Σητεία

Η **Σητεία** είναι πόλη της ανατολικής Κρήτης και έδρα ομώνυμης κοινότητος καθώς και έδρα ομώνυμου δήμου στην Περιφερειακή Ενότητα Λασιθίου***' και ήταν επίσης έδρα [[Επαρχία Σητείας|ομώνυμης επαρχίας]]. 

Η Σητεία βρίσκεται στο βορειοανατολικό τμήμα του νομού, στο δυτικό μυχό του φερώνυμου όρμου σε υψόμετρο 20 μέτρα. Απέχει 65 χιλιόμετρα από τον [[Άγιος Νικόλαος Λασιθίου|Άγιο Νικόλαο]] και 56 χιλιόμετρα από την [[Ιεράπετρα]]. Διαθέτει μικρό [[Δημοτικός Αερολιμένας Σητείας|αεροδρόμιο (με όνομα ''Βιτσέντσος Κορνάρος'')]], λιμάνι και αποτελεί το τέλος της [[Ευρωπαϊκή Οδός 75|Ευρωπαϊκής Οδού 75]].

Η Σητεία όπως και το κοντινό [[Πισκοκέφαλο Λασιθίου|Πισκοκέφαλο]] είναι η πατρίδα του ποιητή του «[[Ερωτόκριτος|Ερωτόκριτου]]» [[Βιτσέντζος Κορνάρος|Βιτσέντζου Κορνάρου]].[[Αρχείο:Vai R04.jpg|μικρογραφία|Το [[φοινικόδασος του Βάι]] βρίσκεται σε απόσταση 20 χλμ. από τη Σητεία.]]
[[Αρχείο:Sitia_night_(cropped).jpg|μικρογραφία|Νυχτερινή φωτογραφία της Σητείας.]]
[[Αρχείο:SITIA-CRETE.jpg|μικρογραφία|Άποψη της Σητείας από τη Ρούσσα Εκκλησιά.]]

== Ιστορικά στοιχεία ==
=== Προϊστορία και αρχαιότητα ===
Στην  [[Ανάκτορο Πετρά|περιοχή του Πετρά]], σε χαμηλό λόφο ανατολικά της σύγχρονης πόλης, έχει βρεθεί σημαντικός [[μινωικός πολιτισμός|μινωικός οικισμός]]. Άρχισε να κατοικείται στα τέλη της νεολιθικής περιόδου και ο οικισμός άρχισε να δημιουργείται στους  Πρωτομινωικούς ΙΙ χρόνους (2600-2300 π.Χ.) και συνέχισε να κατοικείται μέχρι την καταστροφή του περί το 1450 π.Χ. Η περίοδος ακμής του ήταν στους νεοανακτορικούς χρόνους. Επίσης κατοικήθηκε κατά την Υστερομινωική ΙΙΙ εποχή (1400-1300 π.Χ.). Πέρα από το ανάκτορο, στον Πετρά έχει βρεθεί και μινωικό νεκροταφείο.

Η σύγχρονη Σητεία πιθανώς ταυτίζεται με την [[κλασική εποχή|κλασική]] και [[ελληνιστική περίοδος|ελληνιστική]] Ητεία ή Ήτιδα, ή Σηταία, την οποία αναφέρουν ο Στράβωνας και ο [[Στέφανος ο Βυζάντιος|Στέφανος Βυζάντιος]] και η οποία πιθανολογείται ως πατρίδα του [[Μύσωνας|Μύσωνα]], ενός από τους [[επτά σοφοί|επτά σοφούς]] της αρχαιότητας. Η άλλη πιθανή τοποθεσία είναι ο Πετράς. Είναι επίσης πιθανόν να ταυτίζεται με την ελληνιστική πόλη που έχει ανασκαφεί στον [[Τρυπητός Λασιθίου|Τρυπητό]], ο οποίος βρίσκεται σε μικρή χερσόνησο 3 χιλιόμετρα ανατολικά της Σητείας. Κατά την [[ελληνική μυθολογία]], ο [[Ηρακλής (μυθολογία)|Ηρακλής]] συγκέντρωσε από αυτήν την πόλη (όπως και από ολόκληρη την Κρήτη) πολεμιστές κατά των [[Λαιστρυγόνες|Λαιστρυγόνων]] και, νικώντας τους στην κεντρική Ιταλία, ίδρυσε τη '''[[Σέτσε|νέα Σητεία]]''', λίγο πιο έξω από τη [[Ρώμη]]. Στον [[Σταδιασμός ήτοι περίπλους της μεγάλης θαλάσσης|Σταδιασμό]] αναφέρεται ως Κητίαν, σε άνυδρο ύφορμο.

Το 1971, βόρεια του μώλου και του τελωνείου, ο Κωστής Δαβάρας εντόπισε ιχθυοδεξαμένες που χρονολόγησε στη ρωμαϊκή εποχή, όταν η ψαροφαγία έγινε πολύ δημοφιλής. Οι ιχθυοδεξαμενές είναι λαξευμένες στο βράχο και εκτείνονταν σε μήκος 200 μέτρων. Η μεγαλύτερη βρίσκεται δίπλα σε αναλημματικό τοίχο και έχει βάθος 3,5 μέτρα. Όμως η χρήση των κοιλωμάτων ως ιχθυοδεξαμενές έχει αμφισβητηθεί και έχει προταθεί στην πραγματικά αυτά ήταν ίχνη αρχαίων λατομείων και λουτρών καθώς βρίσκονται ψηλότερο απ'ότι θα ήταν αναμενόμενο λόγω της σταδιακής ανόδου της στάθμης της θάλασσας από τη ρωμαϊκή εποχή κατά 1,24 μέτρα. Παρόλα αυτά δεν αποκλείεται να λάμβαναν χώρα ταυτόχρονα διαφορετικές χρήσεις του χώρου.

Στη θέση του Τελωνείου και του Παλαιού Μώλου ανασκάφηκε το 1954 παλαιοχριστιανική βασιλική, με πλινθόστρωτο δάπεδο, ευρεία αψίδα και τμήμα τράπεζας, ενώ κορινθιακά κιονόκρανα αφαιρέθηκαν από κοντινή οικία. Στο παλαιό νεκροταφείο, στα Κόκκινα, βρέθηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα τμήμα από [[κιβώριο]], πιθανόν του 6ου αιώνα. Στα Κόκκινα έχουν βρεθεί επίσης κιβωτιόσχημοι τάφοι, τμήμα τοίχους, λείψανα οικιών και [[αμφορέας|αμφορείς]] του 6ου/7ου αιώνα. Στον Άη Γιάννη στα Λιβάδια έχουν βρεθεί αρχιτεκτονικά κατάλοιπα που αντιστοιχούν σε μία ακόμη παλαιοχριστιανική βασιλική, του 5ου-6ου αιώνα μ.Χ. Το 731 η Σητεία αναφέρεται ως έδρα επισκόπου.

=== Βυζαντινοί και βενετικοί χρόνοι ===
Δεν υπάρχουν αναφορές για τη Σητεία κατά την περίοδο του [[Εμιράτο της Κρήτης|Εμιράτου της Κρήτης]]. Κατά τη διάρκεια της μεσοβυζαντινής περιόδου η Σητεία ήταν έδρα τούρμας, η οποία συνέχισε να υπάρχει κατά τους πρώτους αιώνες της ενετικής κυριαρχίας, μία από τις τρεις του Λασιθίου (οι άλλες δύο ήταν της Ιεράπετρας και του Μιραμπέλου). Το κάστρο Σητείας (Castrum Sithie) αναφέρεται από το 1234, υποδεικνύοντας ότι πιθανόν υπήρχε από τους βυζαντινούς χρόνους. Το βυζαντινό κάστρο ακολουθεί το ανάγλυφο και διαθέτει κάθετα τείχη και πύργους. Σχετίζεται με την αστικοποίηση της βόρειας Κρήτης κατά τον 11ο αιώνα. Από την ίδια περίοδο χρονολογούνται ένα νεκροταφείο στον Πετρά και ένα λουτρό στην Κάτω Επισκοπή. Το κάστρο αυτό καταλήφθηκε πολλές φορές από τους Κρητικούς στις επαναστάσεις εναντίων των Βενετών, μέχρι την οριστική κατάκτησή του το 1236 από τους Βενετούς. Κατά την [[Ενετοκρατία]] ενσωματώθηκε στο Βενετικό [[Regno di Candia]], και είχε χαρακτηρισθεί ''"maximum statum et lumen ejiusdem insulae"'' (=μέγιστος σταθμός αλλά και φως του νησιού).

[[Αρχείο:Città di Settia - Francesco Basilicata - 1618.jpg|μικρογραφία|Αναπαράσταση της Σητείας, [[Φραντσέσκο Μπαζιλικάτα]], 1618.]]
Παρά την καταστροφή του από [[Σεισμός στην Κρήτη το 1303|σεισμό το 1303]], η σημασία του κάστρου διατηρήθηκε και το 1314 η Σητεία έγινε έδρα του ρέκτορα (διοικητή) του τεριτόριο Σητείας, ενός από τα τέσσερα της Κρήτης. Για να σταθεροποιήσουν την κυριαρχία τους, οι Βενετοί έκτισαν σε διάφορα σημεία στρατηγικής σημασίας της [[Επαρχία Σητείας|επαρχίας]] πολλά φρούρια που σώζονται και σήμερα. Τα βενετσιάνικα τείχη της Σητείας ακολούθησαν την χάραξη των βυζαντινών τειχών. Τα τείχη είχαν τριγωνικό σχήμα, με την μία πλευρά να βρίσκεται στη θάλασσα. Το επιθαλάσσιο τείχος είχε μήκος 120 μέτρα. Η κορυφή του κάστρου χωριζόταν από οριζόντιο διατείχισμα και αντιστοιχεί στην [[Φρούριο Καζάρμα|Καζάρμα]]. Οι δύο κύριες πύλες, η Porta Grande και η Porta da Basso ήταν στη δυτική πλευρά. Στο βορειοανατολικό άκρο υπήρχε υπόγεια στοά. Έξω από τα τείχη υπήρχε ο Βούργος (προάστιο). Ο μώλος του λιμανιού ήταν νότια του κάστρου.

Μέσα στο Κάστρο βρισκόταν η οικία του Ρέτορα, ο καθεδρικός ναός του Αγίου Μάρκου, το επισκοπικό μέγαρο, η Λότζια και η Καγκελαρία, και τα σπίτια των αξιωματικών και των ευγενών. Η ύδρευση γινόταν από υπόγειες δεξαμενές, όπως αυτή κάτω από την Καζάρμα. Στον Μπούργο υπήρχαν μοναστήρια, πιθανόν οι δημόσιες σιταποθήκες, η αγορά, ξενώνας και νοσοκομείο. Βόρεια των τειχών υπήρχε [[λοιμοκαθαρτήριο]], το οποίο κτίστηκε μεταξύ 1620 και 1631.  Ο Μπούργος σταδιακά αραίωνε και εκτεινόταν μέχρι τον Παντέλη, ενώ υψομετρικά έφτανε πάνω από την Καζάρμα. Η πόλη διέθετε σύμφωνα με τον Μπαζιλικάτα συνολικά 11 ορθόδοξες και 6 καθολικές εκκλησίες. Τρεις τουλάχιστον βρίσκονταν εντός του κάστρου. Στο νεκροταφείο στα Κόκκινα βρισκόταν το [[τάγμα των Φραγκισκανών|φραγκισκανικό μοναστήρι]] της Σάντα Μαρία, το οποίο αναφέρεται από τον 14ο αιώνα. Στον Μπούργο, στη θέση του σημερινού ναού της Αγίας Αικατερίνης, βρισκόταν το [[τάγμα των Αυγουστίνων|αυγουστινιανό μοναστήρι]] της Αγίας Αικατερίνης, το οποίο καταστράφηκε το 1538, αλλά εξακολουθούσε να λειτουργεί το 1630.  Αναφέρονται επίσης ο ναός του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Νικολάου, οι οποίοι πιθανόν βρίσκονται στις ίδιες θέσεις με τους αντίστοιχους σύγχρονους ναούς.

Ο [[Φραντσέσκο Μπαρότσι]] το 1577 αναφέρει τη Σητεία ως ''Borgo di Sittia''. Στην ενετική απογραφή του 1583 από [[Πέτρος Καστροφύλακας|Καστροφύλακα]] αναφέρεται ότι η πόλη συνολικά, αστοί του Castel proprio do Sithia με τις οικογένειές τους και άλλοι κάτοικοι σε εκείνη τη φορτέτσα, ήταν 1.391, γεγονός που σημαίνει ότι δεν ήταν ο μεγαλύτερος οικισμός του διαμερίσματος, θέση που κατείχαν οι [[Μάλες Λασιθίου|Μάλες]]. Ο [[Φραντσέσκο Βασιλικάτα]] το 1630 την αναφέρει ως ''Città di Settia''.

Η πόλη καταστράφηκε από σεισμό το 1508 και από επιδρομή του [[Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσσα]] το 1538. Η Σητεία δεν ήταν ισχυρά οχυρωμένη, σε αντίθεση με τις άλλες πόλεις της Κρήτης με ξεχωριστή δικαιοδοσία, ενώ η απομονωμένη θέση της και η μικρή φρουρά του κάστρου, η οποία ανερχόταν σε 25 άτομα τόσο το 1602 όσο και το 1639, την καθιστούσαν εύκολο στόχο. Το 1571 οι Σφόρτσα Παλλαβιτσίνι και Τζουλ. Σαβορνιάν πρότειναν την κατεδάφιση του φρουρίου, όμως οι βενετικές αρχές το αρνήθηκαν. Προτάθηκε επίσης η δημιουργία νέας πόλης στην οχυρή τοποθεσία Λιόπετρο, περίπου 9 χιλιόμετρα δυτικά. Οι συζητήσεις συνεχίστηκαν μέχρι την έναρξη του [[Μεγάλος Κρητικός Πόλεμος|Μεγάλου Κρητικού Πολέμου]]. Το 1651, οι Βενετοί κατέστρεψαν την πόλη για να μην την παραδώσουν στους [[Οθωμανική Αυτοκρατορία|Οθωμανούς]] και μετέφεραν τα όπλα στο Ηράκλειο. Η πόλη δεν αναφέρεται στην τουρκική απογραφή του 1671.

=== Σύγχρονη πόλη ===
Μετά την καταστροφή της, η πόλη παρέμεινε εγκαταλελειμμένη, αν και το Κάστρο και η πόλη της Σητείας αναφέρονται σε έγγραφα του 17ου και 18ου αιώνα και φαίνεται ότι περιστασιακά κατοικούταν. Ο Σαβαρί το 1779 περιέγραψε τη Σητεία ως «άθλιο χωριό», ενώ το 1783 οι περιηγητές Ph. de Bonneval και M. Duvas ανέφεραν ότι τα πλοία αγκυροβολούσαν στην παραλία για να προφυλαχθούν. Το 1795 ο J. Morrit επισήμανε την ύπαρξη αποθηκών. Είναι πιθανόν τότε η έδρα της επαρχίας να ήταν το [[Πισκοκέφαλο Λασιθίου|Πισκοκέφαλο]], όπου ήταν η έδρα των γενιτσάρων. Δεν αναφέρεται ούτε από τον Μιχαήλ Χουρμουζή το 1842 ούτε από την αιγυπτιακή απογραφή του 1834.

[[Αρχείο:Kazarma sitia.jpg|μικρογραφία|«Μαθηταί εν Σητεία», επιστολικό δελτάριο των αρχών του 20ου αιώνα.]]
Μετά την [[Κρητική Επανάσταση (1866-1869)|επανάσταση του 1866-1869]], οι Οθωμανικές αρχές θέλησαν να ενισχύσουν την εξουσία τους στην Κρήτη. Καθώς η επανάσταση στη Σητεία είχε καταπνιγεί, ο [[Κωνσταντίνος Αδοσίδης πασάς|Κώστας Αδοσίδης Πασάς]] πήγε στο Πισκοκέφαλο με στόχο να κτίσει νέα διοικητικά κτίρια, καθώς δεν υπήρχαν διαθέσιμα στο χωριό. Όμως οι κάτοικοι ζήτησαν ένα υπερβολικό για την εποχή ποσό για να παραχωρήσουν οικόπεδα, πιθανόν επειδή ο οθωμανικός στρατός τους παρενοχλούσε. Έτσι ο Αδοσίδης Πασάς ζήτησε να αγοράσει τμήμα οικοπέδων που βρίσκονταν στη θέση της αρχαίας Σητείας, υποστηρίζοντας ότι η κατασκευή των διοικητικών υπηρεσιών θα ανέβαζε την αξία των λοιπών οικοπέδων. Η πρόταση έγινε αποδεκτή και κατασκευάστηκε εκεί το επαρχείο, στο οποίο στεγαζόταν ο στρατώνας και τα δικαστήρια, και ορίστηκε πρωτεύουσα το 1871. Ακολούθως οι κάτοικοι της επαρχίας αγόρασαν οικόπεδα ώστε να στήσουν εμπορικά καταστήματα και οικίες στη νέα πρωτεύουσα. Ακολούθησε σύντομα και η ανοικοδόμηση ελληνικού σχολείου και του ναού της Αγίας Αικατερίνης. Η νέα πόλη ονομάστηκε Αβνιέ, από τον διοικητή Λασιθίου [[Χουσεΐν Αβνί Πασάς|Αβνή Πασά]], αλλά η ονομασία δεν επικράτησε. Στην απογραφή του 1881 αναφέρεται ως Λιμήν Σητείας. Στον νέο οικισμό εγκαταστάθηκαν τόσο χριστιανοί από τα ορεινά χωριά της περιοχής, το Ηράκλειο και τα νησιά του Αιγαίου, όσο και μουσουλμάνοι, με αποτέλεσμα ο πληθυσμός της να αυξηθεί γρήγορα. Στην απογραφή του 1881 είχε 256 χριστιανούς και 312 μουσουλμάνους κατοίκους και ήταν έδρα ομώνυμου δήμου. 

Κατά τη διάρκεια της [[Κρητική Επανάσταση (1895-1898)|επανάστασης του 1895-1898]], μετά από συμφωνία, μουσουλμάνοι από τα χωριά μετακινήθηκαν στη Σητεία, ενώ οι χριστιανοί ακολούθησαν την αντίθετη πορεία. Όμως τον Οκτώβριο του 1896 άρχισαν να επιστρέφουν οι μουσουλμάνοι στα χωριά για την συγκομιδή των ελιών, προκαλώντας τη δυσφορία των χριστιανών. Καθώς ο οθωμανικός στρατός είχαν προβεί σε βιαιοπραγίες σε άλλες πόλεις εναντίον Χριστιανών αποφασίστηκε να εμποδιστεί η μετακίνηση των μουσουλμάνων στη Σητεία, ξεκινώντας από τις 23 Ιανουαρίου 1897. Παράλληλα συγκροτήθηκε πολιτοφυλακή για την προστασία των χριστιανών. Τις 27 Ιανουαρίου ξέσπασε ένταση κατά τη διάρκεια περιπολίας στην Κάτω Επισκοπή, όπου κατοικούσαν μουσουλμάνοι, με αποτέλεσμα τον θάνατο δύο μουσουλμάνων. Οι συγκρούσεις γενικεύτηκαν και οδήγησαν σε σφαγή των μουσουλμάνων σε χωριά της επαρχίας.

Στην πόλη της Σητείας οι μουσουλμάνοι απαγόρευσαν την έξοδο των Χριστιανών και ετοιμάστηκαν για πολιορκία. Στις 31 Ιανουαρίου ξέσπασαν συγκρούσεις μεταξύ χριστιανών και μουσουλμάνων εντός της πόλης, με τους μουσουλμάνους να οχυρώνονται στο τέλος της ημέρας στον στρατώνα. Η οπισθοχώρηση αυτή των Οθωμανών έδωσε την ευκαιρία στους χριστιανούς της πόλης να καταφύγουν στην εξοχή μέσα στη νύχτα. Παράλληλα το ατμόπλοιο «Φουάτ» με τουρκικές ενισχύσεις από το Ηράκλειο αναχαιτίστηκε από το εύδρομο «Ναύαρχος Α. Μιαούλης», με κυβερνήτη τον [[Κοσμάς Ζώτος|Κοσμά Ζώτο]]. Μετά τη λύση του αποκλεισμού, οι μουσουλμάνοι από τα χωριά κατέφυγαν στη πόλη, όπου όμως λεηλάτησαν περιουσίες των χριστιανών.

Το 1900 ο Λιμήν Σητείας είχε 1.053 κατοίκους. Το 1920 αναφέρεται ως Σητεία και ήταν έδρα αγροτικού δήμου, το 1928 έδρα κοινότητας και το 1951 ήταν έδρα δήμου. 
Η πόλη αναπτύχθηκε γρήγορα χάρις στην μετεγκατάσταση κατοίκων των γύρω περιοχών και έχει γίνει η τρίτη μεγαλύτερη πόλη του νομού.

Μέχρι το 1911 η πόλη υδρευόταν από το πηγάδι Χαντακίτου, το οποίο όμως ήταν ακατάλληλο λόγω αποστάσεως και ανωφέριας σε σχέση με πολλά σπίτια και έτσι προτάθηκε η μεταφορά νερού από τη [[Ζου Λασιθίου|Ζου]]. Όμως λόγω της απόστασης απαιτούταν συνδρομή του δημοσίου και τελικά το έργο εγκρίθηκε από την Κρητική Βουλή και ολοκληρώθηκε το 1911, συμπεριλαμβανομένης της κατασκευής δεξαμενής και κρηνών.

=== Δημογραφική πορεία ===
Οι απογραφές πληθυσμού μετά την ένωση με την Ελλάδα είναι:


== Διοικητικά στοιχεία ==
[[Αρχείο:K. sitias 2011.png|μικρογραφία|Οι κοινότητες σε σχέση με τον δήμο.]]
Ως οικισμός αναφέρεται επίσημα το 1925 στο ΦΕΚ 27Α - 31/01/1925 να ορίζεται έδρα της ομώνυμης νεοϊδρυθείσας κοινότητας. Σύμφωνα με το [[σχέδιο Καλλικράτης]] και την τροποποίησή του [[Πρόγραμμα Κλεισθένης Ι|Κλεισθένης Ι]] μαζί με τους οικισμούς [[Αγία Φωτιά Σητείας Λασιθίου|Αγία Φωτιά]], [[Ανεμομύλια Λασιθίου|Ανεμομύλια]], [[Πετράς Λασιθίου|Πετράς]] και [[Τρυπητός Λασιθίου|Τρυπητός]] όπως και τις νησίδες [[Γιανυσάδα Λασιθίου|Γιανυσάδα]], [[Δραγονάδα Λασιθίου|Δραγονάδα]] και [[Παξιμάδα Λασιθίου|Παξιμάδα]] αποτελούν την κοινότητα Σητείας που υπάγεται στο [[Δήμος Σητείας|Δήμο Σητείας]] και σύμφωνα την [[Ελληνική απογραφή 2011|απογραφή του 2021]] έχει πληθυσμό 10.565 κατοίκους.

<big>Δείτε ***Κοινότητα Σητείας**'

## Οικονομία
μικρογραφία|Νυχτερινή άποψη της Σητείας.
Η οικονομία της επαρχίας στηρίζεται κατά βάση στην πρωτογενή αγροτική παραγωγή και κυρίως στο λάδι. Κατά δεύτερο λόγο, η οικονομία στηρίζεται στη βιοτεχνία, το εμπόριο, τις κατασκευές, και τον τουρισμό. Ωστόσο, οι αρχαιολογικές περιοχές και το φυσικό περιβάλλον δεν έχουν αξιοποιηθεί τουριστικά σε σημαντικό βαθμό.

## Εκπαίδευση
Στην πόλη της Σητείας λειτουργούν 6 νηπιαγωγεία και 4 δημοτικά σχολεία. Επίσης, υπάρχουν 2 γυμνάσια, ένα ημερήσιο γενικό και ένα επαγγελματικό λύκειο, καθώς και εσπερινά γυμνάσιο και γενικό λύκειο. Μεταδευτεροβάθμια κατάρτιση παρέχεται από τη ΣΑΕΚ Σητείας, ενώ σε ό,τι αφορά την τριτοβάθμια εκπαίδευση στην πόλη λειτουργεί το Τμήμα Επιστημών Διατροφής και Διαιτολόγιας (ΕΛΜΕΠΑ). Το τμήμα ιδρύθηκε το 1999 και δέχθηκε τους πρώτους φοιτητές το 2000. Αρχικά υπαγόταν στο ΤΕΙ Κρήτης, όμως με τον νόμο 4610/2019 εντάχθηκε στον Πανεπιστημιακό Τομέα της Ανώτατης Εκπαίδευσης, ως τμήμα του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου (ΕΛΜΕΠΑ). Στεγάζεται στο σημερινό του κτίριο από το 2008. Διαθέτει εφτά αμφιθέατρα, το μεγαλύτερο 200 θέσεων, εννιά εργαστήρια και δανειστική βιβλιοθήκη.

Το πρώτο σχολείο στη Σητεία άρχισε να λειτουργεί το 1871, ως ελληνική σχολή, με έξοδα της δημογεροντίας. Συνέχισε να λειτουργεί μέχρι το 1905, όταν μετά την επανάσταση του Θερίσσου έκλεισαν οι ελληνικές σχολές στην Κρήτη με εξαίρεση στις πρωτεύουσες νομών. Το 1915 ιδρύθηκε στη Σητεία ημιγυμνάσιο, το οποίο αρχικά είχε μία τάξη, μέχρι να γίνει σταδιακά εξατάξιο μέχρι το 1921. Είναι το δεύτερο παλαιότερο γυμνάσιο στον νομό. Με τη συνδρομή των κατοίκων δημιουργήθηκε στο σχολείο μικρή βιβλιοθήκη με 350 τόμους.

## Αξιοθέατα
### Αρχαιολογικό Μουσείο
Στις τριάντα προθήκες του μουσείου περιλαμβάνονται εκθέματα από το 3500 π.Χ. μέχρι τα 500 μ.Χ. που προέρχονται από την ευρύτερη περιοχή της Σητείας. Το μουσείο χωρίζεται σε πέντε ενότητες, που αναφέρονται σε αντίστοιχες χρονολογικές περιόδους. Μεταξύ άλλων, εκτίθενται η συλλογή αγγείων, πήλινες πινακίδες της Γραμμικής Α που βρέθηκαν στο αρχειοφυλάκιο της Ζάκρου, ειδώλια από ιερά κορυφής, ένα σταφυλοπιεστήριο νεοανακτορικής περιόδου και ένας ελληνιστικός μύλος για άλεση σιτηρών. Μοναδικό είναι το χρυσελεφάντινο ανδρικό ειδώλιο που βρέθηκε στη θέση Ρουσσόλακκος κοντά στο Παλαίκαστρο.

### Καζάρμα
thumb|250px|Το εσωτερικό της Καζάρμας
Το φρούριο του κάστρου, ή Καζάρμα (*Casa di arma*), αποτελούσε το στρατώνα της φρουράς ή το διοικητήριο κατά την Ενετοκρατία, ένα δηλαδή από τα οικοδομήματα της Μεσαιωνικής Σητείας η οποία περιβαλλόταν με τείχος. Η οχύρωση της πόλης και η Καζάρμα χρονολογούνται στην ύστερη βυζαντινή περίοδο. Οι πειρατικές όμως επιδρομές, οι συχνές επαναστάσεις των κατοίκων κατά τη διάρκεια της ενετικής κατοχής ακόμα και οι σεισμοί επέφεραν αλλεπάλληλες καταστροφές στα τείχη και στην Καζάρμα, μέχρι που οι ίδιοι οι Ενετοί αναγκάστηκαν να τα καταστρέψουν με σκοπό να τα επιδιορθώσουν, πράγμα που δεν έγινε τελικά.

Στην περίοδο της τουρκικής κατοχής τα περιμετρικά τείχη φαίνεται ότι δεν ξαναχτίστηκαν, αλλά η Καζάρμα αναστηλώθηκε και σήμερα διακρίνονται οι τουρκικές προσθήκες, όπως οι κουμπέδες πάνω στις επάλξεις, δηλαδή τα φυλάκια του φρουρίου. Η Καζάρμα σήμερα έχει αναστηλωθεί και είναι ανοικτή στο κοινό προσφέροντας πανοραμική θέα στον κόλπο και την πόλη της Σητείας. Κατά την καλοκαιρινή περίοδο στον ειδικά διαμορφωμένο χώρο της πραγματοποιούνται πολιτιστικές εκδηλώσεις (Κορνάρεια), όπως θεατρικές παραστάσεις, συναυλίες, διαλέξεις, εκθέσεις εικαστικών τεχνών κ.λπ.΄

### Ερείπια Μεταβυζαντινής εκκλησίας
Βρέθηκαν πρόσφατα (1978) από ανασκαφές ερείπια μικρού μεταβυζαντινού ναϊσκου διαστάσεων 6,50Χ2,50 (εσωτερικών) και γύρω από την αψίδα βρέθηκαν δύο τάφοι-ίσως ιερωμένων- οι οποίοι περιείχαν πολλές ταφές ο ένας δε είχε πέντε.

Σημαντικό ενδιαφέρον παρουσιάζει όλη η περιοχή που βρίσκεται μεταξύ Καζάρμας και Νεκροταφείου όπου υπάρχουν πολλά θεμέλια και διάφοροι τάφοι λαξευτοί στον βράχο.
Δεν έχουμε στοιχεία για την περιοχή από κείμενα εκτός από το ότι επί Ενετοκρατίας στην θέση του σημερινού νεκροταφείου της Αναλήψεως ήταν η Ενετική Μονή της Santa Maria που όπως μας λέγει ο Georola ήταν γυναικεία.

### Ερείπια Παλαιοχριστιανικής Εκκλησίας
Μεταξύ Τελωνείου και ιχθυοδεξαμενών, το 1954, από πτώση στην θάλασσα λόγω τρικυμίας του αντερεισματικού τοίχου της παραλίας, αποκαλύφθηκε τμήμα του ιερού μεγάλου παλαιοχριστιανικής βασιλικής. Ύστερα από δοκιμαστική έρευνα αποδείχτηκε ότι πρόκειται για το νότιο παστοφόριο δωμάτιο δηλ. δίπλα από την αψίδα που χρησίμευε για την φύλαξη σκευών του ναού, αμφίων κ.α. Βρέθηκε ενδιαφέρον τεμάχιο κυκλικής μαρμάρινης τράπεζας αγαπών που είναι η πρώτη που αποκαλύφθηκε στην Κρήτη. 
Τα ερείπια της βασιλικής σήμερα βρίσκονται καταχωμένα, κάτω από νεότερα κτίρια, είτε μέσα στη θάλασσα.

### Ρωμαϊκές ιχθυοδεξαμενές
Βρίσκονται πέρα από το σημερινό Τελωνείο σε απόσταση 150 περίπου μέτρων από την μικρή προβλήτα. Από τον ερευνητή τους αρχαιολόγο Κωστή Δαβάρα καταμετρήθηκαν δέκα σε μήκος ακτής διακοσίων μέτρων. Οι περισσότερες είναι τελείως κατεστραμμένες με ίχνη μόνο στο βράχο. Πρόκειται για σχεδόν ημικυκλικές κατασκευές στην ακτή μέσα στις οποίες διατηρούντο τα φρεσκοπιασμένα ψάρια για τα οποία οι Ρωμαίοι είχαν πραγματικό πάθος. Η μεγαλύτερη από αυτές και η πιο καλά διατηρημένη έχει σχήμα πετάλου και διαστάσεις 7Χ6,75μ.Η σημερινή θέση της ιχθυοδεξαμενής ως προς την θάλασσα επιβεβαιώνει την θεωρία ότι η Ανατολική Κρήτη έχει υποστεί μια καθίζηση που στο σημείο που είναι η δεξαμενή αυτή φτάνει το 1μ. Αυτό έχει επιβεβαιωθεί σε σχέση με την Δυτική Κρήτη που έχει ανυψωθεί, αν και γενικά η επιστήμη παραδέχεται ότι έχουμε ανύψωση της στάθμης της θάλασσας σε παγκόσμια κλίμακα. Το μεγαλύτερο τμήμα των ιχθυοδεξαμενών έχει σήμερα καταχωθεί μετά την κατασκευή προβλήτας-πεζόδρομου μέσα στη θάλασσα περί το 2000 και ορατή είναι μόνο η μεγαλύτερη και νοτιότερη δεξαμενή.

### Αποθέτες Σητείας
Πρόκειται για λακκοειδείς κατασκευές γεμάτες από ειδώλια πήλινα δηλαδή αναθήματα προς τους θεούς που βρέθηκαν σε διάφορες εκσκαφές στον κινηματογράφο Μινώα και γύρω από αυτόν.
Δυστυχώς η οικοδόμηση σε παλαιότερα χρόνια στην περιοχή αυτή δεν επιτρέπει την έρευνα για τον εντοπισμό του ιερού στο οποίο οπωσδήποτε ανήκαν οι αποθέτες αυτοί.

Πάντως η ποιότητα και η ποσότητα των ευρημάτων αυτών που εκτός από ειδώλια περιλαμβάνει και ανάγλυφα πλακίδια και αγγεία, τα καθιστούν από τα καλύτερα του είδους και η μελέτη τους παρουσιάζει τεράστιο ενδιαφέρον.

Χρονολογούνται από την υπομινωϊκή ως και την αρχή της αρχαϊκής εποχής, δηλ. από το 1050-500π.χ. Φυσικά δεν υπάρχει χώρος για επίσκεψη αλλά θεωρείται το σπουδαιότερο αρχαιολογικό εύρημα της πόλεως της Σητείας.
Αντιπροσωπευτικά δείγματα των ευρημάτων μπορεί να δει κανείς στα Μουσεία του Αγίου Νικολάου και της Σητείας.

### Λαογραφικό Μουσείο
Με πρωτοβουλία του πολιτιστικού συλλόγου «Βιτσέντζος Κορνάρος» οργανώθηκε και λειτουργεί ένα λαογραφικό μουσείο. Τα εκθέματα, που ανήκουν στον 19ο αιώνα και στις αρχές του 20ου, συμπεριλαμβάνουν κεντήματα, υφαντά, ξυλόγλυπτα, τοπικές ενδυμασίες, οικοσκευές, εικόνες και άλλα είδη.

### Μουσείο - Εκθετήριο τοπικών προϊόντων
Το εκθετήριο - μουσείο τοπικών προϊόντων δημιουργήθηκε και λειτουργεί με την ευθύνη της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Σητείας και αποσκοπεί στην προβολή των τοπικών προϊόντων, την οικονομική ανάπτυξη της περιοχής και την ενίσχυση της τοπικής παραγωγής. Κυρίαρχα προϊόντα είναι το ελαιόλαδο «Σητεία», ο «Κρητικός τοπικός οίνος» Σητείας, και η τσικουδιά Βαρβάκι.

### Ανάκτορο του Πετρά
Ο αρχαιολογικός χώρος Πετρά βρίσκεται περίπου 1,5 χιλιόμετρο νοτιοανατολικά του κέντρου της Σητείας και 400 Μέτρα νότια του όρμου της Σητείας στη βόρεια ακτή της Κρήτης, στο Αιγαίο Πέλαγος.

### Παραλίες στη Σητεία
* Παραλία Σητείας

## Συγκοινωνίες
Η οδική πρόσβαση στη Σητεία πραγματοποιείται από δύο κεντρικούς άξονες. Ο νότιος οδηγεί από την Ιεράπετρα διασχίζοντας την επαρχία Σητείας από το Λιβυκό προς το Κρητικό πέλαγος. Ο βόρειος οδικός άξονας συνδέει τη Σητεία με την πρωτεύουσα του νομού, Άγιο Νικόλαο και με το Ηράκλειο. Η Σητεία αποτελεί το νότιο άκρο της Ευρωπαϊκής Οδού 75. Με την υπόλοιπη Ελλάδα, η Σητεία συνδέεται αεροπορικά και ακτοπλοϊκά.

### ΚΤΕΛ Λασιθίου-Ηρακλείου
Το Κ.Τ.Ε.Λ. πραγματοποιεί δρομολόγια προς όλα τα χωριά της επαρχίας και άλλες μεγάλες πόλεις της Κρήτης.

### Ακτοπλοΐα
Το λιμάνι της Σητείας εξυπηρετεί κυρίως μικρά πλοιάρια αλιείας και ιστιοπλοϊκά, αλλά είναι -δυνητικά- σε θέση να εξυπηρετήσει μεγαλύτερα επιβατηγά. Η Σητεία συνδέεται με τον Πειραιά ακτοπλοϊκώς με το επιβατηγό «Blue Star» της Α.Ν.Ε.Κ. Παράλληλα, η Σητεία συνδέεται με νησιά των Κυκλάδων και των Δωδεκανήσων.

### Αεροπλάνα
Το αεροδρόμιο της Σητείας μπορεί να φιλοξενήσει αεροπλάνα μικρού και μεσαίου μεγέθους. Τακτικές πτήσεις πραγματοποιούνται από και προς την Αλεξανδρούπολη, Αθήνα, Ρόδο, Κάρπαθο, Κάσο, και το Άκτιο / Πρέβεζα. Επίσης, το αεροδρόμιο είναι σε θέση να φιλοξενεί πτήσεις ιδιωτικών αεροσκαφών. Το αεροδρόμιο βρίσκεται στον λόφο Μπόντα. Εγκαινιάστηκε το 1984, το 2002 ολοκληρώθηκε το νέο πεδίο ελιγμών και το 2015 ένα νέο κτίριο εγκαταστάσεων, με ένα τερματικό σταθμό.

## Αθλητισμός
Στη Σητεία εδρεύει η ποδοσφαιρική ομάδα Α.Ο. Νίκη Σητείας.

## Προσωπικότητες
* Βιτσέντζος Κορνάρος (1553–1613), ποιητής
* Στρατής Καλογερίδης (1883–1960), συνθέτης, βιολάτορας 

## Παραπομπές


## Πηγές
:*Η αρχική έκδοση αυτού του άρθρου προήλθε από την [https://web.archive.org/web/20060428050404/http://www.sitia.gr/index2.htm ιστοσελίδα του Δήμου Σητείας] μετά από άδεια δημοσίευσης.΅*

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* www.sitia.gr η επίσημη ιστοσελίδα της πόλης της Σητείας
* www.visitsitia.gr η επίσημη ταξιδιωτική ιστοσελίδα του δήμου Σητείας
* Κρητική Διατροφή
* faroi.com: Ο πέτρινος παραδοσιακός φάρος στο Ακρωτήριο Σίδερο της Σητείας
* Φρούριο "Καζάρμα" στην Σητεία  από τον ιστότοπο Οδυσσεύς - Υπουργείο Πολιτισμού 

Κατηγορία:Περιφερειακή ενότητα Λασιθίου
Κατηγορία:Κωμοπόλεις της Κρήτης
Κατηγορία:Δήμος Σητείας