Παντελής Βουτουρής

Ομότιμος Kαθηγητής της Nεοελληνικής Φιλολογίας στο Τμήμα Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Kύπρου. 

Διευθυντής του Ερευνητικού Κέντρου Νεοελληνικών Σπουδών – Νεοελληνικού Σπουδαστηρίου Πετρώνδα του Πανεπιστημίου Kύπρου.

Πρόεδρος Δ.Σ. του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου (Θ.Ο.Κ.)

## Σπουδές και ακαδημαϊκές θέσεις
Σπούδασε Μεσαιωνική και Nεοελληνική Φιλολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου  Θεσσαλονίκης, όπου υπέβαλε και τη διδακτορική του διατριβή (*Eισαγωγή στην ποιητική του Aνδρέα Eμπειρίκου. H ηρωική, ερωτική και θρησκευτική όψη της ποίησής του*, επόπτης καθηγητής Δημήτρης N. Mαρωνίτης). Κατά την περίοδο 1991-1993 δίδαξε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης με βάση το Π.Δ. 407/1980. Από το 1993 διδάσκει στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Kύπρου, Tμήμα Bυζαντινών και Nεοελληνικών Σπουδών:

1993: Επίκουρος Καθηγητής

1998: Αναπληρωτής Kαθηγητής

2008 κ.ε.: Καθηγητής

Διετέλεσε επίσης επισκέπτης καθηγητής στο King΄s College και στο Πανεπιστήμιο Pώμης Sapienza.

## Διδασκαλία - έρευνα σε πανεπιστήμια του εξωτερικού
– 1991-1993: Πανεπιστήμιο Kρήτης, Φιλοσοφική Σχολή, Ρέθυμνο, Tμήμα Φιλολογίας.

Ενδεικτικοί τίτλοι μαθημάτων: «Εισαγωγή στην ποίηση του Ανδρέα Εμπειρίκου», «Η μεσοπολεμική πεζογραφία», «Πραγματικοί και φασματικοί χώροι της λογοτεχνίας» / «Ηθογραφικό διήγημα, 1880-1900», «Ο ελληνικός υπερρεαλισμός»

– 1999-2000, χειμερινό εξάμηνο: Πανεπιστήμιο Λονδίνου King΄s College, Department of Byzantine and Modern Greek Studies, «Visiting Lecturer».

Συνεργασία με τον καθ. Roderick Beaton, στο πλαίσιο του ερευνητικού του προγράμματος «Ελληνικός νεοκλασικισμός» (χρηματοδότηση: Ίδρυμα Αναστάσιος Λεβέντης)

– 2000, εαρινό εξάμηνο: Πανεπιστήμιο Pώμης Sapienza, Dipartimento di Lettere e Filosofia, Επισκέπτης Καθηγητής.  

Στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού σεμιναρίου της καθηγήτριας Paola Maria Minucci πρόσφερε μαθήματα για το νεοελληνικό διήγημα 1880-1900 και ειδικότερα τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη.

## Διαλέξεις - σειρές διαλέξεων σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα του εξωτερικού
– 1999, Σεπτέμβριος-Οκτώβριος: Ακαδημία της Βαρκελώνης, Καταλανικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών, σειρά τριών διαλέξεων με θέμα τον Σουρεαλισμό στην Ελλάδα, στους μεταπτυχιακούς φοιτητές του καθηγητή Alexis Eudal Sola

– 2000, 17 Φεβρουαρίου: Πανεπιστήμιο Οξφόρδης («Seminars and Special Lectures in Modern Greek Studies»)· θέμα: «H αυτοβιογραφική μυθοπλασία στην πεζογραφία του 19ου αιώνα»

– 2000, 29 Φεβρουαρίου: Πανεπιστήμιο Κέιμπριτζ, Faculty of Modern and Medieval Languages· θέμα «H κλασική αρχαιότητα στην πεζογραφία του 19ου αιώνα»

– 2000, 5 Ιουνίου: Istituto di Filologia Greca Bruno Lavagnini, Παλέρμο· θέμα «O Aλέξανδρος Παπαδιαμάντης και το ζήτημα του αυτοβιογραφισμού»

– 2007, 22-23 Μαϊου: Πανεπιστήμιο Βελιγραδίου, Φιλοσοφική Σχολή, δύο διαλέξεις με γενικό θέμα «Νατουραλισμός και ηθογραφία στη νεοελληνική πεζογραφία: α) Ανδρ. Καρκαβίτσας, *Ο ζητιάνος* / β) Αλ. Παπαδιαμάντης,  «Ερωτισμός και θρησκευτικότητα»

– 2010, 18 Μαϊου: Residència d' Investigadors, Βαρκελώνη· θέμα Η Κύπρος, μέσα από την Τετραλογία των καιρών του Γ. Φ. Πιερίδη» (εκτενής αναφορά στη διάλεξη: Josep-Maria Ureta, «Chipre como alegoría», *El Periodico*, 19. 05. 2010)

– 2012, 20 Απριλίου: Πανεπιστήμιο Κολούμπια, Νέα Υόρκη· θέμα:  «Linguistic geography and identity in *The Axion Esti*». A Seminar on the Poetry of Odysseas Elytis

– 2013, Ιούνιος: Πανεπιστήμιο Γρανάδας, Κέντρο Βυζαντινών, Νεοελληνικών και Κυπριακών Σπουδών (El Centro de Estudios Bizantinos, Neogriegos y Chipriotas), σειρά διαλέξεων με θέματα σχετικά με τη λογοτεχνία της Κύπρου, στους μεταπτυχιακούς φοιτητές του καθηγητή Μόσχου Μορφακίδη Φυλακτού

– 2016, 18 Οκτωβρίου: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, διάλεξη στο Μεταπτυχιακό Colloquium του Τομέα Μεσαιωνικών και Νέων Ελληνικών Σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής· θέμα: «Η θεωρία του Εκφυλισμού: J. A. Gobineau και Max Nordau»

– 2017, 26 Απριλίου: Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, διάλεξη στο πλαίσιο του Μεταπτυχιακού Κύκλου Διαλέξεων του Τομέα Νεοελληνικής Φιλολογίας Φιλοσοφικής Σχολής· θέμα: «Παρατηρήσεις για τη διαμάχη Παλαμά - Καβάφη. Η στάση του Ι.Μ. Παναγιωτόπουλου»

– 2018, 7 Μαρτίου: Πανεπιστήμιο Πατρών, Φιλοσοφική Σχολή· θέμα: «Ο ερωτικός Παλαμάς»

– 2019, 29 Μαρτίου: Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ρέθυμνο, Φιλοσοφική Σχολή-Τμήμα Φιλολογίας,· θέμα: «Τα ερωτικά ποιήματα του Κωστή Παλαμά»

## Παράλληλες δραστηριότητες
– 1980: εκδίδει στη Θεσσαλονίκη το περιοδικό *Φαιαδέρων*

– 1980-1983: Δημοσιεύει, τακτικά, άρθρα για τα πολιτιστικά δρώμενα της Θεσσαλονίκης στις αθηναϊκές εφημερίδες *Το Βήμα* και *Τα Νέα*. Δημοσιεύει τις πρώτες κριτικές μελέτες για τη λογοτεχνία της Κύπρου

– 1992-2001: Συνεργάζεται σε τακτά διαστήματα, ως επιφυλλιδογράφος, με τις αθηναϊκές εφημερίδες *Το Βήμα* και *Τα Νέα*

– 1996: Ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Ελληνικού Πολιτισμού στη Λευκωσία, και μέλος του πρώτου εκλεγμένου διοικητικού συμβουλίου

– 2009-2016: Πρόεδρος επιστημονικής επιτροπής αποτελούμενης από καθηγητές πανεπιστημίων για τη σύνταξη των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων (ΝΑΠ) στο μάθημα της Λογοτεχνίας για όλες τις βαθμίδες της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Στα αμέσως επόμενα χρόνια εκτός από τα ΝΑΠ σχεδιάστηκαν υπό την εποπτεία του τα νέα διδακτικά βιβλία για τις τρεις τάξεις του Γυμνασίου (έξι συνολικά βιβλία· τρία για τους μαθητές και τρία για τους εκπαιδευτικούς) κάτω από τον γενικό τίτλο *Ο λόγος ανάγκη της ψυχής* (πρόκειται για ΝΑΠ και τα βιβλία που χρησιμοποιούνται και σήμερα). Η επιτροπή ολοκλήρωσε το έργο της το 2016.

– 2013-2015: Διοργανώνει στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, σε τακτά διαστήματα, κύκλους διαλέξεων κάτω από τον γενικό τίτλο «Δωρεάν μαθήματα ελληνικής παιδείας και πολιτισμού», και εν συνεχεία το 2016-2017 νέους κύκλους διαλέξεων στο Πολιτιστικό Κέντρο Στροβόλου κάτω από τον γενικό τίτλο «Λογοτεχνικές συναντήσεις της Πέμπτης»

– 2010-2015: Αριστίνδην μέλος του διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος Προώθησης Έρευνας

– 2013 κ.ε.: Μέλος του διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος Κώστα Μόντη

– 2014-2019: Συνεργάζεται στενά με την Ines di Salvo, καθηγήτρια της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Παλέρμο (ανταλλαγές φοιτητών, διοργάνωση συνεδρίων κλπ.). Στο πλαίσιο αυτής της συνεργασίας μεταξύ άλλων γίνεται στο Παλέρμο το 2014 και η εκδήλωση για τη συμπλήρωση 40 χρόνων από την τουρκική εισβολή

– 2015 κ.ε.: Μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Ιδρύματος Κώστα Μόντη

– 2016 κ.ε: Μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Κοινωφελούς Επιστημονικού και Πολιτιστικού Ιδρύματος Φώτος Φωτιάδης

– 2022: Πρόεδρος της κριτικής επιτροπής κρατικών βραβείων λογοτεχνίας (Κύπρου) για το 2021.

– 2023: Πρόεδρος του Δ.Σ. του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου (Θ.Ο.Κ.)

## Συγγραφικό έργο

### Α. Μονογραφίες
1. *Ως εις καθρέπτην... Προτάσεις και υποθέσεις για την ελληνική πεζογραφία του 19ου αιώνα*, Aθήνα,  Nεφέλη 1995.

Στο βιβλίο προτείνεται μια ριζική αναθεώρηση της καθιερωμένης ιστορίας για την πεζογραφία του 19ου αιώνα. Ειδικότερα, διατυπώνονται οι εξής προτάσεις: α. Ο ρεαλισμός στην πεζογραφία ξεκινά αρκετά νωρίτερα, απ’ ό,τι πιστεύεται, γύρω στα 1960. β. Το ιστορικό μυθιστόρημα δεν αποτελεί, όπως πιστεύεται, την κυρίαρχη αφηγηματική κατηγορία  της περιόδου 1830–1880, αλλά μια άλλη αφηγηματική κατηγορία την οποία ονομάζω αστική ηθογραφία. Σε αυτό το κεφάλαιο χρησιμοποιεί για πρώτη φορά στην Ελλάδα τον όρο μυστήρια ή απόκρυφα μυθιστορήματα. γ. Στο τελευταίο κεφάλαιο προτείνεται ένας διαφορετικός, διευρυμένος ορισμός της ηθογραφίας.

2. *H συνοχή του τοπίου. Eισαγωγή στην ποιητική του Aνδρέα Eμπειρίκου*, Aθήνα, Kαστανιώτης 1997.

Στο βιβλίο υποστηρίζονται τα εξής: α. Η καθιερωμένη αντίληψη που θέλει τον Εμπειρίκο έναν άναρχο χρήστη της αυτόματης γραφής δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Αντιθέτως, υποστηρίζεται ότι το έργο του Εμπειρίκου βασίζεται σε μια σταθερή τυπολογία: σταθερές θεματικές λειτουργίες, τυποποιημένη οργάνωση της πλοκής, στερεότυπος τρόπος μεταφορικής σηματοδότησης. β. Η σχέση του Εμπειρίκου με τον υπερρεαλισμό δεν χαρακτηρίζεται από ορθόδοξη προσήλωση· αντιθέτως είναι επεισοδιακή και επιλεκτική. Για παράδειγμα παρέμεινε τελείως ξένος με τις πολιτικές αναζητήσεις, παρεμβάσεις και θεωρητικούς προβληματισμούς του γαλλικού υπερρεαλισμού.

3. *Αγαπημένε μου Ζαρατούστρα. Παλαμάς Νίτσε*, Αθήνα, Καστανιώτης 2006.

Η ηρωική φιλοσοφία του Νίτσε προβάλλεται στην Ελλάδα ως αντίδοτο στο τραυματικό σύνδρομο του 1897. Η ιδεολογική ρευστότητα της εποχής, η οποία σηματοδοτείται αφενός από την αίσθηση της κοινωνικής αποσύνθεσης και αφετέρου από την προσδοκία της εθνικής αναγέννησης, θα αποτελέσει γόνιμο έδαφος για τη θεωρία ιδίως του υπερανθρώπου. Τα πυκνά ίχνη του Νίτσε απότελούν από το 1899 και εξής οδοδείκτες στο έργο του Κωστή Παλαμά. Η προσέγγιση του παλαμικού έργου μέσα από αυτή την οπτική φωτίζει σκοτεινές περιοχές του και αναδεικνύει παντελώς άγνωστες όψεις του.

4. *Ιδέες της σκληρότητας και της καλοσύνης. Εθνικισμός, σοσιαλισμός, ρατσισμός (1897-1922)*, Αθήνα, Καστανιώτης 2017.

Το βιβλίο αξιοποιεί, σε μεγάλο βαθμό, υλικό και τεκμήρια τα οποία προέκυψαν από το ερευνητικό πρόγραμμα «Ιδεολογίες στην Ελλλάδα: Εθνικισμός, Ρατσισμός, Σοσιαλισμός» Με σημείο αναφοράς τις θεωρίες της σκληρότητας, εξετάζονται οι σημαντικότερες ιδεολογικές τάσεις στην Ελλάδα κατά την κρίσιμη εικοσιπενταετία ανάμεσα στις δύο μεγάλες τραυματικές στρατιωτικές ήττες του 1897 και του 1922· μια ταραγμένη δηλαδή περίοδο, κατά τη διάρκεια της οποίας (με πλαίσιο δραματικά ιστορικά γεγονότα: μακεδονικός αγώνας, στρατιωτικό κίνημα του 1909, βαλκανικοί πόλεμοι, παγκόσμιος πόλεμος) κορυφώνεται το δημοτικιστικό κίνημα, αναζωπυρώνεται η Μεγάλη Ιδέα, αναβιώνει ο μεσσιανισμός, εκδηλώνεται ο εθνικός διχασμός, και αναλαμβάνονται σταυροφορίες για την ανόρθωση της χώρας, την κάθαρση και την αναγέννηση τόσο της  πολιτικής όσο και της πνευματικής ζωής. Εποχή, με άλλα λόγια, της δοκιμασίας, των μεγάλων αναμετρήσεων και των ιδεολογιών· του σοσιαλισμού, του εθνικισμού, και του ρατσισμού.

Βραβεία

– Πρώτο βραβείο στην κατηγορία «δοκίμια-μελέτες» του ηλεκτρονικού περιοδικού Ο αναγνώστης

– Πρώτο κρατικό βραβείο στην κατηγορία «μελέτης ­δοκιμίου» του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Κύπρου

Παρουσιάσεις

– Αθήνα, Σπίτι της Κύπρου, 07 Μαϊου 2019. Μίλησαν για το βιβλίο οι: Χριστίνα Ντουνιά, Κώστας Κουτσουρέλης, Μαρίνος Πουργούρης

– Πανεπιστήμιο Κύπρου, 14 Φεβρουαρίου 2019, διοργάνωση Σχολή Μεταπτυχιακών Σπουδών. Μίλησαν για το βιβλίο οι: Πέτρος Παπαπολυβίου, Κυριάκος Δημητρίου. Συντονιστής Χαρίδημος Τσούκας

Βιβλιοκρισίες

– Γιώργος Σιακαντάρης, «Σκληροί» όλων των αποχρώσεων, Τα Νέα / Βιβλιοδρόμιο, 19.5.2018

– Γιώργος Περαντωνάκης, Έθνος, φυλή και άλλες ιδέες, Εφημερίδα των Συντακτών, 5.5.2018

– Νίκος Μπακουνάκης, Σκληρότητα, Το Βήμα / Βιβλία, 4.2.2018

– Μαρίνος Πουργούρης.  «Ο λόγος της σκληρότητας και της καλοσύνης», Νέο Πλανόδιον,    

– Κυριάκος Δημητρίου,  Παντελή Βουτουρή, Ιδέες της Σκληρότητας και της Καλοσύνης ...

παιδεία­news, 12 Αυγούστου 2019

5. *Κάπου στην Κύπρο, στον νομό Πρεβέζης... Εισαγωγή στην ποιητική του Κώστα Μόντη*, Αθήνα, Ερατώ 2024.

Μοιάζει παράδοξο το γεγονός ότι το σύνδρομο της Πρέβεζας και τα αδιέξοδα τα οποία κατοπτρίζονται σε ορισμένα ποιήματα των πρώιμων συλλογών του, μέχρι  το 1954, οριοθετούνται στο πλαίσιο μιας ιδιωτικής αποκλειστικά περιοχής. Τούτη την περίοδο του εγώ, της ανασφάλειας και της καταβύθισης στα επαγγελματικά, βιοτικά, και οικογενειακά προβλήματα, δεν συσχετίζει σε κανένα του ποίημα το προσωπικό με το γενικότερο κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα. Στις *Στιγμές* του 1958 ωστόσο, την πρώτη συλλογή που εκδίδεται στα χρόνια του Αγώνα, την ώρα που στα διπλωματικά παρασκήνια προετοιμάζεται η συνθηκολόγηση, τα ιδιωτικά αδιέξοδα εγγράφονται στα συλλογικά και η ποίηση του Μόντη αποκτά το πολιτικό έρμα που της έλειπε. Μερικά χρόνια αργότερα, στα τελη της δεκαετίας του 1960, καθώς δοκιμάζεται ο ανθρωπισμός του μπροστά στα μεγάλα παγκόσμια προβλήματα (τον εμφύλιο, την πείνα και τον θάνατο χιλιάδων παιδιών στην Μπιάφρα, τον πόλεμο του Βιετνάμ, την εισβολή των Ρώσων στην Τσεχοσλοβακία) ο πολιτικός ορίζοντας του έργου του διευρύνεται και προσλαμβάνει οικουμενικές πλέον διαστάσεις. Διαγράφονται με αυτό τον τρόπο, ξεκάθαρα, τρεις αλληλένδετες και επικαλυπτόμενες ισοτοπίες (προσωπική, συλλογική, οικουμενική) οι οποίες αναλογούν σε ισάριθμες εννοιακές περιοχές ή θεματικούς κύκλους (εγώ, εμείς, όλοι). Αυτό είναι το σχήμα της ποιητικής του Κ. Μόντη το οποίο προτείνεται και αναπτύσσεται στα τρία μέρη του βιβλίου.

### Β. Ανθολογίες (ανθολόγηση, φιλολογική επιμέλεια, εισαγωγή)
1. Άγγελος Bλάχος, *Διηγήματα. Kοινωνικαί μελέται και εικόνες*, Aθήνα, Nεφέλη 1997

Ο Άγγελος Βλάχος, ο συνεπέστερος ίσως αθηναιογράφος του 19ου αιώνα, φωτογραφίζει την αθηναϊκή κοινωνία της εποχής του, διακωμωδεί την επιδειξιομανία και σαρκάζει τη μαζική υστερία πλουτισμού στα χρόνια του Λαυρεωτικού ζητήματος. Στον τόμο ανθολογούνται εκτός από διηγήματα και ορισμένα χρονογραφικά κείμενα. Εισαγωγή, σελ. 7-32.

2. Παύλος Ξιούτας, *Ποιήματα*, Λευκωσία, Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου, 2003

Ο τόμος περιλαμβάνει επιλογή ποιημάτων που έγραψε ο Παύλος Ξιούτας στη διάρκεια μιας περίπου πεντηκονταετίας. Η επιλογή, από ένα corpus ανέκδοτων ποιημάτων που βρίσκονται σε δακτυλόγραφη μορφή στο προσωπικό αρχείο του Π. Ξιούτα, έγινε από τους Παναγιώτη Σέργη και Κωστή Κολώτα. Ο Π. Ξιούτας είχε ταξινομήσει ο ίδιος τα ποιήματά του σε επτά θεματικές ενότητες, τις οποίες και είχε τιτλοφορήσει. Εισαγωγή, σελ. 17-21.

3. Κώστας Μόντης,  *Γράμματα στη Μητέρα*. Εικαστική ερμηνεία Ανδρέας Λαδόμματος, Αθήνα, Εκδόσεις Ιδρύματος Κώστα Μόντη 2014

Ο συγκεκριμένος συλλεκτικός τόμος εκδόθηκε το 2014 στο πλαίσιο του Έτους Κώστα Μόντη (εκατό χρόνια από τη γέννησή του) και αποτελείται από σύντομα αποσπάσματα από τα τρία *Γράμματα στη Μητέρα*, τα οποία επέλεξα με κριτήριο την προοπτική εικονογράφησής τους, τα πρότεινα στον Ανδρέα Λαδόμματο και συζήτησα διεξοδικά μαζί του για το κάθε απόσπασμα ξεχωριστά. Εισαγωγή, σελ. 8-15.

4. Λευτέρης Γιαννίδης, *Βήματα στην άμμο και άλλα ποιήματα*, έκδ. Ερευνητικό Κέντρο Νεοελληνικών Σπουδών - Πανεπιστήμιο Κύπρου, 2018

Ο τόμος περιλαμβάνει α) τα ποιήματα της μοναδικής ισχνής συλλογής του Γιαννίδη *Βήματα στην άμμο*, 1938 και  β. ανέκδοτα ποιήματα αφενός από το προσωπικό αρχείο του Γιαννίδη το οποίο μου εμπιστεύτηκε η οικογένειά του και αφετέρου από αθησαύριστα ποιήματα που εντοπίστηκαν ύστερα από συστηματική έρευνα στον κυπριακό περιοδικό και ημερήσιο τύπο. Εισαγωγή, σελ. 11-22

5. *Ο ερωτικός Παλαμάς*, Αθήνα, εκδ. Μελάνι 2018

Η συγκεκριμένη ανθολογία είναι από μιαν άποψη αιρετική γιατί προτείνει μια εντελώς διαφορετική, από τη στερεότυπη, εικόνα του Κωστή Παλαμά. Ο χαρακτηρισμός του εθνικού ποιητή ως «ηδονικού» και «σαρκολάτρη» ξενίζει γιατί συγκρούεται με χρόνιες παραμορφώσεις και εμπεδωμένα στις σχολικές αίθουσες φιλολογικά στερεότυπα. Ωστόσο αυτό που δεν επιδέχεται αμφισβήτηση είναι ότι ο έρωτας, σαρκικός ή μετουσιωμένος, είναι διάχυτος σε όλη την έκταση του ποιητικού του έργου. Τα ερωτικά του ποιήματα είναι, μάλιστα, περισσότερα από τα ποιήματα κάθε άλλης θεματικής κατηγορίας, ακόμη και από τα πατριδολατρικά του. Η ανθολόγηση συγκεντρώνει και τοποθετεί σε χρονολογική τάξη ερωτικά ποιήματα των πενήντα περίπου δημιουργικών χρόνων του Παλαμά. Εισαγωγή σελ. 17-58.

Παρουσιάσεις

– Αθήνα, Βιβλιοπωλείον ΙΑΝΟΣ, 22 Μαρτίου 2018. Για το βιβλίο μίλησαν οι φιλόλογοι: Κ. Γ. Κασίνης, Άννα Κατσιγιάννη, Ευρ. Γαραντούδης· διάβασαν ποιήματα από το βιβλίο οι ποιητές: Μιχάλης Γκανάς, Δήμητρα Χριστοδούλου, Ειρήνη Γιαννάκη· στο πιάνο ο συνθέτης Μιχάλης Τερζής· τραγούδησε η Σοφία Μιχαηλίδη.

ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΒΟΥΤΟΥΡΗΣ - Ο ΕΡΩΤΙΚΟΣ ΠΑΛΑΜΑΣ - YOUTUBE

– Αθήνα, Βιβλιοπωλείον ΕΠΙΚΕΝΤΡΟΝ, 22 Δεκεμβρίου 2018. Για το βιβλίο μίλησαν οι: Άννα Μαρίνα Κατσιγιάννη, Κώστας Κουτσουρέλης. Διαβασαν ποιήματα από το βιβλίο οι ποιητές-ποιήτριες: Μιχάλης Γκανάς, Γιώργος Κεντρωτής, Μαρία Βαχλιώτη, Ειρήνη Γιαννάκη

Βιβλιοκρισίες

– Ευριπίδης Γαραντούδης, «Εγώ είμ’ ερωτοπλάνταχτος», Περιοδικό Ποιητική, τχ. 23, Άνοιξη-Καλοκαίρι 2019, σ. 233-­237

– Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, Η ερωτική ανθοφορία του Κωστή Παλαμά. Μια ανθολογία- έκπληξη για τον ποιητή της Μεγάλης Ιδέας, Αθηναϊκό - Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, 27.4.2019

– Άννα Κατσιγιάννη, «Η αλχημεία του έρωτα και του πόνου: μια επανεκτίμηση της ποίησης του Κωστή Παλαμά», www.oanagnostis.gr, 5.4.2019

– Κώστας Παπαγεωργίου, Η αρμονική σύμπλεξη ιδανισμού και ηδονισμού, Εφημερίδα των Συντακτών, 8.3.2019

– Παύλος Μαργαρίτης, «Ο ερωτικός Παλαμάς»: Η ερωτική ανθοφορία του μεγάλου ποιητή, The Fact, 27.4.2019

### Γ. Κριτική έκδοση
Κωστής Παλαμάς, *Άπαντα*, τόμος έβδομος. Οι Πεντασύλλαβοι – Τα παθητικά κρυφομιλήματα – Οι Λύκοι – Δυο λουλούδια από τα ξένα – Δειλοί και σκληροί στίχοι – Ο κύκλος των τετράστιχων, Αθήνα, Ίδρυμα Κωστή Παλαμά 2020.

Η φιλολογική έκδοση των *ΑΠΑΝΤΩΝ* του Κωστή Παλαμά αποτελεί την πρώτη συναγωγή του συνόλου του δημοσιευμένου και ανέκδοτου έργου του ποιητή. Υπολογίζεται ότι θα εκδοθούν στα αμέσως επόμενα 2-3 χρόνια 45-50 τόμοι, οι οποίοι θα περιλαμβάνουν εκτός από τα ποιήματα, τα κριτικά κείμενα, τα άρθρα και χρονογραφήματα, και την αλληλογραφία του. Προκειται, συνεπώς, για ένα εκδοτικό εγχείρημα, υπό τη γενική εποπτεία του «Ιδρύματος Κωστή Παλαμά», το οποίο στην ιστορία των ελληνικών εκδόσεων δεν έχει άλλο προηγούμενο. Η φιλολογική επιμέλεια των τόμων έχει ανατεθεί σε πανεπιστημιακούς ειδικούς στο παλαμικό έργο. Στην κριτική αποκατάσταση ποιημάτων του έβδομου τόμου χρησιμοποίησα ως βάση την τελευταία από τον ίδιο τον Παλαμά έκδοση, με επικουρική αντιβολή με τις προηγούμενες εκδόσεις, τις επιμέρους δημοσιεύσεις σε εφημερίδες και περιοδικά, τα σωζόμενα αυτόγραφα, και τις παρασελίδιες διορθώσεις του ποιητή στα προσωπικά του αντίτυπα. Το Υπόμνημα, σελ. 457-660, περιλαμβάνει: α. Σημείωμα του επιμελητή, β. Σημειώσεις – Σχόλια, γ. Ευρετήρια (κύριων ονομάτων, τίτλων, πρώτων στίχων των ποιημάτων, δ. χρονολογικό πίνακα των ποιημάτων, ε. Γλωσσάριο. στ. Σημειώσεις του επιμελητή στοιε οποίες αποτυπώνεται η παράδοση και ιστορία των κειμένων, με πληροφορίες για τις πρώτες δημοσιεύσεις, τις προηγούμενες εκδόσεις και τα σωζόμενα αυτόγραφα.

### Δ. Επιμέλεια συλλογικών τόμων και Πρακτικών
1. *Ο ελληνισμός στον 19ο αιώνα. Ιδεολογικές και αισθητικές αναζητήσεις*, επιμ. Π. Βουτουρής - Γ. Γεωργής [Πρακτικά Επιστημονικού Συνεδρίου], Αθήνα, Καστανιώτης 2006

2. Κωστής Παλαμάς. *Ο ποιητής και ο κριτικός*, [Πρακτικά Επιστημονικού Συνεδρίου], επιμ. Π. Βουτουρής, Αθήνα, Μεσόγειος [εκδ. Πανεπιστημίου Κύπρου] 2007

3. Αφιέρωμα: Κωστής Παλαμάς, Νέα Εστία, τχ. 1878 (Σεπτέμβριος 2018), επιμ. Π. Βουτουρής

4. Η λογοτεχνία του Αγώνα 1955-1959, [Πρακτικά Επιστημονικού Συνεδρίου], επιμ. Π. Βουτουρής - Ελένη Ιωάννου, 2021

5. *Κωστής Παλαμάς και κυπριακά γράμματα*, επιμ. Π. Βουτουρής - Λ. Γαλάζης - Κ. Ιωάννου, Όμιλος Λογοτεχνίας και Κριτικής, Λευκωσία 2022

6. *...κάτω απ’ τη γέρικη συκομουριά. Μέρες Σεφέρη 2019* επιμ. Π. Βουτουρής - Tamara Vukovic,  Δήμος Αγίας Νάπας – Νεοελληνικό Σπουδαστήριο Πετρώνδα Πανεπιστήμιο Κύπρου 2023)

### Ε. Διδακτικά βιβλία
1. *Η Νεοελληνική Λογοτεχνία της Κύπρου*, διδακτικό εγχειρίδιο για τους φοιτητές του προγράμματος Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό :  Λογοτεχνία της Κύπρου (12ος - 20ος αιώνας), Λευκωσία, Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου 2010 [ηλεκτρονική μορφή].

2. Γενική εποπτεία Συντακτικής Ομάδας, Πρόεδρος Επιτροπής Διαμόρφωσης Προγράμματος Σπουδών Λογοτεχνίας (2009-2016). Βιβλία για τη διδασκαλία του μαθήματος της Λογοτεχνίας στις τρεις τάξεις του Γυμνασίου:

Α1. Ο λόγος ανάγκη της ψυχής. Κείμενα Λογοτεχνίας Α΄ Γυμνασίου, Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού - Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου - Υπηρεσία Ανάπτυξης Προγραμμάτων, Λευκωσία 2011, ανατύπωση 2014.

Α2. *[http://archeia.moec.gov.cy/sm/12/logos_anagki_psychis_vivlio_ekpaideftikou.pdf Ο λόγος ανάγκη της ψυχής]*. Κείμενα Λογοτεχνίας Α΄ Γυμνασίου. Ερωτήσεις – Δραστηριότητες. Βιβλίο για τον εκπαιδευτικό, Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού - Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου - Υπηρεσία Ανάπτυξης Προγραμμάτων, Λευκωσία 2011

Β1. *[http://archeia.moec.gov.cy/sm/13/vivlio_mathiti_b_gymn_2014.pdf Ο λόγος ανάγκη της ψυχής]*. Κείμενα Λογοτεχνίας Β΄ Γυμνασίου, Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού - Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου - Υπηρεσία Ανάπτυξης Προγραμμάτων, Λευκωσία 2012, ανατύπωση 2014

Β2. *[http://archeia.moec.gov.cy/sm/14/vivlio_mathiti_c_gymn_2014.pdf Ο λόγος ανάγκη της ψυχής]*. Κείμενα Λογοτεχνίας Β΄ Γυμνασίου. Ερωτήσεις – Δραστηριότητες. Βιβλίο για τον εκπαιδευτικό, Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού - Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου - Υπηρεσία Ανάπτυξης Προγραμμάτων, Λευκωσία 2012

Γ1. *[http://archeia.moec.gov.cy/sm/14/vivlio_mathiti_c_gymn_2014.pdf Ο λόγος ανάγκη της ψυχής]*. Κείμενα Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού - Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου - Υπηρεσία Ανάπτυξης Προγραμμάτων, Λευκωσία 2014

Γ2. *[http://archeia.moec.gov.cy/sm/14/vivlio_ekpaideftikou_c_gymn_2014.pdf Ο λόγος ανάγκη της ψυχής].* Κείμενα Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου. Ερωτήσεις – Δραστηριότητες. Βιβλίο για τον εκπαιδευτικό, Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού - Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου - Υπηρεσία Ανάπτυξης Προγραμμάτων, Λευκωσία 2014

### ΣΤ. Δημοσιεύσεις σε πρακτικά συνεδρίων, συλλογικούς τόμους, αφιερωματικά τεύχη (επιλογή)
1. «H κλειστή κάμαρα. Σεφέρης-Kαρυωτάκης-Ravel», στον τ. *Γιώργος Σεφέρης. Φιλολογικές και ερμηνευτικές προσεγγίσεις. Δοκίμια εις μνήμην Γ.Π. Σαββίδη*, επιμ. M. Πιερής, Aθήνα, Πατάκης 1997, σ. 95-105.

2. «O Άγγελος Bλάχος και το αίτημα του ρεαλισμού»,  στον τ. *Aπό τον Λέανδρο στον Λουκή Λάρα. Mελέτες για την πεζογραφία της περιόδου 1830-1880*, επιμ. N. Bαγενάς, Hράκλειο, Πανεπιστημιακές Eκδόσεις Kρήτης 1997, σ. 291-302.

3. «Eκδοχές του καρυωτακισμού στην κυπριακή λογοτεχνία», στον τ. *Kαρυωτάκης και καρυωτακισμός*, Aθήνα, Eταιρεία Σπουδών Nεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας 1998, σ. 167-193.

4. «Λογοτεχνικές αναζητήσεις», στον τ. *Iστορία της Eλλάδας του 20ού αιώνα. Οι απαρχές 1900–1922*, επιμ. Χρ. Χατζηιωσήφ, Α΄ τόμος, Μέρος 2ο, Aθήνα,  Bιβλιόραμα 2000, σ. 283-309.

5. «Η “Φαντασία και η πατρίς”  του Κ. Παλαμά - Το *Ελεύθερο πνεύμα* του Γ. Θεοτοκά. Συγκριτική  ανάγνωση», στον τ. *Ο λόγος της παρουσίας. Τιμητικός τόμος για τον Παναγιώτη Μουλλά*, επιμ. Μαίρη Μικέ - Μ. Πεχλιβάνος - Λίζυ Τσιριμώκου, Αθήνα,  Σοκόλης 2005,  σ. 61-71.

6. «Πραγματικός και φανταστικός χώρος στον Νίκο Καχτίτση. Η προέκταση μιας υπερρεαλιστικής αναζήτησης», στον τ. *Ελληνικός μεταπολεμικός υπερρεαλισμός*, έκδοση Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, επιμ. Γ. Η. Παππάς, Πάτρα, εκδόσεις περί τεχνών 2005, σ. 464-475.

7. «Ο κασσιανισμός του Κωστή  Παλαμά και ο Κ. Π. Καβάφης», στον τ. *Κωστής Παλαμάς. Εξήντα χρόνια από τον θάνατό του. Β΄Διεθνές Συνέδριο, Γραμματολογικά - Εκδοτικά - Κριτικά - Ερμηνευτικά ζητήματα. Πρακτικά*, τ. Β΄, Αθήνα, Ίδρυμα Κωστή Παλαμά 2006, σ. 801-815.

8. «Η Μεγάλη Ιδέα του Κωστή Παλαμά», στον τ. *Ο ελληνισμός στον 19ο αιώνα. Ιδεολογικές και αισθητικές αναζητήσεις*, επιμ. Π. Βουτουρής - Γ. Γεωργής, Αθήνα, Καστανιώτης 2006, σ. 76-97.

9. «Ο Κωστής Παλαμάς και ο Σπυρίδων Ζαμπέλιος. Η πρώτη συζήτηση για τον Ρεαλισμό στην Ελλάδα», στον τ. *Κωστής Παλαμάς, ο ποιητής και ο κριτικός*, επιμ. Π. Βουτουρής, Αθήνα, Μεσόγειος, 2006, σ. 249-261.

10. “La polifonia della narrativa greca alla fine del XIX secolo”, στον τ. *Il verismo fra Sicilia e Grecia*, Quaderni del Dipartimento di Filologia Moderna, Universita di Catania 2007.

11. «Σκέψεις για τον ελληνικό υπερρεαλισμό», στον τ. *Ανθολόγιο Κριτικών Κειμένων για τη μελέτη της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (19ος-20ός αιώνας)*, επιμ. Μιχ. Μπακογιάννης, Πάτρα, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο 2008, σ. 343-358.

12. «Το Διπλό βιβλίο του Δημήτρη Χατζή. Η σκηνοθεσία της διάσπασης και η επαγγελία της σύνθεσης», στον τ. Ευτυχισμός. Τιμή στον Ερατοσθένη Καψωμένο, Ιωάννινα, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων 2010, σ. 55-69.

13. «Οδυσσέας Ελύτης -  Περικλής Γιαννόπουλος. Από την ελληνική γραμμή στον υπερρεαλιστικό νεοκλασικισμό», στον τ. *Ο Ελύτης στην Ευρώπη*, επιμ. Paola Minucci - Χρ. Μπιντούδης, Αθήνα, Ίκαρος 2011, σ. 332-359

14. «Τα "Κομμάτια από το τραγούδι του ήλιου" του Κ. Παλαμά και "Ο ήλιος κατά τους δημώδεις μύθους" του Ν. Πολίτη. Παράλληλη ανάγνωση», στον τ. *Η Ποίηση και η Ποιητική του Κ. Παλαμά. Εβδομήντα χρόνια από τον θάνατό του*, Αθήνα, Ίδρυμα Κωστή Παλαμά 2016,  σ. 263-272

15. «[Παλαμάς - Νίτσε] Αντί συμπερασμάτων», στον τ. *Εισαγωγή στην ποίηση του Παλαμά. Επιλογή κριτικών κειμένων*, επιμ. Ευρ. Γαραντούδης, Ηράκλειο, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης  2016, σ. 349-367.

16. «Η λογοτεχνία στα χρόνια του Αγώνα (1955-1959)», στο *Αφιέρωμα στην Κύπρο. Ιστορία ­ λογοτεχνία ­ τέχνη*,  Νέα Εστία, τχ. 1871 (Δεκέμβριος 2016) σ. 444-454

17. «Εκείνο το κελί του δεν είχε μήτε τοίχους, μήτε σκεπή... Το ζήτημα της δυαδικότητας και του εσωτερικού διχασμού του Παλαμά», *Νέα Εστία*, τχ. 1878 (Σεπτέμβριος 2018), Αφιέρωμα: Κωστής Παλαμάς, σ. 621-634

18. «Ξαναδιαβάζουμε τον Παλαμά...», *Νέα Εστία*, τχ. 1878 (Σεπτέμβριος 2018), Αφιέρωμα: Κωστής Παλαμάς, [εισαγωγικό κείμενο], σ. 511-­513.

19. «Γιώργος Σεφέρης ­ James Joyce», στον τ. *Μα τι γυρεύουν οι ψυχές μας ταξιδεύοντας; Αναζητήσεις και αγωνίες των ελλήνων λογοτεχνών του μεσοπολέμου (1918­-1939). Διεθνές συνέδριο προς τιμήν του Peter Mackridge, Καλαμάτα 18­-19 Μαΐου 2017*, επιμ. Ελένα Κουτριάνου και Έλλη Φιλοκύπρου, Αθήνα, εκδ. Νεφέλη 2018, σ. 158­-166.

20. «Το πρώιμο ποιητικό έργο του Κώστα Μόντη», *δέκατα*, τχ. 57, άνοιξη 2019, αφιέρωμα: *Κύπρον οὗ μ᾽ ἐθέσπισεν. Η νεοελληνική λογοτεχνία της Κύπρου σήμερα*, σ. 16­-29

21. «Οι "Φωτιές του Άϊ-Γιάννη" του Γ. Σεφέρη και "Ο καθρέφτης τ’ άϊ Γιαννιού" του Κ. Παλαμά. Συγκριτική αναγνωση», *Πρακτικά Γ΄ Συμποσίου Σεφέρη, Αγία Νάπα 3-5 Νοεμβρίου 2017* (υπό έκδοσιν)

22. «Το ερωτικό σκίρτημα. Τα τραγούδια της Φωτεινής», *νέα ευθύνη*, τχ. 46­-47 (Ιούλιος­-Δεκέμβριος 2019), Αφιέρωμα στον Κωστή Παλαμά. 160 χρόνια από τη γέννησή του, σ. 242-­247.

23. «Ο Παλαμάς και η σοσιαλιστική πρόκληση», *Νέον Πλανόδιον*, τχ. 4 (χειμώνας 2019-2020), αφιέρωμα: Κωστής Παλαμάς. 160 χρόνια από τη γέννησή του, σ. 86-97.

24. «"Να είσαι σαφής, φιλάνθρωπος, να μην ψευτίζεις την επιστήμη της πραγματικότητας". Οι ποιητικές σταθερές του Κυριάκου Χαραλαμπίδη», *Κοράλλι*, τχ. 25-­26 (Απρίλιος­-Σεπτέμβριος 2020), Αφιέρωμα στον Κυριάκο Χαραλαμπίδη, σ. 7­12.

25.  «Ο Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος ανάμεσα στον Παλαμά και στον Καβάφη», *La letteratura neogreca del XX secolo. Un caso europeo. Atti del convegno internazionale di Studi neogreci in onore di Paola Maria Minucci*, Roma, 21-23 novembre 2018, a cura di Francesca Zaccone – Paschalis Efthymiou, Christos Bintoudis, Roma, Sapienza University Press, 2020, σ. 53-61.

