Κωδωνοστάσιο Ιερού Ναού Αγίου Νικολάου Φαρσάλων

μικρογραφία|Κωδωνοστάσιο Ι.Ν. Αγίου Νικολάου Φαρσάλων**Το [[Καμπαναριό|κωδωνοστάσιο]] του Ι.Ν. Αγίου Νικολάου Φαρσάλων** έχει ανακηρυχθεί διατηρητέο θρησκευτικό και ιστορικό μνημείο της επαρχίας Φαρσάλων και της Μητρόπολης Θεσσαλιώτιδος και Φαναριοφερσάλων. Βρίσκεται στην ανατολική συνοικία των Φαρσάλων γνωστή και ως Βαρούσι. Χτίστηκε το 1884, ένα χρόνο μετά από την απελευθέρωση της Θεσσαλίας από τους Τούρκους και διατηρείται ως και σήμερα ακέραιο σε ένα μεγάλο βαθμό. Ιστορικό ενδιαφέρον έχει και ο ομώνυμος ναός που χρονολογείται επίσης από εκείνη την εποχή.                                                                                                                    

## Τοποθεσία
Ο ιερός ναός του Αγίου Νικολάου Φαρσάλων βρίσκεται στην ανατολική συνοικία της περιοχής γνωστή ως “Βαρούσι” -στα τούρκικα Γκιαούρ Μαχαλάς που σήμαινε η γειτονιά των Ελλήνων- η οποία βρίσκεται σε λόφο και πιο συγκεκριμένα στο ανατολικό σκέλος, κατηφορίζοντας απ’ την ακρόπολη των Φαρσάλων προς την πεδινή έκταση της πόλης.

## Ιστορία του μνημείου
Για να αναφερθούμε στην ιστορικότητα του κωδωνοστασίου πρέπει πρώτα να γίνει λόγος για τον ναό και τις συνθήκες της εποχής. Σύμφωνα με τον Αρβανιτόπουλο (1907), στη θέση του ορθόδοξου ναού, κατά τα αρχαία χρόνια, πιθανώς, υπήρχε ιερό του Ασκληπιού και το οικοδομικό αυτό υλικό χρησιμοποιήθηκε για το κτίσιμο του ναού και κατοικιών. Κατά την Τουρκοκρατία γύρω απ’ τον χριστιανικό ναό συγκροτήθηκε η ελληνική συνοικία και εκεί έδρευε ο Επίσκοπος των Φαρσάλων. Ο ναός του Αγίου Νικολάου πήρε την πιο σύγχρονη μορφή του τον Απρίλιο του 1857, όπως αναγράφεται στην επιγραφή. Μέχρι πρότινος, κοσμούσε τον λόφο ο επισκοπικός ναός της πόλης απ’ την αρχή του 19ου αι. μ.Χ. Το 1821 εδρεύει στα Φάρσαλα η Ιερά Μητρόπολη Φαναρίου και Φερσάλων και μητροπολιτικός ναός γίνεται ο, μετέπειτα, Άγιος Νικόλαος.

Το 1884 στα απελευθερωμένα απ’ τους Τούρκους, πλέον, Φάρσαλα χτίζεται από ζουπανιώτες μάστορες στο νοτιοδυτικό μέρος του ναού -το διατηρητέο και ανακηρυγμένο μνημείο- κωδωνοστάσιο, που υπάρχει μέχρι σήμερα, ακέραιο ως ένα μεγάλο βαθμό. 

Ναός και καμπαναριό πλήττονται σημαντικά απ’ τους δύο μεγάλους σεισμούς του ‘54 και του ‘57 με αποτέλεσμα και τα δύο, κατόπιν των επισκευών, να είναι εντελώς όμοια με τα αρχικά.

## Αρχιτεκτονική δομή του ναού και του κωδωνοστασίου
Η αρχιτεκτονική του ναού είναι τρίκλιτη βασιλική και όπως αναφέρθηκε παραπάνω χτίστηκε σε θέση παλιότερου ναού. Τα τρία κλίτη εξωτερικά καταλήγουν σε προεξέχουσα στέγη με μονή σειρά από σχιστόλιθους. Η στέγη στηρίζεται στο δυτικό και ανατολικό άκρο κι έχει τρεις πλευρές. Κατά βάση τα υλικά του ναού είναι ακανόνιστες πέτρες, κάποιες εκ των οποίων προέρχονται από αρχαία ευρήματα, και στην κόγχη του ιερού τοποθετήθηκαν ορθογώνιοι λίθοι. Η λίθινη κατασκευή δεν γίνεται πλήρως ορατή εξαιτίας του σοβατίσματος του ναού. Σύμφωνα με τον σημερινό εφημέριο του ναού, αφαιρέθηκε αρκετός σοβάς σε μέρη που ήταν εφικτό για να φανεί η αυθεντικότητα του ναού. Ο φωτισμός του εσωτερικού χώρου ενισχύεται από δέκα ορθογώνια τοξωτά παράθυρα, έξι στη μια πλευρά και 4 στην άλλη και υπάρχουν και 2 σταυροειδή ανοίγματα ανατολικά και δυτικά. Η είσοδος στο ναό γίνεται από δύο πλευρές νότια και δυτικά με την τελευταία να είναι επιβλητικότερη. Εσωτερικά, τα τρία κλίτη χωρίζονται από τέσσερις πεσσούς και έξι κίονες και το μεσαίο κλίτος είναι το μεγαλύτερο. Πριν τους σεισμούς υπήρχαν καμάρες στα κλίτη, αντικαταστάθηκαν όμως με μπαγδατί (ελαφρύτερο υλικό). 

Ο ναός είναι χαμηλότερος δύο σκαλοπάτια σε σχέση με τον προαύλιο χώρο του. Υπήρχε γυναικωνίτης, ο οποίος, όμως, καταστράφηκε. Το τέμπλο του ναού είναι τσιμεντένιο σε σύγκριση με το παλιό ξύλινο και αυτούσια υπάρχουν στο ναό ο επισκοπικός θρόνος, ο άμβωνας, μερικά προσκυνητάρια καθώς κι οι πόρτες της ωραίας πύλης (βημόθυρα) και ο σταυρός στην κορυφή του τέμπλου.  

Επιπλέον, στον εξωτερικό χώρο του ναού νοτιοδυτικά του, κάποια μέτρα μακριά, στέκει αγέρωχο το πέτρινο κωδωνοστάσιο. Η στήριξη του γίνεται σε πεντάπλευρη βάση και υπάρχει σκάλα νοτιοανατολικά. Χρησιμοποιήθηκαν αρχαίοι κυβόλιθοι και δυτικά του υπάρχουν βράχοι. Έχει έξι πλευρές και τρεις ορόφους. Όπως προαναφέρθηκε, χτίστηκε το 1884 και υπέστη φθορές στο ανώτερο μέρους από δυο σεισμούς και έναν κεραυνό. Στη μέση του είναι έξι τοξωτά ανοίγματα, ένα για κάθε πλευρά. Η επιγραφή μας δίνει ιστορικά στοιχεία για τους επιτρόπους και την ημερομηνία αποπεράτωσης του. Στην κορυφή του καμπαναριού, που δεν υφίσταται πλέον, στηριζόταν η στέγη με έξι κίονες και δημιουργούσαν έξι τόξα, σχηματίζοντας, έτσι το τύμπανο, της στέγης, όπως παρουσιάζεται στη συνέχεια.
μικρογραφία|Επιγραφή κωδωνοστασίου

## Αγιογράφηση και επιγραφές του ναού
μικρογραφία|σημερινή εικόνα ενορίας Αγίου Νικολάου Φαρσάλων
Οι αυθεντικές επιγραφές που υπάρχουν στο ναό και στο κωδωνοστάσιο διατηρούνται από την εποχή που χτίστηκαν. Οι αγιογραφίες, παρόλα αυτά, δεν διατηρούνται. Ο ναός αγιογραφήθηκε, ξανά, την δεκαετία του 1990 σύμφωνα με τις πληροφορίες που δόθηκαν από τον τωρινό εφημέριο του ναού.

## Σημερινή εικόνα του ναού και του κωδωνοστασίου
Ο ναός λειτουργεί κάθε Κυριακή και σε κάθε θεία λειτουργία, ακολουθία ή μυστήριο. Πίσω απ’ τον ναό στην παλιά οικεία του ιερέα, στεγάζεται από το 2010, παρεκκλήσιο αφιερωμένο στην Παναγία την Γοργοεπήκοο

και το πνευματικό κέντρο του ναού, στο οποίο λαμβάνουν χώρα οι δραστηριότητες του κατηχητικού της ενορίας.

Είναι αξιοσημείωτο να αναφερθεί, πως απ’ τους τέσσερις ενοριακούς ιερούς ναούς των Φαρσάλων είναι ο μόνος ναός, στον οποίο δεν έχει τοποθετηθεί σύγχρονος μηχανισμός στο καμπαναριό ώστε να χτυπά με το πάτημα ενός κουμπιού, αλλά κατά την καθιερωμένη ώρα, κάποιος επίτροπος ή η νεωκόρος βγαίνουν και χτυπούν το διατηρητέο καμπαναριό παραδοσιακά όπως συνέβαινε απ’ το 1884 που χτίστηκε. 

## Φωτοθήκη

Αρχείο:Σημερινή εικόνα.png
Αρχείο:Επιγραφη2.jpg
Αρχείο:Επιγραφη1.jpg
Αρχείο:Επιγραφη3.jpg
Αρχείο:Κωδωνοστάσιο Ι.Ν. Α.Ν.Φ.jpg|Φωτογραφίες


## Βιβλιογραφικές παραπομπές
### Έντυπη βιβλιογραφία
* Παλιούγκας, Θ. (1990). *Ο παλιός μητροπολιτικός ναός του Αγίου Νικολάου στο Βαρούσι Φαρσάλων.* Λάρισα, Θεσσαλικό ημερολόγιο
* Αρβανιτόπουλος, Α. (1907). *Ανασκαφαί και έρευναι εν Θεσσαλία.* Αθήνα, Π.Α.Ε.
* Αρβανιτόπουλος, Α. (1910). *Ανασκαφαί και έρευναι εν Θεσσαλία κατά το έτος 1910.* Αθήνα, Τύποις Π.Α.Ε. 

### Ηλεκτρονική βιβλιογραφία
* Μπακαλέξης, Α. (2014). *Ο ΓΚΙΑΟΥΡ ΜΑΧΑΛΑΣ ΕΠΙ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ: Το «Βαρούσι» των Φαρσάλων* [Άρθρο]. Ανακτήθηκε, 1 Φεβρουαρίου 2024, από https://www.eleftheria.gr/%CE%BB%CE%AC%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%B1/item/28299.html 
* Σκούρα, Α. (2013). *Βυζαντινή ναοδομία: Τύποι βυζαντινών ναών* [Παρουσίαση]. Ανακτήθηκε, 1 Φεβρουαρίου 2024, από https://www.academia.edu/5040674/%CE%92%CF%85%CE%B6%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BD%CE%AE_%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%B4%CE%BF%CE%BC%CE%AF%CE%B1
* Ανδρεόπουλος, Ι. (1935) *Επαρχία Φαρσάλων.* Ανακτήθηκε, 1 Φεβρουαρίου 2024, από https://ir.lib.uth.gr/xmlui/bitstream/handle/11615/20588/article.pdf?sequence=1
* Πληροφορίες για τον τουρισμό και πολιτισμό του δήμου Φαρσάλων [Ιστότοπος]. Ανακτήθηκε, 1 Φεβρουαρίου 2024, από https://www.pedthessalias.gr/meli-tis-ped/nomos-larisas/dimos-farsalon/plhrofories-gia-to-dhmo-farsalwn&#x20;/

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Ναός Αγίων Αναργύρων στη Ζωοδόχο Πηγή Φαρσάλων
* Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλιώτιδος και Φαναριοφερσάλων


## Δείτε επίσης
* Ιερός Ναός Παναγίας Δεμερλιώτισσας

Κατηγορία:Κτίρια και κατασκευές στη Θεσσαλία