daitezke  poroak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenaren bukaeratik neguaren erdiraino. Larizio pinuetan, pinu gorrietan, zedroetan, likenetan, oihanpeko txilarretan. Normalean taldeetan, aleak oso elkartuta.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Japonia.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Boletopsis grisea* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hugo Keenan

**Hugo Keenan** (Dublin, 1996ko ekainaren 18a)  irlandar errugbilaria da, hegaleko eta atzelari postuetan aritzen dena. 2016tik, United Rugby Championshipen jokatzen du Leinster Rugby taldearekin. 2020ko urriaren 24an egin zuen debuta Irlandako selekzioarekin, Lansdowne Roaden, Italiaren kontra. Irlandako zazpiko errugbiko selekzioan ere ibili da.

## Palmaresa 
### Leinster 
* Pro 14 
** irabazlea: 2018, 2019, 2020, 2021.
* Europako kopa
** finalista: 2022, 2023

### Irlandako selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa 
** irabazlea: 2023
** Grand Slam: 2023  
** Triple Crown: 2022, 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tafisko tenplua

**Tafisko tenplua** (: Taffeh, Taffa edo Tafa; idazkera klasikoan baita Taphis) antzinako tenplu egiptoarra da, Herbehereetara eraman zena 1970eko hamarkadan Nubiako Monumentuak Salbatzeko Nazioarteko Kanpainaren barruan, Aswango presaren ondorioz Nasser lakuak urperatu behar baitzuen jatorrizko kokapena Nilo ibaiaren ondoan. 

## Jatorrizko tenplua 
Tenplua hareharriz eraiki zen K.a. 25 eta K.a. 14 bitartean, Augusto enperadore erromatarraren agintepean. *Taphis* izeneko gotorleku erromatarraren zati bat zen eta 6,5 bider 8 metro neurtzen du. Tenpluaren iparraldeko aldeko aurreko bi zutabeak pilare karratuez osatuta daude, zutoin elkalortuekin lau aldeetan.

## Berkokapena Leidenen 
Adolf Klasens, Rijksmuseum van Oudheden museoko zuzendaria eta  egiptologoa izan zen pertsona gakoa tenplua Leidenen (Herbehereak) kokatzeko orduan museo honetan.

Eraikin hau gutxi gorabehera 250 tonako 657 blokez eraikita dago. 1979an Herbehereetara iritsi ondoren, Antzinateko Museo Nazionalaren (Rijksmuseum van Oudheden) hegal berri batean berreraiki zuten Leidenen. Egitura berria apropos diseinatu zen Holandako klimak ez ziezaion harriari eragin, argi naturalak tenplua argiztatuko zezan, eta bisitariek tenplua ikusteko aukera ere izan zezaten sarrera txartela ordaindu gabe ere. Hondatutako harri-kopuru minimo bat ordezkatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ellen MacArthur

**Ellen Patricia MacArthur** (Whatstandwell, Derbyshire, Erresuma Batua, 1976ko uztailaren 8a) distantzia luzeko nabigatzailea eta estropadalari ohia da. 2005eko otsailaren 7an munduko ingurabide-marka hautsi zuen. 2008an erregistro hori gainditu zuen Francis Joyon-ek, hain zuzen ere MacArthurrek baino lehenago errekorra izan zuen frantsesak. Erretiratu ondoren, 2010eko irailaren 2an, Ellen MacArthur Fundazioaren sorrera iragarri zuen, ekonomia zirkular baterako trantsizioa bizkortzeko lanean ari den elkartea. 2022 Asturiasko Printzesa Saria eman zioten bere fundazioaren buru gisa Nazioarteko lankidetzan egindako lanagatik. 1997an 17. postua lortu zuen *Mini Transat* txapelketan, mundu osoan. 1998an, BT Group-ek eta Aisiarako Nabigazioko Errege Elkarteak "Urteko nabigatzailea" izendatu zuten Erresuma Batuan eta "Nabigatzeko esperantza gaztea" Frantzian.

### Munduko errekorra 
2003an, mundu-errekorra lortzeko saiakeraren kapitaina izan zen Kingfisher 2 yatean (lehenago Bruno Peyron-en katamaranean). 2004ko urtarrilean, Nigel Irensek eta Benoit Cabaretek Australian egin zuten B&Q/Castorama 'trimarana', harentzat bereziki diseinatua. Yate hori erabiliz, 2004an mendebaldetik ekialderako gurutzaketa transatlantikoaren errekorra hausten saiatu zen, baina ordu eta laurden batez huts egin zuen, zazpi egunez nabigatu ondoren. 2004. urtearen amaieran hasi zen bakarkako nabigazioaren munduko erregistroa hausteko saiakeran. Ekuatorera, Esperantza Oneko lurmuturrera, Horn lurmuturrera eta ekuatorera itzultzean, bakarka egindako bidaia arinenaren errekorra ezarri zuen. Guztira, hirurogeita hamaika egun, 14 ordu, 18 minutu eta 33 segundo behar izan zituen Mantxako Kanalera joan eta itzultzeko, Ouessant uharte frantsesaren eta Lizard lurmuturraren artean, Francis Joyonek egin zuen denbora egun batean baino gehiagoan hobetuz.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Ohorezko Legioko Zalduna eta Britainiar Inperioko Ordenako Dama Komandantea ditu.
* 2022an, Nazioarteko Lankidetzako 2022 Asturiasko Printzesa Saria eman zioten bere fundazioaren buru egindako lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ellen MacArthurren TED hitzaldia
* Fundazioaren orri ofiziala
Mazlum Doğan

**Mazlum Doğan** (Seydan, Mazgirt, Dersim probintzia, 1956 &ndash; Diyarbakır (Turkia), 1982ko martxoaren 21a) kazetaria, Kurdistango Langileen Alderdiaren kide sortzailea izan zen. Espetxean hil zen, kurduen artean martiria izanik.

## Biografia 
Uludağ Unibertsitateko Hezkuntza Fakultatean ikasi zuen eta ondoren Ankara Hacetteme Unibertsitateko Ekonomia Sailean ikasi zuen. 1976an ikasketak utzi zituen eta buru belarri ikasle mugimenduetan sartu zen. *Serxwebûn* (Independentzia) PKKren lehen egunkariaren argitaratzailea izan zen.

## Atxiloketa 
1979an atxilotu zuten erakunde terrorista bat sortu eta liderra izateagatik. Salaketen arabera, Dyarbatır estatu Ospitale bateko kide bati ihes egiten lagundu omen zion eta nortasun agiriak faltsutzeagatik atxilotu zuten.

## Heriotza 
Doğan kazetari kurduak su eman zion Amedeko espetxeko bere ziegari, Noruz egunez, bere buruaz beste eginez. Noruz egunean (Newroz kurduen artean) urte berria ospatzen dute kurduek eta horretarako suak pizten dituzte. Turkiako estatu kolpe militarraren eta espetxe horretako bizi baldintza negargarrien aurkako protesta izan zen. Presondegi hori ezaguna da torturak praktikatzeagatik, eta preso ugari hil ziren bertan. PKK-ko presoek borrokaldia abiatu zuten giza eskubideen urraketak salatzeko, baina munduak jaramonik egin ez, eta borroka zabaltzeko beste modu bat bilatu nahi izan zuen Doğanek. Egun, kurduen martirien artean oso garrantzitsua da.

Alevis taldekoa zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
São Marcos badia

São Marcos badia () Ozeano Atlantikoaren badia da Brasilgo ipar-ekialdeko Maranhão estatuan. Badia 100 kilometro inguruko estuarioa da. Bertan hainbat ibai isurtzen dira, Grajau, Mearim eta Pindare ibaia barne. Mearim ezaguna da bere pororokengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Musika-lan

**Musika-lana** edo **konposizio musikala** identifikazio bakar eta ez anbiguo duen **musika-piezaren** edo **musika-obraren** kontzeptu juridikoa da, ahozkoa nahiz instrumentala izan daiteke. Ez zaie aplikatzen izen hau banakako musika grabazio, igorpen edo argitalpenei, modu inprimatuan edo digitalean edo bitarteko fisikoetan agertzen denari.

**Obra musikal** oso bat forma musikal baten arabera antolatzen da. Lan musikalak hainbat forma desberdinetan sortu daitezke, hala nola: 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Musika

## Kanpo estekak
Urška Djukić

**Urška Djukić** (Ljubljana, Eslovenia, 1986) esloveniar zinema zuzendari eta gidoilaria da.

## Biografia 
Urška Djukić Ljubljanan, Esloveniako hiriburuan jaio zen 1986 urtean hain zuzen ere.

Nova Goricako Unibertsitateko Arte Akademian ikasi zuen. 

2016 urtean *Good Run, Life!* filmarekin labur onenaren saria jaso zuen Esloveniako 19. Zinemaldian. 2019an, Canneseko Zinemaldian estreinatu zen *The Right One* film laburra zuzendu zuen. 

2021 urtean Émilie Pigeard zuzendarikidearekin Esloveniar-Frantziar koprodukzio batean, ''Grandma's Sexual Life* animaziozko film labur dokumentala egin zuen;  film labur onenaren Europako film labur onenaren Saria eta animaziozko film labur onenaren Caesar saria ere jaso zuen. 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2021 urtean Europako film labur onenaren eta animaziozko film labur onenaren Caesar saria Saria Émilie Pigeard zuzendarikidearekin egindako *Grandma's Sexual Life'' animaziozko film labur dokumentalarengatik.
* 2023 urtean Soriako mujerDOC generoari buruzko nazioarteko zinemaldian laburmetrairik onenari dedikatutako saria eman zioten; antolatzaileek honela arrazoitu zuten saria: 
Aurreko belaunaldietako emakumeek beren bizitza sexualari buruz duten testigantza jaso eta umore puntu bat mantenduz, baita egoera gordinak ere, ikusentzunezko metaforekin kontatzeagatik. Errealitate hori planetako txoko askotara estrapola daiteke, gaur egun, non emakumeen bizitza sexualeko plazerak ez baitu lekurik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Urška Djukić Esloveniako Zinema Datu Basean
* Urška Djukić zinema
Tafa (argipena)

**Tafa** izenak hainbat adiera du:

* **Tafa**, Nigeriako barruti bat.
* **Tafa**, **Taffeh** edo **Tafis**ko tenplua,  antzinako Egiptoko tenplu bat.
* **Tafa Air**, kostu txikiko Albaniako aire-konpainia izandakoa.
* **Tafa** izen gisa Mustafa izen musulmanaren bertsio laburtu hipokoristikoa da.
Blåhaj

**Blåhaj** (suedierazko ahoskera , euskaraz literalki *marrazo urdina*) IKEA enpresa suediarrak sortutako peluxea da. Interneteko fenomeno bihurtu zen 2014an, eta 2020an ospea lortu zuen trans komunitatearen ikur gisa.

## Parametroak 
Poliester birziklatuz betetako peluxea da. Marrazo urdin baten itxura dauka. 100 eta 55 zentimetroko aldaerak ditu. 40 °C-tan garbi daiteke makinaz.

## Ekoizpena eta banaketa 
2014an jarri egin zuen martxan IKEA kateak. Horren antzeko bertsio bat 2010ean banatu zen Klappar Haj izenarekin, baina orduan Blåhaj izena jarri zioten.

2022 hasieran, Erresuma Batuko IKEAk Twitter bidez iragarri zuen Blåhaj-en ekoizpena amaituko zuela 2022ko apirilean. Beste iturri batzuek gero baieztatu zuten produktua kendu egin zutela edo agortuta zegoela Txina, Taiwan eta Singapurreko dendetan. Horrek erreakzio negatiboa eragin zuen sare sozialetan, eta beste eskualdeetako hainbat kontu ofizialek produktua saltzen jarraituko zuela ziurtatu zuten.

## Ikur kulturala 
2014an, peluxeak ospea lortu zuen Tumblr sare sozialean. Eguneroko bizitzako jarduerak burutzen zituen pelutxearen argazkiak partekatzen ziren maiz. Joera honek indar berria hartu zuen 2019an.

Blåhaj eta trans komunitatearen arteko lehen loturak 2020an agertu ziren Reddit webguneko erabiltzaile batek «Blåhaj aliatua da» izenburuko argitalpena sortu ostean. 2021ean, Suitzako gobernuak sexu berekoen arteko ezkontzarako erreferendumaren harira, IKEAk horren aldeko publizitate-kanpaina bat jarri zuen martxan, eta pelutxearen irudiak erakusten ziren «denontzako ezkontza» leloarekin.

2022an, Kanadako IKEAk trans banderaren koloreko Blåhaj peluxeak oparitu zizkien Halifaxeko Sexu Osasunerako Zentroko bezeroei.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Amadeo Savoiakoa

**Luis Amadeo Savoaikoa, Abruzzoetako dukea** (; Madril, 1873ko urtarrilaren 29a - Villaggio Duca degli Abruzzi, Somalia Italiarra, 1933ko martxoaren 18a) italiar printze, mendizale eta esploratzailea izan zen.

Amadeo I.a Savoiakoa eta Maria Vittoria dal Pozzo della Cisternaren semea izan zen. 1893 eta 1896 artean munduko hainbat lekutan bidaiatu zuen, Eritrea eta Vancouver barne. 1893ko irailean Muqdishora iritsi zen matxinada bat zapaltzera.

1892an hasi zen mendizaletasunean, eta Mont Blanc eta Monte Rosa igo zituen. 1897an Saint Elias mendiko lehen igoera egin zuen.

1898an espedizio bat egin zuen Ipar Polora. 1906an Ruwenzoriko 16 tontor eskalatu zituen eta 1909an K2 igotzen saiatu zen.

Lehen Mundu Gerran, Italiako itsas armadako komandante burua izan zen.

1918an Somalia Italiarrera itzuli zen eta 1920an Villaggio Duca degli Abruzzi sortu zuen. Han hil zen 1933an.

## Lanak 
* *La Stella Polare nel Mare Artico 1899-1900* (1902)
* *Osservazioni scientifiche, eseguite durante la spedizione polare di S.A.R. Luigi Amedeo di Savoia* (1903, Umberto Cagni eta Cavalli-Molinellirekin)

## Genealogia
Laosen inbasio iparvietnamdarra

**Laosen inbasio iparvietnamdarra** Vietnamgo Gerraren hasierako faseko gertakaria izan zen. Ipar Vietnamek Pathet Lao babestu zuen Laosko Erresumaren aurka borrokatzeko 1958 eta 1959 artean. Laosen gaineko kontrolari esker, Ho Chi Minh bidea eraiki ahal izan zen, Vietnamgo Errepublikan FLNren (Askapen Nazionalerako Frontea, Vietcong) eta NVAren (Ipar Vietnamgo Armada) jarduera indartuak hornitzeko bide nagusia izango zena. Horrela, Ipar Vietnamek Laosko Erresumaren aurka borrokatzeko Pathet Laori eman beharreko laguntza erabakigarria izango zen 1975ean Hego Vietnamen aurkako balizko garaipen komunistan; izan ere, Hego Vietnamgo eta AEBetako indarrek eragotzi egin zezaketen NVA eta FLNren edozein hedapen eta hornikuntza, baldin eta NVA 17. Paraleloaren hegoaldetik igaro izan balira, hau da, Eremu Desmilitarizatua (DMZ) izenekotik, Ipar eta Hego Vietnamen arteko lur-zerrenda estu batetik, bi aldeek estu zaintzen zutena. Era berean, Pathet Laok Laosko Erresumaren aurka irabazten lagundu zuen, honek estatubatuarren babesa zuen arren.

## Laosko herrien okupazioa (1958ko abendua) 
1958ko abenduan Ipar Vietnam eta Hego Vietnam arteko Zona Desmilitarizatutik (DMZ) gertu dagoen Tchepone barrutiko hainbat herri okupatu zituzten Ipar Vietnamgo eta Pathet Lao segurtasun indarrek. Laosko gobernuak berehala egin zuen protesta Ipar-Vietnamgo bandera bere lurraldean altxatzeagatik. Hanoik herriak historikoki Vietnamekoak izan zirela argudiatu zuen.

Aurrekariei dagokienez, errebindikazio guztiz apala zen; hala ere, Truong Giako Armistizioaren Batzordeak 1954ko udan desmilitarizatutako eremua marrazteko erabilitako mapa frantsesaren berrinterpretazio aldebakarrekoa zen, eta, armen indarrak babestuta, eraso bat baino ez zen. Phouik ezohiko botereak jaso zituen Batzar Nazionaletik krisiari aurre egiteko. Baina galdutako lurraldearen berreskurapenaren porrotak nazionalista laostarrak haserretu zituen, estatubatuarren laguntza handiagoa espero baitzuten.

Washingtonen kezka handienetako bat Laosko Errege Armadak Pathet Laoko tropak "berriro aztertu eta doktrinatzeko" babesik gabe integratzeko arriskua zen. Enbaxadak gobernuari jakinarazi zion zaila izango zela Laosi laguntza ematea Laoseko Errege Armadan komunistak zeuden bitartean. Pathet Laoko 1.500 soldadu (bi batailoi) 1959ko maiatzean Laoseko Errege Armadan sartu baino lehen, aurreikusita zegoen bezala, Pathet Laok amarru bat erabili zuen ofizialen tarteen gainean azken zeremonia atzeratzeko.

Montzoi-euriek gau batean Pitxerren lautada garbitzen zuten bitartean, batailoi bietako batek alde egin zuen, eta, handik gutxira, besteak jarraitu zion, Louangphrabang inguruan. Gertaerak liskarrak berriz hastea ekarri zuen. Uztailean, Phouiren gobernuak, kabinetearen eztabaida luzeen ondoren, LPFko diputatuak atxilotzeko agindu zuen Vientianen: Souphanouvong, Nouhak, Phoumi Vongvichit, Phoun Sipaseut, Sithon Kommadan, Singkapo eta beste batzuk. Tiao Souk Vongsak atxiloketa saihestu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Exhibition Road Courtyard

**Exhibition Road Courtyard** (**Sackler Courtyard** gisa ezaguna, 2017an inauguratu zenetik eta 2022 artean) Londresen dagoen plaza eta patio publikoa da, eta Londresko Victoria eta Albert Museorako sarrera gisa balio duena. Eraikin eta egitura hau 2017an osatu zen eta Amanda Levete arkitektoak sinatua, honen AL_A arkitektura-bulegoak diseinatu zuen.

Patioak kalera ematen du (Exhibition Road), arku multzo baten bidez. Zoruan eskuz egindako 11.000 teila daude,portzelana irristagaitzez eginak, apropos sortutako materiala, lehenago inon ez sortuak. Patioak kafetegi bat ere badauka.

## Izen eztabaidatua 
Ireki zenean Sackler Courtyard deitu zioten patioari, Sackler familiarengatik, Purdue Pharma konpainiarekin lorutako familia: Estatu Batuetako opioideen krisia elikatu izana zuzenean enpresa horri eta hartan erabakiak hartu zituzten Sacklertarrei leporatu izan zaie. Theresa Sackler familiako ordekaria Victorua and Alberteko zuzendaritza batzarrean zegoen patioa ireki zenean.

2019an, Nan Goldin argazkilari eta ekintzaile estatubatuarra eta P.A.I.N. talde aktibistak protesta egin zuten Sacklertarreen aurka patio honetan bertan. Museoak “Sackler izena ezabatzeko” eskatu zuten; familiari lotutako errotulo eta azpi-erakindeen izendapena kentzeko, eta dohaintzei uko egiteko. Goldin eta 30 manifestarik pilula botilak eta billete gorriz zikinduak zabaldu zituzten patioan.

2022an, Museoak presioa horien aurrean atzera egin zuen, eta izena kendu zion patioari. Orduan ez zen beste izenik iragarri, baina museoko 2023 mapek Exhibition Road Courtyard izena dute bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txileko errugbi selekzioa

**Txileko errugbi selekzioa** Txileren ordezkaria da errugbi partida ofizialetan. 1936an sortua, 2023an sailkatu zen aurreneko aldiz Munduko Errugbi Kopan parte hartzeko.

## Palmaresa 
### Munduko Errugbi Txapelketa 
Honako hauek dira Munduko Errugbi Txapelketan izandako emaitzak:

### Hego Amerikako Txapelketa 
* Txapelduna (1): 2015.
* Txapeldunodea (11): 1958, 1961, 1967, 1969, 1971, 1975, 1981, 2011, 2016, 2017, 2020

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Metković

**Metković** Kroaziako udalerria da, Dubrovnik-Neretva eskualdean dagoena, Bosnia-Herzegovinarekin mugan. 2021eko erroldaren arabera 15.349 biztanle ditu.

## Geografia 
51 km²-ko azalera du eta nahiko laua da, bertan hasten baita Neretva ibaiaren delta. Neretva ibaia nabigagarria da hirian zehar. Herriaren alde zaharra muino baten gainean kokaturik dago.

## Historia 
Metkovićetik gertu Narona hiri erromatarra egon zen. IV. mendean lurrikara batek kalte handiak eragin zizkion eta VI. mendeko eslaviarren etorreraren ondoren hiria hutsik gelditu zen eta Neretva ibaiak ekarritako sedimentuek estali zuten.

Metkovićen lehenengo aipamena 1422ko agiri batean aurkitzen da eta nekazari herrixka bat dela esaten da. Otomandar Inperioaren menpean egion zen 1494 eta 1685 artean, ondoren Veneziako Errepublikak eta Frantziako Inperioak agindu zuten bertan. Frantsesek alde egin zutenean Austriak eskuratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Ofra Haza

**Bat-Sheva Ofra Haza** (; 1957ko azaroaren 19a, Tel Aviv, Israel – 2000ko otsailaren 23a, Ramat Gan, Israel) Israelgo abeslari, musikagile, aktore eta Grammy sariduna izan zen, Mendebaldean «Ekialdeko Madonna» edo «Israelgo Madonna» bezala ezagutzen dena. Bere ahotsa mezzosopranoa zen. Yemendar judu jatorrikoa zen.

Hazak musika estilo tradizional eta komertzialak uztartu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Putler

**Putler** (), batzuetan **Vladolf Putler** (Владольф Путлер), Vladimir Putin Errusiako presidentearen eta Adolf Hitler diktadore naziaren izenak batuz osatutako neologismoa da. Termino hau, konnotazio negatiboz kargatua, «Putler Kaput!» leloetan erabili ohi da eta Putinen aurka daudenentzat tipikoa da.

## Jatorria 
Boris Xarifullin errusiar hizkuntzalariaren arabera, *Putler* terminoa Errusian sortu zen, nahiz eta Marlene Laruelle historialari frantsesaren arabera, hitza Ukrainako prentsak sortu zuen.

## Erabilera 
*Putler* terminoa ohiko bihurtu da Putinen aurkarien artean Errusian zein Ukrainan.

«Putler Kaput!» leloak ospe handia lortu zuen eta lege-arazoak eragin zituen Errusian 2009an. Vladivostoken, Errusiar Federazioko Alderdi Komunistak 2009ko urtarrilaren 31n antolatutako agerraldian, parte-hartzaile batek «Putler Kaput!» leloa zeukan kartela eraman zuen. 2009ko apirilean lelo hau ofizialki debekatu zen Vladivostoken. Errusiako Justizia Ministerioko Primorski Auzitegiko Laborategiaren arabera, «Vladimir Putinen nortasunaren edo jardueren balorazio emozionala [...] eta izaera iraingarria du».

«Putler Kaput!» esamoldea Errusiako 2011ko legegintzarako hauteskundeekin eta 2012ko presidentetzarako hauteskundeekin lotuta Moskun antolatutako protestetan ere erabili zen.

*Putler* termino peioratiboaren ospea handitu egin zen 2014an. 2014ko Urteko Hitza lehiaketarako izendatu zuten. *The Washington Post* egunkariak adierazpen sorta bat aipatu zuen eta manifestari ukrainarren argazkiak argitaratu zituen («Putler — Hands Off Ukraine» eta «Putler Kaput!»), baita Putinen eta Hitlerren aurpegiak batzen dituzten karikaturak ere. Errusiako hizkuntzalari askok Putinen irudi negatiboa irakurleen artean sortzeko modu gisa aipatu zuten argitalpen hori.

Rodger Jones kazetariaren arabera, *Putler* terminoa nabarmena izan zen 2014ko Washingtongo Errusiako enbaxadaren ondoko protestetan.

2014ko uztailean, Putin eta Angela Merkel Alemaniako kantzilera bata bestearen ondoan eserita zeuden 2014ko Munduko Futbol Txapelketako argazkiak argitaratu ondoren, sare sozialetan «eskerrik asko Putler jauna» bezalako iruzkinak agertu ziren. The Guardian aldizkariaren arabera, iruzkin horien egileak Errusiako eta Ukrainako gerrari buruz Merkelen jarrerarekin etsita zeuden ukrainarrak ziren.

*Putler* hitza maiz erabili izan da kazetari eta lan akademikoetan errusiarren eta ukrainarren aurkako hizkuntza iraingarria alderatzean. Oro har, *eraso* eta *kaka* bezalako hitz peioratiboekin batera erabiltzen da.

*Putler*-en erreferentziak ohikoak izan ziren 2022an Ukrainako inbasioaren aurkako nazioarteko protestetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurora Vargas

**Aurora Vargas Vargas**, ezaguna **Aurora Vargas** izenez (Sevilla, 1956) sevillar flamenko-dantzari ijitoa eta kantaria da. 

## Biografia 
Aurora Vargas Sevillako La Macarena auzo ezagunean jaio zen. Ijitoen familiakoa da, eta txikitatik hasi zen kantatzen eta dantzatzen, honelaxe zioen berak: "*kantuan, lau edo bost urte nituenetik gogoratzen dut* ". 

## Ibilbidea 
Sevillan, 1986ko abenduaren 4an, Lope de Vega antzokian, egindako "Arte Flamenkoaren VI. Hamabostaldian" parte hartu zuen, eta artista ezagun izendatu zuten. Madrilgo Los Canasteros eta Sevillako Los Gallos tablao delakoetan hasi zen profesional gisa.

Sevillako "Arte Flamenkoko Biurtekoak"n parte hartu du askotan, eta lehen aldiz IV. Edizioan parte hartuz zuela aipatu behar da. Besteak beste, José Mercé edo Bernarda de Utrera artista ospetsuekin kartela partekatu zuen.

"Carmen" filmean  Placido Domingorekin parte hartu zuen Francesco Rosiren zuzendaritzapean. Hainbat hilabetez, Antonio Gadesen konpainiako kide izan zen, Parisen lan hori bera antzezten zuenean Campos Eliseos agertokian.

Espainia osoan, Frantzian, Italian, Ingalaterran, Japonian, Indian, Estatu Batuetan eta abarretan lan egin du.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2014. urtean Sevillako Hiriko Domina jaso zuen, bere arteari, bere auzoari eta bere hiriari pasioz eta profesionaltasunez eskainitako bizitza osoarengatik.

## Diskografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1985eko Bost Nazioen Txapelketa

**1985eko Bost Nazioen Txapelketa** Errugbi txapelketa honen berrogeita hamaseigarren ekitaldia izan zen (guztira 91.a). 1985eko otsailaren 2an hasi eta apirilaren 20an bukatu zen. Irlanda izan zen txapelduna. Beste 24 urte pasatu beharko ziren irlandarrek garaipen berri bat izateko, 2009ko Slam Nagusia hain zuzen ere.

Txapelketa honetako kontu aipagarriena hiru partida atzeratu behar izana da. Lehenengo jardunaldian jokatu beharreko partida biak martxoaren 30era atzeratu ziren, eguraldi oso txarra izan baitzen. Hirugarren jardunaldian Gales eta Ingalaterraren artekoa ere atzeratu egin zen Cardiffeko zelaia erabat izoztuta zegoelako.

1984ko txapelketan partida guztiak irabazi zituen Eskoziak eta Irlandak guztiak galdu, eta 1985ean Irlanda izan zen txapelduna eta Eskoziak partida guztiak galdu zituen.

## Txapelketa 
### Partehartzaileak 
### Puntuazio sistema 
Entseguak lau puntu balio zituen eta gauzatzeak bi puntu gehigarri ematen zituen. Dropak eta zigor kolpeak hiruna puntu balio zituzten.

Txapelketako sailkapenari dagokionez irabazitako partidak bi puntu balio zituen, berdindutakoak bat eta galdutakoak zero.

## Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left| 20px|Irlanda **Irlanda** ||**7**||4||3||1||0 || 67 || 49 || +18
|- 
| 2 ||align=left|  Frantzia ||**6**||4||2||2||0 || 49 || 30 || +19
|- 
| 3 ||align=left|  Gales ||**4**||4||2||0||2 || 61 || 71 || -10
|- 
| 4 ||align=left|  Ingalaterra ||**3**||4||1||1||2 || 44 || 53 || -9
|- 
| 5 ||align=left|  Eskozia ||**0**||4||0||0||4 || 46 || 64 || -18
|-
|}

## Partidak 
## Sariak 
## Palmaresa 
1985 arteko bakarkako garaipenak.

(*) 1889ko garaipena kontuan hartuta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sei Nazioen Txapelketako webgune ofiziala
1986ko Bost Nazioen Txapelketa

**1986ko Bost Nazioen Txapelketa** Errugbi txapelketa honen berrogeita hamazazpigarren ekitaldia izan zen (guztira 92.a). 1986ko urtarrilaren 18an hasi eta martxoaren 15ean bukatu zen. Frantziak eta Eskoziak garaipen partekatua eskuratu zuten.

Philippe Sella frantziarrak partida bakoitzean entsegu bana egin zuen.

## Txapelketa 
### Partehartzaileak 
### Puntuazio sistema 
Entseguak lau puntu balio zituen eta gauzatzeak bi puntu gehigarri ematen zituen. Dropak eta zigor kolpeak hiruna puntu balio zituzten.

Txapelketako sailkapenari dagokionez irabazitako partidak bi puntu balio zituen, berdindutakoak bat eta galdutakoak zero.

## Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left|  **Frantzia** ||**6**||4||3||0||1 || 98 || 52 || +46
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left|  **Eskozia** ||**6**||4||3||0||1 || 76 || 54 || +22
|- 
| 3 ||align=left|  Gales ||**4**||4||2||0||2 || 74 || 71 || +3
|- 
| 3 ||align=left|  Ingalaterra ||**4**||4||2||0||2 || 62 || 100 || -38
|- 
| 5 ||align=left| 20px|Irlanda Irlanda ||**0**||4||0||0||4 || 50 || 83 || -33
|-
|}

## Partidak 
## Sariak 
## Palmaresa 
1986 arteko bakarkako garaipenak.

(*) 1889ko garaipena kontuan hartuta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sei Nazioen Txapelketako webgune ofiziala
La Serneta

**María de las Mercedes Fernández Vargas**, artistikoki **La Serneta** izenez ezaguna (Jerez de la Frontera 1840ko martxoaren 19a &ndash; Utrera, 1912ko ekainaren 18a) cádiztar flamenko-abeslaria eta gitarra-jotzailea izan zen.

## Biografia 
La Serneta Jerez de la Fronterako San Pedro auzoko ijitoa izan zen. Haren aita, Salvador Fernández, errementaria,

## Abeslari ibilbidea 
Ibilbide artistikoa Sevillan hasi zuen 70eko hamarkadaren erdialdean, Manuel Ojeda El Burrero eta Silverio elkartu ziren garai batean, gero bakoitza bere aldetik jarraitzeko: El Burrero Tarifa kaleko berekafetegiarekin -gero Sierpes kale zentrikora pasatu zena-, eta Silverio Rosario kaleko areto batean.

Arrakasta handia izan zuen Sevillko hiriburuan, eta Trianan bizi izan zen denbora batez. Madrilen ospea izatera iritsi zen, nahiz eta han gutxituz joan zen. Gitarra-eskolak ematen amaitu zuen, batez ere aristokratei eta bere jantzi ederrak alokatzen bizirik irauteko.

Soleareak kantatzen maistra zen, eta, hil zenean, Andaluziako kantuko kantari handienetako batzuk, hala nola La Niña de los Peines, Antonio Chacón, Fernando el de Triana edo Juanito Mojama, bere kantuak ahanzturan ez erortzeaz arduratu ziren.

23 urte zituela, Sevillako *Café del Burrero* tabernan aritu zen. Joaquín Álvarez Hazañas ezagutu zuen (Álvarez Quintero anaien aita), eta bikote sentimental bihurtu zen. Utreran finkatu zen. Jakina da garai hartako zenbait kantari ezagun, hala nola Antonio Chacón, hirira joaten zirela kantatzera.

1912ko ekainaren 18an Utreran hil zen, 72 urte zituela. Hura hil zenean, Fernando Trianakoak agur esan zion kopla honekin:
   

## Legatua 
Soleareak zirela eta eskola sortzeari zor dio ospea. Gitarrista ere izan zen, eta, besteak beste, Manuel Torre eta La Niña de los Peines flamenko-kantariei eman zizkien bere sorkuntzak. Horiei esker, gaur egun ere bere lana ezagutzen da, ez baitago haren grabaziorik.

XX. mendearen bigarren erdian, Sernetaren soleareak beste artista flamenko batzuek interpretatu zituzten: Fernanda de Utrera, Bernarda de Utrera, Camarón de la Isla, José Menese eta Carmen Linaresek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hygrocybe spadicea

***Hygrocybe spadicea*** *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Larreetako onddo hauek oso urriak dira, ez dira bildu behar.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, koniko-kanpai itxurakoa, gero zabaldu egiten da, arre-oliba kolorekoa, batzuetan ia beltza, batez ere erdian, sortzetiko zuntzexka bidez erradialki marratua, ertza pitzatua izaten du.

**Orriak:** Lodiak, zabal, sabeldunak, Itsatsiak edo ia libreak, hori bizi kolorekoak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Lehorra, haritsua, barnehutsa, hori-urre kolorekoa, zuntz txiki arrexkaz marratua, oinarria zurixka.

**Haragia:** Fibrilosoa, mehea, horia, usain eta zapore gabea, aireak ukitzen dionean ez da belzten.

**Etimologia:** *Hygrocybe* terminoa grekotik dator eta kapela bustiarekin esan nahi du. *Spadicea* epitetoa latinetik dator, uher esan nahi duen "spadiceus" hitzetik. Bere koloreagatik

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina ez preziatua.

### Nahasketa arriskua 
*Hygrophorus hypothejus* delakoarekin, honek orri horiak ditu eta kapela iluna, baina orriak dekurrenteak eta kapela muzilagoduna eta ez kanpai itxurakoa.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian, zelaietan eta mendiko larreetan.

### Banaketa eremua 
Europa, Ipar Amerika, Australia, Peru, Himalaiako eremua.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Hygrocybe spadicea* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azukre-ogi mendia

**Azukre-ogia**, , Brasilgo Rio de Janeiro hirian dagoen mendi bat da, Guanabara badiaren bokalean dagoen penintsula batean. 396 metroko garaiera du eta izena azukre-ogi baten antza duelako datorkio.
Caroline van der Plas

**Caroline van der Plas**, jaiotzaz **Carolina Ann Maria van der Plas Fitzpatrick** (Cuijk, Herbehereak, 1967ko ekainaren 6a) kazetari eta politikaria da, Estatu Orokorretako Ordezkarien Ganberako diputatua 2021az geroztik. CDAko kide izan zen, eta 2019an utzi zuen. Nekazarien eta Herritarren Mugimenduaren (BBB) sortzaile eta liderra da.

## Biografia 
Van der Plas Cuijken jaio zen 1967an, aita holandarra eta ama irlandarra. Haren aita, Wil van der Plas (1937-2014), kirol-kazetaria izan zen eta Deventer Dagblad eskualdeko egunkarirako lan egin zuen, ama Nuala Fitzpatrick Kristau Demokrata (CDA) deiturikotik erretiratutako politikaria da. Deventerko Udalean zinegotzi izan zen.

Kazetaritza  ikasi zuen.

## Politikari ibilbidea 
[thumb|150px|ezkerrera|[Caroline van der Plas nekazarien protesta batean, 2020ko urrian]]
[thumb|150px|ezkerrera|[Caroline van der Plas, 2021]]
CDAko kide gisa behin eta berriz kritikatu zuen alderdiak ez zituela ordezkatzen nekazaritza-sektorearen interesak. 2019ko eskualde-hauteskundeen ondoren utzi zuen alderdia, eta urriko nekazarien protesta orokorrei erantzuteko sortu zuen Nekazarien eta Herritarren Mugimendua (BBB).

2020ko urriaren 17an, Van der Plas BBBko lijsttrekker (hautagaia) hautatu zuten aho batez. 2021eko hauteskunde orokorretarako kanpainaren ardatza nekazaritzako boto-emaileen aldarrikapenak izan ziren, besteak beste, Hagatik gutxienez 100 km-ra egongo den "Landarako Ministerioa" sortzeko proposamena eta neonicotinoideen gaineko debekua kentzea. Alderdiak aulki bat lortu zuen Ordezkarien Ganberan, Van der Plasek 2021eko martxoaren 31tik aurrera.

## Bizitza pertsonala 
Van der Plas Deventerren bizi da eta bi seme-alaba ditu. Jan Gruben senarra 2019an hil zen pankreako minbiziaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guanabara badia

**Guanabara badia**, Brasilgo Rio de Janeiroko estatuan dagoen badia bat da, Ozeano Atlantikoan. Bahia estatuan dagoen Santu Guztien badiaren ondoren Brasilgo bigarren badiarik handiena da. 

Badia honen babesean Rio de Janeiroko portua dago.
Santu Guztien badia

**Santu Guztien badia**, , Brasilgo Bahia estatuan dagoen badia bat da, herrialde horretako kostaldeko badiarik handiena. Badiak Salvador de Bahia hiriaren zati bat inguratzen du.

1501eko azaroaren 1ean, Santu Guztien egunean, Ameriko Vespuzio italiar esploratzailea bertaratu zenez, jaiegun katoliko horren izena jartzea erabaki zuen.
Botafogo

**Botafogo**, Brasilgo Rio de Janeiroko kostaldeko auzo bat da, bai eta izen bereko hondartza ere, nagusiki maila ekonomiko goi-ertaineko auzotarrez eta denda txikiez osatua. Mundo Novo, Dona Marta eta São João muinoen artean kokatua dago.

## Kirola 
Botafogo de Futebol e Regatas futbol taldearen egoitza da.
Azukre-ogi

thumb|Azukre-ogia.
**Azukre-ogia**, azukre zuri finduz edo azukre beltzez egindako eta kono luze itxura duen azukre mota bat da, XIX. menderarte ekoiztua eta saldu ohi zena.

Azukre-kanabera landatzen zen Karibe eta Brasilgo eskualdeetatik inportatzen zen.

## Ikus gainera 
* Azukre-ogi mendia
Governador uhartea

**Governador uhartea**, , "Gobernatzailearen uhartea", Brasilgo Guanabara badian dagoen uharte bat da, Ozeano Atlantikoaren kostaldean eta Rio de Janeiroko estatuan.

Bertan, Rio de Janeiro hiriko aireportu nagusia dago, Rio de Janeiro-Galeão nazioarteko aireportua.
Teodosia Ortega

**Teodosia Ortega Vadillo (**Quintanilla-Sobresierra, Burgos, 1890eko martxoaren 28a &ndash; Arrigorriaga, Bizkaia, 1983ko irailaren 4a) emagina izan zen. 

## Biografia 
Emagin ikasketak egin zituen Bilbon eta, 1926an Valladolideko Unibertsitatean titulu ofiziala lortu ondoren, Arrigorriagako Udal Ongintzaren emagin bihurtu zen. Justo Liceranzu Madariaga durangarrarekin ezkondu zen, lanbidez paper-saltzailea.1935eko erroldaren arabera, Arrigorriagan bizi ziren, Mutualitate kalea 1, 4.a eskuinean, lau logelako pisuan, zortzi seme-alabekin batera. Teodosia oso maitatua izan zen herrian erditzeetan edozein ordutan eta edonon laguntzeko zuen prestasunagatik, baita emakumeei ematen zien arreta eta prestakuntzagatik ere.

Alaben hitzetan:“*Emakume modernoa eta harroa zen, bizia, langilea eta zoriontsua*”Gerra garaian ere emagina izan zen Basurtuko Ospitalean, baita Frantziako ospitale batean ere. 1937an Frantziara ihes egin zuen, eta, horren ondorioz, Gonzalo Vila Arrigorriagako alkate frankista berriak bere kargua eta ordura arte zegozkion lan-eskubide guztiak kendu zizkion. 1943ko urtarrilaren 1ean itzuli zen Arrigorriagako emagin kargura eta etenik gabe bete zuen lanpostu hori harik eta 1960ko martxoaren 31n erretiroa hartu zuen arte.

## Heriotza 
1983ko irailaren 4an hil zen, 93 urte zituela.

## Aitortza 
thumb|Teodosia Ortegaren omenez, haren izena duen parkean jarritako oroigarria. Arrigorriaga 2023-03-25
2021ean, Arrigorriagako Berdintasun Kontseiluak prozesu parte-hartzailea jarri zuen martxan emakumeen izenak eta mugarri feministak udalerriko espazio publikoetan ikusgarri bilakatzeko. Teodosia Ortega Vadillo emagina 23 aldiz proposatu zen, eta horregatik, Berdintasun Kontseiluak haren izenarekin udalerriko espazio publiko bat izendatzea erabaki zuen. Joana Etxeberria Politika Feminista eta Gizarte Ekintzako zinegotziak azaldu zuenez:*“Ekintza xume hau benetan pisu handikoa da Arrigorriagarentzat. Gure udalerriko historiak hainbat emakume interesgarriren bizipenak jasotzen ditu, eta hauek ez ahaztea, eta hauei orain arte izan ez duten aitortza ematea, benetan garrantzitsua dela uste dugu. Teodosia Ortega da hauetako bat, bere historia ikusaraztea ezinbestekoa da emakumeen bizitzak eta lanak aitortzen dituen gizartea eraikitzen hasteko*”.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Morro da Babilônia

**Morro da Babilônia**, Brasilgo Rio de Janeiro hirian dagoen muino bat da, Leme auzoan. Copacabana hondartza Botafogo auzotik banatzen du. Izen bereko favelaren kokalekua ere bada.
Rocinha

**Rocinha**, Brasilgo Rio de Janeiro hiriko favela handiena da, São Conrado eta Gávea barrutien artean. Bertan, 200.000 inguru lagun bizi dira.
Ochrophyta

**Ochrophyta** subphyluma, **Stramenochromes** edo **okrofito** bezala ere ezaguna, Heterokonta taxonean sailkatzen diren alga zelulabakar nahiz zelulanitzak dira, okre kolore bereizgarria dutenak.

## Kanpo estekak
Aurkibide

[thumb|Eskuinean, [Agustin Kardaberazen *Aita San Ignacioren egercicioen gañean* liburuaren aurkibidea, "Meditacioen arquibidea" izenburuapean. 1765.]]
**Aurkibide**a testu mota bat da, batzuetan dokumentu luze baten hasiera aldean, aurrealdean eta beste batzuetan atzealdean, non dokumentu luzearen edukien zerrenda agertzen den. 

Aurkibidea liburu edo dokumentu luze baten atalen zerrenda antolatua da, eta bertan dokumentuaren zatien izenburuak agertzen dira, geroago, atal bezala, agertuko diren hurrenkera berean.

Liburuetan, aurkibidea liburuen atalen zerrenda ordenatua izaten da, eta atal bakoitza zein orrialdetan hasten den zehaztu ohi da.

## Aurkibide motak 
### Aurkibide onomastiko 
thumb
Zenbait liburutan aipatzen diren pertsona izenen zerrenda alfabetikoak agertzen dira. Horrela, erabiltzaileak zuzenean bila dezake liburuan aipatzen den pertsona edo leku izen bat eta aurkibide onomastikoan topatuko du pertsona edo leku hori zein orrialdetan aipatzen diren.

### Gaikako aurkibidea 
Testuan aurkeztutako gaien eta azpigaien zerrenda ordenatua, ordena alfabetikoan. Eskuarki, testu zientifiko-teknikoetan edo zientziaren dibulgazio testu luzeetan erabiltzen da. Gai nagusi batzuen izenaren ondoren, orrialde-zenbakiak agertzen dira. Aurkibide Analitikoa edo Materien araberako aurkibidea ere esaten zaio

### Terminologia-aurkibidea 
Terminoen aurkibidea, hiztegi-aurkibidea, lexiko-aurkibidea. Aurkibide mota hauek ere, eskuarki, testu zientifiko-teknikoetan edo zientziaren dibulgazio testu luzeetan erabiltzen da. Termino esanguratsuenen zerrendak agertuko dira ordena alfabetikoan eta ondoan hitz horiek zein orrialdetan topa daitezkeen zehartuko da.

### Mapen aurkibidea 
Zenbait liburu eta dokumentutan, historia liburuetan, atlasetan-eta, mapek garrantzi handia dute eta mapen aurkibideak agertu ohi dira.

### Irudien aurkibidea 
Zenbait liburutan irudien aurkibideak beharrezkotzat jotzen dira, beraz margolanen erreprodukzioak eta irarlan edo grabatuen aurkibideak agertuko dira.

## ISO estandarra 
* ,  **ISO 999:1996** - *Information and documentation — Guidelines for the content, organization and presentation of indexes*.

**ISO 999:1996** nazioarteko estandarrak proposatzen du aurkibideak egiteko estandar bat. Liburu, aldizkari, txosten, patente-dokumentu eta bestelako dokumentu idatzietan, baita inprimatu gabeko materialetan ere eredu batzuk ezartzeko proposamena, hala nola dokumentu elektronikoei, filmei, soinu- eta bideo-grabazioei, edukiei, eta abar. Estandar honek edukien antolaketa eta aurkezpenerako jarraibideak ematen ditu.

## Bibliografía 
*  Martínez de Sousa, José. *Diccionario de edición, tipografía y artes gráficas*. Gijón: Trea, 2001. 
*  Dahl, Svend. *Historia del libro*. Madrid: Alianza, 1982. (Alianza Universidad; 336) .
Eroritakoen Gurutzea (Corella)

***Erorien Gurutzea*** Nafarroa Garaiko Corella herrian dagoen monumentu frankista da. 1936ko Gerran eroritakoen omenez altxatu zuten gurutzea alderdi frankistan, eta 1949ko abuztuaren 23an inauguratu zuten, besteak beste, Carmen Polo, Francisco Franco diktadorearen emaztea bertan zela. Gurutzea monolito batean txertatuta dago. Monolito horren oinean, hasiera batean, Falangearen sortzaile zen José Antonio Primo de Riveraren omenezko plaka bat jarri zen. Plaka horretan, gainera, 1936ko gerran hil ziren frankisten aldeko 91 matxinatuen izenak zeuden. 2018ko maiatzean kendu zuten plaka hori.

Rambletako pasealekuan kokatuta udalak kentzeko prozesua aurretatua bazuen ere, eskuin muturreko Abokatu Kristauen Elkarteak epaitegietan oztopatzen saiatu zen. Eskuin muturrekoen ustetan gurutzea kentzea profanazio bat izango zen. 2023ko martxoan Iruñeko 2 zenbakiko Epaitegiko titularrak ez zuen onartu Abokatu Kristauak elkarte ultrakatolikoak aurkeztutako errekurtsoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bartholomeus Spranger

**Bartholomeus Spranger** edo **Bartholomaeus Spranger** (Anberes, 1546ko martxoaren 21a - Praga, 1611ko ekainaren 27a) flandriar margolari, marrazkilari eta eskultorea izan zen.

Jan Mandijn, Frans Mostaert eta Cornelis van Dalemen ikaslea izan zen. Parisen, Milanen, Parman eta Erroman lan egin zuen. Pio V.a aita santuak gorteko margolari izendatu zuen 1570ean.

Maximiliano II.a enperadoreak Vienan eskatu zuen 1576an, baina handik gutxira hil zen. Sprangerrek Pragako Rodolfo II.a enperadorearen gortean jarraitu zuen lanean. Harreman pertsonala izan zuten biek, eta elkarrizketa ugari izan zituzten. Sprangerrek margolan mitologiko ugari eman zizkion biluziekin eta propaganda-lanekin. Gizon aberats bihurtu zen eta noblezia titulua jaso zuen.

Biluzik egindako margolan mitologikoak egin zituen, enperadorearen ideia filosofiko esoterikoekin lotutakoak askotan. Estiloa iparraldeko manierismoarena izan zen, eta herbeheretar eta italiar eraginak nahastu zituen.

## Iruditegia 

Mercury Carriers Psyche to Mount Olympus by Bartholomäus Spranger.jpg|*Merkurioa Psike Olinpo mendira eramaten*
Bartholomäus Spranger 017.jpg|*Minerva garaile ezjakintasunean*
Bartholomäus Spranger 022.jpg|*Venus Vulcanoren forjan*
Bartholomäus Spranger 018.jpg|*Rodolfo II.aren bertuteen alegoria*
Zazpiko errugbia 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

Parisko 2024ko Udako Olinpiar Jokoetako zazpiko errugbi-partidak Stade de France-n uztailaren 24tik 30era egiteko programatuta daude. Hogeita lau talde (hamabi gizonezko eta emakumezko) lehiatuko dira. Lehen aldiz, zazpiko errugbiko partidak hasierako ekitaldia baino bi egun lehenago hasiko dira, gizonen atariko eta final laurdenak. Lehiaketa uztailaren 24an hasiko da. Emakumezkoen txapelketa uztailaren 28tik 30era izango da, eta urrezko eta brontzezko domina lortzeko partidak jokatuko dira.

## Sailkapena 
Nazioarteko Batzorde Olinpikoak eta World Rugbyk (WR) Paris 2024rako kalifikazio-irizpideak berretsi dituzte. Frantzia herrialde anfitrioiak zuzeneko tokia gordetzen du gizonezko eta emakumezkoen txapelketan, eta gainerako kuota osoa NOCei esleitzen zaie, hiru ibilbide aukeragarritan.

## Dominak 
### Herrialdeka 
### Probaren arabera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Waterpoloa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

Parisko 2024ko Udako Olinpiar Jokoetako waterpoloko txapelketak uztailaren 27tik abuztuaren 11ra egiteko programatuta daude. Atariko waterpoloko partidak Parisko Uretako Zentroan jokatuko dira, Paris La Défense Arenan. Aurreko edizioan bezala, hogeita bi talde (hamabi gizonezkoentzat eta hamar emakumezkoentzat) lehiatuko dira beren txapelketetan.

## Sailkapena 
Nazioarteko Batzorde Olinpikoak eta Munduko Ur Batzordeak (AQUA) Paris 2024rako kalifikazio irizpideak berretsi eta argitaratu dituzte. Frantzia herrialde anfitrioiak kuota zuzeneko tokia gordetzen du gizonezko eta emakumezkoen txapelketan, hiruko kualifikazio bide baten bidez aukeratzen ahal diren NOCei esleitutako gainerako kuota osoarekin.

Fukuokan (Japonia) uztailaren 16tik 29ra bitartean egingo diren Uretako 2023 Munduko Txapelketek Paris 2024-rako kalifikatzen duten gizon eta emakumeen waterpolo txapelketako irabazleak eta bigarrenak ekoitziko dituzte. Beste bost kuota-postu World Aquatics-ek onartutako bilera kontinental bakoitzean (Afrika, Amerika, Asia, Europa eta Ozeania) hauta daitezkeen NOCmaximoei esleituko zaizkie. Bilera kontinentalen bat kalifikazio-aldiaren barruan egiten ez bada, leku hutsak eskubidea izango du Munduen hurrengo edizioan dagokion kontinente baten NOC hautagarria izateko.

Jokoetarako waterpoloko zerrenda osatzeko, kuota-plazen azken lotea Dohako Munduko Ur Txapelketan (Qatar) 2024. urtean gizonentzat eta emakumeentzat hauta daitezkeen lau NOCrik onenei esleituko zaie.

## Dominak 
### Herrialdeka 
### Ekitaldiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Slieve Binnian

**Slieve Binnian**, , "Gailur Txikien Mendia" esan nahi du, Ipar Irlandako Mourne mendikateko mendi bat da, Down konderrian. Kilkeel udalerritik 9 kilometro iparraldera dago.

746 metroko garaiera du eta Ipar Irlandako hirugarren mendirik garaiena da.
Slieve Meelbeg

**Slieve Meelbeg**, Ipar Irlandako Mourne mendikateko mendi bat da, Down konderrian. 702 metroko garaiera du.
Slieve Meelmore

**Slieve Meelmore**, Ipar Irlandako Mourne mendikatean dagoen mendi bat da, Down konderrian. 680 metroko garaiera du.

Mourne Horma bere gailurretik igarotzen da,
Slieve Muck

**Slieve Muck**, , "Txerri Mendi" esan nahi du, Ipar Irlandako Mourne mendikatean dagoen mendi bat da, Down konderrian. 670,4 metroko garaiera du.
Benbradagh

**Benbradagh**, , "Lapurraren Tontorra" esan nahi du, Ipar Irlandako Derry konderrian dagoen mendi bat da, Dungiven udalerriaren ekialdean.

Sperrins mendietan dago eta 465 metroko garaiera du.
Sawel mendia

**Sawel mendia**,  eta , Ipar Irlandako Sperrins mendikatean dagoen mendi bat da, Derry konderria eta Tyrone konderriaren artean. 678 metroko garaiera du.
Slieve Gallion

**Slieve Gallion**,  eta , "Garaien Mendia" esan nahi du, Ipar Irlandako Sperrins mendikatean dagoen mendi bat da, Derry konderrian. 528 metroko garaiera du.
Mourne Horma

**Mourne Horma**,  eta , Ipar Irlandako Mourne mendietan dagoen horma bat da, Down konderrian.

1904-1922 artean Silent Valley urtegiaren eremua itxitzeko asmoz eraikia izan zen.

## Ikus gainera 
* Mourne mendiak
The Chemical Brothers

**The Chemical Brothers** musika elektronikoa ekoizten duen bikotea da, Tom Rowlands eta Ed Simons. Bikotea Manchesterren 1989an  elkartu zen; Ingalaterrako hiri horretan Tom Rowlands eta Ed Simonsek geroago arrakasta lortuko zuen musika proiektua sortu zuten. Aitzindariak izan ziren (The Prodigy, Fatboy Slim, The Crystal Method eta beste musikari batzuekin batera) pop-kulturaren abangoardian big beat generoa garatzen. Virgin Records-ekin aritu ondoren, bikoteak arrakasta handiagoa lortu zuen Erresuma Batuko zerrendetan goi-goian ibili zen *Dig Your Own Hole* bigarren albumarekin (1997). Erresuma Batuko zerrendetan sei lehen postu izan dituzte. album 1 eta 13 gehi banakako 20, berunezko topper-ak barne. 

## Diskografia 
**Estudio-albumak**

:* *Exit Planet Dust* (1995)
:* *Dig Your Own Hole* (1997)
:* *Surrender* (1999)
:* *Come with Us* (2002)
:* *Push the Button* (2005)
:* *We Are the Night* (2007)
:* *Further* (2010)
:* *Born in the Echoes* (2015)
:* *No Geography* (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak