Πτολεμαίος Ι΄ Αλέξανδρος

Ο **Πτολεμαίος Ι' Αλέξανδρος** (139 π.Χ. – 88 π.Χ. ) ήταν ο δέκατος (σύμφωνα με κάποιες εκδοχές ο ένατος) βασιλιάς της Δυναστείας των Πτολεμαίων, η οποία κυβέρνησε την Αίγυπτο καθ’ όλη τη διάρκεια της ελληνιστικής περιόδου. Ήταν γιος του βασιλιά Πτολεμαίου Η' του Φύσκονος και της Κλεοπάτρας Γ'.

## Πρώτα χρόνια

Ο Πτολεμαίος Ι΄ Αλέξανδρος γεννήθηκε (139 π.Χ.) ως δεύτερος γιος του Φαραώ Πτολεμαίου Η΄ και της δεύτερης συζύγου του και ανεψιάς του Κλεοπάτρας Γ΄. Στα παρελθόντα χρόνια όταν πέθανε πρόωρα ο παππούς του Πτολεμαίος Ε΄ Επιφανής (180 π.Χ.) άφησε τρία παιδιά: Πτολεμαίος ΣΤ΄ Φιλομήτωρ, Κλεοπάτρα Β΄ της Αιγύπτου και Πτολεμαίος Η΄, κυβέρνησαν μαζί την περίοδο 169/164 π.Χ., κατόπιν ο Πτολεμαίος ΣΤ΄ εκθρονίστηκε από τον Πτολεμαίο Η΄. Ο Πτολεμαίος ΣΤ΄ επέστρεψε την επόμενη χρονιά (163 π.Χ.), ανέτρεψε τον μικρότερο αδελφό του και τον ανάγκασε να δραπετεύσει στην Κυρήνη. Με τον θάνατο του Πτολεμαίου ΣΤ΄ (145 π.Χ.) ο Πτολεμαίος Η΄ ανακλήθηκε από την εξορία, παντρεύτηκε την αδελφή του Κλεοπάτρα Β΄ η οποία ήταν επίσης χήρα του Πτολεμαίου ΣΤ΄ και ορκίστηκαν νέοι Φαραώ. Οι σχέσεις τους ωστόσο χειροτέρεψαν ραγδαία όταν ο Πτολεμαίος Η΄ πήρε ως δεύτερη σύζυγο την Κλεοπάτρα Γ΄ της Αιγύπτου (141 π.Χ.), κόρη της ίδιας της Κλεοπάτρας Β΄ και του μεγαλύτερου αδελφού τους Πτολεμαίου ΣΤ΄. Η σύγκρουση οδήγησε την περίοδο 132/126 π.Χ. σε εμφύλιο πόλεμο, ο Πτολεμαίος ΣΤ΄ και η Κλεοπάτρα Γ΄ ήταν οι νικητές αλλά επέτρεψαν στην Κλεοπάτρα Β΄ να παραμείνει Συμβασιλεύς (124 π.Χ.).

Ό Πτολεμαίος Η΄ και η Κλεοπάτρα Γ΄ απέκτησαν δύο γιους και τρείς κόρες. Ο μεγαλύτερος γιος τους Πτολεμαίος Θ΄ Λάθυρος γεννήθηκε (144/143 π.Χ.), έγινε κληρονόμος του θρόνου την εποχή που ήρθε σε σύγκρουση με την θεία του Κλεοπάτρα Β΄ (130 π.Χ.). Ο δεύτερος γιος Πτολεμαίος Ι΄ Αλέξανδρος γεννήθηκε λίγο αργότερα, το όνομα Ώρος το οποίο υιοθέτησε υποδηλώνει ότι γεννήθηκε την διετία 140/139 π.Χ. Οι αρχαίες πηγές τον αναφέρουν ως *"Πτολεμαίο Αλέξανδρο"* αλλά το όνομα του δεν καταγράφεται ποτέ σε Παπύρους, το βαπτιστικό του όνομα ήταν πιθανότερα *"Αλέξανδρος"*. Οι γονείς του άφησαν επίσης τρεις κόρες : την Τρύφαινα, βασίλισσα των Σελευκιδών στη Συρία, την Κλεοπάτρα Δ', που παντρεύτηκε τον μεγαλύτερο από τους δυο αδερφούς της και την Κλεοπάτρα Σελήνη Α'. Ο Πτολεμαίος Η΄ είχε επίσης ένα γιο από μια παλλακίδα του, πιθανώς από την Ειρήνη, ο οποίος ονομαζόταν Πτολεμαίος Απίων. 
Ο εκλιπών βασιλιάς Πτολεμαίος Η΄ (140 π.Χ.) στη διαθήκη του επέλεξε να διαιρέσει το βασίλειό του, παραχωρώντας στον Πτολεμαίο Απίονα την Κυρηναϊκή, της οποίας πρέπει ήδη να είχε οριστεί αντιβασιλιάς. Όσο για τον θρόνο της Αιγύπτου, αυτόν τον άφησε στην Κλεοπάτρα Γ', με την προϋπόθεση να μοιραζόταν τη βασιλεία με έναν από τους γιους της, όποιον αυτή προτιμούσε. 
Ο μεγαλύτερος σε ηλικία γιος του Πτολεμαίου Η΄, που ήταν τότε είκοσι πέντε ετών περίπου, κατοικούσε στην Κύπρο. Η Κλεοπάτρα σκόπευε να επιλέξει για τους δικούς της λόγους τον νεότερο αδελφό του, τον Αλέξανδρο, όμως όπως συνέβαινε με τους Μακεδόνες προγόνους τους, οι Αλεξανδρινοί τελικά έκριναν εκείνοι επιβάλλοντας τον Πτολεμαίο.

## Βασιλεύς της Κύπρου

Ο Παυσανίας αναφέρει ότι η Κλεοπάτρα Γ΄ έδωσε εντολή στον Πτολεμαίο Θ΄ να παραμείνει στην Κύπρο με στόχο να τον βγάλει από την μέση. Οι περισσότεροι ιστορικοί δέχονται τον Παυσανία αλλά υπάρχουν και αντιρρήσεις, ο Κρις Μπένετ αναφέρει ότι επινοήθηκε από την Κλεοπάτρα Γ΄ σε μεταγενέστερη ημερομηνία. Η ιστορία του Ιουστίνου αναφέρει ότι η Κλεοπάτρα Γ΄ ήταν η μόνη ζωντανή βασίλισσα αλλά τα έγγραφα της εποχής (116 π.Χ.) δείχνουν ότι η Κλεοπάτρα Β΄ ήταν ακόμα ζωντανή άρα δεν μπορούσε να αποφασίσει μόνη της. 
Σε έγγραφο που διασώθηκε και χρονολογείται τον Οκτώβριο του 116 π.Χ. ο Πτολεμαίος Θ΄, η Κλεοπάτρα Β΄ και η Κλεοπάτρα Γ΄ καταγράφονται ως συμβασιλείς. Ο Πτολεμαίος Θ΄ πήρε το προσωνύμιο *"Φιλομήτωρ Σωτήρ"*, το ίδιο είχε πάρει και η Κλεοπάτρα Β΄ στον εμφύλιο που είχε ξεσπάσει ανάμεσα στον Πτολεμαίο Η΄ και την Κλεοπάτρα Γ΄, έπαιξε σημαντικό ρόλο στο νέο καθεστώς. Με την άνοδο του Πτολεμαίου Θ΄ ο μικρότερος αδελφός του Πτολεμαίος Αλέξανδρος απεστάλη στην Κύπρο για να την υπηρετήσει ως τοπικός κυβερνήτης. Αξιοσημείωτο ωστόσο παραμένει πως το όνομα της μητέρας του αναφερόταν πρώτο στα επίσημα διατάγματα. Ο Πτολεμαίος Θ΄ έγινε βασιλιάς με το όνομα *"Πτολεμαίος Φιλομήτωρ Σωτήρ"*. Επιλέχθηκε και γι’ αυτόν, όπως έκανε και ο πατέρας του, ένα από τα επίθετα που είχε ήδη χρησιμοποιηθεί για προκάτοχό του, δηλαδή Σωτήρας ο Β'. Ωστόσο ο λαός, με θέληση αστεϊσμού, τον αποκαλούσε ο Λάθυρος, δηλαδή «ο Φάβας».

Η Κλεοπάτρα Β΄ πέθανε σύντομα (115 π.Χ.) αφήνοντας την Κλεοπάτρα Γ΄ ως μοναδική βασίλισσα, ο νεαρός άντρας αρχικά δεν ήταν σε θέση να αντισταθεί στις επιταγές της μητέρας του. Δεν αντιστάθηκε καν όταν εκείνη απομάκρυνε από το πλάι του την Κλεοπάτρα Δ΄, τη σύζυγο-αδελφή του, με την όποια ήταν πολύ δεμένος, τον ανάγκασε να παντρευτεί την άλλη του αδελφή, την Κλεοπάτρα Σελήνη Α΄. Η Κλεοπάτρα Δ΄ κατέφυγε στην Κύπρο όπου ζούσε ο Πτολεμαίος Ι΄, κατόπιν στην Συρία στο βασίλειο των Σελευκιδών, για να προσφέρει το χέρι και τον στρατό της στον ηγεμόνα τους, Αντίοχο Θ΄ Κυζικηνό του οποίου η μητέρα Κλεοπάτρα Θεά ήταν αδελφή της Κλεοπάτρας Γ΄. Ο Αντίοχος Θ΄ βρισκόταν σε πόλεμο με τον ετεροθαλή αδελφό του Αντίοχο τον Γρυπό που είχε παντρευτεί την μεγαλύτερη αδελφή της Κλεοπάτρας Δ΄ Τρύφαινα. Η Κλεοπάτρα Δ΄ έκανε στάση στην Κύπρο όπου στρατολόγησε τον Κυπριακό στόλο με στόχο να βοηθήσει τον Αντίοχο Θ΄. Ο Πτολεμαίος Αλέξανδρος ανακηρύχθηκε ταυτόχρονα βασιλεύς της Κύπρου δηλώνοντας επίσημα ότι βρίσκεται σε πόλεμο με τον μεγαλύτερο αδελφό του Πτολεμαίο Θ΄.

## Ενθρόνιση του Πτολεμαίου Ι'

Με το πέρασμα του χρόνου ο Πτολεμαίος Θ΄ ο Λάθυρος, κατάφερε να κερδίσει έδαφος απέναντι στη μητέρα του. Ένας πάπυρος που χρονολογείται το 112 – 111 π.Χ. αναφέρει το όνομα της βασίλισσας Κλεοπάτρας Σελήνης και όχι της βασιλομήτορος. Κατά τον δέκατο χρόνο της βασιλείας του Πτολεμαίου Θ΄, η Κλεοπάτρα Γ΄ προσπάθησε να ξανακερδίσει τη δύναμή της οργανώνοντας πραξικόπημα. Κατηγόρησε τον βασιλιά για απόπειρα δολοφονίας της και υπήρξε τόσο πειστική για τους Aλεξανδρινούς που ο Πτολεμαίος Θ΄ αναγκάστηκε να φύγει με πλοίο το 107 π.Χ.. Η σύζυγος του Πτολεμαίου Θ΄, Κλεοπάτρα Σελήνη, μαζί με τα δύο τους παιδιά παρέμειναν πίσω, στα χέρια της Κλεοπάτρας. Η μητέρα του κάλεσε, τότε, τον αδελφό του από την Κύπρο για να αναλάβει τα σκήπτρα. Το νέο του προσωνύμιο ήταν *"Φιλομήτωρ Σωτήρ"* όπως ο αδελφός του, πήρε την θέση του στην δυναστική λατρεία με την οποία ο ίδιος και η μητέρα του λατρεύτηκαν ως *"Φιλομήτορες Σωτήρες"* δηλαδή *"θεοί που αγαπούσαν την μητέρα"*. Την περίοδο 107-105 π.Χ. ανέλαβε ετήσιος ιερέας του Μεγάλου Αλεξάνδρου αλλά κατόπιν (105/104 π.Χ.) τον αντικατέστησε η μητέρα του. Ο Πτολεμαίος Θ΄ με την φυγή του άφησε πίσω την σύζυγο και τους δύο του γιους, η Κλεοπάτρα Σελήνη παντρεύτηκε κατόπιν πιθανότατα τον Πτολεμαίο Αλέξανδρο.

Η Κλεοπάτρα δεν σκόπευε να αφήσει τον Πτολεμαίο Θ' να το σκάσει ζωντανός. Ο Πτολεμαίος Θ΄ ωστόσο κατέφυγε στην Κύπρο, προχώρησε σε εισβολή με την οποία κατέκτησε το νησί από την μητέρα και τον μικρότερο αδελφό του. Ο Αλέξανδρος Ιανναίος, νέος βασιλεύς της Ιουδαίας από την Ασμοναϊκή δυναστεία επιτέθηκε στην Άκρα (103 π.Χ.), ο Πτολεμαίος Θ΄ απάντησε με εισβολή στην Ιουδαία. Με τον φόβο ότι θα την χρησιμοποιήσει ως έδρα για επίθεση στην Ιουδαία η Κλεοπάτρα Γ΄ και ο Πτολεμαίος Θ΄ επιτέθηκαν στην Ιουδαία, ο Πτολεμαίος Θ΄ από την θάλασσα μέσω της Φοινίκης και η Κλεοπάτρα επιτέθηκε στην Άκρα με στρατό. Ο Πτολεμαίος Θ΄ επιτέθηκε τότε στην Αίγυπτο αλλά ο αδελφός του επέτρεψε και τον απέκρουσε, πέρασε τον χειμώνα στην Γάζα και επέστρεψε στην Κύπρο (102 π.Χ.). Η Κλεοπάτρα Γ΄ και ο Πτολεμαίος Ι΄ συμμάχησαν με τον Σελευκίδη βασιλιά Αντίοχο Η΄ που βρισκόταν σε εμφύλιο με τον αδελφό του Αντίοχο Θ΄, ήταν πρώην σύμμαχος του Πτολεμαίου Θ΄. Η Κλεοπάτρα Γ΄ εξανάγκασε τον Πτολεμαίο Ι΄ να χωρίσει την σύζυγο και αδελφή του Κλεοπάτρα Σελήνη για να παντρευτεί τον Αντίοχο Η΄. Η Κλεοπάτρα Γ΄ δεν έζησε πολύ καιρό μετά από τις άκαρπες προσπάθειές της στην Παλαιστίνη. Πέθανε το φθινόπωρο του 101 π.Χ., όντας περίπου 60 ετών. Οι ιστορικές μαρτυρίες (Junianus Justinus, Παυσανίας, Αθηναίος) θεωρούν πως ο Πτολεμαίος Ι' Αλέξανδρος θανάτωσε τη μητέρα του, αλλά αυτό δεν επιβεβαιώνεται.
Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους (101 π.Χ.) ο Πτολεμαίος Ι΄ παντρεύεται σε δεύτερο γάμο την ανεψιά του Βερενίκη Γ΄ της Αιγύπτου κόρη του αδελφού του Πτολεμαίου Θ΄ και της Κλεοπάτρας Σελήνης.
Το όνομα της βασιλομήτορος παύει να αναγράφεται στα επίσημα έγγραφα και αντικαθίσταται από αυτό της συζύγου του Πτολεμαίου Ι', της Βερενίκης Γ', ονομάζεται ως *Βασίλισσα Βερενίκη, Θεά Φιλάδελφος*. Η βασιλεία του Πτολεμαίου Ι' Αλέξανδρου (101 – 89 π.Χ.) στην Αίγυπτο παραμένει σκοτεινή για μας και έχουμε ελάχιστες μαρτυρίες από επιγραφές. Αργότερα (91 π.Χ.) ξέσπασε επανάσταση στην Άνω Αίγυπτο, ήταν η τελευταία από μια σειρά παλιότερων επαναστάσεων όπως του Αραννώφρις (205/185 π.Χ.). Δεν είναι γνωστό το όνομα του ηγέτη ούτε αν διεκδίκησε τον τίτλο του Φαραώ όπως οι προηγούμενοι, οι επαναστάτες απέκτησαν τις Θήβες, καταγράφονται επίσης στην Έσνα και την Αφροδιτόπολις. Με την λήξη της επανάστασης οι Πτολεμαίοι έχασαν την Τριαντάσχοινο στην Κάτω Νουβία, το βασίλειο της Μερόης θα διατηρήσει στην περιοχή τον έλεγχο μέχρι την Ρωμαϊκή κατάκτηση.

## Το βασίλειο της Κυρήνης

Η Κυρήνη προσαρτήθηκε αρχικά στο βασίλειο της Κύπρου αλλά κάποια στιγμή την περίοδο 105/100 π.Χ. κατέκτησε ξανά την πόλη ο Πτολεμαίος Απίων. Ο ιστορικός Ιουστίνος ισχυρίστηκε ότι παραχωρήθηκε στον Απίωνα η Κυρήνη με την διαθήκη του πατέρα του Πτολεμαίου Η΄ αλλά δεν είναι σαφές, ίσως πρόκειται για μετέπειτα επινόηση. Δεν είναι σαφές αμν ο Απίων ήταν σύμμαχος με τον Πτολεμαίο Θ΄ ή τον Πτολεμαίο Ι΄ κάτι που δείχνει ότι ήταν ελεύθερος πολίτης, όπως πολλοί Ελληνιστές βασιλείς κληροδότησε το βασίλειο του στην Ρώμη σε περίπτωση που πέθαινε χωρίς απογόνους. Το 96 π.Χ. ο Πτολεμαίος Απίων, Βασιλιάς της Κυρήνης, πέθανε και κληροδότησε τη χώρα του στην Ρωμαϊκή Δημοκρατία. Η Ρώμη δεν διεκδίκησε τη γη αυτή αμέσως, αλλά άφησε πρώτα μια χρονική περίοδο στις πέντε μεγάλες πόλεις της Κυρηναϊκής να διευθετήσουν μόνες τους τις υποθέσεις τους. Η Κυρηναϊκή έγινε επίσημα ρωμαϊκή επαρχία το 94 π.Χ., αποτελώντας έναν «άβολο» γείτονα για το πτολεμαϊκό κράτος, σε μια απόσταση 500 μιλίων προς τη Δύση.

## Αποπομπή και Θάνατος

Το 89 π.Χ. ο Πτολεμαίος Αλέξανδρος είχε χάσει πλήρως τη δημοτικότητά του. Είχε γίνει σαν τον πατέρα του εξαιρετικά υπέρβαρος και επιδιδόταν σε ακολασίες και οινοποσίες. Ο στρατός στράφηκε εναντίον του και τον ανάγκασε να διαφύγει στη Συρία. Εκεί μάζεψε μισθοφορικό στρατό και εισέβαλε εκ νέου στην Αίγυπτο. Για να πληρώσει τους στρατιώτες του διέπραξε ιεροσυλία, σύμφωνα με τον Στράβων οι κάτοικοι της Αλεξάνδρειας εξοργίστηκαν επειδή ο Πτολεμαίος Ι΄ έλιωσε την χρυσή σαρκοφάγο του Μεγάλου Αλεξάνδρου και την αντικατέστησε με μία γυάλινη. Ο Πορφύριος με την σειρά του αναφέρει ότι η αιτία της επανάστασης ήταν η φιλική συμπεριφορά του Πτολεμαίου Ι΄ απέναντι στους Εβραίους. Εκδιώχθηκε και πάλι και κατέφυγε στη Λυκία με τη Βασίλισσα Βερενίκη Γ' και την κόρη τους Κλεοπάτρα Ε' της Αιγύπτου τους. Οι Αλεξανδρινοί προσκάλεσαν τον μεγαλύτερο αδελφό του Πτολεμαίο Θ΄, το αποδέχτηκε και επανήλθε στον θρόνο της Αιγύπτου. Ο Πτολεμαίος Ι΄ και η Βερενίκη Γ΄ συγκέντρωσαν έναν στόλο με στόχο την ανακατάληψη της Αιγύπτου, στην πρώτη προσπάθεια έχασαν, στην δεύτερη όταν ο Πτολεμαίος Ι΄ αποβιβάστηκε στην Κύπρο έπεσε σε μάχη στην Μύρα. Στην προσπάθεια του να ανακτήσει τον θρόνο ο Πτολεμαίος Ι΄ είχε πάρει ένα μεγάλο δάνειο από την Ρωμαϊκή Δημοκρατία, σε αντάλλαγμα είχε υπογράψει να τους κληροδοτήσει το Βασίλειο της Αιγύπτου σε περίπτωση που πέθαινε χωρίς απογόνους. Οι Ρωμαίοι επέλεξαν αρχικά να μην είναι επιθετικοί αλλά δεν το απέρριψαν για αργότερα, ο Πτολεμαίος Θ΄ βρισκόταν μέχρι τον θάνατο του με τον φόβο Ρωμαϊκής επίθεσης και προσπαθούσε να κάθε μέσο να διατηρήσει φιλικές σχέσεις μαζί τους.

## Χρονολόγιο

## Παραπομπές



## Πηγές
* www.livius.org http://www.livius.org/ps-pz/ptolemies/ptolemy_x_alexander.html
* Βιογραφία από τον Christopher Bennett http://www.tyndale.cam.ac.uk/Egypt/ptolemies/ptolemy_x.htm 
* *The House of Ptolemy,by E. R. Bevan*http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Africa/Egypt/_Texts/BEVHOP/11*.html

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 

Κατηγορία:Φαραώ της δυναστείας των Πτολεμαίων
Κατηγορία:Ελληνιστική περίοδος