open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Life Aquatic with Steve Zissou

***The Life Aquatic with Steve Zissou*** (), 2004ko Wes Anderson estatubatuarrak zuzendutako abenturazko komedia dramatikoa da. Bill Murray, Owen Wilson, Cate Blanchett, Anjelica Huston, Willem Dafoe, Jeff Goldblum, Michael Gambon eta Bud Cort aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
## Aktoreak 
* Bill Murray: Steve Zissou
* Owen Wilson: Edward 'Ned' Plimpton / Kingsley Zissou
* Cate Blanchett: Jane Winslett-Richardson
* Anjelica Huston: Eleanor Zissou
* Willem Dafoe: Klaus Daimler
* Jeff Goldblum: Alistair Hennessey
* Michael Gambon: Oseary Drakoulias
* Bud Cort: Bill Ubell, Bond Company Stooge
* Noah Taylor: Vladimir Wolodarsky
* Seu Jorge: Pelé dos Santos
* Robyn Cohen: Anne-Marie Sakowitz
* Seymour Cassel: Esteban du Plantier
* Pawel Wdowczak: Renzo Pietro
* Niels Koizumi: Bobby Ogata
* Antonio Monda: Bere burua antzeztuz
* Isabella Blow: Antonia Cook
* Waris Ahluwalia: Vikram Ray
* Matthew Gray Gubler: Niko Internoa (1. internoa)

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ghee

***Ghee*** edo ***ghi*** (  edo  ;  ; ) indiar jatorriko gurin iragazia da. Jatorrian bufalo-esnetik lortzen bazuten ere, gaur egun behi-esnearen gurinetik lortzen dute. Gurinaren zati oliotsua da, gurina ontzi handi batean poliki fusionatuz lortzen dutena. Gurinaren oso antzeko itxura du, eta metalezko ontzietan eros daiteke.

Gurin iragaziaren eta *ghee*aren arteko alde nagusia da lehenengoan koipea ahalik eta lasterren bereizten dela esnekiak erre ez daitezen; bigarrenerako, berriz, berotzen uzten da solido horiek marroi itxura izan arte, eta usain gozoagoa ematen zaio. Era berean, gurin mota honek biltegiratze-aldi luzeak ahalbidetzen ditu, elaborazioan zehar usteltzen dituzten entzimak eta mikroorganismoak ezabatu direlako.

Bada landare-aldaera bat, ***vanaspati ghee*** izenekoa, margarinaren fabrikazioaren baliokide den hidrogenazio-prozesu bati lotutako landare-olioetatik abiatuta prestatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorky Park (filma)

***Gorky Park***, 1983ko Michael Apted ingelesak zuzendutako misteriozko thriller film bat da. William Hurt, Lee Marvin, 
Brian Dennehy, Ian Bannen eta Joanna Pacuła aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Sobietar Batasuna, Mosku, hiriaren bihotzean dagoen  Gorky parkean aurpegiak desitxuratuak dituzten hiru gorpu agertu berri dira. Arkady Renko (William Hurt) poliziaren detektibeak kasua argitzeko ardura Jaso du, baina berehala zenbait oztopomburokratikoekin topo egingo du. Bestalde, gorpuen egoera, ebaki eta zauri askorekin, beren identifikazioa eragizten du. Ikerketa aurrera doan heinean, Renko sobietar gobernuaren zenbait goi kargu politiko hilketa horiekin lotura dutela ohartuko da.

## Aktoreak 
* William Hurt: Arkady Renko ofiziala
* Lee Marvin: Jack Osborne  
* Brian Dennehy: William Kirwill detektibea
* Ian Bannen: Andrei Iamskoy fiskal burua
* Joanna Pacula: Irina Asanova  
* Michael Elphick: Pasha Pavlovich
* Richard Griffiths: Anton  
* Rikki Fulton: Pribluda maiorra
* Alexander Knox: Jenerala
* Alexei Sayle: Golodkin  
* Ian McDiarmid: Levi Andreev irakaslea
* Niall O'Brien: Rurik, KGBko agentea
* Henry Woolf: Levin
* Jukka Hirvikangas: James Kirwill
* Marjatta Nissinen: Valerya Davidova
* Heikki Leppänen: Kostia Borodin
* Elsa Salamas: Babushka 
* Anatoli Davydov: Nicky, KGBko agentea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Angela Pagano

**Angela Pagano** (Napoli, 1937ko apirilaren 1a – *ibidem*, 2024ko uztailaren 6a) italiar aktore eta abeslaria izan zen.

## Bizitza 
Guglielmo Paganoren alaba eta Marina Pagano abeslariaren ahizpa. 2024ko uztailaren 6an hil zen, 87 urte zituela.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Diskografia 
* 1973: *Jesce sole*
* 1975: *Io vi racconterò*
* 1985: *La vita mia*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jorge Pablo Chapoy

**Jorge Pablo Chapoy** (Monclova, 1973ko apirilaren 26a) arkularia da. Mexiko ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleksandra Trusova

**Aleksandra Viatxeslavovna Trusova** (errusieraz: Александра Вячеславовна Трусова; Riazan, Errusia, 2004ko ekainaren 23a – ) errusiar kirolaria da, patinaje artistikoan banakako modalitatean lehiatzen dena. 

## Kirolari ibilbidea 
Pekingo 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta zilarrezko domina lortu zuen banakako proban.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius spectabilis

***Cortinarius spectabilis*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Phlegmacium spectabile*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametroarekin, horixka-boli kolorekoa edo krema, okre argia diskoan, pruina arin bat bezalako errezel batez estalia, morea, iraunkorra, denbora luzez beherantz kizkurtuta geratzen da ertzean. Kapelaren azala bereizgarria.

**Orriak:** Hasietan lila bizi kolorekoa, gero arrexka-lila, oinera biribilduak eta bertan beheragune batekin; batzuetan itsatsiak.

**Hanka:** 4 eta 7 cm bitarteko garaierarekin eta 1 eta 1,8 cm bitarteko diametroarekin, erraboil lodiarekin; zurixka-lila  kolorekoa goialdean. Gortina zurixkarekin.

**Haragia:** Zuria hankan tonalitate moreren batekin; ez dauka usain berezirik; zapore gozoarekin edo garratz samarrarekin.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Spectabilis* epitetoa latinetik dator, miresgarri, esan nahi duen, “spectabilis” hitzetik. Bere itxuragatik.				

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius aleuriosmus* delakoarekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Koniferoen basoetan, *Picea excelsa* izeien azpian, kare-lurretan. Altuera handian.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Frantzia, Alpeak, Suedia (batez Gotland uhartea ere), Norvegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Omar Bustani

**Omar Bustani** (1966ko ekainaren 19a) arkularia da. Mexiko ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leon Elizanburu

**Leon Elizanburu** (Ortzaize, 1816ko martxoaren 1a - Uztaritze, 1861eko ekainaren 13a) lapurtar bertso idazle eta bertsolaria da. Anton Abadi antolatutako lore jokoetan irabazi zuen 1855ean *Emazte edalea* lanarekin. Bere anaia kantaria eta idazle ezagunagoa izan zen: Joan Batista Elizanburu.

