Φαινυλαιθανικό οξύ

Το **φαινυλαιθανικό οξύ** ή **φαινυλοξικό οξύ** ή **α-τουλοϊκό οξύ**, με σύντομο συντακτικό τύπο C6H5CH2COOH ή συντομογραφικά PhCH2COOH, PAA (**P**henyl**A**cetic **A**cid) είναι (στις συνθήκες δωματίου, 20&nbsp;°C, 1 atm) λευκό κρυσταλλικό στερεό με δυσάρεστη οσμή. Είναι αρωματικό καρβοξυλικό οξύ. Επειδή χρησιμοποιείται και στην παράνομη παραγωγή της φαινυλακετόνης (που με τη σειρά της χρησιμοποιείται και για την παραγωγή αμφεταμινών), είναι ελεγχόμενο αντικείμενο στις ΗΠΑ.

## Φυσική παρουσία

Το φαινυλαιθανικό οξύ βρέθηκε ότι είναι αυξίνη (δηλαδή ένας τύπος φυτικής ορμόνης) και έχει βρεθεί σε καρπούς. Ωστόσο τα αποτελέσματα της χρήσης του είναι πολύ ασθενέστερα από εκείνα της βασικής αυξίνης, του (3-ινδολ)οξικού οξέος. Είναι ακόμη ένα προϊόν οξείδωσης της 2-φαινυλαιθαναμίνης από τη δράση του ενζύμου μονοαμινοξειδάση, που έχει βρεθεί στον ανθρώπινο και άλλους ζωντανούς οργανισμούς.

## Παραγωγή

1. Με οξείδωση 1,4-διφαινυλοβουτένιου-2 με υπερμαγγανικό κάλιο:


\mathrm{
3PhCH_2CH=CHCH_2Ph + 8KMnO_4 + 4H_2SO_4 \xrightarrow{} 6PhCH_2COOH + 8MnO_2 + 4K_2SO_4 + 4H_2O}



2. Με οξείδωση 2-φαινυλαιθανόλης:


\mathrm{
3PhCH_2CH_2OH + 4KMnO_4 + 2H_2SO_4  \xrightarrow{} 3PhCH_2COOH + 4MnO_2 + 2K_2SO_4 + 5H_2O 
}



3. Με οξείδωση φαινυλαιθανάλης:


\mathrm{
3PhCH_2CHO + K_2Cr_2O_7 + H_2SO_4 \xrightarrow{} 3PhCH_2COOH + Cr_2O_3 + K_2SO_4 + 3H_2O}



4. Από φαινυλοαλογονίδιο
:α. Με αντίδραση Fittig:


\mathrm{PhX + 2Na \xrightarrow{-NaX} PhNa \xrightarrow{+XCH_2COOH} PhCH_2COOH + NaX}


:β. Μέσω ενώσεων Grignard:


\mathrm{PhCH_2X + Mg \xrightarrow PhCH_2MgX \xrightarrow{+CO_2} PhCH_2COOMgX \xrightarrow{+H_2O} PhCH_2COOH + Mg(OH)X \downarrow}



5. Από φαινυλαιθανονιτρίλιο με υδρόλυση:


\mathrm{PhCH_2CN + H_2O \xrightarrow{} PhCH_2CONH_2 \xrightarrow{+H_2O} PhCOONH_4 \xrightarrow{+HCl} PhCH_2COOH + NH_4Cl}



6. Από βενζόλιο και αλοαιθανικό οξύ (XCH2COOH) με αντίδραση Friedel-Crafts:


\mathrm{PhH + XCH_2COOH \xrightarrow[-HX]{AlX_3} PhCH_2COOH + HX }



## Παράγωγα

### Ως καρβονικό οξύ

1. Έχει όξινο χαρακτήρα και άρα σχηματίζει άλατα. Π.χ.:


\mathrm{PhCH_2COOH + NaOH \xrightarrow{} PhCH_2COONa + H_2O}



2. Αποκαρβοξυλίωση (αποτελεσματικότερη στα άλατά του):
:α. Θερμική προς βενζόλιο:


PhCH_2COOH \xrightarrow{\triangle} PhCH_3 + CO_2


:β. Ηλεκτρολυτική (μέθοδος Kolbe) προς 1,2-διαφαιυνυλαιθάνιο:


2PhCH_2COOH \xrightarrow{\eta \lambda \epsilon \kappa \tau \rho \acute{o} \lambda \upsilon \sigma \eta} PhCH_2CH_2Ph + 2CO_2 + H_2


:γ. Με θέρμανση αλάτων του με ασβέστιο (ή βάριο) παράγεται 1,3-διφαινυλοπροπανόνη:

\mathrm{(PhCH_2COO)_2Ca \xrightarrow{\triangle} PhCH_2COCH_2Ph + CaCO_3 \downarrow}

:δ. Με επίδραση βρωμίου σε βενζοϊκό άργυρο παράγεται βρωμoφαινυλομεθάνιο- Αντίδραση Hunsdiecker:

\mathrm{PhCH_2COOAg + Br_2 \xrightarrow{} PhCH_2Br + AgBr \downarrow + CO_2 \uparrow}


3. Αναγωγή προς 2-φαινυλαιθανόλη:


\mathrm{2PhCH_2COOH + LiAlH_4 \xrightarrow{} 2PhCH_2CH_2OH + LiAlO_2}



4. Εστεροποίηση προς φαινυλαιθανικό αλκυλεστέρα:


\mathrm{PhCH_2COOH + ROH {\overrightarrow\longleftarrow} PhCH_2COOR = H_2O}



5. Με χλωριωτικά μέσα προς φαινυλαιθανοϋλοχλωρίδιο:
:α. Με SOCl2:


\mathrm{PhCH_2COOH + SOCl_2 \xrightarrow{} PhCH_2COCl + SO_2 + HCl}


:β. Με PCl5:


\mathrm{PhCH_2COOH + PCl_5 \xrightarrow{} PhCH_2COCl + POCl_3 + HCl}


:γ. Με PCl3:


\mathrm{3PhCH_2COOH + PCl_3 \xrightarrow{} 3PhCH_2COCl + H_3PO_3}



## Αναφορές και σημειώσεις


## Πηγές
* Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου, *Οργανική Χημεία*, Αθήνα 1972
* Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
* SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
* Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982
* Δημήτριου Ν. Νικολαΐδη: Ειδικά μαθήματα Οργανικής Χημείας, Θεσσαλονίκη 1983.

Κατηγορία:Καρβονικά οξέα
Κατηγορία:Αρωματικές ενώσεις
Κατηγορία:C8
Κατηγορία:Αρωματικές ύλες