Εικασία Χίλμπερτ-Πόλια

Στα μαθηματικά, η **εικασία Χίλμπερτ-Πόλια** δηλώνει ότι τα μη τετριμμένα μηδενικά της συνάρτησης ζήτα του Ρίμαν αντιστοιχούν σε ιδιοτιμές ενός Αυτοσυζυγούς τελεστή. Πρόκειται για μια πιθανή προσέγγιση της υπόθεσης Ρίμαν, μέσω της φασματικής θεωρίας.

## Ιστορία

Σε μια επιστολή του προς τον Άντριου Οδλύζκο, με ημερομηνία 3 Ιανουαρίου 1982, ο Τζορτζ Πώλιας ανέφερε ότι ενώ βρισκόταν στο Γκέτινγκεν γύρω στο 1912 με 1914 του ζητήθηκε από τον Έντμουντ Λαντάου ένας φυσικός λόγος για τον οποίο η υπόθεση Ρίμαν θα έπρεπε να είναι αληθής, και πρότεινε ότι αυτό θα συνέβαινε αν τα φανταστικά μέρη *t* των μηδενικών

: \tfrac12 + it 

της συνάρτησης Ζήτα του Ρίμαν αντιστοιχούσε σε ιδιοτιμές ενός αυτοσυνδυασμένου τελεστή. Η πρώτη δημοσιευμένη δήλωση της εικασίας φαίνεται να είναι στο Μοντγκόμερι (1973)

Ο Ντέιβιντ Χίλμπερτ δεν εργάστηκε στους κεντρικούς τομείς της αναλυτικής θεωρίας αριθμών, αλλά το όνομά του έγινε γνωστό για την εικασία Χίλμπερτ-Πόλια λόγω μιας ιστορίας που διηγήθηκε ο Ερνστ Χέλινγκερ, μαθητής του Χίλμπερτ, στον Αντρέ Βάιλ. Ο Χέλινγκερ είπε ότι ο Χίλμπερτ ανακοίνωσε στο σεμινάριό του στις αρχές της δεκαετίας του 1900 ότι περίμενε ότι η υπόθεση Ρίμαν θα ήταν συνέπεια της εργασίας του Φρέντολμ για τις ολοκληρωτικές εξισώσεις με συμμετρικό πυρήνα.

### δεκαετία του 1950 και ο τύπος ίχνους του Σέλμπεργκ

Την εποχή της συνομιλίας του Πόλια με τον Λαντάου, δεν υπήρχαν πολλές βάσεις για τέτοιου είδους εικασίες. Ωστόσο, ο Σέλμπεργκ στις αρχές της δεκαετίας του 1950 απέδειξε μια δυαδικότητα μεταξύ του φάσματος μήκους μιας επιφάνειας Ρίμαν και των ιδιοτιμών του τελεστή Λαπλάς. Αυτός ο λεγόμενος τύπος ίχνους του Σέλμπεργκ είχε μια εντυπωσιακή ομοιότητα με τους ρητούς τύπους, γεγονός που έδωσε αξιοπιστία στην εικασία των Χίλμπερτ-Πόλια.

### δεκαετία του 1970 και τυχαίοι πίνακες

Ο Χαγκ Μοντγκόμερι διερεύνησε και διαπίστωσε ότι η στατιστική κατανομή των μηδενικών στην κρίσιμη γραμμή έχει μια ορισμένη ιδιότητα, η οποία σήμερα ονομάζεται Υπόθεση συσχέτισης ζεύγους του Μοντγκόμερι. Τα μηδενικά τείνουν να μην συγκεντρώνονται πολύ κοντά μεταξύ τους, αλλά να απωθούνται. Επισκεπτόμενος το 1972 το Ινστιτούτο Προηγμένων Μελετών, έδειξε αυτό το αποτέλεσμα στον Φρήμαν Ντάυσον, έναν από τους θεμελιωτές της θεωρίας των τυχαίων πινάκων.

Ο Ντάισον είδε ότι η στατιστική κατανομή που βρήκε ο Μοντγκόμερι φαινόταν να είναι η ίδια με την κατανομή συσχέτισης ζεύγους για τις ιδιοτιμές ενός τυχαίου ερμιτιανού πίνακα. Αυτές οι κατανομές έχουν σημασία στη φυσική - οι ιδιοκαταστάσεις μιας Χαμιλτονιανής, παραδείγματος χάριν οι ενεργειακές στάθμες ενός ατομικού πυρήνα, ικανοποιούν τέτοιες στατιστικές. Μεταγενέστερες εργασίες επιβεβαίωσαν σε μεγάλο βαθμό τη σύνδεση μεταξύ της κατανομής των μηδενικών της συνάρτησης ζήτα του Ρίμαν και των ιδιοτιμών ενός τυχαίου ερμιτιανού πίνακα που προέρχεται από το μοναδιαίο σύνολο του Γκαουσιανού, και πιστεύεται πλέον ότι και οι δύο υπακούουν στις ίδιες στατιστικές. Έτσι, η εικασία Χίλμπερτ-Πόλια έχει πλέον μια πιο στέρεη βάση, αν και δεν έχει οδηγήσει ακόμη σε απόδειξη της υπόθεσης Ρίμαν.

### Μεταγενέστερες εξελίξεις

Το 1998, ο Αλέν Κον διατύπωσε έναν τύπο ίχνους που είναι στην πραγματικότητα ισοδύναμος με την υπόθεση Ρίμαν. Αυτό ενίσχυσε την αναλογία με τον τύπο ίχνους Σέλμπεργκ σε σημείο που να δίνει ακριβείς δηλώσεις. Δίνει μια γεωμετρική ερμηνεία του ρητού τύπου της θεωρίας αριθμών ως ιχνοστοιχείο στη μη αντιμεταθετική γεωμετρία των τάξεων Αντέλ.

## Πιθανή σύνδεση με την κβαντομηχανική
Μια πιθανή σύνδεση του τελεστή Χίλμπερτ - Πόλια με την κβαντομηχανική δόθηκε από τον Πόλια. Ο τελεστής της εικασίας Χίλμπερτ-Πόλια είναι της μορφής \tfrac{1}{2}+iH όπου H είναι η Χαμιλτονιανή ενός σωματιδίου μάζας m που κινείται υπό την επίδραση ενός δυναμικού V(x). Η εικασία Ρίμαν είναι ισοδύναμη με τον ισχυρισμό ότι η Χαμιλτονιανή είναι Ερμιτιανή, ή ισοδύναμα ότι η V είναι πραγματική.

Χρησιμοποιώντας τη θεωρία διαταραχών πρώτης τάξης, η ενέργεια της *n*th ιδιόμορφης κατάστασης σχετίζεται με την τιμή προσδοκίας του δυναμικού:

: E_{n}=E_{n}^{0}+ \left. \left \langle \varphi^{0}_n \right | V \left | \varphi^{0}_n \right. \right \rangle 

όπου E^{0}_n και \varphi^{0}_n είναι οι ιδιοτιμές και οι ιδιοκαταστάσεις της Χαμιλτονιανής του ελεύθερου σωματιδίου. Η εξίσωση αυτή μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι μια ολοκληρωτική εξίσωση Φρέντολμ πρώτου είδους, με τις ενέργειες E_n. Τέτοιες ολοκληρωτικές εξισώσεις μπορούν να επιλυθούν με τη βοήθεια του πυρήνα επίλυσης, έτσι ώστε το δυναμικό να μπορεί να γραφεί ως εξής

: V(x)=A\int_{-\infty}^{\infty} \left (g(k)+\overline{g(k)}-E_{k}^{0} \right )\,R(x,k)\,dk 

όπου R(x,k) είναι ο πυρήνας της επίλυσης, A είναι μια πραγματική σταθερά και

: g(k)=i \sum_{n=0}^{\infty} \left(\frac{1}{2}-\rho_n \right)\delta(k-n) 

όπου \delta(k-n) είναι η συνάρτηση δέλτα του Ντιράκ, και οι \rho_n είναι οι «μη τετριμμένες» ρίζες της συνάρτησης ζήτα \zeta (\rho_n)=0 .

Οι Μάικλ Μπέρι και Τζόναθαν Κίτινγκ υπέθεσαν ότι η Χαμιλτονιανή *H* είναι στην πραγματικότητα κάποια κβάντωση της κλασικής Χαμιλτονιανής *xp* όπου *p* είναι η κανονική ορμή που σχετίζεται με το *x* Ο απλούστερος ερμιτιανός τελεστής που αντιστοιχεί στην *xp* είναι

:\hat{H} = \tfrac1{2} (\hat{x}\hat{p}+\hat{p}\hat{x}) = - i \left( x \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d} x} + \frac1{2} \right).

Αυτή η βελτίωση της εικασίας Χίλμπερτ-Πόλια είναι γνωστή ως «εικασία Μπέρι» (ή «εικασία Μπέρι-Κίτινγκ»). Από το 2008, απέχει ακόμη αρκετά από το να είναι συγκεκριμένη, καθώς δεν είναι σαφές σε ποιο χώρο θα πρέπει να ενεργεί αυτός ο τελεστής για να έχουμε τη σωστή δυναμική, ούτε πώς να τον κανονικοποιήσουμε για να έχουμε τις αναμενόμενες λογαριθμικές διορθώσεις. Οι Μπέρι και Κίτινγκ υπέθεσαν ότι εφόσον αυτός ο τελεστής είναι αναλλοίωτος υπό διαστολές, ίσως η οριακή συνθήκη *f*(*nx*)&nbsp;=&nbsp;*f*(*x*) για ακέραιο *n* μπορεί να βοηθήσει να πάρουμε τα σωστά ασυμπτωτικά αποτελέσματα που ισχύουν για μεγάλα *n*.

: \frac{1}{2} + i \frac{ 2\pi n}{\log n}. 

Τον Μάρτιο του 2017 δημοσιεύθηκε μια εργασία των Καρλ Μ. Μπέντερ, Ντόρτζε Κ. Μπρόντι και Μάρκους Π. Μύλλερ  η οποία βασίζεται στην προσέγγιση του Μπέρι στο πρόβλημα. Εισήγαγαν τον τελεστή

:\hat{H} = \frac{1}{1-e^{-i\hat{p}}} \left (\hat{x}\hat{p}+\hat{p}\hat{x} \right ) \left (1-e^{-i\hat{p}} \right )

ο οποίος, όπως ισχυρίστηκαν, ικανοποιούσε κάποιες τροποποιημένες εκδοχές των όρων της εικασίας Χίλμπερτ-Πόλια. Ο Ζαν Μπελισάρ επέκρινε την εργασία αυτή και οι συγγραφείς απάντησαν με διευκρινίσεις. Επιπλέον, ο Φρέντερικ Μόξλεϊ προσέγγισε το πρόβλημα με μια εξίσωση Σρέντινγκερ

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
*English - Greek Dictionary of Pure and Applied Mathematics Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
*Αγγλοελληνικό Λεξικό Μαθηματικής Ορολογίας - Πανεπιστήμιο Κύπρου
* Ευκλείδεια Γεωμετρία - Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο
* Θεωρία ομάδων και Λι αλγεβρών -Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών
* Θεωρία Αριθμών και Εφαρμογές
* Υπολογιστική Θεωρία Αριθμών

## Δείτε επίσης
* Θεωρία αριθμών
* Αλγεβρική θεωρία αριθμών
* Φυσικός λογάριθμος
* Πρώτος αριθμός Μερσέν
* Δίδυμοι πρώτοι αριθμοί
* e (μαθηματική σταθερά)
* Πρώτος αριθμός
* Δίδυμοι πρώτοι αριθμοί
* Γενικευμένη υπόθεση Ρίμαν
* Φυσικός αριθμός
* Εικασία του Λεζάντρ
* Θεμελιώδες θεώρημα αριθμητικής
* Αλγεβρική γεωμετρία
* Υπόθεση H του Σίνζελ
* Συνάρτηση Όιλερ
* Ευκλείδειος χώρος

## Βιβλιογραφία
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Παραπομπές

* .
.
*. Here the author explains in what sense the problem of Hilbert–Polya is related with the problem of the Gutzwiller trace formula and what would be the value of the sum  \exp(i\gamma)  taken over the imaginary parts of the zeros.
* 

## Πηγές
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Κατηγορία:Αναλυτική θεωρία αριθμών
Κατηγορία:Εικασίες για πρώτους αριθμούς
Κατηγορία:Πρώτοι αριθμοί
Κατηγορία:Ακέραιοι αριθμοί
Κατηγορία:Άλυτα προβλήματα στα μαθηματικά