Ουζούν Χασάν

O **Ουζούν Χασάν** (  , Φεβρουάριος ή Μάρτιος 1425 – 6 Ιανουαρίου 1478) ήταν ηγεμόνας του tουρκομανικού κράτους των Ασπροπροβατάδων και γενικά θεωρείται ο ισχυρότερος ηγεμόνας του.

Ο Χασάν κυβέρνησε μεταξύ 1452 και 1478 και προήδρευσε της εδαφικής κορυφής της συνομοσπονδίας, όταν αυτή περιλάμβανε μέρη ή ολόκληρη την σημερινή περιοχή του Ιράκ, της Τουρκίας, του Αζερμπαϊτζάν, του Ιράν, της Υπερκαυκασίας και της Συρίας.

## Βασιλεία
[αριστερά|μικρογραφία|Η αυτοκρατορία [Ασπροπροβατάδες|των Ασπροπροβατάδων μέχρι το τέλος της βασιλείας του Ουζούν Χασάν το 1478]]
Ο Ταμερλάνος, ο ιδρυτής και ηγεμόνας της Αυτοκρατορίας των Τιμουριδών, είχε διορίσει τον παππού του Ουζούν Χασάν, Καρά Γιουλούκ Οσμάν, κυβερνήτη του Ντιγιαρμπακίρ, με τις πόλεις Ερζιντζάν, Μαρντίν, Ρούχα (ή Ούρφα) και Σεβάστεια. Αργότερα, η Περσία διαιρέθηκε μεταξύ δύο Τιμουριδών ηγεμόνων, του Τζαχάν Σαχ των Μαυροπροβατάδων και του Ουζούν Χασάν. Μετά από είκοσι χρόνια αγώνων, ο Ουζούν Χασάν τελικά νίκησε τον Τζαχάν Σαχ σε μια μάχη κοντά στο σαντζάκι του Τσαπακτσούρ   στη σημερινή ανατολική Τουρκία στις 30 Οκτωβρίου  (ή 11 Νοεμβρίου ) του 1467. Μετά την ήττα του τελευταίου, ένας άλλος Τιμουρίδης ηγεμόνας, ο Αμπού Σαΐντ Μίρζα, απάντησε στο αίτημα του γιου του Τζαχάν Σαχ για βοήθεια, παίρνοντας μεγάλο μέρος της πρώην γης του Τζαχάν Σαχ και πηγαίνοντας σε πόλεμο με τον Ουζούν Χασάν παρά τις προσφορές ειρήνης του τελευταίου. Στη συνέχεια, ο Ουζούν Χασάν έστησε ενέδρα και συνέλαβε τον Αμπού Σαΐντ στη Μάχη του Καραμπάγκ, οπότε εκτελέστηκε από τον Γιαντγκάρ Μουχάμαντ Μίρζα, έναν αντίπαλό του. 

Το 1463, η Βενετική Γερουσία, αναζητώντας συμμάχους στον πόλεμό της εναντίον των Οθωμανών, έστειλε τον Λάζαρο Κουερίνι ως τον πρώτο πρεσβευτή της στην Ταυρίδα,  αλλά δεν μπόρεσε να πείσει τον Ουζούν Χασάν να επιτεθεί στους Οθωμανούς. Ο Χασάν έστειλε τους δικούς του απεσταλμένους στη Βενετία σε αντάλλαγμα. 

Το 1465, ο Χασάν επιτέθηκε και κατέλαβε το Χαρπούτ από το Μπεϊλίκι του Ντουλκαντίρ.

Το 1471, ο Κουερίνι επέστρεψε στη Βενετία με τον πρεσβευτή του Χαζάν, Μουράτ.  Η Βενετική Γερουσία ψήφισε να στείλει έναν ακόμη στην Περσία, επιλέγοντας τον Κατερίνο Ζήνωνα, αφού δύο άλλοι άνδρες αρνήθηκαν. Ο Ζήνων, του οποίου η σύζυγος ήταν ανιψιά της συζύγου του Ουζούν Χασάν, κατάφερε να πείσει τον Χασάν να επιτεθεί στους Τούρκους. Ο Χασάν αρχικά είχε επιτυχία, αλλά δεν υπήρξε ταυτόχρονη επίθεση από καμία από τις δυτικές δυνάμεις. 

Ο Ουζούν Χασάν συνάντησε τους Οθωμανούς σε μάχη κοντά στο Ερζιντζάν το 1471, προχώρησε μέχρι το Ακσεχίρ, λεηλατώντας και καταστρέφοντας το Τοκάτ, και έδωσε μάχη στο Τερτζάν το 1473. Ηττήθηκε από τον Μωάμεθ Β΄ στη μάχη του Οτλούκμπελι στα τέλη του καλοκαιριού του 1473. 

Το 1473, ο Ιωσαφάτ Μπάρμπαρο επιλέχθηκε ως ένας ακόμη Βενετός πρεσβευτής στην Περσία, λόγω της εμπειρίας του στην Κριμαία, τη Μοσχοβία και την Ταρταρία. Αν και ο Μπάρμπαρο τα πήγαινε καλά με τον Ουζούν Χασάν, δεν μπόρεσε να πείσει τον ηγεμόνα να επιτεθεί ξανά στους Οθωμανούς. Λίγο αργότερα, ο γιος του Χασάν, Ουγουρλού Μουχάμαντ, εξεγέρθηκε, καταλαμβάνοντας την πόλη Σιράζ. 

Μετά την άφιξη ενός ακόμη Βενετού πρεσβευτή, του Αμπρότζο Κονταρίνι, στην Περσία,  ο Ουζούν Χασάν αποφάσισε ότι ο Κονταρίνι θα επέστρεφε στη Βενετία με μια αναφορά, ενώ ο Ιωσαφάτ Μπάρμπαρο θα έμενε. Ο Μπάρμπαρο ήταν ο τελευταίος Βενετός πρεσβευτής που έφυγε από την Περσία μετά τον θάνατο του Ουζούν Χασάν το 1478. Ενώ οι γιοι του Χασάν πολεμούσαν μεταξύ τους για τον θρόνο, ο Μπάρμπαρο προσέλαβε έναν Αρμένιο οδηγό και δραπέτευσε. 

Σύμφωνα με τον Κονταρίνι, πρεσβευτή στην αυλή του Ουζούν Χασάν από το 1473 έως το 1476, «ο βασιλιάς έχει καλό ανάστημα, με λεπτό και ευχάριστο πρόσωπο, και φαινόταν να είναι περίπου εβδομήντα ετών. Οι τρόποι του ήταν πολύ ευγενικοί και συνομιλούσε οικεία με όλους γύρω του, αλλά παρατήρησα ότι τα χέρια του έτρεμαν όταν έφερε το κύπελλο στα χείλη του». Το όνομά του σημαίνει «ψηλός» και ο Κονταρίνι ανέφερε ότι ήταν επίσης «πολύ αδύνατος».
δεξιά|μικρογραφία|Αμπρότζο Κονταρίνι, ''Viaggio al signor Usun Hassan re di Persia'' (Ταξίδι στον Ουζούν Χασάν Βασιλιά της Περσίας), 1487
Ο Κονταρίνι έγραψε επίσης:

## Κληρονομιά
[μικρογραφία|Νότιο ιβάν της αυλής του [Τζαμί της Παρασκευής (Iσφαχάν)|Τζαμιού Τζαμέχ του Ισφαχάν, με κεντρική επιγραφή του Ουζούν Χασάν. Ανακαινίστηκε από τον Ουζούν Χασάν, ο οποίος επίσης διακόσμησε ολόκληρη την επιφάνεια με πλακάκια σμάλτου.]]
Ο Ουζούν Χασάν ήταν ο πρώτος ηγεμόνας των Ακ Κογιουνλού που αποβιβάστηκε ανοιχτά σε μια εκστρατεία για να μετατρέψει τη φυλετική συνομοσπονδία των Ακ Κογιουνλού σε ένα περσο-ισλαμικό σουλτανάτο. Αυτή η εκστρατεία μετασχηματισμού ξεκίνησε μετά τις κατακτήσεις του στο βορειοδυτικό και κεντρικό Ιράν, όπου, ως υποπροϊόν, εκτόπισε την φθίνουσα εξουσία των Τιμουριδών.  Καθώς το βασίλειό του μεγάλωνε και προέδρευε σε όλο και περισσότερες ιρανικές εκτάσεις, προσέλαβε Ιρανούς γραφειοκράτες με εμπειρία στην εργασία για προηγούμενες τοπικές πολιτείες για να διοικήσουν τις νεοαποκτηθείσες επαρχίες των Ακ Κογιουνλού. Αν και αυτοί οι Ιρανοί γραφειοκράτες της εποχής των Ακ Κογιουνλού δεν είχαν το ίδιο επίπεδο πολιτικής εξουσίας με τον Νιζάμ αλ-Μουλκ (πέθανε το 1092) υπό τους Σελτζούκους, μοιράζονταν τον ίδιο ρόλο να διεξάγουν την αφομοίωση των τουρκικών φυλών σε μια πολιτική παράδοση, που χαρακτηριζόταν από περσο-ισλαμικές πτυχές. 

Ο Ουζούν Χασάν μερίμνησε επίσης για την ισλαμική πτυχή του στοιχειώδους περσο-ισλαμικού κράτους του, καθώς έδωσε μεγάλη προσοχή στην υποστήριξη των ισλαμικών οργανώσεων και των σουφικών ταγμάτων, συμπεριλαμβανομένου του ολοένα και πιο ισχυρού τάγματος των Σαφαβιδών. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, πάντρεψε την αδερφή του με τον Σεΐχη Τζουναΐντ, τον τότε ηγέτη του τάγματος των Σαφαβιδών, και μία από τις κόρες του με τον γιο και διάδοχο του Τζουναΐντ, Σεΐχη Χαϊντάρ.

Ο Ουζούν Χασάν διέταξε επίσης τη μετάφραση του Κορανίου στα τουρκικά. 
[μικρογραφία|Το περίφημο παλάτι ''Χαστ Μπεχέστ'' («Οκτώ Παράδεισοι») στην [Ταμπρίζ ξεκίνησε από τον Ουζούν Χασάν και ολοκληρώθηκε από τον γιο του, Γιακούμπ Μπέη. *Χάμσα του Νιζάμι*, 1481, Ταμπρίζ (χειρόγραφο που ανατέθηκε από τον Γιακούμπ Μπέη)    .]]
Ξεκίνησε κάποιες οικονομικές και διοικητικές μεταρρυθμίσεις για να αποδυναμώσει τον διαχωρισμό της στρατιωτικής και φυλετικής αριστοκρατίας και να ενισχύσει το τεράστιο κράτος του.

Οι πηγές δεν παρέχουν λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τις μεταρρυθμιστικές δραστηριότητες του Ουζούν Χασάν. Αν και τα κείμενα των νόμων του δεν μας έχουν φτάσει, είναι δυνατόν να κρίνουμε τις μεταρρυθμίσεις με βάση τις λίγες πληροφορίες σχετικά με τους νόμους που οι χρονικογράφοι ονόμαζαν «Νόμους του Βασιλιά Χασάν» ή «Νταστούρι-Χασάν Μπέη». Ορισμένα έγγραφα που σχετίζονται με τις δυτικές περιοχές του κράτους των Ακ Κογιουνλού, το οποίο έγινε μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (Ντιγιαρμπακίρ, Μαρντίν, Ούρφα κ.λπ.) φυλάσσονται στα τουρκικά αρχεία. Αυτές οι πηγές είναι σημαντικές όσον αφορά τη μελέτη των φεουδαρχικών σχέσεων στις επαρχίες των Ακ Κογιουνλού. Η γενική φύση της μεταρρύθμισης του Ουζούν Χασάν αναφέρεται στο «Ταρίχ αλ-Κιγιάσι»: 

Μετά την κατάκτηση της ανατολικής Ανατολίας το 1517-18 και του Ιράκ το 1537, οι Οθωμανοί διατήρησαν τους νόμους του Ουζούν Χασάν ( *Qānūn-nāma-ye Ḥasan Pādšāh* ) . Μετά το 1540, οι οθωμανικοί κανονισμοί αντικατέστησαν τον κώδικα Ακ Κογιουνλού. Μεγάλα μέρη των φορολογικών και εμπορικών νόμων του καταγράφονται σε οθωμανικές πηγές. 

## Εμφάνιση
Ο Κονταρίνι τον περιέγραψε ως «ψηλό και αδύνατο» και «είχε μια ελαφρώς ταταρική έκφραση στο πρόσωπο, με ένα σταθερό χρώμα στο πρόσωπό του». 

## Οικογένεια

### Σύζυγοι
Ο Ουζούν Χασάν είχε τέσσερις συζύγους:

* Σελτζούκ Σαχ Χατούν, κόρη του θείου του από την πλευρά του πατέρα του, Κουρ Μουχάμαντ 
* Τζαν Χατούν, κόρη του Νταουλάτ Σαχ Μπουλντουκάνι
* Ταρτζίλ Χατούν, κόρη του Ομέρ Ζαράκι
* Θεοδώρα Μεγάλη Κομνηνή, πιο γνωστή ως Δέσποινα Χατούν. Ήταν η μοναχοκόρη του αυτοκράτορα Ιωάννη Δ΄ της Τραπεζούντας. Παντρεύτηκαν το 1458. 

### Γιοι
μικρογραφία|Σύγχρονο πορτρέτο του Γιακούμπ Μπέη, γιου του Ουζούν Χασάν, ζωγραφισμένο το 1478–90 στην Ταμπρίζ.
Ο Ουζούν Χασάν είχε τουλάχιστον επτά γιους:

* Ουγουρλού Μουχάμαντ (πριν από το 1441–1477) – με την Τζαν Χατούν. Αφού απέτυχε να καταλάβει τον θρόνο, κατέφυγε στην Κωνσταντινούπολη, όπου τον υιοθέτησε ο Οθωμανός Σουλτάνος Μεχμέτ Β΄, ο οποίος του έδωσε την κόρη του, Γκεβχερχάν Χατούν. Ο γιος τους, Αχμέτ Μπέη, με τη σειρά του παντρεύτηκε μια Οθωμανή πριγκίπισσα, την Αϊνισάχ Σουλτάνα, κόρη του Βαγιαζίτ Β΄, και κατάφερε να καταλάβει τον θρόνο για τον εαυτό του, αλλά πέθανε λίγο αργότερα σε μια προσπάθεια να τον κρατήσει.
* Μίρζα Χαλίλ Μπέη (~1441–1478) – με την Σελτζούκα Σαχ Χατούν. Ανέλαβε τον θρόνο μετά τον πατέρα του και αυτοανακηρύχθηκε σουλτάνος.
* Γιακούμπ Μπέη (~1461–1490) – με την Σελτζούκα Σαχ Χατούν. Αφού νίκησε και εκτέλεσε τον αδελφό του Χαλίλ, έγινε σουλτάνος.
* Μακσούντ Μπέη (; – 1478) – με τη Δέσποινα Χατούν. Εκτελέστηκε από τον Χαλίλ το 1478.
* Γιουσούφ Μπέη (; –;) – με την Σελτζούκα Σαχ Χατούν. Εξορίστηκε από τον Χαλίλ το 1478.
* Μασίχ Μπέη (; – πριν το 1473) – με τη Δέσποινα Χατούν
* Ζεγκνέλ Μπέη (; – πριν το 1473) – με την Ταρζίλ Χατούν

### Κόρες
Ο Ουζούν Χασάν είχε τουλάχιστον πέντε κόρες:

* Χαλιμά Αλαμσάχ Χατούν (1460–1522) - με τη Δέσποινα Χατούν. Παντρεύτηκε τον ξάδερφό της, Σεΐχη Χαϊντάρ (γιο της Χαντίτζα Χατούν, αδελφής του πατέρα της, και της Σαΐχ Τζουναΐντ) το 1471/1472. Απέκτησαν τρεις γιους και τέσσερις κόρες. Ένας εξ αυτών ήταν ο Σαχ Ισμαήλ Α΄, πατέρας του Σαχ Ταχμάσπ Α΄ . Ονομαζόταν *Μάρθα* στις χριστιανικές πηγές.
* Χανούμ Χατούν, παντρεμένη με τον Κασίμ μπιν Τζαχανγκίρ.
* Σαχμπέγκ Χατούν, παντρεύτηκε τον Γαζή Χαν Σαρβάνι.
* Μια κόρη - με τη Δέσποινα Χατούν. Το 1473, με τη μητέρα της, συνάντησε στη Δαμασκό τον Βενετό πρεσβευτή Κατερίνο Ζήνωνα. Παντρεύτηκε τον Αμπντ αλ-Μπάκι μπιν Μουχάμαντ Μπακίρ Μιρανσαχί.
* Μια κόρη - με τη Δέσποινα Χατούν. Το 1473, με τη μητέρα της, γνώρισε τον Βενετό πρέσβη Κατερίνο Ζήνωνα στη Δαμασκό. Αυτή παντρεύτηκε τον Μπαϊράμ Μπέη Καραμανλού. 

## Παραπομπές


## Πηγές

* 
* 
* Langaroodi, Reza Rezazadeh; Negahban, Farzin (2015). "Āq-qūyūnlū". In Madelung, Wilferd; Daftary, Farhad (eds.). Encyclopaedia Islamica Online. Brill Online. ISSN 1875-9831.
* 
* 
* 

## Περαιτέρω ανάγνωση

* 

Κατηγορία:Σαχανσάχ
Κατηγορία:Πραξικοπηματίες
Κατηγορία:Σελίδες με πηγές CS1 στα Τουρκικά (tr)
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις