Encyclopædia Britannica

Η ***Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάνικα*** (αγγλικά: *Encyclopædia Britannica*, λατινικός τίτλος που σημαίνει *Βρετανική Εγκυκλοπαίδεια*) είναι αγγλόφωνη εγκυκλοπαίδεια γενικού ενδιαφέροντος που εκδίδεται από την ιδιωτική εταιρεία Encyclopædia Britannica, Inc. Τα λήμματα της *Εγκυκλοπαίδειας Μπριτάνικα* απευθύνονται σε ενήλικο μορφωμένο κοινό και συγγράφονται από προσωπικό που αποτελείται από περίπου 100 συντάκτες πλήρους απασχόλησης και πάνω από 4.000 ειδικούς συνεργάτες. Θεωρείται ευρέως η πλέον ακαδημαϊκή εγκυκλοπαίδεια. Η *Μπριτάνικα* είναι η παλαιότερη αγγλόφωνη εγκυκλοπαίδεια που εκδίδεται ακόμα. Πρωτοεκδόθηκε μεταξύ 1768 και 1771 στο Εδιμβούργο της Σκωτίας και γρήγορα αναπτύχθηκε σε δημοτικότητα και μέγεθος. Η τρίτη της έκδοση του 1801 ξεπερνούσε ήδη τους 21 τόμους. Το ανερχόμενο κύρος της συνέβαλε στην προσέλκυση επιφανών συνεργατών, ενώ η 9η (1875-1889) και η 11η (1911) έκδοση θεωρούνται ορόσημα εγκυκλοπαίδειας για την ευρυμάθεια και τη συγγραφική τους τεχνοτροπία. Από την 11η εκδοσή της η *Μπριτάνικα* σταδιακά συντόμευσε και απλοποίησε τα λήμματα της με σκοπό τη διεύρυνση του κοινού της στη Βόρειο Αμερική. Το 1933 η *Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάνικα* έγινε η πρώτη εγκυκλοπαίδεια που απέκτησε πολιτική "συνεχούς αναθεώρησης", με την οποία η εγκυκλοπαίδεια επανεκδίδεται συνεχώς και κάθε λήμμα ανανεώνεται σε τακτική βάση.

Η σημερινή 15η έκδοση διαθέτει μια μοναδική τριμερή δομή: την 12τομη *Micropædia* σύντομων άρθρων (που δεν ξεπερνούν γενικά τις 750 λέξεις), την 17τομη *Macropædia* εκτενών άρθρων (τα οποία διαθέτουν από 2 εώς 310 σελίδες) και έναν τόμο *Propædia* που αποσκοπεί στο να δώσει ένα ιεραρχικό διάγραμμα της ανθρώπινης γνώσης. Η *Micropædia* χρησιμεύει για γρήγορη αναζήτηση και ως οδηγός για τη *Macropædia*, ενώ συνιστάται στους χρήστες να μελετήσουν το διάγραμμα της  *Propædia* για να κατανοήσουν το πλαίσιο ενός θέματος και για να βρουν άλλα, λεπτομερέστερα λήμματα. Το μέγεθος της *Μπριτάνικα* έχει παραμείνει σχεδόν σταθερό τα τελευταία 70 χρόνια, με περίπου 40 εκατομμύρια λέξεις για μισό εκατομμύριο θέματα. Αν και η έκδοση κυκλοφορεί από το 1901 στις ΗΠΑ, η *Μπριτάνικα* έχει διατηρήσει την παραδοσιακή βρετανική ορθογραφία.

Στην ιστορική της πορεία η *Μπριτάνικα* έχει αντιμετωπίσει δυσκολίες να παραμείνει επικερδής — πρόβλημα που αντιμετωπίζουν πολλές εγκυκλοπαίδειες. Τον Μάρτιο του 2012 ανακοινώθηκε η διακοπή της έντυπης έκδοσης, καθώς οι πωλήσεις της εταιρείας τα τελευταία χρόνια προέρχονταν κατά 85% από τις ηλεκτρονικές εκδόσεις. Κάποια λήμματα σε συγκεκριμένες προηγούμενες εκδόσεις έχουν δεχθεί κριτική ως ανακριβή, προκατειλημμένα ή ως γραμμένα από αναρμόδιους συντάκτες. Η ακρίβεια σε κάποια σημεία της σημερινής έκδοσης έχει επίσης αμφισβητηθεί. αν και οι ισχυρισμοί αυτοί έχουν αμφισβητηθεί από τη διεύθυνση της *Μπριτάνικα*.  Παρ' όλες τις κριτικές αυτές, η *Μπριτάνικα* διατηρεί τη φήμη της ως αξιόπιστο εργαλείο έρευνας.

## Ιστορία
Το ιδιοκτησιακό καθεστώς της *Μπριτάνικα* έχει αλλάξει πολλές φορές, από τον σκωτσέζικο εκδοτικό οίκο A & C Black, τον Οράτιο Έβερετ Χούπερ, τον Σίαρς Ρέμπακ και τον Γουίλιαμ Μπέντον. Τωρινός ιδιοκτήτης της *Encyclopædia Britannica, Inc.* είναι ο Ζακί Σάφρα, Ελβετός εκατομυριούχος ηθοποιός. Η πρόσφατη πρόοδος στην τεχνολογία της πληροφορίας και η άνοδος των ηλεκτρονικών εγκυκλοπαιδειών, όπως η *[[Microsoft Encarta]]* και η *[[Wikipedia]]* έχουν ρίξει τη ζήτηση για έντυπες εγκυκλοπαίδειες. Για να παραμείνει ανταγωνιστική η *Encyclopædia Britannica, Inc.* έχει τονίσει την φήμη και το κύρος της εγκυκλοπαίδειας, έχει μειώσει τις τιμές και το κόστος παραγωγής και έχει αναπτύξει ηλεκτρονικές εκδόσεις σε CD-ROM, σε DVD και στον παγκόσμιο ιστό. Παράλληλα, από τις αρχές της δεκαετίας του 1930 έχει προωθήσει παράγωγα έργα αναφοράς.

### Εκδόσεις
thumb|right|Τόμοι της τρίτης έκδοσης της εγκυκλοπαίδειας (1797)
Η *Μπριτάνικα* έχει εκδοθεί σε 15 επίσημες εκδόσεις με παραρτήματα πολλών τόμων στην 3η και στην 5η έκδοση (βλ. πίνακα παρακάτω). Στην ουσία η 10η έκδοση ήταν απλώς συμπλήρωση της 9ης, όπως και η 12η και η 13η ήταν συμπληρώματα της 11ης. Στην 15η έκδοση έγινε μαζική αναδιάρθρωση το 1985, εντούτοις η τρέχουσα ενημερωμένη έκδοση θεωρείται ακόμα η 15η.

Καθ' όλη την ιστορία της, η *Μπριτάνικα* είχε δύο σκοπούς: να είναι ένα εξαίρετο βιβλίο αναφοράς και να παρέχει εκπαιδευτικό υλικό για όσους επιθυμούν μελέτη. Το 1974, η 15η έκδοση υιοθέτησε έναν τρίτο στόχο, να συστηματοποιήσει όλη την ανθρώπινη γνώση. Η ιστορία της *Μπριτάνικα* μπορεί να χωριστεί σε πέντε κύριες περιόδους, που ορίζονται από μεγάλες αλλαγές στη διεύθυνση ή από την αναδιάρθρωση της εγκυκλοπαίδειας.

#### Πρώτη περίοδος
Κατά την πρώτη περίοδο (1η-6η έκδοση, 1768-1826), την *Μπριτάνικα* διαχειρίζονταν οι αρχικοί ιδρυτές της, ο Colin Macfarquhar και ο Άντριου Μπελ, καθώς και φίλοι και συγγενείς τους, όπως ο Τόμας Μπόναρ, ο Τζορτζ Γλέιγκ και ο Άρτσιμπαλντ Κόνσταμπλ. Η *Μπριτάνικα* εκδόθηκε πρώτη φορά μεταξύ 1768 και 1771 στο Εδιμβούργο ως *Encyclopædia Britannica, or, A dictionary of arts and sciences, compiled upon a new plan*. Θεωρούνταν συντηρητική αντίδραση στην προκλητική γαλλική *[[Εγκυκλοπαίδεια ή Λεξικό αλφαβητικά ταξινομημένο των τεχνών και των επαγγελμάτων|Encyclopédie]]* του Ντενί Ντιντερό (που εκδόθηκε το 1751-1766), η οποία με την σειρά της είχε επιρραστεί από την προϋπάρχουσα ''Chambers Cyclopaedia''. Η *Μπριτάνικα* ήταν πρωτίστως σκωτσέζικη επιχείρηση, όπως άλλωστε συμβόλιζε το λογότυπο με το γαϊδουράγκαθο, φυτικό έμβλημα της Σκωτίας. Η ίδρυση της εγκυκλοπαίδεια είναι μία από τις πλέον διαρκείς και διάσημες κληρονομιές του σκωτσέζικου διαφωτισμού. Σε αυτή την περίοδο η *Μπριτάνικα* εξελίχθηκε από 3τομο έργο (1η έκδοση) γραμμένο από ένα νεαρό συγγραφέα (Γουίλιαμ Σμέλι) σε εικοσάτομο έργο γραμμένο από πολυάριθμους συγγραφείς. Παρόλο που αρκετές άλλες εγκυκλοπαίδειες ανταγωνίζονταν την *Μπριτάνικα*, όπως η *[[Rees's Cyclopaedia]]* και η *[[Encyclopaedia Metropolitana]]* του Σάμιουελ Τέιλορ Κόλριτζ, εν τέλει είτε χρεωκόπησαν είτε παρέμειναν ημιτελείς λόγω διαφωνιών ανάμεσα στους συντάκτες. Προς το τέλος της περιόδου, η *Britannica* είχε αναπτύξει δίκτυο επιφανών συγγραφέων.

Στη σημερινή τελευταία έκδοση της *Μπριτάνικα* συνέβαλαν πάνω από 4.000 συνεργάτες, μεταξύ των οποίων αναγνωρισμένοι επιστήμονες όπως οι Μίλτον Φρίντμαν, Καρλ Σαγκάν και Μάικλ ΝτιΜπάκεϋ.

## Ιστορικό εκδόσεων
[μικρογραφία|230x230εσ|Έντυπη διαφήμιση της εγκυκλοπαίδειας στο περιοδικό [National Geographic (περιοδικό)|''National Geographic'' του 1913 ("Όταν αμφιβάλλεις, ψάξ' το".]]

Η πρώτη έκδοση σε CD-ROM κυκλοφόρησε το 1994. Εκείνη την περίοδο περίπου εμφανίστηκε και η πρώτη διαδικτυακή έκδοση. Το 1999 η έκδοση αυτή έγινε προσωρινά δωρεάν. Από το 2001 η διαδικτυακή έκδοση έγινε πάλι επί πληρωμή.

Στις 16 Μαρτίου 2012 ανακοινώθηκε επίσημα ότι διακόπτεται πλέον η έντυπη έκδοση της εγκυκλοπαίδειας και παραμένει μόνον η διαδικτυακή έκδοση.

## Παραπομπές και σημειώσεις

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* ''Encyclopædia Britannica'' Online. Ο επίσημος διαδικτυακός χώρος.
* Άρθρα και εικονογραφήσεις από την 9η και 10η έκδοση της Μπριτάνικα.

Κατηγορία:Εγκυκλοπαίδειες
Κατηγορία:Διαδικτυακές εγκυκλοπαίδειες