Αλμπέρτα

250px|right|thumb|Συνοπτικός χάρτης της Αλμπέρτας
Η **Αλμπέρτα** ή **Αλβέρτα** () είναι επαρχία του Καναδά.

Αν και βρίσκεται προς τη δυτική πλευρά του Καναδά, η Αλμπέρτα κατατάσσεται και μεταξύ των τριών επαρχιών των κεντρικών καναδικών πεδιάδων (αγγλικά: The Prairies· γαλλικά: Les Prairies). Η επαρχία συνορεύει ανατολικά με το Σασκάτσουαν, νότια με την πολιτεία της Μοντάνας των ΗΠΑ, δυτικά με τη Βρετανική Κολομβία και βόρεια με τα Βορειοδυτικά Εδάφη. 

Η Αλμπέρτα έχει έκταση 661.848 τ.χλμ. που ισοδυναμεί στο 6,6% περίπου της έκτασης όλου του Καναδά και κατοικείται από 4.262.635 κατοίκους, σύμφωνα με την απογραφή του 2021 και αντιπροσωπεύει το 11,5% του πληθυσμού της χώρας. Η Αλμπέρτα είναι η 6η μεγαλύτερη επαρχία του Καναδά ως προς την έκτασή της και 4η με βάση τον πληθυσμό της (μετά το Οντάριο, το Κεμπέκ και τη Βρετανική Κολομβία).

Τα κύρια αστικά κέντρα της Αλμπέρτας είναι το **[[Έντμοντον]]** (1.010.899 κάτοικοι), που είναι και η πρωτεύουσα της επαρχίας, και το **[[Κάλγκαρι]]** (1.306.784 κάτοικοι) σύμφωνα με την απογραφή του 2021.

Η επαρχία είναι πολύ πλούσια σε κοιτάσματα πετρελαίου, φυσικού αερίου και βιτουμινιούχων ανθράκων, από όπου επίσης εξάγεται πετρέλαιο. Χάρη στο πετρέλαιο, τα τελευταία χρόνια, η Αλμπέρτα γνωρίζει μεγάλη οικονομική άνθιση.

Η επαρχία πήρε το όνομά της από την αγγλίδα πριγκίπισσα Λουίζ Κάρολιν Αλμπέρτα (Princess Louise Caroline Alberta) (1848­–1939). Η πριγκίπισσα Λουίζ Κάρολιν Αλμπέρτα ήταν τέταρτη κόρη της βασίλισσας Βικτωρίας και σύζυγος του Τζον Ντάγκλας Σάδερλαντ Κάμπελ (John Douglas Sutherland Campbell), που διετέλεσε γενικός κυβερνήτης του Καναδά από το 1878 έως το 1883.

Σύμφωνα με επίσημη εκτίμηση για το 2025, ο πληθυσμός της Αλμπέρτας, ανέρχεται σε 5.029.346 κατοίκους. 

## Γεωγραφία
Η Αλμπέρτα είναι ουσιαστικά ένα μεγάλο οροπέδιο με κλίση από τα νότια προς τα βόρεια. Το νότιο και κεντρικό τμήμα της επαρχίας καλύπτεται από εύφορες πεδιάδες, που τις διασχίζουν πολλά ποτάμια. Προς τον βορρά, οι πεδιάδες δίνουν τη θέση τους στα υποαρκτικά δάση κωνοφόρων (τάιγκα).

Τη δυτική πλευρά της επαρχίας τη στολίζουν τα εντυπωσιακά Βραχώδη όρη, η κορυφογραμμή των οποίων είναι, μέχρι ενός σημείου, το σύνορο μεταξύ Αλμπέρτας και Βρετανικής Κολομβίας. Το νότιο όριο της Αλμπέρτας είναι ο 49ος βόρειος παράλληλος, που είναι και το μεγάλο τεχνητό σύνορο μεταξύ του Καναδά και των ΗΠΑ. Το σύνορο της Αλμπέρτας με τα Βορειοδυτικά Εδάφη είναι ο 60ος βόρειος παράλληλος, ενώ το ανατολικό της σύνορο με το Σασκάτσουαν ορίζεται από τον μεσημβρινό 120° δυτικά. 

Οι μεγαλύτερες λίμνες της επαρχίας είναι η Αθαμπάσκα (Lake/Lac Athabasca, 7.898 τ.χλμ.) στα σύνορα με το Σασκάτσουαν, η Κλαιρ (Lake/Lac Claire, Καθαρή Λίμνη, 1.436 τ.χλμ.) και η Λέσσερ Σλέιβ (Lesser Slave Lake/Lac Lesser Slave, Λίμνη του Μικρότερου Σκλάβου, 1.160 τ.χλμ.).

thumb|250px|right|Κάλγκαρι, Αλμπέρτα
thumb|250px|right|Έντμοντον, Αλμπέρτα

Εκτός από την πρωτεύουσα Έντμοντον και το Κάλγκαρι, άλλες σημαντικές πόλεις της επαρχίας είναι το Ρεντ Ντιρ (Red Deer, Κόκκινο Ελάφι: 100.844 κάτοικοι), το Λέθμπριτζ (Lethbridge: 94.406 κάτοικοι), το Φορτ ΜακΜάρρεϊ (Fort McMurray, Οχυρό ΜακΜέρρυ: 68.002 κάτοικοι), το Μέντισιν Χατ (Medicine Hat, Ιατρικό Καπέλο: 63.271 κάτοικοι) και η Γκραντ Πραίρι (Grande Prairie, Μεγάλη Πεδιάδα: 64.141 κάτοικοι) σύμφωνα με την απογραφή του 2021. Πολύ γνωστές είναι επίσης οι κωμοπόλεις Μπανφ (Banff, 8.305 κάτοικοι) και Τζάσπερ (Jasper, Ίασπις: 4.029 κάτοικοι) στα Βραχώδη όρη, οι οποίες αποτελούν σημαντικούς τουριστικούς πόλους.

## Κλίμα
Το κλίμα στο νοτιοανατολικό τμήμα της Αλμπέρτας είναι ξηρό με θερμά καλοκαίρια (έως και 30&nbsp;°C) και πολύ κρύους χειμώνες (–10 έως –20&nbsp;°C). Αντιθέτως, η δυτική Αλμπέρτα παρουσιάζει σχετικά πιο ήπιους χειμώνες επειδή προστατεύεται από τον όγκο των Βραχώδων ορέων. Οι καταιγίδες και οι ανεμοστρόβιλοι είναι επίσης συχνό φαινόμενο στην κεντρική Αλμπέρτα κατά την περίοδο του καλοκαιριού.

## Ιστορία
Η σημερινή επαρχία της Αλμπέρτας κατοικήθηκε από αυτόχθονες Ινδιάνους από το 8000 π.Χ.. Τον 16ο μ.Χ. αι., στην περιοχή κατοικούσαν Μαυροπόδαροι (αγγλ., Blackfoot· γαλλικά: Pieds noirs), Κρι και άλλες φυλές Ινδιάνων που ζούσαν κυρίως από το κυνήγι του βίσονα, του κάστορα και άλλων ζώων. Αργότερα στην περιοχή άρχισαν να καταφθάνουν και μιγάδες Μετί, που διώκονταν από νέους εποίκους που καταλάμβαναν τα ανατολικά και κεντρικά εδάφη του Καναδά.

Οι πρώτοι Ευρωπαίοι που έφτασαν στην περιοχή ήταν γάλλοι εξερευνητές, οι οποίοι το 1731 έχτισαν τους οχυρωμένους καταυλισμούς Λακ Λα Μπις (Lac La Biche) και Μποννυβίλ (Bonnyville). Το 1752, γάλλοι εξερευνητές έφτιαξαν το Οχυρό Λα Ζονκιέρ (Fort La Jonquière) στην περιοχή που σήμερα βρίσκεται το Κάλγκαρι. Μετά την πτώση της Νέας Γαλλίας στα χέρια των Άγγλων, στην Αλμπέρτα άρχισαν να καταφθάνουν και βρετανοί εξερευνητές. Το 1788, βρετανοί έποικοι έφτιαξαν στην Αλμπέρτα δύο οχυρωμένους καταυλισμούς: το Οχυρό Τσίπιουαν (Fort Chipewyan) και το Οχυρό Βερμίλιον (Fort Vermillion). 

thumb|250px|left|Φορτ Έντμοντον (Fort Edmonton)· πίνακας του Πωλ Κέιν (Paul Kane, 1810–1871), 1849–56
Στα επόμενα χρόνια, στην περιοχή φούντωσε το εμπόριο γούνας, αλλά και ο ανταγωνισμός ανάμεσα στη βρετανικών συμφερόντων Εταιρεία του Κόλπου Χάντσον (Hudson's Bay Company) και στη γαλλοκαναδικών συμφερόντων Βορειοδυτική Εταιρεία (North West Company), για το ποιος θα έχει τον έλεγχο του εμπορίου γούνας. Με την ανάπτυξη του κυνηγιού και του εμπορίου της γούνας, στην περιοχή άρχισαν να καταφθάνουν πολλοί έποικοι και δημιουργήθηκαν νέοι οικισμοί, όπως το Οχυρό Έντμοντον. Ταυτοχρόνως στην περιοχή φούντωσε και ο θρησκευτικός ανταγωνισμός μεταξύ καθολικών και προτεσταντών ιεραποστόλων για τον εκχριστιανισμό των αυτοχθόνων.

right|250px|thumb|Γουνέμπορος ελέγχει το εμπόρευμά του στην Αλμπέρτα. Φωτογραφία του 1890 από τα Δημόσια Αρχεία του Καναδά
250px|right|thumb|Λογχοφόρος ιππέας της Βορειοδυτικής Έφιππης Χωροφυλακής. Από το περιοδικό ''Canadian Illustrated News'', 1875
Το 1821 οι δύο ανταγωνίστριες εταιρείες της γούνας συνενώθηκαν, και το 1868 ο Καναδάς ανέλαβε τον έλεγχο της γης που ανήκε στην Εταιρεία του Κόλπου Χάντσον, γνωστή ως Γη του Ρούπερτ (Rupert's Land), και τη μετονόμασε σε Βορειοδυτικά Εδάφη. Δύο χρόνια αργότερα, το 1870, η κυβέρνηση του Καναδά κατήργησε όλα τα μονοπωλιακά δικαιώματα της Εταιρείας του Κόλπου Χάντσον στο εμπόριο της γούνας.

Από το 1868, η καναδική κυβέρνηση άρχισε να ενθαρρύνει την εποίκηση της Αλμπέρτας παραχωρώντας στους εποίκους γη που είχε πάρει από αυτόχθονες κατόπιν συμφωνιών. Η άφιξη νέων εποίκων είχε ως αποτέλεσμα τις συγκρούσεις με τους αυτόχθονες, που έβλεπαν να χάνουν τη γη τους. Οι συγκρούσεις αυτές, η συστηματική εξόντωση των βισόνων από τους εποίκους, η εισαγωγή οινοπνευματωδών ποτών και η εισαγωγή νέων για την περιοχή ασθενειών, όπως η φυματίωση, είχαν καταστρεπτικές συνέπειες για τους αυτόχθονες.

Για να ελέγξει την κατάσταση στα Βορειοδυτικά Εδάφη, το 1873 η καναδική κυβέρνηση δημιούργησε τη Βορειοδυτική Έφιππη Χωροφυλακή (αγγλ., North West Mounted Police ή NWMP), που αργότερα εξελίχθηκε στη σημερινή *Βασιλική Καναδική Έφιππη Αστυνομία* ή *Βασιλική Χωροφυλακή του Καναδά* (αγγλ., Royal Canadian Mounted Police· γαλλ., Gendarmerie Royale du Canada). Η Βορειοδυτική Έφιππη Χωροφυλακή έφτιαξε το 1875 το Οχυρό Κάλγκαρι. 

Οι νέοι έποικοι, αφού εξόντωσαν μέχρι σχεδόν οριστικής εξαφανίσης τον βίσονα, άρχισαν να εκτρέφουν βοοειδή και να καλλιεργούν σιτηρά. Έτσι δημιουργήθηκε ο θρύλος του καναδού καουμπόη. Σύντομα στην περιοχή δημιουργήθηκε και σιδηροδρομικό δίκτυο από την εταιρεία Canadian Pacific Railway, γεγονός που προκάλεσε νέες συγκρούσεις με τους αυτόχθονες Ινδιάνους. 

Προς το τέλος του 19ου αι., η Βορειοδυτική Έφιππη Χωροφυλακή απέκτησε τον πλήρη έλεγχο της περιοχής και οι έποικοι — κυρίως Βρετανοί, Γερμανοί, Ουκρανοί και Σκανδιναβοί — άρχισαν να καταφθάνουν κατά χιλιάδες. Ταυτοχρόνως οι έποικοι άρχισαν να πιέζουν την καναδική κυβέρνηση να αναγνωρίσει την περιοχή, που από το 1882 αποκαλούνταν *Περιοχή της Αλμπέρτας* (αγγλ., District of Alberta), ως επαρχία της χώρας. Τελικά, την 1η Σεπτεμβρίου του 1905, η Αλμπέρτα και το Σασκάτσουαν ανακηρύχθηκαν όγδοη και ένατη επαρχία του Καναδά.

Στα χρόνια του 1910 και 1920, στην περιοχή ανακαλύφθηκαν κοιτάσματα πετρελαίου. Ωστόσο, η άντληση πετρελαίου άρχισε πολύ αργότερα· μόλις το 1947. Στα χρόνια που ακολούθησαν, η Αλμπέρτα συνέχισε να αυξάνει πληθυσμιακά και οικονομικά, στηριζόμενη τόσο στη γεωργία όσο και στην εκμετάλλευση των πλούσιων κοιτασμάτων πετρελαίου.

Η Αλμπέρτα ήταν και είναι παραδοσιακά συντηρητική επαρχία. Από το 1935 έως το 1971, την επαρχία κυβέρνησε το υπερσυντηρητικό Κόμμα της Κοινωνικής Πίστης (αγγλ., Social Credit Party of Alberta). Από το 1971, την επαρχία κυβερνάει το Κόμμα των Προοδευτικών Συντηρητικών (αγγλ., Alberta Progressive Conservatives).

Το 1980, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση του Καναδά, υπό τον Πιέρ Έλιοτ Τρυντώ, έθεσε σε εφαρμογή το Εθνικό Πρόγραμμα Ενεργείας (αγγλ., National Energy Program· γαλλ., Programme énergétique nationale) για να αντιμετωπίσει την ενεργειακή κρίση του 1979. Με το Εθνικό Πρόγραμμα Ενεργείας, η κυβέρνηση του Καναδά προσπάθησε να κάνει τη χώρα αυτάρκη σε πετρέλαιο και ανάγκασε την Αλμπέρτα να πωλεί το πετρέλαιο της εντός του Καναδά υπό ελεγχόμενες τιμές. Πολλοί πολιτικοί και κάτοικοι της Αλμπέρτας θεώρησαν ότι αυτή η κίνηση της ομοσπονδιακής κυβέρνησης αποτελούσε ωμή κλοπή του ορυκτού πλούτου της επαρχίας και έτσι άρχισε σιγά–σιγά να φουντώνει στην επαρχία ένα αυτονομιστικό κίνημα. Το κίνημα αυτό δεν έλαβε ποτέ μεγάλες διαστάσεις, όπως π.χ. το αυτονομιστικό κίνημα του Κεμπέκ, και έσβησε οριστικά το 1985, όταν η κυβέρνηση του Καναδά, υπό τον συντηρητικό Μπράιαν Μαλρούνεϋ, κατήργησε το Εθνικό Πρόγραμμα Ενέργειας. Πάντως, έκτοτε οι Αλμπερτιανοί κάνουν λόγο για «δυτική αποξένωση» (αγγλ., western allienation). 

Στις ομοσπονδιακές εκλογές του 2006, η Αλμπέρτα εξέλεξε μόνο βουλευτές του Συντηρητικού Κόμματος του Καναδά, μεταξύ των οποίων και τον πρωθυπουργό της χώρας Στήβεν Χάρπερ.

## Η σημερινή επαρχία
Η οικονομία της Αλμπέρτας στηρίζεται κυρίως στην εκμετάλλευση των κοιτασμάτων πετρελαίου, βιτουμενιούχων ανθράκων και φυσικού αερίου.

Στη βόρεια Αλμπέρτα, κοντά στο Φορτ ΜακΜέρρυ, λειτουργούν μεγάλα υπαίθρια ορυχεία βιτουμινιούχων ανθράκων, απ' όπου εξάγεται πετρέλαιο. Τα αποθέματα πετρελαίου της περιοχής υπολογίζονται σε 315 δισεκατ. βαρέλια (50&nbsp;km3). Κοντά στο Έντμοντον και το Ρεντ Ντιρ λειτουργούν μεγάλα διυλιστήρια και εργοστάσια παραγωγής πετροχημικών προϊόντων.

Εκτός από τον πετρελαϊκό πλούτο, η Αλμπέρτα έχει να παρουσιάσει και πλούσια γεωργία. Στην επαρχία παράγονται δημητριακά — κυρίως σιτάρι — και κανόλα (μεταλλαγμένη ελαιοκράμβη). Στην Αλμπέρτα βγαίνει η μισή παραγωγή βοδινού κρέατος του Καναδά, ενώ εκτρέφονται επίσης βίσονες και πρόβατα. Η μελισσοτροφία έχει επίσης πρωτεύουσα θέση στην αγροτική παραγωγή της επαρχίας. Από τα πλούσια δάση της βόρειας Αλμπέρτας παράγονται σημαντικές ποσότητες ξυλείας.

thumb|250px|right|Ο Εθνικός Δρυμός του Μπανφ (Banff National Park)
Χιλιάδες τουρίστες επισκέπτονται κάθε χρόνο την Αλμπέρτα για να θαυμάσουν τις φυσικές της ομορφιές. Στα Βραχώδη όρη βρίσκονται οι κωμοπόλεις Μπανφ (128 χλμ. δυτικά από το Κάλγκαρι) και Τζάσπερ (366 χλμ. δυτικά από το Έντμοντον) που περιβάλλονται από εθνικούς δρυμούς. Ο επισκέπτης βρίσκει εκεί ιαματικές πηγές, παγετώνες, χιονοδρομικές πίστες και απότομες πλαγιές για ορειβασία. Το Κάλγκαρι είναι επίσης φημισμένο για το ροντέο (αγγλ., Calgary Stampede), που γίνεται εκεί κάθε καλοκαίρι.

Η περιοχή ανάμεσα στο Κάλγκαρι και το Έντμοντον αναπτύσσεται ταχύτατα τα τελευταία χρόνια και είναι μία από τις πιο πλούσιες περιοχές της Βορείου Αμερικής με βάση το ΑΕΠ.

Η επαρχιακή κυβέρνηση της Αλμπέρτας είναι μία από τις λίγες κυβερνήσεις του κόσμου που δεν έχει χρέος. Η Αλμπέρτα είναι η μόνη καναδική επαρχία όπου δεν υπάρχει επαρχιακός φόρος στις πωλήσεις αγαθών και υπηρεσιών (υπάρχει μόνον ο αντίστοιχος ομοσπονδιακός φόρος) και η φορολογία εισοδήματος είναι από τις πλέον χαμηλές του κόσμου. Ωστόσο, στην Αλμπέρτα το κόστος ζωής είναι ιδιαίτερα υψηλό.

## Δημογραφικά στοιχεία

Ο πληθυσμός της Αλμπέρτας παρουσιάζει συνεχή αύξηση από τις αρχές του 20ού αι. Οι περισσότεροι Αλμπερτιανοί είναι απόγονοι ευρωπαίων εποίκων: Βρετανών (45%), Γερμανών (20%), Ιρλανδών (16%), Γάλλων (11%) και Ουκρανών (10%). Οι αυτόχθονες αποτελούν το 4,6% των κατοίκων της επαρχίας.

Η πλειονότητα των Αλμπερτιανών είναι χριστιανοί προτεστάντες (1.145.000) και καθολικοί (786.000).

Επισήμως, η Αλμπέρτα είναι αγγλόφωνη επαρχία, αν και στα δικαστήρια αναγνωρίζεται ως επίσημη και η γαλλική γλώσσα.

Στην Αλμπέρτα κατοικούν και περίπου 15.025 άτομα ελληνικής καταγωγής, σύμφωνα με την απογραφή του 2016, οι οποίοι βρίσκονται κυρίως συγκεντρωμένοι στα μεγάλα αστικά κέντρα του Έντμοντον και του Κάλγκαρι.

## Διοίκηση
thumb|250px|right|Η επαρχιακή βουλή της Αλμπέρτας στο Έντμοντον
[250px|right|thumb|Η [σημαία της Αλμπέρτας, όπως καθιερώθηκε το 1968. Στο μέσο βρίσκεται ο θυρεός της επαρχίας, με τον κόκκινο σταυρό της Αγγλίας να σκεπάζει τα χωράφια και τα Βραχώδη όρη της Αλμπέρτας]]

Αντικυβερνήτρια διορίστηκε τον Ιούνιο του 2020 η Σάλμα Λαχάνι. Από τις 11 Οκτωβρίου 2022 πρωθυπουργός είναι η Ντανιέλ Σμιθ. Οι πιο πρόσφατες εκλογές διεξήχθησαν στις 29 Μαΐου 2023. To Ενωμένο Συντηρητικό Κόμμα της πρωθυπουργού Ντανιέλ Σμιθ επανεξελέγη στην κυβέρνηση με μειωμένη πλειοψηφία.

## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Government of Alberta — Κυβέρνηση της Αλμπέρτας
* Travel Alberta — Τουριστική Υπηρεσία της Αλμπέρτας
* Alberta Encyclopedia — Εγκυκλοπαίδεια της Αμπέρτας
* Alberta First — Διάφορα στοιχεία για την Αλμπέρτα
* Alberta @ 100 —Τα 100 χρόνια της Αλμπέρτας, από τα αρχεία της Καναδικής Τηλεόρασης (CBC Digital Archives).

*