open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
12 ed znèr

Al **** l'è al 12śum dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 353 dè a la fin dl'an (354 in di an biśestìl).

## Fàt
* 2010 - Un teremòt tremènd al culpéss l'isolòt d'Haiti.

## Nê
* 1628 - Charles Perrault

## Mòrt
* 1976 - Agatha Christie

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi

### Civìli
13 ed znèr

Al **** l'è al 13śum dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 352 dè a la fin dl'an (353 in di an biśestìl).

## Fàt

## Nê
* 1890 . Don Primo Mazzolari, († 1959)
* 1970 - Marco Pantani

## Mòrt

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi
* Sant'Ilàri (fèsta dal patròn ed **[[Pèrma]]**).

### Civìli
14 ed znèr

Al **** l'è al 14śum dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra ètri 351 dè a la fin dl'an (352 in di an biśestìl).

## Fàt

## Nê
* 1973 - Giancarlo Fisichella

## Mòrt
* 1957 - Humphrey Bogart
* 1925 - Giuseppe Donati

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi
* Chèp edl'an di ortodòs e di còpt.

### Civìli
17 ed znèr

Al **** l'è al 17° dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 348 dè a la fin dl'an (349 in di an biśestìl).

## Fàt

## Nê
* 1706: Benjamin Franklin
* 1933: Dalida, cantanta italo-francéśa

## Mòrt
* 395 - Teodosio I
* 2009 - Trine Michelsen

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi
* Sant'Antòni

### Civìli
18 ed znèr

Al **** l'è al 18° dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 347 dè a la fin dl'an (348 in di an biśestìl).

## Fàt
* 1778 - James Cook 'l à scuért al ìsli Hawaii

## Nê
* 1813 - Pàul Gorini
* 1904 - Cary Grant, atōr americàṅ
* 1940 - Iva Zanicchi, cantanta
* 1971 - Joseph Guardiola

## Mòrt
* 1987 - Renato Guttuso

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi

### Civìli
19 ed znèr

Al **** l'è al 19° dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 346 dè a la fin dl'an (347 in di an biśestìl).

## Fàt
* 1853 - Préma dal *Trovatore* ed Giuseppe Verdi a Ròma.

## Nê
* 1940 - Paolo Borsellino
* 1949 - Lisàndar Haber

## Mòrt
* 2000 - Bettino Craxi

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi

### Civìli
15 ed znèr

Al **** l'è al 15śum dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 350 dè a la fin dl'an (351 in di an biśestìl).

## Fàt
* 2001 - La Vichipèdia la cumparéss in dal web

## Nê
* 1622: Molière
* 1938:  Franco Rusticali, sëindic ad Furlè dal 1995 al 2004
* 1977: Giorgia Meloni, pulìtica

## Mòrt
* 1981 - Zeno Saltini, prét carpśàn

## Fèsti

### Nasiunèli
* USA - Dè ed Martin Luther King

### Religióśi

### Civìli
16 ed znèr

Al **** l'è al prémm dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 349 dè a la fin dl'an (350 in di an biśestìl).

## Fàt
* 1581 - Al parlamèint edl'Inghiltèra al càza fóra dal règn la Césa catòlica.

## Nê
* 1974 - Kate Moss

## Mòrt
* 1636 - Giuliano de' Medici

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi

### Civìli
20 ed znèr

Al **** l'è al 20° dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 345 dè a la fin dl'an (346 in di an bisestìl).

## Fàt
* 1961 - John F. Kennedy al dvèinta al 35° Presidèint di USA.
* 2009 - Barack Obama al dvèinta al 44° Presidèint di USA.

## Nê
* 1603 - Federico Sforza
* 1922 - Rìcu Manfredini
* 1987 - Marco Simoncelli, curidōr ad mòti rumagnōl (m. 2011)

## Mòrt
* 1993 - Audrey Hepburn

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi
* San Sebastiàn

### Civìli
21 ed znèr

Al **** l'è al 21śum dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 344 dè a la fin dl'an (345 in di an biśestìl).

## Fàt
* 1899 - A vin fata la cà del màchini Opel.
* 1921 - Fondasiòun dal PCI a Livóren.

## Nê
* 1801 - Achille Murat
* 1966 - Trine Michelsen
* 1979 - a Fënza, Silvia Mazzoni, spurtìva dal *basket*

## Mòrt

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi
* Sant'Agnéśa

### Civìli
22 ed znèr

Al **** l'è al 22śum dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 343 dè a la fin dl'an (344 in di an biśestìl).

## Fàt
* 1984 - Presentê in óna publicitê in mèz al SuperBowl al prémm compiùter Apple Macintosh.

## Nê
* 1561 - Francis Bacon
* 1941 - Lüìg' Ferrando, vèsc ad Bragança do Pará

## Mòrt
* 2008 - Heath Ledger

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi

### Civìli
23 ed znèr

Al **** l'è al 23śum dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 342 dè a la fin dl'an (343 in di an biśestìl).

## Fàt
* 1932 - Prémm nómmer ed *[[La Settimana Enigmistica]]*

## Nê

## Mòrt

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi
* Matrimòni ed la Madòna e 'd san Iuśèf

### Civìli
24 ed znèr

Al **** l'è al 24° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 341 dè a la fin dl'an (342 in di an bisestìl).

## Fat
* 1908 - Sir Robert Baden-Powell al fà partìr al muvimèint di scout.

## Nê
* 76 - Iperatór Adriàn
* 1917 - Ernest Borgnine, atōr americàṅ

## Mòrt
* 1965 - Winston Churchill

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
25 ed znèr

Al **** l'è al 25° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 340 dè a la fin dl'an (341 in di an bisestìl).

## Fat

## Nê
* 1939 - Giorgio Gaber

## Mòrt

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
28 ed znèr

Al **** l'è al 28° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 337 dè a la fin dl'an (338 in di an bisestìl).

## Fat

## Nê

* 1903: Tat'jana Stepanovna Maksimova-Koškinskaja, atora Ciuvasha

## Mòrt
* 814 - Carlo Magno
* 1995: Ferruccio Tagliavini, tenòr

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi
* San Tmès

### Civìli
29 ed znèr

Al **** l'è al 29° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 336 dè a la fin dl'an (337 in di an bisestìl).

## Fat
* 1886 - Carl Benz al fà andèr la prémma màchina.

## Nê

## Mòrt

* 1996: Age Bassi, giurnalista itagliàn

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
30 ed znèr

Al **** l'è al 30° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 335 dè a la fin dl'an (336 in di an bisestìl).

## Fat

## Nê
* 1867 - Domenico Mezzadri
* 1882 - Franklin D. Roosevelt
* 1929 - Lucille Teasdale-Corti
* 1951 - Phil Collins

## Mòrt
* 1948 - Ghandi

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi
* Santa Martèina

### Civìli
31 ed znèr

Al **** l'è al 31° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 334 dè a la fin dl'an (335 in di an bisestìl).

## Fat
* 1929 - Lev Trotsky al vin cazê fóra dl'Uniòun Soviètica,
* 2015 - Sergio Mattarella all'è elètt presidëint itagliän.

## Nê
* 1910 - Giorgio Perlasca

## Mòrt
* 1854 - Silvio Pellico

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi
* Memòria ed Don Bosco

### Civìli
27 ed znèr

Al **** l'è al 27° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 338 dè a la fin dl'an (339 in di an bisestìl).

## Fat
* 1945 - Al camp ed concentramèint d'Auschwitz al vin liberê da l'Armèda Ròssa.
* 1973 - A Parìs, cun i'acòrd ad pàs, a finìss üficialëint la guèra in Vietnam.
* 1985 - La Fundasiòn *Usa For Africa* cun Michael Jackson alla ragistra al dìsc *We are the world*.

## Nê
* 1756 - Wolfgang Amadeus Mozart
* 1944 - Nick Mason

## Mòrt
* 1901 - Giuseppe Verdi 
* 1922 - Giovanni Verga
* 1927 - Zôrz Matulaitis, vesc e sant

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
* Dè ed la memòria
Vila Velha

**Vila Velha** a l'è 'na sitä dal Brasil in dal Stàt dl'Espírito Santo, c'la gh'ha 413.600 abitant (2009).

A l'è luntana da la sò capitala Vitória apëina 5 km.

## Storia

A l'è la sitê pusä vëcia ad tütt al Stä dl'Espirito Sant, parchè a l'è stä fundä al 23 ad mâg dal 1535, cul nùm ad *Vila do Espírito Santo*. L'è la sitä pusä granda dal stä, cun 413.600 abitant, e una fòrt inflüëinsa itagliana, parchè gh'è pièn d'imigrä itaglià, suratütt dal Vènet e dal Friåul

## Atar futugrafìi


Image:Convento da Penha - Vila Velha - panoramio.jpg|Al Cunvëint *da Penha* 


## Ligamm ad fora

* Pagina dal cumoin
Ibirapuitã

**Ibirapuitã** a l'è una paesëin picëin a bòta dal Brasil in dal Stä dal Rio Grande do Sul. Al gh'ha 4.061 abitant in dal 2010.

Al sò nùm al völ dì fiüm dal lëgn rùs.

La sò festa all'è al 15 ad stëimbar, e 's ciäma *IBIRAFEST*: gh'è d'i mustri e d'i cuncert par 'na smäna, e ancha d'i ätar manifestasiòn.
Hernán Crespo

**Hernán Jorge Crespo** è nassù a Buenos Aires al 5 äd znär dal 1975. L'è 'n zugadór 'd folbal dla Pärma Football Club.
1 ed fervèr

Al **** l'è al treintaduèşim dè dal calendàri gregoriàn; agh vól incära èter terşèinttrèintatrì dè a la fin dl'àn (terşèinttrèintaquàter in di àn bişestìl).

## Fàt
*
*

## Nê
* 
*

## Mòrt

* 1929: mör Alessandro Zappata, prufesùr latinista ed Cmâc'.

## Fèst

### Nazionèli

### Religióşi

### Civìli
2 ed fervèr

Al **** l'è al 33° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 332 dè a la fin dl'an (333 in di an bisestìl).

## Fat
*
*

## Nê
* 
*

## Mòrt

* 1881: a Lôd, mör Pàul Gorini
* 1981: mör Gìdiu Nardi, militàr mudnës

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
3 ed fervèr

Al **** l'è al 34° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 331 dè a la fin dl'an (332 in di an bisestìl).

## Fat
*
*

## Nê
* 1947: Maurizio Micheli, atòr

## Mòrt

* Éliane de Meuse, 1988, pitùra belga

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
5 ed fervèr

Al **** l'è al 36° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 329 dè a la fin dl'an (330 in di an bisestìl).

## Fat
*1887 - Al teàter ed *[[La Scala]]* ed Milàn agh è l'esòrdi dl*'[[Otello]]* ed Giuseppe Verdi
*

## Nê
* 1909: Ernesto Calindri, atòr
* 1947: Regina Duarte, atora

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
7 ed fervèr

Al **** l'è al 36° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 327 dè a la fin dl'an (328 in di an bisestìl).

## Fat
* 1904: a Milan al *Teàtar alla Scala* gh'è la prèma adla *Madama Butterfly* ad Giacomo Puccini.
* 1971: in Svézzra, cun un *referendum*, al mujèr i pòlan cumanciä a vutä.

## Nê
* 1952: Vasco Rossi

## Mòrt
*1942 - Dorando Pietri 
*

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
8 ed fervèr

L****' l'è al 39śum dè dal calendàri gregoriàn; a gh vólen incòra èter 326 dè a la fin dl'an (327 in di an bisestìl).

## Fat
*
*

## Nê
* 
*

## Mòrt
* 409: San Basän

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi

### Civìli
9 ed fervèr

Al **** l'è al 40° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 325 dè a la fin dl'an (326 in di an bisestìl).

## Fat
*
*

## Nê
* 1900: Eliseu Maria Coroli, vèsc
* 1909: Carmen Miranda, cantanta e atòra partüghesa

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
11 ed fervèr

Al **** l'è al 42° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 323 dè a la fin dl'an (324 in di an bisestìl).

## Fat
*
*

## Nê
* 1964: Sarah Palin, pulìtiga americàna, mémbar dal partî republicàṅ

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
14 ed fervèr

Al **** l'è al 45° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 320 dè a la fin dl'an (321 in di an bisestìl).

## Fat
*
*

## Nê
* 1961, a Frara: Daria Bignardi, giurnalista

## Mòrt

* 1974, a Bulògna: mör Francesco Arcangeli,  puèta e artista emigliän.

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi
*San Valintèin

### Civìli
15 ed fervèr

Al **** l'è al 46° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 319 dè a la fin dl'an (320 in di an bisestìl).

## Fat
*
*

## Nê
* 1905, a Maceió, Nise da Silveira, duturësa brasigliäna
* 1941, a Uruburetama, Florinda Bolkan, atura brasigliäna
* 1955, a Rèz, Dante Cigarini, buratinêr, un ventréloch e un cômich arzân

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
19 ed fervèr

Al **** l'è al 50° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 315 dè a la fin dl'an (316 in di an bisestìl).

## Fat
*
*

## Nê
* 1956: Marina Fiordaliso, cantanta
* 1964: Nik Novecento, atòr

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
13 ed fervèr

Al **** l'è al 44° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 321 dè a la fin dl'an (322 in di an bisestìl).

## Fat
* 2020: a rìva al sìnima Gli anni più belli, film ad Gabriele Muccino.

## Nê
* 
*

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
20 ed fervèr

Al **** l'è al 51° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 314 dè a la fin dl'an (315 in di an bisestìl).

## Fat
*
*

## Nê
* 1976: Enrico Ravaglia, a Castèl San Pîr: spurtìu († 1999)

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
24 ed fervèr

Al **** l'è al 55° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 310 dè a la fin dl'an (311 in di an bisestìl).

## Fat
*
*

## Nê
* 
*

## Mòrt

* 1957, a Bulògna: Memo Benassi, atùr Itâglian
* 1990: Sandro Pertini, presidëint ad'la Rapüblica dal 1978 al 1985

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
25 ed fervèr

Al **** l'è al 56° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 309 dè a la fin dl'an (310 in di an bisestìl).

## Fat
*
*

## Nê
* 1938 a Arena Metato: Nazario Pardini, scritùr e puèta e crìtic

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
29 ed fervèr

Al **** l'è al 60° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 305 dè a la fin dl'an. Quest dè chè agh è sól ogni 4 an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1908: Balthus, pitòr francès (m. 2001)

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
26 ed fervèr

Al **** l'è al 57° dè dal calendàri gregoriàn; agh vólen incòra ètri 308 dè a la fin dl'an (309 in di an bisestìl).

## Fat
*
*

## Nê
* 1928: Giorgio Torelli, giurnalista
* 1982: Na Li, tenista cinèsa

## Mòrt

* 1971: Fernandel, attòr

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
3 ed mèrz

Al **** l'è al 62° dè dal calendàri gregoriàn (63° in di an bisestìl); agh vólen incòra èter 303 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1981: a Bulògna, Cesare Pizzirani, atleta Itâglian

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
5 ed mèrz

Al **** l'è al 64° dè dal calendàri gregoriàn (65° in di an bisestìl); agh vólen incòra èter 301 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1931: Andrea Emiliani, alla Pré: stòric adl'Art.

## Mòrt

* 1918: mör ad'la Miràndla Giuän Tabacchi, pulìtich.
* 2016: mör Giorgio Ariani, còmic.

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
6 ed mèrz

Al **** l'è al 65° dè dal calendàri gregoriàn (66° in di an bisestìl); agh vólen incòra èter 300 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1964: Madonna Wayne Gacy, tasterìsta e campiunadōr americàṅ

## Mòrt

* 1970: Meuccio Ruini, pulìtic arzàn

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
8 ed mèrz

L****' l'è al 67śum dè dal calendàri gregoriàn (68śum in di an bisestìl); a gh vólen incòra èter 298 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1929: Hebe Camargo, cantanta brasigliäna.

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi

### Civìli

* Giurnèda internasiunèla 'dla dòna
10 ed mèrz

Al **** l'è al 69° dè dal calendàri gregoriàn (70° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 296 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 
*

## Mòrt

* 1938: mör Àngiul Sìlvio Novaro, puèta
* 1964: mör Renata Borgatti, pianista Bulugneisa.

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
12 ed mèrz

Al **** l'è al 71° dè dal calendàri gregoriàn (72° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 294 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 
*

## Mòrt

* 1977: Primo Savani, prèm sìndic ad Pärma adl'Itàglia repüblicäna

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
13 ed mèrz

Al **** l'è al 72° dè dal calendàri gregoriàn (73° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 293 dè a la fin dl'an.

## Fat
* 2013: i cardinäi i elèzan tame 266° papa, Francèsc, al prèm c'al vëign dl'Arzentëina.

## Nê
* 
*

## Mòrt

* 1952: Giuàn Batista Nasalli Rocca, cardinäl

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
15 ed mèrz

Al **** l'è al 74° dè dal calendàri gregoriàn (75° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 291 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1968: Sabrina Salerno, cantànta

## Mòrt

* 1904: mör Mosè Bianchi, pitùr itagliän.

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
Botucatù

**Botucatù** a l'è una sitä dal Brasil dal Sud, in dal Stä ad São Paulo. La gh'ha 130.348 abitant (2009).

Al sò nùm **Ybytu katu** al vëign dai *Indios Tupì* c'al vol d' *Bèi pòst*.

## Storia

La sitä all'è cuèrta da tanti legèndi indios, parchè i disìvan che c'la zona lä a l'era santa par lùr.

Al pòst all'ha cumanciä a ingrandìs vèrs al 1830, ma l'e dvantä cumoin apëina in dal 1876.

## Àtar futugrafìi

Image:Brasão de Botucatu.jpg|Stèma ad la sitä
Image:Botucatu - vistas 250906 REFON 11.jpg|La Piäsa Rubião Júnior
Image:Botucatu - vistas 250906 REFON 7.jpg|Viäl Dom Lúcio
Image:Nascente do rio Pardo - em Pardinho REFON 2.jpg|Indùa näs al Rio Pardo


## Ligàm ad föra

* Pagina dal cumoin
Diario Frontera

**Diario Frontera** a l'è al prìm giurnäl ad Mérida, Venesüela: l'è stä fundä in dal 1978 da José Benedicto Monsalve.

## Ligamm ad föra

* Sit ufficiäl
Îsla ed Franza

L**'Îsla ed Franza** (Isola di Francia o *Île-de-France* in itagliàn e in francés) l'è una regiòn ed la Franza setentriunêla. L'è furmèda da ôt dipartimèint e al so zänter l'è Parì, che l'è anc la capitèla dal paés. Èter sitê importanti i én Boulogne-Billancourt, Saint-Denis, Argenteuil e Versàil (en francés *Versailles*).

### Economìa
In regiòn i lavoren da bon: l'Îsla ed Franza da per sé la produs un quêrt dal PIL francés, e al sô rèdit l'è brisa sol stra i piô êlt ed Franza mo anc al 70% sovra la media europea. I sô setòr piô important i en al turìsm, la finanza, al marchè e l'indóstria manifaturèra.
Águas de Santa Bárbara

**Águas de Santa Bárbara** a l'è una sitä ad 5.360 abitànt (2007), dal Brasil in dal Stät ad São Paulo.

## Storia

Fundä al 28 ad aprìl dal 1868 dai fradèi Francisco Dias Baptista e Pedro Dias Baptista.

La sò acqua a l'è bùna par tratä i malatìi ad'la pèl. 

## Ligàmm ad föra

* Sìtt dal Cumoin
* Sìtt d'la Vale das Águas
Votorantim

**Votorantim** a l'è una sitä dal Brasil, Stä ad São Paulo, c'la gh'hava, in dal 2010 108.872 abitant par 183,998 kmq.

Al fava pàrt dal cumoin ad Sorocaba, ma al 8 ad dicëimbar dal 1963 a l'è dvantä cumoin indipendëint.

## Ligamm ad föra

* Pagina üficiäl dal Cumoin
Querência

**Querência** a l'è una sitä picëina ad 13.021 abitànt (2010) dal Brasil in dal Stät dal Mato Grosso.

## Storia

La sitë l'è stä fundä üficialmëint al 19 ad dicëimbar dal 1991, anca se i prìmi famìgli i'enn rüä bèle in dal 1986 dai Stä dal Rio Grande do Sul e da Santa Catarina.

La sò principäl ativitä a l'è l'agricultüra, principalmüint al rìs e la soia. Gh'è anca d'i alevamëint ad pëguri.

## Atar futugrafìi


Image:Escola 19 Dezembro.jpg| La scòla *19 ad [[Dicèmber|dicëimbar]]*


## Ligàmm ad föra

* Sìt dal Cumoin
* Blog in sa Querência
Päul Rabitti

**Päul Rabitti** (Paolo Rabitti in Itagliàn, Castlaran 20 d'utùbar dal 1936) l'é l'Arcivéscuv católic ad Frära-Comacchio dal 2 utùbar dal 2004.

## Biugrafia

Nasì a Castlaran, in Pruvincia ad Pärma, al 20 d'utùbar dal 1936, al s'é fat prèt al 30 utùbar dal 1960 a Bulògna. 

Cunsacrä véscuv ad San Marëin-Montefeltro al 24 ad giügn dal 1995, l'é stä trasferì a Frära al 2 utùbar dal 2004.

In d'la *Cunferëinsa di Véscuv Italiàn* a l'é Presidëint ad la *Cumisiòn episcupäla p'r i làic*.

## Ligamm ad föra

* Curriculum ad Monsignur Rabitti
* Sid ad l'Arcidiocesi ad Frära-Comacchio
Lajeado (TO)

**Lajeado** a l'è una sitä picëina a bòta ad 2.159 abitànt (2007), dal Brasil in dal Stät ad Tocantins.

## Ligàmm ad föra
Pupulasiòn in dal 2007
Nino Staffieri

**Nino Staffieri** (al sò nùm in Itagliàn all'è **Bassano**, Casàl, al 6 da stëimbar dal 1931 - La Spèsia 31 ad lüi dal 2018) l'è al vèsc católic emèrit ad La Spèsia dal 1 märs dal 2008.

## Biugrafia

Nasìd a Casàl al Casàl in dal 1931, l'è stä urdinä prèt al 9 ad giügn dal 1955.

In di ann '80 l'è stä vicàri generäl ad la diocesi ad Lôd, cùi vèsc Magnani e Capuzzi, par dvantä vèsc ad Chèrp al 11 lüi dal 1989.

L'è stä trasfarìd a La Spèsia al 10 ad lüi dal 1999, par rastäg fin al ritìr, al prìm ad märs dal 2008.

## Ligamm ad föra

* Curriculum ad Mons. Staffieri
Léster Rodríguez

**Léster Yomar Rodríguez Herrera** (Barinas, Venesüela,  29 ed mèrz 1952) l'è un inzignir, accademic e puléttic venesüelan, attuale séndic ed Mérida (Venesüela). Elet con il COPEI, l'è tra i candidati alle prossime elessioni a Governatore ed l'Stat Mérida (2012), nonché rettuur emerito dell'Università delle Ande.
Capixaba

**Capixaba** a l'è una sitä picëina ad 8.810 abitànt (2010) dal Brasil in dal Stät ad l'Acre, la cunfëina a ovest cun la Bulìvia.

## Storia

La sitä l'è stä fundä al 28 d'aprìl dal 1993 e i sò quartèr i'enn: *Centro, Conquista, Paraìso e Quixada Amorim*.
Pilatus PC-12

.

Al **Pilatus PC-12** l'é un aparèc per servési póblich, cun sōl un mutōr ed un êla bâsa, progetê e prodòt da l'aşiènda 'd avisiòun şvésra Pilatus Aircraft.

## Stôria
Al progrâma **PC-12** l'é stê inviê a la fîn ed j ân otânta da la Pilatus Aircraft per un progèt 'd un aparèc nōv da traspôrt alzēr e 'd afâri, cun la gabèina in presiòun, cun sôl 'na turbèina e a êla bâsa bòun ed purtêr comdamèint 9 persòuni in pió al dō ed l'equipâg.

I progetésta ed l'aşiènda àn şvulupê un aparèc da la fuşolēra cun la  sesiòun a retângol per utgnîr acsé 'na gabèina bòuna ed tgnîr, in cumditê, 6 pasegēr int l' aspèt VIP e fîn a un mâsim ed 10 persòuni secònd la preparasiòun normêla.

La déta svésra l'à decîş ed druvêr al sistēma a sôl un mutōr per permèter, a chi cumprêva l'aparèc, ed paghêrel a un prèsi bâs e avèir un còst 'd ûş bâs rispèt a j aparèc ed l'istèsa categoréia cun 2 mutōr.

Al prém mudèl l'à vulê per la préma vôlta al 31 ed mâg dal 1991.

La **Pilatus** l'à şvilupê, in pió dal mudèl civîl p'r al trspôrt ed persòuni e rôba, ânca un mudèl per cûmpit ed patólia e surveliânsa da zibîr al marchê militêr ciamê in urégin ***Eagle***.

Difâti grâsia a la só filoşofía ed progèt avêrt, l'aparèc l'é adât a divêrs cûmpit, da patólia dal mêr, da ricognisiòun e piatafōrma ed cmâd e contròl int al misiòun ed guèra letrônica, cun al muntâg ed radar, aparèc letrônich e sistēma a l'infraròs.

## Mudē
* **PC-12**: L'é al prém mudèl dal  **PC-12** fât in şfilsa, l'ēra cucê da un mutōr a *turboelica* Pratt & Whitney Canada PT6A-67B
* **PC-12/45**:  Secònd mudèl in şfilsa, l'é stê certifichê int al 1956 e caraterişê da un pèiş mâsim a l'alvêda avmentê; cun l'istès mutōr dal mdèl ed préma
* **PC-12/47**: Mudèl certifichê int al 2005 miliorê incòra di pió, cun l'avmèint dal pèiş a l'alvêda; la muturişasiòun cumpâgn' a i mudê fât préma
* **PC-12/47E**: Mudèl certifichê int al 2008 e cucê da un mutōr *turboelica* Pratt & Whitney Canada PT6A-67P.
* **PC-12M Spectre**: Mudèl ciamê in urégin ***Eagle***, al vîn druvê in môd principêl per cûmpit specêl da j ôrghen ind l' ambiĵt militêr.
* **PC-12NG**: Mudèl arnuvê cgnusu cme ***NextGeneration***.
* **U-28A**: Destinê a j ôrghen militêr USAF.

## Nôti


## Elèinch di léber
*Riccardo Niccoli - *Aerei* - De Agostini, Novara 2000. ISBN 88-415-5605-6.

## Êter progèt

## Colegamèint d'ed fōra
*http://www.aviastar.org/air/switzerland/pilatus_pc-12.php
*http://www.airwar.ru/enc/la/pc12.html
*https://web.archive.org/web/20100310052955/http://www.cbp.gov/xp/cgov/border_security/air_marine/air/aviation_asset/pilatus_pc12.xml

## Fôto
* Pilatus PC-12 insém a "airliners.net"




**Nôta**: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da **[[:it:Pilatus PC-12| Pilatus PC-12]]** trâta da **[[:it:|it.wikipedia.org]]**.Guêrda la **[http://it.wikipedia.org stôria ed la pâgina uriginêla]** per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Tavlátta (zarvlán)

La **tavlátta**, o anch **zarvlán tavlátta** (**Tavoletta** o **PC Tavoletta** o **Tablet** in itagliàn) l'è un zarvlán portatil che gràsia a di digitalisadòr, un o piô d'un, permät l'interasiòn ed l'utèint con la màchina, druvand na biro e, in di modèl nóv, anch i di. La sô carateristica tecnica piô importànt l'è d'ésser un zarvlán con ona capasitê d'inmisioun superiór.
 

La **tavlátta** l'ha tachê a dvintér cgnusuda a partir dal 2000, quand Bill Gates l'ha presenté di sô prodott Microsoft, ma incô l'è druvè per tott al tavlátti seinsa guarder al sistema operatìv. Al tavlátti pòlen eser pure, si én seinsa tastéra, brisa pure si gh'l'an.

In di ultém des an, i en ste prodott un maràsma ed mudè ed tavlátti, quesi sèimper con di sistemi operativ Windows e con un schérem ed 10-12 masapióc (o di gròs, che l'è cumpagna) ed diagonèla.
Dòrmia

La paròla **dòrmia** la vin dal vèreb latèin *dormio, dormis, dormīre* (durmìr). Acsè cum a dis al nòm, la dòrmia l'è 'na sostànsa druvèda in medzèina ch'la fà adurmintèr, tótt al còrp o anch sól 'na pèrta. .

Agh n'è in dû qualitê: per durmìr e per fèr in mòd ech chi la tól an sèinta mia al dulór. La secònda qualitê l'è druvèda in di uspidèl, quand is fan al-i operaziòun ed chirurgéa o quand agh è un ch'al córr al rés'c ed dvintèr mat perchè al sèint tròp mèl (ad esèimpi s'al s'è brusê in 'na brótta manéra).
Bòṅ dal Teśôr

+\frac{V}{(1+i_{*})^{n}} cun i_{*}  tas intèran ad rendimènt (T.I.R).

Cgnusû al prèsi, al tèmp ad vita dal tìtul, al valōr numinàl e la sédula, s'a s vōl calculàr al *T.I.R* 'l è pusìbil far-al druànd di prugràma infurmàtic. 
Par far 'n eśèmpi, al *TIR* 'd un *BTP* cun valōr numinàl ad 100, sédula 'd 'n an ad 10, prèsi ad 98 e an 5 'l è pari a un rendimènt dal 10,6%.

Esénd al *BTP* un strumènt cun dal séduli a tas fis, al và incòntar a di squasamènt ad prèsi durànt la sò vita, tant più grand quànt 'l è la sò duràda. A s pōl dimustràr che quànd al *TIR* al và sù, al prèsi al và śò, e via dascurénd.

Gl'emisiòṅ i vènan fati dū vòlti a 'l méś cun n'asta marginàla, cun di taj mìnim ad 1.000 €. L'è la Banca 'd Itàglia ch'la s fà càrag ad vénd'r-i in si marcâ. Al Teśôr, par cal servìsi lè, al dà a la banca sentràla na bòna maṅ dal 0,20% p'r al tìtul ad tri an, dal 0,30% par quél ad quat'r an e dal 0,40% par quéi più lung. La cumisiòṅ la vèṅ pò dada in càrag a gl'intermediàri ch'i faṅ l'asta, cunsiderànd al fat che chi lōr i n pōlan minga dascargàr-la in di cunfrònt di cliènt.

Dal 2003 a gnir a 'dès i nòstar bòṅ i èṅ stâ rimpiasâ par di bòṅ indiciśâ a l'inflasiòṅ europea (**BTP€i**).

P'r avér n'idéa dal rendimènt 'd un bòṅ dal teśôr, al s pōl cumparàr-al a quél tedésc a déś an, ciamâ Bund. La difarénsa dal rendimènt al s ciàma Spread. Quand al tas di Bòṅ dal Teśôr al résta élt par tròp tèmp (ad sōvar dal 7% / 8%) al Stat ch'al i à fat al n pōl far àtar che andàr a gambi a 'l ària parchè al n è minga bòṅ ad dar indrē tut i bèsi, avénd da pagàr di interès tròp élt (quànd un Stat a n gh la cava briśa a pagàr i sò dèbit a ś diś ch'l è andâ in *Default*).

|sel=1
}}
Gavâsa

**Gavâsa** (*Gavassa* in italiân; *Gavassæ* in latèin)  l'é òna dal j antîghi Véli, incō l'é 'na frasiòun cun 2.589 abitânt (31/12/2009), dal cmûn Rèz.

## Geogaféia
L'é int la Pianûra padâna Gavâşsa l'é a 5&nbsp;km, tra mezanôt e matèina  dal cèinter sitê. L'é a i cunfîn cun i cmûn ed Curèz e Sân Martèin. La véla l'é divîşa in tri cèinter: "La Lumêga", "La Véla" e "Cà Nōvi". A sîra l'é bagnêda dal turèint Ròden .

## Stôria
Numinêda per la préma vôlta in un documèint ed l'875, Gavâsa l'é stêda proprietê e Matélda ed Canòsa e, dôp la môrt ed la Grancutèsa, l'é pasêda a l'anvōd Guelfo VII dóca de Spoleto. Pó dôp ló al l'à dunê la burghêda a Gherardo Rangoni che, a só volta int al 1176, al l'à dêda a la Cēşa ed Rèz. Int al 1315 Gavâsa l'ēra un cmûn indipendèint, dôp l'é andêda sòta al cmûn e d Rèz, la vîn divîşa, per pôch tèimp, da Rèz dal 1805 al 1807, quând l'é stêda préma unîda al cmûn ed Masinsâdegh, e pó a còl ed Bódri.
Sgnêda da un grôs e-şvilóp sitadèin cumincê a la metê ed j ân 1990, la frasiòun la mantîn incòra 'na cumuméia agrécola e servési per la gînta ch' a fân pêren préma ed tót insém a j impiânt ed la parôchia.

## Monumèint e pôst interesânt
*Cēşa parochiêla ed Sân Floriân, citêda per la préma vôlta in un documèint dal 1171

### Strêdi
Gavâsa l'é insém a la vècia strêda statêla 468 ed Curèz, ch' l' unés Rèz a Chèrp incō a gh'é in só pôst 'na strêda nōva e pió modêrna.  

## Elèinch di léber
* Ferdinando Fabbi *Guida di Reggio nell'Emilia-Città del Tricolore*, Reggio nell'Emilia, 1962




**Nôta**: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da **[[:it:Gavassa| Gavassa]]** trâta da **[[:it:|it.wikipedia.org]]**.Guêrda la **[http://it.wikipedia.org stôria ed la pâgina uriginêla]** per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Uratôri dal Crést

L' **Uratôri dal Crést** o dal **Ss. Crucifés** (*Oratorio del Cristo* o del *Ss.Crocifisso* in italiân) l'é un stâbil religiōş, in piâsa Roversi, int al cèinter stôrich ed Rèz.

## Un pô de stôria e spiegasiòun
L'é stê fât, só incâregh ed la cumpagnéia dal *Suffragio*, int al 1758 int al pôst in dó gh'ēra 'na figûra dal Crucifés piturêda al tèimp ed la pèst dal 1630 – 1631, mèinter la facêda l'é stêda fara int al 1761, só progèt ed l'architèt Giovan Battista Cattani ciamê *Cavallari*. Int al 1887 l'é stê restarvê sòta la diresiòun ed l'inzgnēr Albertini. Al stâbil al presèinta 'na carateréstica facêda barōca int al fōrmi bumbêdi e urnêdi. Al stâtvi int la facêda in ôvra dal scultōr veronèiş Angelo Finali. L'intêren ed l'uratôri l'é ânca ló in stîl barôch e, drēda l'altêr magiōr as pōl vèder l'afrèsch ch' al rapreşèinta Crést in crōş cun l'indulurêda in znôc a i sō pē. L'uratôri l'é a la fîn dal Cōrs ed la Gêra in dó l'é la tèsta ed tóta la sēna.
L'uratôri l'é in un şlêregh dal cōrs, ciamê ed sôlit piâsa dal Crèst, da dōv' as pôl vèder ânca la cópla e la tòra dal campâni ed la Cēşa ed Sân Zôrz.




**Nôta**: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da **[[:it: Oratorio del Cristo| Oratorio del Cristo]]** trâta da **[[:it:|it.wikipedia.org]]**.Guêrda la **[http://it.wikipedia.org stôria ed la pâgina uriginêla]** per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Pôrta Sân Naşâri

**Pôrta Sân Naşâri** o **dal Sucōrs** (*Porta San Nazario* in italiân) l'ēra óna dal pôrti ed sucōrs int al mûri ed Rèz. L'ēra in dóv' adès viēl Allegri al 's incûntra cun viêl Isonzo. 

## Stôria
La pôrta l'é stêda tirêda só int al 1230, d' ed ché a cumincêva la *Strata de Strinatis* ch ' la purtêva al cunvèint ed Sân Prôsper fōra dal mûri, d' ed ché a pasêven tóti al procesiòun che partîven dal cunvuèint e traversêven tóta la sitê. La Pôrta la ciâpa al nòm da la cēşa di Sânt Nazâri e Cêlso mésa dèinter ind la Sitadèla quând, ind al 1339, l'é stêda tirêda só dôp avèir butê zò 150 cà, .
Cun la costrusiòun ed la Sitadèla la pôrta la dvênta impurtânta, difâti in chêş ed rivolusiòun ed la sitê chî stêva int al Sitadèla al prîva scapêr vêrs Mântva, ch' l' ēra coleghêda a Rèz prôpria da la strêda ch'la partiva da la Pôrta.
Quând în stêdi fâti al mûri nōvi int al 1551 ânca Pôrta Sân Nazâri l'é stêda suplîda e al só pôst a gh'é stê fât 'na pôrta stréca e bâsa. Dôp 300 ân, dôp ch' é stê zachê al bastiòun ind al 1852, la pôrta la s'é turnêda a vèder. Ind l' istès ân, ind al progèt per tirêr só al Municipêl, a s'é pinsê ed druvêr al prêdi ed Pôrta Sân Naşâri per fêr i fundamèint dal teâter.
La pôrta la gnirà zachêda per sèimper int al 1867.

## Vōş coleghêdi
* Mûri ed Rèz
* Stôria ed Rèz 
* Rèz
Pôrta Bernòun

**Pôrta Bernòun** o **Pôrta Brenòun** (*Porta Brennone* in italiân) l'é óna dal pôrti dal sucōrs da mûri ed Rèz, che a cumbînen, cme percōrs, a i viêl ed la circuvalasiòun dal dé 'd incō.

## Stôria
Pôrta Brenòun l'ēra int la zôna a mezdé dal cèinter stôrich ed Rèz, lòngh a la strêda ch' la purtêva a Queriêgh. In urégin aşvèin a la pôrta a gh'ēra un pûnt ch' al traversêva al Cròstel, préma ch' al gnés e-spustê in dó l'é a dès. L' é stêda avêrta int al 1219 dal podestê ed la sitê, al luchèiş Lazzaro Gherardini. Probabilmèint in urégin al nòm ed la pôrta l'ēra ciamêda *Bernone* nòm ed 'na faméj arzâna (d'ed ché ânch al nòm in dialèt dal dé 'd incō). Suplîda insèm al j êtri pôrti pió céchi cun la costrusiòun dal mûri nōvi, la vîn squacêda int al 1891 cun la zachêda generêla dal bastiòun ed Sânt' Agustèin. L'ēra ed 'n' archêda sōl fâta a pûnta, vistîda in prēda. Int al 1923 è stê decîş ed butêr zò i rèst ch'ēren in un şlêregh che al dé 'd incō l'é piâsa Fiume.

## Elèin di léber
* Giorgio Casamatti, *Reggio Emilia com'era*, MUP, 2011

## Vōş coleghêdi
* Mûri ed Rèz
* Stôria ed Rèz 
* Rèz




**Nôta**: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da **[[:it:Porta Brennone| Porta Brennone]]** trâta da **[[:it:|it.wikipedia.org]]**.Guêrda la **[http://it.wikipedia.org stôria ed la pâgina uriginêla]** per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Pôrta Sân Côşma

**Pôrta Sân Côşma** o **Goşmèri** (*Porta San Cosma o Gosmerio* in italiân) l'ēra óna dal pôrti dal sucōrs dal mûri ed Rèz, che cumbînen cun al percōrs di viêl ed la circuvalasiòun 'd adès.

## Stôria
Pôrta Sân Côşma l'ēra int al zôna a sîra dal cèintert stôrich ed Rèz, a la fîn ed còla che incō l'é véia Franchetti, aşvèin a la Caşêrma Zucchi. L'é stêda suplida cun la costrusiòun dal nōvi mûri int al 1551. Quând pó în stêdi butêdi zò tóti, ind l' 800, l'é stêda catêda dal tót intâta. L'ēra un êrch a pûnta, in quadrē, quacêda in sâs ed côch. Sibèin l'impurtânsa e l' antichitê ed la pôrta l'é stêda zachêda, cme al pôrti Bernòun e Sân Nasâri, per fêr girêr ed mèj al trâfich ch' a gh'é lòngh i viêl ed la circunvalasiòun.

## Elèinch di léber
* Guido Casamatti, *Reggio Emilia com'era*, MUP, 2010

## Vōş coleghêdi
* Mûri ed Rèz
* Stôria ed Rèz 
* Rèz




**Nôta**: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da **[[:it: Porta San Cosma | Porta San Cosma]]** trâta da **[[:it:|it.wikipedia.org]]**.Guêrda la **[http://it.wikipedia.org stôria ed la pâgina uriginêla]** per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Pêrch Regionêl ed l'Êlt Apenèin Arzân

Al **Pêrch Regionêl ed l'Êlt Apenèin Arzân** (*Parco regionale dell'Alto Appennino Reggiano* in italiân) cgnusû ânca cme **Pêrch dal Gigânt** (*Parco del Gigante* in italiân), l'ēra 'na zôna natutêra prutèta ed l' Emélia-Rumâgna fundê int al 1988. Al ciapêva 'na zôna ed 456 èter int la pruvîncia ed Rèz.  l'é stê scanşlê int al 2005 cun la Lèg Regionêla n. 6/2005, art. 70: incō al fà pêrt da Pêrch Nasionêl ed l'Apenèin Tôsch-Emiliân.

A fêven pêrt de sté pêrch i cmûn ed:
* Buṣâna
* Culâgna
* Ligûnchi
* Ramṣèit
* Véla Mnôs

## Nôti


## Colegamèint d'ed fōra
*Pêrch Regionêl ed l'Êlt Apenèin Arzân (Gigânt) in Parks.it, al purtêl di pêrch italiân




**Nôta**: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed **[[:it: Parco regionale dell'Alto Appennino Reggiano| Parco regionale dell'Alto Appennino Reggiano]]** trâta da **[[:it:|it.wikipedia.org]]**.Guêrda la **[http://it.wikipedia.org stôria ed la pâgina uriginêla]** per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Strêda statêla 468 ed Curèz

La vècia **strêda statêla 468 ed Curèz (SS468)** (*strada statale 468 di Correggio* in italiân) adèsa **strêda pruvincêla 468R ed Curèz**  (*strada provinciale 468R di Correggio* in italiân) in pruvîncia ed Rèz e in pruvîncia ed Mòdna e strêda pruvincêla 67R ed Curèz (*strada provinciale 67R di Correggio (SP 67 R) in italiân)* in pruvincia ed Frêra, l'é 'na strêda pruvincêla italiâna ch' la cór int la Pianûra padâna emiliâna

## Percōrs
La strêda la gh'à urégin al pôrti ed Rèz e, mèinter la và avânti tra mezanôt e matèina, l'incrōşa la NSA 17 Variânt ed Rèz (a l'altèsa dal cruşîl nòmer 3) la pâsa insém a l' A1 Milân-Napoli e la rîva a Curèz, paèiş da dōve la strêda la ciâpa a nòm.

La strêda, mèinter la cunténva vêrs matèina e l'incrōşa l' Avtostrêda A22 a l'altèsa da cruşîl per Chêrp, la rîva int la pruvîncia ed Mòdna. Dôp avèir traversê l'abitê ed Chêrp la cunténva vêrs matèina e dôp pôch chilômeter la pâsa al Sècia e ûn a drē cl'êter la pâsa i paèiş ed Cavèss, Medòla (in dó l'incrōşa la strêda satêla 12 ed l'Abetòun e dal Brennero) e San Felìz (in dóv' a s égh zûnta la strêda statêla 568 ed Crevalcōr).

La strêda la và avânti vêrs matèina fîn a Finêl Emélia in dó la travêrsa al fióm Panêr mèinter  cunténva d'ed là, la và int la pruvîncia ed Frêra, in dó la finés int al cèinter abitê ed Mirabèl cun al zuntêres cun la vècia strêda statêla 225 ed Sân Matteo ed la Dècima.

Dôp al decrēt ed lèg n. 112 dal 1998, dal 2001 la gestiòun l'é pasêda da l' ANAS a la Regiòun Emélia-Rumâgna, int l'istès mumèint è stê pruvidû al pasâg ed tót l'impiânt a i demâni dal prunvîci ed Rèz, Mòdna e Frêra p'r al trâti relatîvi..

## Nôti





**Nôta**: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed **[[:it: Strada statale 468 di Correggio| Strada statale 468 di Correggio]]** trâta da **[[:it:|it.wikipedia.org]]**.Guêrda la **[http://it.wikipedia.org stôria ed la pâgina uriginêla]** per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Chillán

**Chillán** l è na cmónna ed 161.953 abitànt in pruvénzia ed Ñuble in Cîl (2002).

## Culegamènt estéran
* Municipalidad de Chillán 
* Termas de Chillán
* Termas de Chillán & Valle Las Trancas
* DescubreChile.cl - Touristic Info about Chillán

## Êter prugèt
Post meridiem

**Post meridiem** l'é un môd ed dîr in latèin, normalmèint scurtêda in P.M., p.m. o pm, ch' a vōl dîr "dopmezdé". Difât al trâta dal j ōri ch' a vân dal mezdé al j óndeş ed la sîra. La parôla cuntrâria l'é *[[ante meridiem]]*.

Al j ōri ed la sesiòun dal giōren dal dopmezdé în:





Cun la precişasiòun che al 12.00 PM în al dòdeş dal medzé mèint'r  al 12.00 AM în al dòdeş ed la mezanôt, a s' intènd che al sunêr dal 12.00 an n'é mia la fîn dal 12.00 ōri préma si bèin l'inési 'd la duşèina dôp, cme 12.00.01. La spiegasiòun l'é che an n'é mia pusébil fisêr al tèimp a 12.00.00 perchè ânca se an n'é mia al secònd a sunêr int al mumèint  dôp, l'é l'ûltem nanosecònd duvû al fât che la mişurasiòun dal tèimp l'é coleghê al gîr che fà la Tèra, la fós 'na mzûra cun al cronômetro a sré divêrs e pré avèires 'na spiegasiòun giósta ed 12.00.00 ōri, mó per l'amzûra dal tèimp a s'é catê 'n acôrd insém al sistēma dét che insém in dó 12.00 am =  a mezanôt , 12.00 pm = a mezdé. 



## Vōş coleghêdi
**[[Ante meridiem]]*




**Nôta**: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed **[[:it: Post meridiem | Post meridiem]]** trâta da **[[:it:|it.wikipedia.org]]**.Guêrda la **[http://it.wikipedia.org stôria ed la pâgina uriginêla]** per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Nôt

**Nôt** o **mezanôt** (*nord* o *settentrione* o *mezzanotte* in italiân), l'é ûn di quâter pûnt o diresiòun cardinêl. L'é l'incuntrâri dal mezdé e a piòmb a matèina e sîra. Int la cultûra ocidentêla, Nôt l'é al pûnt cardinêl pió impurtânt druvê (in môd cêr o in môd lôgich) per stabilîr ch' al j êtri diresiòun.

La Nôt geogrâfica l'é la diresiòun vêrs la pêrta êlta ed la Tèra in dó la gîra dintōrna al só âs, ciamê Pôlo ed la Nôt (Polo Nord in italiân). Al Pôlo ed la Nôt as câta int l'Artide. Al *nord* magnètich l'é la diresiòun vêrs al pôlo ''nord'' magnètich, ch' as câta a 'na distânsa bèin precîşâ dal *Polo Nord* geogrâfich.
L'è la diresiòun a mansèina ed chi quêrda vêrs matèina e a dréta ed còl urientê vers sîra.

Int al fôli antîghi ed la Scandinavia a gh'ēra un nanèin més a Nôt ch' al tgnîva só al quarciòun: Norðri.

## Stôria ed la parôla
La parôla *settentrione*  la deşvîn dal latèina *septem triones*, oséia "sèt bō" (*sette buoi* in italiân), parôli che j antîgh Rumân a druvêven per sgnêr al sèt e-stèli ed l' Ōrsa Magiōr, cun còst a spieghêven al muvimèint lèint che fân al strèli dintōren a la Strèla ed la Nôt. Da còst l'urégin ed la parôla *settentrione*, oséia "nôt".

## Al ''nord'' magnètich
Al  pûnt Nôt Magnètich  l'é 'na diresiòun ch' la câmbia. Difâti sté *Nord* al câmbia ed 7' a l'ân. Incō al *VAR (Variation angle)* oséia al cambiamèint ed l'ângol l'é cumpâgn a 3°. Cla diresiòun ché l'é druvêda int i strumèint insém a j aparèc e insém al nêvi.

## Vōş coleghêdi
* Rōşa di vèint





**Nôta**: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed **[[:it: Nord| Nord]]** trâta da **[[:it:|it.wikipedia.org]]**.Guêrda la **[http://it.wikipedia.org stôria ed la pâgina uriginêla]** per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Pedar Pontio

**Pedar Pontio** (Pärma, 25 Märs 1532 – 27 Adzembar 1596) l'é stè un teoric e cumpusidur pramzan.

L'è cungnussì pr'al so libar dal 1588 *Ragionamento di Musica*, cl'a influensè Claudio Monteverdi.
Ante meridiem

L' ***Ante meridiem*** l'é un môd ed dîr in latèin normalment scurtêda in A.M., a.m. o am, ch' a vōl dîr "préma dal mezdé". Difâti al trâta tót còl che riguêrda al j ōri da mezanōt al j óndeş ed la matèina.

Al j ōri ed la sesiòun dal giōren préma dal mezdé în:





## Vôş coleghêdi
*Dopmezdé
**[[Post meridiem]]*




**Nôta**: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed **[[:it: Ante meridiem | Ante meridiem]]** trâta da **[[:it:|it.wikipedia.org]]**.Guêrda la **[http://it.wikipedia.org stôria ed la pâgina uriginêla]** per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Don Camél e i zōven 'd incō

***Don Camél e i zōven 'd incō*** (*Don Camillo e i giovani d'oggi* in italiân) l'é l'ûltem di rumânz ed la sèria *[[Mondo Piccolo]]* ed Giovannino Guareschi publichê int al 1969 dôp la só môrt. 

## Stōria
La cûnta i fât dal pâroch  Don Camél e dal séndech Pepòun (che int al mèinter l'à cambiê la só uficîna cun un salòun p'r al mâchini ch' al vènd ânca 'd j eletrodomèstich) int j ân '60. Dvintê vèc, i dû amîgh- nemîgh as câten in un mònd cambiê da i fât int l'Eurôpa orientêla, da la şvôlta cinèişa (crîşi tra la Cîna e la Rósia) e dal Cuncéli Vaticân II. A dêr dal râcli a gh'é da 'na pêrt Michele ciamê Velēno (l'ûltem di fiō 'd Pepòun), câp ed 'na bânda ed "caplòun" dal pôst, e i spōş Bognoni (farmacésta, ed la sesiòun "cinèişa") da cl'êtra Elisabetta ciamêda "Cat" (diminutîv ed *[[Caterpillar]]*, anvôda ed don Camél), al só murōş vèc e câp ed 'na bânda aversâria ed "caplòun ed sitê", e al prēt zōven don Francesco ciamê don Chichì (pâroch zōven duchê al Vaticân II)
Tra i tânt fât, ch' a ghàn cme sfònd ânca l'aluviòun nasionêla dal 1966, la stôria la finirà cun al matrimòni ed Velēno e Cat.

## Vōş coleghêdi
*Don Camél e i zōven 'd incō (félm)





**Nôta**: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed **[[:it: Don Camillo e i giovani d'oggi (romanzo)| Don Camillo e i giovani d'oggi (romanzo)]]** trâta da **[[:it:|it.wikipedia.org]]**.Guêrda la **[http://it.wikipedia.org stôria ed la pâgina uriginêla]** per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Al compâgno Don Camél

**** al pōl arfêres a:

* *[[Al compâgno Don Camél (rumânz)| Al compâgno Don Camél]]* - rumânz ed Giovannino Guareschi dal 1959
* *[[Al compâgno Don Camél (félm)| Al compâgno Don Camél]]* - félm dal 1965 dirèt da Luigi Comencini
Don Camél (rumânz)

***Don Camél. Mònd céch*** (tétol uriginêl dal mêrs 1948 in italiân *Mondo Piccolo. Don Camillo*), l'é la colesiòun pió cnusûda ed racûnt (o rumânz a puntêdi]] dal giurnalésta e scritōr italiân Giovannino Guareschi. La prèma publicasiòun l'é dal 1948 ed la Rizzoli.

*Don Camél* l'é lôvra préma ed 'na sèria (*Mondo Piccolo*) ambijntêda in un mia precişê cèinter céch ed la bâsa padâna, e mésa al cèinter di fât cômich, mó quêşi cumpâgn 'd un pâroch ed campâgna Don Camél, e dal séndech comunésta e mecânich dal paèiş, Pepòun, amîgh-nemîgh int l' Itâlia dal dôp guèra.

Ed grôs sucès, l'ôvra l'é stêda ternêda a publichêr dimòndi vôlti e a n'în vîn trâta, int al 1952 ânca un prém adatamèint pr' al cìnema dal tétol Don Camél, cun pruragumnésta Fernandel (Don Camél) e Gino Cervi (Pepòun),e ambijntêda a Bresèl, in pruvîncia ed Rèz.

## Stôria
A Bresèl, al pâroch don Camél e al séndech comunésta Pepòun, aversâri in polética e int al j idèj, as "quistiòunen" al j âlmi di cumpaeşân. Tra fât cômich e dichiarasiòun ed bòun sèins popolêr. Al lōr quistiòun as sêren só int la scambièvel indulgînsa.

Soquânt fât cômich:
*"Al batèisem" in dōve don Camél e Pepòun as ciâpen a casôt e a 'sciafòun per via dal nòm prupôst per só fiōl (Lenin, Libero, Antonio); batû int al scasutêda. Pepòun agh tōrna a pinsêr e al prupòun al nòm Camillo, Libero, Antonio, mó al batèişem dal putîn al finés cun al nòm Libero, Camillo, Lenin só cunséli dal sudisfât don Camél, ch' al dîş: "Quând a gh'àn un Camél aşvèin, j elemèint cme laló a gh'àn gînt da fêr".
*"La fèsta" in dōve don  Camél al guêrda cun râbia Pepòun, in un baracòun ed la fēra dal paèiş, a butêr zò un fantôc ch' al s' arvîşa ló.
*'Na partîda ed balòun tra la squêdra ed don Camél e còla ed Pepòun che, finîda cun la vitôria di "ròs", a sêlta fōra ch'l'é stêda cumprêda dal séndech, Pepòun l'îva ofêrt 500 frânch in pió a l'ârbitro rispèt al prēt, che ânca ló l'îva pruvê a cumprêrel.

## Edisiòun
*Don Camillo. Mondo piccolo* -  Giovannino Guareschi – sèria *Scala italiani* pp.360 Rizzoli - ISBN 88-17-86771-3

## Léber
*Giovannino Guareschi, *Don Camillo - Mondo piccolo*, edisiòun cun figûri - sèria *La Scala Rizzoli*, Milân, 2001 
*Guareschi, *Mondo Piccolo "Don Camillo e il suo gregge"*, dodicèisma edisiàun, Rizzoli, Milân, 1963

## Nôti





**Nôta**: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun ed ** [[:it: Don Camillo (romanzo)| Don Camillo]]** trâta da **[[:it:|it.wikipedia.org]]**.
Palasi Cumünäl ad Piaṡëinsa

Al **Palasi Cumünäl ad Piaṡëinsa** ciamä **Al Gotich** dai piasintëin a l'é voi di pö impurtant palasi d' la citä italiana ad Piaṡëinsa. La so puṡision a l'é in Piasa Caväi.

## Storia
Al palasi l'é stä custrüì dal 1281 par la vluntä d'Alberto Scoto, reggint ghibellein d' la citä. I g'han laurä a dré bota architëtt, tant cmé i piasintëin Pietro da Cagnano, Negro de Negri, Gherardo Campanaro e Pietro da Borghetto.

## Note


## Àtar futugrafìi

File:4537 - Piacenza - Il Gotico - Foto Giovanni Dall'Orto 14-7-2007.jpg|Front in s'la pärt sinistra
File:4471 - Piacenza - Il Gotico - Polifora - Foto Giovanni Dall'Orto 14-7-2007.jpg|I finastron
File:4476 - Piacenza - Il Gotico - Polifore - Foto Giovanni Dall'Orto 14-7-2007.jpg|I finastron
File:4535 - Piacenza - Il Gotico - Cortile - Foto Giovanni Dall'Orto 14-7-2007.jpg|Al curtil


## Àtar prugett

## Ligamm ad föra
*Travelitalia - Al Gotich (Palasi Cumünäl)
*Al Gotich (Palasi Cumünäl) in Italy 360.it
Virgilio

**Publio Virgilio Marone** (Andes, 15 'd Utóbar dal 70 a.C. – Brindisi, 15 Setèmber dal 19 a.C.) 'l è stâ un puéta latèin. L'é stè al piò grand poéta d'la langua latèin. 
L'è l autåur d'la Eneide, un chèplavåur ch'al dscårr dal viaz d'Enea da Troia.
Tenczynek

**Tenczynek** l'è un paes ed la Polonia meridionèl, tra Kraków e Chrzanów, svèin al fiòmm Olszówka. L'la regiòn ed Kraków, ed la gh'ha 3436 abitànt (2007).
Colombo

**Colombo** a l'è una sitä dal Brasil in dal Stät dal Paraná. La gh'ha 241.505 abitant (2008); l'è la sitä dal Stät dal Paraná con püsä imigrä itagliàn.

## Ecunumìa

L'economia all'è pincipalmëint agricula, ins'la prodüsiòn d'la früta, üga para fà al vëin.

## Storia

La sitä la fà parta ad'la ragiòn ad Curitiba, e la fàva parta ad la sitä. Al 5 fabrär 1890 l'è dvantä cumoin indipendëint.

## Atar futugrafìi


Image:IgrejaColomboParana.JPG|La catedrál ad la sitä
Image:GrutaBacaetavaColomboBrasil.jpg|La *Gruta Bacaetava*
Image:PrefeituraColomboPR.JPG|Al palàsi dal cumoin


## Note


## Bibliugrafìa

* ARAÚJO, Laércio Santo de. ''Colombo: ASSOMEC - Associação dos Municípios da Região Metropolitana: Dados Gerais''
* ARAÚJO, Laércio Santo de. ''Colombo: ASSOMEC - Associação dos Municípios da Região Metropolitana: Aspectos Econômicos''
* ARAÚJO, Laércio Santo de. ''Colombo: ASSOMEC - Associação dos Municípios da Região Metropolitana: Turismo, Cultura e Esporte''
* FERREIRA, João Carlos Vicente. *O Paraná  e seus municípios*. Maringá, PR: Editora Memória Brasileira, 1996.
* FERREIRA, Jurandyr Pires. *Enciclopédia dos Municípios Brasileiros*. Rio de Janeiro: IBGE, 1959
. v. 31, p.&nbsp;118-120.

## Ligàmm ad fora

* Sìt dal Cumoin
Talcahuano

**Talcahuano**  l'è n c'mòn äd 171.383 abitant (2002) in d'la provênsa 'd Concepción in Chile.

## Ligamm ad föra
* Sit ufficiäl {es} 
*  thno.info {es}
* ASMAR - Astillero de Talcahuano {es}
Prôsper Grech

**Prôsper Grech** (Vittoriosa, Malta al 24 ad dicëimbar 1925) l'è un  frä dl' *Urdin ad San Güstëin*, cardinäl e arcivèsc católic maltês. 

L'è stä anca prufesùr ad Teologia in tanti Üniversitä.
All'è al prìm cardinäl maltês dòpa 168ann . Cùl ad prëma all'era, in dal dal 1863, al cardinäl Sceberras Testaferrata.

## Mótt

*« In te, Domine, speravi » (« Ho sperä in tì, o Signùr »)*

## Riferimëint



## Ligamm de föra

* Prufìl biugràfic del cardinäl Grech in sa Catholic Hierarchy
Vespasiano

**Vespasiano** a l'è una sitä dal Brasil, in dal Stä ad Minas Gerais, visëina a la capitäla Belo Horizonte.

L'è stä fundä al 27 ad dicëimabar dal 1948 e in dal 2010 la cüntava 104.612 abitänt.

## Futugrafìi

Image:Pçaigrejansalourdesvespasiano.jpg|Piäsa Matriz, cun la cèsa ad la Madòna ad Lourdes.


## Ligamm ad föra
* Sitt üficiäl dal cumoin