26. «Η νεοελληνική λογοτεχνία της Κύπρου σήμερα», *Χάρτης,* τχ. 26 (Φεβρουάριος 2021), αφιέρωμα: Κύπρος

27. «Ο Γλαύκος Αλιθέρσης για τον Κ. Π. Καβάφη, στον τ. *Καβάφης και Κύπρος*, επιμ. Κ. Ιωάννου, Λ. Γαλάζης, Στ. Αλεξίου, Όμιλος Λογοτεχνίας και Κριτικής, Λευκωσία 2021, 159-170.

In 1934, Glafkos Alithersis publishes, in Alexandria, his polemical, extremely anti-Cavafean essay, The problem with Cavafy, in the zenith of the philological dispute between the defenders of Cavafy and those of Palamas. Alithersis mails the book to Palamas, with whom he was already in communication. He does the same with Petros Vlastos, also critic of Cavafy. In my presentation I discuss Alithersis’ view of Cavafy (as formulated in his book) as well as unpublished letters he sent to Vlastos, in which he comments on Cavafy, his poetry, and his influence in Alexandria.

28. «Τα Πικρολέμονα του Λόρενς Ντάρελ: ένα βιβλίο προπαγάνδας», στον τ. *Η λογοτεχνία του Αγώνα 1955-1959*, [Πρακτικά Επιστημονικού Συνεδρίου], επιμ. Π. Βουτουρής - Ελένη Ιωάννου, Νεοελληνικό Σπουδαστήριο Πετρώνδα - Πανεπιστήμιο Κύπρου, 2021, 257-270

29. «Ἡμεῖς ἐδῶ διασκεδάζομεν à merveille ... Όψεις του γλωσσικού ζητήματος και σάτιρα (1800–1850)», στον τ. *Ελληνική γλώσσα και ορολογία. Ανακοινώσεις 13ου Συνεδρίου*, επιμ. Κ. Βαλεοντής, Π. Κριμπάς, κ.ά., Αθήνα, Ελληνική Εταιρεία Ορολογίας 2021, 35-46.

30. «Αγάπη μου και ψυχή μου... Πενήντα πέντε ανέκδοτες επιστολές του Γιάννη Ψυχάρη στον Κωστή Παλαμά», στον τ. *Κωστής Παλαμάς και κυπριακά γράμματα*, επιμ. Π. Βουτουρής - Λ. Γαλάζης - Κ. Ιωάννου, Όμιλος Λογοτεχνίας και Κριτικής, Λευκωσία 2022, 35-46.

31. «"Η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία (Κύπρου)" του Βασίλη Μιχαηλίδη. Το ζήτημα των πηγών», στον τ. *Βασίλης Μιχαηλίδης. Η ζωή και το έργο του*, επιμ. Κυρ. Ιωάννου - Γαβριέλλα Παναγή - Κ. Παύλου, Όμιλος Λογοτεχνίας και Κριτικής, Λευκωσία 2024, 39-54.

### Ζ. Δημοσιεύσεις σε περιοδικά
1. «O απόηχος της γενιάς του 1920 στην κυπριακή λογοτεχνία», *Kύκλος* [Λάρνακα] τχ. 6 (1980), σ. 221-227.

2. «Tο σχήμα της κυπριακής λογοτεχνίας. Eξελίξεις στα χρόνια του μεσοπολέμου», *Aντί*, τχ. 236 (Iούλιος 1983) σ. 40-42. Kαι στον τ. *Aνθολογία κυπριακής λογοτεχνίας. Για το λύκειο. Bιβλίο για τον καθηγητή*, Λευκωσία 1990, έκδ. Yπουργείου Παιδείας Kύπρου, σ. 97-101.

3. «Tόπος τοπείου. O ποιητικός τόπος του Aνδρέα Eμπειρίκου και το ελληνικό τοπίο», *Tετράμηνα*, τχ. 48 (Άνοιξη 1992) σ. 3217-3229.

4. «Φαντασία και πραγματικότητα στην υπερρεαλιστική ποιητική θεωρία», ανάτυπο από το περ. *Aκτή*, τχ. 12 (1992)

5. «H αφέλεια δεν ταιριάζει στις πονηρές αυτές ημέρες... H αλληλογραφία N. Kαχτίτση - A. Mυστακίδη (Mεσεβρινού)» [δημοσιεύονται και σχολιάζονται τέσσερις ανέκδοτες επιστολές του N. Kαχτίτση], *Aντί* (Iούλιος 1993) σ. 52-57

6. «Eις την σκιάν του πελωρίου δένδρου», *Πλανόδιον* τχ. 20 (Iούνιος 1994) σ. 463-465

7. «H στρατηγική του φανταστικού στην πεζογραφία του Nίκου Kαχτίτση», *Eντευκτήριο* , τχ. 35 (καλοκαίρι 1996) σ. 63-70

8. «Oι ουράνιες ρεκλάμες ή οι μυστικές εικόνες του M. Σαχτούρη», *Ποίηση*, τχ. 7 (1996) σ. 173-179

9. «Oι μυστικοί ποιητές ή το μυστήριον της ζωής εν τάφω», *Πλανόδιον*, τχ. 24 (Δεκέμβριος 1996) σ. 630-634

10. «Γιώργος Φιλίππου Πιερίδης. Aπό τους Bαμβακάδες στην Tετραλογία των καιρών», *Σημείο*, τχ. 4 (1996) σ. 215-223

11. «O Iωάννης Σ. Zερβός και το απόκρυφο μυθιστόρημα. Eugène Sue και Émile Zola», *Aντί*, τχ. 641 (Aύγουστος 1997) σ. 32-40

12. «Σημειώσεις και σχόλια. Για τα τρία Γράμματα στη Mητέρα του Kώστα Mόντη», *H Λέξη*, τχ. 152 (Iούλιος – Aύγουστος 1999) σ. 430-435

13. «O Nικόλας Kάλας για τον K.Π. Kαβάφη», *Ποίηση*, τχ. 17 (Άνοιξη - Kαλοκαίρι 2001) σ. 170-181

14. «O Aνδρέας Eμπειρίκος και ο υπερρεαλισμός», *Πόρφυρας*, τχ. 101 (Oκτώβριος – Δεκέμβριος 2001) σ.  327-332

15. «Πότε γεννήθηκε ο Ιωάννης Σ. Ζερβός; Η διαμάχη του με τον Α. Παπαδιαμάντη», *Κονδυλοφόρος*, τχ. 1 (2002) σ. 285-291

16. «The Land Within a Wall. Μια αντιστασιακή έκδοση του Νίκου Καχτίτση», *Νέα Εστία*, τχ. 1755 (Απρίλιος 2003) σ. 667-679

17. «Ο Κωστής Παλαμάς και ο Σπυρίδων Ζαμπέλιος», *Αντί,* τχ. 793-794 (25 Ιουλ. - 4 Σεπτ. 2003) σ. 62-66.

–18. «Τα Γράμματα στη μητέρα. Ζητήματα πολιτικής ιδεολογίας και ποιητικής», *Ύλαντρον*, τχ. 8-9 (2007) σ. 158-165

19. «Νίκου Καζαντζάκη, Ο Φρειδερίκος Νίτσε εν τη φιλοσοφία του δικαίου και της πολιτείας», *Νέα Εστία*, τχ. 166 (Οκτώβριος 2009) σ. 663-697

20. «Ρωμιοσύνη: το νέον τούτο προϊόν της αλληλουχίας των αιώνων. Το ζήτημα της ελληνικής ταυτότητας στον 19ο αιώνα», *Νέος Ερμής ο Λόγιος*, τχ. 4 (Ιανουάριος – Απρίλιος 2012) σ. 43-48

–21. «Ο Καβάφης ο στωικός. Η περιπέτεια ενός αντικαβαφικού άρθρου», *Νέα Εστία*, τχ. 1858 (Ιούνιος 2013) σ. 203-215

22. «Από τη Δουλτσινέα την Τσιγαρού στην εταίρα Γλυκέρα», *Το Κοράλλι*, τχ. 7 (Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2015) σ. 126-130

23. «Ποιητική και πολιτική ηθική. Για την πρώτη μεταπολεμική γενιά», *the books' journal*, τχ. 69 (Σεπτέμβριος 2016) σ. 62-66

24. «Ξαναδιαβάζοντας τον Τελευταίο Σταθμό του Γιώργου Σεφέρη. Δύο ερμηνευτικές υποθέσεις», *Εντευκτήριο*, τχ. 109 (Μάιος 2016) σ. 76-77

26. «Ναπολέων Λαπαθιώτης: Η λυπημένη φλόγα, η λέξη που δεν ειπώθηκε ποτέ, ο Αιώνιος Γυρισμός», *Ποιητική*, τχ. 22 (Φθινόπωρο ­ Χειμώνας 2018), σ. 93-99

27. «Δύο πηγές για τα γεγονότα της ενάτης Ιουλίου στην Κύπρο ή η παραποίηση της Ιστορίας της Ελληνικής Επαναστάσεως του Σπ. Τρικούπη από Γ. Ι. Κηπιάδη», *Η Δέλτος*, 8 (Ιανουάριος - Ιούνιος 2021), 189-194

27. «Ρόδης Ρούφος και Γιώργος Σεφέρης. Δύο διπλωμάτες στην επαναστατημένη Κύπρο»,  *the books' journal* 133, (Αύγουστος 2022) 61-63

### Η. Επιφυλλίδες (επιλογή)
1. «O Nίκος Kαχτίτσης και η δικτατορία», *Tο βήμα*, 25.4.1993

2. «Πόσο υπερρεαλιστής ήταν ο Eμπειρίκος;», *Tα Nέα*, 20.1.2001

3. «Με δύναμη από την περιφέρεια” [για τον πεζογράφο Γ.Φ. Πιερίδη], *Tα Nέα*, 26.5.2001

4. «Το μείζον μάθημα: περί ύφους και ήθους» [για τον Δ.Ν. Μαρωνίτη], *Η Αυγή,* 17 Ιουλίου 2016.

### Θ. Βιβλιοκρισίες (επιλογή)
1. «Mεσοπόλεμος και πεζογραφία. Tομή και συνέχεια», *Tο βήμα*, 25.7.1993 [για την έκδοση *H μεσοπολεμική πεζογραφία*, τ. 1-8, Αθήνα, Σοκόλης 1993]

2. «Xαμένες προσδοκίες», *Tα Nέα*, 2.12.2000 [για την έκδοση Iωάννης Kονδυλάκης, *Oι άθλιοι των Aθηνών*, τ. A-B, φιλολογική επιμέλεια Γεωργία Γκότση, Aθήνα, Nεφέλη 2000].

3. «Η τέχνη της επιφυλλίδας», *Tα Nέα*, 13. 4. 2001 [για την έκδοση Κ.Θ. Δημαράς, *Σύμμικτα, Α΄. Από την παιδεία στη λογοτεχνία*, φιλολογική επιμέλεια Αλέξης Πολίτης, Aθήνα, Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού, 2000].

4. «Ουρανόπετρα: ένα κυπριακό μυθιστόρημα του Γιάννη Καλπούζου», *Φιλελεύθερος* 11. 8. 2013 [για το μυθιστόρημα *Ουρανόπετρα. Η δωδέκατη γενιά*, Αθήνα, Μεταίχμιο 2013]

5. «Πάντα κάποιος θα επιστρέφει...», *the books' journal*, τχ. 79 (Ιούλιος-Αύγουστος 2017) σ. 57-58 [για το μυθιστόρημα του Κ. Χατζηαντωνίου, *Ο κύκλος του χώματος*, Αθήνα, Καστανιώτης 2017]

6. «Για πάντα η Αμμόχωστος», *Το Κοράλλι*, 16 (Ιανουάριος - Μάρτιος 2018) 129-133 [για τη συλλογή διηγημάτων του Δημήτρη Λεβέντη, *Ιστορίες της Αμμοχώστου*, Αθήνα, εκδ, Ιωλκός 2015]

7. «Η λογοτεχνία του τραύματος. Διηγήματα της Εισβολής», *Το Κοράλλι*, 21-22 (Απρίλιος- Σε[τέμβριος 2019) 120-124  [για την ανθολογία: *Διηγήματα της Εισβολής*, Εισαγωγή - ανθολόγηση Κώστας Λυμπουρής, εκδ. Αίπεια, Αθήνα 2018]

## Συνεντεύξεις (Επιλογή)
1. «Μπερδεμένη" η ταυτότητα της Κύπρου», *Η Καθημερινή* [Αθηνών], 20.07.2014 [συνέντευξη στη Μαργαρίτα Πουρνάρα].

2. «Σημειώσεις. Με τον Ανδρέα Κάραγιαν. Μόντης, ο ποιητής της Κύπρου»,   *Φιλελεύθερος*, 6.12.2014.

3. Συνέντευξη-συζήτηση για το ζήτημα των αρχαίων ελληνικών στην εκπαίδευση, Δημοτικό Ραδιόφωνο Ιωαννίνων, με τον δημοσιογράφο Γιώργο Γκόντζο, 1η Ιουνίου 2016

4. Συνέντευξη-συζήτηση για τον Ευαγόρα Παλληκαρίδη, Δημοτικό Ραδιόφωνο Ιωαννίνων, με τον δημοσιογράφο Γιώργο Γκόντζο, 15 Μαρτίου 2017

5. Φιλοξενούμενος του Φίλιππου Παππά στην εκπομπή «Αθήνα το φελέκι σου», για συζήτηση εφ᾽όλης της ύλης, δημοτικός ραδιοφωνικός σταθμός της Αθήνας, ΑΘΗΝΑ 9.84, Σάββατο 15 Σεπτεμβρίου 2018

6.. Συζήτηση για τον Κωστή Παλαμά με τον Δημήτρη Φύσσα, στην εκπομπή «Τα λόγια της αγάπης», δημοτικός ραδιοφωνικός σταθμός της Αθήνας, ΑΘΗΝΑ 9.84, Σάββατο 29 Δεκεμβρίου 2018

7. «Ερωτήσεις για τον ερωτικό Παλαμά», συνέντευξη, *νέα ευθύνη*, τχ. 46­-47 (Ιούλιος-­Δεκέμβριος 2019), *Αφιέρωμα στον Κωστή Παλαμά. 160 χρόνια από τη γέννησή του*, 309-­311

## Παραπομπές