open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jurgis Matulaitis

**Jurgis Matulaitis** (*Jerzy Matulewicz* in Pulàc; 
Lūginė, 13 d'avrìl 1871 - Kaunas, 27 ed znèr 1927) l'è stä un Arcivèsc católic Litüän, pruclamä beàt da papa Giuànn Pàul II in dal 1987.

## Biugrafia

Nasìd a Lūginė al 13 d'aprìl dal 1871 al g'hava sètt frèr, in dal 1889 l'è 'ndä in Pulógna, parchè gh'è mòrt sò per e sò mèr.

L'è dvantä prèt in dal 1898 in d'la *Congregatio Clericorum Marianorum*, e l'è dvantä Supariùr in dal 1911. Cunsacrä vèsc ad Vilnius in dal 1918, l'ha lasä in dal 1925 par turnä a fà al prèt misiunäri. Infati, in dal 1926 l'ha visitä 92 paròchi in Amercia.

L'è mort al 27 ad znär 1927. Papa Giuànn Pàul II l'ha pruclamä beàt in dal 1987.

## Bibliugrafia

* *Beato Giorgio Matulaitis - Vita - Opere - Scritti - Intercessione - Gloria degli altari*; Ed. Congregazione dei Chierici Mariani, Ruma, Varsavia, Vilnius; 2009

## Ligamm ad föra

* Al sò prufìl in sa Catholic Hierarchy
Gran Concepción

**Gran Concepción** l'é na area metrupulitana d'l Chile. La gh'ha 887.381 abitant (2002).

## Voż Culeghèdi
### Sitê
* Concepción
* Talcahuano
* Penco
* Chiguayante
* Coronel
* San Pedro de la Paz
* Lota
* Hualqui
* Tomé
* Hualpen

## Ligàm ad föra
* Infome del INE, ''Chile: Ciudades, Pueblos, Aldeas y Caseríos''. 2005 (PDF & ZIP) {es}
Rosanna Marani

**Rosanna Marani** (Iommla, 12 d'utùbar 1946) l'è 'na giurnalista, e 'na presentadura ad televisiòn itagliàna.

## Biugrafia

Nasìda a Iommla, 12 d'utùbar 1946, lha cumanciä a laurä a la *Gazzetta dello Sport* in dal 1973, e dòpu l'è pasä a *Il Giornale d'Italia* e *Il Resto del Carlino*. L'è stä la prèma dona a dvantä giurnalista prufesiunista in Itâglia.

In d'ì ültim ann, l'ha fundä un'Asuciasòn para la prutasiòn d'i animäi.

## Decurasiòn

 Cavaliera: *Parchè l'ha darvìd la sträda a un laurà in dùa prima al dòni i eran mìa cunsidarä*. 1983

## Bibliugrafia

* *Una donna in Campo* edizioni Sansoni-Agielle, 1975
* *La testa nel pallone* edizioni Mursia, 1978
* *L’anima del Palio* edizioni NCS, 1993
* *Atleta al femminile* ad Gian Maria Madella (Edizioni EditNova)
* *Maledetti giornalisti* ad Giàni de Felice (Conti Editore)
* *Voglio entrare negli spogliatoi* ad Francesca Devincenzi (Sassoscritto Editore)

## Ligamm ad föra

* Blog parsunèl
Rafael Correa

**Rafael Vicente Correa Delgado**, <small>OM</small> (Guayaquil, Guayas, 1963) l'è stê al prémm Presidèint d'al Ecuador. Per dimòndi tèimp un dî chêp dal muvimèint Alianza PAIS.
Farroupilha

**Farroupilha** a l'è una sitä dal Brasil in dal Stät dal *[[Rio Grande do Sul]]*. In dal 2010 la g'hava 63.641 abitànt.

L'è stä fundä üficialmëint in dal 1934 ma l'era bèle tanti ann che l'imigrasòn itagliana la s'è cuncenträ lamò, suratütt da Milan.

In cal cumoin chè a gh'è al santüäri d'la Madòna ad Caravagg.

## Ligàm ad föra

* Sìt da Cumoin
Sciavid

Us dìs sciavid un quèl da magnè brisa cundì, brisa salè. Ui è un particulèr azènt in tal zoni ad mèr dla pruvèza ad Furlè-Zisèina in do cus dìs sciavoid.
Pandora

L'è una vardùra clas cultìva in tal tèr, quènd cl'è matura l'avrèb da esàr d'un bèl ros impiè, quènd cl'è azèrba l'è d'un bròt virdè. I la dròva i cuntadè e la zènt ad campègna da fè la cunsèrva, invezì quì dla zitè i la va a cumprè a e marchè za còlta.
Måssca

**Måssca** l’é la capitèl d'l Rossia.


Kremlin birds eye view-1.jpg|
RedSquare (pixinn.net).jpg|
Moscow Business Center 5073-84.jpg|
Trinitylavra.jpg|
Napulitàṅ

## Al Paternòstar Napulitàṅ

Chè 'd sóta a gh'è al tèst dal Paternòstar in Napulitàṅ cun la tradusiòṅ in Emigliàṅ (*Miranduléś*) e in soquànti atri léngui meridiunàli.

## Culegamènt estéran
* La versiòṅ in Napulitàṅ dla Wikipedia
Turc

Al **Turc** (*Türkçe*) l'è na léngua altàica ch'la fà part dal grup dal léngui turchi e ch'l'è druàda da 125 migliòṅ ad parsòni stramnàdi in Turchìa, Cipri, Muldàvia, Kosovo, Germâgna e àtar pòst incóra.

Al Turc 'l éra dascórs in d'l Impéri Utumàṅ e al druàva na versiòṅ cambiàda d'l alfabét àrab. In dal 1928 al presidènt Mustafa Kemal Atatürk, ch'al vliva muderniśàr la Turchìa, 'l à mis a da na banda 'l alfabét àrab tulénd a 'l sò pòst quél latiṅ mudificâ.

## Vucàli

Al Turc l'è na léngua ch'la tîṅ a drē a l'armunìa dal vucàli: quést a vōl dir ch'in na paròla i gh pōl'n èsar sōl dal vucàli dal stés grup, palatàli o velàri.

Al vucàli **a**, **e**, **i**, **o**, **u** i èṅ cumpàgni a 'l vucàli d'lItagliàn (o dal Fraréś/Miranduléś, cun la O e la E saràdi, la [ɛ] e la [ɔ] difàti in Turc i n gh'èṅ minga). La **ü** invéci la s lèś cuma in dla paròla *putèṅ* dita da 'n Mantṿàṅ (*pütlét*). Stésa ròba par la **ö** ch'la s lèś cuma in dla paròla *fóra* dita da 'n Mantṿàṅ (*föra*). La **I** sénsa puntèṅ insìma la gh'à un sòṅ difarènt da quéla ch'la gh 'l à.

Al vucàli cun al ségn **^** insìma (asènt circunflès) i èṅ lunghi, cuma in emigliàṅ. La stésa ròba la sucéd quànd a s cata la létra **ğ** ch'la sarvìs sōl a ślungàr la vucàla ch'la vèṅ prima (la paròla *dağ*, ch'la vōl dir *muntàgna*, difàti la s lèś *daa*).

## Cunsunànti

Al cunsunànti turchi i èṅ cumpàgni asè a quéli d'l emigliàṅ a part quìsti chè 'd sóta:

* la **c** la s lèś sèmpar cuma la *g* dólsa ad *gir*: *Istiklal Caddesi* (ch'a vōl dir *Via Istiklal*) difàti la s lèś /ʤad'desi/
* la **ç** la s lèś sèmpar cuma la *c* dólsa ad *ciàv*: *çocuk* (ch'a vōl dir *putèṅ*) difàti la s lèś /ʧo'ʤuk/
* la **g** l'è sèmpar dura cuma in *gósa*: *gece* (ch'a vōl dir *nòt*) difàti la s lèś /ge'ʤe/
* la **h** l'è sèmpar dita tirànd dèntar al fiâ
* la **s** l'è sèmpar sórda (cuma in *scrana*)
* la **ş** la gh'à al sòṅ dla *SC* d'l itagliàṅ *sciarpa*: *şarap* (ch'a vōl dir *vèṅ*) difàti la s lèś /ʃa'rap/
* la **y** la s lèś cuma la *J* ad *jutàr*
* la **z** l'è la S sunòra (cuma in *śéndar*)

## Gramàtica

Al Turc, cum anc al Finlandéś e 'l Ungheréś l'è na léngua aglutinànta, cun dal paròli ch'i s fànan sù miténd insém di pès indipendènt, paròli curti cun di sufìs śuntâ in fónd.

Cum a sucéd anc in dal Giapunéś e in dal Latìn, al fraśi i s fànan miténd prima al sugèt, pò 'l ugèt e a la fiṅ al vérub (léngua SOV).

La gramàtica la tiṅ a drē bèṅ a 'l sò règhli, difàti in Turc a gh'è sōl un sustantìṿ minga regulàr (**su** ch'a vōl dir *àqua*). Stésa ròba p'r i vérub (*èsar* ch'al fà paṅ par sò cònt).

## Eśèmpi
* turc: *türkçe*
* a t salùt: *merhaba*
* arvéd'r-as: 'hoşça kalın*
* par piaśēr: *lütfen*
* a t ringràsi: *teşekkür ederim*
* a t vój bèṅ: *seni seviyorum*
* bònanòt: *iyi geceler*
* bòn giōran: *günaydın*
* sè: *evet*
* nò: *hayır''

Nùmar da 1 a 10: bir (òṅ), iki (dū), üç (tri), dört (quàtar), beş (sinc), altı (siē), yedi (sèt), sekiz (òt), dokuz (nóṿ), on (déś).
Nha Trang

**Nha Trang** (Nha Trang in vietnamais) l'è un cumòn ad 103.988 abitìnt, Khanh Hoa, Vietnam.

Nha Trang - Wikivoyage
Ho Chi Minh City

**Ho Chi Minh City** (Thành phố Hồ Chí Minh in vietnamais) l'è un cumòn ad 8.244.400 abitìnt (2014), Dong Nam Bo, Vietnam.
Cà Mau

**Ca Mau** (*Thành phố Cà Mau* in vietnamais) l'è un cumòn ad 203.988 abitìnt, Pruvèinsa ed Cà Mau, Vietnam.
Teresina

**Teresina** a ll'è una sitä ad 570.039 abitànt dal Brasil dal Nord-Est, capitäla dal Stät dal Piauí.

## Storia

La sitê l 'sciäma adsä parcchè la ciàpa al nòm da *Maria Teresa Cristina di Borbone-Due Sicilie*, principèsa napulitäna, dòna dl’imperatòr Pièda II, nasìda a Nàpuli in dal 1822.  

L'è la prèma sitê dal Brasìl cumpletaméint pianificäda.

## Atar futugrafìi


Image:Benedict the Moore.jpg|La cèsa ad San Benedètt
Image:File-Teresina-PI-Brasil.jpg|Al quartièr Ilhotas


## Note


## Ligàmm ad föra

* Sìt dal Cumoin
Da Nang

**Da Nang** (Đà Nẵng in vietnamais) l'è un cumòn ad 1.046.876 abitìnt (2015), Nam Trung Bo Vietnam.
Castelnöf

*Castelnöf (*Castelnuovo Rangone*), comün ad la Pruìncia 'd Mòdena.
*Castelnöf (*Castelnovo di Sotto*), comün ad la Pruìncia 'd Rès.
*Castelnöf di Munt (*Castelnovo de' Monti*), comün ad la Pruìncia 'd Rès.
*Castelnöf (*Castelnovo Bariano*), comün ad la Pruìncia 'd Ruìgh.
*Castelnöf (*Castelnuovo Asolano*), frasiùn dal comün d'Àzula, int la Pruìncia 'd Màntua.
*Castalnöu (*Castelnovo Bocca d'Adda*), comün ad la Pruìncia 'd Lod.
Vinicius de Moraes

**Vinicius de Moraes**, che in realtà al sa ciamava **Marcus Vinícius da Cruz de Mello** (Rio de Janeiro Brasil, 19 d'utùbar 1913 - Rio, 9 ad lüi 1980) l'è stä un pueta, müsicista, cantant e scritùr brasigliàn.

L'è nasìd in d'una famìglia burghesa e l'ha cumancià a fà la carièra diplumàtica. L'ha cambiä quasi sübat par la müsica e la puesìa. Al s'è spusä nöu vòti e l'è stä al padrëin artìstic ad Toquinho.

In d'i ann '60, ai temp ad la ditadüra brasigliàna (al famùs AI-5) l'è stä in Itâglia par divèrsi ann.

## I sò cansòn püsä cungnusìdi

## Bibliugrafia

* Giancarlo Mei, *Canto Latino. Origine, evoluzione e protagonisti della musica popolare del Brasile*, Prefasiòn ad Sergio Bardotti, Postfasiòn ad Milton Nascimento, Nuovi Equilibri, 2004, ISBN 88-7226-801-X
* Gildo De Stefano, *Il popolo del samba. La vicenda e i protagonisti della storia della musica popolare brasiliana*, Prefasiòn ad Chico Buarque, Introdüsiòn ad Giàni Minà RAI-ERI, 2005, ISBN 88-397-1348-4

## Ligamm ad föra

Sit üficiäl ad Vinicius de Moraes
Léngua zazaki

Al **zazaki** (o **Kirmanjki** o **Kirdki** o **Dimli**) l'è na léngua *[[:it:Lingue altaiche|altaica]]* ch'la fà part dal grup dal léngui indoeuropean ch'l'è druàda da 4 migliòṅ ad parsòni stramnàdi in Turchî, Germâgna e àtar pòst incóra.

## Riferimëint


## Ligäm ad föra
* Purtäl dal pòpul Zaza
* Roşan Lezgîn, "Among Social Kurdish Groups – General Glance at Zazas", zazaki.net
Rio de Janeiro (Stä)

Al **Stä ad Rio de Janeiro** (in Portoghês: *Estado do Rio de Janeiro*) l'è voin d'i 26 Stä Federäi dal Brasil, c'al fa part ad'la Regiòun Sudeste.

In dal 2016 al g'hava  16.635.996  abitänt e 'na süparfìs ad 43 696,054 km2.

## Ligàm ad föra

* Governo do Estado do Rio de Janeiro – Guèrn dal Stä ad Rio de Janeiro
Goiás (Stä)

Al Stät dal **Goiás** (in Purtugheṡ: *Estado de Goiás*) l'é voin d'i 26 Stät Federäi dal Braṡil: c'al fa part ad la Regiòun Centro-Oeste.

In dal 2016 al g'hava 6.730.848 d'abitänt e 'na süparfìs ad  340.111,783 km2.
Amazonas

Al Stä dl**'Amasònia** (in Portoghês: *Estado do Amazonas*) l'è voin d'i 26 Stä Federäi dal Brasil, c'al fa part ad'la Regiòun Norte.

In dal 2016 al g'hava 4.001.667 d'abitänt e 'na süparfìs ad 1.570.745,680km².

L'è, forsi, al Stä pusä grand ad tütt al Brasil: la sò grandësa all'è pari a l'Itâglia, dla Spaggna, dal Partügäl e dla Franza mìsi tütt insëma.

## Futugrafìi


Image:Brazil manaus 733.jpg|Al *Teàtar adl'Opera* a Manaus
Image:Festival Folclórico de Parintins.jpg|Al *Teàtar adl'Opera*


## Ligàm ad föra

* Sitt üficiäl adl'Amasònia
Ceará

Al Stä dal *Ceará* (in Portoghês: *Estado do Ceará*, pron. in Itagliàn: *searà*) l'è voin d'i 26 Stä Federäi dal Brasil, c'al fa part ad'la Regiòun Nordeste.

In dal 2015 al g'hava 8.904.459 d'abitänt e 'na süparfìs ad 148.920 km².

## Ligàm ad föra

* Sitt ficiäl dal Ceará
Biuda

La **'biuda** (*albume* in italian)
l'è ona perta dagli uov d'j'usél e di sarpent.

Detar la biuda dagl'j'uov d'galena u'j'è una masa d'acqua, piò o manc e 90% d'e su pes, pu agl'j'è al proteine, i sali minerali, al vitamini, e e glucosio. A difareza d'e ros ugn'è brisal di lipidi in dentar.

Cusinend la biuda sulitament la coagula a 62 gred.
In dal num dal pär

**In dal num dal pär** o *In dal nòm dal pèr* (*Nel nome del padre*) a l'é un film dal 1972 dirigì da Marco Bellocchio.

## Storia

Al film al pärla d'la vita in d'un culeg', in dal 1958 dòp ca l'é mòrt papa Piu XII. Angelo al porta la rivolüsion in culëg' e al serca da scunträs sëimpar cui prét.

## Ligamm ad föra

* Al film insa IMDB
Amapá

**Amapá** (in Portoghês: *Estado do Amapá*) l'è voin d'i 26 Stä Federäi dal Brasil, voin di püsä a Nord, e al fa part ad'la Regiòun Norte. La sò capitäla all'è Macapá.

In dal 2015 al g'hava 782.295 abitänt e 'na süparfìs ad 142.814,585 km2.

## Ligàm ad föra

* Guèrn dal Stä adl'Amapá
Paraíba

Al **Paraíba** (in Portoghês: *Estado da Paraíba*) l'è voin d'i 26 Stä Federäi dal Brasil, c'al fa part ad'la Regiòun Nordeste.

In dal 2016 alla g'hava 3.999.415 d'abitänt e 'na süparfìs ad 56.469,778 km2; la sò capitäla all'è João Pessoa.

## Curiusitä

In d'la Paraíba a gh'è al pont püsä urientäl dal cuntineint americän.

## Ligàmm ad fora

* Página dal Guèrn d'la Paraíba
Rio Grande do Norte

Al Stä dal **Rio Grande do Norte** (in Portoghês: *Estado do Grande do Norte*) l'è voin d'i 26 Stä Federäi dal Brasil, è all'è in dla part Nord adl'la Repüblica.

In dal 2015 al g'hava 3.442.175 d'abitänt e 'na süparfìs ad 148,825,602km².

Al fa part ad'la Regiòun Nordeste.

## Ligàm ad föra

* Sitt ficiäl dal Ceará
Rondônia

**Rondônia** (in Portoghês: *Estado do Rondônia*) l'è voin d'i 26 Stä Federäi dal Brasil. Al cunfëina a Nord cun l'Acre, a nord cun l'Amazonas, a est cul Mato Grosso e a sud cun la Bulivia. La sò capitäla all'è Porto Velho.

In dal 2010 al g'hava 1.590.011 abitänt e 'na süparfìs ad 237.576,167 km2.

## Ligàm ad föra

* Governo do Estado do Rondônia
Sergipe

**Sergipe** (in Portoghês: *Estado de Sergipe*) l'è voin
d'i 26 Stä Federäi dal Brasil, c'al fa part ad'la Regiòun Nordeste. Al cunfëina a Nord cun l'Alagoas e a Sud cul Stä d'la Bahia. Al fa part ad'la Regiòn dal *Nordeste* e la sò capitäla all'è Aracaju.

Sergipe all'è al Stä püsä picëin dal Brasil e in dal 2010 al
g'hava 2.068.031 abitänt e 'na süparfìs ad 21.910,348 km2.

## Futugrafii

Immagine:Aracaju visto de Barra dos Coqueiros.jpg|La capitäla Aracaju,
vista dal fiòmm Sergipe


## Ligàm ad föra

* Governo do Estado de Sergipe – Guèrn dal Stä ad Sergipe
Honolulu

**Honolulu** l’é la capitèl d'Hawaii, Stat Unî. L'è la prémma zitè d'Hawaii par nòmmer di abitànt, ai n é de fati 337.256.

## Personâg famōṣ
* Barack Obama

## Aministraziån
Sénndich: Kirk Caldwell.
Sinistra Ecologia Libertà

Al **Sinistra Ecologia Libertà** (SEL) l'è un partîd puléttic itagliàn ed zänter-mancénna. L'è nèd dal 2009.

## Cârg dal partîd
### Presidént
2009 - *in cârga*: Nichi Vendola
Sacramento (Califòrgna)

**Sacramento** l’é la capitèl d'Califòrgna, Stat Unî. L'è la prémma zitè d'Califòrgna par nòmmer di abitànt, ai n é de fati 470.956.

## Aministraziån
Sénndich: Darrell Steinberg.
Atlànta

**Atlanta** l’é la capitèl ed la Geòrgia, Stat Unî. L'è la prémma zitè dal stat par nòmmer di abitànt, ai n é de fati 420.003.

## Personâg famōṣ
* Martin Luther King
* Steven Soderbergh
* Kanye West
* Stephen Dorff

## Aministraziån
Sénndich: Kasim Reed.
Tocantins

**Tocantins** (in Portoghês: *Estado do Tocantins*) l'è voin d'i 26 Stä Federäi dal Brasil, e la sò capitäla all'è Palmas e in dal 2010 al g'hava 1.383.453 abitänt e 'na süparfìs ad 277.620,914 km2. 

Al fa part ad'la Regiòun Norte.

## Storia

Al stä dal Tocantins all'è stä culunizä dai Giasüìt in dal 1625, mall'è sëimpar stä pärt dal  Nord dal Goiás. Al sò teritòri l'è pòvar a bòta. Apëina cun la Custitüsiòn al 1988 all'è dvantä stä. 



## Ätar sitä

*Tocantinópolis
*Colinas do Tocantins
*Araguaína
*Gurupi
*Porto Nacional

## Futugrafii

Immagine:Lizarda - 13.jpg|Panurama ad'la sitä ad Lizarda.
Immagine:Rio Javaés.jpg|Al fiòmm *Javaés* cun la *Ilha do Bananal*, in d'la sitä ad Formoso do Araguaia.


## Ligàm ad föra

* Governo do Estado do Tocantins – Guèrn dal  Stä ad Tocantins
Minas Gerais

**Minas Gerais** (in Portoghês: *Estado de Minas Gerais*) l'è voin d'i 26 Stä Federäi dal Brasil, c'al fa part ad'la Regiòun Sudeste. La sò capitäla all'è Belo Horizonte e in dal 2010 al g'hava  20.997.560 abitänt e 'na süparfìs ad 586.522,122 km2.

Al cunfëina a Nord cun Bahia , a Est cun Bahia e Espírito Santo, a Sud cun Rio de Janeiro e São Paulo e a Ovest cun São Paulo, Mato Grosso do Sul e Goiás.

## Storia

A ghè béle nutìsia ad pupulasòn Indios in dal Minas Gerais in dal sécul XVI. Al nùm *Minas Gerais* i gl'hann dä parchè in sal sò teirtòri gh'è d'i mineräi a bòta.

Fra l'1892 e l'1910, 70.000 Itagliän i'enn rüa in dal Minas Gerais. I gnìvan da l'Emégglia-Rumâgna, Vènet, Calâbria e Campania. Al dì dincò i'uriginäri Itagliän i'enn quasi 2 migliòn (10,6% d'la pupulasiòn): 1 migliòn a Belo Horizonte e al rèst in dal Süd dal Stä.

## Sitä prinsipäi

Belo Horizonte, Juiz de Fora, Uberlândia, Contagem, Uberaba, Governador Valadares, Betim, Montes Claros, Ipatinga.

## Futugrafii

Immagine:Ouro Preto 2 Minas-Gerais Brasil.jpg|Panurama ad'la sitä d'Ouro Preto.
Immagine:Praçadaliberdade.JPG|Piäsa d'la Libartä, a Belo Horizonte.


## Ligàm ad föra

* Governo do Estado do Tocantins – Guèrn dal  Stä ad Minas Gerais
* Tütt insà Belo Horizone
Distrito Federal

Al **Distrëtt Federäl** (in Portoghês: *Distrito Federal*), al sarëss praticamëint al 27° Stä dal Brasil, anca sall'è mìs cunsidarä un Stä vèr e pròpri. In dal sò teritòri a ghè Brasilia, la capitäla federäla dal paès. Al Disträtt in dal 2015 al g'hava 2.977.216 abitänt e 'na süparfìs ad 5.780 km2.

Al fa part ad'la Regiòun Centro-Oeste.

## Storia

Bèle in dal 1922 i pulìtic i'avan pansä da purtä la capitäla da Rio de Janeiro püsä dëintar, m i gh'enn mìa riasì. Apäina in dal 1955, al presidëint Juscelino Kubitschek all'hà dìt püblicamëint c'al vurìva spustä la capitäla, e i laurä i'enn cumanciä in dal 1956, cun la custrüsiòn dal Catetinho, a Gama.

I strä e i cà da la sitä nova i'ènn stä prugetä da Lucio Costa e Oscar Niemeyer. Al trasferimëint e la stabilisasiòn dla sitä al gh'è stä vers i ann 1960-1970.

## Sitä prinsipäi

Taguatinga, Gama, Guará.

## Gëint

## Futugrafii

Immagine:BR-450 em Candangolândia.jpg|Una strä dal Distrito Federäl.
Immagine:Palácio do Buriti.jpg|Al Palàsi Buritì, Guèrna dal Distrito Federal.


## Ligàm ad föra

* Sìtt üficiäl dal Distrito Federal
Eva Todor

**Eva Todor**, che in realtà la s'ciäma **Eva Todor Nolding** (Budapest, Ungherî, 9 ad nuëimbar dal 1919) all'è una atùra brasiliana.

## Cariera

### Sinema
* 1960 - *Os Dois Ladrões*.... Madame Gaby
* 1964 - *Pão, Amor e... Totobola*.... Mulher de Costa
* 2003 - *Xuxa Abracadabra*.... Avó
* 2008 - *Meu Nome Não é Johnny*.... D. Marly

### Televisiòn
* 1969 - *As Aventuras de Eva*
* 1970 - *E Nós, Aonde Vamos?*
* 1975 - *Roque Santeiro* (versão censurada) .... Ambrosina Abelha "Dona Pombinha"
* 1977 - *Locomotivas*.... Kiki Blanche
* 1978 - *Te Contei?*.... Lola
* 1979 - *Memórias de Amor*.... Agripina
* 1980 - *Coração Alado*.... Hortênsia
* 1982 - *Sétimo Sentido*.... Santinha (Maria Santa) Bergman Rivoredo
* 1983 - *Sabor de Mel*.... Marta
* 1984 - *Partido Alto*.... Cecília
* 1985 - *A Gata Comeu*.... Herself *(participação especial)*
* 1987 - *O Outro*.... Liúba
* 1989 - *Top Model*.... Morgana
* 1992 - *De Corpo e Alma*.... Calu
* 1993 - *Olho no Olho*.... Veridiana
* 1994 - *Incidente em Antares*.... Venusta
* 1996 - *Quem É Você?*.... Augusta
* 1998 - *Hilda Furacão*.... Loló
* 1999 - *Suave Veneno*.... Maria do Carmo Canhedo
* 2000 - *O Cravo e a Rosa*.... Josefa
* 2002 - *Malhação*.... Isaura
* 2002 - *Brava Gente*.... Tia    (Episódio *A Casa Errada*)
* 2004 - *Sob Nova Direção*.... ? (TV episódio: O Casamento do Meu Melhor Inimigo)
* 2004 - *A Diarista*.... ? (TV episódio: Parece Mas Não É)
* 2005 - *América*.... Miss Jane
* 2006 - *JK*.... Carlota Bueno
* 2007 - *Amazônia, de Galvez a Chico Mendes*.... Branquinha
* 2008 - *Casos e Acasos*..... Dona Alba (TV episódio: O Trote, o Filho e o Fora)
* 2009 - *Caminho das Índias*.... Dona Cidinha
* 2010 - *Ti Ti Ti*.... Kiki Blanche *(participação especial)*
* 2012 - *As Brasileiras*... Dona Conchita (TV episódio: A Vidente de Diamantina)
* 2012 - *Salve Jorge*... Dália

## Nòti


## Ligamm ad föra

*Eva Todor in s'al IMDB
Sudeste do Brasil

Al **Sud-Est dal Brasil** (in Portoghês: *Região Sudeste do Brasil*) all'è voina d'i sëincu regiòun ch'i furman al teritòri dal Brasil.

## Geugrafia

All'è la prèma regiòun par pupulasiòn (80.779 802), anca parchè in sal sò
teritòri a gh'è i dù sitê püsä grànd: São Paulo (10.886.534) e
Rio de Janeiro (6.136.652), e la cunfëina cul Sud,
cul Centro-Oeste e cul Nord-Est.

## Stä fadarä
*  **[[Espírito Santo]]** (Vitória)
*  **[[Minas Gerais]]** (Belo Horizonte)
*  **[[Rio de Janeiro (Stä)]]** (Rio de Janeiro)
*  **[[São Paulo (Stä)]]** (São Paulo)

### Sitä prinsipäi

* São Paulo (10.886.534)
* Rio de Janeiro (6.136.652)
* Belo Horizonte (2.412.937)
* Vitória (1.685.384)
* Guarulhos (1.283.253)
* Campinas (1.059.420)
* São Bernardo do Campo (803.906)
* Osasco (714.950)

## Futugrafii


Immagine:Cafe porto Santos 1880.jpg|Al marcà dal cafè, a Santos, in
dal 1880.
Immagine:Teresopolis-DedoDeus2.jpg|La *[[Serra dos Órgãos]]*, a
Teresópolis.
Immagine:RioSaoFrancisco.jpg|Al fiòmm São Francisco.
AIK Fotboll

L**AIK** (t'la su lèngua us léz "*o-i-co*") l'è una squêdra ad palòun ad Stucólma, capitéla d'la Svezia.

L'AIK l'è nêd t'e 1891 da un ôm cus ciameva Isidor Behrens. L'è stê énca campiòun naziunèl par 11 volti.

La squêdra zughèva al su partidi t'e vèc' Rasundastadion, ma ades i l'ha bot zó, parché i'a fat un stadio pió mudèrn.
Coremas

**Coremas** a l'è una sitä picëina ad 15.607 abitànt (2006) dal Brasil in dal Stät dal Paraíba.

## Storia

In prinsìpi, Coremas all'era abirtä dagl'Indios *Carirì*.

Al prèm nùm ad la sitä all'è stä *Boqueirão do Curema*, parchè ag'è visëin al fiòmm Piancó c'al fä 'na cürva, o bùca, (*boqueirão*, in Partüghês).

In d'la sitä a gh'è tänt agricultùr, ch'i cultìvan i fasöi, al rìs e la mëlga.

## Futugrafìi


Image:Açude de Coremas.jpg|La diga ad Coremas


## Parsòn famüs

* Shaolin, 1971, atùr comic

## Ligàmm ad föra

* Sit dal Cumoin
1990

## Avenimëint

* 3 d'utùbar: a Berlin a gh'è la serimònia üficiäla par la reünificasiòn dal dù Germâgni.

## Nasìd

* 1 ed znèr: Shu Pei, mudèla cinesa
* 27 ed mèrz: Kimbra, cantànta e neośelandéśa
* 11 ed lói: Achille Lauro, cantànt itagliàn

## Mòrt

* 24 ed fervèr: Sandro Pertini, presidëint ad'la Rapüblica dal 1978 al 1985
* 1 ad mägg: Sergio Franchi, tenùr e atùr
1983

**1983 ** (MCMLXXXIII in nümar rumän) all'è stä un ann cumanciä ad sâbet, sacùnd al  Calandäri Greguriän.

## Avenimëint

* 30 ad giügn – 12a aplicasiòn dal minüt ad 61 ascònd.
* 31 ad dicëimbar – Al Brunei al pruclama la sò indipendëinsa dal Règn Ünì.

## Nasìd

* Stefano Pozzi, 27 ad lüi, a Bulògna: dupiadùr itagliàn
* Michela Coppa, al 19 ed mäz, a Pärma: showgirl

## Mòrt

* Joan Miró, 25 ad ad dicëimbar: pitùr spagnöl
* 13 d'avrìl: Mercè Rodoreda, scritora
* 16 ed disèmber: Rìcu Manfredini
1958

## Avenimëint

* 28 d'utùbar: al cardinäl Angelo Giüsèpp Roncalli la dvànta papa cul nòm ad Giuàn XXIII.

## Nasìd

* 5 ed znèr, a Ruma: Monica Guerritore, atùra Itâgliana
* 23 ed mèrz: Serena Grandi, atōra
* 10 ad dicëimbar, a Bulògna: Eva Robin's, atùra tansgernder Itâgliana

## Mòrt

* 28 d'utùbar, a Pärma: Michele Rigillo, puèta e stòric.
1968

## Avenimëint

* 4 d’avrìl: Martin Luther King, prèt prutestànt, all'è masä a Menphis.

## Nasìd

* 15 ed mèrz: Sabrina Salerno, cantanta
* 20 ed mèrz, Ultra Naté, cantànta americàna.
* 3 ed maz: Debora Caprioglio, atùra
* 6 ad zógn: Angela Cavagna, mudela e cantanta
* 29 ad nuëimbar: Ramona Badescu, atùra adla Rumanîa

## Mòrt

* 14 ad zógn, a Nâpol: mör Salvatore Quasimodo, puèta e Prèmi Nobel.
* 19 ed mèrz:  mör Fedde Schurer, puèta e Ulandais.
Culëini piasintëini

La s' ciama **Culëini piasintëini** o **Culëin piasintëin** (in italian *Colli piacentini*) la zona d' culëina d' la pruvincia ad Piasëinsa.
1963

## Avenimëint

* 22 ed mèrz: i Beatles i püblican al sò prèm dìsc LP.

## Nasìd

* 19 ad giügn, a Bulògna: Cristina Bignardi, atùra Itâgliana

## Mòrt

* 3 ad giügn, a Ruma: mör papa Giuàn XXIII.
* 11 d'utùbar: mör Édith Piaf, cantanta
1914

## Avenimëint
 
* 28 ad lüi: a cumëincia la prèma guèra mundiäl: l'Austria all'hà dichiarä guèra a la Sèrbia.
 
## Nasìd
 
* a Pärma: Egisto Corradi, giurnalista Itâglian
* a Castèl: Güstëin Casaroli, cardinäl Itâglian

## Mòrt
 
* 20 d'agùst, a Ruma: mör papa Pìu X.
1974

## Avenimëint

* 13 ad dicëimbar: Malta la dvànta 'na Repüblica.

## Nasìd
* 16 ed maz: Laura Pausini
* 2 ad nuëimbar, a Piasëinsa: Barbara Chiappini, atùra Itâgliana
* 9 ad dicëimbar: Pippa Bacca, artista
* Victoria Silvstedt, mudèla

## Mòrt

* 14 ed fervèr, a Bulògna: mör Francesco Arcangeli,  puèta e artista emigliän
*  11 ad nuëimbar, a Piasëinsa: Umberto Malchiodi, vèsc
1959

## Avenimëint

* 13 d'agùst: la Volvo l'è la prèma indüstria a mëtt al santüri ad sicürësa in sal sò màchini.

## Nasìd

* 16 da znär, a Bulògna: Daniela Airoldi, atùra

## Mòrt

* 12 d'avrìl a Bòsul: mör don Primo Mazzolari
* 16 d'avrìl a Ruma: mör Natale Prampolini, ingignèr e pulìtic emigliän.
1989

## Avenimëint

* 18 ad giügn: La Birmania la cambia nòm e la 'sciäma üficialmëint Myanmar.

## Nasìd

* 30 d'agòst, a Tokyo: Yumiko Ashikawa (芦川祐美子), cantanta giapunëisa.

## Mòrt

* Prèm ad dicëimbar, a Bulògna: mör Otello Bignami, artigiàn emigliän c'al fàva i viulëin.

* A Rèz: Ettore Agazzani, zügadùr dal balòn Itâglian
1902

## Avenimëint

* 14 ad lüi: a Venêzia a vëign zò al campanéll ad'la baséllica ad San Màrc.

## Nasìd

* a Albinèa: Ettore Agazzani, zügadùr dal balòn Itâglian

## Mòrt

* 8 ad märs: mör Giovanni Inzani, dutùr e prufesùr pramzän.
1957

## Avenimëint

* 4 ad lüi: in Itâglia a cumëincia a circulä la Fiat 500.

## Nasìd

* 19 d'avrìl: Lilli Gruber, giurnalista, scritùra e pulìtica.

* 23 ad dicëimbar, a San Zvân: Vito, atùr còmic emigliän.

## Mòrt

* 29 d'utùbar, a Parma: mör Umberto Busani, zügadùr dal balòn Itâglian
* 24 ad fabràr, a Bulògna: mör Memo Benassi, atùr Itâglian
1951

## Avenimëint

* 31 d'utùbar: a Bulògna, al Tribunäl militär al cundèna a l'argàstul Walter Reder, famùs pr'i amazamëint ad Marzabòt.

Chi fat lè i èṅ cuntâ in dal film L'Uomo che verrà ad Giorgio Diritti.

## Nasìd

* 30 ed śnèr, a Lòndra: Phil Collins, müsicìsta, cantautôr, atôr inglêś
* 28 ad märs, a Bòbi: Ettore Losini, müsicista e artigiän Itâglian
* 22 ed nuvèmber: a Iommla, Giuliano Poletti, pulitic
* 13 ad dicëimbar, a Cork: David Brandon, atōr, scritōr e regìsta 'd teätar irlandéś

## Mòrt

* 14 ad lüi, a Castiglion Torinez: Renzo Pezzani, puèta pramsän.
Milèni

Al **milèni** 'l è 'n unitê 'd m'śùra dal tèimp pèr' a 1000 àn. Un milèni l'è formê da déś sècol e da 200 lòster.

## Voś curelèdi

* Śgònd
* Minùt
* Ora
* Dè
* Smàna
* Més
* Ân
* Lòster
* Sècol
Martin Luther King, Jr.

**Martin Luther King, Jr.**, nasû **Michael King** (Atlanta 15 ed znèr 1929 - Memphis 4 'd avrîl 1968), l'è stê un attivìst americàn ch'al s'è batû per i dirét di afroamericàn. 

Al fó asasinê in dal 1968, cun una s'ciopetêda in d'la crêpa.
Rio Bonito do Iguaçu

**Rio Bonito do Iguaçu** a l'è una sitä picëina dal Brasil in dal stä dal Paraná cun 18.114 abitant (2004).

## Storia

*Rio Bonito* a vurarës dì *fiòmm bèl* e *Iguaçu* in Lengua Tupi* a vurarës dì *acqua granda*: *y* (acqua) e *gûasu* (*granda'') .

## Nòti


## Ligàm ad föra

* Pagina dal Cumün
* Nutìsi ad Rio Bonito do Iguaçu
1944

## Avenimëint

* 25 d'agùst - 30 da stëimbar: la batàglia ad Rèmin, ciamä anca *Operazione Olive*.

## Nasìd

* 27 ad märs: Giàni Piatti pulìtich dal PD
* 20 d'utùbar: Tina DeRosa, scritōra americäna
* 11 ad Dicëimbar a Dscargalèsen: Gianni Morandi, cantànt Itâglian famòs in tòtt al mònd.

## Mòrt

* 23 ad mägg, a Furlé: mör Cèsar Campolesi, pitùr.
Rio Bonito

**Rio Bonito** a l'è una sitä dal Brasil in dal Stä ad Rio de Janeiro cun 55.051 abitant (2009).

All'è una sitä vècia a bòta, as g'ha nutìsi bèle dal 1775, anca se üficialmëint, all'è stä fundä al 8 ad mägg dal 1846.

## Parsònn

* Juliana Paes, 1979, atùta e mudèla

## Ligàm ad föra

* Pagina dal Cumün
* GuiaRB - Nutìsi ad Rio Bonito
1973

## Avenimëint

* 27 ed znèr: a Parìs, cun i'acòrd ad pàs, a finìss üficialëint la guëra dal Vietnam.

## Nasìd

* a Parma: Enrico Bronzi, müsicita

## Mòrt

* 17 ed fervèr: Pixinguinha, cantànt brasgiliän
* 2 ad dicëimbar: Giacomo Carboni, generàl e militàr arsàn
1966

## Avenimëint

* 29 d'agùst: i Beatles i fànn l'ültim cuncèrt a San Francisco.

## Nasìd
* 21 ed znèr: Trine Michelsen, atùra
* 17 d'avrìl: Paola Perego
* 7 d'agòst: Jimmy Wales
* 26 d'agòst: Anna Rita Del Piano, atùra ad sìnima e ad televisòn
* 28 ed setèmber: Rouxinol do Rinaré, scritùr e puèta brasiliàn
* 11 ad nuëimbar: Benedicta Boccoli, atùra ad teàtar e ad television.

## Mòrt

* 16 ed znèr, a Livorno: mör Giulio Allori, pitùr.
* 19 d'agòst, a Leeuwarden: mör Watze Cuperus, scritòr Ulandais.
16 ed mèrz

Al **** l'è al 75° dè dal calendàri gregoriàn (76° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 290 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 
*

## Mòrt

* 1998: Antonio Mazza, vèsc

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
21 ed mèrz

Al **** l'è l'80° dè dal calendàri gregoriàn (81° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 285 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1955: Jair Bolsonaro,  presidëint dal Brasil
* 1962: Paolo Belli, cantant, cumpuśidór e cundutór televiśiv

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
Coritiba Foot Ball Club

**Coritiba Foot Ball Club** l'è una squêdra ad palòun ad Curitiba, Brasil.

Coritiba l'è nêd t'e 1909 da un ôm cus ciameva Fritz Essenfelder. L'è stê énca campiòun naziunèl par 1 volti.

La squêdra zughèva al su partidi t'e vèc' Couto Pereira stadion, ma ades i l'ha bot zó, parché i'a fat un stadio pió mudèrn.

## Culegamènt estéran
* Sit Uficiàl
22 ed mèrz

Al **** l'è l'81° dè dal calendàri gregoriàn (82° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 284 dè a la fin dl'an.

## Fat
* 1963: i Beatles i püblican al sò prèm dìsc LP.

## Nê
* 
*

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
23 ed mèrz

Al **** l'è l'82° dè dal calendàri gregoriàn (83° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 283 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1920: Michèl Maria Giambelli, vèsc
* 1958: Serena Grandi, atōra

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
25 ed mèrz

Al **** l'è l'84° dè dal calendàri gregoriàn (85° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 281 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1986: Marco Belinelli, śugadōr ad basket emigliàṅ

## Mòrt

* 1977: Boris Semënovič Markov, atùr ciuvàs

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
26 ed mèrz

Al **** l'è l'85° dè dal calendàri gregoriàn (86° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 280 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1933: Tinto Brass.
* 1979: Juliana Paes

## Mòrt
* 1915: Konstantin Vasilyevich Ivanov, pueta rüss d'urìzin ciuvàsa 
* 1976: Lin Yutang, puèta

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
27 ed mèrz

Al **** l'è l'86° dè dal calendàri gregoriàn (87° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 279 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1944: a Zel, Giàni Piatti pulìtich dal PD
* 1972: a Rùma, Gaia Zucchi, atùra Itagliana ad teàtar e ad sìnima
* 1980: a Bulògna, Cèsar Cremonini, cantànt itagliàn
* 1990: Kimbra, cantànta e neośelandéśa

## Mòrt

* 1978: Ninì Gordini Cervi, atora

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
28 ed mèrz

Al **** l'è l'87° dè dal calendàri gregoriàn (88° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 278 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1942: Luciano Monari, vèsc emerit ad Brësa
* 1951: Ettore Losini

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
31 ed mèrz

Al **** l'è al 90° dè dal calendàri gregoriàn (91° in di an bisestìl); agh vólen incòra ètri 275 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1964: Isabella Ferrari, atùra

## Mòrt

* 2008: Pippa Bacca, artista

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
1972

## Avenimëint

* 10 d'utùbar: a finìss la prudüsiòn ad'la *[[FIAT]] 500F*; i n'hann fä püsä ad 2.500.000.

## Nasìd

* 5 ed maz: Brigitta Boccoli, atùra ad teàtar e ad television.
* 3 ed nuvèmber: Klévisson Viana, puèta e scritùr brasiliàn

## Mòrt

* 22 ed znèr: Miguel Gustavo
* 1 ad lüi, a Milan: mör Renato Vernizzi, pitùr pramsän.
Marmirol

**** al pōl arfêres a:
* *[[Marmirōl]]*  'na frasiòun dal cmûn ed Rèz
* *[[Marmiröl]]* un comün in Pruincia da Mantua.
Valòn ünificä

Al **Valòn ünificä** (*Rifondou Walon* e in Francés *Wallon Unifié* o *Orthographe Wallonne Commune*) all'è 'na növa tipulugìa urtugräfica d'la Lengua valona, una lengua rumanza ch'as parla in Bélgi e in d'una quäl part ad'la Franza e dal Lussembûrgh.

All'è 'na tipulugia ch'la s'mëtt in cuntrapusisiòn al *Sistema Feller*.

## Storia

Al *Sistema Feller* all'era un furmä urtugràfic funètic ch'al cambiva da ragiòn a l'ätra a scunda dal dialëtt e d'i *[[patois]]* ch'ass cumpagnava. All'è mìa 'na lengua ünificä, parchè tütt i parlan sëimpar al sò Valòn tradisiunäl.

Al Valòn ünificä al sa bàsa ins'i *diasistemi*, lëtri o insèma ad lëtri ch'i pödan vìss prununciä diferëint a scònda d'la ragiòn.

## Esempi gràfic ad'la lengua

## Vus curelä

* Franza
* Bélgi
* Valòn

## Note


## Bibliugrafia parsiäl

* Lucien Mahin; *Eviè nonne*
* Laurent Hendschel; *So l'anuti*
* Yannick Bauthière; tradüsiòn ad *Gaston Libiestreye* (Gaston Lagaffe) n° 10

## Culegamëint estéran

* Sitt dal valòn ünificä
* Gramatica valona ad Lurëins *Lorint* Hendschel (insà licëinsa GNU)
1934

## Avenimëint

* 13 ed maz: all'è inaügürà la faruvìa Mantva-Peschiera

## Nasìd

* 11 ed lói, a Piasëinsa: Giorgio Armani, stilista.
* 22 ad Setémbar: Ornella Vanoni
* 17 ad dicëimbar, a Palanzàn: Mariella Adani, supràn.

## Mòrt

* 3 ed znèr, a Milan: mör Giulio Ceretti, ingignèr nasìd a Bulògna in dal 1868.
* 16 ed fervèr: Roberto Ferruzzi, pitòr itagliàn
1939

## Avenimëint

* prèm ad znär: all'è la prèma vòta ch'i fann al *Cuncèrt dal Prèm ad l'Ann*, a Viena

## Nasìd
* 11 d'utùbar: Norma Blum, atùra e mudèla brasiliana
* 11 ad nuëimbar, a Biserta: Abdelmajid Lakhal, atùr e regista tünisëin.
* 21 ed maz: Marco Bellocchio, regista ad sinima e ad teatar.

## Mòrt

* 11 da znär, a Ruma: mör Giuànn Niutta, marchès e pulìtic piasintëin.
* 29 ad ad nuëimbar, a Milan: mör Vincenzo Gianferrari, musicista e diretùr d'urchestra arzën.
30 d'avrìl

Al **** l'è al 120° dè dal calendàri gregoriàn (121° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 245 dè a la fin dl'an.

## Fat
* 1941: al tenòr Ferruccio Tagliavini al sa spòsa cun la soprano Pia Tassinari.

## Nê
* 1891: Watse Cuperus, puéta ulandéś

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
1 ed maz

Al **** l'è al 121° dè dal calendàri gregoriàn (122° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 244 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 
*

## Mòrt

* 1990: Sergio Franchi, tenùr e atùr

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
3 ed maz

Al **** l'è al 123° dè dal calendàri gregoriàn (124° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 242 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1901: Gino Cervi, atùr
* 1968: Debora Caprioglio, atùra

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
5 ed maz

Al **** l'è al 125° dè dal calendàri gregoriàn (126° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 240 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1972: Brigitta Boccoli, atùra ad teàtar e ad television.

## Mòrt

* 1821: Napoleon
* 2013: Rossella Falk, atōra 'd cìnema e ad teàt'r

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
8 ed maz

L****' l'è al 128° dè dal calendàri gregoriàn (129° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 237 dè a la fin dl'an.

## Fat
* 2025: i cardinäi, in dl'a Sitê dal Vaticân, i elèzan papa Liòn XIV.

## Nê
* 1903: Fernandel, attòr

## Mòrt

* 1910, a Ruma: Vittoria Aganoor, puetèsa

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
Octave Mirbeau

**Octave Mirbeau** (1848-1917) 'l è stâ un un giurnalìsta e scritór fransēś, cunsiderâ al più grand espunènt dal impressiunìśum, cgnusû principalmènt p'r i sò *Le Journal d’une femme de chambre* (1900) e *Les affaires sont les affaires* (1903), un chèplavåur. 

## Biugrafìa

Al nas in dal vilàǵ ad Trévières, Calvados (Fränza), al 16 ad Favràr dal 1848, in d'una famìglia burguesa. 

Al và a scòla dai Gesüiti Saint-François-Xavier, a Vannes (1859-1863). Dal 1873 l'andè a París e al tacò a guadagnàr-as da vìvar scrivénd e dvintànd giurnalìsta ad prufesiòṅ : al taca la sò caréra in dla redasiòṅ dal giurnàl *L’Ordre de Paris*. In dal 1883,  l'à fondè na rivista, *Les Grimaces*. In dal 1886 l'ha cumanciä a vìss cugnusìd : al pùblica *Le Calvaire*. 'L an dòp al spóśa Alice Regnault. L'è dvantä amìs ad Claude Monet, Auguste Rodin e Camille Pissarro.

L' intrèva in dl' Acadèmia Goncourt in dal 1900.

L'è mòrt a Parìś al 16 ad Favràr dal 1917.

## Òpri

### Rumànś
* *Le Calvaire* (1886) 
* *L'Abbé Jules* (1888).
* *Sébastien Roch* (1890).
* *Dans le ciel* (1892/1893-1989).
* *Le Jardin des supplices* (1899).
* *Le Journal d'une femme de chambre* (1900).
* *La 628-E8* (1907).
* *Dingo* (1913).

### Racònt
* *Lettres de ma chaumière (1885).
* *Contes de la chaumière* (1894)
* *Mémoire pour un avocat* (1894-2003).
* *La Mort de Balzac* (1918-1989).

===Teàtar===
* *Les Mauvais bergers* (1897).
* *Les affaires sont les affaires* (1903).
* *Farces et moralités*  (1904).
* *Le Foyer* (1908

===Atri òpri===
* *Lettres de l’Inde* (1991).
* *Combats esthétiques* (1993).
* *L’Amour de la femme vénale* (1994).
* *Combats littéraires* (2006).

==Nòti==


==Culegamènt estéran==
* [http://mirbeau.asso.fr/ Société Octave Mirbeau].
* [http://mirbeau.asso.fr/dicomirbeau/ *Dictionnaire Octave Mirbeau''].
11 ed maz

Al **** l'è al 131° dè dal calendàri gregoriàn (132° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 234 dè a la fin dl'an.

## Fat
* 1948: Luigi Einaudi all'a dvänta presidëint ad'la repüblica.

## Nê
* 
*

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
15 ed maz

Al **** l'è al 135° dè dal calendàri gregoriàn (136° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 230 dè a la fin dl'an.

## Fat
* 1905: näs la sitä ad Las Vegas.

## Nê
* 1956: Nadežda Vasil'evna Pavlova, balarìna ciuvàsa

## Mòrt

* 1995: Pia Tassinari, cantanta lirica itagliëna

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
17 ed maz

Al **** l'è al 137° dè dal calendàri gregoriàn (138° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 228 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1988: Nadine Sierra, supran americäna

## Mòrt

* 2012: Donna Summer, cantanta americana

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
20 ed maz

Al **** l'è al 140° dè dal calendàri gregoriàn (141° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 225 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1961, a Cudògn, Maurizio Milani, atòr còmic e scritòr
* 1967, a Ruma, Gabriele Muccino, regista

## Mòrt

* 2007: Edda Ducci, filòsufa

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
21 ed maz

Al **** l'è al 141° dè dal calendàri gregoriàn (142° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 224 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1471: Albrecht Dürer
* 1939: Marco Bellocchio, regista ad sinima e ad teatar.

## Mòrt

* 1933: Mariano Borgatti, militàr ad Bundén

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
22 ed maz

Al **** l'è al 142° dè dal calendàri gregoriàn (143° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 223 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1932: Tavo Burat, giurnalista e pulìtich

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
1920

## Avenimëint

* 3 ad märs: in India, Gandhi al cumëincia la Resitëinsa cuntra al Rágn Unî  Germâgni.
* 25 ad nuëimbar: a Furlè a näs al Cenacolo Artistico Forlivese.

## Nasìd

* 23 ed mèrz: Michèl Maria Giambelli, vèsc
* 10 d'avrìl, a Rèz: Nilde Iotti, pulìtica itagliäna
* 18 ad giügn a Sant'Angiul: Màriu Beccaria, séindic e pulìtica itagliän

## Mòrt

* 28 ad znär, a Bulògna: Aristide Faccioli, ingignèr itagliän
Tartarugalzinho

**Tartarugalzinho** a l'è 'na sitadëina dal Brasil in dal dal Stä adl'Amapá.

La gh'ha 12.981 abitant (2012), e all'è na sitä növa, perchè all'è nasìda in dal 1987.

## Ligàmm ad föra

* Tartarugalzinho in d'la Wikimapa
Caconde

**Caconde** a l'è 'na sitadëina dal Brasil in dal dal Stä ad São Paulo.

La gh'ha 18.940 abitant (2004), e al sa tröva a 860m d'altësa. All'è in d'la *Serra da Mantiqueira*.

## Atar futugrafìi


Image:Centenária Capela de Nossa Senhora da Conceição Aparecida.jpg|La cesëina ad *Nossa Senhora da Conceição Aparecida*
Image:DSCN2619.JPG|Caconde futugrafã dal *Morro do Mirante*


## Ligàmm ad föra

* Pagina da Cumoin
24 ed maz

Al **** l'è al 144° dè dal calendàri gregoriàn (145° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 221 dè a la fin dl'an.

## Fat
* 1900: Santa Rita da Cascia all'è pruclamä santa da papa Liòn XIII.

## Nê
* 1859 a Màntva: Giulio Vivanti, matemàtic 
* 1925 a Bulògna: Raffaele Pisu, attòr comic.

## Mòrt

* 
* 
## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
Madonna

## Religiòṅ
* Madonna, la màdar ad Gesü;
## Mùśica
* Madonna, nóm 'd art dla cantànta americàna *Madonna Louise Veronica Ciccone*.
27 ed maz

Al **** l'è al 147° dè dal calendàri gregoriàn (148° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 218 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 1890: Konstantin Vasilyevich Ivanov, pueta rüss d'urìzin ciuvàsa

## Mòrt

* 1965: Antonio Ligabue, pitōr.

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
1961

## Avenimëint

* 11 d’avrìl: Bob Dylan al fë al sò prèmm cuncèrt.

## Nasìd

* 14 ad fabrär, a Frara: Daria Bignardi, giurnalista.
* 20 ad mäg, Maurizio Milani, atòr còmic e scritòr

## Mòrt

* 18 ad dicëimbar, a Bulògna: mör Olga Capri, atùra.
28 ed maz

Al **** l'è al 148° dè dal calendàri gregoriàn (149° in di an bisestìl); a gh vôl incòra èter 217 dè a la fin dl'an.

## Fat
*
*

## Nê
* 
*

## Mòrt

* 1975: mör a Tapiei Lung Chien, atùr e regista ad sìnima cinès

## Fèsti

### Nasiunèli

### Religiósi

### Civìli
1925

## Avenimëint

* 25 ad märs, a Lòndra: John Logie Baird all'invëinta la televisiòn.

## Nasìd

* 24 ed maz a Bulògna: Raffaele Pisu, attòr comic.
* 10 ad lüi a Alor Setar: Mahathir Mohamad
* 17 ad lüi a Frara: Carla Boni, cantanta.
* 7 ad stëimbar a San Climènt: don Oreste Benzi.
* 24 ad dicëimbar: Prôsper Grech, cardinäl maltès

## Mòrt

* al 14 ed znèr mör a Milàn Giüsepp Donati, müsicista, nasìd a Bûdri in dal 1836.
Lionel Messi

**Lionel Andrés Messi** è nassù a Rosario, Santa Fe al 24 äd Zógn dal 1987. L'è 'n zugadór 'd folbal dla Inter Miami
1903

## Avenimëint

* 27 ad dicëimbar: la Sicélia Giacomo Puccini al finìss la *Madama Butterfly*.

## Nasìd

* a Bibiân: don Pasquino Borghi (mdâja d'or ad'la Reşistëinsa)
* a Piasëinsa, 12 d'agùst: Màriu Nasalli Rocca, cardinäl
* a Mugiäna, al 15 da stëimbar: Pia Tassinari, cantànta lirica
* al 29 ed disèmber: Candido Portinari, pitòr

## Mòrt

* 5 ed znèr: mör Teresita Garibaldi, tersa fiöla ad Giuseppe Garibaldi e Anita.
1953

## Avenimëint

* 26 ad lój: a Cuba cumëincia l 'rvolüsiòn, con Fidel Castro

## Nasìd

* 1 d’avrìl: a Mèidla, näs Alberto Zaccheroni, zügadù e alënadù dal balòn
* 12 d’avrìl: a Zisèna, näs Maurizio Ferrini, attòr
* 8 ad lüi: Rettore, cantànta
* 25 d'agòst: Maurizio Malvestiti, vèsc ad Lôd

## Mòrt

* 11 d'agòst: mör Tazio Nuvolari, pilota.
1962

## Avenimëint

* 13 ed mäz: a näs a Bulògna, al Conad

## Nasìd

* 21 ed mèrz: a Furmézen, näs Paolo Belli, cantant, cumpuśidór e cundutór televiśiv
* 24 ed mèrz: a Zisèna, näs Roberto Rossi, zügadù dal balòn
* 21 ed lói: Rosy Mauro, pulìtica itagliàna

## Mòrt

* 14 d'utùbar: mör Irma Gramatica, atùra.
1919

## Avenimëint

* dal 14 al 16 ad zògn: a Bulòggna cumëincia al pèmm Cumgrès dal Partîd pupulär itagliän
## Nasìd

* a Mòdna, näs Renzo Bompani, dirigëint dal Modena Football Club

## Mòrt

* 2 d'agòst: mör Tullo Morgagni, giurnalista surtìu näsìd a Furlé
1923

## Avenimëint

* 3 ed mèrz, a New York: a vëign püblicä al prèmm nòmer dal TIME.

## Nasìd

* a Rnäzz ad Zänt: Carmen Lenzi Mozzani, müsicista.

## Mòrt

* al 2 ed maz mör a Bulògna Giovanni Ramusani, diretòur dal cunsôrsi ed la Bunéfica arsäna.
1969

## Avenimëint

* 21 ad lüi: Neil Armstrong e Buzz Aldrin i'ènn i prèmm omm a caminä in s'la lüna.

## Nasìd

* a Porto San Giorgio: Silvia Ballestra, scritùra
* 5 ed znèr, Marilyn Manson, cantànt e atōr americàṅ
* 20 d'avrìl, Gabriella Germani, imitadōra itagliàna
* 24 ed zógn, Nicodemo Gentile, aucä e scritòr itagliàn

## Mòrt

* al 31 d'agòst mör Rocky Marciano, boxeur italo-americän.
1943

## Avenimëint

* 19 ad lüi: Ruma all'è bumbardä dai Americän

## Nasìd

* 17 ed mèrz, a Gasàn: Bibi Spalazzi, sügadùr dal balòn
* 6 d’avrìl: Franco Bagutti, müsicista ad Piaṡëinsa
* 18 ed zógn: Raffaella Carrà
* 29 ad stëimbar: Lech Walesa, pulìtic e sindicalista puläcc
* 22 d'utóber: Catherine Deneuve, atōra francéśa
* 23 de dicémber: Giàni Ambrosio, vèsc

## Mòrt

* 4 ad dicëimbar: mör Camillo Olivetti, ingignèr call'ha fundä l'Olivetti.
1956

## Avenimëint

* La Franza, la g'dä l'indipendëinsa al 20 ed mèrz a la Tünisia e al 28 ed mèrz al Maròcc.
* 10 ed nuvèmber: Inaugürä, a Brasilia, al Catetinho.

## Nasìd

* a Piasëinsa, al 8 ed znèr: Rudy Chiappini crìtic dl'Art
* 28 ad lüi: Luca Barbareschi
* 4 d'agòst: Lüìg' Negri, pulìtic itagliàn
* 9 d'agòst: Fafá de Belém, atùra e cantànta brasigliäna
* al 4 d'utùbar: Pierantonio Tremolada, vèsc ad Brësa

## Mòrt

* mör Pietro Beretta, pruprietäri adl'Azienda Beretta a Gardone Val Trompia.
1971

## Avenimëint

* 7 ed fervèr in Svézzra, cun un *referendum*, al mujèr i pòlan cumanciä a vutä.

## Nasìd

* Catania, al 28 ed znèr: Mario Biondi cantänt
* 2 ed mèrz: Stefano Accorsi, atòr
* 7 ed maz: Justine Mattera, showgirl
* 15 'd disèmber: Milena Miconi, atòra

## Mòrt

* 3 ed lüi mör Jim Morrison, in cä sòa, a Paris.
* 19 ed nuëimbar, mör Secondo Casadei, müsicista.
Aiēr

**Aiēr** 'l è 'l dè prìma 'd incō, quèl ch'al stà in dal 24 ōri ch'i vìnen prìma edl inìsi dal dè 'd adèsa.

A s pōl druèr la paròla "aiēr" anca per sernìr un tèimp più lung a 'ndèr a 'l indrē, quànd a s vōl mèter quel ch'a gnìva in dal pasê còuntra un quèl ch'a sucéd in dal preśèint o ch'l àpia da gnìr in dal futûr.
Anita Garibaldi (Santa Catarina)

**Anita Garibaldi** a l'è 'na sitä picëina a bòta dal Brasil in dal Stät ad Santa Catarina, l'a 'strova a 325 km sùta la sò capitäla.

La gh'ha 8.627 abitant (2010).

## Storia

La sitä l'è nasìda in dal 1820 apëina na tàme pòs ad ripòs in s'la *Via do Café*. In dal 1889 l'è nasìda l'indüstria d'la càrta *Itacolomy*.

L'è nasìda tàme sitä, definitivamëint al 4 ad dicèmber dal 1961

## Ligamm ad fora

* Pagina dal cumoin
1954

## Avenimëint

* 5 d'utùbar: Trieste la dvànta üficialmëint una sitä itagliäna.

## Nasìd

* al 14 ad zógn: Gianna Nannini cantanta

## Mòrt

* Decio Cinti, scritòr ad Furlé
* 24 d'agòst: Getúlio Vargas, aucà e Presidëint dal Brasil
1940

## Avenimëint

* 10 ed zógn: l'Italia e la Germâgna i dichiaran guèra contra la Franza e 'l Régn Unî.

## Nasìd

* Vittorino Andreoli, psichiatra
* Iva Zanicchi, al 18 ed znèr
* Renato Pozzetto, còmic, al  14 ad luj
* Andrea Mingardi, cantànt, al 1 d'agòst
* Giuliana Lojodice, atóra, al 12 d'agòst
* Dario Argento, regìsta, senegiadōr e 'n prudutōr ad film itagliàṅ, al 7 da stëimbar

## Mòrt

* 12 d'utùbar, Tom Mix, atùr.
1942

## Avenimëint

* 16 ed mèrz, in Italia all'è apruä al nòv *Codice Civile*.

## Nasìd

* 28 ed mèrz: Luciano Monari, vèsc emerit ad Brësa
* 16 d’avrìl: Leo Nucci, cantänt lìric
* 26 ed zógn: Gilberto Gil, cantant brasigliän
* 7 d'agòst: Caetano Veloso, cantant brasigliän
* 10 d'agòst: Agepê, cantant brasigliän

## Mòrt

* 5 ed znèr, mör Tina Modotti, futògrafa.
Sung Jae-gi

**Sung Jae-gi**(Coréa:성재기, china:成在基, Daegu, 11 de Setèmber de 1967 – Seoul, 26 de Lój de 2013), fue un attivisti dei diritti umâni e attivista dei civile destra, libéralisme filósofo Süd Coréa. 

In dal 2008 al fondatore di Associazione dei coreano maschio.

## Vóś lighèdi
* Feminism
* Liberalism

## Culegamèint estèren
* Suicide performance and journalist ethics News Dongah (English)
* Police continue search for missing men's rights activist yonhapnews 2013.07.27 (English)
* Body of Sung Jae-gi found in Han River Koreaherald 2013.07.29 (English)
* Seoul ‘Bridge of Life’ Attracts More Suicide Attempts korearealtime 2013.11.08 (English)
* South Korean channel films suicide (English)
* In memoriam 2013:Sung Jae-ki (France)
* Activist's 'suicide' causes huge stir Koreatimes 2013.07.26
* Opinion Now Showing Suicidal Performance! WHAT?! - humanrights moniter Southkorea
* MHRA Sung Jae-gi dead A-Voice of Man

## Nòti
1950

## Avenimëint

* 26 ed znèr: l'India la dvànta una Repüblica.

## Nasìd

* 23 ed znèr: Piero Mozzi (dutùr)
* 1 ad stëimbar: Oscar Cantoni, vèsc ad Créma
* 8 ed zógn: Sônia Braga

## Mòrt

* 21 ed zógn, Carlo Casanova, pitùr
1910

## Avenimëint

* 24 ad zógn: all'è fundä l'Alfa Romeo

## Nasìd

* 1 d'utùbar, a Caùrs: Tìgliu Pavesi, siclìsta ulimpiònic

## Mòrt

* 8 ed maz, a Ruma: mör Vittoria Aganoor, puetèsa
Sgnorìa ed Chèrp

## Elèinc di Sgnōr ed Chèrp

I Sgnōr Pio i gh'cmànden a Chèrp da 'l 1336 a 'l 1527, infintànt che la sitê la n'torna sòt'a 'l duchê 'd Mòdna.

## Colegamèint estèren
*  La vóś dla Famìja Pio in sìm'a la Treccani
*  La storia di Pio in dal Vlùm IV dal "Memorie storiche modenesi" dal G. Tiraboschi dal 1794
*  Soquànti notìsi di Pio in sìm'a la "Biblioteca Modenese" dal G. Tiraboschi dal 1781