Αλβανική βεντέτα αίματος

[δεξιά|μικρογραφία|[Πυργόσπιτα στα Βαλκάνια|Οχυρωμένος πύργος (kullë) που χρησιμοποιήθηκε ως ασφαλής καταφύγιο για τους άνδρες που εμπλέκονταν σε βεντέτα αίματος. Θέθι, βόρεια Αλβανία.]]
Στην παραδοσιακό αλβανικό πολιτισμό, η **βεντέτα αίματος** (, ) είναι η κοινωνική υποχρέωση που έχει ένα πρόσωπο να σκοτώσει τον παραβάτη ή ένα μέλος της οικογένειάς αυτού, για να σωθεί η τιμή του. Αυτή η πρακτική θεωρείται γενικά ότι είναι σύμφωνη με τον κοινωνικό κώδικα γνωστό ως Κανόνας του Λέκε Ντουκατζίνι (**) ή απλά Κανούν (αποτελείται από 12 βιβλία και 1.262 άρθρα). Ο κώδικας ήταν αρχικά «ένας μη θρησκευτικός κώδικα που χρησιμοποιήθηκε τόσο από τους Μουσουλμάνους όσο και από τους Χριστιανούς».

Η προστασία της τιμής είναι ένα βασικό στοιχείο του αλβανικού πολιτισμού, επειδή είναι ο πυρήνας της κοινωνικής αξιοπρέπειας. Η τιμή έχει πολύ υψηλό σεβασμό επειδή μεταδίδεται στις γενιές. Οι κληρονομιά και η ιστορία μεταφέρονται στα οικογενειακά ονόματα των Αλβανών και πρέπει να έχουν υψηλή προτεραιότητα, ακόμη και με το κόστος της ζωής του. Επομένως, όταν μια προσωπική επίθεση τρομακτικής έκτασης ξεκινά σε ένα μέλος οποιασδήποτε οικογένειας, μια ίση τιμωρία πρέπει να αναμένεται από τους νόμους του Κανούν. Μερικές από τις ενέργειες που προκαλούν την Τζακμάρια περιλαμβάνουν «τον φόνο ενός επισκέπτη ενώ ήταν υπό την προστασία του ιδιοκτήτη του σπιτιού, την παραβίαση ενός ιδιωτικού σπιτιού, την μη καταβολή ενός χρέους, την απαγωγή ή την αποπλάνηση ή βιασμό μιας γυναίκας». Όσοι επιλέγουν να μην πληρώσουν με τη ζωή των μελών της οικογένειάς τους ζουν σε ντροπή και απομόνωση για το υπόλοιπο της ζωής τους, φυλακισμένοι στα σπίτια τους.

## Ιστορία

### Οθωμανική περίοδος
Ο οθωμανικός έλεγχος υπήρχε κυρίως στα λίγα αστικά κέντρα και τις κοιλάδες της βόρειας Αλβανίας και ήταν ελάχιστος και σχεδόν μη υπαρκτός στα βουνά, όπου οι Μαλσόροι (Αλβανοί ορεσίβιοι) ζούσαν μια αυτόνομη ύπαρξη σύμφωνα με το Κανούν (φυλετικό νόμο) του Λέκε Ντουκατζίνι. Οι διαφορές θα επιλύονταν μέσω του φυλετικού δικαίου στο πλαίσιο της εκδίκησης ή της βεντέτας αίματος και η δραστηριότητα ήταν ευρέως διαδεδομένη μεταξύ των Μαλσόρων. Σε καταστάσεις δολοφονίας, το φυλετικό δίκαιο ορίζει την αρχή του *koka për kokë* («κεφάλι για κεφάλι»), όπου οι συγγενείς του θύματος είναι υποχρεωμένοι να αναζητήσουν τζακμάρια. Το 19% των ανδρών θανόντων στο Βιλαέτι του Σκούταρι προκλήθηκαν από φόνους λόγω εκδίκησης και βεντέτας αίματος κατά τη διάρκεια της ύστερης οθωμανικής περιόδου. Την ίδια στιγμή, το Δυτικό Κοσσυφοπέδιο ήταν επίσης μια περιοχή που κυριαρχούσε το αλβανικό φυλετικό σύστημα, όπου οι Κοσοβάροι Μαλσόροι έλυναν τις διαφορές μεταξύ τους μέσω του ορεσίβιου νόμου τους και 600 Αλβανοί πέθαιναν ετησίως από βεντέτες αίματος.

Ο Σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ Β΄, Οθωμανοί αξιωματούχοι που στάλθηκαν σε αλβανικά κατοικημένα εδάφη, και μερικοί Αλβανοί, αποδοκίμασαν έντονα τη βεντέτα αίματος, θεωρώντας την απάνθρωπη, απολίτιστη και περιττή απώλεια ζωής που δημιούργησε κοινωνικές διαταραχές, ανομία και οικονομική διαταραχή. Το 1881, τοπικοί αξιωματούχοι και αξιωματικοί από τις περιοχές του Ντέμπαρ, της Πρίστινας, του Ελμπασάν, του Μάτι, της Οχρίδας και του Τέτοβο υπέβαλαν αίτηση στο κράτος για την πρόληψη των βεντετών αίματος. Για να επιλυθούν οι διαφορές και να καταστείλει την πρακτική, το οθωμανικό κράτος αντιμετώπισε το πρόβλημα απευθείας στέλνοντας Επιτροπές Συμφιλίωσης Βεντέτας Αίματος (musalaha-ı dem komisyonları) που απέφεραν αποτελέσματα με περιορισμένη επιτυχία. Στη μεταγενέστερη οθωμανική περίοδο, λόγω της επιρροής των καθολικών Φραγκισκανών ιερέων, σημειώθηκαν κάποιες αλλαγές στις πρακτικές βεντέτας αίματος μεταξύ των Αλβανών ορεσίβιων, όπως η ενοχή να περιορίζεται στον δράστη ή στο νοικοκυριό τους και ακόμη και μια φυλή να αποδέχεται την καταστροφή του σπιτιού του δράστη ως αποζημίωση για το αδίκημα.

Μετά την Επανάσταση των Νεότουρκων το 1908, η νέα κυβέρνηση των Νεότουρκων ίδρυσε τις Επιτροπές για την Συμφιλίωση των Βεντέτων Αίματος, που επικεντρώθηκαν στις περιοχές Ιπέκιο, Πρίζρεν και Τεπελένι. Οι επιτροπές καταδίκασαν τους Αλβανούς που είχαν συμμετάσχει σε δολοφονίες βεντέτας αίματος και το Υπουργικό Συμβούλιο τους επέτρεψε να συνεχίσουν το έργο τους στις επαρχίες μέχρι τον Μάιο του 1909. Μετά την Επανάσταση των Νεότουρκων και την επακόλουθη αποκατάσταση του Οθωμανικού Συντάγματος, οι φυλές Σάλα, Καστράτι, Σόσι και Χότι, έκαναν μία μπέσα για την υποστήριξη του εγγράφου και να σταματήσουν τις αιματηρές αντιπαράθέσεις με άλλες φυλές μέχρι τις 6 Νοεμβρίου 1908.

### Ανεξάρτητη Αλβανία
Μέχρι το 1940, περίπου 600 αιματηρές βεντέτες είχαν υπάρξει κατά του Βασιλιά Ζογ Α΄ των Αλβανών. Έχει υπάρξει μια αναβίωση των περιπτώσεων της τζακμάρια σε απομακρυσμένα μέρη της Αλβανίας (όπως στο βορρά) και του Κοσσυφοπεδίου, λόγω της έλλειψης κρατικού ελέγχου από μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού. Η Αλβανική Επιτροπή Ελσίνκι για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα θεωρεί ότι ένας από τους λόγους για τις διαδεδομένες βεντέτες αίματος είναι η δυσλειτουργία της δικαστικής εξουσίας της χώρας. Πολλοί Αλβανοί θεωρούν τα δικαστήρια ως διεφθαρμένα ή αναποτελεσματικά και προτιμούν την αυτοδιοίκηση που προσφέρεται από τη συμμόρφωση με το Κανούν, παράλληλα με το κρατικό δίκαιο.

Μια αλβανική μελέτη του 2018 σχετικά με τις βεντέτες αίματος, που περιλάμβανε δεδομένα από τα αρχεία της αστυνομίας, σημείωσε ότι υπάρχουν 704 οικογένειες που επηρεάστηκαν, με 591 στην Αλβανία και 113 να έχουν εγκαταλείψει τη χώρα. Έξι αλβανικές περιοχές, Κούκεσι, Σκόδρα, Λέζα, Τίρανα και Δυρράχιο, επηρεάζονται από την πρακτική.  Οι περιοχές Σκόδρα και Λέζα είναι οι πιο επηρεασμένες και οι πόλεις Τίρανα και Δυρράχιο είναι οι λιγότερο επηρεασμένες. Στα Τίρανα, βεντέτες αίματος έφτασαν στην πρωτεύουσα με τη μετανάστευση ανθρώπων από τις βόρειες και βορειοανατολικές περιοχές. Οι οικογένειες που πραγματοποιούν βεντέτες αίματος ζουν κυρίως σε φτώχεια λόγω της απομόνωσης και της αδυναμίας να έχουν πρόσβαση σε καλύτερες συνθήκες ζωής.

Ο Ισμέτ Ελέζι, καθηγητής νομικής στο Πανεπιστήμιο των Τιράνων, πιστεύει ότι παρά την έγκριση της εκδίκησης αίματος από το Κανούν, υπάρχουν αυστηροί κανόνες για το πώς μπορεί να διεξαχθεί η πρακτική. Για παράδειγμα, απαγορεύεται η εκδίκηση των γυναικών (συμπεριλαμβανομένων των ανδρών που αναπληρώνουν τον ρόλων των γυναικών, των ορκισμένων παρθένων), των παιδιών και των ηλικιωμένων. Άλλοι πιστεύουν ότι το ίδιο το Κανούν τονίζει την συμφιλίωση και τη διαδικασία ειρήνης, και ότι η επιλεκτική ερμηνεία των κανόνων του είναι υπεύθυνη για την τρέχουσα αιματοχυσία. Για παράδειγμα, τα τελευταία χρόνια, υπάρχουν όλο και περισσότερες αναφορές για γυναίκες και παιδιά που υποβάλλονται στις ίδιες δολοφονίες λύτρωσης. Αυτοί οι ξεχασμένοι κανόνες γεννούν λανθασμένη ερμηνεία του Κανούν και ενθαρρύνουν τους ασυλλόγιστους φόνους μελών της οικογένειας.

### Κοσσυφοπέδιο
Στο Κοσσυφοπέδιο, οι περισσότερες περιπτώσεις της τζακμάρια συμφιλιώθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1990, στο πλαίσιο ενός μεγάλης κλίμακας κινήματος συμφιλίωσης για να τερματιστούν οι βεντέτες αίματος υπό την ηγεσία του Αντόν Τσέτα, όταν οι πολιτικοί ηγέτες προσπαθούσαν να εδραιώσουν την ενότητα μεταξύ των Αλβανών που επιδίωκαν την ανεξαρτησία τους από τη Σερβία και τη Γιουγκοσλαβία. Η μεγαλύτερη συνάντηση συμφιλίωσης πραγματοποιήθηκε στο Verrat e Llukës στις 1 Μαΐου 1990, η οποία είχε από 100.000 έως 500.000 συμμετέχοντες. Μέχρι το 1992, η εκστρατεία συμφιλίωσης τερμάτισε τουλάχιστον 1.200 θανατηφόρες βεντέτες αίματος, και το 1993 δεν συνέβη ούτε μία δολοφονία στο Κοσσυφοπέδιο. Οι Αλβανοί απαλλάσσονταν επίσης από την «διατήρηση της μπέσας» σε μη Αλβανούς.

### Μαυροβούνιο
Στο Μαυροβούνιο, η εκδήλωση *Beslidhja e Malësisë* (Προσφορά της Μαλεσίας) πραγματοποιήθηκε στο Τούζι (28 Ιουνίου 1970) με την παρουσία Καθολικού και Μουσουλμανικού κλήρου. Οι οικογένειες και άλλοι κοντινοί συγγενείς στην περιοχή της Μαλεσίας έκαναν μια μπέσα και συμφώνησαν να σταματήσουν τις βεντέτες αίματος και να αποδεχτούν τα δικαστικά αποτελέσματα του κράτους για τα θύματα και τους δράστες.

## Δείτε επίσης
* Βεντέτα
* Οφθαλμός αντί οφθαλμού
* Ζίπενχαφτ - παρόμοια πρακτική στη Γερμανία

## Παραπομπές


## Περαιτέρω ανάγνωση
* 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* ''Republic of Albania Country Report'' published by the Country Information & Policy Unit, Immigration and Nationality Directorate, Home Office, United Kingdom
* 
Κατηγορία:Έγκλημα τιμής
βεντετα αιματος