Εκλογές στο Πακιστάν

Το Σύνταγμα του Πακιστάν προβλέπει την διεξαγωγή **[[Εκλογές|εκλογών]]** για την άνω και κάτω βουλή καθώς και για τα κοινοβούλια των ομόσπονδων κρατιδίων του Πακιστάν. Συνήθως διεξάγονται **γενικές εκλογές** κάθε πέντε χρόνια, δηλαδή τριπλές εκλογές για τις τρεις προαναφερθείσες περιπτώσεις. 

Οι βουλευτικές εκλογές αφορούν τα δύο σώματα του κοινοβούλιου. Η κάτω βουλή, που ονομάζεται Εθνοσυνέλευση, έχει 342 μέλη, από τα οποία 272 εκλέγονται απευθείας από χωρισμένες μονοεδρικές περιφέρειες. Οι υπόλοιπες μοιράζονται στα κόμματα ανάλογα με το ποσοστό που πήραν στις εκλογές και από αυτές, 60 προορίζονται για γυναίκες και 10 για μη Μουσουλμανικές μειονότητες. Στην άνω βουλή, στη Γερουσία, εκλέγονται 23 αντιπρόσωποι για κάθε ένα από τα τέσσερα ομόσπονδα κρατίδια του Πακιστάν, 8 μέλη επιλέγονται από την Κυβέρνηση και 4 μέλη εκλέγονται από την Εθνοσυνέλευση για να αντιπροσωπεύσουν την ομοσπονδιακή περιφέρεια της πρωτεύουσας Ισλαμαμπάντ, οπότε συνολικά υπάρχουν 104 μέλη. Τα δύο αυτά σώματα από κοινού εκλέγουν τον Πρωθυπουργό και τον Πρόεδρο του Πακιστάν.

## Γενικές εκλογές
## Πρόσφατες γενικές εκλογές (2024)
Οι πιο πρόσφατες εκλογές ήταν οι γενικές εκλογές του 2024.

## Προηγούμενες γενικές εκλογές
Μεταξύ 1947 και 1958, δεν πραγματοποιήθηκαν άμεσες εκλογές σε εθνικό επίπεδο στο Πακιστάν. Εκλογές σε επαρχιακό επίπεδο διεξάγονταν περιστασιακά. Οι επαρχιακές εκλογές του Δυτικού Πακιστάν περιγράφηκαν ως «παρωδία, γελοιοποίηση και απάτη σε βάρος του εκλογικού σώματος.»

Οι πρώτες άμεσες εκλογές που πραγματοποιήθηκαν στη χώρα μετά την ανεξαρτησία ήταν για τη Νομοθετική Συνέλευση του Παντζάμπ (Δυτικό) μεταξύ 10 και 20 Μαρτίου. Οι εκλογές αφορούσαν 197 έδρες. Συνολικά 939 υποψήφιοι διαγωνίστηκαν για 189 έδρες, ενώ οι υπόλοιπες έδρες συμπληρώθηκαν χωρίς αντίπαλο. Επτά πολιτικά κόμματα συμμετείχαν. Οι εκλογές διεξήχθησαν σε βάση καθολικής ψηφοφορίας με γύρω στο ένα εκατομμύριο ψηφοφόρους. Η συμμετοχή παρέμεινε χαμηλή: στη Λαχόρη, η συμμετοχή έφτασε το 30% των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων, ενώ στις αγροτικές περιοχές του Παντζάμπ ήταν πολύ χαμηλότερη.

Στις 8 Δεκεμβρίου 1951 η Επαρχία Βορειοδυτικών Συνόρων διεξήγαγε εκλογές για έδρες της Επαρχιακής Νομοθεσίας. Σε ένα μοτίβο που θα επαναλαμβανόταν καθ’ όλη την εκλογική ιστορία του Πακιστάν, πολλοί από τους ηττημένους κατηγόρησαν τους νικητές για νοθεία και παρατυπίες. Αντίστοιχα, τον Μάιο του 1953 πραγματοποιήθηκαν εκλογές για τη νομοθεσία της Σιντ, οι οποίες επίσης στιγματίστηκαν από κατηγορίες νοθείας.

Τον Απρίλιο του 1954 πραγματοποιήθηκαν γενικές εκλογές για τη Νομοθετική Συνέλευση Ανατολικού Πακιστάν, στις οποίες το Μουσουλμανικό Κόμμα Πακιστάν ηττήθηκε από τη συμμαχία του Ενωμένου Μετώπου, που εξέφραζε τον μπενγκαλικό εθνικισμό. Ο εν ενεργεία πρωθυπουργός του Ανατολικού Πακιστάν, Νουρούλ Αμίν, έχασε την κοινοβουλευτική του έδρα από τον βετεράνο φοιτητικό ηγέτη και αγωνιστή του γλωσσικού κινήματος Χαλέκ Ναουάζ Χαν στην εκλογική του περιφέρεια Ναντάιλ της περιοχής Μυμενσίνγκ. Η συντριπτική ήττα του Νουρούλ Αμίν από τη συμμαχία του Ενωμένου Μετώπου ουσιαστικά εξαφάνισε το Μουσουλμανικό Κόμμα Πακιστάν από το πολιτικό τοπίο του τότε Ανατολικού Πακιστάν.

Οι Πακιστανικές γενικές εκλογές 1970 ήταν οι πρώτες άμεσες γενικές εκλογές μετά την ανεξαρτησία του Πακιστάν από τη Βρετανική Ινδία. Ύστερα από δεκαετίες αγώνα, η στρατιωτική κυβέρνηση αναγκάστηκε να μεταβιβάσει την εξουσία σε δημοκρατικά εκλεγμένους αξιωματούχους. Στο Ανατολικό Πακιστάν, οι εκλογές θεωρήθηκαν ως δημοψήφισμα για την αυτοδιοίκηση των Μπενγκάλι πολιτών του Πακιστάν, οι οποίοι αποτελούσαν σχεδόν το 55% του πληθυσμού, χωρίς ωστόσο να έχουν δικαιώματα αντίστοιχα με αυτά των Δυτικοπακιστανών.

Τις εκλογές κέρδισε ο Σύνδεσμος Αουάμι, εξασφαλίζοντας 167 έδρες από τις 313, και ο Σέιχ Μουτζιμπούρ Ραχμάν επρόκειτο να γίνει ο πρώτος δημοκρατικά εκλεγμένος πρωθυπουργός του Πακιστάν. Ωστόσο, η στρατιωτική κυβέρνηση, κατόπιν αιτήματος του ηγέτη της αντιπολίτευσης Ζούλφικαρ Άλι Μπούτο, αρνήθηκε να μεταβιβάσει την εξουσία στο εκλεγμένο κοινοβούλιο, γεγονός που οδήγησε στην έναρξη του Πολέμου Ανεξαρτησίας του Μπανγκλαντές.

Οι γενικές εκλογές του 1985 ήταν μη κομματικές εκλογές, ωστόσο πολλοί τεχνοκράτες συνδέονταν με διάφορα κόμματα.

## Ιστορία εκλογών στο Πακιστάν

### Γενικές εκλογές 2008

Οι γενικές εκλογές του 2008 ήταν οι πρώτες ελεύθερες εκλογές που πραγματοποιούνταν μετά την επιβολή στρατιωτικής δικτατορίας το 1999. Η προεκλογική περίοδος στιγματίστηκε από την δολοφονία της αρχηγού της αντιπολίτευσης, Μπεναζίρ Μπούτο. Το κόμμα της, το Πακιστανικό Λαϊκό Κόμμα κέρδισε στις εκλογές, και εξασφάλισε 122 έδρες. Αν και οι έδρες αυτές δεν ήταν αρκετές για μία απόλυτη πλειοψηφία, κατάφερε να διορίσει δικό του πρωθυπουργό. Πάντως, η μεταβίβαση της εξουσίας από τους στρατιωτικούς στο Πακιστανικό Λαϊκό Κόμμα θεωρήθηκε ανώμαλη.

### Γενικές εκλογές 2013

### Γενικές εκλογές 2018

Στις 25 Ιουλίου 2018 διεξήχθησαν γενικές εκλογές. Νικητής των εκλογών αναδείχθηκε ο Ίμραν Χαν, ηγέτης του κεντρώου κόμματος Πακιστάν Ταχρίκ ι Ινσάφ (PTI). Το απερχόμενο κόμμα, Πακιστανικός Μουσουλμανικός Σύνδεσμος -Ναουάζ (PML-N) ήρθε δεύτερο τόσο σε ψήφους όσο και σε έδρες στο κοινοβούλιο. Τέλος το Λαϊκό Κόμμα του Πακιστάν ήρθε τρίτο, όπως και στις προηγούμενες εκλογές. Η προεκλογική περίοδος ήταν τεταμένη και βίαιη, με το κυβερνών κόμμα να υποστηρίζει ότι δεν έχει ίσες ευκαιρίες και ότι άλλες δυνάμεις εξουσίας, όπως ο στρατός, προωθούσαν με διάφορους τρόπους τον Ίμραν Χαν. Τελικά η μεταβίβαση της εξουσίας ήταν ομαλή και παρά τις διαμαρτυρίες της, η αντιπολίτευση συμμετείχε στο νέο κοινοβούλιο.

## Προεδρική εκλογή
### Πρόσφατη προεδρική εκλογή (2024)
Προεδρικές εκλογές διεξήχθησαν στο Πακιστάν στις 9 Μαρτίου 2024 για την επιλογή του 14ου προέδρου του Πακιστάν, ο οποίος είναι ο αρχηγός κράτους της χώρας. Ο Ασίφ Αλί Ζαρντάρι του Λαϊκού Κόμματος του Πακιστάν εξελέγη 14ος Πρόεδρος του Πακιστάν νικώντας τον Μαχμούντ Χαν Ατσακζάι της συμμαχίας Σουνιτικού Συμβουλίου Ιτεχάντ (SIC) που υποστηριζόταν από το PTI. Ο πρώην πρόεδρος Αρίφ Αλβί ήταν επιλέξιμος για επανεκλογή, αλλά δεν έθεσε υποψηφιότητα για δεύτερη θητεία.
Ο Ζαρντάρι έλαβε 411 ψήφους από το Εκλεκτορικό Κολέγιο έναντι 181 του Ατσακζάι.

## Προηγούμενες προεδρικές εκλογές
### 1956
Οι εκλογές για τον μεταβατικό πρόεδρο του Πακιστάν διεξήχθησαν στις 5 Μαρτίου 1956. Η εκλογή πραγματοποιήθηκε έμμεσα μέσω των ψήφων των μελών της Συντακτικής Συνέλευσης του Πακιστάν. Στην εκλογή, ο Ισκαντέρ Μιρζά, μέλος του Μουσουλμανικού Συνδέσμου (Πακιστάν) (PML), εξελέγη.

### 1960
Δείτε στην ενότητα Δημοψηφίσματα το 1960.

### 1965
Οι πρώτες προεδρικές εκλογές του Πακιστάν διεξήχθησαν στις 2 Ιανουαρίου 1965. Η ψηφοφορία επρόκειτο να είναι έμμεση, καθώς ο Πρόεδρος έπρεπε να εκλεγεί από τους 80.000 «*βασικούς δημοκράτες*» (basic democrats), οι οποίοι αποτελούσαν το Εκλεκτορικό Κολλέγιο. Αυτοί οι Βασικοί Δημοκράτες ήταν δημοκρατικά εκλεγμένοι δημόσιοι αντιπρόσωποι που υπηρετούσαν στα συμβούλια της Περιφέρειας (Divisional), της Επαρχίας (District), του Τεσίλ (Tehsil) ή της Ένωσης (Union). Υπήρξαν πολλαπλές κατηγορίες ότι το στρατιωτικό κατεστημένο του Πακιστάν νόθευσε τις εκλογές υπέρ του Στρατηγού Αγιούμπ Χαν.

Στις εκλογές συμμετείχαν δύο μεγάλα κόμματα: ο Σύνδεσμος Μουσουλμάνων της Συνέλευσης και τα Ενωμένα Κόμματα της Αντιπολίτευσης. Τα Ενωμένα Κόμματα της Αντιπολίτευσης αποτελούνταν από πέντε μεγάλα κόμματα της αντιπολίτευσης και είχαν ένα πρόγραμμα εννέα σημείων, το οποίο περιελάμβανε την αποκατάσταση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και την εισαγωγή άμεσων εκλογών και καθολικής ψηφοφορίας. Τα Ενωμένα Κόμματα της Αντιπολίτευσης δεν είχαν ενιαία ηγεσία και, ως εκ τούτου, δεν μπόρεσαν να επιλέξουν έναν προεδρικό υποψήφιο μεταξύ τους. Ως εκ τούτου, επέλεξαν την Φατιμά Τζίνα ως υποψήφιά τους, η οποία θεωρήθηκε αδιαμφισβήτητη ηγέτιδα λόγω της σχέσης της με τον Μοχάμεντ Άλι Τζίνα. Εν τω μεταξύ, ο υποψήφιος για τον Σύνδεσμο Μουσουλμάνων της Συνέλευσης ήταν ο εν ενεργεία πρόεδρος Αγιούμπ Χαν.Τα αποτελέσματα των εκλογών ήταν υπέρ του Αγιούμπ Χαν, ο οποίος, παρά την απώλεια της λαϊκής ψήφου, κέρδισε το 62,43% της εκλεκτορικής ψήφου. Η Φατιμά Τζίνα κέρδισε το 35,86% των ψήφων του εκλογικού κολλεγίου.

### 1973
Μια προεδρική εκλογή διεξήχθη στο Πακιστάν στις 10 Αυγούστου 1973 για την επιλογή του πέμπτου προέδρου του Πακιστάν και του πρώτου προέδρου υπό το νέο Σύνταγμα του 1973. Ο Φαζάλ Ιλάχι Τσοντρί, υποψήφιος του Λαϊκού Κόμματος του Πακιστάν (PPP), κέρδισε 139 ψήφους στο κοινοβούλιο, νικώντας τον Χαν Αμιρζαντάχ Χαν, υποψήφιο του Εθνικού Κόμματος Αγουάμι (ΝΑΡ), ο οποίος κέρδισε μόνο 45 ψήφους.

### 1988
Έμμεσες προεδρικές εκλογές διεξήχθησαν τον Δεκέμβριο του 1988 για την εκλογή του 7ου Προέδρου του Πακιστάν. Οι ψήφοι δόθηκαν από το Εκλεκτορικό Κολέγιο του Πακιστάν, το οποίο είχε τα νέα του μέλη τόσο στις εθνικές όσο και στις επαρχιακές συνελεύσεις εκλεγμένα στις αντίστοιχες γενικές εκλογές του 1988.

Οι εκλογές κατέληξαν σε συμφωνία μεταξύ του ήδη κυβερνώντος Ανεξάρτητου μεταβατικού προέδρου, Γκουλάμ Ισχάκ Χαν, του Λαϊκού Κόμματος του Πακιστάν (PPP) καθώς και του Ισλαμί Τζαμχουρί Ιτιχάντ (IJI). Με την υποστήριξη των δύο μεγαλύτερων κομμάτων, ο Ισχάκ Χαν κέρδισε τις εκλογές με ευκολία.

### 1993
Μια έμμεση προεδρική εκλογή διεξήχθη στις 13 Νοεμβρίου 1993 για την επιλογή του όγδοου προέδρου του Πακιστάν. Οι εκλογές είχαν ως αποτέλεσμα την επικράτηση του Φαρούκ Λεγκάρι, υποψηφίου του Λαϊκού Κόμματος του Πακιστάν (PPP), έναντι του αντιπάλου του, Γουασίμ Σατζάντ, υποψηφίου του Μουσουλμανικού Συνδέσμου του Πακιστάν (Ν) (PML(N)). Η εκλογή ακολούθησε το Εκλογικό Κολλέγιο του Πακιστάν όπως ορίζεται στο Σύνταγμα του 1973 και περιελάμβανε ψηφοφορία και από τα δύο σώματα του κοινοβουλίου εκτός από τις επαρχιακές συνελεύσεις.

### 1997
Στις 31 Δεκεμβρίου 1997 διεξήχθη έμμεση προεδρική εκλογή στο Πακιστάν. Το Εκλογικό Κολλέγιο του Πακιστάν – μια κοινή συνεδρίαση της Γερουσίας, της Εθνοσυνέλευσης και των Επαρχιακών Συνελεύσεων – εξέλεξε νέο πρόεδρο μετά την παραίτηση του προέδρου Φαρούκ Λεγκάρι. Όπως απαιτεί το σύνταγμα, ο Γουασίμ Σατζάντ (με την ιδιότητά του ως προέδρου της Γερουσίας του Πακιστάν) έγινε αυτομάτως υπηρεσιακός πρόεδρος στις 2 Δεκεμβρίου 1997, μετά την παραίτηση του Λεγκάρι. Ο Μοχάμαντ Ραφίκ Ταράρ, υποψήφιος που υποστηρίχθηκε από τον Μουσουλμανικό Σύνδεσμο του Πακιστάν (Ν) (PML-N), κέρδισε τις εκλογές με 374 ψήφους, νικώντας τον Αφτάμπ Σαμπάν Μιράνι και τον Μοχάμαντ Χαν Σεράνι, υποψηφίους που υποστηρίχθηκαν από το Λαϊκό Κόμμα του Πακιστάν (PPP) και το Τζαμιάτ Ουλέμα-ε-Ισλάμ (F) (JUI-F), αντίστοιχα.

### 2004
Μια ψήφος εμπιστοσύνης διεξήχθη από το Εκλογικό Κολλέγιο του Πακιστάν την 1η Ιανουαρίου 2004, στην οποία ο Περβέζ Μουσάραφ κέρδισε 374 από τις 702 ψήφους. Ως αποτέλεσμα, σύμφωνα με το Άρθρο 41(8) του Συντάγματος του Πακιστάν, «θεωρήθηκε ότι εξελέγη» στο αξίωμα του Προέδρου μέχρι τον Οκτώβριο του 2007.

### 2007
Μια έμμεση προεδρική εκλογή διεξήχθη στο Πακιστάν στις 6 Οκτωβρίου 2007. Αυτό συνέβη πριν από τη διάλυση του κοινοβουλίου ενόψει των επερχόμενων γενικών εκλογών που είχαν προγραμματιστεί για το 2008. Η πακιστανική νομοθετική εξουσία εξέλεξε τον εν ενεργεία Περβέζ Μουσάραφ με συντριπτική πλειοψηφία. Ο σχεδόν ομόφωνος χαρακτήρας της νίκης του Μουσάραφ κατέστη δυνατός λόγω της απουσίας δύο βασικών ηγετών της πολιτικής αντιπολίτευσης, του Ναγουάζ Σαρίφ και της Μπεναζίρ Μπούτο. Ο Ναγουάζ Σαρίφ είχε επιχειρήσει να επιστρέψει στο Πακιστάν πριν από τις εκλογές, αλλά απελάθηκε ξανά στην εξορία από την κυβέρνηση λόγω κατάφωρης παραβίασης της συμφωνίας που είχε υπογράψει με το τότε καθεστώς να παραμείνει εκτός Πακιστάν και της πολιτικής του για περίοδο δέκα ετών. Η Μπεναζίρ Μπούτο είχε επίσης ανακοινώσει την πρόθεσή της να επιστρέψει στο Πακιστάν για τις εκλογές, αλλά τελικά αποφάσισε να μην το κάνει. Θεωρήθηκε ευρέως ότι η απόφασή της ήταν αποτέλεσμα μιας διευθέτησης που έκανε με τον Μουσάραφ.

### 2008
Μια έμμεση προεδρική εκλογή διεξήχθη στις 6 Σεπτεμβρίου 2008. Το Εκλογικό Κολλέγιο του Πακιστάν εξέλεξε νέο πρόεδρο μετά την παραίτηση του προέδρου Περβέζ Μουσάραφ. Όπως απαιτεί το σύνταγμα, ο Μοχάμαντ Μιάν Σούμρο (με την ιδιότητά του ως προέδρου της Γερουσίας του Πακιστάν) έγινε αυτομάτως υπηρεσιακός πρόεδρος στις 18 Αυγούστου 2008, μετά την παραίτηση του Μουσάραφ. Το σύνταγμα απαιτούσε την εκλογή νέου προέδρου από το Κοινοβούλιο εντός 30 ημερών. Ο Σούμρο θεωρούνταν πιστός στον Μουσάραφ και ήταν βέβαιο ότι θα αντικαθίστατο σε εκείνη την εκλογή.
Ο Ασίφ Άλι Ζαρντάρι εξελέγη Πρόεδρος του Πακιστάν, καθώς ο επικεφαλής της εκλογικής επιτροπής Κάζι Μοχάμαντ Φαρούκ ανακοίνωσε ότι «ο Ασίφ Άλι Ζαρντάρι εξασφάλισε 241 ψήφους από τις 426 έγκυρες ψήφους που δόθηκαν στο κοινοβούλιο».

### 2013
Προεδρικές εκλογές διεξήχθησαν στις 30 Ιουλίου 2013 στο  για την εκλογή του 12ου προέδρου του Πακιστάν. Η θητεία του εν ενεργεία προέδρου Ασίφ Αλί Ζαρντάρι έληγε στις 8 Σεπτεμβρίου 2013. Κατά συνέπεια, το Άρθρο 41 του Συντάγματος του Πακιστάν απαιτούσε οι εκλογές να διεξαχθούν το αργότερο έως τις 8 Αυγούστου 2013. Το Εκλογικό Κολλέγιο του Πακιστάν είχε την αρμοδιότητα να εκλέξει νέο πρόεδρο για να διαδεχθεί τον πρόεδρο Ζαρντάρι, ο οποίος αρνήθηκε να διεκδικήσει δεύτερη θητεία. Μετά το μποϊκοτάζ των προεδρικών εκλογών από το Λαϊκό Κόμμα του Πακιστάν και τους συμμάχους του, οι δύο υποψήφιοι ήταν ο Μαμνούν Χουσαΐν που υποστηριζόταν από τον Μουσουλμανικό Σύνδεσμο του Πακιστάν (Ν), και ο Γουατζιχουντίν Αχμέντ που υποστηριζόταν από το Πακιστάν Τεχρίκ-ε-Ινσάφ. Ο Χουσαΐν, γεννημένος στην Άγρα, εξελέγη πρόεδρος με πλειοψηφία, εξασφαλίζοντας 432 ψήφους. Οι εκλογές αυτές ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία του Πακιστάν που εκλέχθηκε πολιτικό πρόσωπο ως πρόεδρος ενώ ένας εν ενεργεία πολιτικός πρόεδρος βρισκόταν ακόμη στην εξουσία, ολοκληρώνοντας μια ιστορική και δημοκρατική μετάβαση εξουσίας που ξεκίνησε με τις γενικές εκλογές του 2013.

### 2018

## Δημοψηφίσματα
### 1960
Ένα έμμεσο δημοψήφισμα για την εμπιστοσύνη στον πρόεδρο Μουχάμαντ Αγιούμπ Χαν διεξήχθη στις 14 Φεβρουαρίου 1960, με τους ψηφοφόρους να καλούνται να αποφανθούν εάν θα έπρεπε να παραμείνει πρόεδρος για άλλα πέντε χρόνια, έχοντας αναλάβει το αξίωμα από το 1958 μετά την ανατροπή της προηγούμενης κυβέρνησης μέσω του στρατιωτικού πραξικοπήματος.  

Η ψηφοφορία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του συστήματος βασικής δημοκρατίας που εισήχθη μετά το πραξικόπημα, σύμφωνα με το οποίο οι έμμεσες ψήφοι διεξάγονταν από ένα εκλεκτορικό σώμα 80.000 μελών. Τα μέλη του εκλέγονταν από μονοεδρικές περιφέρειες (40.000 σε κάθε πτέρυγα), μία για κάθε 600 ψηφοφόρους. Οι εκλογές για το εκλεκτορικό σώμα πραγματοποιήθηκαν μεταξύ Δεκεμβρίου 1959 και Ιανουαρίου 1960 σε μη κομματική βάση (καθώς τα πολιτικά κόμματα ήταν απαγορευμένα).

Το 96,37% των μελών του εκλεκτορικού σώματος ψήφισε υπέρ του Χαν. Ορκίστηκε τρεις ημέρες μετά την ψηφοφορία.

### 1984
Ένα δημοψήφισμα για την πολιτική της ισλαμοποίησης του προέδρου Μουχάμαντ Ζία ουλ-Χακ διεξήχθη στις 19 Δεκεμβρίου 1984. Οι ψηφοφόροι κλήθηκαν να απαντήσουν εάν υποστήριζαν τις προτάσεις του Ζία ουλ-Χακ για την τροποποίηση αρκετών νόμων σύμφωνα με το Κοράνι και τη Σούννα, εάν ήθελαν αυτή η διαδικασία να συνεχιστεί και εάν υποστήριζαν την ισλαμιστική ιδεολογία του Πακιστάν. Το δημοψήφισμα αποτέλεσε επίσης τρόπο παράτασης της προεδρικής θητείας του Ζία ουλ-Χακ κατά πέντε χρόνια. Επισήμως ανακοινώθηκε ότι εγκρίθηκε από το 98,5% των ψηφοφόρων, με συμμετοχή 62,2%. Ανεξάρτητοι παρατηρητές αμφισβήτησαν εάν η συμμετοχή ξεπέρασε το 30% και σημείωσαν ότι υπήρξαν «εκτεταμένες παρατυπίες».

### 2002
Ένα δημοψήφισμα για την παραμονή του Περβέζ Μουσάραφ στη θέση του προέδρου για πέντε χρόνια διεξήχθη στις 30 Απριλίου 2002. Η πρόταση εγκρίθηκε από το 97,97% των ψηφοφόρων. Ωστόσο, η αντιπολίτευση μποϊκόταρε το δημοψήφισμα υποστηρίζοντας ότι ήταν αντισυνταγματικό. 
Το δημοψήφισμα θεωρήθηκε από πολλούς ως στημένο ή προκαθορισμένο. Κόμματα της αντιπολίτευσης, συμπεριλαμβανομένων του Λαϊκού Κόμματος του Πακιστάν και της Μουσουλμανικής Λίγκας του Πακιστάν, χαρακτήρισαν την απόφαση του Μουσάραφ να διεξαγάγει δημοψήφισμα ακατάλληλη και κάλεσαν τους πολίτες να το μποϊκοτάρουν. Ως απάντηση, η ηλικία ψήφου μειώθηκε από τα 21 στα 18 έτη και ο αριθμός των εκλογικών τμημάτων αυξήθηκε σημαντικά, ενώ δεν απαιτούνταν ταυτότητα για να ασκήσει κανείς το εκλογικό του δικαίωμα. Αν και η συμμετοχή αναφέρθηκε επίσημα στο 56,1%, η αντιπολίτευση υποστήριξε ότι κυμάνθηκε μεταξύ 5% και 7%. Η ψηφοφορία επικρίθηκε από την Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Πακιστάν ως «σημαδεμένη από σοβαρές παρατυπίες». Ο Μουσάραφ ισχυρίστηκε ότι με τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος τηρούσε τις δημοκρατικές διαδικασίες, παρά το γεγονός ότι το Σύνταγμα του Πακιστάν δεν περιέχει διάταξη για εκλογή Προέδρου μέσω δημοψηφίσματος.

## Παραπομπές