Γ΄ Μεσσηνιακός Πόλεμος

Ο **Τρίτος Μεσσηνιακός Πόλεμος** είναι η εξέγερση που συμπίπτει με τον σεισμό του 464 π.Χ., και μαρτυρείται καλά από πηγές, αν και οι Έλληνες ιστορικοί δεν συμφωνούν στην ερμηνεία αυτού του γεγονότος.

Σύμφωνα με τον Θουκυδίδη, οι είλωτες και οι περιοίκιοι της Θουρίας και της Αιθαίας εκμεταλλεύτηκαν τον σεισμό για να επαναστατήσουν, και να οχυρωθούν στο όρος Ιθώμη. Προσθέτει ότι οι περισσότεροι από τους επαναστάτες ήταν Μεσσηνιακής καταγωγής -επιβεβαιώνοντας την Ιθώμη ως ιστορικού τόπου μεσσηνιακής αντίστασης- και εστιάζει την προσοχή στους περιοίκους της Θουρίας, μιας πόλης στη Μεσσηνιακή ακτή. Αντίθετα άλλοι ιστορικοί γράφουν ότι η μειοψηφία των ειλώτων ήταν Λάκωνες, καθιστώντας έτσι αυτή τη μοναδική εξέγερση τής ιστορίας τους. Σχολιαστές όπως ο Στέφανος ο Βυζάντιος -που γράφει περίπου 1000 χρόνια αργότερα- αναφέρουν ότι αυτή η Αιθαία βρισκόταν στη Λακωνία, υποδηλώνοντας έτσι μία μεγάλης κλίμακας εξέγερση στην περιοχή. Ανάλογη είναι και η εκδοχή των γεγονότων που δίνει ο Παυσανίας.

Ο Διόδωρος Σικελιώτης (ΙΑ΄, 63.4 - 64.1), πιθανότατα επηρεασμένος από τον Έφορο τον Κυμαίο, απέδωσε την εξέγερση εξίσου στους Μεσσήνιους και στους είλωτες. Αυτή η εκδοχή των γεγονότων υποστηρίζεται από τον Πλούταρχο.

Τέλος, ορισμένοι συγγραφείς ρίχνουν την ευθύνη για την εξέγερση στους είλωτες της Λακωνίας. Αυτή είναι η περίπτωση του Πλουτάρχου στο *Βίος του Κίμωνα*: οι είλωτες της κοιλάδας του ποταμού Ευρώτα θέλησαν να χρησιμοποιήσουν τον σεισμό για να επιτεθούν στους Σπαρτιάτες, τους οποίους νόμιζαν ότι είναι αφοπλισμένοι. Η παρέμβαση του Αρχιδάμου Β΄, που κάλεσε τους Λακεδαιμόνιους στα όπλα, τους έσωσε από τον σεισμό και την επίθεση των ειλώτων. Οι είλωτες αναδιπλώθηκαν, αλλά επέστρεψαν στον ανοιχτό πόλεμο μαζί με τους Μεσσήνιους.

Είναι δύσκολο να συμβιβαστούν αυτές οι εκδοχές. Είναι ωστόσο σαφές ότι σε κάθε περίπτωση η εξέγερση του 464 π.Χ. αντιπροσώπευε ένα μεγάλο τραυματικό γεγονός για τους Σπαρτιάτες. Ο Πλούταρχος αναφέρει ότι η Κρυπτεία και άλλες κακές συμπεριφορές των ειλώτων, θεσμοθετήθηκαν μετά από αυτή την εξέγερση. Αν υπάρχει αμφιβολία σε αυτές τις διαβεβαιώσεις, υπογραμμίζουν τουλάχιστον την άμεση αντίδραση των Σπαρτιατών: συγκέντρωση συμμάχων και επιδίωξη πολέμου με την ίδια Αθήνα, που αργότερα θα αντιμετώπιζε στον Πελοποννησιακό Πόλεμο. Σε τελική ανάλυση, η εξέγερση αντιπροσώπευε μια πρώιμη ένδειξη όξινων σχέσεων μεταξύ των Αθηναίων και των Σπαρτιατών. Οι Σπαρτιάτες απέλασαν έναν Αθηναϊκό στρατό, που στάλθηκε για να βοηθήσει στην καταστολή της εξέγερσης, και οι Αθηναίοι βοήθησαν στην επανεγκατάσταση ειλώτων στην πόλη της Ναυπάκτου στον Κορινθιακό κόλπο, στην ακτή απέναντι από την Πελοπόννησο.

## Αθηναϊκά φυλάκια
Κατά τον ίδιο πόλεμο και μετά τη συνθηκολόγηση των Σπαρτιατών πολιορκημένων στη Σφακτηρία, οι Αθηναίοι εγκατέστησαν φρουρά στην Πύλο αποτελούμενη από Μεσσήνιους της Ναύπακτου. Ο Θουκυδίδης υπογραμμίζει ότι ήλπιζαν να εκμεταλλευτούν τον πατριωτισμό των τελευταίων, για να ειρηνεύσουν την περιοχή. Αν και οι Μεσσήνιοι μπορεί να μην πυροδότησαν έναν πλήρη ανταρτοπόλεμο, εντούτοις λεηλάτησαν την περιοχή και ενθάρρυναν την εγκατάλειψη των ειλώτων. Η Σπάρτη αναγκάστηκε να αφιερώσει μια φρουρά για τον έλεγχο αυτής της δραστηριότητας: αυτό ήταν το πρώτο φυλάκιο από τον *επιτειχισμό*, μία σειρά από φυλάκια που είχαν εγκαταστήσει οι Αθηναίοι σε εχθρικό έδαφος.

Το δεύτερο τέτοιο φυλάκιο ήταν στα Κύθηρα. Αυτή τη φορά οι Αθηναίοι είχαν το βλέμμα τους στους είλωτες της Λακωνίας. Και πάλι, λεηλασίες και ερημώσεις συνέβησαν, αλλά όχι στην κλίμακα που ήλπιζαν οι Αθηναίοι ή φοβόντουσαν οι Σπαρτιάτες: δεν υπήρξε εξέγερση, όπως αυτή που συνόδευε τον σεισμό.

## Δείτε επίσης
* Μεσσηνιακοί Πόλεμοι
* Πρώτος Μεσσηνιακός Πόλεμος
* Δεύτερος Μεσσηνιακός Πόλεμος

## Παραπομπές

## Πηγές
* Lévy, Edmond. Sparte : histoire politique et sociale jusqu’à la conquête romaine. Seuil, "Points Histoire" collection, Paris, 2003. ISBN 2-02-032453-9
* Oliva, Pavel. Sparta and her Social Problems, Academia, Prague, 1971
* Plutarch, Lycurgus 28

Κατηγορία:Μεσσηνιακοί πόλεμοι
Κατηγορία:Ιστορία της αρχαίας Σπάρτης