open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jekaterinburg

**Jekaterinburg**  (errusieraz *Екатеринбу́рг*) — 1924 eta 1991 bitartean **Sverdlovsk** (errusieraz *Свердловск*) deitua — Errusiako hiria da, herrialdearen erdi-mendebaldean dagoen Sverdlovsk oblastaren hiriburua izanik. Iset ibaiaren ertzean dago, Uralen ekialdeko isurialdean, Europa eta Asiaren arteko mugan. 2010ean 1.349.772 biztanle zituen eta Errusiako laugarren hiririk handiena zen.

## Historia 
1721ean sortu zen, eta izena Petri Handia tsarraren emazte Katalinaren (Jekaterina) omenez jarri zioten. 1924 eta 1991 artean, Jakov Sverdlov errusiar iraultzailearen omenez eman zioten Sverdlovsk izena. 1918ko uztailean, boltxebikeek han fusilatu zituzten Nikolas II.a tsarra eta haren familia.

## Geografia 
Ural mendien ekialdean dago, Iset ibaiaren haranean, Moskutik 1.667&nbsp;km ekialdera.

### Klima 
Jekaterinburgek klima kontinental hezea du, *Dfb* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Gobernua 
Jekaterinburg Sverdlovsk oblasteko hiriburua da. Beste 29 landa-herrirekin batera osatzen du *Jekaterinburg Hiria*.

## Ekonomia 
Ekonomia-jarduera nagusiak meatzaritza, industria siderurgikoak eta industria kimikoa dira. Garrantzi handiko kulturagunea da.

## Garraioa 
Jekaterinburg Errusiako hirugarren garraio-gunerik garrantzitsuena da Mosku eta San Petersburgoren atzetik. Hirian 7 errepide federal gurutzatzen dira, 7 burdinbide nagusi daude (Transiberiarra, Transmongoliarra eta Transmantxuriarra tartean) eta herrialdeko 3. aireporturik garrantzitsuena bertan dago. Jekaterinburg-Koltsovo aireportua 1928an inauguratu zuten.

Hiri barneko mugimenduetarako ondorengo garraio publiko eskaintza dago:
* Jekaterinburgeko metroa: Linea bakarra 9 geltokiekin. 2007an 46,4 milioi bidaiarik erabili zuten.
* Tranbia: 183 milia, 29 linea eta 245 milioi bidaiari ingururekin.
* Autobusa: 45 linea.
* Trolebusa: 19 linea.

## Hiri senidetuak 
Jekaterinburg hiri hauekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgune ofiziala
Koartza

**Koartza** Ardeidae familiako zenbait hegazti hankaluze, lepaluze eta mokoluzeen euskarazko izena da.

## Euskal Herrian 
Euskal Herrian ikus ditzakegun koartzen artean honako hauek daude:
* Koartza hauskara (*Ardea cinerea*)
* Koartza gorria (*Ardea purpurea*)
* Koartza zuria (*Ardea alba*)
* Koartzatxo txikia (*Egretta garzetta*)
* Koartzatxo itzaina (*Bubulcus ibis*)
* Koartzatxo karramarrozalea (*Ardeola ralloides*)
## Izena (koartza vs. lertxun) 
Ardeidoen familiako kide gehienak "koartza", "gartza" edo "amiamoko" izenez ezagutu izan dira beti euskaraz. Horrela aurkituko dugu 1980. hamarkada aurreko liburu eta bilketa guztietan, eta baita ahozko lekukotasunen corpusetan ere. Hala ere, nolabaiteko lapsus txikiren baten ondorioz, 1980ko hamarkadan euskara estandarrean "lertxun" (edo "lertsun") zabaldu zen ardeidoen familiako kide hauek izendatzeko, eta halaxe erabili izan zen zenbait urtez. Izen okerra da "lertxun" (edo "lertsun") koartzentzat, lertsunak kurriloak direlako (*Grus grus*) eta ez koartzak. Zorionez, hiztegi nagusietan aspaldi zuzendu zen akats historikoa eta 1999. urteaz geroztik modu egokian batu dituzte terminoak Elhuyar hiztegiak, Euskaltzaindiaren Hiztegi Batuak, zein Euskaltermek, besteak beste. 

Oraindik ere "lertxun hauskara" (eta "lertxun gorria", "lertxuntxo karramarrozalea", eta abar) aurki ditzakegu zenbait webgunetan, hainbat karteletan eta liburu zein gida zaharrenetan, baina esan bezala, okerrak dira izen horiek eta saihestu beharrekoak. Hortaz, gogoan izateko:

* **koartza**: *Ardea cinerea*, *Ardea purpurea*, *Ardea alba* eta antzeko hainbat ardeido. Euskal Herrian bertan, koartza hauskara, koartza gorria, koartza zuria, koartzatxo txikia, koartzatxo karramarrozalea, eta abar.
* **lertsuna**: *Grus grus*, kurriloa (grulla, grue).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Microcebus

***Microcebus*** Cheirogaleidae familiako generoetako bat da. Madagaskarren bakarrik bizi dira eta primate guztietan txikienak dira, txikiena *Microcebus mioxinus* da, 30 gr.rekin.

## Espezieak 
* *Microcebus murinus*
* *Microcebus griseorufus*
* *Microcebus ravelobensis*
* *Microcebus tavaratra*
* *Microcebus sambiranensis*
* *Microcebus simmonsi*
* *Microcebus myoxinus*
* *Microcebus rufus*
* *Microcebus berthae*
* *Microcebus lehilahytsara*
* *Microcebus jollyae*
* *Microcebus mittermeieri*
* *Microcebus mamiratra*
* *Microcebus bongolavensis*
* *Microcebus danfossi*
* *Microcebus lokobensis*

## Ikus, gainera 
* Cheirogaleidae
* Lemuriformes
Basahate

thumb|Basahate bikotea, emea eta arra.
**Basahatea** (*Anas platyrhynchos*) Euskal Herrian bizi den ahate ez-domestiko ezagunena da. Ipar hemisferioko lur gehienetan jartzen du habia. Australia eta Zeelanda Berrian ere aurkitzen da baina gizakiak eraman dituelako.

## Deskribapena 
50-60 cm-ko luzera eta 81-95 cm-ko hego-zabalera du. 0'72 eta 1'58 kilogramo arteko pisua du.

Sexu dimorfismo handia duen espeziea da. Arrak buru eta lepoan irisazio berdeak agertzen ditu. Bularra marroi kolorekoa du eta lepoaren eta bularraren artean lepoko zuria du. Bizkarraldea arre kolorekoa da, sabelaldea grisa eta buztana beltza, luma zuri pare batekin. Buztaneko luma batzuk gorantz borobilduta ditu. Basahatearen mokoa horia da baina punta beltza du. Aipagarria da hegoetan daukan ispilutxo urdina, hegan doanean nabarmen ikusten dena.

Emea arra baino zerbait txikiagoa da eta ez da batere deigarria. Kolore arrea du eta nabarmentzen zaion elementu bakarra ispilutxo urdina da, arraren berdina daukana.

## Habitata 
Izaeraz migratzailea bada ere ez du migrazio luzerik egiten eta Euskal Herrian sedentarioak dira gehienak. Neguan Europatik datozenek populazioa handitzen dute, harik eta apiril aldera iparraldera itzultzen diren arte.

Edozein motatako hezegunetan aurkitzen da, paduratan, aintziratan, urtegietan, ibai geldoetan eta baita hirietako lorategietako putzuetan ere.

## Elikadura 
Animalia orojalea da. Dietaren gehiengoa uretako landareek osatzen dute baina ohikoa da insektuak, zizareak, moluskuak eta baita arrain txikiak jatea ere. Uretatik kanpora belardietan, zekale soroetan eta artadietan ere ikusi izan da elikatzen deskribatu zuen 1758 urtean eta oraindik berak emandako izena darama. Anas generoko beste espezie batzurekin hibridatzeko gaitasuna du.

## Euskal Herrian dituen izenak 
Honako izen hauek ematen zaizkio basahateari:

* *Basahatea*
* *Ahata*, *ahatea*
* *Ahate erreala* (Bidasoa Beherea)
* *Basapiroa*, *Piroa* (Baztan, Nafarroa Beherea)
* *Paitoa* (Arratia eta Gorbeia ingurua)
* *Paitta* (Bizkaia eta Deba arroa)

## Iruditegia 

Irudi:Anas-platyrhynchos-male-and-female-2.jpg|Emea eta arra.
Irudi:Mighty Duck (192567977).jpeg|Arra hegan. Ispilutxo urdina nabari zaio.
Irudi:Duck & Duckling's crossing the road (15367868697).jpg|Ahate familia.
Irudi:Anas platyrhynchos (Küken) - Blatterwiese-Zürichhorn 2011-05-02 18-05-18.JPG|Txitak.
Irudi:Anas platyrhynchos MHNT.ZOO.2010.11.18.6.jpg|Arrautzak.

## Erreferentziak
Microcebus griseorufus

***Microcebus griseorufus*** *Microcebus* familiako espezieetako bat da. Madagaskarren bakarrik bizi dira, mendebaldeko, hegoaldeko eta hegomendebaldeko kostaldeetako basoetan. Bizkarreko larrua grisa da eta sabelekoa txuria. Kaskezur sendoa dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Cheirogaleidae
* Lemuriformes
Land der Berge, Land am Strome

***Land der Berge, Land am Strome*** () Austriako nazio ereserkia da. 1947 urtean, ofizial bihurtu zen.

## Musika 
Wolfgang Amadeus Mozarten 1791ko azaroaren 17ko "*Eine Kleine Freimaurer Kantata*"ren (Kantata mazoniko txikia) moldaketa Paula von Preradovicek egina da.

## Hitzak 
### Alemanieraz 
:Land der Berge, Land am Strome,
:Land der Äcker, Land der Dome,
:Land der Hämmer zukunftsreich!
:Heimat bist du großer Söhne,
:Volk begnadet für das Schöne,
:Vielgerühmtes Österreich,
:Vielgerühmtes Österreich!

:Heiß umfehdet, wild umstritten,
:Liegst dem Erdteil du inmitten
:Einem starken Herzen gleich.
:Hast seit frühen Ahnentagen
:Hoher Sendung Last getragen,
:Vielgeprüftes Österreich,
:Vielgeprüftes Österreich.

:Mutig in die neuen Zeiten,
:Frei und gläubig sieh uns schreiten,
:Arbeitsfroh und hoffnungsreich.
:Einig lass in Brüderchören,
:Vaterland, dir Treue schwören.
:Vielgeliebtes Österreich,
:Vielgeliebtes Österreich.

## Kanpo estekak
Lertxun

**Lertxun** izan daiteke:
* **Lertxun (zuhaitza)** (*Populus tremula*), Salicaceae familiako zuhaitzaren izen arrunta.
* **Lertxun (hegaztia)** 90. hamarkadan horrelaxe izendatu ziren Ardeidae familiako kideak denboraldi batez, koartzaren sinonimo gisa, eta halaxe azaltzen dira garai hartako argitalpenetan. Akatsa aspaldi zuzendu zen, lertsunak Gruidae familiako kideak baitira (kurriloen sinonimoa da lertsun) eta ez da *lertxun* izeneko hegaztirik.
La Brabançonne

***La Brabançonne*** () Belgikako nazio ereserkia da.

## Musika 
François van Campenhoutek moldatu zuen.
Bertsio instrumentala AU Artxiboan (570ko)

## Hitzak 
1830ean Louis-Alexandre Dechet frantziar aktoreak, ezizenez *Jenneval*, idatzi zuen. Hau urte berean Belgikako independentziaren alde borrokan ari zela hil zen. Herrialdeko hiru hizkuntza ofizialetan dago.

### Frantsesez 
:O Belgique, ô mère chérie,
:À toi nos cœurs, à toi nos bras,
:À toi notre sang, ô Patrie!
:Nous le jurons tous, tu vivras!
:Tu vivras toujours grande et belle
:Et ton invincible unité
:Aura pour devise immortelle:
:Le Roi, la Loi, la Liberté! (3 x)

### Nederlanderaz 
:O dierbaar België
:O heilig land der vaad'ren
:Onze ziel en ons hart zijn u gewijd.
:Aanvaard ons hart en het bloed van onze adren,
:Wees ons doel in arbeid en in strijd.
:Bloei, o land, in eendracht niet te breken;
:Wees immer u zelf en ongeknecht,
:Het woord getrouw, dat ge onbevreesd moogt spreken:
:Voor Vorst, voor Vrijheid en voor Recht. (3 x)

### Alemanieraz 
:O liebes Land, o Belgiens Erde,
:Dir unser Herz, Dir unsere Hand,
:Dir unser Blut, dem Heimatherde,
:wir schworen's Dir, o Vaterland!
:So blühe froh in voller Schöne,
:zu der die Freiheit Dich erzog,
:und fortan singen Deine Söhne:
:"Gesetz und König und die Freiheit hoch!" (3 x)

## Kanpo estekak
Irulegiko arnoa

thumb|250px|Irulegi jatorri-izendapenaren hedapena Nafarroa Beherean
thumb|250px|Irulegi jatorri-izendapenaren hedapena Euskal Herrian
**Irulegiko arnoa** Nafarroa Behereko arno mota da, Irulegi inguruko mahastietan ekoitzia. Jatorri-izendapena duen Ipar Euskal Herriko mahasti bakarra da, 1970. urtetik sor-marka duena.

## Historia 
Mahastiaren historia Done Jakue Bideari lotuta dago. Orreagako fraideek XI. mendean sortu zuten, erromesei eskaintzeko asmoz. Pirinioetako Ituna 1659an sinatzean, fraideek mahastia utzi behar izan zuten eta biztanleek bere gain hartu zuten.

1912an ia desagertu egin zen, mahats-zorria (*filoxera*) intsektuaren eraginez. 1970ean jatorria babesten duen sor-marka eman zion Frantses Gobernuak. Egun, Irulegi jatorri-izendapenarekin ardoa ekoizten, 50 bat ardogilek dihardute.

Maurice Edmond Sailland *Curnonsky* "gastronomoen printzeak" Irulegikoa "neskak dantzarazten dituen ardoa" dela esan zuen.

## Mahats motak 
* Zuria: Xuri zerratia (Hondarribi zuri zerratia) eta Ixiriota Xuria (Izkiriota).
* Gorria eta beltza: Axeria eta Bordelesa.

Antzina, hainbat mahats mota erabiltzen ziren: *Xuri zerratia, Kroxenta, Pikapota, Izkiriota, Axeria edo Zorra Negra, Kamalua, Mantzinga, Bordalesa, Erre Mantxaua* eta *Pino beltza*.

## Mahastia 
Sor-markaren barnean dauden mahastien eremua 200 ha ingurukoa da, Garazi eta Baigorri-Ortzaize eskualdeetako udalerri hauetan banaturik: Aintzila, Anhauze, Arrosa, Azkarate, Baigorri, Bidarrai, Buztintze-Hiriberri, Donazaharre, Duzunaritze-Sarasketa, Irulegi, Izpura, Jatsu, Lasa, Lekunberri eta Ortzaize.

Ardo ekoizpena 5500 hektolitrokoa da, gutxi gorabehera honela banatua: % 70, ardo beltza; % 20 ,ardo gorria; eta % 10, ardo zuria.

Image:Irouleguy_Vignoble.jpg|Irulegi
Image:Saint_Etienne_de_Baïgorry_Irouléguy_(1).jpg|Baigorri
Image:Saint_Etienne_de_Baïgorry_Irouléguy_(2).jpg|Baigorri
Image:Saint_Etienne_de_Baïgorry_Irouléguy_(3).jpg|Baigorri

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko ardoak

## Kanpo estekak 
*  Irulegiko ardoa (X. Arbelbideren artikulua) Habe-Ikasbil webgunean
*  Irulegiko ardoa *France Su Ouest* webgunean
Mila Rodino

***Mila Rodino*** (; ) Bulgariako nazio ereserkia da.

## Musika 
Tsvetan Tsvetkov Radoslavovek moldatu zuen, 1885eko Serbiaren aurkako guda joan aurretik.

## Hitzak 
Hitzak Tsvetan Tsvetkov Radoslavovek berak idatzi zituen.

    
      **Мила родино**
           Горда Стара планина,
            до ней Дунава синей,
            слънце Тракия огрява,
            над Пирина пламеней.
                   *Припев:*
            Мила Родино,
            ти си земен рай,
            твойта хубост, твойта прелест,
            ах, те нямат край.
                      

**Mila Rodino**

Gorda Stara planina,
do ney Dunava siney,
slăntse Trakiya ogryava,
nad Pirina plameney,

*Pripev:*
Mila Rodino,
ti si zemen ray,
tvoyta hubost, tvoyta prelest,
ah, te nyamat kray.

          
           **Aberri maitea**
           Mendi Zahar harroa,
            Danubioren gertua,
            Trazia argitzen duen eguzkia,
            Pirinen gainean distiratua.
                   *Errepika:*
            Aberri maitea,
            Lurrean paradisua zara,
            zure edertasuna eta zure xarma,
            ah, ez dira inoiz bukatzen. (bis)
                      
    

## Kanpo estekak
Kimi Ga Yo

250px|thumb|*Kimi ga Yo*ren partitura

***Kimi ga yo*** (japonieraz 君が代, "Bere Maiestatearen erreinua", egungo japonieraz 君 *hi* bada ere) Japoniako ereserkia da 1880tik, musika egin zenean.

Sortu zenetik 1999 arte, *de facto*, herrialdeko ereserkia zen. Ez dago protokolorik ereserkia entzuteko, baina buruzagiek Japoniako irakasleei zutik eta banderari begira jartzeko agindu diete.

## Hitzak 
Hitzak egile ezezagun baten *tanka*koak dira, *Kokin Wakashū* antologian agertu zena.

Hasieran ez zuen loturarik Enperadorearekin, olerkia bizitza luzeari gorespena egitea baino ez zen, baina Meiji aroan, *Kimi* Enperadorearekin lotu zen. Horrela, gaur egungo *Kimi ga yo* hasieran *Wa ga kimi* (我が君, edo euskaraz "Ene jauna") besterik ez zen.

## Musika 
## Kanpo estekak
Zorrotzako Euskal Txokoa

**Zorrotzako Euskal Txokoa** Zorrotzako euskara elkartea da. Elkartearen kordinatzailea David Tijero Osorio da.

## Zorrotz-Morrotz 
Elkarteak "Zorrotz-Morrotz" izeneko aldizkaria kaleratzen du hiru hilabetean behin.

## Ikus, gainera 
* Topagunea

## Kanpo estekak 
*  Zorrotzako Euskal Txokoaren kordinatzailearen biografia.
Der er et Yndigt Land

***Der er et Yndigt Land*** (euskaraz *Badago herrialde polit bat*) Danimarkako ereserki nazionala da. Errege-erreginak badute ereserki erreal bat: *Kong Christian stod ved højen mast*.

## Musika 
1835ean H.E. Krøyerrek moldatu zuen, eta gero Th. Laubek eta Carl Nielsenek birmoldatu zuten.
[Ereserkia MIDI(https://eu.wikipedia.org/wiki/MIDI) artxibo batean]

## Hitzak 
1819an Adam Oehlenschlägerrek idatzi zituen Horazioren goiburuarekin: *"Ille terrarum mihi praeter omnes Angulus ridet"*.

### Danieraz 
:Der er et yndigt land,
:det står med brede bøge
:nær salten østerstrand :|
:Det bugter sig i bakke, dal,
:det hedder gamle Danmark
:og det er Frejas sal :|

:Der sad i fordums tid
:de harniskklædte kæmper,
: udhvilede fra strid :|
:Så drog de frem til fjenders mén,
:nu hvile deres bene
: bag højens bautasten :|

:Det land endnu er skønt,
:thi blå sig søen bælter,
:og løvet står så grønt :|
:Og ædle kvinder, skønne mø'r
:og mænd og raske svende
:bebo de danskes øer :|

:Hil drot og fædreland!
:Hil hver en danneborger,
:som virker, hvad han kan! :|
:Vort gamle Danmark skal bestå,
:så længe bøgen spejler
:sin top i bølgen blå :|

**Abesten diren bertso bakarrak honako hauek dira**
:Der er et yndigt land,
:det står med brede bøge
:nær salten østerstrand :|
:Det bugter sig i bakke, dal,
:det hedder gamle Danmark
:og det er Frejas sal :|

:Vort gamle Danmark skal bestå,
:så længe bøgen spejler
:sin top i bølgen blå :|

## Kanpo estekak
Inari (aintzira)

**Inari** (iparraldeko samieraz: *Anárjávri*; Inariko samieraz: *Aanaarjävri*; Skolt samieraz: ''Aanarjäu'rr*; suedieraz: *Enare träsk'') Finlandiako hirugarren aintzira handiena da. Laponian kokatzen da, Finlandia eta Zirkulu Polar Artikoaren iparraldean. Aintzira izoztua egoten da normalean Azarotik ekainera.

Aintzirak milaka uharte dauzka, ezagunena Hautuumaasaari (**Hilerri uhartea**), izan ere antzinean, samitarrek, hildakoak bertan lurperatzen zituzten. Uharte kopurua alde batean utzita, aintzira, arrainen oparotasunagatik da ezaguna ere. Izan ere, arrantzari ugari etortzen da aintzira hala nola, izokinak, amuarrainak eta perkak arrantzatzera.

## Argazki gehiago 
[475px|ezkerrera|thumb|[Gauerdiko eguzkia Inari aintziran. Goizeko 01:38ean Sovintovaaratik (2013ko ekainaren 1a).]]

Image:BoatInari1.jpg
Image:Inari lake.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorroto

[thumb|*Gorrotoak* [bidegabekeriak sorrarazten ditu askotan; esaterako, gorrotoak eragin zuen 1920 urtean Estatu Batuetako Duluth hirian izandako hiru langile beltzen lintxamendua (irudian).]]
[thumb|[Galesko Gobernuaren bideoa, euskarazko azpidatziekin.]]

**Gorrotoa** edo **herra** gauza, pertsona edo talde suntsidura nahi deneko ezezko sentimendua da, maitasunaren aurkakoa. Gorrotoa beldurrean oinarrituta izan daiteke. Noizean behin, gorrotoa indarkeriaren atarikoa izan ohi da. Arrazismoa beste herri edo etnia gorrotoan datza; xenofobia, berriz, psikiatria arazoa da, jende arrotza edo kanpotarren beldurrean datzalako.

### Gorrotoa eta herra: nola bereizten dira? 
Euskaraz bi hitzek antzeko eremuan jokatzen dute, baina indarra, iraupena eta jatorria ez dira berdinak. Hona bereizketa nagusiak:

#### Indarra eta intentsitatea 
Gorrotoa

* Oso emozio indartsu eta sakona da.
* Sarri etsaitasuna, bortizkeria emozionala edo kalte nahia barne hartu dezake.
* Pertsonan edo talde batean fokalizatu ohi da.

Adibidea: “Gorroto dut nola tratatu nauten.”

Herra

* Indartsua izan daitekeen arren, intentsitate apalagoa edo lasaiagoa du askotan.
* Sarri ikara, desatxikimendu edo ezinikusia da, ez beti etsaitasun zuzena.
* Adibidea: “Herrak hartzen nau haren jarrerarekin.”

#### Iraunkortasuna 
Gorrotoa

Oso iraunkorra izan ohi da.

Denboran luze mantendu daiteke eta “metastatikoagoa” da: egoera desberdinetara heda daiteke.

Herra

Iraunkorra izan daiteke, baina maizago trantsitorioa edo egoera zehatz bati lotua.

Ez du zertan luzaroan iraun; askotan momentu pasako emozio garratz bat da.

#### Arrazoiak eta jatorria 
Gorrotoa

Sarri esperientzia traumatiko, injustizia edo gatazka sakon baten ondorio.

Identitatearekin edo mehatxuarekin lotu ohi da.

Indar handiko emozio konplexua.

Herra

Ohikoagoa da egunerokoan sortzea:

*     pertsona baten jokabide gogaikarriak,
*     desilusioak,
*     antipatia pertsonalak.

Ez du zertan “sakona” edo existentziala izan.

## Kanpo estekak
Kuttura

[225px|ezkerrera|thumb|[Ivalo (ibaia)|Ivalojoki zeharkatzen duen zubia.]]
**Kuttura**, Inari udalerriko herrixka txikitxo bat da, hego-mendebaldean kokatua. Hammastunturi Eremu Basatiaren barnean dago, natura basatiaren erdi-erdian.

Finlandiako Urho Kekkonen presidente ohiarekin tratua izan zuen 1959. urtean eta honek, herrixka azpiegituraz hornituko zuela agindu zuen, Saariselkä eski-estazioa bisitatu zuen bitartean. 1994. urtean, Ivalojoki ibaia zeharkatzen duen zubi bakarra eraikia izan zen.

2005. urtean 21 biztanle baina ez zituen herrixkak; izan ere, urteetan izandako inkomunikazioak, ondorio latzak ekarri dizkio **Kuttura**ri. Hala ere, uda pasatzera joaten den arrantzari ugari dago, Ivalojoki eta Inarijoki ibaiak emankorrenak direla baitiote, eta izokinak harrapatzeko egokienak dira.

## Ikus, gainera 
* Hammastunturi Eremu Basatia
* Inari
* Ivalojoki

## Kanpo estekak
Nad Tatrou sa blýska

***Nad Tatrou sa blýska*** Eslovakiako nazio ereserkia da.

## Musika 
1844an moldatua zen, ikasleak Bratislavatik Levočara joan zirenean *Kopala studienku* abestian oinarrituta.

## Hitzak 
Janko Matúškak 1920an idatzi zuen. Lehendabiziko estrofa Txekoslovakiako ereserkia zen baina 1993an zatitu zenean, olerkiaren lehendabiziko estrofa biak bihurtu ziren Eslovakiako ereserki.
   
:Nad Tatrou sa blýska,
:hromy divo bijú.
:Zastavme ich bratia,
:ved' sa ony stratia,
:Slováci ožijú.
     
:To Slovensko naše
:posiaľ tvrdo spalo.
:Ale blesky hromu
:vzbudzujú ho k tomu,
:aby sa prebralo.

## Kanpo estekak
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm

***Mu isamaa, mu õnn ja rõõm*** () Estoniako nazio ereserkia da 1920 urtetik eta berriro 1990an.

## Musika 
1848an Fredrik Paciusek moldatu zuen. Abestia ere Finlandiako ereserkiarena da: *Maamme* (finlandieraz) edo *Vårt land* (suedieraz).

## Hitzak 
Johann Voldemar Jannsenek idatzi zituen:

### Estonieraz 
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm,
kui kaunis oled sa!
Ei leia mina iial teal
see suure, laia ilma peal,
mis mul nii armas oleks ka,
kui sa, mu isamaa!

Sa oled mind ju sünnitand
ja üles kasvatand;
sind tänan mina alati
ja jään sull' truuiks surmani,
mul kõige armsam oled sa,
mu kallis isamaa!

Su üle Jumal valvaku
mu armas isamaa!
Ta olgu sinu kaitseja
ja võtku rohkest õnnista,
mis iial ette võtad sa,
mu kallis isamaa!

## Bitxikeria 
Titulua diakritiko ikurrik gabe idazten bada, hau da, *"Mu isamaa, mu õnn ja rõõm"* idatzi ostean *"Mu isamaa, mu onn ja room"*idazten badugu, estoniarrek oraindino hitzak ulertuko dituzte baina esaera aldatuko du: *"õnn ja rõõm"* "zoriona eta poza", *"onn ja room"* "etxola (txikia) eta arrastatu" bihurtuko da.

## Kanpo estekak
Lemmenjokiko Parke Nazionala

[ezkerrera|210px|thumb|[Lemmenjoki ibaia.]]
**Lemmenjoki Parke Nazionala** (Finlandieraz: *Lemmenjoen kansallispuisto*; Iparraldeko Samieraz: *Leammi álbmotmeahcci*), Finlandiako parke natural handiena eta Europako zabalenetarikoa da. Norvegiarekin egiten du muga eta Kittilä baino batez ere Inari udalerrian dago, Laponian. Lemmenjoki ibaiak ematen dio izena parke naturalari eta 2.850&nbsp;km² dauzka, ia Araba bezain handia. Gainera, babestutako lurraldeak Norvegian barrena jarraitzen du Øvre Anarjokka izenarekin.

## Natura 
Isolatutako tontor ugari daude, Eskandinaviar mendien bukaeran, hala nola Maaresta eta Viipus, eta ibai txiki ugari daude. Batez ere pinudiak eta urkiak dira nagusi ibaien inguruko bailaretan, baina altuera handitzen doan heinean, zuhaitzik gabeko Tundra bihurtzen da buru. Zingirak ere ugariak dira. Parke nazionalean animalia biodibertsitate handia dago, hala nola hartz arreak, altzeak eta arrano beltzak, baita otsoak ere. Elur-orein aziendak ere aurki daitezke, baina noski, hauek ez dira basatiak. Parke Nazionala bi eremuetan zatitzen da, jendea sartu daitekeen eremua eta ezin sar daitekeena.

XIX. mendean urrea aurkitu zen Lemmenjoki ibaiko bailaran eta II. Mundu Gerra baino lehen biztanle asko gerturatu zen hona urre-sukarrak bultzaturik. Hala ere, jendea nazkatu eta bertatik alde egin zuen, baina badago oraindik urre bila etortzen den ausartik. 1956. urtean, Finlandiako gobernuak, **Parke Nazional** izena eman zion baso-eremu zabal hauek babesteko asmoz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://web.archive.org/web/20070712083517/http://www.luontoon.fi/page.asp?Section=5076
* Samuel Silhberpapier's pictures of Lemmenjoki
Maamme

***Maamme*** (finlandieraz) edo ***Vårt land*** (suedieraz) () Finlandiako *de facto* nazio ereserkia da.

## Musika 
1848an Fredrik Pacius alemaniarrak moldatu zuen. Abestia ere Estoniako ereserkiaren musika da: *Mu isamaa, mu õnn ja rõõm*.

## Hitzak 
Hitzak Johan Ludvig Runebergek idatzi zituen 1846an. 1848ko maiatzaren 13ra arte ez ziren plazaratu; hamaika estrofako olerkia "Ensign Stålen historioa" (Fänrik Ståhls Sägner) poemaren hitzaurrea zen. Poema erromantikoa famatua zen oso Eskandinavia osoan.

### Maamme (finlandieraz) 
:Oi maamme, Suomi, synnyinmaa!
:Soi, sana kultainen!
:Ei laaksoa, ei kukkulaa,
:ei vettä, rantaa rakkaampaa
:kuin kotimaa tää pohjoinen,
:maa kallis isien.

:Sun kukoistukses kuorestaan
:kerrankin puhkeaa;
:viel' lempemme saa nousemaan
:sun toivos, riemus loistossaan,
:ja kerran laulus, synnyinmaa
:korkeemman kaiun saa.

### Vårt land (suedieraz) 
:Vårt land, vårt land, vårt fosterland,
:ljud högt, o dyra ord!
:Ej lyfts en höjd mot himlens rand,
:ej sänks en dal, ej sköljs en strand,
:mer älskad än vår bygd i nord,
:än våra fäders jord!

:Din blomning, sluten än i knopp,
:Skall mogna ur sitt tvång;
:Se, ur vår kärlek skall gå opp
:Ditt ljus, din glans, din fröjd, ditt hopp.
:Och högre klinga skall en gång
:Vår fosterländska sång.

## Kanpo estekak
Ostiela!

**"Ostiela!"** euskarazko umore aldizkaria izan zen, "Paperzaleak" elkarteak 1996tik -halere, lehenengo alea aurreko urteko abendukoa da- 2006 arte argitaratu zuena.
Hasieran, Ordizian sortua, literatura, kultura, iritzi artikuluak, komikiak, erreportaiak eta elkarrizketak umorez izateko asmoa azaldu zuten, kaleko hizkera erabiltzen. Maiztasuna bi hilabetekoa nahi zuten, hasierako alean adierazitakoaren arabera.

Hamar urte haietan 40 ale kaleratu zituzten.
## Kanpo estekak 
*  "Ostiela!' aldizkaria argitaratzeari uztea erabaki du Paperzaleak elkarteak" ("Berria", 2006)
* Koldo Mitxelena liburutegiko funtsako aleen kopia digitala, Dokumeta errepositorioan
Imnos is tin Eleftherian

***Imnos is tin Eleftherian*** () Grezia eta Zipreko ereserkia da.

## Musika 
Nicolaos Mantzarosek moldatu zuen.

## Hitzak 
Hitzak Dionysios Solomosek 1823an idatzi zuen olerkiarenak dira. Olerkiak 158 estrofa izan arren, lehendabiziko biak baino ez dute osatzen ereserkia.

### Grezieraz 
:*ΥΜΝΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΝ*

:Σε γνωρίζω από την κόψη
:Του σπαθιού την τρομερή
:Σε γνωρίζω από την όψη
:Που με βια μετρά τη γη

:Απ' τα κόκκαλα βγαλμένη
:Των Ελλήνων τα ιερά
:**Και σαν πρώτα ανδρειωμένη**
:**Χαίρε ω χαίρε ελευθεριά**

## Kanpo estekak
Ipar Zipreko Turkiar Errepublika

**Ipar Zipreko Turkiar Errepublika** (, *KKTC*) *de facto*zko errepublika independentea da. Zipre uhartearen lurraldearen herena kontrolatzen du, iparraldean. Errepublikak 1983an aldarrikatu zuen independentzia. Bederatzi urte lehenago, 1974an, uhartea Greziarekin batzea asmo zuen greko-zipretarren estatu kolpe batek Zipreren Turkiaren inbasioa eragin zuen. Horrela, Ipar Zipre Turkiak soilik onartzen du, eta bertatik laguntza ekonomikoa, politikoa eta militarra jasotzen du. Gainontzeko nazioarteko eragileek, Nazio Batuak eta Europako Batasunak barne, Zipreko Errepublikaren subiranotasuna uharte guztian onartzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Himnusz

***Himnusz*** (euskaraz *Ereserkia*) Hungariako ereserkia da 1844tik. ***Isten, áldd meg a magyart*** (euskaraz *Jainkoa, bedeinka itzazu hungariarrak*) izenaz ere ezaguna da.

Hungarian badago beste abesti bat *Himnusz* beste garrantzia duena: *Szózat*. Hala ere, *Himnusz* da Konstituzioak ereserkitzat hartzen duena.

## Musika 
Ferenc Erkelek moldatua zen.

## Hitzak 
Ferenc Kölcseyk idatzi zituen 1823an. 1989az geroztik urtarrilaren 22an Hungariar Kulturaren Eguna ospatzen da, 1823. urtean Kölcseyk *Himnusz* poemaren eskuizkribua burutu zuen eguna oroitzeko.

### Hungarieraz 
thumb|595x595px|*Himnusz* Hungariako ereserki nazionalaren eskuizkribua
Isten, áldd meg a magyart
Jó kedvvel, bőséggel,
Nyújts feléje védő kart,
Ha küzd ellenséggel;
Bal sors akit régen tép,
Hozz rá víg esztendőt,
Megbűnhődte már e nép
A múltat s jövendőt!

Őseinket felhozád
Kárpát szent bércére,
Általad nyert szép hazát
Bendegúznak vére.
S merre zúgnak habjai
Tiszának, Dunának,
Árpád hős magzatjai
Felvirágozának.

Értünk Kunság mezein
Ért kalászt lengettél,
Tokaj szőlővesszein
Nektárt csepegtettél.
Zászlónk gyakran plántálád
Vad török sáncára,
S nyögte Mátyás bús hadát
Bécsnek büszke vára.

Hajh, de bűneink miatt
Gyúlt harag kebledben,
S elsújtád villámidat
Dörgő fellegedben,
Most rabló mongol nyilát
Zúgattad felettünk,
Majd töröktől rabigát
Vállainkra vettünk.

Hányszor zengett ajkain
Ozman vad népének
Vert hadunk csonthalmain
Győzedelmi ének!
Hányszor támadt tenfiad
Szép hazám, kebledre,
S lettél magzatod miatt
Magzatod hamvvedre!

Bújt az üldözött, s felé
Kard nyúlt barlangjában,
Szerte nézett s nem lelé
Honját e hazában,
Bércre hág és völgybe száll,
Bú s kétség mellette,
Vérözön lábainál,
S lángtenger fölette.

Vár állott, most kőhalom,
Kedv s öröm röpkedtek,
Halálhörgés, siralom
Zajlik már helyettek.
S ah, szabadság nem virul
A holtnak véréből,
Kínzó rabság könnye hull
Árvák hő szeméből!

Szánd meg Isten a magyart
Kit vészek hányának,
Nyújts feléje védő kart
Tengerén kínjának.
Bal sors akit régen tép,
Hozz rá víg esztendőt,
Megbűnhődte már e nép
A múltat s jövendőt!

## Kanpo estekak 
* Hungariako ereserkia youtuben
France Football

***France Football*** kirol aldizkari frantziarra da, futbolean espezializatuta, bi astean behin Parisen argitaratutakoa.

1946an sortu zuten.

## Urrezko Baloia 
Argitalpen prestigiodun honek urtero ematen du "Urrezko Baloia" saria.

## Beste sari batzuk 
Halaber, Frantziako urteko jokalaria eta entrenatzailea eta munduko futbol selekziorik onena saritzen ditu aldizkariak.

## Kanpo estekak 
*  France Football aldizkariaren webgune ofiziala
Leongo Erresuma

**Leongo Erresuma** Iberiar penintsulako ipar-mendebaldeko Erdi Aroko erresumetako bat izan zen, Asturiasko Erresumaren ondorengoa.

909-1230 urteetan Asturiasko errege Gartzia I.ak (909-914) Leongo hirira eraman zuen gortea, Alfontso III.a haren aitak egin zuen bezala, eta hala sortu zen gero Leongo erreinua izan zena, berez Asturiasko erreinuaren jarraipena baizik izan ez zena. Leongo erreinuaren eraginpean zeuden garai hartan gaur egungo Galizia, Asturias, Kantabria, Euskal Herriko mendebaldea, Gaztela, Leon, Duero ibaiaren aldeko lurrak eta Portugal (Braga eta Oporto), nahiz lurralde horietako askotan ez zen inoiz erabat nagusitu.

X. mendean, arazo ugari izan zituzten leondarrek musulmanekin, Duero ibaitik gora erraz igarotzen baitziren Kordobako kalifaren osteak. Antso III.a Gartzeitz Nafarroako erregearen garaian (1000-1035), Leongo erreinua Nafarroako koroaren mendean egon zen; ondoko urteetan hasi zen gorpuzten Gaztelako konderria. Tradizio bisigodoari jarraiki, Hispaniako errege eta enperadoretzat zeukaten beren burua Leongo erregeek, baina musulmanen aurkako borrokan *(Reconquista)* halako arrakastarik ez baitzuten izan, begi gaiztoz ikusi zuten Gaztelako erreinuaren sorrera.

1157an Fernando II.a Gaztelakoa Leongo errege ere izan zen, eta handik aurrera koroa bakar batera bildu ziren Leon eta Gaztelako erreinuak, bakoitzak bere erakundeak gorde bazituen ere. XII. mendean sortu zen Portugalgo erreinua, eta mende horren bukaeran bizkortu zuten musulmanen aurkako borroka kristau-estatuek; Extremadura aldeko lurraldeetan barrena zabaldu zen Leongo erreinua. Leongo eta Gaztelako erakundeen arteko harremanak ez ziren onak izan.

1230ean desagertu zen Leongo erreinua (baina XIV. mendearen hasiera arte iraun zuten Leongo administrazio-erakundeek). Handik aurrera, Gaztelako probintzia gisa iraun zuten luzaroan Leongo lurrek, *reino de León* (Leongo erreinua) izena ematen zitzaien arren.

Salamanca izan zen XIV. mendetik aurrera Leongo hiri ospetsuena, unibertsitateari esker. 1833an bereizi ziren Leon, Zamora eta Salamancako herrialdeak eta, 1979an, Gaztela eta Leon autonomia-erkidegoaren barnean utzi zituzten hirurak.

## Ikus, gainera 
* Gaztelako Koroa
* Leongo eskualdea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sports Illustrated

***Sports Illustrated*** AEBetako kirol aldizkaririk salduen eta irakurriena da. 3 milioi harpidedun eta asteroko 23 milioi irakurle ditu, herrialde hartako gizonezkoen %19a bilduz. Time Warner taldeak (New York) argitaratzen du.

1954an sortu zuten.

## Kanpo estekak 
*  SI aldizkariaren webgunea
Amhrán na bhFiann

***Amhrán na bhFiann*** () Irlandako Errepublikako nazio ereserkia da. Abestia beste izenez ere ezaguna da: ingelesez '''A Soldier's Song'* (esanahia bera), *Amhrán Náisiúnta na hÉireann*/*National Anthem of Ireland* ().

## Sorrera 
1907an Peadar Kearney abestigileak eta Patrick Heeney musikagileak idatzi eta musikatu zuten, baina 1912 arte ez zen*Irish Freedom* aldizkarian argitaratu eta jendaurrean ezagutzera eman. Irlandako Independentzia Gerran irlandar matxinoen abesti gogoko eta abestuenen artean egon zen.

1923an Liam Ó Rinn itzultzaileak ingelesezko jatorrizko bertsioaren irlanderazko itzulpena burutu zuen, hain zuzen ere, Irlandako Konstituzioaren itzultzaile berbera.

1926 urtetik aurrera hasieran batean Irlandako Estatu Askea eta ondoren Irlandako Errepublikaren ereserkia ofiziala da, lehengo koloniar garaiko *God Save Ireland* britainiar ereserki monarkikoa *de facto* ordeztu zuenean. 1934an, Irlandako Errepublikak eskubideak erosi zituen. Ereserkia irlanderaz abesten da.

## Politika 
Gaur egun Irlandako Errepublikam ofizialtasuna bakarrik izan arren Irlandako abertzaleek *Amhrán na bhFiann* dute Irlandako osoko ereserkitzat dute. Hori dela eta, eta abestia Irlandar errepublikanismoarekin estuki lotua dagoenez, Ipar Irlandako unionistek ez dute onartzen abestia. Hortaz, Uharte osoko taldeek jolasten duten kirol ekitaldietan unionistak sumindu edota liskarrak egon ez daitezen askoz ere neutralagoa den *Ireland's Call* kirol ereserkia jo eta abesten da.

Bestetik, bertsioa irlanderaz ingelesenaren bertsio "askea" da; adibidez, *Sinne Fianna Fáil* ez da *Soldiers are we*. Fianna Fáil — hitzez hitz *Fál*en *Fianna* (gerlarien talde)- ingelesera itzuli zen *Soldiers of Destiny*, *Warriors of Destiny* edo *Soldiers of Ireland* (euskeraz Irlandako soldaduak) eta horixe zen 1913 – 1922 aldian irlandar boluntariei emandako izen alternatiboa. Horrexegatik “FF” inizialak bolunterioen xingolan agertu ziren. Gero, Éamon de Valerak 1926an Fianna Fáil izena eman zion bere alderdi politiko berriari. Hori dela eta, badaude *Amhrán na bhFiann* bertsioek *Sinne Laochra Fáil* *Sinne Fianna Fáil*en ordez erabiltzen dutenak.

## Bertsio ofiziala 
Honakoa ekitaldietan abestu ohi den bertio ofizial edo laburtua da:

## Hitzak 
Bertsio osoa hanoko hau da:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Amhrán na bhFiann'' ereserkiaren irlanderazko eta ingelesezko bertsioak entzungai. Youtube.com
Higuin

:***Nazka** hitzak artikulu honetara dakar; beste esanahietarako, ikus: Nazka (argipena)*
thumb|300px|**Nazka** sentitzen ari den gazte bat.
**Higuina** edo **nazka** usain, zapore eta itxura txarreko substantzia organiko zenbaitek , hala nola gernua, kaka, elikagai ustelak eta animalien erraiak, eragiten duten giza-erreakzioa da, azkenean goragalea ere eragin dezaketenak. Hedaduraz, oso desatseginak diren substantzia, gauza, pertsona eta egoerei aplikatzen zaie.

## Esaera zaharrak 
* *Ederrak estalia higuin[tzen du]*. Esteban Garibai: *Refranes y sentencias* (1596)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Lancet

***The Lancet*** barne medikuntzako aldizkaririk garrantzitsuen eta erreferentziazkoenetarikoa da. Halaber, munduko aldizkari medikorik zaharrenetarikoa da.

1823an sortu zuten Londonen (Erresuma Batua). Gaur egun astero argitaratzen dute.

## Kanpo estekak 
*  The Lancet-en webgunea
Teknezio

**Teknezioa** elementu kimiko bat da, **Tc** ikurraz adierazten da eta 43 zenbaki atomikoa dituena. Taula periodikoan 5. periodoa eta 7. taldean kokatzen da. Trantsiziozko metal bat da. Isotopo egonkorrik ez daukan elementurik arinena da.Taula periodikoan aurkitzen den lehenengo elementu sintetikoa da.

## Ezaugarri nagusiak 
Trantsizio-metal kristalino eta gris zilarkara honen propietate kimikoak renioaren eta manganesoaren artekoak dira. Teknezio-99m (99mTc) isomero nuklearra medikuntza nuklearrean erabiltzen da mota askotako test diagnostikoak egiteko. 99Tc isotopoa gamma izpirik gabeko beta partikulen iturri gisa erabiltzen da.

Elementua aurkitua izan baino lehen, Dmitri Mendeleievek 43. elementuaren propietateak aurresan zituen. Mendeleievek bere taula periodikoan hutsune bat zegoela konturatu zen eta falta zen elementuari *eka-manganeso* deitu zion. 1937an 97Tc isotopoa artifizialki sortutako lehen elementua bihurtu zen. Hortik datorkio, hain zuzen, izena (grezieraz *τεχνητός*, alegia "artifiziala"). Lurrean existitzen den tekneziorik gehiena fisio nuklearraren ondorio da, uranio-235 isotopoa erreaktore nuklearretan erretzean sortzen baita. Ez da existitzen 4,2 milioi urte baino gehiago irauten duten teknezio-isotoporik eta, beraz, 1952an izar gorri erraldoietan aurkitu zenean, ikusi zen izarrek elementu astunak ekoitz ditzaketela. Teknezioa modu naturalean ere agertzen da, aztarna-elementu gisa bada ere, uranio-meen fisio espontaneoaren ondorioz edo molibdeno-oreen neutroi-harrapaketaren ondorioz.

## Kanpo estekak
European Respiratory Journal

***European Respiratory Journal*** (ERJ) pneumologiaren aldizkaririk garrantzitsuena da Europa mailan eta munduko interesgarrienetarikoa da.

Leidenen (Herbehereak) hilabetero argitaratzen dute 1988tik.

## Kanpo estekak 
*  ERJ-ren webgunea
Erromatarrei Gutuna

**Erromatarrei egindako epistola** Bibliako Itun Berriko liburua da. Bibliaren edizio ia guztietan Apostoluen Eginak izeneko liburuaren ostean agertu ohi da. San Paulok idatzi zuen K. o. 57-58 urte inguruan, artean Korinton zela.

Erromako kristau elkarteari idatzitako gutun honek Ebanjelioa kultura eta herri guztientzat dela azpimarratzen du. Horretarako Itun Zaharreko aipamen ugari jaso zituen Paulok, jatorri juduko kristauengan sortutako mesfidantzak leuntzeko asmoz. Zehatz-mehatz, hauek ziren bere helburu garrantzitsuenak:

# Jerusalemera egin beharreko bidaiaren aldeko otoitzak eskatzen dizkie Erromako kristauei. Era berean, jentilen artean egindako diru batzea bertan onartuko dutela espero du.
# Iberiar penintsulara bidean Erroman gelditzeko asmoa duela azaltzen du eta bertan harrera ona egingo diotela espero du.
# Erroman inoiz izan gabea zenez, bere mezua argi azaldu nahi du, aurretik egondako "sasiprofeta" eta "gezurrezko irakasleen" aurrean.
# Erromako komunitatean judu jatorriko kristauen eta jatorri jentileko kristauen artean zegoen gatazkak konpontzeko bitartekoak eskaini zituen.

Epistola hau idatzi zuenean Erroman izan gabea zen oraindik, baina bertan aipatzen dira Inperioko hiriburuko berri jasotzeko erabili zituen iturriak: Priszila eta Akila. Gutuna bera ere Febe deituriko emakume batek eraman zuen Erromara.

## Kanpo estekak
Renio

**Renioa** elementu kimiko bat da, **Re** ikurra eta 75 zenbaki atomikoa dituena. Trantsizio-metal zuri zilarkara, arraro, astun eta polibalente honek manganesoaren antzeko propietate kimikoak dauzka eta hainbat aleaziotan erabiltzen da. Renioa molibdenoaren ekoizpenaren azpiproduktu gisa erdiesten da. Renio-molibdeno aleazioak supereroaleak dira. Naturan aurkitu zen azken elementua izan zen eta Lurrean existitzen diren hamar elementurik garestienen artean dago.

## Ezaugarri nagusiak 
Renioak elementu guztien arteko urtze-punturik altuenetakoa dauka (wolframioak eta karbonoak soilik daukate altuagoa). Dentsoenetakoa ere bada, platinoak, iridioak eta osmioak soilik gainditzen baitute. Elementu guztien artean oxidazio-egoera gehien duena da: -3, -1, +1, +2, +3, +4, +5, +6 eta +7. Egoerarik arruntenak +7, +6, +4, +2 eta -1 dira.

Merkataritza-erabilerarako forma nagusia hautsa da, baina bateratu egin daiteke, metalaren dentsitatearen % 90 daukan forma konpaktu bat lortuz. Suberatzen denean, metal hau oso harikorra da eta bihurritu, kiribildu edo ijeztu egin daiteke. Renio-molibdeno aleazioa supereroalea da 10 K-eko (-263,15 °C) tenperaturan; wolframio-renio aleazioak ere supereroaleak dira 4 eta 8 K inguruan. Renioa bera supereroalea da 2,4 K-eko (-270,75&nbsp;°C) tenperaturan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deşteaptă-te, române!

***Deşteaptă-te, române!*** () Errumaniako ereserki nazionala da 1989 urtetik. Gertuko Moldaviako ereserkia ere bitan izan da, 1917-1918 artean eta 1991-1994 artean.

## Musika 
Gheorghe Ucenescuk aukeratutako abesti herrikoia da.

## Hitzak 
Andrei Mureşanuk idatzi zuen 1848ko Iraultzaren garaietan.

Ereserki hamaika estrofa izan arren, abestean 1. eta 2., edo 1., 2., eta 4. baino ez dira abesten.

### Errumanieraz 
; 1
: Deşteaptă-te, române, din somnul cel de moarte,
: În care te-adânciră barbarii de tirani
: Acum ori niciodată croieşte-ţi altă soartă,
: La care să se-nchine şi cruzii tăi duşmani.
; 2
: Acum ori niciodată să dăm dovezi în lume
: Că-n aste mâni mai curge un sânge de roman,
: Şi că-n a noastre piepturi păstrăm cu fală-un nume
: Triumfător în lupte, un nume de Traian.
; 3
:*Înalţă-ţi lata frunte şi caută-n giur de tine,
:*Cum stau ca brazi în munte voinici sute de mii;
:*Un glas ei mai aşteaptă şi sar ca lupi în stâne,
:*Bătrâni, bărbaţi, juni, tineri, din munţi şi din câmpii.
; 4
: Priviţi, măreţe umbre, Mihai, Ştefan, Corvine,
: Româna naţiune, ai voştri strănepoţi,
: Cu braţele armate, cu focul vostru-n vine,
: "Viaţa-n libertate ori moarte" strigă toţi.
; 5
:*Pre voi vă nimiciră a pizmei răutate
:*Şi oarba neunire la Milcov şi Carpaţi
:*Dar noi, pătrunşi la suflet de sfânta libertate,
:*Jurăm că vom da mâna, să fim pururea fraţi.
; 6
:*O mamă văduvită de la Mihai cel Mare
:*Pretinde de la fii-şi azi mână d-ajutori,
:*Şi blastămă cu lacrămi în ochi pe orişicare,
:*În astfel de pericul s-ar face vânzători.
; 7
:*De fulgere să piară, de trăsnet şi pucioasă,
:*Oricare s-ar retrage din gloriosul loc,
:*Când patria sau mama, cu inima duioasă,
:*Va cere ca să trecem prin sabie şi foc.
; 8
:*N-ajunge iataganul barbarei semilune,
:*A cărui plăgi fatale şi azi le mai simţim;
:*Acum se vâră cnuta în vetrele străbune,
:*Dar martor ne e Domnul că vii nu o primim.
; 9
:*N-ajunge despotismul cu-ntreaga lui orbie,
:*Al cărui jug de seculi ca vitele-l purtăm;
:*Acum se-ncearcă cruzii, cu oarba lor trufie,
:*Să ne răpească limba, dar morţi numai o dăm.
; 10
:*Români din patru unghiuri, acum ori niciodată
:*Uniţi-vă în cuget, uniţi-vă-n simţiri.
:*Strigaţi în lumea largă că Dunărea-i furată
:*Prin intrigă şi silă, viclene uneltiri.
; 11
:*Preoţi, cu crucea-n frunte căci oastea e creştină,
:*Deviza-i libertate şi scopul ei preasfânt.
:*Murim mai bine-n luptă, cu glorie deplină,
:*Decât să fim sclavi iarăşi în vechiul nost'pământ.

## Antzinako ereserkiak 
# *Trăiască Regele* (bizitza luzea erregeari) (1866-1948)
# *Zdrobite cătuşe* (eskuburdinak hautsiak) (1948-1953)
# *Te slăvim, Românie* (goresten zaituztegu Errumania)(1953-1977)
# *Trei culori* (hiru kolore) (1977-1989)
# *Deşteaptă-te, române!* (altxa, errumaniar) (1989-gaur egun)

## Kanpo estekak 
* Romania: *Deșteaptă-te, române!* – Video with scores and authentic video material of the Romanian revolution 1989 of the national anthem of Romania, with information in description and Creative Commons resources for Download in description
Herrialde Komuneroa

**Herrialde Komuneroa** (, **TC**) Gaztelako (Espainia) alderdi politiko nazionalista edo gaztelanista da. 1991tik 2004ra alderdiak **Herrialde Komuneroa - Gaztelako Alderdi Abertzalea** () izena izan zuen.
220px|thumb|ezkerrera|TCren ekitaldia Toledon.

## Aldarrikapenak 
TCk Gaztelatzat jotzen dituzten lurraldeen batasunaren alde egiten du: Gaztela eta Leon, Gaztela-Mantxa, Madrilgo Erkidegoa, Kantabria eta Errioxa, besteak beste. Azken bi erkidegoetan eta Leonen, hala ere, ez du presentziarik. Alderdiaren eragin gune nagusia Burgosko probintzia da. Halaber, aipatu behar da Trebiñuko Konderriaren *gaztelautasunaren* defendatzailea ere badela (Izquierda Castellana ez bezala).

## Hauteskunde emaitzak 
1999an, ordu arteko bere emaitzarik onenak lortu zituen: 3 zinegotzi Burgosko Udalean, eta ordezkari bana Burgosko Diputazioan eta Gaztela eta Leongo Parlamentuan. Azken bi erakunde horietan ez du berriz ordezkaririk erdietsi.

2003ko hauteskundeetan emaitza kaskarragoak lortu zituen arren, zinegotzi kopurutan gora egin zuen, 72 hautetsi eskuratu baitzituen. Beti ere eragina Gaztela eta Leongo erkidegora mugatuz.

2007ko hauteskundeetan *Alternativa por Castilla y León* (ACAL) koalizioan aurkeztu zen Gaztela eta Leonen (besteak beste Bierzoko Bierzoko Alderdiarekin), bakarrik Gaztela-Mantxan eta* Madrid es Castilla* plataforman Madrilen. Era honetan, 22.297 boto lortu zituen erkidegoetako hauteskundeetan, aurkeztutako hautes-eremu guztietako %2,40a. Udal hauteskundeetan, berriz, botoak 14.367 izan ziren. Zinegotziak horrela banatu ziren: 13 Avilan, 64 Burgosen, 2 Cuencan, 2 Palentzian, 2 Salamancan, 2 Segovian, bat Sorian, 4 Toledon eta 2 Madrilen. Guztira 92 zinegotzi.

## Kanpo-estekak
Terbio

**Terbioa** elementu kimiko bat da, **Tb** ikurra eta 65 zenbaki atomikoa dituena.

## Ezaugarri nagusiak 
Terbioa lur arraro metaliko zuri zilarkara da. Xaflakorra, harikorra eta labana batekin mozteko bezain biguna da. Aski egonkorra da airearekin kontaktuan, eta bi alotropo kristalino dauzka.

Terbio (III) katioia fluoreszente distiratsua da. Limoi hori koloreko argia igortzen du, espektro-lerro berde sendoa eta laranja eta gorriaren espektroko beste lerro batzuen arteko konbinazioaren ondorioz. Fluorita mineralaren itriofluorita aldaerak terbioari zor dio bere fluoreszentzia.

## Kanpo estekak
Tulio

**Tulioa** elementu kimiko bat da, **Tm** ikurra eta 69 zenbaki atomikoa dituena. Lantanidoen multzoko elementu hau lur arraroen arteko bakanena da. Oso erraz molda daitekeen metal honek distira gris zilarkara dauka eta labana batekin moztu daiteke. Korrosioarekiko nolabaiteko erresistentzia dauka aire lehorrean eta xaflakorra da. Naturan ageri den tulio guztia tulio-169 isotopoa da.

Urarekin geldiro erreakzionatzen du, aise urtzen da azido diluituetan eta kolore berdeko gatzak eratzen ditu. Xenotina, euxenita eta gisako mineraletan itrioarekin elkarturik aurkitzen da. Itrio fluoruroa kaltzioz erreduzituz lortzen da.

Airean egonkorra da, oxigenoarekin, nitrogenoarekin eta hidrogenoarekin konposatuak eratzen ditu tenperatura beroetan, eta halogenoekin erreakziona dezake giro tenperaturan. Hauts denean sukoia da. Erabilpen gutxi ditu, eta X izpien iturri gisa erabil daiteke.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezterengibel

**Ezterengibel** Ezterenzubiko auzoa da. Beherobia ibaiaren ibaiadarra den izen bereko ibaia ere badago.

## Kanpo estekak
Bahá'í Munduko Erdigune

**Bahai Mundu Erdigunea** Bahá'í-en erdigune espiritual eta administratiboa da. Haifa-Akre badiaren inguruan dago kokaturik, Israel. Haifan oso erraz atzeman daiteke portuaren gainean dagoen Karmel mendiko lorategiengatik. Honako eraikin hauek osatzen dute: Bahá'u'lláh-ren hilobia Bahji-n, Akká ondoan; Báb-en santutegia eta haren inguruko lorategiak Karmel mendian Haifan, eta horren ondoan Bahá'í Arkua osatzen duten beste eraikinak, hala nola, Nazioarteko Artxibategiak, Testu Sakratuen Ikasketa Zentroa, Justizia Etxe Unibertsalaren Egoitza eta Nazioarteko Irakaskuntza Zentroaren Egoitza, besteak beste.

Nazioarte mailan, Bahá'í komunitatearen zuzendaritza eta koordinazioa Bahai Mundu Zentroan egiten da. Haifatik, informazioa nazioko bahá’í erkidegoetara igortzen da; nazioarte mailako helburu eta planak hedatzen dira; garapen ekonomiko eta sozialerako proiektuen jarraipena egiten da; estatistikak bildu eta landu egiten dira; eta nazioarte mailako fondoak administratzen dira. Bertara egiten dute erromesaldia bahá'íek.

Justizia Etxe Unibertsala, Bahá'í fedearen gobernu-organo gorena, Haifan du egoitza. Bere bederatzi kideak bost urtero hautatzen dituzte mundu guztiko Nazio Batzar Espiritualetako kideek. Nazioarteko Irakaskuntza Zentroak ere bertan du egoitza. Bederatzi kidez ere osatuta, kontseilari kontinentalen lana kudeatzen dute eta haien eta Justizia Etxearen arteko zubi lana egiten dute.

## Ikus, gainera 
* Bab
* Babismo
* Bahá'u'lláh
* Bahá'í fedea
* Bahá'í egutegia

## Kanpo estekak 
* Bahá'í Munduko Zentroaren webgune ofiziala
* Bahá'í World News Service
Mendelevio

**Mendelevioa** edo **unilunioa** elementu kimiko sintetikoa da, **Md** ikurra (lehen **Mv**) eta 101 zenbaki atomikoa dituena. Aktinidoen taldeko elemento transuranido erradioaktibo metaliko hau sortzeko, einstenioa bonbardatzen da alfa partikulez. Bere izena Dmitri Mendeleievi zor dio.

## Ezaugarri nagusiak 
Elementu aktinidoetan arrunta den (III) oxidazio-egoeraz gain, mendelebioak aski egonkorra den (II) egoera era baduela ikusi da. 256Md isotopoa elementu honek ur-disoluzioetan dituen propietate kimikoak aztertzeko erabili da. Mendelevioak ez dauka beste erabilerarik eta aztarna-kantitateak soilik ekoiztu dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak