Ανατολικός Προτεσταντικός Χριστιανισμός

Ο όρος **Ανατολικός Προτεσταντικός Χριστιανισμός** (επίσης αποκαλούμενος **Ανατολικός Μεταρρυθμισμένος Χριστιανισμός** καθώς και **Ανατολίτικος Προτεσταντικός Χριστιανισμός**) περιλαμβάνει ένα εύρος ετερογενών προτεσταντικών χριστιανικών ομολογιών που αναπτύχθηκαν έξω από τον δυτικό κόσμο από το δεύτερο μισό του δέκατου ένατου αιώνα και διατηρούν ορισμένα στοιχεία της Ανατολικής Χριστιανοσύνης. Μερικές από αυτές τις ομολογίες προέκυψαν όταν εκκλησίες προερχόμενες από δυτικές προτεσταντικές ιεραποστολές υιοθέτησαν παραλλαγές της ανατολικής λειτουργίας και λατρείας προσαρμοσμένες στη προτεσταντική διδασκαλία, ενώ άλλες προήλθαν από ανατολικές ορθόδοξες και ανατολικές προχαλκηδόνιες ομάδες που εμπνεύστηκαν από τη διδασκαλία δυτικών προτεσταντών ιεραποστόλων και υιοθέτησαν προτεσταντικές πεποιθήσεις και πρακτικές, διατηρώντας παράλληλα την ανατολική Θεία Λειτουργία.

Ορισμένες ανατολικές προτεσταντικές εκκλησίες βρίσκονται σε κοινωνία με αντίστοιχες δυτικές προτεσταντικές εκκλησίες και είναι μέλη παγκόσμιων δογματικών κοινοτήτων όπως η Αγγλικανική Κοινωνία, η Παγκόσμια Λουθηρανική Ομοσπονδία και η Παγκόσμια Κοινωνία Μεταρρυθμισμένων Εκκλησιών. Λόγω των διαφορετικών εκκλησιαστικών πολιτευμάτων, πρακτικών, λειτουργιών και προσανατολισμών εντός του προτεσταντισμού, δεν υπάρχει καθολική κοινωνία μεταξύ των διαφόρων ανατολικών προτεσταντικών εκκλησιών.

## Κύριοι κλάδοι

### Μαλανκάρα Μαρ Θωμά Συριακή Εκκλησία
Η Μαλανκάρα Μαρ Θωμά Συριακή Εκκλησία έχει τις απαρχές της σε ένα μεταρρυθμιστικό κίνημα μέσα στην Εκκλησία της Μαλανκάρα στη Νότια Ινδία, κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Η Ινδία ήταν τότε μέρος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, ενώ η Εκκλησία της Μαλανκάρα είναι μια Ορθόδοξη Εκκλησία, σε κοινωνία με το Συριακό Ορθόδοξο Πατριαρχείο της Αντιόχειας. Την ίδια περίοδο, Αγγλικανοί ιεραπόστολοι από την Αγγλία έφτασαν στη Νότια Ινδία. Έγιναν δάσκαλοι στο σεμινάριο της εκκλησίας και έθεσαν τη Βίβλο στη διάθεση του λαού στη γλώσσα Μαλαγιαλάμ. Εμπνευσμένοι από τη διδασκαλία των ιεραποστόλων και εμποτισμένοι με τις ιδέες της Προτεσταντικής Μεταρρύθμισης που διαδόθηκαν από αυτούς, μερικοί ιερείς υπό την ηγεσία του Αβραάμ Μαλπάν ξεκίνησαν μια μεταρρύθμιση. Ο Αβραάμ Μαλπάν κατάφερε επίσης να χειροτονηθεί ο ανιψιός του, ο Διάκονος Ματθαίος, ως επίσκοπος Μάθιου Μαρ Αθανάσιος, από τον Πατριάρχη της Αντιόχειας. Ωστόσο, πολλοί αντιτάχθηκαν στις μεταρρυθμίσεις. Οι ομάδες υπέρ και κατά των μεταρρυθμίσεων ενεπλάκησαν σε δικαστικές διαμάχες για την εκκλησία και τις περιουσίες της. Αυτές έληξαν το 1889, με μια απόφαση που ευνοούσε την πατριαρχική παράταξη. Έκτοτε, η μεταρρυθμισμένη παράταξη έγινε ανεξάρτητη εκκλησία, γνωστή ως Μαλανκάρα Μαρ Θωμά Συριακή Εκκλησία. Μέχρι σήμερα, υπάρχουν 11 επίσκοποι, 1149 ιερείς και πάνω από ένα εκατομμύριο λαϊκοί. Ενώ διατηρεί πολλές από τις συριακές υψηλές λειτουργικές πρακτικές, η Μαλανκάρα Μαρ Θωμά Συριακή Εκκλησία είναι Μεταρρυθμισμένη στη θεολογία και τις δογματικές της θέσεις. Η εκκλησία χρησιμοποιεί μια μεταρρυθμισμένη εκδοχή της Λειτουργίας του Αγίου Ιακώβου, με πολλά μέρη στη τοπική καθομιλουμένη. Η Μαλανκάρα Μαρ Θωμά Συριακή Εκκλησία βρίσκεται σε πλήρη κοινωνία με την Αγγλικανική Κοινωνία και διατηρεί φιλικές σχέσεις με πολλές άλλες εκκλησίες.

### Λουθηρανοί
Ο Ανατολικός Λουθηρανισμός αναφέρεται σε λουθηρανικές εκκλησίες, όπως εκείνες της Ουκρανίας και της Σλοβενίας, που χρησιμοποιούν μια μορφή του Βυζαντινού Τυπικού ως λειτουργία τους. Είναι μοναδικός στο ότι βασίζεται στο ανατολικό χριστιανικό τυπικό που χρησιμοποιεί η Ορθόδοξη Εκκλησία, ενώ ενσωματώνει θεολογία από τη Θεία Λειτουργία που περιέχεται στη *Formula Missae*, τα βασικά κείμενα για τις λουθηρανικές λειτουργίες στη Δύση.

#### Λεσταδιανισμός
Στα βόρεια της Σκανδιναβικής χερσονήσου βρίσκονται οι Σάμι, μερικοί από τους οποίους ασκούν μια μορφή Λουθηρανισμού που ονομάζεται Αποστολικός Λουθηρανισμός ή Λεσταδιανισμός λόγω των προσπαθειών του Λαρς Λέβι Λεστάντιους. Ωστόσο, άλλοι είναι Ορθόδοξοι στο θρήσκευμα. Μερικοί Αποστολικοί Λουθηρανοί θεωρούν το κίνημά τους ως μέρος μιας αδιάκοπης γραμμής που προέρχεται από τους Αποστόλους. Στη Ρωσία, οι Λεσταδιανοί λουθηρανικής καταγωγής συνεργάζονται με την Εκκλησία της Ινγκρίας, αλλά επειδή ο Λεσταδιανισμός είναι ένα διαθρησκευτικό κίνημα, μερικοί είναι Ανατολικοί Ορθόδοξοι. Οι Ανατολικοί Ορθόδοξοι Λεσταδιανοί είναι γνωστοί ως Ουσκοβάιζετ.

#### Ουκρανική Λουθηρανική Εκκλησία
Η Ουκρανική Λουθηρανική Εκκλησία, πρώην γνωστή ως Ουκρανική Ευαγγελική Εκκλησία της Ομολογία της Αυγούστας, είναι μια Λουθηρανική Εκκλησία που χρησιμοποιεί το Βυζαντινό Τυπικό με έδρα την Ουκρανία. Η ανατολική αυτή χριστιανική ομολογία αποτελείται από 25 ενορίες εντός της Ουκρανίας, εξυπηρετώντας πάνω από 2.500 μέλη, και λειτουργεί το Θεολογικό Σεμινάριο Ουκρανικής Λουθηρανικής Εκκλησίας της Αγίας Σοφίας στο Τερνόπιλ της Δυτικής Ουκρανίας. Η ULC είναι μέλος της Ομολογιακής Ευαγγελικής Λουθηρανικής Διάσκεψης (CELC), μιας παγκόσμιας οργάνωσης ομολογιακών λουθηρανικών εκκλησιών με τις ίδιες δογματικές πεποιθήσεις.

