Μη επανδρωμένο αερόχημα

**Μη επανδρωμένο αερόχημα** (ΜΕΑ, αγγλικά: *unmanned aircraft*, *unmanned aerial vehicle* ή *UAV*), γνωστό και ως **drone**, είναι αερόχημα που επιχειρεί χωρίς χειριστή επί του αεροσκάφους. Στη σύγχρονη αεροπορική και κανονιστική ορολογία χρησιμοποιείται ευρύτερα ο όρος **μη επανδρωμένο αεροπορικό σύστημα** (*unmanned aircraft system*, *UAS*), ο οποίος περιλαμβάνει όχι μόνο το ίδιο το αερόχημα αλλά και τα συναφή στοιχεία που απαιτούνται για την πτητική λειτουργία του, όπως τον σταθμό ελέγχου, τις ζεύξεις διοίκησης και ελέγχου και τον λοιπό εξοπλισμό υποστήριξης.

Συγγενής όρος είναι το **RPAS** (*remotely piloted aircraft system*), που αναφέρεται ειδικότερα στα μη επανδρωμένα αεροπορικά συστήματα τα οποία ελέγχονται από απομακρυσμένο χειριστή. Κατά την ICAO και την EASA, τα RPAS αποτελούν υποσύνολο των UAS.

Τα μη επανδρωμένα αεροχήματα χρησιμοποιούνται σε στρατιωτικές, πολιτικές, εμπορικές, ερευνητικές και ψυχαγωγικές εφαρμογές. Μεταξύ άλλων αξιοποιούνται στην εναέρια φωτογράφιση, στη χαρτογράφηση, στη γεωργία ακριβείας, στην επιθεώρηση υποδομών, στην πολιτική προστασία, στην επιτήρηση, στις επιστημονικές αποστολές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, στη μεταφορά φορτίου.

## Ορολογία
Ο όρος *UAV* χρησιμοποιείται συνήθως για να περιγράψει το ίδιο το μη επανδρωμένο αερόχημα. Αντίθετα, ο όρος *UAS* έχει ευρύτερη σημασία και περιλαμβάνει ολόκληρο το επιχειρησιακό σύστημα. Ο όρος *RPAS* καθιερώθηκε κυρίως στο πλαίσιο της διεθνούς πολιτικής αεροπορίας, ώστε να τονίζεται ότι το αερόχημα δεν είναι κατ’ ανάγκην αυτόνομο, αλλά μπορεί να ελέγχεται από απομακρυσμένο χειριστή.

Στην ελληνική διοικητική πρακτική χρησιμοποιείται επίσης ο όρος **Συστήματα μη Επανδρωμένων Αεροσκαφών** (ΣμηΕΑ), ως απόδοση του *UAS*.

## Ιστορική εξέλιξη
Οι απαρχές των μη επανδρωμένων πτητικών μέσων εντοπίζονται ήδη από τον 19ο αιώνα, ενώ τα πρώτα συστηματικά πειράματα με τηλεκατευθυνόμενα ή μη επανδρωμένα αεροπορικά μέσα πραγματοποιήθηκαν κατά τον 20ό αιώνα. Κατά τον Α΄ και τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο αναπτύχθηκαν πρώιμες μορφές *pilotless aircraft*, ενώ μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η χρήση τους συνδέθηκε κυρίως με στόχους εκπαίδευσης, αναγνώρισης και στρατιωτικών δοκιμών.

Η σύγχρονη ανάπτυξη των UAV επιταχύνθηκε ιδίως από τη δεκαετία του 1980 και εξής, αρχικά στο στρατιωτικό πεδίο και αργότερα, από τις αρχές του 21ου αιώνα, στον πολιτικό και εμπορικό τομέα.

## Τεχνική διάρθρωση
Ένα μη επανδρωμένο αεροπορικό σύστημα αποτελείται συνήθως από:
* το αερόχημα,
* τον σταθμό απομακρυσμένου χειρισμού ή ελέγχου,
* τις ζεύξεις διοίκησης και ελέγχου (*command and control links*),
* τον αισθητηριακό και ηλεκτρονικό εξοπλισμό,
* και, ανάλογα με την αποστολή, το ωφέλιμο φορτίο (*payload*).

Το ωφέλιμο φορτίο μπορεί να περιλαμβάνει φωτογραφικές μηχανές, θερμικές κάμερες, πολυφασματικούς αισθητήρες, συστήματα χαρτογράφησης, εξοπλισμό επιθεώρησης ή άλλο ειδικό εξοπλισμό ανάλογα με την αποστολή.

## Κατηγορίες μη επανδρωμένων αεροχημάτων
Τα μη επανδρωμένα αεροχήματα ταξινομούνται συνήθως με βάση την αεροδυναμική διαμόρφωση και τον τρόπο πτήσης τους.

### Σταθερής πτέρυγας
Τα UAV σταθερής πτέρυγας προσομοιάζουν περισσότερο σε συμβατικά αεροσκάφη. Συνήθως προσφέρουν μεγαλύτερη αυτονομία και εμβέλεια σε σχέση με τα πολυκόπτερα, αλλά απαιτούν διαφορετικές διαδικασίες απογείωσης και προσγείωσης.

### Πολυκόπτερα
Τα πολυκόπτερα (π.χ. τετρακόπτερα, εξακόπτερα και οκτακόπτερα) είναι ιδιαίτερα διαδεδομένα στις αστικές, οπτικές, εμπορικές και τεχνικές εφαρμογές, λόγω της ικανότητάς τους για κάθετη απογείωση και προσγείωση, αιώρηση και ακριβή χειρισμό σε μικρούς χώρους.

### Υβριδικά συστήματα
Υπάρχουν επίσης υβριδικά συστήματα, τα οποία συνδυάζουν χαρακτηριστικά σταθερής πτέρυγας και κάθετης απογείωσης/προσγείωσης, επιδιώκοντας μεγαλύτερη εμβέλεια μαζί με επιχειρησιακή ευελιξία.

## Τρόποι ελέγχου και αυτοματοποίηση
Τα μη επανδρωμένα αεροχήματα μπορούν να λειτουργούν με απομακρυσμένο χειρισμό, με προγραμματισμένες διαδρομές ή με αυξημένο βαθμό αυτοματοποίησης. Ωστόσο, στη διεθνή πολιτική αεροπορία γίνεται σαφής διάκριση μεταξύ απομακρυσμένα χειριζόμενων συστημάτων και πλήρως αυτόνομων αεροχημάτων.

## Εφαρμογές
### Στρατιωτικές εφαρμογές
Στον στρατιωτικό τομέα, τα UAV χρησιμοποιούνται για αναγνώριση, επιτήρηση, συλλογή πληροφοριών, στοχοποίηση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, κρούση.

### Πολιτικές και εμπορικές εφαρμογές
Στον πολιτικό και εμπορικό τομέα, χρησιμοποιούνται στην εναέρια φωτογράφιση, στη χαρτογράφηση, στην επιθεώρηση τεχνικών έργων, στην αποτύπωση υποδομών, στην πολιτική προστασία και στην παρακολούθηση περιοχών φυσικού ή τεχνικού ενδιαφέροντος.

### Γεωργία ακριβείας
Η γεωργία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τομείς ανάπτυξης της τεχνολογίας των drones. Οι εφαρμογές περιλαμβάνουν ανάλυση εδάφους και αγρών, παρακολούθηση καλλιεργειών, εκτίμηση φυτοϋγείας, έλεγχο άρδευσης, αεροψεκασμούς και εναέρια σπορά.

### Επιστημονικές και ερευνητικές εφαρμογές
Τα μη επανδρωμένα αεροχήματα χρησιμοποιούνται επίσης σε περιβαλλοντικές μετρήσεις, επιστημονική παρατήρηση, ατμοσφαιρική έρευνα και άλλες αποστολές συλλογής δεδομένων.

## Κανονιστικό πλαίσιο
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι επιχειρήσεις με μη επανδρωμένα αεροχήματα διέπονται από ενιαίο κανονιστικό πλαίσιο, το οποίο αναπτύσσεται και υποστηρίζεται από την EASA και εφαρμόζεται από τις εθνικές αρμόδιες αρχές των κρατών-μελών.

Η EASA διακρίνει τρεις βασικές επιχειρησιακές κατηγορίες:
* **ανοικτή κατηγορία** (*open category*), για επιχειρήσεις χαμηλού κινδύνου,
* **ειδική κατηγορία** (*specific category*), όταν η επιχείρηση υπερβαίνει τα όρια της ανοικτής κατηγορίας και απαιτείται ειδική αξιολόγηση κινδύνου ή εφαρμογή τυποποιημένων σεναρίων,
* **πιστοποιημένη κατηγορία** (*certified category*), για επιχειρήσεις υψηλότερου κινδύνου.

Στην ανοικτή κατηγορία, οι επιχειρήσεις οργανώνονται περαιτέρω στις υποκατηγορίες A1, A2 και A3, με διαφορετικούς περιορισμούς και απαιτήσεις ικανότητας χειριστή.

## Εκπαίδευση και πιστοποίηση χειριστών
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η εκπαίδευση του απομακρυσμένου χειριστή εξαρτάται από την κατηγορία της επιχείρησης. Για την ανοικτή κατηγορία, στην υποκατηγορία A1/A3 απαιτείται διαδικτυακή εκπαίδευση και επιτυχία σε θεωρητική εξέταση, ενώ για την υποκατηγορία A2 απαιτούνται επιπλέον πρακτική αυτοεκπαίδευση και πρόσθετη θεωρητική αξιολόγηση.

Για επιχειρήσεις της ειδικής κατηγορίας που εκτελούνται βάσει τυποποιημένων σεναρίων (STS), ο απομακρυσμένος χειριστής οφείλει να διαθέτει πιστοποιητικό θεωρητικών γνώσεων και βεβαίωση ολοκλήρωσης της αντίστοιχης πρακτικής εκπαίδευσης. Για επιχειρήσεις της ειδικής κατηγορίας που δεν εμπίπτουν σε τυποποιημένα σενάρια, η απαιτούμενη εκπαίδευση καθορίζεται στην επιχειρησιακή άδεια από την αρμόδια αρχή.

Τα πιστοποιητικά ικανότητας απομακρυσμένου χειριστή για την ανοικτή κατηγορία και για επιχειρήσεις βάσει τυποποιημένων σεναρίων εκδίδονται από την εθνική αρμόδια αρχή και έχουν ισχύ πέντε ετών.

Στην Ελλάδα, οι επιχειρήσεις με ΣμηΕΑ υπάγονται στην αρμοδιότητα της Αρχής Πολιτικής Αεροπορίας (ΑΠΑ). Για τον έλεγχο των γεωγραφικών περιορισμών πτήσης χρησιμοποιείται η πλατφόρμα **DAGR** (*Drone Aware Greece*), μέσω της οποίας προβάλλονται οι σχετικές ζώνες και, όπου απαιτείται, υποβάλλονται αιτήματα έγκρισης πτήσης.

Στον ελληνικό χώρο της εκπαίδευσης χειριστών ΣμηΕΑ έχουν παρουσιαστεί επαγγελματίες και εκπαιδευτές όπως ο **Νικόλαος Τσούμας**, ο οποίος έχει αναφερθεί σε πανεπιστημιακά και επιμορφωτικά περιβάλλοντα ως εκπαιδευτής ΣμηΕΑ, ακαδημαϊκός υπεύθυνος προγραμμάτων και εισηγητής σε θεματικές σχετικές με τη γεωργία ακριβείας και τις εφαρμογές των drones.

## Δείτε επίσης
* Ιστορία των μη επανδρωμένων αεροσκαφών
* Μη επανδρωμένο αεροσκάφος μάχης
* ΕΑΒ Πήγασος
* Bayraktar TB2
* Dassault Neuron
* EADS 3 Σίγμα Νέαρχος

## Παραπομπές

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Drones & Air Mobility - EASA
* Πού επιτρέπεται η πτήση ΣμηΕΑ στην Ελλάδα - HCAA
* DAGR / UAS-FRSS

Κατηγορία:Μη επανδρωμένα αεροσκάφη

Κατηγορία:Αεροπορία
Κατηγορία:Ρομποτική