Ταγέτης ο ορθοφυής

Ο ***Ταγέτης ο ορθοφυής*** *(*'Tagetes erecta**)'', η **Μεξικανική καλέντουλα** ''(Mexican marigold)'', που ονομάζεται επίσης  **Αζτέκικη καλέντουλα** ''(Aztec marigold)'', είναι ένα είδος του γένους Ταγέτης ''(Tagetes)'' εγγενές στο [[Μεξικό]]. Παρά του ότι είναι ιθαγενές στην [[Αμερική]], συχνά ονομάζεται **Αφρικανική καλέντουλα** ''(African marigold)''. Στο [[Μεξικό]], αυτό το φυτό έχει βρεθεί σε άγρια κατάσταση στις [[Πολιτεία του Μεξικού|Πολιτείες του Μεξικού]], [[Πουέμπλα (πολιτεία)|Πουέμπλα]] και [[Βερακρούς|Βερακρούζ]]. Η κοινή Ελληνική ονομασία του γένους είναι  **κατιφές*'. Το φυτό είναι ετήσιο *(annual)*  και φθάνει σε ύψος μεταξύ 50-100 εκ. (20-39 in). Οι [[Αζτέκοι]] συγκέντρωναν το άγριο φυτό, καθώς το καλλιεργούσαν για φαρμακευτικούς, τελετουργικούς και διακοσμητικούς σκοπούς. Καλλιεργείται ευρέως στο εμπόριο, με πολλές ποικιλίες να χρησιμοποιούνται ως [[καλλωπιστικά φυτά]], και για το εμπόριο [[άνθος|ανθέων]].

==Χρήσεις==
===Τελετές===
[[Αρχείο:Starr 080117-2097 Tagetes erecta.jpg|thumb|left|250px|Ταγέτης ο ορθοφυής *(Tagetes erecta)*, στη [[Χαβάη]].]]
Το άνθος του, το *cempasúchil*, στο Μεξικό ονομάζεται επίσης *«flor de muertos»* («το λουλούδι των νεκρών» και χρησιμοποιείται κάθε 2 Νοεμβρίου, στην εορτή της *Día de los Muertos*. Η λέξη *cempazúchitl* (επίσης γραμμένη *cempasúchil*), προέρχεται από τον όρο των [[Νάουατλ γλώσσα|Νάουατλ]] για το λουλούδι *zempoalxochitl*, το οποίο κυριολεκτικά μεταφράζεται ως "είκοσι λουλούδι". Στη γλώσσα της [[Ταϊλάνδη]]ς, ονομάζεται ดาวเรือง *[DaoRuang]*, κυριολεκτικά μεταφράζεται ως "λαμπερό [[αστέρι]]". Νερό εμποτισμένο με αρωματικό [[αιθέριο έλαιο]] από το λουλούδι χρησιμοποιείτο στην [[Ονδούρα]], για την πλύση των πτωμάτων και συχνά, το λουλούδι εξακολουθεί να φυτεύεται στα [[Νεκροταφείο|κοιμητήρια]].

===Παραδοσιακή ιατρική===
[[Αρχείο:Tagetes erecta bud (झेंडू).JPG|thumb|left|250px|Ανθοφόρος οφθαλμός από τον Ταγέτη τον ορθοφυή *(Tagetes erecta)*, στην [[Ινδία]].]]
Από τα προ-ισπανικά χρόνια, το φυτό έχει χρησιμοποιηθεί για ιατρικούς σκοπούς. Οι [[Τσερόκι]] το χρησιμοποιούσαν για την πλύση του δέρματος και για κίτρινη χρωστική ουσία. Αυτή η καλέντουλα, μπορεί να βοηθήσει στην προστασία ορισμένων καλλιεργούμενων φυτών από [[νηματώδη]] παράσιτα, όταν φυτεύεται στα χωράφια. Είναι αποτελεσματικότερη ενάντια στα νηματώδη είδη *Pratylenchus penetrans*.

===Μαγειρική===
Τα ακτινωτά ανθύλλια *(ray florets)* έχουν χρησιμοποιηθεί σε [[μαρούλι|μαρουλο]][[σαλάτα|σαλάτες]] και άλλα τρόφιμα για να προσθέσουν χρώμα και γεύση. Τα αποξηραμένα πέταλα *(petals)* των λουλουδιών, τρίβονται σε σκόνη και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως τροφή πουλερικών, ώστε να εξασφαλιστεί ο καλός χρωματισμός στους κρόκους των αυγών και του δέρματος των κοτόπουλων κρεατοπαραγωγής, ειδικά όταν υπάρχει έλλειψη καλά χρωματισμένου κίτρινου [[αραβόσιτος|καλαμποκιού]] στην τροφή. Αυτό είναι ακόμα και σήμερα σε χρήση, αλλά τώρα συνήθως με τη μορφή του εκχυλίσματος, το οποίο μπορεί να έχει τα πλεονεκτήματα της χαμηλότερης δαπάνης μεταφοράς και αποθήκευσης, καλύτερης σταθερότητας και αξιοποίησής του. Επίσης, χρησιμοποιείται για να ενισχυθεί ο χρωματισμός στα οστρακόδερμα, όπως η λευκόποδι [[γαρίδα]] του [[Ειρηνικός Ωκεανός|Ειρηνικού]] *(Litopenaeus vannamei)*.

===Άλλες χρήσεις===
Το έλαιο από το άνθος, μπορεί να προστεθεί στα αρώματα για να εμποτίσει μια οσμή [[μήλο]]υ σε αυτά.

Σήμερα, ο Τ. ο ορθοφυής *(T. erecta)* καλλιεργείται για να εξαχθεί λουτεΐνη, μια κοινή κίτρινο/πορτοκαλί χρωστική τροφίμων *(E161b)*. Το [[αιθέριο έλαιο]] από το άνθος περιέχει [[αντιοξειδωτικά]].

==Δείτε επίσης==
* [[Ταγέτης ο στιλπνός]]
* [[Ταγέτης ο λεπτόφυλλος]]
* [[Ταγέτης ο αναπεπταμένος]]
* [[Καλέντουλα η φαρμακευτική]]

==Εικόνες==
<gallery class="center" caption="" widths="190px" heights="190px">
Αρχείο:Aztec Marigold Tagetes erecta.jpg|Καλέντουλα των Αζτέκων *(Aztec marigold)*.
Αρχείο:Yellow French Marigold Flower.jpg|Κίτρινη Γαλλική καλέντουλα.
Αρχείο:Tagetes_erecta_(cultivar)_01.JPG|Καλλιεργητική ποικιλία Ταγέτη του ορθοφυούς.
Αρχείο:Tagetes erecta 02.JPG|Μεξικανικοί κατιφέδες *(Tagetes erecta)*. Βρέθηκαν στο *Kauguri'' κοντά στην πόλη Ρίγα, Λετονία.


## Σημειώσεις

;Παραπομπές σημειώσεων


## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

*  United States Department of Agriculture Plants Profile

ο ορθοφυής
Κατηγορία:Χλωρίδα του Μεξικού
Κατηγορία:Άνθη
Κατηγορία:Φαρμακευτικά φυτά
Κατηγορία:Βαφικά φυτά
Κατηγορία:Φυτά κήπου
Κατηγορία:Βρώσιμα φυτά