Βεγγάζη

Η **Βεγγάζη** (αραβ. *نغازي, Banġāzī*) είναι πόλη και αξιόλογο λιμάνι της Λιβύης, στη Βόρεια Αφρική, δίπλα στον κόλπο της Σύρτης, με περίπου 630.000 κατοίκους (2011). Είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της χώρας και η κύρια πόλη (πρωτεύουσα) της επαρχίας της Κυρηναϊκής. Κατά τα ελληνιστικά χρόνια, η πόλη ήταν γνωστή ως **Βερενίκη** προς τιμήν της ομώνυμης βασίλισσας των Πτολεμαίων, κόρη του Μάγα της Κυρήνης. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας στη Λιβύη (1951-1969), η Βεγγάζη μαζί με την Τρίπολη ήταν συμπρωτεύουσες του κράτους. Ωστόσο μέχρι και σήμερα, που πρωτεύουσα της χώρας είναι η Τρίπολη, στη Βεγγάζη εξακολουθούν να υπάρχουν οργανισμοί και ιδρύματα που θα ταίριαζαν σε μια πρωτεύουσα, με αποτέλεσμα να έχει δημιουργηθεί ένα κλίμα διαμάχης μεταξύ των δυο πόλεων και, κατ' επέκτασιν των δυο επαρχιών (Τριπολίτιδας και Κυρηναϊκής).

## Ιστορία
Η πόλη οφείλει το τωρινό της όνομα σε έναν ευεργέτη του 15ου αιώνα ονόματι *Ghazi* ή *Sidi Ghazi*, οπότε και η πόλη ονομάστηκε "Bani Ghazi" ("οι απόγονοι του Ghazi").

Ωστόσο, η ιστορία της ξεκινά από την αρχαιότητα, όταν ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.Χ. από αρχαίους Έλληνες και ονομάστηκε **Ευσπερίδες**, αποτελώντας την περίφημη **[[Πεντάπολις|Πεντάπολη]]** μαζί με τη Βάρκη (Al Marj), την Ταύχειρα (αργότερα Αρσινόη, σημερινή Τόκρα), την Κυρήνη και την Απολλωνία (Susah), το λιμάνι της Κυρήνης. Θεωρούνταν η περιοχή όπου βρισκόταν ο μυθικός κήπος με τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων. Η πόλη αναφέρεται για πρώτη φορά σε αρχαίες πηγές στην αφήγηση του Ηροδότου για την εξέγερση της Βάρκης και την περσική εκστρατεία στη Κυρηναϊκή γύρω στο 515 π.Χ., όπου αναφέρεται ότι η τιμωρητική δύναμη που στάλθηκε από τον σατράπη της Αιγύπτου κατέκτησε την Κυρηναϊκή έως και τη δυτικότερη πόλη Ευεσπερίδες.

Ο Θουκυδίδης αναφέρει μια πολιορκία της πόλης το 414 π.Χ. από Λίβυους, που πιθανότατα ήταν οι Νασαμώνες. Η πόλη των Ευεσπερίδων σώθηκε χάρη στην απροσδόκητη άφιξη του Σπαρτιάτη στρατηγού Γύλιππου και του στόλου του, οι οποίοι παρασύρθηκαν στη Λιβύη από αντίθετους ανέμους καθώς κατευθύνονταν προς τη Σικελία.

Μετά το 276 π.Χ. η πόλη πέρασε υπό τον έλεγχο του Πτολεμαίου Α΄ και αποτέλεσε τμήμα του αποσχισθέντος βασιλείου του Μάγα του Κυρηναίου. Το 246 π.Χ., κατά τη διάρκεια της διαμάχης για την εξουσία που ακολούθησε τον θάνατο του Μάγα, η κόρη του, Βερενίκη, παντρεύτηκε τον Πτολεμαίο Γ΄, επαναφέροντας έτσι την περιοχή υπό τον πτολεμαϊκό έλεγχο. Οι Ευεσπερίδες μεταφέρθηκαν σε νέα τοποθεσία, κάτω από το σημερινό κέντρο της Βεγγάζης, και μετονομάστηκε σε *Barneek* ή *Βερενίκη*.

Η πόλη κυριεύτηκε από τους Ρωμαίους και γνώρισε περίοδο ευημερίας περίπου για 600 χρόνια, κατά την οποία αναδύθηκε σε κυρίαρχη πόλη και κέντρο της Κυρηναϊκής. Ωστόσο, μέχρι την προέλαση των Αράβων τα έτη 642-643 είχε παρακμάσει και δεν ήταν τίποτε άλλο παρά ένα μικρό χωριό κοντά σε αρχαία ερείπια. 

