open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
An 800

I an 800 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 800 infìn a 'l 809 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[800]]
#### [[801]]
#### [[802]]
#### [[803]]
#### [[804]]
#### [[805]]
#### [[806]]
#### [[807]]
#### [[808]]
#### [[809]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 700

I an 700 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 700 infìn a 'l 709 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[700]]
#### [[701]]
#### [[702]]
#### [[703]]
#### [[704]]
#### [[705]]
#### [[706]]
#### [[707]]
#### [[708]]
#### [[709]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 710

I an 710, ciamê an Dēś, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 710 infìn a 'l 719 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[710]]
#### [[711]]
#### [[712]]
#### [[713]]
#### [[714]]
#### [[715]]
#### [[716]]
#### [[717]]
#### [[718]]
#### [[719]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 850

I an 850, ciamê an Sinquànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 850 infìn a 'l 859 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[850]]
#### [[851]]
#### [[852]]
#### [[853]]
#### [[854]]
#### [[855]]
#### [[856]]
#### [[857]]
#### [[858]]
#### [[859]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 840

I an 840, ciamê an Quarànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 840 infìn a 'l 849 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[840]]
#### [[841]]
#### [[842]]
#### [[843]]
#### [[844]]
#### [[845]]
#### [[846]]
#### [[847]]
#### [[848]]
#### [[849]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 720

I an 720, ciamê an Vèint, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 720 infìn a 'l 729 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[720]]
#### [[721]]
#### [[722]]
#### [[723]]
#### [[724]]
#### [[725]]
#### [[726]]
#### [[727]]
#### [[728]]
#### [[729]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 730

I an 730, ciamê an Trèinta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 730 infìn a 'l 739 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[730]]
#### [[731]]
#### [[732]]
#### [[733]]
#### [[734]]
#### [[735]]
#### [[736]]
#### [[737]]
#### [[738]]
#### [[739]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 740

I an 740, ciamê an Quarànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 740 infìn a 'l 749 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[740]]
#### [[741]]
#### [[742]]
#### [[743]]
#### [[744]]
#### [[745]]
#### [[746]]
#### [[747]]
#### [[748]]
#### [[749]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 750

I an 750, ciamê an Sinquànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 750 infìn a 'l 759 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[750]]
#### [[751]]
#### [[752]]
#### [[753]]
#### [[754]]
#### [[755]]
#### [[756]]
#### [[757]]
#### [[758]]
#### [[759]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 760

I an 760 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 760 infìn a 'l 769 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[760]]
#### [[761]]
#### [[762]]
#### [[763]]
#### [[764]]
#### [[765]]
#### [[766]]
#### [[767]]
#### [[768]]
#### [[769]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 770

I an 770 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 770 infìn a 'l 779 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[770]]
#### [[771]]
#### [[772]]
#### [[773]]
#### [[774]]
#### [[775]]
#### [[776]]
#### [[777]]
#### [[778]]
#### [[779]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 780

I an 780 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 780 infìn a 'l 789 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[780]]
#### [[781]]
#### [[782]]
#### [[783]]
#### [[784]]
#### [[785]]
#### [[786]]
#### [[787]]
#### [[788]]
#### [[789]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 680

I an 680 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 680 infìn a 'l 689 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[680]]
#### [[681]]
#### [[682]]
#### [[683]]
#### [[684]]
#### [[685]]
#### [[686]]
#### [[687]]
#### [[688]]
#### [[689]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 670

I an 670 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 670 infìn a 'l 679 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[670]]
#### [[671]]
#### [[672]]
#### [[673]]
#### [[674]]
#### [[675]]
#### [[676]]
#### [[677]]
#### [[678]]
#### [[679]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 660

I an 660 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 660 infìn a 'l 669 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[660]]
#### [[661]]
#### [[662]]
#### [[663]]
#### [[664]]
#### [[665]]
#### [[666]]
#### [[667]]
#### [[668]]
#### [[669]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 650

I an 650, ciamê an Sinquànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 650 infìn a 'l 659 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[650]]
#### [[651]]
#### [[652]]
#### [[653]]
#### [[654]]
#### [[655]]
#### [[656]]
#### [[657]]
#### [[658]]
#### [[659]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 640

I an 640, ciamê an Quarànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 640 infìn a 'l 649 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[640]]
#### [[641]]
#### [[642]]
#### [[643]]
#### [[644]]
#### [[645]]
#### [[646]]
#### [[647]]
#### [[648]]
#### [[649]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 790

I an 790 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 790 infìn a 'l 799 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[790]]
#### [[791]]
#### [[792]]
#### [[793]]
#### [[794]]
#### [[795]]
#### [[796]]
#### [[797]]
#### [[798]]
#### [[799]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 690

I an 690 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 690 infìn a 'l 699 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[690]]
#### [[691]]
#### [[692]]
#### [[693]]
#### [[694]]
#### [[695]]
#### [[696]]
#### [[697]]
#### [[698]]
#### [[699]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 630

I an 630, ciamê an Trèinta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 630 infìn a 'l 639 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[630]]
#### [[631]]
#### [[632]]
#### [[633]]
#### [[634]]
#### [[635]]
#### [[636]]
#### [[637]]
#### [[638]]
#### [[639]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 620

I an 620, ciamê an Vèint, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 620 infìn a 'l 629 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[620]]
#### [[621]]
#### [[622]]
#### [[623]]
#### [[624]]
#### [[625]]
#### [[626]]
#### [[627]]
#### [[628]]
#### [[629]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 610

I an 610, ciamê an Dēś, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 610 infìn a 'l 619 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[610]]
#### [[611]]
#### [[612]]
#### [[613]]
#### [[614]]
#### [[615]]
#### [[616]]
#### [[617]]
#### [[618]]
#### [[619]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 600

I an 600 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 600 infìn a 'l 609 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[600]]
#### [[601]]
#### [[602]]
#### [[603]]
#### [[604]]
#### [[605]]
#### [[606]]
#### [[607]]
#### [[608]]
#### [[609]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 590

I an 590 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 590 infìn a 'l 599 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[590]]
#### [[591]]
#### [[592]]
#### [[593]]
#### [[594]]
#### [[595]]
#### [[596]]
#### [[597]]
#### [[598]]
#### [[599]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 560

I an 560 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 560 infìn a 'l 569 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[560]]
#### [[561]]
#### [[562]]
#### [[563]]
#### [[564]]
#### [[565]]
#### [[566]]
#### [[567]]
#### [[568]]
#### [[569]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 550

I an 550, ciamê an Sinquànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 550 infìn a 'l 559 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[550]]
#### [[551]]
#### [[552]]
#### [[553]]
#### [[554]]
#### [[555]]
#### [[556]]
#### [[557]]
#### [[558]]
#### [[559]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 540

I an 540, ciamê an Quarànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 540 infìn a 'l 549 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[540]]
#### [[541]]
#### [[542]]
#### [[543]]
#### [[544]]
#### [[545]]
#### [[546]]
#### [[547]]
#### [[548]]
#### [[549]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 530

I an 530, ciamê an Trèinta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 530 infìn a 'l 539 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[530]]
#### [[531]]
#### [[532]]
#### [[533]]
#### [[534]]
#### [[535]]
#### [[536]]
#### [[537]]
#### [[538]]
#### [[539]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 520

I an 520, ciamê an Vèint, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 520 infìn a 'l 529 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[520]]
#### [[521]]
#### [[522]]
#### [[523]]
#### [[524]]
#### [[525]]
#### [[526]]
#### [[527]]
#### [[528]]
#### [[529]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 510

I an 510, ciamê an Dēś, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 510 infìn a 'l 519 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[510]]
#### [[511]]
#### [[512]]
#### [[513]]
#### [[514]]
#### [[515]]
#### [[516]]
#### [[517]]
#### [[518]]
#### [[519]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 580

I an 580 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 580 infìn a 'l 589 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[580]]
#### [[581]]
#### [[582]]
#### [[583]]
#### [[584]]
#### [[585]]
#### [[586]]
#### [[587]]
#### [[588]]
#### [[589]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 570

I an 570 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 570 infìn a 'l 579 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[570]]
#### [[571]]
#### [[572]]
#### [[573]]
#### [[574]]
#### [[575]]
#### [[576]]
#### [[577]]
#### [[578]]
#### [[579]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 500

I an 500 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 500 infìn a 'l 509 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[500]]
#### [[501]]
#### [[502]]
#### [[503]]
#### [[504]]
#### [[505]]
#### [[506]]
#### [[507]]
#### [[508]]
#### [[509]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 400

I an 400 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 400 infìn a 'l 409 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[400]]
#### [[401]]
#### [[402]]
#### [[403]]
#### [[404]]
#### [[405]]
#### [[406]]
#### [[407]]
#### [[408]]
#### [[409]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 410

I an 410, ciamê an Dēś, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 410 infìn a 'l 419 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[410]]
#### [[411]]
#### [[412]]
#### [[413]]
#### [[414]]
#### [[415]]
#### [[416]]
#### [[417]]
#### [[418]]
#### [[419]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 420

I an 420, ciamê an Vèint, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 420 infìn a 'l 429 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[420]]
#### [[421]]
#### [[422]]
#### [[423]]
#### [[424]]
#### [[425]]
#### [[426]]
#### [[427]]
#### [[428]]
#### [[429]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 430

I an 430, ciamê an Trèinta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 430 infìn a 'l 439 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[430]]
#### [[431]]
#### [[432]]
#### [[433]]
#### [[434]]
#### [[435]]
#### [[436]]
#### [[437]]
#### [[438]]
#### [[439]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 440

I an 440, ciamê an Quarànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 440 infìn a 'l 449 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[440]]
#### [[441]]
#### [[442]]
#### [[443]]
#### [[444]]
#### [[445]]
#### [[446]]
#### [[447]]
#### [[448]]
#### [[449]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 450

I an 450, ciamê an Sinquànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 450 infìn a 'l 459 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[450]]
#### [[451]]
#### [[452]]
#### [[453]]
#### [[454]]
#### [[455]]
#### [[456]]
#### [[457]]
#### [[458]]
#### [[459]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 460

I an 460 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 460 infìn a 'l 469 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[460]]
#### [[461]]
#### [[462]]
#### [[463]]
#### [[464]]
#### [[465]]
#### [[466]]
#### [[467]]
#### [[468]]
#### [[469]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 470

I an 470 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 470 infìn a 'l 479 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[470]]
#### [[471]]
#### [[472]]
#### [[473]]
#### [[474]]
#### [[475]]
#### [[476]]
#### [[477]]
#### [[478]]
#### [[479]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 480

I an 480 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 480 infìn a 'l 489 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[480]]
#### [[481]]
#### [[482]]
#### [[483]]
#### [[484]]
#### [[485]]
#### [[486]]
#### [[487]]
#### [[488]]
#### [[489]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 490

I an 490 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 490 infìn a 'l 499 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[490]]
#### [[491]]
#### [[492]]
#### [[493]]
#### [[494]]
#### [[495]]
#### [[496]]
#### [[497]]
#### [[498]]
#### [[499]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 300

I an 300 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 300 infìn a 'l an 309 ciapê dèinter anca lò.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[300]]
#### [[301]]
#### [[302]]
#### [[303]]
#### [[304]]
#### [[305]]
#### [[306]]
#### [[307]]
#### [[308]]
#### [[309]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 310

I an 310 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 310 infìn a 'l 319 ciapê dèinter anca lò.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[310]]
#### [[311]]
#### [[312]]
#### [[313]]
#### [[314]]
#### [[315]]
#### [[316]]
#### [[317]]
#### [[318]]
#### [[319]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 320

I an 320 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 320 infìn a 'l 329 ciapê dèinter anca lò.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[320]]
#### [[321]]
#### [[322]]
#### [[323]]
#### [[324]]
#### [[325]]
#### [[326]]
#### [[327]]
#### [[328]]
#### [[329]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 330

I an 330, ciamê an Trèinta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 330 infìn a 'l 339 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[330]]
#### [[331]]
#### [[332]]
#### [[333]]
#### [[334]]
#### [[335]]
#### [[336]]
#### [[337]]
#### [[338]]
#### [[339]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 340

I an 340, ciamê an Quarànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 340 infìn a 'l 349 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[340]]
#### [[341]]
#### [[342]]
#### [[343]]
#### [[344]]
#### [[345]]
#### [[346]]
#### [[347]]
#### [[348]]
#### [[349]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 350

I an 350, ciamê an Sinquànta, i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 350 infìn a 'l 359 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[350]]
#### [[351]]
#### [[352]]
#### [[353]]
#### [[354]]
#### [[355]]
#### [[356]]
#### [[357]]
#### [[358]]
#### [[359]]

## Mùśica

## Cìnema

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 360

I an 360 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 360 infìn a 'l 369 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[360]]
#### [[361]]
#### [[362]]
#### [[363]]
#### [[364]]
#### [[365]]
#### [[366]]
#### [[367]]
#### [[368]]
#### [[369]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 370

I an 370 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 370 infìn a 'l 379 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[370]]
#### [[371]]
#### [[372]]
#### [[373]]
#### [[374]]
#### [[375]]
#### [[376]]
#### [[377]]
#### [[378]]
#### [[379]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 380

I an 380 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 380 infìn a 'l 389 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[380]]
#### [[381]]
#### [[382]]
#### [[383]]
#### [[384]]
#### [[385]]
#### [[386]]
#### [[387]]
#### [[388]]
#### [[389]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 390

I an 390 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 390 infìn a 'l 399 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[390]]
#### [[391]]
#### [[392]]
#### [[393]]
#### [[394]]
#### [[395]]
#### [[396]]
#### [[397]]
#### [[398]]
#### [[399]]

## Mùśica

## Polìtica

## Sièinsi

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 290

I an 290 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 290 infìn a 'l an 299 ciapê dèinter anca lò.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[290]]
#### [[291]]
#### [[292]]
#### [[293]]
#### [[294]]
#### [[295]]
#### [[296]]
#### [[297]]
#### [[298]]
#### [[299]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 280

I an 280 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 280 infìn a 'l 289 ciapê dèinter anca lò.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[280]]
#### [[281]]
#### [[282]]
#### [[283]]
#### [[284]]
#### [[285]]
#### [[286]]
#### [[287]]
#### [[288]]
#### [[289]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 270

I an 270 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 270 infìn a 'l an 279 ciapê dèinter anca lò.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[270]]
#### [[271]]
#### [[272]]
#### [[273]]
#### [[274]]
#### [[275]]
#### [[276]]
#### [[277]]
#### [[278]]
#### [[279]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 260

I an 260 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 260 infìn a 'l an 269 ciapê dèinter anca lò.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[260]]
#### [[261]]
#### [[262]]
#### [[263]]
#### [[264]]
#### [[265]]
#### [[266]]
#### [[267]]
#### [[268]]
#### [[269]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 250

I an 250 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 250 infìn a 'l an 259 ciapê dèinter anca lò.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[250]]
#### [[251]]
#### [[252]]
#### [[253]]
#### [[254]]
#### [[255]]
#### [[256]]
#### [[257]]
#### [[258]]
#### [[259]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 240

I an 240 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 240 infìn a 'l an 249 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[240]]
#### [[241]]
#### [[242]]
#### [[243]]
#### [[244]]
#### [[245]]
#### [[246]]
#### [[247]]
#### [[248]]
#### [[249]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 230

I an 230 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 230 infìn a 'l an 239 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[230]]
#### [[231]]
#### [[232]]
#### [[233]]
#### [[234]]
#### [[235]]
#### [[236]]
#### [[237]]
#### [[238]]
#### [[239]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 220

I an 220 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 220 infìn a 'l an 229 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[220]]
#### [[221]]
#### [[222]]
#### [[223]]
#### [[224]]
#### [[225]]
#### [[226]]
#### [[227]]
#### [[228]]
#### [[229]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 210

I an 210 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 210 infìn a 'l an 219 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[210]]
#### [[211]]
#### [[212]]
#### [[213]]
#### [[214]]
#### [[215]]
#### [[216]]
#### [[217]]
#### [[218]]
#### [[219]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 200

I an 200 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 200 infìn a 'l 209 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[200]]
#### [[201]]
#### [[202]]
#### [[203]]
#### [[204]]
#### [[205]]
#### [[206]]
#### [[207]]
#### [[208]]
#### [[209]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 100

I an 100 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 100 infìn a 'l an 109 ciapê dèinter anca lò. I seguìsen i an 90 e i vinen prìma di an 110.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[100]]
#### [[101]]
#### [[102]]
#### [[103]]
#### [[104]]
#### [[105]]
#### [[106]]
#### [[107]]
#### [[108]]
#### [[109]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 110

I an 110 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 110 infìn a 'l an 119 ciapê dèinter anca lò. I seguìsen i an 100 e i vinen prìma di an 120.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[110]]
#### [[111]]
#### [[112]]
#### [[113]]
#### [[114]]
#### [[115]]
#### [[116]]
#### [[117]]
#### [[118]]
#### [[119]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 120

I an 120 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 120 infìn a 'l 129 ciapê dèinter anca lò. I seguìsen i an 110 e i vinen prìma di an 130.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[120]]
#### [[121]]
#### [[122]]
#### [[123]]
#### [[124]]
#### [[125]]
#### [[126]]
#### [[127]]
#### [[128]]
#### [[129]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 130

I an 130 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 130 infìn a 'l 139 ciapê dèinter anca lò. I seguìsen i an 120 e i vinen prìma di an 140.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[130]]
#### [[131]]
#### [[132]]
#### [[133]]
#### [[134]]
#### [[135]]
#### [[136]]
#### [[137]]
#### [[138]]
#### [[139]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 140

I an 140 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 140 infìn a 'l 149 ciapê dèinter anca lò. I seguìsen i an 130 e i vinen prìma di an 150.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[140]]
#### [[141]]
#### [[142]]
#### [[143]]
#### [[144]]
#### [[145]]
#### [[146]]
#### [[147]]
#### [[148]]
#### [[149]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 150

I an 150 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 150 infìn a 'l 159 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[150]]
#### [[151]]
#### [[152]]
#### [[153]]
#### [[154]]
#### [[155]]
#### [[156]]
#### [[157]]
#### [[158]]
#### [[159]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 160

I an 160 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 160 infìn a 'l 169 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[160]]
#### [[161]]
#### [[162]]
#### [[163]]
#### [[164]]
#### [[165]]
#### [[166]]
#### [[167]]
#### [[168]]
#### [[169]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 170

I an 170 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 170 infìn a 'l 179 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[170]]
#### [[171]]
#### [[172]]
#### [[173]]
#### [[174]]
#### [[175]]
#### [[176]]
#### [[177]]
#### [[178]]
#### [[179]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 180

I an 180 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 180 infìn a 'l 189 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[180]]
#### [[181]]
#### [[182]]
#### [[183]]
#### [[184]]
#### [[185]]
#### [[186]]
#### [[187]]
#### [[188]]
#### [[189]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 190

I an 190 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l 190 infìn a 'l 199 ciapê dèinter.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[190]]
#### [[191]]
#### [[192]]
#### [[193]]
#### [[194]]
#### [[195]]
#### [[196]]
#### [[197]]
#### [[198]]
#### [[199]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 90

I an 90 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 90 infìn a 'l an 99 ciapê dèinter anca lò. I seguìsen i an 80 e i vinen prìma di an 100.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[90]]
#### [[91]]
#### [[92]]
#### [[93]]
#### [[94]]
#### [[95]]
#### [[96]]
#### [[97]]
#### [[98]]
#### [[99]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 80

I an 80 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 80 infìn a 'l an 89 ciapê dèinter anca lò. I seguìsen i an 70 e i vinen prìma di an 90.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[80]]
#### [[81]]
#### [[82]]
#### [[83]]
#### [[84]]
#### [[85]]
#### [[86]]
#### [[87]]
#### [[88]]
#### [[89]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 70

I an 70 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 70 infìn a 'l an 79 ciapê dèinter anca lò. I seguìsen i an 60 e i vinen prìma di an 80.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[70]]
#### [[71]]
#### [[72]]
#### [[73]]
#### [[74]]
#### [[75]]
#### [[76]]
#### [[77]]
#### [[78]]
#### [[79]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 60

I an 60 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 60 infìn a 'l an 69 ciapê dèinter anca lò. I seguìsen i an 50 e i vinen prìma di an 70.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[60]]
#### [[61]]
#### [[62]]
#### [[63]]
#### [[64]]
#### [[65]]
#### [[66]]
#### [[67]]
#### [[68]]
#### [[69]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 50

I an 50 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 50 infìn a 'l an 59 ciapê dèinter anca lò. I seguìsen i an 40 e i vinen prìma di an 60.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[50]]
#### [[51]]
#### [[52]]
#### [[53]]
#### [[54]]
#### [[55]]
#### [[56]]
#### [[57]]
#### [[58]]
#### [[59]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 40

I an 40 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 40 infìn a 'l an 49 ciapê dèinter anca lò. I seguìsen i an 30 e i vinen prìma di an 50.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[40]]
#### [[41]]
#### [[42]]
#### [[43]]
#### [[44]]
#### [[45]]
#### [[46]]
#### [[47]]
#### [[48]]
#### [[49]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
An 30

I an 30 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 30 infìn a 'l an 39 ciapê dèinter anca lò. I seguìsen i an 20 e i vinen prìma di an 40.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[30]]
#### [[31]]
#### [[32]]
#### [[33]]
#### [[34]]
#### [[35]]
#### [[36]]
#### [[37]]
#### [[38]]
#### [[39]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti e referèinsi

## Èter progêt
An 20

I an 20 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 20 infìn a 'l an 29 ciapê dèinter anca lò. I seguìsen i an 10 e i vinen prìma di an 30.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[20]]
#### [[21]]
#### [[22]]
#### [[23]]
#### [[24]]
#### [[25]]
#### [[26]]
#### [[27]]
#### [[28]]
#### [[29]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti e referèinsi

## Èter progêt
An 10

I an 10 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 10 infìn a 'l an 19 ciapê dèinter anca lò. I vinen prìma di an 20.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[10]]
#### [[11]]
#### [[12]]
#### [[13]]
#### [[14]]
#### [[15]]
#### [[16]]
#### [[17]]
#### [[18]]
#### [[19]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti e referèinsi

## Èter progêt
An 0

I an 0 i ìn chi déś an ch'i partìsen da 'l an 0 infìn a 'l an 9 ciapê dèinter anca lò.

## Acadimèint, invensiòun e descuvèrti
#### [[0]]
* A nas Geśù Crist.
#### [[1]]
#### [[2]]
#### [[3]]
#### [[4]]
#### [[5]]
#### [[6]]
#### [[7]]
#### [[8]]
#### [[9]]

## Polìtica

## Personàǵ

## Noti

## Èter progêt
2018

Al **2018** (MMXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XXI sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê

## Mort

* 31 ad lüi: Nino Staffieri, vèsc
* 25 'd Agóst: John McCain, pulìtic
* 7 da snär: France Gall, cantànta francéśa
* 15 ad Śnar: Dolores O'Riordan, cantànta e sunadōra irlandéśa
Alta Val Tidòun

**Alta Val Tidòun** all'é un nou cumoin italian ad 3.148 abitant in Pruvincia d' Piasëinsa. 

All'è nã al prèm da znär dal 2018 dal'üniòn ad Caminä, Nibiàn e Pügrèra.

## Riferimëint
Y

La **Y** l'è la ventunèquinta lettra de l'alfabet italian e anche dell'alfabet émilian. L'è na lettra latena.
W

La **W** l'è la ventunètersa lettra de l'alfabet italian e anche dell'alfabet émilian. L'è na lettra latena.
Castelgeründ

**Castelgeründ** (*Castelgerundo* in Itagliàn) all'é un paesëin nòu ad pàca in Pruvincia d' Lôd, parchè allè nasìd al prèm da znär dal 2018, dòpa 'n referendum, da la füsiòn ad Camirägh con Cavacürta.

## Riferimëint
1 d’agòst

Al **** l'è al 213śum dè dal calendàri gregoriàn (214śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 152 dè a la fin dl'an.

## Fàt
*
*

## Nê
* 

## Mòrt
* 
* 

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi

### Civìli
Paradòs ad Monty Hall

\frac{1}{2}=\frac{2}{3} 

o sinò, tgnénd a mènt che \ P(C3|A2)=1 da 'l mumènt ch'a 'l cundutōr a n gh'armàgn gnint àtar da far che vèrar la sōla pòrta minga sarnìda da 'l cuncurènt cun dadrē na cavra, la s pōl calculàr acsè:

::\ P(A2|C3)= \frac{P(C3|A2)P(A2)}{P(C3)}=\frac{1\times\frac{1}{3}}\frac{1}{2}=\frac{2}{3} 

|sel=1
}}
Dorota Rabczewska

**Dorota Aqualiteja "Doda" Rabczewska** (nè al 1984 a Ciechanów, Pulånia) - cantânta, autoùr dì tést e musicésta dal Pulånia ad stìl di musica popolêr e rock .  Durènt e' 2016 ì à fàtt dì cunzért cun Slash. 

## Colesiòun
### Album
* *Virgin* (2002)
* *Bimbo* (2004)
* *Ficca* (2005)
* *Diamond Bitch* (2007)
* *7 Pokus Głównych* (2011)
* *Choni* (2016)
* *Dorota* (2019)
* *Aquaria* (2022)

## Colegamèin d'ed fōra
* Al sît personêl
Terr dal Raggn

**Terr dal Raggn** (*Terre del Reno* in Itagliàn) all'é un paesëin nòu in Pruvincia ad Frära, parchè allè nasìd al prèm da znär dal 2017, dòpa 'n referendum, da la füsiòn ad Mirabèl con Sant Agustén.

## Riferimëint
Esteban Andrada

**Esteban Andrada** è nassù a San Martin (Mendoza) al 27 ed znèr dal 1991. L'è 'n zugadór 'd folbal dla Boca Juniors.
Agustín Rossi

**Agustín Rossi** è nassù a Buenos Aires al 21 d'agòst dal 1995. L'è 'n zugadór 'd folbar dal Boca Juniors.
Faccio Quello Che Voglio

***Faccio Quello che Voglio*** (*a fag qvél ch'a m pâr a mè*) 'l è 'n singul dal rapper itagliàn Fabio Rovazzi.
UNIMED

L**'Uniôun dagli Universitê dal Mediteran** (Mediterranean Universities Union in ingleis) in lètri **UNIMED,** l’e ’na reida ed universitê nasûda in dal millnovseintnovantun. Fan perta ed la reida ceint vintset universitê che dan in dal Mediteran.

## Colegamèint d'ed fōra
Sît Internèt ed l'UNIMED
2019

Al **2019** (MMXIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XXI sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê

## Mort
* Zin el Abidine Ben-Alì
* mâg: Rita Calderini, prufesurèsa al Gioia ad Piaṡëinsa
Neon Genesis Evangelion

{{Metacaixa
|id=0
|color=
|bt1=Carpśàn
|bticona1=
|ps1=
__NOTOC__

Neon Genesis Evangelion (新世紀エヴァンゲリオン Shin seiki Evangerion) — Nèca cnusù coma **Evangelion**, **Eva** o cun l'acronimo **NGE** — L'è una serie anime d'26 episodi de 1995, crieda da e studio Gainax, scrèta e dirèta da Hideki Anno. L'opra l'è steda impinida ad premi e ricunusciment, l'è ste descrèt coma l'anime piò scort e influent ad tòt i temp. L'anime l'è caraterizé dala presèza ad un mōt ad riferiment religius, cabalistici, ebraici e bèblic, e ona caraterizaziò interna di persunèg, purtéda aväti dai pinsir chj'aveva detar i prutagunèsta.
George Washington

**George Washington** (1732 - 1799), l'é stâ al presidëint di Stät Ünì d'America dal 1789 ad 1797.
Bad Cat

**Bad Cat** 'l è 'n cartòun animê turca dal 2016 disgnê e prodòt dala *[[Anima Istanbul]]* e distribuî dala Odin's Eye Entertainment, ispirâ a 'l umònim rumànś dal 1996 ad Bülent Üstün ch'l à anc scrit la senegiadùra.

## Sunt

## Referèinsi

## Culegamènt estéran
*  La schéda dal film in sìm'a 'l *IMDb*.
*  La schéda dal film in sìm'a 'l *FilmTv*.
Elèinc ed psicòlog dal śvilùp

Chè 'd drē 'n elèinc ed psicòlog dal śvilùp:

## A
* Mary Ainsworth (1913–1999)

## B
* James Mark Baldwin (1861–1934)
* Simon Baron-Cohen
* Rachel Barr
* David F. Bjorklund 
* John Bowlby (1907–1990)
* Urie Bronfenbrenner (1917–2005)
* Jerome Bruner (1915-2016)
* Erica Burman

## C
* Stephen J. Ceci
* Edouard Claparède (1873-1940)

## D
* Andreas Demetriou

## E
* Kieran Egan (1942-)
* Erik Erikson (1902–1994)

## F
* Sigmund Freud (1856–1939)
* Uta Frith (1941-)

## G
* Howard Gardner (1943-)
* Giordana Grossi

## H
* G. Stanley Hall (1844–1924)
* Ibn al-Haytham (Alhazen) (c. 965 – c. 1040)
* Lois Holzman

## I
* Susan Sutherland Isaacs (1885–1948)

## K
* Lawrence Kohlberg (1927–1987)
* Helen L. Koch (1895-1977)

## L
* Abraham Low (1891–1954)
* Margaret Lowenfeld (1890–1973)

## M
* James Marcia
* Andrew N. Meltzoff (1950-)

## P
* Juan Pascual-Leone
* Jean Piaget (1896–1980)

## R
* Muhammad ibn Zakarīya Rāzi (Rhazes) (854–925 CE)
* Harriet Lange Rheingold (1908-2000)
* Gina Rippon
* Michael Rutter (1933-)

## S
* B.F. Skinner (1904–1990)
* Robert Stoller (1925–1991)

## T
* Ali ibn Sahl Rabban al-Tabari (c. 838–c. 870 CE)

## V
* Lev Vygotskij (1896–1934)

## W
* John B. Watson (1878–1958)
Sasoléś

Al **sasuleiś** 'l è la parlèda ed Sasól. L'è diamond descumoagn dal Mudneis sitadein. Pr'eseimpi a Sasol do al dveinta dou, fior ad deviata fiour, e color al dveinta culour, in cuntinuasioun coun l'arzân parlê tra Castlarân, Scandiân, Rubera, e al quartier ed Santa Crous e Rèz.
Fatour chi difereinsien al Sasuleis dal Mudneis:
1) Ditongh EI: a Sasol as dis meis, paeis, speisa, cineis meinter in tla sitê ed Modna as dis mês, paês, spêsa, cinês.
2) Ditongh OU; a Sasol as dis ourel, balous, bongiouren, bouregh, intouren, atour, pitour, meinter a Modna as dis orel, balos, bongioren, borgh, intoren, ator, pitor.
3) Soun ed la u: a Sasol as dis muur, duur, skuur, meinter a Modna as dis mur, dur, skur.
Big Bang

