Μαρτινίκα

Η **Μαρτινίκα** ή **Μαρτινίκη** (, μαρτινική κρεολή: *Matnik*) είναι ένα νησί με έκταση 1.128 τ.χλμ., μεταξύ της Καραϊβικής Θάλασσας και του Ατλαντικού ωκεανού. Είναι μία υπερπόντια περιοχή (*département d'outre-mer*, ή DOM) της Γαλλίας, και επίσης μια από τις 26 περιοχές της Γαλλίας (ως *région d'outre-mer*) και αναπόσπαστο μέρος της χώρας. Αποικήθηκε από τη Γαλλία το 1635, και από τότε παρέμεινε Γαλλική κτήση εκτός από τρεις σύντομες περιόδους ξένης κατοχής.

## Ετυμολογία
Πιστεύεται ότι το όνομα Μαρτινίκα είναι μια παραφθορά του ντόπιου ονόματος του νησιού (Μαντιάνα / Μαντινίνα, που σημαίνει «νησί των λουλουδιών»), όπως μεταδόθηκε στον Χριστόφορο Κολόμβο όταν επισκέφτηκε το νησί το 1502. Σύμφωνα με τον ιστορικό Σίντνεϊ Ντέινι, το νησί ονομαζόταν "Ζουανακαέρα" από τους Καραΐβους, που σημαίνει «το νησί των ιγκουάνα».

## Ιστορία
### Προ-αποικιακή περίοδος
Οι πρώτοι κάτοικοι του νησιού ήταν οι Αραουάκοι και ακολούθησαν οι Καραΐβοι. Οι Αραουάκοι περιγράφηκαν ως δειλοί ενώ οι Καραΐβοι ως άγριοι κανίβαλοι πολεμιστές. Οι Αραουάκοι προέρχονταν από την Κεντρική Αμερική τον 1ο αιώνα μ.Χ. και οι Καραΐβοι προέρχονταν από τις ακτές της Βενεζουέλας γύρω στον 11ο αιώνα μ.Χ.. Όταν έφτασε ο Κολόμβος, οι Καραΐβοι είχαν σφαγιάσει πολλούς από τους αντιπάλους τους, σώζοντας τις γυναίκες, τις οποίες κρατούσαν για προσωπική ή οικιακή χρήση.

### Ευρωπαϊκή άφιξη και πρώιμη αποικιακή περίοδο
Η Μαρτινίκα χαρτογραφήθηκε από τον Κολόμβο το 1493, αλλά η Ισπανία είχε μικρό ενδιαφέρον για την περιοχή. Ο Χριστόφορος Κολόμβος έφτασε στο νησί στις 15 Ιουνίου του 1502, μετά από 21 ημέρες αληγών ανέμων, το ταχύτερο ταξίδι του στον ωκεανό. Πέρασε τρεις μέρες εκεί ξαναγεμίζοντας τα βαρέλια του νερού, κάνοντας μπάνιο και προετοιμασίες.

Στις 15 Σεπτεμβρίου του 1635, ο Πιέρ Μπαλαίν ντ'Εσναμπύκ, Γάλλος κυβερνήτης του νησιού Άγιος Χριστόφορος, έφτασε στο λιμάνι του Σαιν-Πιερ με 80-150 Γάλλους αποίκους οι οποίοι είχαν εκδιωχθεί από τους Άγγλους. Ο ντ'Εσναμπύκ διεκδίκησε τη Μαρτινίκα για τον Γάλλο βασιλιά Λουδοβίκο ΙΓ΄ και τη γαλλική «Εταιρεία Αμερικανικών Νήσων» (Compagnie des Îles de l'Amérique), και ίδρυσε τον πρώτο ευρωπαϊκό οικισμό στο οχυρό Σαιν-Πιερ. Ο ντ'Εσναμπύκ πέθανε το 1636, αφήνοντας τη Μαρτινίκα και την εταιρεία στα χέρια του ανιψιού του, Ζακ Ντυέλ ντυ Παρκέ, ο οποίος το 1637 έγινε διοικητής του νησιού.

Το 1636, στην πρώτη από τις πολλές αψιμαχίες, οι αυτόχθονες Καραΐβοι ξεσηκώθηκαν εναντίον των αποίκων για να τους διώξουν από το νησί. Οι Γάλλοι απέκρουσαν με επιτυχία τους ντόπιους και τους ανάγκασαν να υποχωρήσουν στο ανατολικό τμήμα του νησιού, στη χερσόνησο Καραβέλ, η οποία ήταν τότε γνωστή ως Καπεστέρ. Όταν οι Καραΐβοι εξεγέρθηκαν εναντίον της γαλλικής κυριαρχίας το 1658, ο κυβερνήτης Σαρλ Ουέλ (Charles Houël du Petit Pré) αντέδρασε με πόλεμο εναντίον τους. Πολλοί σκοτώθηκαν, όσοι επέζησαν αιχμαλωτίστηκαν και εκδιώχθηκαν από το νησί. Μερικοί Καραΐβοι είχαν φύγει στη Δομινίκα ή στον Άγιο Βικέντιο, όπου οι Γάλλοι συμφώνησαν να τους αφήσουν ήσυχους.

Μετά τον θάνατο του ντι Παρκέ το 1658, η χήρα του Μαρί Μπονάρ ντι Παρκέ προσπάθησε να κυβερνήσει τη Μαρτινίκα, αλλά η απέχθεια των κατοίκων στην κυριαρχία της οδήγησε τον βασιλιά Λουδοβίκος ΙΔ΄  να αναλάβει την κυριαρχία του νησιού. Εν τω μεταξύ, οι Ολλανδοί Εβραίοι, που εκδιώχθηκαν από την Πορτογαλική Βραζιλία, εισήγαγαν στο νησί, το 1654, φυτείες ζάχαρης στις οποίες εργάστηκαν Αφρικανοί σκλάβοι. Μεγάλος αριθμός σκλάβων εισήχθει από την Αφρική για να εργαστούν στις φυτείες.

thumb|upright=1.35|Η επίθεση στα γαλλικά πλοία στη Μαρτινίκα το 1667
Το 1667 ο δεύτερος Αγγλο-Ολλανδικός πόλεμος ξέσπασε στην Καραϊβική, με τη Βρετανία να επιτίθεται στον φιλο-ολλανδικό γαλλικό στόλο στη Μαρτινίκα, ουσιαστικά τον καταστρέφει και ενισχύει περαιτέρω τη βρετανική υπεροχή στην περιοχή. Το 1674 οι Ολλανδοί προσπάθησαν να κατακτήσουν το νησί αλλά απωθήθηκαν.

Επειδή υπήρχαν λίγοι καθολικοί ιερείς στις Γαλλικές Αντίλλες, πολλοί από τους πρώτους Γάλλους αποίκους ήταν Ουγενότοι που ζητούσαν μεγαλύτερη θρησκευτική ελευθερία από ό, τι θα μπορούσαν να βιώσουν στην ηπειρωτική Γαλλία. Άλλοι μεταφέρθηκαν εκεί ως τιμωρία για την άρνηση να προσηλυτιστούν στον καθολικισμό, πολλοί από αυτούς πέθαναν καθ 'οδόν. Εκείνοι που επέζησαν ήταν αρκετά εργατικοί και με την πάροδο του χρόνου ευημέρησαν, αν και οι λιγότερο τυχεροί υπέπεσαν στο καθεστώς των ασφαλισμένων υπηρετών. Αν και διατάγματα από τον βασιλιά Λουδοβίκου XIV έφταναν τακτικά στα νησιά για να καταστείλουν τους «αιρετικούς» Προτεστάντες, αυτά αγνοήθηκαν ως επί το πλείστον από τις αρχές του νησιού έως το Έδικτο του Φονταινεμπλώ το 1685.

Καθώς πολλοί από τους καλλιεργητές στη Μαρτινίκα ήταν και οι ίδιοι Ουγενότοι, και οι οποίοι ζούσαν τα βάσανα υπό τις σκληρές αυστηρές συνθήκες του Εδίκτου του Φονταινεμπλώ, άρχισαν να σχεδιάζουν να μεταναστεύσουν από τη Μαρτινίκα μαζί με πολλούς από τους πρόσφατα αφιχθέντες αδελφούς τους. Πολλοί από αυτούς ενθαρρύνθηκαν από τους Καθολικούς που προσβλέπαν στην αναχώρησή τους και τις ευκαιρίες κατάσχεσης της περιουσίας τους. Μέχρι το 1688, σχεδόν ολόκληρος ο γαλλικός προτεσταντικός πληθυσμός της Μαρτινίκας είχε δραπετεύσει στις βρετανικές αμερικάνικες αποικίες ή στις προτεσταντικές χώρες στην Ευρώπη. Η πολιτική αποδεκάτισε τον πληθυσμό της Μαρτινίκας και των υπόλοιπων γαλλικών Αντιλλών και πήγε τον αποικισμό δεκαετίες πίσω, κάνοντας τον Γάλλο βασιλιά να χαλαρώσει τις πολιτικές του στην περιοχή, η οποία ωστόσο άφησε τα νησιά ευπαθή στη βρετανική κατοχή τον επόμενο αιώνα.

### Περίοδος μετά το 1688
thumb|Η μάχη της Μαρτινίκας μεταξύ βρετανικών και γαλλικών στόλων το 1779
thumb|5 σαντίμ 1841. Το νόμισμα κόπηκε για τις γαλλικές αποικίες στις Δυτικές Ινδίες, συμπεριλαμβανομένης της Μαρτινίκας
Με Κυβερνήτη των Αντιλλών τον Σαρλ ντε Κουρμπόν, κόμη του Μπλενάκ, η Μαρτινίκα χρησίμευσε ως λιμάνι για τους Γάλλους πειρατές, συμπεριλαμβανομένων των καπετάνιου Κραπώ, Ετιέν ντε Μοντωμπάν και Ματουρίν Ντεσμαρέτς. Τα τελευταία χρόνια ο πειρατής Βαρθολομαίος Ρόμπερτς έφτιαξε μια νέα μαύρη σημαία που απεικονίζει έναν πειρατή να στέκεται σε δύο κρανία με την ένδειξη "ABH" ("A Barbadian's Head", το κρανίο ενός κατοίκου του Μπαρμπάντος) και "AMH" ("A Martinican's Head", το κρανίο ενός κατοίκου της Μαρτινίκας), αφού οι κυβερνήτες αυτών των δύο νησιών έστειλαν πολεμικά πλοία για να τον συλλάβουν.

Η Μαρτινίκα δέχθηκε επίθεση ή κατελήφθει αρκετές φορές από τους Βρετανούς, συμπεριλαμβανομένων των 1693, 1759, 1762 και 1779. Εκτός από μια περίοδο από το 1802 έως το 1809 μετά την υπογραφή της Συνθήκης της Αμιένης. Η Βρετανία ελέγχει το νησί τις περισσότερες φορές από το 1794 έως το 1815, όταν ανταλλάχθηκε πίσω στη Γαλλία κατά το τέλος των Ναπολεόντων Πολέμων. Η Μαρτινίκα παρέμεινε γαλλική κατοχή από τότε.

Παρά την εισαγωγή επιτυχημένων φυτειών καφέ στη δεκαετία του 1720, με τη Μαρτινίκα να είναι η πρώτη περιοχή στο δυτικό ημισφαίριο όπου εισήχθη ο καφές, καθώς οι τιμές της ζάχαρης μειώθηκαν στις αρχές του 1800 και οι καλλιεργητές έχασαν την πολιτική επιρροή τους. Οι εξεγέρσεις των σκλάβων το 1789, 1815 και 1822, καθώς και οι εκστρατείες των καταργητών της δουλείας όπως ο Σιρίλ Μπισέτ και ο Βίκτορ Σελκέρ, έπεισαν τη γαλλική κυβέρνηση να τερματίσει τη δουλεία στις Γαλλικές Δυτικές Ινδίες το 1848. Ως αποτέλεσμα, ορισμένοι ιδιοκτήτες φυτειών εισήγαγαν εργάτες από την Ινδία και την Κίνα. Παρά την κατάργηση της δουλείας, η ζωή δεν βελτιώθηκε σημαντικά για τους περισσότερους κατοίκους της Μαρτινίκας. Ταξικές και φυλετικές εντάσεις ξέσπασαν σε ταραχές στη νότια Μαρτινίκα το 1870 μετά τη σύλληψη του Λεοπόλντ Λυμπίν, ενός εμπόρου αφρικανικής καταγωγής που αντέδρασε μετά τον ξυλοδαρμό του από έναν Γάλλο. Μετά από αρκετούς θανάτους, η εξέγερση συντρίφθηκε από τη γαλλική πολιτοφυλακή.

### 20ος - 21ος αιώνας
Στις 8 Μαΐου του 1902, το Όρος Πελέ (Mont Pelé) εξερράγη και κατέστρεψε εντελώς το Σαιν-Πιερ, σκοτώνοντας 30.000 ανθρώπους. Λόγω της έκρηξης, πρόσφυγες από τη Μαρτινίκα έφτασαν με βάρκες προς τα νότια χωριά της Δομινίκας με μερικούς να παραμένουν μόνιμα στο νησί. Στη Μαρτινίκα ο μόνος επιζών στην πόλη του Σαιν-Πιερ, ο Ωγκύστ Σιπαρί, σώθηκε από τους παχύς τοίχους του κελιού της φυλακής του. Λίγο αργότερα, η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε στο Φορ-ντε-Φρανς, όπου παραμένει μέχρι σήμερα.

Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, η φιλοναζιστική κυβέρνηση του Βισύ έλεγχε τη Μαρτινίκα υπό τον Ναύαρχο Ζωρζ Ρομπέρ. Τα γερμανικά U-boat χρησιμοποίησαν τη Μαρτινίκα για ανεφοδιασμό κατά τη διάρκεια της Μάχης της Καραϊβικής. Το 1942, 182 πλοία βυθίστηκαν στην Καραϊβική, το 1943, 45 πλοία και το 1944, 5. Γαλλικές δυνάμεις της Ελεύθερης Γαλλίας κατέλαβαν το νησί την Ημέρα της Βαστίλης, 14 Ιουλίου του 1943.

Το 1946 η Γαλλική Εθνοσυνέλευση ψήφισε ομόφωνα για να μετατρέψει την αποικία σε υπερπόντιο νομό της Γαλλίας. Εν τω μεταξύ, τη μεταπολεμική περίοδο υπήρξε μια αυξανόμενη εκστρατεία για πλήρη ανεξαρτησία. Ένας αξιοσημείωτος υποστηρικτής αυτής ήταν ο συγγραφέας Αϊμέ Σεζέρ, ο οποίος ίδρυσε το Προοδευτικό Κόμμα της Μαρτινίκας τη δεκαετία του 1950. Οι εντάσεις άρχισαν να ξεκινούν τον Δεκέμβριο του 1959 όταν ξέσπασαν ταραχές μετά από μία, φυλετικά φορτισμένη, διένεξη μεταξύ δύο αυτοκινητιστών, με αποτέλεσμα τρεις θανάτους. Το 1962, ως αποτέλεσμα αυτής και της παγκόσμιας στροφής ενάντια στην αποικιοκρατία, δημιουργήθηκε ο οργανισμός υπέρ της ανεξαρτησίας, Οργανισμός της Αντιαποικιακής Νεολαίας της Μαρτινίκας (Organisation de la jeunesse anticolonialiste de le Martinique). Οι ηγέτες του συνελήφθησαν αργότερα από τις γαλλικές αρχές, ωστόσο αργότερα αθωώθηκαν. Οι εντάσεις αυξήθηκαν ξανά το 1974, όταν οι χωροφύλακες σκότωσαν δύο απεργούς εργάτες μπανάνας. Ωστόσο, το κίνημα της ανεξαρτησίας αποδυναμώθηκε καθώς η οικονομία της Μαρτινίκας άρχισε να παραπαίει τη δεκαετία του 1970, με αποτέλεσμα τη μετανάστευση μεγάλης κλίμακας. Οι τυφώνες το 1979-80 επηρέασαν σοβαρά τη γεωργική παραγωγή, επιδεινώνοντας περαιτέρω την οικονομία. Μεγαλύτερη αυτονομία παραχωρήθηκε από τη Γαλλία στο νησί τη δεκαετία του 1970 -80.

Το 2009 η Μαρτινίκα συγκλονίστηκε από τις γαλλικές γενικές απεργίες στην Καραϊβική. Αρχικά εστιάζοντας σε ζητήματα κόστους ζωής, το κίνημα σύντομα πήρε μια φυλετική διάσταση, καθώς οι απεργοί αμφισβήτησαν τη συνεχιζόμενη οικονομική κυριαρχία των Μπεκέ, των απογόνων των Γάλλων Ευρωπαίων αποίκων. Ο Πρόεδρος Νικολά Σαρκοζί επισκέφθηκε αργότερα το νησί, υποσχόμενος μια μεταρρύθμιση. Ενώ απέκλεισε την πλήρη ανεξαρτησία, η οποία είπε ότι δεν ήταν επιθυμητή ούτε από τη Γαλλία ούτε από τη Μαρτινίκα, ο Σαρκοζί προσέφερε στους κατοίκους της Μαρτινίκας ένα δημοψήφισμα για το μελλοντικό καθεστώς του νησιού και κάποιο βαθμό αυτονομίας.

## Γεωγραφία
Η Μαρτινίκα ανήκει στο Αρχιπέλαγος των Αντιλλών και βρίσκεται μεταξύ της Καραϊβικής Θάλασσας και του Ατλαντικού Ωκεανού, περίπου 450 χλμ. βορειοανατολικά της ακτής της Νότιας Αμερικής και περίπου 700 χλμ. νοτιοανατολικά της Δομινικανής Δημοκρατίας. Βρίσκεται ακριβώς βόρεια της Αγίας Λουκίας, βορειοδυτικά του Μπαρμπάντος και νότια της Δομινίκας, σε γεωγραφικές συντεταγμένες 14 40 N, 61 00 W. Έχει έκταση 1.128 τ.χλμ. από τα οποία τα 40 τ.χλμ. είναι υδάτινα. Η ακτογραμμή της έχει μήκος 350 χλμ. Η αποκλειστική οικονομική ζώνη της είναι 200 ν.μ. (370,4 χλμ.) και τα χωρικά ύδατα 12 ν.μ. (22,2 χλμ.). Η έκτασή της είναι ορεινή και υπάρχει ένα ενεργό ηφαίστειο. Υψηλότερο σημείο της είναι το *[[όρος Πελέ]]* με ύψος 1.397 μ. και χαμηλότερο η στάθμη της θάλασσας (0 μ).Υπάρχουν πολλές μικρές νησίδες, ιδιαίτερα στα ανοιχτά της ανατολικής ακτής.

Η Μαρτινίκα είναι το 3ο μεγαλύτερο νησί στις Μικρές Αντίλλες μετά το Τρινιδάδ και τη Γουαδελούπη.

### Κλίμα
Το κλίμα της είναι τροπικό. Η περίοδος των βροχών διαρκεί από τον Ιούνιο έως τον Οκτώβριο. Πλήττεται από τυφώνες κατά μέσο όρο κάθε οκτώ χρόνια. Η μέση θερμοκρασία είναι 17,3&nbsp;°C.

### Χρήση γης
* καλλιεργήσιμη γη: 8%
* μόνιμη συγκομιδή: 8%
* μόνιμοι βοσκότοποι: 17%
* δάση και δασότοποι: 44%
* άλλες: 23% (εκτ. 1993)

Αρδεύσιμη γη: 40 τ.χλμ. (εκτ. 1993)

### Φυσικοί [[Κίνδυνος|κίνδυνοι]]
Τυφώνες, πλημμύρες, και ηφαιστειακή δραστηριότητα (μέσος όρος μια μεγάλη φυσική καταστροφή κάθε πέντε χρόνια)

## Δημογραφία
thumb|Η ανάπτυξη του πληθυσμού (1961-2003) από στοιχεία του FAOSTAT (πληθυσμός σε χιλιάδες)
Ο πληθυσμός της Μαρτινίκας είναι 358.818 κάτοικοι σύμφωνα με επίσημη εκτίμηση για το 2026. Το προσδόκιμο ζωής στο σύνολο του πληθυσμού, σύμφωνα με εκτιμήσεις του 2023 του Τμήματος Οικονομικών και Κοινωνικών Θεμάτων των Ηνωμένων Εθνών, ήταν 82,6 έτη (79,3 έτη για τους άνδρες και 85,6 έτη για τις γυναίκες) ενώ η διάμεση ηλικία ήταν τα 48,8 έτη.

## Διακυβέρνηση
Έπαρχος (νομάρχης) από τις 10 Φεβρουαρίου 2025 είναι ο Ετιέν Ντε Πλαν. Το Συμβούλιο αποτελείται από 45 έδρες και τα μέλη του εκλέγονται για εξαετή θητεία. Πρόεδρος του Εκτελεστικού Συμβουλίου από τις 2 Ιουλίου 2021 είναι ο Σερζ Λετσιμί (γ. 1953) από το κόμμα PPM και Πρόεδρος της Συνέλευσης ο Λισιέν Σαλιμπέρ (γ. 1951) από το FMP. Υπάρχει επίσης περιφερειακό συμβούλιο, απαρτιζόμενο από 41 έδρες με θητεία επίσης έξι χρόνων. Η Μαρτινίκα εκλέγει δύο έδρες στη Γαλλική Γερουσία και 4 στη Γαλλική Εθνοσυνέλευση.

### Δημοψήφισμα 2010
Στις 10 Ιανουαρίου του 2010 οι ψηφοφόροι της Μαρτινίκας απέρριψαν με 80% την πρόταση της Γαλλίας για αυξημένη ημιαυτονομία, στα πρότυπα της Νέας Καληδονίας. Την πρόταση είχε κάνει ο ίδιος ο Νικολά Σαρκοζί, πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας, κατά την επίσκεψή του στην περιοχή το 2009. Η συμμετοχή στο δημοψήφισμα ήταν της τάξης του 55%. Την ίδια ημέρα απορρίφθηκε παρόμοια πρόταση σε δημοψήφισμα και στη Γαλλική Γουιάνα, με ποσοστό 69,8%.

## Διοικητική διαίρεση

thumb|right|250px|Τα 4 διαμερίσματα της Μαρτινίκα

Η Μαρτινίκα διαιρείται σε τέσσερα διαμερίσματα (*arrondissements*):

Αυτές υποδιαιρούνται σε 34 κοινότητες.

Η Μαρτινίκα επίσης διαιρείται σε 45 καντόνια. Στη μητροπολιτική Γαλλία, το καντόνι κανονικά είναι μια ομαδοποίηση κοινοτήτων. Ωστόσο στη Μαρτινίκα υπάρχουν τέσσερα καντόνια αποτελούμενα από δύο κοινότητες το καθένα, έχει κοινότητες που διαιρούνται μεταξύ δύο η περισσότερων καντονιών, και οι υπόλοιπες 20 κοινότητες συμπίπτουν με ένα καντόνι.

## Οικονομία
Η οικονομία βασίζεται στο ζαχαροκάλαμο, τις μπανάνες, τον τουρισμό και την ελαφριά βιομηχανία. Η γεωργία αποτελεί το 6% του ΑΕΠ και η ελαφριά βιομηχανία το 11%. Η παραγωγή ζάχαρης έχει πτωτική τάση, με το μεγαλύτερο μέρος των ζαχαροκάλαμων να πηγαίνουν για την παρασκευή του ρούμι. Οι εξαγωγές μπανάνας έχουν αύξηση με κυριότερο παραλήπτη τη Γαλλία. Το μεγαλύτερο μέρος του κρέατος, λαχανικών και δημητριακών εισάγεται, συμβάλλοντας στο χρόνια αρνητικό ισοζύγιο απαιτώντας μεγάλη οικονομική βοήθεια από τη Γαλλία. Ο τουρισμός έχει γίνει περισσότερο σημαντικός από τις αγροτικές εξαγωγές ως πηγή ξένου συναλλάγματος. Η πλειοψηφία του εργατικού δυναμικού απασχολείται στις υπηρεσίες και στη διοίκηση.

Το ΑΕΠ της Μαρτινίκας είναι $ 6.117.000.000 (εκτίμηση 2003). Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ είναι $14,400 (εκτίμηση 2003).

## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

*