Βεγέτιος Ρενάτος

Ο *Πόπλιος* ή (*Φλάβιος*) **Βεγάτιος Ρενάτος**, λατιν.: *Publius (ή Flavius ) Vegetius Renatus*,  γνωστός πιο απλά ως **Βεγέτιος**, ήταν συγγραφέας της Ύστερης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (τέλη 4ου αι.). Τίποτε δεν είναι γνωστό για τη ζωή ή τη θέση του, πέρα από αυτά που περιέχονται στα δύο σωζόμενα έργα του: *Epitoma rei militaris* (γνωστό και ως *De re militari*) και το λιγότερο γνωστό *Digesta Artis Mulomedicinae*, έναν οδηγό κτηνιατρικής. Στην αρχή τού έργου του *Epitoma rei militaris,* αυτοπροσδιορίζεται ως Χριστιανός. 

## Χρονολόγηση της εργασίας
Το τελευταίο γεγονός στο οποίο αναφέρεται το έργο του *Epitoma rei militaris,* είναι το τέλος τού Αυτοκράτορα Γρατιανού (383). Η παλαιότερη μαρτυρία τού έργου είναι ένα *subscriptio* του Φλάβιου Ευτρόπιου, ο οποίος έγραψε στην Κωνσταντινούπολη το 450, το οποίο εμφανίζεται σε μία από τις δύο οικογένειες χειρογράφων, υποδηλώνοντας ότι είχε ήδη συμβεί μία διαίρεση τής παράδοσης των χειρογράφων. Παρά το ότι ο Ευτρόπιος διέμενε στην Κωνσταντινούπολη, η επιστημονική συναίνεση είναι ότι ο Βεγέτιος έγραψε στη Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.  Ο Βεγέτιος αφιερώνει το έργο του στον Αυτοκράτορα, ο οποίος αναγνωρίζεται ως Θεοδόσιος, *ad Theodosium imperatorem*, στην οικογένεια χειρογράφων που δεν εκδόθηκε το 450. Η ταυτότητα αμφισβητείται: ορισμένοι μελετητές τον ταυτίζουν με τον Θεοδόσιο Α΄ (βασ. 379–395,  ενώ άλλοι ακολουθούν τον Όττο Σέεκ  και τον ταυτίζουν με τον μεταγενέστερο Βαλεντινιανό Γ΄ (βασ. 425-455), χρονολογώντας το έργο στα 430–35.  Ο Γκοφάρ συμφωνεί ότι η μεταγενέστερη ημερομηνία είναι πιθανή, υποδηλώνοντας ότι το έργο μπορεί να είχε σκοπό να υποστηρίξει μία στρατιωτική αναβίωση την εποχή τής κυριαρχίας τού Φλ. Αέτιου.  Ο Ρόζενμπαουμ υποστηρίζει επίσης ότι ο Βεγέτιος έγραψε στις αρχές της δεκαετίας του 430. Ο Θεοδόσιος Β΄ (βασ. 408-450) μπορεί τότε να ήταν αυτός, στον οποίο αφιερώθηκε το έργο. Ο Ρόζενμπαουμ χρησιμοποιεί αναφορές από τα έργα του Βεγέτιου και τις σχέσεις του με το έργο του Μεροβαύδη, για να υποδηλώσει ότι ο Βεγέτιος ήταν ανώτερος αυλικός αξιωματούχος, *primiscrinius* του πραιτοριανού επάρχου, ο οποίος ήταν agens in rebus. 

## ''Επιτομή των στρατιωτικών πραγμάτων''
Η επιτομή του Βεγέτιου επικεντρώνεται κυρίως στη στρατιωτική οργάνωση, και στον τρόπο αντίδρασης σε ορισμένες περιστάσεις στον πόλεμο. Ο Βεγέτιος εξηγεί, πώς πρέπει να οχυρώνεται και να οργανώνεται ένα στρατόπεδο, πώς να εκπαιδεύονται στρατεύματα, πώς να χειρίζονται απείθαρχα στρατεύματα, πώς να χειρίζονται μία μάχη, πώς να βαδίζουν, να μετρούν τον σχηματισμό και πολλές άλλες χρήσιμες μεθόδους, για την προώθηση τής οργάνωσης και τής ανδρείας στη λεγεώνα.

