Πρόγραμμα Κλεισθένης Ι

Το **Πρόγραμμα Κλεισθένης Ι**, επίσημα *«Μεταρρύθμιση του θεσμικού πλαισίου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης - Εμβάθυνση της Δημοκρατίας - Ενίσχυση της Συμμετοχής - Βελτίωση της οικονομικής και αναπτυξιακής λειτουργίας των Ο.Τ.Α. [Πρόγραμμα «ΚΛΕΙΣΘΕΝΗΣ Ι»] - Ρυθμίσεις για τον εκσυγχρονισμό του πλαισίου οργάνωσης και λειτουργίας των ΦΟΔΣΑ - Ρυθμίσεις για την αποτελεσματικότερη, ταχύτερη και ενιαία άσκηση των αρμοδιοτήτων σχετικά με την απονομή ιθαγένειας και την πολιτογράφηση - Λοιπές διατάξεις αρμοδιότητας Υπουργείου Εσωτερικών και άλλες διατάξεις*» ονομάζεται ο ελληνικός νόμος 4555/2018. Αποτελείται από 283 άρθρα με τα οποία μεταρρυθμίζονται, ο τρόπος εκλογής των οργάνων και οι αρμοδιότητές τους, οι δήμοι, η εποπτεία των ΟΤΑ και άλλα ζητήματα του Υπουργείου Εσωτερικών. Το σχέδιο έχει τεθεί σε πλήρη ισχύ από την 1η Σεπτεμβρίου 2019. Θεωρείται διάδοχος του σχεδίου Καλλικράτης, με βασική φιλοσοφία τη μείωση της θητείας των δημοτικών αρχών από πενταετία σε τετραετία και την υιοθέτηση της απλής αναλογικής.

## Σύγκριση καθεστώτων Καλλικράτη-Κλεισθένη

## Δήμοι
Οι δήμοι διακρίνονται σε έξι κατηγορίες, οι οποίες είναι οι εξής:

### Κοινότητες

Επανασυστήνονται οι κοινότητες, στα πλαίσια λειτουργίας του ενιαίου διευρυμένου Δήμου. Τα τοπικά διαμερίσματα που ορίζονται στο άρθρο 2 του Κώδικα δήμων και Κοινοτήτων, που κυρώθηκε με το άρθρο πρώτο του ν. 3463/2006 (Α’ 114), μετονομάζονται σε κοινότητες, ανεξαρτήτως του πληθυσμού τους. Κοινότητες αποτελούν και οι δήμοι ή οι κοινότητες που καταργήθηκαν ύστερα από εθελούσια συνένωση, σύμφωνα με τις διατάξεις του π.δ. 410/1995 (Α’ 231) ή συνενώνονται με τον παρόντα νόμο και δεν αποτελούνται από τοπικά διαμερίσματα.Κοινότητα συγκροτούν τα τοπικά διαμερίσματα νησιών που έχουν πληθυσμό άνω των χιλίων (1.000) κατοίκων. Επίσης, συγκροτούν κοινότητα, ανεξαρτήτως πληθυσμού, πρώην κοινότητες ή τοπικά διαμερίσματα που εκτείνονται σε όλη την περιφέρεια του νησιού και δεν αποτελούν δήμο, σύμφωνα με το άρθρο. Τα δημοτικά διαμερίσματα στα οποία διαιρούνται οι δήμοι άνω των 100.000 κατοίκων μετονομάζονται σε κοινότητες. Οι κοινότητες, επίσης, θα έχουν δικό τους συμβούλιο αλλά και συνδυασμούς και δικό τους προϋπολογισμό σύμφωνα με τον πληθυσμό και τις πραγματικές ανάγκες της. Η εκλογή του κοινοτικού συμβουλίου γίνεται ανεξάρτητα από την εκλογή του ψηφοδελτίου του Προέδρου. Ο υποψήφιος δήμαρχος δεν μπορεί πλέον να έχει στο ψηφοδέλτιο του και υποψηφίους για Τοπικά Συμβούλια, διότι αυτά καταργήθηκαν και επανήρθαν οι Κοινότητες, και αποκτούν έως ένα βαθμό αυτόνομη νομική μορφή. Ο Πρόεδρος Κοινότητας εκλέγεται από έμμεση εκλογή μεταξύ των κοινοτικών συμβούλων που θα εκλέγονται. Το Κοινοτικό Συμβούλιο, άνω των 300 κατοίκων, θα απαρτίζεται από 7 μέλη κοινοτικού Συμβουλίου σύμφωνα με το άρθρο 80.

Οι κοινότητες, στην αρχή, κατηγοριοποιούνταν σε "έως και 500 κατοίκους" και "άνω των 500 κατοίκων". Έπειτα από ενστάσεις της ΚΕΔΕ ο πληθυντικός αριθμός μειώθηκε κατά 200 κατοίκους έτσι τώρα κατηγοριοποιούνται σε:

* **Κοινότητες με πληθυσμό έως 300 κατοίκων**. Οι κοινότητες που σχηματίζονται στους δήμους με ξεχωριστό συμβούλιο θα έχουν πληθυσμιακό όριο τους 300 κατοίκους. Όσες είναι κάτω από 300 κατοίκους θα έχουν μόνο πρόεδρο που θα εκλέγεται από ενιαίο ψηφοδέλτιο.
* **Κοινότητες με πληθυσμό άνω των 300 κατοίκων**.Η εκλογή των συμβούλων των κοινοτήτων με μόνιμο πληθυσμό άνω των τριακοσίων κατοίκων γίνεται με χωριστή κάλπη και κατά συνδυασμούς. Υποψηφιότητες εκτός συνδυασμών αποκλείονται. Κάθε συνδυασμός περιλαμβάνει τον υποψήφιο πρόεδρο του συμβουλίου κοινότητας, ως επικεφαλής του συνδυασμού και τους υποψήφιους συμβούλους της κοινότητας.

### Δήμοι που διασπώνται
Η διάσπαση μερικών Δήμων αποτελούσε πάγιο αίτημα των κατοίκων από τα πρώτα χρόνια της εφαρμογής του Προγράμματος Καλλικράτης λόγω της μεγάλης έκτασης που κατέστησε τη διαχείρισή τους δύσκολη. Έτσι, με μελέτες επί του χωροταξικού και των οικονομικών των δήμων κατατέθηκε τροπολογία με τις «εξόφθαλμες περιπτώσεις», όπως χαρακτηρίστηκαν, στις 25 Φεβρουαρίου 2019 από το Υπουργείο Εσωτερικών και υπερψηφίστηκε στις 6 Μαρτίου, μαζί με άλλες τροπολογίες. Οι δήμοι λειτούργησαν υπό το νέο καθεστώς την 1η Σεπτεμβρίου του 2019, με την ανάληψη καθηκόντων από τις εκλεγμένες κατά τις Αυτοδιοικητικές Εκλογές του Μαΐου 2019 δημοτικές αρχές.

## Δημοτικό και περιφερειακό συμβούλιο
Το σύνολο των εδρών του δημοτικού συμβουλίου κατανέμεται στους συνδυασμούς που μετείχαν στις αυτοδιοικητικές εκλογές, ανάλογα με τον αριθμό των έγκυρων ψηφοδελτίων που έλαβαν στον α’ γύρο. Το σύνολο των έγκυρων ψηφοδελτίων που έλαβαν, αθροιστικά όλοι οι συνδυασμοί που μετείχαν διαιρείται με τον αριθμό των εδρών που αντιστοιχούν σε κάθε δημοτικό συμβούλιο και το πηλίκο αυξημένο κατά μία μονάδα, παραλειπομένου του κλάσματος, αποτελεί το εκλογικό μέτρο. Ο αριθμός των έγκυρων ψηφοδελτίων κάθε συνδυασμού διαιρείται στη συνέχεια με το εκλογικό μέτρο και καθένας τους καταλαμβάνει τόσες έδρες όσο και το ακέραιο πηλίκο της διαίρεσης. Αν οι έδρες που καταλαμβάνουν οι συνδυασμοί, που δικαιούνται να μετέχουν στην κατανομή, με την προηγούμενη διαδικασία είναι λιγότερες από τις προς διάθεσιν, όσες απομένουν κατανέμονται ανά μία μεταξύ όλων των συνδυασμών, είτε έλαβαν έδρα είτε όχι, αναλόγως με τα αχρησιμοποίητα υπόλοιπά τους.

Το σύνολο των εδρών του περιφερειακού συμβουλίου κατανέμονται στους συνδυασμούς που μετείχαν στις εκλογές, ανάλογα με τον αριθμό των έγκυρων ψηφοδελτίων που έλαβαν. Το σύνολο των έγκυρων ψηφοδελτίων που έλαβαν στην επικράτεια της περιφέρειας οι συνδυασμοί που μετείχαν στις εκλογές διαιρείται με τον αριθμό των εδρών που αντιστοιχούν σε κάθε περιφερειακό συμβούλιο και το πηλίκο αυξημένο κατά μία μονάδα, παραλειπομένου του κλάσματος, αποτελεί το εκλογικό μέτρο. Ο αριθμός των έγκυρων ψηφοδελτίων κάθε συνδυασμού διαιρείται στη συνέχεια με το εκλογικό μέτρο και καθένας τους καταλαμβάνει τόσες έδρες όσο και το ακέραιο πηλίκο της διαίρεσης.

## Εποπτεία των ΟΤΑ, ΦΟΔΣΑ, εκλογικές περιφέρειες και λοιπές διατάξεις

Αποσυνδέεται η εποπτεία των ΟΤΑ από τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, και θεσπίζεται το πλαίσιο για τη διεξαγωγή δημοτικού και περιφερειακού δημοψηφίσματος.

Το ίδιο νομοσχέδιο περιλαμβάνει ρυθμίσεις για τη λειτουργία των φορέων διαχείρισης στερεών αποβλήτων (ΦΟΔΣΑ), καθώς και ρυθμίσεις για την αποτελεσματικότερη και ταχύτερη άσκηση των αρμοδιοτήτων που σχετίζονται με την απονομή της ιθαγένειας και την πολιτογράφηση.

Το σχέδιο περιλαμβάνει και την κατάτμηση των μεγάλων εκλογικών περιφερειών, την διενέργεια τοπικών ψηφισμάτων αλλά και την αποσύνδεση των αυτοδιοικητικών εκλογών από τις ευρωεκλογές. Επιπλέον δημιουργείται η δυνατότητα ίδρυσης εταιρειών ειδικού σκοπού στον τομέα της Κοινής Ωφέλειας. Επίσης, με το σχέδιο αυτό, καταργείται η εποπτεία των ΟΤΑ από τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, όμως αντικαθιστάται από την σύσταση μόνιμης Επιτροπής Ελέγχου Αρμοδιοτήτων με τη συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης η οποία θα εξετάζει και θα γνωμοδοτεί επί των επιδράσεων των σχεδίων νόμου που κατατίθενται στη Βουλή στο πεδίο των αρμοδιοτήτων της κεντρικής διοίκησης και των δύο βαθμών Αυτοδιοίκησης, αλλά αφαιρούνται από τα Δημοτικά τέλη το "πράσινο". Τέλος, οι μεταναστευτικές κοινότητες θα αντιπροσωπεύονται στα δημοτικά συμβούλια, κάτι που είχε ψηφιστεί το 2010 με τον Καλλικράτη αλλά ενεργοποιείται με τον παρόντα νόμο.

## Ψήφιση και αντιδράσεις

Το σχέδιο ωστόσο προξένησε ιδιαίτερες αντιδράσεις στους δήμους αλλά και στη ΚΕΔΕ-ΕΝΠΕ κατηγορώντας το ως "διαπλοκή" και "κατάλυση της δημοκρατίας". Πριν την ψήφισή του ο κ.Σκουρλέτης εξήγγειλε τη διόρθωση συγκεκριμένων αρθρών και την ακολουθία του "Κλεισθένη 2". Λίγες ημέρες αργότερα ο κ.Πατούλης, Δήμαρχος Αμαρουσίου και Πρόεδρος της ΚΕΔΕ, κάλεσε τους δήμους για προσφυγή στη δικαιοσύνη.

Με 150 ψήφους υπέρ σε σύνολο 273 παρόντων υπερψηφίστηκε επί της Aρχής το νομοσχέδιο Κλεισθένης 1 στις 13 Ιουλίου 2018.

## Το μέλλον του Προγράμματος Κλεισθένης Ι
Το Πρόγραμμα Κλεισθένης Ι, πιθανόν να καταργηθεί στο σύντομο μέλλον, και να αντικατασταθεί με άλλο διοικητικό σχέδιο. Αυτό οφείλεται κυρίως σε προβλήματα όπως ραγδαία μείωση πληθυσμού λόγω των πολλών ηλικιωμένων και την μείωση πληθυσμού των τοπικών κοινοτήτων όλης της Ελλάδας, την φυγή των νέων σε χώρες του εξωτερικού, την Υπογεννητικότητα, την Αστικοποίηση των νέων στις Πόλεις, την κακή διαιχείρηση των ΟΤΑ, την έλλειψη δημοσίων υπηρεσιών κυρίως σε κωμοπόλεις και μεγάλα χωριά όπως ΚΕΠ και ΔΟΥ που ορισμένες ΔΟΥ καλύπουν ολόκληρες Περιφερειακές Ενότητες (π.χ. Χανιά, Λακωνία και Γρεβενά ή μεγάλο μέρος μιας περιφερειακής Ενότητας π.χ. Πέλλα), για λόγους Διαφθοράς ακόμα και αμέλεια ή κακή χρηματοδότηση των Δημοσίων υπηρεσιών από το κράτος (όπως συμβαίνει παράδειγμα στα Δημόσια Νοσοκομεία, τα Κέντρα Υγείας και τα ΕΛΤΑ). Οι 332 τωρίνοι Δήμοι, πιθανόν να γίνουν στο μέλλον τουλάχιστον 200 ή 147 Δήμοι με πολλούς να έχουν ακριβώς την ίδια διοικητική διάιρεση με τις πρώην Επαρχίες, και οι Περιφερειακές Ενότητες από 74 σε 50 ή 45, ενώ πιθανόν και να υπάρξει ακόμα και συνένωση των 13 περιφερειών σε 9, όπως είναι ακριβώς τα Γεωγραφικά διαμερίσματα της Ελλάδας (παράδειγμα η Μακεδονία να γίνει μια περιφέρεια, με Δήμους μεγάλης έκτασης, που να αντιστοιχούν στα όρια των Περιφερειακών Ενοτήτων).

* Πιθανόν ωστόσο στο μέλλον από το 2028 και μετέπειτα, να επαναενωθούν όλοι οι συγκεκριμένοι Δήμοι που αναγράφονται επάνω, και να επανασυσταθούν οι Δήμοι του Σχεδίου Καλλικράτης ακόμα και άλλη διοικητική διαίρεση, καθαρά για πληθυσμιακούς και οικονομικούς λόγους, επειδή οι περισσότεροι αποτελούνται αποκλειστικά από χωριά (π.χ. Δήμος Κεντρικής Κέρκυρας και Διαποντίων Νήσων, Δήμος Βελβεντού, Δήμος Δυτικής Σάμου κ.α.) καθώς και άλλοι (π.χ. Δήμος Νεστορίου, Δήμος Πρεσπών, Δήμος Σουλίου, Δήμος Κεντρικών Τζουμέρκων, Δήμος Πύλης, Δήμος Ιητών, Δήμος Αστυπάλαιας, Δήμος Καμένων Βούρλων, Δήμος Ιάσμου και δεκάδες άλλοι), και να γίνουν μέρος Δήμων με έδρα κάποια μεγαλύτερη πόλη που να ξεπερνάει τους 10.000 κατοίκους π.χ. Καστοριά, Φλώρινα, Ηγουμενίτσα, Ιωάννινα, Τρίκαλα, Ερμούπολη, Ρόδος, Λαμία, Κομοτηνή και άλλες)
* Πιθανόν και ορισμένες Περιφερειακές Ενότητες να καταργηθούν και να γίνουν ένας Δήμος ή μέρος μιας άλλης Περιφερειακής Ενότητας, καθαρά για πληθυσμιακούς λόγους ή επειδή αποτελούνται αποκλειστικά από χωριά ή πόλεις δευτερεύουσας σημασίας που δεν ξεπερνάνε τους 10.000 κατοίκους (π.χ. Ευρυτανία, Χαλκιδική, Λευκάδα, Ζάκυνθος, Ικαρία, Καστοριά, Φωκίδα, Γρεβενά και Ιθάκη), ή για λόγους εγκατάλειψης.
* Μικρότερα νησιά που είναι αυτόνομοι Δήμοι (π.χ. Γαύδος, Αγαθονήσι, Άγιος Ευστράτιος, Διαπόντια Νησιά, Ανάφη, Αλόννησος, Φούρνοι Κορσέων, Λειψοί κ.α) να γίνουν μέρος ένος νέου Διευρυμένου Δήμου που θα περιλαμβάνει πολλά νησιωτικά συμπλέγματα, και έδρα θα είναι ένα μεγαλύτερο πληθυσμαικά νησί ή κοντινότερη πόλη (π.χ, Χανιά, Λέρος, Λήμνος, Κέρκυρα, Θήρα, Βόλος, Σάμος κ.α.), και θα είναι οικονομικά βιώσιμοι, βοηθώντας το ένα νησί το άλλο.
* Πιθανόν να μην υπάρχουν στο μέλλον οι Δημοτικές Ενότητες εντός των Δήμων, ενώ πιθανόν να γίνουν και συνενώσεις Τοπικών Κοινοτήτων εντός των Δήμων σε μεγαλύτερα χωριά.
* Σε Αττική και Θεσσαλονίκη πιθανόν λόγω μεγάλου πληθυσμού να δημιουργηθούν και νέοι δήμοι ή να επανασυσταθούν οι Δήμοι που υπήρχαν επί Προγράμματος Καποδίστρια (παραδείγματος χάρη το Ελευθέριο - Κορδελιό ή η Μενεμένη στην Θεσσαλονίκη, η ο Δήμος Ειδυλλίας ή ο Δήμος Νέας Φιλαδέλφειας στην Αθήνα), ενώ η Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης, πιθανόν να διασπαστεί σε δύο περιφερειακές ενότητες (μια για το Πολεοδομικό Συγκρότημα και μία για τα περίχωρα) για καλύτερη διοικητική διαίρεση, ενώ άλλες πιθανόν να υπάχθουν σε άλλη περιφερειακή ενότητα καθαρά για λόγους γεωγραφίας (παράδειγμα τα Κύθηρα να υπαχθούν από την Περιφερειακή Ενότητα Νήσων Αττικής στην Περιφερειακή Ενότητα Λακωνίας ή οι Σπέτσες να υπαχθούν από την Περιφερειακή Ενότητα Νήσων Αττικής στην Περιφερειακή Ενότητα Αργολίδας ή να γίνει διάσπαση της Αιτωλοακαρνανίας σε Αιτωλία και Ακαρνανία ξεχωριστά, για λόγους καλύτερης διοίκησης).

Το Πρόγραμμα Κλεισθένης Ι, θεωρείται σε ορισμένες περιπτώσεις εξαιρετικά κοστοβόρο και επιζημιογόνο για το κράτος, επειδή διεξάγεται Δημοτικό ή περιφερειακό δημοψήφισμα που προκηρύσσεται για κάθε θέμα, ενώ σε ορισμένες περιοχές πράττονται αναγκαστικά ζητήματα σχετικά με:
* την εθνική ασφάλεια: π.χ. στις Περιφέρειες Βορείου και Νοτίου Αιγαίου, επειδή είναι δίπλα στα σύνορα με την Τουρκία, χωρίς να υπάρχει ούτε σοβαρός λόγος, επειδή και η Ελλάδα και η Τουρκία ανήκουν στην συμμαχία του ΝΑΤΟ, άρα προστατεύονται από διεθνείς συνθήκες, ακόμα και σε πολιτικές διαφορές (π.χ. Γκρίζες Ζώνες).
* την εξωτερική πολιτική: π.χ. στις Περιφέρειες Ηπείρου, Δυτικής Ελλάδας, Πελοποννήσου και Δυτικής Μακεδονίας, που πολλοί κάτοικοι των περιοχών αυτών έχουν μεταναστεύσει στο εξωτερικό για οικονομικούς λόγους ή για λόγους ανεργίας ή για λόγους αναγκαστικής εγκατάλειψης των περιουσίων λόγω κοιτάσματος λιγνίτη όπως συμβάινει στους Δήμους Κοζάνης, Εορδαίας, Αμυνταίου και Μεγαλόπολης.
* τη μεταναστευτική πολιτική: π.χ. την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, που η Frontex ελέγχει άθελα της, συνοριακά περάσματα όπως του Προμαχώνα Σερρών και των Ευζώνων Κιλκίς, και έχει στήσει δομές φιλοξενείες στο Πολύκαστρο, την Ειδομένη Κιλκίς και το Κλειδί Σερρών, για να αποσυμφορήσει τον παράνομο μεταναστευτικό πληθυσμό, ενώ υπάρχει έντονη αντίδραση των κατοίκων στις εν λόγω περιοχές, για λόγους ασφαλείας.
* την ερμηνεία και εφαρμογή διεθνών συνθηκών: π.χ. την Περιφέρεια Ιονίων Νήσων, σχετικά με την Αδριατική Θάλασσα, και τον Τουρισμό.
* ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα: π.χ. Περιφέρειες Αττικής και Κρήτης, που η Κρήτη είναι ίσως η πιο προκατειλημένη περιοχή σε ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα, λόγω ιδιόρυθμων εθίμων που κρατάνε αιώνες και εθίμων σχετικά με Βενέτες που είναι άκρως θανάσιμες λόγω οπλοκατοχής που μπορεί να επιφέρουν μέχρι και Θάνατο, ενώ η Αττική κυρίως σε ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα που έχουν να κάνουν με τους Ρομά, σε ορισμένους Δήμους (π.χ. ο Δήμος Ασπροπύργου και ο Δήμος Φυλής)
* την ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης και λατρείας ή τη θεσμική οργάνωση όλων των γνωστών θρησκειών: π.χ. Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης και Νοτίου Αιγαίου, που γίνεται κυρίως σε Δήμους που υπάρχει η Μουσουλμανική μειονότητα της Δυτικής Θράκης π.χ. Δήμος Μύκης, Δήμος Ιάσμου, Δήμος Ξάνθης και Δήμος Αρριανών, η Μουσουλμανική μειονότητα της Κω, στον Δήμο Κω και στον Δήμο Ρόδου, σε Σλαβόφωνους Έλληνες της Μακεδονίας π.χ. ο Δήμος Φλώρινας, Έλληνες καθολικοί π.χ. Δήμος Σύρου - Ερμούπολης και Δήμος Τήνου, σε Μάρτυρες του Ιεχωβά που υπάρχουν σε όλους τους Δήμους και τις Περιφέρειες, καθώς και σε Εβραϊκή ή Αρμενική Μειονότητα π.χ. ο Δήμος Θεσσαλονίκης.

Επίσης δημοψήφισμα δεν προκηρύσσεται για θέματα δημοσιονομικής διαχείρισης του οικείου Ο.Τ.Α., επιβολής τελών, ανακαθορισμού του αριθμού και των ορίων των δήμων, των κοινοτήτων, των περιφερειών και των περιφερειακών ενοτήτων της χώρας, που υπάρχουν αντιδράσεις από πολλούς Έλληνες πολίτες άλλα και από την Ευρώπη, λόγω μη τήρησης του νόμου στους ΟΤΑ.

## Δείτε επίσης

*Πρόγραμμα «Καλλικράτης»
*Κοινότητα (τοπική αυτοδιοίκηση)
*Δήμος
*Διοικητική διαίρεση της Ελλάδας

Κατηγορία:Μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα