Κατάλογος Ρωμαίων σφετεριστών

μικρογραφία|250εσ

Ακολουθεί ένας κατάλογος με τους **σφετεριστές στη [[Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία]]**. Για μία επισκόπηση του προβλήματος και των συνεπειών τού σφετερισμού, βλέπε **[[Ρωμαίοι σφετεριστές]]**. Στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (395–1453), η εξέγερση και ο σφετερισμός ήταν τόσο διαβόητα συχνοί (με τα μέτρα της μεσαιωνικής Δύσης, όπου ο σφετερισμός ήταν σπάνιος) που ο σύγχρονος όρος «βυζαντινός» έγινε συνώνυμο των πολιτικών μηχανορραφιών και συνωμοσιών. Για τον σφετερισμό στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, βλέπε **[[Κατάλογος Βυζαντινών σφετεριστών]]**.

Κλειδί:
* **σκ**, σκοτώθηκε
* **σΠ**, σκοτώθηκε από την Πραιτωριανή Φρουρά
* **σΣ**, σκοτώθηκε από τους ίδιους τους στρατιώτες
* **σΜ,** σκοτώθηκε στη μάχη
* **εκ**, εκτελέστηκε
* **αυ**, αυτοκτονία
* οι ημερομηνίες είναι η αρχή και το τέλος της βασιλείας
* η προέλευση της εξέγερσης υποδεικνύεται, όπου είναι δυνατόν
* ο κατάλογος είναι πλήρης μέχρι την έλευση της τετραρχίας στα τέλη του 3ου αι.

## Σφετεριστές που έγιναν νόμιμοι αυτοκράτορες
Τα ακόλουθα άτομα ξεκίνησαν ως σφετεριστές, αλλά έγιναν ο νόμιμος αυτοκράτορας είτε παγιώνοντας τον αδιαμφισβήτητο έλεγχο της αυτοκρατορίας, είτε επιβεβαιώνοντας τη θέση τους από τη Ρωμαϊκή Σύγκλητο ή από τον νόμιμο Αυτοκράτορα.

### Α΄ αυτοκρατορικός εμφύλιος πόλεμος
* Γάλβας – σκοτώθηκε στις 15 Ιανουαρίου 69
* Μ. Σ. Όθων – αυτοκτόνησε στις 16 Απριλίου 69
* Βιτέλλιος – σκοτώθηκε στις 22 Δεκεμβρίου 69
* Βεσπασιανός – εξασφάλισε τον θρόνο

### Β΄ αυτοκρατορικός εμφύλιος πόλεμος
* Σεπτίμιος Σεβήρος (193–211)

### Κρίση του 3ου αι.
* Μακρίνος (217–218) στη Συρία, πρώην έπαρχος της Πραιτωριανής Φρουράς
* Eλαγάβαλος (218–222)
* Mαξιμίνος ο Θράκας (235–238) στο Ρήνο, πρώην εκατόνταρχος
* Γορδιανός Α΄ και Γορδιανός Β΄ (238) στην Αφρική, αυτοκτόνησε μετά από μία ήττα στη μάχη
* Φίλιππος ο Άραβας (244–249) στην Ανατολή, πρώην έπαρχος της Πραιτωριανής Φρουράς
* Δέκιος (249–251) στην Παννονία
* Tρεβωνιανός Γάλλος (251–253)
* Aιμιλιανός (σΣ. 253) στην Ιταλία
* Βαλεριανός (253–260)
* Κλαύδιος Β΄ Γοτθικός (268–270)
* Κουιντίλλος (270)
* Αυρηλιανός (270–275)
* Φλωριανός (276)
* Πρόβος (276–282)
* Κάρος (282–283)
* Διοκλητιανός (284–305)

### Δυτική Αυτοκρατορία
* Κωνσταντίνος Α΄ (306-337)
* Μαξέντιος (306–312)
* Βετρανίων (350)
* Ιουλιανός ο Αποστάτης (360–363)
* Μάγνος Μάξιμος (383–388) και Φλάβιος Βίκτωρ (384–388)

Οι ακόλουθοι τελευταίοι αυτοκράτορες της Δύσης έγιναν όλοι δεκτοί από τη Σύγκλητο, αλλά ποτέ δεν αναγνωρίστηκαν ως συναυτοκράτορες από τον Αυτοκράτορα της Ανατολής:
* Κωνσταντίνος Γ΄ και Κώνστας Β΄ (407-411)
* Ιωάννης (423–425)
* Πετρώνιος Μάξιμος (455)
* Άβιτος (455–456) (πιθανώς) 
* Λίβιος Σεβήρος (461–465)
* Ολύβριος (472)
* Γλυκέριος (473-474)
* Ρωμύλος Αυγουστύλος (475–476)

## Οι σφετεριστές δεν θεωρούνταν νόμιμοι αυτοκράτορες
Τα ακόλουθα άτομα αυτοανακηρύχθηκαν αυτοκράτορες (ή ανακηρύχθηκαν ή διορίστηκαν ως αυτοκράτορες), αλλά δεν θεωρούνται νόμιμοι αυτοκράτορες, επειδή δεν έδιωξαν τον κυβερνώντα αυτοκράτορα ή δεν έθεσαν τον έλεγχο ολόκληρης της Αυτοκρατορίας ή δεν έγιναν δεκτοί από τη Σύγκλητο ή άλλους συναυτοκράτορες.

Παρατίθενται εδώ υπό τον Αυτοκράτορα, του οποίου την εξουσία επιχείρησαν να σφετεριστούν. Η σημειωθείσα ημερομηνία είναι το έτος απόπειρας σφετερισμού.

### [[Κλαύδιος|Κλαύδιος Α΄]]: 41–54
* Λεύκιος Αρούντιος Κάμιλος Σκριβονιανός (42), ο αυτοκρατορικός απεσταλμένος στη Δαλματία. Θεωρούμενος πιθανός διάδοχος τού Καλιγούλα, αυτοκτόνησε στο νησί Ίσσα, αφού τον εγκατέλειψαν τα στρατεύματά του.

### [[Γάλβας]]: 68–69
* Γάιος Νυμφίδιος Σαβίνος (68), ο πραιτοριανός έπαρχος του Νέρωνα, αυτοανακηρύχτηκε αυτοκράτορας μετά την αυτοκτονία τού Νέρωνα, ισχυριζόμενος ότι ήταν νόθος γιος τού Καλιγούλα. Σκοτώθηκε από την πραιτοριανή φρουρά, καθώς ο Γάλβας πλησίαζε τη Ρώμη.

### [[Τίτος]]: 79–81
* Τερέντιος Μάξιμος, στην Ασία, κατέφυγε στον Αρτάβανο, έναν Πάρθο ηγέτη, που έμοιαζε με τον Νέρωνα

### [[Δομιτιανός]]: 81–96
* Λεύκιος Αντώνιος Σατουρνίνος (89), στην Άνω Γερμανία, κυβερνήτης της Άνω Γερμανίας, δεν μπόρεσε να φέρει Γερμανούς συμμάχους, επειδή ο Ρήνος ξεπάγωσε. Τον κατέβαλλε ο Λεύκιος Άππιος Μάξιμος Νορβανός.

### [[Μάρκος Αυρήλιος]]: 161–180
* Αβίδιος Κάσσιος (175), στην Αίγυπτο και τη Συρία, κυβερνήτης της Συρίας, αυτοανακηρύχθηκε αυτοκράτορας μετά τη φήμη ότι ο Μάρκος Αυρήλιος είχε πεθάνει. Συνέχισε την εξέγερσή του ακόμη και όταν έμαθε ότι ο Μάρκος Αυρήλιος ήταν ζωντανός.

### [[Σεπτίμιος Σευήρος|Σεπτίμιος Σεβήρος]]: 193–211

* Πεσκένιος Νίγηρ (193–194), στην Αίγυπτο, την Ασία και τη Συρία, κυβερνήτης της Συρίας. Αυτοανακηρύχτηκε αυτοκράτορας μετά τον θάνατο τού Πέρτινακα, νικήθηκε στη μάχη και σκοτώθηκε, ενώ κατέφυγε στην Παρθία.
* Κλαύδιος Αλβίνος (196–197), στη Βρετανία και τη Γαλατία, κυβερνήτης της Βρετανίας, αρχικά σύμμαχος του Σεπτίμιου Σεβήρου μέχρι που σκοτώθηκε ο Πεσκένιος Νίγηρ, σκοτώθηκε στη μάχη του Λούγδουνου (Λυόν).

### [[Ηλιογάβαλος|Eλαγάβαλος]]: 218–222
* Γέλιος Μάξιμος (219), στη Συρία, εκτελέστηκε, αρχικά αξιωματικός της Λεγεώνας IV ''Scythica''
* Βέρος (τέλη 219), στη Συρία, εκτελέστηκε, διοικητής της Λεγεώνας III ''Gallica''
* Ουράνιος (π. 221), αμφισβητείται η ύπαρξη και η ημερομηνία του. Πηγές τον τοποθετούν στο 253.
* Σέλευκος (μετά το 221). Θα μπορούσε να είναι ο Ιούλιος Αντώνιος Σέλευκος στη Μοισία, ή ο Μ. Φλάβιος Βιτέλλιος Σέλευκος ύπατος το 221

### [[Αλέξανδρος Σεβήρος|Aλέξανδρος Σεβήρος]]: 222–235
* Σαλλούστιος (π. 227), στη Ρώμη, ανατράφηκε στον Καίσαρα από τον Αλέξανδρο, εκτελέστηκε για απόπειρα φόνου, έπαρχος της πραιτοριανής φρουράς
* Ταυρίνιος (ασαφής χρονολογία πότε αυ.), στην Ανατολή, αυτοκτόνησε στον Ευφράτη, αφού τον χαιρέτησαν ως Αύγουστο
* Οβίνιος Κάμιλος, φερόμενος σφετεριστής που αναφέρεται μόνο στην *[[Ιστορία των Αυγούστων]]*, τώρα θεωρείται ότι ήταν πλασματικός

### [[Μαξιμίνος Θραξ|Mαξιμίνος ο Θράκας]]: 235–238
* Μάγνος (235), διέταξε μερικούς στρατιώτες τού Μαξιμίνου να καταστρέψουν τη γέφυρα, που επέτρεψε στον αυτοκράτορα να περάσει τον Ρήνο, πρώην ύπατος
* Κουαρτίνος (235), στην Ανατολή, υποστηρίχθηκε από στρατιώτες πιστούς στον πρώην αυτοκράτορα Αλέξανδρο Σεβήρο

### [[Γορδιανός Γ΄]]: 238–244
* Σαβινιανός (240), στην Αφρική, κυβερνήτης της επαρχίας

### [[Φίλιππος ο Άραβας]]: 244–249
* Ιοταπιανός (σΣ. 248), στην Ανατολή
* Πακατιανός (σΣ. 248), στα σύνορα του Δούναβη, σκοτώθηκε από στρατιώτες
* Σιλβάνακος στο Ρήνο, αβέβαιη ημερομηνία
* Σπονσιανός στη Μοισία, αμφισβητείται η ύπαρξή του

### [[Δέκιος]]: 249–251
* Λικινιανός (250) στη Ρώμη, εκτελέστηκε
* Τ. Ι. Πρίσκος (251–σκ; 252) στη Θράκη
* Βάλης ο Πρεσβύτερος στην Ιλλυρία, μεγάλος θείος του Βάλη Θεσσαλονικέως

### [[Γαλλιηνός]]: 253–268
* Ινγένιος (260) στην Παννονία, αυτοκτόνησε, πρώην κυβερνήτης
* Μακριανός ο Πρεσβύτερος, Mακριανός ο Νεότερος και Κουίετος (Σεπτέμβριος 260 – φθινόπωρο 261) στην Ανατολή, όλοι σκοτώθηκαν από τους δικούς τους στρατιώτες σε διαφορετικές περιπτώσεις
* Ρεγαλιανός (260) στην Παννονία, βασίλευσε με τη σύζυγό του
* Βαλίστας (επίσης: Βαλλίστας) (Φθινόπωρο εκ. 261) στην Ανατολή, πρώην πραιτοριανός έπαρχος, που συνδέεται με τον προηγούμενο
* Πίσων (σΣ. 261) στην Αχαΐα, αμφισβητείται η ύπαρξή του
* Βάλης Θεσσαλονικεύς (σκ. 261) στην Αχαΐα, φονευμένος από τον Mακρίνο, πρώην κυβερνήτη
* Μέμωρ (εκ. 261) στην Αίγυπτο
* Λεύκιος Μούσιος Αιμιλιανός (261 – άνοιξη εκ. 262) στην Αίγυπτο
* Οι αυτοκράτορες της Γαλλικής Αυτοκρατορίας
* Οι αυτοκράτορες της αυτοκρατορίας της Παλμύρας
* Οι πλαστοί (φανταστικοί) σφετεριστές:
** Κέλσος
** Σατουρνίνος: Πιθανώς ο κακός στον ''Τίτο Ανδρόνικο'' τού Σαίξπηρ
** Τρεβελιανός

### [[Κλαύδιος Β΄ Γοτθικός|Κλαύδιος Β΄]]: 268–270
* Κενσορίνος (269–σΣ. 270), σχεδόν σίγουρα ανύπαρκτος: αναφέρεται μόνο στην Ιστορία των Αυγούστων (*Τyranni Triginta* 33) χωρίς κανενός είδους γραπτή, επιγραφική, ή νομισματική επιβεβαίωση.

### [[Αυρηλιανός]]: 270–275
* Δομιτιανός (270–271) πιθανότατα στη Νότια Γαλατία. Πιθανότατα ενθάρρυνε τις δυσκολίες του Αυρηλιανού να αντιμετωπίσει μία εισβολή των Αλαμανών στην Ιταλία, που συνέβη στις αρχές της βασιλείας του. Η προσπάθειά του για εξουσία θα μπορούσε να είχε κατασταλεί από τον πραιτοριανό έπαρχο του Αυρηλιανού, τον Πλακιδιανό που βρισκόταν στην κοιλάδα του Ροδανού εκείνη την εποχή ή από τον Τέτρικο, τον *Γαλάτη αυτοκράτορα*.
* Φηλικίσιμος (σκ. 271) στη Ρώμη, δημόσιος υπάλληλος που εμπλέκεται σε διαφθορά
* Σεπτίμιος (σΣ. 271) στη Δαλματία
* Ουρβανός (271), αμφισβητείται η ύπαρξή του
* Φίρμος Α΄ (σκ. 273) στην Αίγυπτο, αμφισβητείται η ύπαρξή του

### [[Πρόβος]]: 276–282
* Bονόσος (280)
* Πρόκουλος (280)
* Σατουρνίνος (280)

### [[Κάρος]], [[Καρίνος]], [[Νουμεριανός|Nουμεριανός]]: 282–284
* Σαβίνος Ιουλιανός της Πανονίας

### [[Διοκλητιανός]]: 284–305
* Aμάνδος και Αιλιανός (285)
* Καραύσιος Α΄ (286–293)
* Άλεκτος (293–296)
* Δομίτιος Δομιτιανός (297)
* Αυρήλιος Αχιλλεύς (297–298)
* Ευγένιος (303)

### [[Γαλέριος]]: 305–311
* Δομίτιος Αλέξανδρος (308–εκ. 311)

### [[Μέγας Κωνσταντίνος|Κωνσταντίνος Α΄]]: 309–337
* Καλόκαιρος (εκ. 333/334)

### [[Κωνστάντιος Β´|Κωνστάντιος Β΄]]: 337–361
* Μαγνέντιος (350–353)
* Νεπωτιανός (350)
* Καραύσιος Β΄ (354–358), αμφισβητείται η ύπαρξή του
* Κλαύδιος Σιλβάνος (355)

### [[Ουαλεντινιανός Α΄|Βαλεντινιανός Α΄]]: 364–375
* Προκόπιος (366)
* Mάρκελλος (366)
* Θεόδωρος (372)
* Φίρμος Β΄ (372–375)

### [[Θεοδόσιος Α΄]]: 379–395
* Ευγένιος (392–εκ. 394)

### [[Φλάβιος Ονώριος|Ονώριος]]: 395–423
* Mάρκος (406–407)
* Γρατιανός (407)
* Μάξιμος της Ισπανίας (409–411, 420–421)
* Πρίσκος Άτταλος (409–410, 415–416)
* Ιοβίνος (411–413)
* Σεβαστιανός (412–413)
* Ηρακλειανός (412–413)

### [[Ουαλεντινιανός Γ΄|Βαλεντινιανός Γ΄]]: 423–455
* Βονιφάτιος (427)

### [[Ανθέμιος]]: 467–472
* Αρβάνδος (468)
* Ρωμανός (470)

## Αποτυχημένοι περιφερειακοί σφετεριστές μετά την πτώση της Ρώμης (476)
* Ιούλιος Νέπως (476–480) κυβέρνησε ως Αυτοκράτορας εξόριστος στη Δαλματία από το 475, προσπάθησε να ανακτήσει τον αυτοκρατορικό θρόνο από το βαρβαρικό καθεστώς στην Ιταλία υπό τον Οδόακρο γύρω στο 479-480, σκοτώθηκε από τους στρατιώτες του την ίδια χρονιά.
* Βουρδουνέλος (εκ. 496), στην κοιλάδα του Έβρου.
* Πέτρος (εκ. 506), στην κοιλάδα του Έβρου.

## Παραπομπές

Κατηγορία:Ρωμαίοι επαναστάτες