Δεσπότης της Ηπείρου (τίτλος)

Ο **Δεσπότης της Ηπείρου** ήταν ο κυβερνήτης στο Δεσποτάτο της Ηπείρου, σε ένα από τα Σταυροφορικά κράτη που προήλθαν μετά την Δ΄ Σταυροφορία. Τα ονόματα *"Δεσποτάτο της Ηπείρου"* και ο τίτλος *"Δεσπότης της Ηπείρου"* χρησιμοποιήθηκαν για να προσδιορίσουν τους ίδιους τους Δεσπότες. Ο τίτλος του Δεσπότη στην Βυζαντινή αυτοκρατορία ήταν ένας ηγεμονικός τίτλος που δεν προσδιόριζε την εξουσία σε μια συγκεκριμένη περιοχή αλλά την ιεραρχική θέση του στην Βυζαντινή κυριαρχία. Σε πολλές περιοχές ο κυβερνήτης που ανήκε σε ξένη δυναστεία κατείχε τον τίτλο του Δεσπότη αλλά ειδικά στην Ήπειρο ο τοπικός πληθυσμός τους είδε με δυσπιστία. Σε άλλες εκδόσεις εμφανίστηκαν οι τίτλοι *"Δεσπότης της Άρτας"* και *"Δεσπότης των Ιωαννίνων"* που ήταν οι δύο μεγαλύτερες πόλεις στην περιοχή, μερικοί ιστορικοί χρησιμοποίησαν τους τίτλους *"Δεσπότης της Ρώμης"* ή *"Δεσπότης των Ρωμαίων"*. Ο τελευταίος Δεσπότης της Ηπείρου Λεονάρδος Γ΄ Τόκκος (1448-1479) εξορίστηκε όταν το Δεσποτάτο του κατακτήθηκε από την Οθωμανική αυτοκρατορία. Οι απόγονοι του εξακολουθούσαν να διεκδικούν τον τίτλο του Δεσπότη μέχρι την εποχή που ο Αντώνιος Τόκκος τον εγκατέλειψε για να διεκδικήσει τον τίτλο του πρίγκηπα της Αχαίας (1642). Στα τελευταία χρόνια της Βυζαντινής αυτοκρατορίας ο τίτλος του *"Δεσπότη"* χρησιμοποιήθηκε για να προσδιορίσει κάποιον αυτοκρατορικό τίτλο και δεν συνδέθηκε με τα εδάφη στα οποία κυβερνούσε.

## Ο τίτλος

Ο τίτλος *"Δεσπότης της Ηπείρου"* σε σχέση με τους κυβερνήτες στο *"Δεσποτάτο της Ηπείρου"* ήταν στην πραγματικότητα ανακριβής. Ο τίτλος σχετίστηκε μόνο με τις περιοχές στις οποίες οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες έδιναν στα μέλη της οικογένειας τους δώρα για να τα κυβερνήσουν σαν ανεξάρτητοι ηγεμόνες. Ο ιδρυτής του Δεσποτάτου της Ηπείρου Μιχαήλ Α΄ Κομνηνός Δούκας δεν χρησιμοποίησε ποτέ τον τίτλο ούτε ο διάδοχος του Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας παρά το γεγονός ότι στέφτηκε αυτοκράτορας της Θεσσαλονίκης (1225). Ο πρώτος κυβερνήτης της Ηπείρου που κατείχε τον τίτλο του Δεσπότη ήταν την δεκαετία του 1230 ο Μιχαήλ Β΄ Κομνηνός Δούκας από τον θείο του Μανουήλ σαν ένδειξη υποταγής στον Αυτοκράτορα της Νίκαιας Ιωάννη Βατάτζη. Τον τίτλο του Δεσπότη της Ηπείρου ασπάστηκε και η Ιταλική Οικογένεια Ορσίνι που διαδέχθηκε στην ηγεσία του Δεσποτάτου την Ελληνική δυναστεία των Κομνηνών Δουκών κλάδου της Οικογένειας των Αγγέλων. Οι Ορσίνι διεκδίκησαν τον τίτλο του *"Δεσπότη της Ρωμανίας"* αφού η Ήπειρος ανήκε στην Ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Ο Θωμάς Β΄ Πρελιούμποβιτς που πήρε τον τίτλο από τον προηγούμενο κυβερνήτη Συμεών Ούρεση Παλαιολόγο ανακήρυξε τον εαυτό του *"Δεσπότη των Ιωαννίνων"* σαν ένδειξη ότι κυβερνάει ολόκληρη την Ήπειρο. Με την κατάληψη των Ιωαννίνων (1411) ο Κάρολος Α΄ Τόκκος κληρονόμησε τον τίτλο του Δεσπότη με τον ίδιο τρόπο που τον κατείχαν οι Οικογένειες Κομνηνού Δούκα, Ορσίνι και ο Θωμάς Β΄ Πρελιούμποβιτς. Οι κάτοικοι του έδωσαν συμβουλή να πάει στην Κωνσταντινούπολη, ο Κάρολος Τόκκος έστειλε τον αδελφό του Λεονάρδο στον οποίο ο αυτοκράτορας Μανουήλ Β´ Παλαιολόγος αναγνώρισε τον τίτλο του Δεσπότη.

Ο τίτλος του Δεσπότη της Ηπείρου ήταν στην πραγματικότητα εξουσία σε ολόκληρη την Ήπειρο όχι μόνο στα Ιωάννινα, ολοκληρώθηκε με την κατάληψη της Άρτας που κατείχε η Οικογένεια Σπάτα (1416). Ο Βυζαντινός αυτοκράτορας παραχωρούσε τον τίτλο σαν ένδειξη αδυναμίας ότι δεν μπορούσε να ασκήσει την εξουσία στις παραμεθόριες περιοχές, την κατείχε πάντα ο αντίστοιχος Δεσπότης. Ο Κάρολος Α΄ Τόκκο αντικατέστησε τον τίτλο σε *"Δεσπότης των Ρωμαίων"* (1418) τον οποίο κατείχαν τα προηγούμενα μέλη της Οικογένειας Ορσίνι. Τον ίδιο τίτλο χρησιμοποίησε ο Κεντυρίων Β΄ Ζαχαρίας στο Πριγκιπάτο της Αχαΐας, ο Κάρολος τον αντέγραψε (1418) σαν σφετερισμό του τίτλου του Κεντυρίων που είχε την ίδια χρονιά λεηλατηθεί από τους Βυζαντινούς. Οι πηγές της Ηπείρου γράφουν ότι επιβεβαίωσε τον τίτλο ο αυτοκράτορας Μανουήλ Β΄ αλλά οι Βυζαντινές δεν το αναφέρουν πουθενά. Τα έγγραφα από τα Ιωάννινα και την Άρτα τον καταγράφουν ως *"Λόρδος Κάρολος, με την χάρη του Θεού Δεσπότης της Ρωμανίας"*. Η κατοχή του τίτλου χωρίς την έγκριση του αυτοκράτορα ήταν επικίνδυνη για τους Βυζαντινούς επειδή θεωρούσαν την Ήπειρο τμήμα της αυτοκρατορίας τους. Ο διάδοχος του Καρόλου Α΄ Κάρολος Β΄ Τόκκος μετέτρεψε τον τίτλο σε *"Δεσπότης της Άρτας"* που συσχετιζόταν με την παλιά πρωτεύουσα του Δεσποτάτου της Ηπείρου. Οι Βυζαντινοί έβλεπαν με την ίδια καχυποψία τον τίτλο αυτόν επειδή συσχετιζόταν με κατοχή της περιοχής χωρίς υποταγή στον αυτοκράτορα. Ο διάδοχος του Καρόλου Β΄ Λεονάρδος Γ΄ Τόκκος χρησιμοποίησε επίσης τον ίδιο τίτλο. Τα μετέπειτα μέλη της Οικογένειας Τόκκο διεκδικούσαν τους τίτλους *"Δεσπότης της Ρωμανίας"* και *"Δεσπότης της Άρτας"*, σε κείμενο της Οικογένειας Τόκκο (1697) καταγράφονται σαν διεκδικητές του τίτλου *"Δεσπότης της Ρωμανίας και της Άρτας"*.

## Παραπομπές



## Πηγές

*Fine, John Van Antwerp (1994) [1987]. The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest. Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Press. 
*Gizzi, Andrea Giuseppe (1697). Lo scettro del despota o vero Del titolo. Nella stamperia di Giacomo Raillard.
*Kazhdan, Alexander, ed. (1991). The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford and New York: Oxford University Press. 
*Miller, William (1908). The Latins in the Levant: A History of Frankish Greece (1204–1566). London: John Murray. 
*Miller, William (1921). "Balkan Exiles in Rome". Essays on the Latin Orient. Cambridge: Cambridge University Press.
*Nicol, Donald M. (1968). The Byzantine family of Kantakouzenos (Cantacuzenus) ca. 1100-1460: A Genealogical and Prosopographical Study. Dumbarton Oaks studies 11. Washington, DC: Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies. 
*Nicol, Donald M. (1984). The Despotate of Epiros, 1267-1479: A Contribution to the History of Greece in the Middle Ages. Cambridge University Press. 
*Nicol, Donald M. (1992). The Immortal Emperor: The Life and Legend of Constantine Palaiologos, Last Emperor of the Romans. Cambridge: Cambridge University Press. 
*Shamà, Davide (2013). "I di Tocco, Sovrani dell'Epiro e di Leucade: Studio storico-genealogico". Notiziario dell'Associazione Nobiliare Regionale Veneta (in Italian).
*Soustal, Peter; Koder, Johannes (1981). Tabula Imperii Byzantini, Band 3: Nikopolis und Kephallēnia (in German). Vienna: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. 
*Stiernon, Lucien (1959). "Les origines du despotat d'Épire. À propos d'un livre récent". Revue des études byzantines (in French). 17: 90–126.
*Talbot, Alice-Mary (2004). "Revival and Decline: Voices from the Byzantine Capital". In Evans, Helen C. (ed.). Byzantium: Faith and Power (1261-1557). Metropolitan Museum of Art. 
*Zečević, Nada (2014) [1968]. The Tocco of the Greek Realm: Nobility, Power and Migration in Latin Greece (14th – 15th Centuries). Makart.

Κατηγορία:Κατάλογοι μοναρχών
Κατηγορία:Δεσπότες της Ηπείρου