Βουπρήστης

Η **Βουπρήστης** (*Buprestis*) είναι γένος εντόμων της τάξης των κολεοπτέρων και της οικογένειας των Buprestidae. Το γένος *Buprestis* περιλαμβάνει στην Ευρώπη 14 είδη. Παγκοσμίως αναφέρονται περίπου 50 ονόματα ειδών, αλλά αυτά περιλαμβάνουν και συνώνυμα και όχι εξακριβωμένα ονόματα. Από τα  ευρωπαϊκά είδη απαντώνται οκτώ στην Ελλάδα, δηλαδή τα είδη: 
**B. cupressi*  Germar 1817
**B. dalmatina*  Mannerheim 1837
**B. haemorrhoidalis* Herbst 1780
**B. humeralis* Klug 1829
**B. novemmaculata* Linné 1767
**B. rustica* Linné 1758
**B. octoguttata* Linné 1758
**B. splendens* Fabricius 1774 
Το γένος δίνει την όνομά του σε ολόκληρη την οικογένεια των Buprestidae. Πιθανότατα έλκει το όνομά του από την αρχαία ελληνική, καθώς οι βόες (βόδια) πρήζονταν όταν το έτρωγαν.

## Μορφολογικά χαρακτηριστικά του ακμαίου

Δυστυχώς η *Buprestis* δεν έχει εύκολα αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά. Η φόρμα του σώματος μοιάζει με πολλά άλλα γένη των Buprestidae. Τα χρώματα είναι σκούρα, σε μερικά είδη όμως είναι ζωηρά. Το πρόνωτο δεν έχει ιδιαίτερες εμβαθύνσεις (όπως η *[[Perotis]]* και η *[[Capnodis]]*) ή εξογκώματα. Το γένος καθορίζεται μόνο με τον συνδυασμό πολλών χαρακτηριστικών.

Το πρόστερνο επιμηκύνεται προς τα πίσω, σχηματίζοντας απόφυση (Εικ.&nbsp;1, πράσινο), που εισχωρεί σε μια εσοχή του μεσοστέρνου. Τα ισχία των μπροστινών ποδιών είναι σφαιρικά, και χωρίζονται από την απόφυση του προστέρνου. Οι αρθρικές κοιλότητες, όπου προσφύονται τα μπροστινά ισχία, είναι ανοικτές προς τα πίσω. Στη στάση ηρεμίας οι οπίσθιες κνήμες  (Εικ.&nbsp;1, πορτοκαλί) κάθονται μερικά σε αύλακα, που επεκτείνεται κατά μήκος του πισινού ισχίου (Εικ.&nbsp;1, κίτρινο). Αυτά τα μορφολογικά χαρακτηριστικά είναι όμως παρόντα σε όλα τα είδη των Buprestidae. 
  
Το σχήμα του μεσοστέρνου, του μεταστέρνου και των επιμέρους τμημάτων τους , όπως και η σχετική θέση μεταξύ τους ορίζουν το φύλο Buprestini. Απεικονίζονται στην Εικόνα&nbsp;1. 

Μεταξύ των γενών των Buprestini μόνο η *Buprestis* συνδυάζει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά.  
Το τελευταίο μέρος των γναθικών προσακτρίδων είναι απλό κυλινδρικό. Τα μάτια φτάνουν τις άνω σιαγόνες και δεν σφίγγουν το μέτωπο. Ο θυρεός είναι σχετικά μικρός.

Για την κατάταξη του γένους στα διάφορα είδη χρησιμοποιείται μεταξύ άλλων η μορφή του τέλους της κνήμης στα αρσενικά. Εκεί υπάρχει ή αυλάκι ή προέκταση,  που σε μερικά είδη μπορεί να είναι επιβλητικά μεγάλο (Εικ.&nbsp;2). Αντίθετα στην *[[Eurythyrea]]* και στα αρσενικά δεν υπάρχει αυλάκι ή προέκταση στο τέλος της μπροστινής κνήμης.

## Βιολογία

Τα προνυμφιακά στάδια (Εικ.&nbsp;3) ζουν στο ξύλο κωνοφόρων δέντρων που είναι ασθενή ή κατά μέρος ή εξ ολοκλήρου νεκρά. Η *B.cupressi* βρίσκεται αποκλειστικά στα κυπαρίσσια, τα περισσότερα είδη αναπτύσσονται στα διάφορα είδη πεύκων, η *B. rustica* κατοικεί σε ποικιλία ξενιστών. 

Η *B.&nbsp;splendens* είναι πολύ σπάνιο είδος που απειλείται με εξαφάνιση. Για την επιβίωσή της χρειάζεται αυτόχθονα δάση, με πολλά ηλικιωμένα και νεκρά δέντρα.

## Επιλεγμένα είδη
### ''B. cupressi''  Germar, 1817

File:Buprestis cupressi side.jpg|*Buprestis cupressi*
File:Buprestis cupressi up.jpg|*Buprestis cupressi*

Το νέο ακμαίο έντομο είναι στρωμένο με άσπρη σκόνη, που κολλάει ιδιαίτερα στα πυκνά κοιλώματα του προνώτου. Για το λόγο αυτό το πρόνωτο αρχικά φαίνεται γκρι, αλλά με το καιρό γίνεται μαύρο. Στο πρόνωτο έχει πέντε περιοχές με λεία επιφάνεια, που εξαρχής σχηματίζουν μαύρες περιοχές. Δύο περιοχές εκτείνονται κατά μήκος της βάσης, δυο σχηματίσουν τριγωνικά μπαλώματα στο δίσκο του προνώτου και η πέμπτη λεία περιοχη σχηματίζει μια στενή λωρίδα κατά μήκος στη μέση του προνώτου. Όπως εκφράζει το λατινικό όνομα *cupressi*,  το έντομο αναπτύσσεται στα κυπαρίσσια, αλλά και σε άλλα κωνοφόρα δέντρα (Biota, Cedrus, Juniperus) εκτεθειμένα στον ήλιο. Τα ακμαία απαντώνται στους κορμούς των ξενιστών από τα μέσα Μαΐου έως τα μέσα Αυγούστου. Το είδος απαντά από την Ιταλία μέχρι την Ευρωπαϊκή Τουρκία. 

### ''B. dalmatina''  Mannerheim, 1837

File:Buprestis dalmatina natur3.jpg|*Buprestis dalmatina*
File:Buprestis dalmatina natur1.jpg|*Buprestis dalmatina*
File:Buprestis dalmatina up1.jpg|*Buprestis dalmatina*
File:Buprestis dalmatina side.jpg|*Buprestis dalmatina*
File:Buprestis dalmatina front.jpg|*Buprestis dalmatina*
File:Buprestis dalmatina under.jpg|*Buprestis dalmatina*

Η επέκταση του κίτρινου χρώματος στα έλυτρα διαφέρει πολύ μεταξύ διφόρων ατόμων του ίδιου είδους.
Τα ακμαία απαντώνται κατά την περίοδο Απριλίου έως Σεπτεμβρίου στο ξύλο των ξενιστών τους. Ξενιστές είναι πεύκα και καμιά φορά επίσης κυπαρίσσια. Το είδος συναντάται σε όλη την Ελλάδα αλλά και πέρα από αυτήν, στις χώρες κοντά στην ανατολική Μεσόγειο και τον Εύξεινο Πόντο. Ζει σε πευκοδάση χαμηλών υψών. 

### ''B. haemorrhoidalis'' Herbst, 1780

File:Buprestis haemorrhoidalis natur10.jpg|*Buprestis haemorrhoidalis*
File:Buprestis haemorrhoidalis trio.jpg|*Buprestis haemorrhoidalis*
File:Buprestis haemorrhoidalis up2.jpg|*Buprestis haemorrhoidalis*
File:Buprestis haemorrhoidalis side.jpg|*Buprestis haemorrhoidalis*
File:Buprestis haemorrhoidalis front.jpg|*Buprestis haemorrhoidalis*
File:Buprestis haemorrhoidalis under.jpg|*Buprestis haemorrhoidalis*

Το ακμαίο διαμένει στους ξενιστές, που είναι κωνοφόρα δέντρα όπως τα πεύκα, τα έλατα και τα κυπαρίσσια. Γίνεται ορατό κατά τους μήνες από Μάιο έως Οκτώβριο. Είναι μονόχρωμο και έχει το χρώμα ξηρού αίματος. Το είδος λείπει στα νησιά του Αιγαίου. Είναι το μόνο είδος που αντέχει και τα κρύα κλίματα σε μεγαλύτερα ύψη με έλατα. Απαντάται, όμως, και στο πευκοδάσος. Στην Ελλάδα υπάρχει το υποείδος *B. haemorrhoidalis haemorrhoidalis*. Δεύτερο ευρωπαϊκό υποείδος είναι *B. haemorrhoidalis aratica* στην Ιταλία. ,

### ''B. novemmaculata'' Linné, 1767

File:Buprestis novemmaculata bl2.jpg|*Buprestis novemmaculata*
File:Buprestis novemmaculata side2.jpg|*Buprestis novemmaculata*
Image:Buprestis novemmaculata bl.jpg|*Buprestis novemmaculata*
Image:Buprestis novemmaculata side.jpg|*Buprestis novemmaculata*
Image:Buprestis novemmaculata front.jpg|*Buprestis novemmaculata*
Image:Buprestis novemmaculata underside.JPG|*Buprestis novemmaculata*
 
Το ακμαίο είναι καφέ με κίτρινους λεκέδες. Και σε αυτό το είδος ο αριθμός και το μέγεθος των λεκέδων διαφέρουν σημαντικά. Το ακμαίο γίνεται ορατό από Ιούνιο έως Οκτώβριο στους ξενιστές *Picea*  και *Pinus*. Το είδος δεν συναντάται στα νησιά. Ζει στο πευκοδάσος των βουνών. Στην Ελλάδα συναντούμε δυο υποείδη, *B. novemmaculata novemmaculata* και *B. novemmaculata gravida*. Η περιοχή διανομής της *B. novemmaculata gravida* είναι πιο περιορισμένη από αυτήν της *B. novemmaculata novemmaculata*.

### ''B. rustica'' Linné, 1758

File:Buprestis rustica natur.jpg|*Buprestis rustica*
File:Buprestis rustica up2.jpg|*Buprestis rustica*
File:Buprestis rustica side1.jpg|*Buprestis rustica*
File:Buprestis rustica front2.jpg|*Buprestis rustica*
File:Buprestis rustica under.jpg|*Buprestis rustica*

Το είδος ανήκει στα είδη χωρίς λεκέδες. Χαρακτηριστικά είναι πως τα έλυτρα δεν είναι τοξωτά ομοιόμορφα, αλλά έχουν ρηχές εγκάρσιες εντυπώσεις. Το σπάνιο είδος απαντά μόνο στα βουνά της Βόρειας Ελλαδας, ίσως και στην Κεντρική Ελλαδα (στον Πάρνηθα) και στην Πελοπόννησο. Το ακμαίο έντομο απαντάται στους κορμούς των ξενιστών δέντρων (*Abies*, *Picea*, *Larix* *Pinus*) το Ιούλιο και Αύγουστο. Το κέντρο της περιοχής διαμονής βρίσκεται στην Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη.

### ''B. octoguttata'' Linné, 1758

File:Buprestis octoguttata Greece.jpg|*Buprestis octoguttata*
Image:Buprestis octoguttata bl.JPG|*Buprestis octoguttata*
Image:Buprestis octoguttata side.JPG|*Buprestis octoguttata*
Image:Buprestis octoguttata front.JPG|*Buprestis octoguttata*
Image:Buprestis octoguttata underside.JPG|*Buprestis octoguttata*

Η *Buprestis octoguttata* είναι το μόνο είδος του γένους με ζωηρά χρώματα. Στο γαλανό σώμα έχει κίτρινους λεκέδες. Οι λεκέδες διαφέρουν σε μέγεθος και αριθμό. Από πάνω σε κάθε έλυτρο γίνονται ορατοί συνήθως τέσσερεις λεκέδες, έχει όμως λεκέδες και στις πλευρές των ελύτρων, στο πρόνωτο, στο κεφάλι και στην κάτω πλευρά του σώματος. Ξενιστής είναι το πεύκο. Τα ακμαία κάνουν την εμφάνισή τους τον Ιούνιο και Ιούλιο και τρέφονται από τις βελόνες. Στην Ελλάδα η περιοχή διανομής του είδους είναι περιορισμένη στη Στερεά Ελλάδα.  Ζει στο πευκοδάσος των βουνών. 

Στην Ελλάδα απαντάται το υποείδος *B.&nbsp;octoguttata octoguttata*. Άλλο ευρωπαϊκό υποείδος είναι η *B.&nbsp;octoguttata corsica* στη Κορσική. 

## Πηγές
*H. Freude, K.W. Harde, G.A. Lohse: *Die Käfer Mitteleuropas, Bd. 6*. Spektrum Akademischer Verlag in Elsevier 1966, ISBN 3-827-40683-8
*H.Mühle, P.Brandl, M. Niehuis: *Catalogus Faunae Graeciae; Coleoptera:Buprestidae* Printed in Germany by Georg Rößle Augsburg 2000

## Αναφορές


Βουπρηστης