Λαζαρέτο Κέρκυρας

Η νησίδα **Λαζαρέτο** (παλαιότερα γνωστή και ως *Άγιος Δημήτριος*) είναι ακατοίκητη και βρίσκεται απέναντι από την περιοχή Κοντόκαλι-Γουβιών της Κέρκυρας. Απέχει 2,5 ναυτικά μίλια από την ακτή και έχει έκταση 70,82 στρέμματα. 

Για το όνομά της υπάρχουν δύο απόψεις. Κατά την πρώτη, σύμφωνα με ιστορικά στοιχεία τα οποία βρίσκονται στα ιστορικά αρχεία της Κέρκυρας, οφείλεται στο γεγονός ότι στη νησίδα υπήρχε κτισμένη εκκλησία η οποία ήταν αφιερωμένη στην Παναγία της Ναζαρέτ (*La Nazaret*, όπως ονομαζόταν στα λατινικά). Από το Λα Ναζαρέτ προήλθε η παραφθορά Λαζαρέτο, που είναι το σημερινό όνομα της νησίδας. Τα ερείπια της εκκλησίας υπάρχουν ακόμα εκεί. Η δεύτερη άποψη θέλει το όνομα να προέρχεται από λοιμοκαθαρτήριο (*lazaretto, λαζαρέττο*) που υπήρχε στο νησί. 

Στη διάρκεια της Ενετικής κτήσης του νησιού, στις αρχές του 16ου αιώνα κατασκευάστηκε ένα μοναστήρι και αργότερα ένα λεπροκομείο. 

Το 1798, κατά τη διάρκεια της Γαλλικής κατοχής, τέθηκε υπό την κατοχή του ρωσοτουρκικού στόλου και χρησιμοποιήθηκε ως στρατιωτικό νοσοκομείο. Στη διάρκεια της Βρετανικής κατοχής, το 1814, το λεπροκομείο λειτούργησε ξανά, αφού ανακαινίστηκε. Από την Ένωση των Επτανήσων με την υπόλοιπη Ελλάδα το 1864 και μετά το λεπροκομείο χρησιμοποιήθηκε περιστασιακά. 

Στη διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου οι ιταλικές δυνάμεις κατοχής ίδρυσαν στη νησίδα στρατόπεδο συγκέντρωσης για τους αιχμάλωτους της Εθνικής Αντίστασης. Σήμερα σώζονται το διώροφο κτίριο που χρησιμοποιήθηκε ως αρχηγείο των Ιταλικών δυνάμεων, μία μικρή εκκλησία και ο τοίχος όπου εκτελούσαν τους καταδικασμένους σε θάνατο.  

Μετά την Απελευθέρωση και κατά την περίοδο 1946 με 1954, το Λαζαρέτο χρησιμοποιήθηκε ως τόπος εκτέλεσης θανατοποινιτών έγκλειστων στις Φυλακές Κέρκυρας. Καταδικασθέντες με την εσχάτη των ποινών πολιτικοί κρατούμενοι, βασικά Κομμουνιστές, καθώς και ορισμένοι ποινικοί, τυφεκίσθησαν από αποσπάσματα της τότε Σχολής Εφέδρων Αξιωματικών Πεζικού Κέρκυρας και τοποθετήθηκαν σε ανώνυμους τάφους. Ο εξακριβωμένος ληξιαρχικά αριθμός εκτελεσμένων πολιτικών κρατούμενων μεταξύ 1947 και 1949 ανέρχεται σε 111, όλοι άνδρες, με μέσο όρο ηλικίας κάτω των 30 ετών και το 80% από 19 έως 34. Συγγενείς θυμάτων πάντως κάνουν λόγο για περίπου 200, όντες αρκετοί όσοι καταδικάζονταν με αποφάσεις Εκτάκτων Στρατοδικείων. Πρώτος κατεγραμμένος το διάστημα αυτό είναι ο 23χρονος Πολύβιος Κολοβός τον Μάιο του 1947, ενώ μέχρι τον Μάιο του 1948 θανατώθηκαν ακόμη 66 (τουλάχιστον). Έχουν εξακριβωθεί 13 εκτελέσεις (μία ή δύο το μήνα), σχεδόν πάντα ομαδικές με αφετηρία 6 Κρητικών και αποκορύφωμα τους 15 στη δεύτερη του Μαρτίου. Δύο απεργίες πείνας των φυλακισμένων της Κέρκυρας, φέρονται αιτία για τη δραστική μείωση του αριθμού θυμάτων σε 7 κατά το επόμενο 8μηνο. Η επιμήκυνση, όμως, της διάρκειας του Εμφυλίου, οι προσωρινές αποτυχίες του Εθνικού Στρατού από τον ΔΣΕ και το ζήτημα της αποστολής παιδιών εκτός Ελλάδας εκ μέρους της Κυβέρνησης του Βουνού, πιθανότατα επέφεραν από τον Φεβρουάριο του 1949 τη νέα κλιμάκωση του ρυθμού εκτελέσεων. Σε 7 μήνες διενεργήθηκαν εξακριβωμένα 13, συχνότερες αλλά σίγουρα λιγότερο μαζικές (ή και ατομικές) από εκείνες του 1948, γεγονός που ίσως σχετίζεται με μία τρίτη και μεγαλύτερη απεργία πείνας. Ούτε πάντως αυτή, ούτε τα αναμενόμενα έκβαση και πέρας των εχθροπραξιών, απέτρεψαν σε ένα σύνολο (τουλάχιστον) 37 θανάτων του δεύτερου "κύματος", οι 13 να σημειωθούν κατά το τελευταίο 40ήμερο — οι δε 9 έπειτα *και* την υποχώρηση του ΔΣΕ από το ελληνικό έδαφος και άρα την ουσιαστική λήξη του πολέμου περί τις 29 με 30 Αυγούστου. Ο πολιτικός κρατούμενος Θεοφάνης Γιάννου, 35 χρονών, αναφέρεται ως το 111ο θύμα της εμφυλιακής περιόδου στη νησίδα, κατόπιν ατομικού τυφεκισμού στις 29 Σεπτεμβρίου 1949. Μία 5ετία αργότερα, ακολούθησε ένας ακόμη καταδικασμένος για παράβαση του Αναγκαστικού Νόμου 375, ο Ιωάννης Μαριώλης (27) στις 16 Νοεμβρίου 1954. Μέχρι και σήμερα είναι ορατός ο τοίχος των εκτελέσεων, ο οποίος δεν είναι άλλος από τον εναπομείναντα σωζόμενο της ερειπωμένης πλέον εκκλησίας Παναγία της Ναζαρέτ.


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:880 height:300
PlotArea   = left:25 bottom:20 top:0 right:25
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:21
TimeAxis   = orientation:ver
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:0706 text:Ιούλ '46
  bar:0806 text:
  bar:0906 text:
  bar:1006 text:
  bar:1106 text:
  bar:1206 text:
  bar:0107 text:
  bar:0207 text:
  bar:0307 text:
  bar:0407 text:
  bar:0507 text:Μάι '47
  bar:0607 text:
  bar:0707 text:
  bar:0807 text:
  bar:0907 text:Σεπ
  bar:1007 text:
  bar:1107 text:Νοέ
  bar:1207 text:
  bar:0108 text:Ιαν '48
  bar:0208 text:
  bar:0308 text:Μάρτ
  bar:0408 text:
  bar:0508 text:Μάι
  bar:0608 text:
  bar:0708 text:Ιούλ
  bar:0808 text:
  bar:0908 text:Σεπ
  bar:1008 text:
  bar:1108 text:Νοέ
  bar:1208 text:
  bar:0109 text:
  bar:0209 text:Φεβ '49
  bar:0309 text:
  bar:0409 text:
  bar:0509 text:Μάϊ
  bar:0609 text:
  bar:0709 text:Ιούλ
  bar:0809 text:
  bar:0909 text:Σεπ '49

PlotData=
  color:barra width:22.5 align:center

  bar:0706 from:0 till: 0
  bar:0806 from:0 till: 0
  bar:0906 from:0 till: 0
  bar:1006 from:0 till: 0
  bar:1106 from:0 till: 0
  bar:1206 from:0 till: 0
  bar:0107 from:0 till: 0
  bar:0207 from:0 till: 0
  bar:0307 from:0 till: 0
  bar:0407 from:0 till: 0
  bar:0507 from:0 till: 1
  bar:0607 from:0 till: 0
  bar:0707 from:0 till: 0
  bar:0807 from:0 till: 0
  bar:0907 from:0 till: 2
  bar:1007 from:0 till: 0
  bar:1107 from:0 till: 7
  bar:1207 from:0 till: 1
  bar:0108 from:0 till: 6
  bar:0208 from:0 till: 10
  bar:0308 from:0 till: 21
  bar:0408 from:0 till: 15
  bar:0508 from:0 till: 4
  bar:0608 from:0 till: 0
  bar:0708 from:0 till: 2
  bar:0808 from:0 till: 0
  bar:0908 from:0 till: 1
  bar:1008 from:0 till: 0
  bar:1108 from:0 till: 4
  bar:1208 from:0 till: 0
  bar:0109 from:0 till: 0
  bar:0209 from:0 till: 9
  bar:0309 from:0 till: 0
  bar:0409 from:0 till: 0
  bar:0509 from:0 till: 8
  bar:0609 from:0 till: 5
  bar:0709 from:0 till: 2
  bar:0809 from:0 till: 4
  bar:0909 from:0 till: 9

TextData=
  fontsize:M pos:(20,40)
  text:

*Κατανομή της εκτέλεσης των 112 εξακριβωμένων κρατούμενων στο Λαζαρέτο ανά μήνα του Εμφυλίου <small>(από τη θέσπιση του [[Γ' Ψήφισμα|Γ' Ψηφίσματος]], Ιούνιος 1946)</small>.* Πηγή: 

Το 1978 και σε εκπλήρωση της ευχής/υπόσχεσης *"λίγα λουλούδια -όποιος από μας ζήσει- να φέρει στους τάφους μας"*, 38 συγγενείς και πρώην συγκρατούμενοι θυμάτων επισκέφθηκαν για πρώτη φορά το Λαζαρέτο. Το 1983 συνέστησαν το ομώνυμο σωματείο μνήμης, με ενέργειες του οποίου κατέστη δυνατή για τον χώρο η προστασία του ιστορικού χαρακτήρα και φυσικού του περιβάλλοντος, εν τέλει δε η ανακήρυξη σε ιστορικά διατηρητέος. Επιτεύχθηκε η μεταφορά των αρμοδιοτήτων επί της νησίδας από τον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού ΕΟΤ στο Δήμο Κερκυραίων, η ματαίωση εγκατάστασης μονάδων πετρελαιοδεξαμενών και βιολογικού καθαρισμού σε αυτή και η διευθέτηση των τόπων εκτέλεσης και ταφής. Το 1992 χαρακτηρίστηκε ως ιστορικός χώρος υπό ειδική κρατική προστασία, όντας μνημείο αφενός *[[ιατρική]]ς ιστορίας*, αφετέρου *[[Εθνική Αντίσταση|Εθνικής Αντίστασης]]* αλλά και *Εθνικής Συμφιλίωσης*. Στη συνέχεια με το άρθρο 36 του Ν.4049/2012 (ΦΕΚΑ 35/23-02-2012) μεταβιβάσθηκε η πλήρη κυριότητα νομή και κατοχή επί της νησίδας στον Δήμο Κερκυραίων. 

Σήμερα η νησίδα αποτελεί τόπο μνήμης των εκτελεσμένων πολιτικών κρατούμενων, στον οποίο διάφορες οργανώσεις πραγματοποιούν μνημόσυνο και προσκύνημα, ενώ υπεύθυνες για τη διαχείρισή του παραμένουν οι δημοτικές αρχές της ακριτικής πρωτεύουσας. Από κοινού αυτές με το σωματείο, τελούν κατά το δεύτερο 15θήμερο του Οκτωβρίου, πιθανότερο χρονικό σημείο αναστολής των εκτελέσεων (17 του μηνός η επίσημη λήξη του Εμφυλίου, 1949), την ετήσια εκδήλωση τιμής και σεβασμού προς τα θύματα.

## Παραπομπές


## Πηγές
* ιστότοπος , Σωματείο ΛΑΖΑΡΕΤΟ Συγγενών και Φίλων Εκτελεσμένων Πολιτικών Κρατουμένων Φυλακών Κέρκυρας Περιόδου 1946-49.
* Συλλογικό έργο, *Φυλακές Κέρκυρας-Λαζαρέτο 1947-1949 • «γειά σας αδέλφια», Μαρτυρίες*, έκδ. σωματείου ΛΑΖΑΡΕΤΟ, Αθήνα 1996, ISBN 960-8582-10-5
* "Λαζαρέτο", Σπύρος Ανδρεάδης στο *Τόποι εκτελέσεων*, ένθετο Ε/Ιστορικά εφημ. *ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ* 08.042004, σελ. 40-43.

Κατηγορία:Επτάνησα
Κατηγορία:Κέρκυρα
Κατηγορία:Δήμος Κεντρικής Κέρκυρας και Διαποντίων Νήσων