Βάιλος της Κωνσταντινούπολης

[δεξιά|μικρογραφία|250x250εσ|Χαλκογραφία που απεικονίζει την είσοδο ενός νέου Ενετού ''βάιλου'' στην [Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη|Κωνσταντινούπολη, περίπου το 1700]]
Ο **[[βάιλος]]** (ή και **βαΐλος**) ήταν διπλωμάτης, που επέβλεπε τις υποθέσεις της Δημοκρατίας της Βενετίας στην Κωνσταντινούπολη, την πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, και ήταν μόνιμη θέση στην πόλη γύρω στο 1454.

Τα τραυματικά αποτελέσματα των πολέμων της Βενετίας με τους Οθωμανούς κατέστησαν σαφές στους ηγεμόνες της ότι, στην περίπτωση των Οθωμανών, η πόλη θα έπρεπε να βασιστεί κυρίως σε διπλωματικά και πολιτικά μέσα παρά σε επιθετικές στρατιωτικές προσπάθειες, προκειμένου να διατηρήσει και να υπερασπιστεί τη θέση της στην ανατολική Μεσόγειο. Η θέση του βάιλου ήταν πολύ εκτεταμένη, επειδή ήταν τόσο πολιτικός όσο και ξένος πρεσβευτής της Βενετίας. Ήταν πολύ σημαντικός στη διατήρηση καλών σχέσεων μεταξύ του Οθωμανού Σουλτάνου και της βενετικής κυβέρνησης. Ήταν επίσης εκεί για να εκπροσωπεί και να προστατεύει τα βενετσιάνικα πολιτικά συμφέροντα. 

Στην Κωνσταντινούπολη, ο *βάιλος* εργαζόταν για την επίλυση τυχόν παρεξηγήσεων μεταξύ Οθωμανών και Βενετών. Για να το πετύχει αυτό, δημιούργησαν επαφές και φιλίες με ισχυρούς Οθωμανούς και, με αυτόν τον τρόπο, ήταν σε θέση να προστατεύσουν τα δικά τους συμφέροντα. Δυστυχώς, υπήρχαν περιπτώσεις, όπου υπήρχαν δυσκολίες στην εύρεση αντικαταστατών. Αυτό οφειλόταν συχνά σε έλλειψη επαρκών κατάλληλων αντικαταστατών, άρνηση αποδοχής της θέσης και θάνατο του αντικαταστάτη πριν φτάσει στην Κωνσταντινούπολη. 

## Ετυμολογία
Όπως η αγγλική **', η βενετσιάνικη λέξη **' προέρχεται από τη λατινική **', που αρχικά σήμαινε «αχθοφόρος». Ο οθωμανικός όρος ήταν ''bālyōs'' ή ''bālyoz''.

== Το βαϊλάτο – η βενετσιάνικη πρεσβεία ==
[[Αρχείο:The_Venetian_bailo’s_house.jpg|δεξιά|μικρογραφία|Η κατοικία του βάιλου, οθωμανική μικρογραφία του 17ου αιώνα]]
Κάποια στιγμή μεταξύ της [[Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453)|πτώσης της Κωνσταντινούπολης]] το 1453 και του ξεσπάσματος του [[Β΄ Βενετοτουρκικός Πόλεμος|Δεύτερου Οθωμανο-Βενετικού Πολέμου]] το 1499, οι ''βαΐλοι'' μεταφέρθηκαν στο κέντρο του [[Γαλατάς|Γαλατά]]. Μετά από έναν ακόμη πόλεμο, μετακόμισαν σε ένα από τα προάστια του Γαλατά, σε μια πρεσβεία που ονομαζόταν ''Vigne di Pera''. Αυτό το σπίτι χρησιμοποιήθηκε ως θερινή κατοικία και ως καταφύγιο από την [[πανώλη]]. Μετά τον [[Δ΄ Βενετοτουρκικός Πόλεμος|πόλεμο της Κύπρου]], η πρεσβεία στον Γαλατά μεταφέρθηκε μόνιμα εκεί. Οι περισσότεροι ''βάιλοι'' προτιμούσαν αυτήν την τοποθεσία από αυτήν στον Γαλατά, επειδή είχε λιγότερους περιορισμούς στις μετακινήσεις εκτός ωραρίου λειτουργίας και η τοποθεσία της αποδείχθηκε ιδανική για λαθρεμπόριο σκλάβων. 

Ήταν ένα μεγάλο συγκρότημα περιτριγυρισμένο από τείχος, με μικρότερα συγκροτήματα να βρίσκονται στο εσωτερικό του. Διέθετε έναν αρκετά μεγάλο χώρο για παιχνίδι, ένα μικρό παρεκκλήσι και χώρους στέγασης για τους ταχυδρομικούς μεταφορείς του ''βάιλου'' (για να μην αρρωσταίνει ο ίδιος). Υπήρχαν δύο μέρη στην πρεσβεία, ένας δημόσιος και ένας ιδιωτικός χώρος. Ο ιδιωτικός χώρος στέγαζε τον ''βάιλο'', τον λόχο του, το σώμα των [[Γενίτσαροι|Γενιτσάρων]] και το γραμματειακό προσωπικό. Ο δημόσιος χώρος χρησιμοποιούνταν ως χώρος υποδοχής αξιωματούχων και άλλων σημαντικών προσώπων, καθώς και ως αίθουσα δεξιώσεων για ειδικές περιστάσεις και γιορτές.

== Λειτουργίες, καθήκοντα και ευθύνες ==
[[Αρχείο:Bailo.png|δεξιά|μικρογραφία|Χαρακτικό ενός ''βάιλου'' προς την [[Υψηλή Πύλη]] με επίσημη ενδυμασία (17ος αιώνας)]]
Μία από τις κύριες αρμοδιότητες του ''βαΐλου'' ήταν η συλλογή πληροφοριών για την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Συνήθως λάμβαναν αυτές τις πληροφορίες μέσω του ευρέος δικτύου φίλων τους, του νοικοκυριού τους και ενός άτυπου δικτύου κατασκοπείας. Αυτό το άτυπο δίκτυο κατασκοπείας αποτελούνταν από πράκτορες: εκείνους που εργάζονταν στο [[Αυτοκρατορικό Οπλοστάσιο]] στον Γαλατά, εξόριστους άνδρες και γυναίκες, εμπόρους και τους συνεργάτες τους, ακόμη και άτομα που εργάζονταν στην οθωμανική γραφειοκρατία. Οι ''βαΐλοι'' εγκαθιστούσαν επίσης πράκτορες σε άλλες ξένες πρεσβείες. 

Ο ''βάιλος'' είχε την ευθύνη να προωθήσει και να προστατεύσει το βενετσιάνικο εμπόριο. Αυτό συνέβη μετά τη [[Ναυμαχία της Ναυπάκτου (1571)|Ναυμαχία της Ναυπάκτου]], όταν ο επικεφαλής του ''βάιλου'' τους διέταξε να προστατεύσουν την ακεραιότητα των εμπορικών τους δυνάμεων από τους [[Άγγλοι|Άγγλους]], τους [[Ολλανδοί|Ολλανδούς]] και τους [[Φλωρεντία|Φλωρεντινούς]]. Ο ''βάιλος'' έδινε ελάχιστη σημασία στα εμπορικά ζητήματα, λέγοντας ότι ήταν πολύ περίπλοκο για να ασχοληθεί με αυτά, αλλά, κάθε φορά που υπήρχε νέος [[σουλτάνος]], φρόντιζαν να τηρούνται τυχόν συμφωνίες, που είχαν γίνει με τον προηγούμενο σουλτάνο (αυτό γινόταν για την προστασία των Βενετών πολιτών, των αγαθών και της περιουσίας, και αυτό απαιτούσε μεγάλη προσοχή από τον ''βάιλο'' για να βεβαιωθεί ότι δεν θα εξαπατούνταν). 

Η προστασία των επιχειρηματικών συμφερόντων των Βενετών, που συμμετείχαν στο διεθνές εμπόριο, ήταν επίσης μια λειτουργία του ''βάιλου''. Αυτό γινόταν ειδικά αν το άτομο ζητούσε τον ''βάιλο'' για την εξόφληση χρεών με άλλα άτομα. Έπρεπε να διασφαλίζουν την καλή λειτουργία των συναλλαγών και ήταν υπεύθυνοι για τους Βενετούς υπηκόους στην Κωνσταντινούπολη, ειδικά σε περίπτωση θανάτου τους. ''Ο Βάιλος'' ενεργούσε επίσης ως δικαστής των Βενετών υπηκόων λόγω της ανώτερης θέσης τους. Συνήθως προέδρευαν σε εμπορικά και νομικά ζητήματα. Μια άλλη ευθύνη ήταν ότι ήταν υπεύθυνος για όλο το εμπόριο στις οθωμανικές γαίες και αντικαθιστούσε τους προξένους όποτε ήθελε. 

Απαγορευόταν στους ''βάιλους'' να ασχολούνται με το εμπόριο, όπως να κάνουν οι ίδιοι συναλλαγές ή να εκπροσωπούν άλλους εμπορικά, επειδή μπορεί να προέκυπταν καταστάσεις, που θα γίνονταν γρήγορα περίπλοκες, και ο βάιλος θα θεωρούνταν υπεύθυνος για οτιδήποτε μπορεί να είχε κάνει. Επίσης, θα έμπαινε σε κίνδυνο η ακεραιότητα της αποστολής. Αν και απαγορευόταν στους βάιλους να εμπλέκονται σε εμπορικές πράξεις, το έκαναν ούτως ή άλλως. 

== Η ζωή ενός ''βάιλου'' ==
Όλοι οι ''βάιλοι'' προέρχονταν από τις τάξεις των Βενετσιάνων πατρικίων. Αυτή ήταν μια θεμελιώδης απαίτηση και οι περισσότεροι προέρχονταν από την ανώτατη βαθμίδα αυτής της ολιγαρχίας, που κυριαρχούσε στην πολιτική ζωή της Βενετίας. 

Πολλοί ''βαΐλοι'' δεν παντρεύονταν: αυτό μπορεί να αποδοθεί στο γεγονός ότι οι περισσότεροι κατείχαν αυτή τη θέση για να προσδώσουν οικονομικό κύρος στην οικογένειά τους και είχαν άλλα αρσενικά αδέρφια, που συνέχιζαν το οικογενειακό τους όνομα. Ο ''βαΐλος'' συμμετείχε επίσης στις κοινότητες του [[Λατινική Εκκλησία|λατινικού τύπου]] της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Έκανε πράγματα όπως η κατασκευή εκκλησιών, που μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από τους Βενετούς, και η εκπροσώπηση των [[Ρωμαιοκαθολική|Ρωμαιοκαθολικών]]. Οι ''βαΐλοι'' είχαν ενεργή κοινωνική ζωή και ήταν παρόντες σε αδελφότητες, προστάτευαν καλλιτέχνες και τεχνίτες στη δημιουργία θρησκευτικών αντικειμένων και διακοσμήσεων για λατινικές εκκλησίες της Κωνσταντινούπολης και του Γαλατά.

Ένα πνευματικό και διπλωματικό καθήκον ήταν η απελευθέρωση των Χριστιανών σκλάβων, εκτός αν ασπάζονταν οικειοθελώς το [[Ισλάμ]]. Το κύριο πρόβλημα με αυτό είναι ότι ο ''μπαΐλος'' δεν μπορούσε να απελευθερώσει πάρα πολλούς σκλάβους, αλλιώς θα εξόργιζε τον σουλτάνο. Ο ''μπαΐλος'' είχε στην πραγματικότητα κεφάλαια, που προορίζονταν για την απελευθέρωση σκλάβων και, εξαιτίας αυτού, συχνά δέχονταν επίθεση από πολλούς ανθρώπους, που ζητούσαν τη βοήθεια του ''μπαΐλου'' . Αυτά τα κεφάλαια προέρχονταν είτε από την τσέπη τους είτε από εκκλησιαστικές δωρεές από τη Βενετία. 

Υπήρχαν πολλοί λόγοι για τους οποίους πολλά μέλη των πατρικίων δεν ήθελαν να γίνουν ''βάιλοι''. Υπήρχε κίνδυνος για την υγεία, που συνδεόταν με τη μετάβαση στην Κωνσταντινούπολη: το μακρύ ταξίδι φαινόταν να σκοτώνει ανθρώπους και περισσότεροι φαινόταν να πεθαίνουν στην ίδια την πόλη. Μετά από αρκετούς θανάτους κατά τη διάρκεια του ταξιδιού προς την Κωνσταντινούπολη, η βενετική κυβέρνηση επέτρεψε σε γιατρούς να συνοδεύουν τους ''βάιλους'' για να τους αποτρέψουν από τον θάνατο. Σε περίπτωση εχθροπραξιών, οι ''βάιλοι'' κινδύνευαν συχνά να κρατηθούν όμηροι, αλλά αυτό ήταν απλώς μια χαλαρή μορφή κατ' οίκον περιορισμού και ο ''βάιλος'' είχε ακόμη και τη δυνατότητα να φύγει από το σπίτι, ειδικά αν επρόκειτο για θρησκευτικούς σκοπούς. Ήταν σπάνιο να εκτελούνται ''οι βάιλοι'', αλλά η πιθανότητα να συμβεί αυτό ήταν ένα περαιτέρω αποτρεπτικό στοιχείο για την κατοχή αυτού του αξιώματος. 

Ήταν δύσκολο να βρεθούν χρήματα και οι περισσότεροι ''βάιλοι'' έπρεπε να χρηματοδοτηθούν μόνοι τους. Αυτό ήταν ιδιαίτερα δύσκολο, αν δεν είχαν χρήματα εξαρχής. Συχνά οι ''βάιλοι'' κατέφευγαν στο δανεισμό χρημάτων από εμπόρους, αλλά αυτό γινόταν όλο και πιο δύσκολο, καθώς αυτοί οι έμποροι συνειδητοποίησαν ότι χρειαζόταν σχεδόν ένας χρόνος για να τους αποπληρώσει ο ''βάιλος'' και άρχισαν να αρνούνται τα αιτήματά τους.

== Επίσκεψη στην Κέρκυρα ==
[[Τζάκομο Καζανόβα|Ο Τζάκομο Καζανόβα]] αναφέρει στα [[Απομνημονεύματα|απομνημονεύματά]] του ότι κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην [[Κέρκυρα]], ο ''βάιλος'' της Κωνσταντινούπολης σταμάτησε στο νησί καθ' οδόν προς την Κωνσταντινούπολη με μια [[φρεγάτα]] 72 πυροβόλων με το όνομα ''Ευρώπη''. Έχοντας μεγαλύτερο βαθμό από αυτόν του ''Προνοητή'' της Κέρκυρας, η σημαία του ''βάιλου'', που έφερε τα χρώματα του αρχηγού του [[Βενετικό Ναυτικό|Βενετικού Ναυτικού]], υψώθηκε κατά τη διάρκεια της μονοήμερης παραμονής του στο νησί, ενώ η σημαία με τα χρώματα του ''Προνοητή'' κατέβηκε. 

== Δείτε επίσης ==

* [[Ποντεστά της Κωνσταντινούπολης]]
* [[Βάιλος του Νεγροπόντε]]
* ''[[Κράτος της Θάλασσας|Στάτο ντα Μαρ]]''

== Παραπομπές ==


== Βιβλιογραφία ==

* 
* 
* Goffman, Daniel. “Negotiating with the Renaissance state: the Ottoman Empire and the new diplomacy” in The Early Modern Ottomans: Remapping the Empire. Ed. Virginia Aksan & Daniel Goffman. Cambridge University Press, 2007.

== Περαιτέρω ανάγνωση ==

* Arbel, B. Εμπορικά Έθνη – Εβραίοι και Βενετοί στην Πρώιμη Νεότερη Ανατολική Μεσόγειο. Νέα Υόρκη: EJ Brill, Λάιντεν, Ολλανδία, 1995.
* 
* Faroqhi, S (1986). Η Βενετική Παρουσία στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (1600–1630). The Journal of European Economic History, 15(2), σελ. 345-384.
* Goffman, Daniel. «Διαπραγματεύσεις με το κράτος της Αναγέννησης: η Οθωμανική Αυτοκρατορία και η νέα διπλωματία» στο The Early Modern Ottomans: Remapping the Empire. Επιμ. Virginia Aksan & Daniel Goffman. Cambridge University Press, 2007.
* 
* Wirth, P. "Zum Verzeichnis Der Venezianischen Baili Von Konstantinopel." ''Byzantinische Zeitschrift'', **54''' :2 (1961): 324–28.
* Guliyev, A. «Η γνώση της Βενετίας για τους Qizilbash – The Importance of the Role of the Venetian Baili in Intelligence-Galling on the Safavids». Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae 75.1 (2022) 79-97 https://doi.org/10.1556/062.2022.00116

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* 
* Σημειώσεις για την προέλευση του διπλωματικού σώματος: Η Κωνσταντινούπολη τη δεκαετία του 1620
Κατηγορία:Ιστορία της Κωνσταντινούπολης