Φύση

Η **Φύση**, με την ευρύτερη έννοια, αναφέρεται στον φυσικό, υλικό κόσμο ή το Σύμπαν. Ο όρος μπορεί να περιγράψει τόσο τα φαινόμενα του φυσικού κόσμου, όσο και τη Ζωή εν γένει, από το υποατομικό επίπεδο μέχρι την κλίμακα των γαλαξιών.

Συχνά, η φύση ορίζεται ως η εγγενής ιδιότητα ή η σύσταση ενός όντος, ενώ στην καθημερινή χρήση ταυτίζεται με τη Βιόσφαιρα και το περιβάλλον που δεν έχει τροποποιηθεί σημαντικά από τον άνθρωπο. Αν και το ανθρώπινο είδος αποτελεί αναπόσπαστο βιολογικό μέρος της φύσης, η ανθρώπινη δραστηριότητα συχνά κατηγοριοποιείται ως ξεχωριστή οντότητα, δημιουργώντας μια νοητή αντίθεση μεταξύ του «φυσικού» και του «τεχνητού» ή του «πολιτισμικού» περιβάλλοντος.

Κατά την ανάπτυξη της σύγχρονης επιστημονικής μεθόδου τους τελευταίους αιώνες, η φύση έγινε αντιληπτή ως παθητική πραγματικότητα, οργανωμένη και κινούμενη από θεϊκούς νόμους. Με τη Βιομηχανική Επανάσταση, η φύση άρχισε να θεωρείται όλο και περισσότερο ως το μέρος της πραγματικότητας που στερείται σκόπιμης ανθρώπινης παρέμβασης· γι’ αυτό άλλες παραδόσεις την θεωρούσαν ιερή (Ρουσσώ, Αμερικανικός Τρανσεντενταλισμός) ή απλό σκηνικό της θείας πρόνοιας και της ανθρώπινης ιστορίας (Χέγκελ, Μαρξ). Παράλληλα όμως αναβίωσε μια βιταλιστική αντίληψη της φύσης, πιο κοντά στην προσωκρατική, ιδιαίτερα μετά τον Δαρβίνο.

Στις σημερινές χρήσεις του όρου, η «φύση» αναφέρεται συχνά στη Γεωλογία και την Άγρια ζωή. Μπορεί επίσης να δηλώνει το σύνολο των έμβιων όντων, ή τις διαδικασίες που διέπουν άψυχα αντικείμενα —τον τρόπο με τον οποίο συγκεκριμένοι τύποι πραγμάτων υπάρχουν και μεταβάλλονται από μόνοι τους, όπως ο καιρός και η γεωλογία της Γης. Συχνά ταυτίζεται με το «Φυσικό περιβάλλον» ή την άγρια φύση —άγρια ζώα, βράχους, δάση και γενικά ό,τι δεν έχει υποστεί ουσιαστική ανθρώπινη παρέμβαση ή επιβιώνει παρά την παρέμβαση αυτή. Τα τεχνητά αντικείμενα και η ανθρώπινη δραστηριότητα γενικά δεν θεωρούνται μέρος της φύσης, εκτός αν χαρακτηριστούν ως «ανθρώπινη φύση» ή «σύνολο της φύσης». Αυτή η παραδοσιακή αντίληψη προϋποθέτει τη διάκριση μεταξύ φυσικού και τεχνητού, όπου το τεχνητό δημιουργείται από ανθρώπινη συνείδηση ή νου. Ανάλογα με το πλαίσιο, ο όρος «φυσικός» μπορεί να διακρίνεται από τον  ή τον υπερφυσικό.

## Ετυμολογία
Η λέξη *nature* προέρχεται από τα Παλαιά γαλλικά  και ανάγεται στο λατινικό , που σήμαινε «ουσιώδεις ιδιότητες, έμφυτη διάθεση» και στην αρχαιότητα κυριολεκτικά «γέννηση». Στην αρχαία φιλοσοφία, το  χρησιμοποιήθηκε κυρίως ως λατινική απόδοση της ελληνικής λέξης  (), η οποία αρχικά αναφερόταν στις εγγενείς ιδιότητες των φυτών, των ζώων και άλλων στοιχείων του κόσμου να αναπτύσσονται από μόνα τους. Η έννοια της φύσης ως συνόλου, δηλαδή του φυσικού σύμπαντος, είναι μία από τις επεκτάσεις της αρχικής σημασίας· ξεκίνησε με συγκεκριμένες εφαρμογές της λέξης  από τους προσωκρατικούς φιλοσόφους (αν και τότε η λέξη είχε δυναμική διάσταση, ιδιαίτερα στον Ηράκλειτο) και σταδιακά επικράτησε.

## Γη

Η Γη είναι ο μόνος πλανήτης που είναι γνωστό ότι φιλοξενεί ζωή, και τα φυσικά της χαρακτηριστικά αποτελούν αντικείμενο μελέτης πολλών επιστημονικών κλάδων. Στο Ηλιακό σύστημα είναι ο τρίτος κοντινότερος πλανήτης στον Ήλιο· είναι ο μεγαλύτερος βραχώδης πλανήτης και ο πέμπτος μεγαλύτερος συνολικά. Τα πιο χαρακτηριστικά κλιματικά της στοιχεία είναι οι δύο μεγάλες πολικές ζώνες, δύο σχετικά στενές εύκρατες ζώνες και μια ευρεία τροπική έως υποτροπική ζώνη γύρω από τον ισημερινό. Οι βροχοπτώσεις ποικίλλουν σημαντικά ανάλογα με την τοποθεσία, από αρκετά μέτρα νερού ετησίως έως λιγότερο από ένα χιλιοστό. Το 71% της επιφάνειας της Γης καλύπτεται από ωκεανούς αλμυρού νερού. Το υπόλοιπο αποτελείται από ηπείρους και νησιά, με την πλειονότητα των κατοικημένων περιοχών στο Βόρειο ημισφαίριο.

Η Γη έχει εξελιχθεί μέσω γεωλογικών και βιολογικών διεργασιών που έχουν αφήσει ελάχιστα ίχνη των αρχικών συνθηκών. Η εξωτερική της επιφάνεια χωρίζεται σε αρκετές αργά μετακινούμενες τεκτονικές πλάκες. Το εσωτερικό της παραμένει ενεργό, με παχύ στρώμα πλαστικού μανδύα και πυρήνα γεμάτο σίδηρο που δημιουργεί μαγνητικό πεδίο. Ο πυρήνας αυτός αποτελείται από ένα στερεό εσωτερικό τμήμα και ένα υγρό εξωτερικό τμήμα. Οι μεταφορικές κινήσεις στο εξωτερικό τμήμα δημιουργούν ηλεκτρικά ρεύματα μέσω δράσης δυναμό, τα οποία με τη σειρά τους παράγουν το γεωμαγνητικό πεδίο.

Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες έχουν μεταβληθεί σημαντικά από τις αρχικές λόγω της παρουσίας των έμβιων όντων, τα οποία δημιουργούν μια οικολογική ισορροπία που σταθεροποιεί τις συνθήκες στην επιφάνεια. Παρότι υπάρχουν μεγάλες περιφερειακές διακυμάνσεις του κλίματος ανάλογα με το γεωγραφικό πλάτος και άλλους παράγοντες, η μακροπρόθεσμη μέση παγκόσμια θερμοκρασία παραμένει σχετικά σταθερή κατά τις μεσοπαγετωνικές περιόδους, ενώ μεταβολές ακόμα και ενός ή δύο βαθμών Κελσίου στη μέση παγκόσμια θερμοκρασία έχουν ιστορικά προκαλέσει μεγάλες επιδράσεις τόσο στην οικολογική ισορροπία όσο και στην ίδια τη γεωγραφία του πλανήτη.
### Γεωλογία

Η γεωλογία είναι η επιστήμη που μελετά τα στερεά και υγρά υλικά που συνθέτουν τη Γη. Ο κλάδος περιλαμβάνει τη μελέτη της σύνθεσης, της δομής, των φυσικών ιδιοτήτων, της δυναμικής και της ιστορίας των γεωλογικών υλικών, καθώς και τις διεργασίες με τις οποίες σχηματίζονται, μετακινούνται και μεταβάλλονται. Αποτελεί σημαντικό ακαδημαϊκό κλάδο και είναι καθοριστικός για την εξόρυξη ορυκτών και υδρογονανθράκων, την κατανόηση και τον μετριασμό φυσικών κινδύνων, ορισμένους τομείς της γεωτεχνικής μηχανικής, καθώς και για την κατανόηση παλαιοκλιμάτων και παλαιοπεριβαλλόντων.

#### Γεωλογική εξέλιξη

Η γεωλογία μιας περιοχής εξελίσσεται με τον χρόνο καθώς εναποτίθενται και εισάγονται πετρώματα, ενώ διεργασίες παραμόρφωσης αλλάζουν το σχήμα και τη θέση τους.

Τα πετρώματα εναποτίθενται αρχικά είτε με εναπόθεση στην επιφάνεια είτε εισχωρούν σε υπερκείμενα πετρώματα. Η εναπόθεση μπορεί να συμβεί όταν ιζήματα καθιζάνουν στην επιφάνεια της Γης και αργότερα λιθοποιούνται σε ιζηματογενές πέτρωμα, ή όταν ηφαιστειακό υλικό όπως ηφαιστειακή τέφρα ή λάβα καλύπτει την επιφάνεια. Οι εισχώρησεις πυριγενών πετρωμάτων, όπως βαθόλιθοι, |λακκόλιθοι, δίδυμα και σίλλοι, ωθούνται προς τα πάνω και κρυσταλλώνονται κατά την εισχώρησή τους.

Μετά την αρχική εναπόθεση, τα πετρώματα μπορεί να υποστούν παραμόρφωση ή/και μεταμόρφωση. Η παραμόρφωση προκαλείται συνήθως από οριζόντια συμπίεση, οριζόντια έκταση ή πλευρική μετατόπιση (strike-slip). Αυτά τα καθεστώτα δομών σχετίζονται γενικά με συγκλίνουσες, αποκλίνουσες και μετατοπιστικές οριακές ζώνες μεταξύ των τεκτονικών πλακών αντίστοιχα.
### Ιστορική προοπτική

Η Γη εκτιμάται ότι σχηματίστηκε πριν από 4,54 δισεκατομμύρια χρόνια από το ηλιακό νεφέλωμα, μαζί με τον Ήλιο και τους υπόλοιπους πλανήτες. Η Σελήνη σχηματίστηκε περίπου 20 εκατομμύρια χρόνια αργότερα. Αρχικά λιωμένη, η εξωτερική στοιβάδα της Γης ψύχθηκε και σχηματίστηκε ο στερεός φλοιός. Η εκπομπή αερίων και η ηφαιστειακή δραστηριότητα δημιούργησαν την πρωταρχική ατμόσφαιρα. Η συμπύκνωση υδρατμών —που προήλθε κυρίως από πάγο κομητών— παρήγαγε τους ωκεανούς και τις υπόλοιπες πηγές νερού. Η ιδιαίτερα ενεργή χημεία πιστεύεται ότι παρήγαγε αυτοαναπαραγόμενα μόρια πριν από περίπου 4 δισεκατομμύρια χρόνια.

Οι ήπειροι σχηματίστηκαν, διασπάστηκαν και ξαναενώθηκαν καθώς η επιφάνεια της Γης αναδιαμορφωνόταν επί εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, ενώ μερικές φορές ενώνονταν σε υπερηπείρους. Περίπου 750 εκατομμύρια χρόνια πριν, η αρχαιότερη γνωστή υπερήπειρος, η Ροδινία, άρχισε να διασπάται. Αργότερα οι ήπειροι ενώθηκαν ξανά σχηματίζοντας την Παννοτία, η οποία διασπάστηκε πριν από 540 εκατομμύρια χρόνια, και τελικά την Παγγαία, που διασπάστηκε πριν από 180 εκατομμύρια χρόνια.

Κατά την Νεοπροτεροζωική εποχή, παγετώνες και παγοκάλυψες κάλυψαν μεγάλο μέρος της Γης. Η υπόθεση αυτή ονομάστηκε «Χιονόμπαλα Γη» και είναι ιδιαίτερα σημαντική γιατί προηγήθηκε της Καμβριανής έκρηξης, κατά την οποία οι πολυκύτταροι οργανισμοί άρχισαν να πολλαπλασιάζονται πριν από 530–540 εκατομμύρια χρόνια.

Από την Καμβριανή έκρηξη και μετά έχουν συμβεί πέντε σαφώς διακριτές μαζικές εξαφανίσεις. Η τελευταία συνέβη πριν από 66 εκατομμύρια χρόνια, όταν η σύγκρουση με μετεωρίτη πιθανότατα προκάλεσε την εξαφάνιση των μη πτηνόμορφων δεινοσαύρων και άλλων μεγάλων ερπετών, αλλά άφησε άθικτα μικρά ζώα όπως τα θηλαστικά. Τα τελευταία 66 εκατομμύρια χρόνια, τα θηλαστικά πολλαπλασιάστηκαν και εξελίχθηκαν.

Πριν από λίγα εκατομμύρια χρόνια, ένα είδος μικρού αφρικανικού πίθηκου απέκτησε την ικανότητα της όρθιας στάσης. Η εμφάνιση του ανθρώπου, η ανάπτυξη της γεωργίας και αργότερα του πολιτισμού επέτρεψαν στον άνθρωπο να επηρεάσει τη Γη πολύ ταχύτερα από οποιοδήποτε άλλο είδος, επηρεάζοντας τόσο την ποιότητα όσο και την ποσότητα άλλων οργανισμών, καθώς και το παγκόσμιο κλίμα. Για σύγκριση, το Μεγάλο Οξυγόνωση Συμβάν, που προκλήθηκε από τον πολλαπλασιασμό των φυκών κατά την Σιδεριανή περίοδο, χρειάστηκε περίπου 400 εκατομμύρια χρόνια για να ολοκληρωθεί.

Η σημερινή εποχή θεωρείται μέρος μιας μαζικής εξαφάνισης, της Ολοκαινικής εξαφάνισης, της ταχύτερης που έχει συμβεί ποτέ. Ορισμένοι επιστήμονες, όπως ο E. O. Wilson του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, προβλέπουν ότι η ανθρώπινη καταστροφή της βιόσφαιρας μπορεί να οδηγήσει στην εξαφάνιση του μισού όλων των ειδών μέσα στα επόμενα 100 χρόνια. Η έκταση της τρέχουσας κρίσης εξαφάνισης εξακολουθεί να ερευνάται, να συζητείται και να υπολογίζεται από τους βιολόγους.

## Ατμόσφαιρα, κλίμα και καιρός

Η ατμόσφαιρα της Γης είναι καθοριστικός παράγοντας για τη διατήρηση του οικοσυστήματος. Το λεπτό στρώμα αερίων που περιβάλλει τον πλανήτη συγκρατείται στη θέση του από τη βαρύτητα. Ο αέρας αποτελείται κυρίως από άζωτο, οξυγόνο και υδρατμούς, με πολύ μικρότερες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα, αργού κ.λπ.Η ατμοσφαιρική πίεση και πυκνότητα μειώνονται σταθερά με το υψόμετρο. Το στρώμα όζοντος παίζει σημαντικό ρόλο στην απορρόφηση της υπεριώδους (UV) ακτινοβολίας που φτάνει στην επιφάνεια. Επειδή το DNA καταστρέφεται εύκολα από την UV ακτινοβολία, το στρώμα αυτό προστατεύει τη ζωή στην επιφάνεια. Η ατμόσφαιρα επίσης διατηρεί τη θερμότητα κατά τη διάρκεια της νύχτας, μειώνοντας τις ημερήσιες ακραίες θερμοκρασίες.

