Βένεδοι του Τέξας

δεξιά|μικρογραφία|300x300εσ|Μουσείο Κληρονομιάς των Βένεδων στο Τέξας (Texas Wendish Heritage Museum)
μικρογραφία|Καμπάνα φτιαγμένη από Βένεδους του Τέξας
Οι **Βένεδοι του Τέξας** είναι μια ομάδα ανθρώπων που κατάγονται από μια ενορία 558 ατόμων που συμπεριλάβανε Σόρβους και Βένεδους υπό την υγεσία και ποιμαντική φροντίδα του Ιωάννη Κίλιαν (στη Γλώσσα τον Σόρβων: Jan Kilian, Γερμανικά: Johann Kilian) o οποίος μετανάστεψε από τη Λουσατία (μέρος της σημερινής Γερμανίας) στο Τέξας το 1854. Ο όρος επίσης αναφέρεται και σε άλλες μεταναστεύσεις που συνέβησαν πριν και μετά από αυτη την ομάδα. Ωστόσο, καμία δεν είχε το ίδιο μέγεθος ούτε την ίδια επιρροή που είχε ο πολιτισμός των Βένεδων στο Τέξας.

## Ιστορία

### Δέκατος ένατος αιώνας

#### Λουσατία

Το 1817 ο βασιλιάς Φρειδερίκος Γουλιέλμος Γ΄ της Πρωσίας διέταξε της Λουθηρανές και Καλβινιστικές εκκλησίες στα εδάφη του να ενωθούν, δημιουργώντας έτσι την Ευαγγελική Εκκλησία της Πρωσικής Ένωσης. Η ένωση των δύο κλάδων του Γερμανικού Προτεσταντισμού δημιούργησε μεγάλη αναταραχή. Πολλοί λουθηρανοί, οι οποίοι έμειναν γνωστοί ως «Παλαιοί Λουθηρανοί», αρνήθηκαν να ακολουθήσουν την επίσημη εκκλησιαστική πολιτική και σχημάτισαν ανεξάρτητες εκκλησιαστικές κοινότητες.Πολλοί μετανάστευσαν στην Αμερική και την Αυστραλία. Η διαμάχη γύρω από τον οικουμενισμό ήταν το μεγαλύτερο θέμα που είχε προκύψει για τον Γερμανικό Λουθηρανισμό. Η ομάδα η οποία έγινε οι Βένεδοι του Τέξας ήταν μέρος αυτού του κινήματος, και τα μέλη της ξεχώριζαν λόγω της ιδιαίτερης εθνοτικής τους ταυτότητας ως Βένεδοι, μια σλάβικη μειονότητα εγκατεστημένη κυρίως σε γερμανικό περιβάλλον.

Αντιστέκοντας στην συγχώνευση του Λουθηρανισμού και του Καλβινισμού που αναγκάστηκαν να διαμορφωθούν σε μια εθνική εκκλησία, αυτή η ομάδα, με συμμετοχή από πολλές ενορίες και πολλά χωριά, συναντήθηκε στο Ντάουμπαν (Hohendubrau) στις 23 Μαρτίου του 1854, για να αποφασίσουν τι πρέπει να γίνει. Αποφασίστηκε ότι θα γινόταν πάλι συνάντηση τον Μάιο για να κληθεί πάστορας. Τον Μάιο του 25 το 1854, ο Ιωάννης Κίλιαν ανακυρήχθηκε πάστορας της καινούργιας ενορίας και ξεκίνησαν να διαμορφώνονται σχέδια για μετανάστευση στο Τέξας

#### Διαπερνώντας τον Ατλαντικό
Συγκεντρωμένοι στο Αμβούργο, ταξίδεψαν στο Χαλ της Αγγλίας, όπου ανέμεναν να ξεκινήσουν το υπερατλαντικό τους ταξίδι. Με την άφιξή τους, διαπίστωσαν ότι τα σχέδιά τους να ταξιδέψουν όλοι μαζί σε ένα μεγάλο πλοίο είχαν ματαιωθεί, καθώς τους περίμεναν δύο μικρότερα πλοία. Ύστερα από διαπραγματεύσεις και αναμονή για νεότερες πληροφορίες, η ναυτιλιακή εταιρεία με την οποία είχαν συνεννοηθεί τούς μετέφερε στο ζητούμενο πλοίο, το *Ben Nevis*, που ανήκε στη γραμμή πλοίων της White Star Line, στο Λίβερπουλ της Αγγλίας.
μικρογραφία|Ο τάφος του Κίλιαν στο Σέρμπιν, γραμμένος στα γερμανικά
Κατά την παραμονή τους στο Λίβερπουλ, η ομάδα εκτέθηκε στην επιδημία χολέρας της Broad Street το 1854. Μετά την αναχώρησή τους, αναγκάστηκαν να αγκυροβολήσουν στο Κουίνσταουν της Ιρλανδίας, προκειμένου το πλοίο να τεθεί σε καραντίνα και να ολοκληρωθεί ο κύκλος της νόσου. Συνεχίζοντας το ταξίδι τους, έφθασαν στο Γκάλβεστον του Τέξας, όπου, αφού πέρασαν τον υγειονομικό έλεγχο, διαπίστωσαν ότι η μεγαλύτερη πόλη του Τέξας εκείνη την εποχή μαστιζόταν από κίτρινο πυρετό. Σπεύδοντας να αποφύγουν την επιδημία, κατευθύνθηκαν προς το Χιούστον, το οποίο τότε είχε περίπου τον μισό πληθυσμό του Γκάλβεστον. Μέχρι την αναχώρησή τους από το Γκάλβεστον, είχαν απεβιώσει συνολικά 73 άτομα από διάφορες ασθένειες, εκ των οποίων οι 55 από χολέρα.

#### Άφιξη στο Τέξας
Με την άφιξή τους στο Χιούστον, πολλοί από τους Βένεδους δεν διέθεταν τα απαραίτητα οικονομικά μέσα για να συνεχίσουν το ταξίδι τους προς το εσωτερικό, παρά μόνο πεζή, μεταφέροντας όσα μπορούσαν να κουβαλήσουν. Καθ’ οδόν, αρκετοί εγκαταστάθηκαν προσωρινά ή μόνιμα σε άλλες γερμανικές κοινότητες, πριν φτάσουν στον προορισμό που είχε αρχικά σχεδιαστεί για το σύνολο της ενορίας. Τελικά, καταλήγοντας στην περιοχή της σημερινής κομητείας Λι, ίδρυσαν τον οικισμό Low Pin Oak (γνωστό σήμερα ως Σέρμπιν, Τέξας ).

#### Εγκατάσταση
Κατά τον πρώτο τους χειμώνα, οι Βένεδοι επιβίωσαν σε πρόχειρα καταλύματα και υπόγειες καλύβες. Την επόμενη χρονιά ολοκλήρωσαν την ανέγερση της πρώτης τους εκκλησίας και σχολείου, συνεχίζοντας παράλληλα να διατηρούν την πολιτιστική τους κληρονομιά. Ο πάστορας Γιόχαν Κίλιαν παρέμεινε αφοσιωμένος στο έργο του, κηρύττοντας τόσο στη σορβική όσο και στη γερμανική γλώσσα, καθώς όλο και περισσότεροι Γερμανοί μετανάστες εγκαθίσταντο στην περιοχή. Σταδιακά προσέθεσε και την αγγλική γλώσσα στο κήρυγμά του. Η χρήση της γερμανικής γλώσσας έγινε κυρίαρχη μέσα στην κοινότητα, γεγονός που αποτυπώνεται ακόμη και στις επιγραφές των ταφικών μνημείων του Κίλιαν και της οικογένειάς του, οι οποίες είναι χαραγμένες στα γερμανικά. Οι γιοι του συνέχισαν το έργο του στη βενέδικη γλώσσα, ωστόσο με αυτούς έληξε η συστηματική χρήση της βενέδικης γλώσσα στην αποικία.

#### Εποχή του Αμερικανικού Εμφυλίου
Οι Βένεδοι, έχοντας ισχυρό ήθος εργασίας και έχοντας μεταναστεύσει αναζητώντας ελευθερία, δεν θεώρησαν αναγκαία τη συμμετοχή τους στην ιδιοκτησία δούλων. Πολλά αγροκτήματα Βενέδων συνέχισαν να αναπτύσσονται, παράγοντας κερδοφόρες βαμβακοκαλλιέργειες. Λόγω της αυξημένης ζήτησης για βαμβάκι εξαιτίας του ναυτικού αποκλεισμού του Κόλπου και των συνόρων από την πλευρά της Ένωσης, οι Βένεδοι επιδόθηκαν σε λαθρεμπόριο βαμβακιού προς τις ευρωπαϊκές αγορές, αποφεύγοντας τις ομοσπονδιακές δυνάμεις και τις συμμορίες, συμβάλλοντας έτσι στην τοπική οικονομία.

Αρκετοί Βένεδοι κατατάχθηκαν στο 1ο Τάγμα Πεζικού της Λεγεώνας του Τέξας υπό τον Ρόμπερτ Φοϊγκτ, λοχαγό του Λόχου C (1st Battalion Infantry, Waul's Texas Legion). Η μονάδα τελικά αιχμαλωτίστηκε από ομοσπονδιακά στρατεύματα το 1863 στην πόλη Γιαζού του Μισισιπή. Μεταξύ των αιχμαλώτων ήταν και ο Γιόχαν Κίεσνικ, ο οποίος, όντας τσαγκάρης, επιστρατεύτηκε άμεσα από τους δεσμοφύλακές του για τις υπηρεσίες του. Αρκετοί Βέnedoi ασθένησαν σοβαρά και απεβίωσαν σε αιχμαλωσία.
δεξιά|μικρογραφία|Τεξανοί Βένεδοι στη Ντομοβίνα (Domowina)

### Εικοστός αιώνας
Οι αυξανόμενες δυνατότητες σε γη και οικονομία ώθησαν πολλούς να ιδρύσουν νέες βενέδικες κοινότητες και εκκλησίες σε όλο το Τέξας και σταδιακά στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το φαινόμενο αυτό εντάθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, με πολλές βενεδικές οικογένειες να μετακινούνται σε πόλεις ανά τον κόσμο. Κατά την ίδια περίοδο, το Πανεπιστήμιο Concordia του Τέξας ξεκίνησε την έρευνα και καταγραφή της ιστορίας των Βένεδων του Τέξας, γεγονός που οδήγησε στη δημιουργία του Μουσείου Βενέδικης Κληρονομιάς του Τέξας (Wendish Heritage Museum), κοντά στην ιστορική εκκλησία του Αγίου Παύλου, το κοιμητήριο και τον χώρο συνεστιάσεων. Η μελέτη αυτή συνέβαλε στην εκ νέου σύσφιξη των δεσμών της κοινότητας, που εκφράστηκε και με το Βενέδικο Φεστιβάλ (Wendish Festival), το οποίο ξεκίνησε το 1988 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Κατά τη δεκαετία του 1990, οι Βένεδοι άρχισαν να οργανώνουν ταξίδια προς τη Ντομοβίνα και διατηρούν έως σήμερα σχέσεις με τους Βένεδους της Λουζατίας.

Ελάχιστα λογοτεχνικά έργα γραμμένα στη γλώσσα των Βένεδων έχουν μεταφραστεί στα γερμανικά, και ακόμη λιγότερα στα αγγλικά. Το 2018, φοιτητής πανεπιστημίου του Τέξας μετέφρασε στα αγγλικά συλλογή επτά βενέδικων ποιημάτων από τα γερμανικά. Τα ποιήματα, που αρχικά είχαν γραφτεί στη γλώσσα των Βένεδων, ανέδειξαν την ταυτότητα τους. Το ίδιο έτος, ο Κίτο Λόρεντς μετέφρασε τα ποιήματα στα γερμανικά και τα εξέδωσε.

## Σύγχρονη εποχή
Οι πόλεις και οι γύρω περιοχές των πόλεων Σέρμπιν, της Βάρντα και του Γκίντινγκς εξακολουθούν να κατοικούνται σε μεγάλο βαθμό από απογόνους των αρχικών Λουσατιανών εποίκων· αν και χωρίς πολλούς ποιμένες που να μιλούν τη γλώσσα των βένεδων, η πολιτιστική τους κληρονομιά διατηρείται κυρίως μέσω του Μουσείου Βενεδικής Κληρονομιάς του Τέξας. Το μουσείο αυτό συνεχίζει να εκδίδει ενημερωτικό δελτίο, να διοργανώνει το ετήσιο Βενεδικό Φεστιβάλ, να οργανώνει ταξίδια προς τη Ντομοβίνα, καθώς και να λειτουργεί καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους με ειδικές εκδηλώσεις στο Σέρμπιν, αφιερωμένες στις παραδόσεις και την ιστορία των Βένεδων.

Με την αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για τη βενεδική κουλτούρα από τη δεκαετία του 1970, η Βενεδική Εταιρεία Κληρονομιάς του Τέξας (Wendish Heritage Society)διατηρεί την ιστορία και τον πολιτισμό αυτής της ομάδας μέσω του μουσείου της, που εδρεύει στο Σέρμπιν. Τα πάνω από 3.000 εκθέματα, έγγραφα και τα αυθεντικά ξύλινα κτίσματα του πάστορα Γιόχαν Κίλιαν και της ενορίας του αποτελούν τον βασικό φορέα μνήμης αυτής της παρελθούσας εποχής. Το Βενεδικό Φεστιβάλ πραγματοποιείται κάθε χρόνο την τέταρτη Κυριακή του Σεπτεμβρίου, από το 1988, με στόχο τον εορτασμό της βενεδικής κουλτούρας, των παραδόσεων και της ιστορικής τους ταυτότητας. Το φεστιβάλ έχει εξελιχθεί σε κορυφαίο γεγονός του βενεδικού πολιτισμού, προσελκύοντας επισκέπτες από όλο τον κόσμο, οι οποίοι μοιράζονται ιστορίες, γεύονται παραδοσιακά βενεδικά φαγητά όπως τα ζυμαρικά και το στρέουζελ με καφέ,συμμετέχουν σε παραδοσιακούς αγώνες, όπως το κόψιμο κορμών με μεγάλο πριόνι, και κρατούν ζωντανό τον τρόπο ζωής που μεταφέρθηκε από τη Λουσατία.Συνεχίζουν επίσης να διακοσμούν αυγά με τον παραδοσιακό τους τρόπο, ενώ τα βενεδικά ζυμαρικά παραμένουν σταθερό στοιχείο της διατροφής τους.

Η αυθεντική καμπάνα της εκκλησίας, που είχε μεταφερθεί από τη Λουσατία και αντικαταστάθηκε στον πύργο καμπάνας της Λουθηρανικής Εκκλησίας του Αγίου Παύλου, φυλάσσεται σήμερα στο Πανεπιστήμιο Κονκόρντια του Τέξας στο Ώστιν. Το ίδρυμα αυτό ιδρύθηκε από Βένεδους του Τέξας και είναι συνδεδεμένο με τη Λουθηρανική Εκκλησία-Σύνοδος του Μιζούρι.
μικρογραφία|Σακούλα με βενεδικά ζυμαρικά, παρασκευασμένα από εθελοντές για την οικονομική ενίσχυση του μουσείου.

## Σημειώσεις


## Παραπομπές


## Άλλες πηγές

* ΕξBlasig, A. (1957) *The Wends of Texas*. The Naylor Company. San Antonio, Texas. ASIN B0007DXAP2 OCLC 1224161
* Caldwell, L. (1961) *Texas Wends: Their first half-century - With historical, biographical & genealogical information on the Serbin Wends, the Schatte & Moerbe families in particular*. (The Anson Jones Press. Salado, Texas) ASIN B0007E9MBC
* Cravens, Craig and David Zersen, editors. *Transcontinental Encounters: Central Europe Meets the American Heartland* (Austin, TX: Concordia University Press, 2005)
* Engerrand, G.C. (1934) *So-Called Wends of Germany and their Colonies in Texas and Australia*. (University of Texas bulletin, no. 3417. Austin, Texas: The University) 
* Grider, S. (1982) *The Wendish Texans*. (The University of Texas Institute of Texan Cultures. San Antonio, Texas) .
* Malinkowa, T. (2009) *Shores of Hope: Wends Go Overseas* (Austin: Concordia University Press) 
* Malinkowa, Trudla, ed. 2014. *Jan Kilian (1811–1884). Pastor, Poet, Emigrant. Sammelband der internationalen Konferenz zum 200. Geburtstag des lutherischen Geistlichen, Bautzen, 23.–24. September 2011. Papers of the International Conference on the Occasion of the 200th Birthday of the Lutheran Minister, Bautzen, 23–24 September 2011.* [each chapter in both German & English] Bautzen: Domowina Verlag.
* Nielsen, G. (1989) *In Search of Home, Nineteenth-Century Wendish Immigration* (College Station: Texas A & M University Press) .
* Wukasch, Charles. *A Rock Against Alien Waves: A History of the Wends* Second Edition (Austin: Concordia University Press, 2008)
* Zersen, David. *An Exciting Find in a Wendish Vault in Texas.* Concordia Historical Institute Quarterly. Fall 2012.
* Zersen, David, ed. *The Poetry and Music of Jan Kilian* (Austin: Concordia University Press, 2011)

Κατηγορία:Ιστορία του Τέξας
Κατηγορία:Πολιτισμός του Τέξας