Μαύρη Παναγία της Τσενστοχόβα

Η ***Μαύρη Παναγία της Τσενστοχόβα*** (πολωνικά: *Czarna Madonna* ή *Matka Boska Częstochowska*, λατινικά: *Imago thaumaturga Beatae Virginis Mariae Immaculatae Conceptae*), γνωστή και ως **Παναγία της Τσενστοχόβα**, είναι λατρευτική αγιογραφία της Παναγίας που στεγάζεται στο Μοναστήρι της Γιάσνα Γκούρα στην Τσενστοχόβα της Πολωνίας. Αρκετοί ποντίφικες αναγνώρισαν την λατρευτική εικόνα, ξεκινώντας από τον Πάπα Κλήμη ΙΑ΄, ο οποίος εξέδωσε κανονική στέψη στην εικόνα στις 8 Σεπτεμβρίου 1717 μέσω του Κεφαλαίου του Βατικανού. Έχει επίσης τιμηθεί με τρία παπικά Χρυσά Τριαντάφυλλα μέχρι σήμερα.

## Η εικόνα
Ο πίνακας (122 × 82 εκατοστά) παρουσιάζει μια παραδοσιακή σύνθεση πολύ γνωστή στις εικόνες του Ανατολικού Χριστιανισμού. Η Παναγία παρουσιάζεται ως η «Οδηγήτρια». Σε αυτή, η Παναγία απομακρύνει την προσοχή από τον εαυτό της, δείχνοντας με το δεξί της χέρι προς τον Ιησού ως την πηγή της σωτηρίας. Με τη σειρά του, το παιδί απλώνει το δεξί του χέρι προς τον θεατή πρεος ευλογία, ενώ κρατά ένα βιβλίο με ευαγγέλια στο αριστερό του χέρι. Το εικονίδιο δείχνει την Παναγία με ρόμπες fleur-de-lis.

Η προέλευση της εικόνας και η ημερομηνία σύνθεσής της αμφισβητούνται ακόμη μεταξύ των μελετητών. Μια δυσκολία στη χρονολόγηση της εικόνας οφείλεται εν μέρει στο ότι η αρχική της εικόνα ήταν ζωγραφισμένη μετά από σοβαρές ζημιές από ληστές το 1430. Το ξύλινο πάνελ στο πίσω μέρος του πίνακα έσπασε και η εικόνα κόπηκε. Οι μεσαιωνικοί συντηρητές που δεν ήταν εξοικειωμένοι με την εγκαυστική μέθοδο διαπίστωσαν ότι οι βαφές που έβαλαν στις κατεστραμμένες περιοχές «απλώς αφαιρέθηκαν από την εικόνα», σύμφωνα με τον μεσαιωνικό χρονικογράφο Ρισίνιο. Η λύση τους ήταν να διαγράψουν την αρχική εικόνα και να την ζωγραφίσουν ξανά στον αρχικό πίνακα. Τα αρχικά χαρακτηριστικά μιας Ορθόδοξης εικόνας μαλακώθηκαν και η μύτη έγινε πιο γαμψή.

## Ιστορία
[μικρογραφία| Η εικόνα της Παναγίας της Τσενστοχόβα (δευτερογενές παράγωγο, μετά το 1714), συλλογή του [Κάστρο του Ραντομίσλ|Κάστρου του Ραντομίσλ.]]
μικρογραφία| Μαύρη Παναγία της Τσενστοχόβα με στέμμα.

### Παράδοση του Λουκά
Η εικόνα της Παναγίας της Τσενστοχόβα συνδέεται στενά με την Πολωνία τα τελευταία 600 χρόνια. Η ιστορία της πριν φτάσει στην Πολωνία καλύπτεται από πολλούς θρύλους που εντοπίζουν την προέλευση της εικόνας στον Ευαγγελιστή Λουκά, ο οποίος την ζωγράφισε σε ένα τραπέζι από κέδρο από το σπίτι της Αγίας Οικογένειας. Ο ίδιος μύθος λέει ότι ο πίνακας ανακαλύφθηκε στην Ιερουσαλήμ το 326 από την Ελένη, η οποία τον έφερε πίσω στην Κωνσταντινούπολη και τον παρουσίασε στον γιο της, τον  Μέγα Κωνσταντίνο.

### Άφιξη στην Τσενστοχόβα
Τα παλαιότερα έγγραφα από την Γιάσνα Γκούρα αναφέρουν ότι η εικόνα ταξίδεψε από την Κωνσταντινούπολη μέσω του Μπελζ. Τελικά, περιήλθε στην κατοχή του Βλαντίσλαφ Β΄ του Οπόλε, δούκα του Οπόλε, και συμβούλου του Λουδοβίκου Α΄ της Ουγγαρίας, βασιλιά της Πολωνίας και της Ουγγαρίας. Ουκρανικές πηγές αναφέρουν ότι νωρίτερα στην ιστορία της, μεταφέρθηκε στο Μπελζ με πολλές τελετές και τιμές από τον Βασιλιά Λέων Α΄ της Γαλικίας και αργότερα το πήρε ο Βλαντίσλαφ από το Κάστρο του Μπελζ όταν η πόλη ενσωματώθηκε στο Βασίλειο της Πολωνίας. Μια διάσημη ιστορία λέει ότι στα τέλη Αυγούστου 1384, ο Βλαντίσλαφ περνούσε από την Τσενστοχόβα με την εικόνα όταν τα άλογά του αρνήθηκαν να συνεχίσουν. Είδε σε ένα όνειρο ότι έπρεπε να αφήσει την εικόνα στην Γιάσνα Γκούρα.

Οι ιστορικοί τέχνης λένε ότι ο αρχικός πίνακας ήταν μια βυζαντινή εικόνα που δημιουργήθηκε γύρω στον 6ο ή 9ο αιώνα. Συμφωνούν ότι ο Πρίγκιπας Βλαντίσλαφ τον έφερε στο μοναστήρι τον 14ο αιώνα. 

### Η Παναγία ανακηρύχθηκε Βασίλισσα και Προστάτιδα της Πολωνίας
[εναλλ.=|μικρογραφία|231x231εσ| Ο [Γιαν Γ΄ Σομπιέσκι με περιλαίμιο με τη Μαύρη Παναγία της Τσενστοχόβα]]
Τον Αύγουστο του 1382, η ενοριακή εκκλησία στην κορυφή του λόφου μεταφέρθηκε στους Παυλίτες, ένα ερμιτικό τάγμα από την Ουγγαρία. Το χρυσό fleur-de-lis ζωγραφισμένο στο μπλε πέπλο της Παναγίας είναι παράλληλο με το εραλδικό *αζούρ,* το *semée de lis* ή το γαλλικό βασιλικό οικόσημο και η πιο πιθανή εξήγηση για την παρουσία τους είναι ότι η εικόνα υπήρχε στην Ουγγαρία κατά τη διάρκεια της βασιλείας είτε του Καρόλου Α΄ της Ουγγαρίας είτε του Λουδοβίκου Α΄ της Ουγγαρίας, των Ούγγρων βασιλιάδων της δυναστείας των Ανζού. Πιθανότατα είχαν ζωγραφισμένο στην εικόνα το fleur-de-lis του οικόσημου της οικογένειάς τους. Αυτό υποδηλώνει ότι η εικόνα πιθανότατα μεταφέρθηκε αρχικά στη Γιάσνα Γκούρα από τους Παυλίτες μοναχούς από το ιδρυτικό μοναστήρι τους στην Ουγγαρία.
[μικρογραφία| Ο Πολωνοαμερικανός ήρωας [Κάσιμιρ Πουλάσκι κοντά στην Τσενστοχόβα, πίνακας του Γιούζεφ Χεουμόνσκι (1875) - το λάβαρο των εξεγερμένων στρατευμάτων φέρει την εικόνα ενός θαυματουργού πίνακα της Μαύρης Παναγίας.]]
Η Μαύρη Παναγία λέγεται ότι έσωσε ως εκ θαύματος το Μοναστήρι της Γιάσνα Γκούρα από μια σουηδική εισβολή. Η Πολιορκία της Γιάσνα Γκούρα έλαβε χώρα τον χειμώνα του 1655 κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Βόρειου Πολέμου, όπως είναι γνωστή η σουηδική εισβολή στην Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία. Οι Σουηδοί προσπαθούσαν να καταλάβουν το Μοναστήρι της Γιάσνα Γκούρα στην Τσενστοχόβα. Η ιερή εικόνα αντικαταστάθηκε με ένα αντίγραφο και το πρωτότυπο μεταφέρθηκε κρυφά στο κάστρο του Λουμπλίνιετς, και αργότερα στο μοναστήρι των Παυλίνων στο Μόχουφ, μεταξύ των πόλεων Προύντνικ και Γκουογκούβεκ. 70 μοναχοί και 180 ντόπιοι εθελοντές, κυρίως από την σλάχτα (πολωνική αριστοκρατία), απώθησαν 4.000 Σουηδούς για 40 ημέρες, έσωσαν την ιερή τους εικόνα και, σύμφωνα με ορισμένες μαρτυρίες, άλλαξαν την πορεία του πολέμου. Αυτό το γεγονός οδήγησε τον Βασιλιά Ιωάννη Β΄ Καζίμιρ της Πολωνίας να δώσει αυτό που έχει γίνει γνωστό ως ο «Όρκος του Λβουφ». Υπέβαλε την Πολωνική Κοινοπολιτεία υπό την προστασία της Υπεραγίας Παναγίας και την ανακήρυξε Βασίλισσα της Πολωνίας στον καθεδρικό ναό του Λβουφ την 1η Απριλίου 1656. Πριν από αυτό το γεγονός, αρκετοί βασιλικοί ευγενείς πρόσφεραν στέμματα στην εικόνα όλα αυτά τα χρόνια, αντικαθιστώντας τη σιδερένια κορώνα της ρίζα με ένα χρυσό με πολλά κοσμήματα. Στα μεταγενέστερα χρόνια, διάφοροι πολύτιμοι λίθοι ανταλλάχθηκαν και επανατοποθετήθηκαν γύρω από την εικόνα για να διατηρηθεί η αισθητική της εικόνας αντικαθιστώντας τα κλεμμένα στέμματα.

### Θρύλοι για την εμφάνιση της Παναγίας
δεξιά|μικρογραφία| Μωσαϊκό της Μαύρης Παναγίας στη Γιάσνα Γκούρα
Ο θρύλος σχετικά με τις δύο ουλές στο δεξί μάγουλο της Μαύρης Παναγίας είναι ότι οι Χουσίτες εισέβαλαν στο μοναστήρι των Παυλίνων το 1430, λεηλατώντας το ιερό. Ανάμεσα στα αντικείμενα που έκλεψαν ήταν και η εικόνα. Οι Χουσίτες προσπάθησαν να ξεφύγουν αφού την έβαλαν στην άμαξά τους, αλλά τα άλογά τους αρνήθηκαν να μετακινηθούν. Πέταξαν το πορτρέτο κάτω στο έδαφος, και ένας από τους ληστές τράβηξε το σπαθί του πάνω στην εικόνα και προκάλεσε δύο βαθιά χτυπήματα. Όταν ο ληστής προσπάθησε να προκαλέσει ένα τρίτο χτύπημα, έπεσε στο έδαφος και σφάδαζε στον πόνο με αγωνία μέχρι το θάνατό του. Παρά τις προηγούμενες προσπάθειες να επιδιορθώσουν αυτές τις ουλές, δυσκολεύτηκαν να καλύψουν αυτές τις χαρακιές, καθώς ο πίνακας είχε ζωγραφιστεί με τέμπερα εμποτισμένη με αραιωμένο κερί.

### Λατρεία
Η Τσενστοχόβα θεωρείται ως το πιο δημοφιλές ιερό στην Πολωνία, με πολλούς Πολωνούς Καθολικούς να κάνουν προσκύνημα εκεί κάθε χρόνο. Από το 1711, ένα προσκύνημα φεύγει από τη Βαρσοβία κάθε 6 Αυγούστου για το εννιαήμερο ταξίδι 225 χιλιομέτρων. Ηλικιωμένοι προσκυνητές θυμούνται ότι περνούσαν από τη σκοτεινή ύπαιθρο με μεγάλο προσωπικό κίνδυνο κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής. Ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄ επισκέφτηκε κρυφά ως φοιτητής προσκυνητής κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η εορτή της Παναγίας της Τσενστοχόβα εορτάζεται στις 26 Αυγούστου.

### Ποντιφικές εγκρίσεις
Πολλοί ποντίφικες έχουν αναγνωρίσει την εικόνα:

* Ο Πάπας Κλήμης ΙΑ΄ εξέδωσε διάταγμα Κανονικής Στέψης για την εικόνα μέσω του Κεφαλαίου του Βατικανού στις 8 Σεπτεμβρίου 1717. Είναι η τρίτη εικόνα που αξίζει διάταγμα παπικής στέψης εκτός Ρώμης. Η πρώτη είναι η Παναγία του Ταρσάτ στην Κροατία και ακολουθεί η Παναγία του όρους Γοριτία στη Σλοβενία.
* Ο Πάπας Πίος Ι΄, μετά την κλοπή των στεμμάτων στις 23 Οκτωβρίου 1909. Ο Ποντίφικας αντικατέστησε τα στέμματα στις 22 Μαΐου 1910.
* Ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄ χάρισε ένα άλλο σετ στεμμάτων ως γηγενής της Πολωνίας, που τοποθετήθηκαν στις 26 Αυγούστου 2005.
* Τρεις ποντίφικες χάρισαν Χρυσά Τριαντάφυλλα στην εικόνα, ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β' (1978), ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ΄ (2006) και ο Πάπας Φραγκίσκος (2016).

## Εκτός Πολωνίας
Ορθόδοξοι Χριστιανοί πιστοί στην Ουκρανία και στη Λευκορωσία ως πρώην τμήματα της Πολωνικής-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας. Οι Ουκρανοί τρέφουν ιδιαίτερη αφοσίωση για την Παναγία της Τσενστοχόβα. Η εικόνα αναφέρεται συχνά σε ουκρανικά παραδοσιακά τραγούδια του 16ου και 17ου αιώνα.

Ο Αμερικανικός Εθνικός Ναός της Παναγίας της Τσενστοχόβα βρίσκεται στο Ντόιλσταουν της Πενσυλβάνια. Ένας άλλος ναός της εικόνας βρίσκεται στο Γκάρφιλντ Χάιτς του Οχάιο, ο οποίος ανεγέρθηκε την 1η Οκτωβρίου 1939.

## Χρήση της εικόνας στη θρησκεία Βουντού της Αϊτής
Λόγω της αφρικανοποιημένης εικόνας της, η εικόνα έχει συγκριθεί από ορισμένους ασκούμενους του Βουντού με τη θεότητα Εζίλι Ντάντορ, την κύρια Λουά στο Αϊτινό Βουντού. Υποτίθεται ότι η εικόνα εισήχθη στην Αϊτή από τις αναπαραγωγές της Μαύρης Παναγίας που έφεραν Πολωνοί στρατιώτες που τάχθηκαν στο πλευρό των ανταρτών κατά τη διάρκεια της Αϊτινής Επανάστασης.

## Δείτε επίσης
* Μαύρη Παναγία
* Μοναστήρι της Γιάσνα Γκούρα
* Κατακλυσμός, Σουηδική εισβολή
* Ναός της Μαύρης Παναγίας (Μιζούρι)
* Εθνικός Ναός της Παναγίας της Τσενστοχόβα
* Ερζούλι

## Παραπομπές


### Πηγές
* 
* 
* 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Επίσημος ιστότοπος του Μοναστηριού της Γιάσνα Γκούρα (πολωνικά)
* Czestochowa.us
* Βιογραφικό λήμμα του καθ. Βόιτσεχ Κούρπικ, αναστηλωτή της Μαύρης Παναγίας της Τσενστοχόβα (Πολωνική Βικιπαίδεια)


Κατηγορία:Τσενστοχόβα
Κατηγορία:Καθολική Εκκλησία στην Πολωνία
Κατηγορία:Καθολικές λατρείες
Κατηγορία:Εθνικά σύμβολα της Πολωνίας
Κατηγορία:Υπεραγία Παναγία, Βασίλισσα της Πολωνίας
Κατηγορία:Ανατολικές Ορθόδοξες εικόνες της Παναγίας
Κατηγορία:Πίνακες με την Παναγία και το Παιδί
Κατηγορία:Άγγελοι στην τέχνη