Πολιτική του Τοκελάου

μικρογραφία|δεξιά|Το τρέχον τετραετές σχέδιο της Νέας Ζηλανδίας για το Τοκελάου, προσχέδιο Οκτωβρίου 2021

Η **πολιτική του Τοκελάου** διεξάγεται στο πλαίσιο ενός κοινοβουλευτικού συστήματος αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, όπου το Τοκελάου αποτελεί εξαρτημένο έδαφος της Νέας Ζηλανδίας. Αρχηγός κράτους του Τοκελάου είναι ο Βασιλιάς Κάρολος Γ΄ υπό την ιδιότητα του Βασιλιά της Νέας Ζηλανδίας. Ένας διοικητής (από το 2022, ο Ντον Χίγκινς) διορίζεται από τον υπουργό Εξωτερικών και Εμπορίου της Νέας Ζηλανδίας για να εκπροσωπεί την Κυβέρνηση της Νέας Ζηλανδίας.

Ο Ουλού-ο-Τοκελάου είναι ο επικεφαλής της κυβέρνησης και προεδρεύει του Συμβούλιο για τη Διαρκή Κυβέρνηση του Τοκελάου, το οποίο λειτουργεί ως υπουργικό συμβούλιο. Το αξίωμα του Ουλού (Ulu) εναλλάσσεται μεταξύ των τριών  (αρχηγών των ατολλών) για θητεία ενός έτους. Ο σημερινός Ουλού είναι ο Αλαπάτι Ταβίτε. Το Συμβούλιο αποτελείται από τον  (αρχηγό) και τον  (δήμαρχο χωριού) καθεμιάς από τις τρεις ατόλλες.

Ο Τροποποιητικός Νόμος του Τοκελάου του 1996 μεταβιβάζει τη νομοθετική εξουσία στο Γενικό Φόνο (General Fono), ένα μονοθάλαμο σώμα. Ο αριθμός των εδρών που λαμβάνει κάθε ατόλλη στο Φόνο καθορίζεται από τον πληθυσμό – επί του παρόντος η Φακαόφο και η Ατάφου έχουν από επτά έδρες και η Νουκουνούνο έξι. Οι  και  συμμετέχουν επίσης στο Φόνο.

## Αυτοδιάθεση
Στις 11 Νοεμβρίου 2004 το Τοκελάου και η Νέα Ζηλανδία έλαβαν μέτρα για τη διαμόρφωση μιας συνθήκης που θα μετέτρεπε το Τοκελάου από έδαφος της Νέας Ζηλανδίας σε μια οντότητα σε ελεύθερη σύνδεση με τη Νέα Ζηλανδία. Εκτός από τη σύνταξη της συνθήκης, έπρεπε να πραγματοποιηθεί μια «πράξη αυτοδιάθεσης» υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών. Το δημοψήφισμα, υπό την επίβλεψη του ΟΗΕ, ξεκίνησε στις 11 Φεβρουαρίου 2006 και ολοκληρώθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2006. Παρόλο που μια πλειοψηφία 60% ψήφισε υπέρ της πρότασης, απαιτούνταν πλειοψηφία δύο τρίτων για να επιτύχει το δημοψήφισμα, επομένως το Τοκελάου παρέμεινε έδαφος της Νέας Ζηλανδίας. Τον Ιούνιο του 2006 ο Κολουέι Ο' Μπράιαν ανακοίνωσε ότι το Φόνο συμφώνησε στη διεξαγωγή άλλου δημοψηφίσματος. Αυτό το δεύτερο δημοψήφισμα διεξήχθη μεταξύ 20 και 24 Οκτωβρίου 2007 και πάλι δεν συγκέντρωσε την απαιτούμενη πλειοψηφία των δύο τρίτων για την ανεξαρτησία, με το 64% να ψηφίζει υπέρ. Τον Απρίλιο του 2008, μιλώντας ως ηγέτης του Εθνικού Κόμματος, ο μελλοντικός πρωθυπουργός της Νέας Ζηλανδίας Τζον Κι δήλωσε ότι η Νέα Ζηλανδία είχε «επιβάλει δύο δημοψηφίσματα στον λαό των νήσων Τοκελάου» και αμφισβήτησε την «αποδεκτή σοφία ότι τα μικρά κράτη πρέπει να υποβάλλονται σε διαδικασία αποαποικιοποίησης».

## Εκτελεστική εξουσία
### Διοικητής του Τοκελάου

Ο Διοικητής του Τοκελάου διορίζεται από την κυβέρνηση της Νέας Ζηλανδίας και είναι ο αρχηγός του εκτελεστικού κλάδου του Τοκελάου. Από το 1994, ωστόσο, οι περισσότερες εξουσίες που αφορούν τις καθημερινές λειτουργίες της κυβέρνησης έχουν μεταβιβαστεί σε θεσμούς που επιλέγονται από τον λαό του Τοκελάου. Μια αξιοσημείωτη εξαίρεση είναι η διαχείριση της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης του Τοκελάου.

Από την 1η Ιουνίου 2022 ο σημερινός Διοικητής είναι ο Ντον Χίγκινς, ο οποίος «έχει υπηρετήσει προηγουμένως ως Ύπατος Αρμοστής στα Νησιά Σολομώντα και το Κιριμπάτι, και ως Σύμβουλος του Διοικητή του Τοκελάου από το 2012 έως το 2014».

### Ουλού-ο-Τοκελάου

Ο Ουλού-ο-Τοκελάου (ή Ulu) είναι ο κατ' όνομα επικεφαλής της κυβέρνησης και προεδρεύει του Συμβουλίου για τη Διαρκή Κυβέρνηση. Το αξίωμα εναλλάσσεται μεταξύ των τριών  (αρχηγών των ατολλών) κάθε χρόνο και η έδρα της κυβέρνησης μεταφέρεται στην ατόλλη του εν ενεργεία Ουλού. Από τις 9 Μαρτίου 2026 ο Ουλού είναι ο Αλαπάτι Ταβίτε.

### Συμβούλιο για τη Διαρκή Κυβέρνηση
Το Γραφείο του Συμβουλίου για τη Διαρκή Κυβέρνηση του Τοκελάου (OCOG) είναι επιφορτισμένο με τη διαχείριση των εξωτερικών υποθέσεων του Τοκελάου, την παροχή υποστήριξης και συμβουλών στους εθνικούς ηγέτες και τη συνεργασία με τα χωριά για την ανάπτυξη και εφαρμογή εθνικών προγραμμάτων και δραστηριοτήτων. Το OCOG εδρεύει στην Απία της Σαμόα. Το OCOG συνδέει επίσης την παραδοσιακή δομή διακυβέρνησης που βασίζεται στα χωριά με την εθνική κυβέρνηση.

Μέλη του OCOG είναι οι τρεις  και οι τρεις  (δήμαρχοι). Τα μέλη συνεδριάζουν κατά το διάστημα που το Γενικό Φόνο δεν βρίσκεται σε σύνοδο για να συνεχίσουν τη διακυβέρνηση των νησιών.

## Νομοθετική εξουσία
Ο νομοθετικός κλάδος της κυβέρνησης του Τοκελάου είναι το Γενικό Φόνο. Αποτελείται από είκοσι έδρες που κατανέμονται μεταξύ των τριών ατολλών με βάση τον πληθυσμό. Το 2008, η Ατάφου έλαβε επτά έδρες, ενώ η Φακαόφο και η Νουκουνούνο έλαβαν από έξι.

Το Γενικό Φόνο συνεδριάζει σε τρεις συνόδους ετησίως, με κάθε σύνοδο να διαρκεί περίπου τέσσερις ημέρες. Τα μέλη του Γενικού Φόνο εκλέγουν τον Πρόεδρό τους.

Ο Τροποποιητικός Νόμος του Τοκελάου, που ψηφίστηκε από το Κοινοβούλιο της Νέας Ζηλανδίας το 1996, παραχώρησε στο Γενικό Φόνο τη δυνατότητα να ψηφίζει νόμους που βοηθούν στη διατήρηση της «ειρήνης, της τάξης και της καλής διακυβέρνησης του Τοκελάου», συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας επιβολής φόρων. Η νομοθεσία της Νέας Ζηλανδίας δεν εφαρμόζεται αυτόματα στο Τοκελάου, και οποιοδήποτε νομοσχέδιο επιδιώκει να εφαρμοστεί στο Τοκελάου πρέπει να επεκτείνει ειδικά την εξουσία του στα νησιά. Κανένας νόμος που ψηφίστηκε από το Κοινοβούλιο της Νέας Ζηλανδίας δεν έχει επεκταθεί ποτέ στο Τοκελάου χωρίς τη συγκατάθεση του Τοκελάου.

## Εκλογές
Εκλογές διεξάγονται στο Τοκελάου κάθε τρία χρόνια. Οι ψηφοφόροι επιλέγουν τα μέλη του Γενικού Φόνο, έναν  για κάθε ατόλλη και έναν  για κάθε ατόλλη. Οι τελευταίες γενικές εκλογές διεξήχθησαν στις 5 Φεβρουαρίου 2026.

### Πρόσφατες εκλογές (2026)

Οι πιο πρόσφατες γενικές εκλογές διεξήχθησαν στις 5 Φεβρουαρίου 2026.

## Προηγούμενες εκλογές
Γενικές εκλογές διεξήχθησαν τα έτη 1987, 1990, 1993, 1996, 1999, 2002, 2005, 2008, 2011, 2014, 2017, 2020, 2023 και 2026.

### 2014
Στις βουλευτικές εκλογές, που διεξήχθησαν στις 23 Ιανουαρίου 2014 εξελέγησαν 20 ανεξάρτητοι υποψήφιοι. Τον Φεβρουάριο του 2014 ανέλαβε αρχηγός κυβερνήσεως ο Κουρέσα Νασάου, για 7η φορά στην ιστορία του νησιού.

### 2017
Στις βουλευτικές εκλογές, που διεξήχθησαν σε τρεις γύρους (στις 23 (στο Νουκουνόνου), 27 (στο Φακαόφο) και 31 Ιανουαρίου 2017 (Ατάφου), εξελέγησαν μόνο 21 ανεξάρτητοι.

### 2020

### 2023

## Δημοψηφίσματα για αυτοδιάθεση
Στις 11 Νοεμβρίου 2004 το Τοκελάου και η Νέα Ζηλανδία έκαναν βήματα προς τη σύναψη συνθήκης βάσει της οποίας το πρώτο θα μετατραπεί από μη αυτοδιοικούμενο έδαφος σε ένα αυτοδιοικούμενο κράτος σε ελεύθερη σύνδεση με τη Νέα Ζηλανδία. Πέρα από τη συμφωνία διεξήχθη δημοψήφισμα σε ολόκληρο το Τοκελάου, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, και στα 3 νησιά, στις 13, 14 και 15 Φεβρουαρίου του 2006. Επί συνόλου 581 ψήφων, οι 349 τάχθηκαν υπέρ της Ελεύθερης Σύνδεσης, ήταν όμως λιγότεροι από τα δύο τρίτα της απαιτούμενης πλειοψηφίας για να εγκριθεί η ετυμηγορία.

Ένα επαναληπτικό δημοψήφισμα άρχισε στις 22 Οκτωβρίου (οι απόδημοι στην Άπια ψήφισαν στις 20 Οκτωβρίου) και ολοκληρώθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2007. Με διαφορά 16 ψήφων, οι κάτοικοι καταψήφισαν ξανά την πρόταση για ανεξαρτησία από τη Νέα Ζηλανδία.

## Παραπομπές

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
*The Modern House of Tokelau: Self-determination in a Pacific Atoll Nation
*'Tokelau wonders, "What have we done wrong?"'

Τοκελάου