Biktoriano Iraola

**Biktoriano Iraola Aristegieta** (Pasaia, Gipuzkoa, 1841eko martxoaren 23a - Donostia, Gipuzkoa, 1919ko irailaren 19a) idazle, marrazkilari eta litografo bat izan zen. Pasaitarra zen sortzez, baina bizitza osoa Donostian egin zuen; bertan ezkondu zen Catalina Alvarez Agirrerekin, eta bertan hil zen.

Donostian Jose Manterolaren inguruan eratutako idazle multzoaren parte izan zen Iraola. Marrazkilari trebea izan zen, izkirimiri, erretratu eta ilustrazio marrazki ugari egindakoa, eta ikertzaile askoren ustez komikigintzaren aitzindari izan zen Euskal Herrian. Litografia lantegian berrikuntza tekniko aurrerazaleak aplikatu zituen, besteak beste, kolorezko litografiak argitaratu ahal izateko.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
[ezkerrera|thumb|131x131px|Biktoriano Iraolaren jaiotza agiria. Ama Josefa Carmen Aristegieta Berra [igeldoarra zuen, eta aita, berriz, Jose Luis Iraola Odriozola, Ibarrako semea. Sei senidetan, laugarrena izan zen Biktoriano. Bera baino zaharrago, Jose Luis (1837) eta Petra Maria Antonia (1839); eta gazteago, Tomas Lukas (1843), Paskual Kaietano (1846) eta Josefa Ramona Paskasia (1849). Lehenengoa eta azkena Donostian bataiatuak, gurasoak Gipuzkoako hiriburuan ezkondu baitziren; gainerakoak Pasai Donibanen. Sorterriari zor zion maitasuna handikiro azaldu zuen Iraolak sarritan; «Santiaguetan» izeneko sei bertso jostatzaileetan eta, batez ere, *Pasayan* zarzuelan.

### Lanbidea eta ezkontza 
[thumb|141x141px|C. Alvarezen eta B. Iraolaren ezkontza agiria. *Rosita* izeneko asto emea.

Catalina Alvarez Agirre bergararrarekin ezkondu zen [1861eko azaroaren 25ean, Donostiako San Bizente parrokian. Bost seme-alaba izan zituzten: Fidel Nikolas (1862), Dolores Concepción (1863), Emilio Fermin Gil (1866), Josefa Maria (1868) eta Maria Petronila (1871). Fidel jaio berritan hil zen, Emilio 3 urte zituela, eta Josefa 12 urte zituela.

### Donostiako bizimodua eta literatura 
thumb|Legazpi kaleko 5. atarian ageri dira erroldaturik Iraola eta emaztea, 1914an.|140x140px

Iraolaren izena estuki dago loturik XIX. mendearen amaierako eta XX. mendearen hasiera arteko Donostiari. Zenbaitetan, literatura lanen bitartez garaikide izan zituen herritar ezagunak azaldu zituen: *Shordo*, *Ishkiña*, *Brokolo* orduko donostiarren izenak dira. Iraolak horiei buruz idatzitako antzerki pieza laburrak izan ziren txalotuak Antzoki Zaharreko saioetan.

Iraolaren lanek aditzera ematen dute oso aldarte oneko gizona izan zela. Kronistek ere hala diote, baita zenbait gertakari kontatzen ere: Bigarren Karlistaldian *txapelgorriek* Arratzain menditik Donostia erasotzen zutelarik, lehertu gabeko bi granada jaso eta etxean gorde zituen oroigarri gisa.

Hala ere, gizon langilea izan zen Iraola, eta ez zuen onartzen etxera inor opariekin eta gisakoekin etortzea.

### *Bilintx* 
thumb|upright=0.6|ezkerrera|Bilintxen erretratua, Iraolak marraztua, 1885.

Bere garaiko donostiar idazle gehienek bezala, Iraolak ongi ezagutu zuen Indalezio Bizkarrondo *Bilintx*; haren irudiaren erretratu ezagunena Iraolak marraztu zuen, eta *Euskal-Erria* aldizkarian argitaratu 1885ean.

Iraolak eta beste zenbait lagunek jarri zuten Donostiako hilerrian Bilintxek duen oroitarria, eta aldi berean ere aurkeztu Donostiako Udalean 1884ko otsailaren 6an eskabide bat, Antzoki Zaharreko iparraldera jotzen duen kale laburrari Bilintxen izena jar ziezaioten.

Ez da Bilintxena Iraolak egindako marrazki bakarra: lanen zerrendan ageri dira argitaratutako guztiak, eta hor ikus daiteke marrazkia, erretratua eta komikia (marrazkiz eta testuz eratutako istorio labur, gehienetan barregarriak) asko landu zituela.

#### Soka-muturra 
Iraolak gogor lan egin zuen Donostiako kaleetan soka-muturraren ohitura gal ez zedin; urtarrilaren 20an hasi eta Inauteri asteartea bitartean, igandero korritzen zen zezena Donostiako kaleetan. Festa hori kentzeko 1902ko urtarrilaren 14an udalak emandako erabakiak istiluak sortu zituen hirian.

#### Udal langileek euskaraz jakin behar 
Zinegotzi zelarik, borroka egin zuen udal langile izateko baldintzapenen artean ezar zedin euskaraz jakitea. Zehazki, zerga agenteen («celadores de arbitrios») lanpostu batzuk betetzeko deia egin behar zuen Donostiako Udalak 1891n. Ekainaren 8ko udalbatzarrean, Feliziano Etxeberria zinegotziak proposamen bat aurkeztu zuen, lanpostu haietan ez zedin eskatu  nahitaez euskaraz jakitea; Biktoriano Iraola gogor mintzatu zen proposamenaren aurka, baina bozketa galdu egin zuen (11 alde, 7 aurka).

#### Okendoren omenezko estatua 
Baita ere, Antonio Okendoren omenez Donostian dagoen estatuaren bultzatzaileetako bat izan zen, 1887an.thumb|upright=0.8|ezkerrera|Biktoriano Iraolaren hil mezua, *La Voz de Guipúzcoa*, 1919ko irailaren 20an.
1919ko irailaren 19an hil zen Biktoriano Iraola, goizeko bederatzietan, Donostiako bere etxean. Hurrengo egunetan argitaratu ziren ohar nekrologikoek aho batez azpimarratu zuten Iraolaren izaera zuzen eta langilea.

### Plaza bat Donostian 
Donostiako Udalak Gros auzoko plaza bati Iraolaren izena ematea erabaki zuen 1999ko ekainaren 2an.

## Mende arteko Donostiaren erakusle 
Donostia militarren hiri gotortua izan zen XIX. mendean zehar, 1863an harresiak eraitsi ziren arte. Ordutik aurrera, hiri zabalkundeari ekin zion Donostiak, merkatari, eskulangile eta burgesia txikiak bere gisara moldatutako turismo hiria bilakatzeko.

Giro berritzaile hartan, eta euskal foruak 1876an indargabetzeak euskal intelektualen artean sortarazitako kontzientzia hartzeari loturik, eratu zen Donostiako mugimendua. Biktoriano Iraola mugimendu horren partaide eta eragile sutsuenetako bat izan zen, ez bakarrik literaturaren esparruan, baizik ere donostiarren bizitza sozialaren muinean ziren jai ospakizunetan.

Adiskide izan zituen, besteak beste, Bilintx, Ramon Artola edo Klaudio Otaegi, haiei egindako marrazkietan ikus daitekeenez. Raimundo Sarriegi ere adiskide mina izan zuen, eta haren musikari hitzak jarri zizkion, adibidez Donostiako pertzegile edo kaldereroen festan euskaraz kantatzen den «Alanbratzekorik» piezari. «Unión Artesana» elkartearen sortze agiriaren sinatzaileetako bat izan zen Iraola, eta Donostiako danborrada haren etxe aurrean gelditzen zen jotzera.

## Idazle 
thumb|246x246px|Biktoriano Iraola, ca. 1886.
Iraola bere literatura lanez nola bizitza publikoaz XIX. mendearen hondarretan zabaldu eta hiritartu zen Donostiako bizitzaren partaide osoa izan zen; jaiotzez pasaitarra izanik ere, esan daiteke Iraola donostiarra izan zela bizitzaz eta buru-bihotzez.

Euskal Herriak foruak galdu berriak zituela, XIX. mendearen azken hamarkada aldera, intelektual talde handi bat bildu zen Donostian, Jose Manterola Beldarrain irakasle gazte kementsuaren gerizpean:

* idazleak: Iraola bera, Marzelino Soroa, Ramos Azkarate, Baleriano Mokoroa, Juan Ignazio Uranga, Ramon Artola, Rosario Artola, Kayetano Sanchez Irure, Ramon Illarramendi, Antonio Arzak, Katalina Eleizegi, Frantzisko Lopez Alen, Serafin Baroja.

* musikagileak: Raimundo Sarriegi, Jose Juan Santesteban, Norberto Luzuriaga «Luxu», Eugenio Gabilondo «Calei-Cale».

* antzezlariak: Pepe Artola eta Toribio Altzaga gaztea, besteak beste.

Guztiokin batera Donostiako bizitza herritar festazalearekin elkarturik ibiltzen ziren beste hainbat kaletar: Angel Minondo, Donostiako soka-muturra eta kalderero edo pertzegileen zuzendaria, Pello Laudaude, Shordo, Ishkiña, Echekalte edo Antton Mugika.

Iraola litografo bezala, lanbide askotarikoak ziren: Soroa eta Norberto Luzuriaga gimnastika irakasle ziren, Pepe Artola iturgin eta Eugenio Gabilondo kazetari. Eskulangilez osatutako taldea izanda ere, literatura, antzerkia eta musika ipini zuten jarduera sozialaren bihotzean, harresiak bota berriak eta zabaltze bidean zen Donostia hartan.

### Poemak eta bertsoak 
thumb|ezkerrera|*Apurrak* liburuaren azala, 1895.|237x237px
Poema gehienak bakanka idatzi eta argitaratu zituen Biktoriano Iraolak, egunkarietan nahiz aldizkarietan, batez ere *Euskal-Erria* aldizkarian.

Liburu gisa argitaratu zituenean ere, poemek ez zuten barne loturarik, gaiaren aldetik bederen. *Kontuchoak* (1886) gisa horretakoa da, bertso eta poema bakanez osatua; liburuan bildutakoak, geroztik, *Euskal-Erria* aldizkarian argitaratu zituen. *Apurrak* liburua (1895) ere poema soltez egina da; bukaeran, baina, «Bisajiak» izeneko sail bat du, Donostiako 16 pertsonaia ezagunen erretratu modukoak, poema banatan.

*Ziriyak* argitaratu gabeko eskuizkribua bide beretik egina da. Koaderno baten 131 orrialdetan eskuz idatzitako 269 poemaz osatua da. Formaz eta neurriz, gehienak hamarreko handian eginak dira, estiloz eta moldez bertsolaritzaren oso hurbileko moduan. Koaderno berean eta jarraian, azken 70 orrialdeetan, *Choriyak* izenburuko eskuizkribua dago. Poema edo bertso horiek ere hamarreko handian daude, eta 24 txoriren deskribapenak dira. Azken bertsoaren oinean, Biktoriano Iraolaren izenpea ageri da. Bertso sail horren osagai gehienak *Euskal-Erria* aldizkarian argitaratu zituen 1913-1914 bitartean. Datu hori kontuan hartuta, eta eskuizkribuak ageri duen idazkera kontuan hartuta, pentsa daiteke *Ziriyak* eta *Choriyak* eskuizkribua urte tarte horretan idatzia izan zela.

Iraolaren bertso edo poemen artean sailkatu behar dira, baita ere, *itanasiak* (igarkizunak bertsotan).

Iraolaren poemen bilduma bat argitaratu zuen Auspoa liburutegiak 1997an, *Au poza senti det eta beste bertso asko* izenburuaz.

### Ipuinak eta narrazioak 
thumb|upright=0.8|*Baserritarra* aldizkariaren azala, 1908-03-28.

Iraolak hitz lauz idatzitako lan gehienak *Baserritarra* eta *Euskal-Erria* aldizkarietan argitaratu zituen. *Baserritarra* aldizkaria Iraolak berak sortu zuen eta bere litografia lantegian inprimatu zuen. Izenburuak aditzera ematen duenez, nekazarientzat sortutako testu eta irakurgaiez osatua zegoen.

