Άλμπερτ Αϊνστάιν

Ο **Άλμπερτ Αϊνστάιν**  (γερμανική γλώσσα: *<span lang="de" dir="ltr">Albert Einstein</span>*, ορθός τονισμός **Άινσταϊν**, Ουλμ, 14 Μαρτίου 1879 – Πρίνστον, 18 Απριλίου 1955) ήταν Γερμανός φυσικός εβραϊκής καταγωγής, ο οποίος βραβεύτηκε με το Νόμπελ Φυσικής το 1921 για το Φωτοηλεκτρικό φαινόμενο. Είναι ο θεμελιωτής της Θεωρίας της Σχετικότητας και από πολλούς θεωρείται ο σημαντικότερος επιστήμονας του 20ού αιώνα και ένας απ' τους μεγαλύτερους όλων των εποχών. Εξέδωσε πάνω από 300 επιστημονικές δημοσιεύσεις, καθώς και 151 συγγράμματα για το ευρύ κοινό.

Είναι πιο γνωστός στο ευρύ κοινό ιδιαίτερα για τον τύπο του E=mc² που αναφέρεται από πολλούς ως «η πιο διάσημη εξίσωση στη φυσική».

Η επίδραση των ανακαλύψεων του Αϊνστάιν σχετικά με τη φύση του χώρου και του χρόνου, εξακολουθεί να αποτελεί κεντρικό αντικείμενο της επιστημονικής έρευνας σε φυσική, κοσμολογία, και μαθηματικά, ενώ το επώνυμο του χρησιμοποιείται συχνά ως χαρακτηρισμός για να δηλώσει πως κάποιος έχει υψηλή ευφυΐα.

## Βιογραφικά στοιχεία

Γεννήθηκε στο Ουλμ (Ulm) της Γερμανίας. Σπούδασε στo ETH Ζυρίχης (Πολυτεχνική Ακαδημία της Ζυρίχης) στην Ελβετία όπου ολοκλήρωσε με επιτυχία τέσσερα χρόνια σπουδών στη Φυσική. Μετά την αποφοίτησή του, το 1900, πήρε την ελβετική υπηκοότητα, εργάστηκε για δύο μήνες ως καθηγητής μαθηματικών και, το 1902, προσλήφθηκε ως εξεταστής στο Ελβετικό Γραφείο Ευρεσιτεχνιών στη Βέρνη. Το 1921 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ «για τη συμβολή του στη θεωρητική φυσική, και για την εξήγηση του φωτοηλεκτρικού φαινομένου». Το 1940 πολιτογραφήθηκε Αμερικανός.

Το 1952 του προτάθηκε η προεδρία του νεοσύστατου τότε κράτους του Ισραήλ, την οποία αρνήθηκε για διάφορους λόγους.

Απεβίωσε στο Πρίνστον του Νιού Τζέρσεϊ στις 18 Απριλίου του 1955.

## Επιστημονικό έργο
μικρογραφία|Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν κατά τη διάρκεια διάλεξης του στην Βιέννη,1921.
Στα πρώτα 15 χρόνια του 20ού αιώνα, ο Άλμπερτ Αϊνστάιν ανέπτυξε μια σειρά από θεωρίες που διακήρυξαν, για πρώτη φορά, την ισοδυναμία της μάζας προς την ενέργεια ενώ ταυτόχρονα έδωσαν εντελώς νέο περιεχόμενο στις έννοιες του χώρου, του χρόνου και της βαρύτητας. Οι θεωρίες αυτές ήταν κατ' ουσίαν μια βαθιά αναθεώρηση της παλαιάς Νευτώνειας Φυσικής και αποτέλεσαν επανάσταση για την επιστημονική αλλά και φιλοσοφική έρευνα.

Το 1905 δημοσίευσε τέσσερα άρθρα στο γερμανικό επιστημονικό περιοδικό *[[Χρονικά της Φυσικής]] (<span lang="de" dir="ltr">Annalen der Physik</span>)* (τόμος 17) καθώς και τη διατριβή με την οποία απέκτησε το διδακτορικό του δίπλωμα από το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης. Στο πρώτο από τα τέσσερα άρθρα έδωσε την εξήγηση του φωτοηλεκτρικού φαινομένου, για την οποία του απονεμήθηκε το βραβείο Νόμπελ το 1921.

Στηρίχθηκε στην υπόθεση της κβάντωσης η οποία είχε εισαχθεί μερικά χρόνια νωρίτερα από τον Μαξ Πλανκ για την ερμηνεία της ακτινοβολίας του μέλανος σώματος.

Οι δύο αυτές εργασίες των Πλανκ και Αϊνστάιν αποτέλεσαν την αρχή της κβαντικής μηχανικής.

Αργότερα ο Αϊνστάιν εναντιώθηκε στη θεωρία των κβάντων, γιατί δεν μπορούσε να πιστέψει ότι οι νόμοι της φυσικής μπορούν να εμπεριέχουν τυχαιότητα. Με τα δικά του λόγια: «Δεν μπορώ να πιστέψω ότι ο Θεός παίζει ζάρια με τον κόσμο».

Στο δεύτερο άρθρο του ασχολήθηκε με την κίνηση Μπράουν. Η κίνηση Μπράουν είναι η τυχαία κίνηση μικροσκοπικών κόκκων στερεού σε ένα σώμα υγρού (π.χ. γύρη σε νερό). Ο Αϊνστάιν υποστήριξε ερμηνεύοντας από στατιστικής πλευράς τα πειραματικά δεδομένα ότι αυτή η κίνηση οφείλεται σε συγκρούσεις των κόκκων με τα μόρια του υγρού.

Στο τρίτο από τα άρθρα που δημοσίευσε το 1905 διατύπωσε τη θεωρία του για την κίνηση του φωτός. Υποστήριξε ότι η ταχύτητα της κίνησης είναι ανεξάρτητη από την κίνηση του πομπού και του δέκτη και σταθερή για δεδομένο μέσο διάδοσης (π.χ. κενό, νερό, γυαλί). Στο τέταρτο έδειξε ότι από αυτό συνάγεται η ισοδυναμία μάζας και ενέργειας, δίνοντας τον διάσημο τύπο E = mc^2. Τα δύο αυτά άρθρα αποτελούν τον πυρήνα της ειδικής θεωρίας της σχετικότητας. Από πλευράς φυσικών φαινομένων, η ισοδυναμία μάζας και ενέργειας δηλώνει ότι η μάζα είναι δυνατόν να μετατραπεί σε ενέργεια και το αντίστροφο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η περίπτωση της πυρηνικής ενέργειας όπου έχουμε μείωση ή αύξηση μάζας στους πυρήνες των ατόμων και ανάλογη έκλυση ή απορρόφηση ενέργειας από αυτούς μέσω των φαινομένων της πυρηνικής διάσπασης και της πυρηνικής σύντηξης.

Τον Νοέμβριο του 1915, ο Αϊνστάιν παρουσίασε τη γενική θεωρία της σχετικότητας σε μία σειρά διαλέξεων ενώπιον της Πρωσικής Ακαδημίας Επιστημών. Σύμφωνα με αυτήν η ελκτική δύναμη της βαρύτητας διαδίδεται στον χώρο με την ταχύτητα του φωτός και επηρεάζει οτιδήποτε υπάρχει στον χώρο, ακόμα και τις ακτινοβολίες. Το τελευταίο καθιστά δυνατή την ύπαρξη μελανών οπών, φαινόμενο που παρατηρήθηκε πολύ αργότερα. Το 1919, κατά τη διάρκεια μίας ηλιακής έκλειψης, ο σερ Άρθουρ Έντινγκτον (*<span lang="en" dir="ltr">Eddington</span>*) παρακολούθησε το φως αστέρων καθώς αυτοί περνούσαν κοντά από τον ήλιο. Αυτό ήταν βεβαίως δυνατό γιατί η σελήνη κάλυπτε το φως του ήλιου, με αποτέλεσμα ο ουρανός να είναι αρκετά σκοτεινός. Οι μετρήσεις του έδειχναν απόκλιση της θέσης των αστεριών όταν βρισκόταν κοντά στον ήλιο, σε σχέση με τη θέση που είχαν τη νύχτα. Η απόκλιση αυτή συμφωνούσε με την προβλεπόμενη από τη γενική θεωρία της σχετικότητας απόκλιση λόγω καμπύλωσης του φωτός των αστεριών από το ισχυρό βαρυτικό πεδίο του ήλιου. Αυτό απετέλεσε την πρώτη πειραματική επιβεβαίωση της καινούργιας θεωρίας για τη βαρύτητα και έκανε τον Αϊνστάιν παγκοσμίως γνωστό.

Το 2016 επιβεβαιώθηκε επιτυχώς μέσω επιστημονικών πειραμάτων η ύπαρξη των βαρυτικών κυμάτων τα οποία προβλέπονται από τη θεωρία της σχετικότητας.

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες της ζωής του, ο Αϊνστάιν επικεντρώθηκε στην αναζήτηση μιας Ενοποιημένης Θεωρίας Πεδίου (Unified Field Theory). Στόχος του ήταν να περιγράψει όλες τις θεμελιώδεις δυνάμεις του σύμπαντος —τον ηλεκτρομαγνητισμό και τη βαρύτητα— σε ένα ενιαίο σύστημα εξισώσεων. Παρόλο που αφιέρωσε μεγάλο μέρος του χρόνου του σε αυτή την προσπάθεια, δεν κατάφερε να την ολοκληρώσει. Η αναζήτησή του, όμως, ενέπνευσε γενιές φυσικών και παραμένει ένα από τα κεντρικά ερωτήματα της σύγχρονης θεωρητικής φυσικής.

## Προσωπική ζωή
Το 1903 παντρεύτηκε τη συμφοιτήτριά του Μίλεβα Μάριτς, με την οποία απέκτησε δύο παιδιά, τον Χανς Άλμπερτ και τον Έντουαρτ, ενώ είχε αποκτήσει με την ίδια και μια κόρη τη Λίζερλ, η τύχη της οποίας αγνοείται. Το 1919, μετά το διαζύγιό του με τη Μίλεβα, παντρεύτηκε την ξαδέλφη του, Έλσα. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Άλμπερτ Αϊνστάιν στο συμφωνητικό του διαζυγίου είχε υποσχεθεί στην πρώτη σύζυγό του, Μίλεβα Μάριτς, ότι θα της έδινε τα χρήματα που θα εξασφάλιζε από το βραβείο Νόμπελ, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν γι' αυτήν και για την ανατροφή των παιδιών τους. 

Εκτός από την αγάπη του για τη φυσική, αγαπούσε επίσης και τη μουσική καθώς έπαιζε βιολί.

## Πολιτική Δράση και Αντιπολεμική Στάση
Ο Αϊνστάιν υπήρξε υπέρμαχος του σοσιαλισμού και φανατικός επικριτής του καπιταλισμού. Στο βιβλίο του *Γιατί Σοσιαλισμός;* εκφράζει τις πολιτικές του πεποιθήσεις.

Ωστόσο, ήταν πολύ επικριτικός απέναντι στη Σοβιετική Ένωση, επειδή πίστευε ότι η συγκέντρωση της εξουσίας οδηγούσε στην κατάργηση της ατομικής ελευθερίας. Το 1923 αρνήθηκε μια πρόσκληση να επισκεφθεί τη Σοβιετική Ένωση και σε διάφορες επιστολές και δηλώσεις του, ο Αϊνστάιν εξέφραζε τη στήριξή του στους διωκόμενους επιστήμονες στη Ρωσία, τονίζοντας ότι η επιστήμη πρέπει να είναι αδέσμευτη. Ωστόσο το 1934, αρνήθηκε να υπογράψει μια επιστολή που καταδίκαζε τον Στάλιν για τις εκκαθαρίσεις, εξηγώντας ότι δεν πίστευε πως μια τέτοια ενέργεια θα είχε αποτέλεσμα στη Ρωσία.

Πίστευε ότι η «οικονομική αναρχία» του καπιταλισμού ήταν η πηγή των προβλημάτων, αλλά θεωρούσε ότι ο «κρατικός σοσιαλισμός» της Σοβιετικής Ένωσης ήταν ένα πείραμα που διεξαγόταν σε ένα «κακοεξοπλισμένο εργαστήριο», καθώς του έλειπε η ελευθερία και ο έλεγχος από τους πολίτες.

Είχε αντιρρήσεις για την κατασκευή της ατομική βόμβας. Ωστόσο, το 1939, ανησυχώντας ότι οι Ναζί θα μπορούσαν να αναπτύξουν πρώτοι ένα τέτοιο όπλο, υπέγραψε την περίφημη επιστολή που συνέταξε ο Λέο Σίλαρντ, απευθυνόμενη στον πρόεδρο των ΗΠΑ Φραγκλίνο Ρούζβελτ. Η επιστολή αυτή προειδοποιούσε για τον κίνδυνο και προέτρεπε την αμερικανική κυβέρνηση να ξεκινήσει τις δικές της έρευνες, οδηγώντας τελικά στο Πρόγραμμα Μανχάταν. Μετά τη ρίψη των βομβών στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, ο Αϊνστάιν δήλωσε ότι η υπογραφή αυτής της επιστολής ήταν το μεγαλύτερο λάθος της ζωής του. Επιπλέον, ο Αϊνστάιν ήταν υπό στενή παρακολούθηση από το FBI λόγω των απόψεών του, ειδικά κατά την περίοδο του Μακαρθισμού, όπου συχνά κατηγορούνταν άδικα ότι ήταν κομμουνιστής.

Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, ενώ αυτοπροσδιοριζόταν ως σοσιαλιστής, είχε διατυπώσει συγκεκριμένες και διαφοροποιημένες απόψεις για τους κλασικούς του κομμουνισμού.

### Άποψη για τον Λένιν
Ο Αϊνστάιν εκδήλωσε τον θαυμασμό του για τον Βλαντίμιρ Λένιν, αλλά με επιφυλάξεις. Το 1929, δήλωσε: *«Τιμώ τον Λένιν ως έναν άνθρωπο που θυσίασε ολοκληρωτικά τον εαυτό του για την κοινωνική δικαιοσύνη. Δεν θεωρώ τις μεθόδους του πρακτικές, αλλά ένα πράγμα είναι σίγουρο: άνθρωποι σαν αυτόν είναι οι φύλακες και οι ανανεωτές της συνείδησης της ανθρωπότητας»*. Αυτή η δήλωση αποτυπώνει τον θαυμασμό του για την αφοσίωση του Λένιν, αλλά και την απόσταση που κρατούσε από την επαναστατική και βίαιη πρακτική του.

### Άποψη για τον Μαρξισμό

​Σε αντίθεση με τον Καρλ Μαρξ, ο Αϊνστάιν απέφευγε τη θεωρία της "Ταξικής Πάλης". Αν και οι οικονομικές και πολιτικές του ιδέες ήταν συχνά σε διάλογο με τον Μαρξισμό, ο ίδιος δεν ταυτιζόταν με το σύνολο της μαρξιστικής σκέψης. Η αντίθεσή του σε κάθε μορφή οργανωμένης βίας, συμπεριλαμβανομένης της επανάστασης, τον έκανε να διαφοροποιηθεί από τις ριζοσπαστικές πτυχές του κομμουνισμού.

## Σχέση με Έλληνες

Η πιο σημαντική του σύνδεση ήταν με τον κορυφαίο Έλληνα μαθηματικό Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή. Οι δύο επιστήμονες διατηρούσαν στενή συνεργασία και αλληλογραφία για χρόνια. Ο Καραθεοδωρή βοήθησε τον Αϊνστάιν να λύσει δύσκολες μαθηματικές εξισώσεις, οι οποίες ήταν απαραίτητες για τη διαμόρφωση της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας. Ο Αϊνστάιν αναφερόταν στον Καραθεοδωρή με θαυμασμό, αποκαλώντας τον "δάσκαλο" και "αριστοτέχνη" των μαθηματικών.

Ο Αϊνστάιν έδειξε έμπρακτα το ελεύθερο πνεύμα του και την υποστήριξή του στην Ελλάδα. Το 1929, έστειλε επιστολή στον τότε πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο, ζητώντας την επανένταξη φοιτητών που είχαν αποβληθεί από το Πανεπιστήμιο Αθηνών λόγω των πολιτικών τους φρονημάτων. Η επιστολή αυτή, που δημοσιεύτηκε στον Τύπο της εποχής, αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της αντίθεσής του στις πολιτικές διώξεις.

Επιπλέον, ο Αϊνστάιν αλληλογραφούσε με τον Έλληνα συγγραφέα και Κομμουνιστή πολιτικό κρατούμενο Θέμο Κορνάρο, ο οποίος ήταν εξόριστος στον Άη Στράτη. Μέσω της αλληλογραφίας, ο Αϊνστάιν ενημερώθηκε για τις απάνθρωπες συνθήκες των πολιτικών κρατουμένων και συμμετείχε σε εκστρατείες για την απελευθέρωσή τους, δείχνοντας τον βαθύ ανθρωπισμό του.

Τέλος, ο Αϊνστάιν είχε μεγάλο θαυμασμό για την αρχαία ελληνική σκέψη και φιλοσοφία. Έχει δηλώσει ότι η ενασχόλησή του με τους αρχαίους Έλληνες τον ενδιέφερε περισσότερο από την ίδια την επιστήμη και είχε αναφέρει: «*Όσο περισσότερο διαβάζω τους Έλληνες, τόσο περισσότερο συνειδητοποιώ ότι τίποτα παρόμοιο δεν έχει εμφανιστεί στον κόσμο από τότε*».

## Θάνατος του Αϊνστάιν
Μετά τον θάνατο του Αϊνστάιν το 1955, ο παθολόγος Τόμας Χάρβεϊ αφαίρεσε τον εγκέφαλό του κατά την αυτοψία, με σκοπό να τον μελετήσει. Το έκανε χωρίς την πλήρη συναίνεση της οικογένειας, αλλά με την πεποίθηση ότι η μελέτη του θα μπορούσε να αποκαλύψει τα μυστικά της ιδιοφυΐας του.

Οι μεταγενέστερες μελέτες του εγκεφάλου, κυρίως μία έρευνα που δημοσιεύτηκε το 1999, αποκάλυψαν όντως κάποιες ασυνήθιστες διαφορές σε σύγκριση με τους εγκεφάλους άλλων ανδρών. Συγκεκριμένα, διαπιστώθηκε ότι ο βρεγματικός λοβός του, το τμήμα του εγκεφάλου που σχετίζεται με τις χωροταξικές και μαθηματικές ικανότητες, ήταν ασυνήθιστα μεγάλος και με διαφορετική δομή. Επίσης, ένα τμήμα μιας κύριας σχισμής (η Σχισμή του Sylvius) έλειπε εν μέρει, επιτρέποντας στους νευρώνες να συνδέονται πιο εύκολα.

Ενώ αυτές οι ανακαλύψεις ήταν εντυπωσιακές, οι επιστήμονες είναι πολύ επιφυλακτικοί στο να αποδώσουν την ιδιοφυΐα του σε αυτή τη μοναδική ιδιότητα. Η μεγάλη ιδιοφυΐα του Αϊνστάιν θεωρείται σήμερα αποτέλεσμα ενός πολύπλοκου συνδυασμού ασυνήθιστης νευρικής δομής, επίμονης σκληρής δουλειάς και μοναδικού τρόπου σκέψης. Επομένως, το τμήμα της παραγράφου που ισχυρίζεται ότι η ιδιοφυΐα του οφειλόταν σε αυτό το συγκεκριμένο χαρακτηριστικό είναι μια υπεραπλούστευση, καθώς η επιστήμη δεν έχει ακόμη καταφέρει να εξηγήσει πλήρως πώς λειτουργεί η ιδιοφυΐα.

Θάνατος και άποψη για τα χειρουργεία παράτασης ζωής. 

Ο Αϊνστάιν αρνήθηκε μία δεύτερη χειρουργική επέμβαση, το 1955 λέγοντας: «Θέλω να φύγω όποτε θέλω εγώ. Είναι κακόγουστο να παρατείνεις τη ζωή τεχνητά. Έκανα το μερίδιο που μου αναλογούσε· είναι ώρα να φύγω. Θα το κάνω κομψά».
Στις 17 Απριλίου 1955, ο Αϊνστάιν υπέστη εσωτερική αιμορραγία που προκλήθηκε από τη ρήξη ανευρύσματος της κοιλιακής αορτής, το οποίο είχε προηγουμένως ενισχυθεί χειρουργικά από τον Ρούντολφ Νίσεν το 1948.

## Έργα του μεταφρασμένα στα ελληνικά
### Ατομικά
**Πώς βλέπω τον κόσμο*, μετ. Μίνας Ζωγράφου-Μεραναίου, Εκδόσεις Μαρή, Αθήνα 1952. 
**Θρησκεία καὶ ἐπιστήμη*, Ευθύνη, 55 (1976), σσ. 397-399
**Γιατί Σοσιαλισμός;*, Ουτοπία, 11 (1994), σσ. 18-24
**Πώς δημιούργησα τὴ θεωρία της σχετικότητας*, Ουτοπία, 29 (1998), σσ. 35-39

### Συλλογικά
*Einstein, Albert, Podolsky, B., Rosen, N., «Μπορεί η κβαντομηχανικὴ περιγραφὴ της φυσικής πραγματικότητας νὰ θεωρηθεῖ πλήρης», *Signum*, 14 (1981), σσ. 1-5
*Albert Einstein, Leopold Infeld, *Η Εξέλιξη των Ιδεών στη Φυσική*, μετ. Ε.Μπιτσάκη, εκδ. Δωδώνη, Αθήνα 1978.

## Παραπομπές


## Προτεινόμενη βιβλιογραφία
*Fock, Vladimir, «Γενικὲς αρχὲς της θεωρίας της βαρύτητας του Einstein», *Δευκαλίων*, 20 (1977), σσ. 405-414
* Kostro, Ludwick, «Η εξέλιξη των ιδεών του Αϊνστάιν για τον αιθέρα», *Ουτοπία*, 16 (1995), σσ. 115-120

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Albert Einstein Archives The Library Authority-The Hebrew University of Jerusalem and Einstein Papers Project -California Institute of Technology. 


Κατηγορία:Αμερικανοί φυσικοί
Κατηγορία:Γερμανοί φυσικοί
Κατηγορία:Βραβευμένοι με Νόμπελ Φυσικής
Κατηγορία:Γερμανοεβραίοι
Κατηγορία:Φιλόσοφοι της επιστήμης
Κατηγορία:Αγνωστικιστές
Κατηγορία:Πανθεϊστές
Κατηγορία:Κοσμολόγοι
Κατηγορία:Φυσικοί του 20ού αιώνα
Κατηγορία:Γερμανοί νομπελίστες
Κατηγορία:Αμερικανοί νομπελίστες
Κατηγορία:Μέλη της Βαυαρικής Ακαδημίας Επιστημών
Κατηγορία:Πολιτογραφημένοι πολίτες της Αυστρίας