Ο καιρός στη Γη εμφανίζεται σχεδόν αποκλειστικά στο κατώτερο τμήμα της ατμόσφαιρας και λειτουργεί ως κυκλοφορικό σύστημα μεταφοράς θερμότητας. Ο καιρός είναι χαοτικό σύστημα που επηρεάζεται εύκολα από μικρές αλλαγές στο περιβάλλον, γι’ αυτό η ακριβής πρόγνωση καιρού είναι περιορισμένη σε λίγες μόνο ημέρες. Ο καιρός επηρεάζεται επίσης από τις εποχές, οι οποίες προκύπτουν από την κλίση του άξονα περιστροφής της Γης σε σχέση με το επίπεδο τροχιάς της. Έτσι, κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού ή του χειμώνα, ένα ημισφαίριο δέχεται πιο άμεσα τις ακτίνες του Ήλιου. Αυτή η έκθεση εναλλάσσεται καθώς η Γη περιστρέφεται στην τροχιά της, με αποτέλεσμα τα δύο ημισφαίρια να έχουν αντίθετες εποχές.

Ο καιρός μπορεί να έχει τόσο ευεργετικές όσο και καταστροφικές επιδράσεις. Οι κεραυνοί μπορεί να προκαλέσουν δασικές πυρκαγιές, ενώ οι ισχυρές βροχοπτώσεις μπορεί να προκαλέσουν πλημμύρες και κατολισθήσεις. Ακραία καιρικά φαινόμενα όπως ανεμοστρόβιλοι, τυφώνες και κυκλώνες απελευθερώνουν τεράστια ποσά ενέργειας και προκαλούν μεγάλες καταστροφές. Η επιφανειακή βλάστηση έχει εξελιχθεί με εξάρτηση από τις εποχικές μεταβολές του καιρού, ενώ απότομες αλλαγές που διαρκούν μόνο λίγα χρόνια μπορεί να προκαλέσουν στρες στα φυτά. Αυτό αποτελεί απειλή για τα ζώα που εξαρτώνται από την ανάπτυξη των φυτών για την τροφή τους.

Το κλίμα είναι η μέτρηση των μακροπρόθεσμων τάσεων του καιρού. Διάφοροι παράγοντες επηρεάζουν το κλίμα, όπως τα θαλάσσια ρεύματα, το αλβέδο της επιφάνειας, τα αέρια του θερμοκηπίου, οι μεταβολές στην ηλιακή ακτινοβολία και οι αλλαγές στην τροχιά της Γης. Από ιστορικά και γεωλογικά δεδομένα γνωρίζουμε ότι η Γη έχει υποστεί δραματικές κλιματικές αλλαγές στο παρελθόν, συμπεριλαμβανομένων εποχών παγετώνων. Σήμερα συμβαίνουν παγκοσμίως δύο φαινόμενα: (1) η μέση θερμοκρασία αυξάνεται και (2) οι περιφερειακοί κλιματικοί παράγοντες υφίστανται αισθητές αλλαγές.

Τα θαλάσσια ρεύματα είναι σημαντικός παράγοντας για το κλίμα, ιδιαίτερα η μεγάλη υποθαλάσσια θερμοαλατική κυκλοφορία που μεταφέρει θερμική ενέργεια από τους ισημερινούς ωκεανούς προς τις πολικές περιοχές. Αυτά τα ρεύματα βοηθούν στη μείωση των διαφορών θερμοκρασίας μεταξύ χειμώνα και καλοκαιριού στις εύκρατες ζώνες. Χωρίς την ανακατανομή θερμότητας από τα θαλάσσια ρεύματα και την ατμόσφαιρα, οι τροπικές περιοχές θα ήταν πολύ θερμότερες και οι πολικές πολύ ψυχρότερες.

Το κλίμα μιας περιοχής εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως την τοπογραφία, τους επικρατούντες ανέμους, την εγγύτητα σε μεγάλες υδάτινες μάζες και ιδιαίτερα το γεωγραφικό πλάτος. Μια ζώνη με παρόμοια κλιματικά χαρακτηριστικά σχηματίζει μια κλιματική περιοχή. Υπάρχουν αρκετές τέτοιες περιοχές, από το τροπικό κλίμα στον ισημερινό μέχρι το πολικό κλίμα στα βόρεια και νότια άκρα. Στις τελευταίες, η θερμοκρασία παραμένει κάτω από το σημείο πήξης του νερού για μεγάλο μέρος του έτους, επιτρέποντας τη συσσώρευση πάγου σε παγοκαλύψεις και αλλάζοντας το αλβέδο της επιφάνειας.

## Νερό στη Γη

Το νερό είναι μια χημική ουσία που αποτελείται από υδρογόνο και οξυγόνο (H₂O) και είναι απαραίτητο για όλες τις γνωστές μορφές ζωής. Στην καθημερινή χρήση, ο όρος «νερό» αναφέρεται κυρίως στην υγρή του μορφή, αλλά έχει και στερεή κατάσταση (πάγος) και αέρια κατάσταση (υδρατμός ή ατμός). Το νερό καλύπτει το 71% της επιφάνειας της Γης. Βρίσκεται κυρίως σε ωκεανούς και άλλες μεγάλες υδάτινες μάζες, ενώ το 1,6% βρίσκεται υπογείως σε υδροφόρους ορίζοντες και το 0,001% στην ατμόσφαιρα ως υδρατμός, σύννεφα και κατακρήμνιση. Οι ωκεανοί περιέχουν το 96,5% του επιφανειακού νερού, οι παγετώνες και οι πολικές παγοκαλύψεις το 2,4%, ενώ τα υπόλοιπα (ποτάμια, λίμνες, υδροφόροι ορίζοντες) μόλις το 1%. Το μικρότερο αποθεματικό γλυκού νερού είναι το 0,1% που βρίσκεται στην ατμόσφαιρα. Μέσω διεργασιών υποβύθισης στον φλοιό της Γης, ισοδύναμη μάζα επιφανειακού νερού έχει μεταφερθεί στον άνω μανδύα.

### Ωκεανοί

Ωκεανός ονομάζεται μια μεγάλη μάζα αλμυρού νερού και αποτελεί το κύριο συστατικό της υδρόσφαιρας. Περίπου το 71% της επιφάνειας της Γης (έκταση περίπου 361 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων) καλύπτεται από ωκεανούς —ένα ενιαίο, συνεχές σώμα νερού που συνήθως χωρίζεται σε κύριους ωκεανούς και μικρότερες θάλασσες. Πάνω από το ήμισυ αυτής της έκτασης έχει βάθος μεγαλύτερο από 3.000 μέτρα. Η μέση αλατότητα των ωκεανών είναι περίπου 35 μέρη ανά χίλια (ppt) (3,5%), ενώ σχεδόν όλο το θαλασσινό νερό έχει αλατότητα μεταξύ 30 και 38 ppt. Αν και συνήθως θεωρούνται «ξεχωριστοί» ωκεανοί, όλα αυτά τα νερά αποτελούν έναν παγκόσμιο, διασυνδεδεμένο σώμα αλμυρού νερού που συχνά ονομάζεται Παγκόσμιος Ωκεανός.

Οι κύριοι ωκεανοί, σε φθίνουσα σειρά μεγέθους, είναι ο Ειρηνικός Ωκεανός, ο Ατλαντικός Ωκεανός, ο Ινδικός Ωκεανός, ο Νότιος Ωκεανός και ο Αρκτικός Ωκεανός. Μικρότερες περιοχές ονομάζονται θάλασσες, κόλποι και άλλα. Υπάρχουν επίσης αλμυρές λίμνες (όπως η Μεγάλη Αλμυρή Λίμνη και η Κασπία Θάλασσα) οι οποίες δεν συνδέονται με τον Παγκόσμιο Ωκεανό.
### Λίμνες και λιμνούλες

Μια λίμνη (από το λατινικό *lacus*) είναι ένα σώμα υγρού νερού που συγκεντρώνεται στον πυθμένα μιας λεκάνης απορροής και κινείται πολύ αργά ή καθόλου. Στη Γη, ένα σώμα νερού θεωρείται λίμνη όταν εντοπίζονται στην ενδοχώρα, δεν ανήκει στον ωκεανό, είναι μεγαλύτερο και βαθύτερο από μια λιμνούλα και τροφοδοτείται από ποταμό. 

Οι φυσικές λίμνες βρίσκονται συνήθως σε ορεινές περιοχές, ζώνες ρηγμάτων ή περιοχές με πρόσφατη παγετώνωση. Υπάρχουν επίσης τεχνητές λίμνες πίσω από φράγματα. 

Μικρότερα σώματα στάσιμου νερού, συνήθως μικρότερα από 2 εκτάρια, ονομάζονται λιμνούλες ή πισίνες. Μπορεί να είναι φυσικές ή τεχνητές (π.χ. κήποι νερού, ιχθυοτροφεία, ηλιακές λίμνες). Οι λιμνούλες διακρίνονται από τα ρεύματα και τις πισίνες των ποταμών κυρίως από την ταχύτητα ροής και τη θερμική κυκλοφορία.

### Ποταμοί και ρεύματα

Ένας ποταμός είναι ένα φυσικό υδατόρευμα, συνήθως γλυκού νερού, που ρέει προς έναν ωκεανό, μια λίμνη, μια θάλασσα ή άλλο ποταμό. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ένας ποταμός χάνεται απλώς στο έδαφος ή στερεύει εντελώς πριν φτάσει σε άλλο υδάτινο σώμα. Ο ποταμός αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του υδρολογικού κύκλου. Το νερό ενός ποταμού προέρχεται κυρίως από βροχοπτώσεις μέσω επιφανειακής απορροής, ανατροφοδότησης υπόγειων υδάτων, πηγών και τήξης χιονιού ή πάγου (π.χ. από παγετώνες). Όταν ένας ποταμός εκβάλλει σε αργόστροφο υδάτινο σώμα, τα ιζήματα που εναποτίθενται μπορούν να σχηματίσουν δέλτα.

Δεν υπάρχει γενικός κανόνας που να ορίζει τι ονομάζεται «ποταμός». Μικρότερες υδατοροές με σταθερή ροή ονομάζονται ρέμα, μικρό ρέμα, ρυάκι, χείμαρρος ή πηγαδάκι. Αυτά είναι περιορισμένα μέσα σε κοίτη και όχθες. Πολλές ονομασίες μικρών ποταμών είναι τοπικές (π.χ. «burn» στη Σκωτία και τη βορειοανατολική Αγγλία). Στις ΗΠΑ, μερικές φορές ένας ποταμός θεωρείται μεγαλύτερος από ένα ρέμα, αλλά αυτό δεν ισχύει πάντα λόγω ασάφειας της γλώσσας· γι’ αυτό το Αμερικανικό Γεωγραφικό Σύστημα Ονομάτων (USGS) χαρακτηρίζει όλα τα «γραμμικά υδατορεύματα» ως «streams».

Τα ρέματα είναι σημαντικά ως αγωγοί στον υδρολογικό κύκλο, ως μέσα ανατροφοδότησης υπόγειων υδάτων και ως διάδρομοι για τη μετανάστευση ψαριών και άγριας ζωής. Το βιολογικό ενδιαίτημα ακριβώς δίπλα σε ένα ρέμα ονομάζεται παραποτάμια ζώνη. Ειδικά με την τρέχουσα Ολοκαινική εξαφάνιση, τα ρέματα λειτουργούν ως σημαντικοί βιολογικοί διάδρομοι που συνδέουν κατακερματισμένα ενδιαιτήματα και βοηθούν στη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Η μελέτη των ρεμάτων και των υδατορευμάτων γενικά εμπλέκει πολλούς κλάδους της διεπιστημονικής φυσικής επιστήμης και μηχανικής, όπως η υδρολογία, η ποταμιαία γεωμορφολογία, η υδρόβια οικολογία, η ιχθυολογία, η παραποτάμια οικολογία κ.ά.

## Οικοσυστήματα

Τα οικοσυστήματα αποτελούνται από ποικιλία βιοτικών και αβιοτικών συστατικών που λειτουργούν διασυνδεδεμένα. Η δομή και η σύνθεσή τους καθορίζονται από διάφορους περιβαλλοντικούς παράγοντες που αλληλεπιδρούν. Μεταβολές σε αυτούς τους παράγοντες προκαλούν δυναμικές αλλαγές στο οικοσύστημα. Σημαντικότερα συστατικά είναι το έδαφος, η ατμόσφαιρα, η ηλιακή ακτινοβολία, το νερό και οι έμβιοι οργανισμοί.

Κεντρική ιδέα του οικοσυστήματος είναι ότι οι έμβιοι οργανισμοί αλληλεπιδρούν μεταξύ του τοπικού περιβάλλοντός τους. Ο Eugene Odum, ένας από τους θεμελιωτές της οικολογίας, έγραψε: «Οποιαδήποτε μονάδα που περιλαμβάνει όλους τους οργανισμούς (δηλαδή την «κοινότητα») σε μια δεδομένη περιοχή που αλληλεπιδρούν με το φυσικό περιβάλλον, ώστε η ροή ενέργειας να οδηγεί σε σαφώς καθορισμένη τροφική δομή, βιοτική ποικιλότητα και κύκλους ύλης (δηλαδή ανταλλαγή υλικών μεταξύ έμβιων και αβιοτικών μερών) μέσα στο σύστημα, είναι ένα οικοσύστημα». Μέσα στο οικοσύστημα, τα είδη συνδέονται και εξαρτώνται το ένα από το άλλο μέσω της τροφικής αλυσίδας και ανταλλάσσουν ενέργεια και ύλη μεταξύ τους, καθώς και με το περιβάλλον.

Το ανθρώπινο οικοσύστημα βασίζεται στην αλληλεπίδραση ανθρώπου και φύσης  και στην ιδέα ότι όλα τα είδη είναι οικολογικά εξαρτημένα το ένα από το άλλο, καθώς και από τα αβιοτικά συστατικά του βιοτόπου τους.

Μικρότερη μονάδα ονομάζεται μικροοικοσύστημα. Για παράδειγμα, ένα μικροοικοσύστημα μπορεί να είναι ένας βράχος και όλη η ζωή κάτω από αυτόν. Ένα μακροοικοσύστημα μπορεί να περιλαμβάνει ολόκληρη οικοπεριοχή, μαζί με τη λεκάνη απορροής της.

### Παρθένες περιοχές

Οι **παρθένες περιοχές** ορίζονται γενικά ως περιοχές που δεν έχουν υποστεί σημαντική τροποποίηση από την ανθρώπινη δραστηριότητα. Μπορούν να βρεθούν σε προστατευόμενες ζώνες, κτήματα, αγροκτήματα, φυσικά καταφύγια, ράντζα, εθνικά δάση, εθνικά πάρκα και ακόμα και σε αστικές περιοχές κατά μήκος ποταμών, χαραδρών ή άλλων ανεκμετάλλευτων χώρων. Οι παρθένες περιοχές και τα προστατευόμενα πάρκα θεωρούνται σημαντικά για την επιβίωση ορισμένων ειδών, την οικολογική έρευνα, τη διατήρηση της φύσης και την ανθρώπινη αναψυχή. Ορισμένοι συγγραφείς της φύσης πιστεύουν ότι τα παρθένα μέρη είναι ζωτικής σημασίας για το ανθρώπινο πνεύμα και τη δημιουργικότητα, ενώ ορισμένοι οικολόγοι τα θεωρούν αναπόσπαστο μέρος του αυτοσυντηρούμενου φυσικού οικοσυστήματος της Γης (της βιόσφαιρας). Μπορεί επίσης να διατηρούν ιστορικά γενετικά χαρακτηριστικά και να παρέχουν ενδιαίτημα για άγρια χλωρίδα και πανίδα που είναι δύσκολο ή αδύνατο να αναπαραχθεί σε ζωολογικούς κήπους, δενδροκομεία ή εργαστήρια.

## Ζωή

Παρότι δεν υπάρχει καθολική συμφωνία για τον ορισμό της ζωής, οι επιστήμονες γενικά δέχονται ότι η βιολογική εκδήλωση της ζωής χαρακτηρίζεται από οργάνωση, μεταβολισμό, αύξηση, προσαρμογή, ανταπόκριση σε ερεθίσματα και αναπαραγωγή. Η ζωή μπορεί επίσης να οριστεί απλώς ως η χαρακτηριστική κατάσταση των οργανισμών. Αυτή η κατάσταση μπορεί να περιγραφεί μέσω βιοχημείας, γενετικής ή θερμοδυναμικής. Ιδιότητες κοινές σε όλους τους επίγειους οργανισμούς (φυτά, ζώα, μύκητες, πρωτόκτιστα, αρχαία και βακτήρια) είναι ότι είναι κυτταρικοί και βασίζονται σε πολύπλοκη χημική οργάνωση. Ωστόσο, δεν θεωρούν όλοι οι ορισμοί της ζωής αυτές τις ιδιότητες απαραίτητες. Τεχνητά ανάλογα της ζωής μπορούν επίσης να θεωρηθούν ως ζωή.

Οι σημερινοί οργανισμοί, από ιούς μέχρι ανθρώπους, διαθέτουν ένα αυτοαντιγραφόμενο μόριο πληροφορίας (γονιδίωμα), είτε DNA είτε RNA (όπως σε ορισμένους ιούς), και ένα τέτοιο μόριο θεωρείται πιθανότατα εγγενές στη ζωή. Είναι πιθανό ότι οι πρώτες μορφές ζωής βασίζονταν σε ένα αυτοαντιγραφόμενο μόριο πληροφορίας (γονιδίωμα), ίσως RNA ή ένα μόριο πιο πρωτόγονο από το RNA ή το DNA. Η συγκεκριμένη αλληλουχία νουκλεοτιδίων σε κάθε οργανισμό περιέχει πληροφορίες που προάγουν την επιβίωση, την αναπαραγωγή και την ικανότητα απόκτησης πόρων· τέτοιες αλληλουχίες πιθανότατα εμφανίστηκαν νωρίς στην εξέλιξη της ζωής. Λειτουργίες επιβίωσης που εμφανίστηκαν νωρίς περιλάμβαναν πιθανότατα και αλληλουχίες που προάγουν την αποφυγή βλάβης του αυτοαντιγραφόμενου μορίου, καθώς και την ικανότητα επισκευής τέτοιων βλαβών. Η επισκευή ορισμένων βλαβών μπορεί να περιλάμβανε χρήση πληροφοριών από άλλο παρόμοιο μόριο μέσω ανασυνδυασμού (μια πρωτόγονη μορφή σεξουαλικής αλληλεπίδρασης).

Η βιόσφαιρα είναι το τμήμα του εξωτερικού κελύφους της Γης —συμπεριλαμβανομένης της ξηράς, των επιφανειακών πετρωμάτων, του νερού, του αέρα και της ατμόσφαιρας— μέσα στο οποίο υπάρχει ζωή και όπου οι βιοτικές διεργασίες με τη σειρά τους το μεταβάλλουν ή το μετασχηματίζουν. Από την ευρύτερη γεωφυσιολογική άποψη, η βιόσφαιρα είναι το παγκόσμιο οικολογικό σύστημα που ενσωματώνει όλα τα έμβια όντα και τις σχέσεις τους, συμπεριλαμβανομένης της αλληλεπίδρασής τους με τα στοιχεία της λιθόσφαιρας (πετρώματα), της υδρόσφαιρας (υδάτινο στοιχείο) και της ατμόσφαιρας (αέρας). Ολόκληρη η Γη περιέχει πάνω από 75 δισεκατομμύρια τόνους (150 τρισεκατομμύρια λίβρες ή περίπου ) βιομάζας (ζωής), η οποία ζει σε διάφορα περιβάλλοντα μέσα στη βιόσφαιρα.

Περισσότερα από τα εννέα δέκατα της συνολικής βιομάζας της Γης αποτελούνται από φωτοσυνθετικούς οργανισμούς, από τους οποίους εξαρτάται άμεσα η επιβίωση του ζωικού βασιλείου.. Έχουν ταυτοποιηθεί μέχρι σήμερα περισσότερα από 2 εκατομμύρια είδη φυτών και ζώων, ενώ οι εκτιμήσεις για τον πραγματικό αριθμό των υπαρχόντων ειδών κυμαίνονται από μερικά εκατομμύρια έως πάνω από 50 εκατομμύρια. Ο αριθμός των μεμονωμένων ειδών ζωής βρίσκεται σε συνεχή ροή, με νέα είδη να εμφανίζονται και άλλα να εξαφανίζονται συνεχώς. Ο συνολικός αριθμός των ειδών μειώνεται ταχύτατα.

### Εξέλιξη

Η προέλευση της ζωής στη Γη δεν είναι πλήρως κατανοητή, αλλά είναι γνωστό ότι συνέβη τουλάχιστον πριν από 3,5 δισεκατομμύρια χρόνια, κατά την Αδαϊκή ή Αρχαία εποχή, σε μια πρωτόγονη Γη με πολύ διαφορετικές συνθήκες από τις σημερινές. Αυτές οι μορφές ζωής διέθεταν τις βασικές ιδιότητες της αυτοαντιγραφής και των κληρονομικών χαρακτηριστικών. Μόλις εμφανίστηκε η ζωή, η διαδικασία της εξέλιξης μέσω φυσικής επιλογής οδήγησε στην ανάπτυξη όλο και πιο ποικίλων μορφών ζωής.

Τα είδη που δεν κατάφεραν να προσαρμοστούν στις μεταβαλλόμενες συνθήκες και στον ανταγωνισμό από άλλες μορφές ζωής εξαφανίστηκαν. Ωστόσο, το απολιθωματικό αρχείο διατηρεί στοιχεία για πολλά από αυτά τα παλαιότερα είδη. Η μελέτη των απολιθωμάτων και τα δεδομένα του **[[DNA]]** καταδεικνύουν ότι όλα τα σύγχρονα είδη παρουσιάζουν μια συνεχή γραμμή καταγωγής που ανάγεται στις πρώτες πρωτόγονες μορφές ζωής.

Όταν οι πρώτοι φωτοσυνθετικοί οργανισμοί ανέπτυξαν τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης,  ηλιακή ενέργεια αξιοποιήθηκε για τη δημιουργία συνθηκών που επέτρεψαν την εμφάνιση πιο σύνθετων μορφών ζωής.  Το παραγόμενο οξυγόνο συσσωρεύτηκε στην ατμόσφαιρα και οδήγησε στη δημιουργία του στρώματος όζοντος. Η ενσωμάτωση μικρότερων κυττάρων στο εσωτερικό μεγαλύτερων (ενδοσυμβίωση) οδήγησε στην ανάπτυξη πιο πολύπλοκων κυττάρων, ευκαρυωτικά. Τα κύτταρα εντός των αποικιών εξειδικεύτηκαν σταδιακά, με αποτέλεσμα την εμφάνιση των πολυκύτταρων οργανισμών.  Χάρη στην απορρόφηση της βλαβερής υπεριώδους ακτινοβολίας από το στρώμα του όζοντος, η ζωή κατάφερε τελικά να αποικίσει την ξηρά.

### Μικροοργανισμοί

Οι πρώτες μορφές ζωής που αναπτύχθηκαν στη Γη ήταν μονοκύτταρες, και παρέμειναν η μόνη μορφή ζωής μέχρι περίπου ένα δισεκατομμύριο χρόνια πριν, όταν άρχισαν να εμφανίζονται οι πολυκύτταροι οργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί ή μικρόβια είναι μικροσκοπικοί και μικρότεροι από ό,τι μπορεί να δει το ανθρώπινο μάτι.Οι μικροοργανισμοί μπορεί να είναι μονοκύτταροι, όπως τα βακτήρια, τα αρχαία, πολλά πρωτόκτιστα και μια μειονότητα μυκήτων.

Αυτές οι μορφές ζωής υπάρχουν σχεδόν σε κάθε σημείο της Γης όπου υπάρχει υγρό νερό, ακόμα και στο εσωτερικό της Γης. Η αναπαραγωγή τους είναι ταχεία και άφθονη. Ο συνδυασμός υψηλού ρυθμού μεταλλάξεων και ικανότητας οριζόντιας μεταφοράς γονιδίων τους καθιστά ιδιαίτερα προσαρμοστικούς και ικανούς να επιβιώνουν σε νέα και μερικές φορές πολύ σκληρά περιβάλλοντα, ακόμα και στο διάστημα. Αποτελούν βασικό μέρος του πλανητικού οικοσυστήματος. Ωστόσο, ορισμένοι μικροοργανισμοί είναι παθογόνοι και μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο την υγεία άλλων οργανισμών.

Οι ιοί είναι μολυσματικοί παράγοντες, αλλά δεν αποτελούν αυτόνομες μορφές ζωής, όπως συμβαίνει με τα βιοειδή, τους δορυφόρους, τα «ελαττωματικά σωματίδια παρεμβολής» και τις πριόνες.

### Φυτά και ζώα

Αρχικά, ο Αριστοτέλης χώρισε όλα τα έμβια όντα σε φυτά, τα οποία θεωρούσε ότι στερούνται αυτόνομης κίνησης, και σε ζώα. Στο σύστημα του Λινναίου, αυτά ορίστηκαν ως τα βασίλεια *Vegetabilia* (αργότερα Plantae) και Animalia.

Έκτοτε έγινε σαφές ότι το βασίλειο των φυτών (*Plantae*), όπως είχε αρχικά οριστεί, περιλάμβανε αρκετές φυλογενετικά ετερογενείς ομάδες· ως αποτέλεσμα, οι μύκητες και ορισμένες ομάδες φυκών μεταφέρθηκαν σε νέα, διακριτά βασίλεια. Ωστόσο, σε πολλά καθημερινά ή εκπαιδευτικά πλαίσια, οι ομάδες αυτές εξακολουθούν να συγκαταλέγονται στα φυτά. Η βακτηριακή ζωή μερικές φορές συμπεριλαμβάνεται στον γενικό όρο χλωρίδα, ενώ ορισμένες ταξινομήσεις χρησιμοποιούν τον όρο «βακτηριακή χλωρίδα» σε αντιδιαστολή με τη «φυτική χλωρίδα».
Μεταξύ των πολλών τρόπων ταξινόμησης των φυτών είναι οι περιφερειακές χλωρίδες, οι οποίες, ανάλογα με τον σκοπό της μελέτης, μπορεί να περιλαμβάνουν και απολιθωμένη χλωρίδα (παλαιοχλωρίδα), δηλαδή υπολείμματα φυτικής ζωής από προηγούμενες εποχές, συμπεριλαμβανομένης της γύρης. Οι άνθρωποι σε πολλές περιοχές και χώρες νιώθουν μεγάλη υπερηφάνεια για τις χαρακτηριστικές τους χλωρίδες, οι οποίες μπορεί να διαφέρουν σημαντικά σε όλο τον κόσμο λόγω διαφορών στο κλίμα και το έδαφος.

Οι περιφερειακές χλωρίδες χωρίζονται συνήθως σε κατηγορίες, όπως η «γηγενής χλωρίδα» ή η «γεωργική και κηπευτική χλωρίδα». Ορισμένα είδη που θεωρούνται «γηγενή» έχουν στην πραγματικότητα εισαχθεί πριν από αιώνες από ανθρώπους που μετανάστευσαν από τη μία περιοχή στην άλλη και έχουν γίνει αναπόσπαστο μέρος της γηγενούς ή φυσικής χλωρίδας του τόπου. Αυτά τα ξενικά είδη αποτελούν παραδείγματα του πώς η ανθρώπινη αλληλεπίδραση με το οικοσύστημα μπορεί να θολώσει τα όρια του τι θεωρείται φύση.
Μια άλλη κατηγορία φυτών που έχει ιστορικά ξεχωρίσει είναι τα «ζιζάνια». Αν και ο όρος έχει πέσει σε δυσμένεια μεταξύ των βοτανολόγων ως επίσημη κατηγορία «άχρηστων» φυτών, η άτυπη χρήση της λέξης «ζιζάνια» για να περιγράψει φυτά που θεωρούνται άξια εξάλειψης δείχνει τη γενική τάση των ανθρώπων και των κοινωνιών να προσπαθούν να αλλάξουν ή να διαμορφώσουν την πορεία της φύσης. Παρόμοια, τα ζώα ταξινομούνται συχνά ως οικόσιτα, εργαστηριακά, εκτροφής, άγρια, ενοχλητικά κ.λπ. ανάλογα με τη σχέση τους με την ανθρώπινη ζωή.

Τα ζώα ως κατηγορία διαθέτουν χαρακτηριστικά που τα διακρίνουν από τους υπόλοιπους έμβιους οργανισμούς. Είναι ευκαρυωτικά και συνήθως πολυκύτταρα, γεγονός που τα διαχωρίζει από τα βακτήρια, τα αρχαία και τα περισσότερα πρωτόκτιστα. Είναι ετερότροφα και γενικά πέπτουν την τροφή σε εσωτερικό θάλαμο, κάτι που τα διακρίνει από τα φυτά και τα φύκη. Διαφέρουν επίσης από τα φυτά, τα φύκη και τους μύκητες επειδή στερούνται κυτταρικού τοιχώματος.

Με ελάχιστες εξαιρέσεις —κυρίως τα φύλα των σπόγγων και των πλακοζώων τα ζώα έχουν σώματα που διαφοροποιούνται σε ιστούς. Αυτοί περιλαμβάνουν τους μυς, που έχουν την ικανότητα να συστέλλονται ελέγχοντας την κίνηση, και το νευρικό σύστημα, το οποίο μεταδίδει και επεξεργάζεται σήματα. Διαθέτουν επίσης, συνήθως, έναν εσωτερικό πεπτικό θάλαμο.

Τα ευκαρυωτικά κύτταρα των ζώων περιβάλλονται από ένα χαρακτηριστικό εξωκυτταρικό πλέγμα που αποτελείται από κολλαγόνο και ελαστικές γλυκοπρωτεΐνες. Αυτό το πλέγμα μπορεί να ασβεστοποιηθεί σχηματίζοντας δομές όπως κελύφη, οστά και βελονίδες (spicules) — ένα πλαίσιο πάνω στο οποίο τα κύτταρα μπορούν να μετακινούνται και να αναδιοργανώνονται κατά την ανάπτυξη, υποστηρίζοντας την πολύπλοκη ανατομία που απαιτείται για την κινητικότητα.

## Ανθρώπινη αλληλεπίδραση

### Ανθρώπινη επίδραση
Αν και οι άνθρωποι αποτελούν ένα ελάχιστο ποσοστό της συνολικής βιομάζας των έμβιων όντων στη Γη, η ανθρώπινη επίδραση στη φύση είναι δυσανάλογα μεγάλη. Λόγω της έκτασης αυτής της επιρροής, τα όρια μεταξύ αυτού που ορίζεται ως «φύση» και των «ανθρωπογενών περιβαλλόντων» είναι συχνά δυσδιάκριτα. Ακόμα και σε απομονωμένες περιοχές, η έκταση του φυσικού περιβάλλοντος που παραμένει ελεύθερη από ανθρώπινη παρέμβαση μειώνεται με ολοένα ταχύτερους ρυθμούς.

Μια μελέτη του 2020 που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό *[[Nature (περιοδικό)|Nature]]* διαπίστωσε ότι η ανθρωπογενής μάζα (υλικά κατασκευασμένα από τον άνθρωπο) υπερβαίνει πλέον τη συνολική βιομάζα όλων των έμβιων όντων στη Γη, με το πλαστικό μόνο να ξεπερνά σε μάζα όλα τα χερσαία και θαλάσσια ζώα μαζί. Μια άλλη μελέτη του 2021 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι μόλις το 3% περίπου της χερσαίας επιφάνειας του πλανήτη παραμένει οικολογικά άθικτο, διατηρώντας υγιείς πληθυσμούς αυτόχθονων ειδών και χαμηλό ανθρώπινο αποτύπωμα.

Η ανάπτυξη της τεχνολογίας επέτρεψε την εντατική εκμετάλλευση των φυσικών πόρων, αλλά ταυτόχρονα βοήθησε στον μετριασμό ορισμένων κινδύνων από φυσικές καταστροφές. Ωστόσο, η πορεία του ανθρώπινου πολιτισμού παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη με την κατάσταση του περιβάλλοντος. Υπάρχει ένα εξαιρετικά πολύπλοκο σύστημα ανάδρασης (feedback loop) μεταξύ της τεχνολογικής προόδου και των περιβαλλοντικών μεταβολών.

Οι ανθρωπογενείς απειλές περιλαμβάνουν τη ρύπανση, την αποψίλωση των δασών και περιβαλλοντικά ατυχήματα όπως οι πετρελαιοκηλίδες. Ο άνθρωπος έχει συμβάλει στην επιτάχυνση της εξαφάνισης ειδών, με περίπου 1 εκατομμύριο είδη να απειλούνται με αφανισμό μέσα στις επόμενες δεκαετίες. Η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων τις τελευταίες δεκαετίες περιορίζει την ικανότητα της φύσης να υποστηρίζει την ανθρώπινη ποιότητα ζωής, αποτελώντας πλέον υπαρξιακή απειλή για την κοινωνία, εκτός αν υπάρξει άμεση και ριζική αλλαγή πορείας.
Αυτή η ενότητα είναι εξαιρετικά επίκαιρη, καθώς εισάγει την έννοια της Οικολογικής Οικονομίας και της έκθεσης Dasgupta, η οποία άλλαξε τον τρόπο που βλέπουμε το φυσικό κεφάλαιο. Ο κώδικας Metawiki και οι παραπομπές σου είναι και πάλι σε πολύ υψηλό επίπεδο.

Έκανα ορισμένες καίριες παρεμβάσεις για να αποδώσω καλύτερα τους οικονομικούς όρους και να κάνω το κείμενο πιο «στρωτό» στα ελληνικά.
Η Διορθωμένη Έκδοση (Metawiki)

### Οικονομική σημασία και φυσικοί πόροι
Η αξία των φυσικών πόρων για την κοινωνία συχνά δεν αντανακλάται επαρκώς στις τιμές της αγοράς. Ενώ υφίστανται κόστη εξόρυξης, οι ίδιοι οι πόροι θεωρούνται συνήθως «δωρεάν» αγαθά, γεγονός που παραμορφώνει τις τιμές και οδηγεί σε υποεπένδυση στο φυσικό κεφάλαιο. Το ετήσιο παγκόσμιο κόστος των δημόσιων επιδοτήσεων που βλάπτουν τη φύση εκτιμάται συντηρητικά σε 4–6 τρισεκατομμύρια δολάρια. Οι θεσμικές προστασίες για παγκόσμια κοινά αγαθά, όπως οι ωκεανοί και τα τροπικά δάση, παραμένουν ανεπαρκείς, καθώς οι κυβερνήσεις συχνά αδυνατούν να εσωτερικεύσουν αυτές τις οικονομικές εξωτερικότητες.

Η χρήση της φύσης από τον άνθρωπο αφορά τόσο την αναψυχή όσο και την οικονομική δραστηριότητα. Η απόληψη φυσικών πόρων για βιομηχανική χρήση παραμένει θεμελιώδης πυλώνας της παγκόσμιας οικονομίας. Δραστηριότητες όπως η θήρα και η αλιεία εξυπηρετούν τόσο την επιβίωση όσο και την ψυχαγωγία, ανάλογα με το κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο. Η γεωργία, η οποία υιοθετήθηκε για πρώτη φορά γύρω στην 9η χιλιετία π.Χ., αποτελεί την πρώτη μεγάλης κλίμακας επέμβαση στο περιβάλλον. Από την παραγωγή τροφίμων έως την παραγωγή ενέργειας, η φύση παραμένει ο καθοριστικός παράγοντας του οικονομικού πλούτου.

Αν και οι πρώτοι άνθρωποι συγκέντρωναν άγρια φυτικά υλικά για τροφή και χρησιμοποιούσαν τις θεραπευτικές ιδιότητες των φυτών για θεραπεία, η σύγχρονη ανθρώπινη χρήση των φυτών γίνεται κυρίως μέσω γεωργίας. Η καθαίρεση μεγάλων εκτάσεων για καλλιέργειες έχει οδηγήσει σε σημαντική μείωση των διαθέσιμων δασών και υγροτόπων, με αποτέλεσμα την απώλεια ενδιαιτήματος για πολλά φυτά και ζώα, καθώς και αύξηση της διάβρωσης.
Αυτή η ενότητα προσθέτει το απαραίτητο «πνευματικό» και φιλοσοφικό βάθος στο λήμμα σου. Η σύνδεση της φύσης με την Αισθητική και η ιστορική αναδρομή από τη δυναστεία Τανγκ μέχρι τον Ρομαντισμό είναι εξαιρετικά τεκμηριωμένη.

### Αισθητική και ομορφιά

Η ομορφιά της φύσης αποτελεί διαχρονικό θέμα στις τέχνες και τη λογοτεχνία. Το γεγονός ότι ο φυσικός κόσμος έχει εξυμνηθεί μέσα από τη ζωγραφική, τη φωτογραφία, την ποίηση και την πεζογραφία, αναδεικνύει την ισχυρή σύνδεση που αντιλαμβάνεται ο άνθρωπος μεταξύ φύσης και ομορφιάς. Οι λόγοι αυτής της σύνδεσης, καθώς και το περιεχόμενό της, αποτελούν αντικείμενο μελέτης του κλάδου της φιλοσοφίας που ονομάζεται Αισθητική. Αν και υπάρχουν ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά στα οποία συμφωνούν οι περισσότεροι φιλόσοφοι για τον ορισμό του ωραίου, οι επιμέρους απόψεις είναι πρακτικά απεριόριστες.

Η φύση και η άγρια ζωή υπήρξαν κεντρικά θέματα σε διάφορες περιόδους της παγκόσμιας ιστορίας. Μια πρώιμη παράδοση στην τοπιογραφία αναπτύχθηκε στην Κίνα κατά τη δυναστεία Τανγκ (618–907). Η προσπάθεια απεικόνισης της φύσης στην αυθεντική της μορφή έγινε ένας από τους κύριους στόχους της κινεζικής ζωγραφικής, ασκώντας σημαντική επιρροή σε ολόκληρη την ασιατική τέχνη.

Στη Δύση, αν και τα φυσικά θαύματα εξυμνούνται σε βιβλικά κείμενα όπως οι Ψαλμοί και το Βιβλίο του Ιώβ, η καλλιτεχνική απεικόνιση της παρθένας φύσης διαδόθηκε ευρύτερα τον 19ο αιώνα, κυρίως μέσω του κινήματος του Ρομαντισμού. Βρετανοί καλλιτέχνες, όπως ο Τζον Κόνσταμπλ και ο Ουίλιαμ Τέρνερ, εστίασαν στην αποτύπωση του μεγαλείου του φυσικού κόσμου. Η ποίηση του Γουίλιαμ Γουόρντσγουορθ περιέγραψε το θαύμα της φύσης, η οποία προηγουμένως αντιμετωπιζόταν συχνά ως ένας απειλητικός ή εχθρικός τόπος.

Αυτό το καλλιτεχνικό ρεύμα συνέπεσε με την άνοδο του Υπερβατισμού (Transcendentalism) στον δυτικό κόσμο. Μια κεντρική ιδέα της κλασικής τέχνης βασίζεται στην έννοια της μίμησης, δηλαδή στην αναπαράσταση της φύσης. Επιπλέον, η ομορφιά της φύσης συνδέεται συχνά με την τελειότητα των μαθηματικών μορφών και των γεωμετρικών μοτίβων που απαντώνται σε αυτήν.

## Ύλη και ενέργεια

Η ύλη ορίζεται ως ουσία που έχει μάζα και καταλαμβάνει όγκο χώρου, ενώ η ενέργεια είναι ιδιότητα που μπορεί να κάνει την ύλη να παράγει έργο. Στην κβαντομηχανική κλίμακα του πολύ μικρού, τόσο η ύλη όσο και η ενέργεια παρουσιάζουν την ιδιότητα της κυματοσωματιδιακής δυαδικότητας και συνδέονται μεταξύ τους μέσω της ισοδυναμία μάζας-ενέργειας. Η ύλη συνθέτει το παρατηρήσιμο σύμπαν, το οποίο γίνεται ορατό μέσω της ακτινοβολίας κυμάτων ενέργειας. Τα ορατά συστατικά του σύμπαντος πιστεύεται σήμερα ότι αποτελούν μόλις το 4,9% της συνολικής μάζας. Το υπόλοιπο βρίσκεται σε άγνωστη μορφή που πιστεύεται ότι αποτελείται από 26,8% κρύα σκοτεινή ύλη και 68,3% σκοτεινή ενέργεια. Η ακριβής φύση αυτών των αόρατων συστατικών αποτελεί αντικείμενο εντατικής έρευνας από τους φυσικούς.

Η συμπεριφορά της ύλης και της ενέργειας σε όλο το παρατηρήσιμο σύμπαν φαίνεται να ακολουθεί καλά καθορισμένους φυσικούς νόμους, τους οποίους οι επιστήμονες προσπαθούν να κατανοήσουν. Αυτοί οι νόμοι έχουν χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία κοσμολογικών μοντέλων που εξηγούν επιτυχώς τη δομή και την εξέλιξη του σύμπαντος που μπορούμε να παρατηρήσουμε. Οι μαθηματικές εκφράσεις των νόμων της φυσικής χρησιμοποιούν ένα σύνολο είκοσι φυσικών σταθερών που φαίνεται να παραμένουν σταθερές σε όλο το παρατηρήσιμο σύμπαν. Οι τιμές αυτών των σταθερών έχουν μετρηθεί με ακρίβεια, αλλά ο λόγος για τις συγκεκριμένες τιμές τους παραμένει μυστήριο. Η ανθρωπική αρχή υποστηρίζει ότι οι φυσικές σταθερές έχουν τις παρατηρούμενες τιμές ακριβώς επειδή υπάρχει νοήμων ζωή για να τις παρατηρήσει.

## Πέρα από τη Γη

Το εξωτερικό διάστημα, ή απλά διάστημα, αναφέρεται στις σχετικά κενές περιοχές του Σύμπαντος έξω από τις ατμόσφαιρες των ουράνιων σωμάτων. Ο όρος «εξωτερικό» χρησιμοποιείται για να διακριθεί από τον εναέριο χώρο και τις επίγειες τοποθεσίες. Δεν υφίσταται σαφές όριο μεταξύ της ατμόσφαιρας της Γης και του διαστήματος, καθώς η ατμόσφαιρα αραιώνεται σταδιακά με την αύξηση του υψομέτρου. Το εξωτερικό διάστημα εντός του Ηλιακού συστήματος ονομάζεται διαπλανητικό διάστημα και μεταβαίνει στο διαστρικό διάστημα στο σημείο που ορίζεται ως ηλιόπαυση.

Το εξωτερικό διάστημα είναι διαπότιστο από την κοσμική ακτινοβολία υποβάθρου που αποτελεί κατάλοιπο από τη Μεγάλη Έκρηξη. Περιέχει ένα σχεδόν τέλειο κενό αποτελούμενο κυρίως από πλάσμα υδρογόνου και ηλίου, ενώ διαπερνάται από ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, μαγνητικά πεδία και κοσμική ακτινοβολία· η τελευταία περιλαμβάνει διάφορους ιονισμένους πυρήνες ατόμων και υποατομικά σωματίδια. Περιοχές εμπλουτισμένες με ύλη που εκτινάχθηκε από αστέρες είναι αραιά γεμάτες με κοσμική σκόνη και πολλούς τύπους οργανικών μορίων που έχουν εντοπιστεί μέσω μικροκυματικής φασματοσκοπίας. 

Κοντά στη Γη υπάρχουν πλέον εμφανή σημάδια ανθρώπινης παρουσίας, όπως διαστημικά απόβλητα που έχουν απομείνει από προηγούμενες επανδρωμένες και μη επανδρωμένες αποστολές, αποτελώντας δυνητικό κίνδυνο για τα διαστημόπλοια. Μέρος αυτών των αντικειμένων επανεισέρχεται περιοδικά στην ατμόσφαιρα.

### Η δομή του Σύμπαντος και η αναζήτηση ζωής
Στη μεγαλύτερη κλίμακα, το παρατηρήσιμο σύμπαν ακολουθεί την κοσμολογική αρχή, εμφανιζόμενο ομοιόμορφα ισότροπο και ομοιογενές προς όλες τις κατευθύνσεις. Σε μικρότερες κλίμακες, η ύλη είναι οργανωμένη σε μια ιεραρχία δομών λόγω της βαρυτικής έλξης. Οι αστέρες σχηματίζονται εντός γαλαξιών, οι οποίοι με τη σειρά τους οργανώνονται σε μεγαλύτερες δομές, όπως σμήνη και ομάδες γαλαξιών, και στη συνέχεια σε υπερσμήνη. Οι μεγαλύτερες γνωστές δομές είναι οι νηματοειδείς δομές γαλαξιών (galaxy filaments) που συνδέουν τα υπερσμήνη. Μεταξύ αυτών των δομών εκτείνονται τεράστια, σχεδόν κενά διαστήματα (voids).

Κάθε αστέρας μπορεί να διαθέτει σε τροχιά υποαστρικά σώματα: καφέ νάνους, εξωπλανήτες, δορυφόρους, αστεροειδείς και κομήτες.Ένα κεντρικό ερώτημα της αστρονομίας αφορά την ύπαρξη ζωής αλλού στο σύμπαν. Αν και η Γη είναι το μόνο σώμα στο Ηλιακό σύστημα που είναι γνωστό ότι φιλοξενεί ζωή, στοιχεία υποδηλώνουν ότι στο μακρινό παρελθόν ο πλανήτης Άρης διέθετε υγρό νερό στην επιφάνειά του. Σήμερα, το νερό στον Άρη είναι κυρίως παγωμένο και η όποια επιβίωση ζωής θεωρείται πιθανότερη σε υπόγεια στρώματα.

Επιπλέον, έχει υποτεθεί ότι η Ευρώπη, δορυφόρος του Δία, μπορεί να διαθέτει υπόγειο ωκεανό υγρού νερού, καθιστώντας την υποψήφια για τη φιλοξενία ζωής. Οι αστρονόμοι έχουν επίσης εντοπίσει εξωπλανήτες εντός της κατοικήσιμης ζώνης των αστέρων τους, αν και οι ακριβείς απαιτήσεις για την ανάπτυξη ζωής παραμένουν υπό διερεύνηση.

## Δείτε επίσης

* Βιοφιλικός σχεδιασμός
* Φυσική ιστορία
* Φυσικός νόμος
* Φυσικός πόρος
* Φυσική επιστήμη
* Φυσικό καταφύγιο

**Φιλοσοφία:**

* Νατουραλισμός, οποιαδήποτε από τις φιλοσοφικές στάσεις, συνήθως αυτές που προέρχονται από τον υλισμό και τον πραγματισμό και δεν διακρίνουν το υπερφυσικό από τη φύση· περιλαμβάνει τον «μεθοδολογικό νατουραλισμό» της φυσικής επιστήμης, που κάνει την μεθοδολογική παραδοχή ότι τα παρατηρήσιμα γεγονότα στη φύση εξηγούνται μόνο από φυσικές αιτίες, χωρίς να υποθέτει ούτε την ύπαρξη ούτε την ανυπαρξία του υπερφυσικού
## Πηγές

*
Κατηγορία:Περιβαλλοντικές επιστήμες
Κατηγορία:Περιβάλλον
Κατηγορία:Βιολογία
Κατηγορία:Γεωλογία
Κατηγορία:Φιλοσοφία της φύσης