Αιθυλοκυκλοπροπυλαιθέρας

Ο **αιθυλοκυκλοπροπυλαιθέρας** ή **αιθυξυκυκλοπροπάνιο** ή **αιθυλοκυκλοπροπυλοξείδιο** είναι μια οργανική ένωση σύντομο συντακτικό τύπο 100 px. Είναι ένας αιθέρας. Με βάση το χημικό τύπο C4H8Ο του έχει τα ακόλουθα 71 ισομερή θέσης:
# Πεντεν-1-όλη-1 (ελάσσων ταυτομερές της πεντανάλης) με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2CH2CH=CHOH.
# Πεντεν-2-όλη-1 με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2CH=CHCH2OH.
# Πεντεν-3-όλη-1 με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH=CHCH2CH2OH.
# Πεντεν-4-όλη-1 με σύντομο συντακτικό τύπο CH2=CHCH2CH2CH2OH.
# Πεντεν-1-όλη-2 (ελάσσων ταυτομερές της πεντανόνης-2) με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2CH2C(ΟΗ)=CH2.
# Πεντεν-2-όλη-2 (ελάσσων ταυτομερές της πεντανόνης-2) με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2CH=C(OH)CH3.
# Πεντεν-3-όλη-2 με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH=CHCH(OH)CH3.
# Πεντεν-4-όλη-2 με σύντομο συντακτικό τύπο CH2=CHCH2CH(OH)CH3.
# Πεντεν-1-όλη-3 με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2CH(OH)CH=CH2.
# Πεντεν-2-όλη-3 (ελάσσων ταυτομερές της πεντανόνης-2) με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2C(OH)=CHCH3.
# 2-μεθυλοβουτεν-1-όλη-1 (ελάσσων ταυτομερές της [2-μεθυλοβουτανάλης) με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2C(CH3)=CHOH.
# 3-μεθυλοβουτεν-1-όλη-1 (ελάσσων ταυτομερές της [3-μεθυλοβουτανάλης) με σύντομο συντακτικό τύπο (CH3)2CHCH=CHOH.
# 2-μεθυλοβουτεν-2-όλη-1 με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH=C(CH3)CH2OH.
# 3-μεθυλοβουτεν-2-όλη-1 με σύντομο συντακτικό τύπο (CH3)2C=CHCH2OH.
# 2-μεθυλοβουτεν-3-όλη-1 με σύντομο συντακτικό τύπο CH2=CHCH(CH3)CH2OH.
# 3-μεθυλοβουτεν-3-όλη-1 με σύντομο συντακτικό τύπο CH2=C(CH3)CH2CH2OH.
# Μεθυλοβουτεν-1-όλη-2 (ελάσσων ταυτομερές της [μεθυλοβουτανόνης) με σύντομο συντακτικό τύπο (CH3)2CHC(OH)=CH2.
# Μεθυλοβουτεν-2-όλη-2 (ελάσσων ταυτομερές της [μεθυλοβουτανόνης) με σύντομο συντακτικό τύπο CH2C(CH3)=C(OH)CH3.
# Αιθυλοπροπενόλη με σύντομο συντακτικό τύπο CH2=C(CH2CH3)CH2OH.
# Κυκλοπεντανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο 50 px.
# 1-μεθυλοκυκλοβουτανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px.
# 2-μεθυλοκυκλοβουτανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# 3-μεθυλοκυκλοβουτανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# κυκλοβουτυλομεθανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# 1-αιθυλοκυκλοπροπανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# 2-αιθυλοκυκλοπροπανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# 1-κυκλοπροπυλοαιθανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# 2-κυκλοπροπυλοαιθανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# 1,2-διμεθυλοκυκλοπροπανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# 2,2-διμεθυλοκυκλοπροπανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# 2,3-διμεθυλοκυκλοπροπανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# (1-μεθυλοκυκλοπροπυλο)μεθανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# (2-μεθυλοκυκλοπροπυλο)μεθανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# Βινυλοπροπυλαιθέρας με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2CH2OCH=CH2.
# Βινυλισοπροπυλαιθέρας με σύντομο συντακτικό τύπο CH3)2CHOCH=CH2.
# Αιθυλοπροπεν-1-υλαιθέρας με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH=CHOCH2CH3.
# Αιθυλαλλυλυλαιθέρας με σύντομο συντακτικό τύπο CH3=CHCΗ2OCH2CH3.
# Αιθυλο(μεθυλοβινυλ)αιθέρας με σύντομο συντακτικό τύπο CH2=C(CH3)OCH2CH3.
# Βουτεν-1-υλομεθυλαιθέρας με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2CH=CHOCH3.
# Βουτεν-2-υλομεθυλαιθέρας με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH=CHCH2OCH3.
# Βουτεν-3-υλομεθυλαιθέρας με σύντομο συντακτικό τύπο CH2=CHCH2CH2OCH3.
# Μεθυλο-(1-μεθυλοπροπεν-1-υλ)αιθέρας με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH=C(CH3)OCH3.
# Μεθυλο-(2-μεθυλοπροπεν-1-υλ)αιθέρας με σύντομο συντακτικό τύπο (CH3)2C=CΗOCH3.
# Μεθυλο-(1-μεθυλοπροπεν-2-υλ)αιθέρας με σύντομο συντακτικό τύπο CH2=CHCΗ(CH3)OCH3.
# Μεθυλο-(2-μεθυλοπροπεν-2-υλ)αιθέρας με σύντομο συντακτικό τύπο CH2=C(CH3)CΗ2OCH3.
# (Αιθυλοβινυλ)μεθυλαιθέρας με σύντομο συντακτικό τύπο CH2=C(CΗ2CH3)OCH3.
# Κυκλοβουτυλομεθυλαιθέρας με σύντομο συντακτικό τύπο 50 px
# Μεθυλο(1-μεθυλοκυκλοπροπυλ)αιθέρας με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# Μεθυλο(2-μεθυλοκυκλοπροπυλ)αιθέρας με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# (Κυκλοπροπυλομεθυλο)μεθυλαιθέρας με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# Οξάνιο με σύντομο συντακτικό τύπο 50 px
# 2-μεθυλοοξολάνιο με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# 3-μεθυλοοξολάνιο με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# 2-αιθυλοξετάνιο με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# 3-αιθυλοξετάνιο με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# 2,2-διμεθυλοξετάνιο με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# 2,3-διμεθυλοξετάνιο με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# 2,4-διμεθυλοξετάνιο με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# 3,3-διμεθυλοξετάνιο με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# Προπυλοξιράνιο με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# Ισοροπυλοξιράνιο με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# 2-αιθυλο-2-μεθυλοξιράνιο με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# 2-αιθυλο-3-μεθυλοξιράνιο με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# Τριμεθυλοξιράνιο με σύντομο συντακτικό τύπο 100 px
# Πεντανάλη (μείζον ταυτομερές της πεντεν-1-όλης-1) με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2CH2CH2CHO.
# 2-μεθυλοβουτανάλη (μείζον ταυτομερές της 2-μεθυλοβουτεν-1-όλης-1) με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2CH(CΗ3 )CHO.
# 3-μεθυλοβουτανάλη (μείζον ταυτομερές της 3-μεθυλοβουτεν-1-όλης-1) με σύντομο συντακτικό τύπο (CH3)2CHCH2CHO.
# Διμεθυλοπροπανάλη με σύντομο συντακτικό τύπο (CH3)3CCHO.
# Πεντανόνη-2 (μείζον ταυτομερές της πεντεν-1-όλης-2 και της πεντεν-2-όλης-2) με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2CH2COCH3.
# Πεντανόνη-3 (μείζον ταυτομερές της πεντεν-2-όλης-3) με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2COCH2CH3.
# Μεθυλοβουτανόνη (μείζον ταυτομερές της μεθυλοβουτεν-1-όλης-2 και της μεθυλοβουτεν-2-όλης-2) με σύντομο συντακτικό τύπο (CH3)2CHCOCH2CH3.

## Κυκλοπροπάνια

«**Κυκλοπροπάνια**» ονομάζονται τα κυκλοαλκάνια με τριμελή δακτύλιο, που αποτελεί και το χαρακτηριστικό της δομής τους. Οι πλευρικές αλυσίδες, όταν υπάρχουν, διαμορφώνονται όπως στα αλκάνια. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της μοριακής δομής τους είναι η εμφάνιση γωνίας δεσμού  \mathrm{\widehat{C-C-C} = 60^o  που είναι η συνηθισμένη γωνία δεσμού sp3-sp3 που αντιστοιχεί σε κορεσμένο. Ύστερα από ενεργειακή ανάλυση των πιθανών δομών - μοριακών μοντέλων με κβαντομηχανικές μεθόδους προέκυψε ως πιθανότερη η εκδοχή του sp2 υβριδισμού και της δημιουργίας δύο μοριακών τροχιακών τριών κέντρων (των τριών ατόμων C), σ (2sp2-2sp2-2sp2) και π (2p-2p-2p), με 3 ηλεκτρόνια ανά μοριακό τροχιακό, ώστε να χρησιμοποιηθούν τα 6 διαθέσιμα ηλεκτρόνια των 3 ατόμων C (τα άλλα 6 χρησιμοποούνται για τους 6 σ δεσμούς με τα 6 άτομα υδρογόνου ή και τα αλκύλια). Αντί δηλαδή των κλασσικών 3 ομοιοπολικών δεσμών δύο κέντρων μεταξύ των ατόμων C, υπάρχουν 2 ομοιοπολικοί δεσμοί τριών κέντρων.

300 px

Εξαιτίας αυτού του γεγονότος προκύπτει η λεγόμενη «**ενέργεια τάσης δεσμών**» που συνυπολογίζει την ενέργεια παραμόρφωσης δεσμικής γωνίας (κατά Baeyer), που οφείλεται στη διαφορά γωνίας από την κανονική, και την ενέργεια στρέψης (κατά Piltzer), που οφείλεται στην αδυναμία του συστήματος να στρέψει τους δεσμούς του και να πάρει διαμόρρφωση αποφυγής των απώσεων τύπου Van der Waals, που αναπτύσσονται από την προσέγγιση αλληλοαπωθούμενων ατόμων και ομάδων αυτών. Ενώ λοιπόν το ισομερές προπένιο έχει θερμότητα ολικής καύσης 1.971 kcal/mole το κυκλοπροπάνιο έχει 2.088 kcal/mole. Το ΔQ = 117 kJ/mole αντιστοιχεί ακριβώς στην επιπλέον ενέργεια που παγιδεύει η ιδιάζουσα δομή του τριμελή δακτυλίου.
Αποτέλεσμα των παραπάνω είναι τα κυκλοπροπάνια (και τα υποκατεστημένα παράγωγά τους) να δείνουν αντιδράσεις προσθηκοδιάσπασης-1,3.

* Η αιθυλοκυκλοπροπυλαιθέρας διαφέρει από το κυκλοπροάνιο έχοντας μια αιθυοξυομάδα (CH3CH2O-) αντί ενός ατόμου υδρογόνου.

## Παραγωγή

### Από (2-αλο-1-αλομεθυλο)αιθυλαιθέρα

Με επίδραση ψευδαργύρου σε (2-αλο-1-αλομεθυλο)αιθυλαιθέρα παράγεται αιθυλοκυκλοπροπυλαιθέρας, με ενδομοριακή αντίδραση Wurtz :


\mathrm{
XCH_2CH(CH_2X)OCH_2CH_3  + Zn \xrightarrow{ } ZnX_2 +}  100 px


### Με αλκυλίωση αλκοολικού άλατος

Ακόμη, μπορεί να παραχθεί με κυκλοπροπυλίωση αιθανολικού άλατος (π.χ. CH3CH2ONa) με κυκλοπροπυλαλογονίδιο ή αιθυλίωση κυκλοπροπανολικού άλατος με αιθυλαλογονίδιο (CH3CH2X):

\mathrm{CH_3CH_2OH + Na \xrightarrow{} CH_3CH_2ONa + \frac{1}{2}H_2 \uparrow} 
30 px \mathrm{+ CH_3CH_2ONa \xrightarrow{} NaX+ } 100 px

ή
30 px

\mathrm{+ Na \xrightarrow{}\frac{1}{2}H_2 \uparrow +}  100 px
10 px 
\mathrm{+ CH_3CH_2X \xrightarrow{} NaX +}  100 px


## Χημικές ιδιότητες

* Τα αλκυλοκυκλοαλκάνια με τριμελή δακτύλιο (όπως τα «**κυκλοπροπάνια**») έχουν αρκετή ενέργεια τάσης δεσμών για να δώσουν προσθηκοδιάσπαση-1,3, αλλά κάτω από πιο έντονες συνθήκες και με μικρότερη ταχύτητα αντίδρασης σε σχέση με τα αλκένια. Κατά τα άλλα συμπεριφέρονται χημικά όπως τα αλκάνια:
* Ο όρος «προσθηκοδιάσπαση» σημαίνει διάσπαση δακτυλίου και προσθήκη στα άκρα της αλυσίδας που προκύπτει.
* Επίσης διατηρούν τις χημικές ιδιότητες των αιθέρων.

### Οξείδωση

1. Καταλυτική οξείδωση:
:1. Χωρίς προσθηκοδιάσπαση προς 1-αιθοξυκυκλοπροπανόλη:

100 px  \mathrm{+ O_2 \xrightarrow[\triangle]{Cu} H_2O +}  100 px

:2. Με πιο έντονες συνθήκες δίνει προσθηκοδιάσπαση-1,3 προς 2-αιθοξυοξετάνιο:

100 px  \mathrm{+ \frac{1}{2}O_2 \xrightarrow[1-2MPa,\; 280^oC]{Ag}} 120 px


2. Χημική οξείδωση:
Με οξείδωση αιθυλοκυκλοπροπυλαιθέρα με υπερμαγγανικό κάλιο παράγεται 1-αιθοξυκυκλοπροπανόλη:

100 px \mathrm{+ \frac{2}{3} KMnO_4 + \frac{1}{3} H_2SO_4 \xrightarrow{} \frac{2}{3} MnO_2 + \frac{1}{3} K_2SO_4 + \frac{1}{3} H_2O +} 100 px


3. Φωτοχημική:
Υπό την επίδραση φωτός (hv) και ατμοσφαιρικού οξυγόνου σχηματίζει ασταθή και εκρηκτικά υπεροξείδια:

100 px
\mathrm{ + O_2 \xrightarrow{hv}}
100 px


## Αναφορές και σημειώσεις


## Πηγές

* Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου, *Οργανική Χημεία*, Αθήνα 1972
* Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
* SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
* Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982
* Δημήτριου Ν. Νικολαΐδη: Ειδικά μαθήματα Οργανικής Χημείας, Θεσσαλονίκη 1983.

Κατηγορία:Αλκυλοκυκλοαλκυλαιθέρες