Τζο Μαντένια

Ο **Τζόζεφ Άντονι Μαντένια** (, γενν. 13 Νοεμβρίου 1947) είναι Αμερικανός ηθοποιός. Πρωταγωνιστεί στην τηλεοπτική σειρά του CBS *Criminal Minds* από το 2007 ως ειδικός πράκτορας του FBI Ντέβιντ Ρόσι. Έχει ερμηνεύσει τον επαναλαμβανόμενο ρόλο του αρχιμαφιόζου στη σειρά κινουμένων σχεδίων *[[The Simpsons]]*, ξεκινώντας από το επεισόδιο του 1991 "Bart the Murderer", καθώς και στην ταινία *[[The Simpsons: Η Ταινία|The Simpsons]]* (2007).
## Βιογραφία
Ο Μαντένια ξεκίνησε την καριέρα του στη σκηνή το 1969 στην παραγωγή του μιούζικαλ *[[Hair (μιούζικαλ)|Hair]]* στο Σικάγο. Κέρδισε Βραβείο Τόνυ καλύτερυ ηθοποιού σε θεατρικό έργο και βραβείο Τζόζεφ τζέφερσον για την ερμηνεία του στις πρώτες αμερικανικές παρασκάσεις του βραβευμένου με Πούλιτζερ θεατρικού έργου του Ντέιβιντ Μάμετ *Οικόπεδα με θέα*, την πρώτη από τις πολλές συνεργασίες του με τον Μάμετ. Ο Μαντένια σκηνοθέτησε επίσης μια εξαιρετικά επιτυχημένη καλλιτεχνικά παραγωγή του *Lakeboat* του Μάμετ στο Λος Άντζελες. Αργότερα σκηνοθέτησε την κινηματογραφική εκδοχή του *Lakeboat*.

Στον κινηματογράφο και στην τηλεόραση, ο Μαντένια είναι περισσότερο γνωστός για τους ρόλους του σε εμπορικές επιτυχίες όπως *Οι 3 αμίγκος* (1986), *[[Ο Νονός III|Ο νονός III]]* (1990), *Όταν κάποιον αγαπάς* (1995) και *Υπόθεση πολύ προσωπική* (1996). Πρωταγωνίστησε στις τηλεοπτικές σειρές *First Monday* (2002) και *Η δύναμη του πεπρωμένου* (2003–2005). Έχει κερδίσει υποψηφιότητες για βραβεία Emmy για τους ρόλους του σε τρεις διαφορετικές μίνι σειρές: *The Last Don* (1997), *The Rat Pack* (1998) και *The Starter Wife* (2007). Έχει επίσης κάνει την εκτελεστική παραγωγή για διάφορες ταινίες και τηλεοταινίες, όπως *Corduroy* (1984), *Hoods* (1998) και *Lakeboat* (2000), τις οποίες επίσης σκηνοθέτησε. Επιπλέον, έπαιξε τον φανταστικό ντετέκτιβ Σπένσερ του Ρόμπερτ Μπ. Πάρκερ σε τρεις ταινίες για τηλεόραση μεταξύ 1999 και 2001, και έχει αφηγηθεί μια σειρά από αναγνώσεις ακουστικών βιβλίων του Σπένσερ.

## Τα πρώτα χρόνια
Ο Μαντένια γεννήθηκε στις 13 Νοεμβρίου 1947 στο Σικάγο από Ιταλοαμερικανούς γονείς. Οι γονείς του ήταν η Μαίρη Αν (Νοβέλι, 1916–2017), ιδιωτική υπάλληλος από την Απουλία της Ιταλίας, και ο Τζόζεφ Χένρι Μαντένια, ασφαλιστής από την Καλασιμπέτα της Σικελίας, που πέθανε το 1971 από φυματίωση.

Ο Μαντένια ανατράφηκε ως καθολικός και φοίτησε στο λύκειο J. Sterling Morton East στο Σίσερο του Ιλινόι. Αποφοίτησε από τη Δραματική Σχολή Γκούντμαν στο Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγου (νυν Πανεπιστήμιο DePaul) το 1969.

Ως νεαρός στο Σικάγο, έπαιζε μπάσο σε ένα συγκρότημα που ονομαζόταν Apocryphals, το οποίο αργότερα έπαιξε με ένα άλλο τοπικό συγκρότημα, τους Missing Links, οι οποίοι στη συνέχεια σχημάτισαν το συγκρότημα Chicago. Από το 2007, ο Μαντένια διατηρούσε πολύ στενή σχέση με τα αρχικά μέλη των Chicago.

Ο Μαντένια ξεκίνησε την καριέρα του στον κινηματογράφο ως φωτογράφος.

## Καριέρα
δεξιά|μικρογραφία| Ο Μαντένια το 2009
Ο Μαντένια έκανε το ντεμπούτο του ως ηθοποιός στο Σικάγο, στην παραγωγή του θεατρικού μιούζικαλ *[[Hair (μιούζικαλ)|Hair]]* (1969), ενώ έκανε το ντεμπούτο του στο Μπρόντγουεϊ με το έργο *Working* (1978). Ήταν ένας από τους συγγραφείς του *Bleacher Bums*, ενός βραβευμένου έργου που ανέβηκε για πρώτη φορά από τον θίασο Organic Theatre του Σικάγου του οποίου ήταν μέλος. Στην ταινία *Xanadu* (1980) έπαιξε έναν μικρό ρόλο ο οποίος κόπηκε, αν και το όνομά του είναι στους τίτλους της ταινίας.

Ο Μαντένια κέρδισε Βραβείο Τόνυ για την ερμηνεία του ως Ρίτσαρντ Ρόμα στο έργο του Ντέιβιντ Μάμετ *Οικόπεδα με θέα*. Είχε μια μακρά και επιτυχημένη σχέση με τον Μάμετ και εμφανίστηκε σε μια σειρά από έργα του.

Ο Μαντένια έκανε το ντεμπούτο του σε μεγάλου μήκους ταινία στο *Medusa Challenger* (1977). Έπαιξε τον γυναικά οδοντίατρο Μπρους Φλέκσταϊν στο *Compromising Positions* (1985) δίπλα στη Σούζαν Σαράντον και τον Ραούλ Τζούλια. Πρωταγωνίστησε σε ένα επεισόδιο της τηλεοπτικής σειράς *[[Η Ζώνη του Λυκόφωτος (τηλεοπτική σειρά)|Η ζώνη του λυκόφωτος]]* το 1985. Άλλες πρώιμες εμφανίσεις του στον κινηματογράφο ήταν δεύτεροι ρόλοι στις ταινίες *Το κελεπούρι* (1986) με τον Τομ Χανκς, *Weeds* (1987) με τον Νικ Νόλτε και *Οι ύποπτοι* (1987) με τη Σερ.

Πρωταγωνίστησε επίσης στις ταινίες *Η λέσχη της απάτης* (1987) και *Η μαφία και ο λούστρος* (1988) με πολύ καλές κριτικούς, και οι δύο σε σενάριο του Μάμετ. Μαζί με τον συμπρωταγωνιστή του *στο Η μαφία και ο λούστρος* Ντον Αμίτσι έλαβαν Βραβείο Καλύτερου Ηθοποιού στο Φεστιβάλ Βενετίας. Το 1991, ο Μαντένια πρωταγωνίστησε στο αστυνομικό θρίλερ του του Μάμετ *Ανθρωποκτονία,* που έλαβε διθυραμβικές κριτικές.

Ο Μαντένια έχει παίξει μια μεγάλη γκάμα ρόλων, από κωμικούς, όπως ο ντισκ τζόκεϊ στο *Airheads* ο ανίκανος απαγωγέας στο *Ο μπόμπιρας ξεπόρτισε*, μέχρι δραματικούς, όπως ο ύπουλος μαφιόζος στο *[[Ο Νονός III|Ο νονός III]]* (1990). Ήταν υποψήφιος για Βραβεί Έμμυ ερμηνείας στον ρόλο του τραγουδιστή Ντιν Μάρτιν στην ταινία του HBO *The Rat Pack* (1998).

Ο Μαντένια έχει έναν επαναλαμβανόμενο ρόλο στη σειρά κινουμένων σχεδίων *[[The Simpsons]]* ως φωνή του αρχιμαφιόζου Anthony Νταμίκο. Επιμένει να εκφράζει τον χαρακτήρα κάθε φορά που εμφανίζεται, όσο λίγες ατάκες κι αν έχει.

Ο Μαντένια σατίρισε τον εαυτό του όταν παρουσίασε την εκπομπή *Saturday Night Live* τη σεζόν 1990-1991, στην οποία ξεκίνησε ήρεμα τον μονόλογό του λέγοντας ότι δεν ήθελε να τυποποιηθεί σε ρόλους γκάνγκστερ. Ένα απογοητευμένο αγοράκι και ο πατέρας του φεύγουν, καθώς είχαν πιστέψει ότι παρουσιαστής θα ήταν ο Τζο Μοντάνα (αθλητής του φούτμπολ) λόγω της ομοιότητας στα ονόματα. Τότε ο Μαντένια αρχίζε να μιλά με χαμηλή, ελεγχόμενη φωνή στο μικρό αγόρι, λέγοντάς του ότι ήταν καλύτερο να μείνει και να σεβαστεί την εμρηνεία του. Προειδοποίησε το αγόρι ότι αν αυτός (ο Μαντένια) έκανε ένα τηλεφώνημα, τότε ο Μοντάνα δεν θα έπαιζε στο επόμενο παιχνίδι - εξομοιώνοντας την αληθινή προσωπικότητα του Μαντένια με τους ρόλους γκάνγκστερ που έπαιζε.

Το 2002, ο Μαντένια πρωταγωνίστησε ως δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου των Ηνωμένων Πολιτειών Τζόζεφ Νοβέλι, στο δράμα του CBS *First Monday*.

Ο Μαντένια έλαβε Βραβείο Lifetime Achievement στις 26 Απριλίου 2004, στο Φεστιβάλ Ιταλικού Κινηματογράφου του Λος Άντζελες.

Στις 11 Αυγούστου 2007, ο Μαντένια υπέγραψε για να αντικαταστήσει τον πρωταγνιστή Μάντι Πατίνκιν που αποχώρησε από το αστυνομικό δράμα του CBS *Criminal Minds*. Ξεκινώντας από τον 9ο κύκλο, σκηνοθέτησε επίσης αρκετά επεισόδια.

Ο Μαντένια είναι πολύ δεμένος με όλους τους συμπρωταγωνιστές του στο *Criminal Minds*, ιδιαίτερα με τον Σεμάρ Μουρ. Λέγεται ότι αποτελεί πατρική φιγούρα για τον Μουρ.

Από το 2006, είναι (μαζί με τον Γκάρι Σινίζ) αφηγητής στη συναυλία της Εθνικής Ημέρας Μνήμης στο Mall στην Ουάσιγκτον.

Το 2016, έλαβε μέρος σε μια εκδήλωση στο Μουσείο Τέχνης της Κομητείας του Λος Άντζελες διαβάζοντας ποιήματα του Γκαμπριέλε Τίντι για τον Ηρακλή.

## Κληρονομιά
Στις 29 Απριλίου 2011, ο Μαντένια έλαβε το 2.438ο αστέρι στη Λεωφόρο της Δόξας στο Χόλιγουντ του Λος Άντζελες. Στις 6 Ιουνίου 2011, η γενέτειρα του Μαντένια, το Σίσερο στο Ιλινόι τίμησε το έργο του δίνοντας το όνομά του στον δρόμο όπου βρισκόταν το λύκειό του. Το 2014, ο Μαντένια έλαβε ένα αστέρι στην Ιταλική Λεωφόρο της Δόξας στο Τορόντο.  Στις 3 Μαΐου 2017, η πόλη του Σικάγου έδωσε το όνομά του σε ένα τμήμα της λεωφόρου Armitage όπου έζησε ο Μαντένια τις πρώτες μέρες της καριέρας του.

Στις 4 Απριλίου 2015, ο Μαντένια έλαβε Βραβείο Lifetime Achievement για τον κινηματογράφο και την τηλεόραση από το The Riverside International Film Festival. Στις 22 Μαΐου 2015, ο Μαντένια έλαβε το βραβείο Saint Pio σε αναγνώριση της συνεισφοράς του ως εξαιρετικό άτομο στην «παροχή ανακούφισης από τον πόνο σε όσους έχουν ανάγκη».

Φανατικός λάτρης των πυροβόλων όπλων, είναι παρουσιαστής του MidwayUSA's *Gun Stories* στο κανάλι Outdoor της καλωδιακής τηλεόρασης.

## Προσωπική ζωή
Ο Μαντένια νυμφεύτηκε την Αρλίν Βρελ στις 3 Οκτωβρίου 1975. Είπε σε συνέντευξή του στο *The Talk* ότι το 300ό επεισόδιο του *Criminal Minds* προβλήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2018, την 43η επέτειο του γάμου τους, και ζήτησε συγγνώμη στη διάρκεια αυτής της συνέντευξης που δούλευε στην επέτειό τους.

Έχουν δύο κόρες: τη Μία και την Τζία. Η Αρλίν είχε ένα εστιατόριο με θέμα το Σικάγο στο Μπέρμπανκ της Καλιφόρνιας, με το όνομα Taste Chicago, το οποίο έκλεισε στις 22 Μαρτίου 2019, για προσωπικούς λόγους. Η Μία, γεννημένη το 1987, είναι αυτιστική και εργάζεται ως μακιγιέζ. Έχει επίσης εμφανιστεί με τον πατέρα της στο κανάλι KCAL-TV υποστηρίζοντας τον Μήνα Ευαισθητοποίησης για τον Αυτισμό (Απρίλιος).

Ο Μαντένια είναι θαυμαστής της ομάδας Chicago Cubs και έχει τραγουδήσει το "Take Me Out to the Ball Game" στο 7ου inning stretch πολλές φορές. Γι' αυτό και στην εκπόμπή *Criminal Minds*, το γραφείο του χαρακτήρα του Ντέβιντ Ρόσι υπάρχου αξεσουάρ αυτής της ομάδας.

Το 1988, κατά τη διάρκεια του θεατρικού έργου *Speed the Plough*, ο Μαντένια έπαθε παράλυση Μπελ. Αν και αυτό θεωρείται κάτι προσωρινό, Μαντένια εξακολουθεί να έχει χαρακτηριστικά της νόσου στο πρόσωπό του.

## Φιλμογραφία

## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

*  
*  
* 

Κατηγορία:Νικητές βραβείου Tony
Κατηγορία:Αμερικανοί ηθοποιοί φωνής
Κατηγορία:Αμερικανοί ηθοποιοί τηλεόρασης
Κατηγορία:Αμερικανοί ηθοποιοί θεάτρου
Κατηγορία:Αμερικανοί ηθοποιοί κινηματογράφου
Κατηγορία:Νικητές Κυπέλλου Βόλπι Καλύτερου Ηθοποιού