Λεμόνι

Το **λεμόνι** είναι ο καρπός του υβριδικού δέντρου λεμονιά (επιστ. ***Κιτρέα η λεμονέα***, ***Citrus × limon***) και ανήκει στην οικογένεια των ρουτιδών (Rutaceae) (= εσπεριδοειδών (Hesperidaceae)). Ο καρπός αυτός χρησιμοποιείται κυρίως για τον χυμό του, παρόλο που χρησιμοποιούνται επίσης το πιο σαρκώδες μέρος του καρπού και ο φλοιός του, ιδιαίτερα στη μαγειρική. Ο χυμός του λεμονιού περιέχει περίπου 5% κιτρικό οξύ, το οποίο δίνει στα λεμόνια τη χαρακτηριστική ξινή τους γεύση και pH από 2 μέχρι 3. Αυτή η οξύτητα καθιστά το λεμόνι φθηνό και εύκολα διαθέσιμο υλικό για χρήση σε εκπαιδευτικά πειράματα χημείας.

## Περιγραφή
[μικρογραφία|Λεμονιά στο [Άργος.]]
Η λεμονιά μπορεί να μεγαλώσει μέχρι 6 μέτρα σε ύψος (20 πόδια), αλλά συνήθως είναι πιο κοντή. Τα κλαδιά του δέντρου έχουν αγκάθια και σχηματίζουν ανοιχτό στέμμα. Τα φύλλα είναι πράσινα, λαμπερά και έχουν ελλειψοειδές σχήμα. Τα άνθη είναι λευκά εξωτερικά με το εσωτερικό τους να κλίνει προς το μωβ. Στη λεμονιά, τόσο ο καρπός όσο και τα άνθη υπάρχουν ταυτόχρονα. Τα λεμόνια έχουν σχήμα ωοειδές με τις άκρες τους μυτερές. Όταν είναι ώριμα έχουν χρώμα έντονο κίτρινο.

Υπάρχουν διάφορες ποικιλίες λεμονιών, όπως τα Εύρηκα, Λισαβόνας και Μέγερ.

## Καλλιέργεια
Οι λεμονιές φυτρώνουν σε τροπικά και εύκρατα κλίματα και δεν αντέχουν πολύ χαμηλές θερμοκρασίες. Προτιμούν τη θερμοκρασία μεταξύ 15–30&nbsp;°C (60–85&nbsp;°F) και χρειάζονται πολλή ηλιοφάνεια. Αναπτύσσονται καλά σε γόνιμο, ξηρό χώμα. Οι λεμονιές χρειάζονται πολύ νερό, αλλά και να στεγνώνουν μεταξύ των ποτισμάτων.

Χώρες που παράγουν πολλά λεμόνια είναι η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιταλία και άλλες μεσογειακές χώρες, η Αργεντινή, η Ινδία, η Βραζιλία και οι ΗΠΑ. Μπορούν να φυτευτούν ως φυτά κήπου ή και σε γλάστρα αν κλαδεύονται για να παραμείνουν μικρές.

## Ιστορία
[μικρογραφία|δεξιά|[Ουιλιάμ-Αντόλφ Μπουγκερώ *Κορίτσι με λεμόνια*]]
μικρογραφία|αριστερά|220px|Λεμόνια
Το λεμόνι είναι καλλιεργημένο υβρίδιο που προέρχεται από άγριες ποικιλίες όπως το κίτρο και το μανταρίνι. Είναι άγνωστο πού και πότε έγινε αυτή η διασταύρωση. Ο κίτρος, προφανώς ο καρπός στον οποίο αναφέρεται ο Πλίνιος στη *Φυσική ιστορία* (XII, vii.15) ως το *malum medicum* — τον "ιατρικό καρπό" — είναι, κατά τα φαινόμενα, το πρώτο εσπεριδοειδές που ήταν γνωστό στη Μεσόγειο. Απεικονίσεις εσπεριδοειδών δέντρων υπάρχουν σε ρωμαϊκά μωσαϊκά στη Βόρεια Αφρική, αλλά η πρώτη σαφής περιγραφή του λεμονιού συναντάται στις αρχές του 10ου αιώνα, σε πραγματεία περί γεωργίας του Άραβα Κούστους Αλ-Ρούμι. Περί τα τέλη του 12ου αιώνα, ο Ιμπν Τζαμί, προσωπικός γιατρός του μεγάλου μουσουλμάνου ηγέτη Σαλαντίν, έγραψε πραγματεία περί του λεμονιού. Πιστεύεται ότι οι πρώτες λεμονιές καλλιεργήθηκαν στο οροπέδιο Ντέκαν στην κεντρική Ινδία.

Η ονομασία *"λεμόνι"* προέρχεται από την περσική λέξη (لیمو *Limu*), η οποία είναι συγγενική με τη σανσκριτική λέξη *nimbuka*. Λεμονιές καλλιεργήθηκαν στη Γένοβα στα μέσα του 15ου αιώνα και εμφανίστηκαν στις Αζόρες το 1494. Πρόσφατες έρευνες έχουν επισημάνει λεμόνια στα ερείπια της Πομπηίας. Τα λεμόνια χρησιμοποιήθηκαν παλιά από το Βρετανικό Βασιλικό Ναυτικό για την καταπολέμηση του σκορβούτου, καθώς παρείχαν μεγάλη ποσότητα βιταμίνης C.

## Στη μαγειρική
Τα λεμόνια σερβίρονται συχνά ως λεμονάδα ή ως διακόσμηση σε ποτά όπως το παγωμένο τσάι ή αεριούχα αναψυκτικά, με μια φέτα είτε μέσα στο ποτήρι είτε στηριγμένη στο χείλος. Χρησιμοποιούνται στην παρασκευή του ιταλικού λικέρ *[[λιμοντσέλο]]*. Ένα κομματάκι λεμόνι προστίθεται επίσης συχνά στο νερό για να δώσει λίγη γεύση.

Ο χυμός λεμονιού χρησιμοποιείται πολύ σε φαγητά με ψάρι. Επιπλέον, χρησιμοποιείται πολύ, μαζί με άλλα υλικά, για μαρινάρισμα κρέατος πριν από το μαγείρεμα.

Μερικοί άνθρωποι τρώνε το λεμόνι ως φρούτο, όμως σε αυτή την περίπτωση πρέπει να καταναλώνεται αμέσως μετά νερό για να ξεπλένονται τα δόντια από το κιτρικό οξύ και τη ζάχαρη, τα οποία μπορούν να προκαλέσουν τερηδόνα και άλλες οδοντικές ασθένειες. Τα λεμόνια γίνονται επίσης μαρμελάδα (εσπεριδοειδών), είτε μόνα τους είτε σε συνδυασμό με πορτοκάλια.

100 χιλιοστόλιτρα λεμονοχυμού περιέχουν περίπου 50 χιλιοστόγραμμα βιταμίνης C και 5 γραμμάρια κιτρικού οξέος.

## Στον πολιτισμό και τη λαϊκή κουλτούρα

### Εικαστικές τέχνες

* Τα λεμόνια εμφανίζονται σε διάφορες εκφάνσεις του πολιτισμού και στη λαϊκή κουλτούρα.
* Μια τοιχογραφία στον τάφο της Ναχτ από τον 15ο αι. π.Χ. στην Αίγυπτο απεικονίζει μια γυναίκα σε ένα πανηγύρι να κρατά ένα λεμόνι.
* Τον 17ο αι., η Τζοβάνα Γκαρτσόνι ζωγράφισε μια νεκρή φύση από φρουριέρα με εσπεριδοειδή  που εξακολουθούσαν να είναι κολλημένοι σε φυλλώδη ανθισμένα κλαδιά, με μια σφήκα σε έναν από τους καρπούς.
* Ο ιμπρεσιονιστής Εντουάρ Μανέ ζωγράφισε ένα λεμόνι σε ένα μεταλλικό πιάτο.
* Στη σύγχρονη τέχνη, ο Άρσιλ Γκόρκι φιλοτέχνησε το έργο *Νεκρή φύση με λεμόνια* τη δεκαετία του 1930.

### Λογοτεχνία

* Στο μυθιστόρημα *Τα μελένια λεμόνια - Η διαθήκη των γκαβλωμένων ανθρώπων* (2007) του Θανάση Τριαρίδη η ανθρώπινη ορμή συνδιαλέγεται με το σκότος των θρησκειών, τις θηριωδίες και τα εγκλήματα του ανθρώπινου γένους.

### Μουσική
Τραγούδια που μιλούν για λεμόνια:

* "Λεμονάκι", δημοτικό τραγούδι σε ρυθμό καλαματιανό με προέλευση από την Αττική.
* "Λεμόνι στην πορτοκαλιά" σε στίχους Μανώλη Ρασούλη και μουσική Βάσως Αλαγιάννη, τραγούδι του Νίκου Παπάζογλου από τον δίσκο του *Χαράτσι* (1984).
* "Τσάι με λεμόνι" του Χρήστου Περτσινίδη, τραγούδι του Δάκη από τον ομώνυμο δίσκο του (1992).

### Κινηματογράφος

* Η ισραηλινή σειρά σεξοκωμωδιών *Γρανίτα από λεμόνι* (εβραϊκά: *Eskimo Limon*) έκανε θραύση στην εποχή της, από το 1978, με την πρώτη ταινία της σειράς, προβλήθηκε μεταγλωττισμένη γνωρίζοντας παγκόσμια επιτυχία, ήταν υποψήγια για Χρυσή Σφαίρα καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας το 1979 και θεωρείται πλέον καλτ.

### Λαογραφία

* Στην Ινδία, ένα λεμόνι μπορεί να μεταφέρεται τελετουργικά γύρω από ένα άτομο με την πεποίθηση ότι απωθεί τις αρνητικές ενέργειες. Είναι κοινή πρακτική οι ινδουιστές ιδιοκτήτες ενός νέου αυτοκινήτου να οδηγούν έχοντας τοποθετήσει τέσσερα λεμόνια, ένα κάτω από κάθε τροχό, συνθλίβοντάς τα κατά την πρώτη τους οδήγηση. Αυτό πιστεύεται ότι προστατεύει τον οδηγό από ατυχήματα. Οι ινδουιστικές θεότητες απεικονίζονται ενίοτε με λεμόνια, αντιπροσωπεύοντας τον πλούτο ή την αφθονία.

## Φωτογραφίες

Αρχείο:Lemon 06478.jpg|Λεμόνι σε πιάτο
Αρχείο:Citrus blossoms covered in dew.jpg|Ανθοί λεμονιάς
Αρχείο:P1030323.JPG|Καρπός και ανθός λεμονιάς
Αρχείο:Lemon, DSCF2712.jpg|Λεμόνια
Αρχείο:Lemon02.jpg|Λεμόνια
Αρχείο:Interdonato lemon - Enterdonat limon 06.jpg|Λεμόνια στο δέντρο
Αρχείο:Édouard Manet - Le citron.jpg|*Το λεμόνι* (1880) Εντουάρ Μανέ


## Δείτε επίσης
* Εσπεριδοειδή
* Κίτρος
* Κίτρο
* Λάιμ
* Λεμονάδα
* Μοσχολέμονο
* Πορτοκάλι

## Παραπομπές

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* (Purdue University) Morton, Julia F. 1987. "Lemon". pp. 160–168, in *Fruits of warm climates*. (Julia F. Morton, Miami)
* Andrew M. Watson, 1983. *Agricultural Innovation in the Early Islamic World: The Diffusion of Crops and Farming Techniques, 700-1100*. (Cambridge: Cambridge University Press) pp 42-50

Κατηγορία:Φρούτα
Κατηγορία:Κίτρος
Κατηγορία:Υβριδικά φυτά
Κατηγορία:Αιθέρια έλαια
Κατηγορία:Οπωροφόρα δέντρα