Δολοφονία του Αλεξάνδρου Β΄της Ρωσίας

Στις , ο Αλέξανδρος Β΄, Αυτοκράτορας Πασών των Ρωσιών, δολοφονήθηκε στην Αγία Πετρούπολη της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, ενώ επέστρεφε στα Χειμερινά Ανάκτορα από το Μιχαήλοφσκι Μανέζ με κλειστή άμαξα. Η δολοφονία του σχεδιάστηκε από την Εκτελεστική Επιτροπή της επαναστατικής οργάνωσης Ναρόντναγια Βόλια («Λαϊκή Θέληση»), και κυρίως από τον Αντρέι Ζελιάμποφ. Από τους τέσσερις δολοφόνους τους οποίους συντόνισε η Σοφία Περόφσκαγια, οι δύο διέπραξαν τη δολοφονία, ενώ ένας από αυτούς, ο Νικολάι Ρίσακοφ, έριξε μια βόμβα η οποία προκάλεσε ζημιές στην άμαξα, αναγκάζοντας τον τσάρο να αποβιβαστεί αυτό αυτή. Εκείνη τη στιγμή, ένας δεύτερος δολοφόνος, ο Ιγκνάσι Χρινιεβιέκι, έριξε μια βόμβα η οποία τραυμάτισε θανάσιμα τον Αλέξανδρο Β΄.

Ο Αλέξανδρος Β΄ είχε προηγουμένως επιβιώσει από αρκετές απόπειρες κατά της ζωής του, ανάμεσα στις οποίες και οι απόπειρες του Ντμίτρι Καρακόζοφ και του Αλεξάντερ Σολοβίεφ, η απόπειρα ανατίναξης του αυτοκρατορικού τρένου στο Αλεξαντρόφσκ (σημερινή Ζαπορίζια της Ουκρανίας) και η βομβιστική επίθεση στα Χειμερινά Ανάκτορα της Αγίας Πετρούπολης τον Φεβρουάριο του 1880. Η δολοφονία θεωρείται ευρέως ως η πιο επιτυχημένη ενέργεια του ρωσικού μηδενιστικού κινήματος κατά τον 19ο αιώνα. Ένα από τα άτομα που συνδέονταν με τη δολοφονία του τσάρου ήταν Εβραίος. Κατόπιν τούτου, η δολοφονία πυροδότησε ένα κύμα αντισημιτισμού και πογκρόμ σε όλο το εύρος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας.

## Συνωμότες
Κατά το διάστημα μεταξύ 25 και 26 Αυγούστου 1879, στην επέτειο της στέψης του τσάρου, η 22μελής Εκτελεστική Επιτροπή της Ναρόντναγια Βόλια αποφάσισε να δολοφονήσει τον Αλέξανδρο Β' με την ελπίδα ότι αυτό θα προκαλούσε επανάσταση.   Κατά τη διάρκεια του επόμενου ενάμιση χρόνου, οι διάφορες απόπειρες κατά της ζωής του Αλεξάνδρου κατέληξαν σε αποτυχία. Η Επιτροπή αποφάσισε στη συνέχεια να δολοφονήσει τον Αλέξανδρο Β' στον δρόμο της επιστροφής του στα Χειμερινά Ανάκτορα στην Αγία Πετρούπολη, μετά την συνήθη κυριακάτικη επίσκεψή του στο Μιχαϊλόφσκι Μανέζ. Ο Αντρέι Ζελιάμποφ ήταν ο κύριος διοργανωτής της επιχείρησης. Η ομάδα είχε παρακολουθήσει τις συνήθειες του τσάρου επί μερικούς μήνες και ήταν σε θέση να προβλέπει τις εναλλακτικές κινήσεις της συνοδείας του. Διαπίστωσαν, έτσι, ότι ο τσάρος θα κατευθυνόταν προς την κατοικία του είτε μέσω της οδού Μαλάια Σαντόβαγια είτε πηγαίνοντας κατά μήκος του καναλιού Αικατερίνης. Αν περνούσε από τη Μαλάια Σαντόβαγια, το σχέδιο ήταν να πυροδοτηθεί μια νάρκη η οποία είχε τοποθετηθεί κάτω από τον δρόμο. Για να διασφαλιστεί καλύτερα η επιτυχία της επιχείρησης, οι τέσσερις βομβιστές έπρεπε να περιφέρονται στις γωνίες του δρόμου. Μετά την έκρηξη, όλοι τους έπρεπε να πλησιάσουν τον τσάρο και να χρησιμοποιήσουν τις βόμβες τους εάν αυτό ήταν απαραίτητο. Εάν, αντίθετα, ο τσάρος περνούσε από το κανάλι, έπρεπε να βασιστούν μόνο στους βομβιστές. Ο Ιγκνάσι Χρινιεβιέκι, ο Νικολάι Ρισάκοφ, ο Τιμοφέι Μιχαήλοφ και ο Ιβάν Γιεμελιάνοφ είχαν προσφερθεί εθελοντικά ως βομβιστές.  

Η ομάδα άνοιξε ένα τυροπωλείο στο εμπορικό κέντρο Eliseyev επί της οδού Malaya Sadovaya και χρησιμοποίησε μία από τις αίθουσές του για να σκάψει μια σήραγγα που εκτεινόταν μέχρι τη μέση του δρόμου, κατά μήκος του οποίου θα τοποθετούσαν μεγάλες ποσότητες δυναμίτη. Οι φορητές βόμβες σχεδιάστηκαν και κατασκευάστηκαν κατά κύριο λόγο από τον Νικολάι Κιμπάλτσιτς. Το βράδυ πριν από την επίθεση, η Σοφία Περόφσκαγια μαζί με τη Βέρα Φίγκνερ (μία ακόμη από τις επτά γυναίκες που ήταν μέλη της Εκτελεστικής Επιτροπής) βοήθησαν στη συναρμολόγηση των βομβών.  

Ο Ζελιάμποφ επρόκειτο να διευθύνει τη ρίψη των βομβών και θα στον Αλέξανδρο Β' με στιλέτο ή πιστόλι σε περίπτωση που δεν θα ήταν επιτυχείς ούτε η νάρκη ούτε οι βόμβες. Όταν ο Ζελιάμποφ συνελήφθη δύο ημέρες πριν από την επίθεση, η σύζυγός του Σοφία Περόφσκαγια ανέλαβε τα ηνία. 
Αρχείο:Zhelyabov.jpg|εναλλ.=Andrei Zhelyabov (tried and hanged)| Αντρέι Ζελιάμποφ (δικάστηκε και απαγχονίστηκε)
Αρχείο:Sof'ja_Perovskaja_3.jpg|εναλλ.=Sophia Perovskaya (tried and hanged)| Σοφία Περόφσκαγια (δικάστηκε και απαγχονίστηκε)
Αρχείο:I_Grinevizky.jpg|εναλλ.=Ignacy Hryniewiecki (died of wounds from the 2nd explosion)| Ιγκνάσι Χρινιέβικι (πέθανε από τα τραύματά του από τη 2η έκρηξη)
Αρχείο:Emelyanov_Ivan_Panteleymonovich.jpg|εναλλ.=Ivan Yemelyanov (20 years in prison; pardoned)| Ιβάν Γιεμελιάνοφ (20 χρόνια φυλάκιση· αμνηστία)
Αρχείο:Kibalchich.jpg|εναλλ.=Nikolai Kibalchich (tried and hanged)| Νικολάι Κιμπάλτσιτς (δικάστηκε και απαγχονίστηκε)
Αρχείο:Mikhailov_tm.jpg|εναλλ.=Timofey Mikhailov (tried and hanged)| Τιμοφέι Μιχαήλοφ (δικάστηκε και απαγχονίστηκε)
Αρχείο:G_Gelfman.jpg|εναλλ.=Hesya Helfman (died in prison after childbirth 1882)| Χέσια Χέλφμαν (πέθανε στη φυλακή μετά τον τοκετό το 1882)
Αρχείο:N_A_Sablin.jpg|εναλλ.=Nikolai Sablin (committed suicide)| Νικολάι Σάμπλιν ( αυτοκτόνησε )
Αρχείο:Vera_Figner.jpg|εναλλ.=Vera Figner (20 years in prison; pardoned)| Βέρα Φίγκνερ (20 χρόνια φυλάκιση, πήρε χάρη)


## Δολοφονία
Ο τσάρος Αλέξανδρος Β΄ ταξίδευε προς και από το Μανέζ με μια κλειστή διθέσια άμαξα που την έσερναν δύο άλογα. Συνοδευόταν από πέντε έφιππους Κοζάκους και τον Φραντσίσεκ Γιόζεφ Τζατσόφσκι, έναν Πολωνό ευγενή, με έναν έκτο Κοζάκο να κάθεται στα αριστερά του αμαξά. Την άμαξα του αυτοκράτορα ακολουθούσαν τρία έλκηθρα τα οποία μετέφεραν, μεταξύ άλλων, τον αρχηγό της αστυνομίας, συνταγματάρχη Ντβορζίτσκι καθώς και δύο αξιωματικούς της χωροφυλακής . 

Το απόγευμα της 13ης Μαρτίου, αφού παρακολούθησε τους ελιγμούς δύο ταγμάτων της Φρουράς στο Μανέζ, η άμαξα του τσάρου έστριψε στην οδό Μπολσάγια Ιταλιάνσκαγια, αποφεύγοντας έτσι τη νάρκη που είχε τοποθετηθεί στη Μαλάια Σαντόβαγια. Η Σοφία Περόφσκαγια, βγάζοντας ένα μαντίλι για να σκουπίσει τη μύτη της ως προκαθορισμένο σινιάλο, έστειλε τους δολοφόνους με κατεύθυνση προς στο κανάλι. Στο δρόμο της επιστροφής, ο τσάρος αποφάσισε επίσης να κάνει μια σύντομη επίσκεψη στην ξαδέρφη του, τη Μεγάλη Δούκισσα Αικατερίνη Μιχαήλοβνα της Ρωσίας. Αυτό έδωσε στους βομβαρδιστές άφθονο χρόνο για να φτάσουν στο κανάλι με τα πόδια. Με εξαίρεση τον Τιμοφέι Μιχαήλοφ, όλοι πήραν τις νέες τους θέσεις. 
μικρογραφία|Η σκηνή της δολοφονίας αμέσως μετά την έκρηξη της πρώτης βόμβας
[μικρογραφία|Η κατεστραμμένη [άμαξα του Αλεξάνδρου Β']]
Στις 2:15 μ.μ., η άμαξα είχε διανύσει περίπου 150 μέτρα πάνω στην αποβάθρα, όταν συνάντησε τον Νικολάι Ρισάκοφ, ο οποίος μετέφερε μια βόμβα τυλιγμένη σε ένα μαντίλι. Μετά το σύνθημα το οποίο έδωσε η Σοφία Περόφσκαγια, ο Ρισάκοφ πέταξε τη βόμβα κάτω από την άμαξα του τσάρου. Ο Κοζάκος που ακολουθούσε, ονόματι Αλέξανδρος Μαλεΐτσεφ, τραυματίστηκε θανάσιμα και πέθανε την ίδια μέρα. Ένας χωρικός 14 ετών, ο Νικολάι Ζαχάροφ, ο οποίος υπηρετούσε ως διανομέας σε ένα κρεοπωλείο της περιοχής, τραυματίστηκε επίσης θανάσιμα και πέθανε μέσα σε δύο ημέρες  . Αρκετοί Κιρκάσιοι από τη συνοδεία του τσάρου τραυματίστηκαν από τα θραύσματα, η άμαξα υπέστη ζημιές, αλλά ο Αλέξανδρος Β' δεν τραυματίστηκε.  Ο αυτοκράτορας βγήκε συγκλονισμένος αλλά σώος. Ο Ρισάκοφ συνελήφθη σχεδόν αμέσως. Ο αρχηγός της αστυνομίας, συνταγματάρχης Ντβορζίτσκι, άκουσε τον Ρισάκοφ να φωνάζει σε κάποιον άλλον μέσα στο πλήθος που είχε συγκεντρωθεί. Ο αμαξάς παρακάλεσε τον τσάρο να μην κατέβει, ενώ ο Ντβορζίτσκι προσφέρθηκε να οδηγήσει τον Αλέξανδρο πίσω στο παλάτι με το έλκηθρό του. Ο τσάρος συμφώνησε, αλλά αποφάσισε πρώτα να δει τον ένοχο και να εξετάσει τις ζημιές. Επίσης, εξέφρασε τη συμπαράστασή του για τα θύματα. Στις αγωνιώδεις ερωτήσεις της συνοδείας του, ο Αλέξανδρος απάντησε: «Δόξα τω Θεώ, είμαι σώος».   
[δεξιά|μικρογραφία|Η στολή που φορούσε ο [Αλέξανδρος Β΄ της Ρωσίας|Αλέξανδρος Β΄ κατά τη διάρκεια της δολοφονίας του]]
Ο τσάρος ήταν έτοιμος να φύγει, όταν ένας δεύτερος βομβιστής, ο Ιγκνάσι Χρινιέβικι, που είχε πλησιάσει τον τσάρο, έκανε μια απότομη κίνηση και πέταξε μια βόμβα στα πόδια του. Μια δεύτερη έκρηξη σάρωσε τον αέρα και ο αυτοκράτορας και ο δολοφόνος του έπεσαν στο έδαφος, τραυματισμένοι και οι δύο θανάσιμα. Καθώς κοντά στον τσάρο είχε ήδη συγκεντρωθεί κόσμος, η βόμβα του Χρινιέβικι προκάλεσε περισσότερους τραυματισμούς από την πρώτη (σύμφωνα με τον Ντβορζίτσκι, ο οποίος τραυματίστηκε και ο ίδιος, υπήρχαν περίπου 20 άτομα με τραύματα ποικίλων βαθμών). Ο Αλέξανδρος στηριζόταν στο δεξί του χέρι. Όπως έγραψε ο αναρχικός επαναστάτης Πιοτρ Κροπότκιν, «ένιωθε ότι η στρατιωτική αξιοπρέπεια απαιτούσε να κοιτάξει τους τραυματισμένους Κιρκάσιους και να τους πει λίγα λόγια. Με τον ίδιο τρόπο ενήργησε κατά τη διάρκεια του Ρωσοτουρκικού Πολέμου, όταν στην ονομαστική του εορτή μια απερίσκεπτη επίθεση στην Πλέβνα κατέληξε σε μια τρομερή καταστροφή».  Τα πόδια του ήταν θρυμματισμένα κάτω από τα γόνατα, από τα οποία αιμορραγούσε ακατάπαυστα, η κοιλιά του ήταν σκισμένη και το πρόσωπό του ακρωτηριασμένο. Ο ίδιος ο Χρινιέβικι, επίσης σοβαρά τραυματισμένος από την έκρηξη, κειτόταν δίπλα στον Τσάρο και τον νεαρό χασάπη.  

