Τσάνος Σερρών

Το **Τσάνος** είναι εγκαταλελειμμένος οικισμός στον σημερινό Δήμο Νέας Ζίχνης της Περιφερειακής Ενότητας Σερρών της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Διοικητικά, πρόκειται για τον αρχικό οικισμό του σημερινού κατοικημένου χωριού Νέα Πέτρα Σερρών και βρισκόταν σε απόσταση 4 χλμ. νότια από αυτό, κοντά στις ελώδεις όχθες της πρώην λίμνης Αχινού.***' Ο οικισμός απαντάται σε πηγές και με τις ονομασίες ''Τσιάνος'', ''Τσανός'', ''Τζάνος, Τζιάνος, Τζαίνος'' κ.ά.

== Ιστορία ==

=== Ρωμαϊκή και Βυζαντινή περίοδος ===
Η περιοχή κατοικήθηκε από τους [[Προϊστορική εποχή|προϊστορικούς]] ακόμη χρόνους αλλά και κατά τη [[Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία|ρωμαϊκή περίοδο]]. Αποτελούσε [[Μετόχι (αποσαφήνιση)|μετόχι]] της μονής [[Μονή Φιλοθέου|Φιλοθέου]], το οποίο εκτεινόταν από τα έλη της λίμνης [[Κερκινίτιδα|Κερκινίτιδας (Αχινού)]] έως τον ποταμό [[Αγγίτης|Πάνακα (Αγγίτη)]]. Οι εγκατεστημένοι πάροικοι καλλιεργούσαν [[Αμπέλι|αμπέλια]] και ασχολούνταν με την [[αλιεία]]. Το μετόχι της αγιορείτικης μονής είχε στην κατοχή του [[Νερόμυλος|υδρόμυλους]], οι οποίοι κινούνταν με τα νερά που κυλούσαν από την τοποθεσία «''Κρύα Πηγάδια''».

Το μετόχι αναφέρεται το 1326 από τον [[Ανδρόνικος Β΄ Παλαιολόγος|Ανδρόνικο Β΄ Παλαιολόγο]], ο οποίος δίνει εντολή στον [[Τζαούσιος|μέγα τζαούσιο]] [[Αλέξιος Τζαμπλάκων|Αλέξιο Τζαμπλάκωνα]] να θέσει τέλος στις παρενοχλήσεις του. Συμφωνά με πρακτικό του Ιανουαρίου του 1342 που διασώζεται στη μονή [[Μονή Καρακάλλου|Καρακάλλου]], ο [[απογραφεύς]] Μιχαήλ Παπύλας, μετά από εντολή του διοικητή των Σερρών Γκυ Ντε Λουζινιάν, αναγκάστηκε να παραδώσει στον οικείο τού αυτοκράτορα, προνοιάριο Ιωάννη Μαργαρίτη, κατά πλήρη κυριότητα, τα κτήματα και τους χωρικούς του αγροκτήματος ''Τζαίνου''. Αυτοί θα του παρείχαν κάθε χρόνο ένα εισόδημα 55 [[Υπέρπυρον|υπερπύρων]] νομισμάτων. Πρόκειται για αντεκδικήσεις κατά την αρχή του [[Βυζαντινός Εμφύλιος Πόλεμος (1341-1347)|βυζαντινού εμφυλίου πολέμου (1341-1347)]], αφού τα κτήματα αυτά προέρχονταν από άλλες πρόνοιες, κυρίως του [[Αρσένιος Τζαμπλάκων|Aρσενίου Tζαμπλάκωνα]] και του [[Ιωάννης ΣΤ΄ Καντακουζηνός|Ιωάννη ΣΤ΄ Καντακουζηνού]], οι οποίοι είχαν τότε επαναστατήσει εναντίον του αυτοκράτορα [[Ιωάννης Ε΄ Παλαιολόγος|Ιωάννη Ε΄ Παλαιολόγου]]. Τον Νοέμβριο του 1342 ο [[Ιωάννης Ε΄ Παλαιολόγος|Ιωάννης Ε΄]] επικύρωσε στον Γεώργιο Μαργαρίτη την κατοχή του μισού αγροκτήματος Τζαίνου και του παρείχε εισόδημα 50 [[Υπέρπυρον|υπερπύρων]]. Το Σεπτέμβριο του 1347 ο [[Στέφανος Δουσάν]] απέδωσε το μετόχι του Τζαίνου στη μονή [[Μονή Φιλοθέου|Φιλοθέου]].
[[Αρχείο:Serres-Dzanos-1897.jpg|μικρογραφία|275x275px|Η θέση του οικισμού Τσάνος κατά το τέλος του 19<sup>ου</sup> αιώνα (1897).]]

=== Οθωμανική περίοδος ===
Κατά την περίοδο της [[Οθωμανική Αυτοκρατορία|Οθωμανικής Αυτοκρατορίας]], ο οικισμός ανήκε διοικητικά στον Καζά της Ζίχνας του [[Σαντζάκι των Σερρών|Σαντζακίου των Σερρών]] του [[Βιλαέτι της Θεσσαλονίκης|Βιλαετίου της Θεσσαλονίκης]]. Σε οθωμανικό φορολογικό κατάστιχο του 1454 ή 1455 καταγράφεται ως ''Cinos'' με πληθυσμό 480 περίπου κατοίκων. Ο οικισμός αναφέρεται στις οδοιπορικές σημειώσεις του Νικολάου Σχινά, ο οποίος στα μέσα της δεκαετίας του 1880 περιόδευσε ολόκληρη σχεδόν την επικράτεια της [[Μακεδονία|Μακεδονίας]]. Σε πορεία του από το λιμάνι του Τσάγεζι ([[Ηρακλείτσα Σερρών|Ηρακλείτσα]]) έως τις [[Σέρρες]], περιέγραψε τον οικισμό ως ένα χωριό που αριθμούσε 30 οικογένειες [[Χριστιανός|χριστιανών]] [[Αθίγγανοι|αθίγγανων]]. Σύμφωνα με τη μελέτη «''Αι Σέρραι και τα προάστεια, τα περί Σέρρας και η Μονή Ιωάννου του Προδρόμου''» του Πέτρου Παπαγεωργίου που εκδόθηκε το 1894, ο οικισμός αριθμούσε πληθυσμό «''75 χριστιανών και αθίγγανων κατοίκων''». Η στατιστική μελέτη του Βούλγαρου γεωγράφου [[Βασίλης Καντσόφ|Βασίλ Κάντσωφ]] εκτιμά ότι το 1900 υπήρχαν 65 αθίγγανοι κάτοικοι, ενώ σύμφωνα με την «''Εθνολογική Στατιστική των Βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου''» του Αθανάσιου Χαλκιόπουλου, που εκδόθηκε το 1910 στην [[Αθήνα]], υπήρχαν 60 [[Μουσουλμάνος|μουσουλμάνοι]] κάτοικοι. Σε υπολογισμούς που εξέδωσε το 1919, η Επιτελική Υπηρεσία του [[Ελληνικός Στρατός|Ελληνικού Στρατού]], προ του 1912 αναφέρονται 40 [[Έλληνες]] κάτοικοι. Οι παραπάνω στατιστικές μελέτες υπολογισμού του πληθυσμού της [[Μακεδονία|Μακεδονίας]] έως τις αρχές του 20<sup>ου</sup> αιώνα, δεν χρησιμοποίησαν ενιαία και αντικειμενικά κριτήρια και, ως εκ τούτου, το κύρος και η αξιοπιστία τους τίθενται υπό αμφισβήτηση.

=== Σύγχρονη ιστορία ===
Με το τέλος των [[Βαλκανικοί πόλεμοι|Βαλκανικών Πολέμων]], ο εγκαταλελειμμένος οικισμός περιήλθε στην [[Βασίλειο της Ελλάδας|ελληνική επικράτεια]] και κατά την [[Ελληνική απογραφή 1913|ελληνική απογραφή του 1913]] καταγράφηκε ως κατεστραμμένος και ακατοίκητος. Λεπτομερής κάτοψη του οικισμού και της ευρύτερης περιοχής αποτυπώθηκε σε βρετανικούς στρατιωτικούς χάρτες χαρακωμάτων κατά την περίοδο του [[Μακεδονικό Μέτωπο (Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος)|Μακεδονικού Μετώπου]] του [[Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος|Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου]]. Το 1920 προσαρτήθηκε διοικητικά στην κοινότητα Πόρνας ([[Γάζωρος Σερρών|Γάζωρος]]) της Υποδιοίκησης Ζίχνης του νομού [[Νομός Σερρών|Σερρών]], μαζί με τα χωριά Ζίχνα ([[Παλιά Ζίχνη Σερρών|Παλιά Ζίχνη]]), [[Θολός Σερρών|Θολός]], Κάτω Νούσκα ([[Δαφνούδι Σερρών|Δαφνούδι]]), [[Πεθελινός Σερρών|Πεθελινός]], [[Πλιάκος Σερρών|Πλιάκος]], [[Τούμπα]] και Χωροβίστα ([[Άγιος Χριστόφορος]]).******

Με το τέλος του [[Μικρασιατική εκστρατεία|ελληνοτουρκικού πολέμου του 1919-1922]] και την [[ελληνοτουρκική ανταλλαγή πληθυσμών του 1923|ανταλλαγή πληθυσμών του 1923]], όταν άρχισαν να καταφθάνουν στην Ελλάδα τα πρώτα κύματα προσφύγων, κύριο μέλημα ήταν η προώθησή τους οπουδήποτε υπήρχε ή μπορούσε να εξευρεθεί δυνατότητα διαμονής, έστω και για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Είναι αρκετές οι περιπτώσεις στη [[Μακεδονία (ελληνικό διαμέρισμα)|Μακεδονία]], όπου οι υπηρεσίες εποικισμού προώθησαν πρόσφυγες προς εγκατάσταση σε πρώην οικισμούς μουσουλμανικών, σλαβόφωνων κ.ά. πληθυσμών, που είχαν εκκενωθεί μετά τους πρόσφατους πολέμους ή επρόκειτο να εκκενωθούν λόγω της ανταλλαγής πληθυσμών. Στο εγκαταλελειμμένο Τσάνος, σύμφωνα με στοιχεία της [[Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων|Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων]], προωθήθηκαν τουλάχιστον 100 οικογένειες προσφύγων. Εξαιτίας της έλλειψης ευνοϊκών συνθηκών διαβίωσης, ο προσφυγικός οικισμός δημιουργήθηκε περίπου 4 χλμ. πιο βόρεια, μεταξύ των οικισμών [[Θολός Σερρών|Θολός]] και Μεζράς ([[Γλυκοπηγή Σερρών|Γλυκοπηγή]]). Εκεί εγκαταστάθηκαν από το 1922 πρόσφυγες από την Πέτρα (σημερινό Καγιαλί) της [[Ανατολική Θράκη|Ανατολικής Θράκης]], καθώς και κάποιες οικογένειες [[Αρβανίτες της Θράκης|Αρβανιτών της Ανατολικής Θράκης]] (καταγόμενοι αρχικά από την [[Κορυτσά]]). Το 1927 ο νέος οικισμός ονομάστηκε ''[[Νέα Πέτρα Σερρών|Νέα Πέτρα]]''.*****'

Την περίοδο του μεσοπολέμου, στα ερείπια του Τσάνος διέμεναν κατά τους χειμερινούς μήνες νομάδες Βλάχων, γι' αυτό σε χάρτες της εποχής ο οικισμός αναφέρεται με την ονομασία *Καλύβια Βλάχικα*.

Με τα εγγειοβελτιωτικά έργα της πεδιάδας των Σερρών τη δεκαετία του 1930, όπως τον εγκιβωτισμό του ποταμού Στρυμόνα και την αποξήρανση της λίμνης Αχινού, η περιοχή του πρώην οικισμού Τσάνος απαλλάχτηκε από τις ελώδεις εκτάσεις. Σήμερα, δεν σώζονται ερείπια ή ίχνη του και στη θέση υπάρχουν ποιμνιοστάσια και αγροκτήματα. Σε απόσταση περίπου 600 μέτρων προς δυτικά βρίσκεται η πηγή «*Κοκμούση*», η οποία υδροδοτεί σήμερα ένα μικρό αντλιοστάσιο.

## Πληθυσμός

 απογραφή προσφύγων, σε διαφορετική τοποθεσία

## Παραπομπές


Κατηγορία:Εγκαταλελειμμένα χωριά της περιφερειακής ενότητας Σερρών
Κατηγορία:Δήμος Νέας Ζίχνης