Πέντε δυναστείες και δέκα κράτη

Η εποχή των Πέντε δυναστειών και δέκα κρατών (κινεζικά: 五代十国, πιν γιν: wǔ dài shí guó) είναι μία εποχή πολιτικής διαίρεσης της Κίνας, η οποία ακολούθησε την πτώση της δυναστείας Τανγκ. Διήρκεσε από το 907 έως το 979 μετά Χριστόν, οπότε και η Κίνα επανενώθηκε υπό την δυναστεία Σονγκ. Κατά την εποχή αυτή, η Κίνα ήταν διαιρεμένη σε μικρότερα κράτη, τα οποία αντιμάχονταν μεταξύ τους.
  
## Αρχή της εποχής
Κατά τις τελευταίες δεκαετίες της βασιλείας της, η δυναστεία των Τανγκ ήταν αρκετά αδύναμη. Περισσότερη δύναμη από τον αυτοκράτορα είχαν οι ευνούχοι που διοικούσαν το παλάτι και οι τοπικοί διοικητές, οι οποίοι συχνά αγνοούσαν την κεντρική κυβέρνηση. Η ανήμπορη να αντιδράσει κυβέρνηση συχνά ακολουθούσε πολιτική κατευνασμού απέναντι στην αυθαιρεσία των τοπικών αρχόντων.

Το 907, ο τελευταίος αυτοκράτορας των Τανγκ, ο οποίος βρισκόταν σε παιδική ηλικία, εκθρονίσθηκε από Τζου Γουέν, ο οποίος ανήλθε στον θρόνο ως αυτοκράτορας της ύστερης δυναστείας Λιάνγκ. Το 923, ο διάδοχος της δυναστείας Τανγκ, ο οποίος ηγείτο πλέον της ύστερης δυναστείας Τανγκ κατάφερε να καταστρέψει την δυναστεία του σφετεριστή. Όμως ο έλεγχος είχε πλέον χαθεί. Πολυάριθμοι οπλαρχηγοί και τοπικοί διοικητές, κυρίως στον κινεζικό νότο, εκμεταλλεύθηκαν το κλίμα αποδιοργάνωσης που υπήρχε για να ανεξαρτητοποιήσουν τις περιοχές εξουσίας τους. Έτσι, η ύστερη δυναστεία των Τανγκ ποτέ δεν επανάκτησε τον έλεγχο ολόκληρης της Κίνας.

### Οι πέντε δυναστείες της Κίνας
Για την εξουσία εφ' όλης της Κίνας έριζαν πέντε βραχύβιες δυναστείες. Εν τέλει, επιβλήθηκε η δυναστεία Σονγκ. 

#### Ύστερη δυναστεία Λιάνγκ (907 - 923 μ. Χ.)
Ο Τζου Γουέν αρχικά ήταν μέλος της εξέγερσης του Χουάνγκ Τσάο. Επειδή πρόδωσε την εξέγερση και βοήθησε του Τανγκ να επανακτήσουν τον έλεγχο, αυτοί τον αντάμειψαν με την διοίκηση μίας αρκετά σημαντικής επαρχίας σε πολύ στρατηγική θέση. Ωστόσο, ο Τζου Γουέν επίσης πρόδωσε τους Τανγκ. Το 904 εξετέλεσε τον αυτοκράτορα Τζάο Τζονγκ και ενθρόνισε τον δεκατριάχρονο γιό του ως αχυράνθρωπο. Ο γιός αυτός, ο αυτοκράτορας Άι των Τανγκ, έμελλε να είναι ο τελευταίος που βασίλεψε εφ' όλης της Κίνας. Τρία χρόνια αργότερα, πίεσε τον έφηβο αυτοκράτορα να παραιτηθεί υπέρ του, αναλαμβάνοντας έτσι την αυτοκρατορία. Λίγο αργότερα, ο αυτοκράτορας Άι των Τανγκ πέθανε, πιθανώς με συνέργεια του ίδιο του Τζου Γουέν. Έτσι, εγκαθιδρύθηκε η ύστερη δυναστεία Λιάνγκ.

Έχοντας κληρονομήσει την, έστω και διαλυμένη, επικράτεια μίας ενιαίας αυτοκρατορίας, η ύστερη δυναστεία των Λιάνγκ είχε τον έλεγχο των περισσότερων επαρχιών της βόρειας Κίνας.

Ωστόσο η ύστερη δυναστεία Τανγκ κληρονόμησε και μία σειρά από έχθρες, οι οποίες είχαν προκύψει ήδη από τις τελευταίες ημέρες των Τανγκ. Ο ιδρυτής της ύστερης δυναστείας Λιάνγκ, ο Τζου Γουέν, είχε έναν εχθρό, τον Λι Κεγιόνγκ -μέλος της οικογένειας των εκπεσόντων Τανγκ. Παρότι ο μεγάλος αυτός αντίπαλος οπλαρχηγός είχε πεθάνει, ο γιός του, Λι Τσιούν-σιού συνέχιζε την έχθρα. Ο Λι Τσιούν-Σιού ήταν επικεφαλής του κράτους Τζιν, το οποίον όλο και επεκτεινόταν. Τελικά, ο Λι Τσιούν-σιού κατάφερε να διαλύσει την δυναστεία των ύστερων Λιάνγκ, εγκαθιδρύοντας την ύστερη δυναστεία Τανγκ το 923.

#### Ύστερη δυναστεία Τανγκ (923 - 936 μ.Χ.)
Πριν την ανακήρυξή της με αυτόν τον τίτλο, η δυναστεία αυτή υπήρχε ως δυναστεία Τζιν (907 - 923). Με την πτώση της ύστερης δυναστείας Λιάνγκ, ανακηρύχθηκε ως ύστερη δυναστεία Τανγκ (κινεζικά: 后唐, πιν γιν: hòu táng) . Η ύστερη δυναστεία Τανγκ ξεκίνησε τις μέρες της με βλέψεις να ανακτήσει τον έλεγχο ολόκληρης της Κίνας, αν και η αντικειμενική κατάσταση έδειχνε ότι κάτι τέτοιο δεν θα ήταν εφικτό. Ωστόσο, στα δεκατέσσερα χρόνια της σύντομης ζωής της, η δυναστεία άλλαξε τέσσερις αυτοκράτορες, πράγμα που δείχνει την πίεση που δεχόταν.

Οι βασικοί της αντίπαλοι ήτανε η δυναστεία Λιάο, της οποίας ηγούντο μέλη της φυλής Χιτάν (Khitan), η οποία ήταν εν πολλοίς μογγολικής καταγωγής. Ωστόσο, η δυναστεία είχε και σημαντικές εσωτερικές έριδες. Φοβούμενος την επανάληψη της ιστορίας, ο πρώτος της αυτοκράτορας, Λι Τσιούν-σιού, προσπάθησε όσο μπορούσε να περιορίσει τις αρμοδιότητες των τοπικών κυβερνητών και να συγκεντρώσει στο πρόσωπό του όση περισσότερη εξουσία γινόταν. 

Αυτή η έντονη αντίδραση, ωστόσο, δημιούργησε πολλή αντιπάθεια ανάμεσα στους τοπικούς διοικητές. Πράγματι, ένας από αυτούς τους τοπικούς διοικητές, ονόματι Σι Τζινγκ-τανγκ προκάλεσε μία εξέγερση. Σε συνεργασία με τους Χιτάν, εκθρόνισε τον τελευταίο αυτοκράτορα των ύστερων Τανγκ, τον Λι Τσονγκ-κε. Έτσι, το 937 ο Σι Τζινγκ-τανγκ κατέλαβε τις δεκαέξι περιφέρειες του κράτους των ύστερων Τανγκ και ανακήρυξε την ίδρυση της ύστερης δυναστείας Τζιν.

#### Ύστερη δυναστεία Τζιν (937 - 947 μ. Χ.)
Για ένα διάστημα, το κράτος των Τζιν ήταν μακράν το μεγαλύτερο κράτος της Κίνας, με εξαίρεση το κράτος των Λιάο. Ωστόσο, οι φυλές Χιτάν, οι οποίες είχαν βοηθήσει τον νέο ηγέτη του κράτους Τζιν να αποτινάξει τους ύστερους Τανγκ, άρχισαν να έχουν φοβικές διαθέσεις απέναντί του. Ο λόγος ήταν το ίδιο το μέγεθος του κράτους του. Έτσι, μόλις 6 χρόνια μετά την συμμαχία τους για την αποτίναξη των ύστερων Τανγκ (943), οι Λιάο επιτέθηκαν στην ύστερη δυναστεία Τζιν. Ο αγώνας ήταν σχετικά σύντομος, αφού οι Χιτάν κατέλαβαν την πρωτεύουσα του κράτους σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά (947). 

Η κατάληψη της πρωτεύουσας του κράτους των ύστερων Τζιν αποτελεί ουσιαστικά και το τέλος της δυναστείας τους. Το κράτος των Χιτάν βρέθηκε να ελέγχει απέραντες εκτάσεις εντός της Κίνας. Ωστόσο, ίσως εξαιτίας της νομαδικής τους ιδιοσυγκρασίας, οι Χιτάν δεν ίδρυσαν κάποια σταθερή κυβέρνηση, ούτε προσπάθησαν να διατηρήσουν τις κτήσεις τους. Στην πραγματικότητα, μετά την διάλυση της ύστερης δυναστείας Τζιν, αποσύρθηκαν από πολλά από τα κατακτημένα εδάφη μόλις την επόμενη χρονιά.

#### Ύστερη δυναστεία Χαν (947 - 951 μ. Χ.)
Με την απόσυρσή τους από τα εδάφη, προέκυχε ένα σημαντικό κενό διακυβέρνησης. Έτσι, ένας οπλαρχηγός ονόματι Λιόου Τζι-γιουάν κατέλαβε αυτά τα εδάφη και ίδρυσε την ύστερη δυναστεία Χαν （κινεζικά: 后汉, πιν γιν: Hòu Hàn）. Ο λόγος που επέλεξε αυτό το όνομα για την δυναστεία του ήταν η συνεπωνυμία του με τους ηγέτες της αρχαίας δυναστείας Χαν. Ωστόσο, η καταγωγή του Λιόου Τζι-γιουάν ήταν από την τουρκομανική φυλή των Σατουό -εξ αυτού είναι φανερό ότι εκμεταλλεύθηκε την συνεπωνυμία του με τους αρχαίους Χαν για λόγους νομιμοποίησης της εξουσίας του. 

Παρόλα αυτά, η ύστερη δυναστεία των Χαν ήταν η πιο βραχύβια από τις πέντε δυναστείες. Μόλις τέσσερα χρόνια μετά την ενθρόνισή της, το 951, ἐνας Κινέζος στρατηγός ονόματι Γκουό Γουέι εξεγέρθηκε εγκαθιδρύοντας την ύστερη δυναστεία Τζόου. Υπολείμματα της κατεστραμμένης ύστερης δυναστείας Χαν αποτραβήχθηκαν στον βορρά και εγκαθίδρυσαν την βόρεια δυναστεία Χαν (κινεζικά: 北汉, πιν γιν: Běi Hàn), συμμάχησαν με τους Χιτάν και από εκεί εξεργάζονταν επιθέσεις ενάντια στην ύστερη δυναστεία των Τζόου.

#### Ύστερη δυναστεία Τζόου (951 - 960 μ. Χ.)
Η ύστερη δυναστεία Τζόου (κινεζικά: 后周, πιν γιν: Hòu Zhōu) είναι η τελευταία από τις πέντε δυναστείες. Και αυτή άντλησε το όνομά της από την αρχαία δυναστεία Τζόου. Το 954, ο ιδρυτής της δυναστείας, Γκουό Γουέι, πέθανε. Στον θρόνο ήρθε ο θετός υιός του, ονόματι Τσάι Ρονγκ. Ο Τσάι Ρονγκ ακολούθησε μία πολιτική επέκτασης του κράτους των ύστερων Τζόου. Ωστόσο, μόλις ένα μήνα μετά τον θάνατο του Γκουό Γουέι -δηλαδή ουσιαστικά ταυτόχρονα με τον θάνατό του με βάση τα μέσα της εποχής- τα υπολείμματα της δυναστείας των βόρειων Χαν, συνασπισμένα με την δυναστεία Λιάο των Χιτάν, προσέβαλαν τις θέσεις των ύστερων Τζόου από τον βορρά. Αγνοώτνας τις συμβουλές του υπουργού Φενγκ Ντάο, ο Τσάι Ρονγκ ηγήθηκε μίας εκστρατείας εκκαθάρισης των εισβολέων. Δύο από τους στρατηγούς του τον εγκατέλειψαν στο πεδίο της μάχης, και ο Τσάι Ρονγκ έθεσε την ζωή του σε κίνδυνο στην προσπάθειά του να σπάσει τον κλοιό. Ωστόσο, ο Τσάι Ρονγκ κατάφερε να συντρίψει τους εισβολείς και να χαλυβδώσει την εξουσία του.

Κατά την διετία 956 - 958, ο Τσάι Ρονγκ συνέχισε την επεκτατική του πολιτική με αρκετή επιτυχία. Επιτέθηκε και κατέλαβε το μεγαλύτερο μέρος του κράτους των νοτίων Τανγκ. Αυτό αποτελεί μεγάλη στρατιωτική επιτυχία, καθώς το κράτος των νοτίων Τανγκ αποτελούσε εκείνη την στιγμή την μεγαλύτερη και ισχυρότερη κρατική οντότητα στον κινεζικό νότο. 

Την επόμενη χρονιά, το 959, ο Τσάι Ρονγκ στράφηκε στον βορρά. Επιτέθηκε στους Χιτάν, προσπαθώντας να καθυποτάξει περιοχές οι οποίες είχαν απολεσθεί από την περίοδο της δυναστείας Τζιν. Και εκεί σημείωσε σημαντικές επιτυχίες, αλλά σύντομα αρρώστησε και πέθανε.

Την επόμενη χρονιά, το 960, ένας στρατηγός ονόματι Τζάο Κουάνγκ-γιν κατέλαβε την εξουσία με ένα πραξικόπημα και εγκαθίδρυσε την βόρεια δυναστεία των Σονγκ. Αυτή η δυναστεία αποτελεί την πρώτη από τις δύο φάσεις της δυναστείας Σονγκ.

### Το τέλος των πέντε δυναστειών
Μετά την κατάληψη της εξουσίας, ο Τζάο Κουάνγκ-γιν αλλά και ο διάδοχός του, Τζάο Κουάνγκ-γι, στράφηκαν ενάντια στα κρατίδια της νοτίου Κίνας. Ακόμα, το 979 διέλυσαν το κράτος της βόρειας δυναστείας Χαν, πράγμα που αποτελεί επισήμως και το τέλος της εποχής. Τελικά επέβαλαν την εξουσία τους σε ολόκληρη την Κίνα το έτος 982.

### Τα δέκα κράτη της Κίνας
*Γου (吴 Wú), επίσης ονομαζόμενο και Χουάι Ναν (淮南 Huáinán), Χονγκ Νονγκ (弘農 Hóng nóng), Ναν Γου (南吳 Nán Wú) ή Γιάνγκ Γου (杨吴 Yáng Wú). Κράτος της νοτιοανατολικής Κίνας με πρωτεύουσα την Τζιάνγκ Ντου (江都 Jiāngdū) -σημερινή Γιάνγκ Τζόου. Ιδρύθηκε το 907 και διαλύθηκε το 937.
*Γου Γιούε (吴越 Wú yuè), κράτος του νότου. Στην ιστορία του είχε δύο πρωτεύουσες. Ίσως η πιο γνωστή είναι η Χανγκ Τζόου, στην θέση της οποίας βρίσκεται η ομώνυμη σημερινή πόλη. Ιδρύθηκε το 907 και διαλύθηκε το 978.
*Μιν (闽 Mǐn), παραθαλάσσιο κράτος στα νοτιοανατολικά της Κίνας. Ιδρύθηκε το 909 και διαλύθηκε το 945.
*Τσου (楚 Chǔ）, γνωστό στην ιστοριογραφία και ως "Το Τσου των αλόγων" (马楚 Ma Chǔ). Ιδρύθηκε το 907 και διαλύθηκε 951.
*Νότιο Χαν (南汉 Nán Hàn), επισήμως λεγόταν "Χαν", και στην ουσία είναι το παλαιό κράτος Γιούε (越 yuè).Ιδρύθηκε το 917 και διαλύθηκε το 971.
*Μεγάλο Σου (大蜀 Dà shǔ) ή γνωστό ως "βασίλειο Σου" (王蜀 wάng shǔ) και καλούμενο στην δυτική βιβλιογραφία "πρώιμο Σου" (former Shu). Κράτος της κεντρικής Κίνας. Ιδρύθηκε το 907 και διαλύθηκε το 925.
*Ύστερο Σου (后蜀 hὸu shǔ) ή αλλιώς "Μενγκ Σου" (孟蜀 mèng shǔ), κράτος που αντικατέστησε το Μεγάλο Σου. Ιδρύθηκε το 934 και διαλύθηκε το 965.
*Τζινγκ Ναν (荆南 Jīng nán), γνωστό ακόμα ως "νότιο Πινγκ" (南平 Nán píng) ή "βόρειο Τσου"(北楚 Běi Chǔ). Ιδρύθηκε το 924 και διαλύθηκε το 963.
*Νότιο Τανγκ (南唐 Nán Táng) το κράτος στο οποίο συνέχισαν να βασιλεύουν τα υπολείμματα της δυναστείας Τανγκ μετά την έκπτωσή τους από τον θρόνο της αυτοκρατορίας. Βρισκόταν στην νοτιοανατολική Κίνα. Ιδρύθηκε το 937 και διαλύθηκε το 976.
*Βόρειο Χαν (北汉 Běi Hàn). Κράτος της βόρειας Κίνας το οποίον συνόρευε με μη κινεζικές φυλές. Ιδρύθηκε το 951 και διαλύθηκε το 979).