Ρούντοζεμ

Το Ρούντοζεμ είναι μια μικρή πόλη στη Νότια Βουλγαρία, στην περιοχή Σμόλιαν, το διοικητικό κέντρο του Δήμου Ρούντοζεμ, ο οποίος περιλαμβάνει 22 οικισμούς. Βρίσκεται νοτιοανατολικά του Σμόλιαν στη Δυτική Ροδόπη, στην κοιλάδα του ποταμού Άρδα, σε υψόμετρο περίπου 700 μέτρων πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Το χωριό αναφέρεται με το όνομα Παλλάς σε οθωμανικά έγγραφα από το 1676. Εισήλθε στο έδαφος της Βουλγαρίας με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου του 1913. Μετονομάστηκε σε Ρούντοζεμ το 1934. Με την ανάπτυξη της μεταλλευτικής και μεταλλευτικής βιομηχανίας στην περιοχή μετά το 1945, γνώρισε οικονομική άνθηση και από ένα μικρό χωριό μετατράπηκε σε πόλη με πληθυσμό άνω των 10.000 κατοίκων τη δεκαετία του 1980. Με τη σταδιακή μείωση της παραγωγής τη δεκαετία του 1990, γνώρισε δημογραφική κατάρρευση και ο πληθυσμός της μειώθηκε σε 3.900 κατοίκους μέχρι το 2010.

Σύμφωνα με στοιχεία του GRAO, στις 15 Μαρτίου 2024, 3.417 άτομα ζουν στην πόλη στην τρέχουσα διεύθυνσή τους και 3.824 στη μόνιμη διεύθυνσή τους.

**Γεωγραφία**

Το Ρούντοζεμ βρίσκεται στην περιοχή Γκόρνο-Αρδεννών, στα νοτιοανατολικά τμήματα της Δυτικής Ροδόπης. Η πόλη βρίσκεται σε μια γραφική κοιλάδα που ονομάζεται Σρεντνορέκατα, καθώς αποτελεί τη συμβολή των ποταμών Έλχοφσκα (Γιανουσντερέ) και Τσεπίνσκα (Τσανγκαρντερέ) στον Άρδα. Στην πόλη, κατά μήκος του Άρδα, υπάρχει μια όμορφη λεωφόρος δίπλα στο ποτάμι.

Το Ρούντοζεμ απέχει 26 χιλιόμετρα από το Σμόλιαν, 14 χιλιόμετρα από το Μαντάν, 40 χιλιόμετρα από το Ζλάτογκραντ, 120 χιλιόμετρα από τη Φιλιππούπολη και 260 χιλιόμετρα από τη Σόφια.

Το Ρούντοζεμ αποτελείται από διάφορες συνοικίες: το Ντόλεν Ρούντοζεμ (επίσημα η συνοικία Οσβομποζντένιε), την Παντάλα (επίσημα η συνοικία Βαζραζντάνε), το Οσκρούσεβο (το πρώην χωριό Οσκρούσεβο) ή τη Νέα συνοικία, το Μέικοβο, το Γκεολόζκα και το Κοϊνάρτσι. Υπάρχουν επίσης 6 χωριά στην πόλη που δεν έχουν δικές τους εκτάσεις: Μπόεβο, Μπόριε, Μπιάλα Ρέκα, Ντόμπρεβα Τσερέσα, Ντάμποβα και Κοκόρτσι.

Η σύνδεση μεταξύ των οικισμών του δήμου, καθώς και του Ρούντοζεμ με άλλους οικισμούς στο εσωτερικό της χώρας, γίνεται μόνο οδικώς. Το Ρούντοζεμ έχει 5 εξόδους - δύο για το Σμόλιαν (μία μέσω Φάτοβο και μία μέσω Σρεντνογκόρτσι, όπου μπορείτε να συνεχίσετε προς Μαντάν ή Σμόλιαν), για το Τσέπιντσι, για το Σμιλιάν και για το Έλχοβετς, με τον δρόμο να καταλήγει στο χωριό. Τακτικές λεωφορειακές γραμμές συνδέουν το Ρούντοζεμ με το Σμόλιαν, το Μαντάν, το Πλόβντιβ και το Κάρντζαλι.

Το κλίμα στην περιοχή είναι εύκρατο ηπειρωτικό με επικρατούντες βόρειους και βορειοδυτικούς ανέμους, με μέση ετήσια θερμοκρασία 9,4 °C. Τα εδάφη είναι κυρίως καφέ δάση και προσχωσιγενή λιβάδια, με κοινά προβλήματα τον κορεσμό τους με βαρέα μέταλλα, την αυξημένη οξύτητά τους και τις μειωμένες γόνιμες ιδιότητες. Τα δάση καταλαμβάνουν το 81% της επικράτειας του δήμου Ρούντοζεμ. Αντιπροσωπεύονται από κωνοφόρα, φυλλοβόλα, πρεμνοφυή δάση, δάση προς ανασυγκρότηση και άλλα.

## Τοποθεσίες

Η περιοχή Ρούντοζεμ έχει άφθονα κοιτάσματα μολύβδου-ψευδαργύρου.

Γύρω από το Ρούντοζεμ υπάρχουν όμορφα δάση, κορυφές και λιβάδια. Υπάρχουν δυνατότητες για την ανάπτυξη ορεινού, αγροτικού, εθνοτικού, ιππικού, αλιευτικού, οικολογικού, πολιτιστικού και άλλων μορφών τουρισμού. Σε ορισμένα σημεία της περιοχής, έχει διατηρηθεί μια εξαιρετική ποικιλομορφία ζωικών ειδών: για παράδειγμα, στην περιοχή Μότσουρα και κοντά στο χωριό Πλόβντιβτσι.

### Ιστορία

**Αρχαιότητα και Μεσαίωνας**

Στην Αρχαιότητα, η διαδρομή των καραβανιών της Ροδόπης, η οποία συνέδεε τη Θράκη με το Αιγαίο Πέλαγος (σήμερα ο δρόμος Ράικοβο-Ρούντοζεμ-Ξάνθης), περνούσε από το σημερινό Ρούντοζεμ. Μια μελέτη κεραμικού υλικού που ανακαλύφθηκε έχει αποδείξει ότι αυτή η περιοχή κατοικούνταν ήδη από την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου (1200-600 π.Χ.). Στην περιοχή του δήμου έχουν ανακαλυφθεί οικισμοί, νεκροπόλεις, ερείπια εκκλησιών, φρούρια και αρχαίοι δρόμοι από τη Θρακική, Ρωμαϊκή, Ύστερη Αρχαιότητα και τον Μεσαίωνα. Στην Αρχαιότητα, η γη του σημερινού Ρούντοζεμ κατοικούνταν από τη θρακική φυλή Κοϋλαλέτ. Μετά την κατάκτηση της περιοχής από τους Μακεδόνες, ξεκίνησε η εκμετάλλευση των πλούσιων κοιτασμάτων μολύβδου, χαλκού, ψευδαργύρου και αργύρου. Κατά τον Μεσαίωνα, το φρούριο Κόζνικ χτίστηκε πάνω από τη σημερινή πόλη, φρουρώντας τη διαδρομή των καραβανιών. Το αρχαίο φρούριο ονομαζόταν από τον τοπικό πληθυσμό Ρόμε Παπά ή Κετσικά, Κετσικάγια (από την τουρκική keçikaya, πέτρα κατσίκας). Η Κετσικάγια ταυτίζεται από τους ερευνητές με το μεσαιωνικό φρούριο, το οποίο αναφέρεται στα ελληνικά ως Κοσνίκος (Κόσνικος, δηλαδή Τράγος) από τον Ιωάννη ΣΤ΄ Καντακουζηνό στα μέσα του 14ου αιώνα ως ένα από τα εννέα φρούρια της Ροδόπης που παραδόθηκαν από την αυτοκράτειρα Άννα της Σαβοΐας στον Βούλγαρο Τσάρο Ιβάν-Αλέξανδρο σε αντάλλαγμα για την υποσχεμένη βουλγαρική βοήθεια στον πόλεμο εναντίον του Καντακουζηνού.

**<br />Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία**

Το χωριό ήταν γνωστό ως Παλάτι από το 1676 – ένα όνομα που διατήρησε μέχρι το 1934. Σύμφωνα με τον Αναστάς Πρίμοφσκι, η ετυμολογία του Παλατιού προέρχεται από τη γαλλική λέξη palais, που μεταφράζεται ως παλάτι.

Τον 17ο αιώνα, ο πληθυσμός του Παλατιού εξισλαμίστηκε, αλλά η περιοχή διατήρησε το βουλγαρικό τοπωνύμιό της, και στην περιοχή υπάρχουν ερείπια χριστιανικών ιερών, όπως η εκκλησία της Αγίας Πέτκας και άλλα. Ένα οθωμανικό μητρώο ονομάτων από το 1841 αναφέρει ότι 10 και 5 στρατιώτες αντίστοιχα εισήλθαν στον στρατό από το Παλάτι Μπουγιούκ (Μεγάλο Παλάτι) και το Παλάτι Κιουτσούκ (Μικρό Παλάτι), πράγμα που σημαίνει ότι Μουσουλμάνοι ζούσαν στο χωριό εκείνη την εποχή.

Κατά τη διάρκεια του Ρωσοτουρκικού πολέμου στις 19 Ιανουαρίου 1878, μια καυκάσια ταξιαρχία υπό τη διοίκηση του στρατηγού Πιότρ Τσερέβιν εισήλθε στο Παλάτι και στα γύρω χωριά, αλλά βάσει της Συνθήκης του Βερολίνου η περιοχή παρέμεινε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.[5] Μετά τον πόλεμο, με την καθιέρωση των νέων συνόρων μεταξύ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Ανατολικής Ρωμυλίας πάνω από το Πασμακλί, για στρατηγικούς λόγους η στρατιωτική περιοχή, μαζί με τις αποθήκες όπλων και εφοδίων, μεταφέρθηκε από το Πασμακλί στο Πάλας. Εκεί ιδρύθηκε επίσης η λέσχη αξιωματικών. Ο Σαλίχ Πασάς Σιβρία πρότεινε τη μεταφορά του κέντρου του Αχτιτσελεμπισκ από το Πασμακλί στο Πάλας, αλλά ο τοπικός πληθυσμός των Πομάκων αντιτάχθηκε σε αυτό.

Το 1903, υπήρχαν 213 σπίτια στο Πάλας. Μέχρι το 1912-1913, ο αριθμός των Πομάκων που ζούσαν στο Παλάτι του Γκολιάμ ήταν 240 και στο Παλάτι του Μαλάκ - 130.

**Στο Βασίλειο της Βουλγαρίας**

Κατά τη διάρκεια του Βαλκανικού Πολέμου, στις 21 Οκτωβρίου 1912, έλαβαν χώρα σφοδρές μάχες στην περιοχή Ντλιόγκα Ουσόικα μεταξύ του 21ου Συντάγματος Σρεντνογκόρσκι υπό τον Συνταγματάρχη Βλαντιμίρ Σεραφίμοφ και οθωμανικών μονάδων υπό τη διοίκηση του Γιαβέρ Πασά.[5] Την επόμενη μέρα, 22 Οκτωβρίου, το Πάλας καταλήφθηκε από βουλγαρικές μονάδες και μετά τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου παρέμεινε στη Βουλγαρία, αποτελώντας μέρος της νεοσύστατης περιοχής Πασμακλί ως κέντρο του δήμου Πάλας. Το Πάλας παρέμεινε σε κοντινή απόσταση από τα νέα ελληνικά σύνορα και λόγω της σημασίας του δρόμου, ο οικισμός αναπτύχθηκε ως στρατώνας και τελωνείο. Εκτός από τον δήμο, το κεντρικό τμήμα του Πάλας περιείχε το τελωνείο, τους στρατώνες, το τζαμί, τα καταστήματα και τα πέτρινα σπίτια του τοπικού πληθυσμού.

Κατά την περίοδο από την 1η Δεκεμβρίου 1912 έως τις αρχές Ιανουαρίου 1913, η Βουλγαρική Ορθόδοξη Εκκλησία ανέλαβε μια εκστρατεία για τον προσηλυτισμό των Πομάκων, κατά την οποία ορισμένοι από τους κατοίκους του Πάλας υποβλήθηκαν σε βασανιστήρια από βουλγαρικές πολιτοφυλακές. 350 σπίτια καταστράφηκαν.

Το 1913, το Παλάτι έγινε το κέντρο του δήμου.

**Η Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου.**

Η ανάπτυξη του Παλατιού ξεκίνησε μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Μέχρι το 1920, το χωριό ήταν διασκορπισμένο σε πολλές γειτονιές, και κάτω από το ποτάμι βρίσκονταν το δήμο, στρατώνες, τζαμί και πολλά καταστήματα και ιδιωτικές κατοικίες. Μετά το 1920, οι πρώτοι Χριστιανοί εγκαταστάθηκαν στο Παλάτι, οι οποίοι έχτισαν μια μικρή εκκλησία "Άγιος Γεώργιος ο Νικηφόρος" το 1926. Το κεντρικό χωριό είναι το Παλάτι Γκόρεν, αλλά το όνομα Μπόιτσινοβο είναι επίσης ζωντανό στον πληθυσμό. Το 1934, το χωριό Πάλας μετονομάστηκε σε Ρούντοζεμ. Το 1921, ο μηχανικός Ιβάν Σάβοφ έλαβε παραχώρηση για το ορυχείο "Σαγλάσιε" στο Πάλας, το πρώτο στη Μέση Ροδόπη.

Μετά το 1912, η ​​Ροδόπη ήταν διάσπαρτη με μουσουλμανικά θρησκευτικά σχολεία, τα οποία χαρακτηρίζονταν από χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης, με τους μαθητές να λαμβάνουν μόλις τον βασικό αλφαβητισμό. Το 1915, υπήρχαν 10 τέτοια μεκτέμπ στο Πάλας, αλλά σύμφωνα με τον Ασάν Ζέροφ, το τουρκικό σχολείο-τζαμί "μεχτέπε" άνοιξε το 1925-1926, ενώ πριν από αυτό, οι χότζες είχαν διδάξει στα λεγόμενα "μεχίτ" - δημοτικά θρησκευτικά σχολεία στις γειτονιές. Το πρώτο βουλγαρικό σχολείο άνοιξε το 1922 στο κτίριο της μεραρχίας στο Πάλας, που χτίστηκε κατά την οθωμανική εποχή ως στρατώνας κοντά στην Άρντα. Το 1933-1934, άνοιξε ένα σχολείο για τις τάξεις 5 και 6.

Στις 22 Σεπτεμβρίου 1940, ο Αρίφ Μπέισκι, πρόεδρος του Συλλόγου Φιλίας Ροντίνα στο Σμόλιαν, συγκάλεσε συνάντηση στο κοινοτικό κέντρο στο Γκόρεν Ρουντόζεμ, στην οποία ιδρύθηκε ο Σύλλογος Φιλίας Ροντίνα στο χωριό. Το ιδρυτικό της πρωτόκολλο ανέφερε ότι «καθαρό βουλγαρικό αίμα ρέει στις φλέβες μας παρά τους πέντε αιώνες τουρκικής δουλείας» και οι ιδρυτές της δεσμεύτηκαν να «εργαστούν με τον πιο επιμελή τρόπο για την ευαισθητοποίηση του βουλγαρικού λαού σχετικά με τη μωαμεθανική θρησκεία...» Ο πρόεδρος του διοικητικού οργάνου της φιλίας ήταν ο Χασάν Μεχμέντοφ Ζέροφ, ο αντιπρόεδρος Μεχμέντ Αχμέντοφ Μεντσίκοφ, ο γραμματέας-ταμίας Στέφαν Κονσταντίνοφ Πίντιεφ από το χωριό Ράικοβο, καταστηματάρχης στο Ρουντόζεμ, και τα μέλη Σαλιμεχμέντ Χαλίλοφ Τσάουσοφ και Χασάν Χασίμοφ. Το Εποπτικό Συμβούλιο περιλαμβάνει τους Ισέιν Σαλιμεχμέντοφ Κρουσοβαλίγιεφ, Αρίφ Μανάφσκι και τον δάσκαλο Ντιμίταρ Αλεξίεφ.

Το χωριό αναπτύχθηκε ως κέντρο της πολύχρωμης μεταλλευτικής βιομηχανίας στα πρώτα χρόνια του σοσιαλισμού. Το επόμενο έτος, το 1948, διαπιστώθηκε με τη βοήθεια μιας σοβιετικής σύνθετης γεωλογικής αποστολής ότι στη ζώνη Ρίμπνικ κοντά στην πόλη υπήρχαν πλούσια κοιτάσματα μολύβδου-ψευδαργύρου, τα οποία βοήθησαν στη μετατροπή του Ρούντοζεμ από ένα χωριό βοσκών και καπνοπαραγωγής σε έναν οικισμό ανθρακωρύχων και εργατών στόλου. Το Ρούντοζεμ έγινε το κέντρο της 4ης Μεταλλευτικής Διοίκησης της Λεκάνης Μεταλλείων της Ροδόπης. Στην πόλη χτίστηκαν ένα ξενοδοχείο, εστιατόριο, γυμνάσιο, πολιτιστικό κέντρο, νηπιαγωγείο, πολυκλινική, κινηματογράφος και ένα μνημείο για τον Γκεόργκι Ντιμιτρόφ, τα οποία απομακρύνθηκαν λίγο μετά την έναρξη της μετάβασης το 1989. Μετά το 1945, λειτούργησαν στο Ρούντοζεμ 16 δημοτικά, 5 γυμνάσια, 1 γυμνάσιο και 1 επαγγελματική σχολή με 168 δασκάλους και πάνω από 2.600 παιδιά. Το πρώτο κοινοτικό κέντρο άνοιξε το 1947, στεγάζοντας βιβλιοθήκη, προβολές ταινιών και παραστατικές τέχνες. Αργότερα, άνοιξε ένα Σπίτι Πολιτισμού. Την περίοδο 1952–1959, ιδρύθηκαν στο Ρουντόζεμ μονοετείς σχολές μεταλλείων για την εκπαίδευση δευτεροβάθμιου τεχνικού προσωπικού.

Η οικονομική και δημογραφική άνοδος του Ρουντόζεμ ήρθε με το άνοιγμα εγκαταστάσεων στην πόλη της σοβιετικής-βουλγαρικής μεταλλευτικής επιχείρησης GORUBSO (συντομογραφία από τα ρωσικά: Горно-рудное болгаро-советское общество), η οποία ιδρύθηκε το 1950, η οποία παρείχε πολλές θέσεις εργασίας. Το "Gorubso-Rudozem" ασχολούνταν με την εξόρυξη μη σιδηρούχων μεταλλευμάτων. Το Ρουντόζεμ αναπτύχθηκε σημαντικά και το 1951-1952 καταρτίστηκε ένα σχέδιο ρύθμισης για τον οικισμό. Υψηλά τριώροφα κτίρια χτίστηκαν στο κέντρο του και διώροφα στις πλαγιές. Χτίστηκαν περισσότερα από 150 πολυκατοικίες με περίπου 1.000 διαμερίσματα, και εκτός από αυτά τα κτίρια, αξιοσημείωτα είναι επίσης το νεόκτιστο Σπίτι Πολιτισμού, το Σπίτι των Σοβιέτ και το νέο νοσοκομείο. Το 1953, χτίστηκαν 9.288, το 1954 – 16.053 και το 1955 – 7.193 τετραγωνικά μέτρα κατοικήσιμου χώρου.

Από το 1953 έως το 1958, κατασκευάστηκε το εργοστάσιο επίπλευσης DIP "Gorubso - ROF" - το μεγαλύτερο στη Βαλκανική Χερσόνησο. Το εργοστάσιο επεξεργάζεται χιλιάδες τόνους μεταλλεύματος, το οποίο μεταφέρεται στο Κάρντζαλι με τελεφερίκ. Βρίσκεται στη δεξιά όχθη του ποταμού Τσέπινσκα και, μαζί με τα γύρω ορυχεία, αποτελεί το βιομηχανικό τμήμα του οικισμού. Στη δεξιά πλευρά της γέφυρας πάνω από την Άρντα, πριν καν μπει στην πόλη, βρίσκεται η έξοδος του ορυχείου "Golyam Palace", το φρέαρ "Golyam Palace". Στη στενή κοιλάδα του ποταμού Ρίμπνιτσα, που είναι δεξιός παραπόταμος του Έλχοφσκα, βρίσκονται οι είσοδοι του κύριου ορυχείου "Ρίμπνιτσα" και των τμημάτων του "Dryanov dol" και "Izvorite", και πάνω από αυτά βρίσκεται το ορυχείο "Shahonitsa". Με ποσοστό 92,7%, η εξόρυξη και η επίπλευση μεταλλεύματος αποτελούν το κύριο οικονομικό προφίλ του Ρουντόζεμ. Η DIP "Rodopi" παράγει έτοιμα ενδύματα εργασίας, η DZS "Parvi Mai" ειδικεύεται στην παραγωγή καπνού και πατάτας, αλλά η παραγωγή ενδυμάτων και η γεωργία παίζουν δευτερεύοντα ρόλο και απασχολούνται κυρίως από γυναίκες.

Το 1960, ο οικισμός ανακηρύχθηκε πόλη και το 1971 τα χωριά Koynartsi (Koynare), Meikovo και Oskrushevo προσαρτήθηκαν στο Rudozem. Η ανάπτυξη της πόλης ήταν αξιοσημείωτη και ήταν κυρίως μηχανική με εποίκους από το Vidin, το Vratsa, το Pleven, τη Stara Zagora και άλλους.

Το ορυχείο "Golyam Palace" μετονομάστηκε σε "Dimov Dol", με μόνο το φρέαρ να διατηρεί το όνομα "Golyam Palace". Ένα δεύτερο φρέαρ κατασκευάστηκε στο "Dimov Dol", που ονομάζεται "Sever". Τη δεκαετία του 1980, άνοιξε το εργοστάσιο καλλυντικών "Rubella", παρέχοντας εργασία στο γυναικείο μέρος του πληθυσμού.

Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980, το κοίτασμα γύρω από το ορυχείο Golyam Palas είχε εξαντληθεί. Μετά την εκκαθάριση της εταιρείας γύρω στο 1997 και την εκκαθάρισή της το 1999, το 2001, ο Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και Υπουργός Οικονομίας Πέταρ Ζότεφ υπέγραψε εντολή για την πώληση δύο ξεχωριστών τμημάτων της περιουσίας της Gorubso – Rudozem EAD – των ορυχείων Dimov Dol και Ribnitsa. Η Rudmetal AD επιλέχθηκε ως αγοραστής της Dimov Dol την ίδια χρονιά. Οι μέτοχοι της εταιρείας είναι πρώην εργαζόμενοι και υπάλληλοι των εταιρειών Gorubso – Rudozem EAD και Gorubso – ROF AD, οι οποίες κηρύχθηκαν σε εκκαθάριση. Το ορυχείο Dimov Dol, το ορυχείο Sever, ήταν το μόνο που λειτουργούσε από τα τρία ορυχεία (το τρίτο ήταν το Shakhonitsa) μέχρι το 2008, όταν έκλεισε επίσης λόγω της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Επανέλαβε τη λειτουργία του το 2009, δημιουργώντας 205 θέσεις εργασίας. Η Dimov Dol έχει αποθέματα για 10 χρόνια και η εταιρεία σχεδιάζει να επενδύσει 700.000 λέβα ετησίως σε αυτό.

Η «Gorubso - ROF» AD, το μεγαλύτερο εργοστάσιο επεξεργασίας και εμπλουτισμού μολύβδου-ψευδαργύρου στη Βαλκανική Χερσόνησο, στις 30 Σεπτεμβρίου 2009 συγχωνεύτηκε με την «Gorubso - Madan», με την οποία η «Gorubso - ROF» έπαψε να υπάρχει.

Η κρίση εξόρυξης είχε ισχυρό αντίκτυπο στην πόλη. Ο πληθυσμός μειώθηκε δραματικά στα τέλη του 20ού αιώνα λόγω της παρακμής της μεταλλευτικής βιομηχανίας και της περιορισμένης αναπαραγωγής. Ένα σημαντικό μέρος των προσωρινά και μόνιμα εγκατεστημένων πολιτών επέστρεψε στις πατρίδες του ή αναζήτησε άλλα μέσα διαβίωσης σε τρίτες χώρες μετά τις διαρθρωτικές αλλαγές στην εξόρυξη. Ο πληθυσμός κάτω από την ηλικία εργασίας μειώνεται επίσης σταδιακά. Η ανεργία είναι σημαντικά υψηλότερη από τον εθνικό μέσο όρο λόγω του κλεισίματος θέσεων εργασίας στον μεταλλευτικό τομέα.

### Οικονομία

Η εξόρυξη εξακολουθεί να αποτελεί την κύρια πηγή εισοδήματος για τον πληθυσμό, αλλά σε πολύ μικρότερη κλίμακα. Συνολικά, το Ρούντοζεμ πληροί τα κριτήρια ενός δήμου σε βιομηχανική παρακμή. Η οικονομία της πόλης προσπαθεί να βγει από την κρίση αναπτύσσοντας νέες αγορές και τον τουρισμό. Στο στρατηγικό σχέδιο του δήμου Ρούντοζεμ, ο τουρισμός κατέχει ηγετική θέση, αλλά αυτός ο κλάδος προϋποθέτει ένα καθαρό περιβάλλον και την αποκατάσταση των πρώην ορυχείων. Σε αυτό το πλαίσιο, ο δήμος Ρούντοζεμ συγκαταλέγεται μεταξύ εκείνων με τους καλύτερους δείκτες ευκαιριών τουριστικής ανάπτυξης σύμφωνα με την κατάταξη του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP) στην Εθνική Έκθεση Ανθρώπινης Ανάπτυξης για το 2003 στην περιοχή και μεταξύ των 20 κορυφαίων δήμων με τους υψηλότερους δείκτες στην ομάδα των «ορεινών δήμων» σε εθνικό επίπεδο.

Η εξόρυξη και η επεξεργασία πολυμεταλλικών κοιτασμάτων έχασαν τον ηγετικό τους ρόλο στις αρχές του 21ου αιώνα. Η χημική βιομηχανία (ιδίως η βιομηχανία καλλυντικών), η βιομηχανία ενδυμάτων, η κατασκευαστική βιομηχανία, η υλοτομία και η βιομηχανία επεξεργασίας ξύλου αναδείχθηκαν ως στρατηγικές βιομηχανίες. Τα τεράστια αποθέματα ρυολιθικών πλακών, μαρμάρου και άμμου από απορρίμματα παρουσιάζουν επίσης ενδιαφέρον, και το ανοιχτό ορυχείο για ρυολιθικές πλάκες κοντά στη Βυτίνα διαθέτει έκθεση γεωλογικής έρευνας και επιβεβαιωμένα αποθέματα.

### Υποδομή

## Μεταφορές

Η πόλη βρίσκεται στον δημοκρατικό δρόμο II-86, ο οποίος είναι η μόνη αρτηρία μεταφορών που συνδέει το κεντρικό τμήμα της χώρας με την περιοχή του Σμόλιαν και μέρος του μεταφορικού διαδρόμου Φιλιππούπολης-Σμόλιαν-Ρούντοζεμ-Συνοριακό σημείο ελέγχου Ρούντοζεμ-Ξάνθης. 

Ενώ η κατασκευή του οδικού τμήματος προς το συνοριακό σημείο ελέγχου μέσω του περάσματος Μπελομόρσκι στη βουλγαρική πλευρά έχει ολοκληρωθεί νωρίτερα, στις 20 Ιανουαρίου 2026 παραδόθηκαν επίσημα στην κυκλοφορία και τα 8 χιλιόμετρα, από το χωριό Δημάριο Ξάνθης μέχρι τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, που είναι τμήμα του κάθετου οδικού άξονα: «Ξάνθη – Εχίνος – Ελληνοβουλγαρικά Σύνορα». Μέσω αυτού του νέου αυτοκινητόδρομου έκλεισε μια ιστορική εκκρεμότητα τριών δεκαετιών για τη Θράκη, συνδέοντας την Εγνατία Οδό στο ύψος της Ξάνθης με το Ρούντοζεμς (Κάθετος Άξονας 70). 

## Οικολογία

Στο Ρούντοζεμ, όπως και σε ολόκληρο τον δήμο, δεν υπάρχει μόνιμο σημείο παρακολούθησης της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα, καθώς οι μετρήσεις πραγματοποιούνται από κινητούς σταθμούς σε ακανόνιστη βάση και δεν επιτρέπουν συστηματική αξιολόγηση της καθαρότητας του ατμοσφαιρικού αέρα. Υπάρχουν τέσσερις εγκαταστάσεις στην πόλη που λειτουργούν χωρίς εγκαταστάσεις καθαρισμού και παρακολουθούνται από την Περιφερειακή Επιθεώρηση Περιβάλλοντος και Υδάτων-Σμόλιαν. Μαζί με αυτές, οι κύριοι ρύποι του ατμοσφαιρικού αέρα της πόλης είναι η μονάδα εμπλουτισμού Ρούντοζεμ, η οποία διαθέτει εγκαταστάσεις καθαρισμού, και τον χειμώνα ο πληθυσμός της πόλης, ο οποίος χρησιμοποιεί στερεό καύσιμο για θέρμανση, το οποίο παράγει διοξείδιο του θείου και σκόνη. Παρά ταύτα, η ποιότητα του αέρα χαρακτηρίζεται ως καλή.

Η ρύπανση του ποταμού Άρδα που διασχίζει την πόλη από βιομηχανικές επιχειρήσεις και τα λύματα από τον πληθυσμό της πόλης, καθώς και οι περιορισμένοι υδάτινοι πόροι για την παροχή πόσιμου νερού, δημιουργούν προβλήματα για τον πληθυσμό της πόλης. Η ακατάλληλη διαχείριση των δασών, όπως η υλοτόμηση πλατύφυλλων δέντρων και η αντικατάστασή τους με κωνοφόρα δέντρα, έχει οδηγήσει σε αύξηση της επιφανειακής απορροής, η οποία είναι ιδιαίτερα διαβρωτική και ταυτόχρονα δεν αναπληρώνει επαρκώς τα υπόγεια ύδατα. Ο πληθυσμός και οι επιχειρήσεις χρησιμοποιούν κυρίως τις δεξαμενές πηγών ως λεκάνες απορροής νερού.

Το σύστημα ύδρευσης στο Ρούντοζεμ κατασκευάστηκε το 1956-1957. Για χρόνια, λόγω της ύπαρξης δικτύου αποχέτευσης που κατασκευάστηκε στο Ρούντοζεμ και της έλλειψης μονάδας επεξεργασίας της πόλης, η ρύπανση των ποταμών με λύματα στην πόλη ήταν ασήμαντη και προκαλούσε σοβαρές ζημιές στην υδρόβια χλωρίδα και πανίδα. Μετά την κατασκευή μονάδας επεξεργασίας το 2007, η ρύπανση έχει μειωθεί.

**Δημόσιοι οργανισμοί**

Το Ρούντοζεμ φιλοξενεί το Κοινοτικό Κέντρο Χρίστο Μπότεφ, ένα από τα πέντε σε ολόκληρο τον δήμο. Είναι ο κύριος μοχλός πολιτιστικής δραστηριότητας στην πόλη και διαθέτει βιβλιοθήκη και αναγνωστήριο, ενώ αναπτύσσει επίσης εκδοτικές και τυπογραφικές δραστηριότητες. Η πόλη διαθέτει επίσης το Δημοτικό Σχολείο Βασίλ Απρίλοφ, το Δημοτικό Σχολείο Δρ. Πέταρ Μπερόν και το Γυμνάσιο Αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου.

Μέχρι το 2010, το Ρούντοζεμ διέθετε ένα πολυκλαδικό δημοτικό νοσοκομείο για ενεργό θεραπεία, το MBAL Rudozem EOOD 50 κλινών.

## Θρησκεία

Ο πληθυσμός αποτελείται από μια μουσουλμανική και μια χριστιανική κοινότητα, που δηλώνουν πίστη στην Ανατολική Ορθοδοξία. Τη δεκαετία του 1990, οι Πομάκοι στο Ρουντόζεμ γνώρισαν μια θρησκευτική αναβίωση και ένα μεγάλο τζαμί χτίστηκε πάνω από τον σταθμό λεωφορείων και το εργοστάσιο, στη δεξιά όχθη του ποταμού Τσεπίνσκα. Από το 2009, το Γραφείο του Αρχιμουφτή διοργανώνει ετήσια θερινά μαθήματα Κορανίου στο τζαμί. Εκτός από το μεγάλο τζαμί στο κέντρο, η πόλη διαθέτει τρία μικρότερα οίκους προσευχής στις γειτονιές Μέικοβο, Νόβα Μαχάλα και Βαζραζντάνε.

Υπάρχει μία εκκλησία στην πόλη - η Μνημειακή Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου του Νικηφόρου στην αριστερή όχθη του ποταμού Άρδα, δίπλα στο γυμνάσιο και τη στρατιωτική μονάδα (στρατώνες), η οποία χτίστηκε σε λιγότερο από ένα χρόνο και καθαγιάστηκε το 1926. Η Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου του Νικηφόρου είναι η μόνη χριστιανική εκκλησία σε ολόκληρο τον δήμο.

## Παραπομπές