Μύθος του Κοσσυφοπεδίου

Ο **μύθος του Κοσσυφοπεδίου** (σέρβικα: Косовски мит, Kosovski mit), γνωστός και ως **Λατρεία του Κοσσυφοπεδίου** () και **θρύλος του Κοσσυφοπεδίου** (), είναι ένας σερβικός εθνικός μύθος, που βασίζεται σε θρύλους για γεγονότα, που σχετίζονται με τη Μάχη του Κοσσυφοπεδίου (1389). Έχει τις ρίζες του στην απόκρυφη επιλογή του πρίγκιπα Λάζαρου κατά τη διάρκεια της μάχης στο Κοσσυφοπέδιο, όπου λέγεται ότι απέρριψε μια επίγεια νίκη επί του Οθωμανού Σουλτάνου Μουράτ Α' και επέλεξε να πεθάνει ως χριστιανός μάρτυρας υπέρ ενός "ουράνιου βασιλείου". Αυτή η επιλογή, όπως υποδηλώνει η αφήγηση, είχε σκοπό να ορίσει τους Σέρβους ως εκλεκτό λαό και να εξασφαλίσει μια πνευματική διαθήκη με τον Θεό και μια θέση στη Βασιλεία των Ουρανών.

Υπήρξε σημαντικό θέμα στη σερβική λαογραφία και λογοτεχνική παράδοση και έχει καλλιεργηθεί μέσω της προφορικής επικής ποίησης και των γκουσλαρικών ποιημάτων. Η τελική μορφή του μύθου δεν δημιουργήθηκε αμέσως μετά τη μάχη, αλλά εξελίχθηκε από διαφορετικούς δημιουργούς σε διάφορες εκδοχές. Στη σύγχρονη μορφή του εμφανίστηκε στη Σερβία του 19ου αιώνα και χρησίμευσε ως σημαντικό συστατικό στοιχείο της εθνικής ταυτότητας της σύγχρονης Σερβίας και της πολιτικής της.

Στον μύθο, σε αντίθεση με αυτό που συνέβη στην πραγματικότητα, ο Βουκ Μπράνκοβιτς απέσυρε τα στρατεύματά του σε κρίσιμες στιγμές, γινόμενος έτσι σύμβολο προδοσίας, ενώ ο Μίλος Όμπιλιτς δολοφόνησε τον Μουράτ Α' και στη συνέχεια εκτελέστηκε. Μάλιστα, ο Μπράνκοβιτς πάλεψε γενναία μέχρι τέλους.

Στην Οθωμανική Σερβία, ο μύθος ερμηνεύτηκε ως μοιρολατρική ιδεολογική αποδοχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και αρχικά δεν συνδέθηκε με τους Σέρβους ως λαό, αλλά με την πτώση της σερβικής φεουδαρχικής κοινωνίας. Στις σύγχρονες αφηγήσεις του μύθου, η ήττα στη μάχη χαρακτηρίστηκε ως η πτώση του ένδοξου μεσαιωνικού Σερβικού Βασιλείου και η επακόλουθη μακροχρόνια οθωμανική κατοχή και σκλαβιά. Σύμφωνα με το μύθο, η θυσία του πρίγκιπα Λάζαρου και των ιπποτών του είχε ως αποτέλεσμα την ήττα, ενώ οι Σέρβοι παρουσιάστηκαν ως ο εκλεκτός λαός που υπέγραψε Διαθήκη με τον Θεό. Ο Μύθος του Κοσσυφοπεδίου βασίζεται σε γνωστά χριστιανικά σύμβολα, όπως ο βιβλικός Μυστικός Δείπνος, η προδοσία του Ιησού από τον Ιούδα και αριθμοί, που έχουν θρησκευτικές συσχετίσεις. Παρουσιάζει τη Σερβία ως ουσιαστικά μια παραλλαγή του μοτίβου του προπύργιου του Χριστιανικού κόσμου ενάντια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Ένα από τα πρώτα αρχεία που συνέβαλαν στη λατρεία του μαρτυρίου του Λαζάρου βρέθηκε στη Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία, που γράφτηκε κυρίως από τον Σέρβο Πατριάρχη Δανιήλ Γ' (1390–1396) και μια μοναχή Γιεφιμίγια. Κατά τους επόμενους αιώνες, πολλοί συγγραφείς και χρονικογράφοι έγραψαν τους προφορικούς θρύλους που άκουσαν στα Βαλκάνια. Το 1601, ο χρονικογράφος της Ραγούσας Μάβρο Ορμπίνι δημοσίευσε το *Βασίλειο των Σλάβων*, το οποίο ήταν σημαντικό για την ανοικοδόμηση και την ανάπτυξη του μύθου, συνδυάζοντας τα αρχεία ιστορικών και λαϊκών θρύλων, ενώ το *[[Χρονικό Τρονόσα]]* (1791) συνέβαλε επίσης σημαντικά στη διατήρηση του μύθου. Η ανάπτυξη του μύθου επηρεάστηκε επίσης από το γαλλικό *[[επικό άσμα]]*. Η τελική μορφή του Μύθου του Κοσσυφοπεδίου κατασκευάστηκε από τον φιλόλογο Βουκ Κάρατζιτς, ο οποίος εξέδωσε τον «Κύκλο του Κοσσυφοπεδίου» μετά από συλλογή παραδοσιακών επικών ποιημάτων.

Πολλοί Νοτιοσλάβοι λογοτεχνικοί και εικαστικοί καλλιτέχνες επηρεάστηκαν από τους θρύλους του Κοσσυφοπεδίου, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων εξαιρετικά διεθνώς αναγνωρισμένων. Οι πιο σημαντικοί, που διαιώνισαν τον μύθο του Κοσσυφοπεδίου, είναι ο ποιητής Πέτρος Β' Πέτροβιτς-Νιέγκος με το επικό του δράμα *Το στεφάνι του βουνού* (1847) και ο γλύπτης Ίβαν Μέστροβιτς, ενώ μία από τις κύριες καλλιτεχνικές αναπαραστάσεις είναι ο πίνακας *Κόρη του Κοσσυφοπεδίου* (1919) του Ούρος Πρέντιτς. Από την ίδρυσή του, ο μύθος και η ποιητική, λογοτεχνική, θρησκευτική και φιλοσοφική έκθεσή του ήταν συνυφασμένη με πολιτικές και ιδεολογικές ατζέντες. Έγινε κεντρικός μύθος του σερβικού εθνικισμού, που χρησιμοποιήθηκε τον 19ο αιώνα και η σημασία του αναδείχθηκε ιδιαίτερα μετά το Συνέδριο του Βερολίνου (1878). Ο μύθος διαδόθηκε ευρέως και στο Μαυροβούνιο και υπηρέτησε τους υποστηρικτές του πανσλαβισμού και του γιουγκοσλαβισμού πριν από τη δημιουργία της Γιουγκοσλαβίας στις αρχές του 20ού αιώνα.

Ανακλήθηκε σε περιόδους σημαντικών ιστορικών γεγονότων, όπως η δολοφονία του Αρχιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάνδου της Αυστρίας, ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, η δημιουργία της Γιουγκοσλαβίας και το γιουγκοσλαβικό πραξικόπημα. Ο μύθος απεικονίζει το Κοσσυφοπέδιο ως την πνευματική και πολιτιστική καρδιά της Σερβίας, με την αφήγηση να έχει χρησιμοποιηθεί ιστορικά για να τονίσει τη σερβική ταυτότητα και αξιώσεις στην περιοχή. Ως εκ τούτου, ο μύθος επικαλέστηκε τον σερβικό εθνικισμό για να δικαιολογήσει την αντίθεση στην ανεξαρτησία του Κοσσυφοπεδίου και χρησιμοποιήθηκε ειδικά για να ενισχύσει μια σερβική αφήγηση θυματοποίησης κατά την άνοδο του σερβικού εθνικισμού τη δεκαετία του '80, τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και τον πόλεμο του Κοσσυφοπεδίου.

## Επισκόπηση
[δεξιά|μικρογραφία|240x240εσ| Το μνημείο [Γκαζίμεσταν που τιμά τη Μάχη του Κοσσυφοπεδίου καλύπτεται από μια εικόνα του Λάζαρου της Σερβίας]]
Τα κεντρικά γεγονότα του μύθου σχετίζονται με τη Μάχη του Κοσσυφοπεδίου, που έλαβε χώρα το 1389, για την οποία πολλές λεπτομέρειες δεν είναι πραγματικά γνωστές   . Σύμφωνα με το μύθο, στον Σέρβο ηγεμόνα Πρίγκιπα Λάζαρο, που αναφερόταν ως Τσάρος ("Αυτοκράτορας") Λάζαρος, προσφέρθηκε τελεσίγραφο να αποτίσει φόρο τιμής στον Οθωμανό σουλτάνο Μουράτ Α', αφήνοντας τον έλεγχο των σερβικών εδαφών στον σουλτάνο με φορολογία, ή να οδηγήσει τον στρατό του στη μάχη στο Κοσσυφοπέδιο. Στο τελευταίο δείπνο πριν από τη μάχη που διοργάνωσε ο Λάζαρος, είπε στους ιππότες του ότι ένας από αυτούς θα τον πρόδιδε. Εξαπατημένος από τον γαμπρό του, Βουκ Μπράνκοβιτς, κατηγόρησε τον Μίλος Όμπιλιτς, κάτι που ο Όμπιλιτς αρνήθηκε, ισχυριζόμενος ότι θα σκότωνε τον Μουράτ Α'.  

Σύμφωνα με το μύθο, ο Λάζαρος δέχθηκε επίσκεψη τη νύχτα πριν από τη μάχη από ένα γεράκι από την Ιερουσαλήμ, που πρόσφερε την επιλογή ανάμεσα σε ένα «γήινο βασίλειο», υπονοώντας τη νίκη στη μάχη, ή το Βασίλειο των Ουρανών, όπου οι Σέρβοι θα ηττούνταν . Μερικές φορές λέγεται ότι ο βιβλικός προφήτης Ηλίας εμφανίστηκε με τη μορφή γερακιού  . Ο Λάζαρος επέλεξε να πεθάνει ως χριστιανός μάρτυρας επιτυγχάνοντας έτσι μια ιδιαίτερη θέση για τους Σέρβους ως ουράνιο λαό  . Οι πολεμιστές δέχτηκαν τα λόγια του δηλώνοντας ότι οι Σέρβοι θα αποκτήσουν ελευθερία στον παράδεισο κι ότι δεν θα υποδουλωθούν ποτέ. Ο Λάζαρος καταράστηκε και όσους Σέρβους αρνήθηκαν να τον ακολουθήσουν στο πεδίο της μάχης  . Αυτός και ο σερβικός στρατός κοινώνησαν στην εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή. 

Η μάχη έγινε την Ημέρα του Αγίου Βίτου, γνωστή στη Σερβία ως Βίντοβνταν. Μετά από συμφωνία με τον Οθωμανό σουλτάνο, για να διατηρήσει τις θέσεις του, ο Βουκ Μπράνκοβιτς απέσυρε τα στρατεύματά του σε κρίσιμες στιγμές της μάχης, γινόμενος έτσι σύμβολο προδοσίας.   Προσποιούμενος ότι παραδόθηκε μετά την εγκατάλειψη του Λαζάρου, ο Όμπιλιτς ήρθε στη σκηνή του σουλτάνου και, αφού γονάτισε για να φιλήσει δήθεν τα πόδια του Μουράτ, έβγαλε ένα στιλέτο και τον τραυμάτισε θανάσιμα.    Ο ετοιμοθάνατος σουλτάνος διέταξε την εκτέλεση του Όμπιλιτς, ενώ αυτή η θυσία έδειξε την πίστη του στον Λάζαρο και τον ηρωισμό του.   Η ήττα στη μάχη χαρακτηρίστηκε ως η πτώση του ένδοξου μεσαιωνικού Σερβικού Βασιλείου και στη συνέχεια μια μακροχρόνια οθωμανική κατοχή και σκλαβιά.    Στη σερβική παράδοση, το κόκκινο χρώμα της *Paeonia peregrina* έχει γίνει σύμβολο της «αιματοχυσίας στη μάχη του Κοσσυφοπεδίου». 
[αριστερά|μικρογραφία| Ο Μίλος Όμπιλιτς δολοφονεί [Μουράτ Α΄|τον Μουράτ Α', εικονογράφηση από τη γερμανική εκδοχή της *Παρούσας Πολιτείας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας* (1694) από τον Πωλ Ρυκώ.]]
Από την άλλη, ο Λάζαρος συνελήφθη από τους Οθωμανούς Τούρκους και αποκεφαλίστηκε . Η θυσία του Λάζαρου και των ιπποτών του για χάρη του Βασιλείου των Ουρανών είχε ως αποτέλεσμα την ήττα του σερβικού στρατού από τους Τούρκους, ενώ οι Σέρβοι παρουσιάστηκαν ως ο εκλεκτός λαός, που υπέγραψε Διαθήκη με τον Θεό . Άλλοι διάσημοι ιππότες που, σύμφωνα με τους θρύλους, έλαβαν μέρος στη μάχη είναι ο Μίλαν Τόπλιτσα, ο Ιβάν Κοσάντσιτς, ο Πάβλε Όρλοβιτς, ο Στέβο Βασόγεβιτς και οι αδερφοί Μούσιτς.   

Υπάρχουν επίσης βασικοί γυναικείοι χαρακτήρες στον Μύθο του Κοσσυφοπεδίου, οι οποίοι συμβολίζουν τις μεγάλες απώλειες και την απομόνωση, στην οποία ζούσαν οι Σέρβοι, ιδιαίτερα οι γυναίκες, κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας. Η πριγκίπισσα Μιλίτσα, η οποία αναφερόταν ως Τσαρίτσα ("Αυτοκράτειρα") Μιλίτσα, ήταν σύζυγος του Λάζαρου και μέλος της δυναστείας Νέμανιτς. Παρακάλεσε τον Λάζαρο να κρατήσει τον μικρότερο αδερφό του, Μπόσκο, για να επιζήσει σίγουρα ένας από τους εννέα αδερφούς Γιούγκοβιτς, κάτι που ο ίδιος ο Μπόσκο αρνήθηκε και στη συνέχεια έγινε σημαιοφόρος κατά τη διάρκεια της μάχης.   Η μητέρα τους πέθανε από ραγισμένη καρδιά αφού έχασε και τους εννέα γιους τους στη μάχη.    Ένας άλλος γυναικείος χαρακτήρας είναι η Κόρη του Κοσσυφοπεδίου, ένα κορίτσι που ήρθε στο Κοσσυφοπέδιο το πρωί μετά τη μάχη και φρόντιζε τους τραυματισμένους Σέρβους πολεμιστές, δίνοντάς τους νερό και κρασί.   

Επίσης, πουλιά εμφανίζονται συχνά στον μύθο, που θα πρέπει να συμβολίζουν τη σύνδεση μεταξύ της γης και του ουρανού.  Τα κοράκια μπορούν να μιλήσουν και να παίξουν το ρόλο των αγγελιαφόρων, όπως και τα χελιδόνια.  Η μητέρα των εννέα παιδιών Γιούγκοβιτς ζήτησε από τον Θεό «μάτια γερακιού, λευκά φτερά κύκνου», κάτι που εκπληρώθηκε, ώστε να μπορεί να πετάξει πάνω από το πεδίο της μάχης και να δει τους γιους και τον σύζυγό της να πολεμούν. Στη συνέχεια, το κοράκι της έδωσε μια επιβεβαίωση του θανάτου των μελών της οικογένειάς της.   Εκτός από τη μεταμόρφωση του Προφήτη Ηλία, το γεράκι αντιπροσώπευε πολεμιστές. Σε αντίθεση με τα κοινά σύμβολα, τα περιστέρια αποκαλούνταν δειλοί και αδύναμοι εχθροί και οι αετοί απεικονίζονταν να καταβροχθίζουν τη σάρκα των θυμάτων. 

### Βασικά στοιχεία του μύθου
Η Λιουμπίνκα Τργκόβτσεβιτς περιέγραψε τα στοιχεία και τους συμβολισμούς του μύθου: 
[μικρογραφία| ''Το Δείπνο του Πρίγκιπα'' (1871) των Άνταμ Στεφάνοβιτς και Πάβλε Τσορτάνοβιτς. Πολλά μέρη του μύθου βασίζονται σε γνωστά χριστιανικά σύμβολα, όπως ο [Μυστικός δείπνος|Μυστικός Δείπνος και η προδοσία του Ιούδα .]]

* Εκδίκηση – για την αποκατάσταση του μεσαιωνικού Σερβικού Βασιλείου στα εδάφη όπου υπήρχε κάποτε
* Μαρτύριο – θυσία για την ελευθερία και την πίστη των Σέρβων
* Προδοσία – δικαιολογεί την ήττα και προειδοποιεί όσους δεν υποστηρίζουν τον σερβικό σκοπό, όπως ο Βουκ Μπράνκοβιτς
* Δόξα – σε όσους θυσιάζονται τους έχει υποσχεθεί «η Βασιλεία των Ουρανών » και αιώνια δόξα, όπως ο Λάζαρος και ο Μίλος Όμπιλιτς

Πολλά μέρη και χαρακτήρες του μύθου βασίζονται σε γνωστά χριστιανικά σύμβολα.   Ενώ ο Λάζαρος απεικονίζεται ως ο Ιησούς και η πίστη, το δείπνο το βράδυ πριν από τη μάχη έχει τα χαρακτηριστικά του βιβλικού Μυστικού Δείπνου, συμπεριλαμβανομένης της παρουσίας των μαθητών του και του Βουκ Μπράνκοβιτς, του προδότη ή της φιγούρας του Ιούδα.    Όπως ο Ιησούς, έτσι και ο Λάζαρος πέθανε για να μπορέσει να ζήσει ο λαός του. Επίσης, αριθμοί που έχουν θρησκευτικούς συσχετισμούς, όπως Δώδεκα Απόστολοι και Τριάδα, χρησιμοποιούνται συχνά στο μύθο. 

Ο Μύθος του Κοσσυφοπεδίου παρουσιάζει τη μάχη ως «έναν τιτάνιο αγώνα μεταξύ της Χριστιανικής Ευρώπης και της Ισλαμικής Ανατολής», στον οποίο ο Λάζαρος απαρνήθηκε «το επίγειο βασίλειο για ένα ουράνιο». Ο μύθος του Κοσσυφοπεδίου απεικονίζει τη Σερβία ως προπύργιο του Χριστιανισμού, παρόμοια με τις κατασκευές των άλλων εθνών στα Βαλκάνια. Μερικές φορές διαδίδεται για να προκαλέσει ένα αίσθημα υπερηφάνειας και εθνικής ανησυχίας στους Σέρβους. Από τη μάχη στο Κοσσυφοπέδιο, αυτός ο λόφος άρχισε να θεωρείται ως το «λίκνο της Σερβίας» και ένα από τα πιο ιερά μέρη του σερβικού έθνους.  Έχουν συγκριθεί οι μύθοι για τον πρίγκιπα Λάζαρο με τους μύθους για την ιπποσύνη του βασιλιά Αρθούρου και το μαρτύριο του Όλαφ Β' της Νορβηγίας, καθώς και τους θρύλους για τον Στέφανο Α' της Ουγγαρίας. Με παρόμοιο τρόπο, ο Ναΐμ Φρασέρι προσπάθησε μέσω του Μπεκτασισμού να προωθήσει τον μύθο της Μάχης της Καρμπάλα μεταξύ των Αλβανών ως πηγή έμπνευσης στον αγώνα τους ενάντια στην οθωμανική κυριαρχία, αν και αυτός ο μύθος έχει παρόμοιο ύφος με τον σερβορθόδοξο μύθο του Κοσσυφοπεδίου. 

## Πηγές και ανάπτυξη
Ο μύθος του Κοσσυφοπεδίου υπήρξε για μεγάλο χρονικό διάστημα κεντρικό θέμα στη σερβική λαογραφία και τη σερβική λογοτεχνική παράδοση και για αιώνες καλλιεργούνταν κυρίως με τη μορφή προφορικής επικής ποίησης και γκουσλαρικών ποιημάτων    . Η μυθοποίηση της μάχης έγινε λίγο μετά το γεγονός . Ο θρύλος δεν διαμορφώθηκε πλήρως αμέσως μετά τη μάχη, αλλά εξελίχθηκε από διαφορετικούς δημιουργούς σε διάφορες εκδοχές. Πολλές πηγές από τον 14ο έως τον 18ο αιώνα έχουν διατηρήσει την προφορική αφήγηση της Μάχης του Κοσσυφοπεδίου, όπως χρονικά, γενεαλογίες, θρησκευτικά λατρευτικά κείμενα και ιστορίες ταξιδιωτών. Η επική ποίηση αναπτύχθηκε πολύ μεταξύ των Σέρβων και αντιπροσώπευε μια πολιτιστική πηγή υπερηφάνειας, ταυτότητας και ισχυρής σύνδεσης με το παρελθόν. Ένα από τα πρώτα αρχεία, που συνέβαλαν στην ανάπτυξη της λατρείας του μαρτυρίου και της ιδιαίτερης εύνοιας του Θεού για τον Λάζαρο, είναι η *Αφήγηση για τον Πρίγκιπα Λάζαρο* από τον Σέρβο Πατριάρχη Δανιήλ Γ' (1390–1396) και το *Εγκώμιο του Πρίγκιπα Λάζαρου* από μια μοναχή Γιεφιμίγια, χήρα του δεσπότη Ούγκλιεσα Μρνιάβτσεβιτς.    
[δεξιά|μικρογραφία| ''Το Εγκώμιο του Πρίγκιπα Λάζαρου'' (14ος αιώνας) από [Γιεφιμίγια|την Γιεφιμίγια]]
Η πρώτη σερβική καταγραφή της δολοφονίας του Οθωμανού Σουλτάνου Μουράτ Α' ήταν ο *[[Βίος του Δεσπότη Στέφανου Λαζάρεβιτς]]* από τον Κωνσταντίνο του Κοστένετς, αν και το όνομα του εκτελεστή δεν αναφέρθηκε.  Η ηρωική εικόνα της Μάχης του Κοσσυφοπεδίου και η λατρεία του μαρτυρίου του Λαζάρου έχει χάσει τη δύναμή της στο πέρασμα του χρόνου. Η επική έκφραση της μάχης καλλιεργήθηκε στη μετανάστευση των Σέρβων στις ορεινές περιοχές της Παλαιάς Σερβίας, Μαυροβουνίου και Ερζεγοβίνης .  Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453), τρεις χιλιάδες Σέρβοι άρχισαν τη νομαδική ζωή. Σε αυτές τις περιοχές καλλιεργήθηκε και διατηρήθηκε η εικόνα του ήρωα του Κοσσυφοπεδίου.  Η φιγούρα του δολοφόνου του Μουράτ πιθανότατα προήλθε από τον πολιτισμό της εξορίας, όπου η ηρωική του πράξη μπορούσε να εμπνεύσει συνεχή αντίσταση στους Τούρκους. Οι Βυζαντινοί ιστορικοί του 15ου αιώνα Δούκας και Λαόνικος Χαλκοκονδύλης έγραψαν επίσης για τη Μάχη και για «θυσία χριστιανού ευγενή, που σκότωσε τον Σουλτάνο στη σκηνή του».    Ο Σέρβος στρατιώτης και συγγραφέας απομνημονευμάτων Κωνσταντίνος της Οστρόβιτσα ήταν ο πρώτος που ανέφερε το όνομα του Μίλος Όμπιλιτς στο έργο του *Απομνημονεύματα ενός Γενίτσαρου* (~1497), ενώ περιέγραψε και την προδοσία του Βουκ Μπράνκοβιτς.   Ένας ανώνυμος κάτοικος του Ντουμπρόβνικ ή της Δαλματίας μετέφρασε τα μέρη του Δούκα για τη Μάχη του Κοσσυφοπεδίου, αναφέροντας τη στιγμή της προδοσίας, αλλά την απέδωσε στον Ντράγκοσλαβ Πρίμπισιτς.  

Η ιταλική λογοτεχνία και η λαϊκή ποίηση στη Δημοκρατία της Ραγούσας επηρέασαν μορφωμένους Σέρβους εξόριστους για να δημιουργήσουν την πρώτη *[[μπουγάρστιτσα]]* βασισμένη στη συσσώρευση της προφορικής ιστορίας στα τέλη του 15ου αιώνα.  Μερικοί από τους *μπουγάρστιτσε* καλλιέργησαν τον θρύλο του Κοσσυφοπεδίου.   

Σύμφωνα με τον Μιόντραγκ Πόποβιτς, στην Οθωμανική Σερβία του 16ου και 17ου αιώνα, ο ντόπιος πληθυσμός ήταν *«τουρκόφιλος»* σύμφωνα με το γενικό κλίμα της απαραίτητης προσαρμογής στην οθωμανική κυριαρχία.   Δεν έδωσαν στον θρύλο της Μάχης του Κοσσυφοπεδίου μια ερμηνεία δυσμενή ή εχθρική για τους Οθωμανούς Τούρκους.  Κατά τον 16ο αιώνα, ο Μπένεντικτ Κουρίπετσιτς έγραψε μια ταξιδιωτική περιγραφή των Βαλκανίων και κατέγραψε τους θρύλους που άκουσε, συμπεριλαμβανομένου του Μυστικού Δείπνου του Λάζαρου και του ηρωισμού του Όμπιλιτς  . Το *[[Εικονογραφημένο Χρονικό του Ιβάν του Τρομερού]]* (1567) περιέχει εννέα μινιατούρες για τα γεγονότα από τους θρύλους του Κοσσυφοπεδίου, που σχετίζονται κυρίως με τη μάχη.  Το 1601, ο χρονικογράφος της Ραγούσας Μάβρο Ορμπίνι δημοσίευσε το *[[Βασίλειο των Σλάβων]]* στα ιταλικά, το οποίο ήταν σημαντικό για την ανοικοδόμηση και την ανάπτυξη του μύθου, συνδυάζοντας τα αρχεία των ιστορικών και τους λαϊκούς θρύλους.    
[αριστερά|μικρογραφία|250x250εσ| [Αναγεννησιακή τέχνη|Αναγεννησιακή ταπισερί με μοτίβα της Μάχης του Κοσσυφοπεδίου (16ος αιώνας) στο Κάστρο του Σενονσώ στη Γαλλία.Η ανάπτυξη της δομής του μύθου επηρεάστηκε επίσης από το γαλλικό *[[Επικό άσμα|chanson de geste]].*]]
Την επόμενη περίοδο, δημοσιεύτηκαν πολλές ιστορίες από ανώνυμους συγγραφείς στη Ραγούσα και στον κόλπο του Κότορ. Ηπιο σημαντική και πιο περιεκτική ήταν ο *Βίος* *του Πρίγκιπα Λάζαρου*, γνωστή και ως Η *ιστορία της μάχης του Κοσσυφοπεδίου*, από τις αρχές του 18ου αιώνα.    Μετά από αίτημα του Ρώσου αυτοκράτορα Μεγάλου Πέτρου, ένας διπλωμάτης Σάβα Βλαντισλάβιτς μετέφρασε το *Βασίλειο των Σλάβων* του Ορμπίνι στα ρωσικά το 1722. Στα μέσα του 18ου αιώνα, υπό την επίδραση προηγούμενων χειρογράφων, συντάχθηκε το *Χρονικό Τρονόσα* (1791) που συνέβαλε στην περαιτέρω διατήρηση του θρύλου του Κοσσυφοπεδίου.    Χαρακτήρες του μύθου έχουν επίσης καταγραφεί στα έργα των Τζόρτζε Μπράνκοβιτς, Βασίλειου Πέτροβιτς και Πάβλε Γιουλίνακ.  

Κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα, τα αντιοθωμανικά αισθήματα αυξήθηκαν και ο πιο περιεκτικός θρύλος του Κοσσυφοπεδίου έγινε αναπόσπαστο μέρος της προφορικής παράδοσης. Κατά τη διάρκεια της Πρώτης Σερβικής Εξέγερσης (1804–1813), μια τοιχογραφία του Μίλος ως ξιφοφόρου αγίου με φωτοστέφανο ζωγραφίστηκε στο νάρθηκα του Λαζάρου στη Μονή Χιλανδαρίου στο Άγιο Όρος . Ο φιλόλογος Βουκ Κάρατζιτς συνέλεξε παραδοσιακά επικά ποιήματα σχετικά με το θέμα της Μάχης του Κοσσυφοπεδίου και κυκλοφόρησε τον λεγόμενο «κύκλο του Κοσσυφοπεδίου», που έγινε η τελική εκδοχή της μεταμόρφωσης του μύθου.   Το έργο του Κάρατζιτς επηρεάστηκε από τον Μπαρτολομέους Κόπιταρ, ο οποίος τον μύησε στη λογοτεχνία του ρομαντικού εθνικισμού, καθώς και από τον Γιάκομπ Γκριμ, έναν από τους Αδελφούς Γκριμ, ο οποίος έγινε κριτικός και μεταφραστής του . Η ιδεολογία του Κόπιταρ είχε τις ρίζες της στην άποψη του Χέρντερ ότι κάθε ομάδα έχει μια μοναδική κουλτούρα, που εκδηλώνεται μέσω της γλώσσας και της παράδοσης των απλών ανθρώπων. Ο Κάρατζιτς δημοσίευσε ως επί το πλείστον προφορικά τραγούδια, με ιδιαίτερη αναφορά στα ηρωικά κατορθώματα του πρίγκιπα Μάρκου και στα γεγονότα που σχετίζονται με τη Μάχη του Κοσσυφοπεδίου, όπως ακριβώς οι τραγουδιστές τραγούδησαν χωρίς αλλαγές ή προσθήκες. Συγκέντρωσε τα περισσότερα από τα ποιήματα για τον Λάζαρο κοντά στα μοναστήρια της Φρούσκα Γκόρα, κυρίως επειδή η έδρα της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας μεταφέρθηκε εκεί μετά τις μεγάλες μεταναστεύσεις των Σέρβων . Τα δημοτικά ποιήματα για τον θρύλο του Κοσσυφοπεδίου βρίσκονται επίσης στις συλλογές των Άβραμ Μίλετιτς, Ίβαν Φράνιο Γιούκιτς, Φραντς Μίκλοσιτς, Βαλτάζαρ Μπόγκισιτς και Γκργκο Μάρτιτς.  Η ανάπτυξη της δομής του μύθου επηρεάστηκε επίσης από το γαλλικό *[[Επικό άσμα|chanson de geste]]*.  
δεξιά|μικρογραφία|364x364εσ| Μια μικρογραφία της μάχης του Κοσσυφοπεδίου από το ''εικονογραφημένο χρονικό του Ιβάν του Τρομερού'' (1567)

### Ο Κύκλος του Κοσσυφοπεδίου
Ο Κύκλος του Κοσσυφοπεδίου αποτελείται από τα ακόλουθα επικά ποιήματα:  

* *Μπάνοβιτς Στραχίνια* (Бановић Страхиња)
* *Η κατάρα του πρίγκιπα* (Клетва кнежева)
* *Τσάρος Λάζαρος και Τσαρίτσα Μιλίτσα* (Цар Лазар и царица Милица)
* *Το Δείπνο του Πρίγκιπα* (Кнежева вечера)
* Ο Κόσαντσιτς Ιβάν κατασκοπεύει τους Τούρκους (Косанчић *Иван уходи Турке*)
* *Η πτώση της Σερβικής Αυτοκρατορίας* (Пропаст царства српскога)
* *Οι τρεις καλοί ήρωες (Три добра јунака*)
* *Μούσιτς Στέφαν* (Мусић Стеван)
* *Τσαρίτσα Μιλίτσα και Δούκας Βλαδέτα* (Царица Милица и Владета војвода)
* *Υπηρέτης Μιλούτιν* (Слуга Милутин)
* *Ο θάνατος του Μίλος Ντραγκίλοβιτς (Όμπιλιτς)* (Смрт Милоша Драгиловића (Обилића))
* *Η Κόρη του Κοσσυφοπεδίου* (Косовка девојка)
* Ο θάνατος της Μάνας των Γιούγκοβιτς (*Смрт мајке Југовића*)
* *[[Πρίγκιπας Μάρκο|Ο πρίγκιπας Μάρκο]] και ο αετός* (Марко Краљевић и орао)

### Ερμηνεία
Η κλίμακα ερμηνειών του Μύθου του Κοσσυφοπεδίου είναι αναμφισβήτητα μία από τις πλουσιότερες. Μπορεί να ερμηνευθεί ως «δημοκρατικός, αντιφεουδαρχικός, με αγάπη για τη δικαιοσύνη και την κοινωνική ισότητα». Ο μύθος δεν αναφερόταν ποτέ σε εκείνες τις πρώιμες εκδοχές στη «μοίρα των Σέρβων ως έθνους», αλλά στην κατάρρευση της σερβικής φεουδαρχικής κοινωνίας και των αρχόντων της. Ο μύθος μπορεί να ερμηνευτεί με διαφορετικούς τρόπους σε σχέση με άλλους μύθους όπως: μύθος στρατιωτικής ανδρείας, μύθος θυματοποίησης, μύθος σωτηρίας και μύθος εκλεκτού λαού. Είναι ένας μύθος της Χρυσής Εποχής και της Πτώσης της. Από την ιδεολογική του κατασκευή στα τέλη του 19ου αιώνα, ο μύθος του Κοσσυφοπεδίου χαρακτηρίζει το Κοσσυφοπέδιο ως το μεταφορικό λίκνο του σερβικού έθνους και τους Σέρβους ως εκλεκτό λαό  . Η στρατιωτική ήττα στη μάχη του Κοσσυφοπεδίου παρουσιάστηκε ως ηθική νίκη. Η κεντρική θέση του Μύθου του Κοσσυφοπεδίου ήταν μια από τις κύριες αιτίες για τη συγχώνευση της εθνικής και της ορθόδοξης χριστιανικής θρησκευτικής ταυτότητας των Σέρβων. Ο διαχωρισμός της επίγειας και ουράνιας εξουσίας και η επιλογή της δεύτερης από τον Λάζαρο εννοούνταν από την εκκλησία ως εργαλείο νομιμοποίησης της οθωμανικής εξουσίας μεταξύ των Ορθοδόξων Σλάβων, ενώ ταυτόχρονα ο μύθος επέβαλλε την πρωτοκαθεδρία της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στα θρησκευτικά ζητήματα. Ο αλβανικός εθνικισμός στο Κοσσυφοπέδιο έχει τις δικές του αφηγήσεις, που έρχονται σε αντίθεση με τον σερβικό μύθο του Κοσσυφοπεδίου. 

## Ιστορική βάση
μικρογραφία|252x252εσ| ''Μπόσκο Γιούγκοβιτς'' (19ος αιώνας) από τον Τζόρτζε Πούτνικ, έναν από τους μυθολογικούς αδελφούς Γιούγκοβιτς και σημαιοφόρο κατά τη διάρκεια της μάχης
Η έλλειψη μαρτυριών για τη μάχη και η πρώιμη ανάπτυξη του μύθου κατέστησε δύσκολη την κατανόηση των γεγονότων που σχετίζονται με τη Μάχη του Κοσσυφοπεδίου . Αυτό που είναι αξιόπιστα γνωστό είναι το ταξίδι των Τούρκων από τη Φιλιππούπολη στο Γκαζίμεσταν, η ώρα και ο τόπος του γεγονότος, καθώς και οι θάνατοι και των δύο ηγεμόνων  .Ο χριστιανικός συνασπισμός του Λάζαρου περιελάμβανε επίσης τη μονάδα του βασιλιά της Βοσνίας Τβρτκο Α', καθώς και αλβανικές, βουλγαρικές, κροατικές, τσέχικές, ελληνικές, ουγγρικές, φραγκικές και βλαχικές δυνάμεις     . 

Η Σερβική Αυτοκρατορία άρχισε να διαλύεται αμέσως μετά το θάνατο του Στέφανου Δουσάν (1355) και είχε ήδη καταρρεύσει πολύ πριν από τη Μάχη του Κοσσυφοπεδίου.   Το αποτέλεσμα της μάχης δεν είναι ξεκάθαρο ούτε από την πηγή. Υπάρχουν διαφορετικά συμπεράσματα, αλλά τα πιο συνηθισμένα είναι αυτά για την οθωμανική νίκη. Ο Τιμ Τζούντα αναφέρει το ενδεχόμενο νίκης της Σερβίας, ενώ ο Νόελ Μάλκολμ υποστηρίζει ότι το αποτέλεσμα ήταν ισόπαλο. Αν και η στρατηγική πτώση της Σερβίας ήταν η Μάχη της Μαρίτσας (Έβρου) το 1371, το Κοσσυφοπέδιο ήταν η πνευματική πτώση της Σερβίας και η αρχή μιας νέας εποχής για τους Σέρβους. Η πραγματική μάχη του Κοσσυφοπεδίου δεν ήταν τόσο καθοριστική όσο παρουσιάζεται από τον μύθο, επειδή η οριστική πτώση του μεσαιωνικού σερβικού κράτους συνέβη 70 χρόνια μετά, το 1459, όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν το Σμεντέρεβο.  

Οι ιστορικοί δεν μπορούν να αποδείξουν αξιόπιστα την ταυτότητα του δολοφόνου του Μουράτ, καθώς και την ύπαρξη προδοσίας από τον Βουκ Μπράνκοβιτς ή οποιονδήποτε άλλον . Υπάρχουν διάφορες θεωρίες για τον θάνατο του σουλτάνου. Ο Νόελ Μάλκολμ εξήγησε ότι η ιστορία της προδοσίας προέκυψε από σύγχυση με τις αφηγήσεις, που σχετίζονται με τη Δεύτερη Μάχη του Κοσσυφοπεδίου (1448), όταν ο Γεώργιος Μπράνκοβιτς, Δεσπότης της Σερβίας, και ο γιος του, Βουκ Μπράνκοβιτς, αρνήθηκαν να συμμετέχουν με τον Ιωάννη Ουνυάδη, Αντιβασιλέα της Ουγγαρίας, στον αγώνα κατά των Οθωμανών. Η οικογένεια Γιούγκοβιτς και η Κόρη του Κοσσυφοπεδίου είναι φανταστικοί χαρακτήρες  . Το μέρος της ιστορίας για την επιλογή του Λάζαρου είναι μια μεταφυσική αφήγηση, που προστέθηκε σε ένα ιστορικό γεγονός από τον πιο θρησκευόμενο συγγραφέα. 

## Στην τέχνη και τον πολιτισμό
Στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα, κυκλοφόρησαν θεατρικά έργα για τους χαρακτήρες του Μύθου του Κοσσυφοπεδίου από Σέρβους συγγραφείς με σπουδές στην Αυστριακή Αυτοκρατορία, οι οποίοι υιοθέτησαν ιδέες, που συνδύαζαν τον ορθολογισμό του Διαφωτισμού και τον Ρομαντικό εθνικισμό.  Μερικά από τα δράματα ήταν έργα του Ζαχάριε Ορφέλιν, το *Μίλος Όμπιλιτς* (1828) του Γιόβαν Στέρια Πόποβιτς, τ*ο Τσάρος Λάζαρος* ή *Η* *πτώση της Σερβικής Αυτοκρατορίας* (1835) του Ίσιντορ Νίκολιτς και το *Μίλος Όμπιλιτς* (1858) του Γιόβαν Σούμποτιτς . Ο Ματία Μπαν, Σέρβος ποιητής, δραματουργός και θεατρικός συγγραφέας από το Ντουμπρόβνικ, συμπεριέλαβε τα κίνητρα του μύθου του Κοσσυφοπεδίου στο δράμα *Τσάρος Λάζαρος ή Η ήττα στο Κοσσυφοπέδιο* (1858), δίνοντάς τους σταδιακά τις αξίες του ρομαντικού εθνικισμού. 
[αριστερά|μικρογραφία| ''Η Κόρη του Κοσσυφοπεδίου'' (1919) του [Ούρος Πρέντιτς είναι μια από τις κύριες καλλιτεχνικές αναπαραστάσεις του μύθου του Κοσσυφοπεδίου]]
Ο ποιητής Πέτρος Β' Πέτροβιτς-Νιέγκος, Πρίγκιπας-Επίσκοπος του Μαυροβουνίου (1830–1851), και το επικό του δράμα *Το στεφάνι του βουνού* (1847), το οποίο θεωρείται αριστούργημα και ένα από τα πιο διάσημα έργα στη νοτιοσλαβική λογοτεχνία, αντιπροσωπεύουν ένα εξέχον παράδειγμα, που εξυμνεί τα ηρωικά ιδανικά και το πνεύμα του Μύθου του Κοσσυφοπεδίου  . Καλύπτει έναν θρυλικό αγώνα για εξόντωση ενάντια στους προσηλυτισμένους μουσουλμάνους Σλάβους και την οθωμανική κυριαρχία  . Ο Πέτροβιτς-Νιέγκος αναφερόταν συχνά στους χαρακτήρες του Μύθου του Κοσσυφοπεδίου, ενώ χρησιμοποιούσε και πουλιά ως σύμβολα.  

Στην 500ή επέτειο της Μάχης του Κοσσυφοπεδίου (1889), ο Φράνιο Ράτσκι και ο Τόμισλαβ Μάρετιτς, οι βασικοί άνθρωποι της Γιουγκοσλαβικής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών στο Ζάγκρεμπ, έδωσαν διαλέξεις για τη Μάχη του Κοσσυφοπεδίου και επικά τραγούδια αφιερωμένα σε αυτήν. ατά τον 19ο αιώνα, η σερβική κυβέρνηση χρηματοδότησε ζωγράφους όπως ο Τζόρτζε Κρστιτς και ο Νίκολα Αλέκσιτς για να διακοσμήσουν εκκλησίες και μοναστήρια με πίνακες και τοιχογραφίες με μοτίβα μαρτύρων του Κοσσυφοπεδίου. Πολλοί σημαντικοί Σέρβοι ζωγράφοι, ο Άνταμ Στεφάνοβιτς, ο Πάβλε Τσορτάνοβιτς, ο Πάγια Γιοβάνοβιτς και ο Αναστάς Γιοβάνοβιτς, απεικόνισαν τους ήρωες και τα μοτίβα επικών ποιημάτων από τον κύκλο του Κοσσυφοπεδίου, ενώ ο πιο σημαντικός πίνακας έγινε η *Κόρη του Κοσσυφοπεδίου* (1919) του Ούρος Πρέντιτς. Ένας από τους πιο αξιόλογους Σέρβους καλλιτέχνες, ο Τζούρα Γιάκσιτς, έγραψε και ζωγράφισε εμπνευσμένος από τον μύθο του Κοσσυφοπεδίου. 
[μικρογραφία| Μνημείο του [Πέτρος Β΄ Πέτροβιτς-Νιέγκος|Πέτρου Β' Πέτροβιτς-Νιέγκος στο Αντρίτσγκραντ (Βίσεγκραντ), που ανεγέρθηκε από τον Εμίρ Κουστουρίτσα, με το απόφθεγμα του Ίβο Άντριτς "Τραγικός ήρωας της διανόησης του Κοσσυφοπεδίου"]]
Στις αρχές του 20ού αιώνα, αρκετές συναυλίες και έργα στο Εθνικό Θέατρο του Βελιγραδίου ήταν αφιερωμένες στη Μάχη του Κοσσυφοπεδίου και στους ήρωες. Το έργο «Ο θάνατος της μητέρας των Γιούγκοβιτς» του Ίβο Βόινοβιτς, ποιητή και θεατρικού συγγραφέα από το Ντουμπρόβνικ, παίχτηκε για πρώτη φορά στο Βελιγράδι το 1906 και στο Ζάγκρεμπ το 1907. Η πρώτη σερβική ταινία, *Βίος και Πολιτεία του Αθάνατου Ηγέτη Καραγιώργη* (1911) σε σκηνοθεσία Ίλια Στανόγεβιτς, η οποία απεικονίζει την ηγεσία του Καραγιώργη στην Πρώτη Σερβική Εξέγερση του 1804–1813, περιλαμβάνει επίσης έναν διάσημο γκουσλάρο, τον Φίλιπ Βίσνιτς, ο οποίος τραγουδά για τα γεγονότα του Κοσσυφοπεδίου. 

Ο Κροάτης γλύπτης Ίβαν Μέστροβιτς συνέβαλε στον Μύθο όταν το 1907–1911 του ανατέθηκε να σχεδιάσει τον ναό Βίντοβνταν ως «το αιώνιο ιδανικό ηρωισμού, πίστης και θυσίας, από το οποίο αντλεί η φυλή μας την πίστη και την ηθική της δύναμη» και «το συλλογικό ιδανικό του σερβικού λαού». Η πραγματική κατασκευή του ναού στο Πεδίο του Κοσσυφοπεδίου αναβλήθηκε λόγω των Βαλκανικών Πολέμων, του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και τελικά ματαιώθηκε . Πολλά από τα έργα του Μέστροβιτς αφιερωμένα στους θρύλους και τους ήρωες του Κοσσυφοπεδίου τράβηξαν μεγάλη προσοχή και εκτέθηκαν σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις, συμπεριλαμβανομένων των γκαλερί Γκράφτον στο Λονδίνο και στη Μπιενάλε της Βενετίας . Ο Κροάτης ζωγράφος Μίρκο Ράτσκι υιοθέτησε επίσης τους μύθους και ζωγράφισε πολλούς πίνακες στον κύκλο του Κοσσυφοπεδίου. 

Γαλλική μετάφραση σερβικών επικών τραγουδιών του κύκλου του Κοσσυφοπεδίου βραβεύτηκε από τη *[[Γαλλική Ακαδημία]]* . Λίγο μετά την αποχώρηση του σερβικού στρατού μέσω του Κοσσυφοπεδίου και της Αλβανίας κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, οι ποιητές άρχισαν να γράφουν ξανά για θέματα του Κοσσυφοπεδίου. Ο Σέρβος λόγιος και ελληνιστής Μίλος Τζούριτς διερεύνησε ορισμένα στοιχεία του Μύθου του Κοσσυφοπεδίου από τη σκοπιά της ηθικής.  

Έργα του Ίβο Άντριτς, ο οποίος κέρδισε το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1961, συνδέονται μερικές φορές με τον Μύθο του Κοσσυφοπεδίου . Έγραψε ένα δοκίμιο για τον Πέτροβιτς Νιέγκος, που ονομάζεται «Ο τραγικός ήρωας της διανόησης του Κοσσυφοπεδίου». Το μαρτύριο του Ραντίσαβ, ενός χαρακτήρα από το πιο διάσημο μυθιστόρημα του Άντριτς *[[Το γεφύρι του Δρίνου|Η Γέφυρα στον Δρίνα]]* (1945), έχει περιγραφεί από ορισμένους μελετητές ως η αναμόρφωση της κληρονομιάς του Κοσσυφοπεδίου και ένας ιδρυτικός μύθος του σερβικού έθνους . Το 1953, η σερβική κομμουνιστική κυβέρνηση προσέλαβε τον Αλεκάνταρ Ντερόκο για να σχεδιάσει το μνημείο Γκαζίμεσταν, που τιμούσε τους ήρωες του Κοσσυφοπεδίου, και τον Πέταρ Λούμπαρντα για να διακοσμήσει την αίθουσα τελετών του Δημοκρατικού Εκτελεστικού Συμβουλίου με μια μεγάλη τοιχογραφία, που απεικονίζει τη Μάχη του Κοσσυφοπεδίου. 
[αριστερά|μικρογραφία| Οι [καρυάτιδες που σχεδίασε ο Ίβαν Μέστροβιτς, οι οποίες υποτίθεται ότι ήταν στον προτεινόμενο ναό Βίντοβνταν, Εθνικό Μουσείο της Σερβίας στο Βελιγράδι]]
Με αφορμή την 600ή επέτειο (1989), κυκλοφόρησε η ταινία *Μάχη του Κοσσυφοπεδίου* σε σκηνοθεσία Ζντράβκο Σότρα, βασισμένη στο δράμα που έγραψε ο ποιητής Λιούμπομιρ Σίμοβιτς . Στο ντοκιμαντέρ του *Σερβικά Έπη* (1992), ο βραβευμένος με Όσκαρ σκηνοθέτης Πάβεου Παβλικόφσκι απεικόνισε μέλη του Στρατού της Σερβικής Δημοκρατίας να τραγουδούν παραδοσιακά επικά τραγούδια για τη Μάχη του Κοσσυφοπεδίου κατά τη διάρκεια του πολέμου της Βοσνίας. Ο βραβευμένος με Πούλιτζερ ποιητής Τσαρλς Σίμιτς επηρεάστηκε έντονα από την αφήγηση και τον μαγικό ρεαλισμό του Κύκλου του Κοσσυφοπεδίου. 

Αν και το Αντρίτσγκραντ, το οποίο ιδρύθηκε στο Βίσεγκραντ το 2014 από τον δύο φορές βραβευμένο *[[Χρυσός Φοίνικας|με Χρυσό Φοίνικα]]* σκηνοθέτη Εμίρ Κουστουρίτσα, φέρει το όνομα του Ίβο Άντριτς, πιστεύεται ότι σκοπός του είναι να διατηρήσει τον Μύθο του Κοσσυφοπεδίου και τη σερβική εθνική συνείδηση . Η κύρια εκκλησία του Αντρίτσγκραντ είναι αντίγραφο του Βίσοκι Ντέτσανι στο Κοσσυφοπέδιο και είναι αφιερωμένη στον Άγιο Αυτοκράτορα Λάζαρο και τους μάρτυρες του Κοσσυφοπεδίου. Μετά από 15 χρόνια ανακαίνισης, το Εθνικό Μουσείο της Σερβίας στο Βελιγράδι άνοιξε ξανά το Βίντοβνταν στις 28 Ιουνίου 2018. Μεταξύ άλλων, το μουσείο εκθέτει καρυάτιδες, που σχεδίασε ο Ίβαν Μέστροβιτς, οι οποίες υποτίθεται ότι ήταν στον προτεινόμενο ναό του Βίντοβνταν. 

## Πολιτική χρήση
Από την ίδρυσή του, ο Μύθος του Κοσσυφοπεδίου και η ποιητική, λογοτεχνική, θρησκευτική και φιλοσοφική έκθεσή του ήταν συνυφασμένη με πολιτικές και ιδεολογικές ατζέντες . Είχε μεγάλο αντίκτυπο στη σερβική κοινωνία και έχει χρησιμεύσει ως ο πιο ισχυρός σερβικός πολιτιστικός μύθος. Ο Μύθος χρησίμευσε ως σημαντικό συστατικό στοιχείο της εθνικής ταυτότητας της σύγχρονης Σερβίας και της πολιτικής της. Ο ιστορικός Σίμα Τσίρκοβιτς επέκρινε αυτό που ονόμασε «μυθολογία του Βίντοβνταν» με την ιδέα ότι επισκίαζε τις πραγματικές παραδόσεις για την ιστορική μάχη του Κοσσυφοπεδίου, οι οποίες λανθασμένα χαρακτηρίστηκαν ως «Μύθος του Κοσσυφοπεδίου». 

### 19ος και αρχές 20ού αιώνα
Ο Μύθος του Κοσσυφοπεδίου έγινε κεντρικός μύθος του σερβικού εθνικισμού, που χρησιμοποιήθηκε τον 19ο αιώνα. Όπως και άλλοι ευρωπαϊκοί εθνικισμοί, έτσι και ο σερβικός αναζήτησε ένα «ένδοξο παρελθόν» και μια «χρυσή εποχή». Οι συγγραφείς για τον εθνικισμό συχνά ολοκληρώνουν τη χρυσή εποχή με μια εθνική καταστροφή. 
[μικρογραφία| ''[Μονή Γκρατσάνιτσας|Γκρατσάνιτσα* (1913) της [[Ναντέζντα Πέτροβιτς]]. Το κόκκινο χρώμα των λουλουδιών έχει γίνει σύμβολο "αιματοχυσίας στη μάχη του Κοσσυφοπεδίου"]]
[[Καραγιώργης Πέτροβιτς|Ο Καραγιώργης]], ηγέτης της Πρώτης Σερβικής Εξέγερσης, διακήρυξε τον εαυτό του [[Πνευματικοί γονείς|νονό]] κάθε ένατου παιδιού της οικογένειας, αναφερόμενος στους εννέα αδερφούς Γιούγκοβιτς. Σε όλο το μεγαλύτερο μέρος του 19ου αιώνα δεν είχε τη μετέπειτα σημασία του, καθώς το [[Πριγκιπάτο της Σερβίας]] είχε την περιοχή της Βοσνίας ως τον πυρήνα του, όχι το Κοσσυφοπέδιο. Το [[Συνέδριο του Βερολίνου]] (1878) ήταν το γεγονός, που προκάλεσε την ανάδειξη του μύθου του Κοσσυφοπεδίου στη σύγχρονη υπόστασή του. Η περιοχή της Βοσνίας παραδόθηκε ουσιαστικά στην [[Αυστροουγγαρία]] και η σερβική επέκταση προς αυτήν την περιοχή εμποδίστηκε, η οποία με τη σειρά της άφησε την επέκταση προς τα νότια προς το Κοσσυφοπέδιο ως τη μόνη διαθέσιμη γεωπολιτική εναλλακτική λύση για το σερβικό κράτος. Στη δεκαετία του 1860, ο μύθος του Κοσσυφοπεδίου χρησιμοποιήθηκε ως θέμα ελευθερίας και δημοκρατίας μεταξύ [[Σερβικό Φιλελεύθερο Κόμμα|των Φιλελευθέρων]] και [[Λαϊκό Ριζοσπαστικό Κόμμα|των Ριζοσπαστών]] της Σερβίας, ενώ οι κυβερνώντες [[Συντηρητικό κόμμα Σερβίας|Συντηρητικοί]] και το Δικαστήριο τον χρησιμοποίησαν για να συγκρίνουν την αντιπολίτευση με τον «προδοτικό Βουκ Μπράνκοβιτς». Η 500ή επέτειος της Μάχης του Κοσσυφοπεδίου (1889) γιορτάστηκε μαζικά, με τις κύριες εορταστικές τελετές στο [[Κρούσεβατς]], την πρώην πρωτεύουσα [[Λάζαρος Χρεμπελιάνοβιτς|του Λάζαρου]], και [[Μοναστήρι της Ραβάνιτσα|τη Ραβάνιτσα]], τον τόπο ταφής του. Ένα χρόνο αργότερα, το Βίντοβνταν έγινε κρατική αργία. 

Υπήρχε μια βαθιά πεποίθηση μεταξύ [[Μαυροβούνιο|των Μαυροβουνίων]] ότι κατάγονταν από Σέρβους ιππότες, που έφυγαν μετά τη μάχη και εγκαταστάθηκαν στα απρόσιτα βουνά. Ο Μύθος του Κοσσυφοπεδίου ήταν παρών μεταξύ των ανθρώπων στο Μαυροβούνιο πριν από την εποχή του [[Πέτρος Β΄ Πέτροβιτς-Νιέγκος|Πέτροβιτς-Νιέγκος]] με τη μορφή λαϊκών θρύλων και ιδιαίτερα [[Πολιτισμός του Μαυροβουνίου|δημοτικών τραγουδιών]] . Αυτός εισήγαγε το παραδοσιακό καπέλο του Μαυροβουνίου, με στόχο να ενισχύσει την παρουσία του Μύθου του Κοσσυφοπεδίου στην καθημερινή ζωή και να τονίσει την άμεση σύνδεση με τη μεσαιωνική Σερβία. [[Νικόλαος Α΄ του Μαυροβουνίου|Ο Νικόλαος Α' του Μαυροβουνίου]] (πρίγκιπας 1860-1910 και βασιλιάς 1910-1918) χρησιμοποίησε με επιτυχία τα κίνητρα του Μύθου του Κοσσυφοπεδίου με στόχο την ενίσχυση του Μαυροβουνίου πατριωτισμού, ονειρευόμενος την αποκατάσταση της Σερβικής Αυτοκρατορίας. 

Τα μηνύματα του Μύθου του Κοσσυφοπεδίου χρησιμοποιήθηκαν για την ιδέα της γιουγκοσλαβικής ενότητας. Ο εορτασμός της 500ής επετείου πραγματοποιήθηκε επίσης στην [[Κροατία]] παρά τους περιορισμούς που επιβλήθηκαν από τις [[Μοναρχία των Αψβούργων|Αρχές των Αψβούργων]]. Στις αρχές του 20ού αιώνα, με τη διάδοση της γιουγκοσλαβικής ιδέας, ο Μύθος του Κοσσυφοπεδίου εντάχθηκε επίσης στην κοινή κουλτούρα [[Κροάτες|Κροατών]] και [[Σλοβένοι|Σλοβένων]] . 

=== Α' Παγκόσμιος Πόλεμος και Γιουγκοσλαβία ===
Στο Βίντοβνταν το 1914, ο [[Γκαβρίλο Πρίντσιπ]], Σερβοβόσνιος μέλος της Νέας Βοσνίας, [[Δολοφονία του Αρχιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάνδου της Αυστρίας|δολοφόνησε]] [[Φραγκίσκος Φερδινάνδος της Αυστρίας|τον Αρχιδούκα Φραγκίσκο Φερδινάνδο της Αυστρίας]], γεγονός που ξεκίνησε την [[Κρίση του Ιουλίου]] και οδήγησε στο ξέσπασμα του [[Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος|Α' Παγκοσμίου Πολέμου]]. Ο Πρίντσιπ, ο Νεντέλκο Τσαμπρίνοβιτς και άλλα μέλη της Νέας Βοσνίας εμπνεύστηκαν από τον ηρωισμό του Μίλος Όμπιλιτς, αναπαράγοντας τον Μύθο του Κοσσυφοπεδίου  . Ο Πρίνσιπ γνώριζε ολόκληρο το *Στεφάνι του Βουνού* του Νιέγκος. 

Το 1916, η [[Γιουγκοσλαβική Επιτροπή]] κήρυξε το Βίντοβνταν εθνική εορτή των Σέρβων, των Κροατών και των Σλοβένων. Ο μύθος χρησιμοποιήθηκε από τους κύριους υποστηρικτές της [[Γιουγκοσλαβισμός|γιουγκοσλαβικής ιδεολογίας]] ως παν-γιουγκοσλαβικός μύθος στο [[Βασίλειο της Γιουγκοσλαβίας]].  Το 1920, το Βίντοβνταν  έγινε μια από τις τρεις επίσημες αργίες, με στόχο τη συμβολική ενσωμάτωση του μέλους του «έθνους με τα τρία ονόματα», ενώ στις 28 Ιουνίου 1921 υιοθετήθηκε το [[Σύνταγμα του Βίντοβνταν]]. 

Ο Μύθος του Κοσσυφοπεδίου χρησιμοποιήθηκε από τους Σέρβους εθνικιστές πριν από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο ως ιδεολογικό εργαλείο για να επιχειρηματολογήσουν για μια Γιουγκοσλαβία υπό τη Σερβία αντί για τη Γιουγκοσλαβία ως κράτος όλων των [[Νότιοι Σλάβοι|Νότιων Σλάβων]] εξίσου. Η κυβέρνηση μετέφερε τάφους νεκρών του Βαλκανικού πολέμου σε νεκροταφεία και μνημεία εθνικής δημιουργίας. Αυτό έγινε για να καθιερώσει περαιτέρω την αφήγηση των ηγετών για τη δόξα, τη θυσία και την ελπιδοφόρα ένωση των Νότιων Σλάβων (Κόσοβο). Οι τάφοι χρησιμοποιήθηκαν για να υποστηρίξουν την αφήγηση που πολλοί Σέρβοι πίστευαν ότι ήταν αληθινή: ότι η γη ήταν προορισμένη να είναι δική τους.  

Ο Μύθος του Κοσσυφοπεδίου έπαιξε επίσης ρόλο και διαμόρφωσε ιδεολογικά το [[Γιουγκοσλαβικό πραξικόπημα|πραξικόπημα]] (27 Μαρτίου 1941) που προκλήθηκε από την ένταξη της Γιουγκοσλαβίας στο Τριμερές Σύμφωνο. [[Μίλαν Νέντιτς|Ο Μίλαν Νέντιτς]] και η [[Κυβέρνηση Εθνικής Σωτηρίας (Σερβία)|κυβέρνησή του-μαριονέτα]] της κατεχόμενης από τους Γερμανούς εδάφους της Σερβίας επικαλέστηκαν επίσης τον Μύθο, επιμένοντας ότι τα γιουγκοσλαβικά κινήματα αντίστασης είναι άμεσοι αντίπαλοι των αξιών και της κληρονομιάς των ηρώων του Κοσσυφοπεδίου . Οι [[Ούστασε]] χρησιμοποίησαν το Βίντοβνταν ως δικαιολογία για τη σφαγή κατά τη διάρκεια της Γενοκτονίας των Σέρβων στο [[Ανεξάρτητο Κράτος της Κροατίας]], δηλώνοντας ότι οι Σέρβοι θα ξεκινούσαν μια εξέγερση εκείνη τη γιορτή. 

Μετά την [[Ρήξη Τίτο–Στάλιν|εκδίωξη της Γιουγκοσλαβίας]] από την [[Κομινφόρμ]] κατά το Βίντοβνταν το 1948, ένας υπουργός της κυβέρνησης, ο [[Μίλοβαν Τζίλας]], σημείωσε «τη σύμπτωση σε ημερομηνίες μεταξύ αρχαίων καταστροφών και ζωντανών απειλών και επιθέσεων». Ο [[Γιόσιπ Μπροζ Τίτο]] χρησιμοποίησε ελάχιστα τη Λατρεία του Κοσσυφοπεδίου, εστιάζοντας περισσότερο στην ηρωική αφήγηση που εξυπηρετούσε τον εαυτό του. 

=== Διάλυση της Γιουγκοσλαβίας ===
Ο Μύθος του Κοσσυφοπεδίου χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία μιας σερβικής αφήγησης θυματοποίησης. Αυτός ο μύθος και η σύνδεσή του με τη σερβική θυματοκεντρική θέση χρησιμοποιήθηκε για να νομιμοποιήσει την επανένταξη ολόκληρου του Κοσσυφοπεδίου στη Σερβία  .Ο Μύθος του Κοσσυφοπεδίου ενεργοποιήθηκε και συνδέθηκε με τις μεταφορές της «γενοκτονίας». Οι Αλβανοί παρουσιάστηκαν από τους Σέρβους συγγραφείς ως ένας προδοτικός και βίαιος λαός, που εγκαταστάθηκε στο Κοσσυφοπέδιο για να συνεργαστεί με τους Οθωμανούς κατακτητές και να τρομοκρατήσει τους χριστιανούς Σέρβους. Κατά καιρούς κατηγορήθηκαν για διώξεις και γενοκτονία των Σέρβων του Κοσσυφοπεδίου από τον Μεσαίωνα. Αυτή η απεικόνιση περιελάμβανε ισχυρισμούς για μια μακραίωνη γενοκτονία των Σέρβων, που συνεχίστηκε τον 19ο αιώνα μέσω της βίαιης εκδίωξης έως και 150.000 Σέρβων, καθώς και στη Γιουγκοσλαβία του Τίτο που «απέκλεισε ηθικά» τους Αλβανούς να διεκδικήσουν οποιοδήποτε έλεγχο του Κοσσυφοπεδίου σε βάρος των Σέρβων. Υπήρχαν λίγες στατιστικές πληροφορίες για να υποστηρίξουν αυτούς τους σερβικούς ισχυρισμούς για γενοκτονία, ούτε ο βιασμός ήταν τόσο συχνό φαινόμενο εκεί όσο οι Σέρβοι εθνικιστές υποστήριζαν ότι ήταν. Αυτό το στυλ «παρανοϊκής ρητορικής» καταδεικνύει τόσο την επιμονή όσο και την ευελιξία των Σέρβων συγγραφέων, όταν έρχονται αντιμέτωποι με την πραγματικότητα ότι οι Σέρβοι δεν υπήρξαν θύματα γενοκτονίας με οποιαδήποτε συμβατική έννοια. 

Οι γιουγκοσλαβικές [[Ένωση Κομμουνιστών Γιουγκοσλαβίας|κομμουνιστικές Αρχές]], που υποβάθμισαν τις εθνικές ιστορίες των κοινοτήτων της χώρας, εργάστηκαν για να καταστείλουν τον μύθο του Κοσσυφοπεδίου στη Σερβία. Στο πλαίσιο του μύθου του Κοσσυφοπεδίου, προπαγανδιστές της [[Μεγάλη Σερβία|Μεγάλης Σερβίας]] έχουν δημιουργήσει διάφορα συνθήματα σχετικά με το Κοσσυφοπέδιο στη σύγχρονη Σερβία. Ο μύθος χρησιμοποιήθηκε από την κυβέρνηση [[Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς|Μιλόσεβιτς]] και τη [[Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία]] για να δημιουργήσουν μια αφήγηση της ανώτερης Σερβίας σε σύγκρουση με τις βάρβαρες δυνάμεις, προκειμένου να δικαιολογηθούν βίαιες ενέργειες που σχεδιάζονταν εκείνη την εποχή. Με αυτόν τον τρόπο, ο μύθος χρησιμοποιήθηκε ως ιδεολογικό όργανο, που τροφοδότησε πολιτικές, που οδήγησαν στον [[Πόλεμος του Κοσσυφοπεδίου|πόλεμο του Κοσσυφοπεδίου]] μαζί με άλλες πολιτικές αποφάσεις. Ωστόσο, τα αίτια του πολέμου ήταν πολύπλοκα και δεν μπορούσαν να περιοριστούν στην ύπαρξη εθνικού μύθου, αλλά χρησιμοποιήθηκαν για να νομιμοποιήσουν την εξουσία του Μιλόσεβιτς. Κατά τη διάρκεια των γιουγκοσλαβικών πολέμων, ο μύθος του Κοσσυφοπεδίου ήταν διαδεδομένος, με τους νέους διοικητές πολέμου και τους πολιτικούς να συγκρίνονται με ήρωες από τη μάχη του Κοσσυφοπεδίου, μερικοί από τους οποίους αργότερα θεωρήθηκαν ύποπτοι για εγκλήματα πολέμου.  Κατά τη διάρκεια του [[Πόλεμος της Βοσνίας|Πολέμου της Βοσνίας]] και της βοσνιακής γενοκτονίας, [[Ράτκο Μλάντιτς|ο Ράτκο Μλάντιτς]], Διοικητής του Στρατού της Σερβικής Δημοκρατίας, αποκαλούσε συχνά [[Μποσνιάκοι|τους Μποσνιάκους]] «Τούρκους», καλώντας τα στρατεύματά του για εκδίκηση και «Εξέγερση κατά των [[Νταχιτζέ]]».  Ο σημαντικός ρόλος του μύθου του Κοσσυφοπεδίου στη Σερβική Δημοκρατία εκδηλώνεται πιο ξεκάθαρα στο γεγονός ότι το Βίντοβνταν ανακηρύχθηκε το 1992 ως επίσημη [[Σλάβα]] του Σερβοβόσνιου στρατού, ενώ για τους περισσότερους Σερβοβόσνιους ο Ράτκο Μλάντιτς θεωρούνταν ο [[Λάζαρος Χρεμπελιάνοβιτς|Λάζαρος]] της σύγχρονης εποχής, που με τους στρατιώτες του πολεμούσε τους [[Τούρκοι (έθνος)|Τούρκους]]. 

Το Βίντοβνταν ήταν επίσης μια ημερομηνία που συμβόλιζε την άνοδο και την πτώση του Μιλόσεβιτς, καθώς έδωσε μια ομιλία παρουσία περίπου ενός εκατομμυρίου ανθρώπων το 1989 για τον εορτασμό της 600ής επετείου της Μάχης του Κοσσυφοπεδίου και αργότερα συνελήφθη και εκδόθηκε στο [[Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για τη Γιουγκοσλαβία]] στις 28 Ιουνίου 2001 για να δικαστεί για εγκλήματα πολέμου. Το Κοσσυφοπέδιο παρέμεινε ψηλά στην ατζέντα του [[Βόισλαβ Κοστούνιτσα]], ο οποίος διετέλεσε Πρόεδρος της Ο.Δ. Γιουγκοσλαβίας (2000–2003) και [[πρωθυπουργός της Σερβίας]] (2004–2008) . Σχολίασε, μεταξύ άλλων, ότι διεξάγεται νέος αγώνας για τον έλεγχο του Κοσσυφοπεδίου, αυτή τη φορά με τις [[Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής|Ηνωμένες Πολιτείες]], και ότι "το βασικό ερώτημα είναι εάν η δύναμη θα επικρατήσει της δικαιοσύνης στη νέα Μάχη του Κοσσυφοπεδίου". 

Μετά την εκλογική νίκη του συνασπισμού *Για μια ευρωπαϊκή Σερβία'' το 2008, ανακοίνωσαν ότι δεν θα εγκαταλείψουν τον «κοσοβοσκοπικό προσανατολισμό».  Στην επέτειο της Μάχης του Κοσσυφοπεδίου το 2009, ο Μπόρις Τάντιτς, Πρόεδρος της Σερβίας (2004–2012), είπε :"Κανείς δεν μπορεί να πάρει το Βίντοβνταν από τη Σερβία και από τους Σέρβους", αλλά ότι δεν πρέπει να γιορτάζεται όπως το 1989, που οδήγησε σε πολέμους και κυρώσεις, ενώ ο Βουκ Τζέρεμιτς, ο νέος Υπουργός Εξωτερικών, χαρακτήρισε το Βίντοβνταν ως "σύμβολο υπεράσπισης της σερβικής εθνικής ταυτότητας". 

### Χρήση του μύθου στο εξωτερικό
δεξιά|μικρογραφία| Μια βρετανική αφίσα που σηματοδοτεί τον εορτασμό της «Ημέρας του Κοσσυφοπεδίου» στις 28 Ιουνίου 1916. Αυτό έγινε για να δείξουν αλληλεγγύη με τους Σέρβους συμμάχους τους.
Με την είσοδο της Βρετανίας στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο στις 4 Αυγούστου 1914, οι Βρετανοί είχαν στόχο να δείξουν αλληλεγγύη με τους νέους συμμάχους τους, συμπεριλαμβανομένης της Σερβίας. Στις 28 Ιουνίου, η «Ημέρα του Κοσσυφοπεδίου» ανακηρύχθηκε στη Βρετανία, με εορτασμούς σε όλη τη χώρα, με το «Κόσσοβο» να αποτελεί σκόπιμη αναφορά στον περίφημο μύθο. Στη Γαλλία, δημοτικά ποιήματα σχετικά με το έπος του Κοσσυφοπεδίου δημοσιεύτηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου, ενώ ορισμένοι Γάλλοι συγγραφείς τόνισαν τη σημασία του Μύθου του Κοσσυφοπεδίου στην ενίσχυση της «ενέργειας για εκδίκηση» . Το 1915, η γαλλική κυβέρνηση διέταξε τα σχολεία να τροποποιήσουν τα προγράμματα σπουδών τους, ώστε να περιλαμβάνουν μαθήματα για τη Σερβία και τη σερβική ιστορία, ενώ αφίσες για την υποστήριξη της Σερβίας κολλήθηκαν στο Παρίσι και το Λονδίνο, συμπεριλαμβανομένων των εκκλήσεων για προσευχή κατά την Ημέρα του Κοσσυφοπεδίου. 

Η φιλοσερβική Επιτροπή του Κοσσυφοπεδίου ιδρύθηκε στο Λονδίνο το 1916, με επικεφαλής την Έλσι Ίνγκλις, και μέλη της ήταν οι Ρόμπερτ Σέτον-Γουάτσον, Άρθουρ Έβανς και Τσαρλς Ομάν. Οργάνωσαν συγκέντρωση για την υποστήριξη της Σερβίας στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Παύλου. Ο Σέρβος ιστορικός και καθηγητής του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου Πάβλε Πόποβιτς έδωσε ομιλία στον εορτασμό της ημέρας στο Κέμπριτζ. Ο Σέτον-Γουάτσον έγραψε ένα δοκίμιο για τη Σερβία και την ιστορία της, το οποίο διαβάστηκε σε σχολεία σε όλη τη Βρετανία. Αρκετοί επιφανείς ιστορικοί άρχισαν σύντομα να συνεισφέρουν στο φιλοσερβικό αίσθημα στη Βρετανία, αναπολώντας συχνά τον Μύθο του Κοσσυφοπεδίου ενώ το έκαναν.  Φιλοσερβικές εκδηλώσεις μαζί με την Ημέρα του Κοσσυφοπεδίου πραγματοποιήθηκαν επίσης στις Ηνωμένες Πολιτείες και σε ομιλία του Αμερικανού δικηγόρου Τζέιμς Μπεκ έγιναν αναφορές στον Λάζαρο και τη Μάχη του Κοσσυφοπεδίου. 

## Παραπομπές

## Πηγές

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
*  
*  

Κατηγορία:Εθνικά σύμβολα της Σερβίας
Κατηγορία:Ιστορία των Σέρβων
Κατηγορία:Πολιτική ιστορία της Σερβίας
Κατηγορία:Θρησκευτικός εθνικισμός
Κατηγορία:Εθνικός μυστικισμός
Κατηγορία:Χριστιανισμός και Ισλάμ
Κατηγορία:Μύθος καταβολών
Κατηγορία:Σερβικός εθνικισμός
Κατηγορία:Ιστορία του Κοσσυφοπεδίου
Κατηγορία:Ιστοριογραφία της Σερβίας
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις