Σταυρός Μεσσηνίας

Ο **Σταυρός**, αναφερόμενος παλαιότερα και ως η **Βεριστιά**, είναι ορεινός οικισμός, χωρίς μόνιμο πληθυσμό, κοντά στην Χώρα και υπάγεται διοικητικά στον Δήμο Πύλου - Νέστορος, του Νομού Μεσσηνίας.

## Τοποθεσία
Ο *Σταυρός* βρίσκεται περίπου 13,5 χιλιόμετρα προς τα βορειοανατολικά της Χώρας. Έχει υψόμετρο 640 μέτρα και απέχει 24,5 περίπου χιλιόμετρα από τις ακτές του Ιονίου Πελάγους. Κοντά στον Σταυρό βρίσκονται προς τα νοτιοανατολικά του η Φλεσιάδα σε απόσταση 4 περίπου χιλιομέτρων και προς τα νοτιά του η Μεταξάδα, σε απόσταση 3,5 περίπου χιλιομέτρων αντίστοιχα.

## Ιστορία
Το χωριό, έχει μακρόχρονη ιστορία που ακολουθεί την ιστορία της Μεσσηνίας και της ευρύτερης περιοχής τόσο της Πυλίας, όσο και της Τριφυλίας. Η περιοχή του οικισμού, κατά την αρχαιότητα, ήταν τμήμα του βασιλείου του Νέστορα, της αρχαίας Πύλου.

### Β΄ Ενετοκρατία

Την εποχή της Β΄ Ενετοκρατίας αναφερόταν ως *Βεριστιά* ή *Βριστιά* (Veristia ή Vristia). Ο οικισμός αναφέρεται επίσης σε διάφορες απογραφές των Βενετών Προνοητών της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας, οι οποίες έγιναν στο χρονικό διάστημα της τριακονταετίας (1683/84-1715), κατά την οποία οι Βενετοί κατείχαν την Πελοπόννησο, μέσω της κτήσης τους (Stato da Mar), η οποία είναι γνωστή και ως Βασίλειο του Μορέως (1688-1715). Το χωριό *Βεριστιά* (Veristia), ανήκε, το 1689, στην επαρχία της Αρκαδίας ή Αρκαδιάς (Territorio di Arcaadia), η οποία ήταν μια από τις 4 επαρχίες, στις οποίες χωριζόταν τότε το διαμέρισμα της Μεθώνης (επαρχία Φαναριού, επαρχία Αρκαδιάς, επαρχία Ναβαρίνου και επαρχία Μεθώνης). Με βάση την ενετική απογραφή Corner του 1689, το χωριό είχε 34 κατοίκους. Το χωριό, αναφερόταν ως *Βεριστήα* κατά την *Καταγραφή της Εκκλησιαστικής περιουσίας* του 1699, ως *Veristia*, στην απογραφή Grimani του 1700 και ως *Vristia* στην απογραφή Pacifico/Alberghetti του 1704.

### Νεότερη ιστορία
Επίσης το χωριό αναφερόταν τον 19ο αιώνα ως *Veristia* σύμφωνα με τον Pouqueville το 1815 και ως *Verestia* σύμφωνα με την απογραφή του 1829, που έγινε από την «επιστημονική αποστολή του Μοριά» (Mission scientifique de Morée), τμήμα της γαλλικής αποστολής με την ονομασία Εκστρατεία του Μοριά (*Expédition de Morée*), η οποία ήταν αποστολή εκστρατευτικού σώματος 13.000-15.000 ανδρών, υπό την αρχηγία του Νικολάου - Ιωσήφ Μαιζώνος στην Πελοπόννησο, μεταξύ των ετών 1828 και 1833.

### Διοικητική ιστορία
Η *Βερεστιά* ή *Βεριστιά* προσαρτήθηκε, το 1835, στον παλαιό Δήμο Φλεσιάδος ή Φλεσσιάδος με έδρα αρχικά τον οικισμό *Παιδεμένον* (σήμερα η Φλεσιάδα) και λίγο αργότερα, από το 1840, τον οικισμό *Λιγούδιστα* (σήμερα η Χώρα), όπου και παρέμεινε ως το 1912 που ο δήμος αυτός καταργήθηκε. Το χωριό αναφέρεται, το 1853, επίσης σαν *Βερεστιά* στον β΄ τόμο των «Ελληνικών» του Ιάκωβου Ρίζου Ραγκαβή, ως χωριό του Δήμου Φλεσιάδος της Επαρχίας Τριφυλίας με πληθυσμό 127 κατοίκων, με βάση την απογραφή του 1851. Έδρα του Δήμου Φλεσιάδος τότε, βάση της ίδιας πηγής, ήταν η κωμόπολη *Λιγούδιστα*. Από το 1844 ως το 1879 το χωριό ονομαζόταν επίσημα ως *Βερεστιά* και από το 1879 ως το 1951, ονομαζόταν *Βεριστιά*. Το 1899 το χωριό, όπως και ο Δήμος Φλεσιάδος, μεταφέρεται από το Νομό Μεσσηνίας και υπάγεται στον Νομό Τριφυλίας, για μια περίπου δεκαετία, ως το 1909, που επανέρχεται ξανά στον Νομό Μεσσηνίας, ως οικισμός της Επαρχίας Τριφυλίας. Το 1912 η *Βεριστιά* προσαρτάται στην *Κοινότητα Σαμπρικίου*, με έδρα το *Σαμπρίκι* (η Μεταξάδα). Στην ίδια κοινότητα προσαρτήθηκε επίσης ο οικισμός Ποταμιά. Το 1927 η  *Κοινότητα Σαμπρικίου* και το *Σαμπρίκι* μετονομάζονται σε *Κοινότητα Μεταξάδας* και *Μεταξάδα* αντίστοιχα. Από το 1951 ως το 1956, που το χωριό μετονομάσθηκε σε *Σταυρός*, αναφερόταν επίσημα ως η *Βεριστία*. Ο Σταυρός παρέμεινε ως οικισμός της *Κοινότητας Μεταξάδας*, με την αλλαγή της ονομασίας της κοινότητας, από το 1912 ως το 1997, όταν τότε, στα πλαίσια των αλλαγών που επήλθαν στη τοπική αυτοδιοίκηση, μέσω του σχεδίου «Καποδίστριας», η Ποταμιά υπήχθη στον κατηργημένο Δήμο Νέστορος, ως το 2010. Από το 2011, μετά τις νέες αλλαγές του σχεδίου «Καλλικράτης» ο Σταυρός ανήκει πλέον στον νέο Δήμο Πύλου - Νέστορος. Ο δήμος αυτός, συστάθηκε με το Πρόγραμμα Καλλικράτης με την συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Κορώνης, Μεθώνης, Παπαφλέσσα, Πύλου, Νέστορος και Χιλιοχωρίων. Ο Σταυρός σήμερα είναι οικισμός της *Τοπικής Κοινότητας της Μεταξάδας* του *Δήμου Πύλου-Νέστορος*, με έδρα την Μεταξάδα, στην οποία υπάγεται και ο οικισμός της Ποταμιάς). Οι οικισμοί Ποταμιά και Σταυρός, με βάση την απογραφή του 2011, είναι και οι δυο τους άνευ μόνιμων κατοίκων.

## Κάτοικοι
Ο οικισμός, με βάση την απογραφή του 2011, δεν έχει μόνιμους κατοίκους.
 

## Κτίρια – αξιοθέατα
Εκτός από τα παραδοσιακά σπίτια, τα οποία είναι διάσπαρτα, ο παλαιός και χωρίς μόνιμο πληθυσμό οικισμός του Σταυρού, προσφέρεται ως ενδιάμεση στάση για φυσιολάτρες, οδοιπόρους και όσους εξερευνούν, με περιπάτους, την ευρύτερη περιοχή και το γύρω τοπίο με την πλούσια βλάστηση.

## Δείτε επίσης
* Χώρα
* Δήμος Πύλου - Νέστορος
* Διοικητική διαίρεση Περιφερειακής Ενότητας Μεσσηνίας
* Διοικητική διαίρεση νομού Μεσσηνίας
* πρώην Δήμος Νέστορος

## Παραπομπές


## Πηγές
* Οι απογραφές των Προνοητών της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας, *Corner* (1689), *Grimani* (1700) *Angelo Emo* (ίσως το 1708), η αχρονολόγητη απογραφή που αναφέρεται στο χειρόγραφο *Querini-Stampalia* (ίσως το 1711), είναι τέσσερις από τις διάφορες βενετσιάνικες απογραφές, οι οποίες επιχειρήθηκαν στο χρονικό διάστημα της τριακονταετίας (1683/84-1715), κατά την οποία οι Βενετοί κατείχαν την Πελοπόννησο. Μέχρι σήμερα πλήρως έχει δημοσιευθεί μόνο η απογραφή *Grimani*, από τον ιστορικό και  ομότιμο διευθυντή ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (ΕΙΕ) Βασίλη Παναγιωτόπουλο, στο έργο του "Πληθυσμός και οικισμοί της Πελοποννήσου. 13ος - 18ος αιώνας", (1985).
* Βασίλης Παναγιωτόπουλος, "Πληθυσμός και οικισμοί της Πελοποννήσου. 13ος - 18ος αιώνας", Σειρά: Μελέτες Νεοελληνικής Ιστορίας, μετάφραση: Χριστίνα Αγριαντώνη, επιμέλεια: Αγγελική Κόκκου, έκδοση: Εμπορική Τράπεζα Ελλάδος - Ιστορικό Αρχείο, Αθήνα 1985, 2η έκδοση: 1987. 
* Κωνσταντίνος Ντόκος, "BREVE DESCRITTONE DEL REGNO DI MOREA. Αφηγηματική ιστορική πηγή ή επίσημο βενετικό έγγραφο της Β' Βενετοκρατίας στην Πελοπόννησο;", "ΕΩΑ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΑ", Vol 1, DOI: http://dx.doi.org/10.12681/eoaesperia.24 Αθήνα 1993.
* Σπυρίδων Λάμπρος, «Απογραφή Νομού Μεθώνης επί Βενετών», Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τόμος 2ος, Εκ του Τυπογραφείου Αδελφών Περρή, Εν Αθήναις 1883, σελ. 686-710. Από την *Ψηφιακή Βιβλιοθήκη* του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Δήμος Πύλου - Νέστορος, από την ιστοσελίδα: www.pylos-nestor.gr του Δήμου Πύλου - Νέστορος.

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Μεσσηνίας
Κατηγορία:Δήμος Πύλου - Νέστορος