Al **Big Bang** (al *gran bòt* in inglais) l'è al mudèl cusmològic dl'univêrs mej sustgnó däl pròv sientéffichi e däli uservaziån. Tott al zîra atåuren al fât che l'univêrs al s sia slarghè da una condiziån inizièl di mondi chèlda e dänsa da un zert tänp finé int'al pasè e ch'lè ancåura drî a slarghèrs.
Tecnologî

La parôla *tecnologî*, o ancha *tetnologî*, l'è na parôla che la végn dal grîg antîg "*tékhne-logìa*" (τεχνολογία), ch'al vôl dîr *"tratè sistemâtic d'un èrt"*. Int'l**Etica nicomachea* [[Aristòtel]] l'à separè dû gèner d'aziån: *prâxis e téchnē.''  La prémma, l'è finalizè a lî, la segånnda l'è sänper al sarvézzi ed queldón èter, cme un mèz. In zêrt quall môd la "tèttnica" (parôla druvè cme sinònim), la n'êra brîsa divêrsa da la siänza o da l'èrt, gnanch da uperaziån chi pòsen servîr a arivèr a conclusiån. Såul a la fén dal Novzänt e al cminzéppi dal Dåumélla a avän tachè a dèr a "tèttnica" un significhé dal sottgrûp däl prâtich, al vré dîr al cunpurtamänt pa la produziån dî quî.

Par tèttnica as pôl intànnder l'aplicaziån däl cgnussänz derivè da la siänza a fén prâtich e par la produziån dî amstêr par fèri.

## Vadd anch
Inzgnarî
Vén

Al **vén** l'è un bevrån alcòlic fermentè, ch'al s fà esclusivamänt cån la fermentaziån dl'û, o dal måsst.
I vén i pôlen èser bianc o råss.
Fîsica

## La siänza pió inpurtànta
La **fîsica** (dal grîg antîg φυσικός (*phusikos*), "naturèl" e φύσις (*phusis*), "natûra") l'è la siänza chla stûdia la natûra int'al só significhè pió lèrgh, vésst ch'la guèrda al conpurtamänt dla matêria, dl'energî e däl fòrz fundamentèl ch'äl gvèrnen äl relaziån strai particèl. L'era acsé prufundamänt armisdè col cuncèt ed natûra che, fén almanch al sècOl XIX, l'êra ciamè *filsOfî natUrèl*.
I fîsich I stûdien dånca un ventàj ed fenòmen fîsich: a partîr dai quî cinén (äl particèl süb-atòmich) a rivèr ai quî pió grand (l'Univêrs intîr). Tanti vòlt as'è rivè a dîr che la fîsica l'è la mâma di tott äli ètri siänz (la *siänza fundamentèl*), vésst ca tràtenn ed fenòmen ch'i ubidéssen al lèz fîsichi; dånca, äl dscuêrt dla fîsica i àn aplicaziån ancha in tott äli ètri siänz naturèl.
La fîsica l'è lighè in d'un môd particulèr cån la matemâtica, vésst che, a la fén dla fîra, la fîsica la descrîv äl lèzz e i fenòmen naturèl druvànd la langua matemâtica; par cla vî as pôl dimustrèr la possibilitè o l'impussibilitè d'un quèl fenòmen fîsich ancha sänza usservèrel diretamänt, mo såul cån i câlcul matemâtich.
Ai sré da tgnîrel divîsi: la matemâtica a la n è brîsa una siänza, vést che la n'à mégga cme ubietîv la descriziån dal månd materièl, mo l'è una "speculaziån", un "mèz" druvè dal siänz reèl par dscårrer dal månd.

## La fîsica clàssica
La **fîsica clàssica** la téggn dänter i pèz tradiziunèl dla fîsica, al vré dîr totta la visiån dal månd dsviluppè da Newton a i só ténp, pó "dscanzlè" dal dscuêrt dal sècul XX; l'à anca lî pèrt diferänti:
* Mecânica clàssica, chla guèrda al fòrz a tott quall ch'al l'à influenzè: a i è la stâtica, pr'i quî fairum, la cinemâtica, pr'i quî in muvmänt, mo ch'an la guèrda mègga al parché i s mûven, e la dinâmica, ed studièr al muvmänt dî quî e äl lèz ch'i àn efèt.Un'ètra spartiziån l'è qualla in mecânica dî sòlid e mecânica dii flûid;
* l'acûstica, al stûdi dal sån, cunsiderè spèss un pèz dla mecânica vésst ch'al sån al végn dal muvmänt däl particèl d'âria in fåurma d'ånnda, ch'äl sèguita äl lèz dla fîsica;
* l'òtica, al stûdi dla lûs, mo mégga såul dla lûs visîbil siché anch' dî infraråss e ultraviulètt ch'i àn i stéss cunpurtamént ed qualla visîbil;
* la termodinâmica, ch'la stûdia äl relaziån stral calåur (l'energî intêrna däl particèl chäl fåurmen una sustànza) e äli ètri fåurm d'energî;
* l'eletromagnetîsum, nèd al cminzéppi dal sècul XIX, dåpp ch'i àn dscuêrt al magnetîsum e l'eletrizitè.

## La fîsica mudêrna
La fîsica mudêrna (ch'la sré la fîsica vgnó fòra da tott äl dscuêrt dal cminzéppi dal sècul XX) la guèrda i cunpurtamént dla matêria in cundiziån estrêmi (pr'esänpi velocitè drî a qualla dla lûs) o pûr in schèl estrêmi (cinén, cme i particèl sub-nucleèr, o grànd, cme l'Univêrs).
In cäl schèli, i nòster cuncètt nurmèl ed velocitè, spâzi, tänp i n'àn pió significhè; i nôv fenòmen ch'i én saltè fòra i én descrétt da la fîsica quantésstica, da la relativitè generèl e da la relativitè strécca.
Furmänt

Cån la parôla **furmänt** a dscurän ed dû tîp ed cereèl, mo inparentè strécch stra låur, tott e dû i fàn pèrt dal gèner Triticum: el *furmänt tànnder* e al *furmänt dûr*.

## Furmänt tànnder
Al *Triticum aestivum* L. o *Triticum aestivum* L. subsp. *aestivum* (L.) Thell., cgnossó col nòmm populèr ed *[[furmänt tànnder]]* l'è inparentè strécch cån la spêlta, cun la quala l'à in cumón al fat d'éser ezaplòide. La diferänza pió gròsa l'è che la spèlta l'à al cariòside fairum invêzi al furmänt tànnder al pêrd äl grèn. La farénna ed furmänt tànnder la s drôva par fèr al pan.

## Furmänt dûr
Al *Triticum durum* Desf. o *Triticum turgidum*  L.  subsp. *durum* (Desf.) Husn., cgnossó col nòmm populèr ed *[[furmänt dûr]]* invêzi l'è 'na spêzie tetraplòide.
Ierdlà

**Ierdlà** 'l è 'l dè prìma 'd aiēr, quèl ch'al stà in dal 24 ōri ch'i vìnen prìma edl inìsi dal dè 'd aiēr.

A s pōl druèr la paròla "ierdlà" anca per indichèr un tèimp più lung a 'ndèr ind un pasê dimòndi indrē.
Ganba

La **ganba** l'è un pzulén däli òs ed bâs. Dal pont ed véssta sientéffic la ganba la va dåpp dal znòc' a la cavcèla, mo dscurànd as pänsa anch'al dedrî e al pà.

## Strutûra däli òs
L'òs pió inpurtant dla ganba l'è al schénc', ch'l unéss al znòc' a la cavcèla. Ai è anca la fibula, che però la s drôva pr'articulèr la cavcèla.

## Manîri 'd dìr
*  I 'l àn **ingambê** insèm ai mérel,  (lett.) *L'hanno ingambato insieme ai merli*, (fig.) *Ha le gambe magrissime come i merli*.
Pòsta eletrônica

L**'e-mail**, ciamè anca pòsta eletrônica o *mail*, l'è un sarvézzi dla Raid par mandèr e arzàvver dî messâg'. L'è l'aplicaziån dla Raid che incû l'è la pió cgnossó e druè. L'è stè inventè dal 1972, quand che Ray Tomlinson l'aveva installè in vatta a ARPANET un sistamma par dscanbièr mesâg' sträli universitè, anca s'l'era stè Jon Postel a definîr al só funzionamänt.
Un esänpi d'indirézzi email l'è *nomm@postaeletroniga.com*, indovv *nom* l'è al nómm o'l såuranóm ed quall ch'al drôva la mail, e *postaeletronica.com* l'è al sît dal sarvézzi email.
La *mail* spass che la à dänter messâg' ch'i n s vôlen, ed sòlit ed reclâm, l'è ciamè in inglais *[[spam]]*. Par furtónna a i én dî prugrâm chi lavåuren cme filter per bluchèr in manîra automâtica la spam.
Burîda par l'Âfrica

La **burîda par l'Âfrica** L'è stè un pruzès ed spartiziån puléttica dal cuntinänt african fât däl naziån dl'Europa arivè al collmin int'la secånda metè dal sècol XIX. Äl putänz ed sîra pió arabé i én stè la Franza e al Raggn Uné, mo ai êren dänter anch'la Germâgna al Portugâl, l'Itâglia e al Belgi.

Anch's i dscurêven spess ed "misiån civilizatrîz" par dla zänt pôc dsvluppè, äl putänz culunièl i s én limitè a sfrutèr äl risåurs naturèl dal cuntinänt.
Bòr

{100} = 1 \ \text{Bòr}  

Bòr ed sòlit l'é drovè par ilj unitè ed misura c'me al métòr, e in col cäs chi un Bòr l'é päri ad un Sentìmetòr (par esempi: *"A c'la tvaja chì a gh'manca ätor che trì bòr par cuateèr tutà la tävla" o anca: "Sta nòta i én gnù déz bòr ed néva"*), o anca p'r i sôld, e in cól cäs chi al sta ad indicär, par esémpi, un sentén d'Èvro (par esémpi: *"A t'ghè 'na machìna c'la väla si e no déz bòr"*).

|sel=1
}}
Fréscum

L**'odór ed fréscum** l'é una spusà particolära c'la résta in sim'ma a di piât ch'i én stä drovè con di oóv o con dal pèss. Mo al pól isór anca n'odór pròpri ed sèrti acui, anca culì piovâni, e di fati l'é un odór cal s'pól séntir dé spèss duranta i temporèj estîv. 

A pól isór dificil spieghèr ad un italjan la spusà ed fréscum parché l'é una paróla che la n'pól miga isòr tradòtà. In t'la mağiòr pärta di ätri ćitè, e spécialmént in t'la bâsa Italja, a pól capitär d'andär al ristorânt e catäros al bićier c'al sà'd fréscum, andär a dir'l al caméreér e isór guardè c'me di stupid par rispòsta.

I gan una paròla con un significhè compaign ätor che i vènèti ch'i disón "*freschin*". I franceés i disén "*freschume*" e chi ätor italjan séténtrionäl "*rinfrescume*" ma par inténdor parò l'odór dal pèss märs o 'dla cärna véćià.
Moór

I **moór** i én dil pianti dal gènór *Morus* L. origineèri ed l'Âsia. I én pianti ch'in gènór i vénén tradisionalmént scalvädi bâzi bombén, mo ch'i pólén rivèr anca a 20 mètór d'altèsà s'i én lasèdi stär, spécialmént chi biânc. I moór i pólén scampèr anca sé-sént âni in natura, cui scalvè dificilmént i pasén i sént-sinquanta. 

Il foij di moór i s'drovèvén in t'il bgäri par där da magnär a il béghi da séda, e par col motiv chi a ghé pinn éd filär ed moór in gîr par al Piàn Padàn. I filär, vist ch'i ghérén, i s'drovevòn anca par tgnîr in pé il vîdi. 

I frutt ed moór i vénón ćiamè moór c'me la piânta e i polón isór nigór (in t'la sòrta *Morus nigra*), biânc (*Morus alba*) o ròss (*Morus rubra*). Al frutt in t'la forma e, ätor che par chi nigór e ròss, anca in t'al coloór, al ricorda il mòri dil râsi che parò in gènór i én più zèrbi.
Pirla

In dialèt pramzân par pirla a s'inténda un bilén antig fat in gènòr éd lèiggn con 'na fórma cónòidèla e 'na pónta éd fér.
Stiâdg

**Stiâdg** l é na fraziån ed 573 abitànt dla cmóṅna ed San Żôrż ch'la s câta int la pruvénzia ed Bulåggna, in Emégglia-Rumâgna.

## Spòrt
Al pajaiṡ l à óṅna scuèdra ed fùbbol ed diletànt ciamè *[[Stiatico Calcio 97]]*.
Binâsch

**Binâsch** (*Binasco* in itagliàn, **Binàsch** in lunbèrd) l'è una cmónna d'la Pruvénzia ed Milàn cåun  7.259 abitàn.
Dialàtt bulgnaiṡ zitadén

Al dialàtt bulgnaiṡ zitadén a l è la såttvariànt dal dialàtt bulgnaiṡ bacajè a Bulåggna, na vôlta såul int la zitè däntr äl mûra.

A l è la variànt ad bulgnaiṡ pió d prestégg in fra di såttvariànt bulgnîṡ.
Dialétt bulgnîṡ muntanèr ed mèz

I dialétt bulgnîṡ muntanèr ed mèż i én di såttvariànt dal dialàtt bulgnaiṡ bacajè int äl culénn atûren Bulåggna e int äl muntâgn a una distanza stra i vént e i quaranta chilòmeter da Bulåggna, pr esänpi Varghè, Griżèna.

I én pió cunservatîv dal bulgnaiṡ zitadén.
Lamborghini Sián

La **Lamborghini Sián FKP37**, cgnusó cun al nómm ed **Lamborghini Sián** o pûr **Lanburghén Sián** (dal bulgnaiṡ *siån*: sajàtta) l’é na vtûra spurtîva dla scudarî ed Sant’Ègda Lanburghén, la prémma ébbrida. L’é in produziån dal 2019 e i n vôl fèr in sêri såul 63 eṡemplèr (produziån limitè).
Gâlich mudêren

Al **gâlich mudêren**, o **galgh mudêren** (*Galáthach hAthevíu* in laingua, AFI: []), l’é na fourma arvidêda ed galgh, na laingua cèldga bacajêda str’ed la Frainsa e dla Lunbardie (dounca anch in Emeja), nauva nuvainta, fata so int i ûtum ân ’90.
Zîldg'

I **zêltic** i én di pôpol indoeuropî ed längua zêltica i quèl i stêven in gran pèrt dl Európa d ón tänp, e c adès i s câten såul int la Bretaggna (Èlta Franza ed sîra), Raggn Unî (Gâles, Scåzia, Îṡla ed Màn, Corenvàjja) e Irlànnda.
Bulugnéṅna

La **Bulugnéṅna** (in itagliàn *Bolognina*) l’é un vèc' quartîr sturicamänt uprèri dla zitè ed Bulåggna, incû dränt dal pió grand quartîr Navélli.
L'é cal cun pió furèst ed tótta la zitè, żå da che int al sô intêren aj s câten emigliàn, itagliàn, àreb, zinîṡ, indiàn, albanîṡ, rumên e èter.

La s câta int la prémma periferî d såura dla zitè, drî dla staziån zentrèla. Al bän pió antîg Arclîż e la Caṡarèlta, dåu band pió céṅni, st'ûtma anc un tänp lucalitè dla fraziån dl'Arclîż, quand an i êren la Bulugnéṅna e gnanc la diviṡiån in quartîr, i én incû pèrt dla Bulugnéṅna, e istàss i n i én stè int al sô intêren, a nivèl aministratîv, quand che sta ché l'êra quartîr daparlî.
Dåpp dla strè ferè, al riån l é taiṡ ed såura a la Curdgèla, parté da la Bulugnéṅna da l'avtostrè e la tangenzièl; a matéṅna l'è separè dâl quartîr ed San Dunè dla Puretèna (dal dé d incû "*via Stalingrado*", na vôlta la s gêva ṡlongamänt fòra däl mûra dl'antîga *strè däl Mascarèl*), pô vî Romita e vî Cadriàn; a sîra l'è divîṡa dâl riån däl Lâm dâl Navélli; infénna d såtta ai é la staziån, la feruvî e la "cîrcla" däl mûra (ai é da dîr che al cunfén dla Bulugnéṅna n äl tåcca, l'é la feruvî a fèr da fruntîra str'al Zänter e la Bulugnéṅna. Stäl dåu äi én lighè dal pånnt ed Galîra, ciamè par l urdinèri anc "pånnt ed vî Matejåtti" o "dla staziån".

As trâta d un riån sturicamänt pruletèri, arcgnussó int la tradiziån zitadéṅna cm un baluèrd comunéssta, famåuṡ såura d tótt par la sô bän cgnussó *ṡvôlta*, int la quèl a s à dzîṡ la disoluziån dal Parté Comunéssta Itagliàn e l'ugnån dî sô mémmber int al nôv Parté Demucrâtic dla Sinésstra.

Dal dé d incû l'è frecuentè da żänt ch'a dirénn *radical chic* o *hipster*, pr i sô anbiént e luchèl incluṡîv e anticunfurméssta.

La s disténngv par la lónnga da i èter quartîr bulgnîṡ par l arméṡṡd ed żänt ed tótti äl fâta ch'i i vîven insàmm: i furastîr qué i én asquèṡ i pió, se ågna grópp ètnic a fóss catè daparló (i én pió o manc un quèrt dla populaziån arṡidänta. Ai é anc na móccia d itagliàn nè fòra d Bulåggna; a s distenngv anc pr al fermänt culturèl e puléttg dal sô intèren, âl ispîrit spiparlén di ṡbandêren ch'ai én in gîr, frótt dal méss'c asquèṡ pèr pèr stra di natîv dla Bulugnéṅna, furastîr e żûven gnó in zitè pr istóddi o par lavurèr, sänza tgnîr da cånnt däl ideulugî d Sinésstra, bän ispàss anc estrêma, bän istrumnè int al riån.