Επίπεδο σακχάρου στο αίμα

Το **επίπεδο σακχάρου στο αίμα**, ή **συγκέντρωση σακχάρου στο αίμα** ή **επίπεδο γλυκόζης στο αίμα** είναι η ποσότητα γλυκόζης που υπάρχει στο αίμα ανθρώπων και ζώων (συντομογραφία bG από το αγγλικό "blood Glucose"). Η γλυκόζη είναι η απλή ζάχαρη (μονοσακχαρίτης) και αποτελεί την πρωταρχική πηγή ενέργειας για τους ιστούς του σώματος. Προσλαμβάνεται από την τροφή και μπαίνει στην κυκλοφορία του αίματος κατά τη διαδικασία της πέψης στο έντερο. Κατά τη διαδικασία της πέψης η ποσότητα της γλυκόζης στο αίμα αυξάνεται σε ανεπιθύμητα για τον οργανισμό επίπεδα. Σε αυτό το στάδιο επεμβαίνει η λειτουργία της μεταβολικής ομοιόστασης για να αποθηκεύσει τη γλυκόζη, που δεν χρησιμοποιείται άμεσα, στο ήπαρ και στους σκελετικούς μύες έτσι ώστε να κατεβάσει τα επίπεδα σε επιθυμητά για τον οργανισμό επίπεδα. Σε κατάσταση νηστείας ή έντονης άσκησης, η τόσο απαραίτητη για την λειτουργία των ιστών γλυκόζη, πέφτει σε ανεπιθύμητα χαμηλά επίπεδα. Η έλλειψη της ενέργειας που περιέχει μπορεί να σκοτώσει τους ιστούς και σαν επακόλουθο τον ίδιο τον οργανισμό. Πάλι επεμβαίνει η μεταβολική ομοιόσταση, για την αντίστροφη διαδικασία, την απελευθέρωση γλυκόζης από εκεί που προηγουμένως αποθήκευσε. Αυτή η διαδικασία ρυθμίζει το επίπεδο της γλυκόζης στο αίμα σε συγκεκριμένα όρια που να μην είναι βλαβερά για τον οργανισμό. Τα επιθυμητά επίπεδα για το ανθρώπινο σώμα, αλλά και με μικροδιαφορές από άτομο σε άτομο, κυμαίνονται μεταξύ 72 και 110&nbsp;mg ανά 100 ml (dl) αίματος. Μετά τη λήψη τροφής το επίπεδο γλυκόζης μπορεί να αυξηθεί πάνω από τα 110&nbsp;mg αλλά σε δύο με τρεις ώρες επανέρχεται στα όρια του με την αποθήκευση της γλυκόζης. Σταθερά χαμηλά ή υψηλά επίπεδα είναι ένδειξη πάθησης. Συχνή πάθηση στις μέρες μας είναι ο σακχαρώδης διαβήτης που χαρακτηρίζεται από υψηλά επίπεδα γλυκόζης. Τα όρια μπορεί να είναι διαφορετικά σε ειδικές περιπτώσεις, όπως κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης, γιαυτό πάντα πρέπει να υπάρχει καθοδήγηση από τον γιατρό.
μικρογραφία|alt=Ιδανική καμπύλη διακύμανσης γλυκόζης και ινσουλίνης στον άνθρωπο κατά τη διάρκεια μιας ημέρας που περιέχει τρία γεύματα: πρωινό(στις 8:00), μεσημεριανό(12:30) και βραδινό(18:00).<br><br>Μετάφραση σημειώσεων: breakfast=πρωϊνό, lunch=μεσημεριανό, dinner=βραδινό, glucose blood levels=επίπεδα γλυκόζης αίματος, insulin blood levels=επίπεδα γλυκόζης αίματος, starch-rich food=φαγητό προύσιο σε άμυλο, sucrose-rich food=φαγητό πλούσιο σε σάκχαρα.<br><br>Επεξήγηση εικόνας: Κάτω οριζόντια είναι οι ώρες της ημέρας. Αριστερά κάθετα έχουμε τις μετρήσεις σε mmol/L και σε mg/L. Η κόκκινη γραμμή είναι η διακύμανση της γλυκόζης και η μπλε της ινσουλίνης. Η διακεκομμένη γραμμή είναι η περίπτωση μεσημεριανού πλούσιου σε ζάχαρη. Τα μέγιστα της γλυκόζης είναι μετά τα γεύματα και ανέρχονται στα 6,25 mmol/L ή 113 mg/L. Τα ελάχιστα είναι μερικές ώρες μετά τα γεύματα και κατέρχονται στα 4,5 mmol/L ή 81 mg/L. Όταν το γεύμα είναι πλούσιο σε ζάχαρη έχουμε λίγο μεγαλύτερη άνοδο της γλυκόζης αλλά και μεγαλύτερη κάθοδο γιατί παράγεται περισσότερη ινσουλίνη.|Ιδανική καμπύλη διακύμανσης γλυκόζης και ινσουλίνης στον άνθρωπο κατά τη διάρκεια μιας ημέρας που περιέχει τρία γεύματα: πρωινό (στις 8:00), μεσημεριανό (12:30) και βραδινό (18:00).<br><br>Μετάφραση σημειώσεων: breakfast=πρωινό, lunch=μεσημεριανό, dinner=βραδινό, glucose blood levels=επίπεδα γλυκόζης αίματος, insulin blood levels=επίπεδα γλυκόζης αίματος, starch-rich food=φαγητό πλούσιο σε άμυλο, sucrose-rich food=φαγητό πλούσιο σε σάκχαρα.<br><br>Επεξήγηση εικόνας: Κάτω οριζόντια είναι οι ώρες της ημέρας. Αριστερά κάθετα έχουμε τις μετρήσεις σε mmol/L και σε mg/L. Η κόκκινη γραμμή είναι η διακύμανση της γλυκόζης και η μπλε της ινσουλίνης. Η διακεκομμένη γραμμή είναι η περίπτωση μεσημεριανού πλούσιου σε ζάχαρη. Τα μέγιστα της γλυκόζης είναι μετά τα γεύματα και ανέρχονται στα 6,25 mmol/L ή 113 mg/L. Τα ελάχιστα είναι μερικές ώρες μετά τα γεύματα και κατέρχονται στα 4,5 mmol/L ή 81 mg/L. Όταν το γεύμα είναι πλούσιο σε ζάχαρη έχουμε λίγο μεγαλύτερη άνοδο της γλυκόζης αλλά και μεγαλύτερη κάθοδο γιατί παράγεται περισσότερη ινσουλίνη.
## Μονάδες μέτρησης
Ο διεθνής καθιερωμένος τρόπος μέτρησης των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα είναι σε γραμμομοριακότητα κατ΄ όγκο, μετρούμενη σε mmol/l (χίλια μόρια ανά λίτρο, συντομογραφία mM) και ανήκει στο SI σύστημα μονάδων. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Γερμανία, την Ελλάδα και άλλες χώρες, μετράται η μάζα της γλυκόζης που υπάρχει σε συγκεκριμένο όγκο αίματος, με μονάδα μέτρησης το mg/dl (σε χιλιοστόγραμμα ανά δεκατόλιτρο, που είναι το 1/10 του λίτρου). Δεδομένου ότι το μοριακό βάρος της γλυκόζης C6H12O6 είναι 180,16, η διαφορά μεταξύ των δύο μονάδων είναι ο συντελεστής 18,016, έτσι ώστε 1\;mmol/l γλυκόζης ισοδυναμεί με 18,016 mg/dl.

