open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trojany

**Trojany** l'è un paes ed la Polonia meridionèl, tra Warszawa e Wołomin. L'la regiòn ed Warszawa, ed la gh'ha 490 abitànt (2014).
1904

## Avenimëint

* 7 ed fervèr: a Milan al *Teàtar alla Scala* gh'è la prèma adla *Madama Butterfly* ad Giacomo Puccini.

## Nasìd

* 18 ed znèr: Cary Grant, atùr americàn

## Mòrt

* 15 ed mèrz: mör Mosè Bianchi, pitùr itagliän.
Caratinga

**Caratinga** a l'è una sitä ad 85.322 abitànt (2010), dal Brasil in dal Stät adl' Minas Gerais.

## Futugrafìi


Image:Vista parcial de Caratinga MG2.JPG|Panurama ad'la sitä
Image:Prefeitura e Câmara Municipal de Caratinga MG.JPG|Al cumoin


## Ligàm ad föra

* Sìt da Cumoin
Picos

**Picos** a l'è una sitä ad 70.336 abitànt (2010), dal Brasil in dal Stät dal Piauí.

## Ligàm ad föra

* Sìt ad'lassesuirà a la cultüra
Elèinc ed nùmer

Chè 'd ségvit a gh'è soquànt elèinc ed nùmer:

## [[Nómmer raziunèl|Nùmer rasionèl]]

### [[Nùmer intēr|Nùm'r intēr]] [[Nómmer naturèl|naturèl]] importànt
Tèvla di fatōr prìm

Cla tèvla chè la tîn drē a la fatoriśasiòun di nùm'r intêr da 'l 1 a 'l 1002.

Nòti:
* La funsiòun aditìva *a*0(*n*) l'è la sòma di fatōr prìm ed *n*
* S'a gh'è 'l *n* ch'l è 'n nùmer prìm, al só fatōr (lò stès) 'l è in **grasèt**
* Al nùmer 1 al s divîd sól per se stès, al n'è mìa un nùmer prìm e al n'gh'à mìa di fatōr prìm. La sòma di só fatōr prìm 'l è dòunca 0.

## Vóś lighèdi
* nùmer naturêl
* nùmer intēr
* moltìplica
* diviśiòun

‏‎
Tèvla dal diferèinti bêś matemàtichi

A s mèt in fila i prìm sèint nùmer a secònda dal diferèinti bêś da 'l 2 a 'l 20, ch'a s dróva in di sistéma numerêl: p'r eśèimpi, s'a tulòm la quinta riga, ch'la descòr dal nùmer 5 in dal noster sistéma decimêl ch'a druvòm tùt i dè, a s vèd in corespondèinsa edla prìma culòuna vertichêl ch'a gh'è lè 'd fiànc, che in dal sistéma in dla bêś 2 (dìt anca sistéma binàri), al 5 al dvèinta 1012; acsè cuma sèimp'r al 5 al dvèintarà (alśènd in dla só tersa culòuna lè 'd fiànc) un 123 in dla bêś numerèla 3, e vìa descurènd.

## Vóś lighèdi
* nùmer naturêl
* bêś matemàtichi
* sistéma numerêl
* sistéma decimêl
* sistéma binàri
1964

## Avenimëint

* 1 ed fervèr: Gigliola Cinquetti la vëins al *Festival ad [[Sanremo]]*.

## Nasìd

* Paola Amadesi, scritùra ad Ravena.
* 11 ed fervèr: Sarah Palin, pulìtiga americàna
* 22 ed fervèr: Simona Tagli 
* 31 ed mèrz: Isabella Ferrari, atùra.
* 7 d'avrìl: Alfonso Signorini
* 6 ed mèrz: Madonna Wayne Gacy, tasterìsta e campiunadōr americàṅ

## Mòrt

* 19 ed fervèr, a Ruma: mör Nik Novecento, atòr
* 10 ed mèrz, a Ruma: mör Renata Borgatti, pianista Bulugneisa
1949

## Avenimëint

* 14 ed fervèr in Israel, as rëünìss, par la prèma vòta al Parlamëint. Chaim Weizmann all'è al prèm presidëint ad la repüblica.

## Nasìd

* Genua, al 8 ed maz: Divino Otelma, parsunàz ad'la televisiòn
* 21 ed lój: Franco Simone, cantant

## Mòrt

* 2 ed stëimbar mör Pietro Ferrero, pèd dl'indùstria Ferrero S.p.A.
* 19 ed nuvèmber: Giulio Vivanti, matemàtic
1905

## Avenimëint

* 15 ed maz: näs la sitä ad Las Vegas.

## Nasìd
* al 15 ed fervèr, Nise da Silveira, duturëisa brasigliäna
* al 3 ad dicëimbar, a San Pîr in Casèl: Allegro Facchini, zugadù dal balòn

## Mòrt

* 28 d'utùbar: mör Giuseppe Scarabelli, pulìtic e archeòlug ed Iommla
1916

## Avenimëint

* 27 d'agòst: l'Itaglia la dichiara guèra a la Germâgna

## Nasìd

* 4 ed mèrz, a Bulògna: Zórz Bassani, scritòr
* 18 ad stëimbar, a Bulògna: Rossano Brazzi, atòr e regista

## Mòrt

* 27 ad nuëimbar: mör Carolina Invernizio, puetèsa e scritùra
1909

## Avenimëint

* Istê: all'è fundä al Carpi Football Club 1909.

## Nasìd

* 5 ed fervèr: Ernesto Calindri, atòr
* 9 ed fervèr: Carmen Miranda, cantanta e atòra partüghesa
* 22 d’avrìl: Indro Montanelli, forsi al püsée grand giurnalista Itâglian dal sécul XX

## Mòrt

* Mör Filippo Clementi, müsicista bulugnàis.
1932

## Avenimëint

* 22 ed znèr: all'è püblicä al prèm nèmer ad ''La Settimana Enigmistica.

## Nasìd

* Żôrż De Simone: scritùr e giurnalista
* 22 ed maz: Tavo Burat, giurnalista Itâglian

## Mòrt

* 20 d'agòst, mör Dino Campana, puèta Itâglian
1948

## Avenimëint

* 11 ed maz: Luigi Einaudi all'a dvänta presidëint a'dl repüblica itagliäna.

## Nasìd

* 15 d'agòst, a Säls: Titti Bianchi, cantanta Itâgliana
* 31 ad dicèmber: Donna Summer, cantanta americana
* Edwige Fenech

## Mòrt

* a Ravêna: mör Marino Pascoli, zurnalista e partisän emigliän.
1975

## Avenimëint

* 29 ad mäg: a Parì al Concorde al vùla par la prèma vòta.

## Nasìd

* 25 ed maz, a Dakar: Aïssa Maïga, atùra francesa
* 14 ed lói: Loredana Cannata

## Mòrt

* 12 d’avrìl: mör a Parì Joséphine Baker, atùra francesa, al prèm *topless* ad la storia.
* 28 ed maz: mör a Tapiei Lung Chien, atùr e regista ad sìnima cinès
* Lüìg' Càrlu Borromeo, vèsc ad Pēśar (* 1893)
1926

## Avenimëint

* Walt Dinsey, al crèa Topolino.

## Nasìd
* a Biśàcia, 24 ed znèr: Salverino De Vito, pulìtich
* a Cudògn, 6 d'avrìl: Sergio Franchi, tenùr e atùr
* a Varès, 15 d'avrìl: Don Viturion
* a Piasëinsa, 28 ad zógn: Pino Dordoni, atleta ulimpiònic
* a Ruma, 10 ed nuvèmber: Rossella Falk, atōra 'd cìnema e ad teàt'r
* a Pièu Port Muròn, 31 ad dicëimbar: Pàul Magnani, vèsc

## Mòrt
* 25 ad fervèr: a Pelma 'd Maiòrca, Joan Alcover, scritùr catalàn, sagìsta e pulìtic baleèr (nasìd 1854).

* 18 ad nuëimbar: mör a Rèz Gian Francesco Gherardini, marchès e pulìtic.
Bochotnica

**Bochotnica** l’é un paèiṣ ed 1.500 abitânt (2010).

**Bochotnica** l’è un paés in pruvèinsa ed Puławy.

**Bochotnica** l’è un paes ed la Pulógna meridionèl, tra Puławy e Lublin, svèin al fiòmm Wisła. L’la regiòn ed Lublin, ed la gh’ha 1.500 abitànt (2010).

