Πόλεμος των Κλειδιών

μικρογραφία|Χάρτης της κεντρικής Ιταλίας, που δείχνει τη Λομβαρδία, τα Παπικά Κράτη και το βασίλειο της Σικελίας.

Ο **Πόλεμος των Κλειδιών** (1228–1230) ήταν η πρώτη στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ του Φρειδερίκου Β΄, αυτοκράτορα της Γερμανίας, και του παπισμού. Οι μάχες έλαβαν χώρα στην κεντρική και Νότια Ιταλία. Ο παπισμός σημείωσε αρχικά ισχυρά κέρδη εξασφαλίζοντας τα Παπικά Κράτη και εισβάλλοντας στο βασίλειο της Σικελίας, ενώ ο Φρειδερίκος Β΄ έλειπε στην ΣΤ΄ Σταυροφορία. Με την επιστροφή του, νίκησε τις παπικές δυνάμεις αναγκάζοντας τον πάπα Γρηγόριο Θ΄ να ξεκινήσει ειρηνευτικές συνομιλίες. Μετά από παρατεταμένες διαπραγματεύσεις, η συνθήκη του Αγίου Γερμανού τερμάτισε τη σύγκρουση χωρίς εδαφικές αλλαγές.

Οι αιτίες της σύγκρουσης βρισκόταν σε αντικρουόμενες παπικές και αυτοκρατορικές διεκδικήσεις στην κεντρική Ιταλία, στην αποτυχία του Φρειδερίκου Β΄ να εκπληρώσει τη συμφωνία του να ηγηθεί μίας Σταυροφορίας σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, και στην υποτιθέμενη κακομεταχείριση της Σικελικής Εκκλησίας. Ο αυτοκράτορας αφορίστηκε, πριν αναχωρήσει για τη Σταυροφορία του τον Ιούνιο του 1228. Οι εκπρόσωποί του, με ή χωρίς την άδειά του, εισήλθαν σε εδάφη, που διεκδικούσε ο παπισμός, και ο Γρηγόριος Θ΄ απάντησε με πόλεμο. Στόχος του ήταν να πάρει πίσω τη Σικελία, η οποία ήταν φέουδο της Εκκλησίας, από τον Φρειδερίκο Β΄.

Ο Γρηγόριος Θ΄ συγκέντρωσε στρατεύματα και κεφάλαια διεθνώς από μακρινές περιοχές όπως η Πορτογαλία και η Σουηδία. Έστειλε δύο στρατούς υπό τη διοίκηση του Ιωάννη του Μπριέν στην αμφισβητούμενη περιοχή στα τέλη του 1228 και έναν άλλο στρατό στο βασίλειο της Σικελίας τον Ιανουάριο του 1229. Ο πόλεμος πήγαινε υπέρ του μέχρι τον Μάιο, αλλά τα κεφάλαια και τα στρατεύματά του ήταν περιορισμένα. Η στρατηγική της άρνησης των λιμανιών στον Φρειδερίκο Β΄ απέτυχε. Η επιστροφή του αυτοκράτορα τον Ιούνιο διέλυσε τις φήμες, που διέδιδαν οι παπικοί πράκτορες, ότι ήταν νεκρός, και προκάλεσε μία γρήγορη ανατροπή της τύχης. Οι πολιορκίες της Σουλμόνα και της Κάπουα άρθηκαν μέχρι τον Σεπτέμβριο και μέχρι τον Οκτώβριο το μεγαλύτερο μέρος του βασιλείου είχε ανακτηθεί. Οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν τον Νοέμβριο και η ενεργός φάση του πολέμου έληξε.

## Κύριες πηγές
μικρογραφία|200εσ|Το έμβλημα του Βατικανού έχει δύο κλειδιά και το τριπλό στέμμα του πάπα.

Οι κύριες πηγές για τον πόλεμο είναι στα λατινικά. Τα *Χρονικά* του Ριχάρδου του Σαν Τζερμάνο, τα οποία έχουν φιλοαυτοκρατορική στάση, είναι μία από τις σημαντικότερες αφηγηματικές πηγές. Η βιογραφία του Γρηγορίου Θ΄ στο *Liber censuum* παρέχει μία πολύτιμη φιλοπαπική αφήγηση. Άλλα σημαντικά χρονικά είναι τα *Chronica*, *sive flores historiarum* του Ρογήρου του Βεντόβερ και το *Χρονικό* του Ωμπρύ ντε Τρουα-Φονταίν. Από την οπτική γωνία των σταυροφόρων, ο πόλεμος καλύπτεται στο έργο *Eraqcles* του Κολμπέρ-Φοντενμπλώ και στο *Χρονικό των Ερνούλ και Μπερνάρ του Θησαυροφύλακα*. 

Υπάρχουν τρία χρονικά της βόρειας Ιταλίας, που καλύπτουν τον πόλεμο από τις αντίθετες οπτικές γωνίες των φιλοπαπικών Γουέλφων και των φιλοαυτοκρατορικών Γιβελλίνων. Από την οπτική γωνία των Γουέλφων είναι τα σύγχρονα *Annales placentini guelfi* του Τζοβάννι Κοντανιέλο και το *Chronicon faventinum*, ενώ η οπτική γωνία των Γιβελλίνων αντιπροσωπεύεται στα ελαφρώς μεταγενέστερα *Annales placentini gibellini*. Ωστόσο, ακόμη και τα χρονικά των Γουέλφων δεν ακολουθούν ακριβώς την παπική γραμμή. Γενικά θεωρούν τον πόλεμο ως σφάλμα του Φρειδερίκου Β΄, επειδή αρνήθηκε να σεβαστεί την παπική επικράτεια, αλλά δεν κατηγορούν τον αυτοκράτορα για την καθυστέρηση της Σταυροφορίας του. 

Η πιο σημαντική τεκμηριωμένη πηγή είναι το αρχείο των επιστολών του Γρηγορίου Θ΄, το οποίο έχει εκδοθεί στο Monumenta Germaniae Historica.  Σώζονται επίσης επιστολές προς και από τον Φρειδερίκο Β΄, συμπεριλαμβανομένων δύο δικών του, που αντιγράφηκαν σε ένα αραβικό χρονικό, το *Taʾrīkh al-Manşūrī* του Ιμπν Ναζίφ αλ Χαμάουι. Για τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις, οι επιστολές προς και από τον καρδινάλιο Θωμά της Κάπουα αποτελούν κρίσιμη πηγή.

Μία σημαντική πηγή για τις σύγχρονες κριτικές στάσεις απέναντι στον πόλεμο του πάπα είναι το έργο των τροβαδούρων, λυρικών ποιητών που έγραφαν στην παλαιά οσιτανική γλώσσα. 

## Ιστορικό και αιτίες
Τα κύρια σημεία διαμάχης μεταξύ του Φρειδερίκου Β΄ και του παπισμού ήταν η Σταυροφορία και τα Παπικά Κράτη. Ο Φρειδερίκος Β΄ είχε ορκιστεί αρκετές φορές σε δημόσιες τελετές να ηγηθεί μίας σταυροφορίας στους Αγίους Τόπους με την ποινή του αφορισμού. Ωστόσο ο πάπας Ονώριος Γ΄ του είχε επιτρέψει πολλές αναβολές. Ο Φρειδερίκος Β΄ τελικά απέπλευσε από την Απουλία τον Αύγουστο του 1227, αλλά σχεδόν αμέσως γύρισε πίσω, επικαλούμενος ασθένεια. Ο Γρηγόριος Θ΄ δεν ήταν διατεθειμένος να δεχτεί άλλη αναβολή. Κατηγόρησε τον Φρειδερίκο Β΄ ότι προσποιήθηκε την ασθένειά του (αν και τα χρονικά των Γουέλφων δέχονται τη δικαιολογία). Στις 10 Οκτωβρίου 1227 ο Γρηγόριος αφόρισε τον Φρειδερίκο Β΄. Τα *Annales placentini guelfi* προσδιορίζουν τη ζημιά, που προκάλεσε η καθυστέρηση του Φρειδερίκου Β΄ στους σταυροφόρους που είχαν συγκεντρωθεί στην Απουλία, ως μία από τις αιτίες του πολέμου. 

Τον Μάρτιο του 1228 ο Γρηγόριος Θ΄ ανανέωσε τον αφορισμό και διέταξε τον Φρειδερίκο Β΄ να σταματήσει να παρακολουθεί θρησκευτικές λειτουργίες. Διαφορετικά, ο Γρηγόριος Θ΄ θα απάλλασσε τους υπηκόους του από τους όρκους πίστης, που είχαν δώσει σε αυτόν, και θα κατείσχε το βασίλειο της Σικελίας, το οποίο ήταν παπικό φέουδο από το 1059. Οι πάπες ισχυρίστηκαν επίσης ότι η μαρκιωνία της Ανκόνας και το δουκάτο του Σπολέτο τους ανήκαν, αλλά ο Φρειδερίκος Β΄ αρνήθηκε να παραιτηθεί από τον αυτοκρατορικό έλεγχο. Διόρισε τον Ράιναλντ του Ούρσλινγκεν ως δούκα του Σπολέτο. 

μικρογραφία|Γάμος του Φρειδερίκου Β΄ και της Ισαβέλλας Β΄ της Ιερουσαλήμ, με τον πατέρα της Ιωάννη του Μπριέν να στέκεται στα δεξιά. Από αντίγραφο του ''Nuova Cronica'' του 14ου αι.

Τον Νοέμβριο του 1225 ο Φρειδερίκος Β΄ νυμφεύτηκε τη δεκατριάχρονη βασίλισσα Ισαβέλλα Β΄ της Ιερουσαλήμ στερώντας έτσι από τον πατέρα της, Ιωάννη του Μπριέν, την αντιβασιλεία. Αν και ο Ιωάννης αρνήθηκε την προσφορά να ηγηθεί της Λομβαρδικής Ένωσης στην εξέγερσή της εναντίον του Φρειδερίκου Β΄ όσο η Ισαβέλλα ήταν ζωντανή, η βασίλισσα απεβίωσε τον Μάιο του 1228. Αφορισμένος ακόμη, ο Φρειδερίκος Β΄ έφυγε για τη ΣΤ΄ Σταυροφορία στα τέλη Ιουνίου. Ο Γρηγόριος Θ΄ δεν αναγνώρισε την εκστρατεία ως Σταυροφορία. Χωρίς πλέον λόγο να διατηρήσει καλές σχέσεις με τον Φρειδερίκο Β΄, ο Ιωάννης αποδέχτηκε τη διοίκηση του παπικού στρατο, που ετοιμαζόταν να εισβάλει στη Σικελία. Η απουσία του αυτοκράτορα στη Σταυροφορία παρείχε την τέλεια ευκαιρία και τον Αύγουστο ο Γρηγόριος Θ΄ απάλλαξε τόσο τους αυτοκρατορικούς, όσο και τους Σικελούς υπηκόους του Φρειδερίκου Β΄ από τους όρκους υπακοής τους. Ο Γρηγόριος Θ΄ σκόπευε να αντικαταστήσει τον Φρειδερίκο Β΄ από αυτοκράτορα. Αν και ο Φρειδερίκος Β΄ πίστευε μόνο ότι ο Γρηγόριος Θ΄ ήθελε επίσης να τον αντικαταστήσει στον θρόνο της Σικελίας με έναν από τους ευπροσάρμοστους νεαρούς γιους του, ο πάπας σκόπευε να διαλύσει το βασίλειο και να το κυβερνήσει απευθείας μέσω παπικών κυβερνητών. 

Ο πόλεμος εναντίον του Φρειδερίκου Β΄ ξεκίνησε, ενώ βρισκόταν ακόμη στην Ανατολή. Τον Μάρτιο του 1229 υπέγραψε συνθήκη με τον Αγιουβίδη σουλτάνο αλ-Καμίλ, με την οποία ανέλαβε τον έλεγχο της Ιερουσαλήμ και ολοκλήρωσε με επιτυχία τη σταυροφορία του. Τον Ιούλιο ο Γρηγόριος Θ΄ δημοσίευσε μία εγκύκλιο, στην οποία κατήγγειλε τη συνθήκη, και τον Φρειδερίκο Β΄ ως μη χριστιανό. 

## Ο παπικός πολεμικός σχεδιασμός
Η έκκληση του Γρηγορίου Θ΄ για υποστήριξη, τόσο σε άνδρες όσο και σε χρήματα, ήταν διεθνής.  Εξέδωσε ένα δελτίο προς τους απεσταλμένους και τους διοικητές του την 1η Δεκεμβρίου 1228, στο οποίο περιέγραφε λεπτομερώς τα σχέδιά του για την συγκέντρωση στρατευμάτων και κεφαλαίων .

### Οι δυνάμεις
Οι πηγές αναφέρονται γενικά στις δυνάμεις του πάπα ως «παπικό στρατό» ή «στρατό του κυρίου πάπα».  Ο ίδιος ο Γρηγόριος Θ΄ τον ονόμασε «στρατό της Εκκλησίας» ()  και σε μία περίπτωση «στρατό του Χριστού».  Ο Ριχάρδος του Σαν Τζερμάνο περιγράφει τους άνδρες του παπικού στρατού ως «εχθρούς που φέρουν το σημάδι των κλειδιών» ()  και **' («με το σήμα κλειδιού»), ένα λογοπαίγνιο με το **' (με το σημάδι του σταυρού), που ήταν ο κοινός όρος για τους σταυροφόρους.  Αυτές είναι αναφορές στο έμβλημα των κλειδιών που εμφανιζόταν στα παπικά λάβαρα.  Τα κλειδιά ήταν επίσης προφανώς ραμμένα σε ρούχα επάνω από το στήθος, μιμούμενα τον σταυρό που έφεραν οι σταυροφόροι.  Η συμβατική ονομασία «Πόλεμος των Κλειδιών» είναι μία αναφορά σε αυτό το διακριτικό.  Έχει προτιμηθεί από τους μελετητές, «επειδή ενσαρκώνει το οιονεί σταυροφορικό καθεστώς της εκστρατείας». 

Ο παπικός στρατός περιλάμβανε τόσο ιππότες, όσο και πεζικό.  Συγκεντρώθηκε κυρίως στα Παπικά Κράτη και στην Τοσκάνη.  Ωστόσο αυτά δεν μπορούσαν να παράσχουν έναν αρκετά μεγάλο στρατό για τους σκοπούς του Γρηγορίου Θ΄, και έτσι προσπάθησε να συγκεντρώσει στρατεύματα στο εξωτερικό.  Έστειλε αιτήματα σε όλη τη Γερμανική αυτοκρατορία: στους Γερμανούς πρίγκιπες, στην Λομβαρδική Ένωση και στη Δημοκρατία της Γένοβας.  Επίσης προσέλαβε πολλούς μισθοφόρους από τη Γαλλία, την Αγγλία και την Ισπανία.   Οι επίσκοποι Μίλο του Μπωβαί και Ούγος του Κλερμόν έφεραν στρατεύματα από τη Γαλλία. Το γεγονός ότι μερικοί Γερμανοί υπάκουσαν στο κάλεσμα του πάπα, είναι γνωστό από το γεγονός ότι ο Φρειδερίκος Β΄ αργότερα τους έδωσε χάρη.  Ο Γρηγόριος Θ΄ προσπαθούσε ακόμη να συγκεντρώσει στρατεύματα μέχρι και τον Ιούνιο του 1229, όταν ζήτησε από τον infante Πέτρο της Πορτογαλίας να φέρει ιππότες στην Ιταλία, για να πολεμήσουν τον Φρειδερίκο Β΄.  Ο στρατός του 1228 αναπτύχθηκε σε τρεις μονάδες εναντίον της Ανκόνα, του Σπολέτο και της Καμπανίας.  Στις 21 Δεκεμβρίου 1228, όταν ο Γρηγόριος Θ΄ έγραψε στον βασιλιά Έρικ ΙΑ΄ της Σουηδίας ζητώντας οικονομική βοήθεια, επιβεβαίωσε ότι οι δυνάμεις του ήταν ήδη χωρισμένες σε τρεις στρατούς.  

Οι παπικοί διοικητές ήταν ο Ιωάννης του Μπριέν, ο καρδινάλιος Τζιοβάνι Κολόννα, ο καρδινάλιος Πελάγιος του Αλμπάνο και ο παπικός ιερέας Παντούλφο του Ανάνι, ενεργώντας ως παπικός απεσταλμένος (legatus).  Ο Ιωάννης μερικές φορές θεωρείται ως ο γενικός διοικητής των παπικών δυνάμεων, αλλά αυτό δεν είναι σαφές από τις πηγές.  Μαζί του ήταν ο ανιψιός του, Γκωτιέ Δ΄ του Μπριέν, ο οποίος διεκδίκησε το πριγκιπάτο του Τάραντα και την κομητεία του Λέτσε στο βασίλειο της Σικελίας.  Ο βόρειος στρατός του που αντιμετώπιζε την Ανκόνα, είχε το πιο επείγον έργο, αλλά ο νότιος στρατός που αντιμετώπιζε τη Σικελία υπό τον Παντούλφο, φαίνεται να ήταν η κύρια δύναμη.  Ο νότιος στρατός προερχόταν κυρίως από τα Παπικά Κράτη.  Περιείχε επίσης πολλούς Σικελούς εξόριστους, και μάλιστα είχε αρχηγό δύο, τον κόμητα Θωμά του Μολίζε και τον Ρογήρο της Ακουίλα .   Αυτοί οι δύο στρατοί αναγνωρίζονται εύκολα μέσω των πηγών. Είναι ο δεύτερος και ο τρίτος στρατός, αλλά για τον πρώτο στρατό που αναφέρει ο πάπας, δεν έχουν καταγραφεί λεπτομέρειες ή ονόματα διοικητών. 

### Τα οικονομικά
Το δελτίο της 1ης Δεκεμβρίου 1228 περιέχει την παλαιότερη αναφορά σε παπική συγκέντρωση χρημάτων, για πόλεμο εναντίον Χριστιανών.  Δεδομένου ότι ο Γρηγόριος δεν κήρυξε αρχικά σταυροφορία εναντίον του Φρειδερίκου Β΄, δεν μπορούσε να προσφέρει συγχωροχάρτια σε όσους συμμετείχαν στον πόλεμο, ή να δώσει χρήματα.  Η χρήση άμεσης φορολογίας για τη χρηματοδότηση ενός παπικού στρατού ήταν «η πρώτη του είδους της».  Επιέβαλε τη δεκάτη, τη λεγόμενη «δέκατη της σταυροφορίας», στη Γαλλία, την Αγγλία, την Ουαλία, τη Σκωτία, την Ιρλανδία, τη Δανία, τη Σουηδία, τη βόρεια Ιταλία και την ανατολική Ευρώπη.  Στη Γαλλία το υπόλοιπο ενός πενταετούς φόρου, που είχε ειπραχθεί για πρώτη φορά το 1225 για τη Σταυροφορία των Αλβιγηνών του 1226, διατέθηκε για τον νέο πόλεμο μετά το τέλος της σταυροφορίας με τη συνθήκη του Παρισιού τον Απρίλιο του 1229.   Συνολικά, περίπου 100.000 λίβρες τουρνουά παραλήφθηκαν από τη Γαλλία.  Ο φόρος της δεκάτης συλλέχθηκε με επιτυχία στη βόρεια Ιταλία και την ανατολική Ευρώπη, πιθανώς στη Σουηδία, αλλά όχι στην Αγγλία ή τη Σκωτία. 

Σύμφωνα με τον Ρογήρο του Βέντοβερ, η δεκάτη αντιμετωπίστηκε σθεναρά στην Αγγλία.    Λέει ότι ο πάπας επέβαλε τη δεκάτη σε όλη την «κινητή περιουσία» στο βασίλειο, τόσο την κοσμική, όσο και την εκκλησιαστική.  Ο Στέφανος του Ανάνι ονομάστηκε εισπράκτορας (και πιθανώς απεσταλμένος) για την Αγγλία, τη Σκωτία και την Ιρλανδία στις 23 Δεκεμβρίου 1228.    Ο βασιλιάς Ερρίκος Γ΄ της Αγγλίας συγκάλεσε συνέλευση του βασιλείου για τον Απρίλιο του 1229, στην οποία ο Στέφανος διάβασε τις παπικές επιστολές.   Υπήρξαν δημόσιες διαμαρτυρίες κατά των απαιτήσεων. Όταν έγινε σαφές ότι ο Ερρίκος Γ΄ δεν θα παρενέβαινε στην αποστολή του Στεφάνου, η ανώτερη αριστοκρατία απλώς αρνήθηκε να πληρώσει.  Σύμφωνα με τον Ρογήρο, ο Γρηγόριος Θ΄ τιμώρησε τον Ερρίκο Γ΄ εμποδίζοντας την εκλογή του Βάλτερ ντ' Έυνσαμ ως αρχιεπισκόπου του Καντέρμπερι.  Για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του πάπα, πολλοί ιεράρχες ενεχειρίασαν το πιάτο και τα άμφιά τους, φοβούμενοι την εξουσία του Στεφάνου να αφορίζει όσους δεν πλήρωναν, ή όσους εξαπατούσαν την Αγία Έδρα.   Ο Στέφανος είχε επίσης την εξουσία να απαιτήσει από τους κληρικούς να ορκιστούν στα Ευαγγέλια, ότι είχαν πληρώσει το μερίδιό τους, και να επιθέσουν τις σφραγίδες τους στα αρχεία πληρωμών.  Σύμφωνα με τον Γουλιέλμο του Ανδρέα, το σύνολο που συγκεντρώθηκε στην Αγγλία ήταν 60.000 μάρκα.  Ο Γρηγόριος Θ΄ το περίμενε ακόμη τον Ιούνιο του 1229.  Υπήρξε επίσης αντίσταση στη δεκάτη στη Σκωτία. Σύμφωνα με το *Σκωτικό χρονικό*, όταν ο Στέφανος επιχείρησε να εκτελέσει την αποστολή του στη Σκωτία στις αρχές του 1229, ο βασιλιάς Αλέξανδρος Β' του αρνήθηκε την είσοδο.  

### Η Λομβαρδική Ένωση
Οι πόλεις της βόρειας Ιταλίας της Λομβαρδικής Ένωσης ήταν οι πιο φυσικοί σύμμαχοι του Γρηγορίου Θ΄ εναντίον του Φρειδερίκου Β΄. Δεν διασώζονται αρχεία των διαβουλεύσεων των πρυτάνεων της Ένωσης σχετικά με τον Πόλεμο των Κλειδιών. Ωστόσο παραδείγματα τέτοιων διαβουλεύσεων εμφανίζονται στα  του Γκουίντο Φάμπα της Μπολόνια, που συντάχθηκε γύρω στο 1230.  Πιθανότατα αντικατοπτρίζουν πραγματικές συζητήσεις.  Οι πρυτάνεις συναντήθηκαν με τον πάπα τον Σεπτέμβριο του 1228, και συμφώνησαν να παράσχουν στρατεύματα για την υπεράσπιση της εκκλησίας. 

Τα στρατεύματα που στάλθηκαν δεν ήταν τόσα πολλά, όσο είχε ζητήσει ο Γρηγόριος Θ΄ ή ίσως όσα είχαν υποσχεθεί, ούτε τόσο γρήγορα.   Εάν οι λεπτομέρειες στα  είναι ακριβείς, η συμμαχία υποσχέθηκε 500 ιππότες μέχρι τον Ιανουάριο του 1229.  Τον Φεβρουάριο του 1229, ο Γρηγόριος Θ΄ ανανέωσε την έκκλησή του μέσω του απεσταλμένου Γκοφρέντο του Σαν Μάρκο.   Το **' επιβεβαιώνει ότι τα στρατεύματα καθυστέρησαν.  Σύμφωνα με τα **', οι πόλεις συνολικά παρείχαν 300 ιππότες στον Τζιοβάνι Κολόννα.   Οι συγκεκριμένες συνεισφορές δύο πόλεων είναι γνωστές. Το **' καταγράφει την καθυστερημένη άφιξη 36 ατόμων από την [[Πιατσέντσα]] τον Μάρτιο του 1229, και το **' καταγράφει ότι η Φαέντζα συνεισέφερε 27 ιππότες.   Παρ' όλα αυτά, ο Γρηγόριος Θ΄ παραπονέθηκε, ότι τα στρατεύματα της συμμαχίας είχαν έλλειψη χρημάτων, όπλων και αλόγων.  Εξακολουθούσε να απαιτεί την εκπλήρωση των υποχρεώσεων της συμμαχίας τον Μάιο του 1229. 

Το ** καταγράφει ότι τα στρατεύματα της βόρειας Ιταλίας άρχισαν να επιστρέφουν στην πατρίδα τους, όταν έμαθαν για την απόβαση του Φρειδερίκου Β΄ στο Μπρίντιζι τον Ιούνιο του 1229.  Αυτό επιβεβαιώνεται από μία επιστολή του Γρηγορίου της 26ης Ιουνίου.   Ο πάπας επιβεβαίωσε επίσης τις ελλείψεις στους μισθούς τους. Στις 13 Ιουλίου ο Γρηγόριος Θ΄ απαίτησε τρεις ακόμη μήνες υπηρεσίας, από τα στρατεύματα που είχαν ήδη φθάσει. Απαίτησε επίσης ενισχύσεις και χρήματα υπό την απειλή αφορισμού.  Προώθησε στους πρυτάνεις τις επιστολές του Ιωάννη του Μπριέν και του Τζιοβάννι Κολόννα, σφραγισμένες με την παπική βούλα, για να δείξει την απελπισία του στρατού.  Ωστόσο οι πόλεις της Λομβαρδίας ήταν μέχρι τότε απορροφημένες από τον δικό τους εμφύλιο πόλεμο, ο οποίος κορυφώθηκε με τη μάχη του Σαν Τσεζάριο τον Αύγουστο του 1229. 

### Η Γερμανία
Ο Γρηγόριος Θ΄ προσπάθησε να εκθρονίσει τον Φρειδερίκο Β΄ από τη Γερμανική αυτοκρατορία, και να οργανώσει την εκλογή ενός νέου αυτοκράτορα.   Ο Ρογήρος του Βέντοβερ καταγράφει, ότι ο πάπας έστειλε επιστολές στους Γερμανούς πρίγκιπες, για να δικαιολογήσει την «εκδίωξη του Φρειδερίκου Β΄ από το αυτοκρατορικό αξίωμα».  Αναφέρει μία επιστολή προς τον Λεοπόλδο ΣΤ΄ δούκα της Αυστρίας με ημερομηνία 18 Ιουλίου 1229.  Αυτά τα σχέδια έπρεπε να εγκαταλειφθούν, όταν μεταξύ των Γερμανών πριγκίπων μόνο ο Λουδοβίκος Α΄ δούκας της Βαυαρίας έδειξε ενδιαφέρον να φθάσει σε τέτοια ακραία μέτρα. 

Οι προσπάθειες του πάπα να στρέψει το βασίλειο της Γερμανίας εναντίον του αυτοκράτορα απέδωσαν ελάχιστα αποτελέσματα. Κατέβαλε σοβαρές προσπάθειες για να δελεάσει τον δούκα Όθωνα Α΄ του Λύνεμπουργκ, χωρίς αποτέλεσμα. Το 1228, ο γιος του Φρειδερίκου Β΄, βασιλιάς Ερρίκος (Ζ΄) της Γερμανίας, αποκήρυξε την κηδεμονία του δούκα Λουδοβίκου της Βαυαρίας και ανέλαβε τον άμεσο έλεγχο της κυβέρνησης της Γερμανίας. Το 1229, εισέβαλε στη Βαυαρία για να αναγκάσει τον Λουδοβίκο να ορκιστεί πίστη. Ο Λουδοβίκος συμμορφώθηκε υπό πίεση.  Αν και οι προσπάθειες του Γρηγορίου στη Γερμανία ήταν αντιπαραγωγικές βραχυπρόθεσμα, μακροπρόθεσμα προκάλεσαν διάλυση των σχέσεων μεταξύ του στέμματος και των πριγκίπων. 

## Ο πόλεμος

### Ανκόνα και Σπολέτο
Λίγο πριν αναχωρήσει από το Μπρίντιζι για τη σταυροφορία του, ο Φρειδερίκος Β΄ διόρισε τον Ραϊνάλδο ως βάιλό του (αντιβασιλιά) στη Σικελία και ως αυτοκρατορικό βικάριο στις αμφισβητούμενες περιοχές στην κεντρική Ιταλία. Ο Ραϊνάλδος και ο αδελφός του Μπέρτολντ του Ούρσλινγκεν οδήγησαν ένοπλες δυνάμεις στο δουκάτο του Σπολέτο τον Αύγουστο του 1228.  Ο Ραϊνάλδος ισχυρίστηκε ότι απλώς καταδίωκε ορισμένους επαναστάτες από τη Σικελία, όπως του είχε αναθέσει ο Φρειδερίκος Β΄.  Ο Γρηγόριος Θ΄ δεν δέχτηκε αυτή την εξήγηση.  Ο Φρειδερίκος Β΄ αργότερα ισχυρίστηκε ότι ο Ραϊνάλδος είχε υπερβεί τις οδηγίες του, και του είχε απαγορευτεί η είσοδος σε παπικό έδαφος. 

Τον Σεπτέμβριο ο Άτσο Ζ΄ των Έστε, ο παπικός πρύτανης στη μαρκιωνία της Ανκόνα, ζήτησε άδεια να εγκαταλείψει τη θέση του, καθώς ο Ραϊνάλδος ετοιμαζόταν να συνεχίσει την προέλασή του στη μαρκιωνία.  Τελικά, επέλεξε να παραμείνει ουδέτερος.  Τον Οκτώβριο ο Ραϊνα΄λδος εισέβαλε στη μαρκιωνία, φθάνοντας μέχρι τη Ματσεράτα, ενώ ο Μπέρτολντ παρέμεινε στο Σπολέτο.  Ο στρατός του Ραϊνάλδου περιλάμβανε ένα μουσουλμανικό απόσπασμα.  Πολιόρκησε το Καπιτινιάνο και κατέστρεψε το Ποπλέτο, οι άρχοντες του οποίου είχαν επαναστατήσει.  Η κατάληψη του Φολίνιο, όχι μακριά από το σημείο όπου διέμενε ο πάπας στην Περούτζια, πυροδότησε ιδιαίτερα τις εντάσεις.  Επίσης, έδιωξε τους Φραγκισκανούς από το βασίλειο της Σικελίας, με το σκεπτικό ότι ενεργούσαν ως παπικοί αγγελιοφόροι.  Τον Νοέμβριο του 1228 ο Γρηγόριος Θ΄ αφόρισε τον Ραϊνάλδο και τον Μπέρτολντ. 

Ένας παπικός στρατός υπό τους Ιωάννη του Μπριέν και Τζιοβάννι Κολόννα έδιωξε τον αυτοκρατορικό στρατό από την Ανκόνα και το Σπολέτο, μεταξύ των τελών του 1228 και της άνοιξης του 1229.  Στις αρχές του 1229, ο Ραϊνάλδος αγόρασε την υποστήριξη τεσσάρων πόλεων στην μαρκιωνία της Ανκόνα, εκχωρώντας προνόμια στο Όσιμο, το Σαν Τζινέζιο, το Ριπατράνσονε και το Ρεκανάτι.  Τελικά αναγκάστηκε να επιστρέψει στη Σουλμόνα, όπου πολιορκήθηκε. 

Ο Ιωάννης του Μπριέν εγκατέλειψε για λίγο την πολιορκία τον Απρίλιο, προκειμένου να συνάψει στην Περούτζια με εκπροσώπους της Λατινικής αυτοκρατορίας της Κωνσταντινούπολης μία συνθήκη, με την οποία θα γινόταν ισόβιος αυτοκράτορας εκ μέρους της κόρης του, Μαρίας του Μπριέν, της συζύγου του αυτοκράτορα Βαλδουίνου Β΄. Η συνθήκη επικυρώθηκε από τον πάπα στις 9 Απριλίου, και ο Ιωάννης επέστρεψε στη συνέχεια στην πολιορκία της Σουλμόνας.  Η απόκτηση αυτοκρατορικού τίτλου από μέρους του, ή τουλάχιστον μία παραποιημένη αναφορά γι' αυτόν, φαίνεται να πυροδότησε φήμες, ότι επιδίωκε να εκτοπίσει τον Φρειδερίκο Β΄ ως αυτοκράτορα της Γερμανίας.  

### Η παπική εισβολή στο βασίλειο της Σικελίας
Στις 18 Ιανουαρίου 1229, ο παπικός στρατός υπό τον Παντούλφο διέσχισε τα σύνορα, και εισέβαλε στο βασίλειο της Σικελίας.   Ο Ριχάρδος του Σαν Τζερμάνο παρουσιάζει αυτή την εισβολή ως πρωταρχικά σχεδιασμένη, για να απομακρύνει τον Ρενάλντο από την κεντρική Ιταλία.  Ο Παντούλφος έπρεπε να πολεμήσει, για να περάσει τη γέφυρα στο Κεπράνο, αλλά το κάστρο Πόντε Σολαράτο υπό τη διοίκηση του Αντενόλφο Μπαλζάνο παραδόθηκε γρήγορα.   Η αρχική άμυνα της Σικελίας ήταν αδύναμη. Το Σαν Τζιοβάνι Ινκαρίκο υπό τον Βαρθολομαίο του Σουπίνο, και η Παστένα υπό τον Ροβέρτο της Ακουίλα συνθηκολόγησαν γρήγορα, αλλά ο Ιωάννης της Πόλι υπερασπίστηκε με επιτυχία το Φόντι και ο Παντούλφος υποχώρησε στο Κεπράνο. 

Μετά από αυτές τις αρχικές ήττες, ο σικελικός στρατός υπό τη διοίκηση του καγκελάριου (justigiere), Ερρίκου της Μόρρα, πρόβαλε σθεναρή αντίσταση για δύο μήνες.  Ο Παντούλφος επιτέθηκε στη Ρόκα ντ'Άρσε, την οποία ουσιαστικά υπερασπιζόταν ο Ράο της Άτσια. Αφού έκαψε την ύπαιθρο, υποχώρησε στο Σεπράνο.  Οι μάχες στην κοιλάδα Λίρι εντάθηκαν στα μέσα Μαρτίου.  Παπικοί μισθοφόροι εισέβαλαν στην *Τerra Sancta Benedicti*, την περιοχή της μονής του Μοντεκασίνο, καταλαμβάνοντας το Πιεντιμόντε, και συναντώντας μικρή αντίσταση. Οι αμυνόμενοι υποχώρησαν στο Σαν Τζερμάνο, ενώ πολλοί κάτοικοι τράπηκαν σε φυγή.  Τα κάστρα Μονουμίτο, Πιουμαρόλα και Τεράμε ισοπεδώθηκαν από παπικά στρατεύματα.  Η προέλαση προς το Σαν Τζερμάνο αναχαιτίστηκε στο Σαντ' Άντζελο στη Θεοδίκη, το οποίο υπερασπίζονταν τοξότες υπό τον Ρογήρο του Γκαλούτσιο.  
μικρογραφία|Τα ερείπια της Ρόκα Τζανούλα σήμερα.
Ο Ερρίκος της Μόρρα συγκέντρωσε ενισχύσεις για την άμυνα του Μοντεκασίνο.  Την ίδια ημέρα που ο Φρειδερίκος Β΄ εισήλθε στην Ιερουσαλήμ, στις 17 Μαρτίου, σημειώθηκαν αψιμαχίες γύρω από το μοναστήρι.  Ο Ερρίκος και ο Λαντούλφος του Ακίνο, τραυματισμένοι και οι δύο, υποχώρησαν στο μοναστήρι. Ο απεσταλμένος απαίτησε από τον ηγούμενο να παραδώσει το μοναστήρι, και να παραδώσει τη φρουρά ως αιχμαλώτους. Ο ηγούμενος αρχικά αρνήθηκε, αλλά τελικά συμφώνησε να παραδώσει το μοναστήρι, εάν επιτρεπόταν στα στρατεύματα που βρίσκονταν μέσα να φύγουν ελεύθερα. Αυτό συμφωνήθηκε.  Σύμφωνα με τα *Annales placentini guelfi*, μεταξύ αυτών που φρουρούσαν το μοναστήρι ήταν μία ομάδα Αράβων.  Ο Ερρίκος υποχώρησε με τους άνδρες του στην Κάπουα.    Το Σαν Τζερμάνο, η Ρόκκα Γιανούλα, το Πρεζεντσάνo, το Βενάφρo και η Ιζέρνια παραδόθηκαν.  

Ο παπικός στρατός ξεκίνησε μία νέα επίθεση στα τέλη Μαρτίου.  Η παπική στρατηγική ήταν να καταλάβει όλα τα λιμάνια του βασιλείου, και έτσι να συλλάβει τον Φρειδερίκο Β΄ όταν επιχειρούσε να επιστρέψει.   Ο Φρειδερίκος Β΄ έλαβε επιστολές στους Αγίους Τόπους, που τον προέτρεπαν να επιστρέψει, αλλά τον προειδοποιούσαν ότι υπήρχαν σχέδια να τον συλλάβουν, αν το επιχειρούσε.  Αποδίδουν στον Ιωάννη του Μπριέν την επινόηση αυτής της στρατηγικής. 

Η προέλαση του παπικού στρατού στην Καμπανία, ωστόσο, ήταν αργή.  Ο Παντούλφος προήλασε κατά μήκος του Τζαριλιάνο προς τη Σουέσα, όπου αντιμετώπισε την πιο σοβαρή αντίσταση μέχρι τότε.  Πριν από την πτώση της Σουέσα, ο Πελάγιος τον αντικατέστησε ως διοικητής του κύριου στρατού.  Η Σουέσα παραδόθηκε, μόνο αφού τελείωσαν τα αποθέματα νερού.  Η Γκαέτα πρόβαλε σθεναρή αντίσταση, και παραδόθηκε, μόνο όταν αφορίστηκε. Το κάστρο της ισοπεδώθηκε.    Εκείνη τη στιγμή, ο παπικός θύλακας του Μπενεβέντο εξαπέλυσε επιδρομή βοοειδών στην Απουλία, η οποία ελέγχθηκε από τον Ράο κόμη του Μπαλμπάνο. Ο Ερρίκος της Μόρα απάντησε με τιμωρητικές επιθέσεις σε έδαφος του Μπενεβέντο, κοντά στη Σάντα Μαρία ντι Πόρτα Σόμα.  

Ο παπικός στρατός υπό τον λεγάτο προέλασε στην Κάπουα. Μη μπορώντας να την καταλάβει με τη βία, ξεκίνησε πολιορκία.    Δυνάμεις στάλθηκαν για να καταλάβουν το Αλίφε και το Τελέζε, πριν ενωθούν με τους Μπενεβεντανούς.  Οι Μπενεβεντανοί κατέλαβαν στη συνέχεια το Απίτσε, το οποίο ανήκε στον κόμη Ράο, το Παντούλι, το Κεπαλόνι και την περιοχή γύρω από το Μοντεφούσκο. 

### Παπική κυριαρχία στα κατεχόμενα εδάφη
Στις 19 Μαΐου ο Γρηγόριος έγραψε στον Πελάγιο, υπενθυμίζοντάς του να ελαχιστοποιήσει την αιματοχυσία, καθώς το βασίλειο της Σικελίας ανήκε στην Εκκλησία.  Ο Γρηγόριος Θ΄ απογοητεύτηκε ιδιαίτερα, όταν έμαθε για την κακομεταχείριση των αιχμαλώτων πολέμου, συμπεριλαμβανομένων των εκτελέσεων, τις οποίες απαγόρευσε αυστηρά.  Μία σκληρή εκστρατεία συγκρούστηκε με τους στόχους του. Ζήτησε την υποστήριξη των πόλεων της Νότιας Ιταλίας, έχοντας προσφερθεί να αναγνωρίσει την αυτονομία της Γκαέτα και τής Νάπολης κατά το μοντέλο της Βόρειας Ιταλίας, με αντάλλαγμα την αναγνώριση της παπικής κυριαρχίας και την καταβολή φόρων.  Την ίδια ημέρα (19 Μαΐου), παραχώρησε στη Σουέσα τα ίδια δικαιώματα και προνόμια με την πατρίδα του, το Ανάνι.  Τον Ιούνιο, επιβεβαίωσε τα κοινοτικά προνόμια της Γκαέτα. 

Στο αποκορύφωμα της εκστρατείας, ο Γρηγόριος Θ΄ προσπάθησε να ασκήσει εξουσία στο νησί της Σικελίας, παραχωρώντας προνόμια και απαιτώντας την καταβολή φόρων.  Οι αυτόχθονες Μουσουλμάνοι της δυτικής Σικελίας, οι οποίοι ζούσαν σε αυτό που ουσιαστικά ήταν ένας μεγάλος καταυλισμός, επαναστάτησαν ενάντια στην προοπτική της παπικής κυριαρχίας.  Καθώς ο πόλεμος συνεχιζόταν, τα οικονομικά προβλήματα του πάπα αυξάνονταν. Έλαβε δάνεια από τους καρδινάλιους.  Ο Ματθαίος του Παρισιού κατηγόρησε τον Ιωάννη του Μπριέν ότι λεηλάτησε εκκλησίες και μοναστήρια, για να πληρώσει τα στρατεύματά του.   Προκειμένου να κάμψει την αντίσταση, ο Γρηγόριος Θ΄ διέδωσε φήμες, ότι ο Φρειδερίκος Β΄ ήταν είτε νεκρός, είτε αιχμαλωτισμένος στους Αγίους Τόπους.  Τελικά, ο παπικός στρατός προχώρησε μόνο νότια μέχρι το Βολτούρνο-Ιρπίνο. 

### Η αντεπίθεση του Φρειδερίκου Β΄
Ο Φρειδερίκος Β΄ διέκοψε την παραμονή του στους Αγίους Τόπους, και επέστρεψε στην Ιταλία λόγω της εισβολής στην Καμπανία. Αποβιβάστηκε χωρίς προειδοποίηση στο Μπρίντιζι στις 10 Ιουνίου, και αμέσως εξαπέλυσε αντεπίθεση εναντίον των παπικών δυνάμεων.  Ο στρατός του περιείχε τους σταυροφόρους που επέστρεφαν, συμπεριλαμβανομένων και ορισμένων Γερμανών που είχαν αναγκαστεί από καταιγίδες να δέσουν στο Μπρίντιζι.   Η αριστοκρατία της Νότιας Ιταλίας παρέμεινε ως επί το πλείστον πιστή, και συνέρρευσε στο λάβαρό του.   Μερικοί σταυροφόροι, ωστόσο, αρνήθηκαν να πολεμήσουν γι' αυτόν στην Ιταλία.  Έστειλε ενισχύσεις στην Κάπουα. Ο κύριος παπικός στρατός άρχισε αμέσως να καταρρέει, μόλις έλαβε τα νέα της επιστροφής του.  Ο Πελάγιος ζήτησε βοήθεια από τον βόρειο στρατό, που πολιορκούσε τότε τη Σουλμόνα. Ο Ιωάννης του Μπριέν και ο Τζιοβάννι Κολόννα έλυσαν την πολιορκία, και για πρώτη φορά όλοι οι παπικοί στρατοί συγκεντρώθηκαν κοντά στην Κάπουα. 

Αν και ο Γρηγόριος Θ΄ δεν αποκάλεσε ποτέ τον Φρειδερίκο Β΄ αιρετικό, ορισμένοι από τους υποστηρικτές του (όπως ο Κοντανέλλο) το έκαναν.  Τον Αύγουστο του 1229, ανανέωσε τον αφορισμό του Φρειδερίκου Β΄, του Ραϊνάλδου και του Μπέρτολντ, μαζί με μία μακρά λίστα αιρετικών θέσεων.   Προσπαθούσε ακόμη να δελεάσει τις πόλεις του Νότου να γίνουν πιστές. Στις 29 Αυγούστου, αφού η πόλη Σόρα είχε παραδοθεί, αλλά ενώ η φρουρά στην ακρόπολη εξακολουθούσε να αντιστέκεται, ο Γρηγόριος Θ΄ επιβεβαίωσε τα δικαιώματα της πόλης.  Στις 7 Σεπτεμβρίου υποσχέθηκε στο Αμιτέρνο και τη Φορκόνα ότι μπορούσαν να εκλέξουν τους δικούς τους υπάτους και *podestà,* αν δήλωναν ότι τον υπερασπίζονταν. 

Ο παπικός στρατός, ωστόσο, απωθήθηκε αδυσώπητα.  Ο Φρειδερίκος Β΄ βρισκόταν ακόμη στην Απουλία, στη Μπαρλέτα, στις 23 Αυγούστου, όταν έγραψε μία επιστολή στον Φαχρ αλ-Ντιν ιμπν αλ-Σάιχ, τον πρώην πρέσβη των Αγιουβιδών, περιγράφοντας την εκστρατεία του πάπα εναντίον του (και επισημαίνοντας την προδοσία του ηγουμένου του Μοντεκασίνο).   Ο Φρειδερίκος Β΄ βάδισε προς τη Γη του Λαβόρο, αλλά η πολιορκία της Κάπουα ήρθη πριν φθάσει μπροστά στην πόλη τον Σεπτέμβριο.  Σε αυτό το σημείο, καθώς η κατάσταση είχε γίνει απελπιστική, ο Γρηγόριος Θ΄ τελικά πρόσφερε την άφεση αμαρτιών σε όσους συμμετείχαν στον πόλεμο εναντίον του Φρειδερίκου Β΄, αναβαθμίζοντας ουσιαστικά τον πόλεμο σε μία σχεδόν σταυροφορία.   Έγραψε στον Ροβέρτο αρχιεπίσκοπο του Λυόν (28 Σεπτεμβρίου), στον Γουλιέλμο Β' επίσκοπο του Παρισιού (30 Σεπτεμβρίου) και στον Ερρίκο αρχιεπίσκοπο του Μιλάνου (9 Οκτωβρίου) υποσχόμενος άφεση αμαρτιών για τους ίδιους, και για τυχόν στρατιώτες που θα έφερναν.  Ο Γρηγόριος Θ , ωστόσο, δεν διευκρίνισε την πλήρη άφεση για τη σταυροφορία.  Τον Σεπτέμβριο, αλλάζοντας πλεύση στην προπαγάνδα του, άρχισε να ισχυρίζεται ότι ο Φρειδερίκος Β΄ συνεργαζόταν με τους Αγιουβίδες. 

Σε αντίθεση με την ταλαιπωρία του Γρηγορίου Θ΄, ο Φρειδερίκος Β΄ χρησιμοποίησε θριαμβευτικό τόνο, όταν έγραψε στους υπηκόους του στο βασίλειο της Ιταλίας στις 5 Οκτωβρίου ενημερώνοντάς τους για την ταχεία πρόοδό του, και ζητώντας στρατεύματα, άλογα και όπλα, για να ολοκληρώσουν το έργο.   Ταυτόχρονα, ο Φρειδερίκος Β΄ έγραψε στους ηγεμόνες της Ευρώπης υπερασπιζόμενος το δίκαιο του σκοπού του. 

Μέχρι τα τέλη Οκτωβρίου, ο Ιωάννης του Μπριέν είχε υποχωρήσει πίσω στην παπική επικράτεια.   Καθώς ο παπικός στρατός στέρευε συνεχώς από κεφάλαια, ο Τζιοβάννι Κολόννα επέστρεψε στην παπική επικράτεια για να συγκεντρώσει χρήματα, και κατηγορήθηκε ότι εγκατέλειψε τον στρατό.  Ο Πελάγιος απέσπασε μία συνεισφορά από τον τοπικό κλήρο, απειλώντας να κατασχέσει ολόκληρο τον πλούτο του Μοντεκασίνο και τις εκκλησίες του Σαν Τζερμάνο.  Σύμφωνα με τον Ριχάρδο του Σαν Τζερμάνο, η υποχώρηση της κύριας παπικής δύναμης πίσω στο Σαν Τζερμάνο ήταν ομαλή, αλλά μετά από αυτό διαλύθηκε με πλήρη υποχώρηση στην παπική επικράτεια.   Τα περισσότερα από τα μέρη που βρίσκονταν σε παπικά χέρια, μερικά μόνο για εβδομάδες, γρήγορα συνθηκολόγησαν στα στρατεύματα του Φρειδερίκου Β΄. Το Μοντεκασίνο, η Γκαέτα και η Σόρα, ωστόσο, άντεξαν.  Η πόλη της Σόρα, αλλά όχι το φρούριό της, καταλήφθηκε και λεηλατήθηκε στις 24 Οκτωβρίου.  Πολλοί από τους κατοίκους της απαγχονίστηκαν.  Μέχρι τις 11 Νοεμβρίου, ο Φρειδερίκος Β΄ βρισκόταν στο Σαν Τζερμάνο. 

### Τέλος των εχθροπραξιών
Ο Φρειδερίκος Β΄ δεν εξαπέλυσε αντεπιθέσεις στα Παπικά Κράτη, προτιμώντας να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις.  Δεν προσπάθησε καν να ανακαταλάβει την Ανκόνα και το Σπολέτο.  Κατάσχεσε τις περιουσίες των Ναϊτών και των Ιωαννιτών λόγω της αντίστασης, που του είχαν δείξει κατά τη διάρκεια της σταυροφορίας του.  Η παπική φρουρά στο Μοντεκασίνο είχε την άδεια να εγκαταλείψει το βασίλειο εν ειρήνη.  Σύμφωνα με μία ιδιωτική επιστολή του Θωμά της Κάπουα, ο Πελάγιος φαινόταν «περισσότερο νεκρός παρά ζωντανός» μετά από αρκετούς μήνες πολιορκίας. 

Η ενεργός φάση του πολέμου έληξε με την έναρξη των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων τον Νοέμβριο του 1229.  Στις αρχές Ιουλίου του 1230, ο Θωμάς της Κάπουα έλαβε επιστολές που τον ενημέρωναν για την *debellatio* . Μόνο τότε, αφού είχε συμφωνηθεί η τελική «μορφή ειρήνης», άρθηκαν όλες οι πολιορκίες και οι περισσότερες παπικές δυνάμεις στο σικελικό έδαφος, συμπεριλαμβανομένων των φρουρών, άρχισαν να αποσύρονται.  Μερικά κάστρα παρέμειναν φρουρούμενα από τον παπισμό για να εγγυηθούν την εφαρμογή της συνθήκης. 

## Συνθήκη ειρήνης
Η πρωτοβουλία για ειρήνη προήλθε από τον Φρειδερίκο Β΄, και πιθανώς και από ορισμένους καρδινάλιους.  Τον Οκτώβριο του 1229 η Ρωμαϊκή Σύγκλητος ξεκίνησε διαπραγματεύσεις με τον Φρειδερίκο Β΄.  Στις 4 Νοεμβρίου ο Θωμάς της Κάπουα έφθασε, για να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις εκ μέρους του πάπα.  Στις 10 Νοεμβρίου ο Γρηγόριος Θ΄ εξουσιοδότησε τον καρδινάλιο Τζιοβάννι Κολόννα να απαλλάξει τον Φρειδερίκο Β΄ από τον αφορισμό του, και ενημέρωσε τη Λομβαρδική Ένωση, ότι είχε ξεκινήσει ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις. Στις 11 Νοεμβρίου έγραψε στον Φρειδερίκο Β΄ εκφράζοντας την επιθυμία του να τον δεχτεί πίσω στην Εκκλησία. 

Οι διαπραγματεύσεις ήταν μακροχρόνιες. Ολοκληρώθηκαν μόνο με την παρέμβαση των Γερμανών πριγκίπων και του μεγάλου μαγίστρου των Τευτόνων Χέρμαν φον Ζάλτσα.  Τον Απρίλιο του 1230 ο Γρηγόριος Θ΄ ανανέωσε τον αφορισμό του Ραϊνάλδου, για να τον εμποδίσει να συμμετάσχει στις διαπραγματεύσεις.  Οι Γερμανοί πρίγκιπες διαπραγματεύτηκαν τη συμφωνία, που υπογράφηκε στο Σαν Γερμανό στις 23 Ιουλίου 1230.  Ο Λεοπόλδος ΣΤ΄ δούκας της Αυστρίας, ο οποίος έπαιξε ηγετικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις, απεβίωσε μόλις πέντε ημέρες αργότερα.  Ο αφορισμός του Φρειδερίκου Β΄ ήρθη στις 28 Αυγούστου στο Σεπράνο, και όλες οι άλλες παπικές πράξεις εναντίον του ακυρώθηκαν. Εκδόθηκε γενική αμνηστία, σε όσους από τους υπηκόους του Φρειδερίκου Β΄ είχαν υποστηρίξει τον πάπα. Οι περιουσίες των Ναϊτών και των Ιωαννιτών επιστράφηκαν, και ο Φρειδερίκος Β΄ παραιτήθηκε από την κληρονομική του εξουσία επί της Εκκλησίας της Σικελίας.  Ο Φρειδερίκος Β΄ αναγνώρισε τα Παπικά Κράτη και τα παπικά δικαιώματα επί της Γκαέτα και της Σαντ' Αγκάτα. 

## Σύγχρονες απαντήσεις

Η σύγχρονη συζήτηση για τον Πόλεμο των Κλειδιών επικεντρώθηκε στο δόγμα *των δύο σπαθιών*, δηλαδή του «υλικού σπαθιού» (*gladius materialis*) και του «πνευματικού σπαθιού» (*gladius spiritualis*), βασισμένη στο εδάφιο του  22:38. Το δικαίωμα του Γρηγορίου Θ΄ να χρησιμοποιεί το δεύτερο ήταν αδιαμφισβήτητο, αλλά το δικαίωμά του να χρησιμοποιεί το πρώτο δημιουργώντας και κατευθύνοντας στρατούς, δεν ήταν σαφές. Ο Γρηγόριος Θ΄ ήταν σαφής σχετικά με το τι έκανε, ωστόσο. Σε μία επιστολή που διαβάστηκε ενώπιον της αγγλικής συνέλευσης, ο Γρηγόριος Θ΄ είπε: «έχουμε αρχίσει να ασκούμε την κοσμική εξουσία, συγκεντρώνοντας πολλούς στρατούς με άφθονες αποδοχές για τον σκοπό αυτό».  Τον Φεβρουάριο-Μάρτιο του 1229, ενώ ο Φρειδερίκος Β΄ βρισκόταν στους Αγίους Τόπους, έλαβε μία επιστολή από τον βάιλό του στην Ιερουσαλήμ, τον Θωμά κόμη της Ακέρα, στην οποία τον διαβεβαίωνε ότι οι βαρόνοι και ο κλήρος του βασιλείου τύς Ιερουσαλήμ ήταν σοκαρισμένοι, που ο Γρηγόριος Θ΄ είχε «αποφασίσει, αντίθετα με τον χριστιανικό νόμο, να σας νικήσει με το υλικό σπαθί, αφού, όπως λέει, δεν είναι σε θέση να σας ρίξει κάτω με το πνευματικό σπαθί». Ενάντια στην ερμηνεία του πάπα για το *Κατά Λουκάν Ευαγγέλιο*, ο Θωμάς παρέθεσε το εδάφιο στο  26:52, «βάλε το σπαθί σου στη θήκη του, διότι όλοι όσοι χτυπούν με σπαθί, θα αφανιστούν από αυτό». 

Τα *Annales placentini guelfi*, υπερασπιζόμενα την απόφαση του πάπα, συμφωνούν με τον Θωμά της Ατσέρα ότι χρησιμοποίησε το υλικό σπαθί, επειδή το πνευματικό αποδείχθηκε αναποτελεσματικό εναντίον του Φρειδερίκου Β΄. Ο χρονικογράφος κατηγορεί τον Φρειδερίκο Β΄ ότι ήθελε να καταστρέψει την Εκκλησία. Καταγράφει ότι ο Γρηγόριος Θ΄ έκανε το μνημειώδες βήμα να κηρύξει τον πόλεμο, μόνο αφού συμβουλεύτηκε λαϊκούς και εκκλησιαστικούς ηγέτες.  

Η πιο άμεση κριτική για τον πόλεμο του πάπα εναντίον του αυτοκράτορα, βρίσκεται στα γραπτά δύο τροβαδούρων. Έγραφαν στη νότια Γαλλία κατά το τελικό στάδιο, ή μετά την Αλβιγηνική Σταυροφορία.   Έχει μάλιστα υποστηριχθεί ότι ήταν πληρωμένοι προπαγανδιστές του αυτοκράτορα, αλλά δεν υπάρχουν άμεσες αποδείξεις γι' αυτό.  Στο αντικληρικό του έργο *Clergue si fan pastor*, ο Πέιρ Καρντενάλ καταγγέλλει τον Ιωάννη του Μπριέν για την εισβολή στην επικράτεια του Φρειδερίκου Β΄, ενώ ο τελευταίος βρισκόταν στην Ιερουσαλήμ. Διαβεβαιώνει τους Μουσουλμάνους ότι δεν έχουν τίποτε να φοβηθούν, αφού η Εκκλησία ενδιαφέρεται περισσότερο για την κατάληψη γης στην Ευρώπη.  Στο τραγούδι *D' un sirventes far*, ο Γκουιλέμ Φιγκουέιρα επιτίθεται στον παπισμό για μια σειρά πολέμων εναντίον των Χριστιανών: την λεηλασία της Κωνσταντινούπολης, τη Σταυροφορία κατά των Αλβιγηνών και τον Πόλεμο των Κλειδιών.   Τραγουδιόταν ακόμη δεκαετίες αργότερα.  Ο Γκουιλέμ αρνείται την εγκυρότητα της άφεσης αμαρτιών, που προσφέρει ο πάπας για τον πόλεμο.  Ωστόσο, η κριτική του δεν ήταν γενική για τις Σταυροφορίες, καθώς θεωρούσε τις Σταυροφορίες και τους παπικούς πολέμους εναντίον των Χριστιανών ως επικίνδυνη απόσπαση της προσοχής από τις σοβαρές ανάγκες των Αγίων Τόπων. 

Μία άλλη Οσιτανή ποιήτρια, η *τροβαιρίτζ* Γκορμόντα ντε Μονπεσλιέ, έγραψε επαίνους για την παπική πολιτική.  Έγραψε μία άμεση απάντηση στον Γκουιλέμ, υπερασπιζόμενη τις ενέργειες του πάπα και επικρίνοντας τον αυτοκράτορα.  

Κριτική εκφράστηκε επίσης σε πολλά χρονικά από τη Γερμανία, όπως το *Χρονικό* του Μπούρχαρντ του Ούρσπεργκ, το Annales sancti Rudberti Salisburgenses και το Annales Scheftlarienses maiores.  Σύμφωνα με το *Chronicon wormatiense*, ο πάπας έφταιγε που ο Φρειδερίκος Β΄ δεν κατάφερε να κατακτήσει όλους τους Αγίους Τόπους. Ένας ανώνυμος μοναχός του Σαιντ Έμεραμ έγραψε σε ένα περιθωριακό σημείωμα, ότι υπήρχε «μεγάλη οργή» στη Γερμανία, όταν ο πάπας αθώωσε τους σταυροφόρους από τους όρκους τους, λόγω του αφορισμού του Φρειδερίκου Β΄.  Αρκετοί Γερμανοί λυρικοί ποιητές ή *[[Ερωτοτραγουδιστές|minnesanger]]* εξέφρασαν παρόμοια συναισθήματα: ο Φράιντανκ, ο οποίος συνόδευσε τον Φρειδερίκο Β΄ στη Σταυροφορία· ο Βάλτερ φον ντερ Φόγκελβαϊντε, ο οποίος εμποδίστηκε να πάει λόγω του αφορισμού του Φρειδερίκου Β΄· και ο Μπρούντερ Βέρνχερ.  

Μερικοί σύγχρονοι έβλεπαν τη σύγκρουση ως μία «μάχη μνησικακίας» μεταξύ δύο παλαιών αντιπάλων, του Ιωάννη του Μπριέν και του Φρειδερίκου Β΄, οι οποίοι είχαν προηγουμένως διαφωνήσει για την αντιβασιλεία της Ιερουσαλήμ. Αυτή η άποψη συναντάται, σε κάποιο βαθμό, στον Ριχάρδο του Σαν Τζερμάνο, στον Ρογήρο του Βεντόβερ, στον Ομπρύ του Τρουα-φοντέν, στο έργο του Κολμπέρ-Φονταινεμπλώ *Eracles* και στο *Χρονικό του Ερνούλ*. 

## Ανάλυση
Η σύγχρονη ανάλυση του Πολέμου των Κλειδιών επικεντρώνεται συνήθως, στο πώς η παπική εκστρατεία εντάσσεται στην ιστορία της ανάπτυξης των πολιτικών σταυροφοριών.  Έχει ονομαστεί «ημι-σταυροφορία»,  «μισή» ή «σχεδόν» σταυροφορία» , ακόμη και ανεπιφύλακτη σταυροφορία.  Σε αντίθεση με την μεταγενέστερη σταυροφορία εναντίον του Φρειδερίκου Β' το 1239, ο Γκράχαμ Λάουντ την αποκαλεί «τη σταυροφορία που δεν υπήρξε ποτέ».  Τα *Annales placentini gibellini* δεν απεικονίζουν τον πόλεμο του 1229 ως σταυροφορία, διακρίνοντάς την σαφώς από τη σταυροφορία του 1239.  Οι Άγγλοι χρονικογράφοι, επίσης, τον θεωρούν πολιτικό, και όχι ιερό πόλεμο. Ο Ματθαίος του Παρισιού τον περιέγραψε ως «πόλεμο [τού Γρηγορίου Θ΄]... εναντίον του Ρωμαίου [sic, εννοεί Γερμανού] αυτοκράτορα». 

Ο Γρηγόριος δεν χρησιμοποίησε ποτέ τη γλώσσα της σταυροφορίας, αναφερόμενος στην εκστρατεία του εναντίον του Φρειδερίκου Β΄.  Αναφέρθηκε στην «υπηρεσία της Εκκλησίας» (*ecclesie obsequiis*, *ecclesie servitis*), στις «υποθέσεις της εκκλησίας» (*negotio ecclesie*) και στις «υποθέσεις εναντίον του Φρειδερίκου, του λεγόμενου αυτοκράτορα» (*negotium contra Fridericum dictum imperatorem*).   Στην επιστολή του προς τον Πέτρο της Πορτογαλίας, ο Γρηγόριος Θ΄ ενίσχυσε το πνευματικό στοιχείο, όταν αναφέρθηκε στην «υπηρεσία της νύμφης του Χριστού» (*obsequium sponse Christi*).  Ο Γρηγόριος Θ΄ τελικά προσέφερε πνευματικά βραβεία, μόνο αφού ο σκοπός του είχε ήδη χαθεί. Δεν υπήρξε ποτέ κήρυγμα σταυροφορίας.  Ούτε το σημείο του σταυρού χρησιμοποιήθηκε από τον παπικό στρατό.   Σε αντίθεση με τους σταυροφόρους, οι στρατιώτες που πολέμησαν υπό την κυριαρχία των κλειδιών δεν έδιναν όρκους.  Ωστόσο, χρησιμοποιήθηκαν οι συνήθεις μέθοδοι χρηματοδότησης των σταυροφοριών . 

Ο Ριχάρδος του Σαν Τζερμάνο τονίζει ότι ο στρατός υπό τον Φρειδερίκο Β΄ ήταν ο πραγματικός «στρατός των σταυροφόρων» (*crucesignatorum exercitus*), καθώς περιείχε πολλούς στρατιώτες που επέστρεφαν από την ΣΤ΄ Σταυροφορία.  Πολλοί προφανώς φορούσαν ακόμη τους σταυρούς τους, ενώ πολεμούσαν στην Ιταλία. 

Ο Τζόζεφ Στράγιερ, εξετάζοντας τις επιτυχίες του πάπα στην συγκέντρωση χρημάτων, παρατηρεί ότι το 1228–1229 «για πρώτη φορά ο παπισμός μπόρεσε να αντέξει οικονομικά έναν πόλεμο πρώτης τάξεως».  Υποστηρίζει ότι το υπόβαθρο του Γρηγορίου Θ΄ στο κανονικό δίκαιο τον έκανε πολύ σχολαστικό, για να κηρύξει σταυροφορία εναντίον του αυτοκράτορα στις αρχές του ποντιφικάτου του. 

## Χρονολόγιο
* 1227
** Αύγουστος – Ο Φρειδερίκος Β΄ επιστρέφει από τη σταυροφορία του επικαλούμενος ασθένεια.
** 10 Οκτωβρίου – Ο πάπας Γρηγόριος Θ΄ αφορίζει τον Φρειδερίκο Β΄ για πρώτη φορά.
* 1228
** Μάρτιος – Ο Γρηγόριος Θ΄ απειλεί να κατασχέσει τη Σικελία
** Ιούνιος – Ο Φρειδερίκος Β΄ αναχωρεί για τη ΣΤ΄ Σταυροφορία
** Αύγουστος – ο Ραϊνάλδος εισβάλλει στο Σπολέτο
** Οκτώβριος – Ο Ραϊνάλδος εισβάλλει στην Ανκόνα· ξεκινά η αντεπίθεση του Ιωάννη του Μπριέν
** Νοέμβριος - Ο Γρηγόρης αφορίζει τον Ραϊνάλδο
** Δεκέμβριος – ξεκινά η μεγάλη συγκέντρωση χρημάτων από τον πάπα· ο παπικός στρατός έχει ήδη διαιρεθεί σε τρία μέρη.
* 1229
** 18 Ιανουαρίου - Ο παπικός στρατός εισβάλλει στο βασίλειο της Σικελίας
** Φεβρουάριος – Ο Γρηγόριος Θ΄ ζητά περισσότερη υποστήριξη από τη Λομβαρδική Ένωση
** Άνοιξη – η Σουέσα και η Γκαέτα συνθηκολογούν. Πολεμώντας γύρω από το Μπενεβέντο. Η Κάπουαα πολιορκήθηκε
*** Μάρτιος – μάχες στην κοιλάδα Λίρι· τα παπικά στρατεύματα καταλαμβάνουν το Μοντεκασίνο· ο Φρειδερίκος Β΄ αναλαμβάνει τον έλεγχο της Ιερουσαλήμ
*** Απρίλιος – Ο Ιωάννης του Μπριέν πολιορκεί τη Σουλμόνα
*** Μάιος – Ο Γρηγόριος Θ΄ κατηγορεί τους Λομβαρδούς, ότι δεν εκπλήρωσαν τις υποχρεώσεις τους· παραχωρούνται προνόμια στη Σουέσα
** Ιούνιος – Ο Φρειδερίκος Β΄ επιστρέφει στην Απουλία· επιβεβαιώνονται τα προνόμια στη Γκαέτα
** Ιούλιος – Ο Γρηγόριος Θ΄ απαιτεί παράταση της θητείας των Λομβαρδών
** Αύγουστος – Ο Σόρα συνθηκολογεί με τα παπικά στρατεύματα· ο Φρειδερίκος Β΄ στη Μπαρλέτα· η Λομβαρδική Ένωση εμπλέκεται σε εμφύλιο πόλεμο.
** Σεπτέμβριος – Ο Φρειδερίκος Β΄ φθάνει εμπρός στην Κάπουα, μετά την άρση της πολιορκίας. Ο Γρηγόριος Θ΄ προσφέρει άφεση αμαρτιών στους συμμετέχοντες
** Οκτώβριος – Ο Ιωάννης του Μπριέν υποχωρεί από το βασίλειο της Σικελίας· ο Τζιοβάννι Κολόννα συγκεντρώνει χρήματα στα Παπικά Κράτη· ο Φρειδερίκος Β΄ λεηλατεί τη Σόρα
** Νοέμβριος – Ο Γρηγόριος Θ΄ ξεκινά διαπραγματεύσεις με τον Φρειδερίκο Β΄· παύουν οι ενεργές εχθροπραξίες
* 1230
** 23 Ιουλίου – Υπογράφεται συνθήκη ειρήνης στο Σαν Τζερμάνο· αρχίζει *η αντιπαράθεση*
** 28 Αυγούστου – Ο Φρειδερίκος Β΄ απαλλάχθηκε από τον αφορισμό.

## Σημειώσεις

## Βιβλιογραφία
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
 
Κατηγορία:Πόλεμοι των Γουέλφων και Γιβελλίνων
Κατηγορία:Πόλεμοι της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας
Κατηγορία:Πόλεμοι των Παπικών Κρατών