Τριβούνος των πληβείων

Ο **τριβούνος των πληβείων** (), που στις αρχαίες ελληνικές πηγές αποδίδεται και ως **δήμαρχος**, ήταν το πρώτο αξίωμα της Ρωμαϊκής Πολιτείας που ήταν ανοικτό στους πληβείους και ήταν, σε όλη την ιστορία της ολιγαρχικής περιόδου, ο πιο σημαντικός έλεγχος της εξουσίας της Συγκλήτου και των αρχόντων (*magistratus*). Ο *σύλλογος των τριβούνων των πληβείων* (*collegium tribunorum plebis*) αποτελείτο από δέκα  αιρετούς αξιωματούχους που είχαν την εξουσία να συγκαλούν και να προεδρεύουν της συνέλευσης των πληβείων (*concilium plebis*), να συγκαλούν τη Σύγκλητο, να προτείνουν νομοθεσία και να παρεμβαίνουν για λογαριασμό των πληβείων σε νομικά θέματα· αλλά η πιο σημαντική εξουσία ήταν να ασκούν βέτο στις αποφάσεις των υπάτων και άλλων αρχόντων, προστατεύοντας έτσι τα συμφέροντα της τάξης των πληβείων. Οι τριβούνοι αυτοί ήταν ιεροί, που σημαίνει ότι οποιαδήποτε επίθεση στο πρόσωπό τους τιμωρείτο με θάνατο. Στους αυτοκρατορικούς χρόνους, η *τριβουνική εξουσία* (*tribunicia potestas*) παραχωρούταν στον αυτοκράτορα ως κάτι αυτονόητο και το ίδιο το αξίωμα έχασε την ανεξαρτησία του και τις περισσότερες από τις λειτουργίες του. Ήταν σύνηθες οι τριβούνοι να κάθονται στους πάγκους των τριβούνων στην αγορά της Ρώμης κάθε ημέρα.

## Θέσπιση του αξιώματος
μικρογραφία|300x300εσ| The απόσυρση του λαού στον Ιερό λόφο, χαρακτικό του Μπ. Μπαρλοτσίνι, 1849.
Δεκαπέντε χρόνια μετά την εκδίωξη των βασιλέων και την εγκαθίδρυση της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας, οι πληβείοι βρέθηκαν με εξουθενωτικά χρέη. Μια σειρά συγκρούσεων μεταξύ του λαού και των κυβερνώντων πατρικίων το 495 και το 494 π.Χ. έφερε τους πληβείους στα πρόθυρα της εξέγερσης και γινόταν λόγος ακόμα και για φόνο των υπάτων. Τελικά, με τη συμβουλή του Λεύκιου Σικίνιου Βελούτου, οι πληβείοι αποσύρθηκαν μαζικά στον Ιερό λόφο (*mons Sacer*), έναν λόφο έξω από τη Ρώμη. Η Σύγκλητος όρισε απεσταλμένο τον Αγρίππα Μενένιο Λανάτο, έναν πρώην ύπατο πολύ αγαπητό στους πληβείους. Ο Μενένιος έγινε δεκτός ευνοϊκά, και είπε τον μύθο της κοιλιάς και των άκρων, παρομοιάζοντας τον λαό με τα άκρα που επέλεξαν να μην στηρίξουν την κοιλιά και έτσι λιμοκτονούσαν. Όπως η κοιλιά και τα άκρα, η πόλη, εξήγησε, δεν θα μπορούσε να επιβιώσει χωρίς τους πατρικίους και τους πληβείους να συνεργάζονται.

Οι πληβείοι συμφώνησαν να διαπραγματευτούν την επιστροφή τους στην πόλη και ο όρος τους ήταν να οριστούν ειδικοί τριβούνοι, για να εκπροσωπούν τους πληβείους, και να τους προστατεύουν από την εξουσία των υπάτων. Κανένα μέλος της τάξης των συγκλητικών δεν θα ήταν επιλέξιμο γι' αυτό το αξίωμα (στην πράξη, αυτό σήμαινε ότι μόνο οι πληβείοι ήταν επιλέξιμοι) και οι τριβούνοι θα έπρεπε να είναι ιεροί. Όποιος έβλαπτε έναν από τους τριβούνους θα ήταν παράνομος και οποιοσδήποτε πληβείος θα είχε το δικαίωμα να τον σκοτώσει χωρίς φόβο τιμωρίας. Η Σύγκλητος συμφώνησε με αυτούς τους όρους, και ο λαός επέστρεψε στην πόλη.

Οι πρώτοι τριβούνοι των πληβείων ήταν ο Λεύκιος Αλβίνιος Πατέρκουλος και ο Γάιος Λικίνιος, διορισμένοι για το έτος 493 π.Χ. Αμέσως μετά, οι ίδιοι οι τριβούνοι διόρισαν τον Σικίνιο και δύο άλλους ως συναδέλφους τους.

Οι αρχαίες πηγές αναφέρουν, ότι οι τριβούνοι μπορεί αρχικά να ήταν δύο ή πέντε στον αριθμό. Αν ισχύει το πρώτο, ο *σύλλογος* (*collegium*) των τριβούνων επεκτάθηκε σε πέντε το 470 π.Χ. Είτε έτσι, είτε αλλιώς, ο σύλλογος αυξήθηκε σε δέκα το 457 π.Χ. και παρέμεινε σε αυτόν τον αριθμό σε όλη τη ρωμαϊκή ιστορία. Τους βοηθούσαν δύο αιδίλοι των πληβείων (*aediles plebis*). Μόνο οι πληβείοι ήταν επιλέξιμοι γι' αυτά τα αξιώματα, αν και υπήρχαν τουλάχιστον δύο εξαιρέσεις.

## Οι εξουσίες των τριβούνων
Αν και μερικές φορές αναφέρονται ως *άρχοντες των πληβείων*, οι τριβούνοι των πληβείων, όπως και οι αιδίλοι των πληβείων, που θεσπίστηκαν την ίδια εποχή, τεχνικά δεν ήταν άρχοντες (*magistratus*), καθώς εκλέγονταν μόνο από τη συνέλευση των πληβείων (*concilium plebis)*. Ωστόσο, λειτουργούσαν σαν άρχοντες του ρωμαϊκού κράτους. Μπορούσαν να συγκαλέσουν τη συνέλευση των πληβείων, η οποία μπορούσε να λαμβάνει αποφάσεις, που αποκαλούνταν *δημοψηφίσματα (plebiscita)* και είχαν ισχύ νόμων που επηρέαζαν μόνο τους πληβείους, και από το 493 π.Χ. να εκλέγει τους τριβούνους και τους αιδίλους των πληβείων. Από τη γέννηση του θεσμού, οποιοσδήποτε από τους τριβούνους των πληβείων είχε το δικαίωμα να προεδρεύει αυτής της συνέλευσης. Οι τριβούνοι είχαν το δικαίωμα να προτείνουν νόμους ενώπιον της συνέλευσης. Μέχρι τον 3ο αι. π.Χ., οι τριβούνοι είχαν επίσης το δικαίωμα να συγκαλούν τη Σύγκλητο και να υποβάλλουν προτάσεις ενώπιόν της.

Το *δικαίωμα μεσολάβησης (Ius intercessionis*, που ονομάζεται επίσης απλά *μεσολάβηση,* *intercessio),* η εξουσία των τριβούνων να μεσολαβούν για λογαριασμό των πληβείων και να ασκούν βέτο (*veto*) στις αποφάσεις των αρχόντων, ήταν μοναδική στη ρωμαϊκή ιστορία. Επειδή, από τεχνικής απόψεως, δεν ήταν άρχοντες και επομένως δεν διέθεταν *μείζονα εξουσία* (*maior potestas)*, βασίστηκαν στην ιερότητά τους για να εμποδίσουν αποφάσεις δυσμενείς για τους πληβείους. Καθώς ήταν ιεροί, κανένα άτομο δεν έπρεπε να τους βλάψει ή να παρέμβει στο έργο τους. Αν κάποιος έκανε κάτι τέτοιο ή αγνοούσε το βέτο τους, οι τριβούνοι μπορούσαν να διατάξουν τον θάνατό του, καθώς παραβίαζαν την ιερότητά τους. Αυτό θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως προστασία, όταν ένας τριβούνος χρειαζόταν να συλλάβει κάποιον. Αυτή η ιερότητα έκανε επίσης τους τριβούνους ανεξάρτητους από όλους τους άρχοντες: κανένας άρχοντας δεν μπορούσε να ασκήσει βέτο στη δράση ενός τριβούνου. Εάν ένας άρχοντας, η Σύγκλητος ή οποιαδήποτε άλλη συνέλευση επιχειρούσε να αγνοήσει τις εντολές ενός τριβούνου, αυτός μπορούσε να «παρεμβάλει την ιερότητα του προσώπου του» για να το αποτρέψει. Μόνο ένας δικτάτορας (ή ενδεχομένως ένας μεσοβασιλιάς) θα μπορούσε να εξαιρεθεί από το δικαίωμα αρνησικυρίας , αν και υπάρχουν πηγές που υποδεικνύουν το αντίθετο.

Οι τριβούνοι μπορούσαν να ασκήσουν βέτο σε πράξεις της Συγκλήτου. Ο τριβούνος Τιβέριος Σεμπρώνιος Γράκχος επέβαλε το βέτο του σε όλες τις κυβερνητικές λειτουργίες το 133 π.Χ., όταν η Σύγκλητος προσπάθησε να εμποδίσει τις αγροτικές του μεταρρυθμίσεις, επιβάλλοντας το βέτο ενός άλλου τριβούνου.

Οι τριβούνοι διέθεταν επίσης την εξουσία να επιβάλλουν το δικαίωμα της *έκκλησης προς τον λαό* (*provocatio ad populum)*, ενός προδρόμου του σύγχρονου δικαιώματος του *[[habeas corpus]]*. Αυτό έδιδε το δικαίωμα σε έναν πολίτη να προσφύγει κατά των αποφάσεων ενός άρχοντα φωνάζοντας *appello tribunos!* («*επικαλούμαι τους τριβούνους*») ή *provoco ad populum!* («κ*άνω έκκληση στον λαό*»).  Μόλις γινόταν επίκληση, αυτό το δικαίωμα απαιτούσε από έναν από τους τριβούνους να αξιολογήσει την κατάσταση και να καθορίσει τη νομιμότητα της απόφασης του άρχοντα. Οποιαδήποτε ενέργεια λαμβανόταν αγνοώντας αυτό το δικαίωμα, ήταν παράνομη. Στην πραγματικότητα, αυτό έδωσε στους τριβούνους των πληβείων μια άνευ προηγουμένου εξουσία, ώστε να προστατεύουν τα άτομα από την αυθαίρετη άσκηση της κρατικής εξουσίας και παρείχε στους Ρωμαίους πολίτες έναν βαθμό ελευθερίας ανεπανάληπτης στον αρχαίο κόσμο. Εάν ο τριβούνος αποφάσιζε να ενεργήσει, θα επέβαλε το δικαίωμα μεσολάβησης (*ius intercessionis*) που είχε.

## Περιορισμοί
Αν και ένας τριβούνος μπορούσε να ασκήσει βέτο σε οποιαδήποτε ενέργεια των αρχόντων, της Συγκλήτου ή άλλων συνελεύσεων, έπρεπε να είναι φυσικά παρών για να το κάνει.

Επειδή η ιερότητα των τριβούνων εξαρτιόταν από τον όρκο των πληβείων να τα υπερασπιστούν, οι εξουσίες τους περιορίζονταν στα όρια της πόλης της Ρώμης. Ένας τριβούνος που ταξίδευε στο εξωτερικό, δεν μπορούσε να βασιστεί στην εξουσία του για να παρέμβει για λογαριασμό των πληβείων. Για τον λόγο αυτό, οι δραστηριότητες των τριβούνων περιορίζονταν στην ίδια την πόλη και σε ακτίνα ενός μιλίου πιο πέρα.

## Ιστορία

### Οι τριβούνοι στη σύγκρουση των εξουσιών
Το 471 π.Χ. η Lex Publilia μετέφερε την εκλογή των τριβούνων από τη φρατριακή εκκλησία (*comitia curiata)* στη φυλετική εκκλησία (*comitia tributa)*, αφαιρώντας έτσι την επιρροή των πατρικίων στην εκλογή τους.

Το 462 π.Χ. ο τριβούνος Γάιος Τερεντίλιος Άρσα ισχυρίστηκε, ότι η διακυβέρνηση των υπάτων είχε γίνει ακόμη πιο καταπιεστική, από τη μοναρχία που είχε αντικαταστήσει. Προέτρεψε την ψήφιση νόμου, που να διορίζει πέντε επιτρόπους για τον καθορισμό και τον περιορισμό των εξουσιών των υπάτων. Υπό την απειλή πολέμου και πανώλης, το θέμα αναβλήθηκε για πέντε συνεχή χρόνια, με τον ίδιο σύλλογο τριβούνων να εκλέγεται κάθε χρόνο. Το 457 π.Χ., ελπίζοντας να απομακρύνει τους υποστηρικτές του νόμου, η Σύγκλητος συμφώνησε να αυξήσει τον αριθμό των τριβούνων σε δέκα, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα επανεκλεγεί κάποιος από τους τριβούνους των προηγούμενων ετών.

Ωστόσο, οι νέοι τριβούνοι συνέχισαν να πιέζουν για την υιοθέτηση του νόμου του Τερεντίλιου, ώσπου το 454 π.Χ. η Σύγκλητος συμφώνησε να διορίσει τρεις επιτρόπους, για να μελετήσουν τους ελληνικούς νόμους και θεσμούς και με την επιστροφή τους να βοηθήσουν στην επίλυση της διαμάχης μεταξύ των εξουσιών. Κατά την επιστροφή των απεσταλμένων, η Σύγκλητος και οι τριβούνοι συμφώνησαν στο διορισμό μιας επιτροπής δέκα ανδρών, γνωστής ως (πρώτης) Δεκανδρίας (*Decemviratus*), για να υπηρετήσουν για ένα έτος στη θέση των ετήσιων αρχόντων και να κωδικοποιήσουν το ρωμαϊκό δίκαιο. Ο θεσμός των τριβούνων ανεστάλη κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Αλλά όταν μία δεύτερη Δεκανδρία, που διορίστηκε για το έτος 450 π.Χ., συνέχισε παράνομα την άσκηση εξουσίας της τον επόμενο χρόνο, και οι καταχρήσεις της εξουσίας της έγιναν σαφείς στον λαό, οι δέκα άνδρες καθαιρέθηκαν και ο θεσμός των τριβούνων αποκαταστάθηκε, μαζί με τους ετήσιους άρχοντες.

Μεταξύ των νόμων που κωδικοποίησαν οι δέκα άνδρες ήταν η απαγόρευση του γάμου μεταξύ πατρικίων και πληβείων· η Δωδεκάδελτος κωδικοποίησε επίσης ότι η υπατεία ήταν κλειστή για τους πληβείους. Ακόμη χειρότερα, το 448 π.Χ., δύο πατρίκιοι επιλέχθηκαν για να καλύψουν κενές θέσεις ως τριβούνοι· πάντως αποδείχθηκαν μετριοπαθών απόψεων και το έτος της θητείας τους ήταν ειρηνικό. Για να αποτρέψει μελλοντικές προσπάθειες των πατρικίων να επηρεάσουν την επιλογή των τριβούνων, ο Λεύκιος Τρεβώνιος Άσπερ πέρασε νόμο, που απαγόρευε να εκλέγονται ως τριβούνοι μη πληβείοι και απαιτούσε η εκλογή των τριβουνων να συνεχίζεται, μέχρι να καλυφθούν όλες οι έδρες. Αλλά οι σχέσεις μεταξύ των εξουσιών επιδεινώθηκαν, ώσπου το 445 π.Χ., οι τριβούνοι, με επικεφαλής τον Γάιο Κανουλήιο, μπόρεσαν να θέσουν σε εφαρμογή έναν νόμο που επέτρεπε την επιμειξία πατρικίων και πληβείων και επιτρέποντας σε έναν από τους υπάτους να είναι πληβείος.

Για να μην επιτρέψει την εκλογή ενός πληβείου υπάτου, η Σύγκλητος πρότεινε την εκλογή τριβούνων των στρατιωτών με υπατική εξουσία, οι οποίοι θα μπορούσαν να εκλεγούν από οποιαδήποτε τάξη. Αρχικά αυτός ο συμβιβασμός ικανοποίησε τους πληβείους, αλλά στην πράξη εκλέγονταν μόνο πατρίκιοι. Η τακτική εκλογή τριβούνων των στρατιωτών στη θέση των υπάτων εμπόδισε τους πληβείους να αναλάβουν τα ανώτατα αξιώματα του κράτους μέχρι το έτος 400 π.Χ., όταν τέσσερις από τους έξι τριβούνους των στρατιωτών ήταν πληβείοι. Οι πληβείοι τριβούνοι των στρατιωτών υπηρέτησαν το 399, το 396, το 383 και το 379 π.Χ., αλλά σε όλα τα άλλα χρόνια μεταξύ 444 και 376 π.Χ., κάθε τριβούνος των στρατιωτών με υπατικές εξουσίες ήταν πατρίκιος.

Ξεκινώντας το 376 π.Χ., ο Γάιος Λικίνιος Κάλβος Στόλων και ο Λεύκιος Σέξτιος Λατερανός, τριβούνοι των πληβείων, χρησιμοποίησαν το δικαίωμα αρνησικυρίας, για να αποτρέψουν την εκλογή οποιουδήποτε ετήσιου άρχοντα. Συνεχίζοντας να ασκούν τα καθήκοντά τους κάθε χρόνο, απογοήτευσαν τους πατρικίους, οι οποίοι, παρά το γεγονός ότι εξέλεγαν πατρίκιους ως τριβούνους των στρατιωτών από το 371 έως το 367, τελικά παραχώρησαν την υπατεία, συμφωνώντας με τις Λικίνιες παρακλήσεις. Βάσει αυτού του νόμου, οι τριβούνοι των στρατιωτών με υπατική εξουσία καταργήθηκαν και ένας από τους υπάτους που εκλεγόταν κάθε χρόνο επρόκειτο να είναι πληβείος. Αν και ο νόμος αυτός παραβιαζόταν κατά καιρούς με την εκλογή δύο πατρικίων υπάτων, ο ίδιος ο Σέξτιος εξελέγη ύπατος για το 366 και ο Λικίνιος το 364 π.Χ. Επιτέλους, οι πληβείοι είχαν σπάσει το μονοπώλιο των πατρικίων στα ανώτατα αξιώματα του κράτους.

Μετά τη νίκη τους το 367 π.Χ., οι τριβούνοι παρέμειναν ένας σημαντικός έλεγχος της εξουσίας της Συγκλήτου και των ετήσιων αρχόντων. Το 287 π.Χ. η Σύγκλητος αναγνώρισε επίσημα τα *δημοψηφίσματα* (*plebiscita)* ως νόμους με δεσμευτική ισχύ.  Το 149 π.Χ. άνδρες που εκλέγονταν ως τριβούνοι, εισέρχονταν αυτόματα στη Σύγκλητο.

### Διάβρωση της τριβουνικής εξουσίας στο τέλος της Δημοκρατίας
Ωστόσο το 81 π.Χ. ο δικτάτορας Σύλλας, ο οποίος θεωρούσε τους τριβούνους απειλή για την εξουσία του, στέρησε από τους τριβούνους την εξουσία της πρότασης νόμων και της άσκησης βέτο σε πράξεις της Συγκλήτου. Απαγόρευσε επίσης σε πρώην τριβούνους να κατέχουν οποιοδήποτε άλλο αξίωμα, εμποδίζοντας ουσιαστικά τη χρήση του αξιώματος του τριβούνου ως σκαλοπάτι για ανώτερα αξιώματα. Αν και οι τριβούνοι διατήρησαν την εξουσία να μεσολαβούν για λογαριασμό μεμονωμένων πολιτών, το μεγαλύτερο μέρος της εξουσίας τους χάθηκε με τις μεταρρυθμίσεις του Σύλλα. Οι πρώην τριβούνοι έγιναν δεκτοί για άλλη μια φορά στις ετήσιες εκλογές αρχόντων, που άρχισαν το 75 π.Χ., και ο θεσμός των τριβούνων αποκαταστάθηκε πλήρως από τους υπάτους Γναίο Πομπήιο Μάγνο και Mάρκο Λικίνιο Κράσσο το 70 π.Χ.

Το αξίωμα υπονομεύτηκε περαιτέρω, όταν το 59 π.Χ. ο πατρίκιος Πόπλιος Κλόδιος Πούλχερ, ο οποίος φιλοδοξούσε να κρατήσει την εξουσία του τριβούνου, υιοθετήθηκε από έναν νεαρό πληβείο και απαρνήθηκε την ιδιότητα του πατρικίου, προκειμένου να εκλεγεί τριβούνος επόμενο έτος. Αν και θεωρήθηκε εξωφρενικό εκείνη την εποχή, το σχέδιο του Κλόδιου προχώρησε. Αυτός ξεκίνησε ένα πρόγραμμα νομοθεσίας, που αποσκοπούσε να θέσει εκτός νόμου τους πολιτικούς του αντιπάλους και να κατάσχει την περιουσία τους, ενώ είχε ένα σημαντικό κέρδος από τις πράξεις του.

Το 48 π.Χ. η Σύγκλητος απένειμε την *τριβουνική εξουσία* (*tribunicia potestas*) στον δικτάτορα Γάιο Ιούλιο Καίσαρα, ο οποίος, ως πατρίκιος, δεν είχε δικαίωμα να εκλεγεί ως ένας από τους τριβούνους. Όταν δύο από τους εκλεγμένους τριβούνους προσπάθησαν να εμποδίσουν τις ενέργειές του, ο Καίσαρας ζήτησε να παραπεμφθούν και να οδηγηθούν ενώπιον της Συγκλήτου, όπου τους αφαιρέθηκαν οι εξουσίες τους. Ποτέ ξανά ο Καίσαρας δεν αντιμετώπισε εμπόδιο από τους τριβούνους. Κατείχε την εξουσία του τριβούνου μέχρι τον θάνατό του το 44 π.Χ.

Το 23 π.Χ., η Σύγκλητος απένειμε την τριβουνική εξουσία στον ανιψιό του Καίσαρα και πρώτο αυτοκράτορα της Ρώμης, τον Αύγουστο. Από αυτό το σημείο, η τριβουνική εξουσία έγινε απαραίτητη προϋπόθεση για τους αυτοκράτορες, οι περισσότεροι από τους οποίους τη λάμβαναν από τη Σύγκλητο κατά την άνοδό τους στον θρόνο, αν και ορισμένοι είχαν ήδη λάβει αυτήν την εξουσία κατά τη διάρκεια της βασιλείας των προκατόχων τους. Η παραχώρηση αυτής της εξουσίας ήταν ένα μέσο για τον ορισμό ενός ευνοούμενου μέλους της αυτοκρατορικής αυλής ως επιδιωκόμενου διαδόχου του αυτοκράτορα. Ο Αγρίππας, ο Δρούσος ο Νεότερος, ο Τιβέριος, ο Τίτος, ο Τραϊανός και ο Μάρκος Αυρήλιος έλαβαν την τριβουνική εξουσία με αυτόν τον τρόπο. Με την τακτική ανάληψη της εξουσίας του τριβούνου από τους αυτοκράτορες και τους διαδόχους τους, η αρχαία εξουσία των τριβούνων μειώθηκε.

Αν και το αξίωμα του τριβούνου διατηρήθηκε καθ' όλη τη διάρκεια των αυτοκρατορικών χρόνων, η ανεξαρτησία του και οι περισσότερες από τις πρακτικές του λειτουργίες χάθηκαν. Μαζί με το αξίωμα του αιδίλου (*aedilis*), παρέμεινε ένα βήμα στην πολιτική σταδιοδρομία πολλών πληβείων, που φιλοδοξούσαν να εισέλθουν στη Σύγκλητο, τουλάχιστον μέχρι τον 3ο αι. μ.Χ. Υπάρχουν ενδείξεις ότι το αξίωμα του τριβούνου συνέχισε να υπάρχει μέχρι και τον 5ο αι. μ.Χ.

## Δείτε επίσης
* Κατάλογος τριβούνων των πληβείων

## Σημειώσεις


## Παραπομπές

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 

Κατηγορία:Αρχαίοι Ρωμαϊκοί τίτλοι