Μεταβολικό σύνδρομο

Το **μεταβολικό σύνδρομο** είναι μια ομαδοποίηση τουλάχιστον τριών από τις ακόλουθες πέντε ιατρικές καταστάσεις: κοιλιακή παχυσαρκία, υψηλή αρτηριακή πίεση, υψηλό σάκχαρο αίματος, υψηλά τριγλυκερίδια ορού και *χαμηλή* λιποπρωτεΐνη υψηλής πυκνότητας ορού (HDL).

Το μεταβολικό σύνδρομο σχετίζεται με κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακής νόσου και διαβήτη τύπου 2. Στις ΗΠΑ, περίπου το 25% του ενήλικου πληθυσμού έχει μεταβολικό σύνδρομο, ποσοστό που αυξάνεται με την ηλικία, ιδιαίτερα στις φυλετικές και εθνοτικές μειονότητες.

Η αντίσταση στην ινσουλίνη, το μεταβολικό σύνδρομο και ο προδιαβήτης συνδέονται στενά μεταξύ τους και έχουν αλληλεπικαλυπτόμενες πτυχές. Το σύνδρομο πιστεύεται ότι προκαλείται από μια υποκείμενη διαταραχή της χρήσης και αποθήκευσης ενέργειας. Η αιτία του συνδρόμου είναι ένας τομέας συνεχιζόμενης ιατρικής έρευνας.

## Σημεία και συμπτώματα
Το βασικό σημείο του μεταβολικού συνδρόμου είναι η κεντρική παχυσαρκία, γνωστή και ως σπλαχνική παχυσαρκία ή ανδρικού τύπου. Χαρακτηρίζεται από συσσώρευση λιπώδους ιστού κυρίως γύρω από τη μέση και τον κορμό. Άλλα σημεία του μεταβολικού συνδρόμου περιλαμβάνουν υψηλή αρτηριακή πίεση, μειωμένη HDL χοληστερόλη ορού νηστείας, αυξημένα επίπεδα τριγλυκεριδίων ορού νηστείας, μειωμένη γλυκόζη νηστείας, αντίσταση στην ινσουλίνη ή προδιαβήτη. Οι σχετιζόμενες καταστάσεις περιλαμβάνουν τις υπερουριχαιμία, λιπώδες ήπαρ (ειδικά μαζί με παχυσαρκία) που εξελίσσεται σε μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος, σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών στις γυναίκες και στυτική δυσλειτουργία στους άνδρες και μελανίζουσα ακάνθωση. 

## Αίτια
Οι μηχανισμοί των πολύπλοκων οδών του μεταβολικού συνδρόμου βρίσκονται υπό διερεύνηση. Η παθοφυσιολογία είναι πολύ περίπλοκη και έχει αποσαφηνιστεί μόνο εν μέρει. Οι περισσότεροι άνθρωποι που επηρεάζονται από την πάθηση είναι μεγαλύτερης ηλικίας, παχύσαρκοι, καθιστικοί και έχουν κάποιο βαθμό αντίστασης στην ινσουλίνη. To άγχος μπορεί επίσης να συμμετέχει. Οι πιο σημαντικοί παράγοντες κινδύνου είναι η διατροφή (ιδιαίτερα η κατανάλωση ροφημάτων με ζάχαρη), γενετική, η γήρανση, η καθιστική συμπεριφορά ή η χαμηλή σωματική δραστηριότητα, διαταραγμένη χρονοβιολογία/ύπνος, διαταραχές διάθεσης/χρήση ψυχοτρόπων φαρμάκων, και υπερβολική χρήση αλκοόλ. 

Υπάρχει συζήτηση σχετικά με το εάν η παχυσαρκία ή η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι η αιτία του μεταβολικού συνδρόμου ή εάν είναι συνέπειες μιας πιο εκτεταμένης μεταβολικής διαταραχής. Οι δείκτες συστηματικής φλεγμονής, συμπεριλαμβανομένης της C-αντιδρώσας πρωτεΐνης, είναι συχνά αυξημένοι, όπως και το ινωδογόνο, η ιντερλευκίνη 6, ο παράγοντας νέκρωσης όγκων-άλφα&nbsp;(TNF-α), και άλλοι. Μερικοί έχουν επισημάνει μια ποικιλία αιτιών, συμπεριλαμβανομένων των αυξημένων επιπέδων ουρικού οξέος που προκαλούνται από τη διατροφική φρουκτόζη.

Έρευνες δείχνουν ότι οι δυτικές διατροφικές συνήθειες αποτελούν παράγοντα για την ανάπτυξη μεταβολικού συνδρόμου, με κατανάλωση τροφών που δεν είναι βιοχημικά κατάλληλες για τον άνθρωπο.  Η αύξηση βάρους σχετίζεται με το μεταβολικό σύνδρομο. Αντί για ολική παχυσαρκία, το βασικό κλινικό συστατικό του συνδρόμου είναι το σπλαχνικό και/ή το έκτοπο λίπος (δηλαδή, λίπος σε όργανα που δεν έχουν σχεδιαστεί για αποθήκευση λίπους) ενώ η κύρια μεταβολική ανωμαλία είναι η αντίσταση στην ινσουλίνη.

### Άγχος
Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι το παρατεταμένο χρόνιο άγχος μπορεί να συμβάλει στο μεταβολικό σύνδρομο διαταράσσοντας την ορμονική ισορροπία του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων. Ένας δυσλειτουργικός άξονας υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων προκαλεί την κυκλοφορία υψηλών επιπέδων κορτιζόλης, με αποτέλεσμα την αύξηση των επιπέδων γλυκόζης και ινσουλίνης, τα οποία με τη σειρά τους προκαλούν επιδράσεις που προκαλούνται από την ινσουλίνη στον λιπώδη ιστό, προάγοντας τελικά τη σπλαχνική παχυσαρκία, την αντίσταση στην ινσουλίνη, τη δυσλιπιδαιμία και την υπέρταση, με άμεσες επιπτώσεις στο οστό, προκαλώντας οστεοπόρωση. Η δυσλειτουργία του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων μπορεί να εξηγήσει τη συσχέτιση κοιλιακής παχυσαρκίας σε καρδιαγγειακή νόσο, διαβήτη τύπου 2 και εγκεφαλικό επεισόδιο. Το ψυχοκοινωνικό στρες συνδέεται επίσης με καρδιακές παθήσεις.

### Παχυσαρκία
Η κεντρική παχυσαρκία είναι βασικό χαρακτηριστικό του συνδρόμου, καθώς είναι και σημάδι και αιτία, καθώς η αυξανόμενη παχυσαρκία που συχνά αντανακλάται σε μεγάλη περιφέρεια μέσης μπορεί να οφείλεται και να συμβάλλει στην αντίσταση στην ινσουλίνη. Ωστόσο, παρά τη σημασία της παχυσαρκίας, τα προσβεβλημένα άτομα που έχουν φυσιολογικό βάρος μπορεί επίσης να έχουν ανοχή στην ινσουλίνη και να έχουν το σύνδρομο.

### Καθιστική ζωή
Η σωματική αδράνεια είναι παράγοντας πρόβλεψης συμβάντων καρδιαγγειακής νόσου και σχετικής θνησιμότητας. Πολλά συστατικά του μεταβολικού συνδρόμου συνδέονται με τον καθιστικό τρόπο ζωής, συμπεριλαμβανομένου του αυξημένου λιπώδους ιστού (κυρίως κεντρικού), μειωμένη HDL χοληστερόλη και τάση προς αυξημένα τριγλυκερίδια, αυξημένη αρτηριακή πίεση και αυξημένη γλυκόζη στους γενετικά ευαίσθητους. Σε σύγκριση με άτομα που έβλεπαν τηλεόραση ή βίντεο ή χρησιμοποιούσαν τον υπολογιστή τους για λιγότερο από μία ώρα καθημερινά, εκείνοι που έκαναν αυτές τις δραστηριότητες για περισσότερες από τέσσερις ώρες την ημέρα έχουν διπλάσιο κίνδυνο μεταβολικού συνδρόμου.

### Γήρανση
Το μεταβολικό σύνδρομο επηρεάζει το 60% του πληθυσμού των ΗΠΑ άνω των 50 ετών. Σε σχέση με αυτό το δημογραφικό, το ποσοστό των γυναικών που έχουν το σύνδρομο είναι υψηλότερο από αυτό των ανδρών. Η ηλικιακή εξάρτηση του επιπολασμού του συνδρόμου παρατηρείται στους περισσότερους πληθυσμούς σε όλο τον κόσμο.

### Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2
Το μεταβολικό σύνδρομο πενταπλασιάζει τον κίνδυνο για σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Ο διαβήτης τύπου 2 θεωρείται επιπλοκή του μεταβολικού συνδρόμου. Σε άτομα με μειωμένη ανοχή στη γλυκόζη ή μειωμένη γλυκόζη νηστείας, η παρουσία μεταβολικού συνδρόμου διπλασιάζει τον κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2. Είναι πιθανό ότι ο προδιαβήτης και το μεταβολικό σύνδρομο υποδηλώνουν την ίδια διαταραχή, καθορίζοντας την από διαφορετικά σύνολα βιολογικών δεικτών.

Η παρουσία μεταβολικού συνδρόμου σχετίζεται με υψηλότερο επιπολασμό καρδιαγγειακής νόσου από ό,τι παρατηρείται σε άτομα με διαβήτη τύπου 2 ή με μειωμένη ανοχή στη γλυκόζη χωρίς το σύνδρομο.  Η υποαδιπονεκτιναιμία έχει αποδειχθεί ότι αυξάνει την αντίσταση στην ινσουλίνη και θεωρείται παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξη μεταβολικού συνδρόμου.

### Στεφανιαία νόσος
Ο κατά προσέγγιση επιπολασμός του μεταβολικού συνδρόμου σε άτομα με στεφανιαία νόσο (ΣΝ) είναι 50%, με επιπολασμό 37% σε άτομα με πρόωρη στεφανιαία νόσο (ηλικία 45 ετών), ιδιαίτερα στις γυναίκες. Με την κατάλληλη καρδιακή αποκατάσταση και αλλαγές στον τρόπο ζωής (π.χ. διατροφή, σωματική δραστηριότητα, μείωση βάρους και, σε ορισμένες περιπτώσεις, φάρμακα), ο επιπολασμός του συνδρόμου μπορεί να μειωθεί.

### Λιποδυστροφία
Οι λιποδυστροφικές διαταραχές γενικά συνδέονται με το μεταβολικό σύνδρομο. Τόσο γενετικές (π.χ. συγγενής λιποδυστροφία Μπεραντινέλι-Σάιπ, η μερική οικογενής λιποδυστροφία Ντάνιγκαν) όσο και επίκτητες (π.χ. λιποδυστροφία σχετιζόμενη με τον HIV σε άτομα που υποβάλλονται σε θεραπεία με εξαιρετικά δραστική αντιρετροϊκή θεραπεία) μορφές λιποδυστροφίας μπορεί να προκαλέσουν σοβαρή αντίσταση στην ινσουλίνη και πολλά από τα μεταβολικά συστατικά του συνδρόμου.

### Ρευματικές παθήσεις
Υπάρχει έρευνα που συσχετίζει συννοσηρότητα με ρευματικές παθήσεις. Τόσο η ψωρίαση όσο και η ψωριασική αρθρίτιδα έχει βρεθεί ότι σχετίζονται με το μεταβολικό σύνδρομο.

### Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια
Το μεταβολικό σύνδρομο φαίνεται να είναι συννοσηρότητα έως και στο 50 τοις εκατό των ατόμων με χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ). Μπορεί να προϋπάρχει ή μπορεί να είναι συνέπεια της πνευμονικής παθολογίας της ΧΑΠ.

## Παθοφυσιολογία
Είναι σύνηθες να υπάρχει ανάπτυξη σπλαχνικού λίπους, όπου τα λιποκύτταρα του σπλαχνικού λίπους αυξάνουν τα επίπεδα του TNF-α στο πλάσμα και αλλάζουν τα επίπεδα άλλων ουσιών (π.χ. αδιπονεκτίνη, ρεζιστίνη και PAI-1). Ο TNF-α έχει αποδειχθεί ότι προκαλεί την παραγωγή φλεγμονωδών κυτοκινών και επίσης πιθανώς πυροδοτεί κυτταρική σηματοδότηση μέσω αλληλεπίδρασης με τον υποδοχέα TNF-α που μπορεί να οδηγήσει σε αντίσταση στην ινσουλίνη. Ένα πείραμα με αρουραίους που τρέφονταν με δίαιτα με 33% σακχαρόζη διεξήχθη ώστε να δημιουργηθεί ένα μοντέλο για την ανάπτυξη μεταβολικού συνδρόμου. Η σακχαρόζη αρχικά αύξησε τα επίπεδα των τριγλυκεριδίων στο αίμα, τα οποία προκάλεσαν σπλαχνικό λίπος και τελικά οδήγησαν σε αντίσταση στην ινσουλίνη. Η εξέλιξη από το σπλαχνικό λίπος σε αυξημένο TNF-α στην αντίσταση στην ινσουλίνη έχει κάποια παραλληλία με την ανθρώπινη ανάπτυξη του μεταβολικού συνδρόμου. Η αύξηση του λιπώδους ιστού αυξάνει επίσης τον αριθμό των κυττάρων του ανοσοποιητικού, τα οποία παίζουν ρόλο στη φλεγμονή. Η χρόνια φλεγμονή συμβάλλει σε αυξημένο κίνδυνο υπέρτασης, αθηροσκλήρωσης και διαβήτη.

Η συμμετοχή του  συστήματος ενδοκανναβινοειδών στην ανάπτυξη του μεταβολικού συνδρόμου είναι αδιαμφισβήτητη. Η υπερπαραγωγή ενδοκανναβινοειδών μπορεί να προκαλέσει δυσλειτουργία του συστήματος ανταμοιβής, διαιωνίζοντας με τη σειρά του ανθυγιεινές συμπεριφορές.  Ο εγκέφαλος είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη του μεταβολικού συνδρόμου, τη ρύθμιση του μεταβολισμού των περιφερικών υδατανθράκων και των λιπιδίων.

Το μεταβολικό σύνδρομο μπορεί να προκληθεί από υπερβολική σίτιση με σακχαρόζη ή φρουκτόζη, ιδιαίτερα ταυτόχρονα με δίαιτα πλούσια σε λιπαρά. Η προκύπτουσα υπερπροσφορά ωμέγα-6 λιπαρών οξέων, ιδιαίτερα του αραχιδονικού οξέος (ΑΑ), είναι ένας σημαντικός παράγοντας στην παθογένεση του μεταβολικού συνδρόμου.  Το αραχιδονικό οξύ (με τον πρόδρομό του - το λινολεϊκό οξύ) χρησιμεύει ως υπόστρωμα για την παραγωγή φλεγμονωδών μεσολαβητών γνωστών ως εικοσανοειδή, ενώ η ένωση διακυλογλυκερόλη (DAG), που περιέχει αραχιδονικό οξύ, είναι πρόδρομος του ενδοκανναβινοειδούς 2-αραχιδονοϋλογλυκερόλη (2-AG) ενώ η υδρολάση αμιδίου λιπαρού οξέος (FAAH) μεσολαβεί στο μεταβολισμό της ανανδαμίδης σε αραχιδονικό οξύ. Το ανανδαμίδιο μπορεί επίσης να παραχθεί από *N*-ακυλοφωσφατιδυλαιθανολαμίνη μέσω πολλών οδών. Το ανανδαμίδιο και το 2-AG μπορούν επίσης να υδρολυθούν σε αραχιδονικό οξύ, οδηγώντας δυνητικά σε αυξημένη σύνθεση εικοσανοειδών.

## Διάγνωση
Οι ορισμοί του μεταβολικού συνδρόμου από τη Διεθνή Ομοσπονδία Διαβήτη (IDF) και το αναθεωρημένο Εθνικό Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για τη Χοληστερόλη (NCEP) είναι πολύ παρόμοιοι και προσδιορίζουν άτομα με δεδομένο σύνολο συμπτωμάτων ως με μεταβολικό σύνδρομο. Ωστόσο, υπάρχουν δύο διαφορές: ο ορισμός του IDF δηλώνει ότι εάν ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ) είναι μεγαλύτερος από 30&nbsp;kg/m2  θεωρείται ότι υπάρχει κεντρική παχυσαρκία  και η περίμετρος της μέσης δεν χρειάζεται να μετρηθεί. Ωστόσο, αυτό δυνητικά αποκλείει οποιοδήποτε άτομο χωρίς αυξημένη περίμετρο μέσης εάν ο ΔΜΣ είναι μικρότερος από 30. Αντίθετα, ο ορισμός του NCEP υποδεικνύει ότι το μεταβολικό σύνδρομο μπορεί να διαγνωστεί με βάση άλλα κριτήρια. 

Η Διεθνής Ομοσπονδία για τον Διαβήτη ορίζει το μεταβολικό σύνδρομο (2006) ως εξής: Κεντρική παχυσαρκία (που ορίζεται ως η περίμετρος μέσης # με ειδικές για την εθνικότητα τιμές) ΚΑΙ οποιαδήποτε δύο από τα ακόλουθα:

* Αυξημένα τριγλυκερίδια: > 150&nbsp;mg/dL (1,7&nbsp;mmol/L), ή ειδική θεραπεία για αυτή τη λιπιδική ανωμαλία
* Μειωμένη HDL χοληστερόλη:  130 ή διαστολική ΑΠ > 85&nbsp;mm Hg ή θεραπεία υπέρτασης που είχε διαγνωσθεί προηγουμένως
* Αυξημένη γλυκόζη πλάσματος νηστείας (FPG): >100&nbsp;mg/dL (5,6&nbsp;mmol/L), ή προηγουμένως διαγνωσμένο διαβήτη τύπου 2

# Εάν ο ΔΜΣ είναι >30&nbsp;kg/m 2, η κεντρική παχυσαρκία μπορεί να θεωρηθεί ότι υπάρχει και η περίμετρος της μέσης δεν χρειάζεται να μετρηθεί

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (1999) απαιτεί την παρουσία οποιουδήποτε σακχαρώδους διαβήτη, μειωμένης ανοχής στη γλυκόζη, μειωμένης γλυκόζης νηστείας ή αντίστασης στην ινσουλίνη, ΚΑΙ δύο από τα ακόλουθα:

* Αρτηριακή πίεση ≥ 140/90 mmHg
* Δυσλιπιδαιμία: τριγλυκερίδια (TG) ≥ 1.695&nbsp;mmol/L και HDL χοληστερόλη ≤ 0,9&nbsp;mmol/L (αρσενικό), ≤ 1,0&nbsp;mmol/L (θηλυκό)
* Κεντρική παχυσαρκία: αναλογία μέσης/ισχίου > 0,90 (αρσενικό); > 0,85 (γυναίκα) ή ΔΜΣ > 30&nbsp;kg/m 2
* Μικρολευκωματινουρία: αναλογία απέκκρισης λευκωματίνης στα ούρα ≥ 20&nbsp;μg/min ή αναλογία λευκωματίνης:κρεατινίνης ≥ 30&nbsp;mg/g

Το Εθνικό Πρόγραμμα Εκπαίδευσης για τη Χοληστερόλη των Η.Π.Α. για τη θεραπεία ενηλίκων III (2001) απαιτεί τουλάχιστον τρία από τα ακόλουθα:

* Κεντρική παχυσαρκία: περίμετρος μέσης ≥ 102&nbsp;cm ή 40&nbsp;ίντσες (αρσενικό), ≥ 88&nbsp;cm ή 35&nbsp;ίντσες (θηλυκό)
* Δυσλιπιδαιμία: TG ≥ 1,7&nbsp;mmol/L (150&nbsp;mg/dl)
* Δυσλιπιδαιμία: HDL-C 

Κατηγορία:Σύνδρομα
Κατηγορία:Παθήσεις του ενδοκρινικού συστήματος
Κατηγορία:Διαβήτης (ασθένεια)