Ιταλική λογοτεχνία

[μικρογραφία|Ιταλοί συγγραφείς του [Μεσαίωνας|Μεσαίωνα και της Αναγέννησης όπως απεικονίζονται στον πίνακα *Έξι Τοσκανοί ποιητές* του Τζόρτζο Βαζάρι (1544). Από αριστερά προς τα δεξιά: Γκουιτόνε ντ' Αρέτσο, Τσίνο ντα Πιστόια, Πετράρχης, Βοκάκιος, Δάντης και Γκουίντο Καβαλκάντι. ]]
Με τον όρο **ιταλική λογοτεχνία** χαρακτηρίζεται η λογοτεχνία που έχει γραφεί στην ιταλική γλώσσα, ανεξάρτητα από το αν γράφηκε από Ιταλούς ή άλλους ιταλόφωνους, π.χ. Ελβετούς. Ο όρος μπορεί επίσης να αναφέρεται σε λογοτεχνία που έχει γραφεί σε διαλέκτους της ιταλικής γλώσσας ομιλούμενες στην Ιταλία. Από τα πρώιμα δείγματα ιταλικής λογοτεχνίας θεωρούνται δημοτικά λυρικά ποιήματα στην οξιτανική γλώσσα, που έφθασε στην Ιταλία στα τέλη του 12ου αιώνα. 

Το 1230 η σικελική σχολή υπό τον Τζάκομο ντα Λεντίνι γίνεται η πρώτη που εκφράζεται σε διάλεκτο της ιταλικής, τη σικελική. Λίγο μετά εμφανίζεται ο Δάντης Αλιγκέρι, κατά πολλούς ο σημαντικότερος Ιταλός ποιητής όλων των εποχών, με τη *[[Θεία Κωμωδία]]* του. Δυο γενιές αργότερα, ο Πετράρχης ερεύνησε τους κλασικούς και έγραψε λυρική ποίηση, εκφράζοντας την πρώιμη Αναγέννηση στην Ιταλία. Ο ιταλικός αναγεννησιακός ανθρωπισμός (ουμανισμός) αναπτύχθηκε κατά τον 14ο και στις αρχές του 15ου αιώνα. Οι ανθρωπιστές συγγραφείς αποζήτησαν να διαμορφώσουν λαό ικανό να μιλά και να γράφει με καθαρότητα και ευγλωττία. Οι πρώτοι από αυτούς, όπως ο Πετράρχης, ήταν σημαντικοί συλλέκτες αρχαίων χειρογράφων. Ο Λαυρέντιος των Μεδίκων θεμελίωσε την καθοριστική επιρροή της Φλωρεντίας στην Αναγέννηση. Η μεγάλη ανάπτυξη του δράματος κατά τον 15ο αιώνα υπήρξε επίσης σημαντική εξέλιξη. Το κυριότερο χαρακτηριστικό της εποχής που ακολούθησε την Αναγέννηση είναι ότι τελειοποίησε τον χαρακτήρα της ιταλικής γλώσσας. Οι Μακιαβέλι και Γκουιτσαρντίνι ανέπτυξαν τη δοκιμιακή γραφή και την ιστοριογραφία. Ο Πιέτρο Μπέμπο υπήρξε μία μορφή με μεγάλη επιρροή στην παραπέρα ανάπτυξη της ιταλικής γλώσσας.

Κατά τα τέλη του 17ου αιώνα εμφανίζεται ένα κίνημα για την «αποκατάσταση» της λογοτεχνίας δια της μιμήσεως της απλότητας των αρχαίων ποιμενικών ειδυλλίων με σονέτα, μαδριγάλια, καντσονέτες και έμμετρη αλλά ανομοιοκατάληκτη ποίηση. Τον ίδιο αιώνα, μερικοί ισχυροί και ανεξάρτητοι διανοητές, όπως οι Μπερναρντίνο Τελέζιο, Λουκίλιος Βανίνι, Τζορντάνο Μπρούνο και Τομάζο Καμπανέλα έστρεψαν τον φιλοσοφικό λόγο προς νέους διαύλους και άνοιξαν τον δρόμο για τις επαναστατικές επιστημονικές θεωρίες του Γαλιλαίου, ο οποίος είναι αξιοσημείωτος και για την ποιότητα της γραφής του. Τον 18ο αιώνα η πολιτική κατάσταση στην Ιταλία άρχισε να βελτιώνεται. Ο κρητικής καταγωγής Απόστολος Ζένο και ο Πιέτρο Μεταστάζιο είναι δύο από τις αξιόλογες μορφές της εποχής αυτής. Ο Βενετός Κάρλο Γκολντόνι δημιούργησε την κωμωδία χαρακτήρων, ενώ η ηγετική μορφή για τη λογοτεχνική αναζωογόνηση του 18ου αιώνα ήταν ο Λομβαρδός Τζουζέπε Παρίνι.

Οι ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης του 1789 προσέδωσαν μία ιδιαίτερη κατεύθυνση στην ιταλική λογοτεχνία κατά το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα. Η αγάπη για την ελευθερία και ο πόθος για ισότητα δημιούργησαν μία λογοτεχνία στραμμένη προς πανεθνικούς στόχους. Ο πατριωτισμός και ο κλασικισμός υπήρξαν οι δύο αρχές που ενέπνευσαν το ρεύμα που άρχισε με τον Βιττόριο Αλφιέρι, ενώ άλλοι πατριώτες ήταν ο Βιτσέντσο Μόντι και ο Ελληνοϊταλός Ούγκο Φόσκολο. Η ρομαντική σχολή θεμελιώνεται στο Μιλάνο γύρω από το έντυπο *Conciliatore* (ιδρ. 1818) με κυριότερο υποκινητή τον Μαντσόνι, ενώ ο μεγάλος ποιητής της περιόδου ήταν ο Τζάκομο Λεοπάρντι. Ακολούθησε το λογοτεχνικό κίνημα που προηγήθηκε και συγχρονίσθηκε με την πολιτική επανάσταση του 1848, και μπορεί να θεωρηθεί ότι αντιπροσωπεύεται από 4 συγγραφείς: τον Τζουζέπε Τζούστι, τον Γκουερράτσι, τον Τζομπέρτι και τον Τσέζαρε Μπάλμπο. 

Μετά το *[[Ιταλική ενοποίηση|Ρισορτζιμέντο]]*, η πολιτική λογοτεχνία υποχωρεί. Το πρώτο μέρος αυτής της περιόδου χαρακτηρίζεται από δύο αποκλίνουσες λογοτεχνικές τάσεις, αμφότερες αντιτιθέμενες στον ρομαντισμό: τη *[[Scapigliatura]]* και τον *[[Βερισμός|βερισμό]]*. Σημαντικοί συγγραφείς των αρχών του 20ού αιώνα είναι μεταξύ άλλων οι Ίταλο Σβέβο και Λουίτζι Πιραντέλλο (κάτοχος του Βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας του 1934). Ο ιταλικός νεορεαλισμός επεκτάθηκε και πέρα από τον κινηματογράφο από τον Αλμπέρτο Μοράβια. Ο Ουμπέρτο Έκο έγινε διάσημος διεθνώς με το μεσαιωνικό αστυνομικό μυθιστόρημα *[[Το Όνομα του Ρόδου]]* (1980) και με τα έργα που ακολούθησαν.
## Ο 13ος αιώνας
*Δείτε επίσης:* *[[Ιταλική λογοτεχνία του 13ου αιώνα]]*
### Η γαλλική επιρροή
[μικρογραφία|233x233px|[Τροβαδούρος|Τροβαδούροι του 14ου αιώνα]]
Πριν από τον 13ο αιώνα, στην ιταλική χερσόνησο οι συγγραφείς έγραφαν στα λατινικά, καθώς η καθομιλουμένη γλώσσα κάθε περιοχής θεωρούνταν ακατάλληλη για λογοτεχνική σύνθεση. Στα τέλη του 12ου αιώνα, η επιρροή των παλαιών γαλλικών και της μεσαιωνικής γαλλικής λογοτεχνίας άρχισε να γίνεται αισθητή φτάνοντας στο αποκορύφωμα τον 13ο αιώνα. Πολυάριθμες μεταφράσεις δημοφιλών επικών ασμάτων του κύκλου του Καρλομάγνου και αυλικών μυθιστοριών του κύκλου του Αρθούρου κυκλοφορούσαν στην Ιταλία από τον 12ο αιώνα. Αυτή η λογοτεχνία εισήγαγε νέα θέματα στους Ιταλούς συγγραφείς, που επέκτειναν διάφορα επεισόδια και δημιούργησαν νέες μυθιστορίες με χαρακτήρες από τα γαλλικά έργα, δημιουργώντας μια γαλλο-ιταλική λογοτεχνία γραμμένη στα γαλλο-ιταλικά. Επίσης, οι Ιταλοί τροβαδούροι, με επιρροή από τους Προβηγκιανούς τροβαδούρους, τραγουδούσαν στα προβηγκιανά αντί για τη μητρική τους γλώσσα, όπως για παράδειγμα οι Σορντέλο ντα Γκόιτο και Αλμπέρικο ντα Ρομάνο και πολλοί άλλοι. Συγγραφείς πεζογραφικών έργων έγραψαν στα παλαιά γαλλικά, όπως ο Μπρουνέτο Λατίνι, πριν στραφεί στα τοσκανικά, ο χρονικογράφος Μαρτίνο Κανάλ το *[[Μαρτίνο Κανάλ#Το Χρονικό των Βενετών|Χρονικό των Βενετών]],* ο Φίλιππος της Νοβάρα και ο Μάρκο Πόλο που υπαγόρευσε την αφήγηση των ταξιδιών του σε φυλακή στη Γένοβα. Αυτή η επιρροή μειώθηκε σταδιακά και εξαφανίστηκε γύρω στο 1450, όταν συγγραφείς όπως ο Δάντης, ο Πετράρχης και ο Βοκάκιος έγραψαν τα έργα τους στα τοσκανικά, που αργότερα αναδείχθηκε η επίσημη ιταλική γλώσσα.    

### Η ανάπτυξη της ιταλικής λογοτεχνίας σε τοπικές γλώσσες
Τον 13ο αιώνα εμφανίστηκαν τα πρώτα λογοτεχνικά έργα σε τοπικές γλώσσες, σε περιβάλλοντα που ενθάρρυναν την πνευματική δημιουργία:
[μικρογραφία|Η αυλή του [Φρειδερίκος Β΄ Χοενστάουφεν|Φρειδερίκου Β΄, με Σικελούς συγγραφείς, καλλιτέχνες και μελετητές ]]

* Η Σικελική σχολή (1230-1266) αναπτύχθηκε στην αυλή του Φρειδερίκου Β΄, όπου άκμασε μια υψηλού επιπέδου λυρική ποίηση στη σικελική γλώσσα με επιρροές από τους Προβηγκιανούς τροβαδούρους και θέμα αποκλειστικά τον αυλικό έρωτα. Οι ποιητές ήταν αυλικοί  και οι πρώτοι που έγραψαν σε καθομιλουμένη ιταλική διάλεκτο. 

*Η Τοσκανική λυρική ποίηση (1260 έως τη δεκαετία του 1290) άκμασε κυρίως στη Φλωρεντία και σε όλη την Τοσκάνη. Ποιητές γύρω στον Γκουιτόνε ντ'Αρέτσο, επηρεασμένοι από τη Σικελική σχολή και από τους Προβηγκιανούς τροβαδούρους, έγραψαν στα τοσκανικά και συνέχισαν την παράδοση του αυλικού έρωτα με μια σημαντική καινοτομία: την εισαγωγή πολιτικών, ηθικών και θρησκευτικών θεμάτων.

* Το *[[Γλυκό νέο ύφος]]* (από το 1280). Ποιητές, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη γλωσσική εκλέπτυνση της τοσκανικής γλώσσας, εξιδανίκευσαν τον έρωτα σε πνευματικό επίπεδο, εστιάζοντας όχι μόνο στα βάσανα του ερωτευμένου - τυπικό της παλαιότερης ποίησης - αλλά κυρίως, στην εξύμνηση της αρετής και των πνευματικών χαρισμάτων της αγαπημένης. Αυτό το νέο κίνημα γνώρισε διαρκή επιτυχία σε όλη τη διάρκεια του 14ου αιώνα και ενέπνευσε μεταξύ άλλων τον Δάντη στο πρώιμο έργο του *[[Νέα ζωή (Δάντης)|Νέα ζωή]]*, τον Γκουίντο Καβαλκάντι και τον Τσίνο ντα Πιστόια.  
[μικρογραφία|253x253εσ|''[Ντάντε Αλιγκέρι|Δάντης και Βεατρίκη*, εικονογράφηση  του έργου *Νέα ζωή*]]

* Η θρησκευτική ποίηση. Μοναχοί νέων θρησκευτικών ταγμάτων, όπως οι [[Τάγμα των Δομινικανών|Δομινικανοί]] και οι [[Τάγμα των Φραγκισκανών|Φραγκισκανοί]], έγραψαν σε τοπική γλώσσα, ιδιαίτερα στην [[Ούμπρια]], όπου παρατηρήθηκε ανάπτυξη θρησκευτικών [[Ύμνος|ύμνων]]. Συγχρόνως, ηθικές πραγματείες, αγιογραφικά κείμενα και περιγραφές ταξιδιών στη μετά θάνατον ζωή παρότρυναν τους πιστούς να ακολουθούν τις αρχές του Ευαγγελίου. Δύο βασικοί συγγραφείς αυτής της εποχής ήταν ο [[Φραγκίσκος της Ασίζης]] - του οποίου το *Άσμα των πλασμάτων*, γραμμένο στη διάλεκτο της [[Ούμπρια]] γύρω στο 1220, θεωρείται το πρώτο ιταλικό λογοτεχνικό κείμενο - και ο [[Τζακοπόνε ντα Τόντι]], συνθέτης σατιρικών και θρησκευτικών ύμνων σε δημώδη γλώσσα.

* Η [[Κωμική ιταλική ποίηση (Μεσαίωνας)|κωμικο-ρεαλιστική ποίηση]] (από το 1260 και κατά τον 14ο αιώνα) αναπτύχθηκε παράλληλα με τη σοβαρή ερωτική ποίηση με ευτράπελο ύφος και συχνά άσεμνη γλώσσα, αντίθετα με τα ηθικά πρότυπα της εποχής. Οι πιο επιφανείς εκπρόσωποι είναι ο [[Τσέκκο Αντζολιέρι]], ο [[Ρούστικο Φίλιππι]] και ο [[Φολγκόρε ντα Σαν Τζιμινιάνο]]. 

* Εν τω μεταξύ, επιστήμονες όπως ο [[Ρεστόρο ντ'Αρέτσο]] άρχισαν να γράφουν τα έργα τους στα ιταλικά.  

Το 1268, ο Αντρέα ντα Γκροσέτο μετέφρασε τρεις ηθικές πραγματείες από τα λατινικά στην ιταλική καθομιλουμένη και ήταν ο πρώτος που ζήτησε να χαρακτηριστεί η καθομιλούμενη γλώσσα με το όνομα ιταλικά (*Italico),* προτείνοντας μια γλώσσα χωρίς λέξεις και εκφράσεις διαλέκτων, κατανοητή σε όλη την [[Ιταλική Χερσόνησος|Ιταλική χερσόνησο]].  

==Βιβλιογραφία==
* Bruni F.: *Testi e documenti*, UTET, Τορίνο 1984
* Ferroni, G: *Storia della letteratura italiana*, Mondadori, Μιλάνο 2006
* Garnett, Richard: *History of Italian Literature*, Λονδίνο 1898
* Giudice, A., Bruni, G.: *Problemi e scrittori della letteratura italiana*, Τορίνο 1973
* Whitfield, J.H.: *A Short History of Italian Literature'',  Pelican Books, 1969
## Παραπομπές



Λογοτεχνία
Κατηγορία:Λογοτεχνία ανά γλώσσα