Κισλεϊθανία

Η **Κισλεϊθανία** (γερμανικά: Cisleithanien ή Zisleithanien, σλοβενικά: Cislajtanija, ουγγρικά: Ciszlajtánia, τσέχικα: Předlitavsko, σλοβακικά: Predlitavsko, πολωνικά: Przedlitawia, σερβοκροατικά: Цислајтанија / Cislajtanija, ρουμανικά: Cisleithania, ουκρανικά: Цислейтанія / Tsysleitaniia, ιταλικά: Cisleitania), επίσημα **Τα βασίλεια και τα εδάφη που αντιπροσωπεύονται στο Αυτοκρατορικό Συμβούλιο** (γερμανικά: *Die im Reichsrat vertretenen Königreiche und Länder*), ήταν το βόρειο και δυτικό τμήμα της Αυστροουγγαρίας, της Διπλής Μοναρχίας που δημιουργήθηκε με τον Συμβιβασμό του 1867, σε διάκριση από την *Υπερλειθανία* (δηλαδή, τα ουγγρικά εδάφη του Στέμματος του Αγίου Στεφάνου ανατολικά [«πέρα»] του ποταμού Λέιθα). Αυτό το όνομα για την περιοχή ήταν κοινό, αλλά ανεπίσημο.

Η πρωτεύουσα της Κισλεϊθανίας ήταν η Βιέννη, η κατοικία του Αυστριακού αυτοκράτορα. Η περιοχή είχε πληθυσμό 28.571.900 κατοίκων το 1910. Εκτεινόταν από το Βόραρλμπεργκ στα δυτικά μέχρι το Βασίλειο της Γαλικίας και της Λοδομερίας και το Δουκάτο της Βουκοβίνας (σήμερα μέρος της Ουκρανίας και της Ρουμανίας) στα ανατολικά, καθώς και από το Βασίλειο της Βοημίας στα βόρεια μέχρι το Βασίλειο της Δαλματίας (σήμερα μέρος της Κροατίας και του Μαυροβουνίου) στα νότια. Περιλάμβανε τα σημερινά κρατίδια της Αυστρίας (εκτός από το Μπούργκενλαντ), καθώς και τα περισσότερα εδάφη της Τσεχίας και της Σλοβενίας (εκτός από το Πρεκμούριε), τη νότια Πολωνία, την Τεργέστη, την Γκορίτσια, το Ταρβίζιο, το Τρεντίνο και το Νότιο Τυρόλο, την Κροατία, την Ίστρια, τη Δαλματία, το Μαυροβούνιο (Κόλπος Κότορ), τη Ρουμανία (Νότια Βουκοβίνα) και την Ουκρανία (Βόρεια Βουκοβίνα και Γαλικία).

## Όρος
[μικρογραφία| Μικρότερο οικόσημο των αυστριακών εδαφών από το 1915, με τον δικέφαλο αυτοκρατορικό αετό με [Σημαία της Αυστρίας|κόκκινο-λευκό-κόκκινο θυρεό, αυτοκρατορικό στέμμα και αυτοκρατορικό έμβλημα]]
Η λατινική ονομασία *Cisleithania* προέρχεται από αυτήν του ποταμού Λέιθα, ενός παραπόταμου του Δούναβη, που σχηματίζει το ιστορικό σύνορο μεταξύ του Αρχιδουκάτου της Αυστρίας και του Ουγγρικού Βασιλείου στην περιοχή νοτιοανατολικά της Βιέννης (στο δρόμο προς τη Βουδαπέστη). Μεγάλο μέρος της επικράτειάς του βρισκόταν δυτικά (ή, από βιεννέζικη άποψη, σε «αυτήν» την πλευρά) του Λέιθα.

Μετά τις συνταγματικές αλλαγές του Αυστροουγγρικού Συμβιβασμού του 1867, οι κισλεϊθανικές περιοχές του στέμματος (*Kronländer*) συνέχισαν να αποτελούν την Αυστριακή Αυτοκρατορία, αλλά ο τελευταίος όρος σπάνια χρησιμοποιούνταν, προκειμένου να αποφευχθεί η σύγχυση με την εποχή πριν από το 1867, όταν το Βασίλειο της Ουγγαρίας αποτελούσε συστατικό μέρος αυτής της αυτοκρατορίας. Το κάπως μακροσκελές όνομα ήταν *Die im Reichsrat vertretenen Königreiche und Länder* («Τα βασίλεια και τα εδάφη που εκπροσωπούνται στο Αυτοκρατορικό Συμβούλιο»). Η φράση χρησιμοποιούνταν από πολιτικούς και γραφειοκράτες, αλλά δεν είχε επίσημο καθεστώς μέχρι το 1915. Ο τύπος και το ευρύ κοινό τη χρησιμοποιούσαν σπάνια και τότε με υποτιμητική χροιά. Γενικά, τα εδάφη ονομάζονταν απλώς Αυστρία, αλλά ο όρος «αυστριακές γαίες» (*Österreichische Länder*) αρχικά δεν ίσχυε για τα εδάφη του Στέμματος της Βοημίας (δηλαδή, την καθεαυτή Βοημία, το Μαργραβάτο της Μοραβίας και το Δουκάτο της Σιλεσίας) ή για τα εδάφη που προσαρτήθηκαν στους διαμελισμούς της Πολωνίας τον 18ο αιώνα (Βασίλειο της Γαλικίας και της Λοδομερίας) ή της πρώην Βενετικής Δαλματίας (Βασίλειο της Δαλματίας).

Από το 1867, το Βασίλειο της Ουγγαρίας, το Βασίλειο της Κροατίας, το Βασίλειο της Σλαβονίας και το Πριγκιπάτο της Τρανσυλβανίας δεν ήταν πλέον «αυστριακά» εδάφη του στέμματος. Αντίθετα, αποτελούσαν ένα αυτόνομο κράτος, που επίσημα ονομαζόταν «Χώρα του Αγίου Ουγγρικού Στέμματος του Αγίου Στεφάνου» (ουγγρικά: Szent István Koronájának Országai, γερμανικά: Länder der Heiligen Ungarischen Stephanskrone) και κοινώς γνωστό ως *[[Τρανσλεϊθανία]]* ή απλώς Ουγγαρία. Η Συγκυριαρχία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης, που καταλήφθηκε το 1878, αποτελούσε ξεχωριστό τμήμα. Τόσο τα «αυστριακά» όσο και τα «ουγγρικά» εδάφη της Διπλής Μοναρχίας είχαν μεγάλες σλαβικές κατοικημένες περιοχές στο βορρά (Τσέχοι, Σλοβάκοι, Πολωνοί και Ρουθηνοί) καθώς και στο νότο (Σλοβένοι, Κροάτες και Σέρβοι).

## Εδάφη του στέμματος
Η Κισλεϊθανία αποτελούνταν από 15 εδάφη του στέμματος, που είχαν εκπροσώπους στο Αυτοκρατορικό Συμβούλιο (*Reichsrat*), το κοινοβούλιο της Κισλεϊθανίας στη Βιέννη. Οι γαίες του στέμματος με κέντρο το Αρχιδουκάτο της Αυστρίας (*Erzherzogtum Österreich*) δεν ήταν κράτη, αλλά επαρχίες, με τη σύγχρονη έννοια. Ωστόσο, ήταν περιοχές με μοναδικά ιστορικά πολιτικά και νομικά χαρακτηριστικά και ως εκ τούτου ήταν κάτι περισσότερο από απλές διοικητικές περιφέρειες. Έχουν θεωρηθεί ως «ιστορικοπολιτικές οντότητες». 

Κάθε κρατίδιο του στέμματος είχε μια περιφερειακή συνέλευση, τη Λάνταγκ, η οποία θέσπιζε νόμους για θέματα περιφερειακής και ως επί το πλείστον ήσσονος σημασίας. Μέχρι το 1848, ήταν οι παραδοσιακές δίαιτες (συνελεύσεις των κτημάτων του βασιλείου). Διαλύθηκαν μετά τις Επαναστάσεις του 1848 και αναμορφώθηκαν μετά το 1860. Μερικά μέλη κατείχαν τη θέση τους ως *ex officio* μέλη (π.χ. επίσκοποι), ενώ άλλα ήταν εκλεγμένα. Δεν υπήρχε καθολική και ίση ψηφοφορία, αλλά ένα μείγμα προνομίων και περιορισμένων δικαιωμάτων ψήφου. Η εκτελεστική επιτροπή της λάνταγκ ονομαζόταν *Landesausschuss* και επικεφαλής ήταν ένας *[[λαντεσχάουπτμαν]]*, ο οποίος ήταν και πρόεδρος της *λάνταγκ*.

Από το 1868 και μετά, ο ίδιος ο Αυτοκράτορας Φραγκίσκος Ιωσήφ (στο αξίωμά του ως μονάρχης μιας χώρας του στέμματος, όντας βασιλιάς, αρχιδούκας, μέγας δούκας, δούκας ή κόμης) και η Αυτοκρατορική-Βασιλική κυβέρνησή του με επικεφαλής τον Υπουργό-Πρόεδρο της Αυστρίας εκπροσωπούνταν στις πρωτεύουσες των χωρών του στέμματος - εκτός από το Φόραρλμπεργκ, το οποίο διοικούνταν μαζί με το Τυρόλο, και την Ίστρια και την Γκορίτσια-Γκραντίσκα, οι οποίες διοικούνταν μαζί με την Τεργέστη με την κοινή ονομασία Αυστρο-Ιλλυρική Παράκτια - από έναν κρατικό διοικητή (*Statthalter*), ο οποίος σε λίγες χώρες του στέμματος ονομαζόταν *Landespräsident*, ο οποίος ενεργούσε ως επικεφαλής της εκτελεστικής εξουσίας.
δεξιά|μικρογραφία|400x400εσ| '''<u>Αυστροουγγαρία</u>''' :<br />'''Κισλεϊθανία (Αυστριακή Αυτοκρατορία)''': 

# Βοημία
# Μπουκοβίνα
# Καρινθία
# Καρνιόλα
# Δαλματία
# Γαλικία
# Αυστριακή Παράκτια Περιοχή
# Κάτω Αυστρία
# Μοραβία
# Σάλτσμπουργκ
# Σιλεσία
# Στυρία
# Τιρόλο
# Άνω Αυστρία
# Βόραρλμπεργκ

'''Υπερλεϊθανία (Βασίλειο της Ουγγαρίας)''': 

16. Καθεαυτή Ουγγαρία

17. Κροατία-Σλαβονία


'''Αυστροουγγρική Συγκυριαρχία''': 

18. Βοσνία και Ερζεγοβίνη

### Βασίλεια

*  Βασίλειο της Βοημίας (Εδάφη του Βοημικού Στέμματος)
*  Βασίλειο της Δαλματίας
*  Βασίλειο της Γαλικίας και Λοδομερίας

### Αρχιδουκάτα

*  Αρχιδουκάτο της Αυστρίας άνω της Ενς (ανεπίσημα Άνω Αυστρία)
*  Αρχιδουκάτο της Αυστρίας κάτω της Ενς (ανεπίσημα Κάτω Αυστρία)

### Μεγάλα Δουκάτα

*  Μεγάλο Δουκάτο της Κρακοβίας (Υποδιαίρεση της Γαλικίας και Λοδομερίας)

### Δουκάτα

*  Δουκάτο της Μπουκοβίνα
*  Δουκάτο της Καρινθίας
*  Δουκάτο της Καρνιόλας
*  Δουκάτο του Σάλτσμπουργκ
*  Δουκάτο της Σιλεσίας (γη του Στέμματος της Βοημίας)
*  Δουκάτο της Στυρίας

### Μαργραβάτα

*  Μαργραβάτο της Ιστρίας (τμήμα της Αυστριακής Ακτής)
*  Μαργραβάτο της Μοραβίας (γη του Στέμματος της Βοημίας)

### Πριγκιπικές Κομητείες

*  Κομητεία της Γκορίτζια και της Γκραντίσκα (τμήμα της Αυστριακής Ακτής)
*  Κομητεία του Τιρόλου
*  Κομητεία του Φόραρλμπεργκ

### Ελεύθερες Πόλεις

*  Ελευθέρα Πόλη της Τεργέστης (τμήμα της Αυστριακής Ακτής)

### Συγκυριαρχία

*  Συγκυριαρχία Βοσνίας και Ερζεγοβίνης (κυβερνούμενη από κοινού από την *Κισλεϊθανία και Τρανσλεϊθανία*) από το 1878

## Πολιτική
Σύμφωνα με το «Σύνταγμα του Δεκεμβρίου», ένα ανασχηματισμένο σχέδιο του Φεβρουαρίου του 1861 του αυτοκράτορα, η αυστριακή κυβέρνηση ήταν γενικά υπεύθυνη για όλες τις υποθέσεις που αφορούσαν τα εδάφη της Κισλεϊθανίας, εκτός από τον κοινό Αυστροουγγρικό Στρατό, το Αυστροουγγρικό Ναυτικό και το Υπουργείο Εξωτερικών, τα *οποία* όμως παρέμειναν στην αρμοδιότητα του Αυτοκρατορικού και Βασιλικού Υπουργικού Συμβουλίου για τις Κοινές Υποθέσεις της Αυστροουγγαρίας.
μικρογραφία|280x280εσ| Η αρχική συνάντηση του ''Abgeordnetenhaus'' το 1907
Το Αυστριακό *[[Ράιχσρατ]]*, ένα διθάλαμο νομοθετικό σώμα που εφαρμόστηκε το 1861, έγινε το κοινοβούλιο της Κισλεϊθανίας. Αρχικά αποτελούνταν από αντιπροσώπους της *Λαντάγκ*, αλλά το 1873 εισήχθη η άμεση εκλογή της Βουλής των Αντιπροσώπων (*Abgeordnetenhaus*) με δικαίωμα ψήφου τεσσάρων τάξεων για τους άνδρες γαιοκτήμονες και τους αστούς. Η ισότιμη, άμεση, μυστική και καθολική ψηφοφορία —για τους άνδρες— δεν εισήχθη παρά μόνο στην εκλογική μεταρρύθμιση του 1907. Σε αυτή την Κάτω Βουλή (με 353 μέλη το 1873 και 516 το 1907), αρχικά κυριαρχούσαν οι γερμανόφωνοι βουλευτές, αλλά με την επέκταση του δικαιώματος ψήφου οι Σλάβοι απέκτησαν την πλειοψηφία. Ξεκίνησε μια εθνικιστική διαμάχη μεταξύ γερμανόφωνων και Σλάβων βουλευτών, ειδικά στο πλαίσιο της Τσεχικής Εθνικής Αναγέννησης. Ηγέτες του κινήματος, όπως ο Φράντισεκ Παλάτσκι, υποστήριξαν τη χειραφέτηση του σλαβικού πληθυσμού εντός της Μοναρχίας (Αυστροσλαβισμός), ενώ οι πολιτικοί του Νέου Τσεχικού Κόμματος αρνήθηκαν κυρίως το δικαίωμα του *Ράιχσρατ* να λαμβάνει αποφάσεις σχετικές με τις «τσεχικές γαίες» και χρησιμοποίησαν μέσα κωλυσιεργίας καθώς και απουσίες για να τορπιλίσουν το έργο του. Απέναντί τους είχαν ριζοσπαστικούς Γερμανούς εθνικιστές με επικεφαλής τον Γκέοργκ φον Σένερερ, οι οποίοι απαιτούσαν τη διάλυση της Μοναρχίας και την ένωση των «γερμανοαυστριακών» εδαφών με τη Γερμανική Αυτοκρατορία.

Μετά το 1893, καμία κυβέρνηση δεν μπόρεσε να βασιστεί σε κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Παρ' όλα αυτά, Πολωνοί βουλευτές και πολιτικοί όπως ο Κόμης Καζίμιρ Φέλιξ Μπαντένι σημείωσαν κάποια επιτυχία όσον αφορά τους Γαλικιανούς Πολωνούς μέσω ειδικών κανονισμών για αυτήν την «αναπτυσσόμενη χώρα». Ως εκ τούτου, το *Polenklub* έπαιξε εποικοδομητικό ρόλο τις περισσότερες φορές. Η πολιτική συχνά παρέλυε λόγω των εντάσεων μεταξύ διαφορετικών εθνικοτήτων. Όταν η τσεχική παρεμπόδιση στο Ράιχσρατ εμπόδισε το κοινοβούλιο να λειτουργήσει, ο αυτοκράτορας συνέχισε να κυβερνά αυταρχικά μέσω αυτοκρατορικών διαταγμάτων, που υπέβαλε η κυβέρνησή του. Το *Ράιχσρατ* αναστάλθηκε τον Μάρτιο του 1914 κατόπιν εντολής του Υπουργού-Προέδρου Κόμη Καρλ φον Στουργκ, δεν συνεδρίασε κατά τη διάρκεια της Κρίσης του Ιουλίου και δεν επανασυνεδρίασε μέχρι τον Μάιο του 1917, μετά την άνοδο του Αυτοκράτορα Καρόλου το 1916.

Για την εκπροσώπηση σε θέματα που αφορούν ολόκληρη την πραγματική ένωση της Αυστροουγγαρίας (εξωτερικές υποθέσεις, άμυνα και χρηματοδότησή της), το *Ράιχσρατ* διόρισε αντιπροσωπείες 60 μελών για να συζητήσουν αυτά τα θέματα παράλληλα με ουγγρικές αντιπροσωπείες ίδιου μεγέθους και να καταλήξουν, σε ξεχωριστές ψηφοφορίες, στο ίδιο συμπέρασμα κατόπιν σύστασης του αρμόδιου υπουργείου. Στην Κισλεϊθανία, οι 60 αντιπρόσωποι αποτελούνταν από 40 αιρετά μέλη της Βουλής των Αντιπροσώπων (*Abgeordnetenhaus*) και 20 μέλη της Άνω Βουλής (*Herrenhaus*). Οι αντιπροσωπείες συνεδρίαζαν ταυτόχρονα είτε στη Βιέννη είτε στη Βουδαπέστη, αν και χωρικά διαιρεμένες. Σε περίπτωση που δεν λαμβανόταν η ίδια απόφαση σε τρεις προσπάθειες, ο νόμος επέτρεπε τη σύγκληση κοινής συνεδρίασης και των δύο αντιπροσωπειών και την τελική καταμέτρηση των ψήφων συνολικά, αλλά οι Ούγγροι, οι οποίοι απέφευγαν οποιαδήποτε αυτοκρατορική «στέγη» πάνω από το μέρος τους στη διπλή μοναρχία, καθώς και οι κοινοί υπουργοί, απέφευγαν προσεκτικά να φτάσουν σε αυτή την κατάσταση. Η Αυστροουγγαρία ως κοινή οντότητα δεν είχε δική της δικαιοδοσία και νομοθετική εξουσία, η οποία διαμορφώθηκε από το γεγονός ότι δεν υπήρχε κοινό κοινοβούλιο. Οι κοινές διπλωματικές και στρατιωτικές υποθέσεις διαχειρίζονταν από αντιπροσωπείες του Αυτοκρατορικού Συμβουλίου και του ουγγρικού κοινοβουλίου. Σύμφωνα με τον συμβιβασμό, τα μέλη των αντιπροσώπων από τα δύο κοινοβούλια δεν είχαν δικαίωμα να συζητούν, δεν είχαν δικαίωμα να εισάγουν νέες προοπτικές και να προβάλλουν δικές τους ιδέες κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεων, δεν ήταν τίποτα περισσότερο από προεκτάσεις των δικών τους κοινοβουλίων. Όλες οι αποφάσεις έπρεπε να επικυρωθούν από το Αυτοκρατορικό Συμβούλιο στη Βιέννη και από το Ουγγρικό Κοινοβούλιο στη Βουδαπέστη. Χωρίς τις επικυρώσεις του αυστριακού και του ουγγρικού κοινοβουλίου, οι αποφάσεις των αντιπροσώπων δεν ήταν έγκυρες στην Αυστρία ή στο Βασίλειο της Ουγγαρίας. 

## Πληθυσμός
Η μεγαλύτερη ομάδα εντός της Κισλεϊθανίας ήταν οι Αυστριακοί Γερμανοί (συμπεριλαμβανομένων των Εβραίων που μιλούσαν γίντις), οι οποίοι αποτελούσαν περίπου το ένα τρίτο του πληθυσμού. Οι γερμανόφωνοι και οι Τσέχοι αποτελούσαν την πλειοψηφία του πληθυσμού. Σχεδόν το 60% του πληθυσμού της Κισλεϊθανίας ήταν εθνοτικά Σλάβοι.

## Θρησκεία
Οι θρησκευτικές ομάδες στηn Kισλεϊθανία περιλάμβαναν Ρωμαιοκαθολικούς, Έλληνες Καθολικούς, Ανατολικούς Ορθόδοξους, Ευαγγελικοί, Μουσουλμάνους και Εβραίους. Οι Ρωμαιοκαθολικοί ήταν η μεγαλύτερη θρησκευτική ομάδα στη χώρα, που αντιπροσώπευε το 79% του πληθυσμού, ενώ από την άλλη πλευρά, οι Έλληνες Καθολικοί αποτελούσαν το 12% του πληθυσμού. Στο αυστριακό μισό, η Ορθόδοξη εκκλησία είχε 770.000 πιστούς, κυρίως συγκεντρωμένους στη Δαλματία και τη Βουκοβίνα, που αντιπροσώπευαν το 2,3% του πληθυσμού. Οι Ευαγγελικές εκκλησίες είχαν 600.000 πιστούς, που αντιπροσώπευαν το 2% του πληθυσμού της Κισλεϊθανίας. Οι Μουσουλμάνοι, κυρίως Σουνίτες, έγιναν πολίτες της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας μετά την κατοχή το 1878 και αργότερα την προσάρτηση το 1908. Εκείνη την εποχή ονομάζονταν Μωαμεθανοί και αποτελούσαν το 1,2% του πληθυσμού. Οι Εβραίοι, σύμφωνα με την πηγή, αντιπροσώπευαν το 4,6% του συνολικού Αυστροουγγρικού πληθυσμού. 

## Δείτε επίσης

* Αυτοκρατορικό Στέμμα της Αυστρίας
* Γερμανοαυστριακή Δημοκρατία

## Παραπομπές

## Πηγές

* 
* Catherine Horel (2023). *Multicultural Cities of the Habsburg Empire, 1880–1914: imagined communities and conflictual encounters.* Budapest-Vienna-New York: Central European University Press.

Κατηγορία:Γεωγραφία της Ευρώπης
Κατηγορία:Αυστροουγγαρία
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις