Χρύσαφα Λακωνίας

Τα **Χρύσαφα** (αναφέρονται και ως *η Χρύσαφα*) είναι ημιορεινό χωριό του δήμου Σπάρτης, στη Λακωνία. Σύμφωνα με την απογραφή του 2021 ο πληθυσμός του ανέρχεται στους 270 κατοίκους.

## Γενικά στοιχεία
Τα Χρύσαφα είναι κτισμένα σε υψόμετρο 550 μέτρων, σε μια δυτική πλαγιά του Πάρνωνα, 15 περίπου χιλιόμετρα ανατολικά της Σπάρτης. Στα βορειοανατολικά του χωριού κυριαρχούν δασώδεις λόφοι, ενώ στα νοτιοδυτικά βρίσκονται καλλιέργειες που περιλαμβάνουν κυρίως ελαιόδεντρα. Το χωριό αποτελείται από τις γειτονιές Γεράνεια, Καπέικο και Μπουζούκου.

## Ιστορία
Ο οικισμός χτίστηκε στην παρούσα θέση κατά τον 12ο ή 13ο αιώνα και γνώρισε σημαντική ακμή κατά τον 17ο αιώνα χάρη στην ανάπτυξη του εμπορίου μεταξιού. Αργότερα, διετέλεσε μέχρι και τα μέσα του 18ου αιώνα έδρα της επισκοπής Βρεσθένης. Οι κάτοικοι των Χρύσαφων συμμετείχαν ενεργά στα Ορλωφικά του 1770, με αποτέλεσμα ο οικισμός να πυρποληθεί από τα οθωμανικά στρατεύματα και η πλειοψηφία του πληθυσμού να καταφύγει στην Ύδρα, τα Κύθηρα και τη Λέσβο. Εκεί, οι περισσότεροι ασχολήθηκαν με το εμπόριο και αργότερα έλαβαν μέρος στην Επανάσταση του 1821.
μικρογραφία|αριστερά|Διατηρητέος πέτρινος πύργος.
Οι περισσότερες από τις οικογένειες που είχαν εγκαταλείψει τα Χρύσαφα επέστρεψαν στην περιοχή το 1830.

Ο Γάλλος περιηγητής Φρανσουά Πουκεβίλ την αναφέρει ως *Krisapha* στο «Ταξίδι στην Ελλάδα» (Voyage dans la Grece - V, 575) ενώ ο Άγγλος Ουίλιαμ Λήκ ως *Khrysafá* (Morea II, 518). Στην Εκστρατεία του Μοριά καταγράφεται με την ονομασία *Tzintzina* να υπάγεται στην Επαρχία Μυστρά (*Mistra*) → Τμήμα Έλος (*Hélos*) να έχει αριθμό οικογενειών: 58 και συνολικό πληθυσμό 280 άτομα. Στο Αρχείο Ιωάννου Καποδίστρια αναφέρεται ως *Χρύσαφα* στην Επαρχία Λακεδαίμονος με αριθμό οικογενειών: 58 και συνολικό πληθυσμό 280 άτομα.

Τα Χρύσαφα διετέλεσαν μέχρι το 1896 έδρα του δήμου Θεραπνών, ενώ από το 1879 μέχρι το 1896 λειτούργησε στον οικισμό μονοτάξιο σχολείο. Από το 1880 παρατηρήθηκε σημαντικό μεταναστευτικό ρεύμα προς τις ΗΠΑ. Μέχρι τη δεκαετία του 1940 τα Χρύσαφα αποτελούσαν μεγάλο κτηνοτροφικό κέντρο, ενώ αργότερα οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με την παραγωγή λαδιού και μελιού. Μεταπολεμικά ο πληθυσμός του χωριού μειώθηκε σημαντικά, γεγονός που οφείλεται κυρίως στην υπερπόντια μετανάστευση προς τις ΗΠΑ, αλλά και προς Αυστραλία, Καναδά κ.α. Μετά τη δεκαετία του 1990 εγκαταστάθηκαν στα Χρύσαφα ως εργάτες, διάφοροι μετανάστες από βαλκανικές χώρες, προερχόμενοι κατά κανόνα από την Αλβανία.

Σε κοντινή απόσταση από τα Χρύσαφα βρίσκονται τα ερείπια της αρχαίας Θεράπνης όπου κατά καιρούς έχουν πραγματοποιηθεί διάφορες αρχαιολογικές ανασκαφές, ενώ ανάλογες εργασίες έχουν διεξαχθεί τις τελευταίες δεκαετίες και στον οικισμό.

## Πρόσωπα
Από τα Χρύσαφα κατάγονταν ο, αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης, Θεοδόσιος Αποστόλης (γεν. 1794) που πολέμησε ως επικεφαλής συγγενών του υπό τους Παναγιώτη Γιατράκο και Πέτρο Βαρβιτσιώτη και ο διαπρεπής κληρικός και Φιλικός, Ιγνάτιος Ουγγαροβλαχίας. 

## Αξιοθέατα
Στα Χρύσαφα σώζονται οι εκκλησίες της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, του Αγίου Δημητρίου (1641), της Παναγίας της Χρυσαφίτισσας (τέλη 13ου αιώνα), των Αγίων Πάντων, του Αγίου Νικολάου, ο σπηλαιώδης ναός του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου (τέλη 13ου αιώνα), καθώς και η μονή των Αγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων.

## Απογραφές Πληθυσμού

## Φωτοθήκη

Αρχείο:Ναός Αγίου Δημητρίου, Χρυσάφα 1099.jpg|εναλλ.=|Ο ναός του Αγίου Δημητρίου και παρακείμενα κτίρια
Αρχείο:Χρύσαφα 1115.jpg|εναλλ.=|Δρόμος και οικίες εντός των Χρυσάφων
Αρχείο:Χρύσαφα 1175.jpg|εναλλ.=|Σπίτια του χωριού
Αρχείο:Χρύσαφα 1112.jpg|εναλλ.=|Δρόμος του χωριού

	
## Δείτε επίσης
* Στήλη με κόρη (Μουσείο Σπάρτης)
* Ανάγλυφο από τα Χρύσαφα (Αρχαιολογικό Μουσείο Βερολίνου, αρ. 731)

## Παραπομπές


## Πηγές

* 
* 
* 
* 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Λακωνίας
Κατηγορία:Δήμος Σπάρτης
Κατηγορία:Χωριά του Πάρνωνα