Αρίκ Μποκέ

Ο **Αρίκ Μποκέ,** Ariq Böke  (μετά το 1219–1266) ήταν ο 7ος και νεότερος γιος του Τολούι και εγγονός του Τζένγκις Χαν. Μετά το τέλος τού αδελφού του, του Μεγάλου Χαν Μονγκέ, ο Αρίκ Μποκέ διεκδίκησε τον τίτλο του Μεγάλου Χαν της Μογγολικής αυτοκρατορίας και ανέλαβε για λίγο την εξουσία, ενώ οι αδελφοί του Κουμπλάι και Χουλεγκού απουσίαζαν από το Μογγολικό Οροπέδιο. Όταν ο Κουμπλάι επέστρεψε για εκλογές το 1260, οι αντίπαλες παρατάξεις δεν μπόρεσαν να συμφωνήσουν, και εξέλεξαν και τους δύο διεκδικητές, τον Κουμπλάι και τον Αρίκ Μποκέ, στον θρόνο, με αποτέλεσμα τον Εμφύλιο Πόλεμο των Τολουιδών που διασπάθησε τη Μογγολική αυτοκρατορία. Ο Αρίκ Μποκέ υποστηρίχθηκε από τους παραδοσιακούς της Μογγολικής αυτοκρατορίας, ενώ ο αδελφός του Κουμπλάι υποστηρίχθηκε από τους ανώτερους πρίγκιπες της Βόρειας Κίνας και της Μαντζουρίας.

## Πρώτα χρόνια
Ο Αρίκ Μποκέ ήταν ο νεότερος γιος του Σοργκαχτανί Μπεκί και του Τολούι, του νεότερου γιου του Τζένγκις Χαν. Όταν ο Τζένγκις απεβίωσε το 1227, η ηγεσία της αυτοκρατορίας πέρασε στον 3ο γιο του Τζένγκις (θείο του Αρίκ Μποκέ), Ογκεντέι. Παρακολούθησε ειρηνικά τις εκλογές, τόσο του θείου του, Μεγάλου Χαν Ογκεντέι, όσο και του διαδόχου και μεγαλύτερου γιου του Ογκεντέι, Γκουγιούκ. Μετά την ενθρόνιση του μεγαλύτερου αδελφού του, Μενγκέ, το 1250, η οικογένειά του έγινε ακόμη πιο ισχυρή μεταξύ των Τζενγκισιδών. Η μητέρα του ήταν Χριστιανή (Νεστοριανή), και ο Αρίκ Μποκέ ήταν επίσης γνωστός για τη συμπάθειά του προς τον Χριστιανισμό. Αυτό είναι γνωστό από την αφήγηση του Φραγκισκανού Γουλιέλμου του Ρούμπρουκ, απεσταλμένου του Λουδοβίκου Θ΄ της Γαλλίας, ο οποίος έγραψε ότι παρατήρησε τον Αρίκ Μποκέ να κάνει το σημείο του σταυρού, και να δηλώνει ότι «γνωρίζουμε ότι ο Μεσσίας [Ιησούς] είναι Θεός». Ένας Κομφουκιανός διδάσκαλος κανονίστηκε για τον Aρίκ Μποκέ, κατόπιν εντολής του μεγαλύτερου αδελφού του, του Kουμπλάι Χαν, αλλά ο Aρίκ Μποκέ δεν ασπάστηκε τους Κινέζους μελετητές, όπως ο μεγαλύτερος αδελφός του. 

## Αγώνας για τη διαδοχή

### Μέγας Χαν
[μικρογραφία|308x308εσ|Ο Aρίκ Μποκέ νικά τους [Αλγκού|Aλγκού-Ρασίντ αλ'Ντιν, Τζαμίλ αλ Ταβαρίχ. ]]
Όταν απεβίωσε ο Ογκεντέι Χαν, ξεκίνησε μία διαμάχη για την εξουσία, με την ηγεσία να περνάει στον γιο του Ογκεντέι, Γκουγιούκ, το 1246, αν και ο Γκουγιούκ απεβίωσε μόλις δύο χρόνια αργότερα, το 1248. Μετά από μία άλλη διαμάχη, οι γιοι του Τολούι, αδελφού του Ογκεντέι, ανέλαβαν την εξουσία. Ο πρώτος από τους γιους του Τολούι που έγινε Μέγας Χαν ήταν ο Μενγκέ, ο οποίος προχώρησε με τον Κουμπλάι για να κατακτήσει τη Νότια Κίνα και τη Νότια δυναστεία Σονγκ. Ο αδελφός τους, Χουλεγκού, ηγήθηκε της προέλασης των Μογγόλων προς τα δυτικά, κατακτώντας τη Βαγδάτη και προχωρώντας στη Συρία και προς την Παλαιστίνη. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, όλες οι υποθέσεις της Ενδοχώρας παρέμειναν υπό τον έλεγχο του αδελφού τους, Αρίκ Μποκέ.
[αριστερά|μικρογραφία|132x132εσ|''Aρίκ Μποκέ'' σε παραδοσιακή [μογγολική γραφή .]]
Όταν ο Μενγκέ απεβίωσε το 1259, ο Αρίκ Μποκέ εξελέγη Χαν απουσία των αδελφών του, και είχε την υποστήριξη των περισσότερων υπουργών και ισχυρών οικογενειών στην πρωτεύουσα Καρακορούμ, όπως η οικογένεια του Μενγκέ, και άλλων πριγκίπων της Χρυσής Ορδής, μαζί με άλλες δυνάμεις στην πρωτεύουσα Καρακορούμ, συμπεριλαμβανομένων των βασιλικών σωματοφυλάκων των Τοργκούντ και της ελίτ της Λευκής Ορδής, καθώς και των Οϊράτ, οι οποίοι ήταν σύμμαχοι μαζί του, καθώς ένας από τους ηγέτες των Οϊράτ ήταν νυμφευμένος με την κόρη του. Στο κουρουλτάι στη Μογγολία, τα μέλη των οικογενειών των τεσσάρων γιων του Τζένγκις Χαν, συμπεριλαμβανομένης της Μπλε Ορδής, της συζύγου και των γιων του Μενγκέ, των απογόνων των δύο αδελφών του Τζένγκις, και του μεγαλύτερου γιου του Ιλχάν Χουλεγκού, Τζουμκούρ, υποστήριξαν την εκλογή του Αρίκ-Μποκέ.  Ωστόσο, όταν ο Κουμπλάι και ο Χουλεγκού έμαθαν για το τέλος του Μονγκέ, ματαίωσαν τις δικές τους μάχες, προκειμένου να επιστρέψουν στην πρωτεύουσα, για να αποφασίσουν για το ζήτημα της διαδοχής. Τον Μάιο του 1260 ο Κουμπλάι εξελέγη χαν από τους δικούς του υποστηρικτές, για να ανταγωνιστεί τον ισχυρισμό του Αρίκ Μποκέ. Στη συνέχεια ξεκίνησε εμφύλιος πόλεμος μεταξύ των αδελφών για την ηγεσία της αυτοκρατορίας. Για παράδειγμα, όταν το χανάτο Τσαγκατάι χρειαζόταν έναν νέο ηγέτη, ο Κουμπλάι προσπάθησε να στείλει τον Αμπισκά, ο οποίος του ήταν πιστός. Αλλά ο Αρίκ Μποκέ συνέλαβε τον Αμπισκά και τελικά τον σκότωσε, και αντ' αυτού εγκατέστησε τον δικό του σύμμαχο, τον Αλγκού. Ο Αρίκ Μποκέ ξεκίνησε την στρατολόγηση νέων στρατιωτών από τον πληθυσμό, συμπεριλαμβανομένων μοναχών και ιερέων, νωρίτερα από τον Κουμπλάι.  Ο Αρίκ Μποκέ διέταξε τον Αλγκού να υπερασπιστεί την περιοχή, τόσο από τις δυνάμεις του Χουλεγκού, όσο και από την πιθανή παρουσία του Μπερκέ της Χρυσής Ορδής. Αλλά ο Αλγκού εγκατέλειψε τον Αρίκ Μποκέ, σκοτώνοντας τους απεσταλμένους του για θησαυρούς, ενώ ο Καϊντού παρέμεινε πιστός στον Αρίκ Μποκέ. Ο Αλγκού και ο Αρίκ Μποκέ σύντομα ήρθαν σε άμεση σύγκρουση, με τον Αλγκού να κερδίζει την πρώτη μάχη, αλλά στη δεύτερη, ο Αρίκ Μποκέ ήταν νικητής και ανάγκασε τον Αλγκού να τραπεί σε φυγή προς τα δυτικά.

### Παράδοση
Τελικά, καθώς ο πόλεμος συνεχιζόταν μεταξύ του Αρίκ Μποκέ και του αδελφού του Κουμπλάι, οι δυνάμεις του πρώτου αποδυναμώθηκαν. Ο Κουμπλάι διέθετε ισχυρά μογγολικά ιππικά στρατεύματα, μογγολικά, μαντζουριανά, των Χαν, των Κιπτσάκ και πολυάριθμες κινεζικές και πεζικές μονάδες Γκοργιέο. Ο υποστηρικτής του Κουμπλάι, Καντάν, γιος του Ογκεντέι, συνέτριψε τη δύναμη του Αρίκ Μποκέ υπό τον στρατηγό Αλαντάρ, και ο Αρίκ Μποκέ έχασε δύο φορές τον έλεγχο της πρωτεύουσας Καρακορούμ. Ο Κουμπλάι μπλόκαρε επίσης όλο το εμπόριο προς τη Μογγολία από τη Βόρεια Κίνα, προκειμένου να διακόψει την προμήθεια τροφίμων. Ο Αρίκ Μποκέ τελικά υποτάχθηκε στον Κουμπλάι το 1264. Φυλακίστηκε από τον Κουμπλάι και απεβίωσε μυστηριωδώς λίγα χρόνια μετά την παράδοσή του, οδηγώντας σε φήμες ότι είχε δηλητηριαστεί κρυφά. 

## Υστεροφημία
μικρογραφία|Τάμγκα του Αρίκ Μποκέ.
Σύμφωνα με τον μελετητή Ντέιβιντ Μόργκαν, «ο Αρίκ Μποκέ μπορεί να θεωρηθεί ως εκπρόσωπος μίας επιδραστικής σχολής σκέψης μεταξύ των Μογγόλων, στην οποία ο Κουμπλάι αντιτάχθηκε μέσω των πράξεων και των στάσεων του μετά το 1260. Μερικοί Μογγόλοι ένιωθαν ότι υπήρχε μία επικίνδυνη τάση προς την μαλθακότητα, που χαρακτηριζόταν από άτομα όπως ο Κουμπλάι, που πίστευαν ότι υπήρχε κάτι να ειπωθεί για τον εγκατεστημένο πολιτισμό και τον κινεζικό τρόπο ζωής. Κατά την παραδοσιακή άποψη, το μογγολικό κέντρο έπρεπε να παραμείνει στη Μογγολία, και η νομαδική ζωή των Μογγόλων να διατηρηθεί αμόλυντη. Η Κίνα έπρεπε απλώς να γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης. Ο Αρίκ Μποκέ άρχισε να θεωρείται η ηγετική μορφή αυτής της φατρίας».  Αυτή η κληρονομιά συνεχίστηκε από τον Καϊντού (Χαϊντού). Αν και ο Αρίκ Μποκέ έχασε την εξουσία, ορισμένοι από τους απογόνους του αργότερα έγιναν σημαντικές προσωπικότητες στο Ιλχανάτο και στη Βόρεια δυναστεία Γιουάν, και η γενεαλογία τόσο του Ιλχάν Αρπά Κεούν όσο και του Γεσουντέρ μπορεί να ανιχνευθεί στον Αρίκ Μποκέ.

## Οικογένεια
Ο Αρίκ Μποκέ είχε τουλάχιστον πέντε συζύγους και παλλακίδες, και εννέα παιδιά.

### Σύζυγοι
* Ιλτσιγκμίς χατούν, κόρη του Τοραλχί των Οϊράτς και του Τσετσεϊγκέν, πήγε στον γιο του Ναϊρουμπουκά μετά το τέλος του.
* Κουτούκτ χατούν, μία από τους Nαϊμάν
** Χαλουχάν αχτάι, παντρεύτηκε τον Tαταχτάι κούργκεν του Μπαγιαούτ
** Nεγκουντέρ αχάι, αρραβωνιάστηκε τον Μόνγκε Τεμούρ (Mενγκού-Τιμούρ)
* Aσιτάι χατούν, κόρη του Τσιγκού του Χονγκιράντ και της Tουμελούν μπεχί (αδελφή του Τσετσεϊχέν)
** Γιομπουκούρ
** Μελίκ τεμούρ
** Κουτούκ
** Ταματσί
** Καμτάι
** Noμγκόν, παντρεύτηκε τον Τσαπάρ κουργκέν των Oϊράτ

### Παλλακίδες
* Κουτλού – μία από το Χονγκιράντ
* Iραού-γκουί – μία από τη φυλή Μπαρουλάς
** Ναϊρουμπουκά

## Απόγονοι του Aρίκ Μποκέ
* **Aρίκ Μποκέ** (阿里不哥/ālǐbúgē,اریغ بوکا/Arīq būkā) 
** Γιομπουκούρ (薬木忽兒/yàomùhūěr, یوبوقور/Yūbūqūr)
** Μελίγκ-Τεμούρ (明里帖木兒/mínglǐ tiēmùér, Queen Timur/Melik tīmūr)
*** Mινγκγιάν (منگقان/Mingqān)
**** Σοσέ (سوسه/Sūsa)
***** Aρμπά Κουούν (ارپا كاون/Arpā Kāūn)
** Ναϊρακού μπουκά (乃剌忽不花/nǎiláhū búhuā,نایرو بوقا/Nāīrū būqā)

Χάγανοι ασαφούς προέλευσης από τον Aρίκ Μποκέ 

* Τζοράιτου Χαν Γιεσούντερ (1388–1391) – ο πρώτος χαν αντικατέστησε την κυριαρχία των Κουμπλαϊδών στη Μογγολία
* Engke Khan (1391–1394) – γιος του Yesüder
* Ντελμπέγ Χαν (Νταλμπάγκ) (1412–1415) – υποστηριζόμενος από τους Οϊράτς
* Οϊραντάι (1415–1425) – υποστηριζόμενοι από Οριάτ

## Δείτε επίσης
* Εμφύλιος Πόλεμος Τολουΐντ

## Σημειώσεις

## Αναφορές

### Έργα που αναφέρονται
* Morgan, David (2007). The Mongols. Blackwell Publishing. ISBN 978-1-4051-3539-9.
* Rossabi, Morris (1994). "The Reign of Khubilai Khan". In Denis C. Twitchett; John King Fairbank (eds.). The Cambridge History of China. Vol. 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368. Cambridge University Press. pp. 414–489. ISBN 978-0-521-24331-5.

## Περαιτέρω ανάγνωση
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Κατηγορία:Μπορτζίγκιν