## Haur aroa 
Leon Elizanburu sortu aitzin bere aita errient izan zen baina 1811n aduanan sartu zen. Ondorioz, Leon Elizanburuk herri anitzetan ikasi zuen eskolan: Arnegi, Aldude, Lasa eta Sarako eskoletan.

## Guarda 
Leon, bere aita bezala 1834-eko uztailaren l-ean aduaneko postuan lanean hasi zen. 18 urte zituelarik Saran bizi izan zen bere aitarekin. Bere guarda lanean sarri mugitu zen lekuz:

Bere hilobia Arrauntzeko kaperan kokatua da, bere familiako pertsona batzuen hilobiekin batera.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kriolinak kantua
* Dantzaria Bilketan
* Emazte edalea Bilketan
* Leon Elissamburu, Guarda, Pilotaria, Olerkilaria. Jean Haritschelhar
Arvo Aaltonen

**Arvo Ossian Aaltonen** (1892ko abenduaren 2 - 1949ko ekainaren 17) finlandiar igerilaria izan zen, 1912ko, 1920ko eta 1924ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuena. 1920koetan brontzezko domina irabazi zuen 200 metro eta 400 metroko probetan, baina 1912an eta 1924an ez zen finalerako sailkatu.

1992ko Udako Olinpiar Jokoetan Antti Kasviok brontzea irabazi zuen arte, Finlandiako igerilari bakarra izan zen domina olinpiko bat irabazten. Finlandiako 22 titulu izan zituen eta 1923ko Txapelketa Nordikoan urrea irabazi zuen. 1929an Kanadara emigratu zuen, baina 1937an Finlandiara itzuli zen. 

## Kanpo estekak
Margarete Adler

**Margarete "Grete" Adler** (1896ko otsailaren 13 - 1990ko apirilaren 10) Austriako igerilaria eta jauzilaria izan zen. 1912ko eta 1924ko Udako Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte. Vienan jaio zen eta judua zen. 

4×100 metroko lasterketan parte hartu zuen 1912an Klara Milch, Josephine Sticker eta Berta Zahourekekin batera, eta brontzezko domina irabazi zuten. Austriak Udako Olinpiar Jokoetan inoiz izan duen dominadunik gazteena da, 16 urte eta 152 egunekin irabazi baitzuen. 100 metroko estilo libreetan ere parte hartu zuen, baina kaleratu zuten lehen txanpan.

1924an jauzietan hartu zuen parte, baina lehenengo txanpan ere kaleratu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beatrice Armstrong

**Beatrice Eileen Armstrong** (Hendon, Middlesex, 1894ko urtarrilaren 11 - 1981eko martxoaren 12) britaniar jauzilaria izan zen, 1920ko eta 1924ko Udako Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte. 

1920ean zilarrezko domina irabazi zuen 10 metroko plataformako jauzian. Lau urte beranduago seigarren amaitu zuen bere txanpan, eta ez zen finalera iritsi.

## Kanpo estekak
Paspalum dilatatum

***Paspalum dilatatum*** Poaceae familiako landare belarkara da, Brasilen eta Argentinan jatorria badu ere mundu osoan naturalizaturik dagoena.

## Deskribapena 
Landare belarkara iraunkorra da, sustrai sakonak dituena eta 0,6-1,7 metro arteko altuera hartzen duena eta sasi sendoak osatzen dituena.

2-9 buru estu eta luzeetan ditu infloreszentziak. Itsasoaren mailatik hasi eta 700 metrotako altuera artean landatzen da. Haren kabuz erreka ertzetan eta estuarioetan ezartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius agathosmus

***Cortinarius agathosmus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Cortinarius subviolascens*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, gris-zurixka, errezel haritsu-zetadun baten ondorioz, hondo gris-arre koloreko baten gainean, geroago okre antzeko kolorekoa edo gamuza kolorekoa.

**Orriak:** Buztin kolorekoak urdinez lausotuak, gero okreak.

**Hanka:** 3 eta 7 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2,5 cm bitarteko diametrokoa, nahiko lodia eta sendoa, zilindriko klabiformea, lila, zurixka-lila, edo zurixka, feltrodun-zurixka, betea.

**Haragia:** lila-more kolorekoa hankan, errefauaren usain pixka batekin, kanforra ere gogorarazten du. 

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Subviolascens* epitetoa, Cortinarius violascens delakoaren antzekoa delako du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Erraz ez den identifikatzen *Cortinarius* bat da, eta *Cortinarius violascens*-en antzekoa izan beharko luke.

## Sasoia eta lekua 
Koniferoen basoetan, betez ere izei gorrien azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Frantzia, Estonia, Alpeak, Erresuma Batua, Finlandia, Suedia, Norvegia, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La maldición de Malinche

***La maldición de Malinche*** Nueva Canción mugimenduko lanik esanguratsuenetako bat da. Gabino Palomares kantautore mexikarrak konposatu zuen, 1975ean, eta izen bereko albumean grabatu zuten lehen aldiz; 1978an egin zuen Discos Pueblo diskoetxe mexikarrak. Album honetan, gainera, Gabino Palomaresen abesti esanguratsuenetako batzuk daude, besteak beste: *A la patria* eta *La letanía de los poderosos*.

*La maldición de Malinche*, Latinoamerikako herri indigenen esplotazioa salatzen du. Baina, batez ere, indigenek beren herrialdeetan pairatzen duten arrazakeria eta gizalegea jartzen ditu agerian. Ameriketako malintxismoari kritika zorrotza egiten dio, hau da, kultura nazionalaren bizkar Europako edo Latinezko kulturak hobesteari. Hala ere, Malintzin (Malintxe) herriaren historiaren interpretazio ahistoriko batean oinarritzen da; Malintxe aztekek azpiratutako herri batekoa zen, eta Hernan Cortesi bere itzultzaile zerbitzuekin lagundu zion, nahuatl eta maia hitz egiten baitzuen, espainieraz gain. 

Jan Fairley musikologoaren hitzetan, "Malincheren madarikazioa" da "Latinoamerikako abestirik garrantzitsuenetako bat". Amparo Ochoak, Los Folkloristas taldeak eta Los Zúcarak jo dute, besteak beste. Hainbat hizkuntzatara ere itzuli dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zulo (ETA)

[thumb|Kazetari bat [Ortega Lararen zuloa|Ortega Lara egon zen zuloan, Arrasaten, 1997an.]]
**Zuloa**, 20. mendeko azken laurdenetik aurrerako hizkeran, ETAerakundearen arma-ezkutalekua edo bahituak edukitzeko toki klandestinoa da, hedaduraz beste zenbait talde armatuen ezkutalekuak izendatzeko ere erabiltzen dena. Erdaretara igaro den hitza ere bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
MFK Ružomberok

**MFK Ružomberok** (izen osoa *Mestský Futbalový klub Ružomberok*) Eslovakiako futbol taldea da, Ružomberok hirikoa.

## Historia 
Taldea 1906an sortu zen *Rózsahegyi Sport Club* izenarekin, hala ere talde apala izan da, 1993 arte ez baitzen bigarren mailara igo. 1997an lortu zuen Lehen mailara igotzea. 2006an urte bikaina izan zuen, Liga eta Kopa irabazi baitzituen. Horri esker Txapeldunen Ligako 3. itzulirako sailkatu zen. 2024an Kopa berri bat irabazi du. Kopa eskuratu duen aldi bietan Spartak Trnava izan du aurkari.

## Palmaresa 
### Eslovakian: 3 
* Eslovakiako Liga:
** Txapelduna (1): 2006.
** Bigarrena (1): 2022
* Eslovakiako Kopa:
** Txapelduna (2): 2006, 2024
** Finalista (3): 2001, 2018, 2020

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Pierre Nguyễn Soạn

**Pierre Nguyễn Soạn** (; Phước Sơn, 1936ko abenduaren 15a – Quy Nhon, 2024ko uztailaren 8a) vietnamdar elizgizon katolikoa izan zen, 1999tik 2012ra Quy Nhơngo apezpiku izan zena.

## Bizitza 
Pierre Nguyễn Soạn 1936ko abenduaren 15ean jaio zen Phước Sơnen. Filosofia eta teologia Quy Nhơngo Làng Sông apaizgaitegi txikian, Nha Trangeko apaizgaitegi txikian eta Da Lateko San Pio X.aren Akademia Pontifikalean ikasi zituen. Horrez gain, 1971n ingelesezko literaturan graduatu zen Saigongo Unibertsitatean.

1968ko abenduaren 21n apaiztu zen. Geroago Erromara joan zen Urbaniana unibertsitatean ikastera, eta 1974an zuzenbide kanonikoan doktoratu zen. Vietnamera itzuli ondoren, parroko eta apaizgaitegiko zuzendaria izan zen. 1989an, bikario jeneral eta katedraleko parroko izendatu zuten.

1999ko ekainaren 3an, Joan Paulo II.a aita santuak Quy Nhơngo apezpiku izendatu zuen. Urte bereko abuztuaren 12an apezpiku ordenatu zuten. *Scis Quia Amo Te* leloa hautatu zuen.

Vietnamgo apezpiku-konferentziako idazkari nagusi izan zen 2001etik 2007ra.

2012ko ekainaren 30ean erretiroa hartu zuen.

2024ko uztailaren 8an hil zen, 87 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albinako urtegia

**Albinako urtegia** Araban dagoen urtegi bat da. Legution dago urtegiaren horma baina aintziraren gehiengoa Aramaioko lurretan dago. Zadorrako urtegi sisteman dagoen txikiena da.

## Geografia 
Albina ibaiaren ibilbidean dago presa eta handik gora lau kilometro inguru luzatzen da. Hego-ekialdeko ertzean Jarindo (896 m) mendia dago eta ipar-mendebaldean Tantaibakar (734 m). Urtegiaren ondoren Albina ibaiaren urak Urrunagako urtegian isurtzen dira Legution.

Urtegiaren muturrean Aramaioko Marixeka aisialdi eremua dago.

## Ezaugarriak 
50 hektareatako azalera du eta ur-bolumena 6 hm3-koa da.

## Babes eremua 
Babesturiko eremua da eta karramarro gorria berreskuratzeko programa abian da.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko urtegien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ortega Lararen zuloa

**Ortega Lararen zuloa** José Antonio Ortega Lara bahituta edukitzeko ETAk prestatu zuen zelda itxi klandestinoa izan zen, Arrasateko lantegi batean kokatua. 1996ko urtarrilaren 17tik 1997ko uztailaren 1ra, zuloan 532 egun egin zituen Ortega Larak, polizia-operazio batean Guardia Zibilak atera zuten arte. Zuloa desegin egin zuten, baina XXI. mendean erreplika bat dago Terrorismoaren Biktimen Oroimenerako Zentroan, Gasteizen.

## Kokapena 
Zuloa Arrasateko San Josepe auzoko eraikin industrial batean kokatutako lantegi batean zegoen. Ortega askatu zuten egunean atxilotu zituzten lau lagunek enpresa bat zeukaten bertan, alokairuan, Jalgi CB izenekoa. 1989tik zegoen lantegi hura bertan, baina 1996-1997 urteetan, bahiketaren unean, aktibitaterik ez zeukan. Atxilotu horiek izan ziren Jose Luis Erostegi Antzuolakoa, Xabier Ugarte Villar Oñatikoa, Josu Uribetxeberria Arrasatekoa eta Jose Migel Gaztelu Bergarakoa.

## Zuloaren aurkikuntza 
1997ko uztailaren 1ean, lantegiko ustezko lau lankide edo bazkideak atxilotu zituzten, bakoitza bere herrian, goizeko 3.30ak aldera. Atxilotuetako bat, Josu Uribetxeberria, lantegira eraman zuten baina, polizien bertsioaren arabera, ez zuen zuloa aurkitzen kolaboratu. Azkenik, goizeko 6.30etan, makina bat tokiz aldatuz, sarbide ezkutua aurkitu zuten guardia zibilek, eta handik jaitsita, aurkitu eta askatu zuten Ortega Lara. Bonbilla txiki baten argia zeukan. Zuloaren zuloa sintasolez zegoen estalia eta paretak zurez. Kazetariei sartzen eta ikuskatzen utzi zieten guardia zibilek bahiketa amaitu eta egun gutxira. 

Bahituak bi marmita jasotzen zituen, bata bere beharrak betetzeko eta bestea garbitzeko. Bahitzaileek erretilu bat ematen zioten egunean hiru bider, baso bat ur eta plater bat fruta eta barazkiekin. Egunero jasotzen zituen egunkaria eta botikak, eta walkman bat eta liburuak ere bazituen. Ortega Lararen arabera, bahitzaileekiko harremana aldatuz joan zen, elkarrizketa politiko adeitsuak partekatzetik traturik ez izatera.

## Erreplika 
Terrorismoaren Biktimen Oroimenerako Zentroan, Gasteizen, zuloaren erreplika bat dago bisitagarri zentro hau 2021ean ireki zenetik. Erreplikako argazkiak dira hauek:

Fitxategi:Vitoria - Centro Memorial de las Víctimas del Terrorismo, reproducción del zulo de José Antonio Ortega Lara 5.jpg|
Fitxategi:Vitoria - Centro Memorial de las Víctimas del Terrorismo, reproducción del zulo de José Antonio Ortega Lara 3.jpg|
Fitxategi:Vitoria - Centro Memorial de las Víctimas del Terrorismo, reproducción del zulo de José Antonio Ortega Lara 1.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ortega Lararen zuloaren aurkikuntzako irudiak, eta zuloaren berregiketa digital bat, biak bideo batean.
Lucien Pissarro

**Lucien Pissarro** (Paris, 1863ko otsailaren 20a – Hewwod, Dorset, 1944ko uztailaren 10a) frantziar margolari, grabatzaile eta liburuen diseinatzaile eta ilustratzailea izan zen. Inpresionismoaren eta neoinpresionismoaren teknikak erabili zituen, baina Les XXekin ere erakutsi zuen. Paisaiez gain, izadi hilak eta familiaren erretratuak margotu zituen.

Camille Pissarro margolariaren eta Julie Vellayren zazpi semeen artean zaharrena izan zen. Claude Monet eta Pierre-Auguste Renoir bere aitaren lagun margolariez inguratuta hazi zen eta Georges Seurat eta Paul Signac-en eragina jaso zuen.

Britainia Handia bisitatu zuen lehen aldiz 1870-72an, 1883-84an itzuli zen eta 1890. urtean kokatu zen behin betiko. 1886an inpresionisten azken erakusketan parte hartu zuen eta 1886tik 1894ra Salon des Independants delakoan parte hartu zuen. 1894an Eragny Press sortu zuen eta bere emaztearekin batera liburuak ilustratu eta inprimatu zituen 1914ra arte.

Walter Sickertekin elkartu zen eta 1906an New English Art Clubeko kide bihurtu zen. 1913tik 1919ra Dorset, Westmorland, Devon, Essex, Surrey eta Sussexeko paisaiak margotu zituen. 1916an Britainia Handiko herritartasuna eskuratu zuen. Britainia Handian Camden Town Groupen sortzaileetako bat izan zen. 1922tik 1937ra Frantziako hegoaldera joan zen pintatzera, Derbyshirera, Gales hegoaldera eta Essexera egindako espedizioekin batera. 1934tik 1944ra Londresko Royal Academyn erakutsi zuen.

## Iruditegia 

Lucien Pissarro - The Stour at Stratford St Mary, Colchester.jpg|Le Stour, Stratford St Mary, Colchester
Lucien Pissarro Brookleton Yulgreave.jpg|Paysage, Brookleton, août
Lucien-pissarro-Girl picking flowers.jpg|Cueillette de crocus
Lucien Pissarro dans un intérieur.jpg|Portrait de Lucien Pissarro par Camille Pissarro, (1875)
William Strang - Portrait of Lucien Pissarro.jpg|Portrait de Lucien Pissarro par William Strang Musée des beaux-arts du Canada, Ottawa, (1920)

## Kanpo estekak
Herri gogoa (diskoetxea)

**Herri gogoa** (Urnieta, 1967 - Donostia, 1980) Jose Angel Irigarai idazleak, Iñaki Beobidek eta Axen Egañak sortu zuten diskoetxea izan zen. Guztira, berrehundik gora disko kaleratu zituen. Garai hartako Euskal kantagintza berriko musika grabatzeko beste aukerarik ez zegoenez sortu zuten diskoetxe berri hau, Ez Dok Amairu taldeko kideentzako aukera bikaina ireki zuena. Euskal Herrian bertan bitarteko tekniko txukunekin grabatu ahal izan zuten euskal musikariek; ordura arte Madrilera eta Bartzelonara joan behar izaten zuten, eta hango musikari eta teknikariekin lan egin.

Fitxategi:Iñaki Beobide, kulturgilea.jpg|Iñaki Beobide
Fitxategi:JA Irigarai Lourdes Iriondo GureGipuzkoa 1005809jpg.jpg|Jose Angel Irigarai, Lourdes Iriondorekin 1971n.
Fitxategi:Axen Egaña 2025 Irutxulo.jpg|Axen Egaña (2025)

## Hasiera Urnietan, Ez dok Amairu-rekin (1967-1971) 
Lehen diskoak grabatzeko behin-behineko estudio bat apailatu zuten Urnietan (Gipuzkoa), Salestarren ikastetxeko antzokian, Bartzelonan alokatutako tresneria erabiliz. Hamar egunetan, Ez Dok Amairuko kantari askok grabatu zuten han (Xabier Lete, Benito Lertxundi, Julen Lekuona, Lourdes Iriondo, Mikel Laboa, Oskarbi, Artze anaiak...). Urte batzuk igaro ziren estudio propio bat izateko asmoa gauzatu arte. Horretan, funtsezkoa izan zen Pako Miangolarra Venezuelatik etorritako euskal jatorriko negozio-gizonaren laguntza. Hark jarritako diruarekin, Donostiako Gros auzoan erositako etxe batean jarri zuten grabazio estudioa, Miangolarrak berak erositako tresneriaz hornituta.

Haatik, Espainiako zentsurak ukatu egin baitzion Herri Gogoari diskoak argitaratzeko baimena, lehen urteetan Kataluniako Edigsa argitaldariaren bidez kaleratu zituen diskoak, Edigsa-HG zigiluarekin.

## Musika taldeak 
*Xabier Lete, Benito Lertxundi, Julen Lekuona, Lourdes Iriondo, Mikel Laboa, Oskarbi, Artze anaiak, Pantxoa eta Peio, Antton Valverde, Txomin Artola, Haizea, Lupe, Mikel Laboa, Xabier Saldias, Amets, Argoitia neba-arrebak, Lauburu, Joxe Mari Urbieta, Aitor Badiola, Iñaki Garmendia, Xalbador Garmendia, Lupe, Kixki ta Mixki ta Kaxkamelon, Txotxongillo Taldea...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisca de Gutierrez

**Francisca de Gutierrez** arkularia da. Mexiko ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucía Sainz

**Lucía Sainz Pelegri** (Bartzelona, Katalunia, 1984ko urriaren 5a) bartzelonar tenislari ohia eta padel jokalari profesionala da. Profesional gisa 5 urte eman eta gero, 2020ko denboraldian Munduko padeleko lehen postuan sailkatu zen Gemma Triayrekin batera. Bartzelona Masterrean izendatu zen txapelketako MVP. 2019an Bartzelonako kirolari onenaren Dona eta Esport saria jaso zuen. 

2015 urtetik aurrera padelean profesionalki aritzea erabaki zuen, eta, ordutik, bere ibilbidea arrakastatsua izan da. 2020ko denboraldia munduko padel rankingaren gorenean amaitu zuen.

2022ko otsailean padel elkartea (IPPA) sortu zen eta Lucía Sainz aukeratu zuten presidente.

## Bizitza 
Lucia Sainz Peledri Bartzelonan jaio zen 1984ko urriaren 5ean. Tenisean jokatzen hasi zen 5 urterekin eta 18 urtera arte jardun zuen kirol horretan  Bartzelonako R.C. de Polo. Txikitan padel txapelketaren bat jokatu zuen. 18 urterekin Fresnora (AEB) joan zen unibertsitateko taldearekin ikasi eta lehiatzeko beka batekin. Bea González izan zen Lucía Sainzen bikote berria.

### Padel elkartea 
2022ko otsailean, IPPA jokalarien elkartea sortu zen. “Elkarrekin, indartsuago” lelopean. Helburua jokalariak helburu komun batekin elkartzea zen. Lucia Sainz aukeratu zuten elkartearen historian lehen presidente.

## Sariak 
Besteak beste, sari hauek lortu ditu:

### 2016 
* Espainiako txapelduna 
* Espainiako selekzioarekin Munduko txapelduna

### 2017 
* Europako txapelduna Espainiako selekzioarekin
* Granada Open txapelduna
* Zaragoza Open txapelduna

### 2018 
* Catalunya Master irabazlea
* Zaragoza Open irabazlea
* Valladolid Open irabazlea
* Granada Open irabazlea[thumb|291x291px|[Lucía Sainz, Vigo Open 2019 World Padel Tour-42]]

### 2019 
* WOPEN Santanderreko txapelduna

### 2020 
* Sardinia Open txapelduna
* Bartzelona Master txapelduna
* Alacant Open txapelduna
* Las Rozas WPT txapelduna
* Master Series txapelduna
* World Padel Tourreko 1. zenbakia

### 2021 
* Munduko txapelduna Qatarren
* Europako txapelduna
* Madrid Open Finalista 
* Bartzelona Master Finalista 
* Menorcako WPT Finalista 

### 2023 
* Sardiniako FIP txapelduna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Mujicaren Volkswagen Fusca

**José Mujicaren Volkswagen Fusca** José Mujica Uruguaiko presidente izandakoaren automobil pertsonala da, Volkswagen Beetle bat (Hego Amerikako herrialde batzuetan *Fusca* esaten zaie), urdin argia eta 1987koa.

2010ean presidente izendatu zutenean, bere betiko etxean bizitzen jarraitu nahi izan zuen José Mujicak, eta baita automobil hau erabiltzen ere. Lagun batzuen oparia da gainera, ez Mujicak pertsonalki. Auto ezagun honez gain, beste Fusca ilunago bat ere badauka Mujicak.

2014an Arabiar penintsulako aberats batek milioi bat dolarretan erosi nahi izan zuelako albistea zabaldu zen, baina Mujicak muzin egin zion eskaintzari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hélène Metzger

**Hélène Metzger** (Chatou,1889ko abuztuaren 26a - Auschwitz, 1944ko martxoaren 7a) frantziar zientzia filosofo, kimikari eta historialari zientifikoa izan zen. Bere idazkiak kimikaren historiari buruzkoak dira batez ere. Jatorri judua zuenez, Bigarren Mundu Gerran Auschwitzeko kontzentrazio-esparrura deportatu zuten, eta han hil zen.

## Biografia 
Hélène Metzger Hélène Bruhl bezala jaio zen 1889an, Paris inguruan. Bere aita, Paul Bruhl, diamante eta harribitxien merkatari familia batetik zetorren, beharbada Metzgerren kristalografiarekiko interesaren iturri izango zena. Bere osaba Lucien Lévy-Bruhl antropologo frantses ospetsua izan zen. Bere ama, Eugénie Emilie, alabak bi urte besterik ez zituenean hil zen. Aita berriro ezkondu zen, baina Metzgerrek ez zuen inoiz harreman onik izan bere amaordearekin. Nahiz eta aitaren aurkakotasuna izan, heziketa bat jarraitzea erabaki zuen, eta Sorbonara joan zen, non diploma bat lortu zuen litio kloratoaren egitura aztertzeagatik. 1913an Paul Metgerrekin ezkondu zen, Lehen Mundu Gerran hil zena.

1918an doktoretza lortu zuen. Bere tesia kristalografiaren historiari buruzkoa zen. Ordutik bere lana Frantziako kimikaren historian oinarritu zen, bereziki XVII. eta XVIII. mendeetan. Alemanek Paris okupatu ondoren, Lyonera joan zen, eta han judaismoaren monoteismoari buruzko ikerketa bati ekin zion. Ikerketa horrek Vichyko gobernuaren arreta erakarri zuen. 1944ko otsailaren 8an atxilotu eta Auschwitzera erbesteratu zuten eta bertan hil zen 1944ko martxoaren 10ean. Kimikaren historiari buruzko bere idazkietan, figura ezagunenetatik urruntzen da, eta, aldiz, aitorpen gutxien izan arren, kimika modernoaren garapenean eragin nabarmena izan zuten pertsonaiak arakatzen ditu.
* *Les doctrines chimiques en France du début du XVIIe à la fin du XVIIIe siècle* (1923).
* *Les concepts scientifiques* (1926).
* *Newton, Stahl, Boerhaave et la doctrine chimique* (1930).
* *La chimie* (1930).
* *La Philosophie de la matière chez Lavoisier* (1935).
* *Attraction universelle et religion naturelle chez quelques commentateurs anglais de Newton* (1938).
* ''La science, l'appel de la religion et la volonté humaine* (1954).
* *La méthode philosophique en histoire des sciences* (1987) (ed. Gad Freudenthal).

## Sariak eta aintzatespenak 
Metzger Zientziaren Historiaren Nazioarteko Akademiako diruzaina izan zen 1929an, Centre international de synthèse zentroko zientziaren historiaren liburutegiko zuzendaria 1939an eta Frantziako Zientzia Historialarien Taldeko idazkaria.

Frantziako Zientzia Akademiak *Binoux Saria* eman zion.

International Synthesis Center-ek Hélène Metzger-i buruzko hitzaldi bat antolatu zuen 1985eko maiatzaren 21, 22 eta 23an Collège de France-n. Jardunaldi honetatik dator Gad Freudenthalek zuzendutako *Études sur/Studies on Hélène Metzger'' liburua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius suillus

***Cortinarius suillus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Gomphos suillus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, arre-gorrixkatik arre argi kolorera, ez da higrofanoa, haragitsua, fibrilositate argiz apaindutako ertza, ganbila, baina erdian titirako joerarekin.

**Orriak:** Zurixkak, gero krema-arrexka kolorekoak, zabal eta nahikoa zabalak, itsatsiak. Orritxoekin.

**Hanka:** 6 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, fusiformea oso sabelduna, kanela zikin koloretik arrexkaraino; luzetarako fibrila ilunagoekin, oinarrian zurixka.

**Haragia:** Zuri-krema kolorekoa edo arrexka, usain eta zapore nabarmenik gabe.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Suillus* epitetoa latinetik dator, suinoa, txerria esan nahi duen, “suillus” hitzetik. Handia delako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius brunneus* delakoak izan dezake antza.

## Sasoia eta lekua 
Zelai belartsuetan eta akuzifolioen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eduardo Orduña

**Eduardo Orduña Aznar** espainiar filologoa da, hizkuntza eta iberierazko idazkeratan aditua. UNEDen lizentziatua, bere doktore tesia unibertsitate berdinean irakurri zuen: "Segmentación de textos ibéricos y distribución de los segmentos". Madrilgo Universidad Complutensearen Esperia hizkuntza paleohispaniarren datu basea diseinatu zuen. Iberiera eta antzinateko euskararen arteko erlazioa ikertu du, eta horren ondorio izan zen  bere "Los numerales ibéricos y el protovasco" artikulua, iberieraren eta euskararen zenbakien arteko antzekotasunak erakusten zituena.

*Llengües paleohispàniques no indoeuropees* izenburua duen blog pertsonalean, besteak beste, akitanierazko inskripzioek oinarrizko datuak eta argazkiak jaso zituen. 

## Idazlan batzuk 
*  "La inscripción musiva de Andelo: nuevos planteamientos", *Palaeohispánica: Revista sobre lenguas y culturas de la Hispania antigua*, 1578-5386, 23, 2023 (Ejemplar dedicado a: Actas Coloquio de Lenguas y Culturas Paleohispánicas de Burdeos 2021), 63-74 or
*  "Observaciones sobre la inscripción de la mano de bronce de Irulegi". *Fontes linguae vasconum: Studia et documenta,*  0046-435X, 55. urtea, 136, 2023, 539-549 or.
*  "Onomástica ibérica y vasco-aquitana: nuevos planteamientos". *Palaeohispánica: Revista sobre lenguas y culturas de la Hispania antigua*,  1578-5386, 21, 2, 2021 (Ejemplar dedicado a: Actas do XIII Colóquio sobre Línguas e Culturas Paleo-Hispânicas),  467-494 or.
*  "El banco de datos 'Hesperia". Eduardo Orduña Aznar, Eugenio Ramón Luján Martínez, María José Estarán Tolosa. *Palaeohispánica: Revista sobre lenguas y culturas de la Hispania antigua*, 1578-5386, 9", 2009 (Ejemplar dedicado a: Actas do X Colóquio Internacional sobre Línguas e Culturas Paleo-Hispánicas), 83-92 or.

Elkarlanean: 

*  "Cuestiones de morfología nominal relacionadas con la epigrafía votiva ibérica y aquitana". *Studia philologica et diachronica in honorem Joaquín Gorrochategui: indoeuropaea et palaeohispanica* / koord. José María Vallejo Ruiz, Iván Igartua Ugarte, Carlos García Castillero; Joaquín Gorrochategui Churruca (hom.), 2018,  978-84-9082-911-0, 413-428 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius tophaceus

***Cortinarius tophaceus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Gomphos tophaceus*, *Inoloma tophaceum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Hemisferikoa, ganbila, kamutsa, trinkoa, ertz leuna, feltrodun gainazala, opakua, hori-lehoi kolorekoa.

**Orriak:** Zabalak, zabal, luze unziformeak, okre argi kolorekoak, ertz hori bizi kolorekoekin.

**Hanka:** 5 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,8 eta 2 cm bitarteko diametroarekin. Betea eta lodia, behealdera loditua, kapelaren kolore berekoa, ia zonatua errezel horixkaren hondakinengatik.

**Haragia:** Zuria, oinean okre antzeko kolore arina, berotutako altzairuaren usainarekin.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Tophaceus* epitetoa latinetik dator, toba esan nahi duen, “tophus” hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Susmagarria. Ziurrenik toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
Bere usainagatik bereizten da. *Cortinarius redimitus* delakoaren antzekoa da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Gregarioa, pagadietan eta baita pinuen azpian ere.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Frantzia, Espainia, Austria, Eslovenia, Estonia, Alpeak, Danimarka, Suedia, Norvegia, Txekia, Alemania.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Breakdance 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

**2024ko Udako Olinpiar Joko**etako **breakdance** lehiaketa abuztuaren 9tik 10era bitartean Concorde plazan egiteko programatuta dago. Horrela, kirolaren debut ofiziala markatuko dute programan eta udako historia olinpikoan agertzen den lehen kirol-dantza lehiaketa izango da. 2018ko Udako Gazteen Olinpiar Jokoetan Buenos Airesen egin zuen debut arrakastatsuaren ondoren, breakdance hiru kirol berrietako bat zela baieztatu zen, Paris 2024rako onartutako kirol-eskaladarekin eta surfarekin batera. Guztira 32 lehiakide izango dira (hamasei B-Boys eta hamasei B-Girls), aurrez aurreko banakako borroketan.

## Lehiaketaren formatua 
Breakdance lehiaketak bi domina ekitaldi hartuko ditu (bat gizonezkoentzat eta bestea emakumezkoentzat), eta horietan hamasei B-Boys eta hamasei B-Girls lehiatuko dira elkarren aurka bakarkako batailetan. Bboy/bgirl bakoitzak dantza mugimendu konbinazio zabala txertatu eta egokituko du, indar mugimenduak barne, hala nola haize errotak, sei pausokoa bezalako zutikako lanak, eta bestelako mugimenduak, DJ pisten erritmora inprobisatuz puntuazio altuena pilatzeko ahaleginean. Bakarkako batailan epaileek aurkariari puntuatutako puntu eta txanda gehien dituen lehiakideak aurrera egingo du hurrengo txandara.

Kuota osoaren ehuneko laurogei baino gehiago dantzari kopuru handi bati esleitzen zaio, hiru alderdiko kualifikazioko ibilbide baten bidez. Lehenik eta behin, WDSFren 2023ko Munduko Txapelketak, irailaren 23tik 24ra Leuvenen (Belgika) egingo denak, B-Boy eta B-Girleko txapeldunari zuzeneko postua emango dio Paris 2024rako. Bigarrenik, kuota bostena txapelketa kontinental bakoitzean banatuko dira (Afrika, Amerika, Asia, Europa eta Ozeania) ranking altuena dutenei (B-Boy bat eta B-Girl bat), NOCeko bi kideren muga errespetatuz. Gainerako breakdancer-ak 2024ko Pariserako beren postu lortzeko, lau hilabeteko iraupeneko Kalifikazio Olinpikoen Serie baten bidez lortu dezakete. Serie hori 2024ko martxoa eta ekaina bitartean egin zen mundu osoko hainbat lekutan.

Herrialde anfitrioiak, Frantziak, B-Boy eta B-Girl bana du gordeta, eta beste lau lekuk (bi genero bakoitzeko) eskubidea dute NOC hautagarrietarako, 2024ko Parisen lehiatzeko, unibertsaltasun-gonbidapen baten bidez. Unibertsaltasun-printzipioaren irizpideen arabera toki batean erregistratzeko, breakdancer-ak Kualifikazio Olinpikoen Seriearen lau hilabeteko azken sailkapeneko lehenengo 32 sailkatuen barruan amaitu behar dute.

## Egutegia 
## Dominak 
### Herrialdeka 
### Probaren arabera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inez Clare Verdoorn

**Inez Clare Verdoorn** (Pretoria, 1896ko ekainaren 15a - 1989ko apirilaren 2a) hegoafrikar botanikari bat izan zen, *Cycas* generoan lan egin zuena.

## Biografia 
Eugène Marais (1871-1936) idazle eta naturalista ospetsuaren arreba zen ama. 1916an Pretoriako Loreto komentuan matrikulatu zen, denbora batez Kontrolatzaile eta Auditore Nagusiaren Bulegoan lan eginez, 1917an oposizio bidez "Botanika eta Fitopatologia Dibisioko" Herbario Laguntzaile kargua irabazi aurretik. 1925etik 1927ra Kew Errege Lorategi Botanikoan lan egin zuen "National Herbarium"-eko lotura-ofizial gisa. Pretoriara itzuli zenean, herbarioaz arduratu zen eta Ofizial Profesional Seniorrera igo zuten 1944an. 1951n erretiratu zen, eta Verdoornek taldean lan egitea erabaki zuen, aldi baterako kide gisa 1968ra arte, eta gero ohorezko ikerketa-kide gisa.

200 argitalpen botaniko baino gehiago egin zituen, gehienbat *Bothalia, Flowering Plants of Africa, Flora of Southern Africa, Kew Bulletin* eta *Journal of South African Botany* aldizkarietan agertu ziren berrikuspen handiak barne.

; Espezieak

* *Aloe* *verdoorniae* Reynolds.
* *Senecio* *verdoorniae* R.A.Dyer.
* *Teclea* *verdoorniae* Exell & Mendonça.

* eta *Flowering Plants of* Africa-ren 28. liburukian, bereziki hari eskainia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Inez Clare Verdoorn Bionomia.net
Ian Cairns

**Ian Cairns** (Kew, Victoria, 1952ko uztailaren 24a) australiar surflaria da.

1967ko hasieran, Pertheko mendebaldeko auzoetara joan zen bizitzera familiarekin. Junior mailako estatuko surf txapelketak eta txapelketa irekiak irabazi zituen. 1970eko hamarkadan Hawaiin kokatu zen olatu handien bila eta zirkuitu profesional bat ezarri aurretik. 1970 eta 1972an australiar taldeko kide izan zen munduko surf txapelketetan eta 1973an Smirnoff Munduko Txapelketa irabazi zuen. Beste proba batzuk ere irabazi zituen, hala nola Duke Kahanamoku Invitational Surfing Championship 1975ean eta munduko probak 1976an eta 1980an.

1975ean, Peter Townend-ekin batera, surf txapelketetarako puntuazio sistema bat sortu zuen. 1979an Kaliforniara joan zen eta National Scholastic Surfing Association sortu zuen Townend-ekin. 1983an Surflari Profesionalen Elkarteko lehen zuzendari izendatu zuten. 1986an Australiara itzuli zen nekazaritzan aritzeko, baina 1996an Kaliforniara itzuli zen.

Surfaren Ospearen Pasealekuko eta Surfaren Ospearen Aretoko kidea da.
Pandora'nın Kutusu

'''Pandora'nın Kutusu''' () 2008ko turkiar film dramatikoa da, Yesim Ustaoglu zuzendariarena. Donostiako Zinemaldian Urrezko Maskorra irabazi zuen.

## Sinopsia 
Mitologia grekoan, Pandora da munduko lehen emakumea, jain­ko guztien dohainez betea. Giza gaitz eta zoritxar guztiak barruan zituen kaxa zeukan. Epimeteore­kin ezkondu eta honek kaxa ireki egin zuen: munduan zehar gaitz guztiak zabaldu ziren orduan eta kaxaren hondoan itxaropena bai­no ez zen gelditu.

Gau batez, berrogeita piku urteko hiru anai-arrebak dei bat jasoko dute Istanbulen: haien ama adindua Itsaso Beltzean duen etxetik desagertu da. Hiru­rak abiatuko dira amaren bila eta alde batera utziko dituzte, mo­mentuz, beren arazoak. Laster geratuko dira agerian hiruen ar­teko tentsioak, Pandoraren ku­txa ireki bailitzan.

## Aktoreak 
* Tsilla Chelton : Nusret 
* Derya Alabora : Nesrin 
* Ovul Avkiran :  Guzin 
* Osman Sonant : Mehmet 
* Tayfun Bademsoy : Faruk 
* Onur Unsal : Murat

## Sariak 
### Urrezko Maskorra 
Donostiako Zinemaldiko sari nagusia jaso zuen filmak 2008. urtean. Emakume zuzendari batek irabazten zuen lehen aldia izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Suge-belar pikart

**Suge-belar pikart** (*Arum maculatum*) araceae familiako landare espeziea da. Toki batzuetan **apez-belar pikarta** ere esaten zaio.

## Taxonomia 
*Arum maculatum* izenarekin deskribatu zuen Lineok *Species Plantarum* (1753) liburuan. Generoaren *Arum* izenak grezieraz "beroa" esan nahi du, izan ere *Arum* generoko espezie guztiek beroa askatzen baitute loratzen direnean. Espeziearen *maculatum* izenak, pikarta esan nahi du.

## Deskribapena 
Landare belarkara iraunkorra da. 2 cm inguruko errizoma bat du eta handik ateratzen da 25-40 cm-ko altuera lortu arte. Gezi itxurako hostoak ditu, 20 cm luzerakoak. Hostoen pezioloak 25 cm ingurukoak dira.

Udaberrian loratzen da. Espadize gorrixka batean antolatuta lore txiki asko ateratzen ditu ditu. Espadize hori inguratuz ezpata zuri bat ateratzen du, izatez braktea bat dena. Euliak dira polinizazioa egiten dutenak.

Landare apaingarri gisa ere landatzen da lorategietan, dituen kolore gorriko fruitu multzoengatik batez ere. Batzuetan suge-belar nerbiozuriarekin (*Arum italicum*) hibridatzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Aronstab Roscheiderhof Quadratisch.jpg|Lore espadizea eta ezpata zuria.
Irudi:Arum maculatum 003.JPG|Fruitu gorriak.
Irudi:20190406Arum maculatum3.jpg|Hostoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trade Republic

**Trade Republic Bank GmbH** alemaniar online brokerra edo artekaria da. Berlinen du egoitza nagusia. Negozioa aplikazio mugikor batean oinarritua dago eta bertan akzioak, bonuak, deribatuak eta kriptodirua negozia daitezke. 2024ko urtarrilean, Trade Republicek esan zuen lau milioi bezero zituela 17 merkatutan, Alemaniako 2,5 milioiak barne. Christian Hecker fundatzailekidearen arabera, Trade Republic "Europako broker handiena" da, eta 35.000 milioi euro inguruko aktiboak kudeatzen ditu.

## Historia 
Trade Republic 2015ean sortu zen Munichen, Neon Trading izenarekin, Comdirect Banken hasierako inkubagailuan. Christian Hecker filosofoa, Thomas Pischke fisikaria eta Marco Cancellieri informatikaria dira enpresaren sortzaileak.

Mugikor aplikazio bidez baloreak negoziatzeko aukera Alemanian 2019ko otsailetik aurrera talde itxi bati eskaini ziatzaion leheneik, eta 2019ko maiatzetik aurrera, murrizketa kedu eta mundu guztiarentzan jarri zen eskuragarri. 2020ko apirilean, 150.000 erabiltzaile zituen Trade Republicek. Trade Republicen arabera, bezeroen herenak baino gehiagok "ez zuten inoiz ETF batean inbertitu edo stock bat erosi aurretik". Erabiltzaile profilari dagokionez,  "batez beste 35 urte inguruan" eta "gizonak" ziren.

Trade Republic 2020ko azaroan hasi zen zerbitzuak eskaintzen Austrian, eta 2021ean, Frantziara eta Espainiara zabaldu zituen bere zerbitzuak. 2020aren amaieran, enpresak 600.000 bezero zituen, eta lau mila milioi euro zituen kudeaketapeko aktiboetan. Erabiltzaileen % 80k kapitala aurrezteko plana edo ETFa sortua zuen. 2021eko GameStopen motzean estutzearen ondorioz, Trade Republicek muga ezarri zuen hautatutako aktiboetan, GameStopen aktzioak barne, 2021eko urtarrilaren 28ko arratsaldean. Brokerrak "merkatuko muturreko egoera" eta inbertitzailearen babesa aipatu zituen erabakia hartzeko arrazoi gisa. 4.000 kexa baino gehiago aurkeztu zituzten ondoren Finantza Ikuskaritzako Agintaritza Federalean erabaki horren inguruan.

2021eko maiatzean, beste finantziazio-txanda bat iragarri zen, 900 milioi dolarrekoa eta 5.000 milioi dolarreko balioespenarekin. 2022ko ekainean beste 250 milioi bildu zituen Trade Republicek. 2022ko ekainean, Trade Republic enpresak kaleratzeak egin zituen, lan-indarra gehiegi hazi zelako eta merkataritza-baldintzak gogortu egin zirelako.

2022ko urritik, Trade Republicek baloreen akzio zatikatuen merkataritza eskaintzen du. Bezeroek akzioetan eta ETFetan akzio indibidualak eskuratu ditzakete euro soil baten truke.

2023ko urtarrilean hasi zen eskudiruaren gordailuen gaineko interesak ordaintzen. Trade Republicek banku lizentzia osoa jaso zuen 2023 amaieran. 2024an, bere ordainketa txartel propioa atera zuen. Alemaniako banku bat denez, BaFinek gainbegiratzen du, eta dirua  batean sartzen da, banku hauetako batekin: Deutsche Bank AG, J.P. Morgan SE, HSBC Continental Europe S.A. eta Citibank Europe plc.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josephine Flood

**Josephine Mary Flood** (ezkondu aurretik **Scarr**, Yorkshire, 1936ko uztailaren 25a) Ingalaterran jaiotako arkeologo australiarra da.

Josephine Scarr jaio zen, Yorkshiren, Ingalaterran. 1959an graduatu zen Girton Collegen, Cambridgen, ikasketa klasikoetan, eta, geroago doktoretza egin zuen (1973)  Australiako Unibertsitate Nazionalean Nazionaletik. Bere tesia izan zen Alpe Auatraliarretako aborigenen aurrehistoriari buruzkoa. Gerora batez ere aborigenen aztarna arkeologikoetan lan egin izan du batik bat.

## Argitalpenak 
* *Four Miles High* (1966) 
* *Moth Hunters of the Australian Capital Territory* (1966)
* *The Moth Hunters: Aboriginal Prehistory of the Australian Alps* (1980)
* *Archaeology of the Dreamtime: The Story of Prehistoric Australia and its People* (1983)
* *Riches of Ancient Australia: A Journey into Prehistory* (University of Queensland Press Paperbacks, 1990)
* *Rock Art of the Dreamtime: Images of Ancient Australia* (1997)
* *The Original Australians: story of the Aboriginal People* (2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bea González

**Beatriz (Bea) González Fernández**, ezaguna ***La perla de El Palo*** edo ***Superpiba*** ezizenez (Malaga, 2001eko azaroaren 23a) malagar padel-jokalari profesionala da, World Padel Tourrean (WPT) rankingeko 2. postuan egon dena. *Reves* delako postuan jokatu du Delfi Brearekin batera. Elkarrekin munduko bigarren padel-bikote onena dira, eta "*Superpibak*" deitzen zaie.

## Kirol ibilbidea 
Bea González Fernández 2016an hasi zen World Padel Tour rankingean, zirkuitu profesionalean parte hartzen zuen historiako jokalaririk gazteena bihurtuz. 2018an Cata Tenorio esperientziadunarekin batera rankingean gora egiten hasi zen, sailkapenen tauletara igotzen hasi eta ohiko bihurtu zen.

Maila nazionalean eragin handia izan du, 18 urtez azpiko Espainiako txapelduna eta 2017an bere mailako selekzioen arteko munduko txapelduna izan baita, eta 2020an Madril Irekia irabazi zuen jokalaririk gazteena bihurtu zen 18 urterekin.

Bea Gonzálezek hainbat bikote profesionalekin lortu ditu tituluak, lehen bostak Paula Josemaría eta Marta Ortega Gallegorekin. 2023ko martxoan Marta Ortega eta Bea González espainiarrek, une horretan munduko zirkuitoko 3. bikotea zenak, denboraldi horretako lehen lau txapelketak jokatu ostean banandu egingo zirela iragarri zuten. Ordura arte, Ortegak eta Gonzalezek bi final-zortziren, finalerdi bat eta titulurako duelua irabazi zituzten.

Gero Delfi Brea argentinarrarekin egin zuen bikote, 2018an ere jokatu zuen harekin, baina emaitza onik lortu gabe. Konbinazio arrakastatsua egitea lortu zuen, eta, hala, txapelketetako azken koadroetan sartzea lortu zuen, rankingean top 10era azkar igo eta zirkuituko bikote faboritoetako bat bihurtu arte.

2020tik, 11 torneo irabazi zituen World Padel Tourrean, horietatik 6 torneo 2023an, Delfi Brearekin. Urte berean, Premier Padeleko beste bi txapelketa irabazi zituzten, eta 2024an lehen titulua lortu zuten Puerto Cabello Premier Padel P2 modalitatean.

## Palmaresa 
### World Padel Tourra 
*WPT guztira*: 11

* Master Amaierako Torneoak: 1
* Master txapelketak: 1
* Open txapelketak: 7
* Challenger Txapelketak: 2

### Premier Padela 
*Premier Padelak Guztira*: 5

* Major Txapelketak: 0
* P1 torneoak: 2
* P2 torneoak: 3|30em

### Munduko Txapelketa 
* 2022ko Munduko Padel Txapelketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Marrero

**Marta Marrero Marrero** (Arucas, Las Palmas Kanaria Handikoa, 1983ko urtarrilaren 16a) kanariar tenislaria, padel jokalari profesionala eta enpresaburua da. Tenisean ranlkingeko 47. postuan egon zen. Gero, padelean 1. postuan egotea lortu zuen. 2022aren amaieran erretiratu zen padeletik, Bartzelonako Master finalean, bere amatasunean zentratzeko,  pare bat urtera edo, itzultzeko asmoz.

Aurial Padel by Marta Marrero izeneko padel-kluben taldeko fundatzaile eta inbertitzailea da, Jon Grau senarrarekin eta Daniel Osés bazkidearekin batera. Talde horrek Sant Cugat del Vallés, Vic eta Cornellà del Llobregat, Sabadell eta Lleidan ditu zentroak. 2023an Aurial Academy plazaratu zuen, Bartzelonan egoitza duen jokalari profesionalen akademia.

## Ibilbidea 
Bere kirol ibilbidea tenislari gisa hasi zuen, munduko 47. postuan amaituz eta eta WTA zirkuitu profesionaleko hainbat titulu irabazi zituen, bai bakarka, bai binaka. Roland Garroseko final-laurdenetara 17 urterekin iritsiz zen, baina lesioek lasterketa uztera behartu zuten. Eta orduantxe pasatu zen padelera, non 1. izatera iritsi zen, 2016an Alejandra Salazar bikote zuela eta 2019an Marta Ortega Gallegorekin.

2022aren amaieran padeletik erretiratiratu egingo zea jakinarazi zuen, Bartzelonako Master finalean, amatasunean zentratzeko, eta 2024an itzultzeko asmotan.

2024ko ekainean  itzuli zen pistetara Premier Padel Bordele txapelketan. Marta Marrero munduko lehen jokalari ohia pistetara itzuli zen urte eta erdi geroago, Aranzazu Osororekin bikotea eginez eta 6-3 6-4 irabazi zien Carolina Orsi eta Daiara Valenzuelari, Betclick Bordeaux Premier Padel P2 txapelketako final-zortzirenetara sailkatuz.  

### Enpresari 
2017an ekin zion bere enpresa-abenturari Sant Cugat del Vallèsen, Aurial Padel by Marta Marrero izeneko padel-kluben taldea sortuz. Sektorea Espainian eta nazioartean sendotzea bilatzen duen lehen padel-operadorea da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* WTA profila (ingelesez)
* WorldPadelTourreko profila
* Marta Marrero: izar baten eraldaketa.
* Doblete baten erradiografia: Las Martasen aireratzearen gakoak.
* Aurial Pádel taldea