Μανιφέστο των 93

μικρογραφία|Το γερμανικό κείμενοΤο **Μανιφέστο των** **93** () με τίτλο ***Προς τον πολιτισμένο κόσμο*** ήταν μια ανοιχτή επιστολή - διακήρυξη που υπογράφηκε από 93 Γερμανούς επιστήμονες, καλλιτέχνες, διανοούμενους και συγγραφείς προς υπεράσπιση των ενεργειών της Γερμανίας στις αρχές του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Το μανιφέστο δημοσιεύθηκε στις 4 Οκτωβρίου 1914, σε όλες τις μεγάλες γερμανικές εφημερίδες, απευθύνονταν κυρίως στα κράτη που ήταν ακόμη ουδέτερα στον πόλεμο και αντέκρουε τις κατηγορίες που απήγγειλαν οι αντίπαλοι του πολέμου εναντίον της Γερμανίας.

## Ιστορικό
Κατά τη διάρκεια της γερμανικής εισβολής στο ουδέτερο Βέλγιο στις αρχές του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, σημειώθηκαν πολυάριθμες επιθέσεις Γερμανών στρατιωτών εναντίον του βελγικού άμαχου πληθυσμού. Η γερμανική προέλαση βρισκόταν υπό σημαντική χρονική πίεση, καθώς η στρατηγική ιδέα του Σχεδίου Σλίφεν προέβλεπε την στρατιωτική ήττα της Γαλλίας στο συντομότερο δυνατό χρονικό διάστημα, προκειμένου στη συνέχεια να αντιμετωπιστεί η ρωσική επίθεση στα ανατολικά. Σε πολλές περιπτώσεις, οι Γερμανοί στρατιώτες προέβησαν σε βιαιότητες κατά Βέλγων πολιτών. Συνολικά, αρκετές χιλιάδες Βέλγοι πολίτες σκοτώθηκαν. Η καταστροφή της πόλης Λέβεν προκάλεσε ιδιαίτερη ανησυχία και οργή, ακόμη και σε ουδέτερες χώρες, όταν, μεταξύ άλλων, ένα αναντικατάστατο απόθεμα 300.000 μεσαιωνικών βιβλίων και χειρογράφων της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου του Λέβεν τυλίχθηκε στις φλόγες. Στις χώρες της Αντάντ, η μοίρα της Λέβεν έγινε σύμβολο της «τευτονικής βαρβαρότητας». Οι Γερμανοί απεικονίστηκαν, ειδικά στον αγγλοσαξονικό κόσμο, ως βάρβαροι που καταστρέφουν τον πολιτισμό και «Ούννοι».μικρογραφία|Γερμανοί στρατιώτες πηγαίνουν στον πόλεμο το 1914 εν μέσω της ενθουσιώδους υποστήριξης του πληθυσμού.Απαντώντας σε αυτές τις κατηγορίες των Συμμάχων, κορυφαίοι Γερμανοί δημοσιογράφοι και διανοούμενοι αποφάσισαν να συντάξουν το μανιφέστο στο οποίο παρουσίαζαν τις κατηγορίες ως αδικαιολόγητες και τα γερμανικά μέτρα ως αυτοάμυνα. Το περιεχόμενο του μανιφέστου αντανακλά την εθνικιστική διάθεση της εποχής. Λίγες μέρες αργότερα, στις 16 Οκτωβρίου 1914, ακολούθησε η Διακήρυξη των Πανεπιστημιακών Καθηγητών της Γερμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία ξεπέρασε τη ριζοσπαστική φύση και τον αριθμό των υπογραφόντων του μανιφέστου, με περισσότερους από 3.000 υπογράφοντες - σχεδόν ολόκληρο το διδακτικό προσωπικό των 53 πανεπιστημίων και τεχνικών σχολών της Γερμανίας.
Εκτός από  ακαδημαϊκούς και συγγραφείς, στην προετοιμασία συμμετείχαν εκπρόσωποι του Υπουργείου Εξωτερικών, ο επικεφαλής του γραφείου πληροφοριών του Αυτοκρατορικού Ναυτικού Γραφείου Χάινριχ Λέιν και άλλες πολιτικές προσωπικότητες. Οι συγγραφείς Χέρμαν Ζούντερμαν και Λούντβιχ Φούλντα συνέταξαν το μανιφέστο, βασισμένοι στις 95 Θέσεις του Μαρτίνου Λούθηρου. 

Οι εμπνευστές άρχισαν να αναζητούν υποστηρικτές προσωπικά και μέσω τηλεγραφημάτων στις 19 Σεπτεμβρίου 1914. Το φάσμα των υπογραφόντων ήταν ευρύ. Γνωστοί ειρηνιστές όπως ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, ο Φρίντριχ Βίλχελμ Φέρστερ (γιος του Βίλχελμ Φέρστερ) και ο Χέρμαν Έσσε δεν ερωτήθηκαν καν. Πολλοί από τους υπογράφοντες αργότερα δήλωσαν ότι υπέγραψαν χωρίς να γνωρίζουν το κείμενο. Ο Μαξ Πλανκ επίσης αργότερα αποστασιοποιήθηκε από αυτήν, αλλά περίπου δύο εβδομάδες αργότερα (όπως ο Ότο Χαν) υπέγραψε και αυτός τη δήλωση των καθηγητών του πανεπιστημίου.

Το μανιφέστο δημοσιεύτηκε σε όλες τις μεγάλες εφημερίδες της Γερμανίας.

## Σκοπός και αντιδράσεις
[μικρογραφία|Η κατεστραμμένη βιβλιοθήκη του [Λέβεν στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο]]Το μανιφέστο είχε ως κύριο στόχο να αντικρούσει την αρνητική εικόνα της Γερμανίας που παρουσιάζονταν στον Τύπο σε άλλες χώρες (ειδικά στη Βρετανία), κάτι που υποδηλώνεται από το γεγονός ότι δημοσιεύθηκε σε δέκα διαφορετικές γλώσσες. Επιπλέον, εξέφραζε ηθική αγανάκτηση, απαγγέλλοντας κατηγορίες εναντίον ξένων κυβερνήσεων που οι συγγραφείς πίστευαν ότι είχαν αδικήσει το γερμανικό έθνος.  

Πιθανότατα ήλπιζαν επίσης να υπονομεύσουν την υποστήριξη του πολέμου μεταξύ του άμαχου πληθυσμού των δυνάμεων της Αντάντ, αποδεικνύοντας ότι Γερμανοί επιστήμονες - οι οποίοι εκείνη την εποχή ήταν διάσημοι - υποστήριζαν πλήρως τη χώρα τους, ωθώντας έτσι τους διανοούμενους άλλων ευρωπαϊκών εθνών να ασκήσουν πίεση στις κυβερνήσεις των χωρών τους. Η αντίδραση τόσο του ευρωπαϊκού όσο και του αμερικανικού τύπου, καθώς και των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων σε όλο τον κόσμο, δείχνει ότι η προσπάθεια ήταν μια αποτυχία.  Οι κριτικοί το θεώρησαν παράδειγμα της αλαζονείας των Γερμανών διανοουμένων της εποχής.

### Αντίδραση στη Γερμανία
Στο εσωτερικό, το κάλεσμα συνέβαλε (και ήταν επίσης συνέπεια) του γενικού ενθουσιασμού για πόλεμο στη Γερμανία. Η δικαιολόγηση του πολέμου με την έννοια του πολιτισμού θεωρήθηκε γενικά ως έκφραση της εθνικής συνείδησης.

Ωστόσο, κάποιοι αντέδρασαν: σε απάντηση στο *Μανιφέστο των 93* κυκλοφόρησε μια ειρηνιστική διακήρυξη με τίτλο *Μανιφέστο προς τους Ευρωπαίους* που συνέταξαν ο αστρονόμος Βίλχελμ Φέρστερ και ο φυσιολόγος Γκέοργκ Φρίντριχ Νικολάι. Εξέφραζε την ελπίδα ότι η αίσθηση της Ευρώπης για έναν κοινό πολιτισμό θα μπορούσε να φέρει το τέλος του καταστροφικού πολέμου. Ενώ αρκετοί διανοούμενοι της περιόδου συμμερίζονταν το περιεχόμενο του εγγράφου, μόνο οι συντάκτες και άλλοι δύο το υπέγραψαν: ο Άλμπερτ Αϊνστάιν και ο Γερμανός φιλόσοφος Ότο Μπουκ.

## Το κείμενο
**Προς τον πολιτισμένο κόσμο! Ένα κάλεσμα**

Εμείς, ως εκπρόσωποι της γερμανικής επιστήμης και του πολιτισμού, διαμαρτυρόμαστε ενώπιον ολόκληρου του πολιτισμένου κόσμου ενάντια στα ψέματα και τις συκοφαντίες με τις οποίες οι εχθροί μας επιδιώκουν να αμαυρώσουν την τιμή της Γερμανίας στον δύσκολο αγώνα για την ύπαρξη που της έχει επιβληθεί. Η σιδερένια φωνή των γεγονότων απέδειξε την αναλήθεια των φανταστικών γερμανικών ηττών. Κατά συνέπεια, η διαστρέβλωση και η συκοφαντία λειτουργούν με ακόμη μεγαλύτερη ζήλο. Ως κήρυκες της αλήθειας, υψώνουμε τη φωνή μας εναντίον αυτών.

*Δεν είναι αλήθεια* ότι η Γερμανία είναι υπεύθυνη για την πρόκληση αυτού του πολέμου. Ούτε ο λαός ούτε η κυβέρνηση ούτε ο Κάιζερ τον ήθελαν. Η γερμανική πλευρά έκανε ό,τι ήταν δυνατόν για να τον αποτρέψει και υπάρχουν τεκμηριωμένες αποδείξεις γι' αυτό. Αρκετά συχνά, στα 26 χρόνια της βασιλείας του, ο Γουλιέλμος Β' αποδείχθηκε προστάτης της παγκόσμιας ειρήνης, ακόμη και οι αντίπαλοί μας το αναγνώρισαν αυτό. Πράγματι, αυτός ο ίδιος Κάιζερ, τον οποίο τώρα τολμούν να αποκαλούν Αττίλα, έχει στοχοποιηθεί από αυτούς για χρόνια, λόγω των ακλόνητων προσπαθειών του να διατηρήσει την παγκόσμια ειρήνη. 

*Δεν είναι αλήθεια* ότι παραβιάσαμε την επικράτεια του ουδέτερου Βελγίου. Έχει αποδειχθεί ότι η Γαλλία και η Αγγλία είχαν αποφασίσει για μια τέτοια παραβίαση και έχει επίσης αποδειχθεί ότι το Βέλγιο είχε συμφωνήσει να το πράξουν. Θα ήταν αυτοκαταστροφή να μην τους αποτρέψουμε.

*Δεν είναι αλήθεια* ότι η ζωή και η περιουσία έστω και ενός Βέλγου πολίτη παραβιάστηκαν από τους στρατιώτες μας χωρίς να είναι απαραίτητη η πιο σκληρή αυτοάμυνα. Γιατί επανειλημμένα, παρά όλες τις προειδοποιήσεις, ο πληθυσμός τους άνοιξαν πυρ από ενέδρα, ακρωτηρίασαν τους τραυματίες και δολοφόνησαν εν ψυχρώ γιατρούς κατά την εκτέλεση του σαμαρειτικού τους έργου. Δεν μπορεί κανείς να διαπράξει πιο απεχθή παραποίηση από το να αποκρύψει τα εγκλήματα αυτών των δολοφόνων με σκοπό να φανούν οι Γερμανοί ως εγκληματίες, μόνο και μόνο επειδή τιμώρησαν δίκαια αυτούς τους δολοφόνους για τις πράξεις τους. 

*Δεν είναι αλήθεια* ότι τα στρατεύματά μας επιτέθηκαν βάναυσα στο Λέβεν. Έχοντας εξαγριωθεί από τους κατοίκους, έπρεπε να ανταποδώσουν, με βαριά καρδιά, βομβαρδίζοντας ένα μέρος της πόλης εναντίον ενός φρενήρη πληθυσμού που τους επιτέθηκε ύπουλα στα καταλύματά τους. Το μεγαλύτερο μέρος του Λέβεν διασώθηκε. Το περίφημο δημαρχείο στέκει εντελώς άθικτο. Με αυτοθυσία, οι στρατιώτες μας το έσωσαν από τις φλόγες. – Αν έργα τέχνης έχουν καταστραφεί ή εξακολουθούν να καταστρέφονται σε αυτόν τον τρομερό πόλεμο, κάθε Γερμανός θα θρηνούσε. Αλλά όπως ακριβώς τη μεγάλη μας αγάπη για την τέχνη δεν μπορεί να την ξεπεράσει κανένα άλλο έθνος, στον ίδιο βαθμό αρνούμαστε κατηγορηματικά να εξαργυρώσουμε τη διάσωση έργων τέχνης με μια γερμανική ήττα. 

*Δεν είναι αλήθεια* ότι ο πόλεμός μας δεν σέβεται τους νόμους του διεθνούς δικαίου. Δεν εφαρμόζουμε απείθαρχη σκληρότητα. Αλλά στα ανατολικά, η γη είναι βουτηγμένη στο αίμα γυναικών και παιδιών που σφαγιάστηκαν ανελέητα από τα άγρια ρωσικά στρατεύματα και στα δυτικά διαστελλόμενες σφαίρες σκίζουν τα στήθη των στρατιωτών μας. Όσοι έχουν συμμαχήσει με Ρώσους και Σέρβους και παρουσιάζουν μια τόσο επαίσχυντη σκηνή στον κόσμο, όπως αυτή της υποκίνησης Μογγόλων και Νέγρων εναντίον της λευκής φυλής, δεν έχουν κανένα δικαίωμα να αυτοαποκαλούνται υπερασπιστές του πολιτισμού.

*Δεν είναι αλήθεια* ότι ο αγώνας ενάντια στον λεγόμενο μιλιταρισμό μας δεν είναι αγώνας ενάντια στον πολιτισμό μας, όπως υποκριτικά ισχυρίζονται οι εχθροί μας. Αν δεν υπήρχε ο γερμανικός μιλιταρισμός, ο γερμανικός πολιτισμός θα είχε εξαλειφθεί από προσώπου γης προ πολλού. Για την προστασία του, αναδύθηκε σε μια χώρα που επί αιώνες μαστιζόταν από επιδρομές όπως καμία άλλη χώρα. Ο γερμανικός στρατός και ο γερμανικός λαός είναι ένα και σήμερα αυτή η συνείδηση ενώνει 70 εκατομμύρια Γερμανούς, ανεξαρτήτως μόρφωσης, τάξης ή κόμματος.

Δεν μπορούμε να αποσπάσουμε το δηλητηριώδες όπλο - το ψέμα - από τους εχθρούς μας. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να διακηρύξουμε σε όλο τον κόσμο ότι οι εχθροί μας δίνουν ψευδείς μαρτυρίες εναντίον μας. Εσάς, που μας γνωρίζετε, που μαζί μας έχετε προστατεύσει τα πιο ιερά αγαθά  της ανθρωπότητας, σας καλούμε:

Πιστέψτε μας! Πιστέψτε ότι θα συνεχίσουμε αυτόν τον πόλεμο μέχρι το τέλος ως πολιτισμένος λαός για τον οποίο η κληρονομιά ενός Γκαίτε, ενός Μπετόβεν και ενός Καντ είναι εξίσου ιερή με τις εστίες και τα εδάφη μας.

Στεκόμαστε δίπλα σας με το όνομά μας και την τιμή μας!

- 93 υπογράφοντες: Μανιφέστο της 4ης Οκτωβρίου 1914 

## Υπογράφοντες
Οι 93 υπογράφοντες περιλάμβαναν βραβευμένους με Νόμπελ, αρχιτέκτονες, καλλιτέχνες, χημικούς, συνθέτες, φιλόσοφους, γιατρούς, φυσικούς, ποιητές, συγγραφείς, θεολόγους και γνωστούς καθηγητές πανεπιστημίων. Ο Γερμανός συνθέτης Ρίχαρντ Στράους αρνήθηκε να υπογράψει, με το σκεπτικό ότι «Οι δηλώσεις για τον πόλεμο και την πολιτική δεν είναι κατάλληλες για έναν καλλιτέχνη».

# Άντολφ φον Μπάιερ, χημικός, βραβευμένος με Νόμπελ Χημείας το 1905
# Πέτερ Μπέρενς, αρχιτέκτονας και σχεδιαστής
# Έμιλ φον Μπέρινγκ, φυσιολόγος: τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής το 1901
# Βίλχελμ φον Μπόντε, ιστορικός τέχνης και επιμελητής
# Αλόις Μπραντλ, Αυστρο-Γερμανός φιλόλογος
# Λούντβιχ Μπρεντάνο, οικονομολόγος και κοινωνικός μεταρρυθμιστής
# Γιούστους Μπρίνκμαν, ιστορικός τέχνης
# Γιοχάνες Κόνραντ, πολιτικός οικονομολόγος
# Φραντς Ντέφρεγκερ, Αυστριακός ζωγράφος
# Ρίχαρντ Ντέμελ, ποιητής και συγγραφέας
# Άντολφ Ντάισμαν, Προτεστάντης θεολόγος
# Βίλχελμ Ντέρπφελτ, αρχιτέκτονας και αρχαιολόγος (συμπεριλαμβανομένου του χώρου της αρχαίας Τροίας)
# Φρίντριχ φον Ντουν, κλασικός αρχαιολόγος
# Πάουλ Έρλιχ, Βραβείο Νόμπελ Φυσιολογίας και Ιατρικής το 1908
# Άλμπερτ Έρχαρντ, Καθολικός ιερέας και ιστορικός 
# Καρλ Ένγκλερ, χημικός
# Γκέρχαρντ Έσερ, Καθολικός θεολόγος
# Ρούντολφ Κρίστοφ Όικεν, φιλόσοφος: βραβευμένος με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1908
# Χέρμπερτ Όουλενμπεργκ, ποιητής και θεατρικός συγγραφέας
# Χένριχ Φίνκε, ιστορικός της Καθολικής Εκκλησίας
# Εμίλ Φίσερ, χημικός, Νόμπελ Χημείας το 1902
# Βίλχελμ Φέρστερ, αστρονόμος, υπέγραψε επίσης αντιμανιφέστο
# Λούντβιχ Φούλντα, θεατρικός συγγραφέας με ισχυρή κοινωνική απήχηση
# Έντουαρντ φον Γκέμπχαρντ, ζωγράφος
# Γιαν Γιάκομπ Μαρία ντε Γκρουτ, σινολόγος και ιστορικός
# Φριτς Χάμπερ, χημικός, βραβείο Νόμπελ Χημείας το 1918
# Ερνστ Χέκελ, βιολόγος
# Μαξ Χάλμπε, θεατρικός συγγραφέας
# Άντολφ φον Χάρνακ, Λουθηρανός θεολόγος
# Καρλ Χάουπτμαν, θεατρικός συγγραφέας
# Γκέρχαρτ Χάουπτμαν, θεατρικός συγγραφέας και μυθιστοριογράφος: τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1912
# Γκούσταβ Χέλμαν, μετεωρολόγος
# Βίλχελμ Χέρμαν, θεολόγος
# Αντρέας Χόισλερ, Ελβετός μεσαιωνολόγος
# Άντολφ φον Χίλντεμπραντ, γλύπτης
# Λούντβιχ Χόφμαν, αρχιτέκτονας
# Ένγκελμπερτ Χούμπερντινκ, συνθέτης
# Λέοπολντ φον Κάλκροϊτ, ζωγράφος
# Άρτουρ Καμπφ, ιστορικός ζωγράφος
# Φρίντριχ Άουγκουστ φον Κάουλμπαχ, ζωγράφος
# Τεοντόρ Κιπ, νομικός
# Φέλιξ Κλάιν, μαθηματικός
# Μαξ Κλίνγκερ, συμβολιστής ζωγράφος, γλύπτης, χαράκτης και συγγραφέας
# Αλόις Κνόεπφλερ, ιστορικός τέχνης
# Άντον Κοχ, Καθολικός θεολόγος
# Πολ Λάμπαντ, καθηγητής Νομικής
# Καρλ Λάμπρεχτ, ιστορικός
# Φίλιπ Λέναρντ, φυσικός: νικητής του βραβείου Νόμπελ Φυσικής του 1905 
# Μαξιμίλιαν Λεντς, ζωγράφος
# Μαξ Λίμπερμαν, ιμπρεσιονιστής ζωγράφος και χαράκτης
# Φραντς φον Λιστ, νομικός και νομικός μελετητής (ξάδερφος του συνθέτη)
# Λούντβιχ Μάντσελ, γλύπτης
# Γιόζεφ Μάουσμπαχ, θεολόγος
# Γκέοργκ φον Μάιρ, στατιστικολόγος, οικονομολόγος
# Σεμπάστιαν Μερκλ, Καθολικός θεολόγος
# Έντουαρντ Μέγιερ, ιστορικός
# Χάινριχ Μορφ, γλωσσολόγος
# Φρίντριχ Νάουμαν, φιλελεύθερος πολιτικός και προτεστάντης πάστορας
# Άλμπερτ Νάισερ, γιατρός που ανακάλυψε την αιτία της γονόρροιας
# Βάλτερ Χέρμαν Νερνστ, χημικός, βραβευμένος με Νόμπελ Χημείας το 1920
# Βίλχελμ Όστβαλντ, χημικός, τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Χημείας το 1909
# Μπρούνο Πολ, αρχιτέκτονας, εικονογράφος, σχεδιαστής εσωτερικών χώρων και σχεδιαστής επίπλων.
# Μαξ Πλανκ, θεωρητικός φυσικός: ιδρυτής της κβαντικής θεωρίας, βραβευμένος με το Νόμπελ Φυσικής το 1918
# Άλμπερτ Πλον, καθηγητής Ιατρικής
# Γκέοργκ Ράικε, συγγραφέας και πολιτικός
# Μαξ Ράινχαρντ, Αυστριακής καταγωγής, Αμερικανός ηθοποιός και σκηνοθέτης του θεάτρου και του κινηματογράφου
# Αλόις Ριλ, φιλόσοφος
# Καρλ Ρόμπερτ, φιλόλογος και αρχαιολόγος
# Βίλχελμ Ρέντγκεν, φυσικός: γνωστός για τις ακτίνες Χ, βραβευμένος με το βραβείο Νόμπελ Φυσικής το 1901
# Μαξ Ρούμπνερ, φυσιολόγος
# Φριτς Σάπερ, γλύπτης
# Άντολφ Σλάτερ, θεολόγος
# Άουγκουστ Σμίτλιν, θεολόγος
# Γκούσταβ Φρίντριχ Σμόλερ, οικονομολόγος
# Ράινχολντ Ζίμπεργκ, θεολόγος
# Μάρτιν Σπαν, ιστορικός
# Φραντς φον Στουκ, συμβολιστής/Αρ Νουβό ζωγράφος, γλύπτης, χαράκτης και αρχιτέκτονας
# Χέρμαν Ζούντερμαν, δραματουργός και μυθιστοριογράφος
# Χανς Τόμα, ζωγράφος
# Βίλχελμ Τρύμπνερ, ρεαλιστής ζωγράφος
# Καρλ Βόλμελερ, θεατρικός συγγραφέας και σεναριογράφος
# Ρίτσαρντ Βος, δραματουργός και μυθιστοριογράφος
# Καρλ Φόσλερ, γλωσσολόγος και ακαδημαϊκός
# Ζίγκφριντ Βάγκνερ, συνθέτης, γιος του Ρίχαρντ Βάγκνερ
# Βίλχελμ φον Βάλντεγιερ-Χαρτς, ανατόμος
# Άουγκουστ φον Βάσερμαν, βακτηριολόγος: ανέπτυξε το «τεστ Βάσερμαν» για τη σύφιλη
# Φέλιξ Βάινγκαρτνερ, Αυστριακός μαέστρος, συνθέτης και πιανίστας
# Τέοντορ Βίγκαντ, αρχαιολόγος
# Βίλχελμ Βιν, φυσικός: τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ το 1911 για την εργασία του πάνω στην θερμική ακτινοβολία.
# Ούλριχ Βιλαμόβιτς, κλασικός φιλόλογος
# Ρίχαρντ Βίλστετερ, χημικός: κέρδισε το βραβείο Νόμπελ Χημείας το 1915 για τη δομή των φυτικών χρωστικών ουσιών.
# Βίλχελμ Βίντελμπαντ, φιλόσοφος
# Βίλχελμ Βουντ, γιατρός, ψυχολόγος, φυσιολόγος, φιλόσοφος, «πατέρας της πειραματικής ψυχολογίας»

## Παραπομπές


Κατηγορία:Ιστορία της Γερμανικής Αυτοκρατορίας κατά την διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου
Κατηγορία:Έγγραφα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου