Ευρασιατική καφέ αρκούδα

μικρογραφία|Νεαρό ενήλικο θηλυκό.
μικρογραφία|Μικρό αρκουδάκι, 14 μηνών.
[μικρογραφία|Διασπορά της ''Ursus arctos'' ([Ευρώπη).]]
[μικρογραφία|Ευρασιατική καφέ αρκούδα σε μια [λιμνούλα.]]
Η **ευρασιατική καφέ αρκούδα** (*ursus arctos arctos*) είναι ένα από τα πιο κοινά υποείδη της καφέ αρκούδας και βρίσκεται σε μεγάλο μέρος της Ευρασίας. Ονομάζεται επίσης **ευρωπαϊκή καφέ αρκούδα**, **κοινή καφέ αρκούδα** ή **κοινή αρκούδα**. Η γενετική ποικιλομορφία των σημερινών καφέ αρκούδων (*Ursus arctos*) έχει μελετηθεί εκτενώς και φαίνεται να είναι γεωγραφικά διαρθρωμένη σε πέντε κύριες κλάδους με βάση την ανάλυση του μιτοχονδριακού DNA.

## Περιγραφή
Η ευρασιατική καφέ αρκούδα έχει καφέ τρίχωμα, το οποίο κυμαίνεται από κιτρινωπό-καφέ έως σκούρο καφέ, κόκκινο-καστανό και σχεδόν μαύρο σε ορισμένες περιπτώσεις. Έχει επίσης καταγραφεί αλμπινισμός. Το τρίχωμα είναι πυκνό σε διάφορους βαθμούς και οι τρίχες μπορούν να μεγαλώσουν μέχρι 10 εκατοστά. Το κεφάλι είναι συνήθως αρκετά στρογγυλό και έχει σχετικά μικρά στρογγυλεμένα αυτιά, ένα ευρύ κρανίο και ένα στόμα με 42 δόντια, συμπεριλαμβανομένων των αρπακτικών δοντιών. Έχει ισχυρή δομή οστών και μεγάλα πόδια που είναι εξοπλισμένα με νύχια που μπορούν να μεγαλώσουν μέχρι 10 εκατοστά. Το βάρος ποικίλλει ανάλογα με το περιβάλλον και την εποχή του έτους. Ένα πλήρως ώριμο αρσενικό ζυγίζει κατά μέσο όρο μεταξύ 350 και 500 κιλών και φτάνει σε μέγιστο βάρος 650 κιλών και μήκος σχεδόν 2,5 μέτρα. Τα θηλυκά κυμαίνονται συνήθως μεταξύ 150 και 300 κιλών και φτάνουν σε μέγιστο βάρος 450 κιλών. Έχουν διάρκεια ζωής 20 έως 30 ετών στη φύση.

## Ιστορία
Οι ευρασιατικές καφέ αρκούδες χρησιμοποιήθηκαν στην Αρχαία Ρώμη για να πολεμούν σε αρένες. Οι ισχυρότερες αρκούδες προέρχονταν από την Καληδονία και τη Δαλματία.

Στην αρχαιότητα, η ευρασιατική καφέ αρκούδα ήταν σε μεγάλο βαθμό σαρκοβόρα, με το 80% της διατροφής της να αποτελείται από ζωική ύλη. Ωστόσο, καθώς το περιβάλλον της μειώθηκε όλο και περισσότερο, το μερίδιο του κρέατος στη διατροφή της μειώθηκε μέχρι το τέλος του Μεσαίωνα, όπου το κρέας αποτελούσε μόνο το 40% της διατροφικής πρόσληψης της. Σήμερα, το κρέας αποτελεί λίγο περισσότερο από το 10-15% της διατροφής της. Όποτε είναι δυνατόν, η καφέ αρκούδα θα τρώει πρόβατα.

Σε αντίθεση με τη Βόρεια Αμερική, όπου κατά μέσο όρο δύο άνθρωποι το χρόνο σκοτώνονται από αρκούδες, η Σκανδιναβία έχει αρχεία μόνο τριών θανατηφόρων επιθέσεων αρκούδας κατά το περασμένο αιώνα. Ωστόσο, στα τέλη του 2019, οι καφέ αρκούδες σκότωσαν τρεις άνδρες στη Ρουμανία σε λίγο περισσότερο από ένα μήνα.

## Προέλευση των ειδών
Τα παλαιότερα απολιθώματα προέρχονται από το Τσουκουντιάν, στην Κίνα, και χρονολογούνται περίπου 500.000 χρόνια πριν. Είναι γνωστό από μελέτες μιτοχονδριακού DNA ότι κατά τη διάρκεια της Πλειστόκαινου εποχής των παγετώνων έκανε πολύ κρύο για να επιβιώσει η καφέ αρκούδα στην Ευρώπη, εκτός από τρία μέρη: τη Ρωσία, την Ισπανία και τα Βαλκάνια. Ωστόσο, μια νεότερη μελέτη διαπίστωσε ότι οι καφέ αρκούδες ήταν παρούσες στη Γαλλία και το Βέλγιο κατά τη διάρκεια του Ύστερου Μέγιστου Παγετώνα, δείχνοντας ότι δεν ήταν τόσο περιορισμένες στα νότια καταφύγια όσο νομίζονταν προηγουμένως.

Η σύγχρονη έρευνα έχει καταστήσει δυνατή την παρακολούθηση της προέλευσης των υποειδών. Το είδος στο οποίο ανήκει εξελίχθηκε πριν από περισσότερα από 500.000 χρόνια, και οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι η ευρασιατική καφέ αρκούδα διαχωρίστηκε πριν από περίπου 850.000 χρόνια, με ένα κλάδο να έχει ως βάση τη Δυτική Ευρώπη και το άλλο κλάδο τη Ρωσία, την Ανατολική Ευρώπη και την Ασία. Μέσω της έρευνας του μιτοχονδριακού DNA (mtDNA), οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι η ευρωπαϊκή οικογένεια έχει χωριστεί σε δύο κλάδους - μία στην Ιβηρική Χερσόνησο και τα Βαλκάνια και την άλλη στη Ρωσία.

Υπάρχει ένας πληθυσμός στη Σκανδιναβία που περιλαμβάνει αρκούδες των δυτικών και ανατολικών γενεών. Αναλύοντας το mtDNA του νότιου πληθυσμού, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι πιθανότατα προέρχονται από πληθυσμούς των Πυρηναίων στη Νότια Γαλλία και την Ισπανία και των Κανταβρικών Όρεων (Ισπανία). Οι αρκούδες από αυτούς τους πληθυσμούς εξαπλώθηκαν στη νότια Σκανδιναβία μετά την τελευταία εποχή των παγετώνων. Οι πληθυσμοί των βόρειων αρκούδων προέρχονται από τον φινλανδο-ρωσικό πληθυσμό. Πιθανότατα οι πρόγονοί τους επέζησαν από την εποχή  των παγετώνων στις ελεύθερες περιοχές δυτικά των Ουράλιων Όρεων, και στη συνέχεια εξαπλώθηκαν στη Βόρεια Ευρώπη.

## Κατανομή
Οι καφέ αρκούδες κάποτε μπορούσαν να βρεθούν σε μεγάλο μέρος της Ευρασίας, σε σύγκριση με την πιο περιορισμένη περιοχή που κατανέμονται σήμερα. Οι γενικοί οικότοποι περιλάμβαναν περιοχές όπως λιβάδια και υγρότοποι.

Παρόλο που περιλαμβάνεται από τον κόκκινο κατάλογο της IUCN του 2006 στην κατηγορία «Ελάχιστης Ανησυχίας» (που αναφέρεται στο παγκόσμιο είδος, όχι στην ευρασιατική καφέ αρκούδα ειδικά), οι τοπικοί πληθυσμοί, ειδικά εκείνοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση, γίνονται όλο και πιο σπάνιοι. Όπως προσθέτει η ίδια η Διεθνής Ένωση Προστασίας της Φύσης (IUCN): «Το Ελάχιστης Ανησυχίας δεν σημαίνει πάντα ότι τα είδη δεν βρίσκονται σε κίνδυνο. Υπάρχουν φθίνοντα είδη που αξιολογούνται ως Ελάχιστης Ανησυχίας».

Η καφέ αρκούδα έχει εξαφανιστεί εδώ και καιρό από τα Βρετανικά Νησιά (τουλάχιστον 1.500 χρόνια πριν, πιθανώς και 3.000 χρόνια πριν), τη Δανία (περίπου 6.500 χρόνια πριν), την Ολλανδία (περίπου 1.000 χρόνια πριν, αν και αργότερα μεμονωμένα άτομα σπάνια περιπλανιόνταν από τη Γερμανία), το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο, με πιο πρόσφατους αφανισμούς στη Γερμανία (το έτος 1835, αν και μεμονωμένες αρκούδες που περιπλανιόνταν από την Ιταλία καταγράφηκαν το 2006 και το 2019), την Ελβετία (το 1904, αν και μία μεμονωμένη αρκούδα παρατηρήθηκε το 1923 και από το 2005 υπήρξαν αυξανόμενοι αριθμοί παρατηρήσεων περιπλανώμενων από την Ιταλία) και την Πορτογαλία (το 1843, αν και μία περιπλανώμενη από την Ισπανία καταγράφηκε το 2019).

Παγκοσμίως, ο μεγαλύτερος πληθυσμός βρίσκεται ανατολικά της ορεινής σειράς των Ουραλίων, στα μεγάλα δάση της Σιβηρίας. Οι καφέ αρκούδες βρίσκονται επίσης σε μικρότερο αριθμό σε μέρη της Κεντρικής Ασίας.

Ο μεγαλύτερος πληθυσμός καφέ αρκούδων στην Ευρώπη βρίσκεται στη Ρωσία, όπου έχει ανακάμψει από ένα ιστορικό χαμηλό που προκλήθηκε από το εντατικό κυνήγι. Οι πληθυσμοί της Βαλτοσκανδίας αυξάνονται παρόμοια, αν και σε αργό ρυθμό. Περιλαμβάνουν σχεδόν 3.000 αρκούδες στη Σουηδία, 2.000 στη Φινλανδία, 1.100 στην Εσθονία και περίπου 100 στη Νορβηγία.

Μεγάλα πληθυσμοί μπορούν επίσης να βρεθούν στη Ρουμανία (περίπου 6.000), στη Σλοβενία (περισσότερες από 1.200), στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, στην Κροατία (1.200), στη Σλοβενία (1.100), στη Βόρεια Μακεδονία, στη Βουλγαρία, στην Πολωνία, στην Τουρκία και στη Γεωργία.

Μικροί, αλλά ακόμα σημαντικοί πληθυσμοί μπορούν επίσης να βρεθούν στην Αλβανία, στην Ελλάδα, στη Σερβία και στο Μαυροβούνιο. Το 2005, εκτιμάται ότι υπήρχαν 200 αρκούδες στην Ουκρανία. Αυτοί οι πληθυσμοί αποτελούν μέρος δύο ξεχωριστών μεταπληθυσμών: των Καρπαθίων, με πάνω από 5.000 αρκούδες και των Βαλκανίων, με περίπου 3.000 αρκούδες.

Υπάρχει ένας μικρός αλλά αυξανόμενος πληθυσμός (τουλάχιστον 70 αρκούδες) στα Πυρηναία, στα σύνορα μεταξύ Ισπανίας και Γαλλίας, που κάποτε ήταν στο χείλος της εξαφάνισης, καθώς και δύο υποπληθυσμοί στα Κανταβρικά Όρη στην Ισπανία (που ανέρχονται σε περίπου 250 αρκούδες). Υπάρχουν επίσης πληθυσμοί συνολικού αριθμού περίπου 100 αρκούδων στις περιοχές του Αμπρούτσο, του Νότιου Τιρόλο και του Τρέντο της Ιταλίας. Οι αρκούδες από τις προαναφερθείσες ιταλικές περιοχές περιστασιακά διασχίζουν τα σύνορα προς την Ελβετία, η οποία δεν φιλοξενεί ιθαγενή πληθυσμό από τότε που η τελευταία αρκούδα πυροβολήθηκε και σκοτώθηκε στο Γκραουμπύντεν το 1904.

Εκτός Ευρώπης και Ρωσίας/ΚΑΚ, οι κλάδοι της καφέ αρκούδας υπάρχουν σε μικρούς, απομονωμένους και για το μεγαλύτερο μέρος απειλούμενους πληθυσμούς στο Ιράν, στο Αφγανιστάν, στο Πακιστάν, τμήματα της βορειοδυτικής Ινδίας και της κεντρικής Κίνας, και στο νησί Χοκκάιντο της Ιαπωνίας.

## Πολιτιστικές απεικονίσεις
μικρογραφία|Εικόνα αρκούδας σε ένα χαραγμένο ρωμαϊκό λίθο που βρέθηκε στη Βρετανία.
Οι αρκούδες αυτού του υποείδους εμφανίζονται πολύ συχνά σε παραμύθια χωρών της Ευρώπης, ιδίως τα παραμύθια που συγκέντρωσαν οι Γιάκομπ και Βίλχελμ Γκριμ. Η ευρωπαϊκή καφέ αρκούδα ήταν κάποτε κοινή στη Γερμανία και σε αλπικές περιοχές όπως η Βόρεια Ιταλία, η Ανατολική Γαλλία και το μεγαλύτερο μέρος της Ελβετίας, και έτσι εμφανίζεται σε ιστορίες διαφόρων διαλέκτων της γερμανικής γλώσσας.

Η αρκούδα θεωρείται παραδοσιακά το σύμβολο της ρωσικής (στρατιωτικής και πολιτικής) δύναμης. Είναι επίσης το εθνικό ζώο της Φινλανδίας. Στην Κροατία, μια καφέ αρκούδα απεικονίζεται στον οπισθότυπο του νομίσματος των 5 κούνα Κροατίας, που κόπηκε από το 1993 έως το 2023.

## Δείτε επίσης
* Συριακή καφέ αρκούδα
* Καφέ αρκούδα των Ιμαλαΐων

## Παραπομπές


Κατηγορία:Αρκτίδες
Κατηγορία:Σαρκοφάγα ζώα
Κατηγορία:Θηλαστικά της Ασίας
Κατηγορία:Θηλαστικά της Ευρώπης
Κατηγορία:Θηλαστικά της Μέσης Ανατολής
Κατηγορία:Είδη ελαχίστης ανησυχίας (LC)