Ειδική κατηγορία επιχειρήσεων UAS

= Ειδική Κατηγορία επιχειρήσεων UAS (Specific Category) =
μικρογραφία|350x350εσ|Μη επανδρωμένο αεροσκάφος πολλαπλών στροφείων.
μικρογραφία|350x350εσ|Χειριστής drone κατά τη διάρκεια επιχειρησιακής δραστηριότητας.
**Η Ειδική Κατηγορία** (*Specific Category*) είναι μία από τις τρεις βασικές κατηγορίες επιχειρήσεων μη επανδρωμένων αεροσκαφών στο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο των UAS, μαζί με την Ανοικτή Κατηγορία (*open category*) και την Πιστοποιημένη Κατηγορία (*certified category*). Η *specific category* καλύπτει επιχειρήσεις που παρουσιάζουν υψηλότερο επίπεδο κινδύνου από εκείνο της *open category* και, συνεπώς, απαιτούν είτε επιχειρησιακή έγκριση, είτε δήλωση βάσει τυποποιημένου σεναρίου, είτε λειτουργία υπό προνόμια LUC (*Light UAS Operator Certificate*).

Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό πλαίσιο, μια επιχείρηση εντάσσεται στην ειδική κατηγορία όταν δεν πληροί μία ή περισσότερες από τις προϋποθέσεις της ανοικτής κατηγορίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο operator οφείλει να ακολουθήσει τη διαδικασία που προβλέπεται από το Άρθρο 5 του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/947.

## Νομική βάση
Η ειδική κατηγορία ρυθμίζεται κυρίως από τα εξής:

* Κανονισμός (ΕΕ) 2019/947, ιδίως το **Άρθρο 5** («Specific category of UAS operations»).
* Το **Άρθρο 8** για τις ικανότητες του remote pilot.
* Το **Άρθρο 9** για την ελάχιστη ηλικία.
* Το **Άρθρο 11** για την επιχειρησιακή αξιολόγηση κινδύνου.
* Το **Άρθρο 12** για τη χορήγηση επιχειρησιακής έγκρισης.
* Το **Άρθρο 13** για διασυνοριακές επιχειρήσεις ή επιχειρήσεις εκτός του κράτους εγγραφής.
* Το **Part B** του Παραρτήματος για τις επιχειρήσεις στην *specific category* και το **Part C** για το LUC.

## Πότε εφαρμόζεται
Η EASA αναφέρει ότι μια επιχείρηση μπορεί να διεξαχθεί στην ειδική κατηγορία όταν πραγματοποιείται εκτός των επιχειρησιακών περιορισμών της *open category*. Παραδείγματα επιχειρήσεων που αναφέρονται ως χαρακτηριστικές της *specific category* είναι:

* επιχειρήσεις **BVLOS** (Beyond Visual Line Of Sight),
* χρήση drone με **MTOM άνω των 25 kg**,
* πτήση **πάνω από 120 m** από το έδαφος,
* **ρίψη υλικού**,
* πτήση σε περιβάλλον ή με προφίλ αποστολής που δεν καλύπτεται από την *open category*.

## Τρόποι νόμιμης λειτουργίας στην Ειδική Κατηγορία
Η λειτουργία στην ειδική κατηγορία μπορεί να γίνει μέσω τριών βασικών διαδρομών:

### 1. Επιχειρησιακή έγκριση (Operational Authorisation)
Η βασική οδός είναι η λήψη **επιχειρησιακής έγκρισης** από την αρμόδια αρχή του κράτους μέλους εγγραφής του operator. Αυτό προβλέπεται από το Άρθρο 5 και εξειδικεύεται στο Άρθρο 12 και στο σημείο UAS.SPEC.030 του Παραρτήματος.

### 2. Δήλωση βάσει Standard Scenario
Όταν η επιχείρηση εμπίπτει πλήρως σε ένα **Standard Scenario** (STS), ο operator μπορεί να υποβάλει **declaration** αντί να ζητήσει πλήρη *operational authorisation*, εφόσον πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις του κανονισμού.

### 3. Λειτουργία υπό LUC
Ένας operator μπορεί επίσης να λειτουργεί στην ειδική κατηγορία μέσω **Light UAS Operator Certificate (LUC)** με τα κατάλληλα privileges. Το Part C του Παραρτήματος απαιτεί, μεταξύ άλλων, κατάλληλη οργανωτική δομή και σύστημα διαχείρισης ασφάλειας ανάλογο του οργανισμού και του κινδύνου των επιχειρήσεων.

## Η αξιολόγηση κινδύνου στην Ειδική Κατηγορία
Η καρδιά της *specific category* είναι η **επιχειρησιακή αξιολόγηση κινδύνου** του Άρθρου 11. Η αξιολόγηση αυτή πρέπει να περιγράφει τα χαρακτηριστικά της επιχείρησης, να αναγνωρίζει τους κινδύνους στο έδαφος και στον αέρα, να καθορίζει mitigation measures και να οδηγεί σε αποδεκτό επίπεδο ασφάλειας για την προτεινόμενη επιχείρηση.

Η EASA αναγνωρίζει ως βασική μεθοδολογία για αυτό το σκοπό τη **SORA (Specific Operations Risk Assessment)**.

## Υποβολή αίτησης για επιχειρησιακή έγκριση
Σύμφωνα με το UAS.SPEC.030, πριν από την έναρξη επιχείρησης στην *specific category* ο operator πρέπει να λάβει *operational authorisation*, εκτός αν εφαρμόζεται *declaration* ή αν διαθέτει LUC με τα κατάλληλα privileges. Η αίτηση περιλαμβάνει τουλάχιστον τον αριθμό εγγραφής operator, την *operational risk assessment*, τα mitigation measures και, όπου απαιτείται, *operations manual* και σχετικά supporting documents.

## Υποχρεώσεις του UAS operator
Ο operator στην *specific category* οφείλει, μεταξύ άλλων, να διασφαλίζει κατάλληλες διαδικασίες, να οργανώνει τις επιχειρήσεις σύμφωνα με τους όρους της authorisation ή declaration, να μεριμνά για competence του προσωπικού, να τηρεί αρχεία, να εξασφαλίζει ασφαλή κατάσταση του UAS και να συμμορφώνεται με εφαρμοστέες απαιτήσεις για security, privacy, personal data protection και άλλα συναφή ζητήματα.

## Υποχρεώσεις και ικανότητες του remote pilot
Το Άρθρο 8 προβλέπει ότι ο remote pilot στην *specific category* πρέπει να διαθέτει τις ικανότητες που καθορίζονται στην *operational authorisation*, στο applicable standard scenario ή στο LUC του operator. Ως ελάχιστο, πρέπει να μπορεί να εφαρμόζει operational procedures, να διαχειρίζεται αεροναυτικές επικοινωνίες, να ελέγχει το flight path και τα επίπεδα automation, και να επιδεικνύει decision-making, situational awareness, workload management, teamwork και coordination όπου απαιτείται.

Το UAS.SPEC.060 απαιτεί επίσης ο remote pilot να μην επιχειρεί υπό την επήρεια αλκοόλ ή ουσιών, να φέρει proof of competency, να λαμβάνει γνώση των UAS geographical zones, να ελέγχει την ασφαλή κατάσταση του UAS και να αποφεύγει κάθε κίνδυνο σύγκρουσης με επανδρωμένα αεροσκάφη.

## Εκπαίδευση remote pilots στην Ειδική Κατηγορία
Η εκπαίδευση των remote pilots στην ειδική κατηγορία δεν είναι ενιαία για όλες τις επιχειρήσεις. Καθορίζεται από το κανονιστικό μονοπάτι της επιχείρησης, δηλαδή από την *operational authorisation*, το applicable standard scenario ή το LUC του operator.

Η EASA διευκρινίζει ότι, για επιχειρήσεις της *specific category* που δεν καλύπτονται από standard scenarios, η απαιτούμενη εκπαίδευση καθορίζεται από την ίδια την *operational authorisation* που εκδίδεται από την αρμόδια εθνική αρχή. Αυτό σημαίνει ότι το training programme πρέπει να είναι ανάλογο του κινδύνου, της πολυπλοκότητας και του είδους της επιχείρησης.

Όταν η επιχείρηση εμπίπτει σε **STS**, ο remote pilot πρέπει να διαθέτει:

* πιστοποιητικό θεωρητικής γνώσης για επιχειρήσεις υπό standard scenarios,
* και διαπίστευση ολοκλήρωσης της σχετικής practical skill training, όπως προβλέπεται από το αντίστοιχο σενάριο.

Με πρακτικούς όρους, η εκπαίδευση στην ειδική κατηγορία έχει έντονα **competency-based** χαρακτήρα, καθώς συνδέεται άμεσα με το operational environment, το ConOps, τα mitigation measures, τις emergency procedures και την πολυπλοκότητα της αποστολής.

## Εκπαιδευτές και φορείς εκπαίδευσης
Στις επιχειρήσεις που εμπίπτουν σε **STS**, η EASA αναφέρει ότι τόσο το πιστοποιητικό θεωρητικής γνώσης όσο και η accreditation ολοκλήρωσης της practical skill training μπορούν να εκδίδονται από την αρμόδια αρχή ή από οντότητα που έχει επιλεγεί για τον σκοπό αυτό. Αυτό σημαίνει ότι η εκπαίδευση και η αξιολόγηση των remote pilots στην ειδική κατηγορία πρέπει να εντάσσονται σε αναγνωρίσιμο και τεκμηριωμένο εκπαιδευτικό πλαίσιο.

Στην πράξη, ο εκπαιδευτής στην ειδική κατηγορία δεν είναι απλώς χειριστής με εμπειρία πτήσης, αλλά πρόσωπο που πρέπει να γνωρίζει σε βάθος το applicable operational framework, τις κανονιστικές απαιτήσεις, τα standard scenarios, τις emergency procedures και τη λογική της αξιολόγησης ικανοτήτων του remote pilot.

## Ελάχιστη ηλικία
Το Άρθρο 9 προβλέπει ως γενικό κανόνα ότι η ελάχιστη ηλικία του remote pilot στην *open* και *specific* category είναι τα **16 έτη**, με δυνατότητα εθνικής μείωσης υπό προϋποθέσεις και βάσει risk-based approach για επιχειρήσεις εντός του σχετικού κράτους μέλους.

## Διασυνοριακές επιχειρήσεις
Το Άρθρο 13 ρυθμίζει τις διασυνοριακές επιχειρήσεις. Όταν operator με authorisation από ένα κράτος μέλος επιθυμεί να επιχειρήσει σε άλλο κράτος μέλος, οφείλει να υποβάλει στην αρμόδια αρχή του κράτους προορισμού αντίγραφο της authorisation και τα αναγκαία στοιχεία για το τοπικό operational environment και τα επικαιροποιημένα mitigations που σχετίζονται με τον συγκεκριμένο τόπο επιχείρησης.

## Σχέση με τη SORA
Η SORA δεν ταυτίζεται με την ειδική κατηγορία, αλλά αποτελεί το βασικό εργαλείο risk assessment για μεγάλο μέρος των επιχειρήσεων της *specific category*. Με άλλα λόγια, η *specific category* είναι η κανονιστική κατηγορία, ενώ η SORA είναι η μεθοδολογία αξιολόγησης κινδύνου που χρησιμοποιείται συχνά για να υποστηριχθεί η αίτηση authorisation.

## Εικονική αναπαράσταση επιχειρησιακού περιβάλλοντος
μικρογραφία|350x350εσ|Πύργος ελέγχου αεροδρομίου, κατάλληλη εικονογράφηση για επιχειρήσεις σε σύνθετο airspace environment.
μικρογραφία|350x350εσ|Εναέρια άποψη του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών.
Οι επιχειρήσεις στην *specific category* συχνά απαιτούν λεπτομερή αποτύπωση του εναέριου χώρου, της επιχειρησιακής γεωγραφίας και των adjacent areas, ιδίως όταν διεξάγονται κοντά σε αεροδρόμια, CTR ή άλλο σύνθετο airspace environment.

## Συντακτική και τεχνική επιμέλεια
Το παρόν υλικό έχει επιμεληθεί με τη συμβολή του **Νίκου Τσουμά**, επαγγελματία του χώρου των μη επανδρωμένων αεροσκαφών (UAS), με εξειδίκευση στην **Ειδική Κατηγορία**, στη μεθοδολογία **SORA**, στα **STS/PDRA**, στην εκπαίδευση remote pilots και στη σύνταξη επιχειρησιακής και κανονιστικής τεκμηρίωσης σύμφωνα με το ευρωπαϊκό πλαίσιο του **EASA**.

## Δείτε επίσης

* SORA
* EASA
* Κανονισμός (ΕΕ) 2019/947
* Κανονισμός (ΕΕ) 2019/945
* PDRA
* STS
* LUC
* U-space
* BVLOS
* VLOS

## Παραπομπές