Ελάτη

Η **Ελάτη** (***Abies***) είναι γένος 48–55 ειδών αειθαλών κωνοφόρων της οικογένειας Pinaceae. Βρίσκονται σε μεγάλο μέρος της Βόρειας και Κεντρικής Αμερικής, της Ευρώπης, της Ασίας και της Βόρειας Αφρικής, σε βουνά ποικίλων ειδών. Οι ελάτες σχετίζονται στενά με τους κέδρους (*Cedrus*)· οι λεγόμενες ψευδοελάτες ανήκουν στο γένος *[[Ψευδοτσούγκα]]*.

Είναι όλες  δέντρα, που φθάνουν σε ύψος 10–80 m και διαμέτρους κορμού 0,5–4 m σε ώριμη ηλικία. Οι ελάτες μπορούν να διακριθούν από άλλα μέλη της οικογένειας π.χ  των πεύκων από τα βελονοειδή τους φύλλα που είναι προσαρμοσμένα σε μικρά κλαδιά με μια βάση η οποία προσομοιάζει μια μικρή βεντούζα και από τους όρθιους κυλινδρικούς κώνους μήκους 5–25&nbsp;cm, που αποσυντίθενται όταν ωριμάσουν ώστε να απελευθερώσουν τους φτερωτούς καρπούς. Η ταυτοποίηση των ειδών βασίζεται στο μέγεθος και την κατανομή των φύλλων, το μέγεθος και το σχήμα των κώνων, και στο αν οι κλίμακες των φύλλων του μίσχου στους κώνους είναι μακριά και εξέχουν ή κοντά και κρυμμένα μέσα στον κώνο. 

## Ταξινόμηση


Αρχείο:Abies cone & bits.jpg|Άθικτοι και αποσυντεθειμένοι κώνοι *Bulgarian Fir*.
Αρχείο:Abies Orjen foliage.jpg|Φύλλωμα *A. alba* από τα Δειναρικά ασβεστολιθικά δάση ελάτης στο όρος *Orjen*.
Αρχείο:Abies_nordmanniana_snow.jpg|Χιονισμένη Ελάτη η νορντμάννειος στον Καύκασο.

* **Section ''Abies*** (κεντρική, νότια & ανατολική [[Ευρώπη]], [[Μικρά Ασία]])
***Abies alba*—[[Λευκή ελάτη]]
***Abies nebrodensis*—Sicilian Fir
***Abies borisii-regis*—Bulgarian Fir
***Abies cephalonica*—[[Κεφαλληνιακή ελάτη]]
***Abies nordmanniana*—[[Ελάτη η νορντμάννειος]] ή [[Καυκάσια ελάτη]]
****Abies nordmanniana* υποείδος του τρωικού ίππου *(equi-trojani)*—Kazdağı Fir, [[Τουρκική ελάτη]]
****Abies nordmanniana* υποείδος *bornmülleriana*—Uludağ Fir
***Abies pinsapo*—Spanish Fir
****Abies pinsapo* ποικ. *marocana*—Moroccan Fir
***Abies numidica*—Algerian Fir
***Abies cilicica*—Syrian Fir
<gallery class="center" caption="" widths="220px" heights="220px">
Αρχείο:Abies balsamea 0165.jpg|Σε πρώτο πλάνο δέντρο *Abies balsamea*, ακολουθούμενο από νεαρά δέντρα.
Αρχείο:Abies sibirica foliage.JPG|Φύλλωμα της *Abies sibirica*.
Αρχείο:Abies fraseri foliage.jpg|Φύλλωμα της *Abies fraseri*.
</gallery>
* *'Section *Balsamea*** ([[Τάιγκα]]|βόρειο δάσος [[Ασία]], [[Βόρεια Αμερική]] και όρη νοτιότερα)
**''[[Abies fraseri]]''—Fraser Fir
**''[[Abies balsamea]]''—[[Ελάτη η βαλσαμική]]
***''[[Abies balsamea]]'' ποικ. ''phanerolepis''—Bracted Balsam Fir
**''[[Abies lasiocarpa]]''—Subalpine Fir
***''Abies lasiocarpa'' ποικ. ''arizonica''—Corkbark Fir
***''Abies lasiocarpa'' ποικ. ''bifolia''—Subalpine Fir [[Βραχώδη Όρη|Βραχοδών Ορέων]]
**''[[Abies sibirica]]''—Siberian Fir
***''Abies sibirica'' ποικ. ''semenovii''— 
**''[[Abies sachalinensis]]''—Sakhalin Fir
**''[[Abies koreana]]''—Korean Fir
**''[[Abies nephrolepis]]''—Khinghan Fir
**''[[Abies veitchii]]''—Veitch's Fir
***''Abies veitchii'' ποικ. ''sikokiana''—Shikoku Fir
<gallery class="center" caption="" widths="220px" heights="220px">
Αρχείο:Abgragra-top.jpg|Φύλλωμα ''A. grandis''.
Αρχείο:Abies grandis cross section.JPG|Κάθετη τομή ''Abies grandis''.
Αρχείο:Abies grandis Rogów 7.JPG|''Abies grandis''.
</gallery>
* **Section *Grandis*** (δυτική Βόρεια Αμερική έως [[Μεξικό]] και [[Γουατεμάλα]], πεδινές περιοχές στα βόρεια, μέτρια υψόμετρα στο νότο)
**''[[Abies grandis]]''—Grand Fir ή Giant Fir
***''Abies grandis'' ποικ. ''idahoensis''—Interior Grand Fir ή Giant Fir
**''[[Abies concolor]]''—White Fir
***''Abies concolor'' υποείδος ''lowiana''—Low's White Fir
**''[[Abies durangensis]]''—Durango Fir
***''Abies durangensis'' ποικ. ''coahuilensis''—Coahuila Fir
**''[[Abies flinckii]]''—Jalisco Fir
**''[[Abies guatemalensis]]''—Guatemalan Fir
<gallery class="center" caption="" widths="220px" heights="220px">
Αρχείο:Abies kawakamii Chi-You.jpg|Δέντρα ''Abies kawakamii'' στην [[Ταϊβάν]].
Αρχείο:Abies firma.JPG|Φύλλωμα ''Abies firma''.
Αρχείο:Abies holophylla Munich Botanical Garden.jpg|Δέντρο ''Abies holophylla'', Βοτανικός Κήπος, ([[Μόναχο]]).
</gallery>
* **Section *Momi*** (ανατολική & κεντρική [[Ασία]], [[Ιμαλάια]], γενικά σε πεδινά έως μέτρια υψόμετρα)
**''[[Abies kawakamii]]''—Taiwan Fir
**''[[Abies homolepis]]''—[[Ελάτη Νίκο]]
**''[[Abies recurvata]]''—Min Fir
***''Abies recurvata'' ποικ. ''ernestii''—Min Fir
**''[[Abies firma]]''—Momi Fir
**''[[Abies beshanzuensis]]''—Baishanzu Fir
**''[[Abies holophylla]]''—Manchurian Fir
**''[[Abies chensiensis]]''—Shensi Fir
***''Abies chensiensis'' υποείδος ''salouenensis''—Salween Fir
**''[[Abies pindrow]]''—Pindrow Fir
**''[[Abies ziyuanensis]]''—Ziyuan Fir
* **Section *Amabilis*** (Όρη ακτών [[Ειρηνικός Ωκεανός|Ειρηνικού]], [[Βόρεια Αμερική]] και [[Ιαπωνία]], σε όρη με υψηλή βροχόπτωση)
**''[[Abies amabilis]]''—Pacific Silver Fir
**''[[Abies mariesii]]''—Maries' Fir
<gallery class="center" caption="" widths="220px" heights="220px">
Αρχείο:Abies amabilis 26453.JPG|Δέντρο και κώνοι ''Abies amabilis''.
Αρχείο:Abies fabri in mist.jpg|''A. fabri'', [[Σετσουάν]], [[Κίνα]].
Αρχείο:Abies delavayi Cangshan2.jpg|''Abies delavayi'', [[Γιουνάν]], Κίνα.
</gallery>
* **Section *Pseudopicea*** ([[Ιμαλάια|Σινο-Ιμαλάια όρη]], σε μεγάλο υψόμετρο)
**''[[Abies delavayi]]''—Delavay's Fir
***''Abies delavayi'' ποικ. ''nukiangensis''—
***''Abies delavayi'' ποικ. ''motuoensis''—
***''Abies delavayi'' υποείδος ''fansipanensis''—
**''[[Abies fabri]]''—Faber's Fir
***''Abies fabri'' υποείδος ''minensis''—
**''[[Abies forrestii]]''—Forrest's Fir
**''[[Abies chengii]]''—Cheng's Fir
**''[[Abies densa]]''—Bhutan Fir
**''[[Abies spectabilis]]''—East Himalayan Fir
**''[[Abies fargesii]]''—Farges' Fir
**''[[Abies fanjingshanensis]]''—Fanjingshan Fir
**''[[Abies yuanbaoshanensis]]''—Yuanbaoshan Fir
**''[[Abies squamata]]''—Flaky Fir
**''[[Abies webbiana]]''-Talispatra
<gallery class="center" caption="" widths="220px" heights="220px">
Αρχείο:20100811_Fir_forest_Mavrilo_Fthiotida_Greece.jpg|Ελατοδάσος στο χωριό [[Μαυρίλο Φθιώτιδας]], [[Στερεά Ελλάδα]].
Αρχείο:Abies spectabilis Namche Bazaar.jpg|Δέντρο ''Abies spectabilis'' ([[Νεπάλ]]).
Αρχείο:Abies religiosa El Rosario 1.jpg|Φύλλωμα ''Abies religiosa'' με πεταλούδες Μονάρχης ''(Danaus plexippus)'', [[Μεξικό]].
</gallery>
* **Section *Oiamel*** (Κεντρικό Μεξικό, σε μεγάλο υψόμετρο)
**''[[Abies religiosa]]''—Sacred Fir
**''[[Abies hickelii]]''—Hickel's Fir
***''Abies hickelii'' ποικ. ''oaxacana''—Oaxaca Fir
<gallery class="center" caption="" widths="220px" heights="220px">
Αρχείο:Red fir.jpg|''A. magnifica'', [[Καλιφόρνια]], [[ΗΠΑ]].
Αρχείο:2007-04-07Abies procera glauca01.jpg|''Abies procera glauca''.
Αρχείο:Abies densa Wangdicholing Palace.jpg|''Abies densa'' ([[Μπουτάν]]).
</gallery>
* **Section *Nobilis*** ([[δυτικές Ηνωμένες Πολιτείες]], σε μεγάλα υψόμετρα)
**''[[Abies procera]]''—Noble Fir
**''[[Abies magnifica]]''—Red Fir
***''Abies magnifica'' ποικ. ''shastensis''—Shasta Red Fir
<gallery class="center" caption="" widths="220px" heights="220px">
Αρχείο:Abies bracteata 04 Bottcher's Gap.jpg|Δέντρο ''Abies bracteata''.
Αρχείο:Abies milleri SR 99-08-27.jpg|Φύλλωμα ''Abies milleri''. Μήκους κλάδου 23cm, με βελόνες. [[Ηώκαινο]], 49 εκατομμυρίων ετών, Σχηματισμό Όρους ''Klondike'', Πολιτεία Ουάσινγκτον, ΗΠΑ.
Αρχείο:Abies milleri wing seed 01.jpg|Φτερό σπόρου ''Abies milleri'' μήκους 2,4 cm. Ηλικίας 49 εκατομμυρίων ετών, Όρος ''Klondike'', [[Ουάσινγκτον (πολιτεία)|Πολιτεία Ουάσινγκτον]], ΗΠΑ.
</gallery>
* **Section *Bracteata*** (ακτές [[Καλιφόρνια]]ς)
**''[[Abies bracteata]]''—Bristlecone Fir
* **Section *Incertae sedis**'
***Abies milleri*—(Εξαφανισμένο) Πρώιμη [[Ηώκαινο]]

== Βιολογικές ιδιότητες ==
Η ελάτη είναι δέντρο ύψους 15-60 μέτρων, ανάλογα με το είδος, με στενή κόμη, καλό κορμό και λεπτά κλαδιά. Τα [[φύλλο (βοτανική)|φύλλα]] είναι επίπεδα. Το ριζικό της σύστημα χαρακτηρίζεται ως μέτριο βαθύ και έντονο. Η έναρξη της σπερμοπαραγωγής γίνεται σε ηλικία 20-50 ετών και φτάνει στο μέγιστο της σε ηλικία 60-100 ετών. Οι [[σπόρος|σπόροι]] της έχουν μικρή φυτρωτική ικανότητα και η φύτρωση τους γίνεται 2-4 εβδομάδες μετά τη σπορά. Η αύξηση της σε ύψος γίνεται πολύ αργά και φτάνει στο μέγιστο στην ηλικία των 40-60 ετών. Η διάρκεια ζωής της είναι από 300 ως 500 έτη.

== Σταθμολογικές απαιτήσεις ==
Η ελάτη είναι είδος [[σκιόφυτο]] και αντέχει σε σκίαση 50 με 100 έτη, ενώ, αν ελευθερωθεί, έχει τη δυνατότητα να αναπτύσσεται γρήγορα. Συναντάται σε εδάφη πλούσια σε οργανική ύλη και θρεπτικά συστατικά. Τα είδη της ελάτης απαντώνται στη [[ζώνη οξιάς-ελάτης]] και είναι προσαρμοσμένα στο ορεινό [[μεσογειακό κλίμα]].

== Κίνδυνοι και εχθροί ==
Είναι ευπαθής στους όψιμους παγετούς και στα χιόνια. Προσβάλλεται από τον [[ιξός|ιξό]] *(Viscum album)* και από σηψιρριζίες όπως Armelaria melea, Agrobacterium tumefaciens κλπ.
Επίσης δημιουργούνται προβλήματα από ζώα όπως τα [[γίδα|γίδια]], τα [[πρόβατο|πρόβατα]], το [[ζαρκάδι]] και ο [[σκίουρος]] που τρώει τους σπόρους των κουκουναριών. Επίσης καταναλώνονται από τις κάμπιες κάποιων [[λεπιδόπτερα|λεπιδόπτερων]].

== Σημειώσεις ==
<references />

== Βιβλιογραφία ==
Philips, Roger. Trees of North America and Europe, Random House, Inc., New York ISBN 0-394-50259-0, 1979.

== Εξωτερικοί σύνδεσμοι ==


*  [https://web.archive.org/web/20101215115221/http://www.conifers.org/pi/ab/index.htm *Abies''] at The Gymnosperm Database
*  Michael P. FRANKIS CONE COLLECTION: Abies at the Arboretum de Villardebelle—images of cones of selected species

Κατηγορία:Δασική οικολογία
Κατηγορία:Δενδροκομία
Κατηγορία:Δέντρα
Κατηγορία:Πευκοειδή
Κατηγορία:Γένη φυτών