Prosazko lanen artean sartu behar dira, baita ere, *izkirimiri* idatziak *(*pasadizo edo kontakizun laburrak) eta igarkizunak.

Iraolaren ipuin lan gehienak *Oroitzak eta beste ipui asko* izenburuko liburuan bildu zituen, 1962an, aita Antonio Zavalak, Auspoa argitaletxean. Baita ere, ipuin sorta bat argitaratu zen 1997an, *Pasayan* zarzuelarekin batera liburutxo batean.

### Antzerki lanak 
Hamaika antzerki lan ezagutzen zaizkio Biktoriano Iraolari. Guztiak laburrak, Marzelino Soroak, Toribio Altzagak eta, oro har, XIX. mende amaierako bidegileek finkatu zuten eredura. Iraolaren istorioek nahiz pertsonaiek herritar kutsu garbia dute, garai hartako Euskal Herriaren kronika modukoak dira. Gainera, musikaz lagunduta jokatzen ziren antzerki lanak dira batzuetan. Era horretako antzerki lanen erakusle izan daiteke Iraolaren sorterrian girotutako *Pasayan* zarzuela, Raimundo Sarriegiren musikaz egina.

Obra laburrak izanik, aldizkarien barruan argitaratu zituen gehienetan, nahiz eta gero edo aldi berean liburuxka bereizietan argitaratu.

Iraolaren antzerki lan guztiak jende aurrean jokatuak izan ziren, gehienetan San Tomas egunarekin Donostiako Antzoki Zaharrean urtero egin ohi zen saioaren barruan. Jokatzaileen artean, oso maiz agertzen ziren Pepe eta Rosario Artola anai-arrebak (esate baterako, *Pasayan* obran); Ramon Artola zen bien aita, Iraolaren adiskide mina.

### Aldizkariak eta egunkariak 
Euskaraz argitaratzen ziren aldizkari garaikide gehienetan idatzi zuen Iraolak: *Revista Euskara de Navarra*, *Bertsolariya*, *Ibaizabal*, *Euskalzale*, *Euskal Esnalea*, eta batez ere Jose Manterolak sortutako *Euskal-Erria*.

Iraola bi aldizkariren sortzailetzat jotzen da:

* *El Thun Thun - Semanario Koshkero* (1894), eta haren jarraitzaile izan zen *El Aurresku - Semanario satírico koshkero* (1894), poemak eta, batik bat, marrazkiak zein komikiak argitaratu zituena. Nahiz Iraolaren ardurapean egon, aldizkari bion zuzendaria Tiburcio Otsakar izan zen. Gazteleraz eginak ziren bi aldizkariak, eta euskarazko zati asko Iraolak idatzi zituen. Bi aldizkariok Iraolaren ardurapean kaleratu ziren: testu batzuk idatzi zituen, marrazki eta gainerako apaindura asko egiten zituen eta haren lantegian argitaratu ziren.
* *Baserritarra*, 1905eko uztailaren 8ko 20. zenbakitik aurrera «Provintziaco ganaduen terramaco albistaria» zuen izenburuaren azpian; 1907ko abuztuaren 31ko 76 zenbakitik aurrera, berriz, «Nekazarien elkarte anaitasuna-ren albistaria».

Egunkarietan ere argitaratu zituen poemak, ipuin laburrak edo marrazkiak, batik bat bere ideia errepublikazaleekin bat egiten zuten haietan: *El Diario de San Sebastián*, *El Pueblo Vasco*, *La Región Vasca* eta *La Voz de Guipúzcoa*.

### Kritikarien ikuspegia 
Literatura kritikarien arreta piztu izan dute, apalki bada ere, Iraolaren bertsoek eta ipuinek. Orobat, kritikarien ikuspegiz Biktoriano Iraolak maila literario apala du.

[thumb|upright=0.6|[Kaietano Sanchez|Kaietano Sanchez Irureren marrazkia, *El Thun Thun* aldizkaria, 1894.]]

Gregorio Mugikaren iritziz, Donostiako mugimenduko beste idazle guztien artean Bilintxen arrastoa gertuenetik Iraolak jarraitu zuen:

Koldo Mitxelenak, berriz, Iraolaren idazlanen maila haztatu nahirik, nahiago izan zuen irakurlea jakinaren gainean jarri:

Santi Onaindiak, baina, «idazle jatortzat» jotzen zuen Iraola:

Juan Luis Zabalak aukera bat ikusten zuen Iraolaren idazlanetan mende arteko Donostia nolakoa zen jakiteko.

Javier Rojo kazetariak honela laburtu zituen Iraolaren literatura lanen ezaugarriak:

Asier Barandiaran irakasleak, azkenik, Iraolaren adierazkortasuna nabarmendu zuen:

Kritikaren iritziz, beraz, Iraolaren lanetan ez daiteke maila literario goraturik aurkitu. Hala eta guztiz ere, Iraolak ospe eta itzal handia bereganatu zuen bizi izan zen garaian, irakurleen artean bezala zirkulu intelektualetan ere. Horren lekuko izan daiteke Miguel Unamunok Iraolaren poema bat irakurri zuela jendaurrean, Bilboko Gaiarre antzokian, 1886ko martxoaren 23an, Sabino Aranak eta Camilo Villabasok sortu zuten elkarte folklorista baten ekitaldi batean.

## Marrazkilari 
thumb|upright=0.8|1894ko Iraolaren komikia, *El Thun Thun* aldizkaria, 1894-08-05.

Egunkari eta aldizkariei dagokienez, marrazkigintza garrantzi handiko jarduera zen XIX. mendearen amaiera eta XX. mendearen hasiera bitartean; hain zuzen ere, Biktoriano Iraolaren bizialdian. Garai haietan inprimategiko teknikak ez zeuden guztiz garatuta argazkiak argitaratzeko, eta marrazkiek betetzen zuten, maiz, testuak ilustratzeko eginkizuna. Era horretakoak dira Iraolaren marrazki asko, testuak ilustratzeko berariaz egindakoak, baina gehienak marrazki autonomoak dira: testuz lagunduriko izkirimiri edo istorioak, baita testurik gabekoak ere, batzuetan.

### Komikiak 
Ikertzaile batzuek Biktoriano Iraola jotzen dute Euskal Herriko komikigintzaren aitzindari; besteak beste, Jexux Zubiaurrek:

Beste ikertzaile batzuen arabera, Espainian komikigintza landutako lehen marrazkilarietako bat da Iraola.

Egia esateko, Iraolak egindako marrazkietatik, biñetatan banatutako istorio bakarra duten komiki edo banda marraztu bi besterik ez dira gordetzen, *Baserritarra* aldizkarian argitaratutakoak 1907an eta 1908an.
Fitxategi:Baserritarra on kosmerentzat 1.jpg
Fitxategi:Baserritarra on kosmerentzat 2.jpg
Fitxategi:Baserritarra on kosmerentzat 3.jpg
Fitxategi:Baserritarra on kosmerentzat 4.jpg
Fitxategi:Baserritarra on kosmerentzat 5.jpg
Fitxategi:Baserritarra on kosmerentzat 6.jpg

Fitxategi:Baserritarra biaje bat 1 1908.jpg
Fitxategi:Baserritarra biaje bat 2 1908.jpg
Fitxategi:Baserritarra biaje bat 3 1908.jpg
Fitxategi:Baserritarra biaje bat 4 1908.jpg
Fitxategi:Baserritarra biaje bat 5 1908.jpg
Fitxategi:Baserritarra biaje bat 6 1908.jpg
Fitxategi:Baserritarra biaje bat 7 1908.jpg

### Izkirimiriak 
Gai irrigarri batekin, marrazkiz eta testuz osatutako istorio laburrak dira; gehienetan, marrazki edo biñeta bakarrekoak, eta askotan elkarrizketa moduan osatutakoak.

Izkirimirietan pertsonaia herritarrak ageri dira, eta bizitzaren eguneroko neke-pozetatik hartutako gaiak aurkezten dituzte (dirua, lana, maitasuna, gosea, osasuna, pobrezia, engainua eta gisakoak).

*El Thun Thun, El Aurresku,* *La Galerna* eta *Baserritarra* aldizkarietan argitaratu zituen, bai euskaraz, bai gaztelaniaz.

Marrazkietan eta izkirimirietan emakumeen gaineko ikuspegi androzentriko markatu bat erakusten du Iraolak.

Fitxategi:Thun thun afariya 1894 08 05.jpg
Fitxategi:Galerna ai 1890.jpg
Fitxategi:Galerna gisarajua 1890.jpg
Fitxategi:Galerna kontu 1890.jpg
Fitxategi:Galerna orchen pinto 1890.jpg
Fitxategi:Galerna teink 1890.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 07 22 albistia.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 05 20 andre pillipa.jpg
Fitxategi:Thun thun arguibideak 1894 04 01.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 07 29 arotzeyan.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 03 25 betiko kanta.jpg
Fitxategi:Galerna churikatzen 1890.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 09 16 echian.jpg
Fitxategi:Galerna eiztariyak 1890.jpg
Fitxategi:Thun thun gertatua 1894 06 17.jpg
Fitxategi:Galerna goi erritarra 1890.jpg
Fitxategi:Galerna itsasuan 1890.jpg
Fitxategi:Galerna kalian 1890.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 06 10 kalian.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 05 13 kanpuan.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 09 02 kanuto.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 05 27 kapitalistak.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 07 08 keja.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 04 08 legorreko arrantzaliak.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 06 24 mandatariya.jpg
Fitxategi:Thun thun medikuba 1894 08 12.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 04 22 mutill obeditua.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 09 30 nik laztan bat.jpg
Fitxategi:Galerna ondarrian 1890.jpg
Fitxategi:Galerna osaba 1890.jpg
Fitxategi:Galerna ostatuan 1890.jpg
Fitxategi:Galerna pagatzalle ona 1890.jpg
Fitxategi:Galerna piztiyak 1890.jpg
Fitxategi:Galerna playan 1890.jpg
Fitxategi:Thun thun retrete 1894 08 26.jpg
Fitxategi:Galerna sagardotegiyan 1890.jpg
Fitxategi:Galerna udako gauzak 1890.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 06 02 ukulluan.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 07 15 usariyua.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 09 09 zein da.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 09 23 zer arrapatzen.jpg

Fitxategi:Thun thun pescador 1894 08 05.jpg
Fitxategi:Thun thun petra chiki 1894 08 05.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 06 10 a elegir.jpg
Fitxategi:Thun thun a ss 1894 08 19.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 04 08 abril.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 05 13 bando.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 07 29 cantinera.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 09 09 chin ten chan.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 06 02 compromiso.jpg
Fitxategi:Thun thun copiando natural 1894 08 26.jpg
Fitxategi:Thun thun cosas verano 1894 08 12.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 07 22 cura radical.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 09 02 donde va.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 09 30 mundo al reves.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 07 08 en casa de un amigo.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 05 27 pescaderia.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 07 08 en la playa.jpg
Fitxategi:Thun thun san sebastian 1894 06 17.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 06 24 entretenimientos.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 07 15 equivocaciones.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 05 27 festejos.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 09 16 hijas de eva.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 04 22 inocentadas.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 09 23 inocentadas.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 06 24 invento prodigioso.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 07 15 las patronas.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 06 10 lo que se vera.jpg
Fitxategi:Galerna pescadores 1890.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 07 22 los que se bañan.jpg
Fitxategi:Thun thun ni delgada 1894 08 19.jpg
Fitxategi:Thun thun nuestra estatua 1894 08 12.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 04 08 nuestros hombres.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 07 29 pluma del pavo.jpg
Fitxategi:Thun thun poco lastre 1894 08 26.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 09 02 prisas.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 09 02 proposicion.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 09 30 sonando.jpg
Fitxategi:Thun thun acontecimiento 1894 06 17.jpg
Fitxategi:Thun thun galerna 1894 05 06.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 05 20 sidreria.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 09 16 varios platos.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 09 23 virtud perseguida.jpg

### Gorputz osoko erretratuak 
Bere garaiko pertsonaia ezagun, idazle, politikari edo adiskideen erretratu ugari marraztu eta argitaratu zuen Biktoriano Iraolak. Horien artean, nabarmentzen dira euskaraz idazten zuten poeten erretratuak; tartean, emakume bakarrarena: Rosario Artola. Era honetako erretratu guztiak *El Thun Thun* aldizkarian argitaratu zituen.

Gorputz osoko erretratuen kasuan, Iraolak karikaturaren aldera jotzen zuen, eta burua nabarmen handiago duten irudiak marrazten zituen. Jose Maria Unsain historialariak ohartarazten du karikaturaren teknika horretan zehazki errespetatzen zela aurpegiaren itxura errealismoz jasotzea; baimentzen zen deformazio bakarra zen buruaren proportzioa handitzea, gorputzaren aldean. Dirudienez, karikatura teknika hori Frantzian hedatu zen, Bigarren Inperioaren garaian.
Fitxategi:Thun thun 1894 07 29 angel minondo.jpg|Angel Minondo
Fitxategi:Thun thun 1894 09 23 antonio arzac.jpg|Antonio Arzak
Fitxategi:Thun thun 1894 06 10 carmelo echegaray.jpg|Karmelo Etxegarai
Fitxategi:Sanchez irure.jpg|Kaietano Sanchez Irure
Fitxategi:Thun thun 1894 09 16 enrique laorga.jpg|Enrique Laorga
Fitxategi:Thun thun 1894 07 01 pedro mari otano.jpg|Pello Mari Otaño
Fitxategi:Thun thun 1894 07 29 felipe casal.jpg|Felipe Casal
Fitxategi:Thun thun 1894 03 25 santesteban.jpg|Jose Juan Santesteban
Fitxategi:Thun thun 1894 09 02 jose bernardo otano.jpg|Jose Bernardo Otaño
Fitxategi:Thun thun 1894 06 24 juan ignacio uranga.jpg|Juan Ignazo Uranga
Fitxategi:Thun thun 1894 09 09 juan jose alkain.jpg|Juan Jose Alkain
Fitxategi:Juan Pedro Otano El Thun Thun 1894.jpg|Juan Pedro Otaño
Fitxategi:Thun thun 1894 07 22 luis oteiza.jpg|Luis Oteiza
Fitxategi:Thun thun 1894 09 30 marcelino soroa.jpg|Martzelino Soroa
Fitxategi:Thun thun 1894 07 08 pepe artola.jpg|Pepe Artola
Fitxategi:Ramon artola.jpg|Ramon Artola

### Erretratuak 
Biktoriano Iraolak atxikimenduz landu zuen erretratu klasiko edo errealista, batik bat *El Thun Thun* eta *Euskal-Erria* aldizkarietan. Politikariak, idazleak, erlijio gizonak, musikariak, asmatzaileak, artistak eta pilotariak erretratatu zituen gehienbat; gizonezkoak, artisten kasuan izan ezik.

Lumaz egindako erretratuak ziren beti, errealismo eta xehetasun handikoak, aurpegiaren eta begiradaren itxura fideltasun handienaz jasotzeko asmoz eginak.
Fitxategi:Thun thun 1894 09 02 alfredo laffitte.jpg|Alfredo Laffitte
Fitxategi:Thun thun juana granier 1894 06 17.jpg|Juana Granier
Fitxategi:Thun thun garin 1894 04 01.jpg|Garin
Fitxategi:Thun thun 1894 04 08 benito jamar.jpg|Benito Jamar
Fitxategi:Euskal erria otaegi 1890.jpg|Klaudio Otaegi
Fitxategi:Euskal erria alberdi eceiza 1886.jpg|Francisco Alberdi «Baltasar» eta Juan Jose Ezeiza «Mardura»
Fitxategi:Thun thun 1894 07 08 francisco cubas.jpg|Francisco Cubas
Fitxategi:Thun thun 1894 07 15 guillermo brunel.jpg|Guillermo Brunel
Fitxategi:Euskal erria hilarion eslava 1888.jpg|Hilarion Eslaba
Fitxategi:Bilintx.png|Indalezio Bizkarrondo «Bilintx» 
Fitxategi:Euskal erria aldamar 1889.jpg|Aldamar
Fitxategi:Joaquín Jamar, de V Iraola.jpg|Joaquin Jamar
Fitxategi:Thun thun 1894 03 25 joaquin lizasoain.jpg|Joaquin Lizasoain
Fitxategi:Thun thun 1894 09 23 jose barcelo.jpg|Jose Barceló
Fitxategi:Thun thun 1894 06 10 jose erviti.jpg|José Erviti
Fitxategi:Thun thun 1894 05 13 machimbarrena.jpg|Ramon Matxinbarrena
Fitxategi:Euskal erria agirre miramon 1887.jpg|Jose Manuel Agirre Miramon
Fitxategi:Thun thun 1894 05 27 echeverria.jpg|Jose Maria Etxeberria
Fitxategi:Thun thun jose salis 1894 08 12.jpg|José Salís
Fitxategi:Thun thun 1894 04 22 lojendio.jpg|Juan Pablo Lojendio
Fitxategi:Thun thun 1894 07 15 julian salazar.jpg|Julian Salazar
Fitxategi:Euskal erria velasco 1891.jpg|Ladislao Belasko
Fitxategi:Thun thun 1894 06 02 leo silka.jpg|Leo Silka
Fitxategi:Thun thun 1894 07 22 miguel altube.jpg|Migel Altube
Fitxategi:Thun thun 1894 05 20 bustinduy.jpg|Mikolas Bustundui
Fitxategi:Thun thun 1894 09 16 astarloa.jpg|Pedro Pablo Astarlaza
Fitxategi:Thun thun ramiro mata 1894 08 05.jpg|Ramiro Mata
Fitxategi:Thun thun 1894 06 24 mandatariya rogelio gordon.jpg|Rogelio Gordon
Fitxategi:Thun thun 1894 09 09 rogelio lopez.jpg|Rogelio Lopez
Fitxategi:Thun thun 1894 06 02 rosario artola.jpg|Rosario Artola
Fitxategi:Thun thun 1894 09 30 rosario pino.jpg|Rosario Pino
Fitxategi:Euskal erria larroca 1887.jpg|Jose Maria Larroka
Fitxategi:Euskal erria vicente elicegui 1887.jpg|Bizente Elizegi

### Ilustrazio marrazkiak eta beste 
Umoreaz eta erretratuez aldendutako beste marrazki batzuk ere argitaratu zituen Biktoriano Iraolak, gutxiago badira ere. Sail honetan nabarmentzekoak dira euskal emakumeen figura tradizionalez egindakoak (baserritarra, sardina saltzailea eta Pasaiako batelera), *Euskal-Erria* aldizkarian argitaratutakoak. Gisa honetako beste marrazki batzuk *El Thun Thun* aldizkarian agertu ziren.

Fitxategi:Euskal erria aldeana ss 1882.jpg
Fitxategi:Batelera pasages 1882.jpg
Fitxategi:Euskal erria la sardinera 1882.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 04 08 pudente.jpg
Fitxategi:Euskal erria ss antiguedades 1890.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 08 26 tentacion.jpg
Fitxategi:Euskal erria urrutiko inchaurrak 1887.jpg
Bestetan, autonomiarik gabeko marrazkiak argitaratu zituen, hori da, testuen osagarri gisakoak, argitalpenaren testu jarraitasuna maketazioan arintzeko xedez edo aldizkariaren denbora-pasaren atala osatzeko helburuz egindakoak. Atal honetan ere trebetasun handia erakutsi zuen Biktoriano Iraolak, batik bat *El Thun Thun* aldizkarian.
Fitxategi:Thun thun 1894 03 25 ilustrazioa 1.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 04 08 ilustrazioa 1.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 04 22 ilustrazio 1.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 04 22 ilustrazio 2.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 04 22 ilustrazio 3.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 04 22 ilustrazio 4.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 04 22 ilustrazio 5.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 05 13 ilustrazioa 1.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 05 13 ilustrazioa 2.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 05 13 ilustrazioa 3.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 05 13 ilustrazioa 4.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 06 02 ilustrazioa 1.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 09 02 ilustrazioa 1.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 09 23 ilustrazioa 1.jpg
Fitxategi:Thun thun 1894 06 10 ilustrazioa 1.jpg

### Kritikaren ikuspegia 
Jose Maria Unsain historialariaren ustez, Iraolaren marrazkien adierazgarritasuna zorrotzago agertzen zen izkirimirietan edo karikaturetan, pertsonen erretratuetan baino, nahiz eta umorearen edukia testuan oinarritzen zen, marrazkiaren moldaeran baino gehiago. Zorroztasun hori honela azaltzen du Unsainek:

### Irudi baten dohaintza 
San Telmo Museoaren gobernu batzordeak dohaintza bat jaso zuen 1905eko azaroaren 25ean, Biktoriano Iraolak museoari egindakoa. Lamina bat da, gutxi gorabehera A3 tamainakoa, lumaz eta koloreko tintaz egindako litografia bat, irudikatzen duena Peruko El Callaoko itsas borroka, 1866ko maiatzaren 2an gertatua, Hispano-hegoamerikar Gerraren garaian.

## Litografo 
ezkerrera|thumb|114x114px|Iraolaren moldiztegiaren iragarki bat, *El Thun Thun*, 1894.
Biktoriano Iraolak era guztietako lanak egin zituen bere litografia lantegian, Donostiako Legazpi kaleko 5. atarian: liburuak, aldizkariak, antzerki lanen libretoak, musika partizioak, egutegi edo almanakak, joko kartak eta abar.

Berrikuntza teknikoei dagokienez, litografia aurreratua izan zen Biktoriano Iraolaren lantegia, itxura guztiaren arabera: irudiak eta testuak integratzea, koloreen erabilera eta maketazio landua nabarmentzen dira haren lanetan, bereziki *El Thun Thun* eta *El Aurresku* aldizkarietan. Bi aldizkari horien zuzendaria Tiburcio Otsakar izan zen, gerora nafar sozialismoaren figura garrantzitsu bat izan zena, eta Errepublikaren aurkako matxinada piztu orudko frankistek hil zutena Iberon. Aldizkariak argitaratu ziren garaian, Iraolaren litografian lan egiten zuen Otsakarrek.

Jose Maria Unsain historialariak nabarmentzen du *El Thun Thun* aldizkariak kolorea ekarri zuela azalera. Garai hartan ez bide zen gauza arrunta koloretan inprimatzea: litografia teknikaren barruan, kolorezko (kromolitografia) lehen inprimaketak Godefroy Engelmann-ek egin zituen, 1836an, eta *El Thun Thun* aldizkaria 1894an argitaratu zen, kolorearen teknika aitzindariak oraindik zabaldu gabeak ziren garaian. Argi dago Iraolak koloretan inprimatzeko teknika landu zuela, kolorea erabili baitzuen ez bakarrik *El Thun Thun* aldizkarian, baizik ere liburu batzuen azalean (*Apurrak*, 1885, besteak beste) eta, bereziki, Euskal Festen oroimen txostenetan.

### Euskarazko Itz Jostaldien Batzarra 
Euskarazko Itz Jostaldien Batzarrak urtez urte antolatzen zituen lore jokoen oroimen txostenen azaletan Biktoriano Iraolaren marrazkigintza eta ilustrazioaren trebetasunak ez ezik, litografiaren tekniken gaineko gaitasunak nabarmentzen dira, konposizioaren eta koloreen kalitatearen aldetik.
Fitxategi:Itz jostaldiak donostia 1894.jpg|Donostia 1894
Fitxategi:Itz jostaldiak arrasate 1896.jpg|Arrasate 1896
Fitxategi:Itz jostaldiak oiartzun 1897.jpg|Oiartzun 1897
Fitxategi:Itz jostaldiak zestua 1898.jpg|Zestoa 1898
Fitxategi:Itz jostaldiak zumarraga 1899.jpg|Zumarraga 1899
Fitxategi:Itz jostaldiak zumaia 1900.jpg|Zumaia 1900
Fitxategi:Itz jostaldiak azpeitia 1901.jpg|Azpeitia 1901
Fitxategi:Itz jostaldiak onati 1902.jpg|Oñati 1902
Fitxategi:Itz jostaldiak irun 1903.jpg|Irun 1903
Fitxategi:Itz jostaldiak ordizia 1904.jpg|Ordizia 1904

### Joko kartak 
Liburu edo aldizkari formatuko argitalpenez gain, jokorako kartak ere diseinatu, marraztu eta inprimatu zituen Biktoriano Iraolak bere litografian. Marrazkietan, karikaturara jotzen zuen kasu guztietan, eta kolorearen kalitatea maila handikoa zela ikusten da, Espainiako Liburutegi Nazionalean gordetzen diren bi adibideetan.

Iraolak marraztu eta inprimatutako bi karta-sorta hauek ezagutzen dira:

* Karta-sorta komikoa: XIX. mendeak Espainian zarzuelaren arloan nabarmentzen ziren zenbait kantariren karikaturak baliaturik egindako karta-sorta bat da.
* Karta-sorta zezenzale-politikoa: XIX. mendeko Espainiako politikari ezagunen karikaturetan oinarritutako karta-sorta bat da.

Irudien trataeragatik eta antzematen den asmoagatik, bi karta-sorta hauek satiraren edo umorearen arloan kokatu behar dira. Karta espainol motakoak dira biak, hau da, lau multzotan banatuak: urre, kopa, ezpata eta bastoi. Karikaturetan, buruak proportzio handia hartzen du gorputzaren aldean, baina aurpegiaren erretratua errealismo handiz egina dago, irudikatzen den pertsona aise ezagutzeko eran.

Dirudienez, karta hauek pospolo ontzi baten tamainako kaxatan gorde eta erabiltzeko zeuden prestatuta: karta bakoitzaren neurria da 48 mm x 38 mm; hori da, karta espainol ohikoak baino nabarmen txikiagoa.

Alderdi kromatikoan, gorria eta horia dira kolore nagusiak, irudien barnea betetzeko gailentzen baitira; bigarren mailan, berdea, eta askoz gutxiago urdina. Karta gehienen funtsa urdin argiz koloreztatuta ageri da. Kolore horiez gain, beltza erabiltzen da soilik marrazkien traza egiteko.

#### Karta-sorta komikoa 
Paper orri bakarrean (207 mm x 398 mm) inprimatutako karta-sorta bat da, ebaki gabeko 40 karta irudikatzen dituena. Ziurrenik, erakusgarri gisa erabilitako orri bat da, litografia edo inprimaketa lan baten proposamen edo aurrekontu bat aurkezteko.

Paper orriaren oineko ertzean, Biktoriano Iraolaren sinadura ageri da, tinta beltzez eta eskuz idatzita, aurretik lekua eta data dituela («en San Sebastian 14 Abril 1886»). Ikusten da paper orria tolestuta egon dela luzaroan, bi plegaduratan; horren ondorioz, karta batzuen eskuin ertza hondatuta ageri da, goitik behera (4 urre, 1 ezpata, 11 ezpata eta 5 bastoi).

Karta-sorta honetan Espainiako zarzuelaren arloan XIX. mendearen amaieran ezagun ziren pertsonaiak irudikatzen dira. Horien artean daude Julian Gaiarre erronkariarra (12 urre) eta Pablo Sarasate iruinxemea (4 kopa).

Bost urre kartaren erdian, egilearen zigilu moduko bat ageri da: «Baraja cómica. Lit. V. Iraola. Sn. Sn. Es propiedad». Baita ere, «Baraja cómica» idazpena ageri da 1, 4, 6 eta 7 urrean; 4 eta 6 kopan; 4, 5 eta 6 ezpatan; eta 4 bastoian.
Fitxategi:Joko karta komikoa urre 01 mendoza.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa urre 02 fernandez.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa urre 03 tony grise.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa urre 04 sanchez leon.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa urre 05.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa urre 06.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa urre 07.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa urre 10 calderon.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa urre 11 guerra.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa urre 12 gayarre.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa kopa 01 nadal.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa kopa 02 rubio arana.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa kopa 03.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa kopa 04 sarasate.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa kopa 05.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa kopa 06.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa kopa 07.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa kopa 10 zamacois.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa kopa 11 castilla.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa kopa 12 valero.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa ezpata 01 coelho.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa ezpata 02 garcia.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa ezpata 03 soler.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa ezpata 04.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa ezpata 05.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa ezpata 06.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa ezpata 07.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa ezpata 10 franco salasjpg.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa ezpata 11 francisco arderius.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa ezpata 12 massini.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa bastoi 01 castell.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa bastoi 02 castillo.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa bastoi 03 farbaro.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa bastoi 04.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa bastoi 05.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa bastoi 06.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa bastoi 07.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa bastoi 10 la roca.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa bastoi 11 lujan.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa bastoi 12 mario.jpg
Fitxategi:Joko karta komikoa 01 osoa.jpg

#### Karta-sorta zezenzale-politikoa 
Lau paper orritan (108 mm x 242 mm handiena) inprimatutako karta-sorta bat da, ebaki gabeko 40 karta irudikatzen dituena. Ziurrenik, lagin bat da, erakusgarri gisa erabilitakoa, litografia edo inprimaketa lan baten proposamen edo aurrekontu bat aurkezteko. Lehen eta bigaren paper orriek 12na karta dituzte, hirugarrenak 10, eta laugarrenak 6 karta.

Paper orri bakoitzaren oineko ertzean, Biktoriano Iraolaren sinadura ageri da, tinta beltzez eta eskuz idatzita, eta aldamenean lekua eta data. Lehenengoan, lehendabizi sinadura eta gero «en S. Sebastian, 22 Julio 1886»; bigarrenean eta hirugarrenean, «S. Sebastian, 22 Julio 1886» eta sinadura gero; eta laugarrenean, paper orriaren ezker eta behe ertzak erabilita jarraian, «San Sebastian, 24 Julio» eta sinadura gero.
Fitxategi:Joko karta zezenak 01 osoa.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak 02 osoa.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak 03 osoa.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak 04 osoa.jpg
Itxura guztia du lehen paper sorta eta beste hiruak une desberdinetan eginak edo inprimatuak izan zirela. Alde batetik, guztiak gama kromatiko berdintsuan eginak badaude ere (gorria eta horia nagusi; bigarren mailan, berdea, eta askoz gutxiago urdina) lehen sortako irudi guztiek funtsa urdinkara bat duten bitartean, beste hiru sortetan funtsa ez da uniformea, baizik horixka, eta irudia zutik ageri den kasuetan, lurrean urdinkara.

Lau urre kartaren erdian, idazkun hau ageri da: «BARAJA TAURINA-POLITICA ES PROPIEDAD Lit. V. Iraola S. SEBASTIAN»; eta lau kopa kartan «BARAJA TAURINA POLITICA ES PROPIEDAD Lit. V. Iraola S. SEB[ASTIA]N»

Karta-sorta honetan XIX. mendeko Espainiako politikari ezagun batzuk irudikatzen dira karikaturen bitartez; besteak beste: José Echegaray, Emilio Castelar, Antonio Cánovas del Castillo, Práxedes Mateo Sagasta, Manuel Pavía, Jenaro Quesada, Manuel Ruiz Zorrilla, eta Karlos Maria Isidro errege-nahia.

Karta batzuetan, bereziki urrekoetan, zezen suharren abeltzain etxeen ikurrak ageri dira.
Fitxategi:Joko karta zezenak urre 01 camacho.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak urre 02 cos gayon.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak urre 03 pelayo cuesta.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak urre 04 gisbert.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak urre 05 banuelos.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak urre 06 lopez.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak urre 07 munoz.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak urre 10 gonzalez.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak urre 11 romero robledo.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak urre 12 sagasta.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak kopa 01 martos.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak kopa 02 pidal.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak kopa 03 san miguel.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak kopa 04 mena.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak kopa 05 castillo.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak kopa 06 gallostra.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak kopa 07 gondora.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak kopa 10 xiquena.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak kopa 11 dominguez.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak kopa 12 zorrilla.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak ezpata 01 salamanca negrete.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak ezpata 02 quesada.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak ezpata 03 beranger.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak ezpata 04 rivera.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak ezpata 05 frontaura.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak ezpata 06 castell.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak ezpata 07 sanz.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak ezpata 10 jovellar.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak ezpata 11 martinez campos.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak ezpata 12 carlos.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak bastoi 01 ducascal.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak bastoi 02 echegaray.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak bastoi 03 pavia.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak bastoi 04 luna.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak bastoi 05 rio.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak bastoi 06 santa cruz.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak bastoi 07 inza.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak bastoi 10 castelar.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak bastoi 11 pavia.jpg
Fitxategi:Joko karta zezenak bastoi 12 canovas.jpg

## Eskuizkribuak 
Biktoriano Iraolaren eskuizkribu batzuk gordetzen dira Koldo Mitxelena Kulturunean, gehienak digitalizatuta eta liburutegiaren katalogoan eskuragarri. Multzo horretan digitalizatutako eskuizkribuen artean nabarmentzekoak dira *Pasayan* zarzuelaren libretoa eta musikaren partizioak. eta antzokirako esku orri gisa. Geroago, 1903an, obraren moldaera luzeago bat argitaratu zuen Iraolak bere litografia lantegian, izenburu berarekin, baina hasierako kantari egintza elkarrizketatu gehiago erantsita.

Obraren hasierako kantak, hain zuzen ere Raimundo Sarriegiren musikaz lagunduak, soinu grabazio batean jasoak izan ziren 1924an, Celestino Sarobe baritonoaren ahotsaz eta orkestraz lagundurik; grabazio hori sarean entzun daiteke.

Irudi:Petra chardin saltzallia eskuorria 1888.jpg|*Petra, chardiñ saltzallia*, 1888ko esku orria.
Irudi:Petra chardin saltzallia 1903.jpg|*Petra, chardiñ saltzallia*, 1903ko moldaera.
Irudi:Petra sardin saltzailea soinu grabazioa 1924.jpg|*Petra, sardin saltzallea*, 1924ko soinu grabazioa.

## Oroimena 
Patxi Biskertek 2024an plazaratutako *Ombuaren itzala* Pello Mari Otañoren bizitza jasotzen duen film biografikoan, Ramon Agirrek interpretatu zuen Biktoriano Iraola litografistaren papera. Izan ere, Iraolak Otañoren zenbait bertso bildu zituen *Zerbait* liburutxoan.

## Lanen zerrenda 
### Liburu gisa argitaratuak 
thumb|upright=0.7|*Oroitzak eta beste ipui asko* liburuaren azala, 1962.

* *Apurrak*. Donostiyan. Victoriano Iraola-ren moldizkiran 1895-garren urtian.
* *Au poza senti det eta beste bertso asko*, Auspoa liburutegia, 1997.
* *Kontuchoak*. Pozoren moldiztegiyan Donostiyan 1886.
* *Oroitzak eta beste ipui asko*. Auspoa, Donostia 1962.

### Poemak 
* «Abenduaren 7a 1688 garren urtean». *Euskal-Erria* 1880-I-133. *Revista Euskara de Navarra* 1880-III-374. *Bertsolariya* 1932-35-223.
* «Abua ta kirtena». *Euskal-Erria* 1900-XLII-138.
* «Agiñ ateratzaile bi». *Euskal-Erria* 1881-II-143. *Kontuchoak* 171.
* «Agiñ ateratzallien echian». *El Thun Thun* 1894-07-29.
* «¡Ah, lukainka!». *Euskal-Erria* 1880-I-104.
* «¡Ah lukainka! («Baron de la Castaña-ren doñuban)». *Diario de San Sebastián* («Paréntesis» gehigarria). 1882-09-03.
* «Aita Andres Urdanetaren oroitzian kantachoa». *Euskal-Erria* 1904-LI-234.
* «Aita semiak». *Ibaizabal* 1903-05-10.
* «Ala da». *Euskal-Erria* 1885-XIII-256. *Kontuchoak* 137.
* «¿Ala ote zan?». *Euskal-Erria* 1892-XXVII-352. *Ibaizabal* 1902-34.
* «Alabaren naitasuna». *El Thun Thun* 1894-09-23.
* «Alanbratzekorik». *Euskal-Erria* 1886-XIV-125.
* «Albistia». *Euskal-Erria* 1895-XXXII-448.
* «Alkate baten pentzamentuba». *Euskal-Erria* 1881-I-72. *Kontuchoak* 113.
* «Alkate zuzena». *El Thun Thun* 1894-03-25.
* «Altabizkarko kantua». *Euskal-Erria* 1900-XLIII-428.
* «¡¡Ama!!». *Euskal-Erria* 1910-LXIII-232. *Baserritarra* 1910-161-2
* «Ama aurrari siaskan luak artzen». *Euskal-Erria* 1901-XLV-90. *Ibaizabal* 1902-51.
* «Ama baten atsekabeak. Neurtitzak». *Euskal-Esnalea* 1915-III-98.
* «Ama baten negarra». *Euskal-Erria* 1899-XLI-235. *Euskalzale* 1899-11-12. *Ibaizabal* 1903-01-11.
* «Ama baten penak». *Euskal-Erria* 1898-XXXVIII.-254 eta 1904-L-533. *Ibaizabal* 1903-07-26.
* «Ama eta aurra». *Euskal-Erria* 1883-IX-369. *Kontuchoak* 24. *Argia* 1922-06-11.
* «Ama euskerari bere semecho batek kantachoa». *Euskal-Erria* 1904-L-380.

thumb|upright=0.7|«Ama titi» poemaren eskuizkribua, 1903.

* «Ama titi». *Euskal-Erria* 1903-XLIX-47. *Ibaizabal* 1903-07-12.
* «Amaren naitasuna». *Euskal-Erria* 1902-XLVII-617. *Ibaizabal* 1903-02-01.
* «Ametsak». *Baserritarra* 1905-20-04.
* «Amona eta illobachua». *Euskal-Erria* 1887-XVII-556.
* «Amona eta illobachua». *Baserritarra* 1908-86-2.
* «Amona sukaldian». *Euskal-Erria* 1901-XLIV-256.
* «Andre atsegiña». *El Thun Thun* 1894-07-22.
* «Andre Petra eta andre Klara». *Baserritarra* 1904-74-4.
* «Anjelacho». *Euskal-Erria* 1902-XLVII-388. *Ibaizabal* 1902-45.
* «Apari batez ostatuban». *Euskal-Esnalea* 1916-IV-126.
* «Argalaren arrokeriya». *Euskal-Esnalea* 1912-II-200.
* «Aritzaldeko alaba». *Ibaizabal* 1902-47; *La Euskaria* 3, 1908-111; *Baserritarra* 1908-102-2.
* «¿Arkuma? ¡Miau!. Neurtitzak». *Euskal-Esnalea* 1915-II-282.
* «Arrai zalia». *Baserritarra* 1907-81-3.
* «Arrantzale baten esana». *Euskal-Erria* 1887-XVI-143-144.
* «Arrantzalea. Airea: Inchauspeko alaba dendaria». *Ibaizabal* 1902-02-23.
* «Arrantzalea». *Escualduna* 1903-17-854.
* «Arrantzan». *Euskal-Erria* 1887-XVI-86. *Baserritarra* 1908-88-1. *Kontuchoak* 85.
* «Arrayetuak». *Baserritarra* 1907-4-74. *La Euskaria* 1908-56-2.
* «Arrazoya eta urrea». *Euskal-Erria* 1889-XXI-415.
* «Arreta guchikua». *El Aurresku* 1894-10-06.
* «Arzai jolasa. Premio extaordinario en los Juegos Florales de 1883». *Euskal-Erria* 1883-IX-529.

thumb|upright=0.7|«Arzaigokia» poemaren esku orria, 1886

* «Arzaigokia». Esku orria, 1886.
* «Aspaldicho pasia». *Euskal-Erria* 1914-LXX-173-220.
* «Atsegiña eta samiña». *Euskal-Erria* 1911-LXIV-265.
* «¡Au poza senti det!». *Euskal-Erria* 1880-I-113.
* «Aurra urian». *El Thun Thun* 1894-09-02.
* «Azak eta naste. Plazan». *Euskal-Esnalea* 1917-IV-163.
* «Azeriya». *Euskal-Erria* 1899-XLI-206.
* «Bai, pozik». *Euskal-Erria* 1882-V-17.
* «Bakallua erreta». *Baserritarra* 1907-64-3.
* «Bapo ziok». *Euskal-Erria* 1892-XXVI-511; 1896-XXXIV-96; 1901-XLV-31 eta 1904-L-448. *Ibaizabal* 1902-09-14. *Baserritarra* 1907-77-2.
* «¡Bapo ziok!». *Ibaizabal* 1902-37.
* «Baserriyan». *Euskal-Erria* 1899-XL-421.
* «Beirok». *Baserritarra* 1907-82-3.
* «Belia». *Euskal-Esnalea* 1914-III-231. *Choriyak* 68.
* «Bere seme batek Donostiari». *Euskal-Erria* 1884-X-44.
* «Bezagita». *El Thun Thun* 1894-07-22.
* «Bi morroyak». *Euskal-Erria* 1886-XIV-96. *Kontuchoak* 85.
* «Bi mutil koshkorren jolasa». *Euskal-Erria* 1881-IV-144. *Kontuchoak* 118.
* «Bide onez». *Ibaizabal* 1902-33. *Euskal-Erria* 1902-XLVII-185.

thumb|upright=0.7|«Bidean» poemaren eskuizkribua, 1901.

* «Bidean». *Euskal-Erria* 1901-XLV-432.
* «Biyotzeko ojua». *Euskal-Erria* 1900-XLII-464.
* «Bordoya». *Euskal-Esnalea* 1914-III-138. *Choriyak* 33.
* «Brechan». *Euskal-Erria* 1911-LXV-170. *Kontuchoak* 30.
* «Bulebarrian». *Euskal-Erria* 1899-XLI-128.
* «Burni bidian». *Euskal-Erria* 1901-XLV-159.
* «Canto húngaro» («Begi urdin bat...». R. Sarriegi *El carnaval en San Sebastián* 17-IV.
* «Chalma». *Euskal-Erria* 1895-XXXII-384.
* «Chanchangorriya». *Euskal-Esnalea* 1913-II-69. *Choriyak* 1. *Bertsolariya* 1932-25-159.
* «Chardiñ duna». *Baserritarra* 1907-71-4.
* «Chepecha». *Euskal-Esnalea* 1913-II-340. *Choriyak* 36.
* «Chingurriyak». *Euskal-Erria* 1896-XXXIV-540.
* «Chiniskla». *Euskal-Esnalea* 1914-III-114. *Choriyak* 62.
* «Chirita». *Euskal-Esnalea* 1914-III-29. *Choriyak* 27.
* «Chiua». *Euskal-Esnalea* 1913-II-30. *Choriyak* 55.
* «Choka». *Euskal-Esnalea* 1914-III-74. *Choriyak* 60.
* «Chori kontuzkua». *Euskal-Erria* 1902-XLVII-527.
* *Choriyak* (eskuizkribua). 21x13 cm. 70 or.
* «Churruca Trafalgar-en». *Euskal-Erria* 1882-VI-87. *Baserritarra* 1907-82-2.
* «Comparsa de Jardineros (Marcha)». *La Región Vasca* 1906-07-01.
* «Dama baten azpildura». *Diario de San Sebastián* («Paréntesis» gehigarria). 1882-04-30.
* «Dama baten billa». *El Thun Thun* 1894-04-22.
* «Dendan». *Ibaizabal* 1902-13.
* «Dendetan». *Euskal-Erria* 1898-XXXIX-64.
* «Donostia». *Euskal-Erria* 1913-LXIX-235.
* «Donostiari». *Euskal-Erria* 1884-X-41.
* «Echeko auntza». *Euskal-Erria* 1900-XLII-436.
* «Echekoandria eta neskacha». *Euskal-Erria* 1903-XLIX-520.
* «Eguarriyetako turroya». *Baserritarra* 1907-84-3.
* «Eiztariya». *Baserritarra* 1908-87-4.
* «Elkargaitean». *Euskal-Erria* 1918-LXXIX-444.
* «Elurtea». *Euskal-Erria* 1901-XLIV-10 eta 1911-LXV-103. *Ibaizabal* 1902-12-17.
* «Enada edo Bragarua». *Euskal-Esnalea* 1914-III-7. *Choriyak* 23.
* «Erale on batek azken agurrak». *Euskal-Erria* 1901-XLV-527.
* «Erana eta eranagua». *El Thun Thun* 1894-05-13.
* «Ernanin». *Euskal-Erria* 1886-XIV-576. *Kontuchoak* 152.
* «Eriya eta sendakiña». *El Thun Thun* 1894-04-08.
* «Errabiyakua». *Euskal-Erria* 1882-V-95. *Kontuchoak* 121.
* «Errechinola». *Euskal-Esnalea* 1913-II-313. *Choriyak* 16. *Ibaizabal* 1903-05-31.
* «Errechinola. Juan B. Ayerbe Jaunari». *Euskal-Erria* 1896-XXXIV-166 eta 1903-XLVIII-479. *Euskal-Esnalea* 1912-II-159.
* «Errege bespera gabian». *Euskal-Erria* 1916-LXXV-569 eta 1917-LXXVI-27.

thumb|upright=0.7|«Erreguietako feriya» poema, 1900.

* «Erregietako feriya». *Euskal-Erria* 1900-XLIII-271.
* «Erremeriyo berriya». *Euskal-Erria* 1911-LXIV-462.
* «Erriko seme Donostiarra». *Euskal-Erria* 1883-VIII-148. *Kontuchoak* 127.
* «Erritarrak». *Baserritarra* 1907-80-4.
* «Erriyochoa». *El Aurresku* 1894-10-20.
* «Esamiñetako sariya». *Euskal-Erria* 1892-XXVI-352.
* «Eskalea». *Euskal-Erria* 1913-LXIX-403.
* «Esku beltza». *Euskal-Erria* 1883-VIII-356. *Kontuchoak* 128.
* «Etxeko atian». *El Día* 1930-07-26.
* «Euskaldun gudaria 1805’an». *Bertsularien gudua Baigorriko bestan* 4.
* «Estropadak - ¿Egiya oteda?». *Euskal-Esnalea* 1915-III-170.
* «¡Eta kontentu!». *Euskal-Erria* 1901-XLV-160.
* «Etzan zale». *Euskal-Erria* 1901-XLV-128.
* «Euliya ta ni». *Euskal-Erria* 1889-XXI-447.
* «Euliyak eta ni». *Euskal-Erria* 1912-LXVI-428.
* «Euriya». *Euskal-Erria* 1893-XXVIII.-348.
* «Euskaldun jatorra». *Baserritarra* 1908-91-3.
* «Euskaldun leyal bat». *Euskal-Erria* 1886-XIV-362.
* «Eztakit zenbat urtetan...». *Baserritarra* 1905-20-4.
* «Felipe Dugiols-ri bere talluntzaren lenengo arriya ipintzerakuan» (esku orria). 1901.

thumb|upright=0.7|«Felipe Dugiols-ri bere talluntzaren lenengo arriya ipintzerakuan» poema, 1901.

* «Fueruen pasialekuko feriyan». *Euskal-Erria* 1903-XLIX-439.
* «Gabari». *Euskal-Erria* 1896-XXXIV-381.
* «¡Gaisuak!». *Euskal-Erria* 1892-XXVII-167. *Ibaizabal* 1903-06-21. Donibane Lohizuneko lore jokoetan saritua 1892an.
* «Gari burua». *Euskal-Erria* 1899-XL-267.
* «Gertatu berriya». *Euskal-Erria* 1893-XXVIII.-384.
* «Gertatua». *Euskal-Erria* 1912-LXVII-563.
* «Gertatuba». *Euskal-Erria* 1882-VII-560. *Kontuchoak* 123.
* «Gipuzkoatarren eta Erromakoen antziñako kondaira». *Euskal-Erria* 1903-XLVIII-158. *Ibaizabal* 1903-02-22.
* «¡Gizona!». *Euskal-Erria* 1899-XL-416.
* «Gizona eta zakurra». *Euskal-Erria* 1881-II-240. *Kontuchoak* 168.
* «Goizian». *Euskal-Erria* 1901-XLV-288.
* «Guda, gudariak eta beren itz-bideak» *Euskal-Erria* 1880-I-134. *Revista Euskara de Navarra* 1880-III.
* «Guizona eta zakurra». *Diario de San Sebastián* («Paréntesis» gehigarria). 1882-05-21.
* «Guizona eta zakurra». *Diario de San Sebastián* («Paréntesis» gehigarria). 1882-10-15.
* «Gurita». *Euskal-Esnalea* 1914-III-126. *Choriyak* 58.
* «Gutiziya». *El Thun Thun* 1894-08-05.
* «Ikusta bat». *Euskal-Erria* 1911-LXIV-523.
* «Imno edo baratzagiliien zortzikoa». *La Región Vasca* 1906-07-01.
* «Iñasiren ezkontza». *Euskal-Erria* 1895-XXXII-512.
* «Iñauteriyak Donostian». *Euskal-Erria* 1885-XII-151.
* «Irakurgai chiki bat beste batetik moldatuba», *Euskal-Erria* 1885-I-127-128.
* «Irunen». *Euskal-Esnalea* 1911-I-150.
* «Irraira». *Euskal-Esnalea* 1913-II-282. *Choriyak* 48.
* «Iskiñosua». *Euskal-Esnalea* 1914-III-150. *Choriyak* 53.
* «Itanasia». *Diario de San Sebastián* («Paréntesis» gehigarria). 1882-06-04.
* «Itanasiak». *Euskal-Erria* 1880-I-124,176; 1881-III-220; 1882-V-64; 1890-XXII-541. *Kontuchoak* 175,179,182,184.
* «Itanasien askantza». *Euskal-Erria* 1890-XXII-576. *Kontuchoak* 1771.
* «Itsas gizonak». *Euskal-Erria* 1899-XL-58.
* «Itsasoan - Juli-ri». *Ibaizabal* 1902-32. *Euskal-Erria* 1902-XLVII-135. *Ibaizabal* 1902-08-10.
* «Itsasoari». *Euskal-Erria* 1899-XL-77.
* «Iya aserretuban». *Euskal-Erria* 1884-XI-224. *Kontuchoak* 141.
* «Izena». *Baserritarra* 1908-88-3.
* «Izenak». *Euskal-Erria* 1885-XII-479. *Kontuchoak* 133.
* «Jaboya». *Baserritarra* 1905-22-4. *Apurrak* 128.
* «Jale ona». *Euskal-Erria* 1895-XXXIII-128.
* «Jaun Mendibururi». *Euskal-Erria* 1882-VII-41.
* «Jose Franzisko Aizkibel jakintzuari». *Euskal-Erria* 1910-LXIII-246.
* «Jose Maria Iparragirre». *Euskal-Erria* 1888-XIX-371.
* «Jose Mari Zubia (Mari). Bere miragarri baten oroitza». *Euskal-Erria* 1882-V-29.
* «Juan Manuel Besnes eta Irigoyen». *Euskal-Erria* 1884-X-5.
* «Juana eta Martiñ». *Euskal-Erria* 1904-L-168. *Ibaizabal* 1903-12-27.
* «Kabiya». *Baserritarra* 1907-62-2.
* «Kafian». *Euskal-Erria* 1892-XXVI-544.
* «Kalian». *Euskal-Erria* 1882-VII-464; 1890-XXII-448 eta 1904-L-32; *Kontuchoak* 61; *Diario de San Sebastián* («Paréntesis» gehigarria). 1882-12-11.
* «Karnaba». *Euskal-Esnalea* 1914-III-240. *Choriyak* 20.
* «Kaskarabarra». *Euskal-Erria* 1889-XXI-240.
* «Kejak». *El Thun Thun* 1894-07-15. *Euskal-Erria* 1894-XXXI-64 eta 1911-LXIV-558. *Ibaizabal* 1902-03-09.
* «Kejakorra». *Euskal-Erria* 1901-XLV-592.

thumb|upright=0.7|«Konbitia» poema, 1913.

* «Konbitia». *Euskal-Erria* 1913-LXVIII.-207.
* «Konsejari on bat». *Ibaizabal* 1902-21. *Euskal-Erria* 1902-XLVII-267.
* «Kontsejariya». *El Día* 1930-07-03.
* «Kontu egin». *Baserritarra* 1908-89-3. *Apurrak* 104.
* «Kontu berri bat». *Euskal-Erria* 1916-LXXV-21.
* «Kontuchoak. Erri chiki batian». *Euskal-Erria* 1890-XXII-509. *Kontuchoak* 65.
* «Kontuchoak. Eta Asmatu. Erremeriyo santua». *Euskal-Erria* 1887-XVI-119. *Kontuchoak* 11, 67.
* «Kontuchoak. ¿Eta galtzak?». *Euskal-Erria* 1887-XVI-85. *Kontuchoak* 27.
* «Kontuchoak. Etzan lukainka». *Euskal-Erria* 1890-XXII-470. *Kontuchoak* 20.
* «Kontuchoak. Etzebillen oker». *Euskal-Erria* 1887-XVI-550. *Kontuchoak* 3.
* «Kontuchoak. Goizian goiz. ¡Suertia!». *Euskal-Erria* 1887-XVI-186. *Kontuchoak* 38, 101.
* «Kontuchoak. Jose Juakiñ». *Euskal-Erria* 1887-XVII-4. *Kontuchoak* 17.
* «Kontuchoak. ¡Kupituba!. Arrantzale baten esana». *Euskal-Erria* 1887-XVI-143. *Kontuchoak* 40, 63.
* «Korchua». *El Thun Thun* 1894-09-16. *Euskal-Erria* 1895-XXXII-13.
* «Kristobal Kolon-en Amerikako estalgea». *Euskal-Erria* 1904-LI-144.
* «Kukuba». *Euskal-Esnalea* 1914-111-222. *Choriyak* 43.
* «L. Oyari». *Ibaizabal* 1902-19.
* «Lagun zarra». *Baserritarra* 1908-85-3.
* «Lan ta jan». *La Voz de Guipúzcoa* 1902-06-26. *Euskal-Erria* 1902-XLVII-496.
* «Lanik gabe». *Euskal-Erria* 1890-XXII-317.
* «Lar choriya». *Euskal-Esnalea* 1914-III-190. *Choriyak* 50.
* «Laurak bat». *Euskal-Erria* 1887-XVII-179.
* «Legorreko arrantzalia». *Euskal-Erria* 1892-XXVI-384.
* «Lore igartua». *Euskal-Erria* 1881-IV-40. *Revista Euskara de Navarra* 1881-IV-381. Lehen saria Irungo lore jokoetan 1881ean.
* «Lore lotsati bati». *Euskal-Erria* 1902-XLVI-485. *Ibaizabal* 1902-07-20.

[thumb|upright=0.7|«Loriak eta malkuak» poema, [Kaietano Sanchez|Kaietano Sanchez Irureren menez idatzia, 1916.]]

* «Loriak eta malkuak». *Euskal-Erria* 1916-LXXV-261.
* «Luchi». *Euskal-Erria* 1889-XXI-319.
* «Madalen». *Ibaizabal* 1903-03-22.
* «Manterolari bere eriotzaren irugarren urteurrenean». *Euskal-Erria* 1887-XVI-161.
* «Mari». *Euskal-Erria* 1894-XXXI-305.
* «Mari». *Californiako Eskual Herria*. 1894-11-10.
* «Martin arrantzalia». *Euskal-Esnalea* 1913-II-151. *Choriyak* 9.
* «Mendi mutilla». *Euskal-Erria* 1899-XLI-548.
* «¡Merke, merke!». *Baserritarra* 1907-68-4.
* «Mika». *Euskal-Esnalea* 1913-II-181. *Choriyak* 12.
* «Morroi fiña». *Baserritarra* 1907-66-4.
* «Mullua eta Chomin». *Euskal-Erria* 1881-IV-120. *Kontuchoak* 53.
* «Negua». *Euskal-Erria* 1912-LXVII-496.
* «Neguaren sarrera». *Baserritarra* 1907-79-2.
* «Nekazariya». *Euskalzale* 1898-II-330. *Euskal-Erria* 1898-XXXIX-278. *Euskalzale* 1898-10-20.
* «Nere adiskide Raimundo-ri». *Euskal-Erria* 1913-LXVIII.-398.
* «Nere adiskideari». *Euskal-Erria* 1915-LXXII-410.
* «Nere chakurra». *Ibaizabal* 1902-36. *Euskal-Erria* 1902-XLVII-253.
* «Nere egiazko adiskide On Klaudio Otaegi-ri». *Euskal-Erria* 1890-XXII-90.
* «Nere kabien oñean». *Euskal-Erria* 1902-XLVII-119. *Ibaizabal* 1902-07-27.
* «Neska eta perlak». *Ibaizabal* 1902-06-08.
* «Neska ta choriya». *Euskal-Erria* 1899-XL-153.

thumb|upright=0.7|«Neurri berriya» poemaren eskuizkribua, 1899.

* «Neurri berriya». *Euskal-Erria* 1899-XL-128.
* «Nora guaz?». *Euskal-Erria* 1912-LXVII-457.
* «Nora zuaz». *Euskal-Erria* 1900-XLII-64.
* «Odoia eta mendiya». *Euskal-Erria* 1892-XXVI-113 eta 1911-LXV-431.
* «Okendori». *Euskal-Erria* 1887-XVII-248.
* «Okullutik ojuka». *Euskal-Erria* 1884-X-256. *Kontuchoak* 56.
* «Ollarra eta ontza». *Euskal-Erria* 1893-XXVIII.-524.
* «On Antonio Arzac zanaren oroitzian». *Euskal-Erria* 1904-LI-363.
* «Ontza». *Euskal-Esnalea* 1914-III-210. *Choriyak* 64.
* «Ontzi zatitua». *Euskal-Erria* 1911-LXV-532.
* «¿Ori ere badegu?». *Euskal-Erria* 1893-VIII-533.
* «Ormachoriya». *Euskal-Erria* 1899-XLI-173.
* «Osta, Garri, Goñi ta Oña». *Euskal-Erria* 1888-XIX-415.
* «Ostalariya eta erapekoa» (sic). *Euskal-Erria* 1887-XVI-551. *Kontuchoak* 13.
* «Ostatuban». *Euskal-Erria* 1904-L-480.
* «Ostatuko platerak». *Euskal-Erria* 1893-XXVIII.-63.
* «Otañori itz bi». *Euskal-Erria* 1910-LXIII-75.

thumb|upright=0.7|«Pakearen ontasunak» poemaren esku orria, 1897.

* «Pakearen ontasunak». *Euskal-Erria* 1897-XXXVII-47.
* «Pañiku eta Chokorro». *Euskal-Erria* 1187-XVII-5. *Kontuchoak* 8.
* «Pareta choriya». *Euskal-Esnalea* 1914-III-198. *Choriyak* 5.
* «Pedro Calderon de la Barca jaunari bere eunkian». *Euskal-Erria* 1881-III-45.
* «Pedro Mari, biursari gozotsuarentzat». *Euskal-Erria* 1891-XXV-433. Ohorezko bigarren saria Iurretako lore jokoetan 18981ean.
* «Pelotariyak». *Bertsolariya* 1932-52-318.
* «Pello-ren kapa». *Diario de San Sebastián* («Paréntesis» gehigarria). 1882-04-23.
* «Peñafloridako Kondearen alabantzak». *Euskal-Erria* 1905-LIII-320.
* «Pinchana». *Euskal-Esnalea* 1913-II-40. *Choriyak* 46.
* «Pirripiyua». *Euskal-Esnalea* 1914-III-178. *Choriyak* 66.
* «Pobrien kanta». *Euskal-Erria* 1893-XXIX-6. *Apurrak* 158. *Baserritarra* 1907-76-3.
* «Ramon Artola, nere adiskide itz neurtzalliari ause». *Euskal-Erria* 1917-LXXVI-50.
* «Sagardotegiyak». *Euskal-Esnalea* 1912-II-269.
* «Santa Kataliñako zubiyan». *Euskal-Erria* 1883-IX-484. *Kontuchoak* 139.
* «Santiaguetan». *Euskal-Erria* 1893-XXIX-73. *Apurrak* 175.
* «Santo Tomas eguneko feririk onena Donostiyan». *Euskal-Erria* 1912-LXVI-368.
* «Seguran». *Euskal-Erria* 1892-XXVI-415 eta 1911-LXV-278.
* «Siaska utsa». *Euskal-Erria* 1913-LXVIII.-64.
* «Siaskaren onduan». *Euskal-Esnalea* 1916-IV-247.
* «Somaketak». *Euskal-Erria* 1880-I-144,192; eta 1882-VI-32.
* «Sortaldetikan...». *Euskal-Erria* 1881-IV-246.
* «Sosua». *Euskal-Esnalea* 1914-III-40. *Choriyak* 30.
* «Sua eta ura». *Euskal-Erria* 1903-XLIX-224.
* «Tariña». *Euskal-Esnalea* 1914-III-166. *Choriyak* 40.
* «Titiritariya». *Euskal-Erria* 1899-XL-560.
* «Trabak». *Euskal-Erria* 1911-LXIV-225.
* «¡Tristia!». *Euskal-Erria* 1889-XXI-454.
* «Uda ederragua da». *Baserritarra* 1906-36-1.
* «Ukullutik ojuka». *Euskal-Erria* 1883-VIII-548. Ziriyak 110.

thumb|upright=0.7|«Ukullutik ojuka» poema, 1883.

* «Ura, ura». *Euskal-Erria* 1882-VII-464. *Kontuchoak* 125; *Diario de San Sebastián* («Paréntesis» gehigarria). 1882-11-12.
* «¡Urerá!». *Euskal-Erria* 1892-XXVI-159.
* «Uso gaisoa». *Ibaizabal* 1903-05-03.
* «Uts». *Euskal-Erria* 1895-XXXII-288.
* «Utsa». *Ibaizabal* 1902-41. *Apurrak* 24.
* «Zardin saltzallia». *Ibaizabal* 1902-38.
* «Zenbat?». *Euskal-Erria* 1901-XLIV-76.
* «Zeñek esan». *Euskal-Erria* 1901-XLV-64.
* «¡Zer begiya!». *Euskal-Erria* 1882-VII-560. *Kontuchoak* 131.
* «¿Zer dezu? Neurtitzak». *Euskal-Esnalea* 1915-III-246.
* «¡Zer konsejariya!». *Euskal-Erria* 1892-XXVI-256.
* «Zer mutilla». *Euskal-Erria* 1885-XII-160. *Kontuchoak* 58.
* «Ziri bertsoak». *Euskal-Erria* 1880-I-212.
* *Ziriyak* (eskuizkribua). 21x13 cm. 130 or.
* «Ziriyak». *Euskal-Erria* 1902-XLVI-128.
* «Zu ta ni». *Euskal-Esnalea* 1916-IV-199.
* «Zubitik begira». *Euskal-Erria* 1884-XI-320. *Kontuchoak* 47.

### Bertso paperak 
thumb|upright=0.7|«Pelotariyak» bertso papera, c.1858.

* «A. Andres Urdaneta-ren oroitzian, kantachoa». 1904
* «Gaztaiñ duna» (datarik gabea).
* «Pelotariyak» (c. 1858)
* «Soka muturra» (datarik gabea).

### Ipuinak 
* «¡Arrayetubak!». *Baserritarra* 1907-74-2. *Oroitzak* 58.
* «Aspaldicho pasia». *Euskal-Erria* 1914-70-173.
* «Barberuen semia». *Baserritarra* 1907-81-2. *Oroitzak* 90.
* «Baztanga». *Baserritarra* 1908-102-2. *Oroitzak* 137.
* «Bersolari berriya». *Baserritarra* 1907-76-3.
* «Bersolariyak». *Baserritarra* 1907-70-2. *Oroitzak* 43.
* «Besteren echian». *Baserritarra* 1908-89-2. *Oroitzak* 110.
* «Beti bezela». *Baserritarra* 1907-77-2. *Oroitzak* 69.
* «Betikuak». *Baserritarra* 1908-95-2. *Oroitzak* 133.
* «Bidean». *Baserritarra* 1908-94-2. *Oroitzak* 129.
* «Brechan». *Euskal-Erria* 1911-LXV-170.
* «Donostiya Udaran». *Euskal-Erria* 1911-LXV-40.
* «Donostiyako gauzak». *Euskal-Erria* 1911-LXIV-433.
* «Echian». *Baserritarra* 1907-63-3. *Oroitzak* 28.
* «Erostuna». *Baserritarra* 1907-78-2. *Oroitzak* 73.
* «Errege bespera gabean». *Euskal-Erria* 1916-LXXV-569, LXXV-27.
* «Errejidore berriya». *Baserritarra* 1907-61-2. *Oroitzak* 23.

thumb|upright=0.7|«Uste gabeko izketa bat» ipuina, 1912.

* «Eskeñi bat». *Baserritarra* 1908-92-2. *Oroitzak* 120.
* «Estropoz bat». *Baserritarra* 1907-83-3. *Oroitzak* 94.
* «Gau erdiyan». *Baserritarra* 1907-80-2. *Oroitzak* 86.
* «Gauza pasiak». *Baserritarra* 1908-90-2. *Oroitzak* 115.
* «Gertatua». *Euskal-Erria* 1911-LXVII-563.
* «Gertatzen dana». *Baserritarra* 1908-93-2. *Oroitzak* 125.
* «Ikusta bat». *Euskal-Erria* 1911-LXIV-523.
* «Irakurgai chiki bat beste batetik moldatuba». *Euskal-Erria* 1885-XII-127. *Kontuchoak* 144.
* «Jolasa». *Baserritarra* 1907-79-2. *Oroitzak* 82.
* «Kalian». *El Thun Thun* 1894-09-09.
* «Kalian». *Baserritarra* 1907-72-2. *Oroitzak* 48.
* «Kartzelan». *Baserritarra* 1907-78-3. *Oroitzak* 79.
* «Kayeko iturriyan». *Baserritarra* 1907-59-2.
* «Kontu berri bat». *Euskal-Erria* 1916-LXXV-21.
* «Kontrabando billa». *Baserritarra* 1907-68-3. *Oroitzak* 38.
* «Neguko festak». *Baserritarra* 1908-88-2. *Oroitzak* 104.
* «Odoya eta mendiya». *Euskal-Erria* 1911-LXV-431.
* «Ontzi zatitua». *Euskal-Erria* 1911-LXV-532.
* «Oroitzak». *Baserritarra* 1906-55-3. *Oroitzak* 13.
* «Sagardotegiyan». *Baserritarra* 1907-66-2. *Oroitzak* 34.
* «Trabak». *Euskal-Erria* 1911-LXIV-225.
* «Tranbian». *Baserritarra* 1907-60-2. *Oroitzak* 18.
* «Trenian». *Baserritarra* 1907-75-2. *Oroitzak* 64.
* «Udaran». *Baserritarra* 1907-73-2. *Oroitzak* 53.
* «Uste gabeko izketa bat». *Euskal-Erria* 1912-LXVI-104.
* «Zaldiya». *Euskal-Erria* 1891-LXV-210.
* «Zarpa». *Baserritarra* 1908-87-2. *Oroitzak* 98.
* «Zezenak jokatuta». *Baserritarra* 1907-76-4.
* «Zinean». *Euskal-Erria* 1913-LXIX-275.

### Izkirimiri idatziak 
* «Beraz neskacha artu...». *Baserritarra* 1905-20-4.
* «Igarkizunak». *Ibaizabal* 1902-7,10,14,16,20,24,29,38,39, 40,43,46.
* «Izkirimiriak». *Euskal-Esnalea* 1911-I-117,130,142,172,183, 195,207,231,279,290,302,315; 1912-II-92,103,116,140,176, 188,223,248,260,305; 1914-III-136,164,176,188; 1915-III-224; 1916-IV-24,48,76,168,180,244,276,288,316,340; 1917-IV-36,48, 84,96,128,144,192,208,240; 1918-V-112; 1919-V72,96,156,172. *Ibaizabal* 1902-11. *Novedades* 1911-104,109,122. *Esku-Egundiya* 34,37,43,51,53,60,62,74, 75,82,86,92,96. *El Correo de Guipúzcoa* 1912-01-20.
* «Urumea deritzayon erriyuan...» (izkirimiria). *Baserritarra* 1905-20-4.

### Antzerkia 
thumb|upright=0.56|*Leokadia* zarzuelaren azala, 1891.

* *Ardita beti ardit*. *Euskal-Erria* 1884-XI-484.
* *Chokolo bakarrizketa* (esku orria, datarik gabe).
* *Ergobiyan. Jostirudia egintza batian eta bi zatitan edo bi kuadrotan Victoriano Iraolak moldatua*. V. Iraola. Donostia 1901.
* *Gabonetan. Zarzuelatsua bi atal edo egintzetan Biktoriano Iraola-tarrak izkribatua. «Alkartasuna» deritzaion Bilbo-ko batzokiak saritua*. Bilbon *Euskalzale*-ren moldagintzan 1898. 21x13 cm. 47 or.
* *Ishkiña Mutrikun - Bakarrizketa*. Donostia 1909. Baroja eta semeen moldiztegia. 11 or.
* *Leokadia esangia edo zarzuelachua egintza batian beste liburu batetik moldatuba Victoriano Iraola-k. On N. Luzuriaga-ren musika*. Donostian, Ignazio Ramon Baroja-ren semeen moldizkiran 1891. 16,5x11,5 cm. 30 or.
* *¡Onenzaro gaba! Jostirudia, egintza batian*. Donostia 1894. 39 or.
* *Pasayan atal bateko eresidun jostirudia. Raimundo Sarriegiren eresia*. Donostia 1906.
* *Petra, chardiñ saltzallia*. *R.Sarriegi-ren musika*. *Euskal-Erria* 1888-XVIII.-172. *Kontuchoak* 160. Hasierako bertsoak: *Ibaizabal* 1903-04-19.
* *Sordo. Iruchulotar usariyuen jostaketa*. *Euskal-Erria* 1890-XXII-113.

### Itzulpenak 
* *Ardita beti ardit esanguia egintze batian eta bersuan, antolatuba librekiro beste liburucho batetik Victoriano Iraola-c*. 1884. Donostia, Peña eta Pozo.. 41 or. Jatorrizko obra: Pelayo Castillo (1867) *El que nace para ochavo..*. *Proverbio en un acto y en verso**.* Madrid, Imprenta José Rodriguez.
* *Bi ichubak - Eguintze batian eta bersuan - Erderaik moldatuba librekiró*. Donostia 1884. Peña eta Pozo. 21x14,5 cm. 25 or.. Jatorrizko obra: Luis Olona (1885) *Los dos ciegos : entremés lírico-dramático arreglado a la escena español*I. Musika: Francisco A. Barbieri.

### Marrazkiak 
#### Komikiak 
thumb|upright=0.7|Pasaiako bateleraren marrazkia, 1882.

* «Biaje bat». *Baserritarra* 1908-85-2.
* «On Kosmerentzat». *Baserritarra* 1907-83-2.

#### Izkirimiriak euskaraz 
* «¡Afariya...». *El Thun Thun* 1894-08-05.
* «¡Ai, ¡Ai, ¡Ai». *La Galerna* 1890-08-31.
* «¡Gisarajua!». *La Galerna* 1890-09-21.
* «¡Kontu!». *La Galerna* 1890-08-10.
* «¡Orchen pinto!». *La Galerna* 1890-07-27.
* «¡Teink!!». *La Galerna* 1890-06-01.
* «Albistia». *El Thun Thun* 1894-07-22.
* «Andre Pillipa». *El Thun Thun* 1894-05-20.
* «Arguibideak». *El Thun Thun* 1894-04-01.
* «Arotzeyan». *El Thun Thun* 1894-07-29.
* «Betiko kanta». *El Thun Thun* 1894-03-25.
* «Churikatzen». *La Galerna* 1890-09-14.
* «Echian». *El Thun Thun* 1894-09-16.
* «Eiztariyak». *La Galerna* 1890-05-11.
* «Eztakit goiko neskak...». *Baserritarra* 1908-87-4.
* «Gertatua». *El Thun Thun* 1894-06-17.
* «Goi-erritarra». *La Galerna* 1890-05-18.
* «Itsasuan».*La Galerna* 1890-08-15.
* «Kalian». *El Thun Thun* 1894-06-10.
* «Kalian». *La Galerna* 1890-05-04.
* «Kanpuan». *El Thun Thun* 1894-05-13.
* «Kanuto». *El Thun Thun* 1894-09-02.
* «Kapitalistak». *El Thun Thun* 1894-05-27.
* «Keja». *El Thun Thun* 1894-07-08.
* «Legorreko arrantzaliak». *El Thun Thun* 1894-04-08.
* «Mandatariya». *El Thun Thun* 1894-06-24.
* «Medikubak esn du...». *El Thun Thun* 1894-08-12.
* «Melchor ¿Bai al dezu...». *El Aurresku* 1894-10-06.
* «Mutill obeditua». *El Thun Thun* 1894-04-22.
* «Nik laztan bat…». *El Thun Thun* 1894-09-30.
* «Non jarri diyozu...». *El Aurresku* 1894-10-20.
* «Ondarrian». *La Galerna* 1890-08-03.
* «Osaba eta illoba». *La Galerna* 1890-09-28.
* «Ostatuan». *La Galerna* 1890-08-24.
* «Pagatzalle ona». *La Galerna* 1890-09-07.
* «Piztiyak». *La Galerna* 1890-06-08.
* «Playan». *La Galerna* 1890-07-20.
* «Retrete». *El Thun Thun* 1894-08-26.
* «Sagardotegiyan». *La Galerna* 1890-05-25.
* «San Tomasetan». *Baserritarra* 1907-84-1.
* «Udako gauzak». *La Galerna* 1890-07-06.
* «Ukulluan». *El Thun Thun* 1894-06-02.
* «Usariyua». *El Thun Thun* 1894-07-15.
* «Zein da». *El Thun Thun* 1894-09-09.
* «Zer arrapatzen…». *El Thun Thun* 1894-09-23.

#### Izkirimiriak gaztelaniaz 
* «¡Arriba!.». *El Thun Thun* 1894-08-05.
* «¡Vaya con la Petra-Chiki...». *El Thun Thun* 1894-08-05.
* «A elegir». *El Thun Thun* 1894-06-10.
* «A San Sebastián». *El Thun Thun* 1894-08-19.
* «Abril». *El Thun Thun* 1894-04-08.
* «Bando». *El Thun Thun* 1894-05-13.
* «Cantinera». *El Thun Thun* 1894-07-29.
* «Chin-Ten-Chan». *El Thun Thun* 1894-09-09.
* «Compromiso». *El Thun Thun* 1894-06-02.
* «Copiando del natural». *El Thun Thun* 1894-08-26.
* «Cosas de verano». *El Thun Thun* 1894-08-12.
* «Cura radical». *El Thun Thun* 1894-07-22.
* «Dónde va…». *El Thun Thun* 1894-09-02.
* «El mundo al revés». *El Thun Thun* 1894-09-30.
* «En casa de un amigo». *El Thun Thun* 1894-07-08.
* «En la pescadería». *El Thun Thun* 1894-05-27.
* «En la playa». *El Thun Thun* 1894-07-08.
* «En San Sebastian». *El Thun Thun* 1894-06-17.
* «Entretenimientos». *El Thun Thun* 1894-06-24.
* «Equivocaciones». *El Thun Thun* 1894-07-15.
* «Festejos de verano». *El Thun Thun* 1894-05-27.
* «Hijas de Eva». *El Thun Thun* 1894-09-16.
* «Inocentadas». *El Thun Thun* 1894-04-22.
* «Inocentadas». *El Thun Thun* 1894-09-23.
* «Invento prodigioso». *El Thun Thun* 1894-06-24.
* «Las patronas». *El Thun Thun* 1894-07-15.
* «Lo que se verá». *El Thun Thun* 1894-06-10.
* «Los pescadores». *La Galerna* 1890-04-27.
* «Los que ese bañan». *El Thun Thun* 1894-07-22.
* «Ni delgada...». *El Thun Thun* 1894-08-19.
* «Nuestra estatua». *El Thun Thun* 1894-08-12.
* «Nuestros hombres». *El Thun Thun* 1894-04-08.
* «Pescador...». *El Thun Thun* 1894-08-05.
* «Pluma del pavo». *El Thun Thun* 1894-07-29.
* «Poco lastre». *El Thun Thun* 1894-08-26.
* «Prisas». *El Thun Thun* 1894-09-02.
* «Proposición». *El Thun Thun* 1894-09-02.
* «Soñando». *El Thun Thun* 1894-09-30.
* «Un acontecimiento». *El Thun Thun* 1894-06-17.
* «Un día de galerna». *El Thun Thun* 1894-05-06.
* «Una tarde de sidrería». *El Thun Thun* 1894-05-20.
* «Varios platos». *El Thun Thun* 1894-09-16.
* «Virtud perseguida». *El Thun Thun* 1894-09-23.

#### Gorputz osoko erretratuak 
* «Angel Minondo». *El Thun Thun* 1894-07-29.
* «Antonio Arzac». *El Thun Thun* 1894-09-23.
* «Carmelo Echegaray». *El Thun Thun* 1894-06-10.
* «Cayetano Sanchez». *El Thun Thun* 1894-08-26.
* «Enrique Laorga». *El Thun Thun* 1894-09-16.
* «Pedro Mari Otaño». *El Thun Thun* 1894-07-01.
* «Felipe Casal Otegui». *El Thun Thun* 1894-07-29.
* «Jose Bernardo Otaño». *El Thun Thun* 1894-09-02.
* «Jose Ignacio Uranga». *El Thun Thun* 1894-06-24.
* «Juan Jose Alkain». *El Thun Thun* 1894-09-09.
* «Juan Pedro Otaño». *El Thun Thun* 1894-08-05.
* «Luis Oteiza». *El Thun Thun* 1894-07-22.
* «Marcelino Soroa». *El Thun Thun* 1894-09-30.
* «Pepe Artola». *El Thun Thun* 1894-07-08.
* «Ramon Artola». *El Thun Thun* 1894-06-17.

#### Erretratuak 
* «Alfredo de Laffitte». *El Thun Thun* 1894-09-02.
* «Artistas de opereta - Juana Granier». *El Thun Thun* 1894-13.
* «Artistas donostiarras. Señorta Garin». *El Thun Thun* 1894-04-01.
* «Benito Jamar». *El Thun Thun* 1894-04-08.
* «Claudio Otaegui. Retrato a pluma». *Euskal-Erria* 1890-XXII-89.
* «Dos famosos pelotaris» (Baltasar eta Mardura). *Euskal-Erria* 1886-XV-264.
* «Francisco Cubas». *El Thun Thun* 1894-07-08.
* «Guillermo Brunel». *El Thun Thun* 1894-07-15.
* «Hilarión Eslava y Elizondo. Retrato». *Euskal-Erria* 1888-XIX-336.
* «Indalecio Bizcarrondo». *Euskal-Erria* 1895-XII-432.
* «Joaquín de Berroeta y Aldamar. Retrato á pluma». *Euskal-Erria* 1889-XXI-81.
* «Joaquín Jamar y Domenech». *Euskal-Erria* 1887-XVI-104.
* «Joaquín Lizasoain». *El Thun Thun* 1894-03-25.
* «José Barceló». *El Thun Thun* 1894-09-23.
* «José Erviti». *El Thun Thun* 1894-06-10.
* «José Machimbarrena». *El Thun Thun* 1894-05-13.
* «Jose Manuel de Aguirre-Miramón. Retrato á pluma». *Euskal-Erria* 1887-XVI-336.
* «José María Echeverria». *El Thun Thun* 1894-05-27.
* «José Salis». *El Thun Thun* 1894-21.
* «Juan Pablo Lojendio». *El Thun Thun* 1894-04-22.
* «Julian Salazar». *El Thun Thun* 1894-07-15.
* «Ladislao de Velasco. Retrato á pluma». *Euskal-Erria* 1891-XXIV-76.
* «Leo de Silka». *El Thun Thun* 1894-06-02.
* «Miguel Altube». *El Thun Thun* 1894-07-22.
* «Nicolás Bustinduy Vergara». *El Thun Thun* 1894-05-20.
* «Pedro Pablo de Astarloa». *El Thun Thun* 1894-09-16.
* «Ramiro de la Mata». *El Thun Thun* 1894-20.
* «Ramon Fernandez». *El Thun Thun* 1894-2.
* «Rogelio Gordon». *El Thun Thun* 1894-06-24.
* «Rogelio López». *El Thun Thun* 1894-09-09.
* «Rosario Artola». *El Thun Thun* 1894-06-02.
* «Rosario Pino». *El Thun Thun* 1894-09-30.
* «Rvmo. P. Fray Jose Maria Larroca, maestro general de la Orden de los Predicadores Retrato á pluma». *Euskal-Erria* 1887-XVI-278.
* «Sta. Garin». *El Thun Thun* 1894-2.
* «Vicente Elicegui. Retrato á pluma». *Euskal-Erria* 1887-XVII-76.

#### Joko kartak 
* Karta-sorta komikoa, 1886-04-14.
* Karta-sorta zezenzale-politikoa, 1886-07-22.

#### Beste marrazkiak 
* «Aldeana de los alrededores de San Sebastian». *Euskal-Erria* 1882-VI-25.
* «Artistas de opereta - Juana Granier». *El Thun Thun* 1894-06-17.
* «Artistas donostiarras. Señorta Garin». *El Thun Thun* 1894-04-01.
* «Batelera de Pasages». *Euskal-Erria* 1882-VI-121.
* «La sardinera». *Euskal-Erria* 1882-V-233.
* «Pudente». *El Thun Thun* 1894-04-08.
* «San Sebastián. Antigüedades». *Euskal-Erria* 1890-XXIII-72, 73.
* «San Tomas eguneko feririk onena Donostiyan». *Euskal-Erria* 1912-LXVI-368.
* «Tentación. Cuadro de A. Rota». *El Thun Thun* 1894-26.

## Bibliografia 
### Artikulu hau idazteko erabilitako bibliografia 
* Antonio Zavala (1962) *Oroitzak eta beste ipui asko* liburuaren hitzaurrea, Tolosa, Auspoa.
* Santiago Onaindia (1974) *Euskal literatura*, 3. liburukia. Bilbo, Etor. ().
* Antonio Zavala (1997) *Au poza senti det* liburuaren hitzaurrea, Oiartzun, Sendoa argitaldaria.
* Jose Maria Unsain (2005) «El humor gráfico en la prensa de Bilbao y San Sebastián (1865-1936)» in *Arte aplikatuak I. Historia grafikoa (XIX-XX). Grabatuak, biñetak, komikiak*. Lasarte-Oria, Etor-Ostoa. ().
* Asier Barandiaran (2008) *Euskal Literaturaren Hiztegia II*. Zuzendaria: Jon Kortazar. Bilbo, Euskal Herriko Unibertsitatea. ().

### Biktoriano Iraolaren idazlanen iturriak sarean 
* *Euskal-Erria: revista vascongada* aldizkaria, 1880-1918. Atzoko prentsa digitala, Gipuzkoako Foru Aldundia.
* *La Galerna - Semanario koshkero* aldizkaria, 1890. Donostiateka digitala.
* *El Thun Thun - Semanario koshkero* aldizkaria, 1894. Donostiateka digitala.
* *Euskal-Esnalea* aldizkaria, 1908-1931. Atzoko prentsa digitala, Gipuzkoako Foru Aldundia.
* *Ibaizabal* aldizkaria, 1902-1903. Bizkaiko Foru Aldundia.
* *Baserritarra: probintziako ganaduen terramako albistaria* aldizkaria, 1905-1911. Atzoko prentsa digitala, Gipuzkoako Foru Aldundia.

### Bibliografia osagarria 
* Siro Alcain (1896) *Iruchulo zar, Donosti berri*. Madril, Viuda de Hernando y Cia.
* Baldomero Anabitarte (1901) *Gestión municipal de San Sebastián en los últimos años del siglo XIX : 1894 a 1900*. Donostia, Imprenta y Encuadernación de Francisco Jornet.
* Baldomero Anabitarte (1908) *Gestión del municipio de San Sebastián en el siglo XIX.* Donostia, Imprenta y Encuadernación de Francisco Jornet.
* Dionisio Azkue «Dunixi» (1975) *Mi pueblo ayer (croquis donostiarras)*. Donostia, Librería Internacional.
* Jose Maria Unsain (1989) *Antecedentes del cómic en Euskadi: (1894-1939)*. Donostia, Ttarttalo. Itzulpenak: Inazio Mujika.
* Antonio Zavala (1993) *Bilintx (bizitza eta bertsoak)*. Oiartzun, Sendoa.
* Gotzon Egia (2002) *Donostiar haien garaia...*. Irun, Alberdania.
* Wikiliburua (2015) Euskal antzerti eta zinea/XIX. mendea.

## Oharrak 

## Erreferentziak 

## Ikus, gainera 
* Ziriyak (eskuizkribua)*.*
* Ziriyak (Wikiteka).

## Kanpo estekak 
* Literaturaren zubitegia: Biktoriano Iraola
* Bertso eta Olerkien Hemeroteka, Biktoriano Iraolaren lanak (kontsultatua: 2021-03-01)
* Basquepoetry.eus: Biktoriano Iraolaren poemak
* *Ibaizabal* aldizkaria: V. Iraolaren lanak (kontsultatua: 2021-03-01)