Μαίρη Γουόλστονκραφτ

Η **Μαίρυ Ουόλλστονκραφτ** (αγγλ. *Mary Wollstonecraft*, Λονδίνο, 27 Απριλίου 1759 - Λονδίνο, 10 Σεπτεμβρίου 1797) ήταν Αγγλίδα συγγραφέας, φιλόσοφος και υπέρμαχος των δικαιωμάτων των γυναικών. Έγραψε φιλοσοφικά και πολιτικά έργα, μυθιστορήματα, ταξιδιωτικές εντυπώσεις, την ιστορία της Γαλλικής Επανάστασης, μεταφράσεις, δοκίμια γύρω από την εκπαίδευση, παιδικά βιβλία  και αρθρoγράφησε στην περιοδική έκδοση *Analytical Review*.

Στην ιστορία έμεινε για το πρωτοποριακό έργο της *«A Vindication of the Righs of Woman»* (*[[Η διεκδίκηση των δικαιωμάτων της γυναίκας|Η]]* *[[Η διεκδίκηση των δικαιωμάτων της γυναίκας|διεκδίκηση των δικαιωμάτων της γυναίκας]]*, 1792) όπου αντιμετώπισε τις παραδοσιακές έννοιες της θηλυκότητας και της αυθεντίας και διατύπωσε το πρώτο συστηματικό επιχείρημα για τα πολιτικά δικαιώματα των γυναικών. Αντιπαρατέθηκε ευθέως στην πολιτική του φύλου και στον πατριαρχικό μύθο της πολιτικής θεωρίας. Η επαναστατική πολιτική θεωρία της αντέκρουσε το διαχωρισμό δημόσιας και ιδιωτικής σφαίρας, τονίζοντας ότι οι γυναίκες μπορούν να είναι ορθολογικοί παίκτες στο πρόγραμμα του Διαφωτισμού για την ελευθερία και τον ατομικισμό. Πέθανε από μεταγεννητικές επιπλοκές, λίγο μετά τη γέννηση της δεύτερης κόρης της, Μαίρυ Σέλλεϋ, μετέπειτα διάσημης συγγραφέως του "''Φράνκενσταϊν''".

## Βιογραφία

### Πρώτα χρόνια
Η Μαίρυ Ουόλλστονκραφτ γεννήθηκε στις 27 Απριλίου 1759, μάλλον στο Σπίταλφιλντς του Λονδίνου. Ήταν το δεύτερο από τα επτά παιδιά του Έντουαρντ Τζον Ουόλλστονκραφτ και της Ελίζαμπεθ Ντίξον. Η παιδική της ηλικία σημαδεύτηκε από τις οικονομικές δυσκολίες της οικογένειας, τον αλκοολισμό και τη βίαιη συμπεριφορά του πατέρα της προς τη μητέρα της και την προστατευτικότητα που ανέπτυξε για τη μητέρα και τις αδελφές της, Εβερίνα και Ελάιζα. 

Έλαβε περιορισμένη παιδεία από το σχολείο της εποχής. Ανέπτυξε φιλία με τη Τζέην Άρντεν, κόρη φιλοσόφου και επιστήμονα, και επισκεπτόταν συχνά το σπίτι του, που ανέπτυξε το πνεύμα της. Επίσης, γνώρισε τη Φράνσες "Φάννυ" Μπλαντ, μετέπειτα εικονογράφου και κόρη ενός φιλικού ζεύγους που έγιναν γονικές φιγούρες για τη νεαρή Μαίρυ.

### Ενηλικίωση και οικονομική ανεξαρτησία
Το 1778 εγκατέλειψε τη δυστυχισμένη ζωή της και ανέλαβε τη θέση υπηρέτριας της Σάρα Ντώσον, χήρας στο Μπαθ, όμως δεν μπορούσε να συμβιώσει με την οξύθυμη εργοδότριά της και επέστρεψε στο σπίτι της δύο χρόνια μετά για να φροντίσει την βαριά άρρωστη μητέρα της. Μετά το θάνατο της μητέρας της, έμεινε με το ζεύγος Μπλαντ στο Χόξτον. Ονειρευόταν να δημιουργήσει μια ουτοπία με τη Φάννυ, όπου θα έμεναν ανεξάρτητες, όμως η οικονομική τους κατάσταση δεν ευνοούσε το σχέδιο. Τελικά, ίδρυσε ένα σχολείο στο Νιούινγκτον Γκρην μαζί με τις αδελφές της και τη Φάννυ. Σύντομα, η Φάννυ παντρεύτηκε και μετακόμισε στη Λισαβώνα για την υγεία της. Όμως, η κατάστασή της επιδεινώθηκε και το 1785 η Μαίρυ ταξίδεψε στην Πορτογαλία για να τη φροντίσει, χωρίς αποτέλεσμα. Ο θάνατος της Φάννυ οδήγησε στο μαρασμό του σχολείου και της Μαίρυ και αποτέλεσε έμπνευση για το μοναδικό λογοτεχνικό της έργο "*Μαίρυ, μια ιστορία*" (*Mary: A Fiction*, 1788).

Μετά το τέλος της καλύτερης φίλης της ανέλαβε τη θέση γκουβερνάντας των παιδιών της Αγγλο-Ιρλανδικής οικογένειας των Κίνγκσμπρω. Παρότι δεν τα πήγαινε καλά με τη μητέρα των παιδιών, ένα από τα παιδιά, η Μάργκαρετ - η οποία στο μέλλον θα γινόταν συγγραφέας έργων για τη χειραφέτηση των γυναικών-, δήλωσε ότι η Μαίρυ "άνοιξε το μυαλό της από τις προκαταλήψεις". Κάποιες από τις εμπειρίες της περιόδου αποτέλεσαν υλικό για το μοναδικό της παιδικό βιβλίο "*Πρωτότυπες ιστορίες της πραγματικής ζωής*" (*Original Stories from Real Life*, 1788).

### Πρώτα λογοτεχνικά βήματα
Η περιοριστικές επαγγελματικές επιλογές για τις γυναίκες εκείνης της εποχής -και ειδικά για τις λιγότερο προνομιούχες- προκαλούσε δυσφορία στη Μαίρυ. Πήρε τη γενναία και αμφιλεγόμενη για τα δεδομένα της εποχής απόφαση να αφοσιωθεί στη συγγραφή. Μετακόμισε στο Σάουθαρκ του Λονδίνου και βρήκε δική της κατοικία και εργασία με τη βοήθεια του φιλελεύθερου εκδότη Τζόσεφ Τζόνσον. Ακόμη, έμαθε γαλλικά και γερμανικά και μετέφρασε κείμενα όπως το "*Περί της σημασίας θρησκευτικών απόψεων*" (*De l'importance des opinions religieuses*, 1788) του Ζακ Νεκέρ και τα "*Στοιχεία ηθικής, για παιδική χρήση*" (*Moralischen Erzählungen zur Bildung des Herzens für Knaben und Mädchen*, 1791) του Κρίστιαν Γκότχιλφ Ζάλτσμαν. Εκείνο το διάστημα έγραψε τις "*Σκέψεις για την εκπαίδευση των κοριτσιών*" (*Thoughts on the Education of Girls*, 1787) και κριτικές βιβλίων στο περιοδικό του Τζόνσον *Analytical Review*. 

Η σκέψη της διευρύνθηκε από το εκτεταμένο διάβασμα για τις ανάγκες του περιοδικού και τις παρέες της: στα διάσημα δείπνα που παρέθετε ο Τζόνσον γνώρισε το ριζοσπαστικό αρθρογράφο Τόμας Πέιν και το φιλόσοφο Ουίλλιαμ Γκόντγουιν. Παράλληλα, είχε φιλική σχέση με μέλη της *Εταιρείας των Γαλάζιων Καλτσοδετών* (*Blue Stockings Society*), λέσχης που απαρτιζόταν από μορφωμένες γυναίκες και προωθούσε το κοινωνικό και εκπαιδευτικό κίνημα για την ισότητα και αλληλεγγύη των φύλων. Σύναψε σχέση με το Χένρυ Φύσλι, Ελβετό ζωγράφο και σκιτσογράφο, που ήταν όμως παντρεμένος. Όταν η Ουόλλστονκραφτ πρότεινε την πλατωνική συγκατοίκηση με το ζεύγος, η σύζυγος του Φύσλι εξαγριώθηκε και ο Φύσλι έληξε τη σχέση. 

### Εδραίωση φήμης και μετάβαση στη Γαλλία
Μετά από αυτό έφυγε για τη Γαλλία, όπου συμμετείχε στα μετεπαναστατικά κινήματα που είχε χαιρετίσει στη "*Διεκδίκηση των δικαιωμάτων του ανθρώπου*" (*A Vindication of the Rights of Men*, 1790), την οποία είχε γράψει ως απάντηση στην καταδίκη της επανάστασης από το βουλευτή των Ουίγων Έντμουντ Μπερκ και η οποία την έκανε αμέσως διάσημη. Το έργο αρχικά εκδόθηκε ανώνυμα, αλλά μετά από 20 ημέρες επανεκδόθηκε με το όνομά της. Πολλοί συνέκριναν την Ουόλλστονκραφτ με τον Πέιν και τα "*Δικαιώματα του ανθρώπου*" (*Rights of Man*, 1791) και το Τζόσεφ Πρίσλυ, θεολόγο, πολιτικό και φυσικό φιλόσοφο, χημικό και συγγραφέα μεταξύ άλλων. Οι ιδέες της ανπτύχθηκαν εκτενέστερα στη "*[[Η διεκδίκηση των δικαιωμάτων της γυναίκας|Διεκδίκηση των δικαιωμάτων της γυναίκας]]*" (*A Vindication of the Rights of Woman*, 1791) που αποτέλεσε το σημαντικότερο και επιδραστικότερο έργο της. Η φήμη της διαδόθηκε και εκτός Αγγλίας; όταν ο Γάλλος πρέσβης Ταλλεϋράν ταξίδεψε στο Λονδίνο, την επισκέφθηκε και η Ουόλλστονκραφτ ζήτησε τη μέριμνα του γαλλικού κράτους για ίδια εκπαίδευση των κοριτσιών και των αγοριών της χώρας.

Η Ουόλλστονκραφτ επισκέφθηκε ξανά τη Γαλλία λίγο πριν την εκτέλεση του εκθρονισμένου βασιλιά Λουδοβίκου ΙΣΤ΄, όταν η χώρα ήταν στα πρόθυρα πολέμου με το Ηνωμένο Βασίλειο (1792). Παρά τις προειδοποιήσεις φίλων της πήγε στο Παρίσι που βρισκόταν σε αναβρασμό και αναζήτησε άλλους Άγγλους, όπως τη λογοτέχνη Έλεν Μαρία Ουίλλιαμς, και μπήκε στον κύκλο τους. Πολιτικά βρισκόταν πιο κοντά στους μετριοπαθείς Γιρονδίνους παρά τους φανατικούς Ιακωβίνους. Το 1793 η Αγγλία κήρυξε πόλεμο στη Γαλλία και η Ουόλλστονκραφτ προσπάθησε να μεταβεί στην Ελβετία, αλλά της απαγορεύθηκε. Σύντομα, όλοι οι ξένοι ταξιδιώτες βρέθηκαν υπό στενή επιτήρηση, χρειάστηκαν να υπογράψουν έγγραφα που διακήρυτταν την πίστη τους στο καθεστώς, αλλά από τον Απρίλιο του 1793 τους απαγορεύθηκε η έξοδος από τη χώρα. Ως αλλοδαπή και φιλικά προσκείμενη στους Γιρονδίνους, η Ουόλλστονκραφτ ζούσε υπό μεγάλη πίεση, ενώ πολλοί φίλοι της εκτελέστηκαν ως εχθροί του κράτους. Εξέφρασε γραπτώς την αποστροφή της προς το νέο καθεστώς και καταδίκασε τη στάση των Ιακωβίνων απέναντι στις γυναίκες.

### Γνωριμία με τον Ίμλεϋ και γέννηση της κόρης της
Παράλληλα, γνώρισε και ερωτεύθηκε το Γκίλμπερτ Ίμλεϋ, Αμερικανό τυχοδιώκτη, με τον οποίο είχε σεξουαλικές επαφές, παρότι δεν υποστήριζε τέτοιο είδος σχέσης στη *Διεκδίκηση των δικαιωμάτων της γυναίκας* και παρά το γεγονός ότι δεν ήταν παντρεμένοι, κόντρα στα ήθη της εποχής. Ο Ίμλεϋ αξιοποίησε το εμπάργκο στη Γαλλία πουλώντας αμερικανικά προϊόντα και αποκτώντας την εύνοια των Ιακωβίνων, ενώ έφτιαξε πλαστό πιστοποιητικό γάμου για να σώσει την Ουόλλστονκραφτ, η οποία έμεινε έγκυος. Το Μάιο του 1794 γέννησε την κόρη της, Φράνσες "Φάννυ" Ίμλεϋ, η οποία έφερε μεγάλη χαρά στη ζωή της. Δεν σταμάτησε να γράφει και, όταν βρέθηκε στη Χάβρη, άρχισε να γράφει την "*Ιστορική και ηθική οπτική της Γαλλικής Επανάστασης*" (*An Historical and Moral View of the French Revolution*) που δημοσιεύτηκε το Δεκέμβριο του 1794 στο Λονδίνο. Εντωμεταξύ, ο Ίμλεϋ εγκατέλειψε την Ουόλλστονκραφτ και την κόρη τους, ενώ οι Ιακωβίνοι έφυγαν από την εξουσία και η νέα βρετανική κυβέρνηση επέβαλε κυρώσεις στους Βρετανούς ριζοσπάστες και η Ουόλλστονκραφτ φοβήθηκε ότι θα φυλακιζόταν εάν επέστρεφε στην Αγγλία. Η Ουόλλστονκραφτ συνέχιζε να γράφει στον Ίμλεϋ ζητώντας του να γυρίσει πίσω, χωρίς να λάβει απάντηση, και συστηνόταν ως "κυρία Ίμλεϋ", ώστε να νομιμοποιήσει την κόρη της. 

Το 1795 επέστρεψε στο Λονδίνο και βρήκε τον Ίμλεϋ, αλλά εκείνο την απέρριψε. Αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει με λάβδανο, αλλά ο Ίμλεϋ την έσωσε. Στην προσπάθειά της για επανένωση ταξίδεψε στις χώρες της Σκανδιναβίας με την κόρη και την υπηρέτριά της για να ανζητήσει έναν καπετάνιο που χρωστούσε τον Ίμλεϋ και κατέγραψε τις εντυπώσεις της στα "*Γράμματα γραμμένα κατά τη σύντομη διαμονή στη Σουηδία, τη Νορβηγία και τη Δανία*" (*Letters Written During a Short Residence in Sweden, Norway, and Denmark*, 1796). Όταν επέστρεψε, έγινε φανερό το τέλος της σχέσης της με τον Ίμλεϋ και προσπάθησε να αυτοκτονήσει για δεύτερη φορά, πηδώντας στον Τάμεση, αλλά διασώθηκε από περαστικό.

### Γάμος με τον Γκόντγουιν
Τελικά, επανήλθε στη συγγραφική της ζωή και στον κύκλο του Τζόσεφ Τζόνσον και έγινε φίλη με τη Μαίρυ Χέυζ, την Ελίζαμπεθ Ίντσμπωλντ και τη Σάρα Σίντονς. Εκείνο το διάστημα ξεκίνησε η σχέση με τον παλιό της γνώριμο, Ουίλλιαμ Γκόντγουιν. Παντρεύτηκαν το 1797 και έτσι αποκαλύφθηκε ότι η Ουόλλστονκραφτ δεν είχε παντρευτεί τον Ίμλεϋ, γεγονός που απομάκρυνε πολλούς φίλους τους, όπως και η πρόταση του Γκόντγουιν για κατάργηση του θεσμού του γάμου. Μετακόμισαν στο Σόμερς Τάουν του Λονδίνου, ενώ ο Γκότγουιν είχε το γραφείο του 20 μέτρα από το σπίτι τους για να κρατήσουν την ανεξαρτησία τους.

### Γέννηση της δεύτερης κόρης της και το τέλος
Στις 30 Αυγούστου 1797 γέννησε τη δεύτερη κόρη της, τη Μαίρυ. Ενώ ο τοκετός φαινόταν να βαίνει καλώς, ο πλακούντας έσπασε και μολύνθηκε. Η Ουόλλστονκραφτ υπέστη επιλόχειο πυρετό και σηψαιμία. Έπειτα από 11 επώδυνες μέρες, η Μαίρυ Ουόλλστονκραφτ πέθανε σε ηλικία 38 ετών. Ενταφιάστηκε στο Κοιμητήριο του Αγίου Παγκρατίου και η ταφόπλακά της ανέφερε τη συγγραφική της ιδιότητα και το διασημότερο έργο της (*Διεκδίκηση των δικαιωμάτων της γυναίκας*). 

Ο Γκόντγουιν συνετρίβη και λίγους μήνες μετά (1798) εξέδωσε τα "*Απομνημονεύματα της συγγραφέως της Διεκδίκησης των δικαιωμάτων της γυναίκας*" (*Memoirs of the Author of A Vindication of the Rights of Woman*), αποκαλύπτοντας τις παράνομες σχέσεις, τις απόπειρες αυτοκτονίας και την πρώτη νόθη κόρη και σοκάροντας έτσι πολλούς αναγνώστες. Κατηγορήθηκε ότι προσέβαλε τη μνήμη της και ότι την απεικόνιζε ως κυριαρχούμενη από το συναίσθημα και εξισορροπούμενη από τη δική του λογική, απόψεις που αναπαράχθηκαν κατά το 19ο αιώνα.

Η δεύτερη κόρη της, Μαίρυ Ουόλλστονκραφτ Γκόντγουιν, ακολούθησε τα βήματα της μητέρας της και έγινε συγγραφέας, γενόμενη διάσημη με το μυθιστόρημα "*[[Φρανκενστάιν ή ο Σύγχρονος Προμηθέας|Φράνκενσταϊν ή ο Σύγχρονος Προμηθέας]]*" (*Frankenstein, or the Modern Prometheus*, 1818). Το 1816 παντρεύτηκε τον ποιητή Πέρσυ Σέλλεϋ.

Το 1856 ο εγγονός της Ουόλλστονκραφτ, σερ Πέρσυ Σέλλεϋ, μετέφερε τη σορό της στον οικογενειακό τάφο των Σέλλεϋ στο Ναό του Αγίου Πέτρου στο Μπόρνμουθ, δίπλα στον τάφο της κόρης της.

## Παραπομπές


## Πηγές
* Γουέντυ Γκάνθερ-Κάναντα, *Rebel Writer: Mary Wollstonecraft and Enlightenment Politics*, Northern Illinois University Press, 2001, ISBN 9780875802800

Κατηγορία:Άγγλοι συγγραφείς
Κατηγορία:Άγγλοι φιλόσοφοι
Κατηγορία:Άγγλοι δοκιμιογράφοι
Κατηγορία:Άγγλοι ιστορικοί
Κατηγορία:Άγγλοι περιηγητές
Κατηγορία:Φιλόσοφοι (γυναίκες)
Κατηγορία:Άγγλοι φεμινιστές