Αυτοκινητόδρομος 90 (Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης)

Ο **Αυτοκινητόδρομος 90 (Α90),** γνωστός και ως **Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης**, (**ΒΟΑΚ**) είναι υπό κατασκευή αυτοκινητόδρομος στην Ελλάδα και ο μοναδικός στην Κρήτη και γενικότερα σε νησί της Ελλάδας. Καθώς ενώνει την δυτικότερη πόλη της Κρήτης, Καστέλι Κισάμου με την ανατολικότερη, Σητεία (310 χιλιόμετρα), ο αυτοκινητόδρομος αντιπροσωπεύει έναν μεγάλο διάδρομο ανατολής-δύσης στην Κρήτη. Εκτός από τη Σητεία και την Κίσσαμο, ο αυτοκινητόδρομος Α90 τρέχει κοντά σε πολλές μεγάλες κρητικές πόλεις, συμπεριλαμβανομένων των τεσσάρων πρωτευουσών των Περιφερειακών Ενοτήτων (Χανιά, Ρέθυμνο, Ηράκλειο Κρήτης και Άγιος Νικόλαος Λασιθίου), παρέχει πρόσβαση σε πολλά εθνικά πάρκα ή πάρκα φύσης, και πολυάριθμα θέρετρα, ειδικά κατά μήκος της ακτής της Κρήτης.

Ο αυτοκινητόδρομος προς το παρόν περιορίζεται σε μία λωρίδα ανά κατεύθυνση οδήγησης, με λωρίδα βραδυπορείας σε σημεία μεγάλων κλίσεων, αλλά ορισμένα τμήματα, ειδικά γύρω από τις τρεις μεγαλύτερες πόλεις, έχουν ανακατασκευαστεί με δύο λωρίδες κυκλοφορίας σε κάθε κατεύθυνση οδήγησης που χωρίζονται με ένα κεντρικό στηθαίο. Ορισμένες διασταυρώσεις του αυτοκινητόδρομου Α90 είναι ανισόπεδες, ενώ άλλες όχι. Παρόλο που η διαδρομή διασχίζει τραχύ ορεινό και παράκτιο έδαφος, έχει περιορισμένες γέφυρες, κοιλαδογέφυρες, σήραγγες και άλλες παρόμοιες κατασκευές σε τμήματα που έχουν ολοκληρωθεί. Υπάρχουν ?? έξοδοι και ?? σταθμοί εξυπηρέτησης αυτοκινήτων που λειτουργούν κατά μήκος της διαδρομής.

Τα πρώτα τμήματα με χαρακτηριστικά αυτοκινητοδρόμου ξεκίνησαν να κατασκευάζονται στις αρχές της δεκαετίας του 1990, έπειτα από αυξημένο κυκλοφοριακό φόρτο περιμετρικά των πόλεων. 

Σήμερα, η κατασκευή, η λειτουργία και η συντήρηση του Αυτοκινητοδρόμου 90 έχουν κατά το μεγαλύτερο μέρος του παραχωρηθεί στον Οργανισμό Ανάπτυξης Κρήτης (ΟΑΚ) ΑΕ, ο οποίος είναι δημόσια επιχείρηση κοινής ωφέλειας. Παλαιότερα, τις αρμοδιότητες αυτές κατείχε η Ειδική Υπηρεσία Δημοσίων Έργων (ΕΥΔΕ) ΒΟΑΚ ΑΕ (2000-2013).

## Περιγραφή διαδρομής
αριστερά|μικρογραφία|Ο Α90 περιμετρικά της πόλεως του Ηρακλείου (τμήμα που έχει μετατραπεί σε αυτοκινητόδρομο)
Ο αυτοκινητόδρομος ΒΟΑΚ είναι ένας μεγάλος αυτοκινητόδρομος στον άξονα Δύσης-Ανατολής στην Κρήτη που συνδέει τη δυτικότερη πόλη και λιμάνι, την Κίσσαμο με την ανατολικότερη, τη Σητεία. Είναι επίσης μέρος δύο μεγάλων ευρωπαϊκών διαδρομών: Ε65 (Κίσσαμος-Χανιά) και (Ε75 Χανιά-Ρέθυμνο-Ηράκλειο-Άγιος Νικόλαος-Σητεία).

## Διόδια
Σήμερα (Οκτώβριος 2024) ο ΒΟΑΚ δεν διαθέτει διόδια. Σύμφωνα με τον υπουργό Μεταφορών, Κώστα Καραμανλή, ο ΒΟΑΚ θα διαθέτει διόδια στο τμήμα που θα δημιουργηθεί με σύμβαση παραχώρησης ((Κίσσαμος-)Χανιά-Χερσόνησος), με χρέωση 0,063 ευρώ/χλμ.  Αυτή η κίνηση, την οποία επιβεβαίωσε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, έχει δεχτεί έντονη επίκριση.

## Αξιοσημείωτες δομές
Ο δρόμος που σχεδιάστηκε τη δεκαετία του 1960 διαθέτει απειροελάχιστες αερογέφυρες, κοιλαδογέφυρες και σήραγγες, όμως ο αριθμός αυξάνεται στη νέα χάραξη του αυτοκινητόδρομου.

Μέχρι στιγμής είναι γνωστές οι εξής παραλλαγές χάραξης:

Προβλέπονται οι εξής ανισόπεδοι κόμβοι: Σπηλίου-Τυμπακίου, Αμαρίου, Λινοπεραμάτων, Γαζίου, Παπαναστασίου-Κνωσσού, Κατσαμπά, και Αεροδρομίου Νέας Αλικαρνασσού. Η επιλογή της νέας χάραξης του τμήματος Κόμβος Αμαρίου - Σκαλέτα έχει δεχτεί έντονη αρνητική κριτική, λόγω των ιδιοκτησιών που "παίρνει" και του ότι πιθανόν θα "επηρεάσει την τουριστικά αναπτυσσόμενη περιοχή".

## Ιστορικό
Κατά τη δεκαετία του 1990, στην νέα Εθνική Οδό 90 που κατασκευαζόταν από τα τέλη της δεκαετίας του 1960, σημειώθηκε ραγδαίος κυκλοφοριακός φόρτος. Ο δρόμος άρχισε να ανακατασκευάζεται σε έναν αυτοκινητόδρομο τεσσάρων λωρίδων με διαχωριστικό στηθαίο. Τα πρώτα τμήματα που διαπλατύνθηκαν έγιναν στα πλαίσια του Β΄ ΚΠΣ, και είχαν μήκος 16 χιλιόμετρα συνολικά.

Η ΕΥΔΕ BOAK (Ειδική χρήση Δημοσίων Έργων ΒΟΑΚ), ήταν ο διαχειριστής του σχεδιασμού και της κατασκευής ελληνικών κρατικών έργων στον ΒΟΑΚ. Τα διαχωριστικά στηθαία μείωσαν δραματικά τα ατυχήματα. Στο τμήμα από τα Λινοπεράματα στον Γιόφυρο, την περίοδο 1999-2001 σημειώθηκαν 23 θάνατοι, ενώ την περίοδο 2002-2005 μειώθηκαν στους 2.

Μέχρι το 2019, είχαν αναβαθμιστεί σε αυτοκινητόδρομο τεσσάρων λωρίδων με διαχωριστικό στηθαίο τα εξής τμήματα:

### Δεκαετία του 2020
Παρόλο που πριν το 2019 υπήρχε ήδη διαγωνισμός για την δημοπράτηση του ΒΟΑΚ, με την εκλογή της κυβέρνησης Κυριάκου Μητσοτάκη αποφασίστηκε ο διαγωνισμός αυτός να ακυρωθεί και να επαναμελετηθεί το έργο.

Στις αρχές του 2020, ανακοινώθηκαν δύο πιθανά σενάρια ως προς την χρηματοδότηση του ΒΟΑΚ. Το πρώτο σενάριο αφορά το να λάβει η κυβέρνηση έσοδα από άλλη σύμβαση παραχώρησης. Το πρόβλημα είναι ότι χρειαζόταν η έγκριση των πιστωτών, διότι μέρος των εν λόγω χρημάτων πάει στην εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους. Στο δεύτερο σενάριο μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι επιστροφές των κεντρικών τραπεζών προκειμένου να χρηματοδοτηθεί το έργο, το οποίο εξετάζεται σε ανώτατο κυβερνητικό κλιμάκιο. Το χρονοδιάγραμμα έχει ως εξής:

#### Χρονοδιάγραμμα ανακατασκευής ΒΟΑΚ

* Παρουσίαση τελικής χάραξης ΒΟΑΚ από τον Πρωθυπουργό: 20 Μαίου 2021

* Περιβαλλοντική αδειοδότηση: Φθινόπωρο 2021

* Αρχές 2022: Έναρξη κατασκευής έργων από Χερσόνησο ως Νεάπολη

* Υποβολή δεσμευτικών προσφορών : Άνοιξη 2022

* Αξιολόγηση και ανάδειξη προσωρινού αναδόχου: Φθινόπωρο 2022

* Υπογραφή σύμβασης: 9 Μαίου 2025

* Έργα Οδικής ασφάλειας νυν ΒΟΑΚ Κoλυμπάρι-Χανιά, Πέρα Γαλήνοι-Λινοπεράματα: 21/7/2025

* **Έναρξη παραχώρησης για συνολική ανακατασκευή νέου ΒΟΑΚ: 4 Φεβρουαρίου 2026**
Πρόδρομες εργασίες στις παρακάμψεις Χανίων, Ρεθύμνης, Ηρακλείου και στην σήραγγα Σ1 Σούδα-Βρύσες

* 14/2/2026: Εργοτάξιο νέου άξονα στο τμήμα πριν τα Λινοπεράματα

* 9 Mαίου 2026: Μέτρα συντήρησης και ασφάλειας υφισταμένων τμημάτων Σούδα-Γεωργιούπολη και Σκαλέτα-Φόδελε

* Ιούνιος 2026: Ολοκλήρωση έργων βελτίωσης παράκαμψης Ρεθύμνου ΒΟΑΚ

* 4 Φεβρουαρίου 2029: Τμήμα Κόμβος Κλαδισσού-Κίσσαμος 3 χρόνια

* 9 Μαίου 2029: Αναβάθμιση Παράκαμψης Χανίων, Βρυσών-Κόμβου Ατσιποπούλου-Παράκαμψης Ρεθύμνης-Κόμβου Αμαρίου-Σκαλέτας, Παράκαμψης Ηρακλείου (2 χρόνια)

* 9 Νοεμβρίου 2029: Αναβάθμιση Φόδελε-Λινοπεραμάτων (3,5 χρόνια)

* 9 Νοεμβρίου 2030: Αναβάθμιση Σούδας-Βρυσών (4,5 χρόνια)

* 4 Φεβρουαρίου 2031: ολοκλήρωση Χανιά-Ρέθυμνο-Ηράκλειο με τμηματική πρόωρη ολοκλήρωση τμημάτων που δεν εμπλέκονται σε χρονοβόρες απαλλοτριώσεις (5 χρόνια)

### Ανακατασκευή ΒΟΑΚ

## Ασφάλεια
Στον ΒΟΑΚ, συμβαίνουν συχνά τροχαία ατυχήματα. Παρόλο που εν μέρει οφείλονται στον ανθρώπινο παράγοντα, ο ΒΟΑΚ έχει:

# Μεγάλο κυκλοφοριακό φόρτο σε σχέση με την γεωμετρία του ειδικά τους τουριστικούς θερινούς μήνες
# Έχει κατασκευαστεί με βάσει παρωχημένες προδιαγραφές
# Στοιχειώδης συντήρηση

## Κατάλογος εξόδων
Παρακάτω, παραθέτονται όλοι οι κόμβοι του ΒΟΑΚ οι οποίοι είναι γνωστό ότι θα συμπεριληφθούν:

*Τελευταία ενημέρωση: Απρίλιος 2021*

## Δείτε επίσης

* Εθνική Οδός 90
* Κύριοι δρόμοι της Ελλάδας
* Μεταφορές στην Κρήτη
* Ευρωπαϊκή οδός 65
* Ευρωπαϊκή οδός 75

## Παραπομπές


Κατηγορία:Αυτοκινητόδρομοι της Ελλάδας