Όπως παρατηρεί ο Γκ.Ρ. Γουώτσον, *η Επιτομή* τού Βεγέτιου «είναι το μόνο αρχαίο εγχειρίδιο ρωμαϊκών στρατιωτικών θεσμών, που έχει διασωθεί άθικτο». Παρά ταύτα, ο Γουώτσον αμφιβάλλει για την αξία του, καθώς ο Βεγέτιος «δεν ήταν ούτε ιστορικός, ούτε στρατιωτικός: το έργο του είναι μία συλλογή απρόσεκτα κατασκευασμένη από υλικό όλων των εποχών, ένα συνονθύλευμα ασυνεπειών».  Αυτές οι αρχαίες πηγές, σύμφωνα με τη δική του δήλωση, ήταν ο Μ. Π. Κάτων ο Πρεσβύτερος, ο Αυ. Κορνήλιος Κέλσος, ο Σ. Ι. Φροντίνος, ο Π. Τ. Πατέρνος και τα αυτοκρατορικά συντάγματα τού Αυγούστου, τού Τραϊανού και τού Αδριανού (1.8). 

Το πρώτο βιβλίο αποτελεί έκκληση για μεταρρύθμιση τού στρατού· απεικονίζει με γλαφυρό τρόπο την στρατιωτική παρακμή της Ύστερης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ο Βεγέτιος περιγράφει επίσης λεπτομερώς την οργάνωση, την εκπαίδευση και τον εξοπλισμό τού στρατού τής πρώιμης Αυτοκρατορίας. Το τρίτο βιβλίο περιέχει μία σειρά από στρατιωτικά αποφθέγματα, τα οποία αποτέλεσαν (αρκετά κατάλληλα, λαμβάνοντας υπόψη την ομοιότητα στις στρατιωτικές συνθήκες των δύο εποχών) το θεμέλιο τής στρατιωτικής μάθησης για κάθε Ευρωπαίο διοικητή από τον Γουλιέλμο Α΄ τον Σιωπηλό μέχρι τον Φρειδερίκο Β΄ τον Μεγάλο. 

Το βιβλίο του για τις πολιορκητικές μηχανές περιέχει την καλύτερη περιγραφή των πολιορκητικών μηχανών της Ύστερης Αυτοκρατορίας και του Μεσαίωνα. Μεταξύ άλλων, παρουσιάζει λεπτομέρειες για την πολιορκητική μηχανή που ονομαζόταν *όναγρος (onager)*, η οποία αργότερα έπαιξε σημαντικό ρόλο στις πολιορκίες, μέχρι την ανάπτυξη τής σύγχρονης κανονιοβολίας. Το πέμπτο βιβλίο δίνει μία περιγραφή τού υλικού και τού προσωπικού τού ρωμαϊκού ναυτικού. 

Σύμφωνα με την 11η έκδοση της *Εγκυκλοπαίδειας Britannica*, «Σε χειρόγραφο, το έργο του Βεγέτιου είχε μεγάλη δημοτικότητα από την πρώτη του εμφάνιση. Οι κανόνες πολιορκίας του μελετήθηκαν εκτενώς κατά τον Μεσαίωνα». Ο Ν.Π. Μίλνερ παρατηρεί ότι ήταν «ένα από τα πιο δημοφιλή λατινικά τεχνικά έργα τής Αρχαιότητας, ανταγωνιζόμενο τη *[[Φυσική Ιστορία (Πλίνιος)|Φυσική Ιστορία]]* του Γ. Πλίνιου Σ. του Πρεσβύτερου στον αριθμό των σωζόμενων αντιγράφων, που χρονολογούνται πριν από το 1300»  Μεταφράστηκε στα Αγγλικά, Γαλλικά (από τον Jean de Meun και άλλους), Ιταλικά (από τον Φλωρεντινό δικαστή Μπόνο Τζιαμπόνι και άλλους), Καταλανικά, Ισπανικά, Τσεχικά και Γίντις πριν από την εφεύρεση τής τυπογραφίας. Οι πρώτες έντυπες εκδόσεις αποδίδονται στην Ουτρέχτη (1473), την Κολωνία (1476), το Παρίσι (1478), τη Ρώμη (στο *Veteres de re mil. scriptores*, 1487) και την Πίζα (1488). Μία γερμανική μετάφραση του Λούντβιχ Χόενβανγκ εμφανίστηκε στο Ουλμ το 1475. 

Ωστόσο, από εκείνο το σημείο και μετά, η θέση του Βεγέτιου ως κορυφαίας στρατιωτικής αρχής άρχισε να παρακμάζει, καθώς αρχαίοι ιστορικοί όπως ο Πολύβιος έγιναν διαθέσιμοι. Ο Νικολό Μακιαβέλι προσπάθησε να αντιμετωπίσει τα ελαττώματα του Βεγέτιου στο έργο του *L'arte della Guerra* (Φλωρεντία, 1521), με έντονη χρήση του Πολύβιου, του Φροντίνου και του Τ. Λίβιου, αλλά η κατηγορία τού Γιούστου Λίψιου ότι συγχέει τους θεσμούς διαφόρων περιόδων τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και η άποψη του Γ. Στεβέχιου ότι η επιβίωση τού έργου τού Βεγέτιου οδήγησε στην απώλεια των ονομαστικών πηγών του, ήταν χαρακτηριστικές τής ύστερης Αναγέννησης.  Ενώ μέχρι τον 18ο αι. ένας στρατιωτικός όπως ο στρατάρχης Πυισεγκύρ βάσιζε τα δικά του έργα σε αυτό το αναγνωρισμένο πρότυπο,  από τότε και μετά, σύμφωνα με τα λόγια του Μίλνερ, το έργο του Βεγέτιου υπέστη «μία μακρά περίοδο ολοένα και μεγαλύτερης παραμέλησης».

## Αναφορές

## Μεταφράσεις

* *Στρατιωτικά Ιδρύματα του Βεγέτιου,* μεταφρασμένα με πρόλογο και σημειώσεις από τον Υπολοχαγό Τζον Κλαρκ, Λονδίνο, 1767. Συνοπτική ανατύπωση (παραλείπονται τα βιβλία IV και V): *Τα Στρατιωτικά Ιδρύματα των Ρωμαίων,* Εκδοτική Εταιρεία Στρατιωτικής Υπηρεσίας, Χάρισμπουργκ, Πενσυλβάνια. 1944.
* *Vegetius: Επιτομή της Στρατιωτικής Επιστήμης*, μεταφρασμένο με σημειώσεις και εισαγωγή από τον NP Milner, Μεταφρασμένα Κείμενα για Ιστορικούς, Τόμος 16, Λίβερπουλ: Liverpool University Press, 1993. (Δεύτερη έκδοση 1996· δεύτερη αναθεωρημένη έκδοση 2011.)
* *Het Romeinse leger*, Ολλανδική μετάφραση από τον Fik Meijer, Publishers Polak/Van gennep, Άμστερνταμ, 2004.

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Το πλήρες λατινικό κείμενο του *De Re Militari* είναι διαθέσιμο στο διαδίκτυο:
* Η Λατινική Βιβλιοθήκη
* Ενδοκείμενο

Από τη Συλλογή Lessing J. Rosenwald στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου
* ''De re militari'' [Κολωνία] N[icolaus] G[oetz, ca. 1475].
* ''De re militari'' [Augsburg, Johann Wiener, περ. 1475].

Η συντομευμένη έκδοση του 1944 της μετάφρασης του Υπολοχαγού John Clarke του 1767 (παραλείποντας τα Βιβλία IV και V, «ενδιαφέρον μόνο για στρατιωτικούς αρχαιοδίφες») είναι διαθέσιμη στο διαδίκτυο:
* ''Οι Στρατιωτικοί Θεσμοί των Ρωμαίων''

Ένα πλήρες αντίγραφο της μετάφρασης του John Clarke από το 1767 είναι διαθέσιμο στο Google Books:
* ''Στρατιωτικά Ιδρύματα Vegetius''

Γερμανική έκδοση του βιβλίου De re militari του 1529, που εκδόθηκε από τον Heinrich Stayner, με ξυλογραφίες που απεικονίζουν διάφορες υποβρύχιες στολές δύτη, πολιορκητικό εξοπλισμό, κανόνια και φουσκωτά στρώματα για την άνεση των στρατιωτών στο πεδίο της μάχης.
* Vier Bücher der Ritterschafft (Και οι 121 ξυλογραφίες ολόκληρης σελίδας και οι 2 ξυλογραφίες μισής σελίδας είναι ελεύθερα διαθέσιμες για λήψη σε διάφορες μορφές από τις Ψηφιακές Συλλογές του Ινστιτούτου Ιστορίας των Επιστημών).

Κατηγορία:Χριστιανοί του 5ου αιώνα
Κατηγορία:Χριστιανοί του 4ου αιώνα
Κατηγορία:Ρωμαίοι του 5ου αιώνα
Κατηγορία:Ρωμαίοι του 4ου αιώνα