Τιβέριος Ιούλιος Κέλσος Πολεμαιανός

[μικρογραφία|267x267εσ| Ένα μαρμάρινο άγαλμα του Κέλσου από την [Βιβλιοθήκη του Κέλσου|ομώνυμη βιβλιοθήκη, που κτίστηκε προς τιμήν του από τον γιο του Τιβέριο Ιούλιο Ακουίλα, και το οποίο φυλάσσεται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Κωνσταντινούπολης.]]

Ο **Τιβέριος Ιούλιος Κέλσος Πολεμαιανός**, λατιν.:*Tiberius Julius Celsus Polemaeanus*,  κοινώς γνωστός ως **Κέλσος** (p. 45 μ.X. – πριν από π. 120), ήταν αρχαίος Έλληνας στρατιωτικός διοικητής και πολιτικός της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ο οποίος έγινε συγκλητικός,   και υπηρέτησε ως αντικαταστάτης ύπατος ως συνεργάτης του Λεύκιου Στερτίνιου Άβιτου.  Ο Κέλσος Πολεμαιανός ήταν πλούσιος και δημοφιλής πολίτης και ευεργέτης της Εφέσου, και τάφηκε σε σαρκοφάγο κάτω από την περίφημη Βιβλιοθήκη του Κέλσου,  η οποία κτίστηκε ως μαυσωλείο προς τιμήν του, από τον γιο του Τιβέριο Ιούλιο Ακουίλα Πολεμαιανό . 

## Βιογραφία
[μικρογραφία|267x267εσ| Η [Βιβλιοθήκη του Κέλσου, η οποία ιδρύθηκε από τον Κέλσο και ολοκληρώθηκε από τον γιο του Τιβέριο Ιούλιο Ακουίλα. Ο πατέρας είναι θαμμένος σε μία κρύπτη κάτω από τη βιβλιοθήκη, σε μία διακοσμημένη μαρμάρινη σαρκοφάγο. ]]
Ο Τιβέριος Ιούλιος Κέλσος Πολεμαιανός γεννήθηκε γύρω στο 45 μ.Χ. σε οικογένεια αρχαίας ελληνικής καταγωγής,    είτε στην Έφεσο είτε στις Σάρδεις.  Οι πρόγονοί του ήταν εκρωμαϊσμένοι Έλληνες, και ανήκαν σε οικογένεια ιερέων της Ρώμης, και κατάγονταν από τις Σάρδεις της Μικράς Ασίας .  Τους είχε χορηγηθεί η ρωμαϊκή υπηκοότητα, και ορισμένοι από αυτούς κατείχαν επίσημες θέσεις στην υπηρεσία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.  

Η *[[Cursus honorum|σειρά αξιωμάτων]]* (cursus honorum) του Κέλσου έχει καταγραφεί σε μία λατινική επιγραφή, που ανακαλύφθηκε στην Έφεσο.  Σύμφωνα με αυτήν, το πρώτο καταγεγραμμένο αξίωμά του ήταν στρατιωτικός τριβούνος στη Λεγεώνα III  Κυρηναϊκή, η οποία αποτελούσε μέρος της φρουράς της Ρωμαϊκής Αιγύπτου. Το επόμενο καταγεγραμμένο γεγονός της ζωής του ήταν η εκλογή του στη Σύγκλητο *μεταξύ των θρησκευτικών ιεραρχών (inter aedilicios)* από τον Ρωμαίο Αυτοκράτορα Βεσπασιανό και τον γιο του Τίτο, μία ανταμοιβή, που όπως είναι γνωστό, έκανε ο Βεσπασιανός σε άτομα που τον υποστήριξαν κατά τη διάρκεια του έτους των Τεσσάρων Αυτοκρατόρων . Δεν είναι γνωστό πώς ακριβώς ο Κέλσος υποστήριξε τον Βεσπασιανό: ο Ρωμαίος κυβερνήτης της Αιγύπτου εκείνη την εποχή, Τιβέριος Ιούλιος Αλέξανδρος, ήταν ο πρώτος κυβερνήτης που τάχθηκε δημόσια υπέρ του Βεσπασιανού (1 Ιουλίου 69).  Μία ομάδα της Λεγεώνας Γ΄ Κυρηναϊκής συμμετείχε στον Α΄ Ιουδαιο-Ρωμαϊκό Πόλεμο (66–73 μ.Χ.), και ο Κέλσος μπορεί να έπεσε στην αντίληψη του Βεσπασιανού με αυτόν τον τρόπο. Ανεξάρτητα από τον λόγο, η προαγωγή στη Σύγκλητο ήταν ένα σημαντικό κοινωνικό και πολιτικό επίτευγμα για τον Κέλσο.

Στη συνέχεια, ο Κέλσος επέτυχε τον δημοκρατικό θεσμό του πραίτορα του λαού της Ρώμης, γεγονός που απαιτούσε την παρουσία του στην πρωτεύουσα. Στη συνέχεια διορίστηκε πραιτοριανός λεγάτος στο επαρχιακό σύμπλεγμα "*Cappadociae et Galatiae Ponti, Pisidiae Paphlagoniae, Armeniae minoris"*, ένα σύνολο εδαφών που αργότερα έγιναν οι ρωμαϊκές επαρχίες της Καππαδοκίας, της Γαλατίας, της Παφλαγονίας και της Αρμενίας. Αυτό παρουσιάζει ένα πρόβλημα: εκείνη την εποχή (75-79 μ.Χ.) η φρουρά αυτής της περιοχής περιλάμβανε δύο λεγεώνες, πράγμα που υποδηλώνει ότι αυτή η θέση κυβερνήτη κανονικά θα ανατίθετο σε κάποιον που προηγουμένως ήταν ύπατος. Επιπλέον, ο κυβερνήτης της Γαλατίας εκείνη την εποχή είναι γνωστό ότι ήταν ο Μάρκος Ίριος Φρόντων Νεράτιος Πάνσα. Η Μιρέιγ Κορμπιέ παρέχει μία πιθανή εξήγηση: Ο Κέλσος ενεργούσε εδώ ως ανεξάρτητος, αλλά υποδεέστερος συνεργάτης του Νεράτιου Πάνσα. 

Τα επόμενα βήματα στη σταδιοδορμία του είναι λιγότερο προβληματικά. Στη συνέχεια, ο Κέλσος διορίστηκε *[[Λεγάτος (Αρχαία Ρώμη)|λεγάτος λεγεώνας]]* (legatus legionis) ήτοι διοικητής της Λεγεώνας IV Scythica (π. 81-82);  με αυτό, παρατηρεί ο Μπερνάρ Ρεμύ, ο Κέλσος έγινε το πρώτο γνωστό άτομο από τη Μικρά Ασία, που διοικούσε ρωμαϊκή λεγεώνα.  Επέστρεψε στη Ρώμη, όπου η κλήρωση τού όρισε την επαρχία της Βιθυνίας και του Πόντου —τότε μία από τις δημόσιες επαρχίες— ως κυβερνήτη της (84–85).  Ο Κέλσος προχώρησε στη Ρώμη, όπου ο Αυτοκράτορας Δομιτιανός τον διόρισε έναν από τους τρεις επάρχους του *στρατιωτικού θησαυροφυλακίου* (aerarium militare, 85-87 μ.Χ.),  στη συνέχεια επέστρεψε στην Ανατολή όπου έγινε κυβερνήτης της Κιλικίας από τα έτη 89 έως 91 μ.Χ.  Σε αυτό το σημείο ο Κέλσος ανέλαβε καθήκοντα υπάτου.

Μετά την εκπλήρωση των καθηκόντων του ως υπάτου, ο Κέλσος έγινε δεκτός στους *δεκαπέντε άνδρες των ιερών χρησμών* (quindecimviri sacris faciundis), ένα από τους τέσσερις πιο διάσημους *συλλόγους* ιερέων της αρχαίας Ρώμης. Η παραμονή του στη Ρώμη παρατάθηκε περαιτέρω, υπηρετώντας ως επιμελητής (curator) του *aedium sacrum et operum locorumque publicorum*, ήτοι "επιβλέπων της συντήρησης των ναών, των δημόσιων κτιρίων και των χώρων της Ρώμης", ένα σημαντικό διοικητικό καθήκον.  Ωστόσο, μέχρι εκείνο το σημείο ο Δομιτιανός είχε αρχίσει να καχυποψιάζεται τους Συγκλητικούς και άλλα ισχυρά άτομα σε σημείο παράνοιας,  και ο Κέλσος επέστρεψε αθόρυβα στην Έφεσο.

Με τη βασιλεία του Τραϊανού, ο Κέλσος επέστρεψε στη δημόσια ζωή, και υπηρέτησε για μία θητεία ως ανθύπατος (κυβερνήτης) της Ασίας το 105–106 μ.Χ.  Απεβίωσε λίγο πριν από το 117 μ.Χ., τη χρονιά που ο Γάιος Ιούλιος Σεβήρος της Άγκυρας ανήγειρε ένα μνημείο, που ανέφερε τον Κέλσο Πολεμαιανό. 

## Οικογένεια
Από τις πολυάριθμες επιγραφές στην Έφεσο που σχετίζονται με αυτόν, ο Κορμπιέ μπόρεσε να προσδιορίσει πολλές λεπτομέρειες για την οικογένεια του Κέλσου Πολεμαιανού.  Ο Κέλσος είχε νυμφευτεί μία Κουιντίλλα, πιθανώς συγγενή της επαρχιακής οικογένειας που είναι γνωστό ότι άκμασε στην Αλεξάνδρεια Τρωάδα εκείνη την εποχή. Μαζί απέκτησαν τουλάχιστον τρία παιδιά:

* Ιουλία Κουιντίλλα Ισαυρία. Ο Κορμπιέ υποστηρίζει ότι απέκτησε το παρωνύμιο «Ισαυρία», επειδή γεννήθηκε, όταν ο Κέλσος ήταν απεσταλμένος της Καππαδοκίας και των σχετικών εδαφών. Παντρεύτηκε τον Τιβέριο Κλαύδιο Ιουλιανό. Ο εγγονός τους Τιβέριος Κλαύδιος Ιουλιανός ήταν αντικαταστάτης ύπατος το 154.
* Τιβέριος Ιούλιος Ακουίλα Πολεμαιανός, αντικαταστάτης ύπατος το 110.
* Μία κόρη, που παντρεύτηκε ένα μέλος του  των Σκριβωνίων. Ο γιος τους Σκριβωνιανός πιστοποιείται ως *procurator Augusti*.

## Βιβλιοθήκη του Κέλσου
Η Βιβλιοθήκη του Κέλσου στην Έφεσο kτίστηκε προς τιμήν του Τιβέριου Ιουλίου Κέλσου Πολεμαιανού μετά το τέλος του. Πλήρωσε για τη βιβλιοθήκη από την προσωπική του περιουσία,  και κληροδότησε ένα μεγάλο χρηματικό ποσό για την κατασκευή της, η οποία πραγματοποιήθηκε από τον γιο του Ιούλιο Ακουίλα Πολεμαιαανό.  Η βιβλιοθήκη κτίστηκε για να αποθηκεύει 12.000 κυλίνδρους, και να χρησιμεύει ως μνημειώδης τάφος για τον Κέλσο, αποτελώντας ταυτόχρονα κρύπτη που περιείχε τη σαρκοφάγο του και ταφικό μνημείο στη μνήμη του.  Η βιβλιοθήκη κατέρρευσε μετά την ερήμωση της Εφέσου, αλλά η πρόσοψή της αποκαταστάθηκε από ένα αυστριακό αρχαιολογικό ίδρυμα, τη δεκαετία του 1970. 

## Αναφορές

Κατηγορία:Αρχαίοι Εφέσιοι
Κατηγορία:Ρωμαίοι ύπατοι του 1ου αιώνα
Κατηγορία:Ρωμαίοι ύπατοι του 2ου αιώνα