1 \,\mathrm{mmol/l} = 18{,}016\,\mathrm{mg/dl} \thickapprox 18\;\mathrm{mg/dl}\qquadή αλλιώς\qquad 1\,\mathrm{mg/dl} = \frac{1}{18{,}016}\,\mathrm{mmol/l}\thickapprox0,055\;\mathrm{mmol/l}, δηλαδή πολλαπλασιάσουμε τα mmol/l με 18 για να έχουμε τα αντίστοιχα mg/dl και τα mg/dl με 0,055 για να έχουμε τα αντίστοιχα mmol/l.

## Αίμα και γλυκόζη

### Η κυκλοφορία της γλυκόζης στο αίμα
Η γλυκόζη εισέρχεται στη κυκλοφορία του αίματος μέσω της πέψης με την αφομοίωση των υδατανθράκων που υπάρχουν στις τροφές. Με την κυκλοφορία του αίματος διαχέεται σε όλους τους ιστούς του σώματος και χρησιμοποιείται όπου υπάρχει άμεση ανάγκη, όπως για παράδειγμα μετά από νηστεία. Όση γλυκόζη δεν απορροφηθεί άμεσα αποθηκεύεται στο ήπαρ και στα κύτταρα των σκελετικών μυών σαν γλυκογόνο. Επειδή αυτοί οι «αποθηκευτικοί χώροι» είναι περιορισμένοι και για άμεση χρήση, αν και πάλι περισσέψει γλυκόζη αποθηκεύεται στον λιπώδη ιστό, που αποτελεί «απεριόριστο» και μακροπρόθεσμο αποθηκευτικό χώρο. Όταν έχει τελειώσει η αφομοίωση της τροφής, που διαρκεί λίγες ώρες, η ποσότητα της γλυκόζης στο αίμα ελαττώνεται λόγο της κατανάλωσης της από τα κύτταρα. Τότε οι μύες χρησιμοποιούν το γλυκογόνο που έχουν αποθηκεύσει. Σε έντονη σωματική δραστηριότητα το γλυκογόνο αυτό μπορεί να καταναλωθεί σε μερικές ώρες και χρειάζεται περίπου 48 ώρες, μετά από καλή διατροφή για να αποκατασταθεί.  Για τον ίδιο λόγο το ήπαρ μετατρέπει το δικό του αποθηκευμένο γλυκογόνο σε γλυκόζη, που τη διαθέτει στην κυκλοφορία του αίματος. Αυτή η γλυκόζη καλύπτει τις ανάγκες των κυττάρων όσο χρόνο δεν αφομοιώνεται τροφή και ιδιαίτερα των κυττάρων που δεν μπορούν να καταναλώσουν λίπος ή δεν αποθηκεύουν γλυκογόνο, όπως συμβαίνει με τα κύτταρα του εγκεφάλου. Σημαντικό ρυθμιστικό ρόλο σε όλη αυτή τη διαδικασία έχουν η ινσουλίνη και η γλυκαγόνη, ορμόνες που παράγεται στο πάγκρεας. Η ινσουλίνη βοηθάει στην απορρόφηση της γλυκόζης από τα κύτταρα του σώματος και του ήπατος, ενώ αντίθετα η γλυκαγόνη συντελεί στην αποσύνθεση του γλυκογόνου στο ήπαρ ώστε να ελευθερωθεί γλυκόζη στην κυκλοφορία του αίματος.

Το εντυπωσιακό σε όλη αυτή τη διαχείριση της γλυκόζης όταν είναι σε περίσσεια ή όταν είναι σε έλλειψη, είναι ότι ο οργανισμός προσπαθεί να κρατήσει την ποσότητα της σταθερή μέσα στο αίμα. Ούτε πολύ γιατί προξενεί βλάβες στους ιστούς, αλλά ούτε και λίγη ώστε να μην καταστραφούν κύτταρα σημαντικών οργάνων, όπως αυτά του εγκεφάλου. Έχει υπολογιστεί ότι  υπάρχουν στο αίμα ενός ανθρώπου 70 κιλών, περίπου 4 γραμμάρια γλυκόζης, ανά πάσα στιγμή. Είτε η γλυκόζη είναι άφθονη μετά από ένα καλό γεύμα, είτε είναι σε έλλειψη λόγο μη ύπαρξης τροφής, ο οργανισμός προσπαθεί να την κρατήσει σε συγκεκριμένη ποσότητα μέσα στο αίμα. Όλος αυτός ο μηχανισμός είναι μέρος της μεταβολικής ομοιόστασης και καταφέρνει να κράτα τα επίπεδα του σακχάρου σε αυστηρά όρια και όσο μπορεί για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα.

### Γλυκόζη πηγή ενέργειας
Η γλυκόζη είναι η κύρια πηγή ενέργειας (μαζί με τα λίπη) και είναι σημαντική για την κανονική λειτουργία, των διαφόρων ιστών του ανθρώπινου σώματος. Άλλοι ιστοί όπως οι σκελετικοί μύες μπορούν να αποθηκεύσουν την γλυκόζη σε μορφή γλυκογόνου για να την χρησιμοποιήσουν αργότερα. Για τον εγκέφαλο είναι η μοναδική πηγή ενέργειας, γιατί δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τα λίπη, αλλά δεν μπορεί και να την αποθηκεύσει (π.χ. όπως τα μυικά κύτταρα σε μορφή γλυκογόνου). Ο εγκέφαλος καταναλώνει περίπου 6 γραμμάρια γλυκόζης, σε κατάσταση ηρεμίας συμμετέχει περίπου στο 15% του συνολικού μεταβολισμού και στην περίπτωση που ένα άτομο δεν έχει σωματική δραστηριότητα και ταυτόχρονα βρίσκεται σε κατάσταση νηστείας, ο εγκέφαλος καταναλώνει περίπου το 60% της γλυκόζης που κυκλοφορεί στο αίμα. Έτσι τα πρώτα συμπτώματα έλλειψης γλυκόζης είναι ανησυχία, ζάλη, κλπ. Ακολουθεί η δυσλειτουργία του νευρικού συστήματος με εφίδρωση, αύξηση καρδιακών παλμών, αίσθημα πείνας, τρέμουλο, κλπ. Σε ακόμα μεγαλύτερη υπογλυκαιμία ( 

## Παραπομπές


## Πηγές

*  Wasserman David H. (2008) «Four grams of glucose» από American Journal of Physiology. Endocrinology and Metabolism.  Δημοσιεύθηκε 07/10/2008. Αρχειοθετήθηκε 01/10/2017. Ανακτήθηκε 07/10//2018.
*Υπεύθυνος έκδοσης: Δρ. Γεροδήμος Βασίλειος, Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας (Τρίκαλα 2013). «Κεφάλαιο 5. Άσκηση και σακχαρώδης διαβήτης». Αρχειοθετήθηκε 14/10/2018. Ανακτήθηκε 14/10//2018.