Γλυκάνισος

Το **άνισο** *(anise)* (/ˈænɪs/· **Πιμπινέλλη το άνισον** *(*'Pimpinella anisum**)''), γνωστό επίσης και ως **γλυκάνισος** ή **γλυκάνισο*' *(aniseed)*, είναι [[Αγγειόσπερμα|ανθοφόρο φυτό]] στην οικογένεια των [[Σκιαδοφόρα|Απιίδων]] (ή Σκιαδοφόρων), εγγενές στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου και τη Νοτιοδυτική [[Ασία]]. Η γεύση του έχει ομοιότητες με κάποια άλλα μπαχαρικά, όπως ο [[αστεροειδής γλυκάνισος]], το [[μάραθο]] και η [[γλυκόριζα]].

==Βιολογία==

Το άνισο είναι ποώδες *(herbaceous)* πολυετές [[φυτό]] *(perennial)* εξελισσόμενο σε ύψος 0,9 μ. (3 πόδια) ή περισσότερο. Τα [[Φύλλο (βοτανική)|φύλλα]] στη βάση του φυτού είναι απλά, μήκους 1–5 εκ. (–2 ίντσες) και ρηχά λοβωτά, ενώ τα φύλλα που είναι υψηλότερα στους μίσχους, είναι φτερωτά πτεροειδή, διαιρούμενα σε πολυάριθμα μικρά φυλλάδια *(leaflets)*. Τα [[άνθος|άνθη]] είναι λευκά, διαμέτρου 3 χιλ.( ίντσες) περίπου, που παράγονται σε πυκνά σκιάδια. Ο [[καρπός]] είναι ένα μακρόστενο ξηρό σχιζοκάρπιο *(schizocarp)*, μήκους 3-6 χιλ. (– ίντσες), που συνήθως ονομάζεται «γλυκάνισο» *("aniseed")*.

Το άνισο ως φυτό αποτελεί τροφή για τις προνύμφες μερικών ειδών [[Λεπιδόπτερα|λεπιδόπτερων]] ([[Πεταλούδα|πεταλούδες]] και [[Νυχτοπεταλούδα|νυχτοπεταλούδες]]), συμπεριλαμβανομένων των *lime-speck pug* και *wormwood pug*.

==Καλλιέργεια ==
[[Αρχείο:AniseSeeds.jpg|thumb|right|250px|Καρποί γλυκάνισου.]]
Το άνισο πρωτοκαλλιεργήθηκε στην [[Αίγυπτος|Αίγυπτο]] και τη [[Μέση Ανατολή]], αλλά έφτασε στην [[Ευρώπη]] για τις θεραπευτικές του ιδιότητες.

Τα φυτά γλυκάνισου, μεγαλώνουν καλύτερα σε ελαφρά, γόνιμα, καλά στραγγισμένα εδάφη. Οι σπόροι, πρέπει να φυτευτούν την άνοιξη, αμέσως μόλις ζεσταθεί το έδαφος. Επειδή τα φυτά αναπτύσσουν κονδυλώδη [[Ρίζα (βοτανική)|ρίζα]], δεν μεταφυτεύονται καλά μετά την ενηλικίωσή τους, οπότε η καλλιέργειά τους θα πρέπει είτε να γίνει εξ αρχής στην τελική τους θέση, είτε η μεταφύτευσή τους να πραγματοποιηθεί, όσο τα φυτά είναι ακόμα μικρά.

==Παραγωγή==
Η Δυτική κουζίνα εδώ και καιρό χρησιμοποιεί το γλυκάνισο ως αρωματικό συστατικό σε φαγητά, ποτά και καραμέλες. Το πιο ισχυρό αρωματικό συστατικό του αιθέριου ελαίου του γλυκάνισου, η ανηθόλη, *(anethole)* βρίσκεται τόσο στο άνισο, όσο και στον [[αστεροειδής γλυκάνισος|αστεροειδή γλυκάνισο]] *(Illicium verum)*, ένα άσχετο [[καρύκευμα]] γηγενές στη βόρεια [[Κίνα]], που χρησιμοποιούνται ευρέως στα πιάτα της Νότιας Ασίας, της Νοτιοανατολικής Ασίας και της Ανατολικής Ασίας. Η παραγωγή του (γλυκ-)άνισου του αστεροειδούς είναι σημαντικά λιγότερο δαπανηρή και, στις αγορές της Δύσης, έχει αρχίσει σταδιακά να εκτοπίζει το *P. anisum*. Αν και παλαιότερα παράγονταν σε μεγαλύτερες ποσότητες, το 1999 η παγκόσμια παραγωγή του αιθέριου ελαίου του γλυκάνισου ανερχόταν σε μόνον 8 τόνους, σε σύγκριση με τους 400 τόνους του άνισου του αστεροειδούς.

==Σύνθεση==
[[Αρχείο:Anisi fructus - microscopy.jpg|thumbnail|right|250px|Διατομή του καρπού γλυκάνισου, όπως φαίνεται στο οπτικό μικροσκόπιο.]]
Όπως συμβαίνει με όλα τα καρυκεύματα, η σύνθεση του γλυκάνισου ποικίλλει σημαντικά από την προέλευση και τη μέθοδο της καλλιέργειας. Αυτές είναι οι τυπικές τιμές, των κύριων συστατικών.

::Υγρασία: 9-13%
::Πρωτεΐνη: 18%
::Λιπαρά ελαίου: 8-23%
::Αιθέριο έλαιο: 2-7%
::Άμυλο: 5%
::Ν-ελεύθερο εκχύλισμα: 22-28%
::Ακατέργαστες ινώδεις ουσίες: 12-25%

Η απόδοση παραγωγής του αιθέριου ελαίου από την απόσταξη, γενικώς, είναι περίπου το 2-3% και η ανηθόλη, φτάνει μέχρι το 80-90% αυτού.

==Χρήσεις==
[[Αρχείο:AniseEssOil.png|thumb|left|250px|Αιθέριο έλαιο γλυκάνισου, σε διαυγές γυάλινο φιαλίδιο.]]
===Μαγειρική===
Το άνισο είναι γλυκό και πολύ αρωματικό, διακρίνεται δε από τη χαρακτηριστική γεύση του.

Οι σπόροι, ολόκληροι ή αλεσμένοι, χρησιμοποιούνται για την προετοιμασία τσαγιού (μόνοι τους ή σε συνδυασμό με άλλα αρωματικά [[βότανο|βότανα]]), καθώς και σε μια μεγάλη ποικιλία περιφερειακών και εθνικών βιομηχανιών ζαχαρωδών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων των μαύρων φασολιών [[ζελέ]], τις Βρετανικές μπάλες γλυκάνισου, τα Αυστραλιανά *humbugs*, τις ροδέλες άνισου [[Νέα Ζηλανδία|Νέας Ζηλανδίας]], τα Ιταλικά *pizzelle*, τα Γερμανικά *pfeffernüsse* και *springerle*, 
τα Αυστριακά *anisbögen* (παραδοσιακά Αυστριακά - Ελβετικά μπισκότα με γλυκάνισο), τα Ολλανδικά *muisjes*, *bizcochitos* του [[Νέο Μεξικό|Νέου Μεξικού]] και *picarones* του [[Περού]]. Είναι βασικό συστατικό στο Μεξικανικό *atole de anís* και *champurrado*, που είναι παρόμοιο με την καυτή [[σοκολάτα]] και στην [[Ινδία]], λαμβάνεται ως χωνευτικό μετά τα γεύματα.

Οι [[Αρχαία Ρώμη|αρχαίοι Ρωμαίοι]] προσέφεραν συχνά καρυκευμένο κέικ με γλυκάνισο που ονομαζόταν *mustaceoe*, στο τέλος των συμποσίων ως χωνευτικό. Αυτή η παράδοση να προσφέρεται κέικ στο τέλος των εορτασμών, είναι η βάση της παράδοσης για την προσφορά της τούρτας στους γάμους.

===Λικέρ===
Το γλυκάνισο χρησιμοποιείται για να προσδώσει γεύση, στο *arak* της [[Μέση Ανατολή|Μέσης Ανατολής]], στο *aguardiente* της [[Κολομβία]]ς, στο [[Γαλλία|Γαλλικό]] [[αψέντι]], *anisette pastis*· στο [[Ελλάδα|Ελληνικό]] [[ούζο]], στο *mastika* της [[Βουλγαρία]]ς και της [[Βόρεια Μακεδονία|Βόρειας Μακεδονίας]], στο [[Γερμανία|Γερμανικό]] *Jägermeister*, στο [[Ελβετία|Ελβετικό]] *Appenzeller Alpenbitter*, στο [[Ιταλία|Ιταλικό]] *sambuca,* στο [[Ολλανδία|Ολλανδικό]] *Brokmöpke,* στο [[Πορτογαλία|Πορτογαλικό]], [[Περού|Περουβιανό]] και [[Ισπανία|Ισπανικό]] *anísado* και *Herbs de Majorca*, στο [[Μεξικό|Μεξικανικό]] *Xtabentún* και στην [[Τουρκία|Τουρκική]] [[ρακή]]. Αυτά τα οινοπνευματώδη υγρά είναι διαυγή, αλλά με την προσθήκη του νερού, γίνονται νεφελώδη, ένα φαινόμενο γνωστό ως "το φαινόμενο του ούζου". Πιστεύεται ότι είναι ένα από τα μυστικά συστατικά στο Γαλλικό λικέρ *Chartreuse*. Χρησιμοποιείται επίσης σε ορισμένες *root beers*, όπως τη *Virgil* στις [[Ηνωμένες Πολιτείες]].

===Βοτανική ιατρική===
Η κύρια χρήση του γλυκάνισου στην παραδοσιακή Ευρωπαϊκή βοτανική ιατρική ήταν ως διαλυτικό αερίων (μειώνοντας τον [[Αέρια εντέρου|μετεωρισμό]]), όπως σημειώνεται από τον *John Gerard* στη *Great Herball* του, μια πρώιμη εγκυκλοπαίδεια βοτανικής ιατρικής.

Το άνισο έχει επίσης χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία των εμμηνορροϊκών κραμπών και των κολικών. Το [[αιθέριο έλαιο]], φέρεται να έχει χρησιμοποιηθεί ως εντομοκτόνο, κατά των ψειρών και των ακάρεων.

===Ποικίλα===
* Στη δεκαετία του 1860, η νοσηλεύτρια του [[Αμερικανικός Εμφύλιος Πόλεμος|Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου]] *Maureen Hellstrom*, χρησιμοποιούσε σπόρους γλυκάνισου ως μια πρώιμη μορφή αντισηπτικού. Αυτή η μέθοδος βρέθηκε αργότερα, να έχει προκαλέσει υψηλά επίπεδα τοξικότητας στο [[αίμα]] και διακόπηκε λίγο αργότερα.
* Σύμφωνα με τον [[Πλίνιος ο Πρεσβύτερος|Πλίνιο τον Πρεσβύτερο]], το άνισο χρησιμοποιείτο ως θεραπεία κατά της αϋπνίας, μασιόταν με *Smyrnium olusatrum* και λίγο [[μέλι]] το πρωί για να φρεσκαριστεί η αναπνοή και, όταν αναμιγνύονταν με [[κρασί]], ως θεραπεία από τα τσιμπήματα της ασπίδος *(asp)* ([[Φυσική Ιστορία (Πλίνιος)|Φ.Ι.]]20.72).
* Το [[Αγία Γραφή|Βιβλικό]] "γλυκάνισο" που αναφέρεται σε ορισμένες μεταφράσεις του Ματθαίου 23, είναι [[άνηθος]] *(Anethum graveolens)*, αντί αυτού του φυτού.
* Στην ιατρική του 19ου αιώνα, το άνισο παρασκευαζόταν ως *«aqua anisi»* («Νερό Γλυκάνισου») σε δόσεις της μιας ουγγιάς ή περισσότερο και ως *«spiritus anisi»* («Πνεύμα Γλυκάνισου») σε δόσεις των 5-20 *minims*.
* Στην Πακιστανική και Ινδική κουζίνα, δεν γίνεται καμία διάκριση μεταξύ γλυκάνισου και [[μάραθο]]υ. Ως εκ τούτου, η ίδια ονομασία *(saunf)* δίνεται συνήθως και στα δύο από αυτά. Κάποιοι χρησιμοποιούν τον όρο *patli* (λεπτό) *saunf* ή *velayati* (ξένο) *saunf*, για τη διάκριση του ανίσου από το μάραθο, παρόλο που τα Γκουτζαρατικά, έχουν τον όρο *anisi* ή *Sava*.
* Στη [[Μέση Ανατολή]], το νερό βράζεται με περίπου μία κουταλιά της [[σούπα]]ς ανίσου ανά φλιτζάνι τσαγιού, για την παρασκευή ενός ειδικού ζεστού τσαγιού που ονομάζεται *«yansoon»*. Αυτό στην [[Αίγυπτος|Αίγυπτο]], δίνεται στις μητέρες όταν θηλάζουν.
* Οι κατασκευαστές των [[Ατμάμαξα|ατμομηχανών]] στη [[Βρετανία]] ενσωμάτωναν κάψουλες με έλαιο γλυκάνισου στα απλά [[Έδρανο|έδρανα]] ολίσθησης λευκού μετάλλου (κουζινέτα), ούτως ώστε σε περίπτωση υπερθέρμανσης, η χαρακτηριστική μυρωδιά τους να λειτουργήσει ως προειδοποίηση.
* Το γλυκάνισο μπορεί να κατασκευαστεί ως υγρό άρωμα και να χρησιμοποιηθεί τόσο στην κυνηγετική ιππασία (drag hunting) όσο και στην [[αλιεία]]. Το γλυκάνσιο προστίθεται στα δολώματα για την προσέλκυση των ψαριών. Επιπλέον, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να προσελκύσει σκύλους, κατά τον ίδιο τρόπο με τον οποίο το *catnip* (είδος δυόσμου), αποτελεί πόλο έλξης των αιλουροειδών.
* Το γλυκάνισο χρησιμοποιείται συχνά για να προσθέσει άρωμα στο *mu'assel*, ιδιαίτερα στο διπλής γεύσης [[μήλο]].
* Το γλυκάνισο είναι μια από τις τρεις οσμές, που χρησιμοποιούνται στην *«K9 Nosework»*.

== Σημειώσεις ==
<references group="Σημ." />
;Παραπομπές σημειώσεων
<references group="Παρ. Σημ." />

== Παραπομπές ==
<references />

==Πηγές==
* *Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα*
* [http://www.diaita-express.com/diaita.php?id=1322 Βότανα: Γλυκάνισο. Βότανα κατάλογος Diaita-express]
* *Λεξικόν φυτολογικόν υπό Π.Γ.Γενναδίου, Αθήνα 1914''
*  .
*  .

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* http://anemi.lib.uoc.gr/metadata/e/5/c/metadata-02-0000608.tkl

Κατηγορία:Βρώσιμα σκιαδοφόρα
Κατηγορία:Βότανα
Κατηγορία:Αρωματικά φυτά
Κατηγορία:Μπαχαρικά
Κατηγορία:Μεσογειακή χλωρίδα
Κατηγορία:Αφέψημα
Κατηγορία:Φαρμακευτικά φυτά της Αφρικής
Κατηγορία:Φαρμακευτικά φυτά της Ασίας
Κατηγορία:Φαρμακευτικά φυτά της Ευρώπης
Κατηγορία:Καρυκεύματα