Φαινόμενο Στρέιζαντ

[μικρογραφία|300x300εσ|Η εικόνα της κατοικίας της Μπάρμπρα Στρέιζαντ στο [Μαλιμπού (Καλιφόρνια)|Μάλιμπου της Καλιφόρνια, που προσπάθησε να αποκρύψει το 2003]]
Το **φαινόμενο Στρέιζαντ** είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο που συμβαίνει όταν μια προσπάθεια να λογοκριθεί ή να αποσυρθεί μια πληροφορία από τη δημόσια σφαίρα έχει ως αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη διάδοσή της. Το φαινόμενο πήρε το όνομά του από την Αμερικανίδα τραγουδίστρια και ηθοποιό Μπάρμπρα Στρέιζαντ, όπου ο δικηγόρος της προσπάθησε το 2003 να καταστείλλει τη δημοσίευση μιας φωτογραφίας που έδειχνε την κατοικία της στην κορυφή ενός γκρεμού στο Μάλιμπου, η οποία τραβήχτηκε για να καταγράψει τη διάβρωση των ακτών στην Καλιφόρνια. Η απόπειρα αυτή ακούσια τράβηξε μεγαλύτερη προσοχή σε σχέση με την προηγουμένως άγνωστη φωτογραφία. Το φαινόμενο αποτελεί παράδειγμα του φαινομένου της "αντίστροφης ψυχολογίας", στο οποίο κάθε προσπάθεια απόκρυψης πληροφοριών αντ'αυτού προκαλεί το ενδιαφέρον (θεωρία της ψυχολογικής αναδραστικότητας).

## Μηχανισμός
Οι απόπειρες απόκρυψης πληροφοριών συχνά παίρνουν την μορφή *διαταγής άρσης και παράλειψης*, ομώς αντί να κατασταλούν, οι πληροφορίες συχνά προκαλούν μεγάλη δημοσιότητα, όπως επίσης και την δημιουργία βίντεο και τραγουδιών παρωδίας, τα οποία μπορούν να αντιγραφούν (Mirror) στο Διαδίκτυο ή να διαδοθούν σε δίκτυα διαμοιρασμού αρχείων. Επιπλέον, η αναζήτηση ή η παροχή ασφαλιστικών μέτρων για την απαγόρευση δημοσιεύσης μιας πληροφορίας ή τη διαγραφή μιας ήδη δημοσιευμένης πληροφορίας μπορεί να οδηγήσει στην αύξηση της δημοσιότητας του δημοσιευμένου περιεχομένου.

Το φαινόμενο Στρέιζαντ αποτελεί παράδειγμα της θεωρίας της ψυχολογικής αναδραστικότητας, στην οποία όταν οι άνθρωποι συνειδητοποιήσουν ότι κάποιες πληροφορίες κρύβονται από αυτούς, τους παρακινεί να αποκτήσουν τη γνώση και να τη μεταδώσουν.

## Ιστορία και ετυμολογία
Το 2003, η Αμερικανίδα τραγουδίστρια και ηθοποιός Μπάρμπρα Στρέιζαντ μήνυσε τον φωτογράφο Κένεθ Άντελμαν και την ιστοσελίδα *Pictopia.com* για 50 εκατομμύρια δολάρια για *παραβίαση ιδιωτικότητας*. Η αγωγή αποσκοπούσε να διαγράψει την εικόνα "Image 3850", μια εναέρια φωτογραφία στην οποία η έπαυλη της Στρέιζαντ ήταν ορατή, δημόσια διαθέσιμη για προβολή από το *California Coastal Records Project* μαζί με άλλες 12.000 φωτογραφίες με τις ακτές της Καλιφόρνια, καταγράφοντας τη διάβρωση των ακτών και είχε σκοπό να επηρεάσει κυβερνητικούς φορείς. Η φωτογραφία με την έπαυλη της Στρέιζαντ παραβλέφθηκε ως μια ασήμαντη πληροφορία. Η αγωγή απορρίφθηκε και η Στρέιζαντ με ένταλμα αναγκάστηκε να πληρώσει τα νομικά έξοδα του Άντελμαν (117.000 δολάρια).

Η εικόνα "Image 3850" είχε μονάχα έξι λήψεις πριν την αγωγή της Στρέιζαντ, δύο εκ των οποίων προήλθαν από τους δικηγόρους της Στρέιζαντ. Η αυξημένη δημοσιότητα μετά την αγωγή οδήγησε 420.000 ανθρώπους να επισκεφθούν την ιστοσελίδα κατά τον επόμενο μήνα.

Δύο χρόνια μετά, ο Μάικ Μάσνικ του ιστολογίου *Techdirt* ονόμασε αυτό το φαινόμενο από το συμβάν της Στρέιζαντ όταν έγραφε για την προειδοποίηση απόσυρση της ιστοσελίδας *urinal.net* (μια ιστοσελίδα με φωτογραφίες από ουρητήρια) από την *Marco Beach Ocean Resort* λόγω της χρήσης του ονόματος του θερέτρου.

### Ισοδύναμο γνωμικό στα Κινέζικα
Το φαινόμενο είναι γνωστό στην Κινέζικη παράδοση, με την chengyu έκφραση "επιθυμία να καλύψει, πιο ευδιάκριτος" (, πινγίν: *Yù gài mí zhāng*). Μια παρόμοια έκφραση εμφανίστηκε τον 4ο αιώνα π.Χ.

### Η απάντηση της Στρέιζαντ
Στην αυτοβιογραφία της το 2023 *My name is Barbra*, η Στρέιζαντ, αναφέροντας προβλήματα ασφάλειας με εισβολείς, έγραψε, "Το θέμα μου δεν ήταν ποτέ με την φωτογραφία... ήταν με τη χρήση του ονόματός μου συννημένο στην φωτογραφία. Ένιωθα ότι υπεράσπιζα μια αρχή, αλλά εκ των υστέρων, κατάλαβα ότι ήταν ένα λάθος. Επίσης υπέθεσα ότι ο δικηγόρος μου είχε κάνει ακριβώς αυτό που του ζήτησα, απλώς να ρωτήσει να αφαιρεθεί το όνομά μου από την φωτογραφία."

## Παραδείγματα

### Στην πολιτική
δεξιά|μικρογραφία|Όταν η Γαλλική Κεντρική Διεύθυνση Εσωτερικών Πληροφοριών (DCRI) προσπάθησε να διαγράψει το λήμμα της Βικιπαίδειας σχετικά με τον στρατιωτικό ραδιοφωνικό σταθμό Pierre-sur-Haute, το λήμμα έγινε η σελίδα της Γαλλικής Βικιπαίδειας με τις περισσότερες προβολές.
Η Γαλλική υπηρεσία Κεντρική Διεύθυνση Εσωτερικών Πληροφοριών (DCRI) προσπάθησε να διαγράψει το λήμμα της Γαλλικής Βικιπαίδειας σχετικά με τον στρατιωτικό ραδιοφωνικό σταθμό Pierre-sur-Haute, το οποίο είχε ως αποτέλεσμα το αποκατεστημένο λήμμα να γίνει προσωρινά η σελίδα της Γαλλικής Βικιπαίδειας με τις περισσότερες προβολές.

Τον Οκτώβριο του 2020, η εφημερίδα *New York Post* δημοσίευσε email από λάπτοπ που άνηκε στον Χάντερ Μπάιντεν, τον γιο του τότε υποψήφιου προέδρου του Δημοκρατικού Κόμματος Τζο Μπάιντεν, περιγράφοντας μια φερόμενη συνωμοσία διαφθοράς. Έπειτα από εσωτερική συζήτηση που εξέταζε αν η ιστορία προήλθε από Ρωσική παραπληροφόρηση και προπαγάνδα, η ιστοσελίδα Twitter μπλόκαρε την ιστορία από την πλατφόρμα της και κλείδωσε λογαριασμούς που είχαν κοινοποιήσει τον σύνδεσμο του άρθρου, συμπεριλαμβανόμενος και ο λογαριασμός Twitter της *New York Post* και την εκπρόσωπο τύπου του Λευκού Οίκου Κέιλι ΜακΈνανι, μαζί και με άλλους. Ερευνητές στο MIT σημείωσαν αύξηση στις κοινοποιήσεις από 5.500 κάθε 15 λεπτά σε 10.000 αμέσως μετά την απόφαση λογοκρισίας του Twitter, γεγονός που αποτελεί απόδειξη του φαινομένου Στρέιζαντ, καθώς σχεδόν διπλασιάστηκε η προσοχή που έλαβε η ιστορία. Το Twitter αφαίρεσε την απαγόρευση της ιστορίας την επόμενη μέρα.

### Από επιχειρήσεις
Τον Απρίλιο του 2007, εταιρείες που χρησιμοποιούσαν την κρυπτογράφηση *AACS*, εξέδωσαν *διαταγές άρσης και παράλειψης,* απαιτώντας το αριθμητικό κλειδί του 128-bit (16-byte) συστήματος (σε δεκαεξαδική μορφή ) να διαγραφτεί από ιστοσελίδες υψηλού προφίλ, ανάμεσά τους και η ιστοσελίδα ενημέρωσης *Digg*. Με την πρόσβαση σε αυτό το κλειδί, σε συνδιασμό με ένα λογισμικό, μπορούσε κανείς να αποκρυπτογραφήσει το περιεχόμενο ενός HD DVD. Αυτό οδήγησε στην διάδοση του κλειδιού και σε άλλες σελίδες και τσατ ρουμ, όπου έγινε γνωστό ως "το πιο διάσημο νούμερο του Διαδικτύου". Μέσα σε έναν μήνα, το κλειδί είχε εκτυπωθεί σε πάνω από 280.000 σελίδες, πάνω σε μπλούζες και ορισμένοι το είχαν κάνει τατουάζ, είχε εκδοθεί σε βιβλίο, και εμφανίστηκε σε ένα τραγούδι στο YouΤube, το οποίο είχε πάνω από 45.000 προβολές.

Τον Σεπτέμβριο του 2009, η πολυεθνική εταιρεία πετρελαίου *Trafigura* απέκτησε σε ένα βρετανικό δικαστήριο ασφαλιστικά μέτρα για να αποτρέψει την εφημερίδα *[[The Guardian]]* να κάνει ρεπορτάζ για την εσωτερική έρευνα της Trafigura σχετικά με το σκάνδαλο *τοξικών αποβλήτων στην ακτή Ivory το 2006*. Τα συγκεκριμένα ασφαλιστικά μέτρα απέτρεπαν ακόμη και την αναφορά για τα ίδια τα μέτρα. Χρησιμοποιώντας τα κοινοβουλευτικά του προνόμια, ο πρωθυπουργός *Paul Farrelly*, του Εργατικού Κόμματος, αμφισβήτησε αυτά τα ασφαλιστικά μέτρα στο κοινοβούλιο και στις 12 Οκτωβρίου του 2009, η εφημερίδα *The Guardian* ανέφερε ότι υπήρχε προσπάθεια αποσιώπισης, η οποία προσπάθεια η εφημερίδα κατηγόρησε ότι αποτελούσε παράβαση της Διακήρυξης των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων (1689). Ο μπλόγκερ Richard Wilson ορθά ταυτοποίησε ότι η αποσιώπιση αφορούσε το σκάνδαλο τοξικών αποβλήτων της Trafigura. Λίγο αργότερα, οι συζητήσεις σχετικά με την Trafigura εμφάνισαν μία ανοδική τάση στο Twitter, με την βοήθεια του Στίβεν Φράι, ο οποίος έκανε αναδημοσίευση της ιστορίας στους ακόλουθούς του. Οι χρήστες του Twitter σύντομα εντόπισαν τις λεπτομέρειες αυτής της υπόθεσης, και μέχρι τις 16 Οκτωβρίου, είχαν άρει τα ασφαλιστικά μέτρα και το δελτίο του σκανδάλου δημοσιεύτηκε.

### Από άλλες οργανώσεις
Τον Ιανουάριο του 2008, οι προσπάθειες της Εκκλησίας της Σαηεντολογίας να διαγράψουν ένα βίντεο του Τομ Κρουζ, όπου μιλάει για την Σαηεντολογία οδήγησε σε ένα κίνημα διαμαρτυρίας με όνομα *Project Chanology*.

Στις 5 Δεκεμβρίου του 2008, ο οργανισμός Internet Watch Foundation (IWF) πρόσθεσε το λήμμα της Αγγλικής Βικιπαίδειας σχετικά με το άλμπουμ των Scorpions, *Virgin Killer(1976)*, σε μία μαύρη λίστα παιδικής πορνογραφίας, θεωρώντας το εξώφυλλο του άλμπουμ ως "μία πιθανώς παράνομη άσεμνη φωτογραφία ενός ανήλικού παιδιού". Το λήμμα γρήγορα έγινε η πιο διάσημη σελίδα της ιστοσελίδας, και η δημοσιότητα γύρω από την ενέργεια του IWF οδήγησε στην διάδοση της φωτογραφίας σε διάφορες σελίδες. Ο IWF αργότερα δήλωσε στην ιστοσελίδα BBC News "ο βασικός στόχος του IWF είναι να ελαχιστοποιήσει την διαθεσιμότητα των άσεμνων φωτογραφιών με παιδιά στο Διαδίκτυο, ωστόσο, στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι προσπάθειές μας είχαν τα αντίθετα αποτελέσματα". Το φαινόμενο επίσης αναφέρθηκε από τον IWF στις δηλώσεις του για την διαγραφή του URL από την μαύρη λίστα.

### Από άτομα
Τον Μάιο του 2011, ο ποδοσφαιριστής Ράιαν Γκιγκς της Πρέμιερ Λιγκ έκανε μήνυση στο Twitter αφότου ένας χρήστης αποκάλυψε ότι ο Γκιγκς ήταν υποκείμενο μιας ανώνυμης διαταγής αποσιώπισης που απέτρεπε την δημοσίευση των λεπτομερειών σχετικά με τον φερόμενο εξωσυζυγικό δεσμό με το μοντέλο, και πρώην διαγωνιζόμενη στο *[[Big Brother]]*, *Imogen Thomas*. Ένας μπλόγκερ της ιστοσελίδας *[[Forbes]]* παρατήρησε ότι τα Βρετανικά μέσα, τα οποία δεν μπορούσαν να σπάσουν τους όρους της αποσιώπισης, είχαν κοροϊδέψει τον ποδοσφαιριστή που δεν καταλάβαινε το φαινόμενο Στρέιζαντ. Ο *Dan Sabbagh* από το *The Guardian* έπειτα δημοσίευσε έναν γράφο όπου έδειχνε, δίχως να ονομάσει τον ποδοσφαιριστή, τον αριθμό αναφορών στο όνομά του συναρτήσει του χρόνου, εμφανίζοντας μια αιχμή την χρονική στιγμή όπου ο ποδοσφαιριστής έκανε την μήνυση.

Το 2013, ένα άρθρο του Buzzfeed είχε δημοσιεύσει μία λίστα από φωτογραφίες από το Σούπερ Μπόουλ που περιλάμβανε μια φωτογραφία της Μπιγιόνσε που δεν ήταν κολακευτική. Ο υπεύθυνός της δημοσίων σχέσεων ήρθε σε επικοινωνία με το Buzzfeed και ζήτησε τη διαγραφή της φωτογραφίας. Έτσι ακούσια, η εικόνα έγινε πιο γνωστή στο Διαδίκτυο και συχνά σημειώνεται ως παράδειγμα του φαινομένου Στρέιζαντ.

Το φαινόμενο Στρέιζαντ συχνά παρατηρείται σε σχέση με το δικαίωμα στη λήθη, το δικαίωμα σε κάποιες δικαιοδοσίες να αφαιρέσουν τις προσωπικές πληροφορίες ενός ατόμου από αναζητήσεις στο διαδίκτυο και σε άλλους καταλόγους σε κάποιες περιπτώσεις, καθώς η αγωγή που προσπαθεί να αφαιρέσει πληροφορίες από τις μηχανές αναζήτησης παίρνει το ρίσκο η αγωγή αυτή να αποτελέσει ρεπορτάζ.

Τον Δεκέμβριο του 2022, ο Διευθύνων Σύμβουλος του Twitter, Ίλον Μασκ, απέκλεισε τον λογαριασμό *@elonjet*, ένα ρομπότ που δημοσίευε τις κινήσεις του προσωπικού τζετ του Μασκ, τις οποίες πληροφορίες λάμβανε από δημόσια δεδομένα πτήσεων. Ο Μασκ σημείωσε ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια της οικογένειάς του. Ο αποκλεισμός του λογαριασμού τράβηξε την προσοχή των Μέσων και του κοινού σχετικά με τα προηγούμενα σχόλια του Μασκ για την ελευθερία του λόγου στην πλατφόρμα Twitter. Ο Μασκ έλαβε περαιτέρω κριτική αφότου απέκλεισε διάφορους δημοσιογράφους που είχαν αναφερθεί στον λογαργιασμό "ElonJet" ή ήταν επικριτικοί του Μασκ στο παρελθόν.

## Παραπομπές


Κατηγορία:Πολιτισμός του Διαδικτύου