Βιομηχανική αρχαιολογία

Η **βιομηχανική αρχαιολογία** (Industrial Archaeology) αποτελεί κλάδο της αρχαιολογίας που επικεντρώνεται στη μελέτη, καταγραφή και διατήρηση των υλικών μαρτυριών της βιομηχανικής δραστηριότητας. Ο κλάδος αυτός αναδύθηκε τον 20ό αιώνα ως αντίδραση στην ταχεία αστικοποίηση και την καταστροφή βιομηχανικών χώρων. Τα αντικείμενά του περιλαμβάνουν εργοστάσια, μηχανήματα, υποδομές ενέργειας, σιδηροδρομικά δίκτυα, ορυχεία και οικισμούς εργατών. Η μελέτη της βιομηχανικής αρχαιολογίας παρέχει σημαντική γνώση για την οικονομική, κοινωνική και τεχνολογική εξέλιξη της ανθρωπότητας.

## Ιστορικό πλαίσιο
Η βιομηχανική αρχαιολογία εμφανίστηκε επιστημονικά στη Βρετανία τη δεκαετία του 1950 και 1960, όταν ιστορικοί και εθελοντές άρχισαν να καταγράφουν τις παλιές βιομηχανικές εγκαταστάσεις που κινδύνευαν να καταστραφούν λόγω της εκβιομηχάνισης ή της αστικοποίησης. Το 1973 ιδρύθηκε η Association for Industrial Archaeology (AIA) (Ένωση για τη Βιομηχανική Αρχαιολογία), καθιστώντας τον κλάδο θεσμικά αναγνωρισμένο. Στη συνέχεια, η βιομηχανική αρχαιολογία εξαπλώθηκε στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, συνδέοντας την έρευνα με την πολιτιστική κληρονομιά και τον τουρισμό.

Στην Ελλάδα, η βιομηχανική κληρονομιά παραμένει λιγότερο μελετημένη, ωστόσο σημαντικά δείγματα υπάρχουν, όπως οι εγκαταστάσεις της βιομηχανίας φωταερίου στον Πειραιά και η βιομηχανική ζώνη της Ελευσίνας, που αποτυπώνουν την τεχνολογική και κοινωνική ανάπτυξη της χώρας από τα τέλη του 19ου αιώνα.

## Αντικείμενο μελέτης
Η βιομηχανική αρχαιολογία μελετά τρία βασικά επίπεδα:
#Υλικά και τεχνικά κατάλοιπα: Μηχανές, εργαλεία, εγκαταστάσεις παραγωγής, καλώδια και γραμμές μεταφοράς ενέργειας. Η εξέταση αυτών των αντικειμένων επιτρέπει την κατανόηση της τεχνολογικής προόδου κάθε εποχής.
#Δομικές υποδομές και κτίρια: Εργοστασιακά συγκροτήματα, αποθήκες, σιδηροδρομικά δίκτυα, γέφυρες και κανάλια. Η αρχιτεκτονική των βιομηχανικών κτιρίων αντικατοπτρίζει κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, όπως η ανάγκη για εργοστάσια κοντά σε πρώτες ύλες ή η χρήση νέων δομικών υλικών, όπως ο σίδηρος και το σκυρόδεμα.
#Κοινωνικό και πολιτιστικό πλαίσιο: Οικισμοί εργατών, κοινότητες που δημιουργήθηκαν γύρω από εργοστάσια, αλλαγές στην αστική ανάπτυξη και η σχέση της βιομηχανίας με την καθημερινή ζωή. Η ανάλυση αυτών των στοιχείων προσφέρει σημαντικές πληροφορίες για τη ζωή των ανθρώπων στην περίοδο της βιομηχανικής επανάστασης.

## Παραδείγματα βιομηχανικής κληρονομιάς
### Διεθνή Παραδείγματα
*Ironbridge Gorge, Ηνωμένο Βασίλειο: Το πρώτο βιομηχανικό τοπίο που αναγνωρίστηκε ως μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, με χυτήρια και οικισμούς εργατών.
*Ruhrgebiet, Γερμανία: Πρώην βιομηχανική περιοχή με μεταλλεία, εργοστάσια χάλυβα και σύγχρονα μουσεία βιομηχανικής τεχνολογίας.

### Ελληνικά Παραδείγματα
*Εργοστάσιο Φωταερίου Πειραιά: Λειτουργούσε από το 1857 και αποτελεί σημαντικό δείγμα βιομηχανικής τεχνολογίας και αστικής ανάπτυξης.
*Βιομηχανική Ζώνη Ελευσίνας: Κατασκευασμένη στα τέλη του 19ου αιώνα, με εργοστάσια ζάχαρης, οινοποιεία και λιμενικές εγκαταστάσεις, αντικατοπτρίζει την οικονομική ανάπτυξη της χώρας.

## Σημασία της βιομηχανικής αρχαιολογίας
Η μελέτη της βιομηχανικής κληρονομιάς είναι κρίσιμη για:

*Ιστορική κατανόηση: Αποκαλύπτει την τεχνολογική και κοινωνική εξέλιξη.
*Διατήρηση πολιτιστικής κληρονομιάς: Τα βιομηχανικά μνημεία προσφέρουν εκπαιδευτικές και τουριστικές ευκαιρίες.
*Αστική αναβίωση: Αναδεικνύουν περιοχές με υποβαθμισμένες βιομηχανικές ζώνες σε χώρους πολιτισμού και καινοτομίας.

Ωστόσο, η βιομηχανική κληρονομιά αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις: καταστροφή εγκαταστάσεων, περιορισμένη χρηματοδότηση, αντικρουόμενες αστικές πολιτικές και έλλειψη ευαισθητοποίησης του κοινού.

## Παραπομπές


## Βιβλιογραφία
*Edwards, J. (1999). *Industrial Archaeology: Techniques and Approaches*. Routledge.
*Gwyn, D. (2003). The Impact of Industrial Archaeology on Heritage Management. *Journal of Historical Geography*, 29(3), 345–364.
*Grove, R. (2013). Preserving Industrial Heritage: Challenges and Opportunities. *Heritage & Society*, 6(2), 123–140.
*Karalis, P. (2011). *Βιομηχανική Κληρονομιά στην Ελλάδα: Ιστορικά και Πολιτιστικά Στοιχεία*. Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη.
*Trinder, B. (2000). *The Industrial Archaeology of Britain*. London: Routledge.

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

### Γενικά
*European Route of Industrial Heritage
*Heritage of Industry Tours 
*Ironbridge Gorge Museum
*Industrial archaeology exhibit at Smithsonian Institution
*Steel City: an Archaeology of Sheffield's Industrial Past
*Italian Network of Industrial Turism

### Τοπικοί οργανισμοί
*Μεγάλη Βρετανία*
*Berkshire Industrial Archaeology Group
* Bristol Industrial Archaeological Society
*Cumbria Industrial History Society
*Gloucestershire Society for Industrial Archaeology
*Greater London Industrial Archaeology Society
*Ironbridge Archaeology unit
*Hampshire Industrial Archaeology Society
* Norfolk Industrial Archaeology Society
*North East Derbyshire Industrial Archaeology Society
*Northamptonshire Industrial Archaeology Group
*Scottish Industrial Heritage Society
*Somerset Industrial Archaeological Society
*Staffordshire (uk) Industrial Archaeology Society 
*Sussex Industrial Archaeology Society
*Warwickshire Industrial Archaeology Society
*Yorkshire Archaeological Society - Industrial History Section 

*ΗΠΑ*

The Society for Industrial Archeology has the following local chapters:
*Klepetko Chapter (Montana)
*New England Chapters
*Northern Ohio Chapter  (Northern Ohio and Western Pennsylvania)
*Oliver Evans Chapter (Philadelphia metropolitan area) 
*Roebling Chapter (New York metropolitan area and New Jersey)

### Υλικό αναφοράς
*I.A. Recordings a web-based resource site