Ο Ιβάν Γιεμελιάνοφ, ο τρίτος βομβιστής που είχε αναμειχθεί με το πλήθος, στεκόταν σε ετοιμότητα, κρατώντας σφιχτά μια βαλίτσα που περιείχε μια βόμβα που θα χρησιμοποιούνταν σε περίπτωση που αποτύγχαναν οι άλλες δύο βόμβες. Ωστόσο, τόσο αυτός όσο και άλλοι περαστικοί έσπευσαν να αποκριθούν στις σχεδόν ανεπαίσθητες κραυγές του τσάρου για βοήθεια. Μόλις που μπορούσε να ψιθυρίσει: «Πηγαίνετε με στο παλάτι... εκεί... θα πεθάνω».   Ο Αλέξανδρος μεταφέρθηκε με έλκηθρο στο γραφείο του στα Χειμερινά Ανάκτορα, όπου σχεδόν την ίδια μέρα, 20 χρόνια νωρίτερα, είχε υπογράψει το διάταγμα για την απελευθέρωση των δουλοπάροικων του 1861 με το οποίο απελευθέρωνε τους δουλοπάροικους. Μέλη του Οίκου των Ρομανόφ έσπευσαν στον τόπο του συμβάντος. Στον ετοιμοθάνατο αυτοκράτορα δόθηκε η Θεία Ευχαριστία και, μόλις πέθανε, έγινε η τελετή της κηδείας του. Όταν ρωτήθηκε ο θεράπων ιατρός, Σεργκέι Μπότκιν, πόσο θα διαρκούσε, απάντησε: «Έως 15 λεπτά». Στις 3:30 μ.μ. εκείνη την ημέρα, η προσωπική σημαία του Αλέξανδρου Β' υπεστάλη για τελευταία φορά. 

## Συλλήψεις, δίκες και τιμωρίες
Ο ρίπτης της δεύτερης μοιραίας βόμβας, ο Ιγκνάσι Χρινιέβικι, μεταφέρθηκε στο κοντινό στρατιωτικό νοσοκομείο, όπου υπέφερε αρκετές ώρες με επιθανάτια αγωνία. Αρνούμενος να συνεργαστεί με τις αρχές ή ακόμα και να δώσει το όνομά του, πέθανε το ίδιο εκείνο βράδυ.  Σε μια μάταιη προσπάθεια να σώσει τη ζωή του, ο Νικολάι Ρισάκοφ, ο πρώτος βομβιστής που είχε συλληφθεί επί τόπου, συνεργάστηκε με την αστυνομία. Η κατάθεσή του ήταν αυτή που ενέπλεξε τους άλλους συμμετέχοντες και επέτρεψε στην αστυνομία να κάνει έφοδο στην έδρα της ομάδας. Η έφοδος πραγματοποιήθηκε στις 15 Μαρτίου, δύο ημέρες μετά τη δολοφονία του τσάρου. Η Χέσια Χέλφμαν συνελήφθη, ενώ ο Νικολάι Σάμπλιν πυροβόλησε αρκετές φορές προς το μέρος των αστυνομικών και στη συνέχεια αυτοπυροβολήθηκε για να αποφύγει τη σύλληψη. Ο Τιμοφέι Μιχαήλοφ συνελήφθη στο ίδιο κτήριο την επόμενη μέρα μετά από μια σύντομη ανταλλαγή πυρών. Τέλος, η τσαρική αστυνομία συνέλαβε τη Σοφία Περόφσκαγια στις 22 Μαρτίου, τον Νικολάι Κιμπάλτσιτς στις 29 Μαρτίου και τον Ιβάν Γιεμελιάνοφ στις 14 Απριλίου.  
[δεξιά|μικρογραφία|Η εκτέλεση των συνωμοτών στο χώρο παρελάσεων του συντάγματος Σεμιόνοφσκι . Αριστερά, ο δήμιος Φρόλοφ, που περιγράφεται ως ένας γεροδεμένος άνδρας της αγροτικής τάξης.   Κατάδικοι από αριστερά προς τα δεξιά: Ρισάκοφ, Ζελιάμποφ, [Σοφία Περόφσκαγια|Περόφσκαγια, Κιμπάλτσιτς και Μιχαήλοφ. ]]
Οι Ζελιάμποφ, Περόφσκαγια, Κιμπάλτσιτς, Χέλφμαν, Μιχαήλοφ και Ρισάκοφ δικάστηκαν ως εγκληματίες κατά του κράτους από το Ειδικό Δικαστήριο της Κυβερνώσας Γερουσίας στις 26-29 Μαρτίου και καταδικάστηκαν σε θάνατο δι' απαγχονισμού. Η ποινή εκτελέστηκε δεόντως στις 15 Απριλίου 1881. Στην περίπτωση της Χέσια Χέλφμαν, η εκτέλεση αναβλήθηκε λόγω της εγκυμοσύνης της.   Αργότερα, ο Αλέξανδρος Γ΄ μετέτρεψε την ποινή του θανάτου της σε καταναγκαστική εργασία για αόριστο χρονικό διάστημα. Η Χέλφμαν πέθανε από επιπλοκές μετά τον τοκετό τον Ιανουάριο του 1882 και η κόρη της δεν επέζησε πολύ περισσότερο. 

Ο Γιεμελιάνοφ δικάστηκε τον επόμενο χρόνο και καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη με καταναγκαστικά έργα. Ωστόσο, έλαβε χάρη από τον τσάρο, αφότου εξέτισε 20 χρόνια της ποινής του.  Η Βέρα Φίγκνερ παρέμεινε ελεύθερη μέχρι τις 10 Φεβρουαρίου 1883. Κατά τη διάρκεια εκείνης της περιόδου ενορχήστρωσε τη δολοφονία του στρατηγού Μαγιόρ Στρέλνικοφ, στρατιωτικού εισαγγελέα της Οδησσού. Το 1884, η Φίγκνερ καταδικάστηκε σε θάνατο δι' απαγχονισμού, ποινή η οποία στη συνέχεια μετατράπηκε σε ποινή καταναγκαστικής εργασίας επ' αόριστον. Εξέτισε επίσης ποινή φυλάκισης επίσ 20 χρόνια, μέχρι που μια έκκληση της ετοιμοθάνατης μητέρας της έπεισε τον τελευταίο τσάρο, Νικόλαο Β', να την αφήσει ελεύθερη.  

## Ταφή
[δεξιά|μικρογραφία|Ο [ναός του Χυμένου Αίματος ανεγέρθηκε στον τόπο της δολοφονίας του τσάρου Αλεξάνδρου Β΄]]
δεξιά|μικρογραφία|Τα λιθόστρωτα του παλιού δρόμου, οι πλάκες του πεζοδρομίου και το σιδερένιο κιγκλίδωμα κατά μήκος της άκρης της αποβάθρας όπου διαπράχθηκε η δολοφονία
Ένα προσωρινό ιερό ανεγέρθηκε στο σημείο της επίθεσης, ενώ παράλληλα γίνονταν τα σχέδια και συγκεντρώνονταν τα χρήματα για ένα πιο μόνιμο μνημείο. Το μόνιμο μνημείο πήρε τελικά τη μορφή του Ναού του Χυμένου Αίματος. Η κατασκευή του ξεκίνησε το 1883 υπό τον Αλέξανδρο Γ΄ και ολοκληρώθηκε το 1907 υπό τον Νικόλαο Β΄. Ένα περίτεχνο ιερό, με τη μορφή κιβωρίου, κατασκευάστηκε στο τέλος της εκκλησίας απέναντι από την Αγία Τράπεζα, ακριβώς στο σημείο της δολοφονίας του Αλεξάνδρου Β΄. Είναι διακοσμημένο με τοπάζι, λαζουρίτη και άλλους ημιπολύτιμους λίθους, δημιουργώντας μια εντυπωσιακή αντίθεση με τα απλά λιθόστρωτα του παλιού δρόμου, τα οποία είναι εκτεθειμένα στο δάπεδο του ιερού. 

## Συνέπειες για τους Εβραίους
Ο Αλέξανδρος Β΄ θεωρούνταν ανεκτικός απέναντι στους Εβραίους. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, καταργήθηκαν οι ειδικοί φόροι στους Εβραίους και όσοι αποφοιτούσαν από το γυμνάσιο είχαν τη δυνατότητα να ζουν εκτός της ζώνης των οικισμών τους και να αποκτούν δικαίωμα απασχόλησης στο κράτος. Τότε, μεγάλος αριθμός μορφωμένων Εβραίων μετακόμισε σε σύντομο χρονικό διάστημα στη Μόσχα, την Αγία Πετρούπολη και άλλες μεγάλες πόλεις.   Ο Αλέξανδρος Γ΄, ο οποίος διαδέχθηκε τον πατέρα του μετά τη δολοφονία του, αντέστρεψε αυτή την τάση.

Η σημασία του ρόλου της Χέσια Χέλφμαν στη δολοφονία ήταν δευτερεύουσα, αφού παρείχε άσυλο για τους συνωμότες. Ωστόσο, μετά τη δολοφονία του τσάρου, ο ρόλος των Εβραίων στην πράξη αυτή συχνά τονιζόταν ή υπερεκτιμούνταν.  Παράλληλα, υπήρχαν φήμε ότι και ένας ακόμη συνωμότης, ο Ιγκνάσι Χρινιεβιέκι, ήταν επίσης Εβραίος, ενώ στην πραγματικότητα ήταν πολωνικής καταγωγής. Πάντως, η Ναρόντναγια Βόλια είχε πολλούς Εβραίους μέλη, ενώ το ένα τρίτο περίπου του συνόλου των γυναικών που ήταν μέλη της ήταν Εβραίες. 

Μετά τη δολοφονία, ψηφίστηκαν οι Νόμοι του Μαΐου, ενώ η δολοφονία ενέπνευσε επίσης επιθέσεις αντιποίνων σε εβραϊκές κοινότητες.   Κατά τη διάρκεια αυτών των πογκρόμ, χιλιάδες εβραϊκά σπίτια καταστράφηκαν. Πολλές οικογένειες οδηγήθηκαν στη φτώχεια και μεγάλος αριθμός ανδρών, γυναικών και παιδιών τραυματίστηκε ή σκοτώθηκε σε 166 πόλεις στις νοτιοδυτικές επαρχίες της Ρωσικής Αυτοκρατορίας.

## Παραπομπές

## Βιβλιογραφία

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
Κατηγορία:Πολιτικές δολοφονίες
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις
Κατηγορία:Αλέξανδρος Β΄ της Ρωσίας