Αυτοκινητόδρομος

thumb|right|130px|Σήμανση αυτοκινητοδρόμου.
[thumb|right|130px|Το [όριο ταχύτητας στους Ελληνικούς αυτοκινητόδρομους είναι 130 χιλιόμετρα την ώρα, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά από ανάλογη σήμανση.]]

Ο **αυτοκινητόδρομος** είναι οδός ειδικής μελέτης και κατασκευής, σχεδιασμένος έτσι ώστε να διακινεί τον μεγαλύτερο δυνατό φόρτο της οδικής κυκλοφορίας οχημάτων, συνήθως μεταξύ πόλεων, και να επιτρέπει την οδήγηση με σταθερά υψηλή ταχύτητα. Οι αυτοκινητόδρομοι είναι οδικές αρτηρίες διπλής κατεύθυνσης με δύο (τετράιχνοι), τρεις (εξάιχνοι) ή και περισσότερες λωρίδες κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση, διαχωριστικό κράσπεδο (νησίδα ή άλλα μέσα) μεταξύ των αντίθετων ρευμάτων και μία βοηθητική λωρίδα κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση, γνωστή στην Ελλάδα ως Λωρίδα Έκτακτης Ανάγκης / ΛΕΑ.  Πέραν των παραπάνω, ως αυτοκινητόδρομοι στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον Κ.Ο.Κ., ορίζονται οδοί οι οποίες έχουν χαρακτηριστεί με απόφαση του αρμόδιου Υπουργείου ως αυτοκινητόδρομος και έχουν ειδική σήμανση με πινακίδες. 

## Περιγραφή
Το κύριο χαρακτηριστικό του αυτοκινητόδρομου, εκτός των πολυάριθμων λωρίδων κυκλοφορίας, που τον διακρίνει από άλλα είδη δρόμων (Εθνική ή επαρχιακή οδό), είναι η έλλειψη ισόπεδων διασταυρώσεων και φωτεινών σηματοδοτών και η ύπαρξη ανισόπεδων κόμβων. 

Ο αυτοκινητόδρομος είναι κλειστός, με διαχωριστική νησίδα μεταξύ των δύο ρευμάτων κυκλοφορίας, συνήθως και με κιγκλιδώματα στα πλάγια, και η διασταύρωση με άλλους δρόμους, όπως και η είσοδος και έξοδος οχημάτων από αυτόν, γίνεται μόνο μέσω γεφυρών και ανισόπεδων διασταυρώσεων (κόμβων / εξόδων) -οι οποίες για τη διευκόλυνση των οδηγών είναι αριθμημένες, ώστε να μην διαταράσσεται η κυκλοφορία των οχημάτων εντός του αυτοκινητοδρόμου. Πριν από κάθε έξοδο, υπάρχει συνήθως μια χωριστή λωρίδα επιβράδυνσης για τα οχήματα που σκοπεύουν να εξέλθουν από τον αυτοκινητόδρομο και αντίστοιχα αμέσως μετά την είσοδο μια λωρίδα επιτάχυνσης για τα νεοεισελθόντα οχήματα. Επειδή δεν έχει ισόπεδες διασταυρώσεις, ο αυτοκινητόδρομος δεν έχει και φωτεινούς σηματοδότες.

## Ιστορία
Η Ιταλία ήταν η πρώτη χώρα στον κόσμο που άρχισε να κατασκευάζει αυτοκινητόδρομους, δηλαδή δρόμους ταχείας κυκλοφορίας μόνο για αυτοκίνητα. Ο αυτοκινητόδρομος *[[Μιλάνο]] – Λάγκι* (που συνέδεε το Μιλάνο με το Βαρέζε) επινοήθηκε από τον Πιέρο Πουριτσέλι, πολιτικό μηχανικό και επιχειρηματία. Πήρε τις πρώτες άδειες να κατασκευάσει έναν δημόσιας χρήσης δρόμο ταχείας κυκλοφορίας το 1921 και ολοκλήρωσε την κατασκευή του (μιας λωρίδας ανά κατεύθυνση) μεταξύ 1924 και 1926. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1920 είχαν κατασκευασθεί πάνω από 4.000 χιλιόμετρα αυτοκινητοδρόμων πολλών λωρίδων (έναντι 7.016 χλμ. το 2022) σε όλη την Ιταλία, συνδέοντας τις Ιταλικές μεγαλουπόλεις και τις μικρές αγροτικές πόλεις. Οι αυτοκινητόδρομοι προπαγανδίστηκαν από τον Μπενίτο Μουσολίνι το 1930 ως ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα του καθεστώτος του και ως απόδειξη της δέσμευσης του στην πρόοδο και στον εκσυγχρονισμό.

## Όρια ταχύτητας
[thumb|right|Χρώματα σήμανσης αυτοκινητοδρόμων και μέγιστη επιτρεπόμενη ταχύτητα στην [Ευρώπη.]]

Σχεδόν όλες οι χώρες της Ευρώπης έχουν θεσπίσει όριο ταχύτητας μεταξύ 110 και 130 km/h για τους αυτοκινητόδρομους, με αξιοσημείωτη παράξενη εξαίρεση την Κύπρο όπου το όριο είναι μόλις στα 100 km/h και μάλιστα παρά το γεγονός ότι οι αυτοκινητόδρομοι στη χώρα αυτή κατασκευάστηκαν σε πρόσφατες χρονολογίες και με σύγχρονες προδιαγραφές. Αντιστρόφως, δύο ευρωπαϊκές χώρες, η Πολωνία και η Βουλγαρία, έχουν θεσπίσει όριο 140 km/h την ώρα.

Στην Ευρώπη, η Γερμανία είναι η μοναδική χώρα όπου η ταχύτητα στους αυτοκινητόδρομους δεν είναι γενικά περιορισμένη, αν και στην πράξη σχεδόν το 30% του συνολικού δικτύου έχει ένα τοπικό ή/και αναλόγως με τις συνθήκες όριο ταχύτητας. Γενικότερα στη χώρα, υπάρχει ένα συνιστώμενο όριο ταχύτητας (Richtgeschwindigkeit) στα 130 km/h, το οποίο όμως έχει μόνο συμβουλευτικό χαρακτήρα και ενδεχόμενη υπέρβαση του ορίου δεν θεωρείται παράβαση. Ωστόσο, αν ένας οδηγός που έχει υπερβεί τη συνιστώμενη ταχύτητα των 130 km/h εμπλακεί σε ατύχημα χωρίς δική του υπαιτιότητα, ευθύνεται για τη ζημία του ατυχήματος κατ' αναλογία, εκτός αν αποδείξει ότι το ατύχημα με συγκριτικά σοβαρές συνέπειες θα είχε συμβεί ακόμη και με ταχύτητα 130 km/h.

Γενικά, η ταχύτητα στους αυτοκινητόδρομους πρέπει να προσαρμόζεται στο δρόμο, την κυκλοφορία, την ορατότητα και τις καιρικές συνθήκες (π.χ. χιόνι ή ομίχλη) και στα χαρακτηριστικά του οχήματος και του φορτίου.
                                                   
## Ελληνικοί αυτοκινητόδρομοι

Το μεγαλύτερο μέρος του δικτύου αυτοκινητοδρόμων της Ελλάδας ολοκληρώθηκε το 2017, αν και συνεχίζει ακόμα και σήμερα να επεκτείνεται. Συνολικά, είναι το μεγαλύτερο (2.500 χλμ.) αλλά και ένα από τα πιο αναπτυγμένα δίκτυα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, καθώς και από τα πλέον ανεπτυγμένα και πυκνά της Ευρώπης αναλογικά με την έκταση και τον πληθυσμό των ευρωπαϊκών χωρών. Το όριο ταχύτητας είναι στα 130 km/h όπως θεσπίστηκε με τον νέο τότε ΚΟΚ τον Μάρτιο του 2007 (προηγουμένως ήταν στα 120 km/h). 

## Σήμανση

Η σήμανση στους αυτοκινητοδρόμους διέπεται από τις τεχνικές προδιαγραφές **ΟΜΟΕ-ΚΣΑ 2003** (Βιβλίο ΤΕΕ 58034), οι οποίες ορίζουν αυστηρά πρότυπα για την ασφάλεια και την αναγνωσιμότητα σε υψηλές ταχύτητες.

### Τεχνικά Χαρακτηριστικά

* **Χρώμα:** Πράσινο υπόβαθρο (RAL 6024) με λευκούς χαρακτήρες.
* **Γραμματοσειρά:** Χρήση της τυποποιημένης γραμματοσειράς DIN 1451.
* **Ανακλαστικότητα:** Οι πινακίδες φέρουν αντανακλαστικές μεμβράνες Τύπου ΙΙΙ (High Intensity Prismatic) για ορατότητα σε μεγάλες αποστάσεις.
* **Διαστάσεις:** Το ύψος των γραμμάτων καθορίζεται από την ταχύτητα μελέτης, με τυπικό ύψος τα 400 mm για τις κύριες ενδείξεις.

### Πινακίδες Μεταβλητών Μηνυμάτων (VMS)

Αποτελούν τη δυναμική σήμανση και ελέγχονται από τα Κέντρα Διαχείρισης Κυκλοφορίας (ΚΔΚ).

#### 1. Πινακίδες διαθεσιµότητας λωρίδων

Τοποθετούνται πάνω από κάθε λωρίδα σε γέφυρες σήμανσης.

#### 2. Πινακίδες ορίου ταχύτητας

Προβάλλουν μεταβαλλόμενα όρια ταχύτητας (π.χ. 80 ή 100 χλμ./ώρα) σε περιπτώσεις κυκλοφοριακής συμφόρησης ή δυσμενών καιρικών συνθηκών.

#### 3. Πινακίδες κειμένου
thumb|220px|Πινακίδα κειμένου (VMS) σε λειτουργία.

Εμφανίζουν δίγλωσσα μηνύματα (Ελληνικά/Αγγλικά) για:

* **Συμβάντα:** ΑΤΥΧΗΜΑ ΜΠΡΟΣΤΑ / ACCIDENT AHEAD.
* **Καιρό:** ΙΣΧΥΡΟΙ ΑΝΕΜΟΙ / HIGH WINDS.
* **Χρόνους Ταξιδιού:** Ενημέρωση για την αναμονή έως τον επόμενο κόμβο.

### Πληροφοριακή Σήμανση Κατεύθυνσης

μικρογραφία|195x195εσ|Πινακίδα Π-80

Η ακολουθία σήμανσης πριν από τους ανισόπεδους κόμβους περιλαμβάνει
* **Π-80 (2.000 μ.):** Πρώτη προειδοποίηση προσέγγισης κόμβου.
* **Π-81 (1.000 μ.):** Αναγραφή ονόματος κόμβου και προορισμών.
* **Π-82 (500 μ.):** Διάγραμμα κατεύθυνσης λωρίδων.
* **Π-83 (Έξοδος):** Σήμανση στο σημείο απόκλισης του κλάδου εξόδου.
* **Π-85 (Επιβεβαίωση):** Πινακίδα μετά τον κόμβο που αναγράφει τις αποστάσεις έως τις επόμενες πόλεις.

### Ειδική Σήμανση

* **Σταθμοί ΣΕΑ (Π-86):** Ενημέρωση για παροχή καυσίμων και χώρους εστίασης.
* **Χιλιομετροδείκτες:** Μικρές πινακίδες ανά 100 μέτρα για τον ακριβή προσδιορισμό θέσης σε περίπτωση ανάγκης.
* **Τηλέφωνα SOS:** Καθοδήγηση προς τις πλησιέστερες συσκευές έκτακτης επικοινωνίας.

## Φωτογραφίες


Αρχείο:Egnatia_Odos.JPG|Αυτοκινητόδρομος: Εγνατία Οδός
Αρχείο:A27_Motorway,_Greece_-_Section_Kozani-Ptolemaida_-_Kozani-North_interchange_(A2)_-_02.jpg| Έξοδος ανισόπεδου κόμβου αυτοκινητοδρόμου
Αρχείο:A2_Motorway,_Greece_-_Section_Ioannina-Driskos_-_Driskos-Tunnel,_southern_entry_-_03.jpg|Σήραγγα και γέφυρα σε αυτοκινητόδρομο



Αρχείο:Traffic Sign GR - KOK 2009 OMOE-KSA 2003 - PI-81.3 - sample 01 - BIL VCT.svg|Σήμανση σε αυτοκινητόδρομο
Αρχείο:Traffic Sign GR - KOK 2009 OMOE-KSA 2003 - PI-80.5 - sample 01 - BIL VCT.svg|Πινακίδα κόμβου
Αρχείο:Traffic Sign GR - KOK 2009 OMOE-KSA 2003 - PI-83 - sample 01 - BIL VCT.svg|Πινακίδα εξόδου


## Πηγές



Κατηγορία:Οδικό δίκτυο
Κατηγορία:Οδικές μεταφορές