Κουλκάδα Μεσσηνίας

Η **Κουλκάδα**, αναφερόμενη παλαιότερα ως η * Κουλουκάδα*, είναι ορεινός οικισμός κοντά στον Αριστομένη και υπάγεται διοικητικά στον Δήμο Μεσσήνης, του Νομού Μεσσηνίας.

## Τοποθεσία
Η *Κουλκάδα* βρίσκεται νοτιοανατολικά από το Ραπτόπουλο από το οποίο απέχει 9 περίπου χιλιόμετρα και βορειοδυτικά από τον Αριστομένη από τον οποίο απέχει περίπου 12 χιλιόμετρα. Έχει υψόμετρο 657 μέτρα και απέχει από τις ακτές του Κόλπου της Μεσσηνίας περίπου 30 χιλιόμετρα. Κοντά στην Κουλκάδα βρίσκονται, προς τα βορειοδυτικά της το Κλωνί και η Παλαιά Βρύση σε απόσταση 5 και 3,5 περίπου χιλιομέτρων, προς τα δυτικά της η Μάκρενα σε απόσταση 2,5 περίπου χιλιομέτρων και προς τα νοτιοδυτικά της το Κεφαλόβρυσο σε απόσταση 2 περίπου χιλιομέτρων αντίστοιχα. Επίσης η Κουλκάδα βρίσκεται στα βορειοδυτικά από την έδρα του δήμου, την Μεσσήνη, από την οποία απέχει 36 περίπου χιλιόμετρα.

## Ιστορία
Το χωριό, το οποίο θεωρείται ως ένα από τα χωριά του ημιορεινού συμπλέγματος των Κοντοβουνίων, έχει μακρόχρονη ιστορία που ακολουθεί την ιστορία της Μεσσηνίας και της ευρύτερης περιοχής τόσο της Μεσσήνης στη σύγχρονη εποχή, όσο και της Μεθώνης κατά την μεσαιωνική εποχή και της Πυλίας κατά την μυκηναϊκή εποχή. Η περιοχή του οικισμού, κατά την αρχαιότητα, ήταν τμήμα του βασιλείου του Νέστορα, της αρχαίας Πύλου. Ο οικισμός, υπήρχε τουλάχιστον από τα χρόνια της Ενετοκρατίας και η παλαιότερη ονομασία του ήταν * Κουλουκάδα* ή *Κολουκάδα*.

### Β΄ Ενετοκρατία

Την εποχή της Β΄ Ενετοκρατίας ο οικισμός αναφερόταν ως *Κουλένδα* ή *Κουλουκάδα* (Culendha Culende ή Colucada). Ο οικισμός αναφέρεται επίσης σε διάφορες απογραφές των Βενετών Προνοητών της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας, οι οποίες έγιναν στο χρονικό διάστημα της τριακονταετίας (1683/84-1715), κατά την οποία οι Βενετοί κατείχαν την Πελοπόννησο.

Το χωριό *Κουλένδα* (Culendha), ανήκε, το 1689, στην επαρχία της Μεθώνης (Territorio di Modon), η οποία ήταν μια από τις 4 επαρχίες, στις οποίες χωριζόταν τότε το διαμέρισμα της Μεθώνης (επαρχία Φαναριού, επαρχία Αρκαδιάς, επαρχία Ναβαρίνου και επαρχία Μεθώνης). Με βάση την ενετική απογραφή Corner του 1689, το χωριό είχε 23 κατοίκους. Το χωριό αναφερόταν ως  *Κλουκάδα* κατά την *Καταγραφή της Εκκλησιαστικής περιουσίας* (1699), ως *Culcada*, στην απογραφή Grimani του 1700 και  ως *Colucada* στην απογραφή Pacifico/Alberghetti του 1704.

### Νεότερη ιστορία
Τον 19ο αιώνα αναφερόταν ως *Kolcada* σύμφωνα με τον Pouqueville, το 1815, ο οποίος την αναφέρει στον κατάλογο με τα ονόματα των χωριών της *Επαρχίας Ανδρούσας* (γαλλικά: Éparchie d'Androusa), τα οποία ήταν εξαρτημένα στην επισκοπική έδρα που είχε ιδρυθεί στο *Νησί* (*Nisi*: η Μεσσήνη). Στη συνέχεια αναφέρεται ως *Goulikada*, οικισμός της  *Επαρχίας Ανδρούσας*, στον οποίον διέμεναν 3 οικογένειες με εκτιμώμενο σύνολο 19 κατοίκων, σύμφωνα με την απογραφή του 1829, που έγινε από την «επιστημονική αποστολή του Μοριά» (Mission scientifique de Morée), τμήμα της γαλλικής αποστολής με την ονομασία Εκστρατεία του Μοριά (*Expédition de Morée*), η οποία ήταν αποστολή εκστρατευτικού σώματος 13.000-15.000 ανδρών, υπό την αρχηγία του Νικολάου - Ιωσήφ Μαιζώνος στην Πελοπόννησο, μεταξύ των ετών 1828 και 1833, ενώ η πρώτη επίσημη ονομασία του χωριού, μετά από την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους, ήταν με το όνομα η *Κουλουκάδα*.

### Διοικητική ιστορία
Η *Κουλουκάδα* προσαρτήθηκε αρχικά, το 1835, στον Δήμο Τομέως, που είχε ως έδρα το *Χαλβάτσο* (σήμερα το Κεφαλόβρυσο), ως το 1840, που ο δήμος αυτός καταργήθηκε και ο οικισμός αποσπάται από τον Δήμο Τομέως και προσαρτάται στον παλαιό Δήμο Αριστομένους, με έδρα το *Μουσταφάπασα* (σήμερα ο Αριστομένης), όπου και παρέμεινε ως και το 1912 που ο δήμος καταργήθηκε. Τουλάχιστον από το 1835 ως το 1912 το χωριό αναφερόταν επίσημα ως η *Κουλουκάδα* και από το 1912 ως το 1940 ως η *Κουλυκάδα*, ενώ από το 1940 ως σήμερα το χωριό αναφέρεται ως η *Κουλκάδα*. Το χωριό αναφέρεται, το 1853, επίσης σαν *Κουλουκάδα* στον β΄ τόμο των «Ελληνικών» του Ιάκωβου Ρίζου Ραγκαβή, ως χωριό του Δήμου Αριστομένους της Επαρχίας Μεσσήνης με πληθυσμό 21 κατοίκων, με βάση την απογραφή του 1851. Στην ίδια πηγή αναφέρεται ως «πρώην έδρα» του Δήμου Αριστομένους η *Πολαίνα* και ως «νυν έδρα» (το 1853) το χωριό *Κουτήφαρι* (σήμερα ο Κουτίφαρης). Το 1912 η *Κουλουκάδα* προσαρτάται στην *Κοινότητα Χαλβάτσου*, με έδρα το *Χαλβάτσο* (Κεφαλόβρυσο), Στην ίδια κοινότητα προσαρτώνται επίσης, το 1912, οι οικισμοί *Ράδου* (η Περδικόβρυση), Μάκραινα, Πουλίτσι και *Ξηροκάσι* (το Παλαιόκαστρο). Το 1956 το *Χαλβάτσο* και η *Κοινότητα Χαλβάτσου* μετονομάζονται σε  *Κεφαλόβρυσον* και *Κοινότητα Κεφαλοβρύσου* αντίστοιχα. Η Κουλκάδα παρέμεινε ως οικισμός της *Κοινότητας Κεφαλοβρύσου*, με τις αλλαγές των ονομασιών κοινότητας και οικισμών, από το 1912 ως το 1997, όταν τότε, στα πλαίσια των αλλαγών που επήλθαν στη τοπική αυτοδιοίκηση, μέσω του σχεδίου «Καποδίστριας», η Κουλκάδα υπήχθη στον κατηργημένο Δήμο Αριστομένους, ως το 2010. Από το 2011, μετά τις νέες αλλαγές του σχεδίου «Καλλικράτης» η Κουλκάδα ανήκει πλέον στον νέο Δήμο Μεσσήνης. Ο δήμος αυτός, συστάθηκε με το Πρόγραμμα Καλλικράτης με τη συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Αιπείας, Ανδρούσας, Αριστομένους, Βουφράδων, Ιθώμης, Μεσσήνης, Πεταλιδίου και της Κοινότητας Τρικόρφου. Η Κουλκάδα σήμερα είναι οικισμός της *Τοπικής Κοινότητας του Κεφαλοβρύσου* του *Δήμου Μεσσήνης*, στην οποία υπάγεται επίσης ως οικισμός και έδρα της το Κεφαλόβρυσο.

## Κάτοικοι
Ο οικισμός, με βάση την απογραφή του 2011, έχει 11 μόνιμους κατοίκους, οι οποίοι απασχολούνται κυρίως σε διάφορες αγροτικές εργασίες, ενώ παλαιότερα η κύρια απασχόληση ήταν η κτηνοτρόφοι

## Δείτε επίσης
* Αριστομένης
* Δήμος Μεσσήνης
* Διοικητική διαίρεση Περιφερειακής Ενότητας Μεσσηνίας
* Διοικητική διαίρεση νομού Μεσσηνίας
* πρώην Δήμος Αριστομένους

## Παραπομπές


## Πηγές
* Οι απογραφές των Προνοητών της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας, *Corner* (1689), *Grimani* (1700) *Angelo Emo* (ίσως το 1708), η αχρονολόγητη απογραφή που αναφέρεται στο χειρόγραφο *Querini-Stampalia* (ίσως το 1711), είναι τέσσερις από τις διάφορες βενετσιάνικες απογραφές, οι οποίες επιχειρήθηκαν στο χρονικό διάστημα της τριακονταετίας (1683/84-1715), κατά την οποία οι Βενετοί κατείχαν την Πελοπόννησο. Μέχρι σήμερα πλήρως έχει δημοσιευθεί μόνο η απογραφή *Grimani*, από τον ιστορικό και  ομότιμο διευθυντή ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (ΕΙΕ) Βασίλη Παναγιωτόπουλο, στο έργο του "Πληθυσμός και οικισμοί της Πελοποννήσου. 13ος - 18ος αιώνας", (1985).
* Βασίλης Παναγιωτόπουλος, "Πληθυσμός και οικισμοί της Πελοποννήσου. 13ος - 18ος αιώνας", Σειρά: Μελέτες Νεοελληνικής Ιστορίας, μετάφραση: Χριστίνα Αγριαντώνη, επιμέλεια: Αγγελική Κόκκου, έκδοση: Εμπορική Τράπεζα Ελλάδος - Ιστορικό Αρχείο, Αθήνα 1985, 2η έκδοση: 1987. 
* Κωνσταντίνος Ντόκος, "BREVE DESCRITTONE DEL REGNO DI MOREA. Αφηγηματική ιστορική πηγή ή επίσημο βενετικό έγγραφο της Β' Βενετοκρατίας στην Πελοπόννησο;", "ΕΩΑ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΑ", Vol 1, DOI: http://dx.doi.org/10.12681/eoaesperia.24 Αθήνα 1993.
* Σπυρίδων Λάμπρος, «Απογραφή Νομού Μεθώνης επί Βενετών», Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τόμος 2ος, Εκ του Τυπογραφείου Αδελφών Περρή, Εν Αθήναις 1883, σελ. 686-710. Από την *Ψηφιακή Βιβλιοθήκη* του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. 
* Αναστάσιος Αθ. Παναγιωτόπουλος, «Μεσαιωνικής Μεσσηνίας ιστορικογεωγραφικά και Κοντοβουνίων οικιστικά», Αναστατικές Εκδόσεις Δ. Ν. Καραβία, Αθήνα 2007, ISBN 978-960-258-103-2.

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Δήμος Μεσσήνης, από την ιστοσελίδα: www.messini.gr του Δήμου Μεσσήνης.

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Μεσσηνίας
Κατηγορία:Δήμος Μεσσήνης