Φιόντορ Ιβάνοβιτς Τολστόι

Ο κόμης **Φιόντορ Ιβάνοβιτς Τολστόι** (ρωσικά: Фёдор Ива́нович Толсто́й, 17 Φεβρουαρίου 1782 – 5 Νοεμβρίου 1846), επίσης γνωστός ως **«ο Αμερικανός»**, ήταν Ρώσος ευγενής από την γνωστή οικογένεια Τολστόι. Διαθέτοντας ασυνήθιστη ιδιοσυγκρασία, έγινε διάσημος για τον τζόγο του, το πάθος του για τις μονομαχίες και το υποτιθέμενο ταξίδι του στη Βόρεια Αμερική, από το οποίο κέρδισε το παρατσούκλι του. Γνώριζε πολλούς διάσημους συγγραφείς της εποχής του και χρησίμευσε ως πρότυπο για ορισμένους από τους χαρακτήρες στα έργα τους.

## Βιογραφία

### Παιδική ηλικία και νεότητα
Ο Τολστόι ήταν ένα από τα επτά παιδιά του Κόμη Ιβάν Αντρέεβιτς Τολστόι (1747–1811) και της συζύγου του, Άννας Φιοντόροβνα, η οποία καταγόταν από την οικογένεια Μάικοφ. Ο τόπος γέννησης του Φιόντορ δεν είναι γνωστός με βεβαιότητα. Πιθανότατα γεννήθηκε στο προγονικό κτήμα των Τολστόι κοντά στο Κολόγκριβ.

Παρά την υψηλή τους θέση, οι Τολστόι ήταν εκείνη την εποχή σχετικά φτωχοί, αποτέλεσμα μιας σύγκρουσης με τις Αρχές τον18ο αιώνα, κατά την οποία πολλά μέλη της οικογένειας εξορίστηκαν ή στερήθηκαν περιουσίας. Προκειμένου να διασφαλιστεί μια αξιοπρεπής σταδιοδρομία για τους γιους τους, ήταν σύνηθες στην οικογένεια Τολστόι να τους στέλνουν σε στρατιωτικές σχολές. Έτσι, ο Φιόντορ Τολστόι, μαζί με τους δύο αδελφούς του, εκπαιδεύτηκαν στο Σώμα Ναυτικών Δοκίμων στην Αγία Πετρούπολη.
δεξιά|μικρογραφία|Ο Τολστόι νεαρός
Όσο ήταν ακόμα μικρός, ο Τολστόι διέθετε, σύμφωνα με τα απομνημονεύματα των συγχρόνων του, μια ασυνήθιστη σωματική δύναμη, αντοχή και επιδεξιότητα, που πληρούσαν τις απαραίτητες προϋποθέσεις για μια επιτυχημένη στρατιωτική σταδιοδρομία. Ταυτόχρονα, είχε ήδη μια απρόβλεπτη, ακόμη και σκληρή προσωπικότητα. Στο σώμα των δοκίμων κατείχε την σκοποβολή και την ξιφασκία, γεγονός που τον καθιστούσε εξαιρετικά επικίνδυνο αντίπαλο στις μονομαχίες. Μετά την αποφοίτησή του από τη σχολή, υπηρέτησε στο επίλεκτο σύνταγμα Πρεομπραζένσκι, ίσως χάρη στη βοήθεια επιδραστικών συγγενών.

Οι σύντροφοί του εκείνη την εποχή, μεταξύ άλλων, ο μελλοντικός κριτικός λογοτεχνίας Φαντέι Μπουλγκάριν, χαρακτήριζαν τον Τολστόι ως εξαιρετικό σκοπευτή και γενναίο μαχητή. Σύμφωνα με τα απομνημονεύματά τους, είχε μια ενεργητική και παθιασμένη προσωπικότητα, αλλά, ενώ πολεμούσε, ήταν ψύχραιμος και αποφασιστικός. Ο «άγριος» χαρακτήρας του, μαζί με την προτίμηση του για τις γυναίκες και τα παιχνίδια με χαρτιά, του έδιναν συχνές αφορμές για διαφωνίες με τους συντρόφους του και τους ανώτερους αξιωματικούς του, που συχνά κατέληγαν σε παραβίαση της πειθαρχίας. Επιπλέον, ήταν πολύ μνησίκακος και εκδικητικός απέναντι σε όσους τύχαινε να τον εξοργίζουν.

Μεταξύ των ευγενών των αρχών του 19ου αιώνα στη Ρωσία, η υπερβολική γενναιότητα και η σκόπιμη αναζήτηση επικίνδυνων περιπετειών ήταν ευρέως διαδεδομένη και εκτιμούνταν ιδιαίτερα, όχι μόνο στο μέτωπο, αλλά και στην καθημερινή ζωή. Ως αποτέλεσμα, οι μονομαχίες παρέμειναν πολύ δημοφιλείς κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου και συχνά προέκυπταν από τις πιο μικρές διαφωνίες. Αυτή η κοινωνική επιρροή, καθώς και τα ατομικά χαρακτηριστικά του χαρακτήρα του Τολστόι, εξηγούν τον ενθουσιασμό του για τις μονομαχίες. Το 1799, σε ηλικία 17 ετών, μονομάχησε για πρώτη φορά με έναν αξιωματικό, που τον είχε επιπλήξει για παραβίαση της πειθαρχίας. Οι λεπτομέρειες αυτής της μονομαχίας είναι άγνωστες. Δεν υπάρχουν επίσης αξιόπιστοι μάρτυρες για την τιμωρία του Τολστόι. Αρκετά απομνημονεύματα ισχυρίζονται ότι υποβιβάστηκε στο βαθμό του στρατιώτη, αλλά άλλες πηγές αντικρούουν αυτές τις πληροφορίες. 

### Παγκόσμια περιοδεία
Το 1803, ο Τολστόι έκανε τον περίπλου του κόσμου ως μέλος του πλοίου *Nadezhda* («Ελπίδα»), με καπετάνιο τον Άνταμ Γιόχαν φον Κρούσενστερν. Αυτός ήταν ο πρώτος περίπλους του κόσμου, που πραγματοποιήθηκε από πλοίο υπό ρωσική σημαία. Το πώς ο Τολστόι, ο οποίος δεν υπηρέτησε στο ναυτικό, βρέθηκε στο πλοίο είναι άγνωστο. Η Μαρία Καμένσκαγια, κόρη του ξαδέλφου του, του μετέπειτα διάσημου καλλιτέχνη Φιόντορ Πέτροβιτς Τολστόι, γράφει στα απομνημονεύματά της ότι ο Τολστόι με αυτόν τον τρόπο απέφυγε έξυπνα την τιμωρία στο σύνταγμα Πρεομπραζένσκι. Σύμφωνα με την Καμένσκαγια, παρίστανε τον ξάδερφό του και συνονόματο, ο οποίος ήταν στο πλήρωμα του πλοίου, αλλά δεν ήθελε να πλεύσει, επειδή υπέφερε από ναυτία.
αριστερά|μικρογραφία|Το πλοίο ''Nadezhda''
Το πλοίο *Nadezhda*, καθώς και το συνοδευτικό *Neva* υπό την ηγεσία του Γιούρι Λισιάνσκι, απέπλευσαν τον Αύγουστο του 1803 από την Κρονστάνδη. Εκτός από τους εξερευνητικούς της στόχους, η αποστολή είχε επίσης ως στόχο να βοηθήσει στην καθιέρωση διπλωματικών και οικονομικών σχέσεων μεταξύ Ρωσίας και Ιαπωνίας, για την οποία η ομάδα περιελάμβανε μια μεγάλη διπλωματική αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον Νικολάι Ρεζάνοφ. *Η Nadezhda* ακολούθησε μια διαδρομή διασχίζοντας τη Βαλτική Θάλασσα και τον Ατλαντικό Ωκεανό, περνώντας από τα Κανάρια Νησιά και τη Βραζιλία, μετά την οποία το πλοίο έκανε τον γύρο του Ακρωτηρίου Χορν και διέσχισε τον Ειρηνικό Ωκεανό προς την Ιαπωνία, κάνοντας στάσεις στα νησιά Μαρκέζας και Σάντουιτς (Χαβάη), καθώς και στην Καμτσάτκα. Αφού επισκέφθηκε την Ιαπωνία, *η Nadezhda* και το *Neva* ξεκίνησαν προς τη Σίτκα της Αλάσκας, διέσχισαν την Κίνα και το Μακάο στον Ινδικό Ωκεανό, στη συνέχεια έκαναν τον γύρο της Αφρικής και επέστρεψαν διασχίζοντας τη Βαλτική Θάλασσα στην Κρονστάνδη. Το ταξίδι διήρκεσε συνολικά περισσότερα από τρία χρόνια, από τις 7 Αυγούστου 1803 έως τις 19 Αυγούστου 1806.

Η συμπεριφορά του Τολστόι στο πλοίο, όπου δεν είχε καμία υποχρέωση από επίσημα καθήκοντα, ήταν πολύ απρόβλεπτη. Συχνά προκαλούσε καβγάδες με άλλα μέλη της ομάδας, συμπεριλαμβανομένου του ίδιου του καπετάνιου. Επιπλέον, ο Τολστόι επέτρεπε στον εαυτό του κάποιες ανοησίες, όταν απευθυνόταν σε μέλη του πληρώματος που δεν του άρεσαν: για παράδειγμα, όταν μέθυσε τον ιερέα που συνόδευε το *Νέβα*, και όταν ο τελευταίος έπεσε νεκρός μεθυσμένος στο πάτωμα, ο Τολστόι κόλλησε τη γενειάδα του στις σανίδες του καταστρώματος με κερί σφράγισης. Όταν ο ιερέας συνήλθε, αναγκάστηκε να κόψει τη γενειάδα του για να απελευθερωθεί. Σε μια άλλη περίπτωση, όταν ο Κρούσενστερν έλειπε από την καμπίνα του, ο Τολστόι μπήκε κρυφά στην καμπίνα του με ένα κατοικίδιο πλοίου, έναν ουρακοτάγκο που είχε αγοράσει ο Τολστόι, ενώ το πλοίο ήταν αγκυροβολημένο σε ένα νησί στον Ειρηνικό Ωκεανό. Πήρε το ημερολόγιο του Κρούσενστερν, έβαλε ένα λευκό φύλλο χαρτιού από πάνω και άρχισε να δείχνει στον πίθηκο πώς να καλύψει το χαρτί με μελάνι. Στη συνέχεια άφησε τον ουρακοτάγκο μόνο του στην καμπίνα, ο οποίος συνέχισε να σχεδιάζει στο σημειωματάριο. Όταν ο Κρούσενστερν επέστρεψε, όλα τα αρχεία του είχαν ήδη καταστραφεί. 

Παρόμοια συμπεριφορά οδήγησε επανειλημμένα στη σύλληψη του Τολστόι. Τελικά, ο Κρούσενστερν έχασε την υπομονή του και εγκατέλειψε τον επιβάτη κατά τη διάρκεια μιας στάσης στην Καμτσάτκα. Περισσότερες λεπτομέρειες για τα ταξίδια του Τολστόι είναι γνωστές μόνο μέσω των δικών του, όχι πάντα αξιόπιστων, αφηγήσεων. 

Από την Καμτσάτκα, ο Τολστόι φέρεται να κατάφερε να φτάσει σε ένα από τα Αλεούτια Νησιά ή στο νησί Σίτκα, όπου πέρασε αρκετούς μήνες ανάμεσα σε ιθαγενείς της φυλής Τλίνγκιτ στην Αλάσκα. Απέκτησε πολλά τατουάζ, τα οποία αργότερα επεδείκνυε με υπερηφάνεια σε περίεργους γνωστούς του. Ο προαναφερθείς ουρακοτάγκος, ο οποίος έμεινε στην ξηρά με τον Τολστόι και του οποίου η μετέπειτα τύχη είναι άγνωστη, προκάλεσε πολλά κουτσομπολιά στους αριστοκρατικούς κύκλους. Σύμφωνα με μια από τις φήμες, κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Καμτσάτκα, ο Τολστόι έζησε μαζί με τον πίθηκο. Σύμφωνα με άλλους, τον έφαγε. 

Σε κάθε περίπτωση, η επιστροφή του Τολστόι στην ευρωπαϊκή Ρωσία μέσω της Άπω Ανατολής, της Σιβηρίας, των Ουραλίων και της περιοχής του Βόλγα ήταν πιθανώς γεμάτη περιπέτειες, τις λεπτομέρειες των οποίων μόνο ο Τολστόι γνώριζε. Σύμφωνα με τις αφηγήσεις του, ένα εμπορικό πλοίο τον παρέλαβε στην Αλάσκα και τον άφησε στο Πετροπαβλόφσκ, από όπου ο Τολστόι έφτασε δια ξηράς στην Αγία Πετρούπολη με κάρα, έλκηθρα και εν μέρει με τα πόδια. Μία από τις λίγες γραπτές μαρτυρίες αυτής της οδύσσειας βρίσκεται στις «Σημειώσεις» του συγγραφέα Φίλιπ Βίγκελ, οι οποίες επανεμφανίστηκαν μόλις το 1892. Ο Βίγκελ, ο οποίος ταξίδεψε σε όλη τη Ρωσία στις αρχές του 19ου αιώνα για να μελετήσει τη ρωσική καθημερινή ζωή, συνάντησε τον Τολστόι στην Ουντμουρτία και περιέγραψε αυτό το επεισόδιο ως εξής: «Σε έναν από τους σταθμούς μείναμε έκπληκτοι όταν είδαμε έναν αξιωματικό να μας πλησιάζει με στολή του Σώματος Πρεομπραζένσκι. Αυτός ήταν ο Κόμης Φ. Ι. Τολστόι... Ταξίδευε σε όλο τον κόσμο με τον Κρούζενστερν και τον Ρεζάνοφ, μάλωνε με όλους, τους έκανε όλους να μαλώσουν και, ως επικίνδυνο άτομο, αποβιβάστηκε στην Καμτσάτκα και επέστρεψε στην Αγία Πετρούπολη μέσω της ξηράς. Τι δεν έχει ειπωθεί γι' αυτόν...».

Το ταξίδι του Τολστόι ολοκληρώθηκε με την άφιξή του στην Αγία Πετρούπολη στις αρχές Αυγούστου 1805. Χάρη στις περιπέτειές του, οι οποίες έδωσαν αφορμή για πολλά κουτσομπολιά στην υψηλή κοινωνία, ο κόμης απέκτησε μια σχεδόν θρυλική διασημότητα, καθώς και το δια βίου παρατσούκλι «ο Αμερικανός», αναφερόμενο στην παραμονή του στη Ρωσική Αμερική.

### Πόλεμος
Αμέσως μόλις ο Τολστόι έφτασε στην Αγία Πετρούπολη, τον υποδέχτηκαν νέα προβλήματα: συνελήφθη στις πύλες της πόλης και στάλθηκε στο φυλάκιο. Επιπλέον, ένα ειδικό διάταγμα του Αλεξάνδρου Α' του απαγόρευσε την είσοδο στην πρωτεύουσα.

Το σκανδαλώδες παρελθόν του Τολστόι διέκοψε επίσης την στρατιωτική του σταδιοδρομία. Υποβιβάστηκε από το επίλεκτο σύνταγμα Πρεομπραζένσκι σε μια θέση στο λιγότερο γνωστό φρούριο Νάισλοτ, όπου υπηρέτησε από το 1805 έως το 1808. Ο Φιλίπ Βίγκελ έγραψε σχετικά με αυτή την επώδυνη περίοδο για τον Τολστόι: «Η τιμωρία ήταν αυστηρή για τον γενναίο άνδρα, που δεν είχε ξαναδεί μάχη, ειδικά σε μια εποχή που όλη η Ευρώπη, από τη δύση μέχρι την ανατολή, είχε ξεσπάσει σε πόλεμο». 

Μόνο η φιλία του Τολστόι με τον διοικητή Μιχαήλ Ντολγκόρουκοφ βοήθησε τελικά τον κόμη να λάβει θέση υπασπιστή στο μέτωπο κατά τη διάρκεια του Φινλανδικού Πολέμου. Εκεί ο Τολστόι ήταν στο στοιχείο του: συμμετείχε ενεργά στις μάχες, συμπεριλαμβανομένης της μάχης του Ιντενσάλμι, στην οποία ο Ντολγκόρουκοφ σκοτώθηκε. Λίγο αργότερα, ο Τολστόι, διακινδυνεύοντας τη ζωή του, ηγήθηκε ενός αποσπάσματος αναγνώρισης κατά τη διάρκεια μιας επιχείρησης στις ακτές του Βοθνικού Κόλπου, χάρη στην οποία το σώμα υπό τη διοίκηση του Στρατηγού Μιχαήλ Μπάρκλεϊ ντε Τόλι κατάφερε να διασχίσει τους πάγους του κόλπου και να καταλάβει την πόλη Ούμεο χωρίς απώλειες. Αυτά τα κατορθώματα, τα οποία διευκόλυναν τη γρήγορη νίκη της Ρωσίας, αποκατέστησαν τον Τολστόι στα μάτια της διοίκησης και από τις 31 Οκτωβρίου 1808 του επετράπη να υπηρετήσει στο Σύνταγμα Πρεομπραζένσκι ως υπολοχαγός.

Λίγους μήνες αργότερα, ωστόσο, ο Τολστόι έδωσε δύο ακόμη μονομαχίες. Στην πρώτη από αυτές τραυμάτισε θανάσιμα τον σύντροφό του και λοχαγό, τον οποίο ο ίδιος είχε προκαλέσει διαδίδοντας άθλιες φήμες για την αδερφή του. Λίγες μέρες αργότερα ακολούθησε μια μονομαχία με τον νεαρό σημαιοφόρο Ναρίσκιν, ο οποίος είχε ισχυριστεί ότι ο Τολστόι τον είχε εξαπατήσει σε ένα παιχνίδι με χαρτιά. Ο Ναρίσκιν προκάλεσε τον Τολστόι σε μονομαχία και σκοτώθηκε επίσης. Μετά από αυτό, ο Τολστόι έμεινε για αρκετούς μήνες περιορισμένος σε ένα φυλάκιο στο φρούριο του Βίμποργκ και στις 2 Οκτωβρίου 1811 απολύθηκε από τον στρατό.

Λιγότερο από ένα χρόνο αργότερα, ο Τολστόι επέστρεψε στον πόλεμο, αυτή τη φορά ως εθελοντής στην υπεράσπιση της Μόσχας κατά τη διάρκεια της γαλλικής εισβολής στη Ρωσία. Κατά τη διάρκεια της Μάχης του Μποροντίνο, τραυματίστηκε σοβαρά στο γόνατο. Με σύσταση του στρατηγού Νικολάι Ραγέφσκι, ο οποίος σε μια επιστολή προς τον στρατάρχη Μιχαήλ Κουτούζοφ ανέφερε την ανδρεία του Τολστόι, ο Τολστόι έλαβε τον Σταυρό του Αγίου Γεωργίου, τέταρτου βαθμού. Επιπλέον, ο Τολστόι αποκαταστάθηκε για άλλη μια φορά και έλαβε τον βαθμό του συνταγματάρχη. Στο τέλος του πολέμου, τελικά εγκατέλειψε τον στρατό και εγκαταστάθηκε στη Μόσχα.

### Στη Μόσχα
Από το 1812 μέχρι τον θάνατό του, ο Τολστόι έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στη Μόσχα, σε ένα σπίτι στην οδό Σίβτσεφ Βράζεκ. Το διαβόητο, σχεδόν ηρωικό παρελθόν του τού χάρισε φήμη στους αριστοκρατικούς κύκλους της Μόσχας και ο Τολστόι εκμεταλλεύτηκε τη διασημότητά του. Συμμετείχε τακτικά σε ευγενείς συγκεντρώσεις και χορούς και ο ίδιος οργάνωνε αρκετές εορταστικές βραδιές και είχε τη φήμη ενός εκλεπτυσμένου γαστρονόμου. Λόγω της πολυμάθειας που είχε αποκτήσει στη στρατιωτική σχολή, συνομιλούσε εύκολα με εκπροσώπους της δημιουργικής διανόησης και έγινε φίλος με πολλούς από αυτούς. Μεταξύ των φίλων του ήταν οι συγγραφείς Εβγκένι Μπαρατίνσκι, Βασίλι Ζούκοφσκι, Αλεξάντρ Γκριμπογέντοφ, Κονσταντίν Μπατιούσκοφ, Πιότρ Βιαζεμσκι, Ντένις Νταβίντοφ, Νικολάι Γκόγκολ και Αλεξάντρ Πούσκιν.

#### Χαρτοπαίγνια και μονομαχίες
Ο Τολστόι αγαπούσε τα τυχερά παιχνίδια και έγινε ιδιαίτερα διάσημος γι' αυτό κατά τη διάρκεια των χρόνων του στη Μόσχα. Δεν έκρυβε το γεγονός ότι μερικές φορές έκλεβε. Σύμφωνα με τα απομνημονεύματα των συγχρόνων του, στον Τολστόι δεν άρεσε να βασίζεται στην τύχη κατά τη διάρκεια ενός παιχνιδιού, προτιμώντας να «παίζει με σιγουριά», αφού «μόνο οι ανόητοι βασίζονται στην τύχη», όπως ο ίδιος συνήθιζε να λέει. Κάποτε, όταν ο Πούσκιν συνάντησε τον Τολστόι παίζοντας χαρτιά, σχολίασε την απάτη του, στην οποία ο Τολστόι απάντησε: «Ναι, το ξέρω κι εγώ, αλλά δεν μου αρέσει να μου το θυμίζουν». Εν μέρει λόγω της απάτης του, ο Τολστόι κέρδιζε συχνά μεγάλα χρηματικά ποσά, τα οποία γενικά ξόδευε γρήγορα και ιδιότροπα στην κοινωνική ζωή. Άλλες φορές ο Τολστόι γινόταν θύμα άλλων χαρτοκλεφτών και είχε υποστεί μεγάλες απώλειες.

Ακόμα πιο διάσημη ήταν η συμμετοχή του Τολστόι σε μια σειρά από μονομαχίες, οι λόγοι για τις οποίες συχνά βρίσκονταν σε χαρτοπαίγνια. Δεν είναι γνωστό πόσες μονομαχίες έδωσε ο Τολστόι στη ζωή του, αλλά ορισμένες αναφορές αναφέρουν ότι σκότωσε συνολικά έντεκα άνδρες σε μονομαχίες. Για τον Τολστόι, οι μονομαχίες προφανώς δεν ήταν μόνο ένας τρόπος για να διεκδικήσει την τιμή του - όπως ήταν αποδεκτό στους κύκλους των αξιωματικών στη Ρωσία - αλλά και ένα συνηθισμένο χόμπι. Κάποτε ο Τολστόι έπρεπε να υπηρετήσει ως βοηθός στη μονομαχία ενός από τους πιο στενούς φίλους του. Φοβούμενος για τη ζωή του φίλου του, ο Τολστόι αποφάσισε να παρέμβει για να αποτρέψει τα χειρότερα: πριν από τη μονομαχία, προκάλεσε ο ίδιος τον αντίπαλο του φίλου του και τον σκότωσε. Ο Λέων Τολστόι, ο πρώτος ξάδερφος που είχε απομακρυνθεί κάποτε από τον Φιόντορ, τον οποίο γνώριζε από την παιδική του ηλικία, συνήθιζε να αφηγείται αυτό το γεγονός. 

#### Προσωπική ζωή
Στα πρώτα του χρόνια στη Μόσχα, οι ερωτικές σχέσεις του Τολστόι παρείχαν άφθονο υλικό για φήμες και κουτσομπολιά στην κοινωνία. Παντρεύτηκε την τσιγγάνα χορεύτρια Αβντότια Τουγκάγιεβα στις 10 Ιανουαρίου 1821, αλλά μόνο αφού έζησε μαζί της για αρκετά χρόνια. Τα απομνημονεύματα της Μαρίας Καμένσκαγια εξηγούν τον λόγο αυτού του γάμου:
αριστερά|μικρογραφία|Σάρα, κόρη του Τολστόι
 
Αυτός ο γάμος διήρκεσε μέχρι τον θάνατο του Τολστόι. Η Τουγκάγιεβα γέννησε δώδεκα παιδιά, ωστόσο μόνο ένα έφτασε στην ηλικία της ωριμότητας: η κόρη τους, Πρασκόβια Φιοντόροβνα, η οποία έζησε μέχρι το 1887. Η μεγαλύτερη κόρη του Τολστόι και της Τουγκάγιεβα, η Σάρα, η οποία διέθετε ποιητικό χάρισμα, αλλά ήταν ασθενική τόσο σωματικά όσο και ψυχικά, πέθανε σε ηλικία 17 ετών από ανίατη ασθένεια. Όλα τα άλλα παιδιά γεννήθηκαν νεκρά ή πέθαναν σε βρεφική ηλικία.

#### Σχέση με τον Πούσκιν
δεξιά|μικρογραφία|Φιόντορ Τολστόι, σε σχέδιο του Πούσκιν
Μία από τις πιο γνωστές πτυχές της ζωής του Κόμη Τολστόι στη Μόσχα ήταν η όχι πάντα φιλική σχέση του με τον ποιητή Αλεξάντρ Πούσκιν. Ο Πούσκιν και ο Τολστόι συναντήθηκαν για πρώτη φορά την άνοιξη του 1819.

Μια διαβόητη διαμάχη μεταξύ τους ξεκίνησε το 1820, αφότου ο Πούσκιν έπεσε σε δυσμένεια λόγω των ποιημάτων του και εξορίστηκε στην Αικατερινόσλαβ, στη συνέχεια στον Καύκασο, την Κριμαία και τη Βεσσαραβία. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Τολστόι διέδωσε μια φήμη στη Μόσχα, σκόπιμα ή ακούσια, ότι ο Πούσκιν μαστιγώθηκε από την αστυνομία πριν από την αναχώρησή του για την εξορία. Ακούγοντας για αυτή την ψευδή φήμη, ο ιδιότροπος και ευαίσθητος Πούσκιν προσβλήθηκε τόσο πολύ που ορκίστηκε να προκαλέσει τον Τολστόι σε μονομαχία κατά την επιστροφή του από την εξορία. Επιπλέον, ο ποιητής απάντησε στον Τολστόι με το επίγραμμα «В жизни мрачной и презренной…» («Σε μια ζοφερή και αξιοκαταφρόνητη ζωή...») και σκληρούς στίχους σε ένα μήνυμα «Προς τον Τσααντάγιεφ»: «Ή ένας φιλόσοφος, που στα νεαρά του χρόνια / Κατάπληξε τον κόσμο με την εξαχρείωσή του, / Αλλά, φωτισμένος, επανόρθωσε την ντροπή του: / Σταμάτησε να πίνει κρασί και έγινε χαρτοπαίκτης;». 

Είναι περίεργο ότι όταν, κατά τη δημοσίευση του ποιήματος, οι λέξεις «ή ένας φιλόσοφος» (или филозофа) άλλαξαν σε «ένας ανόητος φιλόσοφος» (глупца-философа), ο Πούσκιν διαμαρτυρήθηκε έντονα: «Έχει τυπωθεί η φράση «Ένας ανόητος φιλόσοφος». Γιατί ανόητος; Το ποίημα αναφέρεται στον Αμερικανό Τολστόι, ο οποίος δεν είναι καθόλου ανόητος».

Ενώ βρισκόταν στην εξορία, ο Πούσκιν προετοιμαζόταν επιμελώς για τη μονομαχία, εξασκούμενος στη σκοποβολή σε τακτική βάση. Στις 8 Σεπτεμβρίου 1826, σχεδόν αμέσως μετά την επιστροφή του στη Μόσχα, έστειλε την πρόκληση στον Τολστόι. Η μονομαχία αποτράπηκε μόνο λόγω της τυχαίας απουσίας του Τολστόι από τη Μόσχα.

Λίγο αργότερα, ο γνωστός βιβλιογράφος και φίλος του Πούσκιν, Σεργκέι Σομπολέφσκι, κατάφερε να συμφιλιώσει τον Πούσκιν με τον Τολστόι. Ο Τολστόι πιθανώς ενδιαφερόταν επίσης για τη συμφιλίωση, καθώς γνώριζε ότι η δολοφονία του Πούσκιν πιθανότατα θα διέκοπτε τις σχέσεις του με πολλούς διάσημους ποιητές, των οποίων τη φιλία εκτιμούσε. Τα επόμενα χρόνια, ο Τολστόι και ο Πούσκιν έγιναν ακόμη και φίλοι. Έτσι, το 1829, ο Πούσκιν εμπιστεύτηκε στον Τολστόι την παράδοση μιας επιστολής στη γνωστή του Τολστόι και μέλλουσα πεθερά του Πούσκιν, Ναταλία Νικολάγιεβνα Γκοντσάροβα, στην οποία δήλωνε ότι διεκδικούσε το χέρι της 17χρονης κόρης της, Ναταλίας. Αν και η μεγαλύτερη Γκοντσάροβα δεν μπορούσε να δώσει στον Πούσκιν μια οριστική απάντηση, ο Πούσκιν τελικά πέτυχε και το 1831 παντρεύτηκε τη Ναταλία.

#### Τελευταία χρόνια
Ο Τολστόι υπέφερε πολύ από τον θάνατο των παιδιών του, ειδικά όταν η μεγαλύτερη κόρη του, η Σάρα, πέθανε σε ηλικία δεκαεπτά ετών. Μερικοί φίλοι του Τολστόι αφηγήθηκαν αργότερα ότι μέχρι το τέλος της ζωής του έγινε ευσεβής και θεωρούσε τον θάνατο των έντεκα παιδιών του ως τιμωρία του Θεού για τη δολοφονία έντεκα ανδρών σε μονομαχίες.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Τολστόι δεν έπαιζε πλέον μονομαχίες και έπαιζε χαρτιά σπάνια. Αντίθετα, προσευχόταν όλο και περισσότερο, προσπαθώντας να εξιλεωθεί για τις αμαρτίες της νεότητάς του. Μερικές φορές πήγαινε στο εξωτερικό για να κολυμπήσει περνώντας χρόνο σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες.

Ένας από τους πιο γνωστούς γνωστούς του Τολστόι κατά τη διάρκεια αυτών των ετών ήταν ο Αλεξάντρ Χέρτσεν, ο οποίος αναπολούσε τον Τολστόι μια δεκαετία αργότερα στο βιβλίο του, Το *παρελθόν και οι σκέψεις μου* (Былое и думы).
[δεξιά|μικρογραφία|Ο τάφος του Τολστόι στο [νεκροταφείο Βαγκάνκοβο]]
Ο Τολστόι πέθανε στις 5 Νοεμβρίου 1846 μετά από σύντομη ασθένεια στο σπίτι του στη Μόσχα, παρουσία της συζύγου του και της μοναδικής επιζώσας κόρης του, Πρασκόβια. Σύμφωνα με τις αναμνήσεις στενών φίλων του, πριν από τον θάνατό του κάλεσε έναν ιερέα και εξομολογήθηκε σε αυτόν για αρκετές ώρες. Ο Τολστόι θάφτηκε στο νεκροταφείο Βαγκάνκαβο. Η χήρα του, Αβντότια, έζησε δεκαπέντε χρόνια περισσότερο από αυτόν και πέθανε με βίαιο θάνατο: μαχαιρώθηκε από τον ίδιο της τον μάγειρα το 1861. Το σπίτι των Τολστόι στην οδό Σίβτσεφ Βράζεκ, κοντά στην παλιά οδό Αρμπάτ, δεν διατηρήθηκε: καταστράφηκε τη δεκαετία του '50 για να ανοίξει ο δρόμος για την κλινική «Κρεμλίνο».

## Φιόντορ Τολστόι στη λογοτεχνία

### Πούσκιν
Λόγω του διαβόητου παρελθόντος του και της στενής γνωριμίας του με πολλούς συγγραφείς, ο Τολστόι έγινε το πρότυπο για ορισμένους από τους χαρακτήρες στα βιβλία τους, ο πιο διάσημος από τους οποίους ήταν ο Αλεξάντρ Πούσκιν. Στο έμμετρο μυθιστόρημά του *[[Ευγένιος Ονέγκιν]]* (1823–1831) ο Τολστόι εμφανίζεται ως μονομάχος Ζαρέτσκι, ο δεύτερος του Λένσκι στη μονομαχία του με τον κύριο χαρακτήρα, Ονέγκιν. 

Ο Πούσκιν είχε συμφιλιωθεί με τον Τολστόι: τον αποκαλεί «έντιμο άνθρωπο», ο οποίος έχει μεταμορφωθεί από «αρχιεργάτη» σε «*πατερφαμίλια*», ωστόσο, «ανύπαντρο», μια νύξη στη μακροχρόνια σχέση του με την τσιγγάνα Τουγκάγιεβα. Παρακάτω στην ιστορία, ο Πούσκιν δείχνει τη φιλία του με τον Τολστόι.

Ο Γιούρι Λότμαν συμφωνεί ότι ουσιαστικά ο Ζαρέτσκι βασίστηκε στον Τολστόι, αλλά καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο Πούσκιν υπέβαλε αυτό το πραγματικό πρωτότυπο σε σημαντική αναδιαμόρφωση. Συγκεκριμένα, σε αντίθεση με τον Ζαρέτσκι, ο οποίος έπεσε από το «καλμύκικο άλογό» του και αιχμαλωτίστηκε, ο Τολστόι ήταν αξιωματικός πεζικού, ο οποίος δεν βρέθηκε ποτέ σε αιχμαλωσία.

### Γκριμπογέντοφ
Ο άλλος διάσημος ποιητής που χρησιμοποίησε τον Τολστόι ως μοντέλο ήταν ο Αλεξάντερ Γκριμπογέντοφ. Ο χαρακτήρας Ρεπετίλοφ αναφέρεται στον Τολστόι σε έναν μονόλογο, αποκαλώντας τον «νυχτερινό ληστή και μονομάχο» με «βρώμικα χέρια», ο οποίος «εξορίστηκε στην Καμτσάτκα και επέστρεψε ως Αλεούτιος». Ο ίδιος ο Τολστόι έγραψε διορθώσεις σε ένα από τα χειρόγραφα. Τροποποίησε τη φράση «εξορίστηκε στην Καμτσάτκα» σε «ο διάβολος τον πήγε στην Καμτσάτκα», σημειώνοντας ότι δεν εξορίστηκε ποτέ, και περιόρισε τη φράση για τα «βρώμικα χέρια» ώστε να συμπεριλάβει τη φράση «στα χαρτιά», παρατηρώντας ότι «για μια αληθινή ομοιότητα, αυτές οι διορθώσεις είναι απαραίτητες, ώστε οι άνθρωποι να μην νομίζουν ότι [αυτός ο χαρακτήρας] κλέβει ταμπακέρες από τραπέζια». Ο Τολστόι κατηγόρησε επίσης τον Γκριμπογέντοφ ότι υπονοούσε ότι δωροδοκούνταν. Όταν ο Γκριμπογέντοφ διαμαρτυρήθηκε, λέγοντας «αλλά τελικά παίζεις άδικα», ο Τολστόι απάντησε: «Μόνο αυτό; Ε, έπρεπε να το είχες γράψει έτσι». 

### Τολστόι
Ο Τολστόι πιθανότατα χρησιμοποιήθηκε επίσης ως μοντέλο για τον σκληρό και αιμοδιψή μονομάχο Ντολόχοφ, ο οποίος πολεμά τον Πιερ Μπεζούχοφ στο *[[Πόλεμος και Ειρήνη]]* του Λέοντα Τολστόι.

## Παραπομπές

## Βιβλιογραφία

* Ρόμπινσον, Χάρλοου. «Έξι αιώνες Τολστόι» . Κριτική του *βιβλίου «Είκοσι τέσσερις γενιές ρωσικής ιστορίας, 1353–1983»*, του Νικολάι Τολστόι. *New York Times Book Review*, 6 Νοεμβρίου 1983.
* Τολστόι, Ιλία Λβόβιτς. *Αναμνήσεις του Τολστόι* . Μετάφραση από τον Τζορτζ Καλντερόν. Σάρλοτσβιλ, Βιρτζίνια: Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια, 1997. http://www.netLibrary.com/urlapi.asp?action=summary&v=1&bookid=2011192 .
* Τολστόι, Νικολάι. *Οι Τολστόι : Είκοσι τέσσερις γενιές ρωσικής ιστορίας, 1353–1983* . Λονδίνο: H. Hamilton, 1983.

* Bondi, Sergei Mikhailovich, *Chernoviki Pushkina*, Μόσχα: Prosveschchenie, 1971.
* Lotman, Yuri Mikhailovich, *Besedy o russkoi kul'ture : byt i traditsii russkogo dvorianstva XVIII-nachalo XIX veka* . Αγία Πετρούπολη: Iskusstvo-SPB, 1994.
* Polikovskii, Aleksei. *Graf Bezbrezhnyi: dve zhizni grafa Fedora Ivanovicha Tolstogo-Amerikansa* . Μόσχα: Minuvshee, 2006.
* Tolstoy, Sergei Lvovich, *Fiodor Tolstoi-Amerikanets* . https://web.archive.org/web/20061009035753/http://vivovoco.rsl.ru/VV/PAPERS/ECCE/CRAZY.HTM

Φιοντορ Ιβανοβιτς
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις