Νικόλαος Α΄ Εστερχάζι

Ο **πρίγκιπας Νικόλαος Α' Εστερχάζι** (ουγγρικά: Esterházy I. Miklós, γερμανικά: Nikolaus I. Joseph Fürst Esterhazy, 18 Δεκεμβρίου 1714 28 Σεπτεμβρίου 1790) ήταν Ούγγρος πρίγκιπας, μέλος της περίφημης οικογένειας Εστερχάζι. Η κατασκευή παλατιών, οι πολυτελείς ενδυμασίες και το γούστο του για την όπερα και άλλες μεγάλες μουσικές παραγωγές οδήγησαν στο να του δοθεί ο τίτλος «ο Μεγαλοπρεπής». 

Μνημονεύεται ως ο κύριος εργοδότης του συνθέτη Γιόζεφ Χάυντν.

## Βιογραφία
Ο Νικόλαος Εστερχάζι ήταν γιος του Πρίγκιπα Ιωσήφ (Γιόζεφ Σίμον Άνταλ, 1688–1721) και νεότερος αδελφός του Πρίγκιπα Παύλου Αντώνιου Β' (Παλ Άνταλ, 1711–1762). Πήρε τον τίτλο του Πρίγκιπα μετά τον θάνατο του αδελφού του.

Το όνομά του αναφέρεται σε διάφορες γλώσσες: στα γερμανικά, την γλώσσα της Αυλής των Αψβούργων, ως *Νικόλαους Γιόζεφ*, στα ουγγρικά, πιθανώς η μητρική του γλώσσα, *Μίκλος Γιόζεφ* και στα αγγλικά η αγγλική μορφή του ονόματός του, *Νίκολας*.

Στα πρώτα του χρόνια εκπαιδεύτηκε από Ιησουίτες. Έγινε αξιωματικός του στρατού υπηρετώντας την Αυστριακή Αυτοκρατορία. Για τη στρατιωτική του σταδιοδρομία, ο Ρόμπινς Λάντον σημειώνει ότι πέτυχε «σημαντική διάκριση, ιδιαίτερα ως Συνταγματάρχης στη Μάχη του Κολίν (1757) στον Επταετή Πόλεμο, όπου, με μεγάλο προσωπικό θάρρος, οδήγησε τα αμφιταλαντευόμενα ιππικά στρατεύματα στη νίκη. Αργότερα έγινε Υποστράτηγος». Στη συνέχεια έγινε ένα από τα αρχικά μέλη του Τάγματος της Μαρίας Θηρεσίας. Το 1762 διορίστηκε αρχηγός της ουγγρικής σωματοφυλακής της Μαρίας Θηρεσίας, το 1764 *Feldzeugmeister* και το 1768 στρατάρχης. Άλλες τιμές που του απονεμήθηκαν περιλάμβαναν το Τάγμα του Χρυσόμαλλου Δέρατος και τον βαθμό του διοικητή στο Τάγμα της Μαρίας Θηρεσίας.
μικρογραφία|Η σύζυγος του πρίγκιπα Νικολάου, Μαρία Ελισάβετ.
Ο Ρόμπινς Λάντον αφηγείται τον γάμο του Νικολάου ως εξής: «Στις 4 Μαρτίου 1737, παντρεύτηκε *την Φράιν* Μαρία Ελισάβετ, κόρη του *Ράιχσγκραφ* (Κόμη της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας) Φερδινάνδου φον Βάισενβολφ». Ο γιος του, Αντώνιος Α΄, πρίγκιπας Εστερχάζι, έγινε πατέρας του Νικολάου Β΄, πρίγκιπα Εστερχάζι, προστάτη γνωστών μουσικών και συνθετών.

Κατά την περίοδο πριν από τον θάνατο του αδελφού του, Παύλου Αντώνιου, ο Νικόλαος κατείχε τον τίτλο του Κόμη. Γενικά ζούσε χωριστά από τον αδελφό του προτιμώντας ένα κυνηγετικό καταφύγιο κοντά στο Νόισιντλερζεε στην Ουγγαρία. Ωστόσο, τα αδέρφια τα πήγαιναν καλά, τουλάχιστον όπως μπορεί να διαπιστωθεί από την αλληλογραφία τους. 

Μετά τον θάνατο του αδελφού του το 1762, καθώς ο Παύλος Αντώνιος δεν είχε παιδιά, ο Νικόλαος κληρονόμησε τον τίτλο του Πρίγκιπα. Ο Ιωσήφ Β΄ απένειμε τον τίτλο του Πρίγκιπα, ο οποίος προηγουμένως περιοριζόταν στον μεγαλύτερο γιο του οίκου, σε όλους τους απογόνους του, άνδρες και γυναίκες. 

Το 1766, ο Νικόλαος ξεκίνησε την κατασκευή ενός μεγαλοπρεπούς νέου παλατιού στην Εστερχάζα (σημερινό Φερτέντ), στην αγροτική Ουγγαρία, στη θέση του παλιού κυνηγετικού του καταλύματος. Αυτό είναι το πιο θαυμαστό από τα διάφορα σπίτια των Εστερχάζι: συχνά αποκαλείται «Ουγγρικές Βερσαλλίες» και σήμερα αποτελεί τουριστικό αξιοθέατο. Ο Πρίγκιπας αρχικά περνούσε εκεί μόνο τα καλοκαίρια, αλλά σταδιακά έφτασε να περνάει δέκα μήνες το χρόνο - προς μεγάλη δυσφορία των μουσικών του. Ο Νικόλαος προφανώς δεν απολάμβανε τη Βιέννη, όπου οι περισσότεροι αριστοκράτες της Αυτοκρατορίας που είχαν γαιοκτήματα, περνούσαν μεγάλο μέρος του χρόνου τους, και ο χρόνος που περνούσε μακριά από την Εστερχάζα ήταν κυρίως στην παλιά οικογενειακή έδρα στο Άιζενστατ.

Ο Νικόλαος είχε πολύ υψηλό εισόδημα. Σύμφωνα με ορισμένες πηγές, ήταν πλουσιότερος από τον Αυστριακό Αυτοκράτορα. Ωστόσο, τα έξοδά του ήταν επίσης υψηλά και, μετά τον θάνατό του, ο γιος και διάδοχος Αντώνιος (Άνταλ, 1738–1794) αναγκάστηκε να κάνει περικοπές στα οικονομικά του.

## Προσωπικά χαρακτηριστικά
Ο Νικόλαος μετέφερε τις συνήθειες που είχε αποκτήσει στον στρατό στη διαχείριση του νοικοκυριού και των γαιών του. Ο επικεφαλής διοικητής του, Πέτερ Λούντβιχ φον Ράιερ, ήταν επίσης στρατιωτικός, και οι πιο υψηλόβαθμοι υπηρέτες (συμπεριλαμβανομένου του Γιόζεφ Χάυντν) ορίζονταν ως «οικονόμοι» και έτρωγαν σε ένα ειδικό τραπέζι που τους είχε παρασχεθεί.

Ο Πρίγκιπας επέμενε στην ειλικρίνεια και την ακριβή τήρηση των διαδικασιών από τους αξιωματούχους του. Κάποια στιγμή εξέδωσε «ένα λεπτομερές έντυπο προς τους υφισταμένους του, που περιείχε κάθε είδους... οδηγίες και συμβουλές («οι κλειδαριές στις σιταποθήκες πρέπει να υπόκεινται σε ελέγχους»· «οι αξιωματούχοι πρέπει να είναι ευγενικοί»· «η μέθη είναι η μεγαλύτερη κακία»· «οι κυψέλες πρέπει να καταμετρώνται»· «οι αξιωματούχοι πρέπει να ζουν θεοσεβούμενες ζωές»)». Στην πραγματικότητα, το στυλ διαχείρισής του ήταν επιτυχημένο, στο βαθμό που, «μέχρι τον θάνατό του το 1790, είχε αυξήσει σημαντικά τον πλούτο των οικογενειακών κτημάτων». 

Ο Νικόλαος ήταν υπερβολικά πολυτελής όσον αφορά την ενδυμασία του και φορούσε ένα διάσημο σακάκι με διαμάντια. Έπαιζε τσέλο, βιόλα ντα γκάμπα και το αγαπημένο του όργανο, το δύσκολο και πλέον άγνωστο βαρύτονο.
αριστερά|μικρογραφία|Ένα σύγχρονο αντίγραφο του βαρύτονου του Νικόλαου Εστερχάζι
Ο Γκαίτε, ο οποίος είδε τον Νικόλαο στη Φρανκφούρτη σε διπλωματική αποστολή κατά τη στέψη του Ιωσήφ Β΄ το 1764, τον περιέγραψε ως «όχι ψηλό, αν και καλοσχηματισμένο, ζωηρό και ταυτόχρονα εξαιρετικά ευπρεπή, χωρίς υπερηφάνεια ή ψυχρότητα». 

## Καλοσύνη και σκληρότητα
Ο μουσικολόγος Καρλ Γκάιρινγκερ, στη βιογραφία του για τον Χάυντν, καταγράφει το ενδιαφέρον του Πρίγκιπα για την ευημερία των μουσικών του, διατηρώντας ένα είδος προγράμματος κοινωνικής πρόνοιας: «Ο Πρίγκιπας Νικόλαος συχνά έδειχνε γενναιόδωρος και καλόκαρδος και σε γενικές γραμμές επέδειξε έναν βαθμό κοινωνικής νοοτροπίας ασυνήθιστο για εκείνη την εποχή. Πλήρωνε συντάξεις σε ηλικιωμένους υπαλλήλους και έδινε μικρά ποσά στις χήρες τους. Υποστήριζε ένα μικρό νοσοκομείο στο Άιζενστατ και ένα άλλο στην Έστερχαζα, τα οποία ήταν διαθέσιμα στους υπαλλήλους της αυλής. Τα φάρμακα που χορηγούσε το μοναστήρι των Αδελφών του Τάγματος του Ελέους, στις περισσότερες περιπτώσεις, πληρώνονταν από τον Πρίγκιπα. Κάθε υπάλληλος είχε το δικαίωμα να συμβουλευτεί έναν από τους τρεις γιατρούς σχετιζόμενους με την αυλή και, εάν ο γιατρός το συμβούλευε, ένας άρρωστος υπηρέτης στελνόταν σε ένα σπα για να λάβει θεραπεία».  

Από την άλλη πλευρά, ο μουσικός συγγραφέας Ρίτσαρντ Γουίγκμορ ασχολείται με τον τρόπο που ο Πρίγκιπας μεταχειρίζεται την πηγή εισοδήματός του, δηλαδή τους αγρότες που μοχθούσαν στις περιοχές του. Εδώ, ο Πρίγκιπας Εστερχάζι απεικονίζεται ως η ενσάρκωση της σκληρής φεουδαρχίας.

## Νικόλαος και Γιόζεφ Χάυντν
Ο Νικόλαος δεν προσέλαβε τον Χάυντν, αλλά μάλλον τον «κληρονόμησε» από τον αδελφό του, ο οποίος τον είχε προσλάβει ως Αρχιμουσικό το 1761. Ήταν υπεύθυνος για την προαγωγή του Χάυντνμετά τον θάνατο του Γκρέγκορ Βέρνερ το 1766.

Είναι προφανές ότι, μετά από μια σύντομη αρχική δύσκολη περίοδο (ο Χάυντν επιπλήχθηκε για αμέλεια το 1765), ο πρίγκιπας τελικά κατέληξε να εκτιμήσει τον Χάυντν. Για παράδειγμα, συχνά έδινε στον Χάυντν χρυσά δουκάτα επαινώντας μεμονωμένες συνθέσεις, ανακατασκεύασε δύο φορές το σπίτι του Χάυντν όταν κάηκε (1768, 1776) και ανέτρεψε μια απόφαση (1780) να απολύσει τη μέτρια σοπράνο Λουίτζια Πολτσέλι, όταν έγινε φανερό ότι είχε γίνει ερωμένη του Χάυντν. Στον Χάυντν επετράπη επίσης (1766) να διατηρήσει στη μισθοδοσία έναν άλλο μέτριο τραγουδιστή, τον μικρότερο αδελφό του, Γιόχαν. 

Η επίσημη επίπληξη του 1765 περιελάμβανε διατύπωση, που επέμενε στον Χάυντν να συνθέσει περισσότερα έργα για το αγαπημένο όργανο του Πρίγκιπα, το βαρύτονο. Ο Χάυντν ανταποκρίθηκε αμέσως και, κατά την περίοδο που ξεκίνησε από τότε και συνεχίστηκε μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1770, έγραψε 126 τρίο για βαρύτονο, καθώς και άλλα έργα για το όργανο. Καθώς το βαρύτονο είναι αρκετά άγνωστο σήμερα, αυτή η μουσική δεν παίζεται συχνά σήμερα.

Στη μετέπειτα ζωή του, ο Νικόλαος έπαιζε πολύ λιγότερο ακούγοντας αδιάκοπες παραστάσεις όπερας που ανέβαζε ο Χάυντν και ο θίασός του τόσο για το κεντρικό θέατρο όσο και για το θέατρο μαριονετών στην Εστερχάζα. Ο Χάυντν έγραψε ο ίδιος αρκετές από αυτές τις όπερες. Αυτά είναι επίσης από τα λιγότερο αξιομνημόνευτα έργα του.

Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι ο Νικόλαος είχε κάποιο πραγματικό ενδιαφέρον για τα κουαρτέτα εγχόρδων του Χάυντν, τα οποία πλέον θεωρούνται από τα σπουδαιότερα έργα του. Ωστόσο, υπάρχει ένας τομέας του έργου του Χάυντν, όπου ο Νικόλαος μπορεί αναμφισβήτητα να θεωρηθεί μεγάλος προστάτης των μουσικών τεχνών, καθώς ήταν ο κύριος χορηγός της σειράς συμφωνιών του Χάυντν. Από τις 106 συμφωνίες, αυτές που ακολούθησαν τη σειρά που γράφτηκε για τον Κόμη Μόρζιν (τον πρώτο εργοδότη του Χάυντν) και για τον Παύλο Αντώνιο, και πριν από τις συμφωνίες του Παρισιού στα τέλη της δεκαετίας του 1780, γράφτηκαν ειδικά με πρωτοβουλία του Νικόλαου. Παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά από μια μικρή ορχήστρα που ο Νικόλαος παρείχε στον Χάυντν, δίνοντας στον συνθέτη άφθονο χρόνο για πρόβες, επίπεδα μισθών για να προσελκύσει κορυφαίο προσωπικό και πλήρη καλλιτεχνικό έλεγχο. Λίγοι συνθέτες θα μπορούσαν ποτέ να ισχυριστούν ότι διέθεταν ένα τέτοιο φυτώριο για τις δημιουργίες τους και οι συμφωνίες που έγραψε ο Χάυντν για αυτό το σύνολο μπορούν δίκαια να θεωρηθούν ως το δώρο του Νικόλαου στις επόμενες γενιές.

Η ορχήστρα που διατηρούσε ο Πρίγκιπας ήταν πολύ μικρότερη από τις σύγχρονες συμφωνικές ορχήστρες. Τη δεκαετία του 1760 αριθμούσε μόνο περίπου 13-15 μέλη. Αργότερα, ιδιαίτερα με την εισαγωγή παραστάσεων όπερας, η ορχήστρα επεκτάθηκε, φτάνοντας σε ένα μέγιστο των 22-24 μελών. 

Μια επιστολή του Χάυντν μας λέει ότι ο Νικόλαος ήταν απαρηγόρητος μετά τον θάνατο (25 Φεβρουαρίου 1790) της συζύγου του, πριγκίπισσας Μαρίας Ελισάβετ. Ο συνθέτης αγωνίστηκε να κρατήσει το ηθικό του εργοδότη του ψηλά τους λίγους μήνες που επέζησε από αυτήν.

## Παραπομπές

## Βιβλιογραφία

* 
* 
* Larsen, Jens Peter (1980) "Joseph Haydn," article in the 1980 edition of the New Grove.  Republished 1982 as a separate volume, *The New Grove:  Haydn*, by W. W. Norton.  Page numbers refer to the separate volume version.
* Webster, James and Georg Feder (2001) "Joseph Haydn".  Article in the New Grove.  Published separately as *The New Grove Haydn*.
* Wigmore, Richard (2009) *Haydn*. London: Faber.

Κατηγορία:Οικογένεια Εστερχάζι
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις