Εθνικό πένθος στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, η κήρυξη εθνικού ή δημόσιου πένθους αποτελεί έναν τρόπο απόδοσης μεταθανάτιων τιμών σε διακεκριμένους πολίτες, τέως αρχηγούς κράτους ή πρωθυπουργούς καθώς και θύματα φυσικών καταστροφών ή πολύνεκρων δυστυχημάτων.  

Άλλοι τρόποι απόδοσης τιμών αποτελούν η τέλεση της κηδείας δημοσία δαπάνη και η απόδοση τιμών στην κηδεία. 

## [[Βασίλειο της Ελλάδας]]

Μεταξύ του 1833 και του 1973, η κήρυξη *εθνικού* πένθους αφορούσε κατά κανόνα μόνο τους Βασιλείς της Ελλάδος και είχε τρίμηνη διάρκεια. Η κήρυξη απλού ή *δημόσιου* πένθους αφορούσε εν ενεργεία εκλιπόντες Πρωθυπουργούς και ήταν κυμαινόμενης διάρκειας.  

Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Όθωνα:

* Μετά τον θάνατο του Ιωάννη Κωλέττη, κηρύχθηκε πενθήμερο πένθος για τους στρατιωτικούς και τους δημοσίους υπαλλήλους. Στην πραγματικότητα διήρκεσε 4 ημέρες (31 Αυγούστου-3 Σεπτεμβρίου).

Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Γεωργίου Α΄:

# Μετά τον θάνατο του Κωνσταντίνου Κανάρη, κηρύχθηκε πενθήμερο πένθος για τους στρατιωτικούς και τους δημοσίους υπαλλήλους.
# Μετά τον θάνατο της Αλεξάνδρας της Ελλάδας και της Δανίας, κηρύχθηκε *μέγα πένθος επί τρείς μήνας*.
# Μετά τη δολοφονία του Θεόδωρου Δηλιγιάννη, κηρύχθηκε πενθήμερο πένθος για τους στρατιωτικούς και τους δημοσίους υπαλλήλους.

Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Κωνσταντίνου Α΄:

* Μετά τη δολοφονία του Βασιλέως Γεωργίου Α΄, κηρύχθηκε τριμηνιαίο εθνικό πένθος.

Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Γεωργίου Β΄:

# Στις 30 Αυγούστου του 1923, σε ανάμνηση της εκκένωσης της Σμύρνης από τον Ελληνικό Στρατό, κηρύχθηκε η 9 Σεπτεμβρίου 1923 ως ημέρα εθνικού πένθους.
# Μετά τον θάνατο του Κωνσταντίνου Δεμερτζή, οι δημόσιες υπηρεσίες τέθηκαν σε μονοήμερη αργία και οι σημαίες παρέμειναν μεσίστιες για τρεις ημέρες. 
# Μετά τον θάνατο του Ιωάννη Μεταξά, κηρύχθηκε οκταήμερο δημόσιο πένθος.
# Μετά τον θάνατο του Αλεξάνδρου Κορυζή, κηρύχθηκε τριήμερο δημόσιο πένθος.

Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Παύλου Α΄:

# Μετά τον θάνατο του Βασιλέως Γεωργίου Β΄, κηρύχθηκε τριμηνιαίο εθνικό πένθος.
# Μετά τον θάνατο του Θεμιστοκλέους Σοφούλη, κηρύχθηκε πενθήμερο δημόσιο πένθος.
# Μετά τον θάνατο του Αλεξάνδρου Παπάγου, κηρύχθηκε πενθήμερο δημόσιο πένθος.

Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Κωνσταντίνου Β΄:

* Μετά τον θάνατο του Βασιλέως Παύλου, κηρύχθηκε τριμηνιαίο εθνικό πένθος. Το πένθος διεκόπη τρεις φορές δια βασιλικού διατάγματος στις 23, 24 και 25 Μαρτίου (λόγω Εθνικής εορτής), στις 25 και 26 Απριλίου για την επέτειο της Εξόδου του Μεσολογγίου και στις 20 με 26 Μαΐου λόγω της εκατονταετηρίδος από την Ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα.

## [[Ελληνική Δημοκρατία]]
Μετά το 1974, η αυστηρή διάκριση μεταξύ εθνικού και δημόσιου πένθους έχει πάψει να υφίσταται στην πράξη, ενώ η απόδοση τιμών μέσω κήρυξης πένθους έχει επεκταθεί σε διακεκριμένους πολίτες και θύματα πολύνεκρων καταστροφών ή δυστυχημάτων. Σε ότι αφορά τους Πρωθυπουργούς και τους Προέδρους της Δημοκρατίας, μέχρι σήμερα έχουν τιμηθεί μόνο διατελέσαντες καθώς δεν έχει συμβεί θάνατος εν ενεργεία. Η κήρυξη εθνικού ή δημόσιου πένθους συνήθως συνδυάζεται με την τέλεση της κηδείας δημοσία δαπάνη και με την απόδοση τιμών. 

H κηδεία με δημόσια δαπάνη σύμφωνα με τις διατάξεις του Νόμου 409/1976 (ΦΕΚ 209/Α' ) αφορά την παροχή κρατικών τιμών και αναγνώρισης σε διάφορες κατηγορίες προσώπων. Συγκεκριμένα, το Υπουργικό  Συμβούλιο ποίει την κηδεία με δημοσία δαπάνη σε εν ενεργεία και σε διατελεσάντες Πρωθυπουργούς, Υπουργούς και Υφυπουργούς Κοινοβουλευτικών Κυβερνήσεων και Προέδρων της Βουλής. Επίσης, περιλαμβάνονται εν ενεργεία ή διατελεσάντες Βουλευτές, ανώτατοι πολιτικοί, στρατιωτικοί και δικαστικοί κρατικοί λειτουργοί (εν ενεργεία ή συνταξιούχοι) που προσέφεραν εξαιρετικές υπηρεσίες στο Κράτος, διακεκριμένοι Έλληνες των Γραμμάτων και Τεχνών που τίμησαν την Ελλάδα με τα έργα τους, καθώς και ημεδαποί ή αλλοδαποί που απεβίωσαν στην Ελλάδα και προσέφεραν εξαιρετικές υπηρεσίες στη χώρα. Τέλος, οι διατάξεις καλύπτουν και θύματα θεομηνιών ή συνταρακτικών ατυχημάτων που συγκίνησαν την κοινή γνώμη. .

Συγκεκρμένα, η  Γ΄ Ελληνική Δημοκρατία έχει κηρύξει επισήμως εθνικό (ή δημόσιο) πένθος στις εξής ημερομηνίες:

### Δημόσιο πένθος
# Τον Ιούνιο του 1996, έπειτα από τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου, κηρύχθηκε τετραήμερο δημόσιο πένθος.
#Τον Ιούλιο του 1996, έπειτα από τον θάνατο του Πατριάρχη Αλεξανδρείας Παρθενίου Γ΄, κηρύχθηκε τριήμερο δημόσιο πένθος.
# τον Απρίλιο του 1998, έπειτα από τον θάνατο του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Σεραφείμ, κηρύχθηκε τετραήμερο δημόσιο πένθος (10, 11, 12 και 13 Απριλίου).
# Τον Νοέμβριο του 2002, έπειτα από τον θάνατο του Μιχαήλ Στασινόπουλου, κηρύχθηκε τετραήμερο δημόσιο πένθος.
# Τον Σεπτέμβριο του 2004, έπειτα από τον θάνατο του Πατριάρχη Αλεξανδρείας Πέτρου Ζ΄, κηρύχθηκε τριήμερο δημόσιο πένθος (13, 14 και 15 Σεπτεμβρίου). 
# Τον Μάρτιο του 2006, έπειτα από τον θάνατο του Γεωργίου Ράλλη, κηρύχθηκε δημόσιο πένθος μέχρι την ημέρα της κηδείας (15 και 16 Μαρτίου).
# Τον Ιανουάριο του 2008, έπειτα από τον θάνατο του Αρχιεπίσκοπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χριστοδούλου, κηρύχθηκε τετραήμερο δημόσιο πένθος (28, 29, 30 και 31 Ιανουαρίου).
# Τον Μάιο του 2017, έπειτα από τον θάνατο του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, κηρύχθηκε τετραήμερο δημόσιο πένθος (29, 30, 31 Μαΐου και 1 Ιουνίου).
# Τον Δεκέμβριο του 2021, έπειτα από τον θάνατο του Καρόλου Παπούλια, κηρύχθηκε τετραήμερο δημόσιο πένθος (26, 27, 28 και 30 Δεκεμβρίου).
# Τον Φεβρουάριο του 2022, έπειτα από τον θάνατο του Χρήστου Σαρτζετάκη, κηρύχθηκε τετραήμερο δημόσιο πένθος (3, 4, 5 και 7 Φεβρουαρίου).
# Τον Ιανουάριο του 2025, έπειτα από τον θάνατο του Κώστα Σημίτη, κηρύχθηκε τετραήμερο δημόσιο πένθος (5, 6, 7, 8 και την ημέρα της κηδείας του στις 9 Ιανουαρίου). Επιπρόσθετα, κηδεύθηκε δημοσία δαπάνη, με τιμές εν ενεργεία Πρωθυπουργού.

#### Εθνικό πένθος

# Τον Μάρτιο του 1994 έπειτα από τον θάνατο της Μελίνας Μερκούρη, κηρύχθηκε τριήμερο εθνικό πένθος.
# Τον Απρίλιο του 1998, έπειτα από τον θάνατο του Κωνσταντίνου Καραμανλή, κηρύχθηκε τριήμερο εθνικό πένθος.
# Τον Σεπτέμβριο του 2001, έπειτα από τις Επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, η 14η Σεπτεμβρίου κηρύχθηκε ημέρα εθνικού πένθους.
# Τον Αύγουστο του 2005, έπειτα από το Αεροπορικό δυστύχημα της Helios, η 16η Αυγούστου κηρύχθηκε ημέρα εθνικού πένθους.
# Τον Αύγουστο του 2007, έπειτα από τις εκτενείς πυρκαγιές που έπληξαν την χώρα. Επιπρόσθετα, τα θύματα κηδεύτηκαν δημοσία δαπάνη.
# Τον Νοέμβριο του 2017, έπειτα από τις φονικές πλημμύρες της Δυτικής Αττικής. Επιπρόσθετα, τα θύματα κηδεύτηκαν δημοσία δαπάνη.
# Τον Ιούλιο του 2018, έπειτα από τις καταστροφικές πυρκαγιές της Αττικής, κηρύχθηκε τριήμερο εθνικό πένθος (24, 25 και 26 Ιουλίου).Επιπρόσθετα, τα θύματα κηδεύτηκαν δημοσία δαπάνη.
# Τον Σεπτέμβριο του 2021, έπειτα από τον θάνατο του Μίκη Θεοδωράκη, κηρύχθηκε τριήμερο εθνικό πένθος (2, 3 και 4 Σεπτεμβρίου).
# Τον Οκτώβριο του 2021, έπειτα από τον θάνατο της Φώφης Γεννηματά, η 27η Οκτωβρίου κηρύχθηκε ημέρα εθνικού πένθους. Επιπρόσθετα κηδεύτηκε δημοσία δαπάνη, με τιμές εν ενεργεία υπουργού.
# Τον Μάρτιο του 2023, έπειτα από το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη, κηρύχθηκε τριήμερο εθνικό πένθος (1, 2 και 3 Μαρτίου). Επιπρόσθετα, τα θύματα κηδεύθηκαν δημοσία δαπάνη.
# Τον Ιούνιο του 2023, έπειτα από το πολύνεκρο ναυάγιο με πρόσφυγες και μετανάστες ανοιχτά της Πύλου, κηρύχθηκε τριήμερο εθνικό πένθος (14, 15 και 16 Ιουνίου).

## Παραπομπές