Παμφάγο

[μικρογραφία|Παραδείγματα παμφάγων. Από αριστερά προς τα δεξιά: [άνθρωπος, σκύλος, χοίρος, γατόψαρο, αμερικανικό κοράκι, μυρμήγκι κρέατος.]]
[μικρογραφία|Μεταξύ των πτηνών, η [κουρούνα είναι ένα τυπικό παμφάγο.]]
**Παμφάγο** είναι ένα ζώο που καταναλώνει τακτικά σημαντικές ποσότητες τόσο φυτικής όσο και ζωικής ύλης. Λαμβάνοντας ενέργεια και θρεπτικά συστατικά από φυτική και ζωική ύλη, τα παμφάγα χωνεύουν τους υδατάνθρακες, τις πρωτεΐνες, τα λίπη και τις ίνες, και μεταβολίζουν τα θρεπτικά συστατικά και την ενέργεια των απορροφούμενων πηγών. Συχνά, έχουν την ικανότητα να συμπεριλαμβάνουν τροφικές πηγές όπως τα φύκια, οι μύκητες και τα βακτήρια στη διατροφή τους.

Τα παμφάγα προέρχονται από διαφορετικά υπόβαθρα που συχνά εξελίσσονται ανεξάρτητα από εξελιγμένες δυνατότητες κατανάλωσης. Για παράδειγμα, οι σκύλοι εξελίχθηκαν από πρωταρχικά σαρκοφάγοι οργανισμοί (σαρκοφάγα), ενώ οι χοίροι εξελίχθηκαν από πρωταρχικά φυτοφάγοι οργανισμοί (αρτιοδάκτυλα). Παρ΄ όλα αυτά, φυσικά χαρακτηριστικά όπως η οδοντική μορφολογία μπορεί να είναι αξιόπιστοι δείκτες διατροφής σε θηλαστικά, με τέτοια μορφολογική προσαρμογή να έχει παρατηρηθεί σε αρκούδες.

Η ποικιλία των διαφορετικών ζώων που ταξινομούνται ως παμφάγα μπορεί να τοποθετηθεί σε περαιτέρω υποκατηγορίες ανάλογα με τις διατροφικές συμπεριφορές τους. Τα καρποφάγα περιλαμβάνουν τον καζουάριο, τον ουρακοτάγκο και το αφρικανικό γκρίζο παπαγάλο, τα εντομοφάγα περιλαμβάνουν το χελιδόνι και ροζ αρμαντίλο, και τα σποροφάγα περιλαμβάνουν τις σπιζίδες και το ποντίκι.

Όλα αυτά τα ζώα είναι παμφάγα, αλλά εξακολουθούν να ταξινομούνται με ειδικούς όρους όσον αφορά τη συμπεριφορά τους και την προτιμώμενη διατροφή. Το ότι είναι παμφάγαδίνει σε αυτά τα ζώα μεγαλύτερη διατροφική ασφάλεια σε αγχωτικές περιόδους ή καθιστά δυνατή τη ζωή σε λιγότερο συνεπή περιβάλλοντα.

## Ταξινόμηση, αντιφάσεις και δυσκολίες
Αν και τα σαρκοφάγα είναι μία τάξη για την ταξινόμηση των ειδών, δεν υπάρχει τέτοιο ισοδύναμο για τα παμφάγα, καθώς τα παμφάγα είναι ευρέως διαδεδομένα σε πολλούς ταξινομικούς κλάδους. Ο τάξη των σαρκοφάγων δεν περιλαμβάνει όλα τα κραετοφάγα είδη και δεν είναι όλα τα είδη της τάξης των σαρκοφάγων κραετοφάγα. Είναι κοινό να βρεθεί φυσιολογικά σαρκοφάγο που καταναλώνει υλικά από φυτά ή φυσιολογικά χορτοφάγα που καταναλώσουν υλικό από ζώα, π.χ. γάτες που τρώνε χορτάρι και ελάφια που τρώνε πτηνά. Από τη συμπεριφοριακή πλευρά, αυτό θα τα έκανε παμφάγα, αλλά από τη φυσιολογική άποψη, αυτό μπορεί να οφείλεται στη ζωοφαρμακογνωσία. Από φυσιολογική άποψη, τα ζώα πρέπει να μπορούν να λαμβάνουν τόσο ενέργεια όσο και θρεπτικά συστατικά από φυτικά και ζωικά υλικά για να θεωρούνται παμφάγα. Έτσι, τα ζώα αυτά μπορούν ακόμη να ταξινομηθούν ως σαρκοφάγα και φυτοφάγα όταν λαμβάνουν μόνο θρεπτικά συστατικά από υλικά που προέρχονται από πηγές που δεν συμπληρώνουν την ταξινόμησή τους. Για παράδειγμα, είναι καλά τεκμηριωμένο ότι ζώα όπως οι καμηλοπαρδάλεις, οι καμήλες και βοοειδή θα φάνε οστά, κατά προτίμηση ξηρά οστά, για συγκεκριμένα μεταλλικά στοιχεία και θρεπτικά συστατικά. Οι αιλουρίνες, οι οποίες συνήθως θεωρούνται υποχρεωτικά σαρκοφάγα, τρώνε περιστασιακά χορτάρι για να αναμασήσουν δύσπεπτα υλικά (π.χ. μαλλιά, οστά), βοηθούν στην παραγωγή αιμοσφαιρίνης και ως καθαρτικό.

Περιστασιακά, διαπιστώνεται ότι τα ζώα που ιστορικά ταξινομούνται ως σαρκοφάγα μπορεί σκόπιμα να τρώνε φυτικό υλικό. Για παράδειγμα, το 2013, θεωρήθηκε ότι οι αμερικανικοί αλιγάτορες (*Alligator mississippiensis*) μπορεί να είναι φυσιολογικά παμφάγοι αφού διεξήχθησαν έρευνες για το γιατί τρώνε κατά καιρούς φρούτα. Υποστηρίχθηκε ότι οι αλιγάτορες πιθανότατα έτρωγαν φρούτα τόσο τυχαία όσο και σκόπιμα.

Τα «παμφάγα κύκλου ζωής» είναι μια εξειδικευμένη ταξινόμηση που δίνεται σε οργανισμούς που αλλάζουν τις διατροφικές τους συνήθειες κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους. Μερικά είδη, όπως τα υδρόβια πτηνά βοσκής όπως οι χήνες, είναι γνωστό ότι τρώνε κυρίως ζωικό ιστό σε ένα στάδιο της ζωής τους, αλλά φυτική ύλη σε άλλο. Το ίδιο ισχύει και για πολλά έντομα, όπως οι κατσαρίδες της οικογένειας Μηλοΐδες, τα οποία αρχίζουν με την κατανάλωση ζωικού ιστού ως προνύμφες, αλλά μετατρέπονται σε κατανάλωση φυτικής ύλης μετά την ωριμότητά τους. Παρόμοια, πολλά είδη κουνουπιών στην πρώιμη ζωή τρώνε φυτά, αλλά καθώς ωριμάζουν, τα αρσενικά συνεχίζουν να τρώνε φυτική ύλη και νέκταρ ενώ τα θηλυκά τρώνε επίσης αίμα για να αναπαραχθούν αποτελεσματικά.

## Παμφάγα είδη

### Γενικά
Αν και υπάρχουν περιπτώσεις φυτοφάγων που τρώνε κρέας και σαρκοφάγων που καταναλώνουν φυτική ύλη, η ταξινόμηση «παμφάγο» αναφέρεται στην προσαρμογή και στην κύρια πηγή τροφής του είδους γενικά, οπότε αυτές οι εξαιρέσεις δεν κάνουν ούτε τα μεμονωμένα ζώα ούτε το είδος στο σύνολό του παμφάγο. Για να θεωρηθεί η έννοια του «παμφάγου» ως επιστημονική ταξινόμηση, θα πρέπει να εξεταστεί ένα σαφές σύνολο μετρήσιμων και σχετικών κριτηρίων για να διαχωριστεί μεταξύ ενός «παμφάγου» και άλλων κατηγοριών, π.χ. σαρκοφάγο, φυλλοφάγο και πτωματοφάγο. Μερικοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι η εξέλιξη οποιουδήποτε είδους από φυτοφάγο σε σαρκοφάγο ή από σαρκοφάγο σε φυτοφάγο θα ήταν σπάνια εκτός από ένα ενδιάμεσο στάδιο παμφαγίας.

### Παμφάγα θηλαστικά
Διάφορα θηλαστικά είναι παμφάγα στη φύση, όπως είδη ανθρωπίδων, χοίρων, ασβών, αρκούδων, αλεπούδων, κοάτι, μοσχογαλών, σκαντζόχοιρων, οπόσουμ, μεφίτιδων, βραδύποδων, σκίουρων, ρακούν, ταμίες, ποντίκια, χάμστερ και αρουραίοι.
μικρογραφία|Τα περισσότερα είδη αρκούδων είναι παμφάγα.
Τα περισσότερα είδη αρκούδων είναι παμφάγα, αλλά οι μεμονωμένες δίαιτες μπορούν να κυμαίνονται από σχεδόν αποκλειστικά φυτοφαγικές (υποσαρκοφάγο) έως σχεδόν αποκλειστικώς σαρκοφαγικές (υπερσαρκοφάγο), ανάλογα με τις πηγές τροφίμων που είναι διαθέσιμες τοπικά και εποχικά. Οι πολικές αρκούδες ταξινομούνται ως σαρκοφάγα, τόσο ταξινομικά (είναι στην ταξινομική βαθμίδα των σαρκοφάγων), όσο και συμπεριφοριακά (συντηρούνται σε μεγάλο βαθμό σε σαρκοφαγική διατροφή). Ανάλογα με το είδος της αρκούδας, γενικά υπάρχει προτίμηση για μια κατηγορία τροφίμων, καθώς τα φυτά και τα ζώα χωνεύονται διαφορετικά. Οι κύνες, συμπεριλαμβανομένων των γκρίζων λύκων, των σκύλων, των ντίνγκο και των κογιότ, τρώνε κάποια φυτική ύλη, αλλά έχουν γενικά προτίμηση και είναι εξελικτικά προσανατολισμένα προς το κρέας. Ωστόσο, ο χαιτοφόρος λύκος είναι ένας κύνας που η διατροφή του αποτελείται φυσικά από 50% φυτική ύλη.

Όπως και τα περισσότερα είδη των δενδρόβιων, οι σκίουροι είναι κυρίως σποροφάγοι, που συντηρούνται από φυτά και σπόρους. Ωστόσο, όπως σχεδόν όλα τα θηλαστικά, οι σκίουροι καταναλώνουν με λαχτάρα κάποια ζωική τροφή όταν είναι διαθέσιμη. Για παράδειγμα, ο αμερικανικός ανατολικός γκρι σκίουρος έχει εισαχθεί σε μέρη της Βρετανίας, της ηπειρωτικής Ευρώπης και της Νότιας Αφρικής. Η επίδραση του σε πληθυσμούς πτηνών που φωλιάζουν είναι συχνά σοβαρή λόγω της κατανάλωσης αυγών και νεοσσών.

### Άλλα είδη
Διάφορα πτηνά είναι παμφάγα, με διατροφές που ποικίλλουν από μούρα και νέκταρ μέχρι έντομα, σκουλήκια, ψάρια και μικρά τρωκτικά. Παραδείγματα περιλαμβάνουν γερανούς, καζουάριους, όρνιθες, κοράκια και συγγενείς κορακίδες, κέες, ραλλίδες και ρέες. Επιπλέον, ορισμένες σαύρες (όπως η *Microlophus albemarlensis*), χελώνιες, ψάρια (όπως τα πιράνχας και τα γατόψαρα) και ασπόνδυλα είναι παμφάγα.

Πολύ συχνά, τα ζώα που είναι κυρίως φυτοφάγα τρώνε με ανυπομονησία μικρές ποσότητες ζωικής τροφής όταν θα είναι διαθέσιμες. Αν και αυτό είναι ασήμαντο τον περισσότερο χρόνο, τα παμφάγα ή τα φυτοφάγα πτηνά, όπως τα σπουργίτια, συχνά θρέφουν τους νεοσσούς τους με έντομα αφού η τροφή είναι η πιο απαραίτητη για την ανάπτυξη. Με προσεκτική εξέταση φαίνεται ότι τα πτηνά που τρέφονται με νέκταρ, όπως οι νεκταρινιίδες, βασίζονται στα μυρμήγκια και άλλα έντομα που βρίσκονται στα λουλούδια, όχι για πλούσια προσφορά πρωτεΐνης, αλλά για βασικά θρεπτικά συστατικά όπως κοβάλτιο/βιταμίνη Β12, τα οποία λείπουν από το νέκταρ. Ομοίως, οι μαϊμούδες πολλών ειδών τρώνε σκουληκιασμένα φρούτα, μερικές φορές με σαφή προτίμηση σε σχέση με τα καλά φρούτα. Το πότε πρέπει να υπάρξει αναφορά σε τέτοια ζώα ως παμφάγα ή μη, είναι θέμα περιεχομένου και έμφασης, και όχι ορισμού.

## Παραπομπές


Κατηγορία:Ζώα ανά διατροφική συμπεριφορά
Κατηγορία:Ηθολογία