1-χλωροπροπίνιο

Το **προπινυλοχλωρίδιο-1** ή **1-χλωροπροπίνιο** ή **μεθυλοχλωροακετυλένιο** είναι η χημική ένωση με χημικό τύπο C3H3Cl και σύντομο συντακτικό CH3C≡CCl. Ανήκει στα αλκινυλοαλογονίδια, δηλαδή στα άκυκλα με ένα τριπλό δεσμό, οργανομονοαλογονίδια.  Τα δυο (2) άτομα άνθρακα του τριπλού δεσμού βρίσκονται σε υβριδισμό sp και συνδέονται με τριπλό δεσμό, δηλαδή ένα (1) σ και δύο (2) π.  Έχει τα ακόλουθα τέσσερα (4) ισομερή θέσης:
# Προπινυλοχλωρίδιο-3 ή 3-χλωροπροπίνιο.
# Προπαδιενυλοχλωρίδιο ή χλωροπροπαδιένιο.
# Κυκλοπροπυλενοχλωρίδιο-1 ή 1-χλωροκυκλοπροπένιο.
# Κυκλοπροπυλενοχλωρίδιο-3 ή 3-χλωροκυκλοπροπένιο.

## Μοριακή δομή





## Παραγωγή

### Με απόσπαση υδραλογόνων

Με απόσπαση δύο μορίων υδραλογόνου από 1,1-διαλο-1-χλωροπροπάνιο, με χρήση υδροξειδίου του νατρίου (NaOH), με καλύτερα αποτελέσματα αν τα άλλα αλογόνα δεν είναι κι εκείνα φθόριο ή χλώριο, παράγεται προπινυλοχλωρίδιο-1.:


\mathrm{CH_3CH_2CX_2Cl + 2NaOH \xrightarrow{} CH_3C \equiv CCl + 2NaX + 2H_2O}


### Με απόσπαση αλογόνου

Με απόσπαση δύο μορίων αλογόνου από 1,1,2,2-τετρααλο-1-χλωροπροπάνιο, με χρήση ψευδαργύρου (Zn), παράγεται προπινυλοχλωρίδιο-1. Καλύτερη απόδοση αν τα άλλα αλογόνα δεν είναι κι εκείνα φθόριο:

\mathrm{ CH_3CX_2CX_2Cl + 2Zn \xrightarrow{} CH_3C \equiv CCl + 2ZnX_2 }


## Χημικές ιδιότητες και παράγωγα

* Παρέχει δυνατότητες προσθήκης στο τριπλό του δεσμό, όσο και υποκατάστασης με το αλογόνο του, αν και το οποίο είναι το χειρότερο για τέτοιες αντιδράσεις.

### Ενυδάτωση

Με επίδραση θειικού οξέος και στη συνέχεια νερού (ενυδάτωση) σε προπινυλοχλωρίδιο-1, παρουσία ιόντων υδραργύρου (Hg), παράγεται προπανοϋλοχλωρίδιο (CH3CH2COCl)
:

\mathrm{CH_3C \equiv CCl + H_2O \xrightarrow[H_2SO_4]{Hg^{2+}} CH_3CH_2COCl} 

* Ενδιάμεσα παράγεται 1-χλωροπροπεν-1-όλη-1 (ασταθής ενόλη) που ισομερειώνεται προς προπανοϋλοχλωρίδιο.

### Προσθήκη υπαλογονώδους οξέος

Με επίδραση (προσθήκη) υποαλογονώδους οξέος (HOX) σε προπινυλοχλωρίδιο-1 παράγεται (2-αλοπροπανοϋλο)χλωρίδιο:

\mathrm{
CH_3C \equiv CCl  + HOX \xrightarrow{} CH_3CHXCOCl
}

* Το HOX παράγεται συνήθως επιτόπου με την αντίδραση:

\mathrm{
2H_2O + X_2 \xrightarrow{} 2HOX
}

* Ενδιάμεσα παράγεται 2-αλο-1-χλωροπροπεν-1-όλη-1 (ασταθής ενόλη) που ισομερειώνεται σε (2-αλοπροπανοϋλο)χλωρίδιο.

### Καταλυτική υδρογόνωση

Με καταλυτική υδρογόνωση προπινυλοχλωρίδιου-1 σχηματίζεται αρχικά προπενυλοχλωρίδιο-1 και στη συνέχεια (με περίσσεια υδρογόνου) προπυλοχλωρίδιο-1.:

\mathrm{
CH_3C \equiv CCl  + H_2 \xrightarrow{Ni\;\acute{\eta}\; Pd \;\acute{\eta}\; Pt} CH_3CH=CHCl  \xrightarrow[+ H_2]{Ni\;\acute{\eta}\; Pd \;\acute{\eta}\; Pt} CH_3CH_2CH_2Cl 
}


### Αλογόνωση

Με επίδραση αλογόνου (X2) (αλογόνωση) προπινυλοχλωρίδιου-1  έχουμε προσθήκη στον τριπλό δεσμό. Παράγεται αρχικά 1,2-διαλο-1-χλωροπροπένιο και στη συνέχεια (με περίσσεια αλογόνου) 1,1,2,2-τετρααλο-1-χλωροπροπάνιο.:

\mathrm{
CH_3C \equiv CCl  + X_2 \xrightarrow{CCl_4} CH_3CX=CXCl  \xrightarrow[+X_2]{CCl_4} CH_3CX_2CX_2Cl
}


### Υδραλογόνωση

Με προσθήκη υδραλογόνων (HX) (υδραλογόνωση) σε προπινυλοχλωρίδιο-1 παράγεται  αρχικά  1-αλο-1-χλωροπροπένιο και στη συνέχεια (με περίσσεια υδραλογόνου) 1,1-διαλο-1-χλωροπροπάνιο.:

\mathrm{
CH_3C \equiv CCl  + HX \xrightarrow{} CH_3CH=CXCl  \xrightarrow{+HX} CH_3CH_2CX_2Cl
}


### Υδροκυάνωση

Με προσθήκη υδροκυανίου (HCN) (υδροκυάνωση) σε προπινυλοχλωρίδιο-1 παράγεται 2-χλωροβουτεν-2-νιτρίλιο:

\mathrm{
CH_3C \equiv CCl   + HCN \xrightarrow{} CH_3CH=CClCN  
}



### Προσθήκη μονοξειδίου του άνθρακα

1. Με προσθήκη μονοξειδίου του άνθρακα (CO) και νερού (H2O), παράγεται 2-χλωροβουτεν-2-ικό οξύ:

\mathrm{
CH_3C \equiv CCl  + CO + H_2O \xrightarrow{} CH_3CH=CClCOOH
}


2. Με προσθήκη μονοξειδίου του άνθρακα (CO) και αλκοόλης (ROH), παράγεται 2-χλωροβουτεν-2-ικός αλκυλεστέρας:

\mathrm{
CH_3C \equiv CCl  + CO + ROH \xrightarrow{} CH_3CH=CClCOOR
}


### Διυδροξυλίωση

Η διυδροξυλίωση προπινυλοχλωρίδιου-1, αντιστοιχεί σε προσθήκη H2O2 και παράγει 2-υδροξυπροπανοϋλοχλωρίδιο:

1. Επίδραση αραιού διαλύματος υπερμαγγανικού καλίου (KMnO4). Π.χ.:

\mathrm{
5CH_3C \equiv CCl  + 4KMnO_4 + 2H_2SO_4 \xrightarrow{} 5CH_3C(OH)=C(Cl)OH + 4MnO + 2K_2SO_4 + 2H_2O } 
\mathrm{CH_3C(OH)=C(Cl)OH \xrightarrow{} CH_3CH(OH)COCl}


2. Επίδραση καρβονικού οξέος και υπεροξείδιου του υδρογόνου:

\mathrm{
CH_3C \equiv CCl  + H_2O_2 \xrightarrow{RCOOH} CH_3C(OH)=C(Cl)OH  } 
\mathrm{CH_3C(OH)=C(Cl)OH \xrightarrow{} CH_3CH(OH)COCl} 

* Ενδιάμεσα παράγεται 1-χλωροπροπεν-1-διόλη-1,2 (ασταθής ενόλη) που ισομερειώνεται σε 2-υδροξυπροπανοϋλοχλωρίδιο.

### Προσθήκη αλκοολών

Με επίδραση αλκοόλης (ROH) σε προπινυλοχλωρίδιο-1 παράγεται αλκυλο(1-χλωροπροπεν-1-υλο)αιθέρας: 

\mathrm{
CH_3C \equiv CCl + ROH \xrightarrow{\triangle} CH_3CH=CClOR}
 


### Προσθήκη καρβονικών οξέων

Με επίδραση καρβονικών οξέων (RCOOH) σε  προπινυλοχλωρίδιο-1 παράγεται καρβονικός (1'-χλωροπροπεν-1'-υλο)εστέρας: 

\mathrm{
CH_3C \equiv CCl   + RCOOH \xrightarrow{} RCOOCCl=CHCH_3}
 


### Οζονόλυση

Με επίδραση όζοντος (οζονόλυση) σε προπινυλοχλωρίδιο-1, παράγεται αρχικά ασταθές οζονίδιο που τελικά διασπάται σε 2-οξοπροπανούλοχλωρίδιο:

\mathrm{
CH_3C \equiv CCl + \frac{2}{3}O_3 \xrightarrow{H_2O} CH_3COCOCl } 


### Επίδραση πυκνού υπερμαγγανικού καλίου

Με επίδραση πυκνού διαλύματος υπερμαγγανικού καλίου (KMnO4) παράγεται 2-οξοπροπανούλοχλωρίδιο:

\mathrm{
5CH_3C \equiv CCl + 6KMnO_4 + 3H_2SO_4 \xrightarrow{} 5CH_3COCOCl + 6MnO_2 + 3K_2SO_4 + 3H_2O
} 


### Υποκατάσταση χλωρίου από υδροξύλιο

Υδρόλυση με αραιό διάλυμα υδροξειδίου του νατρίου (NaOH) προς προπεν-1-άλη (CH2CH=C=O):

\mathrm{CH_3C \equiv CCl + NaOH \xrightarrow{-NaCl} CH_3C \equiv COH \xrightarrow{} CH_2CH=C=O } 

* Ενδιάμεσα παράγεται προπιν-1-όλη-1 (ασταθής ινόλη) που ισομερειώνεται προς  προπεν-1-άλη.

### Παραγωγή αιθέρα

Με αλκοολικά άλατα (RONa) προς αλκυλοπροπιν-1-υλοαιθέρα (CH3C≡COR):

\mathrm{CH_3C \equiv CCl   + RONa \xrightarrow{} CH_3C \equiv COR + NaCl} 


### Παραγωγή αλκαδιινίου

Με αλκινικά άλατα (RC≡CNa) προς αλαδιίνιο. Π.χ.:

\mathrm{CH_3C \equiv CCl  + RC \equiv CNa \xrightarrow{} RC \equiv CC \equiv CCH_3 + NaCl} 


### Παραγωγή εστέρα

Με καρβονικά άλατα (RCOONa) προς καρβονικό προπιν-1'-υλεστέρα (RCOOC≡CCH3):

\mathrm{CH_3C \equiv CCl + RCOONa \xrightarrow{} RCOOC \equiv CCH_3 + NaCl} 


### Παραγωγή νιτριλίου

Με κυανιούχο νάτριο (NaCN) προς βουτιν-2-νιτρίλιο (CH3C≡CCN):

\mathrm{CH_3C \equiv CCl + NaCN \xrightarrow{} CH_3C \equiv CCN + NaCl} 


### Παραγωγή αλκινίου

Με αλκυλολίθιο (RLi) προς αλκίνιο:

\mathrm{CH_3C \equiv CCl  + RLi \xrightarrow{} RC \equiv CCH_3  + LiCl} 


### Παραγωγή θειάλης

Με όξινο θειούχο νάτριο (NaSH) προς προπεν-1-θειάλη (CH2CH=C=S):

\mathrm{CH_3C \equiv CCl + NaSH \xrightarrow{-NaCl} CH_3C \equiv CSH  \xrightarrow{} CH_2CH=C=S } 

* Αρχικά παράγεται προπιν-1-θειόλη-1 που ισομερειώνεται προς προπεν-1-θειάλη.

### Παραγωγή θειαιθέρα

Με θειολικό νάτριο (RSNa) προς αλκυλοπροπιν-1-υλοθειαιθέρα (RSC≡CCH3):

\mathrm{CH_3C \equiv CCl + RSNa \xrightarrow{} CH_3C \equiv CSR + NaCl} 


### Παραγωγή προπινυλιωδιδίου-1

Με ιωδιούχο νάτριο (NaI) προς προπινυλοοϊωδίδιο-1 (CH3C≡CI):

\mathrm{CH_3C \equiv CCl  + NaI \xrightarrow{} CH_3C \equiv CI + NaCl} 


### Παραγωγή νιτροπαραγώγων

Με νιτρώδη άργυρο (AgNO2) προς 1-νιτροπροπίνιο (CH3C≡CNO2):

\mathrm{CH_3C \equiv CCl  + AgNO_2 \xrightarrow{} CH_3C \equiv CNO_2  + AgCl} 


### Παραγωγή οργανομεταλλικών ενώσεων

1. Με λίθιο (Li). Παράγεται προπινυλολίθιο-1:


\mathrm{CH_3C \equiv CCl + 2Li \xrightarrow CH_3C \equiv CLi + LiCl}


2. Με μαγνήσιο (Mg) (αντιδραστήριο Grignard):


\mathrm{CH_3C \equiv CCl + Mg \xrightarrow CH_3C \equiv CMgCl }



### Παραγωγή 1-φαινυλοπροπίνιου

Με αιθινυλίωση κατά Friedel-Crafts βενζολίου παράγεται 1-φαινυλοπροπίνιο:

\mathrm{PhH + CH_3C \equiv CCl \xrightarrow{AlCl_3} PhC \equiv CCH_3 + HCl}



## Πηγές

* Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου, *Οργανική Χημεία*, Αθήνα 1972
* Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
* SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
* Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982

## Παραπομπές



Κατηγορία:Αλκινυλαλογονίδια
Κατηγορία:Οργανικές ενώσεις χλωρίου
Κατηγορία:C3