**Bochotnica** l’è un paes ad 1.500 abitant (2010).
Elèinc ed nùmer perfêt

Chè 'd séguit, 'l **elèinc di [[nùmer perfêt]]** cgnusû infîn a incō, cun anca 'l esponèint ***p*** di prìm ed Mersenne ch'al i costruìs ind l'espresiòun 2*p*−1× (2*p* − 1), indû (2*p* − 1) 'l è al prìm ed Mersenne. Tùt i nùmer perfêt i gh'àn cla forma chè. Infìn a 'l 2015, a s è rivê a cgnùser 48 nùmer perfêt in tùt.

I nùmer perfêt elenchê chè in sìma i ìn quī ch'a s cgnùs infìn a 'l 2015. Se in dal futûr a in gnarà catê un quelchidùn èter, a 'l se prà śuntèr dôp o fórsi da mêś, ai ùltem quàter. Difât al GIMPS 'l à dìt che infîn a 'l 8 novèmber dal 2014 al catamèint 'd èter prìm ed Mersenne (e dòunca 'd èter nùmer perfêt) 'l è stê completê infîn ai prìm 44 edl elèinc.

## Vōś lighèdi
* nùmer perfêt
* nùmer prìm ed Mersenne

## Referèinsi

## Colegamèint estèren
*  ''Mersenne Primes: History, Theorems and Lists'' in dla réda.
Elèinc ed matemàtic grēc

Infìn dai tèimp ch'a s cgnùs la stòria, la siviltê greca l'à śughê na pert dimòndi importànta in dla storia e in dal śvilòp dal matemàtichi. A incō, un gran nùmer 'd matemàtic grēc i ìn tgnû in còunt p'r el só nuvitê e 'l só influèinsi in del matemàtichi.

## Matemàtic grēc antìg
*Anaxagoras
*Anthemius ed Tralles
*Antiphon
*Apollonius ed Perga
*Archimedes
*Archytas
*Aristaeus al Vèć
*Aristarchus ed Samos
*Aristòtele
*Asclepius ed Tralles
*Attalus ed Rhodes
*Autolycus ed Pitane
*Balanos Vasilopoulos
*Bion 'd Abdera
*Bryson 'd Heraclea
*Callippus
*Carpus 'd Antioch
*Chrysippus
*Cleomedes
*Conon ed Samos
*Ctesibius
*Democritus
*Dicaearchus
*Dinostratus
*Diocles
*Dionysodorus
*Diophantus
*Domninus ed Larissa
*Eratosthenes
*Euclîd
*Eudoxus ed Cnidus
*Eutocius 'd Ascalon
*Francesco Maurolico
*Geminus
*Giovanni Demisiani
*Heliodorus ed Larissa
*Hero 'd Alexandria
*Hipparchus
*Hippasus
*Hippias
*Hippocrates ed Chios
*Hypatia
*Hypsicles
*Isaac Argyros
*Johannes Pediasimos
*Leodamas ed Thasos
*Kosmas Balanos
*Marinus ed Neapolis
*Menaechmus
*Menelaus 'd Alexandria
*Meton 'd Atèin
*Metrodorus
*Nicomachus
*Nicomedes
*Nicoteles ed Cyrene
*Oenopides
*Pappus 'd Alexandria
*Perseus (geométer)
*Philolaus
*Philon
*Philonides ed Laodicea
*Polyaenus ed Lampsacus
*Posidonius
*Proclus
*Ptolemy
*Pythagoras
*Serenus 'd Antinouplis
*Simplicius ed Cilicia
*Sporus ed Nicaea
*Thales
*Theaetetus
*Theano
*Theodorus ed Cyrene
*Theodosius ed Bithynia
*Theon 'd Alexandria
*Theon ed Smyrna
*Theudius
*Thrasyllus ed Mendes
*Thymaridas
*Xenocrates
*Zenodorus

## Matemàtic grēc modèren
*Leonidas Alaoglu (1914 - 1981)
*Charalambos D. Aliprantis (1946 - 2009)
*Roger Apéry (1916 - 1994)
*Tom M. Apostol (nê 1923)
*Dimitri Bertsekas (nê 1942)
*Giovanni Carandino (1784 - 1834)
*Constantin Carathéodory (1873 - 1950)
*Alexandros Chapsiadis (1946 - 1992)
*Demetrios Christodoulou (nê 1951)
*Constantine Dafermos (nê 1941)
*Mihalis Dafermos (nê 1976)
*Apostolos Doxiadis (nê 1953)
*Athanassios S. Fokas (nê 1952)
*Michael Katehakis (nê 1952)
*Alexander S. Kechris
*Nicholas Metropolis (1915 - 1999)
*Yiannis N. Moschovakis (1938)
*Christos Papakyriakopoulos (1914 - 1976)
*Athanasios Papoulis (1921 - 2002)
*Themistocles M. Rassias (nê 1951)
*Cyparissos Stephanos (1857 - 1917)
*Katia Sycara
*Nicholas Varopoulos (nê 1940)
*Stathis Zachos (nê 1947)
*Mihail Zervos

## Noti e referèinsi
Aristotel

**Aristōtal** () (384 p.d.C.–322 p.d.C.) l ê stê uṅ filôṡof grēch, sculêr ad Platouṅ e mastar d Lisândar al Grând; la sō influèinsa cme avtour e sistematizadour l’ê dimondi impurtanta par tota la stôria dla filoṡofî dal moand ad sîra, tant ch’as dîṡ che tot quèl ch’i êtar filôṡof dgeṅ doap, i j cupieṅ soul da lo. El sō ōvri pió impurtant eṅ i *[[La Logica]]*, la *[[Metafisica]]*, la *[[Fisica]]*, la *[[Etica Nicomachea]]*, la *[[Politica]]* e la *[[Poetica]]*.

Aristōtal fundé ânch al Licē d Atèina, indov al studié ânch Teufrâst.

Aristōtal al tōl pêrt ânch a'i insgnameint int l'Acadēmia.
XX sécul

Al sécul XX il la ciaman epuca di masàcar, par via ca gh'é mai stä adsé tanti gueri.

In Europa e in Asia, al XX secul a l'é anca ciamä al sécul dal sangu; Eric Hobsbawm al dìṡ c'al XX sécul al va dal 1914 al 1991 .

## Bibliugrafìa
*  Eric Hobsbawm: *The Age Of Extremes : A History Of The World, 1914-1991*, New York: Pantheon Books, 1994.
*  Ernst Nolte: *Der europäische Bürgerkrieg [[1917]]–[[1945]]: Nationalsozialismus und Bolschewismus* Frankfurt: Proyläen, 1987.

## Ligamm estèran

*  Slouching Towards Utopia: The Economic History of the Twentieth Century
Elèinc di Prémi Nobel per la Pêś

Chè a seguìr, a gh'è 'l elèinc dal persòuni o daj asociasiòun ch'a gh'è stê dê al Prémi Nobel 'd lung i an:

## Referèinsi
Nùmer pentagonèl sentrê

{{Metacaixa
|id=0
|color=
|bt1=Carpśàn
|bticona1=
|ps1=
__NOTOC__

Al **nùmer pentagonèl sentrê** 'l è 'n nùmer poligonèl sentrê ch'al figùra soquànt pentàgon cumpòst da di pùnt, el só unitê, mìsi in fila tùt 'd intór'n a 'l ùnic punt ch'a gh'stà in dal mèś. È più facil guardèrel che léśrel descrìt.

## Proprietê
* P'r un nùm'r intēr *n* ≥ 1, 'l ''n''-éśum nùmer pentagonèl sentrê 'l è pèr'a:
:C_{5,n} = {{5n^2 + 5n + 2} \over 2}
Soquànt nùmer pentagonèl sentrê egl'ìn: 1, 6, 16, 31, 51, 76, 106, 141, 181, 226, 276, 331, 391, 456, 526, 601, 681, 766, 856, 951, 1051, 1156, 1266, 1381, 1501, 1626, 1756, 1891, 2031, 2176, 2326, 2481, 2641, 2806, 2976, 3151, 3331, 3516, 3706, 3901, 4101, 4306, 4516, 4731, 4951, 5176, 5406 ...
* Tùt i nùmer pentagonèl sentrê i finìsen in dl'ùltma ciffra sèimper col ripetisiòun 1,1,6,6.

#### Soquànt eśèimpi:

C_{5,0} = {{5\cdot0^2 + 5\cdot0 + 2} \over 2} = 1C_{5,1} = {{5\cdot1^2 + 5\cdot1 + 2} \over 2} = 6C_{5,2} = {{5\cdot2^2 + 5\cdot2 + 2} \over 2} = 16C_{5,3} =
Nùmer pentagonèl

{{Metacaixa
|id=0
|color=
|bt1=Carpśàn
|bticona1=
|ps1=
__NOTOC__

 

Al **nùmer pentagonêl** 'l è 'n nùmer poligonêl ch'al figùra 'n pentàgon cumpòst da di pùnt (el só unitê), mìs in fila ùn dòp c'l èter, 'd sóver e 'd fiànc, a fèr un pentàgon eqvilàter, cui sinc cō pèr'a 'l só *n*-éśùm post in dla sucesiòun ed tùt i nùmer pentagonêl. P'r un nùmer intēr *n* ≥ 1, 'l ''n''-éśum nùmer pentagonêl 'l è pèr'a:
:P_n = {{n(3n - 1)}\over2}
Soquànt nùmer pentagonêl egl'ìn: 1, 5, 12, 22, 35, 51, 70, 92, 117, 145, 176, 210, 247, 287, 330, 376, 425, 477, 532, 590, 651, 715, 782, 852, 925, 1001, 1080, 1162, 1247, 1335, 1426, 1520, 1617, 1717, 1820, 1926, 2035, 2147, 2262, 2380, 2501, 2625, 2752, 2882, 3015, 3151 ...

#### Soquànt eśèimpi:

:P_1 = {{1 \cdot (3 \cdot 1 - 1)} \over2} = 1P_2 = {{2 \cdot (3 \cdot 2 - 1)} \over2} = 5P_3 = {{3 \cdot (3 \cdot 3 - 1)} \over2} = 12P_4 =
Squäquaròn

Al **squäquaròn** a l’é un furmäi rumagnöl tënar fat cul lat ad vaca, che uriginariamëint i fävan tra la Rumagna e Bulògna, ma incö il la cunusan in tüta Italia.

In italian a l'é ciamä anca *squacquerone*, *squacquero*, *squacquarone* o *squaqquerone*.

## Storia

Al num, prubabilmëint, al vegna da *acqua* parché l'é talmëint tënar, c'al par liquìd tant 'me l'acqua, e parchè al scapa (al ciapa la furma dal piàt in dua al sa mëta). Prubabilmëint, cul furmäi ché al gh'era bèle in dal XIX secul, parchè al cardinäl Bellisomi, véscuv ad Cesena, al nin pärla in di so docümëint scrit.

A l'é un furmäi ca gh'é da mangiäl frësc, al masim dòp tri o quatar dé.

## Ligàmm ad föra

* Al squäquaròn
Quadrê (giometrìa)

= \frac{\sqrt{d^2}}{\sqrt{2}} = \dfrac{d\sqrt2}{2} , e anc al só perìmeter tachènd propi da 'l só diagonêl:  P = 4 \cdot \dfrac{d\sqrt2}{2} = 2d \sqrt2 
#### Tulènd i râģ di só serć
* S'a tulòm al râģ R dal serć sircuscrìt a 'l quadrê, la superfìsi la s pōl incòr catèr pinsènd che cal râg R chè 'l è la metê edla diagonêl ch'a-j-òm vìst chè 'd sóver:  A=\frac{d^2}{2} = \frac{(2 \cdot R)^2}{2} = \frac{4R^2}{2} = 2R^2
* Sèimp'r a partìr dal râģ R ed cla sircunferèinsa estèrna chè, a gh'la cavaròm ed catèr al perìmeter dal quadrê, pasènd incòr p'r al catamèint edla mśùra dal cô:  P = 4 \cdot \sqrt{\left( 2R^2 \right) } = 4R \sqrt 2 
* S'a tulòm al râģ r dal serć inscrìt a 'l quadrê, a psòm vèder ch'l è cumpàgn a la metê dal só cô *c*, e dòunca, per l'alvamèint a 'l quadrê dal cô per catèr-en l'àrea A, a gh'a'rom chè da alvèr a 'l quadrê al dòpi ed cal râģ *r* chè inscrìt: A = c^2 = (2r)^2 = 4r^2 
* A cataròm al perìmeter dal quadrê pasènd p'r al râģ dal serć inscrìt, sàimper pinsènd-el c'ma la metê dal so cô, e dòunca:  P = 4c = 4 \cdot 2 \cdot r = 8r 
## In dla giumetrìa mia evclidéa
In dla giumetrìa mia evclidéa, al quadrê al s definìs pèra pèra cal polìgon ch'al gh'à i cô e i àngol cumpàgn:
* in dla giumetrìa tonda, al quadrê al gh'à i quater cô ch'i fàn di êrc cunvês a 'l in fóra, e i s śunten cun di àngol ch'egl'ìn più grand ed 360°/4.
* in dla giumetrìa iperbòlica, al quadrê al gh'à i quater cô ch'i fàn di êrc còunchev a 'l in dèinter, e i s śunten cun di àngol ch'egl'ìn più cìc ed 360°/4.


Image:Square on sphere.svg|Al quadrê in dla giumetrìa tonda, indû al vin scrìt cun la notasiòun ed Schläfli {4,3}
Image:Square on plane.svg|Al quadrê in dla giumetrìa evclidéa, indû al vin scrìt cun la notasiòun ed Schläfli {4,4}
Image:Square on hyperbolic plane.svg|Al quadrê in dla giumetrìa iperbòlica, indû al vin scrìt cun la notasiòun ed Schläfli {4,5}


## Vóś lighèdi
* quadrê (àlgebra)
* cô (giumetrìa)
* nùmer quadrê
* raîś quèdra
* tiuréma 'd Pitàgora
* retàngol
* trapési
* quadrilàter
* aquilòun
* romb
* paralelogràma
* quedradùra dal serć
* réda quadrèda
* supersérć
* quadrê unitàri

## Manéri ed dìr
*  Fèr **quadrèr** i còunt,  Far quadrare i conti, stendere un bilancio.
*  Un quèl ch'a n**'quèdra** mìa,  Qualcosa che non torna esatto, giusto.

## Èter progêt

## Colegamèint estèren
*  Al quadrê in dal sît mathworld.com
*  Un sît ed solusiòun ed probléma, *Problem set 1.3.10* dal J. Wilson

## Noti e referèinsi

|sel=1
}}
Râǵ (giumetrìa)

### In sìm'ai as cartesiàṅ

## Vóś lighèdi
* râǵ edla Tèra
* serć (giumetrìa)
* sircunferèinsa
* curva piàna
* curvadùra
* sèinter (giumetrìa)
* trigunumetrìa

## Èter prugèt

## Colegamèint estèren
*  Al râǵ spieghê in dal sit MathWorld

## Noti e referèinsi

|sel=1
}}
Râǵ edla Tèra

\,\!

ch'i dvèinten 6.371,0072 kilòmeter.

#### Al râǵ volumètric medi
Al só râǵ volumètric medi (scrìt R_3), 'l è quèl ch'a s cata a partìr da 'l v'lùm edla Tèra e pinsènd-la sèimper c'ma na sfera:
:R_3=\sqrt[3]{a^2b}\,\!

ch'al dvèinta 6.371,0008 kilòmeter.

## Vóś lighèdi
* râǵ (giumetrìa)
* sfera (giumetrìa)
* elisòid
* geòid
* equatōr
* pôl geogràfic
* superfìsi edla Tèra

## Èter prugèt

## Colegamèint estèren
*  'N video cun dal spiegasiòun in sìm'a 'l râǵ edla Tèra dal'Universitê ed Nottingham
*  La spiegasiòun ed 'n elisòid in dal sit MathWorld

## Noti e referèinsi

|sel=1
}}
1970

**1970** (MCMLXX in nümar rumän) all'è stä un ann cumanciä ad giuvdè, sacùnd al  Calandäri Greguriän.

## Avenimëint

* 10 d’avrìl: I Beatles i sa spartìsan.

## Nasìd

* 27 ed mèrz: Gaia Zucchi, atùra Itagliana ad teàtar e ad sìnima
* 11 d'agòst: Filippo Cattabiani, a Bulògna: spurtìu Itâglian
* 15 ad  dicëimbar: Stefano Secco, tenòr Itâglian

## Mòrt

* 6 ed mèrz: Meuccio Ruini, a Rùma: pulìtic arzàn
1976

**1976** (MCMLXXVI in nümar rumän) all'è stä un ann cumanciä ad giuvdè, sacùnd al  Calandäri Greguriän.

## Avenimëint

* 15 ed maz: a Bulògna näs al muimëint *Medicina Democratica*

## Nasìd

* 20 ed fervèr: Enrico Ravaglia, a Castèl San Pîr: spurtìu Itâglian († 1999)
* 20 ed mèrz a Phoenix: Chester Bennington, cantànta e atùra edl'Stat Unî.
* 27 ed disèmber: Annalisa Minetti, cantànta itagliàna.

## Mòrt

* 12 ed znèr: Agatha Christie, a Rùma: scritùra inglesa
* 26 ed mèrz: Lin Yutang, puèta
1929

**1929** (MCMXXIX in nümar rumän) all'è stä un ann cumanciä ad merculdè, sacùnd al  Calandäri Greguriän.

## Avenimëint

* 17 ed znèr: Popeye ass vëd la prèma vota in s'i giurnalëin.

## Nasìd

* A Furlé: Monica Clay, atura ad Furlè
* 5 ed znèr: Edda Ducci, filòsufa
* 30 da znär: Lucille Teasdale-Corti
* 8 ad märs: Hebe Camargo, atura e cantanta brasigliäna
* 8 d' utùbar: Paulinho Nogueira, chitarìsta e cantant brasilian

## Mòrt

* 1 ed fervèr: mör Alessandro Zappata, prufesùr latinista emigliän, ed Cmâc'.
1977

**1970** (MCMLXXVII in nümar rumän) all'è stä un ann cumanciä ad sàbat, sacùnd al  Calandäri Greguriän.

## Avenimëint

* 1 ed znèr: Carosello al finìss i trasmisiòn.

## Nasìd

* 20 ed maz: Angela Goethals, atùra americana
* 15 ed znèr: Giorgia Meloni, pulìtica

## Mòrt

* 12 ed mèrz: Primo Savani, prèm sìndic ad Pärma adl'Itàglia repüblicäna
1918

## Avenimëint

* 24 d’avrìl: teremòtt in pruìnsa ad Bêrgum

## Nasìd

* 20 d'agòst: a Bulògna, näs Bruno Corelli, attòr
* 27 d'utóber: Rita Calderini, prufesurèsa al Gioia ad Piaṡëinsa
* a Bulògna, näs Renato Barilli, crìtic d'art

## Mòrt

* 5 ed mèrz: mör Giuän Tabacchi, pulìtich ad Parma.
Jonathan Calleri

**Jonathan Calleri** è nassù a Buenos Aires al 28 ad Setémba dal 1994. L'è 'n zugadór 'd folbal dla São Paulo.
1979

## Avenimëint

* 26 ed mèrz: L'Egétt e Israel i fìrman la päs.

## Nasìd

* 21 ed znèr: a Fënza, Silvia Mazzoni, spurtiva dal basket

## Mòrt

* 22 d’avrìl: a Bulògna, Amedeo Biavati, zugadù dal balòn
1980

## Avenimëint

* 2 d'agòst: A Bulògna una bomba la fä saltà in aria la Stasiòn dal trein; i möran 85 parsòn.

## Nasìd
* 21 ed fervèr: Tiziano Ferro
* 27 ed mèrz: a Bulògna, Cèsar Cremonini, cantànt itagliàn
* 2 ed zógn: a São Paulo, Caio Blat, atōr brasigliän
* 27 ed setèmber: a Roma, Virginia Raffaele, còmiga, atōra e cundutōra itagliàna

## Mòrt

* 2 d'agòst: Secondo Campini, ingignèr bulugnès
* 9 ad lüi: Vinicius de Moraes
1938

## Avenimëint

* 19 ad zógn: l'Itâglia dal balòn la vëins par la scònda vòta al Campiunä mundiäl.

## Nasìd

* 15 ed znèr, a Furlé: Franco Rusticali, sëindic ad Furlè dal 1995 al 2004
* 25 ad fabrär a Arena Metato: Nazario Pardini, scritùr e puèta e crìtic
* 9 ad lój: Sergio Martino, regìsta itagliàṅ

## Mòrt

* 3 ed znèr, a Milàn: mör Lea Giunchi,  atòra rumagnòla èd Zirvia.
* 10 ad märs: mör Àngiul Sìlvio Novaro, puèta
Albaredo Arnaboldi

**Albaredo Arnaboldi** (*Albaréd* in dal dialèt edl oltrapò pavéś) 'l è 'n cumùṅ itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 243 abitànt, cun na superfìsi 'd 9,2 km² e na densitê 'd 27 ab./km². 

'L è atēś ai cumùṅ ed Barbianêl, Belgiojōś, Broni, Campospinoso, Casanova Lonati, Linarolo, Mśanèin, San Cipriano Po.
Albuśàṅ

**Albusàṅ** (*Albuzzano* in itagliàṅ e *Albusàn* in dal dialèt pavéś) 'l è 'n cumùṅ itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 3355 abitànt, cun na superfìsi ed 15,45 km² e na densitê 'd 217 ab./km². 

'L è atēś ai cumùṅ ed Belgiojōś, Cura Carpignano, Filighéra, Linarōl, Valle Salimbene, Vistarèin.

## Èter progêt
Alàgna

**Alàgna** (*Alagna* in itagliàṅ e *Lagna* in dal dialèt pavéś), dìt anca *Alagna Lomellina*, 'l è 'n cumùṅ itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 904 abitànt, cun na superfìsi ed 8,6 km² e na densitê 'd 105 ab./km². 

'L è atēś ai cumùṅ ed Dorno, Garlasco, Tromello, Valeggio.

## Èter progêt
Albunéś

**Albunéś** (*Albonese* in itagliàṅ) 'l è 'n cumûn itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 574 abitànt, cun na superfìsi ed 4,33 km² e na densitê 'd 133 ab./km². 

'L è atēś ai cumûn ed Borgolavezzaro (NO), Cilavegna, Mortara, Nicorvo, Parona.

## Èter progêt
Barbianêl

**Barbianêl** (*Barbianello* in itagliàṅ) 'l è 'n cumûn itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 888 abitànt, cun na superfìsi ed 11,71 km² e na densitê 'd 75,83 ab./km². 

'L è atēś ai cumûn 'd Albaredo Arnaboldi, Broni, Campospinoso, Casanova Lonati, Pinarolo Po, Redavalle, Santa Giuletta.

## Èter progêt
Belgioiōś

**Belgioiōś** (*Belgioioso* in itagliàṅ) 'l è 'n cumûn itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 6427 abitànt, cun na superfìsi ed 24,69 km² e na densitê 'd 260,3 ab./km². 

'L è atēś ai cumûn 'd Albaredo Arnaboldi, Albuzzano, Corteolona, Filighera, Linarolo, San Cipriano Po, Spessa, Torre de' Negri.

## Èter progêt
Arena Po

**Arena Po** 'l è 'n cumûn itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 1660 abitànt, cun na superfìsi ed 22.49 km² e na densitê 'd 74 ab./km². 

'L è atēś ai cumûn ed Bosnasco, Castel San Giovanni (PC), Pieve Porto Morone, Portalbera, San Zenone al Po, Spessa, Stradella, Zenevredo, Zerbo.

## Èter progêt
Burgarêl

**Burgarêl** (ciamê *Borgarello* in itagliàṅ) 'l è 'n cumûn itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 2.840 abitànt, cun na superfìsi ed 4,84 km² e na densitê 'd 512,4 ab./km². 

'L è atēś ai cumûn ed Certosa di Pavia, Giussago, Pavia, San Genesio ed Uniti.

## Èter progêt
Carbunèra (PV)

**Carbunèra** (ciamêda *Carbonara al Ticino* in itagliàṅ) l'è 'n cumûn itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 1.550 abitànt, cun na superfìsi ed 14,78 km² e na densitê 'd 105 ab./km². 

'L è atēś ai cumûn ed Cava Manara, Pavia, San Martino Siccomario, Torre d'Isola, Villanova d'Ardenghi, Zerbolò, Zinasco.

## Èter progêt
Bornasco

**Bornasco** 'l è 'n cumûn itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 2.607 abitànt, cun na superfìsi ed 12,93 km² e na densitê 'd 201,62 ab./km². 

'L è atēś ai cumûn ed Ceranova, Giussago, Lacchiarella (MI), Lardirago, San Genesio ed Uniti, Sant'Alessio con Vialone, Siziano, Vidigulfo, Zeccone.

## Èter progêt
Bosnasco

**Bosnasco** 'l è 'n cumûn itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 655 abitànt, cun na superfìsi ed 4,84 km² e na densitê 'd 135,33 ab./km². 

'L è atēś ai cumûn 'd Arena Po, Castel San Giovanni (PC), Montù Beccaria, San Damiano al Colle, Zenevredo.

## Èter progêt
Brallo di Pregola

**Brallo di Pregola** 'l è 'n cumûn itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 660 abitànt, cun na superfìsi ed 46,15 km² e na densitê 'd 14,3 ab./km². 

'L è atēś ai cumûn ed	Bobbio (PC), Cerignale (PC), Corte Brugnatella (PC), Santa Margherita di Staffora, Zerba (PC).
## Èter progêt
Créma

**Créma** (*Crema* in italian) l'é un cumoin in Lumbardìa ad 34.292 abitant, in pruìnsa ad Cremùna.

## Futugrafìi


File:CremaDuomo.JPG|Al dòm
File:Tortelli cremaschi.png|Un piät ad *Turtëi cremäsc* (fä col mustasëi)
File:Crema (CR) - basilica di Santa Maria della Croce.jpg|Al santüäri ad Santa Maria ad'la Cròs
File:CremaTeatro.JPG|Al Teàtar San Domenico, in cèinat dìla sitè


## Nòti


## Ligamm ad föra

* Sid ad la sitä
Badia Pavese

**Badia Pavese** 'l è 'n cumûn itagliàṅ edla pruvèinsa 'd Pavìa in dla Lunbardìa. Al gh'à na populasiòun ed 407 abitànt, cun na superfìsi ed 5,06 km² e na densitê 'd 80,43 ab./km². 

'L è atēś ai cumûn ed Chignolo Po, Monticelli Pavese, Pieve Porto Morone, Santa Cristina e Bissone.

## Èter progêt
La Linea

**La Linea** l'è 'na serie italièna di Osvaldo Cavandoli del 1969 d'la Rai.
La lengua d'la serie l'è un grammelot strè.
Burdèl

Un **burdèl** (bambino in italièn) l'è 'na persona tra gli un e i dès an. L'è ciameda neca bastèrd.
Bulgnis

La lengua ciameda **bulgnis** (*Bolognese* in italièn, *[[bulgnaiṡ]]* in bulgnis) l'è un dialètt d'la lengua emilièna. L'è scor nella pruvenza di Buloggna (bria a Borg Tusgnan,Jomla,Funtana,Castèl de Rè,Casêl fiumanes e Murden), a Castelfranco Emilia (Modena),Sambuca Pistoiese (Pistoia),Cento,Sant'Agostino,Poggio Renatico(Ferrara). Ad Argenta (Ferrara) l'è scor 'na lengua nè tra e' bulgnis e l'emilièn di Frèra. Ad Savignano sul Panaro l'è scor una lengua tra l'emilièn di Modna e e' bulgnis.'Sta lengua  l'è ciameda neca Emilièn sud-orientale.
1982

## Avenimëint

* 16 d’avrìl: a Erlangen (Germâgna) näs al prèmm fiulëin in pruëta.
* 13 ed setèmber: su Canale 5 va in onda Il pranzo è servito, una delle trasmissioni televisive di maggior successo di Corrado.

## Nasìd

* 14 ed znèr, a Rio de Janeiro: Léo Lima, zugadòr dal balòn brasigliän
* 26 ed fervèr: Na Li, tenista cinèsa
* 1 d'agòst: Francesca Lodo, mudèla
* 8 ed nuvèmber: , a Rèz, Eleonora Giovanardi, atòra

## Mòrt

* 20 ed mèrz: mör Marco Tulli, attor, al *smilzo* in Don Camél.
* 29 ed lüi: mör Eliseu Maria Coroli, vèsc
1937

## Avenimëint

* 28 d’avrìl: a Ruma alla vëign inaügürä Cinecittà.

## Nasìd

* 28 d’avrìl: Saddam Hussein, ditadòr dl'Iraq
* 15 d'agòst: Raoul Casadei, müsicista

## Mòrt

* 27 d’avrìl: Antonio Gramsci, pulìtich e giurnalista. L'ha fundä al Partîd  Cumunista Itagliän.
Francesco (papa)

**Papa Francesco** (nè *Jorge Mario Begoglio*,  1936 -2025) l'è stê 'l 266º papa d'la Ceṡa Catòlica.

## Simbol e sortide
*« Miserando atque eligendo»*

File:Coat of arms of Franciscus.svg|


## Ligamm ad föra

* ''Catholic Hierarchy''
Hieronymus Bosch

Al **Hieronymus Bosch** (in olandéś a s lēś [ɦijeːˈɾoːnimʏs bɔs]), nòm 'd êrt ed **Jeroen Anthoniszoon van Aken** (a s lēś [jəˈrun ɑnˈtoːnɪsoːn vɑn ˈaːkəⁿ]) ('s-Hertogenbosch, 2 'd utóber 1453 – lè, al 9 agòst 1516) 'l era stê 'n pitōr ulandéś.

## Biugrafìa
A n's sà briśa cun preciśiòun quànd al Śrònim Bosch al sìa nê, mo mìa trôp in là da 'l 1450, a *[[Bois Le Duc]]*, che in ulandéś 'l è *s-Hertogenbosch*, d'indû a sarèv deśgnû fóra al só nòm 'd êrt ed "Bòsc".La só famìja la deśgnìva da Aqviśgràna e du generasiòun prìma 'd lò i andèv'n a stèr in dl'Ulànda.Anca só nôn Jan van Aken, só pèder Anthonis, só fradêl Gossen e trī di só siòun i éren stê di pitōr.In dal 1478 al Śrònim al tōś mujēr e anc grasi ala só cundisiòun socêl andèda più in élta, al pitōr al vin tolt in dla cunfratèrnita 'd Notre-Dame, in dû al dvèinta subìt al prim pitōr.Al Śrònim 'l è dimòndi abitudinàri e al n'và mìa tant in gîr fóra da 'l só paēś, mo la só notorietê la gh'la chèva 'l istès 'd andèr anca luntàṅ, e anc dôp ch'l è mort, tant che 'l rè dla Spaggna Filìp II in dal 1570 al còunpra sinc dal só pitùri, cum'al trìtic dal Câr da fèin e la Tolta fóra dla préda dla matarìa.In cal tèimp lè dimòndi èter pitōr i piturèven di quèder c'm'al i fèva lò e difàti dôp, in dal XIX sèc., a gh'à vlû di stùdi dimòndi acurê fât da soquànt specialìsta ch'i tachìs'n a fèr-egh dal cêr e sernìr el só ōvri da quìli di cupiòun.

### Pitùri

## Nòti e referèinsi
29 ed maz

Al **** l'è al 149° dè dal calendàri gregoriàn (150° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 216 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1906, a Furlè: Laura Carli

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi

### Civìli
2 ed zógn

Al **** l'è al 153° dè dal calendàri gregoriàn (154° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 212 dè a la fin dl'an.

## Fât
*
*

## Nê
* 1980: a São Paulo, Caio Blat, atōr brasigliän

## Mòrt
* 
* 

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi

### Civìli
1899

## Avenimèint

## Nê
* Éliane de Meuse, al 16 d'agòst, pitùra belga
* Antonio Ligabue, al 18 ad dicèmber, pitōr.

## Mort

## Referèinsi
1893

Al **1893** (MDCCCXCIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê
* Corrado Carmassi, pitōr itagliàṅ († 1982)
* Lüìg' Càrlu Borromeo, vèsc ad Pēśar († 1975)

## Mort

## Referèinsi
1890

Al **1890** (MDCCCXC in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê
* Don Primo Mazzolari, al 13 ed znèr († 1959)
* 27 ed maz: Konstantin Vasilyevich Ivanov, pueta rüss d'urìzin ciuvàsa († 1915)
* Aldo Conti, pitōr itagliàṅ († 1988)

## Mort

## Referèinsi
1889

## Avenimèint

## Nê
*  9 ad nuëimbar, a Piasëinsa: Umberto Malchiodi, vèsc

## Mort
* 15 d'avrìl - San Damiàn ad Molokai

## Referèinsi
1882

## Avenimèint

## Nê
* 19 d'avrìl: Getúlio Vargas, aucà e Presidëint dal Brasil

## Mort
* 2 dicëimbar: Giuànn Losi

## Referèinsi
1871

Al **1871** (MDCCCLXXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê
* 5 ed znêr - Federigo Enriques, matemàtic, stòric edla sìnsia e filòśuf itagliàṅ († 1946)

## Mort
* 4 ed Fervêr - Imam Shamil, ters imàm dal Dàghestan e cmandànt edla resistèinsa anti-rùsa (nê 1797)
* 13 d'avrìl: Zôrz Matulaitis, vesc e sant

## Referèinsi
1867

## Avenimèint

## Nê
* 30 ed znèr - Domenico Mezzadri, vesc ad Chioggia dal 1920 al 1936

## Mort

## Referèinsi
1854

## Avenimèint

## Nê
* 3 'd mâģ a Pelma 'd Maiòrca, Joan Alcover, scritōr catalàṅ, sagìsta e polìtic baleèr († 1926)

## Mort

## Referèinsi
1851

## Avenimèint

## Nê
* 11 d'tòber: Giovanni Ramusani, inzgnēr ed mistēr e diretòur dal cunsôrsi ed la Bunéfica arṣâna

## Mort

## Referèinsi
1836

Al **1836** (MDCCCXXXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint
* Näs la sitä Fort Lauderdale

## Nê

## Mort

## Referèinsi
1834

Al **1834** (MDCCCXXXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê

## Mort
* 11 ed znêr - Alessandro Ricci, dutōr, disgnadōr e 'sploradōr itagliàṅ (nê intór'n a 'l 1795)

## Referèinsi
1833

Al **1833** (MDCCCXXXIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê
* 9 ed znêr - Angiolo Nardi Dei, matemàtic itagliàṅ († 1913)

## Mort

## Referèinsi
1831

Al **1831** (MDCCCXXXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê
* 3 'd znêr - Enrico Gamba, pitōr itagliàṅ († 1883)

## Mort

## Referèinsi
1828

Al **1828** (MDCCCXXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê
* 28 ed znêr Roberto Ardigò, psicòlog, filòśuf e pedagugìsta itagliàṅ († 1920)

## Mort

## Referèinsi
1826

Al **1826** (MDCCCXXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê
* 5 ed znêr - Teresa Filangieri Fieschi Ravaschieri, filàntropa e scritōra itagliàna († 1903)

## Mort

## Referèinsi
1822

Al **1822** (MDCCCXXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê
* 2 ed znêr - Rudolf Clausius, fiśic e matemàtic tudèsc († 1888)

## Mort

## Referèinsi
1821

Al **1821** (MDCCCXXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê
* Prìm ed znêr - Amedeo Peyron, architèt e inśgnēr itagliàṅ († 1903)

## Mort

* 5 ad Maǵ: Napoleon

## Referèinsi
1818

Al **1818** (MDCCCXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê

## Mort
* Prìm ed fervêr - Giuseppe Gazzaniga, cumpuśidōr itagliàṅ (nê 1743)

## Referèinsi
1814

Al **1814** (MDCCCXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê
* 15 ed znêr Pierre-Jules Hetzel, editōr francéś († 1886)

## Mort

## Referèinsi
1812

Al **1812** (MDCCCXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê
* 12 ed znêr - Ercole Dembowski, matemàtic e astrònum itagliàṅ († 1881)

## Mort

## Referèinsi
1808

Al **1808** (MDCCCVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê
* 27 ed znêr - Giacomo Giacopelli, pitōr e senògref itagliàṅ († 1893)

## Mort

## Referèinsi
1807

Al **1807** (MDCCCVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê
* 26 ed znêr Giuseppe Macinata, pitōr itagliàṅ († 1874)

## Mort

## Referèinsi
1799

Al **1799** (MDCCXCIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê
* 15 ed znêr - Giuseppe Rapisardi, pitōr itagliàṅ († 1853)

## Mort

## Referèinsi
1804

Al **1804** (MDCCCIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê
* 16 ed znêr - Giuditta Bellerio Sidoli, patrióta itagliàna († 1871)

## Mort

## Referèinsi
1803

Al **1803** (MDCCCIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIX sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê
* 1 ed znêr Guglielmo Libri Carucci dalla Sommaja, matemàtic e criminêl itagliàṅ († 1869)

## Mort

## Referèinsi
1796

Al **1796** (MDCCXCVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê
* 17 ed fervêr Giovanni Pacini, cumpuśidōr itagliàṅ († 1867)

## Mort

## Referèinsi
1789

Al **1789** (MDCCLXXXIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê
* 12 ed znêr Davide Banderali, tenōr itagliàṅ († 1849)

## Mort

## Referèinsi
1787

Al **1787** (MDCCLXXXVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê
* 30 ed znêr - Giovanni Santini, astrónum, matemàtic e siensiê itagliàṅ († 1877)

## Mort

## Referèinsi
1786

Al **1786** (MDCCLXXXVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê
* Prìm ed znêr - Antonio Cattaneo, publicìsta e sieinsiê itagliàṅ († 1845)

## Mort

## Referèinsi
1785

Al **1785** (MDCCLXXXV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê
* 4 ed znêr Jacob Grimm, filòlug, linguìsta e scritōr tudèsc († 1863)

## Mort

## Referèinsi
1781

Al **1781** (MDCCLXXXI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê
* 19 ed znêr - Giorgio Bidone, ingegnere e matemàtic itagliàṅ († 1839)

## Mort

## Referèinsi
1779

Al **1779** (MDCCLXXIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê
* 17 ed znêr Giuseppe Conti, abê, matemàtic e inventōr itagliàṅ († 1855)

## Mort

## Referèinsi
1778

Al **1778** (MDCCLXXVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê
* 9 ed znêr Paolo Agelli, pitōr itagliàṅ († 1841)

## Mort

## Referèinsi
1777

Al **1777** (MDCCLXXVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê
* 3 ed znêr Louis Poinsot, matemàtic e fiśic francéś († 1859)

## Mort

## Referèinsi
1759

Al **1759** (MDCCLIX in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê
* 20 ed znêr - Giuseppe Bertini, letterê, scritōr e cumpuśidōr itagliàṅ († 1852)

## Mort

## Referèinsi
1756

Al **1756** (MDCCLVI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê
* 3 gennaio - Domenico Bisceglia, patriòta e polìtic itagliàṅ († 1799)

## Mort

## Referèinsi
1754

Al **1754** (MDCCLIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê
* 31 ed znêr - Antonio Tadini, matemàtic, inśgnēr e acadèmico itagliàṅ († 1830)

## Mort

## Referèinsi
1748

Al **1748** (MDCCXLVIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê
* Prìm ed znêr - Giovanni Furno, cumpuśidōr itagliàṅ († 1837)
* 29 ed znêr - Francesco Chiarottini, pitōr, architèt e inciśōr itagliàṅ († 1796)
* 30 ed znêr - Fedrîg V 'd Assia-Homburg († 1820)
* 3 ed fervêr - Samuel Osgood, polìtic americàṅ († 1813)
* 5 ed fervêr - Christian Gottlob Neefe, cumpuśidōr e diretōr 'd orchèstra tudèsc († 1798)
* Elias Stein, scachìsta ulandéś († 1812)

## Mort

## Referèinsi
1753

Al **1753** (MDCCLIII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê
* 26 ed mers - Benjamin Thompson, fiśic americàṅ († 1814)

## Mort

## Referèinsi
1933

## Avenimëint

* René Lacoste al crèa al màrchì d'la *Lacoste*, al cocodrìll.

## Nasìd

* Mario Bollini, pulìtic ad San Marein.
* 17 ed znèr: Dalida, cantanta italo-francesa
* 26 ed mèrz: Tinto Brass
* 27 ed setèmber: Lina Medina

## Mòrt

* 21 ed maz: Mariano Borgatti, militàr ad Bundén
1931

**1931** (MCMXXXI in nümar rumän).

## Avenimëint

* 13 ed maz: Berlìn all'è sarnìda par la XI Olimpiade dal 1936.

## Nasìd

* 5 ed mèrz: Andrea Emiliani, alla Pré: stòric adl'Art.
* 6 da stëimbar: Nino Staffieri, vèsc

## Mòrt

* 23 d’avrìl: Isabella di Borbone-Spagna, a Parì, principèsa spagnòla
.ceo

**** (acrònim edl ingléś *Chief Executive Officer*, a dìr "Presidèint e Diretōr generêl") 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 28 ed disèmber dal 2013.

## Referèinsi
.wien

**** 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric per la sitê avstrìaca 'd Vièna. Al funsiòuna da 'l 3 'd śnêr dal 2014.

## Referèinsi
.luxury

**** (c'ma dìr *lùs* in ingléś) 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 18 ed śnêr dal 2014.

## Referèinsi
1917

## Avenimëint

* 26 ed znèr: Giuseppe Ungaretti al scrìu *Mattina*.

## Nasìd

* a Piasëinsa, 25 ad nuëimbar: Luigi Poggi, cardinäl
* 24 ed znèr - Ernest Borgnine, atōr americàṅ

## Mòrt

* 22 ad dicëimbar: Santa Francesca Cabrini, suora misiunaria ludsäna.
Bréma

## Futugrafìi

Bremen-1230-Markt-Panorama-2008-gje.jpg
Bremen-1300-Roland-2008-gje.jpg
Bremen-1460-Rathaus alt und neu-2008-gje.jpg
Bremen-1450-Rathaus-Wasserspeier-2008-gje.jpg
Bremen-1610-Bremer Stadtmusikanten-2008-gje.jpg
Bremen-1970-Boettcherstr-2008-gje.jpg
Bremen-2090-Waage-Detail-2008-gje.jpg
Bremen-2260-Ostertorviertel-2008-gje.jpg
Bremen-2490-Vegesack-Museumshafen-2008-gje.jpg
Bremen-2210-Tuerme-2008-gje.jpg
.okinawa

**** 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric per la sitê giaponéśa 'd Okinawa. Al funsiòuna da 'l 2 ed mêrs dal 2014.

## Referèinsi
.koeln

**** 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric ed la sitê tedèsca ed Colònia. Al funsiòuna da 'l 5 ed mêrs dal 2014.

## Referèinsi
1747

Al **1747** (MDCCXLVII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVIII sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê
* Vincenzo Angiulli, matemàtic itagliàṅ († 1819)

## Mort
1906

## Avenimëint

## Nasìd
* 1 d'avrìl: Secondo Casadei, müsicista.
* 29 ed maz: Laura Carli, atòra.

## Mòrt
1913

## Avenimëint

## Nasìd
* 'Sväldu Moles, al 14 ed mèrz, giurnalista brasigliàn
* Vinicius de Moraes, al 19 d'utùbar, pueta e cantant brasiglian
* Ferruccio Tagliavini, tenòr itagliän

## Mòrt
1915

## Avenimëint

## Nasìd

## Mòrt
* 26 ed mèrz: Konstantin Vasilyevich Ivanov, pueta rüss d'urìzin ciuvàsa
1921

## Avenimëint

* 7 ed disèmber: pèr Güstëin Gemelli al fonda, a Milàn, l'Università Cattolica del Sacro Cuore

## Nasìd

## Mòrt
1927

## Avenimëint

## Nasìd

* 30 ed zógn: Sleim Ammar, dutur e un puèta tünisèin

## Mòrt

* 27 ed znèr - Zôrz Matulaitis, vesc e sant
1928

## Avenimëint

## Nasìd
* 26 ed fervèr: Giorgio Torelli, giurnalista
* 30 ad nuëimbar: Enzo Tortora

## Mòrt
1936

## Avenimëint

## Nasìd
* 10 ad Favràr: Giuliana Calandra, atòra piemuntéśa
* 17 ed setèmber: Praski Vitti pitōr ad'la Ciuvàsa
* 17 ed dicèmber: papa Francesco

## Mòrt

* 8 ad'dicëimbar: mons. Domenico Mezzadri
1986

## Avenimëint

## Nasìd
* 25 ed mèrz: Marco Belinelli, śugadōr ad basket emigliàṅ
* 1 ed lój a Jakarta, Agnez Mo, cantànta e atùra edl'Indonèsia.

## Mòrt
* 3 'd znêr - Antonio Asturi, pitùr itagliän (n. 1904)
1988

## Avenimëint

## Nasìd
* 17 ed maz: Nadine Sierra, supran americäna

## Mòrt

* 18 ad mäg: Enzo Tortora (n. 1928)
* Alberto Chiarini, pitùr itagliän (n. 1939)
1987

## Avenimëint

## Nasìd
* 20 ad Śnar - Marco Simoncelli, curidōr ad mòti rumagnōl (m. 2011)

## Mòrt
Giancarlo Cocchia, pitùr itagliän (n. 1924)

15 d'utóber: Nik Novecento, atòr (n. 1964)
1994

## Avenimëint

## Nasìd
* 5 ed setèmber: Gregorio Paltrinieri, nudadōr itagliàṅ

## Mòrt
* Nunzio Bava, pitùr itagliän (n. 1906)
* Don Viturion, al 2 da stëimbar
1992

## Avenimëint

## Nasìd
* 6 'd Avrìl: Beatrice Capra

## Mòrt
* Attilio Alfieri, pitùr itagliän (n. 1904)
* César Marchi, giurnalista  (n. 1922)
1995

## Avenimëint

## Nasìd

## Mòrt

* 15 ed mèrz: Agepê, cantant brasigliän  (n. 1942)
* 12 ed maz: Mia Martini, cantanta itagliäna  (n. 1947)
* Guido Basso, pitùr itagliän (n. 1923)
* Paola Borboni, atùra Itâgliana (n. 1900)
* Ferruccio Tagliavini, tenòr itagliän (n. 1913)
1996

## Avenimëint

## Nasìd

## Mòrt
* Mario Nuti, pitùr itagliän (n. 1923)
* Age Bassi, giurnalista itagliàn, 29 ed znèr
* Lucille Teasdale-Corti
1998

## Avenimëint

## Nasìd

## Mòrt
* Antonio Bresciani, pitùr itagliän (n. 1902)
* 16 ed mèrz: Antonio Mazza, vèsc, (n. 1919)
* 24 d'utùbar: Pino Dordoni (n. 1924)
1624

Al **1624** (MDCXXIV in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XVII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê

## Môrt
* 20 agòst - Francesco Andreini, scritōr, dramatùreg, atōr edla Cumédia edl'êrt (nê dintór'n a 'l 1548)
XIX sécol

Al sécul XIX all'è al prèm sècul dal'età cuntempurànea: gh'è stä d'i trasfurmasiòn pulìtich (es: la fëin ad Napoleon) e è nè tanti stë mudèran.
1523

Al **1523** 'l è 'n an dal XVI sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê

## Mort

* 5 lój: Domenico Amorotto: bandì
1402

Al **1402** (MCDII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XV sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê

## Mort
1222

*(S 't î drē a serchèr minga 'l *'an 1222**, mo invéci 'l **nùmer 1222**, 't ê d'andèr [[1222 (nùmer)|chè]])''<br><br><br>
Al **1222''' (MCCXXII in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal XIII sécol dal calendàri gregoriàṅ.
## Avenimèint

## Nê

## Mort
1100

Al **1100** 'l è 'n an edl XI sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê
* Gugliélum V dal Monferê († 1191)

## Mort
1120

Al **1120** 'l è 'n an dal XII sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê
* Luì VII ed Fransa († 1180)

## Mort
731

*(S t î drē a serchèr minga 'l *'an **, mo invéci al **nùmer**, t ê da 'ndèr [[731 (nùmer)|chè]])''<br><br><br>
Al **731''' 'l è 'n an edl VIII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê

## Mort
700

*(S t î drē a serchèr al *'nùmer**, t ê da 'ndèr [[700 (nùmer)|chè]])''<br><br>
Al **''' (DCC in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal VII sécol dal Calendàri gregoriàṅ.

## Avenimèint

## Nê

## Mort
Cansòun edla tradisiòun clàsica napulitàna

Chè a seguìr, 'n elèinc ed Cansòun edla tradisiòun clàsica napulitàna, dimòndi cantèdi in dla sitê a partìr da 'l 1830:

## Noti e referèinsi

## Vōś lighèdi
* Festival ed Nàpol
* Ensiclupedìa dla cansòun napulitàna

## Fòunt
*  Dl Antonio Sciotti, *Enciclopedia del Festival della Canzone Napoletana (1952-1981)*, edisiòun Luca Torre, Nàpol, 2011.
*  Dal Salvatore Palomba, *La Canzone Napoletana*, edisiòun L'ancora del Mediterraneo, Nàpol, 2001.
*  Un link ala *Discoteca di Stato Italiana*.
.yokohama

**** (c'ma la sitê giaponéśa) 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric. Al funsiòuna da 'l 3 'd avrîl dal 2014.

## Referèinsi
.desi

**** 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric creê p'r i lavōr ch'i deśvìnen dal'India. Al funsiòuna da 'l 10 'd avrîl dal 2014.

## Referèinsi
.eus

**** (abreviasiòun 'd Euskadi) 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric per la cultùra basca. Al funsiòuna da 'l 11 'd avrîl dal 2014.

## Referèinsi
Łobez

**Łobez** (a s lèś [ˈwɔbɛs] in Pulàc, *Uòbès* da 'l nòstri bandi, cun 'l asènt su la O e 'l vucàli vèrti) l è na cmónna ed 10.066 (2019) abitànt in pruvénzia ed Zachodniopomorskie in Pulògna.

Superficie: 12,8 km²
## Abitant

ImageSize = width:420 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  
## Futugrafii

File:Lobez kosciol kz.jpg| 
File:Kamienica w Łobzie (obok dworca PKP).jpg|
File:Zabytkowa Poczta w Łobzie.JPG|
File:Zabytkowy dom w Łobzie.jpg|
File:Świętoborzec - dworek.jpg|
File:Łobez z lotu ptaka.JPG|

## Presidènt

## Persunàǵ ligâ a ''Łobez''
* Franz Andreas von Borcke (1693–1766), 
* Ferdinand Nemitz (1805–1886),
* Felix Genzmer (1856–1929), 
* Otto Puchstein (1856–1911), 
* Walter Goehtz (1878–1946), 
* Fritz Puchstein (1893–1968), 
* Kazimierz Obuchowski, (1931–2014),
* Andrzej Gudański (1979), 
* Zygmunt (Karol) Gryczyński (1958), 
* Ignacy Gryczyński (1948), 
* Zbigniew Harbuz (1932).
## Nôti, informasiòun e êter sît
*  www.lobez.pl
* BIP Łobez
* Łobez - You Tube
XV sécol

Al **XV [[sècol|sécol]]** al tōś i an ch'i partìsen col 1401 infîn a 'l 1500 tolt dàint'r anca lò.

## Avenimèint
### Amèrichi
### Evròpa
### Àśia
### Àfrica

## Ginta importànt

## Invensiòun, descuvèrti

## Noti e referèinsi
Rumâgna tuschèna

La **Rumâgna tuschèna** l'è 'na regioun storica d'la Itâlia. La Rumâgna tuschèna storica l'è furmèda dai cumòn di Bagn d'Rumâgna, Mudgiâna, Dvdla, Gagliêda, Pôrtic e San Bandét, Premaicur, Roca San Casiân, Santa Sfìa, Sêrsna,  Castruchêra e Tèra de Sòl, Terdozî, Vargaréd, Firenzuòla, Maré, Palazól.
Tèvla ed sìmbol matemàtic per data 'd introdusiòun

'L elèinc in dla tèvla chè drē al mèt in parèda soquànt sìmbol specìfic druê tùt i dè in dla matemàtica, mìs in fila per la data ch'i ìn stê druê per la prìma volta. 


## Vōś lighèdi

## Colegamèint estèren
* La pâśna "''Earliest Known Uses of Some of the Words of Mathematics''" dal Jeff Miller in dal sît *Mathword*.

## Referèinsi
Kimbra

La **Kimbra Lee Johnson**, cgnusùda méj cuma **Kimbra** (Hamilton, 27 ed mèrz dal 1990) l'è na cantànta e compośitōra neośelandéśa.

## Èter prugèt
.rio

**** 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric e geogràfic, creê p'r al post ed Rio de Janèiro. Al funsiòuna da 'l 22 ed mâǵ dal 2014.

## Referèinsi
Manu Trigueros

**Manuel Trigueros Muñoz** è nassù a Talavera de la Reina, Spaggna al 17 äd Otòber dal 1991. L'è 'n zugadór 'd folbal dla Villarreal Club de Fútbol.
251

Al **251** (CCLI in di nùmer romàṅ) 'l è 'n an dal III sécol dal Calendàri gregoriàn.

## Avenimèint

## Nê

## Mort
3 ed zógn

Al **** l'è al 154° dè dal calendàri gregoriàn (155° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 211 dè a la fin dl'an.

## Fât
*
*

## Nê
* 
*

## Mòrt
* 
* 

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi

### Civìli
6 ed zógn

Al **** l'è al 157śum dè dal calendàri gregoriàn (158śum in di an biśestìl); a gh vólen incòra èter 208 dè a la fin dl'an.

## Fàt
*
*

## Nê
* 
*

## Mòrt
* 
* 

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religióśi

### Civìli
XXI sécol

Al **XXI [[sècol|sécol]]** al tōś i an ch'i partìsen col 2001 infîn a 'l 2100, tolt dàint'r anca lò.

## Avenimèint
* COVID-19
### Amèrichi
### Evròpa
### Àśia
### Àfrica

## Ginta importànt

## Invensiòun, descuvèrti

## Noti e referèinsi
.онлайн

**.онлайн** 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric rùs. Al funsiòuna da utòber dal 2013.

## Referèinsi
.みんな

**** 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric giapunéś. Al funsiòuna da 'l 23 ed novèmber dal 2013.

## Referèinsi
.政务

**** 'l è 'l nòm 'd un domìni genèric cinéś. Al funsiòuna da 'l 17 ed disèmber dal 2013.

## Referèinsi