Soledad Sevilla

**Soledad Sevilla Portillo** (Valentzia, Espainia, 1944) margolaria da. Formatu handiko pinturak eta instalazioak egiten ditu, arkitekturaren, land art delakoaren eta eskulturaren artekoak.  2023ko otsailean  Donostiako Kuba kutxa aretoan, *Nire paisaia propioa* izeneko erakusketa aurkeztu zuen.

## Biografia 
Soledad Sevilla Valentzian jaio zen 1944an. Bartzelonako Real Academia Catalana de Bellas Artes-en ikasi zuen 1960tik 1965era, eta, ondoren, Madrilen.

### Bekak 
1979an Juan March Fundazioaren beka bat jaso zuen eta 1980an beste bat Arte Plastikoak Sustatzeko eta Adierazpen Forma Berriak Ikertzeko Zentroan. 1980tik 1982ra Bostonen bizi izan zen, Ameriketako Estatu Batuetako Kultura Gaietarako Espainiako Batzorde Bateratuaren Beka jaso ondoren. Harvard Unibertsitatean beste beka bat izan zuen ikasketak egiteko. Han Las *meninas* seriea lantzen hasi zen, erretikulu-formako oinarrizko egitura bat aplikatuz Diego Velázquezen koadroko espazioak eta atmosferak berrinterpretatzeko.

## Ibilbide artistikoa 
Bere karrera artistikoa hirurogeiko hamarkadaren amaieran hasi zen, minimalismo piktorikotik hurbil zeuden posizioekin. Hirurogeita hamarreko hamarkadan, Madrilgo Complutense Unibertsitatean Kalkulu Zentroan garatutako Forma Plastikoen Sorkuntza Automatikoko Mintegian parte hartu ondoren, utzi egin zuen etapa hori. Mintegi horretan, artistak sustrai geometrikoko pintura sortzea erabaki zuen, non modulua eta pintura-planoan zituen aldaketa amaigabeak gai gisa azaleratzen ziren; hala ere, kontuan izan behar da bere eraikuntza geometrikoek irakurketa poetikoa dutela, eta ezaugarri hori Soledad Sevillaren lanaren ezaugarri dela, baita 2023an ere. Abstrakzio geometrikoaren bidez (Optical art ere deitzen zaio), Sevillak neofiguraziotik eta Pop Artetik ihes egin zuen, Espainian arrakasta zuten mugimenduak baiziren. Denboraren poderioz, bere kezka artistikoek beste norabide bat hartu zuten, eta artista valentziarra ikerketa kontzeptual eta espazialaren esparruan hasi zen, laurogeiko hamarkadaren hasieran bere instalazioen emaitzak ikusita.

Eritasun baten ondoren, artistak formatu handien ordez mihiseak egitera pasatu zen. Autoreak berak zera esan zuen:*“Iritsi zen nire egoera fisikoarengatik formatu handiak hartzeko gai ez nintzen unea. Orduan erabaki nuen oihalari beste modu batera ekitea, etapaka, pintzelkada txikiz, eta behin eta berriz errepikatzen direnak, harik eta unitatea desagertu arte. Sistema hau erabiltzen jarraitu dut erosoa zaidalako. Nire laneko aldaketa guztiak nire egoera fisikoan gertatu diren aldaketekin bat ertorri dira, bitxia bada ere. Baina ez dut inoiz modu arrazionalean planteatu. Naturak bere erritmoa ezartzen dit eta ni, besterik gabe, egokitu egiten naiz. Geometria alde batera utzi nuen, ezin baitzuen fisikoki hartu”.*Soledad Sevillaren lanak argiaren, materiaren eta espazioaren arteko erlazioak aztertzen ditu; zehaztasun analitikoa eta ordena geometrikoa konbinatzen ditu esperientzia sentsorial eta organiko baten bilaketarekin. Bere ibilbide artistikoan, pintura eta instalazioa ez dira bi eremu diferentzialtzat hartzen, batetik bestera, lan espazialari buruzko pintura-lanaren beharrezko eta logiko gisa baizik.

2018an, Espainiako Konstituzioaren 40. urteurrena ospatzeko antolatutako *El poder del arte* erakusketan parte hartu zuen bere pintatutako metakrilatozko *Sin título* izeneko eskulturak (1971-1972). Sofía Erregina Museo Nazionaleko lanak Diputatuen Kongresuko eta Senatuko egoitzetan kokatu ziren.

2023ko otsailean, Lola Durán Úcar erakusketa komisarioaren eskutik, Soledad Sevillaren *Nire paisaia propioa* izeneko erakusketa egon zen Donostiako Kubo aretoan.

Arte Arauemailearen ezaugarria izan zen proposamen eraikitzaileak, suprematistak eta neoplastizistak bateratzea. Horrelaxe xurgatu zuen Malevichek hasitako artearen arazketa, haren helburua objektuaren presentzia deuseztatzea baitzen, sentiberatasunaren adierazpen hutsa eragingo zuen artea lortzeko. Esperientzia neoplastikotik, arte-sistema zehatz-mehatz kodetzeko eta espazioaren ikuskera bat ezartzeko ahalegina bereganatu zuen. Oinarrizko printzipioa abstrakzio osoa da, non hizkuntza geometrikoa lerroetara, angelu zuzenera, hiru kolore primarioetara (gorria, horia eta urdina) eta kolore ez diren hiru (beltza, zuria eta grisa) mugatzen baita. Beraz, 60ko hamarkadaren amaierako eta 70eko hamarkadaren hasierako obra izaera serial eta geometrikoa izateagatik nabarmendu zen, keinuz eta zehaztugabetasunez betea, helburu, piezak pertsonalizatzea zuena.

1969an, artista Madrilen finkatu zen, 1968-1969, 1969-1970 eta 1970-1971 ikasturteetan Ernesto García matematikariak Madrilgo Complutense Unibertsitateko Kalkulu Zentroan emandako *Forma Plastikoen* Belaunaldi Automatikoa mintegietara joateko. Hala ere, Espainiako hiriburuko artista geometrikoen taldearekin Kalkulu Zentroan harremanetan jarri aurretik, Soledad Sevillak *Antes del Arte* taldeko kideak eta arte makina eta arte teknologikoaren aitzindariak ziren José María Yturralde eta Jordi Teixidor ezagutu zituen. Aguilerak dioenez, artistari espiritu kontestatario eta desmitifikatzailea eman zion talde horrek, proposamen optiko, pertzepziozko eta egiturazkoen bidez.

Madrilen, Kalkulu Zentroko lehen mintegian parte hartu zuten artista-taldeko kide izan zen Sevilla. Yturralde eta Semperez gain, besteak beste, Equipo 57ko artistak, Abel Martín eta Elena Asins izan zituen ikaskide. Lehen mintegia amaitu zenean, erakusketa bat egin zen, non lanek tresna elektronikoa erabiltzen baitzuten lan plastikoen konposizio eta sorkuntzarako. Forma konputagarriak izeneko mintegiaren bigarren edizioaren ondorioz egindako erakusketan, Sevillak ere parte hartu zuen, eta, orduko horretan, Georf Nees eta Auro Lecci artista atzerritarrek ere parte hartu zuten. Garcíak dioenez, konposizio artistikoko eremua ordenagailua erabiliz laguntzen zioten lanak bildu zituen erakusketak.

Hirugarren erakusketako katalogoan, Florentino Brionesek Sevilla aipatu zuen, lanerako tresna gisa ordenagailuak erabiltzen dituzten artistak aurkezteko artikulu batean. Hauxe zioen artikuluak:*“Soledad Sevillak pintura modularrak egiten ditu (Barbadillok bezala), baina, horretarako, ez du inolako jarraipen-legerik, lege erritmikoak baizik. Modulu bakar batetik abiatzen da, eta, bere buruarekin gainjarririk, bigarren mailako hainbat unitate sortzen ditu, material plastikoetan koadroak eraikitzeko. Haren saiakerak bigarren mailako 6x6 unitate berdineko pintura-espazio bat sortzean oinarritzen dira, non, hurrenez hurren, errenkadak, zutabeak eta diagonalak unitate desberdin batez egindako beste batzuez ordezkatzen diren”.*Sevillak parte hartu zuen mintegietan, lan partekatu bat baino gehiago, artistek iritziak trukatzen zituzten, eta nazioarteko beste kalkulu-zentro batzuekin harremanak antolatzen eta ezartzen ikasten zuten. Kalkulu-zentroan mintegiak amaituta, eta musika eta poesia bezalako diziplinetara zabaldu ondoren, 1972an Forma Plastikoen eta Soinu-formen Sorkuntza Automatikoa erakusketan aurkeztu zen, Iruñeko Topaketen esparruan. Villaespesak dioenez, Espainiako arte-panoraman proiektu hori funtsezkoa izan zen, 1970eko hamarkadako artista espainiarren proposamenak eta interesak ezagutzeko ezinbesteko erreferentzia baita.

Mintegiko urteetan, Soledad Sevillaren lana abstrakzio "lirikoago" baterantz bideratu zen, non alderdi emozionalaren eta arrazionalaren arteko konplizitatea bilatzen zen, non geometria espazioa aztertzeko tresna bihurtzen zen. Abstrakzioari dagokionez, interesgarria da nabarmentzea estilo horrek Soledad Sevilla erakarri zuela; izan ere, nahiz eta instalazioetan figurazioak, narrazioak eta naturalismoak ez arduratu; pinturan, benetan, traba egiten zion. Estilo horretarako lehen hurbilketa, figurazioa zerbait kontserbadore eta atzerakoitzat hartzen zuen aurreiritzitik urruntzeko egin zuen, baina, artistak bazekien, bere eguneroko lanean, irudikatzeko espazioa interesatzen zitzaiola, eta ez garatzen ziren gaiak. Hori zela eta, *Las Meninas* eta *Los Toros* serieetan, arrazoi nagusiak ezabatu egin ziren, espaziotik eta pasadizotik desagertzen ziren bitartean.

Laurogeiko hamarkadaren erdialdean, paisaiaren ikerkuntzan jarri zuen arreta, kultura- eta bizipen-oroimenean; pertzepzio-ezagutzan sakondu zuen, trama eta erretikulu sotilen bidez. Lan horren emaitza izan ziren *La Alhambra* eta *Vélez Blanco*; aldi horretan hasi zen artista bere lehen instalazioak egiten, eta pinturaren eta instalazioaren arteko atzeraelikadura-prozesua ezartzen zuen baliabide osagarri gisa ikusten zuen berak. 

Yolanda Romerok egindako elkarrizketan adierazten duenez,*Artistak serieen bidez ulertzen du bere lana, serieek beren ideiak garatzeko aukera ematen baitiote. Soledad Sevillaren lanak  apurka-apurka hartzen du itxura, artistari denbora asko kostatzen baitzaio sortzen duen irudia interesatzen zaiona izan dadin lortzea; hori dela eta, ezin ditu koadro bakar batean islatu bere nahiak eta telesailak hori lortzeko bide ezin hobea dira*.Bere instalazioetan, Sevillak ikuslearen zentzumen- eta gorputz-pertzepzioarekin jokatzen du, bitartekotasunaren eta kanpoaldearen arteko tentsioarekin, ikusten denaren eta ikusi ezin denaren artean, barne-bizipenen eta esperientzia publikoaren artean; Emakumeen Begiraden Jaialdia (AHM) (2011ko azaroaren 10a), betiere, horiek egiten diren lekuen berezitasunak kontuan hartuta. Arkitektura, land art eta eskulturaren mugen arteko lanak dira.

M.I.T line (1980) artistaren lehen instalazioa pinturarekiko hausturarekin sortu zen, Sevillak koadroen eta bi dimentsioko lanen formatu mugatua utzi nahi baitzuen. Sol Lewitten lanari keinu bat eginez, paretak, zoruak eta sabaiak trama edo bilbe geometrikoz betetako paper-biribilki handiekin bete zituen. Hala ere, garrantzitsua da esatea Sevillak campuseko zelaietan eta bere lana Massachusetts Institute of Technologyko eraikin batzuen kanpoko hormetan egin zuenean, ez zuela instalazio bat sortu nahi, obra beste giro batera eraman baizik. Instalazioei dagokienez, interesgarria da azpimarratzea artistak instalaziorik egin gabe bizi zitekeela esan zuela, baina inoiz ez pintatu gabe; sorkuntza-mota horrek poetika ematen dion ezaugarria du, eta berez balio erantsia da: behin-behinekotasuna. Artistak 2000. urtean egindako elkarrizketa batean hauxe adierazi zuen:*“Zentzu iragankorra perfektua da: gertatzen da eta desagertu egiten da. Hori ez zen plastikan eman XX. mendera arte, eta izugarri interesatzen zaidan esperimentua da, askotan elementuen eta objektuen pilaketen pisua somatzen dudalako. Instalazioa denbora eta espazio batean egiten bada eta gero oroitzapena baino ez bada geratzen, iradokizunez betetako poetika eransten dio.”*Emakumezko izaera, heriotza eta denboraren bilakaera artistak bere instalazioetan lantzen dituen gaiak dira, eta beti daude poesiarekin lotuta. Artistarentzat, lanaren alderdi poetikoa lanaren beraren motorra da, eta, horregatik, gaiak beti aldatzen saiatzen da, plastikoki zirraragarria den emaitza bihurtzeko. 1969an Madrilgo Unibertsitateko Kalkulu Zentroan izandako esperientzietatik sortutako espazio mental horretatik abiatuta, 80ko hamarkadan kultura- eta bizipen-memoria baten paisaia ikertzen jardun zuen, pertzepzio-ezagutzan sakonduz, trama edo bilbe eta erretikulu sotilen bidez. Lan horren emaitza dira serieetako koadroak, hala nola, *Las Meninas, La Alhambra, Los Toros Vélez Blanco*.

Artistaren lanean gertatutako aldaketa formalak, arrazoi fisiologikoengatik ez ezik, artistaren bizitza pertsonalarengatik ere badira. Hala, ikusi ahal izan dugu  lanak amaitzean, akrilikoaren lanaren ondorio direla, eta ez olio-pinturaren lanaren ondorio, haren teknikak mugimendu arin eta indartsuekin garatu behar baitira. Ebakuntza baten ondoren, jarduera hori ezin zuen menderatu, eta, ondorioz, pintzelkada aldatu beharra eragin zuen.

Izaera serial eta geometrikoko pintura batetik (nahiz eta beti keinu txiki eta zehaztugabez blai egon, pertsonalizatzen eta gizatiartzen laguntzen zutenak), Soledad Sevilla abstrakzio lirikoago batera eraman zuen, non emozio eta arrazionalizazioaren arteko konplizitatea bilatzen den, eta geometria espazioa aztertzeko tresna bihurtzen den. Laurogeiko hamarkadaren erdialdean hasi zen pinturaren osagarri gisa hartzen zituen lehen instalazioak egiten, eta bien artean atzeraelikatze-prozesu emankor bat ezarri zuen, artistak pintura-serieak osatu eta sorkuntza-helburua amaitzeko, hiru dimentsioko beste adierazpen batekin, hau da, instalazioarekin. Alhambra serieak gertaera horren adibide gisa balio du, Soledad Sevillak, koadroak egin ondoren, Fons et origo (1987) instalazioa egin baitzuen. Hala ere, kontuan hartu behar da beste batzuetan instalazioak bidea irekitzen diola pintura-lanari; Vélez Blanco gaztelurako instalazioa egin ondoren, horixe gertatu zitzaion artistari, eta, ondorioz, *En ruinas* eta *Vélez Blanco* pintura-seriea egin zuen.

Bere instalazioetan -eskulturaren, "land art"-aren eta arkitekturaren arteko mugan kokatzen dira-, Soledad Sevillak ikuslearen zentzumen- eta gorputz-pertzepzioarekin jolas egiten du, bitartekotasunaren eta kanpokotasunaren arteko tentsioarekin, ekusten denaren eta ikusi ezin denaren artean, barne-bizipenen eta esperientzia publikoaren artean..., betiere horiek egiten diren lekuen berezitasunak kontuan hartuta. Artistak egitura abstraktu konplexuak diseinatzen ditu, baina dimentsio organiko argia dutenak, dela elementu eta material naturalak dituztelako, dela eraldaketa ziklikoko prozesuak jasaten dituztelako, dela kanpoko eragileen eragina izan dezaketelako.

## Museoetako eta fundazioetako lanak 
## Erakusketak 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 1979: Juan March Fundazioak emandako Espainiako Arte Sorkuntzarako Beka.
* 1980: *Arte Plastikoak* Sustatzeko eta Adierazpen Forma Berriak Ikertzeko Zentroaren beka, Espainiako Kultura Ministerioak emana.
* 1980-1982: Kultura eta Hezkuntza Lankidetzarako Espainiako eta Ipar Amerikako Batzorde Bateratuaren beka lortu zuen.
* 1993: Arte Plastikoen Sari Nazionala.
* 2007: Merituaren Urrezko Domina Arte Ederretan.
* 2007: Alfons Roig saria, Valentziako Erkidegoa.
* 2007: José María Rodríguez-Acosta, Granadako Arte Ederren Akademia.
* 2008: Fornako Baron saria, San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademia.
* 2013: Artevalentziako kide hautatua
* 2014: Arte eta Mezenazgo saria.
* 2018: GAC saria - Galerismo Gaua.
* 2020: "Honoris causa" doktorea, Granadako Unibertsitatean.
* 2020: Velázquez 2020 saria.
* 2022an Valentziako San Carlos Arte Akademiako kidee egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografia eta iruzkindutako lana, Juan March Fundazioaren gunean (Internet Archiveren gunean bildutako informazioa).
* Soledad Sevilla, TVEren *Ezinbestekoak* programan.
* "El mundo a mi forma", Fundación Caixa Galicia bildumako Soledad Sevillaren lana