Śvedéś

Al **Śvedéś** (*svenska*) l'è na léngua ch'la fà part dal grup urientàl dal léngui scandinàvi, cgnusû anc cuma grup setentriunàl dal léngui germànichi, e l'è druàda da piò ad déś migliòṅ ad parsòni stramnàdi in Śvèsia, in soquànti parti dla Finlàndia e in dagl'Ìśuli Åland. Daśvgnénd da la léngua in cumùṅ di antìg Vichìng, al s davśìna dimóndi a 'l Nurvegéś e, in na sèrta manéra, anc a 'l Danéś.

Al Śvedéś 'l è dvintâ la léngua uficiàla dla Śvèsia sōl a far data dal 1 ad Luj dal 2009. La léngua ch'la s dascór al dè 'd incō la s ciàma *nusvenska* (*Śvedéś 'd adès*).

## Vucàli

Al Śvedéś al gh'à dimóndi più vucàli in cunfrònt a 'l emigliàṅ (scriti a, e, i, o, u, y, å, ä, ö). I pōlan èsar lunghi (in gènar prima dna cunsunànta curta) o curti (in gènar prima dna cunsunànta lunga).

## Cunsunànti

## Gramàtica

### Sustantìṿ

Al Śvedéś, cum a sucéd da spés in dal léngui germànichi, al gh'à al gènar *nèutar*, ma, cuntrariamènt a 'l Tedèsch, al n fà briśa difarénsa fra paròli fémni e masći, miténd-li insém in un grup dit *gènar cumùṅ*. 

I sustantìṿ i pōlan èsar singulàr o plurài.

* sustantìṿ ad gènar cumùṅ (> 80% a 'l incìrca)
** a s śònta **-er**: vän → vänner *(un amìg – di amìg)*
** a s śònta **-ar**: häst → hästar *(cavàl – cavài)*; pojke → pojkar *(un baghét – di baghét)*
** a s śònta **-or** (p'r i nóm ch'i finìsan in *A*): matta → mattor *(un tapē - di tapē)*
** a s fà 'n cambi ad vucàl: hand → händer *(na maṅ – dal maṅ)*; man → män *('n óm – di óm)*; bror → bröder *(fradèl – fradèi)*

* sustantìṿ ad gènar nèutar (
** i rèstan cumpàgn: bord → bord (tàvul – tàvui)
** a s śònta **-n** (p'r i nóm ch'i finìsan par vucàl): äpple → äpplen (un póm – di póm)

### Artìcui

In Śvedéś a s dróa sèmpar **-en** p'r i nóm singulàr cumùn e **-et** p'r i nóm singulàr nèutar. 'L artìcul indeterminatìṿ al s mét sèmpar prima dal sustantìṿ.
* **en** bok (un lìbar)
* **et** hus (na cà) 

'L artìcul determinatìṿ invéci a s śònta in fónd a 'l sustantìṿ.
* bok**en** (al lìbar)
* hus**et** (la cà)

P'r i prurài i sufìs i èṅ però difarènt: **-na** par quéi cumùṅ e **-en** o **-a** par quéi nèutar.
* vänner**na** (gl'amìg)
* hästar**na** (i cavài)
* mattor**na** (i tapē)
* händer**na** (al maṅ)
* bord**en** (i tàvui)
* äpplen**a** (i póm)

Quànd al nóm al s cumpàgna a 'n agetìṿ, al sufìs al rèsta, ma a gh'è anc 'n artìcul mis lè a pòsta (artìcul + agetìṿ + nóm, 'l órdan 'l è quést chè), **den** p'r al cumùṅ singulàr, **det** p'r al nèutar singulàr, **de** p'r i nóm plurài.
* **den** nya boken (al lìbar nóṿ)
* **det** stora huset (la cà granda)
* **de** nya böckerna som talar om **de** stora husen (i lìbar nóṿ ch'i dascóran dal cà grandi)

### Vérub

Cum a sucéd par dagl'atri léngui scandinàvi, al Śvedéś (mudéran) l'è una dal pòchi léngui indoeuropee ch'al n cógnuga minga i vérub a secónd dla parsòna e dal nùmar ma al dróa sōl na fórma verbàla par tut. Tant par dir-'n una, al preśènt indicatìṿ dal vérub *èsar*, che in Miranduléś al gh'à siē fórmi, in Śvedéś al rèsta sémpar *är*.

* vérub **prata** (=*dascórar*, prima cugnugasiòṅ), raìś + "-ar"
** jag pratar (*[mè] a dascór*)
** du pratar (*[tè] at dascór*)
** han/hon/den/det pratar (*[lò/lē] al/la dascór*)
** vi pratar (*[nuàtar] a dascurém*)
** ni pratar (*[vuàtar] a dascurìv*)
** de pratar (*[lōr] i dascóran*)

* vérub **leka** (=*śugàr*, secónda cugnugasiòṅ), raìś + "-er"
** jag leker (*[mè] a śóg*)
** du leker (*[tè] at śóg*)
** han/hon/den/det leker (*[lò/lē] al/la śóga*)
** vi leker (*[nuàtar] a śughém*)
** ni leker (*[vuàtar] a śugàv*)
** de leker (*[lōr] i śógan*)

'L auśigliàri in Śvedéś 'l è sémpar al vérub **ha** (=*avér*).
* jag har pratat (*[mè] a-j-ò dascōrs*)
* jag har varit (*[mè] a sòṅ stâ*, lit. *[mè] a-j-ò stâ*)
* jag har kommit (*[mè] a sòṅ gnû*, lit. *[mè] a-j-ò gnû*)

## Eśèmpi
* śvedéś: *svenska*
* a t salùt: *hej* /'hej/
* arvéd'r-as: *hej då* /hej'do:/
* par piaśēr: *snälla* /'snɛl:a/
* a t ringràsi: *tack* /tak:/
* quàl lè: *den där* /dɛn'dɛ:r/
* quànt?: *hur mycket?* /hʉ:r'mʏke/
* itagliàṅ: *italienska* /ita'lje:nska/
* sè: *ja* /jɑː/
* nò: *nej* /nɛj/
* cin cin: *skål* /'sko:l/
* Itàglia: *Italien* /i'tɑːlien/
* Śvèsia: *Sverige* /'svɛrje/

Nùmar da 0 a 10: noll (śèr), en/ett (òṅ), två (dū), tre (tri), fyra (quàtar), fem (sinc), sex (siē), sju (sèt), åtta (òt), nio (nóṿ), tio (déś).