open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sarcotragus fasciculatus

[μικρογραφία|''Sarcotragus fasciculatus'', [Λιμνοθάλασσα Επανομής|Ποταμός Επανομής (Ν. Θεσσαλονίκης)]]
Ο ***Sarcotragus fasciculatus*** είναι ένα θαλάσσιο σφουγγάρι που ανήκει στην ομοταξία των Δημοσπόγγων (Demospongiae), η οποία περιλαμβάνει το 90% των γνωστών σφουγγαριών παγκοσμίως.

## Ετυμολογία
Το όνομα του γένους *Sarcotragus* προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις σάρξ (σάρκα) και τράγος. Η ονομασία αυτή αναφέρεται στην υφή του σφουγγαριού, η οποία είναι σαρκώδης και ανθεκτική, θυμίζοντας δέρμα τράγου. Το επίθετο *fasciculatus* προέρχεται από το λατινικό fasciculus (δεσμίδα/δέσμη), περιγράφοντας τη διάταξη των ινών του.

## Γεωγραφική Κατανομή
Εντοπίζεται κυρίως στη Μεσόγειο Θάλασσα, όπου είναι ιδιαίτερα κοινό είδος, καθώς και στον Ανατολικό Ατλαντικό (από τις ακτές της Πορτογαλίας έως τις Κανάριες Νήσους). Είναι ευρύτατα εξαπλωμένος στο Αιγαίο, το Ιόνιο και το Κρητικό Πέλαγος. Είναι από τα είδη που άντεξαν στις μεγάλες επιδημίες που έπληξαν τα εμπορικά σφουγγάρια στη Μεσόγειο τις προηγούμενες δεκαετίες, γεγονός που τον καθιστά κυρίαρχο σε πολλές ελληνικές ακτές.

## Οικολογία & Ενδιαίτημα
Προτιμά σκληρά, βραχώδη υποστρώματα και απαντάται σε βάθη από την επιφάνεια (μόλις λίγα μέτρα) έως και τα 40-50 μέτρα. Είναι ανθεκτικό σε περιοχές με έντονο κυματισμό. Λειτουργεί ως "φιλτράρον" οργανισμός και συχνά φιλοξενεί συμβιωτικούς μικροοργανισμούς, συμβάλλοντας στον κύκλο των θρεπτικών συστατικών.

## Περιγραφή
Έχει σχήμα ακανόνιστο, συχνά σφαιρικό ή λοβωτό.Το χρώμα εξωτερικά είναι γκρι-καφέ έως σχεδόν μαύρο, ενώ το εσωτερικό του είναι πιο ανοιχτόχρωμο. Η επιφάνειά του καλύπτεται από μικρές προεξοχές (κωνίδια). Είναι εξαιρετικά σκληρό και δύσκολο να κοπεί, καθώς ο σκελετός του αποτελείται από πυκνές ίνες σπογγίνης που περιέχουν εγκλείσματα (π.χ. κόκκους άμμου).

## Παραπομπές


## Πηγές

* Cook, S. D., & Bergquist, P. R. (2002). *Family Irciniidae Gray, 1867. In: Systema Porifera: A Guide to the Classification of Sponges*. Kluwer Academic/Plenum Publishers.
* Pansini, M., & Longo, C. (2003). *A review of the Mediterranean Sea sponge biogeography with special reference to the Adriatic Sea*. Biogeographia – The Marine Biology of the Adriatic Sea.
* Pronzato, R. (1999). *Sponge-fishing, agriculture and domestication: from addictive foraging to sustainable harvesting*. Italian Journal of Zoology
* Vacelet, J. (1959). *Répartition générale des éponges et systématique des éponges cornées de la région de Marseille*. Recueil des Travaux de la Station Marine d'Endoume.

Κατηγορία:Σπόγγοι
Μυοκαρδιοπάθεια

Οι **μυοκαρδιοπάθειες** είναι μια ομάδα ασθενειών που επηρεάζουν το μυοκάρδιο. Αρχικά μπορεί να υπάρχουν λίγα ή καθόλου συμπτώματα. Καθώς η ασθένεια επιδεινώνεται, μπορεί να παρουσιαστούν δύσπνοια, αίσθημα κόπωσης και πρήξιμο των ποδιών, λόγω της εμφάνισης καρδιακής ανεπάρκειας. Μπορεί να εμφανιστούν ακανόνιστοι καρδιακοί παλμοί και λιποθυμία. Οι πάσχοντες έχουν αυξημένο κίνδυνο αιφνίδιου καρδιακού θανάτου.

Τα είδη μυοκαρδιοπάθειας περιλαμβάνουν την υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια, τη διατατική μυοκαρδιοπάθεια, την περιοριστική μυοκαρδιοπάθεια, την αρρυθμιογόνο δυσπλασία της δεξιάς κοιλίας και τη μυοκαρδιοπάθεια τακοτσούμπο (σύνδρομο ραγισμένης καρδιάς). Στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια ο καρδιακός μυς διογκώνεται και παχαίνει. Στη διατατική μυοκαρδιοπάθεια οι κοιλίες μεγαλώνουν και εξασθενούν. Στην περιοριστική μυοκαρδιοπάθεια η κοιλία σκληραίνει.

Σε πολλές περιπτώσεις η αιτία δεν μπορεί να προσδιοριστεί. Η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια είναι συνήθως κληρονομική, ενώ η διατατική μυοκαρδιοπάθεια είναι κληρονομική περίπου στο ένα τρίτο των περιπτώσεων. Η διατατική μυοκαρδιοπάθεια μπορεί επίσης να προκύψει από το αλκοόλ, από τα βαρέα μέταλλα, από τη στεφανιαία αρτηριακή νόσο, από τη χρήση κοκαΐνης και από ιογενείς λοιμώξεις. Η περιοριστική μυοκαρδιοπάθεια μπορεί να προκληθεί από αμυλοείδωση, από αιμοχρωμάτωση και από ορισμένες θεραπείες καρκίνου. Το σύνδρομο ραγισμένης καρδιάς προκαλείται από ακραίο συναισθηματικό ή σωματικό στρες.

Η θεραπεία εξαρτάται από τον τύπο της μυοκαρδιοπάθειας και από τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων. Οι θεραπείες μπορεί να περιλαμβάνουν αλλαγές στον τρόπο ζωής, φάρμακα ή χειρουργική επέμβαση. Η χειρουργική επέμβαση μπορεί να περιλαμβάνει μια συσκευή υποβοήθησης της κοιλίας ή μεταμόσχευση καρδιάς. Το 2015 οι μυοκαρδιοπάθειες και η μυοκαρδίτιδα επηρέασαν 2,5 εκατομμύρια ανθρώπους. Η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια επηρεάζει περίπου 1 στους 500 ανθρώπους, ενώ η διατατική μυοκαρδιοπάθεια επηρεάζει 1 στους 2.500. Οδήγησαν σε 354.000 θανάτους, περισσότερους από τους 294.000 το 1990. Η αρρυθμιογόνος δυσπλασία της δεξιάς κοιλίας είναι συχνότερη σε νέους ανθρώπους.

## Αναφορές
Στοματικό έλκος

Το **στοματικό έλκος** είναι μια πληγή στον βλεννογόνο που καλύπτει το στόμα. Τα στοματικά έλκη μπορεί να είναι κόκκινα ή λευκά στο χρώμα. Συχνά εμφανίζεται πόνος, ο οποίος μπορεί να οδηγήσει σε αφυδάτωση λόγω της μειωμένης πρόσληψης υγρών. Ορισμένοι τύποι μπορεί να εμφανίζονται με επαναλαμβανόμενα επεισόδια.

Οι περισσότερες περιπτώσεις οφείλονται σε τοπικό τραυματισμό ή σεαφθώδη στοματίτιδα ("άφθες"). Άλλες αιτίες περιλαμβάνουν λοιμώδεις νόσους, αυτοάνοσα νοσήματα και καρκίνο του στόματος. Οι μη επώδυνες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν λόγω σύφιλης, λύκου ή καρκίνου. Η διάγνωση βασίζεται στα συμπτώματα, στην κλινική εξέταση και πιθανόν σε βιοψία.

Η αντιμετώπιση καθορίζεται από την υποκείμενη αιτία.  Μπορεί να συστηθεί η αποφυγή αλμυρών ή όξινων τροφών. Μπορεί να εφαρμοστεί λιδοκαΐνη για να βοηθήσει με τον πόνο. Τα στοματικά έλκη είναι συχνά. Για παράδειγμα, περίπου το 20% των ανθρώπων έχουν αφθώδη στοματίτιδα.

## Αναφορές
Αριστείδης Ανδρόνικος

Ο **Αριστείδης Ανδρόνικος** (Φιλιππούπολη 1862- Αθήνα 21 Νοεμβρίου 1952) ήταν Έλληνας γιατρός και πολιτικός. 

## Πηγές
Γελινιάτικα Κορινθίας

Τα **Γελινιάτικα** είναι οικισμός της Πελοποννήσου στην Περιφερειακή Ενότητα Κορινθίας.

## Γεωγραφικά - ιστορικά στοιχεία
Τα Γελινιάτικα βρίσκονται κοντά στις νότιες παραλίες του Κορινθιακού κόλπου, σε υψόμετρο 100 μέτρων. Απέχουν περίπου 39 χιλιόμετρα Δ.-ΒΔ. από την Κόρινθο και 5 χιλιόμετρα ΒΔ. από το κέντρο του Ξυλοκάστρου (έδρα του δήμου). Το χωριό κατοικήθηκε λίγα χρόνια πριν από την Επανάσταση του 1821, από κατοίκους το κοντινό ορεινό Γελίνι (Λαγκαδαίικα, Σπαρτιναίικα και Κορωναίικα), οι οποίοι κατέβαιναν προς την ακτή με τα κοπάδια τους για να περάσουν τον χειμώνα ή για να βρουν δουλειά από τους Τούρκους αποίκους. Αργότερα, το χωριό χρησιμοποιήθηκε ως τόπος για να περάσουν τον χειμώνα οι κάτοικοι της ψηλότερης κοινότητας Σπαρτιναίικα και λίγοι κάτοικοι της κοινότητας Λαγκαδέικα.  

## Διοικητικά - πληθυσμιακά στοιχεία
Αναφέρονται επίσημα, ως ξεχωριστός οικισμός, το 1908 γραμμένα *Γεληνιάτικα* (με "η") να προσαρτώνται στον τότε δήμο Σικυώνος. Το 1915 ορίστηκαν χειμερινή έδρα της κοινότητας Σπαρτινέϊκων και το 1940 το όνομα τους διορθώθηκε σε Γελινιάτικα. Σύμφωνα με το πρόγραμμα «Καλλικράτης» και την τροποποίησή του Κλεισθένης Ι, μαζί με τα Σπαρτιναίικα αποτελούν την Κοινότητα Γελινιατίκων, που υπάγεται στη Δημοτική Ενότητα Ξυλοκάστρου του Δήμου Ξυλοκάστρου-Ευρωστίνης και σύμφωνα με την απογραφή 2021 απογράφησαν 365 κάτοικοι ενώ με αυτήν του 2011 είχαν απογραφεί 426. 

## Παραπομπές


Γελινιάτικα
Κατηγορία:Δήμος Ξυλοκάστρου - Ευρωστίνης
Χατσιούν

Ο **Χατσιούν,** *Hachiun*, μογγολ.: Хачиун, γνωστός και ως Χατσιούν Αλτσί, μογγολ.: Хачиун Алчи, Κατσιούν,   Κατσιούν-ελτσί  (γενν. π.1166  ) ήταν αμφιθαλής αδελφός του Τζένγκις Χαν και το 3ο παιδί του Γιεσουγκέι και της Χοελούν . Η *Μυστική Ιστορία των Μογγόλων* διευκρινίζει ότι «όταν ο Τεμουτζίν ήταν 9 ετών, ο Χατσιούν ήταν πέντε ετών».  Ως παιδί έλαβε το επίθετο «Αλτσί» στο όνομά του, και ως εκ τούτου αναφερόταν ως Χατσιούν-αλτσί ή Αλτσιντάι (υποκοριστική μορφή του «Αλτσί»). Πιθανότατα είχε έναν γιο που ονομαζόταν Ιλτσιντέι (Ιλτζιγκντέι). 

Αν και άλλοι αδελφοί του Τεμουτζίν (Τζένγκις Χαν), ο Χασάρ και ο Τεμουγκέ, αναφέρονται συχνά στη *Μυστική Ιστορία* ως αφοσιωμένοι σύντροφοι και υποστηρικτές του μεγαλύτερου αδελφού, οι αναφορές στον Χατσιούν είναι σπάνιες, όχι μόνο στις αφηγήσεις πολιτικών και δημοσίων υποθέσεων, αλλά και σε τακτικούς διαλόγους της καθημερινής ζωής. Επομένως, υπάρχει η άποψη ότι ο Χατσιούν μπορεί να απεβίωσε νωρίς, καθώς τα χρονικά που περιγράφουν τις μεταγενέστερες υποθέσεις του Τζένγκις Χαν, δεν αναφέρουν τον Χατσιούν. Αλλά ήταν ακόμη ζωντανός το 1207: όταν -ήδη πλήρης ηγεμόνας ολόκληρης της Μογγολίας- ο Τζένγκις Χαν κανόνιζε τις κρατικές του υποθέσεις, ο Χατσιούν έλαβε γαίες και υπηκόους από τον ισχυρό μεγαλύτερο αδελφό του, τον 7ο στην ιεραρχία μετά τη μητέρα τους Χοελούν και τον μικρότερο αδελφό τους Τεμουγκέ (ως ένα νοικοκυριό), τους τέσσερις γιους του Τεμουτζίν, και τον αδελφό του Χασάρ, με αυτή τη σειρά.

Λέγεται ότι ο Χατσιούν είχε πολύ καλή σχέση με τον αδελφό του Χασάρ, αλλά χειρότερη με τον Τεμουγκέ. Αυτό μπορεί να οφείλεται στην προνομιακή μεταχείριση του νεότερου αδελφού του, όσον αφορά τη γη και την εξουσία. Από όλα τα αδέλφια, μπορεί να είχε την πιο στενή σχέση με τον Τεμουτζίν.

## Αναφορές


Κατηγορία:Μπορτζίγκιν
Τεμουγκέ

Ο **Τεμουγκέ,** *Temüge,* μογγολ.: Тэмүгэ (π. 1168–1246) ήταν ο νεότερος αδελφός του Τζένγκις Χαν, 4ος γιος του Γιεσουγκέι.

## Πρώιμη ζωή
Η *Μυστική Ιστορία των Μογγόλων* αναφέρει ότι «όταν ο Τεμουτζίν ήταν 9 ετών, ο Τεμουγκέ ήταν τριών». Ως ο μικρότερος γιος, έλαβε το επίθετο στο όνομα «otchigin» (υποκοριστική μορφή του «отгон» ή «otgon» που σημαίνει «νεότερος», επίσης *Ot* (Φωτιά)  (Νεότερο μέλος της οικογένειας Χαν), ο οποίος στην οικογένεια είναι πάντα «φύλακας της οικογένειας και του σπιτιού» και γι' αυτό αναφέρεται συχνά ως Tεμουγκέ-οτσιγκίν ή απλά Oτσιγκίν. Στην παιδική και εφηβική ηλικία ήταν κάπως κακομαθημένος από τη μητέρα και τους μεγαλύτερους αδελφούς του, με τάση για πολυτέλεια, αλλά ήταν «θαρραλέος, ισχυρός και γρήγορος στη μάχη», κάτι που αναγνωριζόταν ακόμη και από τους εχθρούς της οικογένειας. Όταν ο σαμάνος Κοκότσου (Tεμπ-Τενγκί) άρχισε να μεταφέρει την εξουσία επάνω στους Μογγόλους στην οικογένειά του, ο Τζένγκις Χαν επέτρεψε στον Τεμουγκέ να σκοτώσει τον Κοκότσου σε έναν οργανωμένο αγώνα πάλης.

## Προσωρινός ηγεμόνας
Ως ο νεότερος άρρην απόγονος, ο Τεμουγκέ και η μητέρα του, σύμφωνα με τις μογγολικές παραδόσεις, έλαβαν την περισσότερη γη και πληθυσμό από τον Τζένγκις Χαν κατά τη στέψη του. Φαίνεται ότι ήταν ο λιγότερο πολεμοχαρής από τους αδελφούς, και επικρίθηκε από τον ίδιο τον Τζένγκις ως οκνηρός και αδρανής. Ωστόσο, ο Τεμουγκέ ήταν ένας επιδέξιος πολιτικός και ικανός ηγεμόνας, ο οποίος, μαζί με τη μητέρα του Χοελούν, κυβέρνησε την ενδοχώρα των Μογγόλων κατά την απουσία των μεγαλύτερων αδελφών του, ενόσω αυτοί συμμετείχαν σε στρατιωτικές εκστρατείες. Φαίνεται ότι είχε πνευματικές τάσεις, αρχικά επηρεασμένος από τους κατακτημένους πολιτισμούς Ξία και Τζιν, και στη συνέχεια έδειξε ενεργό ενδιαφέρον για τους άλλους πολιτισμούς που περιλαμβάνονταν στην Μογγολική αυτοκρατορία. 

Ο Τεμουγκέ επιχείρησε να εισέλθει στην κύρια πολιτική σκηνή μετά το τέλος του Ογκεντέι Χαν, ανιψιού του και γιου του Τζένγκις Χαν, το 1241. Εκείνη την εποχή, ο γιος του Ογκεντέι, Γκουγιούκ Χαν, συμμετείχε στην «Δυτική εκστρατεία» στη Ρωσία και την Ευρώπη. Ο Τεμουγκέ-οτσιγκίν προσπάθησε να καταλάβει τον θρόνο, αλλά εμποδίστηκε από την Τορεγκένε, χήρα του Ογκεντέι και μητέρα του Γκουγιούκ. Όταν το κουρουλτάι του 1246 εξέλεξε τον Γκουγιούκ ως μεγάλο χαν, ο Τεμουγκέ εκτελέστηκε.

## Αναφορές

Κατηγορία:Μπορτζίγκιν
Μπεχτέρ

Ο **Μπεχτέρ,** *Behter ή Bekter, μογγολ.: Бэхтэр* (απεβ. το 1180) ήταν γιος του Μογγόλου αρχηγού Γιεσουγκέι και μίας νεότερης συζύγου του, ονόματι Σοτσιγκέλ ή Σουτσιγκού σε ορισμένες πηγές, και του Κοαγκτζίν σε άλλες. Ήταν επίσης ετεροθαλής αδελφός του Τζένγκις Χαν, τότε γνωστού ως Τεμουτζίν. Μετά το τέλος του Γιεσουγκέι, ο Τεμουτζίν, η μητέρα του Χοελούν, τα αδέλφια του και δύο ετεροθαλείς αδελφοί (συμπεριλαμβανομένων των Μπεχτέρ, Μπελγκουτέι και τής μητέρας τους Σοτσιγκέλ) εγκαταλείφθηκαν από τη φυλή τους, και αφέθηκαν να τα βγάλουν πέρα μόνοι τους.   Ζώντας από τη γη, κατάφεραν να επιβιώσουν. Ωστόσο, οι μεγαλύτεροι ετεροθαλείς αδελφοί στέρησαν από τον 14χρονο Τεμουτζίν και τον αδελφό του Κασάρ τα λάφυρά τους. Ο Τεμουτζίν και ο Κασάρ καταδίωξαν και σκότωσαν τον Μπεχτέρ, για το οποίο επιπλήχθηκαν από τη μητέρα τους Χοελούν. 

## Αναφορές

Κατηγορία:Μπορτζίγκιν
Μπελγκουτέι

Ο **Μπελγκουτέι** ( – ) ήταν γιος του Γιεσουγκέι και της Σοτσιγκέλ, και ετεροθαλής αδελφός του Τζένγκις Χαν. Έγινε επίσης στρατηγός του Τζένγκις Χαν.  Ο Μπελγκουτέι θεωρούνταν σοφός σύμβουλος και επιδέξιος διπλωμάτης, και συχνά χρησιμοποιείτο ως αγγελιοφόρος από τον Τζένγκις Χαν. Με την ευλογία του Τζένγκις Χαν, ο Μπελγκουτέι σκότωσε τον πρωταθλητή παλαιστή των Μογγόλων, Μπούρι Μπόκο, σπάζοντάς του τον λαιμό κατά τη διάρκεια ενός αγώνα πάλης.  Αυτή ήταν εκδίκηση για ένα προηγούμενο περιστατικό, όταν ο Μπούρι Μπόκο είχε πολεμήσει με τον Μπελγκουτέι και τον είχε χτυπήσει με σπαθί. Σύμφωνα με τον θρύλο, ο Μπελγκουτέι έζησε σε ασυνήθιστα γεράματα. Ο Ρασίντ αντ-Ντιν ισχυρίζεται ότι απεβίωσε σε ηλικία 110 ετών, ενώ οι Γιουανσί αναφέρουν ότι ήταν ακόμη ζωντανός, όταν ο Μονγκέ Χαν ανέλαβε τον θρόνο το 1251, που σημαίνει ότι ήταν π. 90 ετών, γεγονός που τον καθιστά έναν από τους γηραιότερους άνδρες στη γη εκείνη την εποχή.

## Αναφορές

Κατηγορία:Μπορτζίγκιν
Κενταύριο το σαλωνιτάνειο

[μικρογραφία|Κενταύριο το σαλωνιτάνειο (''Centaurea salonitana''), [Νέα Καλλικράτεια|Ν. Καλλικράτεια, Ν. Χαλκιδικής]]
Το **Κενταύριο το σαλωνιτάνειο** (*Centaurea salonitana*) είναι ένα πολυετές είδος της οικογένειας των Αστεροειδών (Asteraceae), ευρέως διαδεδομένο στη Βαλκανική χερσόνησο και τη νοτιοανατολική Ευρώπη.

## Ετυμολογία
Το όνομα του είδους *salonitana* αναφέρεται στην αρχαία Σαλώνα (Salona), η οποία ήταν η πρωτεύουσα της ρωμαϊκής επαρχίας της Δαλματίας (κοντά στο σημερινό Σπλιτ της Κροατίας). Ο Ιταλός βοτανικός Roberto de Visiani, που περιέγραψε το φυτό το 1829, καταγόταν από τη Δαλματία και μελέτησε εκτενώς τη χλωρίδα της περιοχής εκείνης.

## Γεωγραφική Κατανομή
Εξαπλώνεται κυρίως στη Βαλκανική Χερσόνησο. Απαντά στην Βουλγαρία, Ρουμανία, Σερβία, Αλβανία και μέχρι τη Νότια Ουκρανία και την Τουρκία. Απαντάται σχεδόν σε όλη την ηπειρωτική Ελλάδα (Πελοπόννησο, Στερεά Ελλάδα, Θεσσαλία, Ήπειρο, Μακεδονία, Θράκη) και σε ορισμένα νησιά του Αιγαίου.

## Οικολογία και Ενδιαίτημα
Προτιμά πετρώδεις τοποθεσίες, ξηρούς λειμώνες, άκρες δρόμων και υποβαθμισμένες εκτάσεις με χαμηλή βλάστηση. Αναπτύσσεται συνήθως σε χαμηλά έως ημιορεινά υψόμετρα (0 - 1.200 μέτρα). Είναι φυτό ξηροφυτικό, πολύ ανθεκτικό στην έντονη ηλιοφάνεια και την έλλειψη νερού κατά το καλοκαίρι.

## Περιγραφή
Πολυετής πόα με όρθιο, ισχυρό βλαστό που φτάνει σε ύψος τα 40-100 εκατοστά.Τα άνθη βρίσκονται σε μεγάλα κεφάλια με έντονο κίτρινο χρώμα (σπάνια μπορεί να βρεθούν άτομα με κόκκινα άνθη). Τα εξωτερικά βράκτια (τα «λέπια» κάτω από το άνθος) καταλήγουν σε ένα χαρακτηριστικό σκληρό αγκάθι. Η περίοδος ανθοφορίας διαρκεί από τον Ιούνιο έως τον Αύγουστο.

## Παραπομπές


## Πηγές

* Boissier, P. E. 1875: Flora orientalis 3. – Basiliae, Genevae & Lugduni.
* Davis, P. H. 1975: Flora of Turkey and the East Aegean Islands 5. – Edinburgh.
* Dimopoulos, P., Raus, T., Bergmeier, E., Constantinidis, T., Iatroú, G., Kokkini, S., Strid, P. A. K. & Tzanoudakis, D. 2013: Vascular Plants of Greece. An annotated checklist. – Englera 31.
* Halácsy, E. von 1902: Conspectus florae graecae 2. – Lepizig.
* Halácsy, E. von 1908: Supplementum conspectus florae graecae. – Leipzig.
* Halácsy, E. von 1912: Supplementum secundum conspectus florae graecae. – Magyar botanikai lapok 11: 114-202.
* Rechinger, K. H. 1944: Flora aegaea. Flora der Inseln und Halbinseln des Ägäischen Meeres. – Denkschriften, Akademie der Wissenschaften in Wien. Mathematisch-Naturwissenschaftliche Klasse 105(1).
* Tutin, T. G., Heywood, V. H., Burges, N. A., Valentine, D. H., Walters, S. M. & Webb, D. A. (eds.) 1964–1980: Flora Europaea 1-5. – Cambridge: Cambridge University Press.
* Uysal, T., et al. (2016): "Centauroideae (Asteraceae) in Turkey: A review of the genus Centaurea". Phytotaxa, Vol 275, No 3.

Κατηγορία:Σύνθετα
Κατηγορία:Ελληνική χλωρίδα
Στιβ Πλυτάς

Ο **Φωκίων Σταύρος Πλυτάς** ή **Στιβ Πλυτάς** (Αγγλικά: Steve Plytas, 9 Ιανουαρίου 1913 – 27 Δεκεμβρίου 1994) ήταν Έλληνας ηθοποιός του κινηματογράφου και της τηλεόρασης με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο. 

Οι θεατρικές του εμφανίσεις περιλάμβαναν παραστάσεις στο Γουέστ Εντ όπως *Η νύχτα της Ιγκουάνα* (1965) του Τένεσι Γουίλιαμς και *[[Η ποντικοπαγίδα]]* (δεκαετία του 1970) της Άγκαθα Κρίστι. 

Οι κινηματογραφικοί του ρόλοι περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τις ταινίες *[[Ο κατάσκοπος που γύρισε από το κρύο (ταινία)|Ο κατάσκοπος που γύρισε από το κρύο]]*, *[[Η εκδίκηση του Ροζ Πάνθηρα]]*, *[[Ελένη (ταινία)|Ελένη]]*, *[[Σούπερμαν 4: Η Αναζήτηση για την Ειρήνη|Σούπερμαν 4: Η αναζήτηση για την ειρήνη]]* και *[[Μπάτμαν (ταινία, 1989)|Μπάτμαν]]*.  

Οι τηλεοπτικές του συμμετοχές περιλαμβάνουν (μεταξύ άλλων) τις σειρές: *Οι εκδικητές*, *[[Ο Άγιος (τηλεοπτική σειρά)|Ο άγιος]]*, *[[Doctor Who]]* και *[[Ένα τρελό, τρελό ξενοδοχείο]]*.  

## Φιλμογραφία
 

## Παραπομπές

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* 

Κατηγορία:Έλληνες ηθοποιοί τηλεόρασης
Κατηγορία:Έλληνες ηθοποιοί κινηματογράφου
Κατηγορία:Κωνσταντινουπολίτες Έλληνες
Κατηγορία:Μετανάστες στο Ηνωμένο Βασίλειο
Προφορικά παιχνίδια

Τα **προφορικά παιχνίδια** (ή παιχνίδια λόγου) αποτελούν μια διαχρονική λύση για τη δημιουργική απασχόληση των παιδιών, ιδιαίτερα σε συνθήκες όπου δεν υπάρχει πρόσβαση σε υλικά μέσα, όπως κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού ή σε στιγμές αναμονής. Πρόκειται για δραστηριότητες που βασίζονται αποκλειστικά στην ομιλία και την ακοή, χωρίς να απαιτείται η χρήση ταμπλό, πιονιών, χαρτιού ή οθονών. Πέρα από την ψυχαγωγία, λειτουργούν ως ισχυρό μέσο σύνδεσης της οικογένειας, προσφέροντας ποιοτικό χρόνο, ενώ παράλληλα ενεργοποιούν τη φαντασία και την ανάπτυξη ποικίλων δεξιοτήτων.

### Κατηγορίες Προφορικών Παιχνιδιών

* **Παιχνίδια Μνήμης:** Δραστηριότητες όπου οι παίκτες καλούνται να συγκρατήσουν στη μνήμη τους μια σειρά από λέξεις ή ενέργειες που αυξάνονται σε κάθε γύρο. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι το *"Πηγαίνω στο σούπερ μάρκετ και αγοράζω..."* ή το *"Βάζω στη βαλίτσα μου"*.
* **Παιχνίδια Λογικής και Κρίσης:** Παιχνίδια που απαιτούν εκτίμηση, υπολογισμό ή μαντεψιά, όπως ο *"Ψυχίατρος"*, *"Οι Ναυαγοί"* και το *"Δύο αλήθειες και ένα ψέμα", "Εκτιμήσεις" .*
* **Παιχνίδια Γνώσεων:** Εστιάζουν σε συγκεκριμένο πεδίο γνώσεων (Μαθηματικά, Γεωγραφία, Γλώσσα). Περιλαμβάνουν παιχνίδια προπαίδειας (π.χ. *"1, 2, 3... Μπουμ"*), σχηματισμού λέξεων ή εύρεσης πόλεων και χωρών από συγκεκριμένο γράμμα.
* **Παιχνίδια Παρατήρησης:** Ενθαρρύνουν τον εντοπισμό αντικειμένων στον περιβάλλοντα χώρο με βάση το χρώμα, το σχήμα ή το αρχικό γράμμα (π.χ. *"Με τα μικρά μου ματάκια βλέπω..."*).
* **Παιχνίδια Φαντασίας και Αφήγησης:** Οι παίκτες δημιουργούν συνεργατικά μια ιστορία, λύνουν μυστήρια (π.χ. *"Μπλε Ιστορίες"*) ή συμμετέχουν σε παιχνίδια ρόλων.
* **Παιχνίδια Ακουστικής Αναγνώρισης:** (π.χ. *"Μουρμουρητό"*, όπου οι παίκτες καλούνται να αναγνωρίσουν έναν σκοπό τραγουδιού μόνο από τον ρυθμό και τον τόνο).
* **Παιχνίδια Φωνολογικής Εναλλαγής:** (π.χ. παιχνίδια όπου οι λέξεις προφέρονται χρησιμοποιώντας μόνο ένα συγκεκριμένο φωνήεν, ενισχύοντας τη φωνολογική επίγνωση και την ευκαμψία του λόγου).
* **Παιχνίδια Φωνολογικής Επίγνωσης:** Δίνεται το πρώτο γράμμα ή η συλλαβή για να βρεθεί η λέξη
* **Παιχνίδια Κοινωνικοποίησης:** Εστιάζουν στη διάδραση της παρέας μέσω διλημμάτων, συνειρμών ή μαντεψιάς πληροφοριών για τους άλλους παίκτες (π.χ. *"Αν ήταν, τι θα ήταν"*, *"Διλήμματα", "Τα Δώρα", Αναπτήρας", "Συνειρμοί"*).

Πέρα από την ψυχαγωγία, τα προφορικά παιχνίδια αναγνωρίζονται από την παιδαγωγική κοινότητα ως ισχυρά εργαλεία μάθησης. Συμβάλλουν στην ανάπτυξη της **φωνολογικής ενημερότητας** και στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου.

### Εκπαιδευτική Αξία
Στη **λογοθεραπεία** και την **εργοθεραπεία**, χρησιμοποιούνται για την καλλιέργεια της συγκέντρωσης και της ακουστικής μνήμης. Είναι επίσης ιδανικά για **συμπεριληπτική εκπαίδευση**, καθώς είναι προσβάσιμα σε άτομα με οπτική αναπηρία ή μαθησιακές δυσκολίες (π.χ. ΔΕΠΥ), καθώς περιορίζουν τους οπτικούς περισπασμούς.

Επιπλέον ανάλογα με το είδος του παιχνιδιού που θα επιλεχθεί υπάρχουν και διαφορετικά οφέλη, ειδικά στα παιδιά. Όπως η ενεργοποίηση της φαντασίας, η ενίσχυση του γνωστικού κομματιού, η γρήγορη λήψη αποφάσεων, η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης, η ομαδικότητα, η κριτική- αναλυτική σκέψη κ.α.
Εικονογραφημένο μυθιστόρημα

Το **εικονογραφημένο μυθιστόρημα** (διεθνώς γνωστό ως **graphic novel**) είναι μια μορφή αφηγηματικής τέχνης που συνδυάζει το κείμενο με την εικονογράφηση σε μορφή βιβλίου. Αν και χρησιμοποιεί τη σημειολογία και τα τεχνικά μέσα των κόμικς (καρέ, συννεφάκια διαλόγου), διαφοροποιείται από αυτά λόγω της αυτοτελούς και εκτενούς πλοκής του, που συνήθως ολοκληρώνεται σε έναν ή λίγους τόμους, προσεγγίζοντας τη δομή ενός παραδοσιακού λογοτεχνικού μυθιστορήματος.

### Χαρακτηριστικά και Διαφορές με τα Κόμικς
Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά κόμικς που κυκλοφορούν σε περιοδικές εκδόσεις (τεύχη), το εικονογραφημένο μυθιστόρημα εκδίδεται συνήθως σε βιβλιοδετημένη μορφή και απευθύνεται σε ένα ευρύ φάσμα αναγνωστών, από παιδιά έως ενήλικες. Η θεματολογία του μπορεί να είναι μυθοπλασία, αυτοβιογραφία, ιστορική αναδρομή ή κοινωνικό δοκίμιο. Το εικονογραφημένο μυθιστόρημα παρουσιάζει μια ενιαία, εκτενή αφήγηση με συγκεκριμένο τέλος, δίνοντας έμφαση στην ανάπτυξη των χαρακτήρων και τη λογοτεχνική συνοχή (όπως ένα βιβλίο).

### Εκπαιδευτική Αξία
Στην παιδαγωγική, το εικονογραφημένο μυθιστόρημα αναγνωρίζεται ως ισχυρό εργαλείο. Βοηθά στην κατανόηση σύνθετων εννοιών μέσω της οπτικής αφήγησης, ενισχύει τη μνήμη και αποτελεί ιδανικό μέσο για την προσέγγιση «απρόθυμων αναγνωστών» ή παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες. Λόγω των πολλών εικόνων του είναι αγαπητό στα παιδιά και για αυτό θα μπορούσε να λειτουργήσει ως εναλλακτικός τρόπος διδασκαλίας της Ιστορίας. Ένα παράδειγμα ιστορικού **graphic novel** είναι το **"1821"** που μέσω της πλούσιας εικονογράφησης ταξιδεύει τα παιδιά στην εποχή της Ελληνικής Επανάστασης.

## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
*
Nutri-Score

μικρογραφία|εναλλ.=Η κλίμακα χρωμάτων και γραμμάτων Nutri-score.|Η κλίμακα χρωμάτων και γραμμάτων Nutri-score.
Το Nutri-Score, γνωστό επίσης ως η ετικέτα 5-Colour Nutrition ή 5-CNL, είναι μια ετικέτα διατροφικής αξίας πέντε χρωμάτων και σύστημα διατροφικής αξιολόγησης  που προσπαθεί να παρέχει απλές πληροφορίες σχετικά με τη συνολική θρεπτική αξία των τροφίμων και να τις συγκρίνει σε σχέση με άλλα τρόφιμα της ίδιας κατηγορίας . Κατηγοριοποιεί τα προϊόντα με γράμματα από το Α (καλύτερο) έως το Ε (χειρότερο) με τα σχετικά χρώματα να διαβαθμίζονται από το πράσινο στο κόκκινο. Η υψηλή περιεκτικότητα σε φρούτα και λαχανικά, φυτικές ίνες, πρωτεΐνες και υγιεινά έλαια (ελαιοκράμβη, καρύδι και ελαιόλαδο, κανόνας που προστέθηκε το 2019) ανά 100 γρ τροφίμων προωθούν έναν ανώτερο βαθμό, ενώ η υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη, κορεσμένα λιπαρά οξέα και νάτριο ανά 100 γρ προωθούν έναν κατώτερο βαθμό. 

Η Γαλλία ήταν η πρώτη χώρα που χρησιμοποίησε το σύστημα, που έχει συσταθεί από άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης καθώς και από την Κομισιόν και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Λόγω του τρόπου με τον οποίο το σύστημα λειτουργεί, η υιοθέτησή του για γενική χρήση είναι αμφιλεγόμενη σε ορισμένες χώρες της ΕΕ.

## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 

Κατηγορία:Διατροφολογία
Κατηγορία:Τρόφιμα
Κατηγορία:Συστήματα ταξινόμησης
Πατάτες γιαχνί

Οι **πατάτες γιαχνί** αποτελούν ένα παραδοσιακό πιάτο της ελληνικής κουζίνας, το οποίο βασίζεται στην τεχνική του γιαχνί.

Εντάσσεται στη φιλοσοφία της *cucina povera*, δηλαδή της μαγειρικής λιτότητας με απλά υλικά. Παράλληλα, επίσης εντάσσονται στην ευρύτερη παράδοση του γιαχνί, μιας τεχνικής μαγειρέματος με ρίζες στην περσική και οθωμανική κουζίνα, η οποία διαδόθηκε στα Βαλκάνια και τη Μεσόγειο. Παρασκευάζονται κυρίως από πατάτες, κρεμμύδι, ντομάτα (ή πελτέ) και ελαιόλαδο. 

Το πιάτο αποτελείται από πατάτες μαγειρεμένες στην κατσαρόλα με ελαιόλαδο, κρεμμύδι και σάλτσα ντομάτας. Θεωρείται ένα από τα πιο χαρακτηριστικά «φαγητά της μαμάς» (*comfort food*) και είναι ιδιαίτερα δημοφιλές κατά τις περιόδους της νηστείας, καθώς είναι αμιγώς φυτικής προέλευσης. Προτεινόμενες ελληνικές ποικιλίες πατάτας από το περιοδικό *Γαστρονόμος* είναι Κύπρου, Τρίπολης, Νευροκοπίου, Νάξου.

## Παραπομπές


Κατηγορία:Ελληνική κουζίνα
Song Sung Blue (ταινία)

To ***Song Sung Blue*** είναι Αμερικανικό βιογραφικό δραματικό μιούζικαλ του 2025 σε σενάριο, παραγωγή και σκηνοθεσία του Κρεγκ Μπρούερ, βασισμένο στο ομώνυμο ντοκιμαντέρ του 2008 του Γκρεγκ Χος. Στην ταινία πρωταγωνιστούν ο Χιου Τζάκμαν και η Κέιτ Χάντσον ως Μάικ και Κλερ Σαρντίνα, οι οποίοι εμφανίζονταν ως το αφιερωματικό συγκρότημα στον Νιλ Ντάιμοντ, Lightning & Thunder. Στο καστ της ταινίας, επίσης, συμπεριλαμβάνονται οι Μάικλ Ιμπεριόλι, Έλλα Άντερσον, Κινγκ Πρίνσετ και Μουσταφά Σακίρ.

Το *Song Sung Blue* έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Αμερικανικού Ινστιτούτου Κινηματογράφου στις 26 Οκτωβρίου 2025 και κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους από την Focus Features στις 25 Δεκεμβρίου. Η ταινία έλαβε θετικά σχόλια από τους κριτικούς και συγκέντρωσε $58 εκατομμύρια. Η ερμηνεία της Χάντσον έλαβε ιδιαίτερους επαίνους, και της χάρισε υποψηφιότητες για Χρυσή Σφαίρα, Βραβείο Σωματείου Ηθοποιών, Βραβείο BAFTA και Όσκαρ Α΄ Γυναικείου Ρόλου.

## Ηθοποιοί και χαρακτήρες
* Χιου Τζάκμαν ως Μάικ Σαρντίνα, γνωστός ως "Lightning"
* Κέιτ Χάντσον ως Κλερ Κάρτραϊτ-Σαρντίνα, γνωστή ως "Thunder"
* Μάικλ Ιμπεριόλι ως Μάρκ Σουρίλαμ, μίμος του Μπάντι Χόλι που έγινε κιθαρίστας 
* Έλλα Άντερσον ως Ρέιτσελ Κάρτραϊτ, κόρη της Κλερ από τον πρώτο της γάμο
* Κινγκ Πρίνσες ως Αντζελίνα Σαρντίνα, κόρη του Μάικ από τον πρώτο του γάμο
* Μουσταφά Σακίρ ως Σεξ Μασίν, μίμος του Τζέιμς Μπράουν
* Χάντσον Χένσλεϊ ως Ντάνα Κάρτραϊτ, γιος της Κλερ από τον πρώτο της γάμο
* Τζον Μπέκγουιθ ως Έντι Βέντερ
* Φίσερ Στίβενς ως Ντέιβ Γουάτσον
* Τζιμ Μπελούσι ως Τομ Ντ'Αμάτο, μάνατζερ των Lightning and Thunder
* Τζάκι Κοξ ως Μπαμπς, ντραγκ κουίν και συνάδελφος της Κλερ
* Σεσίλια Ρίντετ ως Γιαγιά Στενγκλ
* Σον Άλαν Κριλ ως Μπάντι Χολμς, προωθητής
* Μπεθ Μαλόνε ως Μπρίτζετ
* Τζέισον Γουόρνερ Σμιθ ως ΕρλTCB

## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 
* 

Κατηγορία:Ταινίες του 2025
Κατηγορία:Αμερικανικές ταινίες της δεκαετίας 2020
Κατηγορία:Αγγλόφωνες ταινίες
Κατηγορία:Αμερικανικές βιογραφικές ταινίες
Κατηγορία:Αμερικανικές μουσικές δραματικές ταινίες
Κατηγορία:Ταινίες γυρισμένες στο Νιου Τζέρσεϊ
Κατηγορία:Ταινίες παραγωγής Focus Features
Κατηγορία:Ταινίες παραγωγής Universal Pictures
Αλί Λαριτζανί

Ο **Αλί Αρντασίρ Λαριτζανί** (Νατζάφ, 3 Ιουνίου 1958 – Τεχεράνη, 17 Μαρτίου 2026) ήταν Ιρανός πολιτικός, στρατιωτικός αξιωματικός και φιλόσοφος, ο οποίος διετέλεσε γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας από το 2025 μέχρι τη δολοφονία του το 2026. Προηγουμένως υπηρέτησε στη θέση αυτή από το 2005 έως το 2007.

Γεννημένος στη Νατζάφ του Ιράκ, στην οικογένεια Λαριτζανί, καταγωγής Μαζανί, σπούδασε δυτική φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης. Ανήλθε σε εξέχουσα θέση στην Ισλαμική Δημοκρατία μετά την ένταξή του στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) το 1981. Διετέλεσε πρόεδρος του Κοινοβουλίου του Ιράν από το 2008 έως το 2020. Είναι μέλος της Γερουσίας από το 2020, έχοντας υπηρετήσει προηγουμένως από το 1997 έως το 2008. Υπέβαλε υποψηφιότητα στις προεδρικές εκλογές του 2024, αλλά τελικά αποκλείστηκε. Προηγουμένως έθεσε υποψηφιότητα το 2005, αλλά κατετάγη στην έκτη θέση και αποκλείστηκε επίσης από την υποψηφιότητα το 2021.

Ο Λαριτζανί ήταν ένας από τους δύο εκπροσώπους του Ανώτατου Θρησκευτικού Ηγέτη του Ιράν Αλί Χαμενεΐ στο συμβούλιο, με τον άλλον να είναι ο Χασάν Ρουχανί. Στη θέση του ως γραμματέας, ουσιαστικά λειτούργησε ως ο κορυφαίος διαπραγματευτής σε θέματα εθνικής ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένου του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Ήταν επίσης μέλος του Ανώτατου Συμβουλίου της Πολιτιστικής Επανάστασης.

Από τα τέλη Δεκεμβρίου 2025 έως τις 17 Μαρτίου 2026, ο Λαριτζανί περιγράφηκε από πολλές εφημερίδες όπως η Haaretz ως ο πιο ισχυρός άνδρας της χώρας, ή ως de facto ηγέτης από την εφημερίδα The Australian. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι Φρουροί της Επανάστασης υποστήριξαν την de facto κυριαρχία του. Στις 15 Ιανουαρίου 2026, μετά τις διαμαρτυρίες και τους ισχυρισμούς για σφαγές στο Ιράν, οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν νέες κυρώσεις στον Λαριτζανί, για τη συμμετοχή του στην καταστολή των διαδηλωτών. Σύμφωνα με μια αναφορά, ο Λαριτζανί ήταν ο «εγκέφαλος» της καταστολής του Ιανουαρίου 2026, αξιοποιώντας τους στενούς δεσμούς του με τους διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης και τις υπηρεσίες πληροφοριών, μαζί με τις μακροχρόνιες διασυνδέσεις της οικογένειάς του με ανώτερους κληρικούς, για να εδραιώσει την υποστήριξη μεταξύ αντίπαλων παρατάξεων και να προετοιμαστεί να αναλάβει την ηγεσία μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ. Στις 17 Μαρτίου 2026, ο Λαριτζανί δολοφονήθηκε από ισραηλινή αεροπορική επιδρομή.

## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 

Κατηγορία:Ιρανοί πολιτικοί
Ρετινόλη

Η **ρετινόλη**, γνωστή και ως **βιταμίνη Α<sub>1</sub>**, είναι μια βιταμίνη που βρίσκεται στα τρόφιμα και χρησιμοποιείται ως συμπλήρωμα διατροφής.  Ως συμπλήρωμα χρησιμοποιείται για τη θεραπεία και την πρόληψη της ανεπάρκειας βιταμίνης Α, ειδικά εκείνης που οδηγεί σε ξηροφθαλμία.  Σε περιοχές όπου η ανεπάρκεια είναι συχνή, συνιστάται, σε άτομα υψηλού κινδύνου, η χορήγηση μερικές φορές τον χρόνο μιας μεγάλης εφάπαξ δόσης. Χρησιμοποιείται επίσης για τη μείωση του κινδύνου επιπλοκών σε όσους έχουν ιλαρά. Χορηγείται από το στόμα ή με ενδομυϊκή ένεση.

Σε κανονικές δόσεις η ρετινόλη είναι καλά ανεκτή. Η χορήγηση υψηλών δόσεων μπορεί να οδηγήσει σε διόγκωση του ήπατος, ξηροδερμία ή υπερβιταμίνωση Α. Οι υψηλές δόσεις κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορεί να προκαλέσουν βλάβη στο έμβρυο. Η ρετινόλη ανήκει στην οικογένεια της βιταμίνης Α. Στο σώμα μετατρέπεται σε ρετινάλη και σε ρετινοϊκό οξύ, μέσω του οποίου δρα. Διατροφικές πηγές της ρετινόλης είναι τα ψάρια, τα γαλακτοκομικά προϊόντα και το κρέας.

Η ρετινόλη ανακαλύφθηκε το 1909, απομονώθηκε το 1931 και παρασκευάστηκε για πρώτη φορά το 1947. Βρίσκεται στον Κατάλογο Βασικών Φαρμάκων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Η ρετινόλη είναι διαθέσιμη ως γενόσημο φάρμακα και χωρίς ιατρική συνταγή.  Το κόστος χονδρικής πώλησης στον αναπτυσσόμενο κόσμο είναι περίπου 0,02 - 0,30 δολάρια ΗΠΑ ανά 50.000 τεμάχια.  Στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι πολύ ακριβή.

## Αναφορές
Καϊντού (11ος αι.)

Ο **Καϊντού** ή Χαϊντού, *Kaidu, Khaidu* (γενν. 1025 – π. 1100, μεσαία μογγολικά: ᠬᠠᠢ᠌ᠳᠤ, σύγχρονα μογγολικά: Хайду, *Khaidu*, ήταν Μογγόλος ηγεμόνας της φυλής Μπορτζίγκιν, ο οποίος ήταν τρισεγγονός του Μποντοντσάρ Μουνχάγκ (π. 850 – 900). Δισεγγονός του Καϊντού ήταν ο Χαμπούλ Χαν (απεβ. το 1149), πρόπαππος του Τζένγκις Χαν (1162–1227). Ο άλλος δισεγγονός του, ο Χατζουλί (απεβ. τον 12ο αι.) είχε 8ο απόγονο τον Ταμερλάνο (δεκαετία του 1330 – 1405). Τον Καϊντού διαδέχθηκε ο γιος του Μπασινχόρ Ντογκσίν. 

## Ο βίος του
Ο Καϊντού αναφέρεται στην *Μυστική Ιστορία των Μογγόλων*, στην *Ιστορία του Γιουάν σι* και στο *Τζαμί αλ-Ταβαρίχ*. Γεννήθηκε π. το 1025 ως ο νεότερος από τους οκτώ γιους της βασίλισσας Μονολούν , της χήρας συζύγου του Κατσί Χουλούγκ, γιου του Μενέν Ντουτούμ. Εκείνη την εποχή, η δυναστεία Λιάο (907-1125) των Μογγόλων Χιτάν είχε τον έλεγχο της Μογγολίας, αν και οι βορειότερες περιοχές ήταν δύσκολο να ελεγχθούν. Τη δεκαετία του 1050 οι Χιτάν της δυναστείας Λιάο επιτέθηκαν στους Τζαλέρ, μία φυλή των Νταρλιγκίν Μογγόλων που ζούσε κατά μήκος του ποταμού Κερουλέν στην ανατολική περιοχή της Μογγολίας. Οι Τζαλέρ κατέφυγαν στους Μογγόλους Μπορτζίγκιν με επικεφαλής τη βασίλισσα Μονολούν (Νομουλούν στη *Μυστική Ιστορία*), τη μητέρα του Καϊντού. Σκότωσαν τη Μονολούν και όλους τούς γιους της, εκτός από τον Καϊντού, τον οποίο είχε κρύψει ο θείος του Νατσίν. Ο Καϊντού αργότερα κατέκτησε τούς Τζαλέρ και τούς έκανε υπηκόους του.

## Αναφορές

; Περαιτέρω ανάγνωση
* 
* Groisset, René. "The empire of steppes"

Κατηγορία:Μογγόλοι χάνοι
Κατηγορία:Μπορτζίγκιν
Χαμπούλ Χαν

Ο **Χαμπούλ Χαν** ή Καμπούλ Χαγάν, *Khabul Khan, Qabul Khagan,* μογγολ.: ,    (δεκαετία 1090/1100 – 1148) ήταν ο ιδρυτής και ο πρώτος γνωστός χαν της Μογγολικής Συνομοσπονδίας Χαμάγκ  . Ήταν ο προπάππους του Τζένγκις Χαν, του ιδρυτικού χαγάν της Μογγολικής αυτοκρατορίας,  και δίδυμος αδελφός του Χαντουλί Μπαρλάς,   ο οποίος ήταν με τη σειρά του 8ος πρόγονος του Τιμούρ/Ταμερλάνου, του ιδρυτικού ηγέτη της αυτοκρατορίας των Τιμουριδών.  

## Οικογένεια και υπόβαθρο
Ο Χαμπούλ Χαν ήταν γιος του Τουμπινάι Χαν και δισεγγονός των Καϊντού (11ος αι.). Ήταν επικεφαλής του οbog (φυλής) Μπορτζίγκιν. 

## Εκστρατίες
Ο Χαμπούλ Χαν έγινε αρκετά γνωστός για τις συγκρούσεις του με τους Τζουρτσέν, έναν λαό που ζούσε στη Μαντζουρία και αργότερα ίδρυσε τη δυναστεία Τζιν το 1115, αναλαμβάνοντας σταδιακά τον έλεγχο της περιοχής. Σε συμμαχία με την κινεζική δυναστεία Σονγκ, επιτέθηκαν στη δυναστεία Λιάο, με επικεφαλής τους Χιτάν, και μέχρι το 1122 είχαν καταλάβει ένα σημαντικό μέρος της περιοχής Λιάο.  Το 1135 ο Χαμπούλ Χαν προσκλήθηκε στην αυλή του αυτοκράτορα Ταϊζόνγκ των Τζιν, όπου τράβηξε την γενειάδα του αυτοκράτορα, κάτι που έγινε διάσημο. Ο στρατός των Τζιν τον καταδίωξε στη νότια Μογγολία, αλλά ο Χαμπούλ διέφυγε της σύλληψης, και επέστρεψε με μεγαλύτερο στρατό, για να λεηλατήσει τη δυναστεία Τζιν. 

Όταν ο στρατός των Τζιν εισήλθε στη Μογγολία, με σκοπό να κατακτήσει τα εδάφη που κυβερνούσε ο αυτοκράτορας Ντεζόνγκ του Λιάο, ο ιδρυτής της δυναστείας Καρά Κιτάι ή Δυτικών Λιάο, ο Χαμπούλ Χαν ήταν αυτός που οργάνωσε μία Μογγολική συνομοσπονδία, και ηγήθηκε της επιτυχημένης προσπάθειας για την απόκρουση αυτής της εισβολής. 

Η συνομοσπονδία ονομαζόταν Χαμάγκ Μονγκόλ («Όλοι οι Μογγόλοι») και αποτελούνταν από τις τέσσερις βασικές φυλές: Χιγιάντ, Tαϊτσουούντ, Τζαλαΐρς και Τζουρχίν. Μερικές φορές θεωρείται προκάτοχος κράτους της αυτοκρατορίας του Τζένγκις Χαν.  Όταν οι Τζουρτσέν αποδέχτηκαν την ήττα τους, αναγνώρισαν τον Χαμπούλ Χαν, το 1146 ή το 1147, ως τον ανώτατο ηγεμόνα των Μογγόλων, αν και επίσημα τον θεωρούσαν ακόμη υποτελή τους. 

Ο Χαμπούλ Χαν έχει περιγραφεί ως ο άνθρωπος που επέκτεινε την επικράτεια της μογγολικής φυλής του, και επέτυχε απίστευτη νίκη στην καταστολή των Ταταρικών φυλών, ένα επίτευγμα στο οποίο τον βοήθησε ο γιος του Γιασουκάι.  Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του έγιναν οι πρώτες προσπάθειες πολιτικής ενοποίησης των Μογγόλων. 

Αν και ο Χαμπούλ Χαν είχε 7 γιους, όρισε τον Αμπαγκάι, γιο του Σενγκούν Μπιλγκέ από τη φυλή Ταϊτσούντ, ως διάδοχό του.  

## Απόγονοι και διαδοχή
Ο Χαμπούλ Χαν είχε επτά γιους, ο πρώτος από τους οποίους ήταν ο Οκίν-μπαρχάχ και ο δεύτερος ήταν ο Μπαρτάν ο Γενναίος. Ο Μπαρτάν, με τη σειρά του, απέκτησε τον Γιεσουγκέι, πατέρα του Τζένγκις Χαν. Ο τρίτος γιος του Χαμπούλ Χαν ήταν ο Μονγκλέρ, ο οποίος απέκτησε τον Μπουρί, τον παλαιστή. 

## Δείτε επίσης
* Γενεαλογικό δέντρο του Τζένγκις Χαν

## Αναφορές


Κατηγορία:Δίδυμα πρόσωπα
Κατηγορία:Μογγόλοι ευγενείς
Κατηγορία:Μπορτζίγκιν
Τουμπινάι Χαν

Ο **Τουμπινάι Χαν**, *Tumbinai Khan, Tumbinai Setsen Khan*, ή, μεταξύ των Τιμουριδών, **Tumanay Khan** (μογγολ.: Тумбинай хаан, Тумбинай сэцэн, Туманай хаан· (απεβ. ) ήταν ο Χαν της φυλής Μπορτζίγκιν. Μετά το τέλος του, ο πρώτος γιος και διάδοχός του Χαμπούλ Χαν, ίδρυσε το Μογγολικό Χαμάγκ, με τη βοήθεια του δεύτερου γιου του, Χαντουλί.    Ήταν γιος και διάδοχος τού Μπασινχόρ Ντογκσίν, γιου τού Καϊντού Χαν. Ο Τουμπινάι ήταν πρόγονος δύο μεγάλων γενεαλογικών γραμμών: πρώτον, ο δισεγγονός τού γιου του Χαμπούλ, Τζένγκις Χαν, ήταν ο ιδρυτής της Μογγολικής αυτοκρατορίας, μίας μεγάλης επικράτειας· και δεύτερον, ο δισεγγονός τού γιου του Χαντουλί, Καραχάρ Μπαρλάς, του ιδρυτή της Συνομοσπονδίας Μπαρλάς, είχε 5ο απόγονο τον Τιμούρ Μπαρλάς (Ταμερλάνο), ήταν ο κατακτητής και ιδρυτής της αυτοκρατορίας των Τιμουριδών. Επίσης ο δισεγγονός τού Τιμούρ, Μπαμπούρ, ήταν ο ιδρυτής της αυτοκρατορίας των Μουγκάλ.     

## Ο βίος του
Ο Τουμπινάι γεννήθηκε στα τέλη του 11ου αι, σε μία εποχή που η μογγολική επιρροή αυξανόταν ραγδαία. Η δυναστεία Λιάο της Κίνας αποτελούσε απειλή για τους Μογγόλους, γι' αυτό και απέτιαν φόρο υποτέλειας στον αυτοκράτορα. Μετά το τέλος του, ο μεγαλύτερος γιος του, ο Χαμπούλ Χαν τον διαδέχθηκε: ένωσε τις μογγολικές φυλές, σχηματίζοντας τη Μογγολική Συνομοσπονδία Χαμάγκ, και έγινε ο πρώτος Χαν των Μογγόλων. Ο Χαμπούλ πολέμησε και νίκησε τις δυνάμεις του Λιάο.    Ήταν ο 6ος παόγονος τού Μποντοντσάρ Μουνχάγκ, ο οποίος ίδρυσε τη φυλή Μπορτζίγκιν και είχε ζήσει τον 10ο αι.

## Απόγονοι
Ο Τουμπινάι ήταν προ-προπάππος του Τζένγκις Χαν, ιδρυτή της Μογγολικής αυτοκρατορίας,   μέσω του 1ου γιου του Χαμπούλ Χαν. Ο Τουμπινάι είχε 9ο απόγονο τον Αμίρ Τιμούρ (Ταμερλάνο), ο οποίος ήταν ο ιδρυτής της αυτοκρατορίας των Τιμουριδών στην Κεντρική Ασία, μέσω του 2ου γιου του Χαντουλί και στη συνέχεια του δισεγγονού αυτού, Καραχάρ Μπαρλάς, ο οποίος δημιούργησε τη συνομοσπονδιακή φυλή Μπαρλάς.

## Αναφορές

Κατηγορία:Μπορτζίγκιν
Μπασινχόρ Ντογκσίν

Ο **Μπασινχόρ Ντογκσίν** **Χαν** ή *Μπασινκούρ Χαν, Μπασινχούρ Ντογκσίν Χαν,* γνωστός και ως *Μπασινκούρ* (μογγολικά : Башинхор Догшин) (γενν. τον 11ο αι.) ήταν Μογγόλος ηγεμόνας του κλάδου Κιγιάτ της φυλής Μπορτζίγκιν. Ήταν γιος και διάδοχος του Καϊντού Χαν. Ο Μπασινχόρ ήταν 5ος απόγονος του Μποντοντσάρ Μουνχάγκ, ο οποίος ήταν Μογγόλος πολέμαρχος και ιδρυτής της φυλής Μπορτζίγκιν.  Ο Μπασινχόρ ήταν παππούς του Χαμπούλ Χαν, ο οποίος δημιούργησε την ενωμένη Μογγολική Συνομοσπονδία Χαμάγκ.  Μετά το τέλος του, τον Μπασινχόρ διαδέχθηκε αμέσως ο γιος του, Τουμπινάι Σετσέν.

## Αναφορές

Κατηγορία:Μπορτζίγκιν
Χαμπίτς Μπαγκατούρ

Ο **Χαμπίτς Μπαγκατούρ**, *Habich Baghatur, Habich Khan ή Habich Baghatur Khan, μογγολ.: Хабич Багатур*, (έζησε π. τον 10ο αι.) ήταν ηγεμόνας των Μογγόλων Μπορτζίγκιν.  Ήταν γιος και διάδοχος τού πατέρα του Μποντοντσάρ Μουνχάγκ. Ένας από τους επιγόνους του ήταν ο 5ος απόγονός του Χαμπούλ Χαν, ο οποίος ίδρυσε τη Μογγολική συνομοσπονδία των Χαμάγκ.   Ο Χαμπίτς Χαν ήταν ο 9ος πρόγονος του Τζένγκις Χαν (βασ. 1206 – 1227) του ιδρυτή της Μογγολικής αυτοκρατορίας, και επίσης ο 13ος του Αμίρ Τιμούρ (Ταμερλάνου) της φυλής Μπαρλάς (βασ. 1370 – 1405) του ιδρυτή της αυτοκρατορίας των Τιμουριδών.   

## Ο βίος του
Ήταν γιος και διάδοχος του Μποντοντσάρ Μουνχάγκ και προ-προπάππος του Χαϊντού Χαν. Ο γιος του, Μενέν Τουντούν Χαν, τον διαδέχθηκε.  Ήταν ο πρόγονος του ιδρυτή της Μογγολικής αυτοκρατορίας Τζένγκις Χαν (από τον κλάδο Κιγιάτ των Μπορτζίγκιν). Ο Τζένγκις δημιούργησε την αυτοκρατορία του και την εξάπλωσε σε όλη την Ασία και σε μεγάλα μέρη της Ευρώπης. 

Ο Χαμπίτς ήταν πρόγονος του ιδρυτή της αυτοκρατορίας των Τιμουριδών, Αμίρ Τιμούρ, ο οποίος καταγόταν από τον κλάδο Μπαρλάς των Μπορτζίγκιν. Η αυτοκρατορία του Τιμούρ εκτεινόταν στο μεγαλύτερο μέρος της ασιατικής ηπείρου, συμπεριλαμβανομένης της Κεντρικής Ασίας, της Βόρειας Ασίας, της Ανατολικής Ασίας, της Νότιας Ασίας και της Δυτικής Ασίας. 

Ο Χαμπίτς ήταν ο 5ος πρόγονος του Τουμπινάι Χαν, του κοινού προγόνου του Τζένγκις Χαν και του Τιμούρ.  

## Οικογένεια
Είχε τέκνο:
* Μενέν Τουντούν.
** Χατσί Χουλούγκ.
*** Καϊντού (11ος αι.).

## Αναφορές

Κατηγορία:Ασιάτες του 10ου αιώνα
Κατηγορία:Μογγόλοι χάνοι
Κατηγορία:Μπορτζίγκιν
Μποντοντσάρ Μουνχάγκ

Ο **Μποντοντσάρ Μουνχάγκ** ή Μποντοντσάρ Χαν, *Bodonchar Munkhag* (που έζησε γύρω στα τέλη του 9ου και μέσα του 10ου αι.) ήταν ένας διάσημος Μογγόλος αρχηγός και πολέμαρχος των Μπορτζιγκίν.   Ήταν γνωστός ως ο γενάρχης των Μπορτζιγκίν, και κυβέρνησε ως ο πρώτος ηγεμόνας της φυλής του.   Ήταν ο 10ος πρόγονος του Τζένγκις Χαν, ο οποίος ήταν ο ιδρυτής της Μογγολικής αυτοκρατορίας το 1206, καθώς και της μογγολικής φυλής Μπαρλάς του Τουρκο-Μογγόλου κατακτητή της Κεντρικής Ασίας Αμίρ Τιμούρ, ο οποίος ήταν ο ιδρυτής της αυτοκρατορίας των Τιμουριδών το 1370.  

Σύμφωνα με την *Μυστική Ιστορία των Μογγόλων*, ήταν ο ονομαστικός (μη βιολογικός) απόγονος των Μπόρτε Τσίνο κατά 12η γενιά. Ο Τζένγκις Χαν ήταν ο 11ος και ο Τιμούρ ήταν ο 15ος απόγονος του Μποντοντσάρ Μουνχάγκ (μερικές φορές γράφεται Μπουταντσάρ ο Απλός). Ο Μποντοντσάρ Μουνχάγκ είναι ο ιδρυτής του Οίκου των Μπορτζίγκιν. Η παράδοση των Τσαγκατάι χρονολογεί τον «Μπουζαντζάρ Μουνχάκ» στην εξέγερση του Αμπού Μουσλίμ ή το 747 μ.Χ. Το όνομα Μπορτζίγκιν δεν προέρχεται από τον Μποντοντσάρ, αλλά από τον ονομαστικό προπάππου του, Μπορτζιγκιντάι τον Σοφό (*Μπορτζιγκιντάι Μεργκέν*). Η ημερομηνία 747 μ.Χ. αντιστοιχεί καλύτερα με τον Μπορτζιγκιντάι Μέργκεν: μία σύγχυση με τον Μπαγιαντσούρ Χαν θα μπορούσε επίσης να εξηγήσει αυτή τη χρονολογική απόκλιση.

Του δόθηκε το όνομα του ναού Σιζού () κατά τη διάρκεια της βασιλείας της δυναστείας Γιουάν στην Κίνα. 

Σύμφωνα με τις Γραφές των Τιμουριδών, ο πατέρας του Τιμούρ, ο Ταρακάι, του είπε ότι κατάγονταν από το Μποντοντσάρ με 15η γενεαλογική καταγωγή.  Στο *Tαριχ-ί αρμπά ουλούς* («Ιστορία Τεσσάρων Εθνών») του Τιμουρίδη ηγεμόνα Ουλούγκ Μπεγκ, συντομευμένο ως *Σατζαράτ αλ-ατράκ* («των Τούρκων»)*, * οι Τιμουρίδες ήταν απόγονοι του Τουρκ, γιου του Γιαφίθ (Ιάφεθ). Ο Τουρκ αναφέρεται συνήθως ως «πατέρας των Τούρκων».  Ο Μουγκούλ και ο Τατάρ ήταν δίδυμα αδέλφια και παιδιά του Αλτζέχ Χαν, και απόγονοι 5ης γενιάς του Τουρκ.   Το γενεαλογικό έργο του Ουλούγκ Μπεγκ κατέταξε τους Μογγόλους ως Τούρκους, ενώ παράλληλα επαίνεσε το πολεμικό τους πνεύμα. Ο Ουλούγκ Μπεγκ περιελάμβανε τους Γιαφάς (Τζαφέθ), Tουρκ, Mουγκούλ, Tατάρ και Ουγκούζ στο γενεαλογικό αρχείο των Τσενγκισιδών και Tιμουριδών. Ειδικότερα, ο Μποντοντσάρ περιγράφεται για την πατρική του καταγωγή, και όχι για τη μητρική του: αναφέρεται ο πατέρας του ως Ανκαβί Χαν, στη συνέχεια ο παππούς του Κγιάλ Χαν, στη συνέχεια ο προπαππούς του Αγί Χαν, στη συνέχεια ο προ-προπαππούς του Tανγκρέζ Χαν, στη συνέχεια ο προ-προ-προπαππούς του Mανκαλί Χαν, και ο Mανκαλί ήταν ο δισεγγονός του Oγκούζ Χαν, όπου ο Oγκούζ αναφέρεται ως απόγονος του Moνγκόλ Χαν και κατά μήκος της γραμμής του Moνγκόλ εντοπίζει την καταγωγή του στον Tουρκ, ο οποίος ήταν ο μεγαλύτερος γιος του Γιαφίθ και εγγονός του Ισλαμικού Προφήτη Nουχ (Νώε). Τα γενεαλογικά δέντρα εντοπίζουν τις γενεαλογίες από τον πρώτο άνθρωπο και πρώτο Ισλαμικό Προφήτη Aδάμ έως τον Μποντοντσάρ ως 28η γενιά. Σχετικά με τη μητέρα τού Μποντοντσάρ στις Γραφές των Τιμουριδών δεν αναφέρεται απαραίτητα, επειδή η *Μυστική Ιστορία των Μογγόλων* την αναφέρει ως Aλάν Γκουά, τη μυθολογική γυναίκα. 

## Αναφορές

Κατηγορία:Μογγόλοι χάνοι
Κατηγορία:Μπορτζίγκιν
Σαρτάκ Χαν

Ο **Σαρτάκ Χαν,** *Sartaq Khan ή Sartak, Sartach,* μογγολ.: , ταταρ.: (απεβ. το 1257) ήταν ο μεγαλύτερος γιος του Μπατού Χαν και της μεγαλύτερης συζύγου του Μπορακσίν .  Διαδέχθηκε τον πατέρα του ως ηγεμόνας της Χρυσής Ορδής, αλλά απεβίωσε λίγο μετά τη βασιλεία του. Τον διαδέχθηκε ο Ουλαγκσί.

## Βασιλεία
Ο Σαρτάκ ήταν ο μεγαλύτερος γιος του Μπατού Χαν και ο ορισμένος διάδοχός του.  Ο Σαρτάκ ήταν Χριστιανός, αλλά συνέχισε τις σαμανιστικές πρακτικές.  Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Μπατού, στον Σαρτάκ ανατέθηκε η αντιμετώπιση των Ρώσων και όλων των Χριστιανών στην επικράτειά του.   Συγκεκριμένα, ήταν υπεύθυνος για να κάνει τους Ρώσους πρίγκιπες να επικυρώσουν την κυριαρχία τους, εμφανιζόμενοι ενώπιον της αυλής του χαν.  Σύμφωνα με τον ιστορικό του 18ου αι. Βασίλι Τατίτσεφ, ο πρίγκιπας Αλέξανδρος Νέφσκι παραπονέθηκε στον Σαρτάκ για τον αδελφό του, επειδή «εξαπάτησε τον χαν, πήρε το μεγάλο πριγκιπάτο από τον πρίγκιπα [Αλέξανδρο], και δεν κατέβαλε πλήρως τους φόρους και τους φόρους υποτέλειας στον χαν», μετά τον οποίο ο Αλέξανδρος επέστρεψε στον θρόνο του Βλαντίμιρ ως μεγάλος πρίγκιπας. 

Μετά το τέλος του Μπατού, ο Σαρτάκ επικυρώθηκε ως ηγέτης από τον Μονγκέ Χαν.  Κατά τη διάρκεια της σύντομης βασιλείας του, ο Σαρτάκ διέταξε την κατασκευή μίας νεστοριανής εκκλησίας σε έναν νέο οικισμό, που έκτισε κατά μήκος μίας από τις διαδρομές στην επικράτειά του.  Ο Σαρτάκ είχε τη δική του *ορδή* στη δυτική όχθη του Βόλγα.  Μετά το τέλος του Σαρτάκ, τον διαδέχθηκε ο Ουλαγκσί, ο οποίος ήταν είτε ο 4ος γιος του Μπατού είτε ο γιος του Σαρτάκ.  Ο Ουλαγκσί επικυρώθηκε από τον Μονγκέ. Ωστόσο, καθώς ήταν παιδί, η κύρια σύζυγος του Μπατού , Μπορακσίν, υπηρέτησε ως αντιβασίλισσα για τον Ουλαγκσί, ο οποίος απεβίωσε λίγο μετά τη βασιλεία του. Ο Μπορακσίν αργότερα κατηγορήθηκε για εσχάτη προδοσία από τον Μπερκέ και στη συνέχεια εκτελέστηκε. 

## Οικογένεια
Ο Σαρτάκ είχε συνολικά έξι συζύγους.  Μία από τις κόρες του παντρεύτηκε τον Γκλεμπ του Μπελουζέρο το 1257. 

## Δείτε επίσης
* Κατάλογος χαν της Χρυσής Ορδής
* Ο Χριστιανισμός μεταξύ των Μογγόλων

## Αναφορές

## Πηγές
* 
* 
* 
* 
* 

## Περαιτέρω ανάγνωση
* 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Michael Marcotte: Γενεαλογία Marcotte - Γενεαλογικός πίνακας Khan (δείχνει μέρος της οικογένειας Sartaq· ο Sartaq ονομάζεται *Sartuk Khan της Γαλάζιας Ορδής* )

Κατηγορία:Μπορτζίγκιν
Τοκοκάν

Ο **Τοκοκάν**, *Toqoqan* ήταν μέλος της άρχουσας οικογένειας της Μογγολικής αυτοκρατορίας. Ήταν γιος του χαν της Χρυσής Ορδής, Μπατού. Μέσω τού πατέρα του, ήταν επίσης δισεγγονός του Μογγόλου αυτοκράτορα Τζένγκις Χαν. Αν και ο Τοκοκάν δεν βασίλευσε ποτέ, πολλοί επόμενοι χαν κατάγονταν από αυτόν. 

Η κύρια σύζυγός του ήταν η Κιοτσολυ Χατούν, γνωστή και ως Μπουκά Ουτζίν των Οϊράτ.   Ο πατέρας της (ή πιθανώς αδελφός της) ήταν ο Μπουκά-Τεμούρ, εγγονός του Τζένγκις Χαν μέσω της κόρης του Τσετσεϊχέν.  

Ο Τοκοκάν είχε πέντε γιους, εκ των οποίων ο μεγαλύτερος, ο Ταρτού, έγινε πατέρας του Χαν Ταλαμπουγκά. Δύο ακόμη γιοι, ο Μενγκού-Τιμούρ και ο Τοντέ Μονγκέ, και οι δύο από την Κιότσου Χατούν, ήταν επίσης χάνοι της Χρυσής Ορδής. 

## Δείτε επίσης
* Κατάλογος χαν της Χρυσής Ορδής

## Αναφορές

## Περαιτέρω ανάγνωση
* Ντέιβιντ Μόργκαν, *Οι Μογγόλοι*, σελ.&nbsp;224

Κατηγορία:Μπορτζίγκιν
Κατηγορία:Χρυσή Ορδή
Χρονολογισμός

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΣΜΟΣ

Ο χρονολογισμός είναι νεολογισμός της ελληνικής γλώσσας που αναφέρεται στον υπολογισμό, τον προσδιορισμό ή τον προγραμματισμό του χρόνου κατά τον οποίο συμβαίνει ένα γεγονός, εκτελείται μια ενέργεια ή ολοκληρώνεται μια διαδικασία. Η λέξη σχηματίζεται από τα ουσιαστικά χρόνος και λογισμός, κατά αναλογία με όρους όπως υπολογισμός, αναλογισμός και συλλογισμός.

Χρήση
Ο όρος χρησιμοποιείται για να περιγράψει:
τον υπολογισμό χρονικών διαστημάτων,
τον προσδιορισμό της χρονικής στιγμής ενός γεγονότος,
την εκτίμηση διάρκειας διαδικασιών,
τον χρονοπρογραμματισμό ενεργειών.

Χρήση στην Πληροφορική
Στον χώρο της πληροφορικής και του προγραμματισμού, ο χρονολογισμός μπορεί να αναφέρεται σε:

προγραμματισμό μελλοντικών ενεργειών (task scheduling),
υπολογισμό χρονικών εξαρτήσεων μεταξύ διεργασιών,
εκτίμηση χρόνου εκτέλεσης αλγορίθμων ή λειτουργιών,
συγχρονισμό γεγονότων σε συστήματα πραγματικού χρόνου ή event loops.

Ο όρος μπορεί να λειτουργήσει ως ελληνικό ισοδύναμο εννοιών όπως scheduling, timing logic και time estimation.
Ετυμολογία: Από το χρόνος + λογισμός («υπολογισμός»).

Παραδείγματα χρήσης
«Ο χρονολογισμός των εργασιών του συστήματος γίνεται μέσω scheduler.»
«Ο χρονολογισμός της διαδικασίας έδειξε ότι απαιτούνται 45 λεπτά.»
«Ο χρονολογισμός των events είναι κρίσιμος για τον συγχρονισμό του συστήματος.»

Σημείωση
Ο όρος δεν αποτελεί καθιερωμένη λέξη της κοινής νεοελληνικής, αλλά χρησιμοποιείται ως τεχνικός νεολογισμός σε εξειδικευμένα συμφραζόμενα.
Όσκαρ Καλύτερου Ντοκιμαντέρ

Το **Όσκαρ Καλύτερου Ντοκιμαντέρ** είναι ένα βραβείο για ταινίες τεκμηρίωσης. Το 1941 τα πρώτα βραβεία για ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους απονεμήθηκαν ως Ειδικά Βραβεία στις ταινίες *[[Κουκάν]]* (*Kukan*) και *[[Στόχος για Απόψε]]* (*Target for Tonight*). Έκτοτε απονέμονται διαγωνιστικά κάθε χρόνο, με εξαίρεση το 1946. Αντίγραφα κάθε νικητήριας ταινίας (μαζί με αντίγραφα των περισσότερων υποψηφίων) φυλάσσονται στο Κινηματογραφικό Αρχείο της Ακαδημίας.

## Νικητές και υποψήφιοι
Σύμφωνα με την πρακτική της Ακαδημίας, οι ταινίες παρατίθενται παρακάτω με βάση το έτος βράβευσης (δηλαδή το έτος που κυκλοφόρησαν σύμφωνα με τους κανόνες επιλεξιμότητας της Ακαδημίας). Στην πράξη, λόγω της περιορισμένης φύσης της διανομής των ντοκιμαντέρ, μια ταινία μπορεί να κυκλοφορήσει σε διαφορετικά έτη σε διαφορετικούς χώρους, μερικές φορές χρόνια μετά την ολοκλήρωση της παραγωγής.

### Δεκαετία 1940

### Δεκαετία 1950

### Δεκαετία 1960

### Δεκαετία 1970

### Δεκαετία 1980

### Δεκαετία 1990

### Δεκαετία 2000

### Δεκαετία 2010

### Δεκαετία 2020

## Ρεκόρ
Για αυτή την κατηγορία των Βραβείων Όσκαρ, προκύπτουν τα ακόλουθα ρεκόρ:

### Περισσότερα βραβεία
*Άρθουρ Κον  3 βραβεία (από 4 υποψηφιότητες).
*Σάιμον Τσιν  2 βραβεία.
*Ζακ-Υβ Κουστό  2 βραβεία.
*Γουόλτ Ντίσνεϊ  2 βραβεία (από 7 υποψηφιότητες· ο Ντίσνεϊ έχει επιπλέον 2 νίκες στην κατηγορία Ντοκιμαντέρ Μικρού Μήκους).
*Ρομπ Επστάιν  2 βραβεία.
*Μάρβιν Ιέρ  2 βραβεία.
*Μπάρμπαρα Κόπλ  2 βραβεία.
*Μαρκ Τζόναθαν Χάρις  2 βραβεία.

## Σημειώσεις

## Παραπομπές


Ντοκιμαντερ