Χρονικό του Ιερέα της Ντούκλια

Το ***Χρονικό του Ιερέα της Διόκλειας ή Ντούκλια*** (σερβοκροατικά: *Ljetopis popa Dukljanina /* Љетопис попа Дукљанина, λατινικά: *Gesta regum Sclavorum*) είναι η συνήθης ονομασία που δίνεται σε ένα μεσαιωνικό χρονικό, το οποίο γράφτηκε σε δύο εκδοχές μεταξύ 1295 και 1301 από έναν ιερέα από τη ν Διόκλεια, ο οποίος πρόσφατα ταυτοποιήθηκε ως Ρούντγκερ, Αρχιεπίσκοπος του Μπαρ. Το παλαιότερο σωζόμενο αντίγραφό του είναι στα λατινικά και χρονολογείται από τον 17ο αιώνα και οι σύγχρονοι ιστορικοί εξετάζουν την ημερομηνία σύνθεσης του κειμένου (μέσα 12ου έως τέλη 16ου αιώνα) και την αυθεντικότητά του.

Περιέχει κάποιο ημιμυθικό υλικό για την πρώιμη ιστορία των Δυτικών Νότιων Σλάβων. Οι ιστορικοί δεν έχουν ακόμη απορρίψει το έργο ως βασισμένο σε ανακρίβειες και μυθοπλασία. Τα αποσπάσματα εκεί υποστηρίζουν ότι οι Σλάβοι έζησαν στα Βαλκάνια από τον 5ο έως τον 12ο αιώνα.  Αφηγείται την ιστορία της Δαλματίας και των γύρω περιοχών από τον 5ο έως τα μέσα του 12ου αιώνα. Το τμήμα «Βίος του Αγίου Ιωάννη Βλαδίμηρου» πιστεύεται ότι είναι μία από τις τοπικές παραδόσεις, που έχουν ενσωματωθεί στην αφήγηση.

## Συγγραφή και ημερομηνία
Το έργο παραδοσιακά αποδιδόταν σε έναν ανώνυμο «ιερέα της Ντούκλια» (*τον πρεσβύτερο Διοκλείας*, γνωστό στα σερβοκροατικά ως *ποπ Ντούκλιανιν*). Το έργο σώζεται μόνο στις λατινικές του εκδόσεις από μια εκτύπωση του 17ου αιώνα. Ο Ντμίνε Πάπαλιτς, ευγενής από το Σπλιτ, βρήκε το κείμενο, που μετέγραψε το 1509–10, το οποίο μεταφράστηκε από τον Μάρκο Μάρουλιτς στα λατινικά το 1510, με τον τίτλο *Regnum Dalmatiae et Croatiae gesta*. Ο Μάβρο Ορμπίνι, ιστορικός από τη Ραγούσα, συμπεριέλαβε το έργο (μεταξύ άλλων) στο έργο του *Il regno de gli Slavi* (περίπου 1601). Ο Ιβάν Λούτσιτς έκανε το ίδιο περίπου το 1666. Αυτές οι λατινικές μεταφράσεις υποστηρίζουν ότι το πρωτότυπο γράφτηκε στα σλαβικά.

Σύμφωνα με τον πρόσφατο εκδότη του, Τίμπορ Ζίβκοβιτς, το χρονικό, γραμμένο στα λατινικά, ολοκληρώθηκε σε δύο εκδόσεις μεταξύ 1295 και 1301 στις πόλεις του Σπλιτ, τότε μέρος του Βασιλείου της Κροατίας σε προσωπική ένωση με την Ουγγαρία, και του Μπαρ (στο Μαυροβούνιο), τότε μέρος του Σερβικού Βασιλείου. Συγγραφέας του ήταν *ο πρεσβύτερος* Ρούντγκερ (ή Ρούντιγκερ), ο Καθολικός Αρχιεπίσκοπος του Μπαρ (*Αντιβάρι*), ο οποίος πιθανότατα ήταν τσεχικής καταγωγής. Πιστεύεται ότι έγραψε γύρω στο 1300, επειδή τα βοσνιακά σύνορα αναφέρονται με τρόπο που συμπίπτει με ένα ανώνυμο κείμενο, το *[[Descriptio Europae Orientalis|Anonymi Descriptio Europae Orientalis]]*, το οποίο χρονολογείται στο έτος 1308. Ο Ρούντγκερ έγινε Αρχιεπίσκοπος του Μπαρ το 1298, αλλά εκδιώχθηκε από την πόλη το 1301 με εντολή του Σέρβου βασιλιά Στέφαν Ούρος Β΄ Μιλούτιν. Ο Ρούντγκερ πέθανε στο μοναστήρι του Τσβετλ στην Αυστρία στις 8 Δεκεμβρίου 1305. Με βάση το περιεχόμενό του, πιστεύεται ότι η σύνθεση του Ρούντγκερ έχει επηρεαστεί σε μεγάλο βαθμό από τη γνώση του για τις μεσαιωνικές λατινικές πηγές, από τον Ισίδωρο της Σεβίλλης και τον Ιορδάνη μέχρι τον Πέτρο Αβελάρδο και τον Γοδεφρείδο του Μονμάουθ, καθώς και από ιστορικά έργα της Βοημίας και της Πολωνίας. Τα θέματα και το εύρος του έργου του Ρούντγκερ υποτίθεται ότι διαμορφώθηκαν από τα πολιτικά συμφέροντα και τις προτεραιότητες του προστάτη του, Παύλου Α΄ Σούμπιτς του Μπρίμπιρ, μπάνου της Κροατίας και Λόρδου της Βοσνίας.

Τα κεφάλαια 1–33 του χρονικού βασίζονται σε προφορικές παραδόσεις και στις ερμηνείες του συγγραφέα τους, οι οποίες σε μεγάλο βαθμό απορρίπτονται από τους ιστορικούς.  Ωστόσο, τα επόμενα τρία κεφάλαια περιέχουν ανεκτίμητα ιστορικά δεδομένα σχετικά με αυτήν την χρονική περίοδο. Παρά τον αγιογραφικό του χαρακτήρα, το Κεφάλαιο 36 (για τον Άγιο Ιωάννη Βλαδίμηρο), μια σύνοψη μιας παλαιότερης αγιογραφίας που χρονολογείται μεταξύ 1075 και 1089 (όταν η δυναστεία Βοϊσλάβλιεβιτς προσπάθησε να λάβει τα βασιλικά διακριτικά από τον Πάπα και να αναβαθμίσει την Επισκοπή του Μπαρ σε αρχιεπισκοπή), περιέχει σημαντικά ιστορικά δεδομένα που έχουν κριθεί αξιόπιστα. Τα κεφάλαια 34 και 35, τα οποία ασχολούνται με τον πατέρα και τους θείους του Ιωάννη Βλαδίμηρου, πιθανότατα βασίζονται στον πρόλογο αυτής της αγιογραφίας του 11ου αιώνα.

Άλλες ξεπερασμένες και διαψευσμένες θεωρίες περιλαμβάνουν ότι ο συγγραφέας έζησε στο δεύτερο μισό του 12ου αιώνα. Μερικοί Κροάτες ιστορικοί διατύπωσαν τη θεωρία ότι ο ανώνυμος συγγραφέας ήταν ο *Γκργκουρ Μπάρσκι* (Γρηγόριος του Μπαρ), επίσκοπος του Μπαρ, ο οποίος έζησε το δεύτερο μισό του 12ου αιώνα. Η επισκοπή του Μπαρ είχε καταργηθεί εκείνη την εποχή. Στην ανατύπωση του έργου το 1967, ο Γιουγκοσλάβος ιστορικός Σλάβκο Μιγιούσκοβιτς ανέφερε ότι το χρονικό είναι ένα καθαρά μυθοπλαστικό λογοτεχνικό προϊόν, που ανήκει στα τέλη του 14ου ή στις αρχές του 15ου αιώνα. Ο Σέρβος ιστορικός Τίμπορ Ζίβκοβιτς, στη μονογραφία του *Gesta regum Sclavorum* (2009), κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα κύρια μέρη του χρονολογούνται περίπου στο 1295–1301.

## Περιεχόμενο
*Το Regnum Sclavorum* (1601) μπορεί να χωριστεί στις ακόλουθες ενότητες:

* Εισαγωγή (*Auctor ad lectorem*)
* *Libellus Gothorum*, κεφάλαια Α'-Ζ'
* Ο Θρύλος του Κωνσταντίνου (ή «Παννονικός Θρύλος»), κεφάλαια Η' και αρχή του Θ'
* Μεθόδιος (*Liber sclavorum qui dicitur Methodius*), υπόλοιπο κεφάλαιο Θ'
* Τραβουνιανό Χρονικό, κεφάλαια Ι'–ΛΕ', σε δύο μέρη
* Η ζωή του Αγίου Ιωάννη Βλαδίμηρου, κεφάλαιο ΛΣΤ'
* Ιστορία της Διόκλειας, κεφάλαια ΛΖ'–ΞΖ'

Ο συγγραφέας προσπάθησε να παρουσιάσει μια επισκόπηση των κυρίαρχων οικογενειών σε διάστημα δύο και πλέον αιώνων.&nbsp;

## Λαογραφία και μεταφράσεις
Το έργο αποτελείται στην πραγματικότητα από έναν αριθμό ξεχωριστών αλλά παρόμοιων χειρογράφων, που προέρχονται από μια πρωτότυπη πηγή που δεν έχει διασωθεί, αλλά θεωρείται ότι γράφτηκε από τον ίδιο τον Ιερέα της Ντούκλια (ή άλλους μοναχούς-γραφείς που προσέφεραν βοήθεια).

Έχει γενικά συμφωνηθεί ότι αυτός ο Πρεσβύτερος συμπεριέλαβε στο έργο του λαογραφικό και λογοτεχνικό υλικό από σλαβικές πηγές, το οποίο μετέφρασε στα λατινικά. Ανάμεσα στο υλικό που μετέφρασε, αντί να δημιουργήσει, είναι «Ο θρύλος του πρίγκιπα Βλαδίμηρου», ο οποίος υποτίθεται ότι γράφτηκε από έναν άλλο κληρικό, επίσης από τη Ντούκλια, πιο συγκεκριμένα, τον Ζέτσανιν από την Κράινα στη Ζέτα ή Ντούκλια (παλαιότερη ονομασία της Ζέτας). Στην αρχική του εκδοχή, ήταν ένα αγιογραφικό έργο, ένας «Βίος του Αγίου Βλαδίμηρου» και όχι «Θρύλος». Ο πρίγκιπας Βλαδίμηρος, ο πρωταγωνιστής της ιστορίας, καθώς και ο αυτοκράτορας Ιωάννης Βλαδισλάβος της Βουλγαρίας, ο οποίος διέταξε την εκτέλεση του Βλαδίμηρου, ήταν ιστορικά πρόσωπα, ωστόσο πιστεύεται ότι ο «Θρύλος του Πρίγκιπα Βλαδίμηρου» περιέχει μη ιστορικό υλικό.

Το χρονικό συμπληρώθηκε επίσης από έναν επίσκοπο του Μπαρ, ο οποίος είχε ως στόχο να καταδείξει την ανωτερότητα της επισκοπής του έναντι εκείνης του Επισκόπου του Σπλιτ.

Το 1986, το χρονικό μεταφράστηκε από τα κροατικά στα ουκρανικά από τον Αντίν Β. Ιβάτσνιουκ. Η μετάφραση χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ουκρανικών Σπουδών και Έρευνας Ιβάτσνιουκ στο Πανεπιστήμιο της Οτάβα.

## Εκτίμηση

### Ιστορική αξία, μυθοπλασία
Διάφοροι ανακριβείς ή απλώς λανθασμένοι ισχυρισμοί στο κείμενο το καθιστούν αναξιόπιστη πηγή. Οι σύγχρονοι ιστορικοί έχουν σοβαρές αμφιβολίες για το αν το μεγαλύτερο μέρος αυτού του έργου είναι κυρίως μυθοπλασία ή ευσεβής πόθος. Κάποιοι φτάνουν στο σημείο να πουν ότι μπορεί να απορριφθεί στο σύνολό του, αλλά αυτή δεν είναι η άποψη της πλειοψηφίας. Μάλλον θεωρείται ότι μας έδωσε μια μοναδική εικόνα για ολόκληρη την εποχή από την άποψη του ιθαγενούς σλαβικού πληθυσμού και εξακολουθεί να αποτελεί θέμα συζήτησης.

Το έργο περιγράφει τους ντόπιους Σλάβους ως έναν ειρηνικό λαό, που εισήχθη από τους Γότθους ηγεμόνες, οι οποίοι εισέβαλαν στην περιοχή τον 5ο αιώνα, αλλά δεν επιχειρεί να επεξηγήσει πώς και πότε συνέβη αυτό. Αυτές οι πληροφορίες έρχονται σε αντίθεση με τις πληροφορίες, που βρίσκονται στο βυζαντινό κείμενο *[[Προς τον ίδιον υιόν Ρωμανόν]]* του Κωνσταντίνος Ζ' Πορφυρογέννητου.

Το *Χρονικό* αναφέρει επίσης έναν Σβετοπέλεγκ ή Σβετοπέλεκ, τον όγδοο απόγονο των αρχικών Γότθων εισβολέων, ως τον κύριο ηγεμόνα των εδαφών που καλύπτουν την Κροατία, τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, το Μαυροβούνιο (Ντούκλια) και τη Σερβία. Του αποδίδεται επίσης ο εκχριστιανισμός των Γότθων ή Σλάβων, μια καθαρά πλασματική απόδοση. Αυτοί οι ισχυρισμοί περί ενωμένου βασιλείου πιθανώς αντανακλούν την προηγούμενη δόξα του βασιλείου της Μοραβίας. Μπορεί επίσης να μιλούσε για Αβάρους.

Η ενορία του ιερέα βρισκόταν στην έδρα της αρχιεπισκοπής της Ντούκλια. Σύμφωνα με τις προσθήκες του Επισκόπου Γρηγορίου σε αυτό το έγγραφο στα τέλη του 12ου αιώνα, αυτή η Αρχιεπισκοπή κάλυπτε μεγάλο μέρος των δυτικών Βαλκανίων, συμπεριλαμβανομένων των επισκοπών Μπαρ, Μπούντβα, Κότορ, Ούλτσιν, Σβατς, Σκάνταρ, Ντρίβαστ, Πουλάτ, Τραβουνίας, Ζαχλουμίας.
δεξιά|μικρογραφία| Χάρτης του φανταστικού σλαβικού βασιλείου του βασιλιά Σβετοπέλεκ στα Δυτικά Βαλκάνια, όπως έχει περιγραφεί στο ''«Χρονικό του Ιερέα της Ντούκλια»'' .
Επιπλέον, αναφέρει τη Βοσνία (Bosnam) και τη Ράσκια (Rassa) ως τις δύο περιοχές της *Τρανσμοντάνα* / *Σούρμπια*, ενώ περιγράφει το νότιο Δαλματικό Χουμ/*[[Ζαχλουμία|Ζαχούμλιε]]*, την Τραβουνία και τη Διόκλεια (το μεγαλύτερο μέρος της σημερινής Ερζεγοβίνης, του Μαυροβουνίου, καθώς και τμήματα της Κροατίας και της Αλβανίας) ως *κροατικές* περιοχές της Κόκκινης Κροατίας, ενώ άλλες περιοχές της Δαλματίας-Λίκα ως Λευκή Κροατία, μια περιγραφή που δεν συνάδει με άλλα ιστορικά έργα της ίδιας περιόδου, αλλά όχι με όλα.

Ο αρχιεπίσκοπος του Μπαρ αργότερα ονομάστηκε *Primas Serbiae*. Η Ραγούσα είχε κάποιες αξιώσεις να θεωρείται το φυσικό εκκλησιαστικό κέντρο της Νότιας Δαλματίας, αλλά η Διόκλεια (Μπαρ) προωθήθηκε σθεναρά σε αυτό το νέο μητροπολιτικό καθεστώς, ειδικά καθώς ο Πάπας σκόπευε να προσαρτηθεί η Σερβία στη Διόκλεια.

### Περιφέρεια της Βοσνίας
Η περιοχή της Βοσνίας περιγράφεται ως η περιοχή δυτικά του ποταμού Ντρίνα, «μέχρι το όρος Πεύκο» (λατινικά: *ad montem Pini*, κροατικά: *do gore Borave*). Η τοποθεσία αυτού του πευκόφυτου βουνού είναι άγνωστη. Το 1881, ο Κροάτης ιστορικός Φράνιο Ράτσκι έγραψε ότι αυτό αναφέρεται στο βουνό *Μπόροβα Γκλάβα* κοντά στο πεδίο Λίβνο. Ο Κροάτης ιστορικός Λούκα Γέλιτς έγραψε ότι το βουνό βρισκόταν είτε μεταξύ της πόλης Μαγκλάι και του Σκεντέρ Βακούφ, βορειοδυτικά του Ζέπτσε, είτε ήταν το όρος Μποροβίνα που βρισκόταν μεταξύ Βράνιτσα και Ράντοβνα, σύμφωνα με το έργο του Φέρντο Σίσιτς του 1908. Το 1935, ο Σέρβος ιστορικός Βλαντιμίρ Τσόροβιτς έγραψε ότι το τοπωνύμιο αναφέρεται στο όρος Μπόροβα Γκλάβα, λόγω ετυμολογίας και επειδή βρίσκεται στη λεκάνη απορροής . Το 1936, ο Σλοβένος εθνολόγος Νίκο Ζουπάνιτς είχε επίσης ερμηνεύσει αυτό ως ένδειξη ότι τα δυτικά σύνορα της Βοσνίας βρίσκονταν σε κάποια ορεινά διαχωριστικά ύδατα, αλλά τα τοποθετούσε νοτιοανατολικά της Ντινάρα.  Ο Κροάτης ιστορικός Άντο Μπάμπιτς, βασιζόμενος στο έργο του Ντόμινικ Μάντιτς το 1978, συμπέρανε ότι ο όρος αναφέρεται περίπου σε μια θέση του διαχωριστικού αγωγού μεταξύ των λεκανών απορροής του Σάβου και της Αδριατικής Θάλασσας. Στη συζήτησή της για τον Τσόροβιτς, η Σέρβα ιστορικός Γελένα Μργκιτς-Ράντοϊτσιτς επισημαίνει επίσης την ύπαρξη ενός βουνού «Μπόρια» στη σημερινή βόρεια Βοσνία με την ίδια ετυμολογία.

## Παραπομπές

## Πηγές

* 
* 
* 

## Βιβλιογραφία
 
* 
* 
* Mijušković, S., ur. (1988) Ljetopis popa Dukljanina. Beograd: Prosveta
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* 
* Το χρονικό στα λατινικά
* Το χρονικό στα κροατικά

Κατηγορία:Μεσαιωνικό Μαυροβούνιο
Κατηγορία:Μεσαιωνική Βοσνία και Ερζεγοβίνη
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις