Επιδημίες πανώλης στη Μάλτα

μικρογραφία|Νεκροφόρα που μετέφερε τους νεκρούς κατά τη διάρκεια της επιδημίας πανώλης του 1813 (σήμερα βρίσκεται στο Μουσείο του Ιερού Żabbar)
Αρκετές **επιδημίες [[Πανώλη|πανώλης]] έπληξαν τη [[Μάλτα]]** από τον Μεσαίωνα μέχρι το 1945, προκαλώντας 20.000 περίπου θύματα σε τουλάχιστον δέκα περιόδους μέσα σε διάστημα 350 ετών. Μετά τις πρώτες επιδημίες, θεσπίστηκαν προληπτικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένου ενός πολύ δραστήριου λοιμοκαθαρτηρίου που εξέδιδε πρωτόκολλα μη μετάδοσης για πολλά πλοία που έπλεαν στη Μεσόγειο Θάλασσα.

## Επιδημίες πριν από το 1530
Κατά τη μεσαιωνική περίοδο, είναι γνωστό ότι αρκετές επιδημίες έπληξαν τα νησιά της Μάλτας, αλλά λίγες πληροφορίες είναι γνωστές γι' αυτές. Η πρώτη επιδημία πανώλης στη Μάλτα πιθανόν να συνέβη στα τέλη του 13ου αιώνα και ένα νεκροταφείο στο Ραμπάτ του Γκόζο περιείχε πιθανώς λείψανα θυμάτων εκείνης της πανώλης. 

Η πανδημία της μαύρης πανώλης εξαπλώθηκε σε όλη την Ευρώπη ξεκινώντας από τον Οκτώβριο του 1347, όταν ένα γενουατικό πλοίο έφερε την πανώλη στη Μεσσήνη της Σικελίας. Πιστεύεται ότι η πανδημία έφτασε στη Μάλτα το 1348,  λόγω των στενών οικονομικών και ναυτιλιακών σχέσεων μεταξύ των δύο νησιών. Οι λεπτομέρειες για το πώς η πανδημία επηρέασε τη Μάλτα δεν είναι γνωστές.

Άλλες επιδημίες πανώλης είναι γνωστό ότι σημειώθηκαν το 1427–28, το 1453, το 1501, το 1519  και το 1523.  Στην τελευταία, η ασθένεια εισήχθη από μια γαλέρα που είχε αιχμαλωτιστεί. Όταν ανακαλύφθηκε η ασθένεια, η δημοτική αρχή της Μντίνα προσπάθησε να απομονώσει το πλήρωμα, να βυθίσει το πλοίο και να κάψει το φορτίο του. Οι ιδιοκτήτες του αρνήθηκαν και το πλοίο κάηκε. Παρά ταύτα, η πανώλη εξακολουθούσε να ξέσπασε στην πόλη Μπίργκου και ο οικισμός αποκλείστηκε και απομονώθηκε από την υπόλοιπη χώρα. 

Παράληλλα, σημειώθηκαν επιδημίες άλλων ασθενειών εκτός από την πανώλη. Μεταξύ 1453 και Νοεμβρίου 1455, μια επιδημία morbus di la gula et di la punta, πιθανώς οστρακιάς, είχε ως αποτέλεσμα πολλούς θανάτους. 

## Επιδημία του 1592–1593
Αυτή η επιδημία είναι η πρώτη που καταγράφεται στη Μάλτα. Η ασθένεια φτάνει με πλοίο που προερχόταν από την Αλεξάνδρεια. Καταμετρώνται περίπου 3.300 θύματα, περισσότερο από το 12% του συνολικού πληθυσμού του αρχιπελάγους. Η κακή διαχείριση της ασθένειας οδηγεί στην εφαρμογή πιο αποτελεσματικών μέτρων καραντίνας. 

## Ξέσπασμα του 1623
Η ασθένεια ξέσπασε στο σπίτι του Πάολο Εμίλιο Ραμούκι, του λιμενοφύλακα της Μάλτας. Στη συνέχεια, η ασθένεια εξαπλώνεται γρήγορα στα γύρω σπίτια. Οι αρχές απομονώνουν γρήγορα τους μολυσμένους και λαμβάνουν μέτρα καραντίνας. Η ασθένεια περιορίζεται γρήγορα, αλλά προκαλεί τον θάνατο 40 ατόμων. 

## Η δημιουργία του λιμοκαθαρτηρίου
[μικρογραφία|300x300εσ|[Χαλκογραφία του 1770 που δείχνει σε πρώτο πλάνο την περιοχή καραντίνας στη νήσο Μανούελ]]
Μόλις το 1643 η Μάλτα απέκτησε ένα λοιμοκαθαρτήριο, εγκατεστημένο στο νησί του κόλπου Μαρσάμσετ, το οποίο άνοιξε αρκετά αργά και πολύ μετά το λοιμοκαθαρτήριο της Βενετίας, που άνοιξε το 1403, ή αυτό της Μασσαλίας το 1526.  Αλλά η οργάνωσή του γρήγορα έγινε πολύ αποτελεσματική και κατέστησε τη Μάλτα ένα από τα ασφαλέστερα λιμάνια της Μεσογείου. Έκτοτε, η άδεια μη μετάδοσης της Μάλτας, που εκδιδόταν μετά από καραντίνα ελεγχόμενη από τις υγειονομικές αρχές, ήταν μία από τις πιο σεβαστές. Επέτρεπε στα πλοία να μπορούν στη συνέχεια να εκφορτώνουν απευθείας σε λιμάνια της Δυτικής Ευρώπης. Δεδομένου ότι ο οργανισμός ήταν καλά εδραιωμένος και το λιμάνι ήταν καλά εφοδιασμένο, η υγειονομική στάση στη Μάλτα χρησιμοποιούνταν συχνά και συμμετείχε στην οικονομική ανάπτυξη της Μάλτας.  

## Επιδημία του 1655
Η τρίτη επιδημία ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 1655 σε ένα σπίτι κοντά στην «Πόρτα Ματζόρε» (σημερινή «Πύλη Βικτώριας») κοντά σε ένα σημείο αγκυροβολίας πλοίων που προέρχονταν από την Ανατολική Μεσόγειο. Λέγεται ότι ο ιδιοκτήτης είχε επαφή με ένα μέλος του πληρώματος ενός μολυσμένου σκάφους και ότι μετέδωσε την ασθένεια στην αδερφή του που κατοικούσε στο Ζεϊτούν. Όταν η ασθένεια εξαπλωθεί σε άλλα μέλη της οικογένειας, οι αρχές λαμβάνουν αμέσως μέτρα καραντίνας απομονώνοντας άτομα που ήρθαν σε επαφή με το λοιμοκαθαρτήριο.  Η επιδημία τέθηκε γρήγορα υπό έλεγχο με περίπου εκατό ασθενείς, 52 από τους οποίους επέζησαν χάρη στην αποτελεσματική ιατρική περίθαλψη. Η εκτίμηση είναι πενήντα θύματα. 

## Επιδημία του 1675–1676
Αυτή η τέταρτη επιδημία άγνωστης προέλευσης είναι η πιο θανατηφόρα που έχει καταγραφεί στη Μάλτα. Σκότωσε 11,300 άτομα,  περίπου το ένα τέταρτο του πληθυσμού της Μάλτας,  και ακόμη περισσότερα στην περιοχή του Μεγάλου Λιμανιού, πολλά από τα οποία ήταν ιππότες του Αγίου Ιωάννη.  Η βοήθεια Γάλλων γιατρών και χειρουργών από τη Μασσαλία αποδείχθηκε τελικά πολύ χρήσιμη. 

## Επιδημία του 1813–1814
Αυτή η επιδημία, η πρώτη υπό βρετανική διοίκηση, μεταφέρθηκε με πλοία από την Αλεξάνδρεια.  Η ασθένεια εξαπλώθηκε αρχικά αργά στη Βαλέτα καταστρέφοντας στη συνέχεια την ύπαιθρο και ιδιαίτερα τις πόλεις Χαζ-Ζεμπούγκ και Όρμι, όπου το 15% περίπου των κατοίκων πέθανε.  Τα καθυστερημένα δρακόντεια μέτρα έθεσαν τελικά τέλος στη μάστιγα, η οποία έφτασε για λίγο Γκόζο στο τέλος της επιδημίας. 

Μεταξύ Απριλίου 1813 και Σεπτεμβρίου 1814, η επιδημία σκότωσε 4668 άτομα από έναν πληθυσμό της Μάλτας που εκτιμάται σε περίπου 100.000, με συνολική θνησιμότητα 4 έως 6%. 

## Επιδημία του 1917
Μια μικρή επιδημία πανώλης μόλυνε 8 λιμενεργάτες στο Μεγάλο Λιμάνι (Βαλέτα) το 1917, με 4 θανάτους μεταξύ 2 Μαρτίου και 2 Απριλίου 1917.  Η ασθένεια προήλθε από το άνοιγμα ενός κιβωτίου από τη Μεσοποταμία, όπου μαινόταν μια επιδημία. 

## Επιδημία του 1936–1937
αριστερά|μικρογραφία|250x250εσ|Το λιμάνι της Μάλτας το 1936
Μια επιδημία πανώλης ξεκίνησε το 1936 στο Όρμι από την οικογένεια Γκρετς, μια οικογένεια αρτοποιών από την οδό Ραφαέλα. Ο παππούς αρχικά εμφάνισε βουβωνική πανώλη και υψηλό πυρετό, πεθαίνοντας στις 8 Απριλίου. Στη συνέχεια, ήρθε η σειρά του 42χρονου γιου του στις 13 Απριλίου. Ο 20χρονος εγγονός επίσης έφτασε στο νοσοκομείο, μεταφέρθηκε στο λοιμοκαθαρτήριο και επέζησε. Στη συνέχεια, αρχίζουν να κολλάνε οι γείτονες.  Η προέλευση παραμένει ασαφής, ίσως από μπάλες σανού και άχυρων που είχαν εισαχθεί από την Τυνησία. Συνολικά στο Όρμι, οκτώ άτομα μολύνθηκαν μέσα σε 13 μήνες της επιδημίας, τέσσερα από τους οποία κατέληξαν.  Ένα υγειονομικό φράγμα εγκαταστάθηκε γύρω από το Όρμι, αλλά αποδεικνύεται αναποτελεσματικό. Η πανώλη σύντομα εξαπλώθηκε στο γειτονικό χωριό Ζεμπούτζ, όπου μολύνθηκαν 11 άτομα με τρεις θανάτους, συμπεριλαμβανομένου ενός κοριτσιού ηλικίας επτά ετών.  Η ασθένεια εντοπίστηκε επίσης στο Ραμπάτ, το Μτάλεμπ, τη Μάρσα, το Ατάρντ, τη Μόστα και ίσως και το Γκόζο. Η πανώλη παρέμεινε μέχρι το 1937 με άλλα πέντε κρούσματα στη Λούκα, συμπεριλαμβανομένου ενός θανατηφόρου και ενός κρούσματος στο Κρέντι. 

Σημαντική έρευνα διεξήχθη από τον Θεμιστοκλή Ζάμιτ, ο οποίος κατάφερε να απομονώσει καλλιέργειες βακίλλων της πανώλης από 15 από τους 1.500 αρουραίους που μελετήθηκαν. Ανακάλυψε ότι ο κύριος φορέας ήταν ο μαυροποντικός (Rattus rattus), ο οποίος είχε σχετικά πρόσφατα εγκατασταθεί στα νησιά της Μάλτας και του οποίου ο πολλαπλασιασμός τον έκανε να πάρει τη θέση του πρώην τοπικού αρουραίου, του καφέ αρουραίου (Rattus norvegicus).

Συνολικά, και σύμφωνα με τις διάφορες καταμετρήσεις, μολύνθηκαν μεταξύ 25  και 33  άτομα, με θανάτους μεταξύ οκτώ  και δώδεκα ατόμων. 

## Παραπομπές

Κατηγορία:Επιδημίες
Κατηγορία:Μάλτα
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις