Αμάλθεια (δορυφόρος)

Η **Αμάλθεια** () είναι ο τρίτος πλησιέστερος φυσικός δορυφόρος στον πλανήτη Δία. Πήρε το όνομά του από τη νύμφη ή κατά μία άλλη εκδοχή, κατσίκα, Αμάλθεια, η οποία ήταν η τροφός του Δία σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία. Η άλλη του σημερινή ονομασία είναι **Δίας V** (Jupiter V).

Η τροχιά της Αμάλθειας είναι πολύ κοντά στον Δία και εντός του αραχνοΰφαντου δακτυλίου της Αμάλθειας, τον οποίο σχηματίζεται από τη σκόνη που εκτινάσσεται από την επιφάνεια του δορυφόρου . Η Αμάλθεια είναι ο μεγαλύτερος από τους εσωτερικούς δορυφόρους του Δία και από την επιφάνειά της, ο Δίας θα είναι ένα εκπληκτικό θέαμα στον ουρανό της. Είναι ακανόνιστου σχήματος και κοκκινωπού χρώματος ενώ περιλαμβάνει μεγάλους κρατήρες και κορυφογραμμές.

Η Αμάλθεια φωτογραφήθηκε το 1979 και το 1980 από τις διαστημικές συσκευές Βόγιατζερ 1 και Βόγιατζερ 2, και αργότερα, με περισσότερες λεπτομέρειες, από τη διαστημική συσκευή Γαλιλαίος στη δεκαετία του 1990.

## Ανακάλυψη
thumb|upright|left|Έγχρωμη εικόνα της Αμάλθειας από το Βόγιατζερ 1 (1979)
Η Αμάλθεια ανακαλύφθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 1892, από τον Ε.Ε. Μπάρναρντ χρησιμοποιώντας το 36 ιντσών διοπτρικό τηλεσκόπιο του αστεροσκοπείου Λικ . Ήταν η τελευταία ανακάλυψη δορυφόρου με άμεση οπτική παρατήρηση (σε αντίθεση με τη μέθοδο παρατήρησης φωτογραφιών) και ήταν ο πρώτος δορυφόρος του Δία που ανακαλύφθηκε μετά την ανακάλυψη των δορυφόρων του Γαλιλαίου το 1610 .

Ο δορυφόρος ονομάστηκε αρχικά Δίας V. Το όνομα Αμάλθεια προτάθηκε αρχικά από τον Καμίγ Φλαμμαριόν , αν και ήταν σε άτυπη χρήση για πολλές δεκαετίες, και το 1976 του δόθηκε και επίσημα .

## Τροχιά
[240px|thumb|Η Αμάλθεια από το [Διαστημικό τηλεσκόπιο Τζέιμς Γουέμπ (αριστερά) (20 Αυγούστου 2022).]] 
Η Αμάλθεια περιφέρεται γύρω από τον Δία σε απόσταση 181.000 χλμ. (2,54 ακτίνες Δία). Η τροχιά της Αμάλθειας έχει εκκεντρότητα 0,003 και κλίση 0,37° σε σχέση με τον ισημερινό του Δία. Τέτοιες αισθητά μη μηδενικές τιμές κλίσης και εκκεντρότητας, αν και εξακολουθούν να είναι μικρές, είναι ασυνήθιστες για έναν εσωτερικό δορυφόρο και μπορούν να εξηγηθούν από την επιρροή της Iούς. Η τροχιά της Αμάλθειας βρίσκεται κοντά στο εξωτερικό άκρο του δακτυλίου της Αμάλθειας, ο οποίος αποτελείται από σκόνη που εκτοξεύεται από τον δορυφόρο.

## Φυσικά Χαρακτηριστικά
thumb|left|Εικόνες από το Γαλιλαίο που δείχνουν το ακανόνιστο σχήμα της Αμάλθειας (1997).
thumb|170px|Η πιο λεπτομερής υπάρχουσα εικόνα της Αμάλθειας (2,4&nbsp;km/pix). Φωτογραφία του Γαλιλαίου (2000).
Η επιφάνεια της Αμάλθειας είναι πολύ κόκκινη. Αυτό το χρώμα μπορεί να οφείλεται στο θείο που προέρχεται από την Iώ ή κάποιο άλλο μη παγωμένο υλικό. Φωτεινά μπαλώματα με λιγότερο κόκκινη απόχρωση εμφανίζονται στις μεγάλες πλαγιές της Αμάλθειας, αλλά η φύση αυτού του χρώματος είναι προς το παρόν άγνωστη. Η επιφάνεια της Αμάλθειας είναι ελαφρώς φωτεινότερη από τις επιφάνειες των άλλων εσωτερικών δορυφόρων του Δία. Υπάρχει επίσης μια ουσιαστική ασυμμετρία μεταξύ του προπορευόμενου και του υστερούντος ημισφαιρίου: το προπορευόμενο ημισφαίριο είναι 1,3 φορές πιο φωτεινό από το οπίσθιο. Η ασυμμετρία πιθανότατα προκαλείται από την υψηλότερη ταχύτητα και συχνότητα των κρούσεων στο ημισφαίριο, που ανασκάπτει ένα φωτεινό υλικό - πιθανώς πάγος - από το εσωτερικό του φεγγαριού.

Η Αμάλθεια έχει ακανόνιστο σχήμα, με την καλύτερη ελλειψοειδή προσέγγιση να είναι 250 × 146 × 128 χλμ. Με βάση αυτές τις διαστάσεις, η επιφάνεια της Αμάλθειας είναι πιθανώς μεταξύ 88.000 και 170.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων ή κάπου κοντά στις 130.000 τ.χλμ. Όπως όλα τα άλλα εσωτερικά φεγγάρια του Δία, είναι παλιρροιακά κλειδωμένη με τον πλανήτη, με τον μακρύ άξονα να δείχνει προς τον Δία ανά πάσα στιγμή. Η επιφάνειά της είναι βαριά πληγωμένη από κρατήρες, μερικοί από τους οποίους είναι εξαιρετικά μεγάλοι σε σχέση με το μέγεθος του φεγγαριού. Ο Παν, ο μεγαλύτερος κρατήρας, έχει διάμετρο 100 χλμ. και έχει βάθος τουλάχιστον 8 χλμ. Ένας άλλος κρατήρας, η Γαία, έχει διάμετρο 80 χλμ. και είναι πιθανότατα δύο φορές πιο βαθιά από τον Παν. Η Αμάλθεια έχει πολλά προεξέχοντα φωτεινά σημεία, δύο από τα οποία ονομάζονται. Είναι το Lyctos Facula και το Ida Facula, με πλάτη που φτάνουν τα 25 και τα 15 χλμ. αντίστοιχα. Βρίσκονται στις παρυφές κορυφογραμμών.

Το ακανόνιστο σχήμα και το μεγάλο μέγεθος της Αμάλθειας οδήγησαν στο παρελθόν στο συμπέρασμα ότι είναι ένα αρκετά ισχυρό, άκαμπτο σώμα, καθώς υποστηρίχθηκε ότι ένα σώμα που αποτελείται από πάγους ή άλλα αδύναμα υλικά θα είχε τραβηχτεί σε πιο σφαιρικό σχήμα από τη δική του βαρύτητα. Ωστόσο, στις 5 Νοεμβρίου 2002, η διαστημοσυσκευή Γαλιλαίο πραγματοποίησε μια στοχευμένη προσέγγιση που έφτασε σε απόσταση 160 χιλιομέτρων από την Αμάλθεια και η απόκλιση της τροχιάς του χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό της μάζας του φεγγαριού (ο όγκος του είχε υπολογιστεί προηγουμένως - στο 10% περίπου - από μια προσεκτική ανάλυση όλων των σωζόμενων εικόνων). Στο τέλος, η πυκνότητα της Αμάλθειας βρέθηκε να είναι τόσο χαμηλή όσο 0,86 g/cm3, επομένως πρέπει να είναι είτε ένα σχετικά παγωμένο σώμα ή πολύ πορώδες «σωρός από μπάζα» ή, πιο πιθανό, κάτι ενδιάμεσο. Πρόσφατες μετρήσεις των υπέρυθρων φασμάτων από το τηλεσκόπιο Σουμπαρού υποδηλώνουν ότι το φεγγάρι περιέχει πράγματι ένυδρα ορυκτά, υποδεικνύοντας ότι δεν μπορεί να έχει σχηματιστεί στην τρέχουσα θέση του, καθώς ο καυτός αρχέγονος Δίας θα το είχε λιώσει. Επομένως, είναι πιθανό να έχει σχηματιστεί πιο μακριά από τον πλανήτη ή να είναι ένα αιχμαλωτισμένο σώμα του Ηλιακού Συστήματος. Δεν τραβήχτηκαν εικόνες κατά τη διάρκεια αυτής της προσέγγισης (οι κάμερες του Γαλιλαίου είχαν απενεργοποιηθεί λόγω βλάβης από την ακτινοβολία τον Ιανουάριο του 2002) και η ανάλυση άλλων διαθέσιμων εικόνων είναι γενικά χαμηλή.

Η Αμάλθεια ακτινοβολεί ελαφρώς περισσότερη θερμότητα από ό,τι λαμβάνει από τον Ήλιο, η οποία πιθανώς οφείλεται στην επίδραση της θερμικής ροής του Δία (
Αρχείο:First Amalthea.jpg|Η πρώτη φωτογραφία της Αμάλθειας.
Αρχείο:Comparison_of_Amalthea_to_Io.jpg|Σύγκριση της Ιούς με την Αμάλθεια.
Αρχείο:Amalthea_PIA01076.jpg


## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Αμάλθεια  από την Εξερεύνηση του Ηλιακού Συστήματος της NASA 
* Οι δορυφόροι του Δία από τον Σκοτ Σέπαρντ 
* Amalthea nomenclature from the USGS planetary nomenclature page 
* Jupiter's Amalthea Surprisingly Jumbled&nbsp;– JPL press release (2002-12-09) 

Αμαλθεια