Πανώλη του Κυπριανού

Η λεγόμενη **Πανώλη του Κυπριανού** υπήρξε μία πολύ καταστροφική επιδημία της Ρωμαϊκής περιόδου, η οποία εκδηλώθηκε κατά το τρίτο τέταρτο τού 3ου αιώνα μ.Χ. (251/252 έως 270), σε μια περίοδο ήδη επιβαρυμένη από πολιτική αστάθεια, εξωτερικές εισβολές και κοινωνικές αναταραχές. Πήρε το όνομά της από τον επίσκοπο Καρχηδόνας Κυπριανό, ο οποίος περιέγραψε με δραματικά λόγια τις φρικιαστικές επιπτώσεις της ασθένειας στον πληθυσμό και στις χριστιανικές κοινότητες. Αν και επί μακρόν επικρατούσε η άποψη πως η επιδημία ξεκίνησε από την Αίγυπτο γύρω στο 249,  πρόσφατες μελέτες αμφισβητούν την εκδοχή αυτή και τεκμηριώνουν εναλλακτικές αφετηρίες και χρονολόγηση.

## Χρονικός και τοπικός εντοπισμός
Οι πρώτες εμφανίσεις της επιδημίας δεν σχετίζονται με την εποχή του Δεκίου (249–251), αλλά εκδηλώνονται περί το 251–253 και κορυφώνονται στη δεκαετία του 260, σε πλήρη συνάρτηση με τις γοτθικές επιδρομές στα Βαλκάνια και την Μικρά Ασία. «*Είναι πολύ πιθανό η [[πανώλη]] να εισήλθε στη [[Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία]] μέσω επιδρομών νομαδικών λαών της στέπας από την κεντρική [[Ευρασία]] σε ρωμαϊκά εδάφη και στη συνέχεια να διαδόθηκε μαζί με τα ρωμαϊκά στρατεύματα σε μεσογειακά λιμάνια όπως η [[Ρώμη]], η [[Καρχηδόνα]], η [[Αθήνα]] και η [[Αλεξάνδρεια]], πριν επεκταθεί ενδεχομένως στην ενδοχώρα των πόλεων αυτών.*»

## Εκδηλώσεις της πανώλης, συνέπειες
[thumb|200px|right|Πίνακας του 16<sup>ου</sup> αιώνα με τον άγιο [Κυπριανός Καρχηδόνας|Κυπριανό, ο οποίος κατέγραψε την πανώλη στα συγγράμματά του.]]
Η πανώλη του Κυπριανού περιγράφεται από τις πηγές ως ιδιαίτερα οξεία και εκτεταμένη. Ο επίσκοπος Καρχηδόνος Κυπριανός και ο Διονύσιος Αλεξανδρείας αναφέρουν συμπτώματα όπως έντονος πυρετός, αδυναμία, αιματηρή διάρροια, αιμορραγία στον οισοφάγο, συνεχείς εμετοί, σήψη στα άκρα, απώλεια ακοής ή όρασης και πλήρης εξάντληση του σώματος. Οι σύγχρονες υποθέσεις εικάζουν ότι επρόκειτο για ιογενή αιμορραγικό πυρετό, πιθανώς συγγενή του Έμπολα,  αν και αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί γονιδιακά, ενώ έχουν προταθεί η ευλογιά, η ιλαρά και πυρετογόνες ιογενείς αιμορραγικές νόσοι (όπως οι φιλοϊοί).

Η θνησιμότητα φαίνεται πως ήταν υψηλή σε αστικά κέντρα και στρατόπεδα, ενώ η ύπαιθρος ενδεχομένως επλήγη λιγότερο.
Σύμφωνα με τον Ζώσιμο, η νόσος έπληξε σοβαρά τόσο πόλεις όσο και αγροτικές περιοχές, ιδίως κατά τα πρώτα κύματα στη Μοισία και το Ιλλυρικό. Ορισμένες πηγές, όπως η Historia Augusta, το έργο De mortalitate του Κυπριανού καθώς και οι επιστολές του (ιδίως η *Ad Demetrianum* / *Προς Δημητριανό*), μιλούν για αποδεκατισμό πληθυσμών σε πόλεις όπως η Ρώμη, η Καρχηδόνα και η Αλεξάνδρεια. Ωστόσο, η αρχαιολογική και επιγραφική τεκμηρίωση για μαζικούς τάφους ή σαφές δημογραφικό σοκ παραμένει ελλιπής. Παπυρολογικά ευρήματα από τη Μέση Αίγυπτο δεν τεκμηριώνουν κάποια ιδιαίτερη κοινωνική ή οικονομική διαταραχή κατά την κρίσιμη εικοσαετία.

Η πανώλη φαίνεται ότι ενίσχυσε τη δυσλειτουργία του κράτους, αποσταθεροποιώντας στρατιωτικές και πολιτικές δομές, ιδίως στα μετόπισθεν. Η έλλειψη ιατρικής γνώσης και η κοινωνική αποδιοργάνωση οδήγησαν σε φαινόμενα πανικού, φυγής από τις πόλεις και ενίσχυση των χριστιανικών κοινοτήτων, λόγω της αλληλοβοήθειας μεταξύ των μελών τους. Ο Κυπριανός αναδεικνύει τη χριστιανική φιλανθρωπία ως ηθικό πρότυπο εν μέσω κρίσης, γεγονός που πιθανώς συνέβαλε στην άνοδο του Χριστιανισμού τα επόμενα χρόνια.

## Κλιματολογικές και άλλες διαταραχές
Η επιδημία φαίνεται να συνέπεσε με σοβαρές κλιματικές διαταραχές, όπως μια απότομη ψύχρανση και παρατεταμένη ξηρασία στην Κεντρική και Νότια Ιταλία από το ~245 ως το ~275 μ.Χ., με τις χαμηλότερες θερμοκρασιακές τιμές σε όλο το διάστημα ~200 π.Χ.–~600 μ.Χ. Η συγκυρία αυτή συμπίπτει με τη λεγόμενη «Κρίση τού 3ου αιώνα», περίοδο πολιτικής διάλυσης, αποσύνθεσης της κρατικής διοίκησης, επιθέσεων από Γότθους και Πέρσες, και κατάρρευσης του νομισματικού συστήματος. Η συνύπαρξη μιας πανδημίας με παρατεταμένη ψύχρανση και ξηρασία ενδέχεται να έχει λειτουργήσει ως καταλύτης για τη γενικευμένη κατάρρευση της γεωργικής παραγωγής, των εφοδιαστικών αλυσίδων και της κοινωνικής συνοχής.

## Συμπέρασμα
Η πανώλη του Κυπριανού εντάσσεται σε ένα πλαίσιο πολλαπλών κρίσεων τού 3ου αιώνα: πολιτικής αστάθειας, στρατιωτικών ηττών, νομισματικής υποτίμησης και κλιματικής δυσμενούς μεταβολής. Παρότι δεν υπάρχουν αδιαμφισβήτητα στοιχεία για άμεση αιτιώδη σχέση, η επιδημία πιθανότατα ενέτεινε και επιτάχυνε τη γενικευμένη αποσύνθεση του ρωμαϊκού κόσμου. Δεν μπορεί να θεωρηθεί η κύρια αιτία της κρίσης, αλλά λειτούργησε ως ισχυρός επιταχυντής υπαρχουσών κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών πιέσεων.

Η ανισομερής γεωγραφική της εξάπλωση, οι ασάφειες στη χρονολόγηση των επεισοδίων και η απουσία σαφών αρχαιολογικών δεικτών καθιστούν δύσκολη την πλήρη εκτίμηση του αντίκτυπού της. Ωστόσο, σε τοπικό επίπεδο, ιδιαίτερα σε μεγάλα λιμάνια, στρατόπεδα και διοικητικά κέντρα, οι επιπτώσεις της φαίνεται να ήταν καίριες.

## Παραπομπές


## Βιβλιογραφία
* 

*

*

*

*

Κατηγορία:Πανδημίες
Κατηγορία:Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία