Κατάλογος βασιλέων της αρχαίας Σπάρτης

Ο **κατάλογος των βασιλέων της αρχαίας Σπάρτης** απαριθμεί τους μυθικούς και τους υπαρκτούς ηγεμόνες της αρχαίας Λακωνίας και του κράτους της αρχαίας Σπάρτης.

## Ο θεσμός της βασιλείας στη Σπάρτη
Ιδιαίτερη σημασία έχει να τονιστεί ότι η Σπάρτη, διέφερε από τις άλλες αρχαιοελληνικές πόλεις, διότι διατήρησε τον θεσμό της βασιλείας πέραν της αρχαϊκής εποχής. Ακόμη πιο ασυνήθιστο ήταν το γεγονός ότι ο θεσμός εφαρμόστηκε ως μια μορφή δυαρχίας, με δύο *αρχαγέται*  (βασιλείς)  να μοιράζονται την ηγεσία. Τα καθήκοντα τους περιελάμβαναν την αρχηγία του στρατού σε περιόδους πολέμου και την πρωτοστασία στις δημόσιες θυσίες. Επίσης, ήταν μέλη της Γερουσίας που λάμβανε δικαστικές αποφάσεις, συζητούσε τα θέματα που θα ετίθεντο προς ψήφιση στην Απέλλα ή αποφάσιζε την απόρριψη μιας απόφασης της Απέλλας που κρίνονταν επιβλαβής για το κράτος. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι αρχικά είχαν το δικαίωμα να κηρύξουν πόλεμο σε όποια χώρα επιθυμούν, χωρίς να μπορούν να εμποδιστούν από κάποιον Σπαρτιάτη · η μεταγενέστερη ιστοριογραφία μαρτυρά ότι αυτό το δικαίωμα καταστάλθηκε και οι βασιλείς γίνονταν ολοένα και πιο ελεγχόμενοι από την ολιγαρχία της Σπάρτης (τους Γέροντες και τους Εφόρους)· χαρακτηριστικό είναι πως ακόμα και στην εκστρατεία, δύο Έφοροι ακολουθούσαν και επόπτευαν τις αποφάσεις του βασιλιά, που μπορούσε να τεθεί υπόλογος για τις ενέργειές του μετά την επιστροφή στην Σπάρτη.

Οι δύο βασιλιάδες κηρύσσονταν μέσω κληρονομικής διαδοχής από δύο δυναστικούς κλάδους· από τους *Αγιάδες* (αρχ. *Αγιάδαι*) και τους οι Ευρυποντίδες (αρχ. *Ευρυποντίδαι*), που κατάγονταν αντίστοιχα από τους διδύμους Ευρυσθένη και Προκλή, τους Δωριείς απογόνους του Ηρακλέους που κατέκτησαν τη Λακωνία. Οι δυναστείες καθαυτές επονομάστηκαν από τους εγγονούς των διδύμων, τους βασιλείς Άγιδα Α΄ και Ευρυπώντα, αντίστοιχα. Η δυναστεία των Αγιαδών θεωρείτο αρχαιότερη αυτής των Ευρυποντιδών . Αν και υπάρχουν κατάλογοι αρχαιότερων βασιλέων της Σπάρτης, τα ιστορικά τεκμήρια πριν από περίπου τα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ. είναι ελάχιστα. Οι βασιλείς της Σπάρτης ετύγχαναν μεταθανάτιας λατρείας, όπως και οι επίσης Δωριείς βασιλείς της Κυρήνης. Οι πρωτότοκοι γιοι των βασιλέων, ως διάδοχοι του θρόνου, ήταν οι μόνοι άρρενες Σπαρτιάτες που εξαιρούνταν ρητώς από την Αγωγή, στην οποία όμως μπορούσαν να συμμετάσχουν εάν το επιθυμούσαν.

## Μυθικοί βασιλείς
Οι αρχαίοι Έλληνες έδιναν στα αγόρια ονόματα των πατέρων τους, έχοντας έτσι πατρωνυμικά ονόματα με το επίθεμα –ίδης. Έτσι για παράδειγμα οι γιοί του Ατρέως ήταν οι Ατρείδαι. Στην περίπτωση των βασιλικών οίκων το πατρωνυμικό σχηματιζόταν από τον ιδρυτή ή από μία προηγούμενη σημαντική ηγετική μορφή. Έτσι μια οικογένεια που βασίλευε μπορούσε να έχει περισσότερα από ένα δυναστικά ονόματα. Για παράδειγμα, ο Άγις Α΄ επονόμασε τη δυναστεία των Αγιαδών, ο ίδιος όμως ήταν Ηρακλείδης όπως και οι απόγονοί του.

Όταν η καταγωγή ήταν ελάχιστα ή διόλου γνωστή, οι Έλληνες έκαναν κάποιες πάγιες υποθέσεις βάσει της πολιτισμικής τους ιδεολογίας. Οι Αγιάδαι αντιμετωπίζονταν ως φυλή καταγόμενη από έναν πρόγονο επώνυμο, έναν βασιλιά που ίδρυσε τη δυναστεία και της έδωσε το όνομά του. Η μυθολόγηση αυτή επεκτεινόταν ακόμη και στα τοπωνύμια, τα οποία υποτίθεται ότι είχαν επονομαστεί από βασιλείς και θεότητες.

### Λελεγίδαι
Οι Λελεγίδαι ήταν απόγονοι του Λέλεγος, επώνυμου προγόνου των Λελέγων, πελασγικής φυλής που κατοικούσε στην κοιλάδα του Ευρώτα πριν από τους Έλληνες και οι οποίοι σύμφωνα με μια μυθολογική γενεαλογία αναμίχθηκαν με τους δεύτερους.

### Λακεδαιμονίδαι
Οι Λακεδαιμονίδαι περιλαμβάνουν Έλληνες από τη μυθική εποχή, που αντιστοιχεί με την Εποχή του Χαλκού στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τη μυθολογική διήγηση, η βασιλεία πέρασε από τους Λέλεγες στους Έλληνες.

:*Οι χρονολογίες χωρίς ημερομηνίες (μόνο "*περ.*") είναι άγνωστες*

### Ατρείδαι
Οι Ατρείδαι ανήκουν στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού ή άλλως Μυκηναϊκή περίοδο. Στη μυθολογία αυτοί ήσαν οι Περσίδαι. Καθότι το όνομα Ατρεύς μαρτυρείται σε χιττιτικά έγγραφα, αυτή η δυναστεία μπορεί κάλλιστα να είναι πρωτοϊστορική.

:*Οι χρονολογίες χωρίς ημερομηνίες (μόνο "*περ.*") είναι άγνωστες*

## Ηρακλείδαι
Οι Σπαρτιάτες βασιλείς θεωρούσαν ότι έλκουν καταγωγή τους από τον Ηρακλή, ο οποίος μέσω της μητέρας του καταγόταν από τον Περσέα. Οι Ηρακλείδες κυριάρχησαν στην κοιλάδα του Ευρώτα με τους Δωριείς οι οποίοι, τουλάχιστον σύμφωνα με τον μύθο, κατά την εκεί εισβολή τους, την επονομασθείσα *Επιστροφή των Ηρακλειδών*, εξεδίωξαν τους Ατρείδες και τουλάχιστον ένα μέρος του μυκηναϊκού πληθυσμού.

:*Οι χρονολογίες χωρίς ημερομηνίες (μόνο "*περ.*") είναι άγνωστες*

### Δυναστεία Αγιαδών
Η δυναστεία επονομάστηκε από τον δεύτερο βασιλιά της, Άγιδα Α'.

Μετά τη μάχη της Σελλασίας, η δυαδική μοναρχία παρέμεινε κενή έως τον θάνατο του Κλεομένους Β΄ το 219 π.Χ.

### Δυναστεία Ευρυποντιδών
Η δυναστεία πήρε το όνομά της από τον τρίτο βασιλιά της, Ευρυπώντα. Δεν περιλαμβάνεται στον κατάλογο ο Λυκούργος ο νομοθέτης, μικρότερος γιος των Ευρυποντιδών, που υπηρέτησε για λίγο ως αντιβασιλεύς είτε του νηπίου Χαριλάου (780–750), είτε του Λαβώτα (870–840) των Αγιάδων.

Προς το παρόν είναι γνωστοί δύο κατάλογοι βασιλέων:
*Σύμφωνα με τον [[Ηρόδοτος|Ηρόδοτο]], VIII: 131*

*Σύμφωνα με τον [[Παυσανίας|Παυσανία]], III, 7: 5-6*

### Δημοκρατική μοναρχία
Μετά την ήττα του Κλεομενη Γ΄ από τον Αντίγονο Γ΄ της Μακεδονίας και την Αχαϊκή Συμπολιτεία στη μάχη της Σελλασίας, το Σπαρτιατικό σύστημα άρχισε να καταρρέει. Η Σπάρτη έγινε δημοκρατία από το 221 ως το 219 π.Χ. Η διαρχική βασιλεία αποκαταστάθηκε το 219.

## Τύραννοι

Η Αχαϊκή Συμπολιτεία προσαρτά τη Σπάρτη το 192 π.Χ.

## Σημειώσεις και παραπομπές
;Σημειώσεις


;Παραπομπές 


## Βιβλιογραφία
* The Cyclopædia, Volume 20. By Abraham Rees. Page 157+ (List of kings of Sparta on pg. 164).
* Sir William Smith, A New Classical Dictionary of Greek and Roman Biography, Mythology, and Geography: Partly Based Upon the Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology. Harper & Brothers, 1851.
* Sir William Smith. Abaeus-Dysponteus. J. Murray, 1890.
* Sir William Smith. A Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology: Earinus-Nyx. J. Murray, 1876.
* William Smith (Ed.) A Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology: Oarses-Zygia. J. Murray, 1880.

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
*Livius
*Eurypontids and Agiads  by Jona Lendering

Κατηγορία:Βασιλείς της αρχαίας Σπάρτης
Κατηγορία:Κατάλογοι αρχαίας Ελλάδας
Σπαρτη