Καθαρτήριο

[thumb|right|150px|''Η Παναγία του Όρους Κάρμηλος'', με αγγέλους και ψυχές στο Καθαρτήριο. Γλυπτό τεχνοτροπίας [μπαρόκ από την Μπενιαχάν (Beniaján) της Ισπανίας.]]

Ο όρος **Καθαρτήριο**, στα λατινικά **Purgatorium** και στα σημερινά ιταλικά **Purgatorio**, αναφέρεται σε δόγμα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, σύμφωνα με το οποίο όσοι πεθαίνουν σε κατάσταση θείας χάρης (δηλαδή οι ψυχές οι οποίες κέρδισαν τον ουράνιο Παράδεισο, αλλά βαρύνονται με λιγότερο σοβαρές αμαρτίες, τις λεγόμενες «συγγνωστές αμαρτίες»), πρέπει να περάσουν από μία προσωρινή κατάσταση κάθαρσης για να φθάσουν στην αγιότητα ή «τελική θέωση», την οποία απαιτεί η είσοδος στον Παράδεισο.

Ενώ ο Δάντης περιγράφει στη *[[Θεία Κωμωδία]]* το καθαρτήριο ως «προάστιο» ή «προθάλαμο» της Κολάσεως, ορθότερα θα μπορούσε να περιγραφεί ως «προθάλαμος του Παραδείσου», καθώς το δόγμα αυτό υποστηρίζει ότι όσες ψυχές περνάνε από το Καθαρτήριο τελικώς καταλήγουν όλες στον Παράδεισο, και ότι δεν είναι δυνατόν κάποιος από το Καθαρτήριο να πάει στην Κόλαση ή να παραμείνει εσαεί σε αυτό. Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με αυτό το δόγμα, η κατάσταση ανυπομονησίας της ψυχής για την είσοδο στον Παράδεισο, πιθανόν να είναι η μόνη τιμωρία που υφίσταται η ψυχή. Οι ψυχές του Καθαρτηρίου μπορούν να ωφεληθούν από τις προσευχές των πιστών και την τέλεση της Θείας Λειτουργίας. Έτσι, βασικό ρόλο στο Ρωμαιοκαθολικό δόγμα του Καθαρτηρίου παίζει η προσευχή υπέρ των νεκρών.

Στην ύστερη μεσαιωνική εποχή, μεταφορές που αφορούσαν τον χρόνο, τον τόπο και τη φωτιά χρησιμοποιούνταν συχνά. Η Αικατερίνη της Γένουας (περ. 1500) αναδιαμόρφωσε την ιδέα, παρουσιάζοντάς την ως τελικά χαρμόσυνη. Στην τέχνη έχει αποδοθεί είτε ως μια δυσάρεστη —αν και εκούσια αλλά όχι προαιρετική— «τιμωρία» για ασυγχώρητες ελαφρές αμαρτίες και ατελή μετάνοια (πύρινο καθαρτήριο), είτε ως μια χαρμόσυνη ή θαυμαστή τελική απελευθέρωση από τα δεσμά των εγκοσμίων (μη πύρινο καθαρτήριο).

Η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει διαμορφώσει κάπως διαφορετικές αντιλήψεις σχετικά με μια ενδιάμεση κατάσταση. Οι περισσότερες Προτεσταντικές ομολογίες δεν αποδέχονται τη Ρωμαιοκαθολική διατύπωση. Πολλές άλλες θρησκείες διαθέτουν παρόμοιες έννοιες με το καθαρτήριο: η Γέεννα στον Ιουδαϊσμό, το Αλ-Αράφ ή το ανώτερο στρώμα της Κόλασης στο Ισλάμ, και η Νάρακα στον Ινδουισμό.

Η λέξη «καθαρτήριο» έχει αποκτήσει ευρύτερη σημασία, περιλαμβάνοντας ένα μεγάλο φάσμα ιστορικών και σύγχρονων αντιλήψεων για τη μεταθανάτια δοκιμασία, η οποία δεν ισοδυναμεί με αιώνια καταδίκη. Στην αγγλική γλώσσα, η λέξη χρησιμοποιείται επίσης μεταφορικά για να περιγράψει κάθε τόπο ή κατάσταση οδύνης ή βασάνου, ιδίως όταν αυτή είναι προσωρινή.

## Ιστορία

Το ουσιαστικό «καθαρτήριο» (στα λατινικά *purgatorium*, δηλαδή «τόπος κάθαρσης», από το ρήμα *purgo*, «καθαρίζω») εμφανίστηκε πιθανότατα μεταξύ των ετών 1160 και 1180, γεγονός που ενθάρρυνε τη χρήση του όρου για να περιγράφει έναν συγκεκριμένο τόπο.

Η έννοια του καθαρτηρίου προϋπήρχε της ειδικής καθολικής παράδοσης που το θεωρεί μεταβατική κατάσταση· η ιστορία της εκτείνεται πριν από τον Χριστό, στις συγγενείς ιουδαϊκές αντιλήψεις, σύμφωνα με τις οποίες η προσευχή υπέρ των νεκρών συμβάλλει στον μεταθανάτιο εξαγνισμό τους. Η ίδια πρακτική εμφανίζεται και σε άλλες παραδόσεις, όπως η μεσαιωνική κινεζική βουδιστική συνήθεια να γίνονται προσφορές για τους νεκρούς, οι οποίοι λέγεται ότι υπομένουν πολλές δοκιμασίες.

Η Καθολική Εκκλησία βρήκε συγκεκριμένη αναφορά υπέρ της μεταθάνατιας κάθαρσης στην Παλαιά Διαθήκη, στο Β΄ Μακκαβαίων 12:42–45. Το βιβλίο αυτό περιλαμβάνεται στους βιβλικούς κανόνες της Καθολικής, της Ορθόδοξης και των Προχαλκηδόνιων Εκκλησίων, καθώς και της Εκκλησίας της Ανατολής, αλλά θεωρείται απόκρυφο από τους Προτεστάντες και τις κυριότερες τάσεις του Ιουδαϊσμού. Σύμφωνα με τη *Κατήχηση της Καθολικής Εκκλησίας*, η προσευχή για τους νεκρούς καθιερώθηκε από τους πρώτους χριστιανούς, προϋποθέτοντας ότι με αυτόν τον τρόπο οι ψυχές βοηθούνται στο διάστημα ανάμεσα στον θάνατο και την είσοδό τους στην τελική τους κατοικία.

Η *Αναθεωρημένη Έκδοση της Νέας Αμερικανικής Βίβλου (American Bible Revised Edition)*, που έχει εγκριθεί από τη Διάσκεψη των Καθολικών Επισκόπων των Ηνωμένων Πολιτειών, περιλαμβάνει την ακόλουθη σημείωση σε αυτό το εδάφιο:

Η Ιερά Παράδοση, με αναφορά σε ορισμένα εδάφια της Αγίας Γραφής, μιλά για μια διαδικασία κάθαρσης μέσω φωτιάς. Σύμφωνα με τον ιστορικό Ζακ Λε Γκοφ, προς τα τέλη του 12ου αιώνα στη Δυτική Ευρώπη το καθαρτήριο άρχισε να νοείται ως φυσικός τόπος. Ο Λε Γκοφ υποστηρίζει ότι η έννοια περιλαμβάνει την ιδέα μιας καθαρτικής φωτιάς, η οποία είναι εξιλαστήρια και εξαγνιστική, όχι τιμωρητική όπως η φωτιά της Κόλασης.

Στη Δεύτερη Σύνοδο της Λυών το 1274, όταν η Καθολική Εκκλησία διατύπωσε για πρώτη φορά επίσημα τη διδασκαλία της για το καθαρτήριο, η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν την αποδέχθηκε. Η σύνοδος δεν ανέφερε το καθαρτήριο ως τρίτο τόπο ούτε ως τόπο φωτιάς· το ίδιο ισχύει και για τις διακηρύξεις των Συνόδων της Φλωρεντίας (1431–1449) και του Τριδέντου (1545–1563). Οι πάπες Ιωάννης Παύλος Β΄ και Βενέδικτος ΙΣΤ΄ έγραψαν ότι ο όρος δεν δηλώνει έναν τόπο, αλλά μια κατάσταση ύπαρξης.

Η Εκκλησία της Αγγλίας, μητέρα-εκκλησία της Αγγλικανικής Κοινωνίας, απορρίπτει επισήμως αυτό που αποκαλεί «τη ρωμαϊκή διδασκαλία περί καθαρτηρίου». Ωστόσο, η Ορθόδοξη Εκκλησία, οι Προχαλκηδόνιες Εκκλησίες, καθώς και ορισμένα στοιχεία των Αγγλικανών, των Λουθηρανών και των Μεθοδιστών θεωρούν ότι υπάρχει κάθαρση μετά θάνατον για κάποιους και προσεύχονται για τους νεκρούς, πιστεύοντας ότι αυτό είναι αποτελεσματικό. Οι Καλβινιστικές Εκκλησίες διδάσκουν ότι οι ψυχές των εκλιπόντων απαλλάσσονται από τις αμαρτίες τους μέσω της διαδικασίας του δοξασμού.

Ο ραββινικός Ιουδαϊσμός πιστεύει επίσης στη δυνατότητα κάθαρσης μετά θάνατον και ενδέχεται ακόμη και να χρησιμοποιεί τον όρο «καθαρτήριο» για να περιγράψει την αντίστοιχη ραββινική έννοια της Γέεννας, αν και η Γέεννα περιγράφεται κάποιες φορές ως πιο συγγενής με την Κόλαση ή τον Άδη.

## Παραπομπές

Κατηγορία:Καθολική Εκκλησία
Κατηγορία:Χριστιανισμός και θάνατος