Λεύκιος Καλπούρνιος Πίσων Φρούγι (ύπατος το 133 π.Χ.)

Ο **Λεύκιος Καλπούρνιος Πίσων Φρούγι**, λατιν.: *Lucius Calpurnius Piso Frugi* (  – 112 π.Χ.) ήταν Ρωμαίος πολιτικός και ιστορικός. Δημιούργησε το πρώτο διαρκές (μόνιμο) δικαστήριο ενόρκων στη Ρώμη (*quaestio perpetua*) για να δικάσει υποθέσεις, που σχετίζονται με επαρχιακή διαφθορά κατά τη διάρκεια που ήταν τριβούνος των πληβείων το 146 π.Χ. Πολέμησε επίσης, όχι με απόλυτη επιτυχία, στον Α΄ Πόλεμο των Δούλων . Ήταν ύπατος το 133 π.Χ. και τιμητής το 120 π.Χ.

Αργότερα στη ζωή του, έγραψε τα Χρονικά (*Annales)*, μία ιστορία της Ρώμης από την ίδρυσή της έως τουλάχιστον το 146 π.Χ. και πιθανώς τη δική του εποχή: σώζονται μόνο 49 αποσπάσματα των *Χρονικών*, που σώζονται σε άλλα έργα. Αποτελούμενο από επτά ή οκτώ βιβλία, ήταν η πρώτη ιστορία που χώρισε τη ρωμαϊκή ιστορία σε έναν απολογισμό κάθε χρόνο.

## Καταγωγή
Ο Πίσων ανήκε στο πληβείο *γένος* των Καλπουρνίων, το οποίο εμφανίστηκε κατά τον Α΄ Καρχηδονιακό Πόλεμο και ήταν ετρουσκικής καταγωγής.  Οι Πίσωνες ήταν ο πιο σημαντικός κλάδος του γένους αυτού, και παρέμειναν στο προσκήνιο της ρωμαϊκής πολιτικής κατά τη διάρκεια της Αυτοκρατορίας . Το πρώτο τους μέλος ήταν ο Γάιος Καλπούρνιος Πίσων, πραίτορας το 211, επίσης παππούς αυτού του Πίσωνα.  Ο πραίτωρ του 211 είχε δύο γιους, τον Γάιο, τον πρώτο ύπατο του γένους το 180, ο οποίος κέρδισε επίσης θρίαμβο για την επιτυχή διοίκησή του στην Ισπανία το 186, και τον Λεύκιο, γνωστό μόνο ως πρεσβευτή στην Αχαϊκή Συμμαχία το 198: ο τελευταίος ήταν ο πατέρας του ιστορικού.  Η επόμενη γενιά των Καλπουρνίων Πισόνων είχε έναν εντυπωσιακό αριθμό υπάτων – τέσσερις σε 16 χρόνια – καθώς, εκτός από την υπατεία του ίδιου του Πίσωνα το 133, οι εξάδελφοί του Λεύκιος Κενσορίνος, Γναίος και Κόιντος ήταν επίσης ύπατοι, αντίστοιχα το 148, 138 και  Ο Πίσων γεννήθηκε πιθανότατα μεταξύ 182 και 179. 

Αυτός ο Πίσων είχε έναν ομώνυμο γιο, ο οποίος αργότερα έγινε πραίτωρ το 112 π.Χ.  Η σειρά του γιου τελικά παρήγαγε τον Γάιο Καλπούρνιο Πίσωνα, ο οποίος ήταν ο σύζυγος της κόρης του Κικέρωνα, Τουλλίας. 

## Σταδιοδρομία

### Tριβούνος και η ''lex Calpurnia''
Ο Πίσων μάλλον έκανε τη δεκαετή στρατιωτική του θητεία μεταξύ 165 και 152.  Ο Πίσων αναφέρεται για πρώτη φορά στις πηγές ως πληβείος το 149. Τον προηγούμενο χρόνο, ο ιδιοκτήτης Σέρβιος Σουλπίκιος Γάλβα είχε σφάξει οκτώ ή εννέα χιλιάδες Λουζιτανούς με προδοσία. Αφού αποδέχθηκαν με καλή πίστη την άνευ όρων παράδοσή τους, συγκέντρωσε ολόκληρες κοινότητες Λουζιτανών, τις αφόπλισε και στη συνέχεια σφαγίασε μαζικά τους ανδρικούς πληθυσμούς τους, προτού υποδουλώσει τους υπόλοιπους.  

Όταν ο Γάλβα επέστρεψε στη Ρώμη το 149, μήνυσε ενώπιον του λαού τον Λεύκιο Σκριβώνιο Λίβωνα, συνάδελφο του Πίσωνα ως τριβούνο των πληβείων. Παρά την σθεναρή υποστήριξη της κατηγορίας από τον Κάτωνα τον τιμητή, ο Γάλβας αθωώθηκε.  Τόσο ο Κάτων όσο και ο Πίσων είχαν πελάτες στην Ισπανία, που ανησυχούσαν για τις απαιτήσεις του Γάλβα: ζήτησαν από τους προστάτες τους να τους προστατεύσουν. Ως εκ τούτου, ο Πίσων έφερε προς ψήφιση τη *lex Calpurnia de repetundis*, η οποία ίδρυσε το πρώτο μόνιμο ποινικό δικαστήριο για να κρίνει τα παραπτώματα των επαρχιακών Ρωμαίων κυβερνητών.  Πριν από το 149, οι κυβερνήτες δικάζονταν από ένα επί τούτου (ad hoc) δικαστήριο, που μερικές φορές δημιουργείτο μόνο γι' αυτόν τον σκοπό. 

Η *lex Calpurnia* προέβλεπε ότι ο πραίτορας των ξένων διηύθυνε το δικαστήριο, και επέλεγε τους ενόρκους από τη Σύγκλητο. Οι κυβερνήτες που κρίνονταν ένοχοι, έπρεπε να επιστρέψουν τα ποσά που εκβίασαν.  Ο νόμος ήταν ορόσημο στο ρωμαϊκό ποινικό δίκαιο –«παρείχε το πρότυπο για άλλα μόνιμα ποινικά δικαστήρια» στο μέλλον – και αντανακλούσε την ανησυχία στη Σύγκλητο, ότι η ανεξέλεγκτη φιλαργυρία των κυβερνώντων και η περιφρόνηση των κανόνων του πολέμου, θα αποξένιζε τους επαρχιακούς πληθυσμούς, και θα έβλαπτε την φήμη της Ρώμης στους ξένους. 

### Πραιτορία
μικρογραφία| Η περιοχή που ελέγχονταν από τους σκλάβους κατά τον Α΄  Πόλεμο των Δούλων.
Ο Πίσων ήταν ασφαλώς πραίτωρ πριν από το 135 π.Χ., καθώς η *lex Villia* χρειαζόταν μία αναμονή τριών ετών μεταξύ των δύο θητειών (και ο Πίσων ήταν ύπατος το 133). Η κυρίαρχη άποψη μεταξύ των σύγχρονων μελετητών είναι, ότι ο Πίσων υπηρέτησε ως πραίτωρ στη Σικελία σε ένα έτος μεταξύ 138 και 136 και ηττήθηκε από τους επαναστατημένους σκλάβους του Εύνου κατά τη διάρκεια του Α΄ Πολέμου των Δούλων.   Ωστόσο η γνώση αυτού του πολέμου είναι πολύ φτωχή, και προέρχεται κυρίως από επιτομές, που προέρχονται από τα χαμένα βιβλία του *Ab Urbe Condita* του Τ. Λίβιου. Η μόνη αναφορά του Πίσωνα ως πραίτορα στις αρχαίες πηγές βρίσκεται στην επιτομή του Φλώρου (που χρονολογείται από τον 2ο αι. μ.Χ.), ο οποίος λέει ότι «Τα στρατόπεδα ακόμη και των πραιτόρων (η ύψιστη ντροπή του πολέμου) τα πήρε αυτός [ο Εύνος]· ούτε θα αποσυρθώ από το να δώσω τα ονόματά τους· ήταν τα στρατόπεδα των [Mάνλιου], Λέντουλου, Πίσωνα και Υψαίου   Από εκεί, υποτίθεται ότι ο Φλώρος έδωσε τα ονόματα των διαδοχικών πραιτόρων της Σικελίας με αντίστροφη χρονολογική σειρά μεταξύ 138 και 135. 

Ο Κόρεϋ Μπρέναν, ένας κλασικιστής, σημειώνει ωστόσο ότι ο Φλώρος είναι συχνά απρόσεκτος στη χρονολογία του, και επίσης συχνά ανακατεύει τους τίτλους των διοικητών. Αυτό που αποκαλεί "πραίτορα" θα μπορούσε να ήταν λεγάτος, ταμίας, πραίτωρ ή ακόμη και ύπατος.  Επομένως, ο Μπρέναν προτείνει αντ' αυτού ότι ο Πίσων δεν υπηρέτησε στη Σικελία ως πραίτορας, αλλά μόνο ως ύπατος το 133.  Εφόσον ο Φλώρος λέει στον Πίσωνα ότι ηττήθηκε, θα ήταν πολύ περίεργο να τον δούμε να κερδίζει τις υπατικές εκλογές με την πρώτη δυνατή ευκαιρία: οι άλλοι διοικητές που εντοπίστηκαν, τα πήγαν πολύ πιο άσχημα: είτε εξαφανίστηκαν εντελώς από την ιστορία, είτε περίμεναν πολλά χρόνια μέχρι την υπατεία τους.  

### Αξίωμα υπάτου
Ο Πίσων εξελέγη ύπατος για το 133 π.Χ. με συνάδελφο τον Πόπλιο Μούκιο Σκαιβόλα.  Ο Σκαιβόλα και ο Πίσων περιγράφονται αντίστοιχα ως ύπατ*ος* πρώτος και *ύπατος επόμενος*, που σημαίνει ότι η *Συνέλευση των Εκατό (Comitia centuriata)* εξέλεξε πρώτο τον Σκαιβόλα.  Του ανατέθηκε η Σικελία ως επαρχία του, και διοίκησε τον πόλεμο κατά των σκλάβων,  ενώ ο Σκαιβόλα παρέμεινε στη Ρώμη. Η Σικελία αρχικά δόθηκε σε έναν πραίτορα, αλλά επειδή οι πραίτορες που στάλθηκαν το 136 και το 135 εναντίον των επαναστατημένων σκλάβων ηττήθηκαν, η Σύγκλητος έστειλε έναν ύπατο το 134 για να τους αντιμετωπίσει. Ωστόσο, ο προηγούμενος ύπατος, Γάιος Φούλβιος Φλάκκος, δεν έκανε τίποτε αξιοσημείωτο.

Ο Πίσων πιθανότατα επέλεξε τον πραίτορα Μάρκο Περπέρνα για να υπηρετήσει μαζί του στη Σικελία, επειδή ήταν νέος άνθρωπος (*homo novus)* με ετρουσκικό υπόβαθρο.  Πιθανότατα ξεκίνησε την εκστρατεία του καταλαμβάνοντας τη Μοργαντίνα και πολιορκώντας την Έννα, το επίκεντρο της εξέγερσης, επειδή πολλές σφαίρες σφενδόνης που έφεραν το όνομά του, έχουν βρεθεί στην περιοχή.  Στη συνέχεια, ο Πίσων μπορεί να άφησε τη διεξαγωγή της πολιορκίας στον Περπέρνα, ενώ εκστράτευε σε άλλο μέρος της Σικελίας.  Ο Α΄ Πόλεμος των Δούλων τελείωσε τον επόμενο χρόνο, όταν ο ύπατος Πόπλιος Ρουπίλιος κατέλαβε το Ταυρομένιον και ο Περπέρνα πήρε την Ένννα.  

### Αντιπολίτευση στους Γράκχους
Εφόσον ο Πίσω βρισκόταν στη Σικελία καθ' όλη τη διάρκεια της υπατείας του, οι αρχαίες πηγές δεν αναφέρουν τη στάση του απέναντι στον Τιβέριο Γράκχο, ο οποίος ως τριβούνος των πληβείων προώθησε ένα φιλόδοξο σύνολο μεταρρυθμίσεων, για την αναδιανομή των ρωμαϊκών δημόσιων εδαφών. Γενικά θεωρείται ότι ο Πίσων ήταν μεταξύ των αντιπάλων του, επειδή αργότερα ήταν ειλικρινής εχθρός του Γάιου Γράκχου (μικρότερου αδελφού του Τιβέριου), αλλά αρκετοί πολιτικοί υποστήριξαν αρχικά τον Τιβέριο, και αργότερα αντιτάχθηκαν στις μεταρρυθμίσεις του ή στην προσπάθειά του να επανεκλεγεί ως τριβούνος, ξεκινώντας από τον Σκαιβόλα, τον υπατικό συνάδελφο του Πίσωνα.  Ο Δ. Σ. Eρλ προτείνει, ότι ο Πίσων θεωρούσε αρχικά το πρόγραμμα του Τιβέριου με μία «καλοπροαίρετη ουδετερότητα», καθώς είχε διασυνδέσεις με τους Φουλβίους Φλάκκους και τους πατρίκιους Κλαύδιους, που ήταν σύμμαχοι των φίλων των Γράκχων. 

Το κύριο ανέκδοτο για την αντίθεση του Πίσωνα είναι ένα περιστατικό, που τοποθετήθηκε στο στόμα του από τον Κικέρωνα. Σύμφωνα με τον Κικέρωνα, αφού ο Γάιος Γράκχος ψήφισε νόμο για τη θέσπιση επιδοτούμενης προμήθειας σιτηρών έναντι της αντιπολίτευσης του Πίσωνα, ο Πίσων εμφανίστηκε στην ουρά, και όταν ο Γάιος ρώτησε για την υποκρισία του, απάντησε: «Δεν θέλω, Γράκχο... να πάρεις την ιδέα να μοιράζεις την περιουσία μου έναν άνδρα κάθε φορά, αλλά αν εγώ θα το κάνω αυτό».   

### Τιμητής
Ο Πίσων εξελέγη λογοκριτής το 120 μαζί με τον πληβείο Κόιντο Καικίλιο Μέτελλο Βαλεαρικό.  Οι Πίνακες αξιωματούχων (*Fasti Capitolini)* έχουν καινό γι' αυτά τα χρόνια, αλλά δεδομένου ότι μεταγενέστεροι συγγραφείς που αναφέρουν ή ανέφεραν τον Πίσωνα λένε ότι ήταν λτιμητής, πρέπει να έγινε το 120, καθώς είναι το μόνο διαθέσιμο έτος. Ως αποτέλεσμα, τίποτε δεν είναι γνωστό για τη δραστηριότητα των τιμητών, εκτός από το ότι πιθανότατα επαναδιόρισαν τον Πόπλιο Κορνήλιο Λέντουλο ως πρώτο της Συγκλήτου (princeps senatus). 

Η εκλογή των τιμητών έλαβε χώρα στον απόηχο της δολοφονίας του Γάιου Γράκχου και των υποστηρικτών του το 121, η οποία είδε την κυριαρχία της συντηρητικής παράταξης υπό την ηγεσία της ισχυρής οικογένειας Καικιλίων Μετέλλων, και υποδηλώνει περαιτέρω το συντηρητικό υπόβαθρο του Πίσωνα. 

## Τα Χρονικά
Στο τέλος της ζωής του, ο Πίσων έγραψε μία ιστορία της Ρώμης, ακολουθώντας αρκετούς προηγούμενους Ρωμαίους πολιτικούς που έγραψαν ιστορία, όπως ο Κάτων ο τιμητής ή ο Aύλος Ποστούμιος Αλβίνος. Ανάμεσα στις 19 αναφορές για το έργο του Πίσωνα που βρέθηκαν στις αρχαίες πηγές, οι 16 το αποκαλούν *Annales*, υποδηλώνοντας ότι αυτός ήταν ο τίτλος του Πίσωνα.    Το τελευταίο χρονολογημένο απόσπασμα των *Annales* ασχολείται με τους τέταρτους επετειακούς αγώνες (*ludi saeculares)*, ένα γεγονός που έλαβε χώρα το 146, οπότε ο Πίσων πιθανότατα ξεκίνησε το βιβλίο του μετά από αυτήν την ημερομηνία. Καθώς υπάρχει ένας ασυνήθιστος αριθμός αναφορών σε δραστηριότητα τιμητών στα αποσπάσματα  *Annales*, είναι πιθανό ότι ο Πίσων τις έγραψε στα τελευταία του χρόνια, μετά τη δική του λογοκρισία το 120, μία κατάσταση παρόμοια με αυτή του Κάτωνα, που συνέθεσε τα *Origines* στα τελευταία του χρόνια.  Επιπλέον, μεταγενέστεροι συγγραφείς που αναφέρουν τον Πίσωνα, τον αποκαλούν συχνά *Censorius* («Τιμητής»), υπονοώντας ότι ήταν ήδη πρώην τιμητής όταν το έγραψε.   Αυτό το πρόσθετο όνομα μπορεί να χρησιμοποιήθηκε από τον Πίσωνα στο έργο του. 

Τα *Annales* γράφτηκαν σε τουλάχιστον επτά βιβλία, από τη θρυλική ίδρυση της Ρώμης από τον Αινεία, μέχρι την εποχή του Πίσωνα. Όπως οι περισσότεροι άλλοι Ρωμαίοι ιστορικοί, ο Πίσων αφιέρωσε ένα σημαντικό μέρος τού έργου στους μυθολογικούς χρόνους και την περίοδο των βασιλέων, που καλύπτεται στο πρώτο βιβλίο.  Το δεύτερο βιβλίο πιθανότατα κάλυπτε τις απαρχές της Δημοκρατίας σε ένα γεγονός ορόσημο, όπως η Άλωση των Βηίων το 396, ή η Λεηλασία της Ρώμης το 387. Το τρίτο βιβλίο πιθανότατα περιέγραφε τα γεγονότα μέχρι τον πόλεμο κατά του Πύρρου (280–275) ή τον Α΄ Καρχηδονιακό Πόλεμο (264–241).  Το χρονολόγιο για τα υπόλοιπα τέσσερα βιβλία λείπει. Ο Πίσων πιθανότατα έγραψε για τα γεγονότα μέχρι το δεύτερο μισό του 2ου αι., καλύπτοντας μία γενιά ανά βιβλίο.  Η πλειοψηφία των σύγχρονων ιστορικών πιστεύει, ότι ο Πίσων συνέχισε το έργο του μετά το τελευταίο απόσπασμα που χρονολογείται από το 146, για να περιγράψει τα γεγονότα της υπατείας και της τιμητείας του.  Έχει προταθεί η ύπαρξη ενός 8ου βιβλίου, στο οποίο ο Πίσων θα μπορούσε να είχε γράψει έναν απολογισμό για τα πολιτικά του έργα κατά τη διάρκεια της δικηγορίας του.  

Η ιστορική του αφήγηση, τώρα χαμένη και γνωστή σε εμάς από 49 μόνο σύντομες παραθέσεις ή παραφράσεις, γράφτηκε με απλό ύφος λατινικών.  Ήταν επίσης πιθανότατα ο πρώτος, που ενσωμάτωσε υλικό από τα *annales maximi* -τα αρχεία που διατηρούσαν οι ποντίφικες- σε ένα ιστορικό έργο.  Αναθεώρησε επίσης τη γενεαλογία των Tαρκυνίων, συνδέοντας τον Tαρκύνιο τον Υπερήφανο ως εγγονό του Tαρκύνιου Πρίσκου και όχι ως γιο, λόγω της χρονολογικής απιθανότητας μίας άμεσης σχέσης, λαμβάνοντας υπόψη την ενδιάμεση 44χρονη βασιλεία του Σέρβιου Τούλλιου.  Μεταγενέστεροι ιστορικοί βασίστηκαν στο έργο του, αν και πολλοί δεν το βρήκαν ικανοποιητικό. Ο Κικέρων θεώρησε το έργο του πενιχρό (jejune) και ο Τ. Λίβιος δεν τον θεωρούσε απολύτως αξιόπιστο, λόγω της τάσης του να ηθικολογεί και να πολιτικοποιεί τις ιστορίες που αφηγήθηκε.   Ο Aύλος Γέλλιος, ωστόσο, θαυμαστής του αρχαϊκού ρυθμού του, επαίνεσε το έργο, και παρέθεσε το μόνο σημαντικό απόσπασμα που έχει διασωθεί μέχρι σήμερα. 

Επιπλέον, ο εικονομάχος ιστορικός των αρχών του 19ου αιώνα, Μπάρτολντ Γκέοργκ Νήμπουρ, έγραψε, ότι ο Πίσων ήταν ο πρώτος Ρωμαίος ιστορικός, που εισήγαγε συστηματικές πλαστογραφίες.  Παρά τις ελλείψεις του, το ιστορικό έργο του Πίσωνα είναι σημαντικό, διότι ήταν η πρώτη φορά που μία καταγραφή δομήθηκε σε μεμονωμένα έτη, καθιστώντας την την αρχαιότερη ιστορία που ακολουθούσε το λεγόμενο «αναλογικό σχήμα».  Οι σύγχρονοι ιστορικοί εκτιμούν επίσης τα αποσπάσματα που περιέχονται σε αυτό, ως αντανακλάσεις προηγούμενων παραδόσεων απαλλαγμένες από εφευρέσεις και παρεμβολές των τελευταίων ημερών. 

* Χρονικά & χρονογράφοι
* Ρωμαϊκή ιστοριογραφία

## Αναφορές

### Αναφορές

### Σύγχρονες πηγές
* 
* 
* 
*  (Two volumes.)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (Two volumes.)
* 
* 
* 
*  Reprinted 2009.
* 
*  (Two volumes.)
* 
* 
* 
* 

### Αρχαίες πηγές
* Aulus Gellius, *Attic Nights*.
*Censorinus, *De Die Natali.*
*Diodorus Siculus, *[[Bibliotheca historica]]*.
*Florus, Epitome of Roman History ( by John Selby Watson on Wikisource)
*Livy, *[[Ab Urbe Condita Libri]]*.
**[[Origo gentis romanae]].*
* Pliny the Elder, *[[Natural History (Pliny)|Historia Naturalis]]* ( by Harris Rackham, W.H.S. Jones, and D.E. Eichholz on Wikisource).
* Plutarch, *[[Parallel Lives|Parallel lives]]* (*Numa*).

Κατηγορία:Ρωμαίοι ιστορικοί
Κατηγορία:Ρωμαίοι πολιτικοί
Κατηγορία:Ρωμαίοι ύπατοι του 2ου αιώνα π.Χ.