Jo Stafford

**Jo Elizabeth Stafford** (Coalinga, Kalifornia, 1917ko azaroaren 12a - Century City, Los Angeles, Kalifornia, 2008ko uztailaren 16a) musika herrikoi tradizionaleko eta *jazz-*eko abeslari estatubatuarra izan zen, 1930eko hamarkadaren amaieratik 1960koaren hasierara arte. Oso miretsia izan zen bere ahotsaren purutasunagatik, eta bere garaiko kantari aldakorrenetakotzat hartu zuten. Tonu perfektua lortzeko gai zen, jotzen zuen tresna ikusi gabe. Musika-parodia modernoaren aitzindari ere izan zen, eta Grammy bat irabazi zuen 1961ean (Paul Weston senarrarekin batera) *Jonathan and Darlene Edwards in Paris* albumagatik.

## Hasierak 
Haren gurasoak Grover Cleveland Stafford eta Anna York Stafford izan ziren, Lehen Mundu Gerrako heroia den Alvin York sarjentuaren urrutiko lehengusina. Hasieran opera-abeslaria izan nahi zuen, eta, beraz, kantua ikasi zuen haurtzaroan. *Depresio Handiaren* ondorioz, ideia hori alde batera utzi eta Christine eta Pauline ahizpekin elkartu zen *The Stafford Sisters* ahots-talde herrikoia osatzeko, eta Los Angeleseko (Kalifornia) KHJ irrati-katean aritu zen.

1937an, eszenatokitik kanpo lan egin zuen Fred Astairerekin, *A Damsel in Distress*-en soinu-bandan parte hartuz, «Nice Work If You Can Get It» gairako moldaketak eta, bere ahizpekin batera, sakoneko ahotsak eginez.

## The Pied Pipers 
Bere ahizpak ezkondu zirenean, taldea desegin zen eta beste talde batekin elkartu zen: The Pied Pipers izenekoa. Zortzi kidek osatzen zuten: John Huddleston (une hartan Stafforden senarra zena), Hal Hooper, Chuck Lowry, Bud Hervey, George Tait, Woody Newbury, eta Dick Whittinghill, Staffordez gain. Taldea oso ezaguna izatera iritsi zen, irratirako eta soinu-banda zinematografikoetan lan egin zuen, eta Tommy Dorsey, Axel Stordahl eta Paul Westonen bi moldatzaileren arreta jaso zuen.

1938an, Westonek Dorsey konbentzitu zuen The Pied Pipersek bere irratsaioan parte har zezan, eta New Yorkera joan ziren horretarako. Hamar asteko emanaldi bat izango zena bi programaren ondoren amaitu zen. Hiru hilabetez geratu zen taldea hirian, eta lan-arazoak izan zituzten, hala ere, RCA Victor Records-erako grabazioak egin zituzten.

Taldeko kideen erdia Los Angelesera itzuli ziren, baina aurrera egiteko zailtasunak izan zituzten, 1939an beren big bandean sartzeko eskaintza lortu zuten arte. Erabaki horrek arrakasta izan zuen guztiontzat, bereziki Staffordentzat. Kantariaren lehen grabazio batzuetan taldeak Frank Sinatrarekin aritu zen.

1942an, taldeak eztabaida izan zuen Dorseyrekin, eta ez zuen harekin lan egin. 1943an, ordea, Johnny Mercerren, Capitol Recordsen, zigilu berriarekin sinatu zuten lehen taldeetako bat izan zen. Capitol-en musika-zuzendaria Paul Weston izan zen, Stafford Dorseyra aurkezteko erabakigarria izan zena. Weston eta Stafford 1952an ezkondu ziren, eta bi seme-alaba izan zituzten, Tim eta Amy.

## Bakarkako ibilbidea 
1944an, Staffordek The Pied Pipers utzi zuen bakarkako karrera hasteko. United Service Organizations erakundearekin egindako lanak, herrialde horretatik kanpo soldadu garrantzitsuentzat hainbat emanaldi egin zituenak, "GI Jo" motea ekarri zion.

1944a geroztik, *The Chesterfield Supper Club* izeneko NBC irratiko musika eta barietateen irratsaioan parte hartu zuen.

1948an, Staffordek eta Gordon MacRaek arrakasta handia izan zuten "Say Something Sweet to Your Sweetheart" filmarekin, eta 1949an berriro arrakasta izan zuten "My Happiness" filmarekin.

1950ean Capitol utzi zuen Columbia Records-engatik, eta 1961ean berriz ere Capitolera itzuli zen. Columbian 25 milioi disko saldu zituen lehen artista izan zen. Capitoleko bigarren aldian, Staffordek Repriserentzat ere grabatu zuen, Frank Sinatraren zigilua. Album horiek 1961 eta 1964 artean agertu ziren. Staffordek Reprise utzi zuen Sinatrak Warner Brosi saldu zionean.

1950eko hamarkadan, arrakasta-kate bat lortu zuen Frankie Lainerekin batera; sei salduenen zerrendan sartu ziren; Hank Williamsen "Hey Good Lookin" gaiarekin egin zuten duetoa 1951n top hamarrera iritsi zen. Garai horretan bertan, Staffordek bere arrakastarik ezagunenak lortu zituen, esate baterako, "Jambalaya", "Shrimp Boats", "Make Love to Me" eta "You Belong to Me" grabazioekin. Azken abestia izan zen Stafford-en ibilbidean salduena, salmenta-zerrenden buruan, bai Estatu Batuetan, baita Erresuma Batuan ere (abeslari bat zerrenda britainiarraren buru zen lehen aldia).

## Ibilbidea komedian 
Staffordek komediarekin esperimentu labur bat egin zuen "Cinderella G. Stump" izenarekin, Red Ingle eta Natural Seven filmarekin. *Temptation* gaiaren bertsio burlona eta landatarra grabatu zuen, terminoa umorez ahoskatuz.  Genero horretako benetako arrakasta, ordea, ia ustekabean iritsiko litzaioke. 

Berrogeita hamarreko hamarkadan, Stafford eta Paul Westonek festetako gonbidatuak entretenitzen zituzten sketch bat eginez, non Jonathan eta Darlene Edwardsen nortasuna onartzen zuten. Staffordek, Darlenek bezala, desafinatuz eta ahots zorrotzez abesten zuen; Westonek, Jonathan bezala, desafinatutako piano bat jotzen zuen, erritmo bitxiak erabiliz. 1957an grabazio-saio bat egin ondoren denbora librea aprobetxatuz, Staffordek, txiste gisa, Darlene Edwards bezalako pista bat grabatu zuen. Bootleg-a entzun zutenek modu positiboan erantzun zuten, eta urte horren amaieran, Stafford eta Westonek hainbat abestiren bilduma osoa grabatu zuten, hala nola, Jonathan eta Darlenerena, *Jo Stafford and Paul Weston Present: The Original Artistry of Jonathan Edwards, Vocals by Darlene Edwards* izenekoa. Publizitate-estrategia gisa, Staffordek eta Westonek esan zuten Edward-ak New Jerseyko bilera batean aurkitu zituztela, eta ez zutela inolako konexio pertsonalik. Tretak izugarrizko interesa piztu zion ikusleei, hain zalantzazko trebetasuna zuten interpreteak identifikatzen saiatzeko. (Batzuek uste zuten Margaret eta Harry Truman zirela, *Time* aldizkariaren arabera). Edward-ak nortzuk ziren jakin baino askoz lehenago gertatu zen. Diskoaren atzetik "pop estandar" diskoa sortu zen, eta bikoteak musika herrikoia nahi gabe sarraskitu zuen. Disko hau arrakasta komertzial eta kritiko bat izan zen; azkenean, komertzialki errentagarria izan zen musika-parodiako lehen diskoa izan zen, eta ondoren "Weird Al" Yankovic bezalako kazetarien bidea urratu zuen.

Staffordek eta Westonek Jonathan eta Darleneren diskoak egiten jarraitu zuten, eta 1961eko albumak, *Jonathan and Darlene Edwards in Paris-*ek, komedia-disko onenaren Grammy saria irabazi zuen. Staffordek bere ibilbide osoan lortu zuen sari handi bakarra izan zen. Gero, hainbat urtez, Jonathan eta Darleneren diskoak editatzen jarraitu zuten, eta 1977an The Bee Gees "Stayin' Alive" abestiaren azken bertsioa atera zuten, "I Am Woman" abestiaren bertsio batekin batera. Urte berean, Jonathan eta Darleneren ospea berpiztu zen, "Carioca"-ren bertsioa *The Kentucky Fried Movie* filmaren irekiera eta itxieraren gaian agertu zenean.

## Erretiroa 
1966an Stafford erretiro partzial batean sartu zen eta 1975ean musikaren negoziotik erabat erretiratu zen. Frank Sinatraren omenez, Staffordek ez zuen berriro interpretaziorik egingo 1990 arte, "Stayin' Alive" 1977ko bertsioan izan ezik.

Jo Elizabeth Stafford Century Cityn (Los Angeles) hil zen, Kalifornian, 2008ko uztailaren 16an, bihotz gutxiegitasun bat zela eta, 90 urte zituela.

## Diskografia 
### Arrakastak zerrendetan 
* 5. zenbakia Hot Country Songs zerrendan.

### Albumak 
## Abesti aipagarriak 
### Bakarka 
### Frankie Leine-rekin 
* "Back Where I Belong"
* "Basin Street Blues"
* "Floatin' Down To Cotton Town"
* "Goin' Like Wildfire"
* "Hey Good Lookin'"
* "In the Cool, Cool, Cool of the Evening"
* "Pretty-Eyed Baby"
* "Settin' The Woods On Fire"
* "Way Down Yonder In New Orleans"

### Gordon MacRae-rekin 
* "'A' — You're Adorable" (la versión más conocida es de Perry Como)
* "Bibbidi-Bobbidi-Boo (The Magic Song)" (del film de Disney "Cenicienta")
* "Dearie"
* "Echoes"
* "My Darling, My Darling"
* "Say Something Sweet To Your Sweetheart"
* "Whispering Hope"

### Johnny Mercer-ekin 
* "Candy"
* "Conversation While Dancing"
* "It's Great to Be Alive"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jo Stafford Memorial
* Obituarioa Daily Telegraphen (Erresuma Batua), 2008ko uztailaren 17an
* Associated Press obit via Yahoo News
* Terry Teachout Jo Stafford-en
* Jo Stafford-en biografia
* Corinthian Records-engatik aurkeztutako Jo Stafford-en biografia
* Paul Weston eta Jo Stafford fitxategia Arizonako Unibertsitatean
* Musika Herrikoiaren Entziklopedian biografia 
* MP3.com-en biografia
* Jo Stafford eta Nelson Eddyren grabazioak 1951tik, mp3 formatuan eta informazioa maceddy.com/blog siten
* Jo Stafford-en 1982 eta 1999ko elkarrizketak The Songbirds webgunean
* Jo Stafford-en heriotza *Washington Post*-en, 2008ko uztailaren 17a
* Jo Stafford. Obituarioa*The Times* (UK) Online
*  Internet Movie Database-n (ingelesez).