Ταινία μυστηρίου

[μικρογραφία|Ο [Μπέιζιλ Ράθμποουν ως Σέρλοκ Χολμς.]]
Μια **ταινία μυστηρίου** (αγγλ.: *mystery film*) είναι ταινία που περιστρέφεται γύρω από τη λύση ενός προβλήματος ή ενός εγκλήματος. Επικεντρώνεται στις προσπάθειες του ντετέκτιβ, του ιδιωτικού ερευνητή για να λύσει τις μυστηριώδεις συνθήκες ενός ζητήματος μέσω ενδείξεων, έρευνας και έξυπνων συμπερασμάτων. Οι ταινίες μυστηρίου περιλαμβάνουν, αλλά δεν περιορίζονται σε αυτές, ταινίες του είδους της αστυνομικής φαντασίας.

Ενώ ο κινηματογράφος παρουσίαζε χαρακτήρες όπως ο Σέρλοκ Χολμς στις αρχές του 1900, εμφανίστηκαν αρκετοί άλλοι χαρακτήρες που αρέσουν στον Σέρλοκ Χολμς, όπως ο Μπόστον Μπλάκι και ο Μοναχικός Λύκος. Αρκετές σειρές ταινιών μυστηρίου ξεκίνησαν τη δεκαετία του 1930 με μεγάλα στούντιο με ντετέκτιβ όπως ο Νικ και η Νόρα Τσαρλς, ο Πέρι Μέισον, η Νάνσι Ντρου και ο Τσάρλι Τσαν. Ενώ οι αρχικές σειρές ταινιών μυστηρίου βασίζονταν σε μυθιστορήματα, μέχρι τη δεκαετία του 1940 πολλές προέρχονταν από κόμικς και ραδιοφωνικές σειρές. Προς τη δεκαετία του 1940 αυτές οι σειρές παρήχθησαν κυρίως ως b-movies, χωρίς σχεδόν καμία σειρά μυστηρίου να αναπτύχθηκε μέχρι τη δεκαετία του 1950.

Γύρω στη δεκαετία του 2020 κυκλοφόρησε ένα κύμα δημοφιλών ταινιών μυστηρίου, συμπεριλαμβανομένου του *[[Έγκλημα στο Οριάν Εξπρές (ταινία, 2017)|Έγκλημα στο Οριάν Εξπρές]]* (2017) του Κένεθ Μπράνα και το *[[Στα Μαχαίρια]]* (2019) του Ράιαν Τζόνσον, καθώς και σε υπηρεσίες streaming μια παρωδία με τίτλο *Murder Mystery* (2019), με πρωταγωνιστή τον Άνταμ Σάντλερ.

## Ορισμός και χαρακτηριστικά
Οι ταινίες μυστηρίου επικεντρώνονται κυρίως σε ένα έγκλημα ή ένα παζλ, συνήθως μια δολοφονία, η οποία πρέπει στη συνέχεια να λυθεί από αστυνομικούς, ιδιωτικούς ντετέκτιβ ή ερασιτέχνες ερευνητές. Στον θεατή παρουσιάζεται μια σειρά υπόπτων που έχουν κίνητρο να διαπράξουν το έγκλημα, αλλά δεν το έκαναν στην πραγματικότητα, και τους οποίους ο ανακριτής πρέπει να εξαλείψει κατά τη διάρκεια της έρευνας. Κατά καιρούς παρουσιάζονται στον θεατή πληροφορίες που δεν είναι διαθέσιμες στον κύριο χαρακτήρα. Ο κεντρικός χαρακτήρας εξερευνά συνήθως το ανεξιχνίαστο έγκλημα, ξεσκεπάζει τον δράστη και βάζει τέλος στα αποτελέσματα του κακού. 

Στις αρχές του 20ου αιώνα, υπήρξε ουσιαστική επικάλυψη μεταξύ των ειδών της αστυνομικής ταινίας και της ταινίας τρόμου, και ο όρος «μυστήριο» χρησιμοποιήθηκε για να συμπεριλάβει και τα δύο είδη. 

## Ιστορία
Τα έργα του Άρθουρ Κόναν Ντόυλ προσαρμόστηκαν συχνά στην οθόνη στον πρώιμο κινηματογράφο, συγκεκριμένα με τον Σέρλοκ Χολμς. Ο Γκάρι Ντον Ρόουντς έγραψε ότι ο μεγάλος όγκος των αστυνομικών ταινιών που κυκλοφόρησαν τη δεκαετία του 1910 οφείλονταν είτε στον Σέρλοκ Χολμς, αλλά ότι οι σύγχρονες κριτικές όπως αυτή του *Moving Picture World* το 1911 που θρηνούσαν την έλλειψη κατάλληλης μεταφοράς του Σέρλοκ Χολμς στο "Doctor Doyle's finished style".  Μέχρι το 1915, η ίδια εμπορική εφημερίδα ανέφερε ότι «όσο περίεργο κι αν φαίνεται, η ιστορία του μυστηρίου του εγκλήματος εκφυλίζεται γρήγορα σε ένα από τα ακίνητα των μετοχών». 

Υπήρχαν πολλές ταινίες μυστηρίου και ντετέκτιβ που δημιουργήθηκαν κατά την εποχή του βωβού κινηματογράφου, συμπεριλαμβανομένων πολυάριθμων ταινιών που αφορούσαν τον Σέρλοκ Χολμς, τη Μπόστον Μπλάκι και τον Μοναχικό Λύκο.  Οι ταινίες μυστηρίου και αστυνομικών ταινιών ήταν από τα πιο δημοφιλή είδη της εποχής του βωβού κινηματογράφου. Αυτό κυμάνθηκε σε αμερικανικές, βρετανικές, γερμανικές και δανικές διασκευές του Σέρλοκ Χολμς και ευρωπαϊκές σειρές όπως οι Nick Carter, Nat Pinkerton και Miss Nobody.  Με την έναρξη των ταινιών ήχου, οι σειρές ταινιών μυστηρίου εμφανίστηκαν στον κινηματογράφο το 1929  με την ταινία *The Canary Murder Case* . Μια σειρά ταινιών συνεχίστηκε μέχρι το 1947.  Ακολούθησαν και άλλες σειρές όπως το Charlie Chan που ξεκίνησε το 1931 και τελείωσε το 1949 με παραγωγή 44 ταινιών. 

Στη δεκαετία του 1930, τα περισσότερα από τα μεγάλα κινηματογραφικά στούντιο του Χόλιγουντ παρήγαγαν σειρές μυστηρίου, με την Metro-Goldwyn-Mayer να έχει τους Nick and Nora Charles και Joel και Garda Sloane, την Warner Bros. με τους Perry Mason, Torchy Blane, Brass Bancroft και Nancy Drew . Η Universal είχε τον Bill Crane ενώ η Fox είχε τον Charlie Chan και τον Mr. Moto. 
 
Η αμερικανική σειρά ταινιών μυστηρίου της δεκαετίας του 1930 βασιζόταν κυρίως στη λογοτεχνία μυστηρίου για έμπνευση. Σχεδόν κάθε χαρακτήρας από τη δεκαετία του 1930 αντλήθηκε από τη λογοτεχνία, όπως ο Τσάρλι Τσαν, ο Νικ και Νόρα Τσαρλς, η Θάτσερ Κολτ, ο Πέρι Μέισον και ο κύριος Γουόνγκ . Η δεκαετία του 1930 παρουσίαζε πολλές γυναίκες ντετέκτιβ διαφόρων ηλικιών από τη Nancy Drew, τον Torchy Blane και τη Hildegarde Withers ενώ η δεκαετία του 1940 δεν είχε καμία.  Οι παραγωγές στη δεκαετία του 1930 ήταν περιστασιακά ταινίες όπως *The Black Camel* (1931), *Aresene Lupin* (1932) και *The Thin Man* (1934). 

Μέχρι τη δεκαετία του 1940, οι ντετέκτιβ ταινιών προέρχονταν από πολλές πηγές, όπως το ραδιόφωνο και τα κόμικς και πολλοί άλλοι είχαν πρωτότυπα σενάρια.  Η MGM, η Warner Brothers και η Paramount είχαν γενικά σταματήσει την παραγωγή ταινιών μυστηρίου μέχρι το 1942 αφήνοντας την παραγωγή αυτών των ταινιών στις εταιρείες RKO, Columbia, Universal και άλλα μικρότερα στούντιο.  Αυτό οδήγησε σε αυτό που ο συγγραφέας Ρον Μπάκερ περιέγραψε ως ταινίες μυστηρίου της δεκαετίας του 1940 ως «σχεδόν πάντα Β-παραγωγές» με ηθοποιούς που «πέρασαν την ακμή τους».  Μεταξύ αυτών ήταν οι Chester Morris ως Boston Blackie, Γουόρνερ Μπάξτερ ως Crime Doctor, Warren William ως Lone Wolf και Μπέιζιλ Ράθμποουν ως Σέρλοκ Χολμς.  Αυτές οι ταινίες μικρότερου προϋπολογισμού οδήγησαν σε περισσότερες μεγάλες παραγωγές όπως *[[Το Γεράκι της Μάλτας (ταινία)|Το Γεράκι της Μάλτας]]* (1941) του Τζον Χιούστον, ενώ *το Murder, My Sweet* (1944) εισήγαγε τον χαρακτήρα του Φίλιπ Μάρλοου στον κινηματογραφο. Ο Μάρλοου θα εμφανιζόταν ξανά στο *[[Πάθος και αίμα]]* (1946), ενώ άλλες ταινίες που ο συγγραφέας Μάρτιν Ρούμπιν θεωρούσε αξιοσημείωτα αστυνομικά μυστήρια ήταν η  *[[Λάουρα (ταινία, 1944)|Λάουρα]]* (1944).  Αυτές οι αστυνομικές ταινίες βασίστηκαν σε είδη θρίλερ με τη νυχτερινή τους ατμόσφαιρα και το στυλ τους επηρεασμένο από τον εξπρεσιονισμό.  Συχνά αλληλεπικαλύπτονταν με τα *[[φιλμ νουάρ]]*, τα οποία προέκυψαν στα μέσα της δεκαετίας του 1940 και επινοήθηκε από Γάλλους κριτικούς το 1946.  Το στυλ δεν αναγνωρίστηκε από Αμερικανούς σκηνοθέτες, κριτικούς ή κοινό, ενώ αυτές οι ταινίες αναπτύσσονταν μέχρι τη δεκαετία του 1970. 

Η σειρά ταινιών μυστηρίου εξαφανίστηκε τη δεκαετία του 1950.  Με εξαίρεση τις ταινίες της Μις Μαρπλ της δεκαετίας του 1960, ήταν σπάνιο να βρεθούν ταινίες με γυναίκα πρωταγωνίστρια που είχαν σίκουελ.  Ο Bran Nicol ανακάλυψε ότι το πιο παραδοσιακό «μυστήριο του παζλ» «εξυπηρετήθηκε καλά» από κινηματογραφικές προσαρμογές των δεκαετιών του 1960 και του 70, όπως το *[[Μεσάνυχτα στο Πικαντίλι]]* (1965), *[[Έγκλημα στο Οριάν Εξπρές (ταινία, 1974)|Έγκλημα στο Οριάν Εξπρέ]]* (1974) και *[[Έγκλημα στο Νείλο (ταινία, 1978)|Έγκλημα στο Νείλο]]* (1978), οι δεκαετίες που ακολούθησαν άφησαν προσαρμογές μυστηρίου που έγιναν για την τηλεόραση ως το «προεπιλεγμένο σπίτι της πολυτελούς χρυσής εποχής των προσαρμογών» 

Ο Eric Sandberg (*Crime Fiction Studies* ) δήλωσε ότι ενώ οι υπηρεσίες ροής ταινιών κυριαρχούνταν κυρίως από επαναλήψεις του σκανδιναβικού νουάρ και αστυνομικών διαδικασιών, υπήρξαν έργα εμπνευσμένα από την κλασική μυθοπλασία, όπως η παρωδία *Murder Mystery* με πρωταγωνιστές τους Άνταμ Σάντλερ και Τζένιφερ Άνιστον από τις πιο δημοφιλείς ταινίες του Netflix για το 2019.  Ο Sandberg σημείωσε ότι μόνο μέχρι τη δεκαετία του 2020, ειδικά με το *[[Έγκλημα στο Οριάν Εξπρές (ταινία, 2017)|Έγκλημα στο Οριάν Εξπρές]]* του Κένεθ Μπράνα, το είδος είχε και πάλι οικονομική επιτυχία με περισσότερα από 350 εκατομμύρια δολάρια εισπράξεων παγκοσμίως, οδηγώντας στο σίκουελ *[[Έγκλημα στον Νείλο (ταινία, 2022)|Έγκλημα στον Νείλο]]* (2022).  Άλλες παραλλαγές του περιελάμβαναν την ταινία *[[Στα Μαχαίρια]]* του Ρίαν Τζόνσον, το οποίο δεν ήταν προσαρμογή ενός έργου της χρυσής εποχής, αλλά ήταν η πρώτη δουλειά του Τζόνσον στο στυλ «παζλ-μυστηρίου» και ήταν η δεύτερη ταινία με τα υψηλότερα έσοδα στην Αμερική το 2019. 

## Παραπομπές




μυστηριου ταινια