Χιτάνος

Οι **Ρομά στην Ισπανία**, γενικά γνωστοί με το ενδώνυμο ***Καλέ***  ή το εξώνυμο ***χιτάνος***), ανήκουν στην υποομάδα των Ρομά της Ιβηρικής Χερσονήσου, με μικρότερους πληθυσμούς στην Πορτογαλία (γνωστούς ως  ) και στη Νότια Γαλλία (γνωστούς ως  ). Η αίσθηση της ταυτότητας και της συνοχής τους πηγάζει από το κοινό σύστημα αξιών τους, που εκφράζεται μεταξύ τους ως  («νόμοι των Τσιγγάνων»).  

Παραδοσιακά, διατηρούν τους κοινωνικούς τους κύκλους αυστηρά εντός των πατρογονικών ομάδων τους, καθώς η αλληλεπίδραση μεταξύ ομάδων αυξάνει τον κίνδυνο διαμάχης, που μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο. Η εμφάνιση του Πεντηκοστιανισμού επηρέασε αυτήν την πρακτική, καθώς ο τρόπος ζωής των Πεντηκοστιανών *χιτάνος* περιλαμβάνει συχνή επαφή με *Καλέ* εκτός των πατρογονικών ομάδων τους κατά τη διάρκεια εκκλησιαστικών λειτουργιών και συναντήσεων. Δεν συλλέγονται δεδομένα σχετικά με την εθνικότητα στην Ισπανία, αν και η δημόσια δημοσκόπηση CIS υπολόγισε το 2007 ότι ο αριθμός των *Καλέ* που υπάρχουν στην Ισπανία είναι πιθανώς περίπου ένα εκατομμύριο. 

## Ονομασία
Ο όρος *χιτάνο (gitano)* προέκυψε από τη λέξη *egiptano*  ("Αιγύπτιος"), που ήταν το παλιό ισπανικό δημωνύμιο για κάποιον από την *Αίγυπτο.* Ωστόσο, στα μέσα και σύγχρονα ισπανικά το ακανόνιστο επίθετο *egipcio* αντικατέστησε *το egiptano* για να σημαίνει Αιγύπτιος, πιθανώς για να διαφοροποιήσει τους Αιγύπτιους από τους Τσιγγάνους. Εν τω μεταξύ, ο όρος *egiptano* εξελίχθηκε μέσω έκθλιψης σε *egitano* και τελικά σε *gitano*, χάνοντας την έννοια του *αιγυπτιακού* και φέρνοντας μαζί του τη συγκεκριμένη έννοια των Ρομά στην Ισπανία. Οι δύο λαοί διαφοροποιούνται πλέον αναμφισβήτητα στα σύγχρονα ισπανικά: το «egipcios» για τους Αιγύπτιους και το «gitanos» για τους Ρομά στην Ισπανία, με το «egiptano» να είναι ξεπερασμένο και για τους δύο.

Αν και ετυμολογικά ο όρος *gitano* σήμαινε αρχικά «Αιγύπτιος», η ίδια η χρήση της παλαιάς ισπανικής λέξης που σημαίνει «Αιγύπτιος» (egiptano) για να αναφέρεται στους Ρομά στην Ισπανία αναπτύχθηκε με τον ίδιο τρόπο που η αγγλική λέξη «Gypsy» εξελίχτηκε επίσης από το αγγλικό επίθετο «Egyptian» για να αναφέρεται στους Ρομά στη Βρετανία. Μερικοί Ρομά, ένας λαός που καταγόταν από τις βόρειες περιοχές της ινδικής υποηπείρου, κατά την πρώτη άφιξή τους στην Ευρώπη, είτε ισχυρίστηκαν ότι ήταν Αιγύπτιοι για ευνοϊκότερη μεταχείριση από τους ντόπιους Ευρωπαίους, είτε θεωρήθηκαν λανθασμένα Αιγύπτιοι από τους ντόπιους Ευρωπαίους.

## Ταυτότητα
Η ταυτότητα της ομάδας είναι ιδιαίτερα περίπλοκη στην Ισπανία για διάφορους λόγους, που εξετάζονται παρακάτω. Εντούτοις, μπορεί να ειπωθεί με ασφάλεια ότι τόσο από την οπτική γωνία των Ισπανών *χιτάνο* όσο και από μη-χιτάνο (*παγιό*), τα άτομα που γενικά θεωρούνται ότι ανήκουν σε αυτήν την εθνότητα είναι άτομα πλήρους ή σχεδόν πλήρους *χιτάνο* καταγωγής και που επίσης αυτοπροσδιορίζονται ως τέτοια. Ένα στοιχείο που προκαλεί σύγχυση είναι ο ενδελεχής υβριδισμός της κουλτούρας της Ανδαλουσίας και των Ρομά (και ορισμένοι θα έλεγαν ταυτότητα) σε λαϊκό επίπεδο. Αυτό έχει συμβεί σε σημείο όπου οι Ισπανοί από άλλες περιοχές της Ισπανίας συνήθως μπερδεύουν τα στοιχεία του ενός με του άλλου. Το πιο ξεκάθαρο παράδειγμα αυτού είναι η μουσική φλαμένκο και οι σεβιγιάνα, μορφές τέχνης που είναι ανδαλουσιανής και όχι *χιτάνο* καταγωγής, αλλά, αφού έχουν χαρακτηριστεί έντονα από *χιτάνο* στο ερμηνευτικό ύφος, συνδέονται πλέον με αυτήν την εθνότητα από πολλούς Ισπανούς. Το γεγονός ότι ο μεγαλύτερος πληθυσμός των *χιτάνο* συγκεντρώνεται στη Νότια Ισπανία  οδήγησε ακόμη και σε σύγχυση μεταξύ των προφορών *χιτάνο* και των πιο τυπικών της Νότιας Ισπανίας, παρόλο που πολλοί πληθυσμοί *Καλέ* στο βόρειο μισό της Ισπανίας (όπως η Γαλικία) δεν μιλούν ανδαλουσιανά ισπανικά. 

### Προέλευση

Οι Ρομά προέρχονται από το βορειοδυτικό Ινδουστάν    , πιθανώς από τη βορειοδυτική ινδική πολιτεία του Ρατζαστάν   και την περιοχή Παντζάμπ, που μοιράζεται μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν. 

Τα γλωσσικά στοιχεία έχουν αναμφισβήτητα δείξει ότι οι ρίζες της ρομανί γλώσσας βρίσκονται στην ινδική υποήπειρο: η γλώσσα έχει γραμματικά χαρακτηριστικά των ινδικών γλωσσών και μοιράζεται μαζί τους ένα μεγάλο μέρος του βασικού λεξιλογίου: για παράδειγμα, μέρη του σώματος, καθημερινές συνήθειες και αριθμούς.

Πιο συγκεκριμένα, η γλώσσα ρομανί μοιράζεται βασικό λεξιλόγιο με τα χίντι και τα παντζάμπι. Μοιράζεται πολλά φωνητικά χαρακτηριστικά με τη μαρβάρι, ενώ η γραμματική της είναι πιο κοντά στα βεγγαλέζικα. Η γλωσσική αξιολόγηση, που διεξήχθη τον 19ο από τους Ποτ (1845) και Μίκλοσιτς (1882–1888) έδειξε ότι η ρομανί γλώσσα πρέπει να ταξινομηθεί ως νέα ινδοάρια γλώσσα (NIA), όχι ως μέση ινδοάρια (MIA), αποδεικνύοντας ότι οι πρόγονοι των Ρομά δεν θα μπορούσαν να είχαν φύγει από την Ευρώπη νωρίτερα από αρκετά εκατοντάδες χρόνια αργότερα.

Γενετικά ευρήματα το 2012 υποδηλώνουν ότι οι Ρομά προέρχονται από τη βορειοδυτική περιοχή της ινδικής υποηπείρου και μετανάστευσαν ως ομάδα  . Σύμφωνα με μια γενετική μελέτη το 2012, οι πρόγονοι των σημερινών φυλών και των πληθυσμών καστών της βόρειας Ινδίας, που παραδοσιακά αναφέρονται συλλογικά ως «Ντομά», είναι οι πιθανοί προγονικοί πληθυσμοί των σύγχρονων «Ρομά» στην Ευρώπη. 

### Μετανάστευση στην Ισπανία
Το πώς και πότε οι Ρομά έφτασαν στην Ιβηρική Χερσόνησο από τη Βόρεια Ινδία είναι ένα ερώτημα, του οποίου η συναίνεση απέχει πολύ από το να επιτευχθεί. Μια δημοφιλής θεωρία, αν και χωρίς καμία τεκμηρίωση, ισχυρίζεται ότι ήρθαν από τη Βόρεια Αφρική, από όπου θα είχαν περάσει το στενό του Γιβραλτάρ για να συναντηθούν ξανά στη Γαλλία με τη βόρεια μεταναστευτική οδό. Έτσι, ο όρος *χιτάνο* θα ήταν παραμόρφωση του λατινικού *Τινγκιτάνι*, δηλαδή από το *Τίνγκις*, νυν Ταγγέρη. Μια άλλη, πιο συνεπής θεωρία και καλά τεκμηριωμένη, είναι ότι εισήλθαν στην Ιβηρική Χερσόνησο από τη Γαλλία. Αν και υπάρχει διαμάχη σχετικά με την ημερομηνία της πρώτης άφιξης, καθώς υπάρχουν στοιχεία για ασφαλές πέρασμα, που παραχωρήθηκε στο Περπινιάν το 1415 από τον ινφάντε Αλφόνσο της Αραγονίας σε έναν Τομά, γιο του Μπαρτολομέ ντε Σανό. Ή αντ' αυτού, θα μπορούσε να είναι ο επονομαζόμενος Χουάν ντε Εχίπτο Μενόρ, ο οποίος εισήλθε μέσω Γαλλίας, όταν το 1425 ο Αλφόνσος Ε' του χορήγησε μια επιστολή ασφάλειας. Είναι κυρίως αποδεκτός ως ο πρώτος Ρομά που έφτασε στη χερσόνησο. 
 
Το 1435 εθεάθησαν στο Σαντιάγο ντε Κομποστέλα. *Χιτάνο* καταγράφηκαν στη Βαρκελώνη και τη Σαραγόσα μέχρι το 1447 και το 1462 έγιναν δεκτοί με τιμές στη Χαέν. Χρόνια αργότερα, στους *χιτάνο* προστέθηκαν οι *[[Έλληνες|γρεθιάνο]]*, προσκυνητές που διοχετεύθηκαν στις μεσογειακές ακτές τη δεκαετία του 1480, πιθανότατα λόγω της άλωσης της Κωνσταντινούπολης. Και οι δύο συνέχισαν να περιπλανώνται σε όλη τη χερσόνησο, καλοδεχούμενοι τουλάχιστον μέχρι το 1493, έτος κατά το οποίο μια ομάδα *χιτάνο* έφτασε στη Μαδρίτη, όπου το Συμβούλιο συμφώνησε να « *... δώσει ελεημοσύνη στους* χιτάνο, *μετά από αίτημα της Πόλης, δέκα ρεάλες, για να αποφευχθούν οι ζημιές που θα μπορούσαν να κάνουν τριακόσιοι άνθρωποι που ήρθαν…»* .

Εκείνα τα χρόνια παραχωρήθηκαν ασφαλείς διελεύσεις σε φερόμενους ευγενείς Καλέ προσκυνητές. Η παρακολούθηση αυτών των ασφαλών διελεύσεων σε ολόκληρη την Ισπανία έδωσε ορισμένα δεδομένα στους ιστορικούς:

* Ο αριθμός των Ρομά που εισήλθαν ή κατοίκησαν στη Χερσόνησο τον 15ο αιώνα υπολογίζεται σε 3.000 άτομα.
* Οι Ρομά ταξίδευαν σε μεταβλητές ομάδες, 80-150 ατόμων, με επικεφαλής έναν άνδρα.
* Κάθε αυτόνομη ομάδα διατηρούσε σχέσεις εξ αποστάσεως με μία από τις άλλες, υπήρχαν ίσως σχέσεις συγγένειας μεταξύ τους (κάτι συνηθισμένο σήμερα μεταξύ των Ισπανών Ρομά).
* Ο διαχωρισμός μεταξύ κάθε ομάδας ήταν μεταβλητός και μερικές φορές κάποιες ακολουθούσαν τις άλλες από κοντινή απόσταση και από τις ίδιες διαδρομές.
* Η πιο κοινή στρατηγική επιβίωσης ήταν να παρουσιάζονται ως χριστιανοί προσκυνητές για να αναζητήσουν την προστασία ενός ευγενή.
* Ο τρόπος ζωής ήταν νομαδικός και αφιερωμένος στη μαντεία και στην παράσταση (θέαμα).

### Πρώτες απόπειρες αφομοίωσης
Η εγκατεστημένη εξουσία στην Ιβηρική χερσόνησο αντιλαμβανόταν την παρουσία του πληθυσμού των Ρομά ως πρόκληση λόγω του ότι δεν ήταν εγκατεστημένος πληθυσμός με την κυρίαρχη θρησκεία τους. Η πρώτη προσπάθεια αφομοίωσης του πληθυσμού των Ρομά στην Ισπανία έγινε από τους Καθολικούς Μονάρχες της Ισπανίας το 1499. Η κύρωση της Μεδίνα ντελ Κάμπο ανάγκασε τους Ρομά να εγκαταλείψουν τον νομαδικό τρόπο ζωής τους, να αποκτήσουν ένα επάγγελμα ή να υπηρετήσουν έναν τοπικό άρχοντα και να εγκαταλείψουν τον τρόπο ντυσίματος και τα έθιμά τους, υπό την ποινή της απέλασης ή της δουλείας. Η νομοθεσία τους έδωσε προθεσμία δύο μηνών για την ένταξή τους. Μετά από αυτήν την κύρωση κατά των Ρομά, περισσότεροι από 280 κανονισμοί και νόμοι εκδόθηκαν εναντίον των *χιτάνο*, από το 1499 έως το 1978, όταν ο τελευταίος καταργήθηκε. 

Το 1492, οι βοηθητικές ομάδες Ρομά βοήθησαν τον στρατό του Βασιλείου της Καστίλλης και της Λεόν στην Ρεκονκίστα στη Γρανάδα τερματίζοντας τη βασιλεία των μουσουλμάνων στην Ισπανία. Οι Ισπανοί χιτάνο μπορούσαν να ταξιδέψουν στην Αμερική μόνο με τη ρητή άδεια του βασιλιά. Ο Φίλιππος Β' διέταξε το 1570 την απαγόρευση της εισόδου των Τσιγγάνων στην Αμερική και διέταξε την επιστροφή όσων είχαν ήδη αποσταλεί. Υπάρχει μια γνωστή περίπτωση ενός Τσιγγάνου σιδηρουργού (Χόρχε Λεάλ), που έλαβε άδεια να ταξιδέψει στην Κούβα το 1602. Εν τω μεταξύ, στην Ισπανία ένας νέος νόμος διέταξε τους Ρομά να αφήσουν τη νομαδική ζωή με ποινή έξι ετών στις γαλέρες (1539). Διαφορετικοί παράγοντες σήμαιναν ότι οι Ισπανοί Ρομά, όπως και εκείνοι σε όλη την Ευρώπη, αντιστάθηκαν στην αφομοίωση και διατήρησαν τα δικά τους πολιτιστικά γνωρίσματα λίγο πολύ ανέπαφα.

Το 1749, μια μεγάλη προσπάθεια απαλλαγής από τον πληθυσμό Καλέ στην Ισπανία πραγματοποιήθηκε μέσω μιας επιδρομής, που οργανώθηκε από την κυβέρνηση. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι Ρομά υποβλήθηκαν σε μαζικό εγκλεισμό (La Gran Redada) του 1749, που οδήγησε σε εκτεταμένες αναγκαστικές απελάσεις. Η γλώσσα τους, η παραδοσιακή ενδυμασία και τα επαγγέλματά τους, όπως η μαντεία, ήταν επίσημα απαγορευμένα. Το 1783, ο Κάρολος Γ΄, βασιλιάς της Ισπανίας και των Ισπανικών Ινδιών (1759-1788), παραχώρησε υπηκοότητα στους Ρομά, αλλά επιδίωξε την πλήρη αφομοίωσή τους απαγορεύοντας τη διατήρηση του μοναδικού πολιτισμού και των παραδόσεων τους. Επιπλέον, η χρήση του όρου «Χιτάνο» απαγορεύτηκε σε οποιοδήποτε πλαίσιο. Αυτή η νομοθεσία παρέμεινε σε ισχύ καθ' όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Μέχρι το 1783, περισσότερα από 250 διατάγματα κατά των Ρομά θεσπίστηκαν στην Ισπανία με σκοπό τη διάλυση των Ρομά ως ξεχωριστής εθνοτικής ομάδας. 

Για περίπου 300 χρόνια, οι Ρομά υπόκεινταν σε διάφορους νόμους και πολιτικές, που είχαν σχεδιαστεί για να τους εξαλείψουν από την Ισπανία ως αναγνωρίσιμη ομάδα. Οι οικισμοί των Ρομά διαλύθηκαν και οι κάτοικοι διασκορπίστηκαν. Μερικές φορές, οι Ρομά έπρεπε να παντρευτούν μη Ρομά. Τους απαγορευόταν να χρησιμοποιούν τη γλώσσα και τις τελετουργίες τους και αποκλείστηκαν από τα δημόσια αξιώματα και από τη συμμετοχή σε συντεχνίες. 

Κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου, οι *χιτάνο* δεν διώχθηκαν για την εθνικότητά τους από καμία πλευρά. Υπό το καθεστώς του Φρανθίσκο Φράνκο, συχνά παρενοχλούνταν ή απλώς τους αγνοούσαν, αν και τα παιδιά τους εκπαιδεύονταν, μερικές φορές με το ζόρι, όπως όλοι οι Ισπανοί σήμερα. 

Στη μετα-φράνκο εποχή, η πολιτική της ισπανικής κυβέρνησης ήταν πολύ πιο συμπαθής, ειδικά στον τομέα της κοινωνικής πρόνοιας και των κοινωνικών υπηρεσιών. Το 1977, οι τελευταίοι νόμοι κατά των Ρομά καταργήθηκαν, μια ενέργεια που προωθήθηκε από τον Χουάν ντε Ντιός Ραμίρεθ Χερέντια, τον πρώτο Ρομά βουλευτή. 

Ξεκινώντας το 1983, η κυβέρνηση λειτούργησε ένα ειδικό πρόγραμμα Αντισταθμιστικής Εκπαίδευσης για την προώθηση των εκπαιδευτικών δικαιωμάτων για τους μειονεκτούντες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων στις κοινότητες των Ρομά. Κατά τη διάρκεια της επιδημίας ηρωίνης που έπληξε την Ισπανία τις δεκαετίες του '80 και του '90, οι παραγκουπόλεις των *Χιτάνο* έγιναν κέντρο στο εμπόριο ναρκωτικών, ένα πρόβλημα που ταλαιπωρεί την Ισπανία μέχρι σήμερα. Παρόλα αυτά, η Ισπανία εξακολουθεί να θεωρείται πρότυπο για την ενσωμάτωση των κοινοτήτων *χιτάνο* σε σύγκριση με άλλες χώρες με πληθυσμούς Ρομά στην Ανατολική Ευρώπη. 

## Γλώσσα
[εναλλ.=A closed bar façade covered in painted ceramic tiles. On top, it reads "14" and "ESPAÑA CAÑÍ". To the left of the fenced gate, a bullfighter hat in a decorated panel. To the right of the gate, a nude woman, two lovers in Andalusian clothes and other figures.|μικρογραφία|'''', στα ισπανικά σημαίνει "Τσιγγάνικη Ισπανία". Μπαρ στη Μαδρίτη που παρουσιάζει μια αναπαραγωγή του Κάντε χόντο, πίνακα του 1929 του [Julio Romero de Torres|Χούλιο Ρομέρο ντε Τόρες, που εμφανίζει στερεότυπα που σχετίζονται με το Φλαμένκο.]]
Ιστορικά, οι χιτάνο μιλούσαν άπταιστα τα *καλό*, συχνά παράλληλα με τη γλώσσα που ομιλούνταν στην περιοχή που κατοικούσαν. Τα καλό είναι ένας τύπος γλώσσας ρομανί, που συνδυάζει τη φωνολογία και τη γραμματική της καταλανικής ή της καστιλιάνικης, με ένα λεξικό που προέρχεται από τα ρομανί. Ελάχιστοι χιτάνο διατηρούν μια ολοκληρωμένη και λειτουργική γνώση της καλό. Μια μελέτη σχετικά με τα πραγματικά μοτίβα χρήσης της καλό μεταξύ μιας ομάδας κυρίως ανδαλουσιανών Χιτάνο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η γλώσσα αυτή τη στιγμή αποτελείται από 350 έως 400 μοναδικούς όρους, η γνώση των οποίων ποικίλλει σημαντικά μεταξύ Χιτάνο. Αυτό θα απέκλειε έναν παρόμοιο αριθμό λέξεων καλό, που έχουν εισέλθει στην κύρια ισπανική αργκό. Σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, η πλειοψηφία των Χιτάνο αναγνωρίζουν ότι η γλώσσα βρίσκεται σε τερματική κατάσταση, με πολλούς να υποστηρίζουν ότι η γλώσσα έχει χαθεί τελείως.

## Θρησκεία
Στην Ισπανία, οι *Χιτάνο* ήταν παραδοσιακά Ρωμαιοκαθολικοί, που συμμετείχαν σε τέσσερα από τα μυστήρια της Εκκλησίας. Το 1997, ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β' αγιοποίησε τον καθολικό μάρτυρα Χιτάνο Θεφερίνο Χιμένεθ Μάγια, σε μια τελετή που σύμφωνα με πληροφορίες παρευρέθηκαν περίπου 3.000 Ρομά. Η Σάρα-λα-Κάλι είναι η προστάτιδα των Ρομά.

Σπάνια πηγαίνουν σε λαϊκούς θεραπευτές και συμμετέχουν πλήρως στο ιατρικό σύστημα της Ισπανίας, που υποστηρίζεται από το κράτος. Οι Χιτάνο έχουν ιδιαίτερη σχέση με τους πρόσφατα νεκρούς συγγενείς τους και επισκέπτονται συχνά τους τάφους τους. Ξοδεύουν περισσότερα χρήματα από τους μη-Χιτάνο ισοδύναμων οικονομικών τάξεων για να στολίσουν ταφικούς χώρους. 

Η Ισπανική Ομοσπονδία Νεοπροτεσταντών, που αποτελείται κυρίως από μέλη των Συνάξεων του Θεού και Πεντηκοστιανών, ισχυρίζεται ότι 150.000 Χιτάνο ακολουθούν την πίστη τους στην Ισπανία. Η Ευαγγελική Συνέλευση των Ρομά είναι το μόνο θρησκευτικό ίδρυμα που διοικείται εξ ολοκλήρου και αποτελείται από Ρομά. Η Ευαγγελική εκκλησία *Χιτάνο* (Εκκλησία της Φιλαδέλφειας) υποστηρίζει ότι ο λαός των *Χιτάνο* προέρχεται από μια ομάδα Εβραίων, που χάθηκαν κατά τη διάρκεια της ζωής του Μωυσή και τελικά έγιναν οι χιτάνο.

## Γάμος
Οι παραδοσιακοί Ισπανοί Ρομά δίνουν μεγάλη αξία στη μεγάλη οικογένεια. Η παρθενία είναι απαραίτητη στις ανύπαντρες γυναίκες. Τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες παντρεύονται συχνά νέοι. 

Ένας παραδοσιακός γάμος *χιτάνο* απαιτεί ένα *pedimiento* (παρόμοιο με γιορτή αρραβώνων) ακολουθούμενο από το *casamiento* (γαμήλια τελετή), όπου *το el yeli* πρέπει να τραγουδηθεί στη νύφη για να γιορτάσει την παρθενία και *την τιμή* της νύφης (που αποδεικνύεται από το τελετουργικό του *pañuelo*). Στο τελετουργικό του pañuelo, μια ομάδα, που αποτελείται από μια *ajuntaora* (επαγγελματίας επιδέξια στην εκτέλεση του τελετουργικού, που πληρώνεται από την οικογένεια), μαζί με τις παντρεμένες γυναίκες της οικογένειας, πηγαίνουν τη νύφη σε ξεχωριστό δωμάτιο κατά τη διάρκεια του γάμου και την εξετάζουν για να βεβαιωθούν ότι είναι παρθένα. Η *ajuntaora* κάνει το τελετουργικό στη νύφη, καθώς οι άλλες γυναίκες παρακολουθούν για να γίνουν μάρτυρες ότι η νύφη είναι παρθένα. Η *ajuntaora* τυλίγει ένα λευκό, διακοσμητικά κεντημένο ύφασμα (το *pañuelo*) γύρω από τον δείκτη της και το εισάγει ρηχά στον κόλπο της νύφης. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας, οι βαρθολίνειοι αδένες πιέζονται, με αποτέλεσμα να εκκρίνουν ένα υγρό, που λερώνει το ύφασμα. Αυτή η ενέργεια επαναλαμβάνεται με τρία διαφορετικά τμήματα του υφάσματος για να δημιουργηθούν τρεις λεκέδες, γνωστοί ως «rosas». Αυτή η διαδικασία θεωρείται από τις γυναίκες ως η ανάκτηση της «honra» της νύφης, της *τιμής* της, που περιέχεται μέσα σε ένα "σταφύλι" μέσα στα γεννητικά της όργανα, το οποίο σκάει κατά τη διάρκεια της εξέτασης και η διαρροή συλλέγεται στο pañuelo. 

Όταν τελειώνει η εξέταση, οι γυναίκες βγαίνουν από το δωμάτιο και τραγουδούν *el yeli* στο ζευγάρι. Κατά τη διάρκεια αυτού, οι άντρες στο γάμο σκίζουν τα πουκάμισά τους και σηκώνουν τη γυναίκα στους ώμους τους και κάνουν το ίδιο με τον σύζυγο, καθώς τους τραγουδούν το "el yeli". Οι γάμοι μπορεί να διαρκέσουν πολύ, έως και τρεις ημέρες είναι σύνηθες. Στους γάμους, προσκαλούν όλους και όποιον γνωρίζουν. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να παρευρεθούν και *παγιό* (*[[γκάτζο]]*), αν και αυτό δεν είναι συνηθισμένο. Κατά τη διάρκεια της νύχτας, πολλές *μπουλερία* χορεύονται και τραγουδιούνται. Σήμερα, *η ρούμπα χιτάνα* ή *η ρούμπα φλαμένκα* είναι συνηθισμένες μουσικές φόρμες.

Οι *Χιτάνο* μπορεί επίσης να παντρευτούν αφότου κλεφτούν, ένα γεγονός που συγκεντρώνει λιγότερη έγκριση από μια γαμήλια τελετή. 

## Περιθωριοποίηση
Η περιθωριοποίηση εμφανίζεται σε θεσμικό επίπεδο. Τα παιδιά *Χιτάνο* διαχωρίζονται τακτικά από τους μη-Χιτάνο συνομηλίκους τους και έχουν χειρότερα ακαδημαϊκά αποτελέσματα. Το 1978, το 68% των ενηλίκων Χιτάνο ήταν αναλφάβητοι. Ο αλφαβητισμός έχει βελτιωθεί σημαντικά με την πάροδο του χρόνου. Περίπου το 10% τους ήταν αναλφάβητοι από το 2006-2007 (με τους μεγαλύτερους Χιτάνο πολύ πιο πιθανό από τους νεότερους Χιτάνο να είναι αναλφάβητοι). Το 98% των χιτάνο ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας. Το 2019, μια άλλη μελέτη έθεσε το 89% των παιδιών κάτω από το όριο της φτώχειας και το 51,8% υπό ακραία φτώχεια. Τα αποτελέσματα υγείας και στέγασης - συμπεριλαμβανομένης της μειωμένης πρόσβασης σε καθαρό νερό και προμήθειες ηλεκτρισμού - είναι χειρότερα μεταξύ των Ρομά σε σύγκριση με τους μη Ρομά στην Ισπανία και την Πορτογαλία, όπως και άλλες ευρωπαϊκές χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα. 

52% των κατοικιών Χιτάνο μπορούσαν να υποβάλουν αίτηση για το Ισπανικό Ελάχιστο Ζωτικό Εισόδημα, αλλά μόνο το 29% το λαμβάνει στην πραγματικότητα λόγω της πολυπλοκότητας της διαδικασίας και των καθυστερήσεων στη διεκπεραίωση. 

Οι Ρομά συνεχίζουν να υφίστανται διακρίσεις σε διαπροσωπικό επίπεδο, όπως η άρνηση εισόδου σε μπαρ και κλαμπ ή απώλεια της δουλειάς τους εάν η εθνικότητά τους γίνει γνωστή στον εργοδότη τους. Το 2016, ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανέφερε ότι η έρευνά του έδειξε ότι το 71% των Πορτογάλων *Σιγκάνο* και το 51% των Ισπανών *Χιτάνο* είχε υποστεί διακρίσεις τα τελευταία πέντε χρόνια. Μια παραδοσιακή πρακτική διακρίσεων στην Πορτογαλία, όπου τα καταστήματα και οι επιχειρήσεις εκθέτουν ειδώλια φρύνων στις εισόδους για να αποτρέψουν την είσοδο *Σιγκάνο*, αναφέρθηκε ότι εξακολουθεί να παρατηρείται ευρέως στην Πορτογαλία το 2019. Οι φρύνοι θεωρούνται σύμβολο του κακού στις κοινότητες των Ρομά στην Πορτογαλία. Οι *Σιγκάνο* και οι ακτιβιστές κατά των διακρίσεων παραπονέθηκαν ότι η εχθρότητα προς τους Ρομά ήταν συνηθισμένη. Ορισμένοι καταστηματάρχες σημειώθηκε ότι υπερασπίζονταν την αποθάρρυνση των Ρομά.  

Η δημοσκόπηση της Pew Research του 2016 διαπίστωσε ότι το 49% των Ισπανών είχαν δυσμενείς απόψεις για τους Χιτάνο. 

Μια μελέτη που διεξήχθη το 1999 διαπίστωσε ότι Ρομά αντιπροσωπεύουν το 1,5% του ισπανικού πληθυσμού, αλλά αντιπροσωπεύουν το 25% όλων των γυναικών κρατουμένων στην Ισπανία. Το 60% αυτών των κρατουμένων έχουν φυλακιστεί για κατηγορίες ναρκωτικών. Δεν υπάρχει έρευνα για το ποσοστό των ανδρών κρατουμένων Ρομά, αν και γενικά τείνει να είναι ελαφρώς λιγότερο σε σύγκριση με τις γυναίκες ομολόγους τους.  

## Στη λογοτεχνία
Οι *χιτάνο* στην ισπανική κοινωνία έχει εμπνεύσει αρκετούς συγγραφείς:

* Ο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, ένας σπουδαίος Ισπανός ποιητής του 20ού αιώνα, έγραψε το *[[Ρομανθέρο χιτάνο]].* 

* *Η Candela*, η γυναίκα πρωταγωνίστρια του διηγήματος *El Amor Brujo* του Μανουέλ ντε Φάγια είναι Ρομά.
* *[[Κάρμεν (νουβέλα)|Η Κάρμεν]]* (1845) του Προσπέρ Μεριμέ παρουσιάζει την πρωταγωνίστρια ως μια *[[Φαμ φατάλ|μοιραία γυναίκα]]*, έτοιμη να πει ψέματα ή να επιτεθεί και να υποβαθμίσει τις ζωές των ανδρών. Το έργο του διασκευάστηκε για την ομώνυμη όπερα του Ζωρζ Μπιζέ.
* Η ομορφιά μιας μελαχρινής *Χιτάνα* έχει εμπνεύσει καλλιτέχνες όπως ο Χούλιο Ρομέρο ντε Τόρεθ.
* La Gitanilla ("Η μικρή Τσιγγανοπούλα") είναι διήγημα του Μιγκέλ ντε Θερβάντες.
* Ρόθιο Εύα Γρανάδα, η συνοδός στο μυθιστόρημα "Ψηφιακό Φρούριο" του Νταν Μπράουν

## Μουσική και χορός
Η τέχνη του φλαμένκο αναπτύχθηκε στον πολιτισμό Καλέ Ρομανί της Νότιας Ισπανίας. Πολλοί διάσημοι Ισπανοί μουσικοί φλαμένκο είναι Ρομά. Η *ρούμπα φλαμένκα* και η *ρούμπα καταλάνα* είναι στυλ, που αναμειγνύουν φλαμένκο και κουβανέζικο γκουαράτσα, που αναπτύχθηκαν από Ανδαλουσιανούς και Καταλανούς Χιτάνο.

## Επώνυμα Χιτάνο
Λόγω της ενδογαμίας, αρκετά ισπανικά επώνυμα είναι πιο συχνά μεταξύ των Χιτάνο , αν και δεν είναι αποκλειστικά σε αυτούς:

* Αλταμίρα ή Αλταμιράνο
* Αμάγια
* Αντούνες ή Αντούνεθ ή Αντούνιεθ
* Καλάφ (Καταλανοί)
* Κορτές
* Φερνάντεθ
* Φλόρες
* Γκαμπαρί (Καταλανοί)
* Γκουτιέρεθ ή Γκουιτέρεθ
* Χερέντια
* Χιμένεθ
* Μάγια
* Μολίνα
* Μοντόγια
* Μόνχε
* Μορένο
* Μοργάδε
* Μότος
* Περέιρο ή Περέιρα
* Πουμπίλ (Καταλανοί)
* Ραβελίνο ή Ραμπελίνο
* Ρέγιες
* Σαντοβάλ
* Σαλαζάρ
* Σάντι
* Σαντιάγο
* Βάργκας
* Βιγιάρ ή Βιλάρ
* Βίσο
* Καρετέρο
* Πέρεθ ή Πέρεζ
* Γκονδάλεθ
* Εσκουδέρο 

## Δείτε επίσης

* Χρονοδιάγραμμα της ιστορίας των Ρομά
* Ιστορία των Ρομά
* Ρομά της διασποράς
* Σακρομόντε, η παραδοσιακή συνοικία Χιτάνο της Γρανάδας .
* 

## Παραπομπές

## Πηγές

* Η κατάσταση των Ρομά στην Ισπανία . The Open Society Institute, 2002 ( PDF ).
* Worth, Susannah and Sibley, Lucy R. «Maja Dress and the Andalusian Image of Spain». *[[Ένδυση|Clothing]] and Textiles Research Journal,* Summer 1994, Vol. 12, σελ.&nbsp;51–60.

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Romani union  
* Παρουσία Ρομά στην ευρωπαϊκή μουσική 
* tanea.gr (9 Απριλίου 2019). «Ισπανία: Η κοινότητα των «χιτάνος» Ρομά θα έχει μεγαλύτερη από ποτέ εκπροσώπηση στη Βουλή». *ΤΑ ΝΕΑ*. Ανακτήθηκε στις 15 Απριλίου 2025.
* «Ρομανθέρο Χιτάνο» *ΕΦΣΥΝ*. 15 Απριλίου 2020. Ανακτήθηκε στις 15 Απριλίου 2025.

Κατηγορία:Ισπανοί Ρομά
Κατηγορία:Ρομά πληθυσμιακές ομάδες
Κατηγορία:Λήμματα που περιέχουν κείμενο στα ισπανικά
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις