Καλάβρυτα

Τα **Καλάβρυτα** είναι ορεινή κωμόπολη του Νομού Αχαΐας. Είναι χτισμένα στους πρόποδες των Αροανιών Ορέων (Χελμού) σε υψόμετρο 735 περίπου μέτρων. Αποτελούν έδρα του ομώνυμου Δήμου, καθώς και της άλλοτε ομώνυμης Επαρχίας. Ο πληθυσμός τους σύμφωνα με την απογραφή του 2021 ανέρχεται σε 1.600 μόνιμους κατοίκους, ενώ αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του νομού και έναν από τους σημαντικότερους οικισμούς της ορεινής Πελοποννήσου.
μικρογραφία|Άποψη των Καλαβρύτων

## Ιστορία

Η πολίχνη των Καλαβρύτων είναι χτισμένη στην θέση της αρχαίας Αρκαδικής πόλης Κυναίθης (ή Κύναιθας) η οποία ανήκε στο τμήμα της Αζανίας. Το όνομα *Καλάβρυτα*, που σύμφωνα με τους ειδικούς ερμηνεύεται ως «καλές βρύσες» και φαίνεται να το απέκτησε την εποχή της Φραγκοκρατίας τον 13ο αιώνα μ.Χ., όταν αποτέλεσε έδρα μιας από τις δώδεκα Βαρωνίες του Πριγκιπάτου της Αχαΐας, με πρώτο Βαρώνο τον Όθωνα ντε Τουρναί (Othon de Tournay) που έκτισε το κάστρο του πάνω στα ερείπια της ακρόπολης της αρχαίας Κύναιθας. Στη Γαλλική παραλλαγή του Χρονικού του Μορέως αναφέρεται ως *Calovrate*.

Το 1430 τα Καλάβρυτα γίνονται έδρα μιας εκ των τριών ανεξαρτήτων βυζαντινών ηγεμονιών (δεσποτάτα) στις οποίες ήταν χωρισμένη τότε η Πελοπόννησος με πρώτο δεσπότη το Θωμά Παλαιολόγο. Δύο χρόνια αργότερα την δεσποτεία των Καλαβρύτων αναλαμβάνει ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, ο οποίος διατηρεί τη θέση αυτή μέχρι το 1443.

### Ελληνική Επανάσταση
Η περιοχή των Καλαβρύτων συμμετείχε τόσο στην Επανάσταση του 1770 (Ορλωφικά) όσο και στον Αγώνα του 1821 όπου η έκβαση του είχε ως αποτέλεσμα την απελευθέρωση μεγάλου μέρους της σημερινής Ελλάδας και την ίδρυση του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους. Στην πρώτη περίπτωση ο μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Παρθένιος κήρυξε την τοπική εξέγερση ενώ το 1821 στο μοναστήρι της Αγίας Λαύρας κηρύχτηκε η επανάσταση από τον Παλαιών Πατρών Γερμανό και τους οπλαρχηγούς της περιοχής και γενικά της Πελοποννήσου που είχαν συγκεντρωθεί εκεί (βλ. και Δοξολογία στην Αγία Λαύρα).

Στην ευρύτερη περιοχή των Καλαβρύτων έγιναν σποραδικές επιθέσεις εναντίον Τούρκων ήδη από τα μέσα Μαρτίου του 1821. Ακολούθησε η επίθεση κατά των Οθωμανικών αρχών και των Τούρκων στρατιωτών, οι οποίοι κλείστηκαν σε δύο ή τρεις πύργους εντός των Καλαβρύτων. Η πολιορκία κράτησε λίγες ημέρες, κατά τον Π. Π. Γερμανό και άλλες πηγές ή πέντε ημέρες κατά τους Σπηλιάδη (Α', 60) και Φιλήμονα, με την πόλη να απελευθερώνεται από τον οθωμανικό ζυγό στις 21 Μαρτίου, γεγονός που αποτελεί την πρώτη μεγάλη νίκη του εθνικού αγώνα. Κάποιοι σύγχρονοι κυρίως ιστορικοί θεωρούν ότι η πιθανότερη ημερομηνία απελευθέρωσης των Καλαβρύτων είναι η 25η Μαρτίου, ωστόσο οι περισσότεροι συγγραφείς που έγραψαν για την επανάσταση κατά τη διάρκειά της ή κατά τις επόμενες δεκαετίες, αναφέρουν ότι η πόλη απελευθερώθηκε είτε στις 21 Μαρτίου/2 Απριλίου είτε στις 23 Μαρτίου/4 Απριλίου. Ιδιαίτερα διαφωτιστική είναι η μαρτυρία του Θεόδωρου Ρηγόπουλου (γραμματικού του Θ. Κολοκοτρώνη) που τη εποχή εκείνη ήταν μαθητής στη Σχολή του Σωποτού (χωριό κοντά στα Καλάβρυτα). Ο ίδιος γράφει στα απομνημονεύματά του, ότι στις 21 Μαρτίου τα μαθήματα στη σχολή διακόπηκαν λόγω του ξεσπάσματος της επανάστασης οπότε αυτός και οι υπόλοιποι μαθητές έπρεπε να επιστρέψουν στα σπίτια τους. Όταν την επομένη μέρα (22 Μαρτίου) έφτασε στο χωριό του, έμαθε από τον πατέρα του και τον αδελφό Γεώργιο που συμμετείχαν στην πολιορκία των Καλαβρύτων, ότι οι Τούρκοι είχαν ήδη παραδοθεί αφού αντιστάθηκαν για λίγες μέρες. Η μαρτυρία αυτή φαίνεται να επιβεβαιώνει την επικρατούσα εκδοχή ότι τα Καλάβρυτα απελευθερώθηκαν στις 21 Μαρτίου. Την είδηση για την έναρξη της Επανάστασης στα Καλάβρυτα έφερε στην Ύδρα στις 27 Μαρτίου 1821 ο Παναγιωτάκης Βαφειόπουλος, που είχε σταλεί με πλοίο στα παράλια της Πελοποννήσου να παρακολουθεί τα γεγονότα.

Εξαιτίας του πρωταγωνιστικού τους ρόλου στην Επανάσταση του 1821, τα Καλάβρυτα πυρπολήθηκαν δύο φορές από τα στρατεύματα Ιμπραήμ, το 1826 και το 1827. Αμερικανός προτεστάντης ιεραπόστολος που επισκέφθηκε τα Καλάβρυτα το 1829 αναφέρει τις καταστροφές αλλά διαπιστώνει από τα εναπομείναντα σπίτια ότι η πόλη ήταν καλοχτισμένη. Επίσης αναφέρει ότι ήταν ήδη πεποίθηση ότι η σημαία της Επανάστασης υψώθηκε πρώτα στα Καλάβρυτα από τον Παλαιών Πατρών Γερμανό.

Μετά την Απελευθέρωση ορίζονται έδρα του Δήμου Καλαβρύτων και κατά τη διοικητική διαίρεση του 1836 αναφέρονται επίσης με το όνομα Κυναίθη.

### Σφαγή των Καλαβρύτων
μικρογραφία|Μέρος του μνημείου των εκτελεσθέντων της 13ης Δεκεμβρίου 1943

Τα Καλάβρυτα υπήρξαν μία από τις περιοχές της Ελλάδας που βίωσαν με τον σκληρότερο τρόπο τα ναζιστικά γερμανικά αντίποινα και βιαιοπραγίες κατά τη διάρκεια της Κατοχής.

Στις 13 Δεκεμβρίου του 1943 ο γερμανικός στρατός κατοχής εκτέλεσε σχεδόν όλο τον ανδρικό πληθυσμό (τους περισσότερους πάνω από την ηλικία των 12 ετών) των Καλαβρύτων και έκαψε ολοσχερώς την πόλη. Για τον αριθμό των θυμάτων και των επιζώντων από τη σφαγή της 13ης Δεκεμβρίου αλλά για το συνολικό αριθμό των θυμάτων από την επιδρομή των Γερμανών στην περιοχή, έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς αντιφατικοί αριθμοί. Οι περισσότερες αναφορές κάνουν λόγο για περισσότερους από 800 νεκρούς. Τα Καλάβρυτα είναι σήμερα χαρακτηρισμένος μαρτυρικός οικισμός.

## Κοινότητα Καλαβρύτων
Η «Καλλικρατική» Τοπική Κοινότητα Καλαβρύτων (τέως Δημοτικό Διαμέρισμα με το Σχέδιο «Καποδίστριας» 1997–2010 και πρώην ανεξάρτητη Κοινότητα 1912–1944) έχει ως έδρα της τον οικισμό των Καλαβρύτων. Κατά την απογραφή του 2021 είχε πληθυσμό 1.702 κατοίκους, ενώ κατά την απογραφή του 2011 είχε 1.829 κάτοικους. Διοικητικά αποτελείται από τους οικισμούς:
::* ο Αυλών [ 31 ]
::* το Βραχνίον [ 13 ]
::* τα Καλάβρυτα [ 1.674 ]
::* οι Κραστικοί [ 54 ]
::* η Μονή Αγίας Λαύρας [ 10 ]
::* το Σούβαρδον [ 38 ]
::* η Στάση Κερπινής [ 9 ]

## Οικονομία και τουρισμός
μικρογραφία|Άποψη των Καλαβρύτων.
Τα Καλάβρυτα σήμερα αποτελούν πόλο έλξης τουριστών. Δέχονται επισκέπτες καθόλη την διάρκεια του χρόνου αλλά κατά την χειμερινή περίοδο είναι η ακμή της επισκεψιμότητάς τους καθώς διαθέτουν μία από τις καλύτερες υποδομές χειμερινού τουρισμού στην Ελλάδα λόγω κυρίως του χιονοδρομικού κέντρου που βρίσκεται εκεί και αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα και πιο σύγχρονα στην ελληνική επικράτεια. Υπολογίζεται ότι στην κυρίως πόλη των Καλαβρύτων είναι διαθέσιμες 2.000 περίπου κλίνες.

Τα Καλάβρυτα καθώς και η γύρω αλλά και η ευρύτερη περιοχή χαρακτηρίζονται από πλούσια φυσική ομορφιά και έχουν ποικίλα φυσικά και ανθρωπογενή αξιοθέατα. Αξιόλογους και δημοφιλείς προορισμούς στην περιοχή των Καλαβρύτων και σε κοντινές τοποθεσίες αποτελούν, μεταξύ άλλων, τα δύο ιστορικά μοναστήρια, της Αγίας Λαύρας και του Μεγάλου Σπηλαίου, το Μουσείο Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος που στεγάζεται στο παλιό δημοτικό σχολείο της πόλης, το Μνημείο Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος (13/12/1943), το Ηρώο της Ελληνικής Επανάστασης 1821, το πλατανόδασος των πηγών του Αροανίου ποταμού στο Πλανητέρο, τα Ύδατα της Στυγός στον Χελμό εκεί απ' όπου πηγάζει ο ποταμός Κράθις, όπως επίσης το Σπήλαιο των Λιμνών κοντά στο χωριό Καστριά και το Φαράγγι του Βουραϊκού ποταμού που το διασχίζει ο περίφημος Οδοντωτός Σιδηρόδρομος.

## Πληθυσμός

Τα Καλάβρυτα γνώρισαν σημαντική πληθυσμιακή ανάπτυξη μέχρι το 1940 αλλά από τότε ο πληθυσμός τους έχει μειωθεί σημαντικά. Η κωμόπολη κατέγραψε τον μεγαλύτερο πληθυσμό της το 1940 (2.297) και τον μικρότερο το 1879 (1.062). Η μεγαλύτερη αύξηση του πληθυσμού έγινε το 1928 (29,8%) και η μικρότερη το 1961 (1,3%). Η μεγαλύτερη μείωση του πληθυσμού έγινε το 1951 (12,4%) και η μικρότερη το 2001 (0,3%). Ωστόσο θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι τα πληθυσμιακά στοιχεία που αναγράφονται στον αντίστοιχο πίνακα, αφορούν τόσο τον πραγματικό όσο και τον μόνιμο πληθυσμό του οικισμού. Πιο συγκεκριμένα στις απογραφές από 1861 μέχρι και το 1981 αναφέρεται ο πραγματικός πληθυσμός του οικισμού, ενώ από το 1991 και μετά αναφέρεται ο μόνιμος πληθυσμός. Αυτό σημαίνει πως η αύξηση κατά 2,6 % του πληθυσμού που παρατηρείται μεταξύ των ετών 1981 και 1991, δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.   
ImageSize  = width:900 height:300
PlotArea   = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = late
Colors =
 id:linegrey2 value:gray(0.9)
 id:linegrey value:gray(0.7)
 id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
 id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
 id:cobar3 value:rgb(0.7,0.3,0.3)
DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:2300
ScaleMajor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:250 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:19 align:left
  bar:1861 from:0 till:1171
  bar:1879 color:cobar3 from:0 till:1062
  bar:1889 from:0 till:1237
  bar:1896 from:0 till:1395
  bar:1907 from:0 till:1295
  bar:1920 from:0 till:1379
  bar:1928 from:0 till:1790
  bar:1940 color:cobar2 from:0 till:2297
  bar:1951 from:0 till:2013
  bar:1961 from:0 till:2039
  bar:1971 from:0 till:1948
  bar:1981 from:0 till:1802
  bar:1991 from:0 till:1848
  bar:2001 from:0 till:1679
  bar:2011 from:0 till:1674
  bar:2021 from:0 till:1600
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1861 at: 1171 text: 1.171 shift:(-14,5)
  bar:1879 at: 1062 text: 1.062 shift:(-14,5)
  bar:1889 at: 1237 text: 1.237 shift:(-14,5)
  bar:1896 at: 1395 text: 1.395 shift:(-14,5)
  bar:1907 at: 1295 text: 1.295 shift:(-14,5)
  bar:1920 at: 1379 text: 1.379 shift:(-14,5)
  bar:1928 at: 1790 text: 1.790 shift:(-14,5)
  bar:1940 at: 2297 text: 2.297 shift:(-14,5)
  bar:1951 at: 2013 text: 2.013 shift:(-14,5)
  bar:1961 at: 2039 text: 2.039 shift:(-14,5)
  bar:1971 at: 1948 text: 1.948 shift:(-14,5)
  bar:1981 at: 1802 text: 1.802 shift:(-14,5)
  bar:1991 at: 1848 text: 1.848  shift:(-14,5)
  bar:2001 at: 1679 text: 1.679 shift:(-14,5)
  bar:2011 at: 1674 text: 1.674 shift:(-14,5)
  bar:2021 at: 1600 text: 1.600 shift:(-14,5)


## Μεταφορές
μικρογραφία|αριστερά|Ο σταθμός του Οδοντωτού στα Καλάβρυτα
μικρογραφία|Ο σταθμός του Οδοντωτού στα Καλάβρυτα
### Σιδηρόδρομος

Ο Οδοντωτός σιδηρόδρομος εγκαινιάστηκε το 1896 και κατασκευάστηκε για να συνδέσει σιδηροδρομικώς το Διακοπτό με τα Καλάβρυτα. Αποτέλεσε ένα από τα δυσκολότερα έργα για την εποχή του λόγω του ιδιαίτερα δύσβατου εδάφους αλλά και του μεγάλου υψομέτρου στο οποίο κατέληγε, καθώς ο Οδοντωτός αποτελεί τον ορεινότερο σιδηρόδρομο της Ελλάδας. Για να ξεπεραστούν αυτές οι δυσκολίες ο σιδηρόδρομος κατασκευάστηκε με την τεχνική της οδόντωσης κατά την οποία το τραίνο γαντζώνεται, χρησιμοποιώντας κατάλληλα γρανάζια, σε οδοντωτές σιδηροτροχιές στις διαδρομές όπου η κλίση του εδάφους υπερβαίνει το 10%. Ο σιδηρόδρομος διασχίζει το Φαράγγι του Βουραϊκού περνώντας σε μεγάλο μήκος του από σήραγγες και γέφυρες, καλύπτοντας συνολικά απόσταση 22 περίπου χιλιομέτρων. Σήμερα χρησιμοποιείται κυρίως για τουριστική περιήγηση σε μία από τις ομορφότερες και εντυπωσιακότερες διαδρομές της Ελλάδας και της Ευρώπης, ενώ επίσης κάθε χρόνο κατά την δεύτερη Κυριακή του Μαΐου, διοργανώνεται από το «Σύλλογο Ορειβασίας και Χιονοδρομίας Καλαβρύτων», το «Πανελλήνιο Πέρασμα» του φαραγγιού με τη συμμετοχή εκατοντάδων ορειβατών και πεζοπόρων.

### Αποστάσεις
Τα Καλάβρυτα απέχουν, μέσω του οδικού δικτύου, περίπου:
* Αχαΐα: 55 χλμ. από το Αίγιο, και 72 χλμ. από την Πάτρα.
* Πελοπόννησος: 86 χλμ. από την Τρίπολη, 110 χλμ. από τον Πύργο, 110 χλμ. από την Κόρινθο, 120 χλμ. από το Άργος, 148 χλμ. από τη Σπάρτη, και 174 χλμ. από την Καλαμάτα.
* Υπόλοιπη Ελλάδα: 190 χλμ. από την Αθήνα.

## Παραπομπές


## Πηγές
* Αποτελέσματα της Απογραφής Πληθυσμού-Κατοικιών 2011 που αφορούν στο Μόνιμο Πληθυσμό της Χώρας, *[[Εφημερίς της Κυβερνήσεως|Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας]]*, τχ. 2ο, φ. 3465 (28 Δεκεμβρίου 2012).
* Ε.Σ.Υ.Ε. - Μόνιμος Πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2001, Αθήνα 2004. ISBN 960-86704-8-9.
* Γεώργιος Παπανδρέου, ''Ιστορία των Καλαβρύτων'', επιμέλεια: Δημήτρης Σ. Αβραμίδης, Έκδοση της Κοινωφελούς Δημοτικής Επιχείρησης Πολιτιστικής και Κοινωνικής Ανάπτυξης και Ποιότητας Ζωής Δήμου Καλαβρύτων (ΔΕΠΑΠΟΖ), Καλάβρυτα 2011, Δεύτερη Έκδοση. ISBN 978-960-89356-3-1 (α' έκδοση: 1928).
* 

## Περαιτέρω ανάγνωση
* 
* 
* Παυλόπουλος, Κωνσταντίνος Α. (2018). «Καλάβρυτα 1821, 1943. "Γη ηρώων, γη μαρτύρων": τοπική και εθνική μνήμη στη δημόσια ιστορία». Διπλωματική εργασία. Πάντειο Πανεπιστήμιο/Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας.
* Αθανάσιος Δ. Τζώρτζης, *Ιστορικό Λεξικό της Επαρχίας Καλαβρύτων. Χωριά, οικισμοί, τοπωνύμια, ιστορία, λαογραφία*, Αθήνα 2014–2016. ISBN (SET) 978-618-81562-6-5. (επτάτομο)

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Δήμος Καλαβρύτων
* Μουσείο Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος – Επίσημη ιστοσελίδα
* Το Ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων, του Γιώργου Πετρόπουλου, *Ριζοσπάστης*, 9 Δεκεμβρίου 2001. Ανακτήθηκε: 24 Μαΐου 2009.
* Οδοντωτός σιδηρόδρομος
* Ιστοσελίδα kalavrytanews.com
* Αξιοθέατα Καλαβρύτων
*  (ντοκιμαντέρ)

Κατηγορία:Κωμοπόλεις της περιφερειακής ενότητας Αχαΐας
Κατηγορία:Δήμος Καλαβρύτων
*
Κατηγορία:Βαρωνία των Καλαβρύτων
Κατηγορία:Μαρτυρικά χωριά και πόλεις της Ελλάδας