open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gabriela Ybarra

**Gabriela Ybarra Pasch** (Bilbo, 1983) gaztelaniazko bizkaitar idazlea da. Comillasko Pontifize-Unibertsitatean ikasitakoa, Madrilen bizi eta merkatu eta sare-sozialen egiten ditu. 

2016an *El Comensal* eleberri autobiografikoa argitaratu zuen, Euskadi saria irabazi zuena.

Liburuan, alde batetik Javier Ybarra Bergé aitonaren bahiketa eta erailketa kontatzen ditu, ETAk egindakoa 1977an. Eta bestetik, amaren gaixoaldi eta heriotzari buruz idazten du, minbiziak jotakoa. 

Natasha Wimmer-ek ingelesera itzuli zuen 2017an (*"The Dinner Guest"*). Bestela, ​Ángeles González-Sinde gidoigileak eta Isabel Delclaux ekoizleak lan hau egokitu zuten zinemara.​

## Familia 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Euskal gatazka literaturan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garrotxako gazta

**Garrotxako gazta** katalanez **formage Garrotxa** o **de pell florida**. Kataluniako Pirinioetako Ahuntz gazta tradizionala da, ia desagertua izan zena eta berreskuratu dena. Normalean, 4 eta 8 astez koba zuloetan ontzen dena eta beraz lizuna duena. Azal gris eta urdin kolorekoa, eta gazta txikiak izaten dira normalean 750 g ingurukoak. Fruta eta fruitu lehorrekin bere horretan jaten da, ogi txigortuarekin eta kopa bat ardorekin.

## Kanpo estekak
Juan Carlos Márquez

**Juan Carlos Márquez**  (Bilbo, 1967) gaztelaniazko bizkaitar idazle eta kazetaria da. EFE agentzian eta *El Correo*n lan egin du eta Madrilgo Unibertsitate Autonomoan literatura-tailerrak eman ditu.

2012an gaztelaniazko literaturako saria jaso zuen Euskadi Literatura Sarietan *Tangram* nobelagatik.

## Lanak 
### Eleberria 
* *Los últimos*. Madril: Salto de Página, 2014
**Resort*. Madril. Salto de Página 2017
**Lobos que reclaman la noche*. Tropo. 2014
* *Tangram* (Salto de Página, 2011). 

### Ipuin-bildumak 
* *Llenad la Tierra* (Menoscuarto], 2010). 
* *Oficios* (Castalia, 2008). 
* *Norteamérica profunda* (Diputación de Badajoz, 2008).
* *Autoficción* (Aristas Martínez, 2021).

### Antologiak 
* *Doppelgänger: ocho relatos sobre el doble* (Jekyll & Jill Editores, 2011).
* *La banda de los corazones sucios. Antología del cuento villano* (El Cuervo / Baladí, 2010).
* *Pequeñas resistencias 5* (Páginas de Espuma, 2010]).
* *Chéjov comentado* (Nevsky Prospects, 2010).
* *Siglo XXI. Los nuevos nombres del cuento español actual* (Menoscuarto, 2010).
* *Parábola de los talentos* (Gens, 2007). 
* *Perversiones. Breve catálogo de parafilias ilustradas* (Vagamundos, ediciones Traspiés, 2010). 
**Madrid, Nebraska. EE.UU en el relato español del siglo XXI*. Bartleby, 2014.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tomate udarekara

**Tomate udarekara** (*Solanum lycopersicum*) tomatearen barietate handia da, mami haragitsuarekin, azido gutxikoa, forma luzexkakoa, lautua, gainazalean protuberantziak dituena.

Tomate mota honen barrualdea trinkoa da eta ia hazirik gabea. Zapore gozoa eta oso usaintsua du, eta, behin ondo helduta, saltsak eta kontserbak egiteko aukera ematen du. Baina entsaladetan edo txingarretan gordinik ere jaten dute. Labore delikatuko barazki bat da.

## Nutrizio-balioak 
Tomateak oso balio energetiko txikia du, osagai nagusia ura baita. Barazki gehienek baino azukre gehiago du, eta, horregatik, zapore gozoagoa du. Bitaminak, mineralak eta zuntza dira nutrizio-garrantzia dutenak. E bitaminak, C bitaminak eta karotenoek eragin antioxidatzaile handia izatea eragiten dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera
*San Marzano tomatea

## Kanpo estekak
Erector Set

thumb| Erector Set-en inprimatutako iragarkia, 1922 inguruan
thumb| Hasierako Erector set-a
**Erector Set** (marka komertziala "ERECTOR" gisa izendatua) metalezko jostailuen eraikuntza-multzoen marka bat izan zen, jatorriz Alfred Carlton Gilbert-ek patentatu zuena eta bere konpainiak, Mysto Manufacturing Company of New Haven, Connecticut-ek, 1913an saldu zuena. 1916an, konpainia AC Gilbert Company bezala berrantolatu zen. Markak bere existentzia independentea jarraitu zuen hainbat korporazio-jabetzapean 2000. urtera arte, Meccanok Erector marka erosi eta mundu osoan merkaturatzea bere marka propioarekin finkatu zuen arte. Hemen estaldura Erector Set klasikoaren ondare historikoan zentratzen da; "Erector by Meccano" marka izenarekin gaur egungo garapenak ikusteko, ikusi Meccano artikulua.

Oinarrizko Erector piezak metalezko habe desberdinak zituzten, aldizka tartekatuta dauden zuloekin, azkoinak eta torlojuak erabiliz muntatzeko. Askotan sustatutako ezaugarri patentatu bat, torlojuen eta azkoinen bidez elkarri eutsita, altzairuzko txapa estanpatuzko lau pieza luzeetatik estrukturako habe sendo baina arin bat fabrikatzeko gaitasuna zuen (AEBko 1.066.809 patentea). Egiturazko hezurdurari forma eta kolore ezberdinetako txapa lauak edo kurbatuak gehi litezke. Altzairu gogortutako hagaxkek eta torloju-bestoiek bisagrak eraikitzeko eta indar mekanikoaren transmisioa ahalbidetzen zuten pieza birakarien bidez, hala nola poleak, engranajeak, gurpilak eta palankak .

Aurreko egurrezko eraikuntza-multzo batzuek ez bezala, Erector egitura estatikoetarako eta lotura mekanikoak eta beste osagai mugikorrak barne hartzen dituzten egitura dinamikoetarako erabil liteke. Erector bezalako eraikuntza-multzo modularrek eta estandarizatuek miniaturazko bat eraikitzeko gaitasuna eman zuten, gero desmuntatu eta beste zerbait eraikitzeko, behin eta berriz. Bai korronte bidezko motor elektrikoak eta bateriaz elikatzen diren DC motorrak eskuragarri egon ziren, normalean engranajeez hornituta, haien momentua eta potentzia mekaniko eraginkorra handitzeko. Geroago multzoek miniaturazko bonbillak eta etengailu sinpleak gehitu zituzten potentzia elektrikoa kontrolatzeko.

Eraikuntza-euskarri oso polifazetikoa izaten jarraitzen du. Sistema honekin ia edozein gailu mekaniko eraiki daiteke, egituretatik hasita, laneko garabi konplexuetara, engranaje-kaxa automatikoetara edo erlojuetaraino. Askotan ideia eta asmakizun berriak prototipatzeko erabiltzen da. Erector erabiliz ereduaren errealizazioa eraikitzailearen irudimenak eta asmamenak soilik mugatzen du.

## Kanpo estekak 
* Erector Sets-ei eskainitako Eli Whitney Museum webguneko proiektuaren orria
* Argazkiak, Deskargak, Patenteak, Zaharberritzeko Laguntzak
*
Crispín Martínez

**Crispín Martínez Pérez** (Oibar,  - Tafalla, ) nafar artista izan zen.

Pintore eta eskultore polifazetiko samarra izan zen, kartelak sortu, altzariak diseinatu eta antzokiak apaindu zituena, publizista gisa lan egiteaz gain. Urte batzuetan abeslari lirikoa ere izan zen Logroñon.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Lozano Sotés

**Pedro Lozano Sotés** (Iruñea,  - *ib.*, ) nafar artista izan zen, margolari, eszenografo, marrazkilari, kartelgile, ilustratzaile, figuringile eta marrazketa-irakasle nabarmena izan zena.

Iruñeko Arte eta Goi Mailako Diseinu Eskolan ikasitakoa, Francis Bartolozzi emaztearekin batera hainbat obra egin zituen.

## Kanpo estekak
Rafael Bartolozzi

**Rafael Lozano Bartolozzi** (Iruñea,  - Tarragona, ) nafar eskultore eta margolaria izan zen.

Gurasoak artistak ere izan ziren. 1962an Bartzelonara joan eta harrezkero Katalunian bizi zen. 1960ko artisten belaunaldikoa da, figurazioa berreskuratzeko atxikipen generikoa du bereizgarri. Bartzelonako San Jordi Arte Ederren Eskolakoa, pop art landu zuen. Bartolozzik beti zaindu izan zuen bere obraren teknika piktorikoa, baina bere jarduera artistikoa erabilitako bitartekoen aniztasunagatik nabarmentzen da.

## Kanpo estekak
Ricardo Tejedor

**Ricardo Tejedor Sánchez** (Irun,  - Iruñea, ) nafar margolari eta marrazkilaria izan zen.

San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian ikasitakoa, XX. mende hasierako Nafarroako kultur giroan hasi zen haren izena entzuten. Diario de Navarrarako marrazketak egin zituen.

## Kanpo estekak
Alberto Alejandro

**Alberto Alejandro Gutiérrez** (Zumarraga, 1979ko urriaren 24a - ) euskal herritar futbolari ohia da, Errealean jokatu zuena. Aurrelari lanetan aritzen zen.

## Ibilbidea 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Tomás López Sellés

**Tomás "Masito" López Sellés** (Iruñea,  - Lizaso, ) nafar etnologoa izan zen, monumentu megalitikoak ikasi zituena.

Nafarroako Unibertsitatean Aita Barandiaranekin ikasi ondoren, “corpus” megalitikoa ikertzeari ekin zion. 1953 eta 1974 artean 41 trikuharri, 12 cromlech, 2 tumulu eta menhir bat aurkitu zituen.

## Kanpo estekak
Gerardo Sacristán

**Gerardo Sacristán Torralba** (Logroño,  - Iruñea, ) errioxar margolari eta iraskaslea izan zen.

San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian ikasitakoa, 1951tik aurrera Iruñeko Arte eta Goi Mailako Diseinu Eskolako irakaslea izan zen. XX. mendeko espainiar erretratugile handienetako bat bezala kalifikatua, ez zuen erakusketa eta lehiaketetarako joera handirik izan.

## Kanpo estekak
Leocadio Muro

**Leocadio Muro Urritza** (Iruñea,  - *ib.*, ) nafar artista izan zen, margolari, dekoradore eta kartelgile nabarmena izan zena.

Iruñeko Arte eta Goi Mailako Diseinu Eskolan ikasitakoa, bertan irakaslea izan zen hainbat urtez. Oso obra zabala zuen, tartean 1932 eta 1934ko Sanferminetako afixak.

## Kanpo estekak
Erich Mielke

**Erich Fritz Emil Mielke** (Berlin, 1907ko abenduaren 28a - *ibidem*, 2000ko maiatzaren 21a) alemaniar militar eta politikari komunista izan zen.

Alemaniako Alderdi Komunistako kidea izan zen eta 1931n bi polizia alemanen hiltzaileetako bat Berlinen. Atxiloketa saihesteko Sobietar Batasunera ihes egin eta NKVDn sartu zen. Alemaniako komunisten errepresioa antolatu zuen Moskun Purga Handian, eta Nazioarteko Brigadetan disidenteen sorgin-ehiza estalinistan parte hartu zuen Espainiako Gerra Zibilean.

Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, Alemania Okupatuaren Sobietar Eremura itzuli zen, eta estatu satelite marxista-leninista bat antolatzen lagundu zuen.

1957tik 1989ra Stasi zuzendu zuen. Berlingo Harresiaren eraikuntza gainbegiratu zuen eta iheslariak hiltzeko aginduak eman zituen. Ekialdeko ejertzito alemaneko jenerala eta politburoko kidea ere izan zen.

1990eko Alemaniaren bateratzearen ondoren, espetxeratu egin zuten, baina 1995ean askatu zuten, osasun-arrazoiengatik. "Der Meiter der Angst" ("Beldurraren maisua")  ezizena jarri zioten.
Jose Maria Askuntze

**Jose Maria Askuntze Elia** (Beasain,  - Iruñea, ) nafar margolari eta irakaslea izan zen.

San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian ikasitakoa, Iruñeko Arte eta Goi Mailako Diseinu Eskolako irakaslea izan zen. Iruñeko Eskolaren partaidea izan zen.

José María Muruzábal del Solar Artearen historialariarentzat, Ascunce «XX. mendeko artista nafar handienetakotzat jotzen da»; marrazkia argi eta garbi menderatzen zuela erakutsi zuen, «marra seguru eta eraginkorrarekin».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jose Maria Ascuntze Euskal Artearen datu basea.
* :Nafarroako Museoaren katalogoa.
Jesús Lasterra

**Jesús Lasterra González de Orduña** (Madril,  - Iruñea, ) nafar margolari eta grabatzailea izan zen.

San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian ikasitakoa,
akuafortean ere maisua, olio-pintore, argizari eta tenplearekin batera, estilo figuratibo eta errealistan mantendu bazen ere, paisajista gisa nabarmendu zen batez ere.

## Kanpo estekak
Salvador Beuntza

**Salvador Beuntza Pejenaute** (Iruñea,  - *ib.*, ) nafar margolari eta irakaslea izan zen.

Iruñeko Arte eta Goi Mailako Diseinu Eskolan ikasitakoa, bertan irakaslea izan zen hainbat urtez. Irakaskuntzan aritzeak eta osasun-arazoek eta depresio sarriek nabarmen egin zuten behera bere lan pertsonalean.

## Kanpo estekak
Juan Jose Akerreta

**Juan Jose Akerreta Maeztu** (Iruñea, ) nafar margolari eta eskultorea da.

San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian ikasitakoa, 1983tik aurrera Iruñeko Arte eta Goi Mailako Diseinu Eskolan irakaslea izan zen. Hainbat erakusketa egin ditu. 2003an Kulturaren Vianako Printzea Saria eskuratu zuen.
erdian|thumb|Bizia puskatzea eskultura. Baluarte, Nafarroako Batzar Jauregia eta Auditoriuma. Iruña.
erdian|thumb|Mutil gaztea. Akerreta, 1967.

## Kanpo estekak
Belebú Balachá

**Belebú Balachá** Ekuatore Gineako iparraldeko Bioko uharteko komunitate bat da. Luba hiriaren hegoaldean (Luba uharteko bigarren herririk handiena da) eta Luba kraterreko zientzia-erreserbaren iparraldean dago. 

2010etik aurrera errepide berri bat eraikitzen ari dira Belebutik Urecara, erreserbaren bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Pérez Torres

**Miguel Pérez Torres** (Tutera,  - Iruñea, ) nafar margolaria izan zen, erretratu eta paisaiak egin zituena.

Bere lanetan, kostunbrismoko gaiez gain, batzuetan asmo sinbolikoa sumatzen dela dirudi. Bere pintura guztiak kalitate tekniko handiko arte tradizionala jarraitu zuen, marrazkiari, konposizioari eta modelatzeari erreparatuz.

## Lan nabarmenak 
* *Autorretrato*, 1917-1930;
* *Retrato de su padre*, 1917-1930; 
**El Cristero, 1919*
**El Malagueño, 1919*
**La confesión del capuchino*, 1922;
* *En la Ribera de Navarra*, 1922;
**La Vendedora de Verduras*,
* *Moza de Elizondo*
* *Retrato de Pilar Calvo*, 1930-1951

## Kanpo estekak
Raf tomate

**Raf tomatea** (*Solanum lycopersicum*) tomatearen barietate handia da, marmande motakoa. Almeríako baratzetan sortua, Bere zapore eta testuragatik nabarmentzen da.

Heirloom tomatearen espainiar barietatea da. Bere ezaugarri nagusiak giltzurrun-tankerako bere forma eta kolore eta tamaina ugari dira. Bereziki sentikorra da gaixotasunekiko, eta bizitza laburra du bildu ondoren.

Raf izenak  siglei egiten die erreferentzia. *Fusarium* generoko onddoekiko erresistentzia hori bere ospearen arrazoietako bat izan zen. Rafa tomate tradizionalen hautespen artifizialk baten emaitza da, eta, beraz, ez da tomate hibrido bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Osés

**Pedro Osés Navaz** (Iruñea, ) nafar margolari eta ilustratzailea da.

Iruñeko Arte eta Goi Mailako Diseinu Eskolan ikasitakoa, 1965ean Nafarroako Museoaren talde-erakusketan parte harte zuen. “El Víbora”, “Makoki” edo “Disco Expres” aldizkarietarako ere lan egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natalio Uhalde

**Natalio Uhalde Landa** (Iruñea,  - Madril, ) nafar margolari eta karikaturagilea izan zen.

Iruñeko Arte eta Goi Mailako Diseinu Eskolan ikasitakoa, 
1894ko apirilean pintura eta marrazki akademia bat ireki zuen Iruñean, Txapitela kalean hain zuzen ere. Ikastetxe hori hogei urtez egon zen zabalik, hiriko hainbat lekutan. Urte horietan ez zion margolaritzan lan egiteari utzi.

Handik denbora gutxira, 1915ean, Uhaldek Nafarroako hiriburua utzi eta Madrilen kokatu zen, bertan arte-merkaturako aukera gehiago baitzeuden. Bere bizi-joan-etorriak beste bide batzuk markatu zizkion. Bere bizitzaren bigarren zati hori, 1915az geroztik, Pradoko Museoko obrak beste museo, enbaxada eta, bereziki, merkatu amerikarrarentzat kopiatzen eman zuen. Hori izan zen, azkenean, Natalio Uhalde arteaz bizitzeko bitarteko ekonomiko gisa bilatu zen irteera. Kopiatzaile arlo horretan nolabaiteko ospea lortu zuen, urteetan zehar merkatu zabal eta segurua mantenduz.

## Kanpo estekak
José Antonio Peláez

**José Antonio Peláez Ochoa** (Castejón, ) nafar margolari eta grabatzailea da. Autodidakta, Pineda de Marren bizi eta bertan eman ditu margolaritza-tailerrak.

Bere obra, hastapenetan, sustrai neoinpresionistako estetika batetik mugitzen zen. Bere lanak aurrera egin ahala, naturalaren eta paisaiaren erreferentziak ezabatzen ditu, ingurumenarekiko kezka adierazteko, forma geometrikoak eta letrak kontraste eta kontzeptu gisa baliaraziz.

## Kanpo estekak
Aniceto Lagarde

**Aniceto Lagarde Karrikiri** (Iruñea,  - *ib.*, ) nafar margolari eta ingeniaria izan zen.

Nafarroako bide ingeniari izendatu zuten, baita Nafarroako gobernuarekin eta kulturarekin lotutako beste kargu batzuk ere. Marrazkizalea, Nafarroari buruzko marrazki eta grabatuen obra erregionalista zabala utzi zuen. Bere lanaren zati bat *Recuerdos de una guerra civil* liburuan argitaratu zen, Nafarroako azken karlistaldiko eta Iruñeko setioko eszenak biltzen dituena. Obran bere anaia Nemesio Lagarderen beste lan batzuk ere biltzen dira.

San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako kide izan zen, eta 1877an Nafarroako Euskal Elkargoaren sortzaileetako bat. Bertan, Arturo Kanpion, Hermilio Oloritz edo Serafin Olabe bezalako beste nafar ospetsu batzuek ere parte hartu zuten, besteak beste.

## Kanpo estekak
Salustiano Asenjo

**Salustiano Asenjo Arozarena** (Iruñea,  - Valentzia, ) nafar margolari eta karikaturagilea izan zen.

Valentziako San Karlosko Arte Ederren Errege Akademian ikasitakoa, bertako irakaslea ere izan zen. Erretratugile fina, bere garaiko artisterik nabarmenetariko bat izan zen.

## Kanpo estekak
Esteban Obanos

**Esteban Obanos Urriza** (Iruñea, XIX. mendearen hasiera - *ib.*, ) nafar apaiz katoliko eta legelaria izan zen.

Obanos izan zen 1878an Iruñean sortu zen Asociación Eúskara de Navarra izeneko elkartearen eta *Revista Eúskara* (1878-1883), haren aldizkari berri emailearen lehen lehendakaria. *Euskal Erria* aldizkarian ere idatzi zuen. Bi lan dira aldizkari horietan Obanosenak: *Udaberriaren edertasuna* (1878) eta *Kondaira edo kontua* (1878) izeneko ipuina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ernesto Murillo

**Ernesto Murillo Simón** (Murchante, ), ***Simónides*** izengoitiz ezaguna, nafar komikigile eta margolaria da.

1970eko hamarkadaren amaieran bere lehen komikiak argitaratzen hasi zen *Star* aldizkarian eta *El Huerto* fanzinean. Hortik aurrera, *Euskadi Sioux*, *Makoki*, *El Víbora*, *Harakiri*, *Habeko Mik*, *TMEO* eta *Ardi Beltza* aldizkarietan kolaboratu du, besteak beste.  *Egin* eta *Navarra Hoy* egunkarietarako eta *Gara* egunkariko «Zazpika» gehigarrirako ere marraztu ditu. Margolaritza munduan, zenbait erakusketa izan ditu.

## Testuingurua eta garrantzia 
Ernesto Murillo, Simónides izenez ezaguna, Espainiako eta Euskal Herriko komikigintza garaikidearen figura esanguratsua da. Bere lana bereziki garrantzitsua izan da Trantsizio Garaiko eta ondorengo prentsa alternatiboan, non umore grafikoa eta kritika soziala adierazpide gisa sendotu ziren. *Euskadi Sioux* eta *TMEO* bezalako proiektuetan egindako ekarpenek bere jarduna kultura politizatuaren eta komunikazio-eredu alternatiboen barruan kokatzen dute.

## Ibilbide profesionala 
Ernesto Murillok 1970eko hamarkadaren amaieran hasi zuen bere jardun artistikoa, **Star aldizkarian** eta **El Huerto fanzinean** argitaratutako lehen komikiekin. Testuinguru horretan, komikia eta umore grafikoa kultura-adierazpen gisa indartzen hasi ziren Espainiako Trantsizio politikoaren garaian.

1979an **Euskadi Sioux** aldizkarian kolaboratu zuen; aldizkari hori Euskal Herriko prentsa alternatibo eta satirikoaren adierazpen garrantzitsua izan zen. Argitalpen horretan, Murilloren lanek umorea, ironia eta gizarte-kritika uztartu zituzten, eta aldizkariaren izaera kolektibo eta berritzailearen parte izan ziren.

Ondorengo urteetan, Murillok komikigintzan eta prentsa grafikoan jardun zuen, besteak beste, *Makoki*, *El Víbora*, *Harakiri*, *Habeko Mik*, *Ardi Beltza* eta *TMEO* aldizkarietan. Azken honetan, sortzaileetako bat izan zen. Halaber, egunkarietan ere kolaboratu zuen, hala nola *Egin*, *Navarra Hoy* eta *Gara*-n.

## Pintura eta bestelako jarduerak 
Komikigintzaz gain, Ernesto Murillo **margolaritzan** ere aritu da. Bere pintura-lanek ikuspegi narratiboa dute, eta batzuetan surrealismoarekin eta eguneroko irudiekin lotzen dira. Hainbat **erakusketa kolektibo eta banakotan** parte hartu du, bere lan plastikoa komikigintzatik harago garatuz eta ikus-entzuleei irudiaren bidezko irakurketa irekiak proposatuz.

## Lanak (Bibliografia) 
### Komikiak eta albumak 
* *Preludio de los sanfermines 78* (1979)
* *Chuchita y Marylin alterne de postín* (1984)
* *Jamón de gorrión* (1985)
* *Nafarroa Afrika da* (1985)
* *El Zestas* (1988)
* *El Zestas 2* (1990)
* *Secuestro en Las Bardenas* (1992)
* *Paco el Chota* (1996)
* *Dolor de dientes* (2002)
* *Ciencia infusa* (2004)
* *El defensor del pueblo* (2008)

## Erreferentziak 
 Crash Comic Archive. (2008, July 23). *Ficha de Simónides (Ernesto Murillo)*. Crashcomic.com (archived at Web Archive).
Luba kraterreko zientzia-erreserba

thumb|250px|Primateen populazio garrantzitsua du.
thumb|250px|*Tauraco macrorhynchus* hegaztiak.
**Luba kraterreko zientzia-erreserba** () Bioko uhartean (lehen Fernando Poo) dagoen babestutako lurraldea da. Bioko Ekuatore Ginean estatuan dago, Afrikan. Oihan tropikal trinkoa da, oso aberatsa, tartean primate populazio handia, batzuk endemikoak. Geologikoki, uharte osoa bezala, sumendi baten kraterra da. Erreserba 2000. urtean sortu zen eta 51 000 hektarea ditu.

## Historia 
Espainiako gobernuz kanpoko erakunde batek, Doñanaren Adiskideen Elkarteak (AAD) ekoturismoa garatzeko programa bat jarri zuen abian Bioko uhartean 1995ean. Ekoturismoarekin batera inguruko baloreak babestea zen helburua. Taldeak arreta berezia jarri zuen itsas dortoka berdeen kontserbazioan. 1996an eta 1997an, Baso, Arrantza eta Ingurumen Ministerioarekin lotutako dibertsitate biologikoa kontserbatzeko garrantzi kritikoa duten eremuen azterketek jarraitu zuten. AAD kontserbazio-programak, Ekuatore Ginean kontzeptu berriak, ingurumen-hezkuntza eta ekoturismorako planak zabaldu zituzten. Halaber, biologikoki interesgarriak diren espezieen azterketen ikerketak bultzatu zituzten, barne basoko animaliak etxeratzeko programak. 

2007an Madrilgo Unibertsitate Politeknikoak antolatutako espedizio espainiar batek kraterra lehen aldiz gurutzatu zuen. Bertakoek espirituak bizi diren lekuetatik abiatu ziren. Taldeak sokak erabili zituen kilometro bateko garaierako kraterraren pareta ia bertikaletan gora igotzeko.

## Arriskuak 
* Ehiza: nahiz eta debekatuta egon ehiztari ugari daude. Primateen koloniak arriskuan jartzen ari dira. 
* Belebútik Urecara egiten ari den errepidea, erreserbaren lurretan egiten ari da.
* Basozainen falta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Erreserbari buruzko bideoa YouTuben.
Natxo Azpilikueta

**Ignacio Azpilikueta Rodríguez** (Donostia, Gipuzkoa, 1981eko urriaren 28a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Erdiko atzelari lanetan aritzen zen.

## Ibilbidea 
*2022ko maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gloria Patricia Porras

**Gloria Patricia Porras Escobar** (Guatemala, 1960ko azaroaren 5a) abokatua eta notarioa da. Guatemalako Konstituzio Gorteko magistratua izan zen bi alditan, 2011tik 2021era.

## Ibilbidea 
Porras zuzenbidean graduatu zen Guatemalako San Carlos Unibertsitatean. Geroago, nazioarteko zuzenbide publikoan maisutza egin zuen erakunde berean. Laneko ibilbidean, lotura profesionala izan du Defentsa Publiko Penaleko Institutuarekin, Ministerio Publikoarekin eta Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Mandatariaren Bulegoarekin bere sorterrian.

2011n, Álvaro Colom presidenteak Konstituzio Gorteko magistratu titular hautatu zuen 2011-2016 aldirako.

2016. urtean, Guatemalako Errepublikako Kongresuaren osoko bilkurak Konstituzio Gorteko magistratu titular izendatu zuen. 2020ko apirilaren 14an, Porrasek bere gain hartu zuen gorteko lehendakaritza, 2021eko apirilean magistratura amaitu arte.

## Saria 
* 2016an Urteko Legelari Globalaren 2015 Saria 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Legalsa orri ofiziala
Anna Keichline

eskuinera|thumb|260px|'Brick' museoa Budapest, **Anna Keichlin** izan zen 'K Brick'-en asmatzailea
**Anna Wagner Keichline** (Bellefonte, Pensylvania,  AEB,1889ko maiatzaren 24a &ndash; 1943ko otsailaren 5a) estatubatuar arkitekto eta asmatzailea izan zen. Pensilvanian arkitekto gisa erregistratutako lehen emakumea izateagatik eta besteak beste, «K brick»-a asmatzeagatik da ezaguna.

## Biografia 
Hamalau urterekin sari bat irabazi zuen berak diseinatu eta eraikitako haritz-mahai batengatik. 1906an graduatu zen Bellefonte High School-en, eta Ingeniaritza Mekanikoa ikasi zuen Pennsylvania State Collegen. Urtebete geroago Cornell Unibertsitatean sartu zen arkitektura ikasteko. 1911n, Cornellen arkitektura titulua lortu zuen bosgarren emakumea izan zen.

1913an, Anna Wagner Keichline Bellefonteko sufragisten martxaren buru izan zen. Lehen Mundu Gerran, 1918an, bere burua eskaini zuen, eta Washington DC-ko Inteligentzia Dibisio Militarreko agente berezi gisa onartu zuten, gerra amaitu arte, txostenak ikertzeko eta prestatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asiago gazta

**Asiagoko gazta**  behi esnearekin eginiko gazta. Vicenza probintzian Benetoneko eskualde eta Asiago hiriaren inguruan egiten den gazta da. Europako jatorri izendapena du.

## Kanpo estekak
Bel Paese gazta

**Bel Paese gazta** Italian behi esnearekin egiten den gazta samurra dugu. Egidio Galbanik asmatua 1906. urtean. Izenaren jatorria Antonio Stoppanik idatzitako liburuko izenburutik dator, belai edo zelai ederra esan nahi duena Italieraz.

Jatorriz, Milan inguruko Melzo herrian egiten bazen ere gaur egun Italian eta Estatu Batutan produzitzen da.

6 eta 8 aste inguruko ontze denbora izaten du, zapore oso leunekoa da kasu askotan mozzarellaren ordezko moduan erabiltzen delarik.

## Kanpo estekak
Maddi Agirre

[270px|thumb|Maddi Agirre, [Arabako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa|Arabako eskolarteko txapelduna 2022an.]]
**Maddi Agirre Epelde** (Gasteiz, Araba, 2005) Arabako bertsolaria da.

## Biografia 
Armentia ikastolan bertsozaletu zen. 2021ean, 2022an eta 2023an Arabako Eskolartekoa irabazi zuen eta 2021 eta 2022an txapeldunordea izan da Euskal Herriko Eskolartekoan. 2022an bertan Arabako Bertsolari Txapelketan aritu zen lehenengoz eta finalera sartzear egon zen, zortzigarren postuan gelditu baitzen finalaurrekoetako sailkapenean.

2023ko otsailean Abra saria irabazi zuen.

2026an lortu zuen Arabako Bertsolari Txapelketako finalera iristea, sailkapenean puntu gehien lortuta gainera. Finalean bosgarren egin zuen.

## Palmaresa 
### Txapelketak 
* Arabako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Txapelduna (3): 2021, 2022, 2023.
* Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Txapeldunordea (2): 2021, 2022.
* Arabako Bertsolari Txapelketa:
** Bosgarrena (1): 2026
** Finalaurrekoak (1): 2022
** Final laurdenak (1): 2024

### Sariketak 
* Abra saria
** Txapelduna (1): 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  BDB Bertsolaritzaren datu-basea
Beaufort gazta

thumb|Beaufort gazta

**Beaufort gazta** Savoia inguruko bailaretan behi esne gordinarekin egiten den gazta mota bat da. 1968. urtean Europako jatorri izendapena lortu zuen. Gruyere familiako gazta mota bat da.

## Kanpo estekak
Pohjola

thumb|Robert Wilhelm Ekmanen ilustrazio bat Kalevalaren argitalpen baterako: Ezkontza bat Pohjola herrialdean.
**Pohjola** irudimenezko lekua da Finlandiako mitologian, eta Pohja (Iparraldea) aipatzen du, iparrorratzaren puntu gisa, Ipar Lurra —poloetako lurraldea—, eta, Kalevalaren munduan, Samien herrialdea. Kalevala kantu epikoko unibertsoan Väinölä lurralderen etsaia da Pohjola.

Mundu errealean, Pohjolak Laponia eta Kainuu eskualdearen zatiak hartuko lituzke. Pohjola leku mitikotzat ere har daiteke, eta hortik datorkio madarikazio fama: lurralde debekatua eta beti hotza, iparralde izoztuan. Mitologia horren arabera, gaixotasunak eta izozteak Pohjolatik etorriko dira ziurrenik. 

## Kanpo estekak
Petit-suisse gazta

**Petit-suisse** edo Suiza txikia gazta Izen hori badu ere jatorria Normandian du; gazta fresko bat da, gatzik gabea eta oso leuna. Behi esnea eta esne gaina nahastuta eta zentrifugatuta egiten da. %40ko koipe kopurua izaten du. 1850 urtean Auvilliers esneki  enpresa batean lan  egiten zuen langile Suizarrak, gazta egiteko mamiari esne-gaina gehitzea proposatu zuen.

Jatorrian paper fin batean bildua eta egurrezko kaxetan saltzen ziren. Kaxa bakoitzean 60 g ko 6 gaztatxo.  Gaur egun Frantzia osoan saltzen dira tamaina desberdinekoak *double petit-suisse* (oso txikia) *petit-suisse* (txikia) eta *double-suisse* (handia).

Anoa txikietan egiten da eta azukrearekin, marmelada edo eztiarekin jaten da. Hornigai moduan ere erabiltzen da. Gatzik gabe egiten den gazta dugu.

## Kanpo estekak
Julio Aróstegui

**Julio Aróstegui Sánchez** (Granada, 1939ko uztailaren 24a - Madril, 2013ko urtarrilaren 28a) espainiar historialaria izan zen, Aro Garaikidean aditua. 
Bere lanen artean, Espainiako historia garaikideko indarkeria politikoarekin, Espainiako Gerra Zibilarekin, karlismoarekin, langile mugimenduarekin, historiografiarekin eta memoria historikoarekin lotutako ekarpenak nabarmentzen dira. Metodologiari eta egungo munduaren historiari buruzko ekarpen garrantzitsuak ere egin zituen.

Historia Garaikideko katedraduna Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, unibertsitate horretako «XX. mendeko Memoria Historikoa» katedraren lehen zuzendaria izan zen. 1970eko hamarkadan irakaskuntza ertaineko irakasle izan zen Salamancako «Fray Luis de León» Institutuan. Urte batzuk geroago Euskal Herriko Unibertsitatean eta Madrilgo Karlos III.a Unibertsitatean irakasle izan zen. Historiaren eta bere ikerketa eta metodoaren arazo teorikoei arreta gehien eskaini zien historialari espainiarretako bat izan zen.

## Lan nabarmenak 
* (1991). *Los combatientes carlistas en la guerra civil española (1936-1939)*. Madril. Aportes XIX. Bi liburuki.
* (2002). *Don Juan de Borbón*. Madril: Arlanza Ediciones, S. A.
* (2004). *La historia vivida. Sobre la historia del presente*. Madril: Alianza.
* (2013). *Largo Caballero. El tesón y la quimera*. Madril: Debate.
* (2013). *Combatientes requetés de la Guerra Civil española (1936-1939)*. Madril: La Esfera de los Libros. 1991ko liburuaren bertsio berrikusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edwin Barclay

**Edwin James Barclay** (Liberia, 1882ko  urtarrilaren 5a - *ibidem*, 1955eko azaroaren 6a) liberiar politikari, olerkari eta musikaria izan zen. Liberiako 18. presidentea izan zen 1930etik 1944ra.

Barbadosetik etorritako familia batean jaio zen. Arthur Barclay Liberiako presidentearen iloba izan zen. 19 urterekin "The Lone Star Forever" abesti abertzale idatzi zuen.

Tree Whig alderdiko kidea izan zen eta Charles D. B. King presidentearen gobernuan estatu-idazkari izan zen 1920tik 1930era. 1930ean presidentetzara igo zen, King presidenteak dimisioa eman ondoren, eskandalu baten ondorioz.

Atzerriko gobernuekin inbertsio-akordioak herrialdean sinatu zituen, eta maileguen ordainketa berriro negoziatu zuen Depresio Handian. Bigarren Mundu Gerran Aliatuen taldearekin lerrokatu zen.
Talde-kirol

thumb|Futbol partida bat.
**Talde-kirola** bi talde lehiakideren artean egiten den kirol mota da. Talde bakoitzak jokalari kopuru bera du, eta helburua zuzenean eta aldi berean elkarri eragitea da, helburu bat lortzeko. Helburua ahalik eta puntu gehien lortzea eta taldeak garaipena lortzea ezarritako denbora amaitzean da.

Zenbait kirol ezagun talde-kirol dira, tartean futbola, saskibaloia, eskubaloia, errugbia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Team building

thumb|Team building jarduera bat- enbor bat garraitzea- estatubatuar armadan
**Team building** () termino kolektiboa da, jarduera handiko taldeak osatu eta talde baten barruan pertsonen arteko harremanak hobetu nahi dituen jarduera-multzo bat definitzeko. Gaur egun, erakunde-garapenaren funtsezko tresnetako bat da, eta hainbat talderi aplikatzen zaie, hala nola unitate militarrei, kirol-taldeei, hegaldi-tripulazioei, lantaldeei, enpresetako goi-gerentziei eta eskola-taldeei, besteak beste.

Funtsean, horrelako ekipoek erakundearen helburuak betetzeko gaitasuna dute, konpromisoaren bidez, eta eskuragarritasun horrek produkzio-kostuak handitzea ekarri gabe.

## Jatorria 
Team buildingen jatorria 1920ko eta 1930eko hamarkaden artean dago. Aurrekaria William McDougal izan zen, gizarte-psikologoa eta *The group mind* laneko idazlea. Liburu horretan, lan-taldeak osatzearen garrantziaz eta horiek giro ezin hobean sortzeko beharrezko baldintzez hitz egiten hasi zen.

Geroago, Elton Mayo lan-baldintzen edo lan-giroaren eta produktibitatearen arteko erlazioa aztertzen hasi zen, bai eta lan-giroan baldintza fisiko positiboak izatearen garrantzia eta langileentzako etengabeko estimu edo aintzatespen-adierazpenak ere. Funtsean, langilea ondo sentitzen denean bere produktibitatea handitu egiten dela egiaztatu zuen, eta, horren ondorioz, hurrengo hamarkadetan enpresari askok behar bezalako garrantzia eman zioten lantaldeen integrazioari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Banakako kirol

thumb|Tenis partida bat.
**Banakako kirola** lehiakideak banaka egiten duten kirol mota da. Kirol hauetan taldeko lehiaketak ere izan daitezke.

Zenbait kirol ezagun talde-kirol dira, tartean atletismoa, boxeoa, txirrindularitza, tenisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klaus Mann

**Klaus Heinrich Thomas Mann** (Munich, 1906ko azaroaren 18a - Cannes, 1949ko maiatzaren 21a) alemaniar idazlea izan zen.

Thomas Mannen semea, Heinrich Mannen iloba, Erika Mannen neba eta Golo Mannen anaia izan zen. Aita luteranoa zen eta ama judua. 1924an istorio laburrak idazten hasi zen eta hurrengo urtean antzerki-kritika egin zuen Berlingo egunkari batean. Bere homosexualitateak aitarekiko harremanak estutu zituen, baina oso lotuta egon zen Erika arrebarekin. Gaztetatik droga-mendekotasuna izan zuen, batez ere opiazeoena.

Erregimen naziaren aurka, 1933an Alemaniatik ihes egin zuen. Estatu Batuetara bidaiatu zuen, 1943an nazionalizatu zen eta Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen Estatu Batuetako armadan.

Erbesteko alemaniar literaturan paper garrantzitsua izan zuen, baina Alemanian geratu ziren autore alemanekin ere korrespondentzia izan zuen.

Bere eleberririk ospetsuena, Mephisto, Amsterdamen argitaratu zen 1936an eta Alemanian debekatuta egon zen 1981 arte.

Mannek 1949an bere buruaz beste egin zuen pilula somniferoen gaindosi baten bidez.

## Lan hautatuak 
* *Der fromme Tanz*, 1925
* *Anja und Esther*, 1925
* *Kindernovelle*, 1926  [published in the U.S. as *The 5th Child*, 1927]
* *Revue zu Vieren*, 1927
* *Alexander, Roman der Utopie*, 1929
* *Auf der Suche nach einem Weg*, 1931
* *Kind dieser Zeit*, 1932
* *Treffpunkt im Unendlichen*, 1932
* *Flucht in den Norden*, 1934
* *Symphonie Pathétique*, 1935
* *Mephisto*, 1936
* *Vergittertes Fenster*, 1937
* *Escape to Life*, 1939 (with Erika Mann)
* *Der Vulkan*, 1939
* *The Turning Point*, 1942
* *André Gide and the Crisis of Modern Thought*, 1943
* *The Chaplain*, 1945

## Kanpo estekak
Adu Ares

**Malcom Abdulai Ares Djaló,** edo futbolean **Adu Ares** bezala ezaguna, (San Adrian, Bilbo, Bizkaia, 2001eko urriaren 12a) Euskal Herriko futbolaria da. Aurrelari lanetan aritzen da Athletic Cluben. Ama euskalduna du eta aita Ginea-Bissaukoa. Bilboko San Adrian auzoan jaioa zen. Álvaro Djaló bere lehengusua Athletic Clubeko futbolaria da.

## Ibilbidea 
### Hasierako taldeak eta Lezamara iristea 
**Adu Ares** Danok Bat Bilboko futbol taldean hasi zen, alebinen eta haurren artean, gero Indautxun jokatu zuen eta, gaztetan, Santutxu taldera joan zen.

2020-2021 denboraldian Santutxurekin jokatu zuen Hirugarren Mailan, orduan Athletic-en arreta erakarri zuen, 2021eko uztailean,19 urte zituela, Baskonian hasi zen Athletic-ek Hirugarren Mailan duen talde babestuan. Handik gutxira, oso ondo aritzen zenez, azaroaren 28an, Bilbao Athletic taldera pasatu zuten Coruña-ren aurka jolasteko. Urtarrilaren 22ko partidan bi gol sartu zizkion Extremadurari (3-0).

Patxi Salinasek, Bilbao Athleticeko teknikariak, Adu taldean  jarraitzea erabaki zuen, eta, otsailaren 12an, filial zuri-gorriak irabazi zion Zamorari irabazi zioten (1-0), Aduren jokaldi itzel bati esker. Bi hilabete geroago, berdinketako gola lortu zuen Deportivoaren aurka (1-1). 11 Maiatzaren 15ean,  markagailuan aurretik jarri zuen filiala,  Ferrolen aurka berdinketan bukatuko zen partidan. Denboraldia filialaren golegile nagusi gisa amaitu zuen, sei tantorekin, nahiz eta lehenago Baskoniarekin hamabost partida jokatu zituen.

### Athletic Club 
2022ko udan Ernesto Valverde entrenatzaileak erabaki zuen Adu Aresek Athletic-ekin egingo zuela aurredenboraldia.  Abuztuaren 15ean bertan Lehen Mailan egin zuen debuta, Iñaki Williamsen ordez, eta Mallorcaren aurka jokatu zuen San Mamesen (0-0).

### Eibar 
2025eko udan, Zaragozan aurrreko denbvoraldian lagaturik jokatu ondoren, talde zurigorriarekin kontartua desegin eta Eibarrekin sintau zuen bost denboarlditarako kontratua.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko urtarrilaren 31an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Tituluak 
* 23-24 Kopa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
* Soccerway - Fitxa
* BDFutbol - Fitxa
* Transfermarkt - Fitxa
Brentford Community Stadium

**Brentford Community Stadium**, Londres mendebaldeko Brentford auzoan dagoen estadio bat da. 2020tik Brentford Football Club eta London Irish Rugby Clubaren egoitza berria da, Griffin Park feudo zaharra ordezkatuz. 17.250 ikuslerentzako lekua du eta futbol zein errugbi partidetan erabiltzen da. Estadio berria inguruko eremua leheneratzeko planen bihotzean dago, bizitegi-eremu eta merkataritza-gune berriak barne.

## Kanpo estekak
Raclette gazta

**Raclette gazta** Suitzako Valais kantonamenduan du jatorria. Behi esne gordinarekin egina dago eta normalean 6 kg-ko piezak izaten dira. Badira ere Frantzia aldean, antzekoak diren beste gazta batzuk; horregatik, raclette original gaztak sortu dituzte, ardo zuriarekin, ketuak, eta piper eta belar usaintsuekin eginak. 2003an Europako Batzordeak jatorrizko izendapena eman zion; hala ere, izendapenetik kanpo antzeko gazta asko kanpoan geratu dira.

## Raclette platera 
Gazta honekin Suitzako gastronomiako Raclette usadiozko platera egiten da. Plater honetan gazta hau patata egosi eta beste osagaien batzuen gainean jarri eta berotan urtu egiten da. 3 eta 6 hilabete inguru ontzen da eta jateko hilabeterik onenak azarotik otsaila bitartekoak izango da.

## Kanpo estekak
Watford

**Watford** ( ahoskatua) Ingalaterrako Hertfordshire konderriko hiria da, hiriburuaren ipar-mendebaldean dagoena. 2005ean 79.300 biztanle zituen baina inguruko eremuan kontuan hartuta 120.960 ziren (herrialdeko 47. eremu metropolitarra)

## Auzoak 
* Aldenham
* Bushey
* Garston
* Leavesden
* Rickmansworth
* Maple Cross
* Kings Langley
* Abbots Langley
* Radlett
* Oxhey
* South Oxhey

## Herri eta hiri senidetuak 
*  (1956)
*  (1960)
*  (1984)
*  (1985)
*  (1988)

## Kanpo estekak 
* Watfordeko Udal webgunea
Kurtzebarri Eskola

thumb|300px|Lehen Hezkuntzako eraikina.
thumb|300px|Bigarren Hezkuntzako eraikina, herriko plazan.
**Kurtzebarri Eskola** Aretxabaletako ikastetxe publikoa da. Izen eta logotipo beraren barnean bi ikastetxe sartzen dira, antolakuntza propioa dutenak; **Kurtzebarri LH** (Lehen Hezkuntzako ikastetxea) eta **Kurtzebarri BHI** (Bigarren Hezkuntzakoa). 

Herriaren erdigunean kokaturik daude ikastetxe biak, bata bestearen alboan. 2002tik Goieskola elkartearen eta Debagoieneko Euskal Eskola Publikoaren partaide dira.

## Historia 
### Biteri eskola 
Pedro Biteri filantropo arrasatearrak Biteri Fundazioa sortu zuen hezkuntza sustatu eta eskolak eratzeko. Biteri Fundazioak lehenengo eskola Arrasaten sortu zuen 1902an eta ondoren Gipuzkoako beste herri askotan ireki ziren, tartean Aretxabaletan, 1905. urtean. "Biteri eskolak" (*Escuelas Viteri*) izenarekin ezagutu ziren eta Aretxabaletakoak ere izen hori izan zuen 1936 artean.. Eskola hauek Europako hezkuntza korronte berriari jarraiki erlijioz kanpoko hezkuntza sistema baten barruan zeuden. Mutilak eta neskak banaturik zeuden eta lau ikasgai ematen ziren; aritmetika, geometria, geografia eta gramatika. Gerra ostean "Eskola Nazionala" bihurtu zen.

### Kurtzebarri LH 
1970. hamarkadan euskalduntzeko lehen urratsak eman zituen eskolak eta 1979-80 ikasturtean D ereduko taldea abiatu zuen Oinarrizko Hezkuntzan. Garai hartan hartu zuen *Kurtzebarri Eskola* izena, herriko mendi adierazgarrienaren izena hain zuzen ere. 1990. hamarkadan Loramendi ikastolak eta Kurtzebarri eskolak Udal eskolaurrea osatu zuten eta 1993an ikastola publifikatzerakoan biek ikastetxe bakarra osatu zuten.. Ordukoa da Kurtzeberri Eskolako logotipoa ere, lehiaketa baten bidez aukeratua izan zena. "K" handi bat da eta Kurtzebarri mendiaren silueta erakusten du. Leku faltak eraginda 2003an herriko enparantzako eraikinera aldatu zen Bigarren Hezkuntzako Institutua.

## Instalakuntzak 
* Kurtzeberri LH-ko eraikina
* Kurtzeberri BHI-ko eraikina
* Iturrigorri pilotalekua eta kantxa
* Haur Hezkuntzako parkea
* Batera (Bigarren Hezkuntza)

## Iruditegia 

Irudi:Kurtzebarri Eskola LH sarrera.jpg|Lehen Hezkuntzako eraikineko sarrera.
Irudi:Iturrigorri pilotalekua 02.jpg|Iturrigorri pilotalekua eta kantxa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kurtzebarri LH-ko webgune ofiziala
* Kurtzebarri BHI-ko webgune ofiziala
* Kurtzebarri Eskolako abestia
Consuelo García del Cid Guerra

**Consuelo García del Cid Guerra** (Bartzelona, 1958ko abuztuaren 24a), espainiar idazle, kazetari, ikerlari eta aktibista da. Idatzitako saiakera politikoengatik da ezaguna, Francoren garaian indarrean zeuden haurren erreformatorioen errealitatea eta aipatutako zentroetan emandako haurren lapurreta ezagutzera eman du.

## Biografia 
Hamabost urte zituenean, bere gurasoak erreformatorio frankista batean sartu zuen "errebeldea" izateagatik. Moja Adoratriceak kudeatutako egoitza batean egon zen, *Patronato de Protección a la Mujer-eko* egoitza batean hain zuzen ere.

1970. eta 1980. hamarkadetako *Ajoblanco*, *Ozono* eta *El Viejo Topo bezalako aldizkarietan idazteaz gain,* hainbat poesia aldizkariren sortzaile izan zen. 2009an, *Nos queda la palabra* egunkari digitala sortu zuen, gerora *Tenemos la palabra*, zeinaren zuzendaria da.

*Las desterradas hijas de Eva* (2012) lanarekin, adingabeei zuzendutako eta 1985. urtera arte ezkutuan egon zen espetxe sistema baten errealitatea azaleratu du. Obraren harira, hainbat dokumental eta obra piktoriko-plastiko bat ekoiztu dira: *Recuperar tu historia (*TVE, 2014),*¿Dónde están las niñas?* (Bartzelonako Unibertsitate Autonomoa, 2015), *Los internados del miedo (*TV3, 2015) eta *El Patronato* (RTVE, 2018).

Espainiako Senatuan publikoki salatu ditu adingabeentzako egungo zentroak eta tutelak kentzeko sistema. 2017an epaile batek kalumnia egiteagatik salatu zuen Senatuan egindako aurkezpenagatik eta *El desmadre de los Servicios Sociales* liburua argitaratzeagatik. Hiru urte beranduago helegitean absolbitu egin zuten, eta oso epaiketa penal gogorra izan zuen, administrazio publikoaren esku adingabeen tutoretza kentzeko sistemaren errealitatea agerian uzteagatik. 2018an *La niña del rincón* liburu autobiografikoa argitaratu zuen, gai bera jorratuz.

## Argitalpenak 
### Saiakera politikoak 
* *Las desterradas hijas de Eva (Anantes,2012)*
* *Ruega por nosotras* (Algón Editores)
* *Preventorio de Guadarrama, la voz de la memoria* (Anantes Editorial)
* *Camino de la Justicia* (Éride Editores)
* *El desmadre de los servicios sociales* (Anantes Editorial)
* *El poder de la injusticia* (Anantes Editorial)
* *Las insurrectas del Patronato de Protección a la Mujer* (Anantes Editorial)

### Eleberriak 
* *Librada* (Algón Editores, 2015)
* *Te la quitaré aunque esté muerto* (Éride editores, 2014)
* *La soprano muda*
* *La villa de Mouriscot*
* *Las razones del recuerdo*
* *Revelación de secreto*

### Biografiak 
* *Aaron Lordson, historia de una voluntad*
* *Charo Vega, memorias de una existencia desigual*
* *Nunca recordaré haber muerto* (2016)
* *Detrás del telón* (Éride editores, 2018)
* *La niña del rincón* (Anantes Editorial, 2018)

### Antologiak 
* *Nueva Poesía Castellana* (1979)
* *Antología Peliart* (1981)

## Sariak eta Aitortzak 
* 1979an, Literaducto poesia saria.
* 1978an, Elysèe eleberri sarietarako finalista.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tenemos la palabra-web orri ofiziala .
* Perdidas. Cara A: Consuelo (De eso no se habla, 2023)
* Elkarrizketa: Kontra los hombres no había Patronato, querían esposas sumisas Naiz, 2025.11.21
Raclette

**Raclette**, Suitzako usadiozko plater bat da. Aldameneko Frantzia, Italia, Alemania eta Austrian ere jan ohi da.

Valais kantonamenduko Raclette gazta, patata egosi, ozpin-luzoker, tipula ozpindun eta Chasselas ardoarekin lagundurik jaten da.
John Derek

**John Derek**, **Derek Delevan Harris** jaioa (Hollywood, Kalifornia, 1926ko abuztuaren 12a - Santa Maria, Kalifornia, 1998ko maiatzaren 22a) estatubatuar aktore, zinema zuzendari, gidoilari, ekoizle eta argazkilaria izan zen.

Bigarren Mundu Gerrako azken etapan Filipinetan borrokatu ondoren, zineman hasi zuen bere ibilbidea. *Knock on Any Door*, ''All the King' s Men*, eta *Rogues of Sherwood Forest* filmetan parte hartu zuen. Ursula Andressekin, Linda Evansekin eta Bo Derekekin ezkonduta egon zen.

## Filmografia 
### Aktorea 
**Since You Went Away* (1944) rol txikia (kredituetan agertu barik)
**I'll Be Seeing You* (1944), Lt. Bruce
**A Double Life* (1947), Police Stenographer (kredituetan agertu barik)
**Knock on Any Door* (1949), Nick Romano
**All the King's Men* (1949), Tom Stark
**Rogues of Sherwood Forest* (1950), Robin, Earl of Huntington
**Mask of the Avenger* (1951), Capt. Renato Dimorna
**Saturday's Hero* (1951), Steve Novak
**The Family Secret* (1951), David Clark
**Scandal Sheet* (1952), Steve McCleary
**Rainbow 'Round My Shoulders* (1952), John Derek
**Thunderbirds* (1952), Lt. Gil Hackett
**Prince of Pirates* (1953), Prince Roland
**Ambush at Tomahawk Gap* (1953), Kid
**The Last Posse* (1953), Jed Clayton
**Mission Over Korea* (1953), Lt. Pete Barker
**Sea of Lost Ships'' (1953), G.R. 'Grad' Matthews
**The Outcast* (1954), Jet Cosgrave
**The Adventures of Hajji Baba* (1954), Hajji Baba
**Prince of Players* (1955), John Wilkes Booth
**An Annapolis Story* (1955), Anthony J. 'Tony' Scott
**Run for Cover* (1955), Davey Bishop
**The Leather Saint* (1956), Father Gil Allen
**The Ten Commandments* (1956), Joshua
**Massacre at Sand Creek* (1956) (telebista)
**Fury at Showdown* (1957), Brock Mitchell
**The Flesh Is Weak* (1957) as Tony Giani
**Omar Khayyam* (1957), Young Prince Malik
**High Hell* (1958) as Craig Rhodes
**Pirate of the Half Moon* (1958), Nadir El Krim/Paul de Vellenera
**Prisoner of the Volga* (1959), Alexej Orloff
**Exodus* (1960) as Taha
**Nightmare in the Sun* (1965), Hitchhiker
**Once Before I Die* (1966), Bailey (azken film rola)

Agerraldi laburrak:
**The Nest* (1943), Boy Friend
**Screen Snapshots: Hollywood Awards* (1951), bere burua
**Screen Snapshots: Meet Mr. Rhythm, Frankie Laine* (1952), bere burua
*''Screen Snapshots: Hollywood's Mr. Movies* (1952), bere burua
**Screen Snapshots: Hollywood Stars to Remember'' (1954), bere burua

## Kanpo estekak
Velyka Novosilka

**Velyka Novosilka** () Ukrainako Donetsk Oblasteko hiri-motako kokaleku bat da; era berean, Velyka Novosilka Raioneko administrazio-zentroa da ere. 2021eko estimazioen arabera, bere biztanleria 5,365ekoa da.

## Kanpo estekak 
* Donetsk Oblasteko hiri-populazioak
Zewditu

**Zewditu** (, **Askala Maryam** jaioa; Werreyimenu, Wollo,  – Addis Abeba, ) Etiopiako Inperioko enperatriza izan zen, 1916ko irailaren 27tik 1930eko apirilaren 2ra bitartean. XIX. eta XX. mendeetan nazioartean aintzatetsitako estatu bateko lehen emakume nagusia izan zen Afrikan. Menelik II.aren alaba, oso ezaguna izan zen bere debozio erlijiosoagatik eta Tafari Makonnenen neurri erreformisten aurka egiteagatik, hil ondoren Haile Selassie enperadorea izan baitzen.

## Familia 
## Kanpo estekak
Bernard Cazeneuve

**Bernard Cazeneuve** (Senlis, 1963ko ekainaren 2a) frantziar abokatu eta politikaria da. 2016 eta 2017 artean, François Hollande presidentearen garaian, Frantziako lehen ministroa izan zen. Goi mailako ikasketak amaitu ondoren, bankan eta mundu judizialean hasi zen lanean. Politikan hasi zen, Frantziako Alderdi Sozialistako kide izanik, eta ardura handiko kargu ugari bete ditu.

## Kanpo estekak
George Oihanekoa

**George Oihanekoa** () kanado-estatubatuar marrazki bizidun telesaila da. Izen bereko film estatubatuarraren ondorengoa da, baina istorioari eta pertsonaiei dagokienez ezberdintasun batzuk ditu. Euskal Herrian ETB1ean euskaraz aireratu zuten.

## Sinopsia 
George oihanean hazitako mutil bitxia da. Bertako biztanleei laguntzen saiatzen da beti eta zeregin horretan alboan izaten ditu Ed gorila, Sheep elefantea, Maggie eta Ursula lagunak. Baina beti bukatzen du bere burua larrialdiren batean sartuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak