Άτλας (χαρτογραφία)

μικρογραφία|Μπροστινό μέρος του άτλαντα του Μερκάτορ του 1595
[μικρογραφία| Παγκόσμιος χάρτης ''[Theatrum Orbis Terrarum* (*Θέατρο της* *σφαίρας* *του κόσμου*) του [[Αβραάμ Ορτέλιους]], 1570]]
[[Αρχείο:Speculum_Orbis_Terrae.jpg|μικρογραφία| Σελίδα τίτλου του *Speculum Orbis Terrae*, του [[Κορνέλης ντε Τζοντέ|Κορνέλη ντε Τζόντε]]. Ο Κορνέλης ήταν γιος του [[Τζέραρντ ντε Τζοντέ|Γεράρδου ντε Τζόντε]]. Όταν ο πατέρας του πέθανε το 1591, ο Κορνέλης ντε Τζοντέ ανέλαβε τη δουλειά του μη ολοκληρωμένου προγράμματος άτλαντα του πατέρα του (*Speculum Orbis Terrarum*, που δημοσιεύθηκε αρχικά το 1578), το οποίο τελικά δημοσίευσε το 1593.]]
[[Αρχείο:Nova_et_Accuratissima_Terrarum_Orbis_Tabula_(J.Blaeu,_1664).jpg|μικρογραφία| Ο [[παγκόσμιος χάρτης]] του [[Τζόαν Μπλάου|Μπλάου]], που αρχικά ετοίμασε ο Joan Blaeu για το *Atlas Maior του,* που δημοσιεύτηκε στο πρώτο βιβλίο του *Atlas Van Loon* (1664).]]
[[Αρχείο:Banduri,_Covens_et_Mortier_and_Lisle._Imperii_Orientalis_et_Circumjacentium_Regionum.1742.jpg|μικρογραφία| *Imperii Orientalis et Circumjacentium Regionum* από [[Γκυγιόμ Ντελίλ|Guillaume Delisle]] (1742)]]
Ο *'άτλας*' είναι μια συλλογή [[Χάρτης|χαρτών]]. Συνήθως είναι μια δέσμη [[παγκόσμιος χάρτης|χαρτών της Γης]] ή μιας περιοχής της [[Γη]]ς.

Οι άτλαντες παραδοσιακά είναι δεμένοι σε μορφή βιβλίου, αλλά σήμερα πολλοί ατλάντες είναι σε μορφή [[Πολυμέσα|πολυμέσων]]. Εκτός από την παρουσίαση [[Γεωγραφία|γεωγραφικών]] χαρακτηριστικών και [[Πολιτική|πολιτικών]] ορίων, πολλοί άτλαντες συχνά διαθέτουν [[Γεωπολιτική|γεωπολιτικά]], κοινωνικά, [[Θρησκεία|θρησκευτικά]] και [[Οικονομία|οικονομικά]] [[Στατιστική|στατιστικά]]. Έχουν επίσης πληροφορίες σχετικά με το χάρτη και τα μέρη σε αυτόν.

== Ετυμολογία ==
Η έννοια του άτλαντα με τη σύγχρονη έννοια και η κατηγορία του άτλαντα ήταν το πνευματικό τέκνο και μεταξύ των πρωτοποριακών συνεισφορών των [[Πρώιμη σύγχρονη ολλανδική χαρτογραφία|πρώιμων σύγχρονων χαρτογράφων, γεωγράφων και κοσμογράφων των Κάτω Χωρών]], κυρίως του [[Γεράρδος Μερκάτορ|Γεράρδου Μερκάτορ]] (ο οποίος χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τον όρο «άτλας» για μια συλλογή χαρτών) και του [[Αβραάμ Ορτέλιους|Αβραάμ Ορτέλιου]] (που συχνά αναγνωριζόταν ως δημιουργός του [[Theatrum Orbis Terrarum|πρώτου αληθινού άτλαντα με τη σύγχρονη έννοια]]). Η χρήση της λέξης «άτλας» σε γεωγραφικό πλαίσιο χρονολογείται από το 1595 όταν ο Γερμανοφλαμανδός γεωγράφος Γεράρδος Μερκάτορ δημοσίευσε το *Atlas Sive Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et Fabricati Figura* (*Άτλας ή κοσμογραφικοί διαλογισμοί για τη δημιουργία του σύμπαντος, και το σύμπαν όπως δημιουργήθηκε*). Αυτός ο τίτλος παρέχει τον ορισμό του Μερκάτορ για τη λέξη ως περιγραφή της δημιουργίας και της μορφής ολόκληρου του σύμπαντος, όχι απλώς ως συλλογή χαρτών. Ο τόμος που δημοσιεύθηκε ένα χρόνο μετά το θάνατό του είναι ένα κειμένου με μεγάλο εύρος, αλλά, καθώς εξελίχθηκαν οι εκδόσεις, έγινε απλώς μία συλλογή χαρτών και από τα μέσα του δέκατου έβδομου αιώνα η λέξη χρησιμοποιήθηκε με αυτή την έννοια. Ο νεολογισμός που επινοήθηκε από τον Μερκάτορ ήταν ένα σημάδι του σεβασμού του για τον [[Τιτάνες|Τιτάνα]] [[Άτλας (μυθολογία)|Άτλαντα]], τον «βασιλιά της Μαυριτανίας», τον οποίο θεωρούσε ως τον πρώτο σπουδαίο γεωγράφο.

== Ιστορία των ατλάντων ==
Το πρώτο έργο που περιείχε συστηματικά διατεταγμένους χάρτες ομοιόμορφου μεγέθους που αντιπροσωπεύουν τον πρώτο σύγχρονο άτλαντα δημιουργήθηκε από τον Ιταλό χαρτογράφο [[Pietro Coppo|Πιέτρο Κόπο]] στις αρχές του 16ου αιώνα, ωστόσο δεν δημοσιεύθηκε τότε, οπότε συμβατικά δεν θεωρείται ο πρώτος άτλας. Αντίθετα, αυτός ο τίτλος απονέμεται στη συλλογή χαρτών *Theatrum Orbis Terrarum* που δημιουργήθηκε από τον χαρτογράφο [[Αβραάμ Ορτέλιους]], από το [[Δουκάτο της Βραβάντης]], η οποία εκτυπώθηκε το 1570. Υπάρχει, ωστόσο, πολύ μεγάλη διαφορά στον τρόπο με τον οποίο οι άτλαντες εκδίδονταν τον 16ο-19ο αιώνα και σήμερα. Σε αντίθεση με σήμερα, οι περισσότεροι ατλάντες δεν ήταν βιβλιοδετημένοι και έτοιμοι για αγορά από τον πελάτη, αλλά τα πιθανά συστατικά μέρη τους αποθηκεύονταν ξεχωριστά. Ο πελάτης θα μπορούσε να αλλάξει το περιεχόμενο σύμφωνα με τις προτιμήσεις του, να έχει τους χάρτες χρωματισμένους/επιχρυσωμένους ή όχι και αφού ο εκδότης και ο πελάτης συμφωνούσαν, τότε γινόταν η βιβλιοδεσία του άτλαντα. Επομένως, είναι πιθανό πρώιμοι τυπωμένοι άτλαντες με την ίδια σελίδα τίτλου να έχουν διαφορετικό περιεχόμενο.

== Τύποι ατλάντων ==
Ένας *ταξιδιωτικός άτλας* κατασκευάζεται για εύκολη χρήση κατά τη διάρκεια του ταξιδιού και συχνά έχει σπειροειδείς συνδέσεις, ώστε να μπορεί να διπλωθεί επίπεδα (για παράδειγμα διάσημοι ατλάντες A-Z της [[Geographers 'AZ Map Company|εταιρείας Α-Ζ Χάρτες Γεωγράφων]]). Έχει χάρτες σε μεγάλη μεγένθυνση, ώστε οι χάρτες να μπορούν να εξεταστούν εύκολα. Ένας ταξιδιωτικός άτλας μπορεί επίσης να αναφέρεται ως *οδικός χάρτης.*

Ένας *επιτραπέζιος άτλας* είναι παρόμοιος με ένα [[Έργο αναφοράς|βιβλίο αναφοράς]]. Μπορεί να είναι σε σκληρόδετη μορφή ή με χαρτόδετο εξώφυλο.

Υπάρχουν άτλαντες των άλλων πλανητών (και των δορυφόρων τους) του [[Ηλιακό σύστημα|Ηλιακού Συστήματος]].

Υπάρχουν άτλαντες [[ανατομία]]ς, που χαρτογραφούν τα όργανα του ανθρώπινου σώματος ή άλλων οργανισμών.

== Επιλεγμένοι άτλαντες ==
Ορισμένοι χαρτογραφικά ή εμπορικά σημαντικοί άτλαντες είναι οι ακόλουθοι:

=== 17ος αιώνας και νωρίτερα ===
* *Atlas Sive Cosmographicae* (Μερκάτορ, Ντούισμπουργκ, στη σημερινή Γερμανία, 1595)
* *Atlas Novus* (Μπλάου, Ολλανδία, 1635–1658)
* *Atlas Maior* (Μπλάου, Ολλανδία, 1662–1667)
* *Cartes générales de toutes les πάρτι du monde* (Γαλλία, 1658–1676)
* *Dell'Arcano del Mare* (Αγγλία / Ιταλία, 1645–1661)
* *Χάρτης Piri Reis* (Οθωμανική Αυτοκρατορία, 1570–1612)
* *Theatrum Orbis Terrarum* (Ορτέλιους, Ολλανδία, 1570–1612)
* *Klencke Atlas* (1660, ένα από τα μεγαλύτερα βιβλία στον κόσμο)
* *Η Βρετάνη* ([[Τζον Όγκλιμπι|John Ogilby]], 1670–1676)

=== 18ος αιώνας ===
* *Atlas Nouveau* (Άμστερνταμ, 1742)
* *Britannia Depicta* (Λονδίνο, 1720)
* *Cary's New and Correct English Atlas* (Λονδίνο, 1787)

=== 19ος αιώνας ===
* *Andrees Allgemeiner Handatlas* (Γερμανία, 1881–1939 · στο Ηνωμένο Βασίλειο ως *Times Atlas of the World*, 1895)
* *Rand McNally Atlas* (Ηνωμένες Πολιτείες, 1881 – σήμερα)
* *Stielers Handatlas* (Γερμανία, 1817–1944)
* *Times Atlas of the World* (Ηνωμένο Βασίλειο, 1895 – σήμερα)

=== 20ός αιώνας ===
* *Atlante Internazionale del Touring Club Italiano* (Ιταλία, 1927–1978)
* *Atlas Linguisticus* (Αυστρία, 1934)
* *Atlas Mira* (Σοβιετική Ένωση / Ρωσία, 1937 – σήμερα)
* *Geographers 'A – Z Street Atlas* (Ηνωμένο Βασίλειο, 1938 – σήμερα)
* *Gran Atlas Aguilar* (Ισπανία, 1969/1970)
* *Ο ιστορικός άτλας της Κίνας* (Κίνα)
* *National Geographic Atlas* του κόσμου (Ηνωμένες Πολιτείες, 1963 – σήμερα)
* *Pergamon World Atlas* (1962/1968)

=== 21ος αιώνας ===
* *Περιβαλλοντικός Άτλας της Βόρειας Αμερικής''

## Βιβλιογραφικές αναφορές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

; Πηγές

* Σχετικά με την προέλευση του όρου "Άτλας" 

; Διαδικτυακοί άτλαντες

* Παγκόσμιος Άτλας
* OKROK-Atlas Online: Άτλας για τη χωρική ανάπτυξη στην Αυστρία
* Δίκτυο Γεωγραφίας
* MapChart EarthAtlas, δωρεάν διαδικτυακός άτλας με διαδραστικούς χάρτες για θέματα όπως η δημογραφία, η οικονομία, η υγεία και το περιβάλλον.
* National Geographic MapMachine

; Ιστορία των ατλάντων

* Atlases, στον ιστότοπο της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου των ΗΠΑ - μια συζήτηση πολλών σημαντικών ατλάντων, με μερικές εικόνες. Μέρος της Γεωγραφίας και των Χαρτών, ένας εικονογραφημένος οδηγός.

; Ιστορικοί άτλαντες online

* Centennia Historical Atlas απαραίτητο υλικό στην Αμερικανική Ναυτική Ακαδημία για πάνω από μια δεκαετία.
* Λίστα ιστοτόπων ιστοτόπων χαρτών, Βιβλιοθήκη Perry – Castañeda, Πανεπιστήμιο του Τέξας
* Ryhiner Collection Σύνθετος άτλας με χάρτες, σχέδια και απόψεις από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα, καλύπτοντας τον κόσμο, με περίπου 16.000 εικόνες συνολικά.
* Χειρόγραφοι Άτλαντες που βρίσκονται στις βιβλιοθήκες του Πανεπιστημίου της Πενσυλβανίας  - πλήρως ψηφιοποιημένες με περιγραφές
* Historical Atlas in Persuasive Cartography, The PJ Mode Collection, Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Κορνέλ

; Άλλοι σύνδεσμοι

* Google Earth: ένας οπτικός 3D διαδραστικός άτλας.
* Το λογισμικό World Wind της NASA .
* Wikimapia ένα wikiproject που έχει σχεδιαστεί για να περιγράψει ολόκληρο τον κόσμο.

Κατηγορία:Χαρτογραφία