Φλοιοβαφένια

[μικρογραφία|Τα φλοιοβαφένια αναγνωρίζονται από το '''''κόκκινο  χρώμα''''' (κόκκινη χρωστική ουσία) που υπάρχει στο περικάρπιο ορισμένων ειδών [Καλαμπόκι|καλαμποκιού.]]
Τα **φλοιοβαφένια** (αγγλ. *phlobaphenes, phlobaphens*, CAS αριθ. 71663-19-9) είναι φυσικές ενώσεις που απαντώνται στα μέρη ορισμένων φυτών (φύλλα, καρποί, φλοιοί) και στο ξύλωμα. Μπορούν να εκχυλιστούν με αλκαλικό ύδωρ ή αλκοόλες, ή μπορεί να σχηματιστούν ως προϊόν της χημικής επεξεργασίας των ταννινών (βλ. *τάννιση*) με ανόργανα οξέα, όπως θειικό οξύ ή υδροχλωρικό οξύ. 

Γενικά, τα φλοιοβαφένια είναι κοκκινωπές ενώσεις, διαλυτές σε αιθυλική αλκοόλη και αδιάλυτες στο νερό, που χαρακτηρίζονται χημικώς ως φαινολικές ενώσεις. Δομικά, ομοιάζουν με τις ταννίνες. Η αγγλική ονομασία τους, *phlobaphen*, προέρχεται από την ελληνική γλώσσα, από τις λέξεις **', και **' που σημαίνει χρωστική ουσία.

Στη βιβλιογραφία, δεν έχουν αναφερθεί φαρμακευτικές ή ευεργετικές δράσεις που να προέρχονται από τα φλοιοβαφένια. 

Κατ' εξαίρεση, τα φλοιοβαφένια από τους καρπούς του κραταίγου (είδος *Fructus Crataegi*) ενδέχεται να έχουν συγκεκριμένη δράση στην στεφανιαία κυκλοφορία του ανθρώπου. Στο έδαφος, τέτοιες ουσίες μετατρέπονται τελικά σε χουμίνες.

## Φυσική εξάπλωση
Στη φύση, τα φλοιοβαφένια ανευρίσκονται στα χημικά συστατικά του φλοιού (κν. *φλούδας*), του περικάρπιου και των σπόρων. Δεν έχουν βρεθεί φλοιοβαφένια στα άνθη των φυτών ή δέντρων, εκτός εάν τα καφέ ή μαύρου χρώματος χρωστικά στοιχεία υπάρχουν σε κάποιο τύπο από φλοιοβαφένια.

Στον φλοιό, τα φλοιοβαφένια συσσωρεύονται στο στρώμα του φελλοδέρματος του καμβίου, χημικώς σαν ένα τμήμα της σουβερίνης.

### Χαρακτηριστικά
μικρογραφία|Φλοιός είδους ''Cinchona officinalis''
Πολλοί φλοιοί των ειδών κιγχόνης (*Cinchona spp*.) περιέχουν μια ταννίνη, το κιγχοταννικό οξύ, το οποίο με οξείδωση παράγει άμεσα ένα σκούρου χρώματος φλοιοβαφένιο που ονομάζεται *red cinchonic*, κιγχονο-φουλβικό οξύ, ή αλλιώς, κόκκινη κιγχόνα.

Τα φλοιοβαφένια είναι συχνά απαντώμενα στους φλοιούς των ειδών σεκόγιας όπως στο είδος *Sequoia sempervirens*, καθώς επίσης και στους φλοιούς δρυός (*Quercus spp*.). Στους τελευταίους, το κύριο συστατικό, δηλ. το ''quercitannic acid'', το οποίο απαντάται και στο *quercitron*, είναι μια ασταθής ουσία που τείνει να αποβάλλει μόρια ύδατος σχηματίζοντας ανυδρίτες (φλοιοβαφένια). Ένα από τα οποία είναι γνωστό ως *oak-red* (C₂₈H₂₂O₁₁). 

Το παρασιτικό φυτό *Cuscuta europaea* έχει αναφερθεί ότι περιέχει 30.000 ppm σε φλοιβαφένια στις ρίζες του.
μικρογραφία|Το φυτικό είδος ''Potentilla erecta.''
Τα φλοιοβαφένια μπορούν να εκπλυθούν από τη ρίζα του φυτικού είδους *Potentilla erecta*, γνωστό ως *κόκκινο tormentil.*
μικρογραφία|Το φυτό ''Cola acuminata,'' πλούσιο σε φλοιοβαφένια.
Φλοιοβαφένια μπορούν να ανευρεθούν στους καρπούς του κόλα (όπου ονομάζονται "κόλα κόκκινο"), στο σοκολατέλαιο (όπου ονομάζονται "κακάο κόκκινο") ή στους κόκκινους φλοιούς ή τη φλούδα του φυστικιού. Αναφέρονται επίσης σε καρπούς του γένους *Crataegus* (γνωστοί ως "Φρούτα Κράταιγης") ή μπορούν να εξαχθούν από τα άνθη του λυκίσκου. 
μικρογραφία|Άφθονη ροή κινό από μια πληγή κοντά στη βάση του κορμού ενός δέντρου ''Corymbia calophylla'' (μαρρί) αναφέρεται στη μεγάλη έκκριση μιας σκοτεινής, κολλώδους ρητίνης που παράγεται από το δέντρο.
Συχνά παρατηρείται μια άφθονη ροή κινό από πληγές κοντά στη βάση του κορμού *δέντρων Corymbia calophylla* (μαρρί), που ουσιαστικά αφορά σε μεγάλη έκκριση μιας σκούρας, κολλώδους ρητίνης που παράγεται από το εν λόγω δέντρο. Το *κινό* είναι ένας τύπος κόμμεος ή ρητίνης που μπορεί να εκχύνεται από πληγές ή τραύματα σε ορισμένα δέντρα, ιδιαίτερα σε είδη ευκαλύπτου όπως το *Corymbia calophylla*. Αυτή η έκκριση παράγεται συνήθως ως προστατευτική αντίδραση στο τραύμα, βοηθώντας στην επικάλυψη της πληγής και προστατεύοντας το δέντρο από παθογόνα ή παράσιτα. Η ροή κινό είναι κοινή φυσική διαδικασία που παρατηρείται σε πολλά δέντρα των γενών *Corymbia* και *Eucalyptus*.

Το κύριο συστατικό του κινό είναι το κινοταννικό οξύ, το οποίο περιέχεται σε ποσοστό 70 έως 80%. Περιέχει επίσης και την ένωση, *kino red*, ένα φλοιοβαφένιο που παράγεται από το κινοταννικό οξύ με οξείδωση.

Φλοιοβαφένια δεν υπάρχουν στο φυτικό είδος *Arabidopsis thaliana* αλλά μπορούν να μελετηθούν ως τη χρωστική ουσία που είναι υπεύθυνη για το κόκκινο χρώμα σε ορισμένα είδη δημητριακών, συμπεριλαμβανομένου του σιταριού, του καλαμποκιού και του σόργου.

## Χημικώς παραγόμενα
Υπάρχουν επίσης και χημικώς παραγόμενα φλοιβαφένια. Πρόκειται για σκουρόχρωμες, ρητινώδεις ουσίες αποτελούμενες από αδιάλυτα στο νερό, αλλά διαλυτά στην αιθυλική αλκοόλη, πολυμερή ή ολιγομερή.

Φλοιοβαφένια δύναται να σχηματιστούν υπό την επίδραση οξέων ή και θέρμανσης των συμπυκνωμένων ταννινών, ιδιώς αυτών της κλάσης, *φλοιοβαταννίνες*. Ύδωρ με σόδα (κν. αλκαλικό ύδωρ) μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μετατροπή των ταννινών του λυκίσκου σε φλοιοβαφένια. Όταν οι ταννίνες των στερεών του κακάο θερμαίνονται με υδροχλωρικό οξύ, παράγουν γλυκόζη και φλοιοβαφένια.

Το κοινό ή θερμοδιαλυτό εκχύλισμα κεμπράχου (γνωστό και ως *quebracho*) είναι φυσικό εκχύλισμα που λαμβάνεται απευθείας από το ξύλο ειδών *Schinopsis spp.* Είναι πλούσιο σε συμπυκνωμένες ταννίνες υψηλού μοριακού βάρους (φλοιοβαφένια), οι οποίες δεν είναι εύκολα διαλυτές. 

Η χρήση των περιορίζεται σε μικρές προσθήκες κατά τη τάννιση δερμάτων με δεψικές ουσίες, υπό θερμή υγρή κατεργασίας (άνω των 35 °C) για τη βελτίωση της απόδοσης και της αδιαβροχοποίησης του δέρματος.

Τα ψυχροδιαλυτά εκχυλίσματα λαμβάνονται με σουλφίτωση του κοινού εκχυλίσματος, μετατρέποντας τα φλοιοβαφένια σε πλήρως διαλυτές ταννίνες. Αυτά τα εκχυλίσματα είναι τα πιο διαδεδομένα και τα πιο ευρέως χρησιμοποιούμενα. Τα κύρια χαρακτηριστικά τους περιλαμβάνουν ταχεία διείσδυση, υψηλή περιεκτικότητα σε ταννίνες και σχετικά χαμηλό ποσοστό μη ταννικών ουσιών. Η σχετικά μέτρια οξύτητα και η μέτρια περιεκτικότητα σε άλατα τα καθιστούν ήπια εκχυλίσματα τάννισης, με χαμηλή στυπτικότητα.

Ο σχηματισμός των φλοιοβαφένιων μπορεί να ελαχιστοποιηθεί με χρήση ισχυρών νουκλεοφίλων, όπως η φλωρογλουσινόλη, η μ-φαινυλενενεδιαμίνη και η ουρία, κατά την εκχύλιση ταννινών από είδη πεύκου.

Η χρήση συνθετικής ταννίνης, n''eradol'' *D*, μπορεί να βοηθήσει στη διάλυση του φλοιοβαφένιου σε διαλύματα τάννισης.

## Παραπομπές


Κατηγορία:Φυτικές βαφές
Κατηγορία:Φαινολικές ενώσεις