Φαμπλιώ

μικρογραφία|Εικόνα από χειρόγραφο που απεικονίζει «τον ιερέα που κρυφοκοιτάζει»**Φαμπλιώ** (, κυριολεκτικά σημαίνει «μικρές ιστορίες») είναι γαλλικά μεσαιωνικά αφηγηματικά ποιήματα του 13ου αιώνα με άσεμνη και ευτράπελη πλοκή και σατιρική διάθεση. Σκοπός τους ήταν να ψυχαγωγήσουν τους ακροατές και αναγνώστες και συχνά είχαν ηθικό δίδαγμα, αν και μερικές φορές ήταν διφορούμενο. 

Χαρακτηρίζονταν από ζωηρές λεπτομέρειες και ρεαλιστική παρατήρηση και ήταν συνήθως κωμικά, χονδροειδή και συχνά κυνικά, ειδικά στον τρόπο που αντιμετώπιζαν τις γυναίκες. Συχνά παρωδούσαν θέματα της αυλικής λογοτεχνίας, το κυρίαρχο είδος της μεσαιωνικής γαλλικής λογοτεχνίας. Επαναλαμβανόμενοι χαρακτήρες περιλαμβάνουν τον απατημένο αφελή σύζυγο και την άπιστη γυναίκα του, τον εραστή και τον άτακτο ιερέα. 

## Παρουσίαση
Τα έργα εμφανίστηκαν στη βορειοανατολική Γαλλία περίπου από το 1175, αλλά η κύρια περίοδος ακμής ήταν ο 13ος αιώνας, με επέκταση στο πρώτο μισό του 14ου. Είναι γραμμένα σε οκτασύλλαβους στίχους με ομοιοκαταληκτικά δίστιχα σε αφηγηματική μορφή και δεν περιλαμβάνουν ζώα ούτε αλληγορίες. Έχουν διασωθεί 150 φαμπλιώ. Τα περισσότερα έχουν μήκος 200 έως 400 στίχους, αν και υπάρχουν ακραίες περιπτώσεις με λιγότερες από 20 στίχους και περισσότερες από 1.300. Ήταν κυρίως ανώνυμα, οι συγγραφείς ήταν κληρικοί περιπλανώμενοι, γολιάρδοι, τρουβέροι αλλά αναφέρονται και επώνυμοι συγγραφείς μεταξύ των οποίων ο Ζαν Μποντέλ και ο Ρυτμπέφ, μεταξύ άλλων έργων τους.

Συνήθως είχαν άσεμνη πλοκή και παρουσίαζαν μια τεράστια ποικιλία χαρακτήρων, όπως απατημένους συζύγους, άπληστους κληρικούς και ανόητους χωρικούς, καθώς και ζητιάνους, δολοπλόκους, κλέφτες και πόρνες. Ο κλήρος, ειδικότερα, είναι μια ομάδα που συχνά γίνεται αντικείμενο σάτιρας. Ωστόσο, η απεικόνιση των αγροτών φαίνεται να εξαρτιόταν από το κοινό στο οποίο απευθύνονταν. Τα έργα που πιθανώς προορίζονταν για την αριστοκρατία απεικόνιζαν τους αγρότες ως ηλίθιους και άξεστους, ενώ αυτά που γράφονταν για τις κατώτερες τάξεις συχνά αφηγούνταν πώς εναντιώθηκαν στον κλήρο. Το θέμα είναι συχνά σεξουαλικό: αναφέρουν στοιχεία του έρωτα που παραλείπονται από ποιητές που έγραψαν στα πιο υψηλά είδη, όπως ο Οβίδιος, ο οποίος στο *Ars Amatoria* (II.704–5) προτείνει ότι η Μούσα δεν πρέπει να μπαίνει στο δωμάτιο όπου βρίσκονται οι εραστές στο κρεβάτι και ο Κρετιέν ντε Τρουά, ο οποίος διατηρεί σιωπή σχετικά με την ακριβή φύση της χαράς που ανακάλυψαν ο Λάνσελοτ  και η Γκουίνεβιρ στο *[[Λάνσελοτ ή ο Ιππότης του κάρου]].* 

Οι ιστορίες παρουσιάζουν μια ζωντανή εικόνα της καθημερινής ζωής των μεσαίων και κατώτερων τάξεων της εποχής. Ωστόσο, αυτή η ρεαλιστική αναπαράσταση φαίνεται πλασματική. Η ζωή δεν ήταν τόσο έντονη στις πραγματικές πόλεις και χωριά του ύστερου μεσαίωνα και οι πλοκές, όσο πειστικές κι αν φαίνονται, συχνά περιλαμβάνουν απίστευτο βαθμό ευπιστίας των θυμάτων, εφευρετικότητας των απατεώνων και σεξουαλικής όρεξης των εραστών. 

Μελετητές του 19ου αιώνα, με πιο αξιοσημείωτο τον Γκαστόν Παρί, υποστήριξαν ότι προέρχονταν αρχικά από την Ανατολή και μεταφέρθηκαν στη Δύση από τους Σταυροφόρους που επέστρεψαν. Αλλά ο μεγαλύτερος αριθμός προέρχεται από τη Γαλλία, όπως αποδεικνύεται από τις ιδιαιτερότητες των περιγραφόμενων εθίμων, τη γλώσσα και τις αναφορές σε ιστορικά ονόματα ή γεγονότα. Οι ιστορίες είχαν ευρεία διάδοση στο κοινό, αριστοκρατικό και αστικό. 

Σαν λογοτεχνικό είδος έλκει την καταγωγή του από τη σάτιρα της αρχαιότητας που στον Μεσαίωνα αναβίωσε με τη σατιρική ποίηση των Γολιάρδων του 12ου και 13ου αιώνα οι οποίοι έγραφαν ευτράπελους άσεμνους στίχους στα λατινικά.   

Μεγαλύτερα μεσαιωνικά σατιρικά έργα, όπως η ιστορία του ''Ρενάρ η Αλεπού'', το *[[Το Δεκαήμερο|Δεκαήμερο]]* του Βοκάκιου και οι ''Ιστορίες του Καντέρμπουρι'' του Τζέφρυ Τσώσερ περιλαμβάνουν ένα ή περισσότερα φαμπλιώ. Όταν έπαψαν να γράφονται, αντικαταστάθηκαν από σύντομες πεζές αφηγήσεις. Ωστόσο, είναι εμφανής η επιρροή τους στη γαλλική λογοτεχνία, ιδιαίτερα στον Μολιέρο, τον Ζαν ντε Λα Φοντέν και τον Βολταίρο. 

## Παραδείγματα

* Το *Ρισέ (Richeut)* είναι ένα από τα πρώτα γνωστά φαμπλιώ. Γράφτηκε γύρω στο 1159 και αφηγείται την ιστορία της Ρισέ, μιας πόρνης που χρησιμοποιεί τους άνδρες, κάνοντας έναν ευγενή, έναν αστό και έναν κληρικό να πιστεύουν ο καθένας τους ότι είναι ο πατέρας του γιου της. Οι τρεις άνδρες καταστρέφονται οικονομικά για να της παρέχουν ό,τι επιθυμεί. Η ιστορία επικεντρώνεται στα κατορθώματα του γιου της. Ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο ασωτεύοντας και όταν τελικά επιστρέφει σπίτι, η Ρισέ τον ξεγελάει κι αυτόν.
* *Το* *παιδί του χιονιού* (*L'enfant de neige*) είναι μια ιστορία με αξιοσημείωτο μαύρο χιούμορ. Ένας έμπορος επιστρέφει μετά από δύο χρόνια απουσίας και βρίσκει  τη γυναίκα του με ένα νεογέννητο γιο. Αυτή εξηγεί ότι μια χιονισμένη μέρα, καθώς τον σκέφτονταν, κατάπιε μια νιφάδα χιονιού και έμεινε έγκυος από αυτήν. Και οι δύο προσποιούνται ότι πιστεύουν στο θαύμα και μεγαλώνουν το αγόρι μέχρι τα 15 του. Στη συνέχεια, ο πατέρας τον παίρνει σε ένα εμπορικό ταξίδι στη Γένοβα, όπου τον πουλάει ως σκλάβο. Όταν τον ρωτάει η γυναίκα του, της εξηγεί ότι ο ιταλικός ήλιος ήταν καυτός και ο γιος τους έλιωσε στη ζέστη.
* *Ο Γκομπέρ και οι δύο κληρικοί* (*Gombert et les deus clers*) γράφτηκε από τον Ζαν Μποντέλ το 1200 και πιθανότατα διασκευάστηκε από παλαιότερη ιστορία. Δύο σπουδαστές θεολογίας καταλύουν στο σπίτι του άτιμου και μέθυσου Γκομπέρ και μοιράζονται την κρεβατοκάμαρα με τον οικοδεσπότη, την όμορφη σύζυγό του και τα δύο παιδιά τους - ένα έφηβο κορίτσι και ένα μωρό. Ο ένας σκαρφαλώνει στο κρεβάτι της κόρης και, υποσχόμενος το δαχτυλίδι του, την αποπλανεί. Ο άλλος μετακινεί την κούνια με το μωρό έτσι ώστε η γυναίκα του Γκομπέρ να ξαπλώσει στο κρεβάτι του και περνούν μια ηδονική νύχτα, η γυναίκα πιστεύοντας ότι ήταν ο άνδρας της. Τα χαράματα, ο πρώτος γραφιάς επιστρέφει στο κρεβάτι του και διηγείται στον φίλο του τα ολονύκτια κατορθώματά του με την κόρη, αλλά τον ακούει ο Γκομπέρ, ο οποίος του επιτίθεται, αλλά καταλήγει να ξυλοκοπηθεί από τους δύο φιλοξενούμενους.  Η ιστορία βρίσκεται σχεδόν αμετάβλητη στην *Έκτη* *ιστορία της ένατης ημέρας* στο *[[Το Δεκαήμερο|Δεκαήμερο]]* του Βοκάκιου και στην *[[Η ιστορία του επιστάτη|Ιστορία του]]* *[[Η ιστορία του επιστάτη|επιστάτη]]* του Τζέφρυ Τσώσερ.
* *Η* *γριά που άλειψε το χέρι του ιππότη* (*La vielle gui graissa la patte de chevalier*). Μια φτωχή ηλικιωμένη γυναίκα έχασε τις δύο αγελάδες της, και μη ξέροντας τι να κάνει, αποφάσισε να πάει στον γείτονά της για συμβουλή. Αυτός της πρότεινε να «λαδώσει την παλάμη του ιππότη» που τις κατάσχεσε. Η αφελής και αμόρφωτη χωρική, δεν γνώριζε την έκφραση και την πήρε κυριολεκτικά. Ακολουθώντας τη συμβουλή του γείτονα, πήρε ένα κομμάτι μπέικον και το άλειψε στο χέρι του ιππότη. Όταν ο ιππότης κατάλαβε το λάθος της, γέλασε και αποφάσισε να της επιστρέψει τις αγελάδες της.
* *Ο φτωχός υπάλληλος* (*Le Pauvre Clerc*)
* *Η κοινόχρηστη κρυψώνα* (*La Couverture partagée*)
* *Ο ιερέας* που έφαγε τα βατόμουρα (*Le Prêtre qui mangea les mûres*)
* *Ο Ιππότης που έκανε τα αιδοία να μιλούν* (*Le Chevalier qui fist parler les cons*) αφηγείται την ιστορία ενός ιππότη που, με λίγα χρήματα, εγκαταλείπει το φρούριό του για ένα τουρνουά. Αλλά στο δρόμο, βοηθά τρεις όμορφες κοπέλες που του δίνονται τρεις μαγικές ικανότητες που τον βοηθούν να κάνει την τύχη του. Το μυθιστόρημα του Ντενί Ντιντερό *[[Τα αδιάκριτα κοσμήματα]]* είναι εμπνευσμένο από την ιστορία. 

* *Ο ιερέας που κρυφοκοίταξε* (*Du prestre ki abevete*) του Γκερέν.

## Παραπομπές


Κατηγορία:Λογοτεχνικά είδη
Κατηγορία:Γαλλική λογοτεχνία
Κατηγορία:Μεσαιωνικά λογοτεχνικά είδη
Κατηγορία:Μεσαιωνικός πολιτισμός
Κατηγορία:Μεσαιωνική λογοτεχνία
Κατηγορία:Μεσαιωνική γαλλική λογοτεχνία