### Μεταρρυθμισμένες και Πρεσβυτεριανές

#### Ασσυριακή Ευαγγελική Εκκλησία
Η Ασσυριακή Ευαγγελική Εκκλησία είναι μια εκκλησία της Μέσης Ανατολής που απέκτησε εκκλησιαστική ανεξαρτησία από την Πρεσβυτεριανή ιεραποστολή στο Ιράν, το 1870. Τα μέλη της αποτελούνται κυρίως από Ασσύριους, ομιλητές της ανατολικής αραμαϊκής γλώσσας, οι οποίοι ανήκαν αρχικά στην Ασσυριακή Εκκλησία της Ανατολής και τους κλάδους της ή στη Συριακή Ορθόδοξη Εκκλησία. Όπως και άλλοι Ασσύριοι Χριστιανοί, είναι μερικές φορές στόχοι διωγμών από εχθρικές κυβερνήσεις και γείτονες.

#### Αρμενική Ευαγγελική Εκκλησία
Η Αρμενική Ευαγγελική Εκκλησία είναι προϊόν ενός μεταρρυθμιστικού κινήματος εντός της Αρμενικής Αποστολικής Εκκλησίας. Οι μεταρρυθμιστές επηρεάστηκαν από τους ιεραποστόλους της Αμερικανικής Επιτροπής Εξωτερικών Ιεραποστολών (American Board of Comissioners for Foreign Missions), οι οποίοι έφθασαν στην Μικρά Ασία στις αρχές του 19ου αιώνα και δημοσίευσαν μεταφρασμένες Βίβλους για τους τουρκόφωνους Αρμένιους.

Οι μεταρρυθμιστές καθοδηγούνταν από τον Κρικόρ Πεσντιμαλτζιάν, έναν από τους κορυφαίους διανοούμενους της εποχής. Ο Πεσντιμαλτζιάν ήταν διευθυντής σχολής εκπαίδευσης για τον κλήρο της Αρμενικής Αποστολικής Εκκλησίας. Η σχολή βρισκόταν υπό την αιγίδα του Αρμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Από αυτή τη σχολή αναδύθηκε μια αδελφότητα που ονομαζόταν «Πιετιστική Ένωση», της οποίας τα μέλη εστίαζαν άμεσα στη Βίβλο και οργάνωναν συναντήσεις μελέτης της. Άρχισαν να θέτουν ερωτήματα για όσα θεωρούσαν συγκρούσεις μεταξύ των βιβλικών αληθειών και των παραδοσιακών πρακτικών της Αρμενικής Αποστολικής Εκκλησίας. Η ένωση επίσης προωθούσε τον Πιετισμό, τον οποίο θεωρούσαν ότι η εκκλησία τους δεν διέθετε.

Η ηγεσία της Αρμενικής Αποστολικής Εκκλησίας υπό τον Πατριάρχη Ματθαίο Τσοχατζιάν ήταν αντίθετη σε κάθε μεταρρύθμιση και αφόρισε τους μεταρρυθμιστές. Αυτή η διάσπαση οδήγησε στη δημιουργία της Αρμενικής Ευαγγελικής Εκκλησίας την 1η Ιουλίου 1846 στην Κωνσταντινούπολη. Μέχρι το 1850, η νέα εκκλησία έλαβε την επίσημη αναγνώριση της Οθωμανικής κυβέρνησης. Αργότερα, ωστόσο, οι Αρμένιοι εκδιώχθηκαν από την Οθωμανική Τουρκία λόγω της Αρμενικής Γενοκτονίας. Οι Αρμενικές Ευαγγελικές ενορίες στη Μέση Ανατολή οργανώνονται σήμερα ως η Ένωση των Αρμενικών Ευαγγελικών Εκκλησιών στην Εγγύς Ανατολή.

## Παραπομπές

Κατηγορία:Ανατολικός Χριστιανισμός