Κατά τον 13ο αιώνα, άρχισε να διαδραματίζει εξέχοντα ρόλο στις εμπορικές δραστηριότητες μεταξύ Γενοβέζων εμπόρων και φυλών της ενδοχώρας και, μέχρι το 16ο αιώνα, το άλλοτε μικρό χωριό είχε εξελιχθεί σε λιμάνι στρατηγικής γεωγραφικής σημασίας, γεγονός που δεν πέρασε απαρατήρητο από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. 

Το 1578, οι Οθωμανοί κυρίευσαν τη Βεγγάζη. Η διακυβέρνησή της κατά τα έτη 1711-1835 γινόταν από την Τρίπολη μέσω της Δυναστείας των Καραμανλήδων, ενώ μετά πέρασε υπό τον άμεσο έλεγχο των Οθωμανών μέχρι το 1911. Πέρασε μια μεγάλη περίοδο φτώχειας και παρακμής, ενώ το 1858 και το 1874 επλήγη από βουβωνική πανώλη. 

thumb|Ο ιταλικός φάρος της Βεγγάζης, σήμα κατατεθέν της πόλης
thumb|right|Η Βεγγάζη κατά τη διάρκεια της ιταλικής κυριαρχίας

Το 1911, η Βεγγάζη πέρασε υπό την εξουσία της Ιταλίας, περίοδο κατά την οποία αναπτύχθηκε ισχυρή αντίσταση κατά της Κατοχής. Η Κυρηναϊκή πέρασε μεγάλη περίοδο καταπίεσης στα χρόνια του φασίστα δικτάτορα Μπενίτο Μουσολίνι. Περίπου 125,000 Λίβυοι κλείσθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, ενώ τα δύο τρίτα από αυτούς χάθηκαν.
Κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο βομβαρδίστηκε επανειλημμένα. Ωστόσο, στα μεταπολεμικά χρόνια η πόλη ανοικοδομήθηκε, καθώς η χώρα απέκτησε πλουτοπαραγωγικές πηγές από την εξόρυξη κοιτασμάτων πετρελαίου. 
thumb|Η οδός Ομάρ Μουκχτάρ στη Βεγγάζη

Στις 15 Απριλίου 1986, αεροπορικές και ναυτικές δυνάμεις των ΗΠΑ βομβάρδισαν τη Βεγγάζη και την πρωτεύουσα Τρίπολη, καθώς ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ρόναλντ Ρήγκαν υποστήριξε πως η Λιβύη και ο πρόεδρος Καντάφι υπέθαλπαν τρομοκρατικές κινήσεις εναντίον της Αμερικής.

Τις 31 Ιουλίου 2014, η ισλαμιστική οργάνωση Ανσάρ-αλ-Σαρία ανακοίνωσε ότι κατέλαβε τον έλεγχο της πόλης μετά από επίθεση, και την ανακήρυξε ισλαμικό εμιράτο. Στα μέσα του Οκτωβρίου, ο Λιβυκός στρατός αντεπιτέθηκε και υποστήριξε ότι ανακατέλαβε το 90% της πόλης.

## Γεωγραφία
[right|thumb|Το κέντρο της πόλης. Η Βεγγάζη έχει μεγάλο ποσοστό υγρασίας λόγω των υψηλών θερμοκρασιών και της γεωγραφικής της θέσης στα παράλια της [Μεσόγειος|Μεσογείου.]]

Η Βεγγάζη ανήκει στην γεωγραφική περιοχή της Κυρηναϊκής. Εκτός από το βορρά, που βρέχεται από τη Μεσόγειο, παντού περιβάλλεται από έρημο, με αποτέλεσμα κατά την αρχαιότητα να βρίσκεται εγγύτερα στους μεσογειακούς πολιτισμούς και σε ελληνικά εδάφη, καθώς απέχει μόλις 400 χιλιόμετρα από την Κρήτη. Στα ανατολικά της πόλης ευδοκιμούν εσπεριδοειδή, ενώ γενικότερα επικρατεί μεσογειακή βλάστηση. 

## Οικονομία
thumb|Ο κυβικός πύργος Al Da'waa al-Islamiya αποτελεί σημαντικό κτίριο γραφείων στη Βεγγάζη· πολλές μικρές και μεγάλες εταιρείες της πόλης έχουν τις έδρες τους στον πύργο.

Η Βεγγάζη, ως κύρια πόλη της ανατολικής Λιβύης, αποτελεί ένα από τα μεγάλα οικονομικά κέντρα της χώρας. Η πόλη διαθέτει ένα σημαντικό λιμάνι, το οποίο είναι ζωτικής σημασίας για την οικονομία, καθώς η Λιβύη εισάγει πολλά τρόφιμα και βιομηχανικά προϊόντα.

Η Βεγγάζη αποτελεί επίσης βιομηχανικό κέντρο της Λιβύης. Τα κύρια βιομηχανικά προϊόντα περιλαμβάνουν επεξεργασμένα τρόφιμα, υφάσματα, προϊόντα βυρσοδεψίας, επεξεργασμένο αλάτι και οικοδομικά υλικά, κυρίως τσιμέντο. Η επεξεργασία τροφίμων βασίζεται σε τοπικά ψάρια, εισαγόμενα προϊόντα και προϊόντα από τα αρδευόμενα παράκτια πεδινά εδάφη και τα κοντινά βουνά Τζαμπάλ αλ-Ακντάρ, όπως δημητριακά, χουρμάδες, ελιές, μαλλί και κρέας.

Ο τουρισμός βρίσκεται ακόμα σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης στη χώρα, καθώς η πλειονότητα των επισκεπτών έχει τη Βεγγάζη ως "βάση" για ταξίδια στην έρημο ή για επίσκεψη στα αρχαιοελληνικά ερείπια της Κυρήνης.

thumb|right|Παζάρι στη Βεγγάζη

Στις λαϊκές αγορές και τα σουκ της πόλης βρίσκονται αρκετά προϊόντα και χειροτεχνήματα προσιτά στους ξένους τουρίστες, ενώ η θάλασσα της Βεγγάζης είναι γεμάτη από σφουγγάρια άριστης ποιότητας.

Τον Απρίλιο του 2012, το υπουργείο Οικονομίας της Λιβύης ανακοίνωσε σχέδια για τη δημιουργία μιας ζώνης ελεύθερου εμπορίου στη Βεγγάζη. Μετά την οριστική κατάπαυση του πυρός του δεύτερου εμφυλίου πολέμου, παρατηρήθηκε αύξηση της επιχειρηματικής δραστηριότητας στη Λιβύη. Το 2021, το Libyan Business Council ίδρυσε τη Διεθνή Έκθεση Εμπορίου Βεγγάζης (Benghazi International Trade Fair).

## Δημογραφικά στοιχεία
Όπως και σε άλλες πόλεις της χώρας, έτσι και στη Βεγγάζη παρατηρείται εθνική ποικιλομορφία. Οι κάτοικοι της ανατολικής Λιβύης, όπου βρίσκεται η πόλη, είχαν κυρίως αραβική καταγωγή, ωστόσο τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ένα κύμα μετανάστευσης από άλλες αφρικανικές χώρες. Υπάρχουν, επίσης, πολλοί Αιγύπτιοι, λόγω της μικρής απόστασης της χώρας από την Αίγυπτο και το Σουδάν και της ισχυρότερης οικονομίας της. Η ελληνική κοινότητα της Λιβύης συγκεντρώνεται επίσης στη Βεγγάζη, κυρίως λόγω μικρής απόστασης με την Ελλάδα. Κυρίαρχη θρησκεία είναι το Ισλάμ, ωστόσο υπάρχει ένας μικρός ελληνικός ορθόδοξος ναός στο κέντρο της πόλης, καθώς και μια κοπτική εκκλησία. 

### Εκπαίδευση
thumb|right|Το πρώτο Πανεπιστήμιο της Λιβύης, Al-Jami'a al-Libiya
Η εκπαίδευση στη Βεγγάζη, όπως σε όλη τη Λιβύη, είναι δωρεάν και υποχρεωτική μέχρι τη δεύτερη σχολική βαθμίδα. Πολλά δημόσια πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια σχολεία υπάρχουν σε διάφορα σημεία της πόλης, όπως επίσης και μερικά ιδιωτικά.

Στη Βεγγάζη ιδρύθηκε με βασιλικό διάταγμα το 1955 το πρώτο πανεπιστήμιο της Λιβύης, το πρώην *Al-Jami'a al-Libiya* (στα αραβικά σημαίνει «Πανεπιστήμιο της Λιβύης»). Αρχικά στεγάστηκε στο βασιλικό παλάτι Αλ Μανάρ, πριν αποκτήσει δικό του campus το 1968. Αργότερα, μετά από αναδιοργάνωση, διασπάστηκε και έγινε γνωστό ως Πανεπιστήμιο της Βεγγάζης. Σε αυτό υπάγεται η μεγαλύτερη κρατική Βιβλιοθήκη, με περισσότερους από 300.000 τίτλους. Στη Βεγγάζη υπάρχουν επίσης κάποια ιδιωτικά πανεπιστήμια, όπως το Libyan International Medical University.

## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Lonely Planet Publications - Cyrenaica
* Encyclopaedia of the Orient - Benghazi 
* Η ελληνική κοινότητα της Βεγγάζης

Κατηγορία:Πόλεις της Λιβύης
Κατηγορία:Λιμένες της Μεσογείου
Κατηγορία:Αρχαιοελληνική γεωγραφία της Βόρειας Αφρικής