Ιστορία των Εβραίων στην Πάτρα

Η πρώτη μαρτυρία περί Εβραίων στην Πάτρα χρονολογείται από την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας έως και την δεκαετία του 1950, για να τελειώσει τυπικά και άδοξα το 1980, όταν κατεδαφίστηκε το κτίριο της τελευταίας συναγωγή της πόλης στην οδό Παντανάσσης 34.

## Πρώτη παρουσία

Από τους Αλεξανδρινούς χρόνους καταγράφεται η πρώτη εμφάνιση Εβραίων στην Πάτρα. Φαίνεται ότι οι πρώτοι Εβραίοι ήταν σκλάβοι που πουλήθηκαν από λαούς της Ασίας. Σύμφωνα μάλιστα με τον καθηγητή Steven Bowman, Εβραίοι υπήρχαν και κατά τη Ρωμαϊκή εποχή. Στα μέσα του 12ου αιώνα, ο περιηγητής Βενιαμίν μπεν Γιονά, εκ Τουδέλης καταγράφει 50 Εβραίους στην Πάτρα με ραβίνους τους Ισαάκ, Ιακώβ και Σαμουήλ. Σίγουρο είναι ότι κατοικούσαν στην πόλη από την πρωτοβυζαντινή εποχή.

## Ακμή
Κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας η εβραϊκή κοινότητα γνώρισε τη μεγαλύτερη ακμή της. Μετά τον διωγμό τους από την Ισπανία, πολλές οικογένειες Εβραίων εγκαταστάθηκαν στην Πάτρα. Από ιστορικές έρευνες προκύπτει ότι ήταν Ελληνόφωνοι Ισπανοεβραίοι, Ρωμανιώτες, Σεφαρδίτες και Ιταλόφωνοι Εβραίοι από την Απουλία. Ήδη το 1580 στην Πάτρα λειτουργούσαν τέσσερις συναγωγές, η μία μάλιστα στην ελληνική γλώσσα. Σε αυτούς πιθανότατα να προστέθηκε και η άλλοτε ακμάζουσα Εβραϊκή κοινότητα της Ανδραβίδας, που στα μέσα του 13ου αιώνα αριθμούσε 50 οικογένειες, αλλά τα ίχνη της οποίας χάνονται μετά τον 15ο αιώνα. Την εποχή της Τουρκοκρατίας οι Εβραίοι αδικήθηκαν πολλές φορές από τους Τούρκους, με αποτέλεσμα την πρόκληση επεισοδίων. Σύμφωνα με τους ιστορικούς Spon και Wheler, οι Εβραίοι της Πάτρας υπολογίζονταν σε 4.000-5.000, δηλαδή περίπου το 1/3 του τότε πληθυσμού της πόλης. Σύμφωνα ωστόσο με τον ιστορικό Στέφανο Θωμόπουλο, η άποψη αυτή κρίνεται υπερβολική. Το 1765 επιδημία θέρισε τη συνοικία, όπου ήταν περιορισμένοι από τους Τούρκους, με αποτέλεσμα να μειωθεί σημαντικά ο αριθμός τους. Το 1818 υπήρχαν 17 οικογένειες στην Πάτρα και μία συναγωγή.

Το 1905 η κοινότητα ανασυγκροτήθηκε με Εβραίους από την Κέρκυρα, τη Ζάκυνθο και πιθανόν τα Ιωάννινα με πρώτο ραβίνο τον Ιεδιδοία Κοέν ενώ το 1907/8 (εβραϊκό έτος 5668) δημιουργήθηκε συναγωγή και εβραϊκό σχολείο στην οδό Παντανάσσης 34 (πρώην 36). Το κτήριο της ήταν διώροφο με αμυδρά στοιχεία νεοκλασικισμού. Στον όροφο γινόταν η λειτουργία και στο ισόγειο βρισκόταν το εβραϊκό σχολείο και λέγεται ότι ήταν και η κατοικία του ραββίνου. Ο χώρος προσευχής χωριζόταν σε ένα μεγάλο δωμάτιο, όπου προσεύχονταν οι άνδρες και δίπλα του βρισκόταν ο γυναικωνίτης. Τους χώριζε μόνο ένα ξύλινο καφασωτό. Στο εσωτερικό της η συναγωγή ήταν οργανωμένη κατά τη διπολική διάταξη της θέσης του *Βήματος* και της Κιβωτού (*Εχάλ)*. Το 1928, υπήρχαν στην Πάτρα 161 Εβραίοι, ενώ, το 1940, μαζί με την κοινότητα του Αγρινίου αριθμούσαν 265 άτομα. Στην περίοδο της κατοχής οι λιγοστοί Εβραίοι εγκατέλειψαν την Πάτρα και απέμειναν μόνο τέσσερις οικογένειες. Μετά την Κατοχή η συναγωγή επαναλειτούργησε, ενώ τον Οκτώβριο του 1970 η Εβραϊκή Κοινότητα κηρύχτηκε «ανενεργός», στη συνέχεια, το 1977 η συναγωγή δωρήθηκε στην Ισραηλιτική Κοινότητα Αθηνών και μετά από λιγα χρόνια κατεδαφίστηκε. Στο Α΄ Νεκροταφείο Πατρών στο Ζαβλάνι υπάρχει μέχρι και σήμερα εβραϊκό νεκροταφείο.

## Σήμερα
Σήμερα στην Πάτρα υπάρχουν πολύ λίγοι Εβραίοι, οι οποίοι δεν είναι καν οργανωμένοι σε συναγωγές. Παρ' όλα αυτά, υπάρχουν ακόμα και σήμερα τρία τοπωνύμια που υπενθυμίζουν το πέρασμα και την παρουσία των Εβραίων στην πόλη. Η πρώτη συνοικία είναι τα Εβραιομνήματα, που ονομάστηκε έτσι λόγω του εβραϊκού νεκροταφείου που υπήρχε παλιά, ενώ το δεύτερο τοπωνύμιο που διατηρείται μέχρι και τις μέρες μας είναι η συνοικία Τσιβδί, όπου κατά τον Μεσαίωνα υπήρχε το εβραϊκό γκέτο. Η ονομασία προέρχεται (κατά παρετυμολογία) από τα χρήματα (Κίβδηλα-Κίβδας-Τσίβδας) που εισέπρατταν οι Εβραίοι έμποροι από μαγαζιά που διατηρούσαν στην περιοχή. Το τελευταίο τοπωνύμιο, το οποίο δεν χρησιμοποιείται πια, αφορά σε μια πύλη του κάστρου που ονομαζόταν «Εβραϊκή». 

Στο Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος στην Αθήνα, εκτίθεται η εσωτερική επίπλωση της Ρωμανιώτικης συναγωγής της Πάτρας.

## Δείτε επίσης
* Εβραιομνήματα Πάτρας
* Ιστορία της Πάτρας
* Ιστορία των Εβραίων στην Ελλάδα
* Ιστορία των Εβραίων στο Βόλο

## Σημειώσεις


## Πηγές


Κατηγορία:Ιστορία της Πάτρας
Πατρα