Βλάχοι

Οι **Βλάχοι** συνιστούν λατινόφωνη πληθυσμιακή ομάδα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, με παρουσία κυρίως στην Ελλάδα, την Αλβανία, τη Βόρεια Μακεδονία, τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και τη Σερβία. Μητρική γλώσσα τους είναι η βλάχικη, η οποία στη σύγχρονη βιβλιογραφία απαντά και με τον όρο «αρωμουνική». Η αρωμουνική δεν αποτελεί ενιαία, πλήρως συστηματοποιημένη γλώσσα, αλλά ένα σύνολο βλάχικων διαλέκτων λατινογενούς προέλευσης, οι οποίες ομιλούνται στον χώρο των νοτίων Βαλκανίων.

Στον ελλαδικό χώρο, παρά τις ιστορικές, κοινωνικές και γλωσσικές πιέσεις που ευνόησαν τη γλωσσική μετατόπιση, ένα τμήμα του λατινόφωνου αυτού πληθυσμού διατηρεί έως σήμερα τη χρήση της βλάχικης παράλληλα με την ελληνική. Ωστόσο, η πλειονότητα των ατόμων βλάχικης καταγωγής χρησιμοποιεί πλέον αποκλειστικά την ελληνική γλώσσα στην καθημερινή επικοινωνία. Σε επίπεδο αυτοπροσδιορισμού, οι βλαχόφωνοι αναφέρονται στη γλώσσα τους ως Αρμάνοι ή Ρεμένοι, ενώ στον ελληνικό λόγο και στις περισσότερες άλλες γλώσσες επικρατεί ο ετεροπροσδιορισμός «Βλάχοι».

## Ονομασίες
### Αυτοπροσδιορισμός

Ο βλάχικος αυτοπροσδιορισμός *Αρμάνιι* είναι σύνθετη λέξη από το *a + Romani*, δηλαδή *α + ρωμάνοι*, όπως ονομάζονταν οι λατινόφωνοι Ρωμαίοι στις νότιες επαρχίες του Ανατολικού Ρωμαϊκού Κράτους. Ως *Ρωμάνοι* είναι γνωστοί στους βυζαντινούς χρόνους οι λατινόφωνοι υπήκοοι του ρωμαϊκού κράτους κι ως *Ρωμαίοι* οι ελληνόφωνοι υπήκοοί του. Οι όροι *Αρωμούνος/Αρωμούνοι* κι *Αρμάνος/Αρμάνοι* είναι νεολογισμοί. Ο πρώτος προήλθε από τον γερμανικό όρο *Aromunen* που εισήγαγε ο Γκούσταβ Βάϊγκαντ στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα και καθιερώθηκε στην ελληνική του μορφή από τον Αχιλλέα Λαζάρου. Ο δεύτερος όρος εμφανίστηκε στην ελληνική βιβλιογραφία αρχικά στη μορφή *Αρμάνιοι* από το Σωκράτη Λιάκο και στη σημερινή του μορφή *Αρμάνοι* από τους Νικόλαο Μέρτζο και Γιώργη Έξαρχο.

Οι Βλάχοι της Ελλάδας στην προφορική τους γλώσσα αυτοπροσδιορίζονται ως Αρμάνιι και Ρεμένιι. Στην ελληνόφωνη γραπτή και προφορική τους παράδοση αυτοπροσδιορίζονται με τον όρο Βλάχοι ή βλαχόφωνοι Έλληνες. Ως Βλάχοι αυτοπροσδιορίζονται στο τοπικό βλάχικο ιδίωμα οι βλαχόφωνοι κάτοικοι του Μετσόβου, της Μηλιάς και ευρύτερα της περιοχής Μαλακασίου.

Οι Βλάχοι της Κλεισούρας, της Σαμαρίνας, του Περιβολίου και της Αβδέλλας, αυτοπροσδιορίζονται στο προφορικό βλάχικο τους ιδίωμα ως Αρωμάνοι και στα ελληνικά ως Βλάχοι. Στη γραπτή παράδοση λόγιοι βλάχικης καταγωγής έκαναν αρκετά συχνά χρήση και των όρων Γκρέκοι, Γραικόβλαχοι, Ρωμαιόβλαχοι και σπανιότερα Γραικολατίνοι αναφερόμενοι στους Βλάχους του ιστορικού ελλαδικού χώρου.

### Ετεροπροσδιορισμοί
Άλλοι προσδιορισμοί των νοτίων Βλάχων είναι:
* **Κουτσόβλαχοι**: Είναι η ελληνική απόδοση του τούρκικου *Κιουτσούκ Βαλάχ* («Μικρόβλαχοι»), κάτοικοι δηλαδή της Μικρής Βλαχίας. Έτσι ονόμαζαν οι Οθωμανοί τους Βλάχους κατοίκους της Θεσσαλίας στην πρώιμη Τουρκοκρατία σε αντιδιαστολή με τους *Μπουγιούκ Βαλάχ* («Μεγαλόβλαχους»), κατοίκους δηλαδή της Μεγάλης Βλαχίας, όπως ονομαζόταν η περιοχή της Μουντένια, δηλαδή η Βλαχία του Δουνάβεως. Ο πολιτικογεωγραφικός όρος χρησιμοποιήθηκε κατεξοχήν από την πρώιμη ρουμανική ιστοριογραφία (17ος-19ος αι.) και πέρασε ως τεχνικός όρος στις συμφωνίες Βενιζέλου-Μαγιορέσκου το 1913.
 
* **Τσιντσάροι**: Έτσι ονομάζονται οι Βλάχοι στις περιοχές της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας από τους Σέρβους. Η ονομασία εικάζεται πως προέρχεται από το λατινικό *quinquarius* (= λεγεωνάριος της πέμπτης Ρωμαϊκής λεγεώνας) και αναφερόταν στα κατάλοιπα της πέμπτης Ρωμαϊκής λεγεώνας των παλαιμάχων Μακεδόνων (από το λατινικό *quinque* ή το βλάχικο *τσίντσι* «πέντε»).

* **Τσομπάν**: Έτσι ονομάζονται οι Ρεμένοι στην Αλβανία, εξαιτίας της ενασχόλησής τους με την κτηνοτροφία.

### Ετυμολογία
Για την ετυμολόγηση της λέξης *Βλάχος* διατυπώθηκαν πολλές απόψεις από νεότερους μελετητές. Σύμφωνα με την επικρατέστερη άποψη το *Βλάχοι*, προέρχεται από το σλάβικο *Vlahi* κι αυτό από το παλαιογερμανικό *walh, walah* (εξ ου το γερμανικό *Walchen, Walen*). Με αυτόν τον τελευταίο όρο προσδιόριζε κατά τον πρώιμο Μεσαίωνα το γερμανικό φύλο των Βαυαρών τους Ρωμαίους των Άλπεων (Ραιτία, Νωρικό). Οι τελευταίοι είχαν περιέλθει σε υποδεέστερη πολιτικοκοινωνική κατάσταση στα νεοϊδρυθέντα γερμανικά κρατίδια μετά την εγκατάσταση των βαρβαρικών γερμανικών φύλων στη ρωμαϊκή επικράτεια και ακριβώς αυτή τη νέα πολιτικοκοινωνική κατάστασή τους περιέγραφε ο όρος *walh, walah*. Παράλληλα γενικεύτηκε η χρήση του όρου και επικράτησε να ονομάζουν έτσι τους κατοίκους της Ιταλίας και εν γένει τους λατινόφωνους Ρωμαίους πολίτες. Ο γερμανικός αυτός όρος υιοθετήθηκε από τους Σλάβους των Άλπεων και στη σλαβική του εκφορά "Vlahi" μεταφέρθηκε στο Ιλλυρικό της μεσοβυζαντινής περιόδου, όπου οι Σλάβοι με την κάθοδό τους συνάντησαν τους Ρωμάνους, δηλαδή τους λατινόφωνους Ρωμαίους της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, σε κατάσταση πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής παρακμής. Από τους Σλάβους εποίκους λοιπόν διαδόθηκε ο όρος για να εμφανιστεί στη γραπτή του μορφή "Βλάχοι" τον 10ο αιώνα στη βυζαντινή γραμματεία.

Στις αρχές του 20ου αιώνα, και συγκεκριμένα το 1908, ο Σπ. Παπαγεωργίου είχε υποθέσει την προέλευση της λέξης *Βλάχος* από την αραβική λέξη *Φελλάχ* που σημαίνει "γεωργός". Μετά από 30 χρόνια, ο ακαδημαϊκός Αντ. Κεραμόπουλλος ανέπτυξε διεξοδικά την εικασία αυτή με βάση εκτεταμένη βιβλιογραφία, σε προεδρικό του λόγο στην Ακαδημία Αθηνών. Οι απόψεις των δύο συνάντησαν ελάχιστη έως καθόλου απήχηση στη διεθνή επιστημονική κοινότητα.

Ίσως ως πιθανότερη ετυμολόγηση του επιθ. Welch, "Βλαχος" με ιστορικές πηγές προέρχεται απο την γερμανική λέξη Βαλαχεν, "Walachen" διότι οι Βελλς, Wells, Welsch, Wells, [Γαλλοι-Κελτες] ήταν για αιώνες γνωστοί στα γερμανικά φύλα [σημ.νοτια γερμανια] οι οποίοι επεκτάθηκαν στα  βορειοανατολικά απο την Βοημία (

## Σχετική βιβλιογραφία
* Ευάγγελου Αβέρωφ - Τοσίτσα, *Η πολιτική πλευρά του Κουτσοβλαχικού ζητήματος.* Πρόλογος: Σοφοκλή Ελ. Βενιζέλου. Ίδρυμα Ευάγγελου Αβέρωφ - Τοσίτσα. Εκδ. Κ. & Μ. Αντ. Σταμούλη, Θεσσαλονίκη, 2016. 4η έκδοση. ISBN 978-618-5161-39-2
* Βασίλης Κ. Γούναρης (με τον Αστέρη Κουκούδη), «Από την Πίνδο έως τη Ροδόπη: Αναζητώντας τις εγκαταστάσεις και την ταυτότητα των Βλάχων», *Ίστωρ*, τομ. 10 (1997), σελ. 91-137
*Βασίλης Κ. Γούναρης, *Vlachs and ‘their own History*, *Etudes balkaniques*, τομ. 3-4 (1997), σελ. 75-84
*Βασίλης Κ. Γούναρης, *Δάκες, Βλάχοι και ‘Ρου-μούλοι’: Η κρατική αποκατάσταση των Ρουμάνων και το ‘εθνικό πρόβλημα’ των Ελλήνων* στα πρακτικά του συνεδρίου Η Δύση της Ανατολής και η Ανατολή της Δύσης: Ιδεολογικές αντανακλάσεις και στερεότυπα (τέλη 18ου-αρχές 20ού αι.)», *Εγνατία. Επιστημονική Επετηρίδα Τμήματος Ιστορίας & Αρχαιολογίας Φιλοσοφικής Σχολής*, παράρτημα 9 (2005), σελ. 155-180.
* Χρήστου Κωνσταντίνος, Οἱ Ἀρωμοῦνοι στό Βυζάντιο ἕως τόν 11ο αἰῶνα, *Ἠπειρωτικό Ἡμερολόγιο*, 13 (1991), σ. 9-22
* *Οι Ελληνόβλαχοι (Αρμάνοι), Συζητήσεις με τους Α.Γ. Λαζάρου, Α. Μπουσμπούκη, Κ. Χατζόπουλο, Π. Καμηλάκη, Γ. Πλατάρη, Γ. Παπαδάκη, Κ. Βίρβο, Τ. Μουσαφίρη, Χ.*, Έξαρχος Γιώργης, 2001
* *Οι Ελληνόβλαχοι (Αρμάνοι). Πηγές της ιστορίας και της ζωής των Αρμάνων-Βλάχων*, Έξαρχος Γιώργης, 2001
* *Οι Αρωμούνοι (Βλάχοι). Ο χώρος και οι άνθρωποι*, Weigand Gustav, 2001
* *Južnoaromynskij govor sela Turia: Krania Grevenon, Pind. Etnolingvistika, Leksika, Sintaksa, Teksty (Η νοτιοαρωμουνική διάλεκτος του χωριού Τούριας, Κρανιά Γρεβενών, Πίνδος)*. Marburg, Sankt-Peterburg 2005, Bara Maria, Kahl Thede, Sobolev Andrei, ISBN 3932331591.
* *Ethnizitat und raumliche Verteilung der Aromunen in Sudosteuropa*, Kahl Thede, Munstersche Geographische Arbeiten 43, 1999. ISBN 3-9803935-7-7
* *Οι Μητροπόλεις και η Διασπορά των Βλάχων*, Κουκούδης Αστέριος, 2000
* *Κουτσούφλιανη. Λαογραφική έρευνα ενός βλάχικου χωριού στην Πίνδο (Παναγία Τρικάλων)*, Βολφ Ντείτριχ, Θεόδωρος Καλ, Γεώργιος Σάρρος, Θεσσαλονίκη 2001
* *Η βλάχικη γλώσσα και οι προσπάθειες διατήρησής της από Βλάχους αποδήμους(τέλη 18ου-τέλη 19ου αιώνα)*, Σιώκης Νικόλαος, περ. ΕΛΙΜΕΙΑΚΑ, τ. 47 & 48 (Θεσσαλονίκη 2002)
* *Οι Ολύμπιοι Βλάχοι και τα Βλαχομογλενά*, Κουκούδης Αστέριος, Εκδόσεις Ζήτρος, Θεσσαλονίκη, 2001
* *Η Θεσσαλονίκη και οι Βλάχοι*, Κουκούδης Αστέριος, Εκδόσεις Ζήτρος, Θεσσαλονίκη
* *Οι Βεργιάνοι Βλάχοι και οι Αρβανιτόβλαχοι*, Κουκούδης Αστέριος, Εκδόσεις Ζήτρος, Θεσσαλονίκη
* *Η γλωσσική ετερότητα στην Ελλάδα*, Κέντρο Μελετών Μειονοτικών Ομάδων, Εκδόσεις Αλεξάνδρια, Αθήνα 2001, ISBN 960-86028-4-X
* *Οι Βλάχοι του Μουρικίου και του Σινιάτσικου*, Σιώκης Νίκος, Παράσχος Δημήτρης, Εκδόσεις Χριστοδουλίδη, Θεσσαλονίκη 2001
* *Για την ταυτότητα των Βλάχων. Εθνοπολιτισμικές προσεγγίσεις μιας βαλκανικής πραγματικότητας*, Kahl Thede, Αθήνα 2009 (Βιβλιόραμα), ISBN 978-960-8087-82-8.
* 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 



Κατηγορία:Πληθυσμιακές ομάδες της Αλβανίας
Κατηγορία:Πληθυσμιακές ομάδες της Βουλγαρίας
Κατηγορία:Πληθυσμιακές ομάδες της Ελλάδας
Κατηγορία:Πληθυσμιακές ομάδες στη Βόρεια Μακεδονία
Κατηγορία:Πληθυσμιακές ομάδες της Ρουμανίας
Κατηγορία:Πληθυσμιακές ομάδες στη Σερβία
Κατηγορία:Πληθυσμιακές ομάδες στα Βαλκάνια
Κατηγορία:Ρομανικοί λαοί
Κατηγορία:Εθνοτικές ομάδες χωρισμένες από διεθνή σύνορα