Λίζι Μπόρντεν

Η **Λίζι Άντριου Μπόρντεν** (Αγγλικά: **Lizzie Andrew Borden**, 19 Ιουλίου 1860 – 1 Ιουνίου 1927) ήταν Αμερικανίδα, μέλος της καλής κοινωνίας κατά την βικτωριανή εποχή, η οποία δικάστηκε και αθωώθηκε στις 4 Αυγούστου του 1892 για τις δολοφονίες με τσεκούρι του πατέρα και της μητριάς της στο Φολ Ρίβερ της Μασαχουσέτης. Οι ανθρωποκτονίες και η δίκη της Μπόρντεν έλαβαν ευρεία δημοσιότητα σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες, και μαζί με την ίδια την Λίζι, παραμένουν ως θέμα συζήτησης στην αμερικανική λαϊκή κουλτούρα μέχρι τις ημέρες μας. Η υπόθεση έχει απεικονιστεί σε πολυάριθμες ταινίες, θεατρικές παραγωγές, τηλεοπτικές σειρές, λογοτεχνικά έργα και λαϊκές ρίμες.

## Τα πρώτα χρόνια
αριστερά|μικρογραφία| Το σπίτι των Μπόρντεν στη οδό Second 92 στο Φολ Ρίβερ της Μασαχουσέτης
Η Λίζι Άντριου Μπόρντεν γεννήθηκε στις 19 Ιουλίου του 1860, στο Φολ Ρίβερ της Μασαχουσέτης, από τη Σάρα Άντονι Μπόρντεν (το γένος Μορς, 1823 – 1863)  και τον Άντριου Τζάκσον Μπόρντεν (1822 – 1892) και ήταν το τρίτο παιδί της οικογένειας. Είχε ακόμα δυο μεγαλύτερες αδελφές, την Έμμα Λενόρα Μπόρντεν (1851 – 1927) και την Άλις Έστερ Μπόρντεν (1856 – 1858) , η οποία πέθανε 2 ετών λόγο συσσωρευμένου εγκεφαλονωτιαίου υγρό στον εγκέφαλο. Όταν η Λίζι ήταν τριών χρονών και η Έμμα δώδεκα, η μητέρα τους πέθανε από συμφόρηση της μήτρας και ασθένεια της σπονδυλικής στήλης. Τότε η Έμμα έγινε μητέρα, φίλη και αδελφή για την μικρή Λίζι. Εντούτοις, ο πατέρας τους σύντομα παντρεύτηκε την 37χρονη Άμπιγκειλ Ντέρφι Γκρέι (1828 – 1892). Οι κακές γλώσσες της εποχής ανέφεραν ότι ο Άντριου είχε παντρευτεί την Άμπι επειδή έψαχνε για μια οικονόμο για να φροντίσει δωρεάν το σπίτι του και να μεγαλώσει τις κόρες του. Η Έμμα και η Λίζι δεν τα πήγαιναν καλά με την νέα γυναικά του πατέρα τους. Μάλιστα η Λίζι την αποκάλεσε υποτιμητικά «Κυρία Μπόρντεν» και αποδοκίμασε την σχέση που είχε με τον πατέρα της, καθώς πίστευε ότι τον είχε παντρευτεί μόνο για την περιουσία του.

Ο Άντριου ήταν αγγλικής και ουαλικής καταγωγής, μεγάλωσε στην φτώχια και δυσκολευόταν οικονομικά ως νεαρός, παρόλο που ήταν απόγονος πλούσιων και ισχυρών κατοίκων της περιοχής. Ο πατέρας του ήταν ιχθυοπώλης, αλλά ο Άντριου που δεν ήθελε να ακολουθήσει τα βήματα του, ξεκίνησε να εργάζεται ως βοηθός ξυλουργού. Στην πορεία, έγινε συνεργάτης με τον έμπορο Φρανκ Άλμι σε μια επιχείρηση στην οποία έφτιαχνε και εισήγαγε φέρετρα, με τα οποία τα παιδιά του ήταν πολύ εξοικειωμένα και έπαιζαν μέσα σ' αυτά, ή βοηθούσαν στην κατασκευή τους. Επιπρόσθετα, αύξησε τον τραπεζικό του λογαριασμό κατά την οδύνη του Αμερικάνικου Εμφυλίου Πολέμου, αγοράζοντας τις ακίνητες περιουσίες από χήρες που δεν είχαν πλέον την οικονομική δύναμη για να τις συντηρήσουν, με την προϋπόθεση ότι θα τους νοίκιαζε μετά το ακίνητο τους σε χαμηλή τιμή. Ωστόσο σε σύντομο χρονικό διάστημα αύξανε το ενοίκιο με αποτέλεσμα να μην μπορούν εκείνες να το πληρώσουν. Κατά συνέπεια, έκανε έξωση στις δύστυχες αυτές γυναίκες και στα ορφανά παιδιά τους, πετώντας τους στον δρόμο. Κάποια στιγμή ο Άντριου έγινε επίσης διευθυντής πολλών κλωστοϋφαντουργείων και διέθετε σημαντική εμπορική περιουσία. Ήταν επίσης πρόεδρος της τράπεζας Union Savings και διευθυντής της εταιρείας Durfee Safe Deposit and Trust Co. Κατά τον θάνατο του, η περιουσία του έφτανε τα 300.000 δολάρια (που ισοδυναμεί με 9.000.000 δολάρια το 2021 και 9.630.000 δολάρια το 2022). 
150px|μικρογραφία|αριστερά|Το σπίτι της οικογένειας Μπόρντεν όπως είναι σήμερα
Παρά τον πλούτο του, ο Άντριου παρέμεινε μίζερος και τσιγκούνης, με αποτέλεσμα όσοι ήταν γύρω του να περνάνε άσχημα. Αν και το 1892 αγόρασε για την οικογένεια του ένα σπίτι που κατασκευάστηκε του 1845 και ήταν Ελληνικού Αναγεννησιακού στυλ, δεν φρόντισε να το ανακαινίσει προσθέτοντας ηλεκτρικό ρεύμα και εγκαταστάσεις για τρεχούμενο νερό και τουαλέτες με καζανάκι, παρόλο που εκείνη την εποχή αυτά τα ηλεκτρικά και υδραυλικά συστήματα ήταν πλέον συνηθισμένα στις οικογένειες με οικονομική ευμάρεια. Ο Άντριου θεωρούσε πως όλα αυτά είναι ανούσιες πολυτέλειες. Η κατοικία του βρισκόταν σε μια μέτρια περιοχή, η οποία τον βόλευε καθώς ήταν κοντά στην εργασία του. Ωστόσο οι πλουσιότεροι κάτοικοι του Φολ Ρίβερ, συμπεριλαμβανομένων των ξαδέρφων του Άντριου, κατοικούσαν στην μοντέρνα γειτονιά ονόματι "Χιλ", η οποία ήταν πιο μακριά από τις βιομηχανικές περιοχές της πόλης. Και οι δύο κόρες πίστευαν ότι το σπίτι δεν ήταν αντάξιο της κοινωνικής τους θέσης και ικέτευαν τον πατέρα τους να μετακομίσουν σε κάποια καλύτερη περιοχή. Ο Μπόρντεν όμως, ως αρκετά σφιχτοχέρης, δεν συζητούσε καν ένα τέτοιο ενδεχόμενο.

Επιπρόσθετα, χρησιμοποιούσαν λάμπες με λάδι φάλαινας, δοχεία νυκτός και ζεστό νερό το οποίο ζέσταιναν στη σόμπα. Θεωρώντας ότι το σπίτι είναι μεγάλο ο Άντριου νοίκιαζε κατά διαστήματα κάποια από τα δωμάτια, βάζοντας τις κόρες του να τα περιποιούνται, να τα καθαρίζουν και να τα αερίζουν, για να μη πληρώνει προσωπικό. Η οικογένεια αρρώσταινε συχνά μιας και τους υποχρέωνε να μη πετάνε τα σαπισμένα λαχανικά και το κρέας, αλλά να τα μαγειρεύουν και να τα τρώνε. Γιορτές, προσκλήσεις για χορό, τραγούδια, καλά φορέματα, καπέλα και μεταξωτές κορδέλες ήταν απαγορευμένα στο σπίτι.

Η Λίζι και η μεγαλύτερη αδερφή της Έμμα, μεγάλωσαν με θρησκευτική ανατροφή. Επισκέπτονταν συχνά την τοπική εκκλησία Central Congregational. Ως νεαρή γυναίκα, η Λίζι συμμετείχε πολύ σε εκκλησιαστικές δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένης της διδασκαλίας τις Κυριακές στο κατηχητικό σε παιδιά μεταναστών. Επίσης ήταν ενεργό μέλος σε θρησκευτικές οργανώσεις, όπως η Christian Endeavour Society, στην οποία υπηρέτησε ως γραμματέας και ταμίας, καθώς και σε σύγχρονα κοινωνικά κινήματα, όπως η Woman's Christian Temperance Union. Ήταν επίσης μέλος των Ladies' Fruit and Flower Mission. Ο τρόπος ζωής των δυο αδελφών απέτρεπε κάθε γαμπρό από το να τις πλησιάσει. Ο πατέρας τους, τους είχε απαγορεύσει να ρίχνουν το βλέμμα τους σε οποιαδήποτε νεαρό κύριο θα συναντούσαν στο δρόμο τους προς την εκκλησία. Έτσι ο καιρός και τα χρόνια περνούσαν σε ένα σπίτι γεμάτο περιορισμούς, μιζέρια και σκληρότητα.

Μαζί με την οικογένεια κατοικούσε επίσης η Μπρίτζετ Σάλιβαν μια 25χρονη οικιακή βοηθός (την οποία οι αδελφές Μπόρντεν αποκαλούσαν αγενώς «Μάγκι», το οποίο ήταν το όνομα της προηγούμενης οικονόμου). Η Μπρίτζετ είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ από την Ιρλανδία το 1883. Ο Άντριου Μπόρντεν προσέλαβε την Σάλιβαν το 1889. Εντούτοις, η ψυχρότητα του σπιτικού φάνηκε επίσης από μια δήλωση που έκανε η Μπρίτζετ στην αστυνομία αργότερα, καθώς είπε ότι η Λίζι και η Έμμα έτρωγαν σπάνια μαζί με τους γονείς τους.

Η Λίζι λάτρευε τα σκυλιά. Όταν κάποτε ζήτησε από τον πατέρα της να κρατήσει ένα κουταβάκι που είχε βρει ως συντροφιά της, εκείνο εξαφανίστηκε για πάντα χωρίς ο Άντριου να καταδεχτεί να της απαντήσει καν και χωρίς ποτέ να μάθει η Λίζι τι το έκανε. Επιπλέον, τον Μάιο του 1892, ο Άντριου σκότωσε πολλά περιστέρια στον αχυρώνα του με ένα τσεκούρι, πιστεύοντας ότι προσέλκυαν ντόπια παιδιά για να τα κυνηγήσουν. Η Λίζι είχε πρόσφατα χτίσει μια φωλιά για τα περιστέρια, και λέγεται ότι αναστατώθηκε πολύ με αυτό που έκανε ο πατέρας της. Μια οικογενειακή διαμάχη τον Ιούλιο του 1892 ώθησε τις δύο αδελφές να κάνουν παρατεταμένες «διακοπές» στο Νιου Μπέντφορντ. Όταν επέστρεψαν στο Φολ Ρίβερ, η Λίζι επέλεξε να μείνει σε ένα τοπικό ενοικιαζόμενο δωμάτιο για τέσσερις ημέρες πριν επιστρέψει στην οικογενειακή εστία.

Η ένταση είχε αυξηθεί μέσα στην οικογένεια Μπόρντεν τους τελευταίους μήνες, ειδικά για τα δώρα ακίνητης περιουσίας που πρόσφερε ο Άντριου σε διάφορους συγγενείς της γυναίκας του. Για παράδειγμα η αδερφή της Άμπι έλαβε ένα σπίτι. Οι αδελφές Μπόρντεν δεν είδαν με καλό μάτι αυτές τις δωρεές και απαίτησαν και έλαβαν ένα ενοικιαζόμενο ακίνητο (το σπίτι στο οποίο έμεναν μέχρι να πεθάνει η μητέρα τους), το οποίο αγόρασαν από τον πατέρα τους για 1 δολάριο ως αντίτιμο. Λίγες εβδομάδες πριν από τους φόνους, πούλησαν το ακίνητο πίσω στον πατέρα τους για 5.000 δολάρια (δηλαδή για 151,000 δολάρια σύμφωνα με τις αξίες το 2021). Το βράδυ πριν από τους φόνους, ο Τζον Βίνικομ Μορς, ο αδερφός της νεκρής μητέρας της Λίζι και της Έμμα, τους επισκέφθηκε και προσκλήθηκε να μείνει για μερικές ημέρες για να συζητήσει επαγγελματικά θέματα με τον κουνιάδο του, Άντριου. Μερικοί συγγραφείς έχουν υποθέσει ότι η συζήτηση τους που αφορούσε την μεταβίβαση περιουσίας, μπορεί να επιδείνωσε περισσότερο την ήδη τεταμένη κατάσταση στην οικογένεια.

Ο Τζον ήταν ο μόνος αληθινός φίλος που είχε ο Άντριου στη ζωή του. Οι δύο άντρες ήταν πάντα αρκετά δεμένοι και κάποια στιγμή ο Τζον είχε γίνει συνέταιρος του Άντριου στην επιχείρηση με τα φέρετρα. Ωστόσο, η επιχειρηματική σχέση έληξε όταν ο Τζον επέλεξε να μετακομίσει δυτικά μετά από την συμβουλή που του έδωσε ο μεγαλοεκδότης εφημερίδας Χόρους Γκρίλι. Αρχικά εγκαταστάθηκε στο Ιλινόι και στη συνέχεια μετακόμισε στην Αϊόβα, όπου έζησε για είκοσι πέντε χρόνια ως εκτροφέας αλόγων.

Πριν από τις δολοφονίες όλη η οικογένεια ήταν βαριά άρρωστη για αρκετές ημέρες. Ένας οικογενειακός φίλος υπέθεσε αργότερα ότι το πρόβειο κρέας που είχε αφεθεί στη σόμπα για να το χρησιμοποιήσουν στα γεύματα για τις επόμενες ημέρες ήταν η αιτία της ασθένειας τους. Εντούτοις, η Άμπι φοβόταν ότι τους δηλητηρίασαν, δεδομένου ότι ο Άντριου δεν ήταν ιδιαίτερα αγαπητός στην περιοχή.

## Οι δολοφονίες του Άντριου και της Άμπι Μπόρντεν
150px|μικρογραφία|αριστερά|Το πτώμα της Άμπιγκεϊλ Μπόρντεν
### Πέμπτη 4 Αυγούστου του 1892

Ο Τζον Μορς έφτασε το βράδυ της Τετάρτης 3η Αυγούστου του 1892 και κοιμήθηκε σε ένα από τα δωμάτια των επισκεπτών του δεύτερου ορόφου εκείνο το βράδυ. Μετά το πρωινό γεύμα την επόμενη ημέρα, στο οποίο ήταν παρόντες ο Άντριου, η Άμπι, ο Τζον και η Μπρίτζετ, ο Άντριου και ο Τζον πήγαν στο καθιστικό, όπου κουβέντιασαν για σχεδόν μια ώρα, καθώς ο Άντριου είχε αποφασίσει να μεταφέρει μια εξοχική κατοικία στον Τζον Μορς. Ο Μορς έφυγε γύρω στις 08:00 για να αγοράσει ένα ζευγάρι βόδια και να επισκεφτεί την ανιψιά του στο Φολ Ρίβερ, σχεδιάζοντας να επιστρέψει στο σπίτι των Μπόρντεν αργότερα για το μεσημεριανό γεύμα. Λίγα λεπτά μετά, η Λίζι κατέβηκε από το δωμάτιο της και είπε πως δεν πεινούσε. Πήρε μόνο ένα φλιτζάνι καφέ και ένα μπισκότο, καθώς είχε μια στοματική διαταραχή, η οποία ταλαιπωρούσε όλο το σπιτικό. Η Μπρίτζετ είπε αργότερα ότι ένοιωσε την ανάγκη να βγει έξω και να κάνει εμετό, λίγο μετά το πρωινό. Στις 08:45, ο Άντριου έφυγε για τις καθημερινές του δουλειές στο κέντρο του Φολ Ρίβερ.

Ο καθαρισμός των δωματίων επισκεπτών ήταν μια από τις τακτικές δουλειές που αναλάμβαναν η Λίζι και η Έμμα. Εκείνη την μέρα όμως ασχολήθηκε με αυτό η Άμπι, καθώς η Έμμα δεν βρισκόταν στο σπίτι διότι έλειπε σε ταξίδι και η Λίζι υποστήριξε ότι δεν ένιωθε καλά. Η Άμπιγκεϊλ ανέβηκε στον επάνω όροφο γύρω στις 09:00 για να στρώσει το κρεβάτι. Ωστόσο, ζήτησε πρώτα από την Μπρίτζετ να πλύνει τα παράθυρα όλου του σπιτιού. Λίγο πριν τις 09:20 κατέβηκε για λίγα λεπτά και μετά επέστρεψε στον ξενώνα, λέγοντας ότι έπρεπε να αλλάξει τις μαξιλαροθήκες. Η Μπρίτζετ ξεκίνησε τις καθημερινές της δουλειές, αρχίζοντας με το πλύσιμο των παραθύρων και μεταφέροντας κουβάδες με νερό από τον αχυρώνα. Κουβέντιασε για λίγο με την υπηρέτρια του γειτονικού σπιτιού δίπλα στο φράχτη. Τελείωσε τα εξωτερικά των παραθύρων στις 10.30 και μετά άρχισε τα εσωτερικά. Σύμφωνα με την ιατροδικαστική έρευνα, μεταξύ 09:30 και 10:00, η Άμπι βρέθηκε πρόσωπο με πρόσωπο με τον δολοφόνο της. Αρχικά χτυπήθηκε στο πλάι του κεφαλιού της με ένα τσεκούρι, το οποίο την έκοψε ακριβώς πάνω από το αυτί, με αποτέλεσμα να γυρίσει και να πέσει μπρούμυτα στο πάτωμα, δημιουργώντας μώλωπες στη μύτη και στο μέτωπο της. Στη συνέχεια, ο δολοφόνος τη σκότωσε, χτυπώντας την 18 φορές στο πίσω μέρος του κεφαλιού της.

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 

Κατηγορία:Αμερικανοί αγγλικής καταγωγής