Ίαν Ρίτσαρντσον

Ο **Ίαν Γουίλιαμ Ρίτσαρντσον** (Αγγλικά: Ian William Richardson, 7 Απριλίου 1934 9 Φεβρουαρίου 2007) ήταν Σκωτσέζος ηθοποιός. Έγινε περισσότερο γνωστός για την ερμηνεία του ως ο συντηρητικός πολιτικός Φράνσις Ούρκχαρτ στην τηλεοπτική τριλογία *House of Cards* (1990–1995) του BBC,  καθώς και για τον ρόλο του κατασκόπου Μπιλ Χέιντον στη μίνι σειρά *Κι ο κλήρος έπεσε στον Σμάιλι* (1979). Άλλες αξιοσημείωτες κινηματογραφικές δουλειές του περιελάμβαναν την ερμηνεία του ως Σέρλοκ Χολμς σε δύο ταινίες (*The Sign of Four* και *The Hound of the Baskervilles*), καθώς και σημαντικούς ρόλους στις ταινίες *[[Μπραζίλ (ταινία, 1985)|Μπραζίλ]]*, *Μ. Μπατερφλάι* και *[[Σκοτεινή πόλη (ταινία)|Σκοτεινή πόλη]]*.

Ο Ρίτσαρντσον ήταν επίσης κορυφαίος ηθοποιός του θεάτρου, γνωστός για τα σαιξπηρικά του έργα, καθώς και για την ερμηνεία του ως Ζαν Πολ Μαρά στην παράσταση του έργου *[[Η δολοφονία του Μαρά (Μαρά/ Σαντ)|Η δολοφονία του Μαρά (Μαρά/Σαντ)]]* στο Μπρόντγουεϊ.

## Τα πρώτα χρόνια
Ο Ρίτσαρντσον γεννήθηκε στο Εδιμβούργο. Ήταν ο μοναδικός γιος και ο μεγαλύτερος από τα τρία παιδιά του Τζον Ρίτσαρντσον (1909–1990), διευθυντή στο εργοστάσιο McVitie & Price (όπου γνωρίστηκε με τη σύζυγό), και της Μάργκαρετ Πόλοκ (1910–1988), το γένος Ντράμοντ.  Σπούδασε στην πόλη, στο Δημοτικό Σχολείο Μπάλγκριν, στο Γυμνάσιο Τάινκαστλ και στο Λύκειο Τζορτζ Χέριοτ.  

Εμφανίστηκε για πρώτη φορά στη σκηνή σε ηλικία 14 ετών, σε μια ερασιτεχνική παράσταση του έργου *[[Ιστορία δύο πόλεων]]*  του Καρόλου Ντίκενς. Ο σκηνοθέτης ενθάρρυνε το ταλέντο του, αλλά τον προειδοποίησε ότι θα έπρεπε να αποβάλει τη σκωτσέζικη προφορά του για να προοδεύσει ως ηθοποιός. Η μητέρα του τον έγραψε σε μαθήματα ορθοφωνίας και έγινε διευθυντής σκηνής στο ημιεπαγγελματικό Λαϊκό Θέατρο του Εδιμβούργου.

Μετά τη θητεία του στον στρατό, μέρος της οποίας πέρασε ως εκφωνητής και σκηνοθέτης θεάτρου στην Υπηρεσία Ραδιοτηλεόρασης των Βρετανικών Ενόπλων Δυνάμεων, εξασφάλισε μια θέση στο Κολέγιο Δραματικών Τεχνών στη Γλασκώβη. Μετά από μια περίοδο στο Old Rep, γνωστό και ως Θέατρο Ρεπερτορίου του Μπέρμιγχαμ, εμφανίστηκε με τον Βασιλικό Θίασο Σαίξπηρ, του οποίου ήταν ιδρυτικό μέλος, από το 1960 έως το 1975. 

## Θέατρο
Αν και αργότερα απέκτησε περισσότερη φήμη χάρη σε κινηματογραφικές και τηλεοπτικές δουλειές, όπως στο *House of Cards* (1990), ο Ρίτσαρντσον ήταν κυρίως ηθοποιός του κλασικού θεάτρου.  Η πρώτη του συνεργασία μετά τις σπουδές του ήταν με το Birmingham Repertory Theatre,  όπου η ερμηνεία του στον *[[Άμλετ]]* οδήγησε σε μια προσφορά θέσης στον θίασο Royal Shakespeare Company. Ήταν εξωτερικό μέλος του θιάσου για περισσότερα από 15 χρόνια, παίζοντας κωμωδία και τραγωδία εξίσου αποτελεσματικά. Το 1964, ερμήνευσε τον κήρυκα στην παράσταση *[[Η δολοφονία του Μαρά (Μαρά/ Σαντ)|Η δολοφονία του Μαρά (Μαρά/Σαντ)]]* του Πίτερ Μπρουκ στο Λονδίνο.  Στη μεταφορά του έργου στη Νέα Υόρκη ανέλαβε τον πρωταγωνιστικό ρόλο του Ζαν Πολ Μαρά και έγινε ο πρώτος ηθοποιός που εμφανίστηκε γυμνός στη σκηνή του Μπρόντγουεϊ,  μια ερμηνεία που επανέλαβε στην ομότιτλη ταινία του 1967.

Το 1972, εμφανίστηκε στο μιούζικαλ *Trelawney*, με το οποίο άνοιξε ξανά το Old Vic του Μπρίστολ μετά την ανακαίνισή του. Η παράσταση αποδείχθηκε μεγάλη επιτυχία και μεταφέρθηκε στο Λονδίνο, πρώτα στο Θέατρο Sadler's Wells και αργότερα στο Prince of Wales. Ο Ρίτσαρντσον τραγούδισε και ένα τραγούδι, το «Walking On». 

Ενώ σούδαζε, ο Ρίτσαρντσον ερμήνευσε πρωταγωνιστικούς ρόλους σε πολλές παραστάσεις για τον σκηνοθέτη Τζον Μπάρτον,  όπως τον ομώνυμο ρόλο στον *[[Κοριολανός (Σαίξπηρ)|Κοριολανό]]* (1967), τον Κάσσιο στον *[[Ιούλιος Καίσαρας (Σαίξπηρ)|Ιούλιο Καίσαρα]]* (1968), τον Άγγελο στο *[[Με το ίδιο μέτρο]]* (1970) και τον Ιάκιμο στον *[[Κυμβελίνος|Κυμβελίνο]]*. Οι ρόλοι του για άλλους σκηνοθέτες στο Στράτφορντ περιλάμβαναν τον ομώνυμο ρόλο στον *[[Περικλής, ο πρίγκιπας της Τύρου|Περικλή]]* (1969), σε σκηνοθεσία Τέρι Χαντς, τον ομώνυμο ρόλο στον *[[Ριχάρδος ο Γ' (Σαίξπηρ)|Ριχάρδο Γ΄]]* (1975), σε σκηνοθεσία Μπάρι Κάιλ, και έναν ρόλο στην παράσταση *[[Αγάπης Αγώνας Άγονος|Αγάπης αγώνας άγονος]]* (1973) του Ντέιβιντ Τζόουνς.  Το 1974, ο *[[Ριχάρδος ο Β΄ (Σαίξπηρ)|Ριχάρδος Β΄]]* του Ρίτσαρντσον, που εναλλάσσει τους ρόλους του βασιλιά και του Ερρίκου Δ΄ της Αγγλίας με τον Ρίτσαρντ Πάσκο και επαναλήφθηκε στη Νέα Υόρκη και το Λονδίνο την επόμενη χρονιά, έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής. 

Το 1969, ένας σημαντικός σαιξπηρικός ρόλος ήταν η ερμηνεία του ως Άμλετ στην τηλεοπτική σειρά *Civilization* του Κένεθ Κλαρκ. Η ερμηνεία αυτή παρουσιάστηκε στο Kirby Hall στο Νορθάμπτονσαϊρ με τον Πάτρικ Στιούαρτ ως Οράτιο και τον Ρόναλντ Λέισι ως νεκροθάφτη. 

Αποχωρώντας από το RSC, υποδύθηκε τον καθηγητή Χένρι Χίγκινς στην 20ή επέτειο της αναβίωσης του έργου *Ωραία μου κυρία* (1976) στο Μπρόντγουεϊ  και έλαβε βραβείο Drama Desk Καλύτερου Ηθοποιού σε Μιούζικαλ και υποψηφιότητα για βραβείο Tony Καλύτερου Ηθοποιού  σε Μιούζικαλ. Εμφανίστηκε επίσης στο Μπρόντγουεϊ ως αφηγητής επί σκηνής στην πρωτότυπη παράσταση του έργου *Λολίτα* (1981) του Έντουαρντ Άλμπι, μια διασκευή του βιβλίου του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ που δεν έτυχε θετικής υποδοχής από τους κριτικούς. 

Το 1995, έπαιξε τον *[[Ο Φιλάργυρος|Φιλάργυρο]]* στο Τσίτσεστερ. 

Το 2002, ο Ρίτσαρντσον συμμετείχε μαζί με τους Ντέρεκ Τζάκομπι, Ντόναλντ Σίντεν και Νταϊάνα Ριγκ σε μια διεθνή περιοδεία του *The Hollow Crown*,  και αυτό επαναλήφθηκε την επόμενη χρονιά με την Τζάνετ Σούζμαν. Εμφανίστηκε επίσης στο *The Creeper* της Πολίν Μακόλεϊ στο Θέατρο Playhouse στο Λονδίνο, καθώς και σε περιοδεία. Η τελευταία του θεατρική εμφάνιση ήταν το 2006 ως σερ Επικούρειος Μαμμωνάς στην όπερα *[[Ο Αλχημιστής (θεατρικό έργο)|Ο αλχημιστής]]* στο Εθνικό Θέατρο του Λονδίνου. 

## Κινηματογράφος και τηλεόραση

### Τα πρώτα χρόνια
Το 1963, ο Ρίτσαρντσον έπαιξε τον Λε Μπο στην τηλεοπτική παραγωγή του Μάικλ Έλιοτ *[[Όπως αγαπάτε]]*, μαζί με τη Βανέσα Ρέντγκρεϊβ. Το 1964, υποδύθηκε τον Αντίφιλο της Εφέσου στην *[[Η Κωμωδία των Παρεξηγήσεων|Κωμωδία των παρεξηγήσεων]]* στο πλαίσιο της τηλεοπτικής σειράς *Φεστιβάλ*.  Το 1966, υποδύθηκε τον Ζαν Πολ Μαρά στην παραγωγή του έργου *[[Η δολοφονία του Μαρά (Μαρά/ Σαντ)|Η δολοφονία του Μαρά (Μαρά/Σαντ)]]* του Πέτερ Βάις από τον Βασιλικό Θίασο Σαίξπηρ, σε σκηνοθεσία Πίτερ Μπρουκ.

Το 1967, έπαιξε τον αστυφύλακα στο επεισόδιο *A Man Takes a Drink* της τηλεοπτικής σειράς *The Revenue Men*. Το 1968, υποδύθηκε τον Μπέρτραμ στην τηλεοπτική εκδοχή του *[[Τέλος καλό, όλα καλά]]* του Τζον Μπάρτον και τον Όμπερον στην ταινία *[[Όνειρο Θερινής Νυκτός|Όνειρο θερινής νυκτός]]* " του Πίτερ Χολ. Το 1969, συμμετείχε στην τηλεοπτική παραγωγή του έργου του Τζον Μόρτιμερ *A Voyage Round My Father* in *Plays of Today* και εμφανίστηκε στην τηλεοπτική μεταφορά του *[[Οι ιστορίες του Καντέρμπερυ|Οι ιστορίες του Καντέρμπερι]]* (1969).

Εμφανίστηκε επίσης σε ραδιοφωνικά έργα του BBC, κυρίως στο «The House on the Strand» της Δάφνης ντι Μοριέ, το 1973.

Το 1974, υποδύθηκε τον βασιλιά Ριχάρδο Β΄ στο τηλεοπτική σειρά *[[Ριχάρδος ο Β΄ (Σαίξπηρ)|Ριχάρδος Β΄]]*, της τηλεοπτικής σειράς *Camera Three*. Το 1978, υποδύθηκε τον Ροβεσπιέρο στην παραγωγή του BBC *Θάνατος του Ντάντον* για την εκπομπή "Το έργο του μήνα". Το 1979, υποδύθηκε τον στρατάρχη σερ Μπέρναρντ Μοντγκόμερι στην τηλεοπτική μίνι σειρά *Ike*.

Ο πρώτος σημαντικός ρόλος του ήταν η εμφάνισή του ως Μπιλ Χέιντον στην κινηματογραφική μεταφορά του BBC του *Κι ο κλήρος έπεσε στον Σμάιλι* (1979).   Την ίδια χρονιά, έπαιξε ξανά τον ρόλο του στρατάρχη Μοντγκόμερι στο *Στρατηγοί του πολέμου*, ένα βιντεοσκοπημένο τηλεοπτικό θεατρικό έργο του BBC που αφορούσε τη σχέση μεταξύ του Ουίνστον Τσόρτσιλ και των στρατηγών των συμμαχικών δυνάμεων μεταξύ 1940 και 1945.

Τη δεκαετία του 1980, έγινε γνωστός ως ταγματάρχης Νόιχαϊμ στην βραβευμένη σειρά *Private Schulz*  και ως σερ Γκόντμπερ Έβανς στην τηλεοπτική μεταφορά του *Porterhouse Blue* από το Channel 4. Το 1983, ο Ρίτσαρντσον υποδύθηκε τον Σέρλοκ Χολμς σε δύο από τις έξι προγραμματισμένες τηλεοπτικές ταινίες, με τίτλους *Το σημάδι των τεσσάρων* και *The Hound of the Baskervilles*, οι οποίες έλαβαν θετικές κριτικές. Εμφανίστηκε στην ταινία *[[Μπραζίλ (ταινία, 1985)|Μπραζίλ]]* (1985) και υποδύθηκε τον Τζαβαχαρλάλ Νεχρού στην τηλεοπτική σειρά *Lord Mountbatten: The Last Viceroy* (1986). Υποδύθηκε τον Άντονι Μπλαντ, τον Σοβιετικό κατάσκοπο στην ταινία του BBC *Ο 4ος άνθρωπος* (1986) δίπλα στον Άντονι Χόπκινς ως Γκάι Μπέρτζες.

Το 1988, υποδύθηκε τον Έντουαρντ Σπένσερ, τον εκκεντρικό και αδιάφορο Άγγλο γαιοκτήμονα στη μόνι σειρά *Troubles* από το βραβευμένο μυθιστόρημα του Τζ. Τζ. Φάρελ. Το 1987, υποδύθηκε μια παραλλαγή αυτού του ρόλου, στο επεισόδιο *Monsignor Quixote*, βασισμένη στην εκσυγχρονισμένη εκδοχή του *[[Δον Κιχώτης|Δον Κιχώτη]]* από τον Γκράχαμ Γκριν για τη σειρά *Μεγάλες Παραστάσεις*.

Ο Ρίτσαρντσον εμφανίστηκε επίσης σε διαφημίσεις για τη μουστάρδα Grey Poupon Dijon στις Ηνωμένες Πολιτείες.  

### Τα επόμενα χρόνια
Ο πιο αναγνωρισμένος τηλεοπτικός ρόλος του Ρίτσαρντσον ήταν ως ο μακιαβελικός πολιτικός Φράνσις Έρκχαρτ στην κινηματογραφική μεταφορά της τριλογίας *House of Cards* του Μάικλ Ντομπς από το BBC.  Κέρδισε βραβείο BAFTA για τον καλύτερο τηλεοπτικό ηθοποιό για την ερμηνεία του στον πρώτο κύκλο του *House of Cards* (1990)  και ήταν υποψήφιος και για τις δύο συνέχειες *To Play the King* (1993)  και *The Final Cut* (1995).  

Το 1989, πρωταγωνίστησε επίσης σε μια τηλεοπτική παραγωγή της *Τιμής των Γουίνσλοου* με την Έμμα Τόμσον και τον Γκόρντον Τζάκσον.   Έλαβε άλλη μια υποψηφιότητα για BAFTA για τον ρόλο του ως κυβερνήτης των Νήσων Φόκλαντ, σερ Ρεξ Χαντ, στην ταινία *An Ungentlemanly Act* (1992)   και υποδύθηκε τον διεφθαρμένο πολιτικό Μάικλ Σπίρποϊντ, Βρετανό διευθυντή της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, στις σατιρικές σειρές *The Gravy Train* και *The Gravy Train Goes East*.    Ήταν ο αφηγητής του ντοκιμαντέρ του BBC *A Royal Scandal* (1996).

Άλλοι ρόλοι σε αυτήν την περίοδο περιλαμβάνουν τον Πολώνιο στο *Ο Ρόζενκραντς και ο Γκίλντενστερν είναι νεκροί* (1990),  τον σερ Μέισον Χάργουντ στη *Χρονιά του κομήτη* (1992),  τον Γάλλο πρέσβη στο *Μ. Μπατερφλάι* (1993), τον μπάτλερ του Μάρτιν Λαντάου στο *B*A*P*S* (1997), έναν κακόβουλο εξωγήινο στο *[[Σκοτεινή πόλη (ταινία)|Σκοτεινή πόλη]]* (1998), το The Kralahome στο *Ο βασιλιάς κι εγώ* (1999), τον δικηγόρο της Κρουέλα ντε Βιλ στην ταινία *[[Τα 102 Σκυλιά της Δαλματίας|Τα 102 σκυλιά της Δαλματίας]]* (2000) και έναν διεφθαρμένο αριστοκράτη στο *Επισκέπτης από την κόλαση* (2001).

Το 1999, ο Ρίτσαρντσον έγινε γνωστός στο νεανικό κοινό ως ο πρωταγωνιστής Στίβεν Τάιλερ και στις δύο σειρές του οικογενειακού δράματος *The Magician's House* (1999–2000).  Στη συνέχεια, υποδύθηκε τον λόρδο Γκρόαν στη μεγάλη παραγωγή *Gormenghast* (2000) του BBC  και αργότερα την ίδια χρονιά πρωταγωνίστησε στην παραγωγή του BBC *Murder Rooms: The Dark Beginnings of Sherlock Holmes* (2000–2001), υποδυόμενος τον μέντορα του Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, δρα Τζόζεφ Μπελ, έναν ρόλο που χαιρέτισε ως ευκαιρία να υποδυθεί έναν χαρακτήρα από την πατρίδα του, το Εδιμβούργο.  Επέστρεψε για άλλη μια φορά στη φαντασία στον επαναλαμβανόμενο ρόλο του κακού Κάνον Μπλακ στη βραχύβια καλτ σειρά *Strange* (2003) του BBC.

Το 2005, έπαιξε στην τηλεοπτική δραματική σειρά *Bleak House*  και στην οικογενειακή ταινία *Οι περιπέτειες του Γκρεϊφράιαρς Μπόμπι* (2005).  Την ίδια χρονιά, εμφανίστηκε στο χριστουγεννιάτικο δράμα *The Booze Cruise 2* του ITV, υποδυόμενος τον Μάρκους Φόστερ, έναν γλοιώδη επιχειρηματία της ανώτερης τάξης που αναγκάζεται να περνάει χρόνο με «τις κατώτερες τάξεις».

Τον Ιούνιο του 2006, ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτορας του Πανεπιστημίου του Στέρλινγκ. Η τιμή του απονεμήθηκε από την πρύτανη του πανεπιστημίου, επίσης ηθοποιό ντέιμ Νταϊάνα Ριγκ.

Τον Δεκέμβριο του 2006, ο Ρίτσαρντσον πρωταγωνίστησε με τη φωνή του στην διμερή μεταφορά του μυθιστορήματος του Τέρι Πράτσετ *Η μαγική αποστολή* (1997) από το Sky One. Το DVD αυτής της μίνι σειράς, που κυκλοφόρησε λίγο μετά τον θάνατό του, ξεκινά με μια αφιέρωση στη μνήμη του. 

Η τελευταία του εμφάνιση στον κινηματογράφο ήταν ως δικαστής Λανγκλουά στην ταινία *Ερωτευμένη Τζέιν* (2007), η οποία κυκλοφόρησε λίγο μετά τον θάνατό του.

Τα 15 τελευταία χρόνια της ζωής του εμφανίστηκε πέντε φορές στην τηλεόραση παίζοντας δίπλα στον γιο του Μάιλς Ρίτσαρντσον.

## Θάνατος
Ο Ρίτσαρντσον πέθανε στον ύπνο του από καρδιακή προσβολή το πρωί της 9ης Φεβρουαρίου 2007, σε ηλικία 72 ετών.  Ήταν περιτριγυρισμένος από τη σύζυγό του, Μαρούσια Φρανκ, ηθοποιό, και τους δύο γιους του. Η σορός του Ρίτσαρντσον αποτεφρώθηκε. Η τέφρα του τοποθετήθηκε στα θεμέλια του αμφιθεάτρου του Βασιλικού Θεάτρου Σαίξπηρ στο Στράτφορντ στη διάρκεια ανακαινίσεων το 2008. 

## Τιμητικές διακρίσεις
Η Έλεν Μίρεν αφιέρωσε το βραβείο BAFTA Καλύτερης Ηθοποιού του 2006 για την ερμηνεία της ως βασίλισσας Ελισάβετ Β' στην ταινία *Η βασίλισσα* στον Ρίτσαρντσον. Στην ομιλία της κατά την αποδοχή του βραβείου, είπε ότι χωρίς την υποστήριξή του νωρίς στην καριέρα της, ίσως να μην είχε σημειώσει τόσο μεγάλη επιτυχία.  Άλλα αφιερώματα και αναμνήσεις από συναδέλφους του Ρίτσαρντσον περιέχονται σε ένα βιβλίο με τα απομνημονεύματα της Σάρον Μέιλ, με τίτλο *We Could Possible Comment: Ian Richardson Remembered"* (2009). 

Ο Ρίτσαρντσον χρίστηκε ταξιάρχης του Τάγματος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας (CBE) στις Πρωτοχρονιάτικες Τιμητικές Διακρίσεις του 1989. 

## Παραπομπές

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* 
* 
* Ian Richardson at the British Film Institute
* Interview with Ian Richardson at the Theatre Archive Project Archived 21 September 2021 at the Wayback Machine
* Ian Richardson's performances in the Theatre Archive, University of Bristol

Κατηγορία:Άγγλοι ηθοποιοί κινηματογράφου
Κατηγορία:Άγγλοι ηθοποιοί θεάτρου
Κατηγορία:Άγγλοι ηθοποιοί φωνής
Κατηγορία:Άγγλοι ηθοποιοί τηλεόρασης
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις