Κατάλογος αποδεκτών Βραβείου Νόμπελ Ειρήνης

thumb|Το Νορβηγικό Ινστιτούτο Νόμπελ επικουρεί τη Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ στην επιλογή των παραληπτών του Βραβείου Νόμπελ Ειρήνης και στη διοργάνωση της ετήσιας απονομής στο Όσλο.

Η Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ απονέμει ετησίως το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης «στο πρόσωπο που θα έχει κάνει την περισσότερη ή την καλύτερη εργασία για την αδελφοσύνη μεταξύ των εθνών, για την κατάργηση ή τη μείωση των μόνιμων στρατών και για τη διεξαγωγή και την προώθηση συνεδρίων ειρήνης». Όπως ορίζεται από τη διαθήκη του Άλφρεντ Νόμπελ, το βραβείο διοικείται από τη Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ και απονέμεται από μια πενταμελή επιτροπή που εκλέγεται από το Κοινοβούλιο της Νορβηγίας.

Κάθε παραλήπτης λαμβάνει ένα μετάλλιο, ένα δίπλωμα και ένα χρηματικό έπαθλο (το ύψος του οποίου ποικίλλει ανά τα έτη). Είναι ένα από τα πέντε βραβεία που θεσπίστηκαν με τη διαθήκη του 1895 του Άλφρεντ Νόμπελ (ο οποίος πέθανε το 1896), και απονέμονται για εξαιρετική συνεισφορά στη χημεία, τη φυσική, τη λογοτεχνία, τη φυσιολογία ή ιατρική.

## Επισκόπηση
Το Βραβείο Ειρήνης παρουσιάζεται ετησίως στο Όσλο, παρουσία του Βασιλιά της Νορβηγίας, στις 10 Δεκεμβρίου, την επέτειο του θανάτου του Νόμπελ, και είναι το μόνο Βραβείο Νόμπελ που δεν απονέμεται στη Στοκχόλμη. Σε αντίθεση με τα άλλα βραβεία, το Βραβείο Ειρήνης απονέμεται περιστασιακά σε οργανισμό (όπως η Διεθνής Επιτροπή Ερυθρού Σταυρού, η οποία το έχει λάβει τρεις φορές) αντί σε άτομο.

Το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης απονεμήθηκε για πρώτη φορά το 1901 στον Φρεντερίκ Πασσύ και τον Ερρίκος Ντυνάν, οι οποίοι μοιράστηκαν ένα βραβείο 150.782 σουηδικών κορονών (ίσο με 7.731.004 κορόνες το 2008), και πιο πρόσφατα το 2025 στη Μαρία Κορίνα Ματσάδο.

Ο Λάινους Πόλινγκ, ο βραβευμένος με Νόμπελ Ειρήνης το 1962, είναι το μόνο άτομο που του έχουν απονεμηθεί δύο μη κοινά Βραβεία Νόμπελ· είχε κερδίσει το Βραβείο Νόμπελ Χημείας το 1954.

Σε ηλικία 17 ετών, η Μαλάλα Γιουσαφζάι, η παραλήπτρια του 2014, είναι η νεότερη στην οποία έχει απονεμηθεί το Βραβείο Ειρήνης.

Η πρώτη γυναίκα που έλαβε Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης ήταν η Μπέρτα φον Ζούτνερ το 1905. Από τους 113 μεμονωμένους κατόχους του Βραβείου Νόμπελ Ειρήνης, οι 20 ήταν γυναίκες.

Η Διεθνής Επιτροπή Ερυθρού Σταυρού έχει λάβει τα περισσότερα Βραβεία Νόμπελ Ειρήνης, έχοντας τιμηθεί με το Βραβείο τρεις φορές για το ανθρωπιστικό της έργο.

Πέντε κάτοχοι του Βραβείου Νόμπελ Ειρήνης ήταν υπό κράτηση κατά τη στιγμή της βράβευσής τους: ο Καρλ φον Οσιέτσκι (το 1935), η Αούνγκ Σαν Σου Κι (το 1991), ο Λιου Σιαομπό (το 2010), ο Αλές Μπιαλιάτσκι (το 2022) και η Ναργκές Μοχαμαντί (το 2023).

## Βραβευθέντες
Ως το 2025, το Βραβείο Ειρήνης έχει απονεμηθεί σε 114 άτομα και 28 οργανισμούς. Είκοσι μία γυναίκες έχουν κερδίσει το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης, περισσότερες από οποιοδήποτε άλλο Βραβείο Νόμπελ. Μόνο δύο αποδέκτες έχουν κερδίσει πολλαπλά Βραβεία Ειρήνης: η Διεθνής Επιτροπή Ερυθρού Σταυρού έχει κερδίσει τρεις φορές (1917, 1944 και 1963) και η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες έχει κερδίσει δύο φορές (1954 και 1981). Υπήρξαν 19 έτη κατά τα οποία το Βραβείο Ειρήνης δεν απονεμήθηκε.

## Σημειώσεις

: Οι ακόλουθοι βραβευθέντες τιμήθηκαν όλοι με τα αντίστοιχα βραβεία τους με καθυστέρηση ενός έτους, επειδή η Επιτροπή αποφάσισε ότι καμία από τις υποψηφιότητες κατά το έτος στο οποίο αναφέρονται ως βραβευθέντες δεν πληρούσε τα κριτήρια της διαθήκης του Νόμπελ. Σύμφωνα με τους κανόνες της, η Επιτροπή ανέβαλε την απονομή των βραβείων μέχρι το επόμενο έτος, αν και απονεμήθηκαν ως το βραβείο του προηγούμενου έτους:
::Έλιχου Ρουτ (1912), Γούντροου Ουίλσον (1919),  Όστεν Τσάμπερλεν (1925), Τσαρλς Ντόους (1925), Φράνκ Μπιλινγκς Κέλογκ (1929), Νόρμαν Έιντζελ (1933), Καρλ φον Οσιέτσκι (1935), Διεθνής Επιτροπή Ερυθρού Σταυρού (1944), Άλμπερτ Σβάιτσερ (1952), Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (1954), Άλμπερτ Λουτούλι (1960), Λάινους Πόλινγκ (1962)
: Το βραβείο του Καρλ φον Οσιέτσκι απονεμήθηκε *ερήμην* επειδή ήταν φυλακισμένος και η κυβέρνηση της Γερμανίας του αρνήθηκε την έκδοση διαβατηρίου.
: Το βραβείο του Νταγκ Χάμαρσκελντ απονεμήθηκε μετά θάνατον.
: Το βραβείο του Χένρι Κίσινγκερ απονεμήθηκε *ερήμην* επειδή δεν ήθελε να γίνει στόχος αντιπολεμικών διαδηλωτών.
: Ο Λε Ντουκ Θο αρνήθηκε να αποδεχθεί το βραβείο.
: Το βραβείο του Αντρέι Ζαχάρωφ απονεμήθηκε *ερήμην* επειδή η κυβέρνηση της Σοβιετικής Ένωσης του αρνήθηκε την έκδοση διαβατηρίου.
: Το βραβείο του Λεχ Βαλέσα απονεμήθηκε *ερήμην* επειδή η κυβέρνηση της Πολωνίας του αρνήθηκε την έκδοση διαβατηρίου.
: Το βραβείο της Αούνγκ Σαν Σου Κι απονεμήθηκε *ερήμην* επειδή κρατούνταν αιχμάλωτη από την κυβέρνηση της Μιανμάρ. Μετά την απελευθέρωσή της από τον κατ' οίκον περιορισμό και την εκλογή της στο Pyithu Hluttaw, η Σου Κι αποδέχθηκε το βραβείο της αυτοπροσώπως στις 16 Ιουνίου 2012.
: Το βραβείο του Λιου Σιαομπό απονεμήθηκε *ερήμην* επειδή ήταν φυλακισμένος στην Κίνα.
: Το βραβείο του Αλές Μπιαλιάτσκι απονεμήθηκε *ερήμην* επειδή ήταν φυλακισμένος στη Λευκορωσία.
: Το βραβείο της Ναργκίς Μοχαμαντί απονεμήθηκε *ερήμην* επειδή ήταν φυλακισμένη στο Ιράν.
: Η Ματσάδο έδωσε το μετάλλιό της στον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, αν και αυτό δεν αναγνωρίζεται καθώς «ένα Βραβείο Νόμπελ δεν μπορεί ούτε να ανακληθεί, ούτε να μοιραστεί, ούτε να μεταβιβαστεί σε άλλους. Από τη στιγμή που γίνεται η ανακοίνωση, η απόφαση ισχύει για πάντα».

## Παραπομπές