Μάικλ Τσιμίνο

Ο **Μάικλ Τσιμίνο** (αγγλικά: *Michael Cimino*, πλήρες όνομα: *Michael Antonio Cimino*), (3 Φεβρουαρίου 1939 - 2 Ιουλίου 2016) ήταν Αμερικανός σκηνοθέτης, παραγωγός και σεναριογράφος, βραβευμένος με Όσκαρ Καλύτερης Σκηνοθεσίας για την ταινία του 1978 *[[Ο Ελαφοκυνηγός]]*. Διαβόητος για την εμμονική προσοχή του στη λεπτομέρεια και την αποφασιστικότητά του για τελειότητα, ο Τσιμίνο απέκτησε ευρεία φήμη με την ταινία αυτή, η οποία κέρδισε συνολικά πέντε βραβεία Όσκαρ, μεταξύ αυτών και Καλύτερης Ταινίας και Καλύτερης Σκηνοθεσίας, αν και ο ίδιος δίχασε την κοινή γνώμη την περίοδο της κυκλοφορίας της ταινίας για τον τρόπο με τον οποίο απεικόνισε τα βασανιστήρια που υπέστη μια ομάδα Αμερικανών στρατιωτών, σε βιετναμέζικο στρατόπεδο.

## Βιογραφία
Ο Τσιμίνο γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη από μια οικογένεια Ιταλών μεταναστών τρίτης γενιάς. Από μικρός αγαπούσε την τέχνη και αφιέρωνε το χρόνο του στη μελέτη της γλυπτικής, της αρχιτεκτονικής, της μουσικής και της λογοτεχνίας. Το 1962 εισάγεται στο πανεπιστήμιο Γέιλ για να σπουδάσει γλυπτική και ταυτόχρονα άρχισε να δημιουργεί για λογαριασμό της τηλεόρασης ντοκιμαντέρ και διαφημιστικά σποτ. Έπειτα παρακολούθησε μαθήματα υποκριτικής στο *Actor's Studio*. 

Το 1971 ο σκηνοθέτης μετακόμισε στο Λος Άντζελες, όπου άρχισε να γράφει σενάρια για ταινίες. Έγραψε τα σενάρια για ταινίες όπως το δράμα επιστημονικής φαντασίας *Περιπέτεια στο Διάστημα (Silent Running)* και τη δεύτερη ταινία της σειράς με τον Κλιντ Ίστγουντ *Ο Βρώμικος Χάρι* με τίτλο *Ένα Μάγκνουμ 44 για τον Επιθεωρητή Κάλαχαν (Magnum Force, 1973)*. Οι συγγραφικές ικανότητες του Τσιμίνο εντυπωσίασαν τον Ίστγουντ, ο οποίος αποφάσισε να αγοράσει ένα σενάριο με τίτλο *Thunderbolt and Lightfoot* που είχε γράψει ο νεαρός σεναριογράφος για λογαριασμό της εταιρίας παραγωγής του *Malpaso*. Στη συνέχεια ο Τσιμίνο κλήθηκε να σκηνοθετήσει τον Ίστγουντ και τον νεαρό Τζεφ Μπρίτζες στο έργο που είχε γράψει ο ίδιος και αφορούσε τα σχέδια δυο φίλων, ενός πρώην στρατιώτη του πολέμου της Κορέας με το παρατσούκλι *Thunderbold* (Ίστγουντ) και ενός μικροαπατεώνα με το παρατσούκλι *Lightfoot* (Μπρίτζες), οι οποίοι επιχειρούν να ληστέψουν μια τράπεζα στη Μοντάνα. Ο Κλιντ Ίστγουντ ήθελε αρχικά να σκηνοθετήσει ο ίδιος την ταινία, αλλά ο ενθουσιασμός του Τσιμίνο τον έπεισε να τον αφήσει να αναλάβει εκείνος τη σκηνοθεσία. Η ταινία έκανε πρεμιέρα στις ΗΠΑ τον Μάιο του 1974, με τίτλο *Thunderbold and Lightfoot*, ως αναφορά στα παρατσούκλια των δύο ηγετικών ρόλων της (στην Ελλάδα προβλήθηκε ως *Η Μεγάλη Ληστεία της Μοντάνα*) και έκανε τεράστια επιτυχία, καταφέρνοντας εισπράξεις 25 εκατομμυρίων δολαρίων, με προϋπολογισμό μόλις 4 εκατομμυρίων.

Μετά την επιτυχία της ταινίας ο Τσιμίνο έλαβε πολλές προσφορές για τη δημιουργία ταινιών, αλλά δίσταζε να κάνει το δεύτερο βήμα, καθώς ήθελε να βρει το κατάλληλο σενάριο. Επόμενή του ταινία (αν και σε κάποιο χρονικό σημείο μεταξύ των δύο ταινιών προσπάθησε να γράψει ο ίδιος μια κινηματογραφική προσαρμογή του κλασικού έργου Έγκλημα και τιμωρία του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι), ήταν *[[Ο Ελαφοκυνηγός]] (The Deer Hunter)* για την οποία ξεκίνησε εκτεταμένες εργασίες προ-παραγωγής ήδη από το 1976 και τα γυρίσματα ξεκίνησαν τον Ιούνιο του 1977. Τελικώς το έργο έκανε πρεμιέρα στις 8 Δεκεμβρίου 1978 στη Νέα Υόρκη και στο Λος Άντζελες, σε μία μόνο αίθουσα σε κάθε πόλη, και ευρύτερη πρεμιέρα εντός και εκτός συνόρων τον Φεβρουάριο του 1979. Αναδείχτηκε στη μεγαλύτερη επιτυχία του σκηνοθέτη, ο οποίος εκτός από τη σκηνοθεσία, ανέλαβε τη συγγραφή μέρους του σεναρίου και την παραγωγή. Η ταινία βγήκε εκτός προϋπολογισμού και συνολικά κόστισε 15 εκατομμύρια δολάρια, αλλά απέφερε στην εταιρεία *EMI* τεράστια κέρδη, με εισπράξεις 49 εκατομμύρια δολάρια, και την εύνοια των κριτικών. Παρά τις αντιδράσεις που έλαβε ο σκηνοθέτης για τον τρόπο με τον οποίο απεικόνιζε τους Ασιάτες, η ταινία κέρδισε 5 βραβεία Όσκαρ το 1979, μεταξύ των οποίων: Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας και Όσκαρ Σκηνοθεσίας.
thumb|right|Ο Μάικλ Τσιμίνο σε μια εκδήλωση το 2003.

Το επόμενο εγχείρημα του σκηνοθέτη όμως, που ήταν και σε δικό του σενάριο, θεωρείται ως μια από τις μεγαλύτερες εμπορικές καταστροφές στην ιστορία του κινηματογράφου. Η εταιρεία *[[United Artists]]* του έδωσε τότε πλήρη ελευθερία κινήσεων και 11,6 εκατομμύρια δολάρια για να γυρίσει σε ταινία γουέστερν την επική υπερπαραγωγή *[[Η Πύλη της Δύσεως]] (Heaven's Gate)*. Σύντομα όμως, οι οικονομικές και χρονικές υπερβάσεις λόγω της προσπάθειας του σκηνοθέτη να αγγίξει την τελειότητα, άρχισαν να εκτροχιάζονται επικίνδυνα, σε βαθμό που για ένα χρονικό διάστημα τα ανώτατα στελέχη της εταιρείας σκέφτηκαν στα σοβαρά να απολύσουν τον Τσιμίνο και να τον αντικαταστήσουν με άλλον σκηνοθέτη ή ακόμα και να μην ολοκληρωθεί η ταινία, προκειμένου να μην αυξηθούν περαιτέρω οι οικονομικές ζημιές της εταιρείας. Μάλιστα είχαν κυκλοφορήσει κατά τη διάρκεια της παραγωγής φήμες ότι ο Τσιμίνο είχε απαιτήσει έως και 50 διαφορετικά γυρίσματα για κάποιες σκηνές και ότι ειδικά στις εξωτερικές σκηνές ανέβαλλε τα γυρίσματα ώσπου να δει να εμφανίζεται στον ουρανό ένα σύννεφο που του άρεσε. Τελικώς, ο σκηνοθέτης ξεπέρασε κατά σχεδόν 4 φορές τον αρχικό προϋπολογισμό και σημείωσε, επίσης, απίστευτα μεγάλη χρονική καθυστέρηση ως προς το αρχικό χρονοδιάγραμμα.

Όταν κυκλοφόρησε η ταινία στις αίθουσες τον Νοέμβριο του 1980 (ενδεικτικό της τεράστιας χρονικής υπέρβασης είναι ότι αρχικά η πρεμιέρα είχε προβλεφθεί επίσημα να γίνει στις 14 Δεκεμβρίου 1979), αρχικά στη Νέα Υόρκη, εισέπραξε τόσο καταστροφικές κριτικές που η εταιρεία την απέσυρε επειγόντως μετά από μόλις 1 εβδομάδα και ζήτησε από τον Μάικλ Τσιμίνο να επεξεργαστεί ξανά την ταινία και να της μειώσει σημαντικά τη χρονική διάρκεια. Τελικώς, μια έκδοση re-cut ξεκίνησε νέο κύκλο προβολής τον Απρίλιο του 1981, αλλά ακόμα και τότε δεν είχε ούτε την αναμενόμενη επιτυχία, αλλά ούτε και τη στήριξη των κριτικών, οι οποίοι τη σχολίασαν για δεύτερη φορά άκρως αρνητικά. Το αποτέλεσμα ήταν οι συνολικές εισπράξεις να φτάσουν τα μόλις 3,5 εκατομμύρια δολάρια, έναντι του προϋπολογισμού 44 εκατομμυρίων δολαρίων, κάτι που οδήγησε μάλιστα σε χρεωκοπία την *[[United Artists]]*.

Ωστόσο, στα νεότερα χρόνια η ταινία έχει επαναξιολογηθεί ριζικά πιο θετικά, ιδίως στην Ευρώπη, αλλά τελικώς και στις Ηνωμένες Πολιτείες, και δεν είναι ιστορικά σαφές το γιατί οι Αμερικανοί κριτικοί κινηματογράφου το 1980 και το 1981, ενώ αρχικά ήταν πολύ φιλικοί προς το έργο κατά τη φάση της αναμονής του, επιδόθηκαν μετά σε τέτοια μαζική επίθεση ολικής καταστροφής. Φαίνεται ότι έπαιξε ρόλο το γεγονός ότι πολλοί αντιπαθούσαν τις πομπώδεις ανακοινώσεις του σχετικά νέου στο προσκήνιο Μάικλ Τσιμίνο, ο οποίος δεν είχε βαρεθεί ποτέ να τονίζει κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων ότι ήταν στη διαδικασία δημιουργίας ενός αριστουργήματος και μάλιστα είχε επικρατήσει στα γυρίσματα μια αίσθηση στους ηθοποιούς και συντελεστές ότι γύριζαν το νέο *[[Όσα παίρνει ο άνεμος (ταινία)|Όσα Παίρνει ο Άνεμος]] (Gone with the Wind)*. Πιθανολογείται, επίσης, ότι η όλη ιστορία που απεικονίζει, γύρω από μια διαμάχη μεταξύ βαρόνων γης και Ευρωπαίων μεταναστών στο Ουαϊόμινγκ τη δεκαετία του 1890, εξόργισε τους Αμερικανούς κριτικούς, καθώς θεώρησαν ότι έβγαλε στην επιφάνεια τα «κακώς κείμενα» του παρελθόντος της χώρας τους. Απεναντίας μάλιστα, όταν η ταινία προβλήθηκε στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Βενετίας το 2012 και επίσης τότε προβλήθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Νέας Υόρκης, οι βρετανικές εφημερίδες The Independent και Financial Times την περιέγραψαν ως «αριστούργημα». Επίσης, ονομάστηκε από το BBC Culture ως μία από τις μεγαλύτερες αμερικανικές ταινίες όλων των εποχών.

Είναι χαρακτηριστικό ότι θεωρήθηκε από πολλούς παρατηρητές ότι αυτή η εμπορική καταστροφή σηματοδότησε το οριστικό τέλος της εποχής του Νέου Χόλυγουντ (New Hollyhood, όπου ο σκηνοθέτης, και όχι το στούντιο, είχε αναλάβει τον ηγετικό ρόλο), οδηγώντας πίσω προς μεγαλύτερο έλεγχο των ταινιών από τα κινηματογραφικά στούντιο, και με τα στούντιο να μετατοπίζουν την εστίασή τους από ταινίες με γνώμονα τους σκηνοθέτες, σε μπλοκμπάστερ ευχάριστες για το κοινό. 

Όπως σχολιάστηκε έντονα στον αμερικανικό Τύπο τα επόμενα χρόνια, «ήταν η ταινία που σκότωσε την καριέρα του σκηνοθέτη». Για τον Τσιμίνο, ο οποίος είχε προηγουμένως προβλεφθεί ότι θα είχε ένα λαμπρό μέλλον μετά την επιτυχία του με τον *Ελαφοκυνηγό*, ήταν πρακτικά αδύνατο να βρει έστω και έναν Αμερικανό παραγωγό για τα κινηματογραφικά του έργα στα χρόνια που ακολούθησαν. Η επόμενη ταινία του μετά την *Πύλη της Δύσεως* κατάφερε να έρθει 5 χρόνια μετά και ήταν η γκανγκστερική ταινία *[[Η χρονιά του δράκου (ταινία)|Η Χρονιά του Δράκου]] (Year of the Dragon)* το 1985, που σχολιάστηκε αρνητικά για μια ακόμη φορά για τον τρόπο με τον οποίο απεικονίζει τους Ασιάτες. Αν και ο ίδιος κατάφερε τότε να κερδίσει πίσω μερικούς από τους Αμερικανούς κριτικούς κινηματογράφου με την ταινία αυτή, σε παραγωγή του Dino De Laurentiis, όλες οι επόμενες ταινίες του και πάλι δεν ανταποκρίθηκαν στις προσδοκίες του.

Οι ελάχιστες μεταγενέστερες ταινίες του δεν μπόρεσαν ούτε να τραβήξουν τα φώτα της δημοσιότητας, ενώ μέχρι τα τελευταία χρόνια της ζωής του συνέχιζε να γράφει σενάρια, αλλά δεν κατάφερνε πλέον να τα προωθήσει. Μάλιστα ο ίδιος υποστήριξε τον Μάρτιο του 2000 ότι είχε γράψει έως τότε 50 σενάρια συνολικά.

Απεβίωσε στο σπίτι του, στο Μπέβερλι Χιλς της Καλιφόρνια, στις 2 Ιουλίου 2016, αν και δεν ανακοινώθηκε ποτέ επίσημα η αιτία θανάτου του στο κοινό - πιθανώς καρδιακή ανεπάρκεια, σύμφωνα με κάποια γραπτά σχόλια που δημοσίευσε ο στενός φίλος του και κριτικός κινηματογράφου F.X. Feeney.

## Φιλμογραφία

## Παραπομπές


## Βιβλιογραφία
* *[https://www.google.com/books/edition/_/PjiLZwEACAAJ?hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiS0eLTlo76AhXxhYkEHY25AbEQre8FegQIDRAE Big Jane]*. Paris: Éditions Gallimard, 2001. .
* *[https://www.google.com/books/edition/Conversations_en_miroir/AzoYnQEACAAJ?hl=en Conversations en miroir]*. Co-authored with Francesca Pollock. Paris: Éditions Gallimard, 2003. .
* 
* Steven Bach (September 1, 1999). *Final Cut: Art, Money, and Ego in the Making of Heaven's Gate, the Film That Sank United Artists* (Updated ed.). New York, NY: Newmarket Press. .
* Bliss, Michael (1985). *Martin Scorsese & Michael Cimino* (Hardcover ed.). Metuchen, NJ: Scarecrow Press Inc. .
* Heard, Christopher (2006). *Mickey Rourke: High and Low*. London, England: Plexus Publishing Ltd. .
* Carducci, Mark Patrick (writer); John Andrew Gallagher (editor) (July 1977). "Michael Cimino". *Film Directors on Directing* (Paperback ed.). Westport, CT: Praeger Publishers. .
* Michael Deeley (April 7, 2009). *Blade Runners, Deer Hunters, & Blowing the Bloody Doors Off: My Life in Cult Movies* (Hardcover ed.). New York, NY: Pegasus Books LLC. .
* Elton, Charles (2022). *Cimino: The Deer Hunter, Heaven's Gate, and the Price of a Vision* (1st ed.). New York, NY: Abrams. .
* George Hickenlooper (May 1991). "Michael Cimino: A Final Word". *Reel Conversations: Candid Interviews with Film's Foremost Directors and Critics* (1st ed.). Secaucus, N.J.: Citadel. pp.&nbsp;76–89. .
* Heard, Christopher (2006). *Mickey Rourke: High and Low*. London, England: Plexus Publishing Ltd. .
* Kael, Pauline (1989). "The Great White Hope". *Hooked* (Hardcover ed.). New York, NY: E.P Dutton. pp.&nbsp;31–38. .
* McGilligan, Patrick (1999). *Clint: The Life and Legend*. London: Harper Collins. .
* Bruce McNall; D'Antonio, Michael (July 9, 2003). *Fun While It Lasted: My Rise and Fall In the Land of Fame and Fortune* (1st ed.). New York, NY: Hyperion. .
* Powers, John (writer); Rainer, Peter (editor) (1992). "Michael Cimino: Year of the Dragon". *Love and Hisses*. San Francisco, CA: Mercury House. pp.&nbsp;310–320. .
* David Thomson (October 26, 2010). *The New Biographical Dictionary of Film: Fifth Edition, Completely Updated and Expanded* (Hardcover ed.). Knopf. .
* Thoret, Jean-Baptiste. *Le Cinéma américain des années 1970*, Éditions de l'Étoile/Cahiers du cinéma, 2006. .
* Thoret, Jean-Baptiste. *En route avec Michael Cimino*, large profile and interview published in Cahiers du Cinéma, October 2011.
* Adair, Gilbert (1981). *Hollywood's Vietnam* (1989 revised ed.). London: Proteus. .
* Marchetti, Gina (1991). "Ethnicity, the Cinema and Cultural Studies." Unspeakable Images: Ethnicity and the American Cinema. Ed. Lester D. Friedman. Urbana: University of Illinois Press. .
* Marchetti, Gina (1993). "Conclusion: The Postmodern Spectacle of Race and Romance in 'Year of the Dragon.'" Romance and the "Yellow Peril": Race, Sex, and Discursive Strategies in Hollywood Fiction. Berkeley: University of California Press. .
* McGee, Patrick (2007). "The Multitude at Heaven's Gate". *From Shane to Kill Bill*. Malden: Blackwell Publishing. .
* Wood, Robin (1986). "From Buddies to Lovers" + "Two Films by Michael Cimino". *Hollywood from Vietnam to Reagan and Beyond*. New York. .
* Woolland, Brian (1995). "Class Frontiers: The View through Heaven's Gate." The Book of Westerns. Ed. Ian Cameron and Douglas Pye. New York: Continuum. .

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* 
* 
* MichaelCimino.Fr , French fan-created website
* Senses of Cinema: Great Directors Critical Database
* A Tribute to Michael Cimino
* Early commercials for Pepsi, United Airlines, Eastman Kodak and Canada Dry on YouTube

Κατηγορία:Αμερικανοί σκηνοθέτες
Κατηγορία:Βραβευμένοι με Χρυσή Σφαίρα Καλύτερης Σκηνοθεσίας
Κατηγορία:Αμερικανοί σεναριογράφοι
Κατηγορία:Βραβευμένοι με Όσκαρ Καλύτερης Σκηνοθεσίας