Γερμανόφωνη λογοτεχνία του 20ού αιώνα

[μικρογραφία|274x274εσ|[Τόμας Μαν (1875- 1955)]]Η **γερμανόφωνη λογοτεχνία του 20ού αιώνα** είναι περίοδος της γερμανικής λογοτεχνίας που αντανακλά την κοινωνική, πνευματική και πολιτική αβεβαιότητα του αιώνα καθώς και τις πολιτισμικές και γεωπολιτικές αλλαγές της Γερμανίας. Γύρω στα τέλη του αιώνα, τα νέα επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα, η έντονη εκβιομηχάνιση και αστικοποίηση δημιούργησαν μια αποκαλυπτική διάθεση συνοδευόμενη από φόβο, απαισιοδοξία και κατάθλιψη. Σημαντικά γεγονότα όπως ο Α' Παγκόσμιος πόλεμος, η άνοδος του Ναζισμού κατά τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης και η κατάληψη της εξουσίας από τους Ναζί είχαν βαθύ αντίκτυπο στη λογοτεχνία. Ο Β' Παγκόσμιος πόλεμος, το Ολοκαύτωμα, η Συμμαχική κατοχή της Γερμανίας και η δημιουργία δύο ξεχωριστών γερμανικών κρατών από το 1949 έως τη Γερμανική επανένωση καθόρισαν το πολιτικό και πολιτιστικό τοπίο κατά το δεύτερο μισό του αιώνα.

Στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα, οι συγγραφείς, αμφισβητώντας τις παγιωμένες αξίες, υπό την επίδραση των Γάλλων συμβολιστών Σαρλ Μποντλαίρ, Στεφάν Μαλλαρμέ και Αρτύρ Ρεμπώ, απομακρύνθηκαν από τον ρεαλισμό και τον νατουραλισμό και τους παραδοσιακούς τρόπους γραφής και αναζήτησαν νέες μορφές έκφρασης: ο ιμπρεσιονισμός, ο συμβολισμός, η λογοτεχνία της παρακμής, και η γερμανική πρωτοπορία των αρχών του 20ού αιώνα - εξπρεσιονισμός, ντανταϊσμός, Νέα αντικειμενικότητα - σηματοδοτούν τα νέα ρεύματα της περιόδου, παράλληλα με παρόμοιες τάσεις στις εικαστικές τέχνες. Ο κατακερματισμός σε ποικίλα κινήματα που δεν ήταν ομοιογενή, η ταυτόχρονη ύπαρξη διαφόρων λογοτεχνικών ρευμάτων και ο πειραματισμός των συγγραφέων σε περισσότερα από ένα στυλ - καθώς η καριέρα πολλών εκτείνεται σε σχεδόν μισό αιώνα - καθιστούν δύσκολη την ταξινόμηση των  συγγραφέων και των έργων τους στις περισσότερες περιπτώσεις.

Μετά τον Β'ΠΠ, η λογοτεχνία των ερειπίων περιέγραψε έναν κόσμο που κατέρρευσε, τις φρικαλεότητες του πολέμου και τη δεινή θέση της χώρας και όσων επέστρεφαν στην πατρίδα τους. Η νέα γενιά συγγραφέων που αναδείχθηκε, στράφηκε στην κάλυψη των χαμένων εξελίξεων στην παγκόσμια λογοτεχνία. Η συνέχεια του μοντερνισμού και ο μεταμοντερνισμός είναι εμφανής στα έργα των σημαντικότερων συγγραφέων. Αντίθετα, η ανατολικογερμανική λογοτεχνία τέθηκε στην υπηρεσία της ανάπτυξης του νέου κοινωνικού οράματος με κυρίαρχο το ύφος του σοσιαλιστικού ρεαλισμού.

Εκτός από τα έργα Γερμανών συγγραφέων, περιλαμβάνονται συγγραφείς από την Ελβετία, την Αυστρία και την Τσεχία που έγραψαν στα γερμανικά.   

## Το πρώτο μισό του αιώνα

### Ιμπρεσιονισμός (1890 - 1914)
[μικρογραφία|222x222εσ|[Ρόμπερτ Βάλζερ (1878 - 1956) ]]
Από τα τέλη του 19ου αιώνα, η ιμπρεσιονιστική λογοτεχνία μοιράστηκε με τη ζωγραφική νέους τρόπους αίσθησης και αντίληψης της πραγματικότητας και συγχρόνως την απόρριψη της παραδοσιακής αφηγηματικής έκφρασης. Η ιμπρεσιονιστική γραφή επικεντρώθηκε στα προσωπικά συναισθήματα, τις σκέψεις, τις υποκειμενικές αντιδράσεις σε εξωτερικά γεγονότα, με έμφαση την αντιπαράθεση εντυπώσεων. Τον ιμπρεσιονισμό προσέγγισε η ''Νέα Βιέννη'', που συγκρότησε ο Χέρμαν Μπαρ επηρεασμένος από τη φροϋδική ψυχανάλυση και τις τάσεις της γαλλικής λογοτεχνίας, κίνημα που πειραματίστηκε με διάφορες μορφές του λογοτεχνικού μοντερνισμού. 

Οι ποιητές που επηρεάστηκαν περισσότερο ήταν ο Ντέτλεβ φον Λίλιενκρον, με νατουραλιστική ακόμη επίδραση, και οι λίγο μεταγενέστεροι Μαξ Ντάουτεντεϊ, Ρίχαρντ Ντέμελ, οι οποίοι ανέτρεψαν τις παραδοσιακές ποιητικές συμβάσεις και είχαν μεγάλη επιρροή πριν τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.  

Ο Ελβετός Ρόμπερτ Βάλζερ αναπτύσσει τα αντισυμβατικά, συχνά αινιγματικά έργα του: *[[Τα αδέλφια Τάννερ]]* (1907), *[[Ο παραγιός]]* (1908), και *[[Γιάκομπ φον Γκούντεν]]* (1909) με μοντερνιστική αφηγηματική προσέγγιση. 

Ο Πέτερ Άλτενμπεργκ έγραψε μικρά ποιητικά πεζά κείμενα που αποτυπώνουν ιμπρεσιονιστικά στιγμιότυπα - φευγαλέες εντυπώσεις, των οποίων ο χρόνος αφήγησης περιλαμβάνει συναντήσεις διάρκειας λίγων λεπτών.

### Συμβολισμός (1890-1920)
[μικρογραφία|235x235εσ|[Στέφαν Γκεόργκε (1868-1933)]]
Η λογοτεχνία των Συμβολιστών ήταν θεμελιωδώς αντιρεαλιστική, δεν περιέγραφε την πραγματικότητα ή τα κοινωνικά προβλήματα και δεν είχε πολιτικές ή ηθικές προθέσεις. Πηγή έμπνευσης για τα υποβλητικά έργα ήταν οι λέξεις και τα σύμβολα, ο συγγραφέας δημιουργεί έναν εξωπραγματικό φανταστικό κόσμο χρησιμοποιώντας σύμβολα που αποκρυπτογραφεί ο αναγνώστης. Τα έργα εκφράζουν συναισθήματα και ψυχικές καταστάσεις, διεισδύουν στην ουσία, εξερευνώντας το άγνωστο, τη μυστηριώδη πραγματικότητα, τους νέους ορίζοντες της γλώσσας. Ενστερνίζονται την αρχή *[[Η τέχνη για την τέχνη]]* που υπογραμμίζει ότι η τέχνη είναι επαρκής από μόνη της και δεν πρέπει να εξυπηρετεί κανέναν εξωτερικό σκοπό.[μικρογραφία|309x309px|[Ούγκο φον Χόφμανσταλ (1874-1929)]]Μεταξύ των ποιητών και συγγραφέων που επηρεάστηκαν από τον συμβολισμό σε κάποια περίοδο της καριέρας τους περιλαμβάνονται: 

* Ο Στέφαν Γκεόργκε, από τους σημαντικότερους ποιητές του γερμανικού συμβολισμού. Ο λυρισμός του εκφράζεται με νέους ορθογραφικούς κανόνες και χαρακτηρίζεται από μεταφορές, αναλογίες και ευαισθησία στο πνεύμα *[[Η τέχνη για την τέχνη]]*. Σταδιακά, η ποίησή του στράφηκε στο μεταφυσικό πεδίο και ασχολήθηκε όλο και περισσότερο με αποκαλυπτικά, εξπρεσιονιστικά και προφητικά-θρησκευτικά θέματα.  Άσκησε διαρκή επιρροή σε μεταγενέστερους ποιητές και διακρίθηκε επίσης ως πολιτιστικό σημείο αναφοράς για τη διάδοση των νέων ιδεών του συμβολισμού στη Γερμανία με πολιτιστικά περιοδικά και εκδοτικό οίκο.
[μικρογραφία|283x283εσ| [Ράινερ Μαρία Ρίλκε (1875-1926)]]

* Ο Ούγκο φον Χόφμανσταλ άρχισε να γράφει ποίηση σε νεαρή ηλικία. Θέματά του ήταν το εφήμερο και το πραγματικό, η σύνδεση της ζωής με τον ονειρικό κόσμο, η παρακμή της κοινωνίας. ''Η'' ''επιστολή του λόρδου Τσάντος'' (1902), βασικό κείμενο του γερμανικού μοντερνισμού, εξέφρασε τον σκεπτικισμό του για την ικανότητα της γλώσσας να εκφράσει την πραγματικότητα, τονίζοντας ότι η λογοτεχνική περιγραφή είναι ανεπαρκής να αποδώσει πλήρως το αίσθημα. Στη μέση περίοδο του, στράφηκε περισσότερο στο θέατρο. Το έργο του *Γιέντερμαν* (1911)*,* διασκευή της ηθικής αλληγορίας *[[Καθένας (Ηθική αλληγορία)|Καθένας]]* του 15ου αιώνα, από το 1920 παρουσιάζεται ετησίως στο Φεστιβάλ του Σάλτσμπουργκ, το οποίο ίδρυσε ο Χόφμανσταλ με τον σκηνοθέτη Μαξ Ράινχαρντ. Οι κωμωδίες του *[[Ο δύσκολος (Χόφμανσταλ)|Ο δύσκολος]]* και *[[Ο αδιάφθορος (Χόφμανσταλ)|Ο αδιάφθορος]],* τα μόνα έργα του που διαδραματίζονται στη σύγχρονη αυστριακή κοινωνία, αποτυπώνουν την παρακμή της αριστοκρατίας της εποχής. Το ενδιαφέρον του για την αρχαιοελληνική μυθολογία αποτυπώνεται σε έργα όπως *[[Ηλέκτρα (Στράους)|Ηλέκτρα]]*, *Ο Οιδίπους και η σφίγγα* κ.ά. Η μακροχρόνια συνεργασία του με τον Ρίχαρντ Στράους οδήγησε στη μελοποίηση λιμπρέτων του σε όπερες - *[[Ο Ιππότης με το Ρόδο]], [[Αριάδνη στη Νάξο (Στράους)|Αριάδνη στη Νάξο]], Η γυναίκα χωρίς σκιά, [[Αραμπέλα (όπερα)|Αραμπέλα]],* μεταξύ άλλων. 

* Ο Ράινερ Μαρία Ρίλκε, προσέγγισε το μοντέρνο αφηγηματικό ύφος σε ποιητικές συλλογές όπως *Το βιβλίο των ωρών*, τα *Σονέτα στον Ορφέα* και οι *Ελεγείες του Ντουίνο*, εκφράζοντας συναισθήματα μοναξιάς, απώλειας και θλίψης με συμβολιστική επανερμηνεία της πραγματικότητας και εξερεύνηση του ασυνείδητου. Το πεζογραφικό του έργο, *[[Το τραγούδι του έρωτα και του θανάτου του σημαιοφόρου Κρίστοφερ Ρίλκε]]* (1904) απέκτησε λατρευτικό χαρακτήρα, το μυθιστόρημα *[[Οι σημειώσεις του Μάλτε Λάουριτς Μπρίγκε|Οι σημειώσεις του Μάλτε Λάουριντς Μπρίγκε]]* (1910) απεικονίζει σε εξπρεσιονιστικό ύφος τη ζωή της σύγχρονης πόλης όπως την είδε ένας αποπροσανατολισμένος αφηγητής που προσπαθεί μάταια να αντιληφθεί την πραγματικότητα και ανακαλεί ιστορίες που άκουσε και διάβασε στα νιάτα του με θέμα τον έρωτα, τον φόβο της απόρριψης και την αναζήτηση του Θεού. Τα *[[Γράμματα σ' ένα νέο ποιητή]]* (1929) αποτελούν ένα εκπαιδευτικό και ποιητικό μάθημα.
* Ο Χέρμαν Έσσε (Νόμπελ λογοτεχνίας το 1946) με επιρροές που άντλησε από τον Χριστιανισμό αλλά και τις ινδουιστικές και βουδιστικές φιλοσοφίες, απεικόνισε τις δοκιμασίες μιας ψυχής διχασμένης μεταξύ του συμβατικού και του καλλιτεχνικού κόσμου, του θηλυκού και του αρσενικού, της λογικής και της ψευδαίσθησης. Τα έργα του - μεταξύ των οποίων *[[Κάτω από τον τροχό]]* (1906), *[[Ντέμιαν]]* (1919), *[[Σιντάρτα (μυθιστόρημα)|Σιντάρτα]]* (1927)*,* *[[Ο λύκος της στέπας]]* (1927) *-* περιγράφουν τον αγώνα του ατόμου για αυθεντικότητα και αυτογνωσία σε έναν κόσμο εχθρικό προς την ευαισθησία και την πνευματικότητα.

### Παρακμιακή λογοτεχνία
Η παρακμιακή λογοτεχνία είναι δύσκολο να διαχωριστεί από τον Συμβολισμό, στο βαθμό που η φθορά, τα όνειρα και ο θάνατος ήταν επίσης συμβολιστικά θέματα. Στα λογοτεχνικά μοτίβα που σχετίζονται με την παρακμή του ατόμου, του πολιτισμού και της κοινωνίας περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ο φόβος για το μέλλον, η απαισιοδοξία και το αίσθημα καταστροφής. Εκτός από τον Φρίντριχ Νίτσε - ο οποίος επέκρινε την παρακμή και αντιλαμβανόταν τη φιλοσοφία του ως αντίδραση σε αυτήν - οι βασικές ιδεολογικές παρορμήσεις του κινήματος προήλθαν κυρίως από τους απαισιόδοξους φιλοσόφους Άρτουρ Σοπενχάουερ, Τζάκομο Λεοπάρντι και Φίλιπ Μάινλεντερ. Οι ψυχαναλυτικές θεωρίες του Σίγκμουντ Φρόιντ εμφανίστηκαν ταυτόχρονα με τα σημαντικότερα έργα της Παρακμής.
* Ο Τόμας Μαν (Νόμπελ λογοτεχνίας το 1929) με επιρροές από τον συμβολισμό και τη λογοτεχνία της παρακμής, στα έργα του -  *[[Οι Μπούντενμπροκ|Μπούντενμπροκ]]* το πρώτο του μυθιστόρημα που περιέχει ήδη το θέμα της παρακμής στον υπότιτλο: *Η* *παρακμή μιας οικογένειας* (1901), *[[Θάνατος στη Βενετία (νουβέλα)|Θάνατος στη Βενετία]]* (1912), *[[Το μαγικό βουνό]]* (1924), *[[Ο Μάριο και ο μάγος]]* (1930), *[[Δόκτωρ Φάουστους]]* (1947) - παρουσιάζει διάφορες πλευρές της εποχής του: το περιβάλλον της αστικής κοινωνίας, την πνευματική κατάπτωση, τη γερμανική νοοτροπία στα χρόνια του ναζισμού, την καταρρέουσα πραγματικότητα, διερευνώντας σύνθετα κοινωνικά και ψυχολογικά θέματα.
[μικρογραφία|[Άρτουρ Σνίτσλερ (1862 - 1931)|250x250εσ]]

* Ο Άρτουρ Σνίτσλερ, πεζογράφος και θεατρικός συγγραφέας, έγραψε ψυχολογικές νουβέλες και θεατρικά έργα στις αρχές του αιώνα. Τα θέματά του περιλάμβαναν το ασυνείδητο, τον ερωτισμό και την αποτυχία της αστικής ηθικής. Στα έργα του, μεταξύ των οποίων *[[Το ερωτικό γαϊτανάκι]]* (1897) που απαγορεύθηκε στη Βιέννη λόγω του προκλητικού θέματος, *[[Φυγή στο σκοτάδι]]* (1917), *[[Η δεσποινίς Έλζε]]* (1924) καταγγέλλει την επιπολαιότητα και τη μισαλλοδοξία της κοινωνίας της Βιέννης πριν το 1914. Περιέγραψε, σε παρακμιακή ατμόσφαιρα, τα προβλήματα των σχέσεων των ζευγαριών, χρησιμοποιώντας αναδρομές στο παρελθόν, ασυνείδητους συνειρμούς και παρορμήσεις. Το 1900, με τον *[[Ο ανθυπολοχαγός Γκουστλ|Ανθυπολοχαγό Γκουστλ]]* εισήγαγε τον εσωτερικό μονόλογο στην αυστριακή και γερμανόφωνη λογοτεχνία.

* Ο Έντουαρντ φον Κάιζερλινγκ αποτυπώνει με μελαγχολική ειρωνεία τα απαρχαιωμένα κοινωνικά ήθη και την παρακμή της βαλτικής γερμανικής αριστοκρατίας, που εξακολουθεί να είναι πλούσια αλλά ήδη γνωρίζει τη μη αναστρέψιμη πορεία της, με χαρακτηριστικό το μυθιστόρημα *[[Κύματα (μυθιστόρημα)|Κύματα]]* (1911).
[μικρογραφία|231x231εσ|[Γιόζεφ Ροτ (1894-1939)]]

* Ο Στέφαν Τσβάιχ, ένας από τους δημοφιλέστερους συγγραφείς παγκοσμίως, συνδύασε πειραματικές μορφές έκφρασης με παραδοσιακά αφηγηματικά μοτίβα και εμβάθυνε στην ψυχολογία των ηρώων του με εμφανή την επιρροή των φροϋδικών θεωριών: *[[Αμόκ (νουβέλα)|Αμόκ]]* (1922), *[[Εικοσιτέσσερις ώρες από τη ζωή μιας γυναίκας]]* (1927), *[[Η καταστροφή μιας καρδιάς]]* (1927), *[[Σκακιστική νουβέλα]]* (1941) κλ. Τα απομνημονεύματά του ''Ο'' ''κόσμος του χθες'' (1942), περιγράφουν τη βιεννέζικη κοινωνία κατά τα φθίνοντα χρόνια της Αυστροουγγαρίας υπό τον Φραγκίσκο Ιωσήφ Α' και έχουν χαρακτηριστεί ως το πιο διάσημο βιβλίο για την Αυτοκρατορία των Αψβούργων. 

* Ο Γιόζεφ Ροτ εκφράζει το συναίσθημα της απώλειας και του ξεριζωμού μετά τη διάλυση της Αυστροουγγαρίας.*[[Το εμβατήριο Ραντέτσκυ (μυθιστόρημα)|Το εμβατήριο Ραντέτσκυ]]* (1932) είναι ένα ρέκβιεμ για την Αυτοκρατορία των Αψβούργων μέσα από τη ζωή μιας οικογένειας. *[[Η κρύπτη των Καπουτσίνων (μυθιστόρημα)|Η κρύπτη των Καπουτσίνων]]* (1938) τελειώνει με την ανακοίνωση της προσάρτησης της Αυστρίας στο ναζιστικό καθεστώς. Άλλα διάσημα έργα του *[[Ο ιστός της αράχνης]]* (1923)*, [[Hotel Savoy (μυθιστόρημα)|Hotel Savoy]]* (1924), *[[Φυγή χωρίς τέλος]]* (1927), το μυθιστόρημα του για την εβραϊκή ζωή *[[Ιώβ (μυθιστόρημα)|Ιώβ]]*, *[[Ο θρύλος του Αγίου Πότη]]* (1939) εκφράζουν μια μελαγχολική νοσταλγία για τη ζωή στην Κεντρική Ευρώπη πριν από το 1914.

### Εξπρεσιονισμός (1910-1925)
*Δείτε επίσης: [[Λογοτεχνικός εξπρεσιονισμός]], [[Γερμανικός εξπρεσιονισμός]]*
[μικρογραφία|[Γκέοργκ Τρακλ (1887-1914)]]
Ο εξπρεσιονισμός στη λογοτεχνία προέκυψε ως διαμαρτυρία και εξέγερση, αντίδραση στον υλισμό, την εφησυχασμένη αστική ευημερία, την ταχεία τεχνολογική πρόοδο και εκβιομηχάνιση, την αστικοποίηση και την κυριαρχία της αστικής ηθικής στην ευρωπαϊκή κοινωνία πριν, κατά τη διάρκεια και μετά  τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. 

Η μεγαλούπολη ως καταστροφική δύναμη, ο πόλεμος, η αποσύνθεση, η σύγχυση, η απώλεια, η έκσταση, η τρέλα, ο έρωτας, τα συναισθήματα ήταν τα θέματα των Εξπρεσιονιστών, τα οποία αντιμετώπισαν με έναν έντονα υποκειμενικό και υπαρξιακό, εκρηκτικό τρόπο. Η πολιτική ύφεση, η εντατική εκβιομηχάνιση και, τέλος, τα προβλήματα της πόλης ήταν επαναλαμβανόμενα θέματα σε πολλά έργα. Η εξπρεσιονιστική γραφή επιδόθηκε σε πειραματισμούς, απέρριψε τα συμβατικά γλωσσικά και αφηγηματικά πρότυπα, εισάγοντας νέα πλαίσια για την κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και της κοινωνίας και χρησιμοποιώντας τις τεχνικές του μοντερνισμού.
[μικρογραφία|236x236εσ|[Γκέοργκ Χάιμ (1887-1912)]]
Μεταξύ των πιο αντιπροσωπευτικών εκπροσώπων αναφέρονται οι Γκέοργκ Τρακλ, Έλζε Λάσκερ-Σύλερ, Άουγκουστ Στραμ, Ερνστ Στάντλερ, Γκέοργκ Χάιμ, Γιάκομπ βαν Χόντις: *[[Το τέλος του κόσμου (Γιάκομπ βαν Χόντις)|Το τέλος του κόσμου]],* Χάινριχ Μαν: *[[Ο νομοταγής πολίτης]]* (1914) και στο θέατρο ο Φρανκ Βέντεκιντ, ο Γκέοργκ Κάιζερ, ο Ερνστ Τόλερ, ο Ερνστ Μπάρλαχ και ο Καρλ Στέρνχαϊμ. Επίσης: 

* Ο Γκότφριντ Μπεν, ξεκίνησε τη λογοτεχνική του καριέρα ως ποιητής με την εξπρεσιονιστική συλλογή *Το νεκροτομείο και άλλα ποιήματα* το 1912 όπου περιγράφει εικόνες και περιστατικά από ένα νεκροτομείο. Χρησιμοποιώντας την ιατρική του εμπειρία, ακόμη και με ιατρική ορολογία, απεικόνισε την ανθρωπότητα με νοσηρό τρόπο ως απλώς ένα ακόμη είδος ζώου που μαστίζεται από ασθένειες. Τα ποιήματα έγιναν δεκτά από κριτικούς και κοινό με σοκ και αποστροφή καθώς αναφέρονταν στη φυσική φθορά της σάρκας, το αίμα, τις ασθένειες και τον θάνατο.

* Ο Ρόμπερτ Μούζιλ ερευνά την αβεβαιότητα της εποχής του. Το πρώτο του μυθιστόρημα *[[Οι αναστατώσεις του οικότροφου Τέρλες]]* (1906) προφητεύει με διορατικότητα τον επερχόμενο φασισμό. Στο μυθιστόρημα *[[Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες]]* (1930-43) - ένα κατηγορητήριο για την κοινωνία που ασπάστηκε τον φασισμό - χρησιμοποιεί τεχνικές του μοντερνισμού, όπως τη ροή της συνείδησης, μοντάζ, δοκιμιακό στοχασμό ενσωματωμένο στην αφήγηση και πειραματικά οραματικά αποσπάσματα, για να διερευνήσει την προβληματική σχέση μεταξύ ατομικής συνείδησης και του σύγχρονου κόσμου που βιώνεται ως απειλή για την ατομική ταυτότητα. 
[μικρογραφία|240x240εσ|[Άλφρεντ Ντέμπλιν (1878-1957)]]

* Ο Χέρμαν Μπροχ αναλύει τη σύγκρουση του ατόμου με το κοινωνικό σύνολο και περιγράφει την κατάρρευση των αξιών στην εποχή του. Η διακειμενικότητα, η πολυεπίπεδη αφήγηση και η δύναμη του ποιητικού του συμβολισμού, καθιστούν την τριλογία του *[[Οι Υπνοβάτες (τριλογία)|Οι Υπνοβάτες]]* (1930–32) από τα επιδραστικότερα έργα του μοντερνισμού.

* O Άλφρεντ Ντέμπλιν, πολυγραφότατος συγγραφέας με μυθιστορήματα που κυμαίνονται από ιστορικά μυθιστορήματα έως επιστημονική φαντασία. Το μυθιστόρημά του *[[Μπερλίν, Αλεξάντερπλατς]]* (1929) σκιαγραφεί μια ζοφερή εικόνα της ζωής στη μεγαλούπολη εφαρμόζοντας πειραματικές λογοτεχνικές τεχνικές, όπως εναλλαγές οπτικής γωνίας, εσωτερικό μονόλογο και μοντάζ από άρθρα εφημερίδων, τραγούδια, ομιλίες, ραδιοφωνικές ανακοινώσεις κλ. που ανασυνθέτουν την ατμόσφαιρα της εποχής.
* Ο κριτικός Καρλ Κράους με το λογοτεχνικό περιοδικό του *Ο Πυρσός* προώθησε τον τομέα της σατιρικής δημοσιογραφίας, αποτελώντας τη λογοτεχνική και πολιτική συνείδηση της εποχής του. Το αντιπολεμικό θεατρικό έργο του *[[Οι τελευταίες μέρες της ανθρωπότητας]]* (1922) είναι χαρακτηριστικό του βιεννέζικου μοντερνισμού

[μικρογραφία|224x224εσ|[Φραντς Κάφκα (1883 - 1924)]]

* Ο Φραντς Κάφκα, ο σημαντικότερος εκπρόσωπος του Κύκλου της Πράγας έγραψε μυθιστορήματα όπως *[[Η Μεταμόρφωση (Φραντς Κάφκα)|Η Μεταμόρφωση]]* (1915), *[[Η Δίκη]]* ( 1925) και *[[Ο Πύργος]]* (1926) στα οποία περιγράφει το άτομο να συνθλίβεται από αβυσσαλέες δυνάμεις μέσα σε έναν κόσμο αγωνίας και άγχους. Οι χαρακτήρες του αισθάνονται απελπιστικά υποταγμένοι σε ανεξήγητες δυνάμεις που συνδέονται με πατριαρχικές κοινωνικές δομές και τον μηχανοποιημένο και γραφειοκρατικό σύγχρονο κόσμο. Η εσκεμμένη ασάφεια ως προς την ενοχή των ηρώων του και την αντίστασή τους συμβάλλει στις διαστάσεις του παραλογισμού του καφκικού κόσμου. Στα *Γράμματα στον πατέρα* (1919, δημοσιεύτηκε μετά θάνατον και ποτέ δεν παραδόθηκε στον πατέρα του), αποκαλύπτει το αυτοβιογραφικό υπόβαθρο της σύγκρουσης πατέρα-γιου που απεικόνισε σε πολλά έργα του, μια θεματική ανησυχία που μοιραζόταν με τους εξπρεσιονιστές.
* Αρκετοί άλλοι σημαντικοί γερμανόφωνοι λογοτέχνες της Πράγας έγραψαν επίσης σε εξπρεσιονιστικό ύφος, όπως ο Φραντς Βέρφελ: *[[Οι σαράντα μέρες του Μουζά Νταγκ]],* ο Γκούσταβ Μέιρινκ, συγγραφέας του μυθιστορήματος *[[Γκόλεμ (μυθιστόρημα)|Γκόλεμ]]* (1915), ο Λέο Περούτς (*[[Ο μαιτρ της Δευτέρας Παρουσίας]]*,1921, *[[Νύχτες κάτω από την πέτρινη γέφυρα]]*), ο Χέρμαν Ούνγκαρ, ο θεατρικός συγγραφέας Πάουλ Κόρνφελντ κ.ά..

### Ντανταϊσμός (1916-1921)
*Δείτε επίσης: [[Ντανταϊσμός]]*
μικρογραφία|''Ταυτόχρονη ανάγνωση μαύρου θορύβου''|195x195εσ
Ο Ντανταϊσμός δημιουργήθηκε στη Ζυρίχη το 1916 και προέκυψε ως διαμαρτυρία κατά της βαρβαρότητας του πολέμου. Χαρακτηρίζεται από εσκεμμένο παραλογισμό και απόρριψη των κυρίαρχων καλλιτεχνικών προτύπων, έντονη κριτική των συμβάσεων της εποχής, της καλλιτεχνικής αισθητικής, των πολιτικών ιδεολογιών. Ακόμη, απόρριψη της λογικής, έμφαση στον χλευασμό και το γκροτέσκο χιούμορ, απομυθοποίηση της γλώσσας, στοιχεία που επηρέασαν τον σουρεαλισμό.

Οι Ντανταϊστές δημιούργησαν αφίσες και φυλλάδια με την τεχνική του κολάζ και του φωτομοντάζ και αναζήτησαν νέες μορφές έκφρασης μέσω της ελευθερίας στη γλώσσα και την παραμόρφωση της σύνταξης. Διοργάνωναν επίσης ποιητικές και θεατρικές παραστάσεις στις οποίες κάθε ηθοποιός μιλούσε μόνος του, πέρα από κάθε θεατρικό και γραμματικό κανόνα.

Το Βερολίνο, η Κολωνία και το Αννόβερο ήταν σημαντικά ντανταϊστικά κέντρα. Με το κίνημα συνδέονται οι συγγραφείς Ούγκο Μπαλ, Κουρτ Σβίτερς Ρίχαρντ Χύλζενμπεκ, Ραούλ Χάουσμαν και Χανς Αρπ. 

### Νέα Αντικειμενικότητα (1918-1933)
[μικρογραφία| [Έριχ Μαρία Ρεμάρκ ]]
Οι συγγραφείς της Νέας Αντικειμενικότητας απομακρύνθηκαν από τους πειραματισμούς της εξπρεσιονιστικής γραφής και αναβίωσαν παραδοσιακές ρεαλιστικές μορφές αφήγησης. Απογοητευμένοι από την τραγική μεταπολεμική περίοδο στη Γερμανία, προσπάθησαν να αναπαραστήσουν την πραγματικότητα με οξύτητα και αποστασιοποιημένη περιγραφική διαύγεια. Τα έργα τους χαρακτηρίζονται από πολιτική και κοινωνική κριτική με στόχο την ευαισθητοποίηση του κοινού. Τα κείμενα συχνά ήταν γραμμένα σε στυλ ρεπορτάζ ή ντοκιμαντέρ. Η τεχνική του μοντάζ ήταν επίσης δημοφιλής με συνδυασμό διαφορετικών κειμένων: άρθρα εφημερίδων ή τραγούδια.
[μικρογραφία|203x203εσ|[Έντεν φον Χόρβατ (1901-1938)]]
Δημοφιλή θέματα ήταν η κοινωνική, πολιτική και οικονομική πραγματικότητα της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, οι συνέπειες του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, ο πληθωρισμός, η ανεργία, η εκβιομηχάνιση, η ανάπτυξη της τεχνολογίας και η παγκόσμια οικονομική κρίση του Μεσοπολέμου.

Μεταξύ των κύριων συγγραφέων στον τομέα της δραματουργίας, ήρθαν στο προσκήνιο συγγραφείς όπως ο Έντεν φον Χόρβατ με θεατρικά έργα (*[[Μπελβεντέρε (θεατρικό έργο)|Μπελβεντέρε]]*, *[[Ο Φίγκαρο παίρνει διαζύγιο]]*) και μυθιστορήματα (*[[Νιάτα χωρίς Θεό]],* *[[Ένα παιδί της εποχής μας]]),* η Μαριλουίζ Φλάισερ και κυρίως ο Μπέρτολτ Μπρεχτ, ο οποίος διαμόρφωσε το λεγόμενο *[[Επικό θέατρο]]* με έργα όπως το διάσημο *[[Η όπερα της πεντάρας|Η]]* *[[Η όπερα της πεντάρας|όπερα της πεντάρας]]* και συνεργάστηκε με τον σκηνοθέτη Έρβιν Πισκάτορ.    

Στην πεζογραφία, *[[Η υπόθεση του λοχία Γκρίσα]]* (1927) του  Άρνολντ Τσβάιχ, *[[Ουδέν νεώτερον από το Δυτικό Μέτωπο]]* (1929) του Έριχ Μαρία Ρεμάρκ και *[[Καταιγίδα από ατσάλι]]* (1920) του Ερνστ Γιούνγκερ είναι μαρτυρίες του πολέμου.  

Το *[[Και τώρα ανθρωπάκο; (μυθιστόρημα)|Και τώρα ανθρωπάκο;]]* (1932) του Χανς Φάλαντα περιγράφει τον αγώνα επιβίωσης των προλεταριοποιημένων μικροαστών λίγο πριν την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία και στο τελευταίο του μυθιστόρημα *[[Μόνος στο Βερολίνο]]* (1947) μια πραγματική αντιστασιακή ιστορία κατά του ναζιστικού καθεστώτος.  

Τα δοκίμια και τα ποιήματα του Κουρτ Τουχόλσκι σατιρίζουν την πολιτική και τον πολιτισμό της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, ασκώντας οξεία κριτική στη σύγχρονη κοινωνία. Τα έργα του Έριχ Κέστνερ συνδέουν το θέμα της μεγάλης πόλης με τη μοναξιά και την έλλειψη επικοινωνίας, στο *[[Φάμπιαν, η ιστορία ενός ηθικολόγου]]* αναφέρεται στην ανηθικότητα της εποχής. Ο Έμιλ Λούντβιχ ασχολήθηκε κυρίως με βιογραφίες. Ο Έγκον Κις από τους πρώτους ερευνητές δημοσιογράφους, εισήγαγε τη λογοτεχνία του ρεπορτάζ, με κείμενα γραμμένα σε δημοσιογραφικό ύφος. Ο Λίον Φόιχτβανγκερ έγραψε ιστορικά μυθιστορήματα και απεικόνισε τον αντισημιτισμό της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης ως αποτέλεσμα του φθόνου και της δυσαρέσκειας του πληθυσμού. 

Οι τάσεις του κινήματος της Νέας Αντικειμενικότητας είναι επίσης εμφανείς στα έργα πολλών άλλων συγγραφέων, όπως στα πρώτα μυθιστορήματα της Άννας Ζέγκερς και σε έργα του Τόμας Μαν στο οποία καταγγέλλουν τον ανερχόμενο ναζισμό. 

### Η ναζιστική εποχή και η λογοτεχνία της εξορίας  (1933-1945)
*Δείτε επίσης:  [[Καύσεις βιβλίων από τους Ναζί]], [[Γερμανόφωνη λογοτεχνία της εξορίας]]*

Στις 30 Ιανουαρίου 1933, οι Εθνικοσοσιαλιστές, με επικεφαλής τον Αδόλφο Χίτλερ, κατέλαβαν την εξουσία. Την ίδια χρονιά, οργανώθηκαν δημόσιες πυρπολήσεις βιβλίων που κρίθηκαν ακατάλληλα για το καθεστώς ως εκφυλισμένη τέχνη. Η ανεξάρτητη λογοτεχνία και η λογοτεχνική κριτική έπαψαν να υπάρχουν. Στην Αυστρία, αυτά τα γεγονότα συνέβησαν μετά την προσάρτηση της Αυστρίας το 1938 και στην Τσεχοσλοβακία μετά την εισβολή το 1939. Το καθεστώς απαιτούσε λογοτεχνία εμποτισμένη με εθνικιστική ιδεολογία, τη λεγόμενη «λογοτεχνία αίματος και χώματος», και ψυχαγωγική λογοτεχνία. Αντιφρονούντες αντιμετώπιζαν τη σύλληψη ή τον θάνατο αν δεν είχαν καταφέρει να δραπετεύσουν στην εξορία εγκαίρως.  

Περίπου 1.500 γερμανόφωνοι συγγραφείς κατέφυγαν στην εξορία, μεταξύ αυτών ήταν οι Τόμας Μαν, Χάινριχ Μαν, Κλάους Μαν, Άννα Ζέγκερς, Νέλλυ Ζαχς, Χάνα Άρεντ, Έλζε Λάσκερ-Σύλερ, Μπέρτολτ Μπρεχτ,  Άλφρεντ Ντέμπλιν, Χέρμαν Μπροχ, Γιόζεφ Ροτ, Φραντς Βέρφελ, Άρνολντ Τσβάιχ, Έριχ Μαρία Ρεμάρκ, Λίον Φόιχτβανγκερ, Ερνστ Τόλερ, Ερνστ Μπλοχ, Έγκον Κις, Έμιλ Λούντβιχ, Τέοντορ Κράμερ, Πέτερ Βάις και Μαξ Μπροντ. Άλλοι, όπως οι Ερνστ Βάις, Έγκον Φρίντελ, Βάλτερ Χάζενκλεβερ, Κουρτ Τουχόλσκι και Στέφαν Τσβάιχ αυτοκτόνησαν για να αποφύγουν τη σύλληψη ή στην εξορία. Πολλοί εξοντώθηκαν σε ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης όπως ο Πάουλ Κόρνφελντ, ο Γιάκομπ φαν Χόντις και ο Καρλ φον Οσιέτσκι, μεταξύ άλλων.

Κάποιοι συγγραφείς παρέμειναν στη χώρα, παρόλο που ανήκαν στην πνευματική αντιναζιστική αντιπολίτευση και υιοθέτησαν μια προσέγγιση «εσωτερικής μετανάστευσης». Μια τέτοια απόφαση, ωστόσο, σήμαινε σιωπή, έργα στο συρτάρι ή συγγραφή για μη πολιτικά θέματα. Οι συγγραφείς που παρέμειναν στη Ναζιστική Γερμανία ήταν μεταξύ άλλων οι Γκέρχαρτ Χάουπτμαν, Γκότφριντ Μπεν, Ερνστ Γιούνγκερ, Έριχ Κάστνερ, Γκέρχαρτ Χάουπτμαν, Χανς Φάλαντα και Βόλφγκανγκ Κέπεν.

Κέντρα γερμανικής λογοτεχνίας των μεταναστών εμφανίστηκαν σε πολλές χώρες, αρχικά στη Γαλλία και κυρίως στις ΗΠΑ και την Ελβετία. Μετά τον πόλεμο, πολλοί συγγραφείς παρέμειναν στο εξωτερικό, (π.χ., ο Ελίας Κανέτι μετανάστευσε από τη Βιέννη στο Λονδίνο το 1938 και έλαβε το βραβείο Νόμπελ το 1981 ως Βρετανός πολίτης) ενώ άλλοι επέστρεψαν μετά το 1945. 

## Η λογοτεχνία μετά το 1945
*Δείτε επίσης: [[Λογοτεχνία των ερειπίων]], [[Αποναζιστικοποίηση]], [[Ομάδα 47]]*

Στην περίοδο αμέσως μετά το 1945, η λογοτεχνία των ερειπίων περιέγραψε τις φρικαλεότητες του Β'ΠΠ και τη δεινή θέση όσων επέστρεφαν στην πατρίδα τους καθώς και τις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες της κατεστραμμένης Γερμανίας. Η δημιουργία δύο ξεχωριστών γερμανικών κρατών από το 1949 έως τη Γερμανική επανένωση το 1990 δημιούργησε διαφορετικές συνθήκες για την ανάπτυξη της λογοτεχνίας. Στις επόμενες ενότητες παρουσιάζονται ξεχωριστά η γερμανόφωνη λογοτεχνία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας, όπου η λογοτεχνία αφιερώθηκε σε μεγάλο βαθμό στην οικοδόμηση της κομμουνιστικής κοινωνίας, της Αυστρίας και της Ελβετίας. 

### Η λογοτεχνία των ερειπίων (1945-1950)
[μικρογραφία|251x251εσ|[Βόλφγκανγκ Μπόρχερτ (1921-1947)]]
Η λογοτεχνία των ερειπίων αναπτύχθηκε στη Γερμανία αμέσως μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου από το «σημείο μηδέν» από συγγραφείς που, μετά τη ναζιστική περίοδο, προσπάθησαν να δώσουν νέα πνοή στη γερμανική λογοτεχνία και να την οικοδομήσουν πάνω στα υλικά, ηθικά και πνευματικά ερείπια που άφησε πίσω του ο πόλεμος. Είναι η έκφραση μιας γενιάς που βίωσε τον πόλεμο και που ήθελε να ξεκινήσει από την αρχή, χωρίς όμως να ξεχνά. Αρκετά έργα παρουσιάζουν την τύχη βετεράνων στρατιωτών και αιχμαλώτων πολέμου που επιστρέφοντας στην πόλη τους βρέθηκαν σε έναν κόσμο που δεν είχε πλέον θέση γι' αυτούς.

Η εποχή ήταν βραχύβια: από το 1945 έως τις αρχές της δεκαετίας του 1950, όταν στη Γερμανία άρχισε η ανάκαμψη. Στη Δυτική Γερμανία, τα πρώτα σημάδια οικονομικής βελτίωσης ήταν ήδη εμφανή, εν μέρει χάρη στην αμερικανική βοήθεια, ενώ η Ανατολική Γερμανία απορροφήθηκε όλο και περισσότερο από τη σοβιετική σφαίρα επιρροής. Παρά τη σύντομη διάρκειά της, αποτέλεσε μια κομβική στιγμή για τον γερμανικό πολιτισμό στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, καθώς έθεσε τα θεμέλια για μια πολιτιστική αναγέννηση και διαμόρφωσε μια νέα γενιά διανοουμένων. Για πολλούς συμμετέχοντες σηματοδότησε την έναρξη της προσωπικής τους λογοτεχνικής καριέρας. 

Μεταξύ των πιο αντιπροσωπευτικών εκπροσώπων του κινήματος - που ωστόσο μόνο ένα μικρό μέρος των έργων τους εμπίπτει στη σύντομη περίοδο - περιλαμβάνονται οι Χάινριχ Μπελ (*[[Το τρένο ήρθε στην ώρα του]])*, Βόλφγκανγκ Μπόρχερτ (*[[Έξω από την πόρτα]], [[Το ψωμί (διήγημα)|Το ψωμί]]),* Γκύντερ Άιχ (*[[Απογραφή (ποίημα)|Απογραφή]]*), Χανς Βέρνερ Ρίχτερ (*[[Οι ηττημένοι]]*), Βόλφντιτριχ Σνούρε (*[[Η κηδεία (διήγημα)|Η κηδεία]]*) και ο σημαντικότερος μεταπολεμικός ποιητής Πάουλ Τσέλαν. 

### Λογοτεχνία στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας (1949-1990)
[μικρογραφία|[Χάινριχ Μπελ|Χάιριχ Μπελ (1917-1985)|206x206εσ]]
[μικρογραφία|285x285εσ|[Πάουλ Τσέλαν (1920-1970)]]
Το 1947 συγκροτήθηκε η Ομάδα 47 - στην οποία συμμετείχαν οι σημαντικότεροι συγγραφείς της περιόδου όπως οι  Χάιριχ Μπελ, Βόλφγκανγκ Μπόρχερτ και Γκύντερ Γκρας - με στόχο την ανοικοδόμηση της λογοτεχνικής σκηνής, τη συμβολή στην αποναζιστικοποίηση και την αποκατάσταση της θέσης της Γερμανίας στην παγκόσμια λογοτεχνία. Ως φόρουμ ανάγνωσης, χώρος συζήτησης και λογοτεχνικής κριτικής, με κοινωνικοπολιτικές αναφορές τόσο του πρόσφατου παρελθόντος όσο και του παρόντος, άσκησε σημαντική επιρροή στη Γερμανία μέχρι το 1967. Η ομάδα διευθύνθηκε από τους Χανς Βέρνερ Ρίχτερ, Άλφρεντ Άντερς (*[[Χειμερινός πόλεμος (μυθιστόρημα)|Χειμερινός πόλεμος]]*), Βολφντίτριχ Σνούρε και Βάλτερ Χέλερερ, οι οποίοι επικεντρώθηκαν σε θέματα εθνικής συνείδησης, διαχείρισης της μνήμης, συμφιλίωσης με το παρελθόν και ατομικής και συλλογικής ενοχής που απασχολούσαν ιδιαίτερα τη Γερμανία στις μεταπολεμικές δεκαετίες. Ο λογοτεχνικός μοντερνισμός, που είχε αναπτυχθεί στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα πριν απορριφθεί και καεί κατά τη ναζιστική εποχή, αναβίωσε στην Ομάδα 47. 

Ο Χάινριχ Μπελ (Νόμπελ 1972) στα πρώτα του μυθιστορήματα αναφέρεται στην καταστροφή και τα δεινά που προκάλεσε ο πόλεμος (*[[Πού ήσουν εσύ, Αδάμ; (μυθιστόρημα)|Πού ήσουν εσύ, Αδάμ;]]*). Στα μεταγενέστερα, αναλύει θέματα της μεταπολεμικής κοινωνίας, σατιρίζει την αστική ζωή και καταγγέλλει τα αυταρχικά καθεστώτα (*[[Η χαμένη τιμή της Καταρίνα Μπλουμ|Η χαμένη τιμή της Κατερίνας Μπλουμ]]*, 1974). 

Ο Μάρτιν Βάλζερ σκιαγράφησε ένα σύνθετο πορτρέτο της μεταπολεμικής δυτικογερμανικής κοινωνίας και απεικόνισε σατιρικά τη συντηρητική μεσαία τάξη με πεζογραφία (*[[Αφηνιασμένο άλογο (νουβέλα)|Αφηνιασμένο άλογο]])* και θεατρικά έργα (*[[Ο μαύρος κύκνος (θεατρικό έργο)|Ο μαύρος κύκνος]],* με φόντο τις δίκες του Άουσβιτς). [μικρογραφία|282x282εσ|[Γκύντερ Γκρας (1927–2015)]]Σημαντικοί ποιητές της μεταπολεμικής εποχής ήταν ο Γκύντερ Άιχ που ξεχώρισε με τον ρομαντικό μυστικισμό του, η Νέλι Ζαχς (Νόμπελ το 1966), με αναφορές στον εβραϊκό λαό, και ο Πάουλ Τσέλαν με τον βαθύ ερμητισμό του, όλοι έδωσαν έμφαση στη συλλογική ενοχή, την ηθική ευθύνη και την ανάγκη για πολιτική επίγνωση.  

Μετά το 1950, από τους γνωστότερους συγγραφείς είναι ο Ζίγκφριντ Λεντς (*[[Μάθημα Γερμανικών (μυθιστόρημα)|Μάθημα γερμανικών]], [[Το φαρόπλοιο (διήγημα)|Το φαρόπλοιο]]*), ο Βάλτερ Κεμπόβσκι με μαρτυρίες για τον πόλεμο (*[[Όλα για το τίποτα]]*) και 9 μυθιστορήματα στα *Γερμανικά χρονικά* του στα οποία αφηγείται την ιστορία της παρακμής της γερμανικής αστικής τάξης τον 20ό αιώνα και ο Χανς Νόσακ με μυθιστορήματα για τις φρικαλεότητες του Β' ΠΠ που μεταφέρει σε έναν μυθικό ονειρικό κόσμο και αυτοβιογραφικά έργα (*[[Νέκυια. Η αφήγηση ενός επιζώντος]], [[Η καταστροφή (Νόσακ)|Η καταστροφή]]).*  

Το 1959, ο Γκύντερ Γκρας (Νόμπελ 1999) με το *[[Το τενεκεδένιο ταμπούρλο]]* σηματοδότησε τη διεθνή αναγνώριση έργων της αναδυόμενης μεταπολεμικής γερμανικής λογοτεχνίας.  

Συγγραφείς εκφραστές του ύστερου μοντερνισμού είναι ο Βόλφγκανγκ Κέπεν (*[[Περιστέρια στη χλόη]], [[Θάνατος στη Ρώμη]]),* ο Ρορ Βολφ που επηρεάστηκαν από την τεχνική της ροής της συνείδησης του Τζέιμς Τζόις και το γαλλικό Νέο μυθιστόρημα, ο Άρνο Σμιτ (*[[Λεβιάθαν (Άρνο Σμιτ)|Λεβιάθαν]],* *[[Από τη ζωή ενός φαύνου]]*) εκφράζει την ευρύτερη υπαρξιακή κρίση ενός έθνους σε ερείπια και ανασυγκρότηση με καυστική κριτική του γερμανικού μικροαστισμού. Τα μυθιστορήματα και τα θεατρικά έργα του Βόλφγκανγκ Χίλντεσχαϊμερ ακολουθούν την παράδοση του θεάτρου του παράλογου (''Το'' ''τέλος ενός κόσμου'', *[[Τίνσετ (μυθιστόρημα)|Τίνσετ]]*). Ο Ούβε Γιόνσον - το 1959 διέφυγε από τη ΛΔΓ στη Δυτική Γερμανία - αναφέρθηκε στο πολιτισμικό χάσμα και τις σχέσεις μεταξύ της ανατολικογερμανικής και της δυτικογερμανικής κοινωνίας και εξέτασε θέματα μνήμης και ενοχής. Το έργο του *[[Επέτειοι: Από τη ζωή της Γκέσινε Κρέσπαλ|Επέτειοι]]* περιλαμβάνεται στα καλύτερα γερμανικά μυθιστορήματα του 20ού αιώνα.  

Η αντικουλτούρα της δεκαετίας του 1960, ο πόλεμος του Βιετνάμ και οι ταραχές του φοιτητικού κινήματος διαμαρτυρίας του 1968 έφεραν στο προσκήνιο πολιτικά θέματα διαμαρτυρίας όπως του Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ. Πολιτικά θεατρικά έργα με καταγγελτικό χαρακτήρα έγραψαν ο Πέτερ Βάις: (*[[Η ανάκριση (θεατρικό έργο)|Η ανάκριση]],*  *[[Η δολοφονία του Μαρά (Μαρά/ Σαντ)|Η δίωξη και δολοφονία του Ζαν-Πολ Μαρά]]),* ο Ρολφ Χόχουτ (*[[Ο Αντιπρόσωπος (θεατρικό έργο)|Ο Αντιπρόσωπος]]*) και ο Φραντς Ξάβερ Κρόετς με έργα επηρεασμένα από τον Μπρεχτ.[μικρογραφία|221x221εσ|[Ούβε Γιόνσον (1934-1984)]]Στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση στη δεκαετία του 1970 κινήθηκε η τάση *Νέα Υποκειμενικότητα*, μια λογοτεχνία που απέρριψε την πολιτική και στράφηκε σε ιδιωτικά θέματα, την καθημερινότητα και τις ανθρώπινες σχέσεις, όπως στα έργα της Γκαμπριέλε Βόμαν.

Τις τελευταίες δεκαετίες, αξιόλογα είναι τα έργα της *Ομάδας 61*, με έργα που απεικονίζουν τις κοινωνικές συνθήκες της εργατικής τάξης, με χαρακτηριστικούς εκπροσώπους τον Μαξ φον ντερ Γκριν και τον Γκύντερ Βάλραφ. 

Μετά τη δεκαετία του 1980, συγγραφείς με διεθνή επιτυχία ήταν ο Πάτρικ Ζίσκιντ με το μυθιστόρημα *[[Το άρωμα]]* και το θεατρικό έργο *[[Το κοντραμπάσο (θεατρικό έργο)|Το κοντραμπάσο]],* ο Μπέρνχαρντ Σλινκ: *[[Διαβάζοντας στη Χάννα]]* (1995), ο θεατρικός συγγραφέας Μπότο Στράους με θέμα την απομόνωση του ανθρώπου στη σύγχρονη κοινωνία της ευημερίας, η Χέρτα Μύλερ (Νόμπελ 2009). Στα τέλη του αιώνα, πολυμεταφρασμένα είναι τα έργα του Β. Γκ. Ζέμπαλντ: (*[[Άουστερλιτς (μυθιστόρημα)|Άουστερλιτς]]*, *[[Οι δακτύλιοι του Κρόνου. Ένα αγγλικό προσκύνημα|Οι δακτύλιοι του Κρόνου]]).* Οι Ντάνιελ Κέλμαν και Φέρντιναντ φον Σίραχ συνεχίζουν να δημοσιεύουν και στον 21ο αιώνα. 

Ο Μίχαελ Έντε γνώρισε παγκόσμια φήμη με μυθιστορήματα φαντασίας και παιδικής λογοτεχνίας: *[[Η Μόμο (μυθιστόρημα)|Η Μόμο]]* (1973), *[[Ιστορία χωρίς τέλος]]* (1979) κλ.

### Λογοτεχνία στη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας (1949-1990)
*Δείτε επίσης: [[Ανατολικογερμανική λογοτεχνία]]*[μικρογραφία|257x257εσ|[Μπέρτολτ Μπρεχτ (1898-1956)]]
Στη σοβιετική ζώνη κατοχής και στη ΛΔΓ που προέκυψε από αυτήν, αναδύθηκε μια σχετικά ομοιογενής λογοτεχνία. Η κρατική επιρροή και η κυρίαρχη θέση συγγραφέων που επέστρεψαν από την εξορία, με κυριότερους τους Μπέρτολτ Μπρεχτ και  Άννα Ζέγκερς, διαμόρφωσαν το πρώτο σημαντικό θέμα της αναμέτρησης με τον Ναζισμό ως εγκληματική εκδήλωση του καπιταλισμού. Ο πολιτισμός έγινε μέρος ενός ευρύτερου σχεδιασμού στον οποίο περιλαμβάνονταν όλοι οι τομείς της ζωής στο σοσιαλιστικό μπλοκ. Το 1950, ιδρύθηκε η Ένωση Συγγραφέων της ΛΔΓ, η οποία επέβλεπε την πολιτική «καθαρότητα» των έργων και μόνο τα μέλη της μπορούσαν να εκδίδουν. Μετά το 1950, η λογοτεχνία στράφηκε σε μεγάλο βαθμό στην οικοδόμηση της σοσιαλιστικής κοινωνίας και δημοσιεύονταν μόνο έργα σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Πολλά έργα υψηλής ποιότητας δεν μπορούσαν να εκδοθούν επειδή δεν ήταν «αρκετά σοσιαλιστικά». Μετά το 1970, κάποια χαλάρωση οδήγησε σε μεγαλύτερη ποικιλία θεμάτων και σε μια αργή προσπάθεια σύνδεσης με την παγκόσμια λογοτεχνία. Αργότερα, εμφανίστηκαν συγγραφείς που επικεντρώθηκαν στην πολιτική κατάσταση της χώρας, εκφράζοντας συχνά την αντίθεσή τους στο καθεστώς, ενώ αρκετοί διαφωνούντες διέφυγαν στη Δύση.[μικρογραφία|[Κρίστα Βολφ|Κρίστα Βολφ (1929-2011) |257x257εσ]]Ο Μπέρτολτ Μπρεχτ, ο οποίος ήταν ήδη γνωστός και μεγάλο μέρος του έργου του είχε εκδοθεί από τη δεκαετία του 20: *[[Τύμπανα τη νύχτα|Τύμπανα στη νύχτα]]* (1922), *[[Η όπερα της πεντάρας]]* (1928) όταν ανέπτυσσε τη θεωρία του για το επικό θέατρο, καθώς και την περίοδο της εξορίας του: *[[Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της|Μάνα κουράγιο]]* (1941), *[[Ο κύκλος με την κιμωλία]]* (1944), όταν επέστρεψε μετά τον πόλεμο στο Ανατολικό Βερολίνο συγκρότησε τον θίασο Μπερλίνερ Ανσάμπλ και απέκτησε παγκόσμια φήμη. 

Η Άννα Ζέγκερς είχε σημαντική συνεισφορά στη *[[Γερμανόφωνη λογοτεχνία της εξορίας|λογοτεχνία της εξορίας]]* με τα μυθιστορήματα *[[Τράνζιτ (μυθιστόρημα)|Τράνζιτ]]* και *[[Ο έβδομος σταυρός]]* στα οποία αναφέρεται σε εμπειρίες της από τον Β'ΠΠ. Τα μεταγενέστερα μυθιστορήματά της, που δημοσιεύθηκαν στη ΛΔΓ, συνδέονται με τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό. Αρκετά από τα μυθιστορήματά της έχουν διασκευαστεί σε ταινίες. 

Ο Χάινερ Μύλερ, ο σημαντικότερος θεατρικός συγγραφέας μετά τον Μπρεχτ, στα έργα του αναφέρθηκε σε καυτά ζητήματα της εποχής του και κοινωνικά προβλήματα, καταφεύγοντας συχνά σε εμβληματικά μυθολογικά θέματα και δημοσιοποιώντας άβολες αλήθειες (*[[Η μετεγκατάσταση ή Η αγροτική ζωή]]*). Βρέθηκε αντιμέτωπος με τη λογοκρισία και την απαγόρευση καθώς τα έργα του κρίθηκαν αντεπαναστατικά. 
[μικρογραφία|260x260εσ|[Σάρα Κιρς (1935-2013) ]]
Ο Γιοχάνες Μπομπρόφσκι στα έργα του εκφράζει συναισθήματα και εμπειρίες που έζησε, όπως η απώλεια της πατρίδας, η περιπλάνηση, η αποξένωση. Συχνά, η ανάμνηση της γερμανικής ενοχής έρχεται σε αντίθεση με τη θλίψη για τα πατρογονικά του εδάφη της Ανατολικής Πρωσίας των παιδικών του χρόνων που χάθηκαν ως αποτέλεσμα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. 

Ο Γιοχάνες Ρ. Μπέχερ, πρώτος Υπουργός Πολιτισμού της ΛΔΓ, βραβευμένος με το Διεθνές Βραβείο Στάλιν (1952), έγραψε διδακτικά μυθιστορήματα (*[[Αποχαιρετισμός (Μπέχερ)|Αποχαιρετισμός]]*) και ποίηση με προπαγανδιστική πρόθεση κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, όπως τους στίχους του εθνικού ύμνου της ΛΔΓ και το ποίημα *[[Ευχαριστίες (Μπέχερ)|Ευχαριστίες]]* για τον θάνατο του Στάλιν. 

Ο Γκύντερ Κούνερτ αρχικά ευθυγραμμίστηκε με το πρόγραμμα της σοσιαλιστικής ανασυγκρότησης και τα πρώτα έργα του είχαν πολιτική και διδακτική χροιά, αργότερα υιοθέτησε πιο σκεπτικιστική και απαισιόδοξη στάση, επικριτική προς τις πολιτικές του καθεστώτος της ΛΔΓ. Από το 1965, συμμετείχε στις συναντήσεις της Ομάδας 47. Μετά την υπογραφή του σε αίτηση κατά της στέρησης της υπηκοότητας του τραγουδοποιού Βολφ Μπίρμαν το 1976, έχασε την ιδιότητα του μέλους του κόμματος και δύο χρόνια αργότερα εγκαταστάθηκε στη Δυτική Γερμανία.  

Ανάμεσα στις ποιήτριες που αμφισβήτησαν την επίσημη ιδεολογία που όριζε ότι η λογοτεχνία πρέπει πρωτίστως να αντικατοπτρίζει τις αξίες και τα επιτεύγματα της σοσιαλιστικής κοινωνίας είναι η Σάρα Κιρς, η οποία το 1977 κατέφυγε στη Δυτική Γερμανία. Έγραψε λυρική ποίηση αλλά και για την καταστροφή του περιβάλλοντος και τις αρνητικές πτυχές της τεχνικής προόδου και της ανάπτυξης. 

Η Κρίστα Βολφ εξέθεσε τη σκοτεινή πλευρά της ζωής στη ΛΔΓ με θέματα που θίγουν πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα και περιλαμβάνουν αυτοβιογραφικά στοιχεία (*[[Μοιρασμένος ουρανός]], [[Τι απομένει]]).*

Από τα σημαντικότερα μυθοπλαστικά έργα της ΛΔΓ είναι το μυθιστόρημα του Γιούρεκ Μπέκερ *[[Γιάκομπ ο ψεύτης]]* (1969).
### Λογοτεχνία στην Αυστρία μετά το 1945
[μικρογραφία|168x168px| [Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν (1931-1973)]]Η προσάρτηση της Αυστρίας στη Γερμανία και τα χρόνια της ναζιστικής κυριαρχίας άφησαν το στίγμα τους στην αυστριακή λογοτεχνία. Πολλοί κορυφαίοι Αυστριακοί συγγραφείς - Στέφαν Τσβάιχ, Φραντς Βέρφελ, Ρόμπερτ Μούζιλ, Γιόζεφ Ροτ, Χέρμαν Μπροχ, Γιοχάνες Ουρζίντιλ - αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα και συνέχισαν το έργο τους στο εξωτερικό. Κατά τη μεταπολεμική περίοδο υπήρξε μια αυξανόμενη επιθυμία αποκατάστασης της πολιτιστικής και λογοτεχνικής παράδοσης της Αυστρίας, καθώς και η ανάγκη ανάλυσης της πρόσφατης πολιτικής ιστορίας των τελευταίων ετών. Οι περισσότεροι λογοτέχνες επανασυνδέθηκαν με τη μοντερνιστική παράδοση με νέα μοτίβα και καινοτόμο μεταμοντερνιστική αφήγηση. 

Από το 1947, αρκετοί συγγραφείς συμμετείχαν στη γερμανική λογοτεχνική Ομάδα 47, όπως η Ίλζε Άιχινγκερ. της οποίας το μυθιστόρημα ''Η'' ''μεγαλύτερη ελπίδα'' αναφέρεται στην εποχή των διώξεων των Εβραίων και της ναζιστικής τρομοκρατίας, ο Έριχ Φριντ με κριτική εξέταση της ναζιστικής εποχής στην Αυστρία.
[μικρογραφία|206x206εσ|[Πέτερ Χάντκε (γενν. 1942)]]
Γύρω στο 1954, συγκροτήθηκε στη Βιέννη η *[[Ομάδα της Βιέννης]]*, μια ένωση των μεταμοντερνιστών Αυστριακών ποιητών Χανς Καρλ Άρτμαν, Φρίντριχ Άχλαϊτνερ, Κόνραντ Μπάγιερ, Γκέρχαρντ Ρυμ και Όσβαλντ Βίνερ. Τα έργα τους επηρεάστηκαν από τη μπαρόκ ποίηση, τον εξπρεσιονισμό, τον ντανταϊσμό και τον σουρεαλισμό. Στενούς δεσμούς με την ομάδα είχαν ο Ερνστ Γιαντλ και η Φριντερίκε Μάιρεκερ.

Ανάμεσα στους πρώτους μεταπολεμικά γνωστούς μυθιστοριογράφους είναι ο Χαϊμίτο φον Ντόντερερ: στα έργα *[[Οι σκάλες του Στρούντλχοφ (μυθιστόρημα)|Οι σκάλες του Στρούντλχοφ]]* και *[[Οι δαίμονες (μυθιστόρημα)|Οι δαίμονες]]* παρουσιάζει ένα πανόραμα της κοινωνίας της Βιέννης, και ο Χανς Λέμπερτ που επεξεργάστηκε το θέμα της συλλογικής ενοχής για εγκλήματα κατά τη διάρκεια της ναζιστικής εποχής στην Αυστρία:*[[Το δέρμα του λύκου]]*. 
[μικρογραφία|204x204εσ|[Ελφρίντε Γέλινεκ (γενν. 1946)]]
Η ακμή της αυστριακής λογοτεχνίας ήρθε στις δεκαετίες του '60 και του '70 με την εμφάνιση συγγραφέων όπως ο Πέτερ Χάντκε (Νόμπελ Λογοτεχνίας 2019), η Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν και ο Τόμας Μπέρνχαρντ, που άλλαξαν ριζικά το γερμανικό λογοτεχνικό τοπίο.   

Η Μάρλεν Χάουσχοφερ διερευνά τον ρόλο των γυναικών στην ανδροκρατούμενη κοινωνία και διακρίθηκε ιδιαίτερα με το φεμινιστικό μυθιστόρημα φαντασίας ''Ο'' ''τοίχος'' (1963) στο οποίο αφηγείται τον αγώνα επιβίωσης μιας γυναίκας που έχει αποκοπεί από τον κόσμο. Η Μαριάνε Φριτς (*[[Η βαρύτητα των σχέσεων]]*) έγραψε πολύτομα μυθιστορήματα με ξεχωριστή μορφή και αφηγηματικό ύφος με έμπνευση από τις μοντερνιστικές παραδόσεις. Ο Κρίστοφ Ράνσμαγερ συνδυάζει ιστορικά γεγονότα με μυθοπλασία και τις ταξιδιωτικές του εμπειρίες.  

Σημαντικοί σύγχρονοι συγγραφείς είναι η βραβευμένη με Νόμπελ λογοτεχνίας το 2004 Ελφρίντε Γέλινεκ, της οποίας το μυθιστόρημα *[[Η δασκάλα του πιάνου (μυθιστόρημα)|Η δασκάλα του πιάνου]]* διασκευάστηκε για την οθόνη από τον Μίχαελ Χάνεκε, και μεταξύ πολλών άλλων ο Νόρμπερτ Γκστράιν (*[[Ένας (διήγημα)|Ένας]]*), ο Ρόμπερτ Μενάσε, ο Κλάους Έμπνερ και ο Τόμας Γκλάβινιτς (''Το'' ''έργο της νύχτας'') δημοσιεύουν τακτικά νέα έργα και διαμορφώνουν τη σύγχρονη σκηνή της αυστριακής λογοτεχνίας.  
### Λογοτεχνία στην Ελβετία μετά το 1945
[μικρογραφία|263x263εσ|Ο [Φρήντριχ Ντύρενματ|Φρίντριχ Ντύρενματ (δεξιά) και ο Μαξ Φρις το 1961]]
Δημοφιλείς γερμανόφωνοι Ελβετοί συγγραφείς μετά το 1945 ήταν

* ο Φρίντριχ Ντύρενματ, ανανέωσε το γερμανόφωνο θέατρο αντιμετωπίζοντας τα προβλήματα της σύγχρονης κοινωνίας με γκροτέσκο τρόπο και σατιρίζοντας την αξιοσέβαστη πρόσοψη της ελβετικής κοινωνίας. Έγραψε θεατρικά έργα: *[[Η επίσκεψη της γηραιάς κυρίας]]* καθώς και μυθιστορήματα με αστυνομική πλοκή και υπαρξιστικούς προβληματισμούς: *[[Ο δικαστής και ο δήμιός του]]*, *[[Η υποψία (Ντύρενματ)|Η υποψία]], [[Η υπόσχεση (Ντύρενματ)|Η υπόσχεση]]* κ.ά.
* ο Μαξ Φρις, έγραψε μυθιστορήματα που επικεντρώνονται στο θέμα της ταυτότητας (*[[Στίλερ (μυθιστόρημα)|Στίλερ]]*) και θεατρικά έργα  στην παράδοση του θεάτρου του παράλογου (*[[Ο Μπίντερμαν και οι εμπρηστές]]*). 

Άλλοι γνωστοί Ελβετοί λογοτέχνες είναι οι Πέτερ Μπίχσελ, Άντολφ Μουσγκ, Ουρς Βίντμερ και στην καμπή του αιώνα ο Κρίστιαν Κραχτ. 

## Βραβεία Νόμπελ
Το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας έχει απονεμηθεί σε γερμανόφωνους συγγραφείς δεκατέσσερις φορές (μέχρι το 2024). Οι ακόλουθοι συγγραφείς είναι Γερμανοί, εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά:

* 1902 Τέοντορ Μόμσεν
* 1908 Ρούντολφ Όικεν
* 1910 Πάουλ Γιόχαν Λούντβιχ φον Χάιζε
* 1912 Γκέρχαρτ Χάουπτμαν
* 1919 Καρλ Σπίτελερ (Ελβετός)
* 1929 Τόμας Μαν
* 1946 Χέρμαν Έσσε
* 1966 Νέλλυ Ζαχς
* 1972 Χάινριχ Μπελ
* 1981 Ελίας Κανέτι (Βρετανός υπήκοος, γεννήθηκε στη Βουλγαρία)
* 1999 Γκύντερ Γκρας
* 2004 Ελφρίντε Γέλινεκ (Αυστριακή)
* 2009 Χέρτα Μύλερ (γεννήθηκε στη Ρουμανία, αργότερα πολιτογραφήθηκε στη Δυτική Γερμανία)
* 2019 Πέτερ Χάντκε (Αυστριακός)

## Παραπομπές

 

Κατηγορία:Γερμανική λογοτεχνία
Κατηγορία:Αυστριακή λογοτεχνία