open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anna Calvi

**Anna Margaret Michelle Calvi** (Twickenham, Erresuma Batua, 1980ko irailaren 24a) indie-rock abeslari, konpositore eta gitarrista britainiarra da. Anna Patti Smith, PJ Harvey eta Siouxsie Siouxekin konparatu izan dute.

## Biografia 
Anna Calvi 1980an jaio zen, Londresen, eta aita italiarra du. Osasun-arazoekin jaio zen eta bere bizitzako lehen hiru urteetan aldi luzea igaro zuen ospitalean.  Lehen diskoa kaleratu aurretik, Brian Enok goraipatu zuen, Calvi "Patti Smithez geroztik gauzarik handiena" zela esan baitzuen. 2010ean, Interpolen eta Grinderman Nick Caveren taldearen kontzertuen lehen zatian jo zuen. Urte bereko urriaren 11n, "Jezebel" single arrakastatsua kaleratu zuen, 1951ko Frankie Laine eta Édith Piaf-en abestiaren bertsio bat. *Anna Calvi* izeneko debut-albuma 2011ko urtarrilean atera zuen Domino Records diskoetxearekin.

## Diskografia 
### Albumak 
* 2011: *Anna Calvi*
* 2013: *One Breath* (2013/10/7)
* 2014: *Strange weather*
* 2018: *Hunter*
* 2020: *Hunted*

### Singleak 
* 2010: "Jezebel"
* 2011: "Susanne and I"
* 2011: "Desire"
* 2011: "Blackout"
* 2011: "Baby It's You"
* 2013: "Eliza / A Kiss To Your Twin"
* 2013: "Endless World / 1970s Wind"
* 2013: "Suddenly / Fire"
* 2014: "Piece by Piece"
* 2014: "Strange weather"
* 2018: "Don't beat the girl out of my boy"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geastrum fornicatum

***Geastrum fornicatum*** *Geastraceae* familiako onddo espezie bat da. Sukaldaritzarako baliorik gabea. Urria babestu beharrekoa 

## Deskribapena 
Globo Itxurako gorputz fruktiferoa du 15 eta 2,5 cm bitarteko zabalerakoa eta marroia; heltzen denean izar-forman irekitzen da, eta 6 cm zabal, Izan dezake. 

**Exoperidioa:** 4 eta 6 erradio edo lazinietan zatitua, 8 cm arteko altuerakoak, irregularrak, muturrak mizeleio-oinarrian elkartuta, behera makurtzen dira endoperidioa altxatzeko eta esporak sakabanatzea errazteko. Hiru geruzako exoperidioa du, kanpokoa marroi iluna da.

**Endoperidioa edo esporen zakua:** 1,5 eta 2,5 cm bitarteko diametrokoa da, esporak ditu, globo itxurakoa, arre-gris kolorekoa edo beltzaxka, pedizelo batek eusten dio, eta batzuetan lepoko bat izaten du goialdean. Tximinia baten antzekotik botatzen ditu esporak (peristoma poro apikala). Mugatu gabeko peristoma eta oso finbriatua (zirpildua). 

**Hanka:** Laburra, gainazal zimurtsua, marroi iluna.

**Haragia:** Urria, larrukara, heldu ondoren arre koloreko gleba. Espora-jalkina marroi iluna.

**Etimologia:** *Geastrum* terminoa grekotik dator, lurra esan nahi duen "gé" hitzetik eta izarra esan nahi duen "áster" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarritzat hartzen. Haragi gutxi du eta larrukara.

### Nahasketa arriskua 
*Geastrum quadrifidum* delakoak, tamaina txikiagoa du eta peristoma ondo mugatua. *Astraeus hygrometricus* eta *Astraeus pteridis* espezieak, hezetasunaren arabera zabaldu edo tolestu egiten dituzte  besoak.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean. Espezie urria, babestu beharrekoa. Zelaietan, sastrakadietan eta orbeletan, humus askoko lurzoruan, koniferoen, arteen eta bestelako hostozabalen azpian. Bakartia edo taldekoia da 

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Txile, Europa, Japonia, Hawaii, Australia, Hegoafrika.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Geastrum fornicatum* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monika Madinabeitia

**Monika Madinabeitia Medrano** (Eskoriatza, 1971) Mondragon Unibertsitateko irakasle eta ikertzailea da, Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean. 2023tik Etxepare Euskal Institutuko  Euskara Sustatu eta Hedatzeko Zuzendaria da.

## Ibilbidea 
Ingeles Filologian lizentziatua da (1994) eta Ipar Amerikako Mendebaldeko literaturan doktorea (2006), Euskal Herriko Unibertsitatean. 2005etik irakaslea da Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean. Bere ikergaiak identitateak, kultura, migrazioa eta euskal diasporak dira. Berrikuntza eta Esku-hartzea Gizarte Kulturanitz eta Eleanitzetan ikertaldeko kidea da Hezkuntza eta Komunikazioaren arloetan, baita EHUko Rewest Ipar Amerikaren Mendebaldeko Literatura eta Kulturari buruzko ikertaldeko kidea ere.  2021ean Boiseko Estatu Unibertsitateko (Boise, Idaho, AEB) irakasle gonbidatua izan zen, Eloise Garmendia katedran.

## Lanak 
* *Petra, My Basque Grandmother* (2018, Center for Basque Studies Press, University of Nevada, Reno)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gliophorus psittacinus

***Gliophorus psittacinus*** *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Haragi mehea, hauskorra, ez da oso egokia janaria prestatzeko.

Sinonimoak: *Agaricus lividus*, *Agaricus cameleon*, *Gymnopus psittacinus*, *Hygrophorus psittacinus*, *Hygrocybe psittacina*, *Hygrophorus subvirens*, *Hydrocybe psittacina*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, hasieran irregularki ganbila, ondoren zabaldu egiten da titi batekin. Higrofanoa, kolore aldakorrekoa: marroi arrea, ilunagoa erdian ura xurgatuta dagoenean eta marroi-horixka tinduekin lehor dagoenean. Ertz mehea eta irregularra du, ildaskatua.

**Orriak:** Itsatsiak, zabal, orritxoekin nahasiak, gaztetan hori-berdexka kolorekoak eta gero arrosa koloreko tinduak hartzen dituzte.

**Hanka:** 5 eta 7 cm bitarteko luzerakoa, zuri-arrosakara kolorekoa tonu berdexkekin goialdean eta horixkekin oinarrian.

**Haragia:** Mehea, hauskorra, zuri-horixka kolorekoa. Usain eta zapore hautemanezinak.

**Etimologia:** *Hygrocybe* terminoa grekotik dator eta kapela hezearekin, esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ez du sukaldaritzarako balio.

### Nahasketa arriskua 
*Hygrocybe psittacina* espeziearekin nahas daiteke, baina hau likatsua da eta berde kolorekoa.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguan, larreetan eta zelaietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Honduras, El Salvador, Brasil, Txile, Argentina, Islandia, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Thailandia, Himalaiako eremua, Japonia, Taiwan, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barasoain (Filipinak)

**Barasoaingo eliza** (tagaloeraz, *Simbahan ng Barasoain*; izen ofiziala itzulita: *Karmelo Mendiko Gure Amaren Parrokia*) 1888an Filipinetako Malolos hirian eraikitako eliza katolikoa da. Manilatik 42 kilometrora dago. Filipinetako eraikin erlijiosorik garrantzitsuenaren titulua lortu du. Filipinetako Lehen Errepublikaren sorrera lekua izan zen, bertan bildu baitzen, 1898ko irailaren 15ean, Malolosko Kongresua, Filipinetako lehenengo konstituzioa idatziko zuena, Malolosko Konstituzioa izenez ezaguna.

Herriak Barasoain Nafarroa Garaiko udalerriaren izena zeraman, ahalik eta 1903ean Malolos udalerriarekin batu zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Allen Collins

**Larkin Allen Collins Jr.** (Jacksonville, Florida, 1952ko uztailaren 19a - *ibidem*, 1990eko urtarrilaren 23a) estatubatuar gitarra-jotzailea izan zen, Lynyrd Skynyrd taldeko kidea.

Hamabi urterekin hasi zen gitarra jotzen, eta 1971n Lynyrd Skynyrd taldearekin elkartu zen taldea sortu eta bi astera. Gitarra jotzeaz gain, Ronnie Van Zantekin batera taldearen arrakasta nagusiak idatzi zituen, *Free Bird* barne.

Collins zauritu egin zen hegazkin-istripuan, eta taldeko hainbat kide hil ziren. Ondoren, Rossington-Collins Band eta Allen Collins Band taldeetan jo zuen.

1986ko urtarrilean geldituta geratu zen auto istripu bat izan ondoren eta paralisiak eragindako pneumonia batetik lau urtera hil zen.

## Diskografia 
;Lynyrd Skynyrdekin
* ''(Pronounced 'Lĕh-'nérd 'Skin-'nérd)* (1973)
* *Second Helping* (1974)
* *Nuthin' Fancy* (1975)
* *Gimme Back My Bullets* (1976)
* *One More from the Road* (1976)
* *Street Survivors* (1977)

;Rossington-Collins Bandekin
* *Anytime, Anyplace, Anywhere* (1980)
* *This Is the Way* (1981)

;Allen Collins Bandekin
* *Here, There & Back'' (1983)

## Kanpo estekak
Galina Balaxova

[thumb|260px|[Galina Balashova, *Ameslariak*, Culturgest, Lisboako Arkitetura hirurtekoaren eremuan ikusgai, 2022]]
**Galina Andreievna Balaxova** —— (Kolomna, Sobietar Batasuna, 1931ko abenduaren 4a) errusiar arkitektoa, diseinatzailea eta margolaria da. Sobietar espazio-programarekin lotuta egon zen.

## Bizitza 
Galina 1931n Kolomnan jaio zen, Moskuko basozain baten alaba. Osaba arkitektoa eta marrazkizale zen familia batean hazia izanik, ez zen harritzekoa Moskuko Arkitektura Institutuan ikastea. 1955ean lizentziatu ondoren, Kuibyshev hirira eraman zuten. *Buran* programarako aholkulari lanetan ere aritu zen. 

OKB-1 eremuan, Ikerketa eta Garapen Institutuko OKB Bulego Berezia, 1. zenbakia, 88. zenbakia, non Sergei Korolev sobietarren programa espaziala martxan jartzen ari zen. Hasieran, Galinak askotariko lanak egin zituen han, eta hainbat gauza egin zituen: Moskuko Kultur Jauregia diseinatzea, hiri-garapenerako planen jarraipena egitea, berdeguneak sortzea, monumentuak diseinatu eta instalatzea. Baina Korolevek laster erreparatu zion Galinaren lanari, eta espazio-ontziak diseinatu eta eraikitzeko ardura zuen sailera eraman zuen, ez baitzitzaion gustatzen ingeniariek horri buruz egiten zuten lana. Grabitate-ingurune zero baterako diseinatu zuen, eta kolore-kontrasteak erabili zituen zorurako eta sabairako, kosmonautak nahas ez zitezen. Bere lanaren zati handi bat ez zen oso ezaguna izan, goi-sekretua baitzen.

### Pinaren ezkutuko egilea 
1973an Frantziako aeronautika-erakusketan erabilitako hegaleko pinen diseinua Apolo-Soyuz proba-proiektuaren ikur ofizial bihurtu zen geroago. Hala ere, Errusiako gobernuak patentatu zuen diseinua, eta ez zuen Balashova izendatu autore gisa.

## Argitaratutako lanak 
* *Galina Balashova, Architect of the Soviet Space Programme* liburua

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Meuser, Philipp (2015). *Galina Balashova: Architect of the Soviet Space Programme*. Dom Publishers. ISBN 978-3-86922-355-1. 2020ko urtarrilaren 16an kontsultatua. 
## Kanpo estekak
Azolla caroliniana

thumb|*Azolla caroliniana****Azolla Caroliniana*** ur gezako iratze bat da, ezkata-formakoa, 5-10 mm luze, berdetik gorrixkara, eta belus-itxura ematen dioten ile finez estalita daude. Airearen nitrogenoa sinbiosi zianobakterioen bidez finkatzeko gai da. 5 ºC-ko neguko ur-tenperaturan bizi daiteke, eta udan 25-30 ºC-ko hazkuntza ezin hobea du. Naturan ere oso erresistentea da, hotzetan eta tenperatura baxuetan erraz iraun dezaketen onddo-esporak bezala.
Bollons uhartea

**Bollons uhartea** () Zeelanda Berriko Antipoda uhartedian dagoen uharte txikiena da. Hala ere, Antipoda uhartearen atzean dagoen taldeko bigarren uharterik handiena da.

## Geografia 
Uhartea gutxi gorabehera ilgoraren formakoa da. 2 km2-ko azalera du. Multzoaren ipar-ekialdean dago, Antipoda uhartetik 1,2 kilometroko zabaleko itsasartea bereizita. Oso gertu txikiagoa den Archway uhartea dago.

## Historia 
Uharteak John Bollons itsasgizonaren izena darama. BirdLife International erakundearen arabera Hegaztien kontserbaziorako gune garrantzitsua da, Antipoda uhartedi osoa bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Uhartearen mapa.
Lemna gibba

***Lemna gibba*** ur-landare txikia da, arazeoen familiakoa.

Fronda berde grisak edo, batzuetan, arre-gorrixkak gainetik, azpialdea 40-50; fronda bakoitzak sustrai bat du. 4-6 obulu. Udaberrian eta uda hasieran loratzen da.

Europan zehar bizi da (Islandia eta Noruega izan ezik). Urmael eta erretenetan bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thlaspi caerulescens

***Thlaspi caerulescens*** Brassicaceae familiakoa da. Ipar Amerikako mendebaldeko endemikoa da: Texas, Colorado, Wyoming eta Montanan. 

Landare belarkara txiki bat da, eta erroseta basal bat du. Erroseta horretatik zurtoin labur bat edo batzuk hazten dira, adarrik gabe, eta lore zuri txiki asko osatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Westburyko zaldi zuria

**Westburyko zaldi zuria** 55 m-altuko eta 52 m-ko zabaleko geoglifoa da, Wiltshiren (Ingalaterra). Eskualdean grabatutako zenbait zaldi zuriren artean zaharrena da.

## Kokapena 
Salisbury Plain ordokiaren maldan dago, Westburytik 2,4 km ekialdera, Bratton Downsen ertzean, eta Neolitoko muino gotortu baten azpiko aldean.

## Historia 
### Jatorria 
Westburyko zaldi zuriaren jatorria iluna da.

1950eko hamarkadan, Westbury Urban District Council zaldia zementuz estali zen, itxuraz, epe luzeko mantentze-kostuak murrizteko. Denborarekin, zementua gris bihurtu zen; 1993an, garbiketa osoa egin zitzaion. 
thumb|Zaldia lehengoratu aurretik
2003an, Irakeko Gerraren aurkako protestetan, zaldiari "Stop This War" grafitia pintatu zioten. Garbiketaren ostean, ordurako gristuta zegoen zaldiari zerrenda zuri horizontal bat geratu zitzaion; 2006an konpondu zuten.

2010eko uztailean bandalismo eraso bat izan zuen, lepoan "*wonkey*" hitza margotuz. Konponketetan zaldia berriro kolore ezberdinetan gelditu zen; 2012an garbitu zuten,
Isabel II erreginaren ospakizun batekin.

## Folklorea 
Kondairaren arabera, Brattoneko elizako erlojua gauerdian entzuten denean, zaldi zuria Bridewell Springsen iturrietara edatera jaisten da, muinoaren oinean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asha Haji Elmi

**Asha Haji Elmi**, somalieraz: *Caasha Xaaji Cilmi, arabieraz:* عائشة حاجي علمي‎, (Galguduud eskualdea, Somalia,1962ko urtarrilaren 1a) Somaliako bakearen aldeko politikari eta aktibista da, eta *Right Livelihood saria* jaso zuen, Nobel Sari alternatibotzat jotzen dena.

## Ibilbidea 
Elmi 1962an jaio zen Somalian. Habar Gidir-eko Saleebaan azpiklanetik dator.

1992an, *Save Somali Women and Children (SSWC)* sortu zuen Somaliko Gerra Zibilean, eta bertako presidente bihurtu zen.

2000. urtean, Artako bake-elkarrizketetan, Elmik, beste emakume batzuekin batera, Seigarren Klana sortu zuen, Somaliako politikan emakumeen parte-hartzea sustatzeko. Klan hori emakumeen klana da, Somaliako bost klan tradizionalei erantzuteko, guztiak ere gizonak nagusi zirela. Hori izan zen Somaliako bake-prozesu batean emakumeak ordezkatuta egon ziren lehen aldia. Nairobiko Mbagathiko Konferentzian (2002-2004) antzeko papera bete zuen. Konferentzia horrek Trantsizioko Gobernu Federala eta Trantsizioko Parlamentu Federala sortu zituen. 2012ko abuztuan, Somaliako Parlamentu Federaleko diputatu hautatu zuten.

Elmi 2002an sortutako Liderren Proiektuaren talde nagusiko kide bihurtu zen. Talde horrek mundu osoko 300 emakume lider baino gehiago bildu ditu. Gainera, beste erakunde batzuetako kidea ere bada, hala nola Johannesburgeko *Panafrikar Parlamentukoa*, Afrikako Bakearen aldeko Erlijioen arteko Ekintzaren (IFAPA) Afrikako 21 Bake Batzordekoa, Afrikako Bake Foroko Batzordekoa (APF) eta Afrikako Adarreko eskualdeko Segurtasunari eta Arma Txikiei buruzko Baliabideen Nazioarteko Taldekoa. 
* 2009ko irailean, "Clinton Global Citizen" sariaren bost irabazleetako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* WAPPPko kidea, Kennedy Gobernu Eskolako profila, Harvardeko Unibertsitatea
* Clinton Global Citizen Award 2009 saria, Clinton presidenteak emana
* Right Livelihood sariari buruzko biografia
Sedum alfredii

***Sedum alfredii*** belar iraunkorra da Asian,

Belarrak 10 eta 20 cm arteko zurtoin adarkatuak edo puntadunak ditu. *Sedum alfrediiren* hostoak erabakigarriak dira eta zurtoinaren inguruan txandakatzen dira. Hostoek lerro zuzenak dituzten ehunen forma dute. Hostoaren forma obalatua edo oinarri konikoa duen zabala ere izan daiteke. *Sedum alfrediiren* orrien forma orokorrak gutxi gorabehera 1,2–3 cm × 0,2–0,6 cm neurtzen du. Hosto-oinarriak falka-forma izan ohi du, eta, batzuetan, adar edo adar labur bat izaten du ezaugarri. Sedum alfrediiren orriaren azken puntua biribildu egiten da, hosto lausoko punta batekin, eta batzuetan hozkatua.

## Erreferetziak 
## Kanpo estekak
Jose Luis Teres

**Jose Luis Teres Izkierdo**, **Joxepo Teres** gisa ezagunagoa, (Donostia, 1957) Naturaren Zientziak espezilitatean. Zarauzko Ikastolan hainbat urtetan zientzien irakasle moduan eta urte gehienetan, zuzendari orokorra eta arduradun pedagogikoa izan da. Aranzadi Elkartearen partaidea da, mikologiaz espezializatuta. Elhuyar aldizkarian kolaboratu zuen urte asko.

## Biografia 
Ikastolen Elkartean (EHIE) lan egin ditu Derrigorrezko bigarren hezkuntzarako Naturaren Zientzietako Ostadar eta EKI proiektuetan. 1986an Aranzadi Zientzia Elkartean bazkidetu zen. Hasiera batean Botanika sailarekin eta geroago Mikologia sailean kokatu zen bazkide aktiboa modura. Arkamurka Natura Elkarteko kidea da, bertako lehendakaria izan zelarik. Ingurumenari lotutako hitzaldi eta artikulu ugari plazaratu ditu. Hainbat urtetan *Elhuyar* aldizkarian kolaboratu zuen Euskal Herriko florari buruz artikuluak argitaratzen. Gipuzkoako kostaldearen defentsan gailendu da.

## Liburuak 
Biologiarekin lotutako eskola liburu askotan lan egin du Gipuzkoako irakasle honek. Aparte, mikologiari buruzko liburua plazaratu du: 
* *Urola Kosta bailarako perretxikuak* (2009). Joxe Luis Albizurekin batera prestatutako lana. Zarauzko Udala, ISBN: 8493574352.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Zarauzko Iñurritza(https://eu.wikipedia.org/wiki/I%C3%B1urritza_biotopo_babestua)ko biotopoaren onddoei buruzko hitzaldia.]
* [Elkarrizketa *Eta kitto(https://eu.wikipedia.org/wiki/Eta_kitto%21)* aldizkarian, 2019/10/22.]
Peroxidasa

**Peroxidasak** bizitzaren zuhaitz filogenetiko osoan oso zabalduta dauden entzimak dira. Oxido-erreduktoreen kategoriakoak dira eta Biokimikako eta Biologia Molekularreko Nazioarteko Batasuneko Nomenklatura Batzordearen arabera EC 1.11 zenbakiekin sailkatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arabidopsis thaliana

***Arabidopsis thaliana*** Europako, Asiako eta Afrikako ipar-mendebaldeko brasikazeoen familiako landare bat da.

Landare belarkara, 1 eta 3 dm bitarteko altuerakoa. Zurtoina zutitua da, eta adarkadura pixka bat du oinarritik urrun. Landarearen oinarritik ile adarkatuez estalia dago, oso trinko eta motzez (tomentosoak), eta desagertuz edo dentsitatea murriztuz joaten dira, infloreszentzietara hurbildu ahala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joana Afonso

**Joana Afonso** (Portugal, 1989) diseinatzaile eta ilustratzaile portugaldarra da, bere komikiengatik ezaguna. Bere lanak hainbat sari jaso ditu, Amadora BDk ematen duen Portugalgo Liburu Onena barne, *O Baile* lanagatik.''*

## Ibilbidea 
Joana Afonso pinturan lizentziatu zen, eta diseinuko masterrarekin jarraitu zituen ikasketak, biak Lisboako Arte Ederren Akademian (Lisboako Unibertsitateko Arte Ederren Fakultatea - FBAUL). "Metodologiak komikietan: egin komiki-liburu bat" tesina defendatu zuen 2015ean. 2019an, doktoretza bat lortu zuen "Narrazio-aniztasuna komikietan: hedabide berrien eragina" tesiarekin. 2013az geroztik, FBAULen irakasle gonbidatu gisa irakasten aritu izan da. 

Txikitan hasi zen marrazten, *Dragon Ball* bezalako marrazki bizidunen eraginpean. Marrazki bizidunez gain, istoriotxo franko-belgiarrak eta Cyril Pedrosaren lana aipatzen ditu artistak inspirazio nagusi gisa.

Bere lehen proiektu handia "O Baile" albuma izan zen. Kingpin Books-ek argitaratu zuen, 2012ko urrian. Liburuak Nuno Duarteren gidoia du, eta lehen argitalpen inprimatua agortu egin zen. 2014an *Let me in* bakarkako lehen lana argitaratu zuen (Polvo). Urte hartan, artista gonbidatu gisa nabarmendu zen Amadora BDn, jaialdiaren posterra sinatuz eta banakako erakusketa bat bermatuz.

The Lisbon Studio kolektiboko kidea da.

## Aintzatespenak eta sariak 
* *O Baile* lanak album onenaren saria jaso zuen Amadora BDn, 2013an. Sei kategoriatan ere irabazi zuen lanak Banda Prémios Profissionais de Banda Desenhada sariaren lehen edizioan. Afonso, autore gisa, bere lanaren autore gisa ere nabarmendu zen liburuan, eta Urteko Diseinatzaile eta Koloratzaile sariak irabazi zituen.
* *Living Will* telesailagatik (André Oliveiraren gidoiarekin), Outras Publicaçγes saria jaso zuen Prémios Profissionais de Banda Desenhada sariaren eta Central Comicsen "Melhor Arte" saria, 2014an. Melhor Publicação Independente 2015 saria ere lortu zuen.
* Prémio Adamastor de Ficção Fantástica em Banda Desenhada sarirako izendatu zuten bi aldiz, *O Baile* lanarekin 2014an, eta *Zahna* lanarekin 2019an.

Afonsoren lana liburuen (bere izenean eta lankidetzan), antologien, fanzinen eta hainbat proiektutarako ilustrazioen bidez zabaldu izan da. Bere lana Varsovian, Trevison eta Bruselan erakutsi izan dute.

### Argitalpenak 
* *O Baile* (Nuno Duarteren gidoia, Kingpin Books, 2012)
* *Living Will*, I-VII zenbakiak (Andŕe Oliveiraren gidoia, seriea, Ave Rara, 2014-2019)
* *Déjame entrar* (Polvo, 2014)
* *Zahna'' (Polvo, 2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Web orri ofiziala
* Joana Afonso ren profila Instagramen
* Joanart ren profila Patreon-en
Paul César Helleu

**Paul César Helleu** (Vannes, 1859ko abenduaren 17a - Paris, 1927ko martxoaren 23a) frantziar margolaria izan zen.

Hamasei urterekin Parisko Arte Ederren Akademian sartu zen eta Jean-Léon Gérômeren ikasle izan zen. Inpresionisten bigarren emanaldira joan zen eta John Singer Sargent, James McNeill Whistler eta Claude Monet ezagutu zituen. Sargenten laguna izan zen bizitza osoan. Giovanni Boldini ere ezagutu zuen, eragin handia izan ziona. Laster egin zen ezagun Belle Époque gizarteko emakume ederren erretratuengatik. New Yorken Grand Central Terminal geltokiko sabaiko konstelazioak margotu zituen.

## Iruditegia 

Helleu - Peggy Letellier.jpg|*Peggy Letellier*,pastel, 1905 
Helleu - Mademoiselle Vaughan.jpg|*Mademoiselle Vaughan*,pastel, 1905
Helleu - La Femme Aux Fluers.jpg|*Lady with Flowers*, pastel on linen, 1910
Helleu - Camara.jpg|*Camara*,pastel, 1905
Helleu - Elegant Woman at the Rail.jpg|*Elegant Woman at**the Rail*, pastel, 1905
Helleu - On the Sofa.jpg|*On the sofa*,pastel, 1899
Helleu LXVII Le Chapeau Plissés.jpg|*Le Chapeau Plissés*,drypoint
Helleu XXIX Madame Chéruit.jpg|*Madame Chéruit*,drypoint
Helleu XLI Le Sphinx.jpg|*Le Sphinx*,drypoint
Helleu XXXI Étude d'après la même.jpg|''Étude d'après la même*,drypoint
Helleu XXIII Madame Letellier.jpg|*Madame Letellier*,drypoint
HELLEU Paul-César. P.S. Femme assise.jpg|Elegant woman in fur coat. Drypoint, color print
Helleu - Madame Helleu SurSonYachtLetoile.jpg|*Madame Helleu on Her Yacht L'étoile*, oil on canvas, ca. 1898–1900
Helleu - Le Grand Pavois.jpg|*Le Grand Pavois*,oil on canvas, 1901
Helleu - Madame Helleu Seasted at her Secretaire.jpg|*Madame Paul Helleu Seated at Her Secretaire*, oil on canvas, 1900
Helleu - Young Woman in White.jpg|*Young woman in white* (Mrs. Helleu),oil on canvas, 1900
Unterlinden-Théodore Deck-Plat (3).jpg|Théodore Deck plate decorated by Helleu, 1884, Colmar Museum
Helleu XXXIV Le Joueur de Flûte.jpg|*Le Joueur de flûte*,color print, 1895
Helleu - Hydrangeas.jpg|*Hydrangeas*,pastel, 1911
Helleu - The Yacht Etoile.jpg|*The Yacht L'étoile'',oil on canvas, 1903
NYC Grand Central Terminal ceiling.jpg|Grand Central Terminal ceiling in New York City

## Kanpo estekak
Eduardo Mendoza Goiticoa

**Eduardo Mendoza Goiticoa** (1917ko ekainaren 9a - 2009ko abuztuaren 25a) Venezuelako ikerlari zientifiko eta agronomoa izan zen. 1945ean, Rómulo Betancourt buru zela Gobernu Iraultzaileko Juntak Nekazaritza eta Hazkuntza ministro izendatu zuen.

Venezuelako historiako ministro gazteena izan zen, 28 urte besterik ez zituela, eta Sailak izan zuen nekazaritza ingeniaritzako lehen profesionala. Betancourt-ek Ministerioaren saila zabaltzea erabaki zuen migrazio gai guztiak barne hartzeko. Mendoza Hilda Coburn Velutinirekin († 2006) ezkondu zen, eta harekin bi alaba izan zituen: Antonieta (Antonieta Mendoza de López) eta Hilda (Hilda Mendoza de Denham).

## Biografia 
Caracasen jaioa, Argentinara joan zen 1935ean ikastera. 1941ean Mendoza Venezuelara itzuli zen La Platako Unibertsitate Nazionalean, Argentinan, agronomo gisa. Valles del Tuy-ko familia baserri batean kokatu zen.

## Kanpo estekak
Hygrocybe conicoides

***Hygrocybe conicoides*** *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Perretxiko pozoitsutzat hartzen da, nahiz eta mikologo batzuek ez dela hainbesterako esan, susmagarria bezala uzten dute. Urria eta babestu beharrekoa.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, *Hygrocybe conica*  baino pixka bat haragitsuxeagoa, konikoa edo kamuts samarra eta lobulatua, Tomate koloreko gorri oso bizikoa, oso poliki belzten da, edo ez erabat.

**Orriak:** Sabeldunak, zabal, izokin kolorekoak edo gorrixkak, oinarrirantz behintzat.

**Hanka:** 6 cm arteko garaierakoa eta 0,8 cm arteko lodierakoa, zilindrikoa, barnehutsa, haritsua, hauskorra, laranja kolorekoa, oinarri zurixkarekin edo berdexkarekin.

**Haragia:** Mehea, biguna urtsua. Zurbiletik ia kapelaren kolorera doana, apur bat belztu egiten da. Usain gabea eta zapore gabea.

**Etimologia:** *Hygrocybe* terminoa grekotik dator eta kapela hezearekin, esan nahi du.

## Toxikotasuna 
Toxikoa kontsideratuta dago.

### Nahasketa arriskua 
*Hygrocybe conica* eta *Hygrocybe pseudoconica* espeziekin nahas daiteke, baina hauek orri horixkak dituzte (ez izokin kolorekoak), azkar belzten dira eta ez dira ateratzen duna hareatsuetan. Ez da oso ohikoa, baina zabaldua dago.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Kostaldeko duna belartsu samarretan, taldeak osatuz hasten da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Hawaii, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Zeelanda Berria, Australia.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Hygrocybe conicoides* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ho Chi Minh bidea

**Ho Chi Minh bidea** () Ipar Vietnamdik Hego Vietnamera zihoan errepide eta bideen sare logistikoa zen, Laos eta Kanbodian zehar. Viet Cong (edo "VC") eta Vietnamgo Herri Armadari (PAVN) laguntza eman zien, eskulan eta material moduan, Vietnamgo Gerran. Sarea 1959ko uztailean Ipar Vietnamek Laos inbaditu ondoren eraikitzen hasi zen.

Estatu Batuek Ipar Vietnamgo Hồ Chí Minh presidentearen izena jarri zioten bideari. Izenaren jatorria Indotxinako Lehen Gerratik datorrela uste da, "Ho Chi Minhen Ibilbidea" izeneko Viet Minhen itsas lerro logistiko bat zegoenean. 1960. urtearen amaiera aldera, egungo bidezidorra garatzen ari zen bitartean, Agence France-Pressek (AFP) iparraldetik hegoalderako bidezidor bat ireki zela iragarri zuen, eta korridoreari *La Piste de Hồ Chí Minh* izena eman. Ibilbidea, batez ere, Laosetik igarotzen zen, eta komunistek Trường Sơn Hornidura Estrategikorako Ibilbidea deitu zioten, Vietnamgo erdialdeko Annamgo mendikateko mendien Vietnamerazko izenetik. Gainera, bidea Mendebaldeko Bidea (Laos) edo Ekialdeko Bidea (Vietnam) bezala identifikatu zuten. Ameriketako Estatu Batuetako Segurtasun Nazionaleko Agentziaren gerraren historia ofizialaren arabera, bidezidorren sistema "XX. mendeko ingeniaritza militarraren lorpen handienetako bat" izan zen. Bidezidorra gai izan zen hegoaldean borrokan ari ziren tropak eraginkortasunez hornitzeko, parekorik gabeko balentria militarra, historiako aire-intertzeptazioaren kanpainarik gogorrenaren eszenatokia izan baitzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yi Seo-woo

**Yi Seo-woo** (; Seul, 1633-1709) Joseon dinastiaren garaian bizi izan zen politikari, silhak idazlea eta neokonfuzionismoaren eskolastiko korearra izan zen. 

## Lanak 
* *Songpa munjip* (송파문집, 松坡文集)
* *Gangsa* (강사, 康史) 
* *Jangsanhuji* (장산후지, 萇山後誌) 
* *Dongraeseungramhuji* (동래승람서후지, 東萊勝覽書後誌) 

## Kanpo estekak 
* Biografia.
Victoriana Herrero Barroso

**Victoriana Herrero Barroso** (Logroño, Errioxa, 1893ko martxoaren 23a &ndash; Madril, 1962ko urriaren 1a) erizaina eta presondegietako funtzionarioa. Gerra Zibilean Patronato de Protección de la Mujer erakunde errepublikarraren bokala izan zen.

## Biografia 
*Sociedad de Profesiones y Oficios Varios*, UGTko *Sociedad de Obreros de la Aguja* eta 1925etik ere Madrilgo *Agrupación Femenina Socialista*-ko kidea izan zen. Primo de Riveraren diktadurapean eta Bigarren Errepublikan ere Madrilgo *Agrupación Socialistaren* bokala izan zen. Gerra Zibila iraun zuen bitartean Patronato de Protección de la Mujer erakundeko bokala ere izan zen. Horrez gain, erizaina eta presondegietako funtzionarioa izan zen Madril, Valentzia eta Ceheguínen.

1933ko Espainiako hauteskunde orokorren testuinguruan eta *Agrupación Femenina Socialista* delakoaren kide zela emakume sozialisten bozka sustatzeko ekimena zuzendu zuen Madrilgo María Guerrero Antzokian, non Josefina Carabias, Ángeles Vázquez eta Matilde Huici izan ziren hizlari.

1939ko martxoan Alacanteko portuan atxilotu zituzten Victoriana eta bere senarra, Antonio Mairal. 1940ko urtarrilaren 23an ospatutako Gerra Kontseiluak 20 urteko kartzela-zigorra ezarri zion Victorianari. 1939ko apirilaren 7an Alacanteko espetxean egon zen, azaroan Ventasko espetxera aldatu zuten eta azkenik, 1940an Saturraranera mugitu zuten. 1943an espetxetik atera zen baldintzapeko askatasunean, desterru zigorra Bilbon pasa zuen:*Bere Bikaintasuna, Jainkoak gordetzen duen Estatuburuak, ondo izan du baldintzapeko askatasunaren onura ematea hurrengo zigortuei, hau da, Agindu hau argitaratzean lor dezaketena: (...) Saturrarango Emakumeen Espetxe Nagusitik: Dolores Castellanos Morante, Domingo Caballero Escobar, Raimunda Balcells García, Juliana Arroyo Pastor, Victoriana Herrero Barroso, Delfina Cuervo Noval*.Ondoren, Madrilen bizitzeko baimena lortu zuen. 1952an Metropol hotelean lisatzen jarduteko enplegua lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otokar Březina

**Otokar Březina**, **Václav Jebavý** izengoitiz (Počátky, 1868ko irailaren 13a - Jaroměřice nad Rokytnou, 1929ko martxoaren 25a) txekiar olerkari eta saiakeragilea izan zen.

Txekiar olerkari sinbolistarik handiena izan zen. Českomoravská Vrchovina eskualdeko paisaia misteriotsuan inspiratu zen, eta bertan eman zuen bizitza osoa. Bere lan osoa hamahiru urteko epean sortu zuen, Nová Říšen irakasle ari zela. Hiriko monasterioko liburutegian Erdi Aroko filosofo eta mistikoen liburuak irakurri zituen.

1895ean idatzi zuen lehen olerki liburua, kanpoko mundutik bereizi eta arteetan babestu zela adieraziz. 1896ko bigarren poemategian mina ezagutza-bide gisa eta heriotza bizitzaren misterioa ulertzeko gako gisa aztertu zituen. 1897ko hirugarrenean energia kosmikoarekin bat egiten du, eta 1901ekoan esku guztiek kanpoko mundua eraikitzen zuten kate magiko bat ikusi zuen.

Bere olerkigintzak metafora eta parabola, elementu erlijioso, filosofiko eta zientifikoak ugari ditu. Erritmo alexandriarretatik irudi sentsualez betetako bertso librera pasatu zen.

## Lanak 
* *Tajemné dálky* ("Mendikate misteriotsuak") – 1895, olerkiak
* *Svítání na západě* ("Egunsentia mendebaldean") – 1896, olerkiak
* *Větry od pólů* ("Poloetako haizeak") – 1897, olerkiak
* *Stavitelé chrámu* ("Tenpluaren eraikitzaileak") – 1899, olerkiak
* *Ruce* ("Eskuak") – 1901, olerkiak
* *Hudba pramenů* ("Iturburuetako musika") – 1903, saiakerak
* *Skryté dějiny* ("Historia ezkutua") – saiakerak

## Kanpo estekak
Volodimir Klitxko

**Volodimir Volodimirivitx Klitxko** (Semipalatinsk, 1976ko martxoaren 25a) ukrainar boxeolari ohia eta militarra da.

Boxeolari amateur izan zen garaian, urrezko domina irabazi zuen superastunen kategorian 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan. 2004 eta 2015 artean, Vitali anaiarekin batera, boxeo profesionaleko superastuna izan zen.

2022ko otsailean Kieveko Lurralde Defentsarako Brigadarekin bat egin zuen Errusiaren inbasioaren aurka borrokatzeko.

## Kanpo estekak
Sri Lankako poni

**Sri Lankako ponia** uharte hartako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Euren jatorria Delft uhartean portugaldarrek askatutako aberetan dago. Animali hauek, neurri handi batean, basazaldiak bilakatu ziren eta egun halaxe irauten dute.

## Historia 
Zaldiak Portugaldarrek ekarri zituzten Delft uhartera XVII. mendean. Hasiera batean 12 abere ziren eta haietatik 4 ihes egin zuten eta uhartean libre bizitzera moldatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estauroteka

**Estauroteka** ( , gurutzea, eta  theke, edukiontzia) erlikia-ontzi kristau mota bat da, lignum crucis delakoak gordetzeko egina, hau da, Kristoren Gurutzearen zur zati edo ezpalak zaindu eta, bere kasuan, erakusteko egunak.

Jesukristo gurutziltzatu zan gurutzeari deitzen zaio Kristoren egiazko gurutzea . 4. mendearen amaieratik gurutzearen erlikiak kristautasunaren ikono eta objektu preziatu bihurtu ziren. Egur zatiak gordetzeko, bereziki balio handiko erlikia-ontzia bereziki landuak eta aberatsak egiteari ekin zitzaion, eta horiek dira estaurotekak,

Bizantziar estaurotekak bereziki preziatuak dira artearen historiaren ikuspegitik.[thumb| [Stavelot-Triptychon|Stavelot triptikoa, 1156/58 inguruan sortua Stavelot monasteriorako, erdian bizantziar estauroteka bat daukana.|erdian|300x300px]]
Charlie Vickers

**Charlie Vickers** (Melbourne, Australia, 1992ko urriaren 24a) aktore australiarra da. Vickers batez ere ezaguna da *Medici* (2018) drama historikoan, *Palm Beach* filmean (2019) eta Prime Videoren *Eraztunen jauna: Boterearen eraztunak* (2022) fantasiazko telesailean jokatutako rolengatik.

## Bizitza eta hezkuntza 
Charlie Vickers Melbourneko St. Kilda barrutian jaio zen 1992an, baina Geelongen hazi zen (Victoria). Melbourneko RMIT Unibertsitatean arte-gradu baterako ikasi zuen, eta afizionatuen antzerkian parte hartu zuen, Stephen Sondheimen *Sweeney* *Todd* antzezlaneko epaile rola barne. Geroago, Erresuma Batuko antzerki eskola batean sartzeko probak egin zituen, Sydneyn. 

Ikasketekin jarraitzeko, Vickers Londresera (Ingalaterra) joan zen, eta han Royal Central School of Speech and Drama eskolan sartu zen. 2017an graduatu zen.

## Karrera 
Vickersek 2018an egin zuen debuta, Guglielmo Pazzi pertsonaiarekin,  Netflix-en *Medici* telesaileko zortzi ataletan. 2019an, Rachel Ward-ek zuzenduriko *Palm Beachen* filmean hartu zuen parte Danen rola jokatuz. 2020an, Douglas Ray-ren thriller-en filmean, *Death in Shoreditch* filmean agertu zen Vickers, Andrews izeneko baten rola jokatuz.

2022an, Vickersek Sauron pertsonaia ezagunaren rola jokatu zuen Tolkienen munduan inspiraturiko *Eraztunen jauna: Boterearen eraztunak* telesailean. Bigarren atalean agertu zen lehenbizikoz, Morfydd Clarkekin batera. Kontua da Vickersek Halbrand izeneko gizaki baten rola jokatzen duela, eta aktoreak hirugarren atala arte ez zuela jakin Halbrand hori benetan Sauron zela. Vickers lasterkari gogotsua da. Zenbait triatloi eginak ditu, eta 5-10 km egin ohi ditu astean behin baino gehiagotan.

2022an ere bai, Holly Ringland-en *The Lost Flowers of Alice Hart* eleberriaren egokitzapen batean hartu zuen parte Vickersek.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Argazkiak 

Fitxategi:Charlie Vickers interview 2.jpg|alt=
Fitxategi:Charlie Vickers interview 4.jpg|alt=

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  IMDb-n
Ugadi

**Ugadi**, **Yugādi**, **Ugādi** edo **Samvatsarādi** (kannada hizkuntzan: ಯುಗಾದಿ, telugua hizkuntzan: ఉగాద), Indiako hegoaldean, Dekkaneko herri hinduistek ospatzen duten urteberri-egunari deritzo.

*Ugadi* hitza, sanskritoko *yuga* (adina) eta *Adi* (hasiera) hitzetatik dator, *garai berri baten hasiera* esan nahi duena.

Ospakizun eguna urtero aldatzen da, egutegi hindua, bere baitan, eguzki-ilargi egutegia baita. Ugadik urte berriko lehen eguna adierazten du, beraz, Shaka Samvat egutegiarekin batera, chaitra hilabetearekin hasten da, martxo edo apirilean.

## Kanpo estekak
Brígida del Río

**Brígida del Río** edo Peñarandako emakume bizarduna (XVI. mendea) Felipe II.aren gortesaua izan zen.

## Biografia 
Bere bizarra zela eta Brígida del Río famatu egin zen XVI. mendean. Habsburgotarrak sustatutako bitxikerien gortearen parte izan zen, itsusiak edota arraroak ziren horiek errege-erreginen dotorezia eta edertasuna nabarmentzen zuten eta. Brigida Felipe II.aren gortera eramana izan zen, norbaiten jabetza ote zuen ez dago argi. Madrilen eta Valentzian egon zela ezaguna da, baita ere erakutsia izateagatik dirua jasotzen zuela.

### Margolanetan 
1590an Juan Sánchez Cotán margolariak Felipe II.aren gortean egon zenean Brigidaren erretratua egin zuen. Ondoren, Covarrubiasek irudi hori erabili zuen bere *Emblemas morales* (1610) liburuan eta irudia ezagutarazi zen. Juan de Ribera, Diego Valentín Díaz edota Astorgako markesak bere erretratuak zituzten. Pedro Salazar de Mendozaren margolan kolekzioan Brigidaren beste erretratu bat zegoela uste da, 1629 urte inguruan, baina ordutik ez da bere berririk izan, erretratu hau Toledon zegoen, Sánchez Cotánen erretratua bezala eta horregatik baliteke ere koadro berdina izatea. Egun, Sánchez Cotánen margolana Pradoko Museoan dago gordeta, baina ez dago erakusgai. Bizarrak sexualitateari lotutako esanahia zuen garai honetan, gizonen berotasunari eta emakume hauen ohitura txarrei eta ustezko lizunkeriari lotuta.

### Literaturan 
Garaiko hainbat literatur lanetan Brigidaren aipamena egiten da, besteak beste, Mateo Alemánen *Guzmán de Alfarache* (1599) eleberrian, Sebastián de Covarrubias-en *Tesoro de la Lengua Castellana* (1611) liburuan, Jerónimo de Alcaláren *El donado hablador* (1624) liburuan eta Fracisco de Quevedok *A la barba de los letrados* sonetoan, azken honek María de Peñaranda izena jartzen dio.

## Bibliografia 
* D. Lazzeri, D. Lippi & G. M. Weisz (2015). *Brigida del Rio, “La Barbuda de Peñaranda” (1590): Juan Sánchez Cotán (1560–1627)*. Endocrinology and Art.

## Ikus, gainera 
* Emakume bizardun

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Paula Barbada

**Santa Paula Barbada** Ávilan gurtu izan den santua.

## Biografia 
Mitoaren arabera, Paula izeneko neskatoa Cardeñosa bizi zen, baratzezaintzan aritzen zen eta San Segundo gurtzen zuen. Bere ortuan landatzen zituen barazkiak merkatuan saltzen zituen eta ondorioz luze ibili behar zen bakarrik. Zaldun baten jazarpena pairatu zuen eta eraso sexuala saiheste aldera San Lazaroren ermitan ezkutatu eta jainkoari eskatu zion "aurpegia itsusarazteko". Mirariz bizarra hazi zitzaion eta erasotzailea ermitan sartu zenean, ez zuen ezagutu, gizon batekin nahastu eta alde egin zuen. Ondoren, San Segundoren ermitara joan zen bizitzera. Handik gutxira hil egin zen. Bertan hilobiratu zuten hurrengo inskripzioarekin:"*Erretaula honek Isabel de Ribera ederrak egiteko agindu zuen, Valderrabanoko zaldunaren alabak, 1547. urtean Santa Paula Barbadaren omenez egina. 17 urte zituela hil omen zen, otsailaren 20an"*.Juan Eusebio Nieremberg-en *Cvriosa filosofia y tesoro de maravillas de la naturaleza* (1630) liburuan aipatzen da. María Cátedraren arabera, San Segundo eta Santa Paula 

Barbada Ávilako botere harremanen erakusgarri dira.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* María Jesús Zamora Calvo (2019). *El cuerpo y su identidad en la mentalidad áurea*. Edad de Oro, XXXVIII (97-117).
* María Cátedra (1997). *Un santo para una ciudad. Ensayo de antropología urbana*. Editorial Ariel.
* María de los Ángeles Valencia García (2002). *Simbólica femenina y producción de contextos culturales; el caso de la Santa barbada*. Universidad de Salamanca.

## Ikus, gainera 
* Santa Liberata
* Emakume bizardun

## Kanpo estekak 
* Santa Paula Barbadaren kondaira (YouTube)
Silhak

[thumb|250px|[Kim Yuk 1580–1658.]]
**Silhak** () Konfuzianismo berritzeko Korean sortutako mugimendua da. Bere aktibitate nagusia XVIII. menden kaotikoan eman zen.

## Etimologia 
Silhak Koreako Konfuzio gizarte erreforma mugimendua izan zen Joseon dinastian. *Sil* "benetakoa" edo "praktikoa" esan nahi du, eta *Hak*-ek "ikasketak" edo "ikastea" esan nahi du. 

## Garai historikoa 
Neokonfuzianismoaren izaera gero eta metafisikoagoari erantzunez garatu zen. Neokonfuzianismoak Korean XVII. mende amaieratik XIX. mende hasierara bitartean gertatzen ari ziren nekazaritza, industria eta politika aldaketa bizkorretatik aldenduta zirudien. Silhak konfuzianismoaren irakaskuntzen jarraipen "akritikoari" eta neokonfuzianismoaren "formalismo" eta "erritualari" hertsiki atxikitzeari aurre egiteko sortu zen. Silhakeko aditu gehienak boteretik baztertutako fakziokoak ziren. Beste batzuk pozik ez zeuden akademikoak ziren, erreforma eskatzen zutenak. Konfuzianismo enpiriko baten alde egin zuten, maila praktikoan giza gizartearekin erabat kezkatuta.

## Garrantzia 
Silhaken defendatzaileek Konfuzioko gizarte-egitura zurruna erreformatzea, nekazarien egoera zaila arintzeko nekazaritza-erreformak egitea, Korearen nortasuna eta kultura nazionala sustatzea, zientziaren azterketa bultzatzea eta atzerriko herrialdeekin teknologia-trukea defendatzea proposatu zuten. Silhakeko akademikoek gizarte-arazoetarako ikuspegi errealistak eta esperimentalak erabili nahi zituzten, herriaren ongizatea lortzeko. Giza berdintasuna sustatu zuten eta Korean zentratutako ikuspegi baterantz mugitu ziren. Silhak eskolari Korea moderno bat sortzen laguntzea egozten zaio.

## Jarraitzaile nagusiak 
* Yi Ji-ham, 1517–1578.
* Kim Yuk, 1580–1658.
* Yi Su-gwang.
* Yu Hyeong-won, 1622–1673.
* Yi Ik, 1681–1764.
* Ahn Jeong-bok, 1712–1791.
* Yun Hyu, 1617–1680.
* Park Se-dang, 1629–1703.
* Yu Su-won, 1694–1755. 
* Park Ji-won, 1737–1805.
* Sin Gyeong-jun, 1712–1781.
* Wi Baek-gyu, 1727–1798.
* Hong Dae-yong, 1731–1783.
* Yi Deok-mu, 1741–1793.
* Pak Je-ga, 1750–1815
* Kim Jeonghui, 1786–1856.
* Jeong Yak-yong, 1762–1836.
* Seo Yu-gu 1764-1845
* Choi han-ki 1803-1877

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jhumpa Lahiri

**Nilanjana Sudeshna "Jhumpa" Lahiri** (Londres, 1967ko uztailaren 11) estatubatuar idazlea da, 1999an *Interpreter of Maladies* ipuin bildumarekin Pulitzer Saria Fikzioan irabazteagatik ezaguna. Aita Rhode Islandeko Unibertsitateko liburuzaina izan zen. Amak bengaliar ondarea mantendu nahi izan zuen seme alabengan eta bengaleraz hitzegiteaz gain aldiro senideak bisitatzera Kalkutara joaten ziren eta ordutik du Italia eta italierarekiko zaletasuna, bere lanetan nabarmendu izan dena. 2001ean Alberto Vourvoulias-Bush kazetariarekin ezkondu zen eta 2012an Erromara joan zen bizitzera senarrarekin eta bi haurrekin. 2015ean Princetongo Unibertsitatean idazkera sortzaileko irakasle bihurtu zen.

## Literatura ibilbidea 
Urteetan ipuinak idazten ibili ondoren.

2003an *The Namesake* argitaratu zuen, lehenengo eleberria hain zuzen ere. 2007an liburuan oinarrituriko filmea egin zuen Mira Nair indiar-estatubatuar zuzendariak. Bollywoodeko izarrak izan ziren protagonista eta Lahirik berak Jhumpa izebaren papera bete zuen filmean.

2008an bigarren ipuin liburua atera zuen, *Unaccustomed Earth*, eta The New York Times egunkariak best seller zerrendan sartu zuen.

Unibertsitate garaitik izan zuen Italiarekiko miresmena eta italiera ikasten aritu zen urte luzez. 2015ean eguneroko antzeko saiakera liburua atera zuen italierarekiko izan zuen harremana eta bilakaera azalduz. Italieraz atera zuen gainera, *In altre parole* izenarekin. 2018an italieraz lehenengo eleberria plazaratu zuen, *Dove mi trovo* izenekoa. 

2021ean *Whereabouts* eleberria atera zuen, 2022an bere itzultzaile esperientzia *Translating myself and others*  saiakeran isladatu zuen eta 2023an italieraz liburu berria atera zuen, *Racconti romani* ("Ipuin erromatarrak").

## Lanak 
### Ipuinak 
* *Interpreter of Maladies* (*Emozioen interpretatzailea*, 1999).
* *Unaccustomed Earth* (*Ohitu gabeko Lurra*, 2008).

### Eleberriak 
* *The Namesake* (*Izen ona*, 2003).
* *The Lowland* (*Sakonunea*, 2013).
* *Dove mi trovo* (*Non nago*, 2018). 
* *Whereabouts* (*Nongoa*, 2021). 
* *Racconti romani* (*Ipuin erromatarrak*, 2023)

### Saiakera 
* *In altre parole* (*Betse hitz batzutan*, 2015).
* *Il vestito dei libri* (*Liburuen jantzia* 2016).
* *Translating myself and others* (*Neure burua eta beste zenbait jende itzultzen,* 2022)

### Poesia 
* *Il quaderno di Nerina* (*Nerinaren koadernoa*, 2020).

## Sariak eta aintzatespenak 
* PEN/Hemingway Saria (1999) - "Interpreter of Maladies"
* Pulitzer Saria Fikzioan (2000) - "Interpreter of Maladies"
* Asian American Literary Awards (2009) - "Unaccustomed Earth"
* DSC Prize for South Asian Literature (2014) - "The Lowland"
* PEN/Malamud Saria (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jhumpa Lahiriren webgune ofiziala
Zuhatza (argipena)

**Zuhatza** izenak adiera zenbait ditu:

* Zuhatza (Aiara) Zuhatza (ofizialki Zuaza / Zuhatza) Aiarako udalerriko herrietako bat.
* Zuhatza uhartea Arabako Zuia-Gorbeialdea eskualdeko urtegia dagoen uhartea.
Bibliako kapituluak eta bertsetak

**Kapituluak eta bertsetak** ez ziren agertu **Bibliaren** lehenengo testu judeo-kristauetan; banaketa horiek Bibliaren paratestuak dira. XIII. mende hasieratik, Bibliaren ale eta edizio gehienek eskrituretako liburu guztiak aurkezten dituzte, laburrenak izan ezik, kapitulutan banatuta, normalean orrialde bateko luzapenekoak. XVI. mendearen erdialdetik, editoreek kapitulu bakoitza bertsetetan banatu zuten, eta horietako bakoitzak lerro gutxi batzuk edo esaldi bat edo gehiago ditu. Ohikoena Bibliako atala (adibidez, Ezekielen liburua), ondoren kapitulua (adb. 23) eta, bi punturen ostean, bertseta jartzen da (adibidez, 20). Honela,  bezalako testuak ematen dira.  8:9 Bibliako bertsetik luzeena da. Batzuetan esaldi batek bertset bat baino gehiago hartzen du,  kasuan bezala, eta batzuetan esaldi bat baino gehiago dago bertset bakar batean,  bezala.

Testu hebrearraren banaketa juduak kristauek erabilitakoen ezberdinak dira hainbat puntutan. Adibidez, tradizio juduak Salmo askoren atxikipenak bertset independentetzat edo ondorengo bertsetaren zatitzat hartzen ditu, eta ezarritako praktika kristauak, berriz, Salmoekiko atxikipen bakoitza independente eta zenbakitu gabekotzat hartzen du, eta horrek 116 bertsio gehiago ematen ditu bertsio juduetan testu kristauetan baino. Kapitulu banaketa batzuk ere leku ezberdinetan agertzen dira, adibidez, Hebrear Bibliak 1 Kronikak 5:27-41 testuaren kristau itzulpena 1 Kronikak 6:1-15 da.

## Kanpo estekak
Mary Douglas

**Mary Douglas**, **Margaret Mary Tew** jaiotzez izena (Sanremo, 1921eko martxoaren 25a - Londres, 2007ko maiatzaren 16a) britainiar antropologoa izan zen.

Bere amaren erlijioa zen katolizismoan hezi zuten. Antropologia ikasi zuen Oxfordeko Unibertsitatean eta Britainiar Bulego Kolonialean lan egin zuen. 1949an Lele etnia ikasi zuen Kongo Belgikarran eta 1963an *The Lele of the Kasai* liburua argitaratu zuen. 25 urtez gizarte antropologiako irakaslea izan zen University College Londonen. 11 urtez Estatu Batuetan ere irakatsi zuen.

Gizarte antropologoaz, giza kulturaz eta sinbolismoaz idatzi zuen. Émile Durkheimen ikaslea izan zen, eta egiturazko azterketa proposatu zuen, erlijio konparatuan interesa jarriz.

Bere lan nagusia *Purity and Danger* (*Garbitasuna eta arriskua*) izan zen. Erritu-garbitasunaren eta kutsaduraren kontzeptuaren azterketa da, hainbat gizarte eta garaitan.

## Lanak 
* *Peoples of the Lake Nyasa Region* (1950) Mary Tew izenarekin
* *The Lele of the Kasai* (1963)
* *Purity and Danger: An Analysis of Concepts of Pollution and Taboo* (1966)
* "Pollution", in *International Encyclopedia of the Social Sciences*, edited by David L. Sills and Robert K. Merton (New York, Macmillan Co. and the Free Press, 1968).
* *Natural Symbols: Explorations in Cosmology* (1970) (John Desmond Bernal Prize for 1995)
* *Implicit Meanings: Essays in Anthropology* (1975).
* *The World of Goods: towards an anthropology of consumption* (1979) Baron Isherwoodekin
* *Evans-Pritchard* (Fontana Modern Masters, 1980)
* *Risk and Culture* (1980) Aaron Wildavskyrekin
* *In the Active Voice* (1982)
* *How Institutions Think* (1986)
* *Missing persons: a critique of the social sciences* (1988) Steven Neyrekin
* *Risk and Blame: Essays in Cultural Theory* (London: Routledge, 1992).
* *In the Wilderness: The Doctrine of Defilement in the Book of Numbers* (1993)
* *Thought styles: Critical essays on good taste* (1996)
* *Leviticus as Literature* (1999)
* ''Jacob's Tears: The Priestly Work of Reconciliation* (2004)
* *Thinking in Circles* (2007)

### Argitaratzailea 
* *Rules and Meanings. The Anthropology of Everyday Knowledge: Selected Readings*, ed. by M. Douglas (Penguin Books, 1973).
**Constructive Drinking: Perspectives on Drink from Anthropology'', ed. by M. Douglas (1987)

## Kanpo estekak