Trans Europ Express

Η **Trans Europ Express** (ή **Trans-Europe-Express**) ήταν μια κοινοπραξία μεταξύ οχτώ Κρατικών Ευρωπαϊκών σιδηροδρομικών εταιριών, η οποία παρείχε σιδηροδρομικές υπηρεσίες πολυτελείας στη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη. Ιδρύθηκε το 1957 και διαλύθηκε το 1995, ενώ στο απόγειό της το 1974 διαχειριζόταν 45 δρομολόγια, συνδέοντας 130 πόλεις.

## Ιστορικό

### Η αρχή
Στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τα μεγάλα Ευρωπαϊκά τραίνα παρουσίαζαν μια εικόνα παρακμής, καθώς το τροχαίο υλικό είτε είχε καταστραφεί, είτε είχε παλιώσει. Οι έλεγχοι στα σύνορα κατά τη διάρκεια των ταξιδιών ήταν πολύωροι και εξονυχιστικοί, ενώ το σύμβολο του μοντερνισμού ήταν πλέον το αυτοκίνητο και το αεροπλάνο. Την εικόνα αυτή ήθελε να αλλάξει ο πρόεδρος των Ολλανδικών Σιδηροδρόμων Frans Der Hollander, ο οποίος διατύπωσε για πρώτη φορά την ιδέα της *Trans Europ Express*. Σύμφωνα με αυτόν, η TEE δεν θα ήταν μια απλή σιδηροδρομική κοινοπραξία, άλλα μια ξεχωριστή εταιρία, με διεθνή διοίκηση, τροχαίο υλικό και προσωπικό. Καθώς εκείνη την εποχή οι ηλεκτροκίνητες γραμμές ήταν λίγες, επεβλήθη η χρήση ντηζελοκίνητου τροχαίου υλικού. Κάθε κρατική εταιρία μετείχε με το δικό της τροχαίο υλικό, και παρουσίαζε ότι καλύτερο διέθετε, από τεχνολογία και από άνεση.

#### Τα πρώτα δρομολόγια
Το 1957 ξεκινάνε επισήμως τα πρώτα δρομολόγια της ΤΕΕ, με τη συμμετοχή των Γαλλικών, Ολλανδικών, Δυτικό-Γερμανικών, Βελγικών, Ελβετικών και Ιταλικών σιδηροδρομικών εταιριών, καθώς και του Λουξεμβούργου, της Ισπανίας και της Αυστρίας. Γρήγορα, γνωρίζουν μεγάλη επιτυχία και αποτελούν μια εναλλακτική μεταξύ του συμβατικού τραίνου και του αεροπλάνου. Τα πρώτα χρόνια, εξαιτίας των διαφορετικών τάσεων δικτύων ανά χώρα, τα δρομολόγια γίνονταν με ειδικούς ντηζελοκίνητους συρμούς, εκ των οποίων αρκετοί διέθεταν και κλιματισμό.

#### Ανάπτυξη
μικρογραφία|Το δίκτυο ΤΕΕ στο απόγειό του το 1974
Το 1961 εισάγονται στη κυκλοφορία οι Ελβετικές ηλεκτρικές αυτοκινητάμαξες RAe TEE II, ενώ το 1964 παρουσιάζονται οι πρώτες ηλεκτράμαξες πολλαπλών τάσεων (BB 30000, CC 40100 SNCF, σειρά 15, 16 και 18 SNCB, σειρά 184 και 181 DB). Το 1965 το Γαλλικό "Mistral" εντάσσεται στα δρομολόγια ΤΕΕ, ενώ ακολουθούν και διάφορα άλλα Γαλλικά τραίνα (Capitole, l'Aquitaine, Rheinpfeil). Το 1972 η υπηρεσία εξυπηρετεί 200 Ευρωπαϊκές πόλεις.

#### Κρίση και ύφεση
Η πετρελαϊκή κρίση του 1973 και του 1979 έπληξαν σημαντικά τις υπηρεσίες ΤΕΕ, με μονάχα τις πιο συχνές να παραμένουν λειτουργικές. Από το 1980 και έπειτα, οι μειωμένες τιμές των αεροπορικών εισιτηρίων μειώνουν κατά πολύ την τακτική πελατεία των ΤΕΕ, ενώ σταδιακά μειώνονται τα δρομολόγια και προστίθεται η 2η θέση στις προσφερόμενες υπηρεσίες. Πολλά δρομολόγια αντικαθιστώνται από τα InterCity, ενώ από το 1987 εμφανίζονται τα διεθνή EuroCity, τα οποία σημαίνουν το τέλος των τραίνων ΤΕΕ. 

Το όνομα TEE παραμένει στις αμαξοστοιχίες Παρισιού-Βρυξελλών μονάχα για συμβολικούς λόγους, μέχρι την αντικατάσταση των συμβατικών τραίνων από TGV το 1993. Το Γαλλικό τροχαίο υλικό της υπηρεσίας πωλείται από τους Γαλλικούς Σιδηρόδρομους στους Κουβανέζικους, ενώ το αντίστοιχο άλλων χωρών μετατρέπεται σε συμβατικό.

## Χαρακτηριστικά
Τα τραίνα της TEE διέθεταν τα παρακάτω χαρακτηριστικά:
* Τα δρομολόγια πραγματοποιούνταν μόνο την ημέρα
* Ήταν ταχείες, με απλοποιημένους συνοριακούς ελέγχους
* Ήταν αποκλειστικά 1ης θέσης, με το αντίστοιχο συμπλήρωμα
* Διέθεταν όχημα εστιατόριο ή μπαρ
* Διέθεταν σε ορισμένες περιστάσεις εξτρά υπηρεσίες (κομμωτήριο, αίθουσα συσκέψεων, μαγαζιά)

## Τροχαίο Υλικό
Το τροχαίο υλικό που χρησιμοποιούνταν ανά χώρα ήταν:

### Δηζελοκίνητες Αυτοκινητάμαξες
μικρογραφία|Αυτοκινητάμαξες DE4/RAm TEE

#### Γαλλία- SNCF X2700
Οι αυτοκινητάμαξες Χ2700 των Γαλλικών Σιδηρόδρομων βασίστηκαν στις παλαιότερες RGP 825, οι οποίες είχαν αποδειχτεί αξιόπιστες. Αποτελούνταν από ένα κινητήριο όχημα (X 2771-2781) και ένα ιθυντήριο (XRS 7771-7779). Το κινητήριο είχε χωρητικότητα 39 ατόμων, και το ιθυντήριο 42, ενώ στο δεύτερο υπήρχε και μπαρ. Είχαν μέγιστη ταχύτητα τα 140 χλμ/ώρα, και συχνά κυκλοφορούσαν σε τετράδυμη σύνθεση με αυξημένη χωρητικότητα. Χρησιμοποιήθηκαν σε δρομολόγια όπως το Parsifal και το L'Ile de France.

**Ελβετία/Ολλανδία- SBB CFF RAm TEE / NS DE 4**
μικρογραφία|Αυτοκινητάμαξα DB VT 08.5
Οι αυτοκινητάμαξες RAm TEE/DE 4 των Ελβετικών και Ολλανδικών Σιδηροδρόμων βασίστηκαν σε προϋπάρχουσες αυτοκινητάμαξες στην Ολλανδία. Οι συνθέσεις ήταν τετράδυμες με ένα κινητήριο (με σκευοφόρο), ένα επιβατικό όχημα χωρητικότητας 54 ατόμων, ένα όχημα εστιατόριο 32 καθήμενων με ξεχωριστά διαμερίσματα χωρητικότητας 18 ατόμων, και ένα ιθυντήριο 42 ατόμων.Κατασκευάστηκαν το 1956 και αριθμήθηκαν NS 1001-1003 και SBB-CFF-FFS RAm 501-502.

**Γερμανία- DB VT 08.5**

Καθώς οι αυτοκινητάμαξες VT 11.5 δεν ήταν έτοιμες εγκαίρως για τα πρώτα δρομολόγια, χρησιμοποιήθηκαν οι ήδη υπάρχουσες VT 08 τα πρώτα χρόνια, μέχρι την παραλαβή των πρώτων. Κατασκευάστηκαν την περίοδο 1952-1954 και υπήρχαν σε τρίδυμες και τετράδυμες συνθέσεις που αποτελούνται από ένα κινητήριο-εστιατόριο, ένα ή δύο επιβατικά οχήματα, και ένα ιθυντήριο.

**DB VT 11.5**
μικρογραφία|Αυτοκινητάμαξα VT 11.5
Οι αυτοκινητάμαξες VT 11.5 των Γερμανικών Σιδηροδρόμων κατασκευάστηκαν το 1957 σύμφωνα με τα πρότυπα της ΤΕΕ. Υπήρχαν σε 7δυμες συνθέσεις με όχημα εστιατόριο και κλιματισμό. Χρησιμοποιήθηκαν την περίοδο 1957-1972 στην ΤΕΕ προτού η αρίθμηση τους μετατραπεί σε 601, περιορίζοντάς τα σε δρομολόγια μόνο εντός της Γερμανίας. Έγιναν γνωστές στο ευρύ κοινό εξαιτίας του ιδιαίτερου σχήματός τους, ενώ σήμερα φυλάσσεται μια πλήρη αυτοκινητάμαξα για μουσειακή χρήση.

#### Ιταλία- ALn 442 + ALn 448
Οι αυτοκινητάμαξες ALn 442 + ALn 448 των Ιταλικών Σιδηροδρόμων κατασκευάστηκαν το 1957, και αποτελούνται από ένα κινητήριο όχημα (ALn 442.201-209) και ένα ιθυντήριο (ALn 448.201-209) με χωρητικότητα 42 και 48 επιβάτες αντίστοιχα, και με το δεύτερο να διαθέτει κουζίνα. Παρότι υπήρχαν και ενδιάμεσα οχήματα, δεν χρησιμοποιήθηκαν πότε σε δρομολόγια ΤΕΕ, ενώ οι αυτοκινητάμαξες εκτελούσαν τοπικά δρομολόγια μέχρι το 1982.

### Ηλεκτροκίνητες Αυτοκινητάμαξες

#### Ελβετία- RAe II 1050
μικρογραφία|Κινητήριο όχημα αυτοκινητάμαξας ETR 300
Οι αυτοκινητάμαξες RAe II 1050 των Ελβετικών Ομοσπονδιακών Σιδηροδρόμων κατασκευάστηκαν το 1961 με βάση τις προδιαγραφές της ΤΕΕ. Μπορούσαν να κυκλοφορούν σε δίκτυα 4 διαφορετικών τάσεων: 1500 και 3000 V Συνεχές, 15000 V 16 2/3 Hz Εναλλασσόμενο, και 25000 V 50 Hz Εναλλασσόμενο. Είχαν 4 παντογράφους, έναν για την Ελβετία, έναν για τη Γερμανία και την Αυστρία, έναν για την Ιταλία και τη Γαλλία, και έναν για το τμήμα Συνεχόμενου Ρεύματος του Γαλλικού δικτύου. Υπήρχαν αρχικά σε πεντάδυμες, και μετέπειτα σε 6δυμες συνθέσεις, με κορυφαία ταχύτητα τα 160 χλμ/ώρα. Μετά το 1989 μετατράπηκαν σε EuroCity, με τον χρωματισμό να αλλάζει σε γκρι από τον τυπικό ΤΕΕ.
μικρογραφία|Αυτοκινητάμαξα DB 403

#### Ιταλία- ETR 300
Οι αυτοκινητάμαξες ETR 300 των Ιταλικών Σιδηροδρόμων δεν κατασκευάστηκαν για τις υπηρεσίες ΤΕΕ, άλλα προϋπήρχαν από το 1952, και χρησιμοποιούνταν στο τραίνο πολυτελείας Settebello, το οποίο μετατράπηκε αργότερα εντάχθηκε στην ΤΕΕ. Υπήρχαν σε τρίδυμες συνθέσεις, όπου στη μέση τοποθετούνταν ένα όχημα, και εκατέρωθεν δύο οχήματα μόνιμα συνδεδεμένα μεταξύ τους. Το 1984 αποσύρθηκαν από την ΤΕΕ.

#### Γερμανία- DB 403
Οι αυτοκινητάμαξες DB 403 των Γερμανικών Σιδηροδρόμων κατασκευάστηκαν αρχικά για υπηρεσίες *InterCity* μέσα στη Γερμανία, το 1973. Χρησιμοποιήθηκαν για ένα σύντομο χρονικό διάστημα το 1981 στην ΤΕΕ, και από το 1982 και έπειτα στο Lufthansa Airport Express, το οποίο διατηρούσε αρίθμηση ΤΕΕ παρότι δεν άνηκε επισήμως στα δρομολόγιά της. Υπήρχαν σε τετράδυμες συνθέσεις με δύο κινητήρια οχήματα και δύο ενδιάμεσα επιβατικά οχήματα.

### Επιβατάμαξες

#### Γαλλία- SNCF Mistral 1969
μικρογραφία|Επιβατάμαξα Mistral 1969 στο μουσείο Cite du Train.
Οι επιβατάμαξες Mistral 1969 των Γαλλικών Σιδηροδρόμων χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά το 1969 στις αμαξοστοιχίες Mistral της ΤΕΕ, οφείλοντας στο εν λόγω γεγονός το όνομά τους. Ήταν παρόμοιες με τις PBA, άλλα υπήρχαν επίσης και εστιατόρια, καθώς προορίζονταν για μακρινότερα ταξίδια. Επίσης, διέθεταν κομμωτήριο, ειδικό μπαρ, αίθουσα συσκέψεων και μαγαζιά. Χωρίζονταν σε:
* Όχημα κουπέ (A8u)
* Όχημα ανοιχτού διαδρόμου (A8tu)
* Όχημα εστιατόριο (Vru)
* Όχημα μπαρ με θέσεις (A3rtu)
* Όχημα ειδικό μπαρ (Arux)
* Όχημα σκευοφόρος/γεννήτρια (A4Dtux)
To 1984 αρκετά οχήματα μετατράπηκαν σε συμβατικά δεύτερης θέσης, ενώ το 1999 μεγάλο μέρος των επιβαταμαξών πωλήθηκε στους Κουβανέζικους Σιδηρόδρομους. 

#### Γαλλία- SNCF Grand Confort
μικρογραφία|Επιβατάμαξα Grand Confort
Οι επιβατάμαξες Grand Confort των Γαλλικών Σιδηροδρόμων κατασκευάστηκαν την περίοδο 1969-1970. Το εσωτερικό τους ήταν σε μεγάλο βαθμό ίδιο με τις PBA, όμως διέθεταν καλύτερη ηχομόνωση και μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε ταχύτητες των 200 χλμ/ώρα. Αρχικά δεν προορίζονταν για χρήση σε δρομολόγια ΤΕΕ, γεγονός το οποίο αποδεικνύεται από τον διαφορετικό χρωματισμό τους, ενώ μετά την ένταξη του στην ΤΕΕ το 1970, το 1973 προσαρμόστηκαν σημάνσεις της υπηρεσίας στις ορατές επιφάνειες των οχημάτων. Το πλαίσιο τους ήταν κατασκευασμένο από χάλυβα, και διέθεταν σύστημα αλλαγής κλίσης στις στροφές. Χωρίζονταν σε:
* Όχημα κουπέ (A8u)
* Όχημα ανοιχτού διαδρόμου (A8tu)
* Όχημα εστιατόριο (Vru)
* Όχημα μπαρ με θέσεις (A3rtu)
* Όχημα σκευοφόρος/γεννήτρια (A4Dtux)
To 1999 αποσύρθηκαν οριστικά από την κυκλοφορία, μετά από τη μετατροπή τους σε συμβατικές δεύτερης θέσης. 

#### Γαλλία/Βέλγιο- PBA
μικρογραφία|Εσωτερικό επιβατάμαξας PBA
Οι επιβατάμαξες PBA των Γαλλικών και Βελγικών Σιδηροδρόμων κατασκευάστηκαν το 1964, και χρησιμοποιήθηκαν στη γραμμή Παρίσι-Βρυξέλλες-Άμστερνταμ (από την οποία προέκυψε και η ονομασία τους). Είναι οι πρώτες επιβατάμαξες που σχεδιάστηκαν αποκλειστικά για χρήση στην ΤΕΕ. Το πλαίσιο των οχημάτων ήταν κατασκευασμένο από ατσάλι, και μπορούσαν να κυκλοφορήσουν σε ταχύτητα 160 χλμ/ώρα. Χωρίζονταν σε: 
* Όχημα κουπέ (A8u)
* Όχημα ανοιχτού διαδρόμου (A8tu)
* Όχημα ανοιχτού διαδρόμου με κουζίνα (A5rtu)
* Όχημα μπαρ με θέσεις (A3rtu)
* Όχημα σκευοφόρος/γεννήτρια (A2Dx)
Δεν υπήρχε όχημα εστιατόριο καθώς οι υπηρεσίες εστίασης παρέχονταν στη θέση του κάθε επιβάτη. Οι PBΑ αποσύρθηκαν το 1996 με την κατάργηση του *Etoile du Nord*. 

#### Ιταλία- UIC-Z TEE
μικρογραφία|Επιβατάμαξα UIC-Z TEE σταθμευμένη στο Μιλάνο
Οι επιβατάμαξες UIC-Z TEE των Ιταλικών Σιδηροδρόμων κατασκευάστηκαν το 1969 από τη FIAT, και χρησιμοποιήθηκαν στις γραμμές που διέρχονταν από την Ιταλία, και δεν εκτελούνταν από αυτοκινητάμαξες. Είναι παρόμοιες με τις γαλλικές Grand Confort, όμως είναι συμβατές μόνο με την τάση του Ιταλικού δικτύου. Μπορούσαν να κυκλοφορήσουν σε ταχύτητα 200 χλμ/ώρα. Χωρίζονταν σε:
* Όχημα κουπέ (Α)
* Όχημα ανοιχτού διαδρόμου (As/Ap)
* Όχημα εστιατόριο (WR)
* Όχημα σκευοφόρος (Ds)
Αποσύρθηκαν το 1994 μετά τη μετατροπή τους σε επιβατάμαξες Grand Confort. 

#### Γερμανία- DB Rheingold
μικρογραφία|Επιβατάμαξες DB Rheingold
Οι επιβατάμαξες DB Rheingold των Γερμανικών Σιδηροδρόμων κατασκευάστηκαν την περίοδο 1962-1963 με βάση το πρότυπο UIC-X. Χρησιμοποιήθηκαν στα δρομολόγια που διέρχονταν από την ευρύτερη περιοχή του Ρήνου, ενώ υπήρχαν και πανοραμικές επιβατάμαξες με μεγαλύτερη ορατότητα. Χωρίζονταν σε:
* Όχημα κουπέ (Avmh)
* Όχημα ανοιχτού διαδρόμου (Apmh )
* Πανοραμικό όχημα με μπαρ και σκευοφόρο (ADmh)
* Όχημα εστιατόριο (WRmh)
Μέχρι το 1969 προστέθηκαν και άλλοι τύποι οχημάτων, τα οποία χρησιμοποιούνταν σε δρομολόγια TEE καθώς και σε απλά InterCity. Οι επιβατάμαξες Rheingold, με διάφορες αλλαγές που έχουν υποστεί, χρησιμοποιούνται μέχρι και σήμερα.

## Λίστα δρομολογίων

## Παραπομπές

Κατηγορία:Σιδηροδρομικές μεταφορές
Κατηγορία:Σιδηροδρομικές μεταφορές στη Γερμανία
Κατηγορία:Σιδηροδρομικές μεταφορές στην Ευρώπη
Κατηγορία:Σιδηροδρομικές μεταφορές στην Ελβετία