Μπλε Ορδή

μικρογραφία|352x352εσ|Χάρτης της Χρυσής Ορδής με τα συστατικά της μέρη, συμπεριλαμβανομένης της Μπλε Ορδής (δυτικά), της Λευκής Ορδής (ανατολικά) και των Ρώσων υποτελών.

Η Μπλε **Ορδή** (μογγολικά: *Хөх орд / khökh ord*· ταταρικά: *Күк Урда / Kük Urda*) ήταν μία κρίσιμη διαίρεση της Μογγολικής αυτοκρατορίας, που ιδρύθηκε μετά το τέλος του Τζένγκις Χαν το 1227. Λειτουργώντας ως το ανατολικό τμήμα της διαιρεμένης Χρυσής Ορδής, ερχόταν σε αντίθεση με το δυτικό τμήμα της Λευκής Ορδής (βλ. το τουρκικό σύστημα μερών), ακολουθώντας την μογγολική και τουρκική παράδοση των βασικών χρωμάτων κατεύθυνσης.  

## Το πρόβλημα της αναγνώρισης του χρώματος των ορδών
Στην ιστοριογραφία, υπάρχουν αντιφατικές χρήσεις της χρωματικής ορολογίας στις μεσαιωνικές πηγές.

### Το ανατολικό τμήμα της Χρυσής Ορδής
Σύμφωνα με την παραδοσιακή άποψη στα ρωσικά χρονικά, η Μπλε Ορδή θεωρείται το ανατολικό τμήμα της Χρυσής Ορδής, το οποίο βρισκόταν σε υποταγή στα δυτικά, και το οποίο κυβερνιόταν από τους απογόνους του Ορντά Χαν.  Μετά τη διαμάχη διαδοχής της γραμμής του Μπατού τη δεκαετία του 1360, γνωστή ως οι «Μεγάλες Ταραχές», η εξουσία και των δύο τμημάτων της Χρυσής Ορδής πέρασε στους ανατολικούς Τζοτσίδες.

Σύμφωνα με τα ρωσικά χρονικά, η Μπλε Ορδή βρισκόταν ανατολικά του Βόλγα, και αναφέρεται δύο φορές: την πρώτη φορά σε σχέση με τις μεγάλες ταραχές, οι οποίες ολοκληρώθηκαν με την άνοδο στον θρόνο του Τοχταμίς («τσάρος από τη Μπλε Ορδή»), και τη δεύτερη με την εισβολή του Τιμούρ το 1395.
 

### Το δυτικό τμήμα της Χρυσής Ορδής
Σύμφωνα με τη λιγότερο δημοφιλή και εναλλακτική άποψη, η Μπλε Ορδή, αντίθετα, αντιστοιχεί στο δυτικό τμήμα της Χρυσής Ορδής (ulus [περιοχή] του Τζότσι).  Αυτή η άποψη βασίζεται στην κυριολεκτική μετακίνηση προς πληροφορίες της περσικής σύνθεσης του 15ου αι. "Mουνταχάμπ ατμ-ταβαρίχ-ναμού" του Mουίν αντ-Ντιν Νατανζί (στη σύγχρονη βιβλιογραφία εξακολουθεί να υπάρχει "από τον ανώνυμο συγγραφέα Iσκαντέρα"). Λέγεται μετά από μία ιστορία για τη διοίκηση της Χρυσής Ορδής από τον χαν Toκτά (βασ. 1291–1312 ) σε αυτό το έργο:

:[...]Στην ορδή: στον ισχυρό χαν, Τεμίρ Ακσάκ, από την Ανατολή, από τη Γαλάζια Ορδή, τη γη της Σαμαρκίσκιας, και η έλευσή του προκάλεσε μεγάλη σύγχυση και ανταρσία στους βοεβόδες της ορδής και στη Ρωσία. [...]Ούτε βασιλιάς, ούτε γιος βασιλιά ούτε η φυλή του υπήρχαν στους νογιάνους της, αλλά από τους απλούς φτωχούς ανθρώπους, τους κοινούς Τατάρους από τη Γαλάζια Ορδή, μέχρι τη Σιδερένια Πύλη.[4]

«Μετά από αυτόν, το ulus του Τζότσι χωρίστηκε σε δύο μέρη. Αυτά που σχετίζονται με την αριστερή πτέρυγα, δηλαδή τα όρια του ulug-ταγκά, του Σεκίζ-γιαγκατσά και του Kαραταλά μέχρι τα όρια του Tουγισένα, περιβάλλοντα του Τζεντ και του Μπαρχκεντά, επικυρώθηκαν μετά τους απογόνους του [Noγκάι], και άρχισαν να ονομάζονται από τους σουλτάνους της Λευκής Ορδής. Ωστόσο, η δεξιά πτέρυγα, η οποία περιλαμβάνει τους Ibir-Sibir, Russian, Libka, Ουκέκ, Mαντζάρ, Μπουλγκάρ, Bashgird και Srai-Berke, δόθηκε στους απογόνους [Tokhta], και τους ονόμασαν σουλτάνους της Blue Horde. 

Ωστόσο, όπως έδειξαν οι σύγχρονες μελέτες, πιθανότατα ερμηνεύονται λανθασμένα, καθώς στην περσική παράδοση τα μπλε και τα λευκά χρώματα υποδηλώνουν τις αντίθετες όψεις του φωτός, σε σύγκριση με την τουρκική και τη μογγολική.

### Ένα από τα μέρη του ανατολικού τμήματος της Χρυσής Ορδής
Στο Καζακστάν, αυτή η συμβατική άποψη είναι η τρίτη, σύμφωνα με την οποία η διαίρεση σε Λευκές και Μπλε Ορδές αφορά μόνο το ανατολικό τμήμα του ulus (επικράτειας) των Τζοτσιδών. Συνεπώς, η Μπλε Ορδή νοείται ως παράρτημα του Σιμπάν, ενός άλλου γιου του Τζότσι, που βρίσκεται ανάμεσα στη δεξιά πτέρυγα της Χρυσής ορδής και την ορδή του Ορντά Χαν (στο έδαφος του σύγχρονου δυτικού Καζακστάν). 

## Η ίδρυση
Ο Μπατού Χαν ουσιαστικά ίδρυσε τη Γαλάζια Ορδή μετά την αποχώρησή του από την Ευρώπη το 1242, και μέχρι το 1245 το Σαράι, η πρωτεύουσα της Μπλε Ορδής, είχε ιδρυθεί στον κάτω Βόλγα . Ταυτόχρονα, τα ανατολικά εδάφη της Χρυσής Ορδής διοικούνταν από τον μεγαλύτερο αδελφό του Μπατού, τον Ορντά, και αυτά έγιναν γνωστά ως Λευκή Ορδή. Ο Μπατού διεκδίκησε τον έλεγχό του στα ρωσικά πριγκιπάτα, αφού λεηλάτησε τις πόλεις του Βλαντίμιρ το 1238 και του Κιέβου το 1240, αναγκάζοντάς τες να πληρώνουν ετήσιο φόρο υποτέλειας, και να αποδέχονται τους διορισμούς του ως πρίγκιπες.

## Ο χρυσός αιώνας
Η Μπλε Ορδή εκτεινόταν από τον ποταμό Ουράλη μέχρι τις εκβολές του Δούναβη και των Καρπαθίων. Απαίτησε φόρο υποτέλειας από τα περισσότερα ρωσικά πριγκιπάτα, και πραγματοποίησε επιδρομές μέχρι την Πολωνία δυτικά, και μέχρι το Ιράν και τη Βουλγαρία νότια.

Ξεκινώντας με τον προσηλυτισμό του Μπερκέ στο Ισλάμ, η Μπλε Ορδή σύναψε μία παραδοσιακή συμμαχία με τους Μαμελούκους της Αιγύπτου εναντίον του κοινού τους αντιπάλου, των Ιλχανιδών.

Από τη δεκαετία του 1280 έως το 1299 η Μπλε Ορδή βρισκόταν ουσιαστικά υπό τον έλεγχο δύο χαν, των νόμιμων χαν και του Νογκάι Χαν, ενός πολέμαρχου και βασιλοποιού, ο οποίος σύναψε συμμαχία με τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Ανδρόνικου Β΄ Παλαιολόγου και εισέβαλε σε χώρες που συνόρευαν με τη Μπλε Ορδή, ιδιαίτερα στα Βαλκάνια. Η υπεροχή των Νογκάι τερματίστηκε με την επικράτηση του νόμιμου χαν Τοκτά, και η Μπλε Ορδή έφθασε στο απόγειο της δύναμης και της ευημερίας της, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ουζμπέκ Χαν (Οζ Μπεγκ) και του γιου του Τζανί Μπεγκ στα μέσα του 14ου αι., όταν παρενέβη στις υποθέσεις τού υπό διάλυση Ιλχανάτου. &#x5B; *[[Βικιπαίδεια:Εκκρεμεί παραπομπή|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2023)">απαιτείται παραπομπή</span>]]* &#x5D;

## Η πτώση
Η Μπλε Ορδή παρέμεινε ισχυρή από την ίδρυσή της (γύρω στο 1240) μέχρι τη δεκαετία του 1350. Τα προβλήματα στα δυτικά της ορδής οδήγησαν στις τελικές απώλειες της Βλαχίας, της Δοβρουτσάς, της Μολδαβίας και της δυτικής Ουκρανίας, καθώς και των υποτελών πριγκιπάτων δυτικά του Κιέβου, χάνοντας αυτά τα εδάφη από τη Λιθουανία, αφού ηττήθηκε από τον στρατό της στη Μάχη των Μπλε Νερών το 1362, και την Πολωνία . Ο τέλοςος του Τζανί Μπεγκ οδήγησε τη Μπλε Ορδή σε έναν παρατεταμένο εμφύλιο πόλεμο, με τους παράλληλους χαν να πολεμούν μεταξύ τους, και να μην κατέχουν πραγματική εξουσία. Ταυτόχρονα ο Μαμάι έγινε ο βασιλιάς της Μπλε Ορδής. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Βασίλειος Α΄ της Μόσχας εκμεταλλεύτηκε τις εσωτερικές διαμάχες, και σταμάτησε να πληρώνει φόρο υποτέλειας στην Ορδή, αν και η Ορδή εξακολουθούσε να πραγματοποιεί κάποιες επιθέσεις στη Μόσχα, όπως μία επιδρομή το 1408. 

Μόνο με την έλευση του Τοχταμύς απομακρύνθηκαν οι σύγχρονοι χαν. Ένωσε τη Μπλε Ορδή με τη δική του Λευκή Ορδή και δημιούργησε τη Χρυσή Ορδή το 1380. Η Μπλε Ορδή συγχωνεύτηκε και με τις δύο άλλες ορδές, αλλά ποτέ δεν εξαφανίστηκε πραγματικά, μέχρι που τελικά η Χρυσή Ορδή ηττήθηκε.

## Σημειώσεις και αναφορές


## Επιπλέον ανάγνωση
* Μπόρις Γκρέκοφ και Αλεξάντερ Γιακουμπόφσκι, « Η Χρυσή Ορδή και η Πτώση της ».
* Τζορτζ Βερνάντσκι, « *Οι Μογγόλοι και η Ρωσία* ».

## Δείτε επίσης
* Μογγολική εισβολή στην Ευρώπη
* Φτερά της Χρυσής Ορδής
* Κατάλογος χανών της Χρυσής Ορδής

Κατηγορία:Νομαδικές ομάδες στην Ευρασία
Κατηγορία:Ιστορία των Τουρκικών φύλων
Κατηγορία:Μογγολική Αυτοκρατορία
Κατηγορία:Χρυσή Ορδή
Κατηγορία:Μπορτζίγκιν