Αλφόνσος ΙΓ΄ της Ισπανίας

Ο **Αλφόνσος ΙΓ΄** (, 17 Μαΐου 1886 – 28 Φεβρουαρίου 1941) ήταν βασιλιάς της Ισπανίας.

Επί της βασιλείας του, η Ισπανία έχασε όλες τις κτήσεις της στην αμερικανική ήπειρο και τις Φιλιππίνες και ανέχτηκε τη δικτατορική διακυβέρνηση του Μιγκέλ Πρίμο ντε Ριβέρα που του κόστισε τον θρόνο. Αναμείχθηκε έντονα στην πολιτική, τόσο που μεταξύ των ετών 1902 - 1923 ανεβοκατέβηκαν 33 κυβερνήσεις.

Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, αν και είχε ισχυρές συνδέσεις και με τις δύο πλευρές, προτίμησε να κρατήσει αυστηρή ουδετερότητα. Αργότερα, έγινε χρήσιμος σε διπλωματικό επίπεδο σχετικά με τους αιχμαλώτους πολέμου και τις διαπραγματεύσεις μεταξύ τους. Έγινε προστάτης των γραμμάτων, των τεχνών, του τουρισμού, και το πιο αξιοσημείωτο, του αθλητισμού. Έκτισε το ιστορικό ξενοδοχείο *Palace* στη Μαδρίτη και πήρε υπό την προστασία του τις ιστορικές ποδοσφαιρικές ομάδες της εποχής του, όπως η Ρεάλ Μαδρίτης, η Ρεάλ Σοσιεδάδ και η Ρεάλ Μπέτις. 

Μετά την καταστολή του κινήματος του Ριβέρα, οι δημοκρατικοί ανάγκασαν τον Αλφόνσο να προκηρύξει εκλογές που τις κέρδισαν (1930). Με δημοψήφισμα στη συνέχεια τον κήρυξαν έκπτωτο καταργώντας τη μοναρχία, ανακηρύσσοντας τη δημοκρατία, και αναγκάζοντας τον Αλφόνσο να εξοριστεί. 

Από το 1936 έγινε και διεκδικητής του Γαλλικού Στέμματος από την πλευρά των Νομιμοφρόνων ως *Αλφόνσος Α΄* μετά τον θάνατο του Αλφόνσου Καρόλου των Βουρβόνων, διεκδικητή ως *Καρόλου ΙΒ΄*. Στον τίτλο τον διαδέχθηκε ένας από τους γιούς του, ο Ιάκωβος, ως *Ερρίκος ΣΤ΄*.

## Βιογραφία

### Πρώιμα χρόνια

Ο *Αλφόνσος Λέων Φερδινάνδος Μαρία Ιάκωβος Ισίδωρος Πασχάλιος Αντώνιος* γεννήθηκε στο Βασιλικό Ανάκτορο της Μαδρίτης στις 17 Μαΐου 1886. Ήταν το τρίτο παιδί και ο μοναδικός και υστερότοκος γιος του Αλφόνσου ΙΒ΄ της Ισπανίας και της Μαρίας Χριστίνας των Αψβούργων-Λωρραίνης, κόρης του Καρόλου Φερδινάνδου, Αρχιδούκα της Αυστρίας. 

Ο πατέρας του είχε πεθάνει αιφνίδια τον Νοέμβριο του 1885, και ο Αλφόνσος έγινε βασιλιάς τη στιγμή της γέννησής του. Πέντε ημέρες αργότερα βαπτίστηκε με νερό που έφθασε ειδικά από τον ποταμό Ιορδάνη της Παλαιστίνης στο παρεκκλήσι των Ανακτόρων από τον Αρχιεπίσκοπο του Σαντιάγο δε Κομποστέλα, Μιγέλ Παγιά υ Ρίκο. Η γαλλική εφημερίδα *[[Le Figaro|Λε Φιγκαρό]]* περιέγραφε τον νεαρό Βασιλιά το 1889 ως «*τον πιο ευτυχισμένο και πιο αγαπητό από όλους τους ηγεμόνες της γης*». Η μητέρα του, Μαρία Χριστίνα, διατέλεσε αντιβασίλισσα της Ισπανίας μέχρι τα δέκατα έκτα γενέθλια του Αλφόνσου. Κατά τη διάρκεια της αντιβασιλείας της, η Ισπανία ηττήθηκε στον Ισπανο-Αμερικανικό Πόλεμο και έχασε την κυριαρχία της στην Κούβα, το Πουέρτο Ρίκο, το Γκουάμ και τις Φιλιππίνες, που καταλήφθηκαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής.

Ο Αλφόνσος αρρώστησε βαριά κατά τη διάρκεια της πανδημίας γρίπης του 1889–1890. Η υγεία του επιδεινώθηκε δραματικά γύρω στις 10 Ιανουαρίου του 1890, όταν οι γιατροί ανέφεραν ότι η γρίπη επιτέθηκε στο νευρικό του σύστημα αφήνοντας τον νεαρό Βασιλιά σε κατάσταση νωθρότητας. Ωστόσο, σύντομα ανάρρωσε.

Την εβδομάδα της ενηλικίωσης του Αλφόνσου, τον Μάιο του 1902, πραγματοποιήθηκαν γιορτές, ταυρομαχίες, χοροί και δεξιώσεις σε όλη την Ισπανία. Στις 17 Μαΐου ορκίστηκε πίστη στο Σύνταγμα ενώπιον των μελών του Κοινοβουλίου. Έλαβε, σε μεγάλο βαθμό, στρατιωτική εκπαίδευση, που τον διαπότισε με εθνικιστικά αισθήματα. Εκτός από την ομάδα των στρατιωτικών εκπαιδευτών του, ο Αλφόνσος έλαβε επίσης μαθήματα πολιτικών επιστημών και ηθικών αρχών.

### Αρραβώνας και γάμος

Μετά την ενηλικίωσή του, ο Αλφόνσος αναζητούσε μία κατάλληλη σύζυγο. Σε μια επίσημη επίσκεψή του στο Ηνωμένο Βασίλειο, διέμεινε στο Παλάτι του Μπάκιγχαμ στο Λονδίνο, φιλοξενούμενος του Εδουάρδου Ζ΄. Εκεί γνώρισε τη Βικτωρία Ευγενία του Μπάττενμπεργκ, κόρη της μικρότερης αδερφής του Εδουάρδου, Βεατρίκης, και εγγονή της βασίλισσας Βικτωρίας. Εκείνος τη βρήκε ελκυστική και η Βικτωρία Ευγενία του ανταπέδωσε το ενδιαφέρον. Ένας γάμος μεταξύ τους όμως είχε μια σειρά από εμπόδια. Η Βικτωρία Ευγενία, γνωστή στην οικογένειά της ως *Ίνα*, ήταν Προτεστάντισσα και θα έπρεπε να γίνει Καθολική. Επιπλέον, ο αδελφός της Βικτωρίας, Λεοπόλδος, ήταν αιμοφιλικός, ενώ ο εκ μητρός θείος της, Λεοπόλδος, είχε πεθάνει εξαιτίας της ασθένειας, επομένως υπήρχε 50% πιθανότητα η Βικτωρία να ήταν φορέας της πάθησης. Τέλος, η μητέρα του Αλφόνσου ήθελε ο γιος της να παντρευτεί ένα μέλος της οικογένειάς της από τον Οίκο των Αψβούργων-Λωρραίνης ή κάποια άλλη Καθολική πριγκίπισσα, καθώς θεωρούσε ότι οι Μπάττενμπεργκ δεν ήταν μέλη δυναστείας.

Η Βικτωρία Ευγενία ήταν πρόθυμη να αλλάξει το θρήσκευμά της, ενώ το να είναι φορέας αιμορροφιλίας ήταν απλώς μια πιθανότητα. Η βασίλισσα Μαρία Χριστίνα πείστηκε τελικά να αποσύρει την αντίθεσή της. Τον Ιανουάριο του 1906 έγραψε μια επίσημη επιστολή στην πριγκίπισσα Βεατρίκη εγκρίνοντας τον γάμο του γιου της. Η Βικτωρία Ευγενία συνάντησε τη Μαρία Χριστίνα και τον Αλφόνσο στο Μπιαρρίτς της Γαλλίας, τον ίδιο μήνα, και ασπάστηκε τον Καθολικισμό στο Σαν Σεμπαστιάν τον Μάρτιο.

Τον Μάιο, διπλωμάτες και των δύο βασιλείων ετοίμασαν όλα τα διαδικαστικά για την εκτέλεση του γάμου. Ο Αλφόνσος και η Βικτωρία παντρεύτηκαν στις 31 Μαΐου 1906 στη Βασιλική Εκκλησία του Αγίου Ιερωνύμου της Μαδρίτης. Ανάμεσα στους παρευρισκόμενους ήταν τα ξαδέλφια της Βικτωρίας Ευγενίας, ο Πρίγκιπας και η Πριγκίπισσα της Ουαλίας. Ο γάμος σημαδεύτηκε από την απόπειρα δολοφονίας εναντίον του Αλφόνσου και της Βικτωρίας από τον Καταλανό αναρχικό Ματέου Μορράλ. Καθώς η γαμήλια πομπή πορευόταν προς το παλάτι, πέταξε μια βόμβα από ένα παράθυρο που σκότωσε 30 παρευρισκόμενους και μέλη της πομπής, ενώ άλλοι 100 τραυματίστηκαν.

Στις 10 Μαΐου 1907, γεννήθηκε το πρώτο παιδί του ζευγαριού, ο Αλφόνσος, Πρίγκιπας των Αστουριών. Όπως αποδείχτηκε, η Βικτωρία Ευγενία ήταν στην πραγματικότητα φορέας αιμορροφιλίας και ο γιος της κληρονόμησε την πάθηση.

Καμία από τις δύο κόρες που γεννήθηκαν από τον Αλφόνσο και τη Βικτωρία Ευγενία δεν ήταν φορείς αιμορροφιλίας, αλλά ένας άλλος γιος τους, ο Γονθάλος (1914 - 1934), είχε την πάθηση. Ο Αλφόνσος αποστασιοποιήθηκε από τη σύζυγό του επειδή μετέδωσε την πάθηση στους γιους τους. Από το 1914 και έπειτα, απέκτησε πολλές ερωμένες και έκανε πέντε νόθα παιδιά. Ένα έκτο νόθο παιδί του είχε γεννηθεί πριν τον γάμο του.

### Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος

Κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, λόγω των οικογενειακών του συνδέσεων και με τις δύο πλευρές των εμπολέμων και της διαίρεσης της κοινής γνώμης, η Ισπανία παρέμεινε ουδέτερη. Ο Βασιλιάς ίδρυσε μια υπηρεσία που παρείχε βοήθεια σε αιχμαλώτους και των δύο πλευρών του πολέμου. Αυτή η υπηρεσία αξιοποίησε το ισπανικό διπλωματικό και στρατιωτικό δίκτυο στο εξωτερικό για να μεσολαβήσει υπέρ χιλιάδων αιχμαλώτων πολέμου. Έδρα της υπηρεσίας ήταν το Βασιλικό Ανάκτορο της Μαδρίτης.

Το 1917 ο Αλφόνσος προσπάθησε να σώσει τον Νικόλαο Β΄ της Ρωσίας και την οικογένειά του από τους Μπολσεβίκους, στέλνοντας δύο τηλεγραφήματα προσφέροντας τη φιλοξενία της Ρωσικής Αυτοκρατορικής Οικογένειας στην Ισπανία. Αργότερα, έμαθε για την εκτέλεση της οικογένειας των Ρομανώφ, αλλά πίστεψε ότι μόνο ο Νικόλαος Β΄ και ο γιος του, Αλέξιος, σκοτώθηκαν. Ως εκ τούτου, συνέχισε να πιέζει για τη μεταφορά της αυτοκράτειρας Αλεξάνδρας Φιόντοροβνας και των τεσσάρων κορών της στην Ισπανία, χωρίς να συνειδητοποιεί ότι και αυτές εκτελέστηκαν.

Ο Αλφόνσος αρρώστησε βαριά κατά τη διάρκεια της πανδημίας γρίπης του 1918. Η Ισπανία, επειδή ήταν ουδέτερη, δεν επέβαλε περιορισμούς λογοκρισίας εν καιρώ πολέμου, με αποτέλεσμα η ασθένεια και η επακόλουθη ανάρρωση του Βασιλιά να αναφέρονται στον κόσμο, ενώ τα κρούσματα γρίπης στις εμπόλεμες χώρες αποκρύπτονταν. Αυτό έδωσε την παραπλανητική εντύπωση ότι η Ισπανία ήταν η περιοχή που επλήγη περισσότερο, δίνοντας στην πανδημία αυτή το όνομα *ισπανική γρίπη*.

### Από τη συνταγματική μοναρχία στη δικτατορία

Μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ισπανία εισήλθε στον νικηφόρο Πόλεμο του Ριφ (1920-1926), για να διατηρήσει την αποικιακή κυριαρχία της στο βόρειο Μαρόκο. Οι επικριτές της μοναρχίας θεώρησαν ότι ο πόλεμος ήταν μια ασυγχώρητη απώλεια χρημάτων και ζωών και ονόμασαν τον Αλφόνσο *Ελ Αφρικάνο* («*Ο [[Αφρική|Αφρικανός]]*»). Ο Αλφόνσο δεν είχε ενεργήσει ως αυστηρός συνταγματικός μονάρχης και υποστήριξε τους Αφρικανιστές που ήθελαν να δημιουργήσουν μία νέα αυτοκρατορία της Ισπανίας στην Αφρική, για να την αντισταθμίσουν με τη χαμένη αυτοκρατορία στην Αμερική και την Ασία. Ο Πόλεμος του Ριφ είχε πολώσει έντονα την ισπανική κοινωνία μεταξύ των *Αφρικανιστών*, που υποστήριζαν τη δημιουργία μίας αφρικανικής αυτοκρατορίας, και των *Αμπαντονιστών* («*abandonistas*»,) που ήθελαν να εγκαταλειφθεί το Μαρόκο καθώς θεωρούσαν ότι δεν άξιζε το αίμα και τους οικονομικούς πόρους που χάνονταν εκεί. Στον Αλφόνσο άρεσε να ευνοεί διάφορους στρατηγούς του, όπως τον Μανουέλ Φερνάντεθ Σιλβέστρε. Το 1921, όταν ο Σιλβέστρε βρισκόταν στα βουνά του Ριφ, ο Αλφόνσος του έστειλε ένα τηλεγράφημα του οποίου η πρώτη γραμμή έγραφε *Ζήτω οι αληθινοί άντρες!*, παροτρύνοντας τον Σιλβέστρε να μην υποχωρήσει. Ο Σιλβέστρε υπέστη μία βαριά ήττα στη Μάχη του Αννουάλ, κατά την οποία σκοτώθηκαν πάνω από 13.000 Ισπανοί στρατιώτες. Ο Αλφόνσος, ο οποίος εκείνη την εποχή βρισκόταν σε διακοπές στη νότια Γαλλία, ενημερώθηκε για την «καταστροφή του Αννουάλ», με τους επικριτές του να λένε ότι η απάντηση του Αλφόνσου στην είδηση ήταν να σηκώσει τους ώμους του και να πει *«το κρέας του κοτόπουλου είναι φτηνό»*. Ο Αλφόνσος παρέμεινε στη Γαλλία και δεν επέστρεψε στην Ισπανία, κάτι που πολλοί δημοκρατικοί εκμεταλλεύθηκαν για να τον χαρακτηρίσουν αδιάφορο απέναντι στους στρατιώτες του. Το 1922, το Κοινοβούλιο ξεκίνησε μία έρευνα για την ευθύνη της καταστροφής του Αννουάλ, διαπιστώνοντας ότι ο Βασιλιάς ήταν ένας από τους κύριους υποστηρικτές της προέλασης του Σιλβέστρε στα βουνά του Ριφ.

Μετά την καταστροφή στο Αννουάλ, η πολεμική προσπάθεια της Ισπανίας στο Ριφ μπήκε στη χειρότερη φάση της, ενώ η υποστήριξη υπέρ των Αμπαντονιστών αυξήθηκε καθώς πολλοί Ισπανοί δεν μπορούσαν να δουν κανένα νόημα στον πόλεμο. 

Τον Αύγουστο του 1923, Ισπανοί στρατιώτες που επιβιβάστηκαν σε πλοία για το Μαρόκο στασίασαν και άλλοι στρατιώτες στη Μάλαγα αρνούνταν να επιβιβαστούν στα πλοία που θα τους μετέφεραν στο Μαρόκο. Στη Βαρκελώνη τεράστια πλήθη αριστερών οργάνωσαν αντιπολεμικές διαδηλώσεις, στις οποίες κάηκαν ισπανικές σημαίες, ενώ κυμάτιζαν τη σημαία της Δημοκρατίας του Ριφ. Με τους Αφρικανιστές να αποτελούν μόνο μια μειοψηφία, ήταν ξεκάθαρο ότι ήταν μόνο θέμα χρόνου να αναγκάσουν την κυβέρνηση να εγκαταλείψει το Ριφ. Αυτός ήταν ένας από τους κύριους λόγους που εκδηλώθηκε το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1923.

Στις 13 Σεπτεμβρίου 1923, ο Μιγκέλ Πρίμο ντε Ριβέρα, Αρχιστράτηγος της Καταλονίας, πραγματοποίησε ένα στρατιωτικό πραξικόπημα με τη συνεργασία μιας ομάδας Αφρικανιστών στρατηγών, που είχαν έδρα τη Μαδρίτη και ήθελαν να αποτρέψουν την αμαύρωση της εικόνας του Αλφόνσου από τις έρευνες σχετικά με το Αννουάλ. Ο Πρίμο ντε Ριβέρα κυβέρνησε ως δικτάτορας με την υποστήριξη του Βασιλιά μέχρι τον Ιανουάριο του 1930.

Στις 28 Ιανουαρίου 1930, εν μέσω οικονομικών προβλημάτων, γενικής αντιδημοφιλίας και μιας πραξικοπηματικής συνωμοσίας υπό την ηγεσία του στρατηγού Μανουέλ Γοδέδ, ο Πρίμο ντε Ριβέρα αναγκάστηκε να παραιτηθεί, καταφεύγοντας στο Παρίσι. Ο Αλφόνσος ΙΓ΄ διόρισε τον στρατηγό Δάμασο Μπερενγκουέρ στην πρωθυπουργία, τον οποίο το 1926 είχε θέσει επικεφαλής του Επιτελείου του Στρατιωτικού Οίκου του Βασιλιά, μια θέση που αποδιδόταν σε στρατηγούς που έφευγαν από την ενεργό δράση. Η νέα περίοδος απέκτησε το υποκοριστικό *Δικταμπλάντα*. Ο Βασιλιάς συνδέθηκε τόσο στενά με τη δικτατορία του Πρίμο ντε Ριβέρα που του ήταν δύσκολο να αποστασιοποιηθεί από το καθεστώς που είχε υποστηρίξει για σχεδόν επτά χρόνια. Οι επιβεβλημένες αλλαγές βασίστηκαν στην εσφαλμένη εντύπωση ότι οι Ισπανοί θα αποδέχονταν την ιδέα ότι τίποτα δεν είχε συμβεί μετά το 1923 και ότι η επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση πραγμάτων ήταν εφικτή.

### Εκθρόνιση και εξορία

Στις 12 Απριλίου, ο Δημοκρατικός συνασπισμός, χωρίς να κερδίσει την πλειοψηφία των συμβούλων εν συνόλω, κέρδισε μια σαρωτική πλειοψηφία στις μεγάλες πόλεις κατά τις Ισπανικές δημοτικές εκλογές του 1931, οι οποίες θεωρήθηκαν ως δημοψήφισμα κατά της μοναρχίας. Τα αποτελέσματα συγκλόνισαν την κυβέρνηση, με τον υπουργό Εξωτερικών Άλβαρο ντε Φιγκερόα να παραδέχεται στον Τύπο την «απόλυτη μοναρχική ήττα». Ο Γενικός Διευθυντής της Ισπανικής Πολιτοφυλακής, Χοσέ Σανχούρχο φέρεται να είπε στην κυβέρνηση ότι, δεδομένων των συνθηκών, οι Ένοπλες Δυνάμεις δεν μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη διατήρηση της μοναρχίας. Ο Αλφόνσος ΙΓ΄ αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χώρα, εγκαθιστάμενος σε ξενοδοχείο στη Ρώμη. Στις 14 Απριλίου του 1931 ανακηρύχθηκε με ειρηνικό τρόπο η Ισπανική Δημοκρατία.

Τον Νοέμβριο του 1931, η Συντακτική Δημοκρατική Εθνοσυνέλευση διεξήγαγε μία έντονη συζήτηση σχετικά με τις πολιτικές ευθύνες του πρώην μονάρχη. Ορισμένες από τις κατηγορίες εναντίον του Αλφόνσου ΙΓ΄ περιλάμβαναν την παρέμβασή του στους θεσμούς του κράτους για την ενίσχυση της προσωπικής του εξουσίας, τη δημιουργία μιας προσωπικής ευνοούμενης στρατιωτικής κλίκας και την κατάχρηση εξουσίας σε σχέση με τη διάλυση του νομοθετικού σώματος. Κατηγορήθηκε ακόμη ότι είχε χρησιμοποιήσει τις Ένοπλες Δυνάμεις με ιμπεριαλιστικούς σκοπούς στο εξωτερικό, εξυπηρετώντας τα προσωπικά του συμφέροντα και όχι του έθνους και ότι είχε διοργανώσει το πραξικόπημα του Μιγκέλ Πρίμο ντε Ριβέρα, παραβιάζοντας το Σύνταγμα.

Εκτός από τον Άλβαρο ντε Φιγκερόα, ο οποίος υπερασπίστηκε τις ενέργειες του μονάρχη, παρά τη δυσφορία του προς τη δικτατορία του Πρίμο ντε Ριβέρα, κανένας άλλος νομοθέτης δεν παρενέβη υπέρ του. Η συζήτηση ολοκληρώθηκε με μια ομιλία του Πρωθυπουργού Μανουέλ Αθάνια που ζήτησε από το Κοινοβούλιο «να καταδικάσει και να αποκλείσει τον Δον Αλφόνσο των Βουρβόνων από τον νόμο, διακηρύσσοντας το μεγαλείο της Δημοκρατίας». Η Βουλή ενέκρινε το νομοσχέδιο που υπέβαλε η Επιτροπή Αρμοδιοτήτων, καταδικάζοντας τον Αλφόνσο των Βουρβόνων ως ένοχο εσχάτης προδοσίας.

Στην εξορία ενεπλάκη σε αντιρεπουμπλικανικές συνωμοσίες και προσπάθησε να αντλήσει υποστήριξη από τη φατρία των Καρλιστών. Στις 23 Ιανουαρίου 1932 εξέδωσε μια ανακοίνωση υποστηρίζοντας το μανιφέστο του διεκδικητή των Καρλιστών, Αλφόνσου Κάρολου των Βουρβόνων, με τον εκθρονισμένο Βασιλιά να κατηγορεί τη νεοσυσταθείσα Δημοκρατία ότι ως ευεπίφορη στον «κομμουνισμό, τον μασονισμό και τον ιουδαϊσμό».

Το 1933 οι δύο μεγαλύτεροι γιοι του, ο Αλφόνσος και ο Ιάκωβος, απαρνήθηκαν τις αξιώσεις τους επί του ισπανικού θρόνου, ενώ το 1934 πέθανε ο μικρότερος γιος του Γονθάλος. Αυτό άφησε τον τρίτο του γιο, Ιωάννη, μοναδικό διάδοχο για τον πρώην θρόνο.Μετά την απόπειρα πραξικοπήματος του Ιουλίου του 1936, κατά της δημοκρατικά εκλεγμένης Δημοκρατικής κυβέρνησης, ξέσπασε στην Ισπανία ο Εμφύλιος Πόλεμος. Στις 30 Ιουλίου 1936, ο γιος του Αλφόνσου, Ιωάννης, πήρε την πρωτοβουλία να εγκαταλείψει τις Κάννες για να πάει στην Ισπανία και να ενταχθεί στην εθνικιστική παράταξη. Ο πρώην Βασιλιάς (που βρισκόταν σε ταξίδι στην Τσεχοσλοβακία), σύμφωνα με πληροφορίες, έδωσε τη συγκατάθεσή του, οπότε ο Ιωάννης ταξίδεψε στην Ισπανία με το ψεύτικο όνομα «Χουάν Λόπεθ». Βρισκόμενος στην Αράντα ντε Ντουέρο, έλαβε εντολή από τον κινηματία στρατηγό Εμίλιο Μόλα να επιστρέψει στην εξορία. Ο Αλφόνσος κατέστησε σαφές ότι ευνοούσε τη φατρία των εθνικιστών εναντίον της δημοκρατικής κυβέρνησης. Τον Σεπτέμβριο του 1936, ο στρατηγός που είχε αναδειχθεί ηγέτης των εθνικιστών, ο Φρανθίσκο Φράνκο, δήλωσε ότι δεν πρόκειται να επαναφέρει τον Αλφόνσο στον ισπανικό θρόνο (Σεπτέμβριος 1936).

### Θάνατος
Στις 15 Ιανουαρίου 1941, ο Αλφόνσος ΙΓ΄ παραιτήθηκε από τα δικαιώματά του επί του ισπανικού θρόνου υπέρ του γιου του, Ιωάννη. Απεβίωσε στις 28 Φεβρουαρίου του ίδιου έτους από στηθάγχη που απεδείχθη καρδιακή προσβολή στη Ρώμη. Στην Ισπανία, ο δικτάτορας Φρανθίσκο Φράνκο διέταξε τριήμερο εθνικό πένθος. Η κηδεία του τελέσθηκε στην Παναγία των Αγγέλων και των Μαρτύρων και ενταφιάστηκε στην Εκκλησία της Παναγίας του Μονσερράτ των Ισπανών, ακριβώς κάτω από τους τάφους του Πάπα Καλλίστου Γ΄ και του Πάπα Αλεξάνδρου ΣΤ΄. Η σωρός του Αλφόνσου ΙΓ΄ μεταφέρθηκε τον Ιανουάριο του 1980 στο Βασιλικό Μοναστήρι του Σαν Λορένθο ντε Ελ Εσκοριάλ της Ισπανίας.

### Ενδιαφέροντα
thumb|right|200px|Το ''Hotel Palace''

Ο Αλφόνσος ήταν υποστηρικτής του τουρισμού στην Ισπανία. Η ανάγκη του για τη φιλοξενία των καλεσμένων στον γάμο του, τον οδήγησε στην κατασκευή του πολυτελούς *Hotel Palace* στη Μαδρίτη. Υποστήριξε, επίσης, τη δημιουργία ενός δικτύου κρατικών καταλημάτων (Parador) σε ιστορικά κτίρια της Ισπανίας.

Η αγάπη του για το άθλημα του ποδοσφαίρου, τον οδήγησε στο να θέσει υπό την αιγίδα του πολλούς «Βασιλικούς» ποδοσφαιρικούς συλλόγους, με πρώτη τη Ρεάλ Κλουμπ Ντεπορτίβο δε Λα Κορούνια το 1907. Έπειτα ακολούθησαν αρκετές άλλες, με κύριες τις Ρεάλ Μαδρίτης, Ρεάλ Σοσιεδάδ, Ρεάλ Μπέτις, Ρεάλ Ουνιόν και Ρεάλ Σαραγόσα, πολλές από τις οποίες είναι ενεργές μέχρι και σήμερα.

## Οικογένεια
Νυμφεύτηκε το 1906 τη Βικτωρία Ευγενία, κόρη του Ερρίκου του Μπάττενμπεργκ, ανιψιά του Εδουάρδου Ζ΄ του Ηνωμένου Βασιλείου και εγγονή της βασίλισσας Βικτωρίας· παιδιά τους ήταν:
* Αλφόνσος (1907 - 1938), Πρίγκιπας των Αστουριών, απεβίωσε σε δυστύχημα. Ήταν αιμοφιλικός.
* Ιάκωβος (1908 - 1975), Δούκας της Σεγόβια και του Ανζού, διεκδικητής Βασιλιάς της Γαλλίας. Λόγω φυσικής αδυναμίας, παραιτήθηκε από τη διαδοχή της Ισπανίας.
* Βεατρίκη (1909 - 2002), παντρεύτηκε τον Αλεσσάντρο Τορλόνια, 5ο Πρίγκιπα του Τσιβιτέλλα-Τσέζι. Η κόρη τους:
** Ολύμπια Τορλόνια (1911 - 1986), παντρεύτηκε τον Πωλ-Αννίκ Βάιλερ (γιο της Ελληνίδας καλλονής Αλίκης Διπλαράκου). Η κόρη τους:
*** Σίμπιλλα Βάιλερ (γενν. 1968), παντρεύτηκε τον Γουλιέλμο του Λουξεμβούργου.
* Φερδινάνδος (1910), θνησιγενής.
* Μαρία Χριστίνα (1911-1996), παντρεύτηκε τον Ενρίκο Εουτζένιο, Κόμη του Μαρόνε-Τσιντσάνο.
* Ιωάννης (1913 - 1993,) Κόμης της Βαρκελώνης. Γιος του είναι ο:
** Χουάν Κάρλος (γενν. 1938), παντρεύτηκε τη Σοφία της Ελλάδας. Γιος του είναι ο:
*** Φίλιππος ΣΤ΄ (γενν. 1968).
* Γονθάλος (1914 - 1933), Πρίγκιπας της Ισπανίας, απεβίωσε σε δυστύχημα. Ήταν αιμοφιλικός

## Πρόγονοι

## Εικόνες

 Alfonso XIII y María Cristina Regente. 1898. Luis Alvarez Catalá.jpg|Ο Αλφόνσος ΙΓ΄ με τη μητέρα του, Μαρία Χριστίνα της Αυστρίας, το 1898.
 Joaquin Sorolla Retrato Del Rey Don Alfonso XIII con el Uniforme De Husares.jpg|Πορτραίτο του Αλφόνσου ΙΓ΄ με στολή Ουσάρου το 1902.
 Roi Alfonso XIII.jpg|Ο Αλφόνσος ΙΓ΄ κατά την περίοδο της εξορίας του το 1932.
 Bundesarchiv Bild 102-09411, Primo de Rivera und der König von Spanien.jpg|Ο Αλφόνσος ΙΓ΄ με τον πρωθυπουργό Μιγκέλ Πρίμο ντε Ριβέρα επί δικτατορίας.


## Παραπομπές


Κατηγορία:Βασιλείς της Ισπανίας
Κατηγορία:Οίκος των Βουρβόνων-Ισπανίας
Κατηγορία:Τιτουλάριοι δούκες Νέων Πατρών
Κατηγορία:Τάγμα της Περικνημίδας