Υπόλειμμα υπερκαινοφανούς

[thumb|285px|right|Το υπόλειμμα του [Υπερκαινοφανής του 1054|Υπερκαινοφανούς του 1054, γνωστό ως «Νεφέλωμα του Καρκίνου».]]
Στην αστρονομία **υπόλειμμα υπερκαινοφανούς** γνωστό διεθνώς ως **SNR** από τα αρχικά των λέξεων *SuperNova Remnant*, είναι η δομή νεφελώματος που προέρχεται από την έκρηξη ενός αστέρα ως υπερκαινοφανούς. Τα εξωτερικά όρια ενός υπολείμματος υπερκαινοφανούς καθορίζονται από ένα ταχύτατα διαδιδόμενο στον διαστρικό χώρο κρουστικό κύμα. Το νεφέλωμα αποτελείται από υλικό των ανώτερων στρωμάτων του αστέρα που εξερράγη, το οποίο έχει εκτιναχθεί από την έκρηξη με ταχύτητες πολλών χιλιάδων χιλιομέτρων ανά δευτερόλεπτο, και από τη διαστρική ύλη με την οποία συγκρούεται και την οποία συμπαρασύρει.

## Περιγραφή
Υπάρχουν δύο μηχανισμοί προκλήσεως μιας εκρήξεως υπερκαινοφανούς: η βαρυτική κατάρρευση ενός αστέρα μεγάλης μάζας, κατά την οποία οι κεντρικές του περιοχές δημιουργούν έναν αστέρα νετρονίων ή μια μαύρη τρύπα, και η συσσώρευση ύλης πάνω σε έναν λευκό νάνο σε διπλό αστρικό σύστημα μέχρι την επίτευξη ενός ορίου πάνω από το οποίο αυτός εκρήγνυται.

Σε αμφότερες τις περιπτώσεις η έκρηξη εκτινάσσει το σύνολο σχεδόν των εξωτερικών στρωμάτων του αστέρα με ταχύτητες που μπορεί να φθάσουν μέχρι και το 10% της ταχύτητας του φωτός, δηλαδή 30.000&nbsp;km/sec. Ακόμα και στην αραιότερη και θερμότερη διαστρική ύλη, αυτές οι ταχύτητες είναι υπερηχητικές: για μια τυπική θερμοκρασία 10.000&nbsp;K, ο αντίστοιχος αριθμός Μαχ μπορεί να είναι μεγαλύτερος του 1.000. Ως αποτέλεσμα, σχηματίζεται ένα ισχυρό κρουστικό κύμα στο μέτωπο των εκτιναχθέντων ποσοτήτων ύλης, το οποίο θερμαίνει το πλάσμα σε θερμοκρασίες εκατομμυρίων βαθμών K. Το κύμα αυτό επιβραδύνεται αργά με τον καιρό, καθώς σαρώνει το περιβάλλον διαστρικό μέσο, αλλά συνεχίζει να ταξιδεύει επί χιλιάδες χρόνια και για εκατό και πλέον έτη φωτός προτού η ταχύτητά του γίνει υποηχητική.

Το καλύτερα παρατηρημένο από τη στιγμή της δημιουργίας του υπόλειμμα υπερκαινοφανούς είναι αυτό του SN 1987A στον γαλαξία Μέγα Νέφος του Μαγγελάνου. Το γνωστότερο όμως είναι το λεγόμενο «Νεφέλωμα του Καρκίνου» (ονομασία που προκαλεί σύγχυση, αφού δεν βρίσκεται στον αστερισμό Καρκίνο, αλλά στον Ταύρο), υπόλειμμα από τον Υπερκαινοφανή του 1054 μ.Χ.. Γνωστά υπολείμματα υπερκαινοφανών αστέρων είναι επίσης αυτό του SN 1572 (Cas B), και του «Αστέρα του Κέπλερ» (ο Υπερκαινοφανής του 1604. Το νεαρότερο γνωστό υπόλειμμα στον δικό μας Γαλαξία είναι το G1.9+0.3, που ανακαλύφθηκε στο γαλαξιακό κέντρο.

## Στάδια
[thumb|left|255px|Το νεαρότερο παρατηρούμενο υπόλειμμα υπερκαινοφανούς, αυτό του [SN 1987A, και η αλληλεπίδρασή του με τη διαστρική ύλη όπως φαίνεται στις ακτίνες X και στο ορατό φως.]]
Κάθε SNR περνά από τα ακόλουθα στάδια καθώς διαστέλλεται:

# Ελεύθερη διαστολή του εκτινασσόμενου από την έκρηξη υλικού, μέχρι που να σαρώσουν ύλη με μάζα ίση με τη δική τους. Αυτή η φάση μπορεί να διαρκέσει από δεκάδες μέχρι λίγες εκατοντάδες έτη, ανάλογα με την πυκνότητα της περιβάλλουσας περιαστρικής και διαστρικής ύλης.
# Σάρωση ενός κελύφους συμπιεζόμενου περιαστρικού και διαστρικού αερίου. Η διεργασία αυτή αρχίζει τη λεγόμενη φάση Sedov-Taylor, που μπορεί να μοντελοποιηθεί καλά με μία αυτοόμοια αναλυτική λύση. Τα ισχυρά κρουστικά κύματα και το αέριο που υπερθερμαίνεται ακτινοβολούν ισχυρά στις ακτίνες Χ.
# Ψύξη του κελύφους και σχηματισμός ενός λεπτού (18 eV απαιτείται ένας διαφορετικός μηχανισμός και τα υπολείμματα υπερκαινοφανών δεν μπορούν να παράσχουν αρκετή ενέργεια.

## Δείτε επίσης
* Κατάλογος υπολειμμάτων υπερκαινοφανών
* Τοπική Φυσαλίδα
* Πλανητικό νεφέλωμα
* Υπερφυσαλίδα

## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Κατάλογος SNR του Γαλαξία μας, από τον D.A. Green του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ
* Παρατηρήσεις υπολειμμάτων υπερκαινοφανών από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Chandra:
** Κατάλογος
** Εικόνες σε «άλμπουμ»
** Επιλεγμένες εικόνες
* Εικόνες υπολειμμάτων υπερκαινοφανών από την επισκόπηση 2MASS
* NASA: Εισαγωγή στα υπολείμματα υπερκαινοφανών 
* NASA's Imagine: Supernova Remnants
* Η «μεταθανάτια ζωή» ενός υπερκαινοφανούς στο *UniverseToday.com*
* Τα υπολείμματα υπερκαινοφανών στον ιστότοπο των SEDS


Κατηγορία:Νεφελώματα