Οι Συμφορές του Πολέμου

250px|thumb|Το εξώφυλλο της πρώτης έκδοσης της σειράς ''Οι Συμφορές του Πολέμου'' (1863).
***Οι Συμφορές του Πολέμου*** ή ***Οι Καταστροφές του Πολέμου*** (Ισπανικά: ***Los Desastres de la Guerra***) είναι μια σειρά 82 χαρακτικών που φιλοτέχνησε ο Ισπανός ζωγράφος και χαράκτης Φρανθίσκο Γκόγια (1746–1828). Ο Γκόγια δεν αποκάλυψε πού αποσκοπούσε η δημιουργία αυτών των χαρακτικών, ωστόσο οι ιστορικοί της τέχνης θεωρούν τη σειρά ως μια εικαστική διαμαρτυρία κατά της βίας της επανάστασης της 2ας Μαΐου του 1808, τον ακόλουθο πόλεμο της Ιβηρικής Χερσονήσου κατά την περίοδο 1808-1814, και την οπισθοχώρηση του φιλελευθερισμού μετά την παλινόρθωση της μοναρχίας των Βουρβόνων. Κατά τη διάρκεια των πολεμικών συγκρούσεων της Γαλλικής Αυτοκρατορίας του Ναπολέοντα και της Ισπανίας, ο Γκόγια διατήρησε τη θέση του πρώτου ζωγράφου του Ισπανικού στέμματος και συνέχισε να δημιουργεί πορτραίτα των Ισπανών και των Γάλλων ηγετών. Παρότι επηρεάστηκε βαθιά από τον πόλεμο, δεν φανέρωσε τις απόψεις του και τα έργα που δημιούργησε σχετικά με τον πόλεμο και τις επιπτώσεις του. Ήταν σχεδόν κουφός και η υγεία του ήταν κλονισμένη όταν, στα 62 του, άρχισε να ασχολείται με τη δημιουργία αυτών των χαρακτικών. Τα χαρακτικά δε δημοσιεύτηκαν μέχρι το 1863, 35 χρόνια μετά τον θάνατό του. Πιθανώς μόνο τότε θεωρήθηκε πολιτικά ασφαλές να δημοσιευθεί μία σειρά έργων που κατακρίνουν τους Γάλλους και τους Βουρβόνους που είχαν επανέλθει στην εξουσία. Συνολικά πάνω από χίλιες σειρές αυτής της συλλογής έχουν τυπωθεί, αν και οι μεταγενέστερες είναι χαμηλότερης ποιότητας, και οι περισσότερες εκθέσεις χαρακτικών έχουν τουλάχιστον κάποια από τα έργα της σειράς.

Το όνομα με το οποίο είναι γνωστή σήμερα η σειρά δεν έχει δοθεί από τον Γκόγια. Ο χειρόγραφος τίτλος σε ένα άλμπουμ που έδωσε σε έναν φίλο γράφει: ***Θανάσιμες συνέπειες του αιματηρού πολέμου της Ισπανίας με τον Βοναπάρτη, και άλλα εμφατικά καπρίτσια*** (Ισπανικά: ***Fatales consequencias de la sangrienta guerra en España con Buonaparte, Y otros caprichos enfaticos***). Με εξαίρεση τους τίτλους και τα σχόλια για κάθε χαρακτικό, αυτά είναι τα μόνα γνωστά λόγια του Γκόγια για τη σειρά. Με αυτά τα έργα, διαφοροποιείται από τα παραδοσιακά χαρακτηριστικά των καλλιτεχνικών απεικονίσεων. Απορρίπτει τους πομπώδεις ηρωισμούς της παλαιότερης Ισπανικής τέχνης για να αναδείξει το αποτέλεσμα του πολέμου σε μεμονωμένους ανθρώπους. Επιπροσθέτως εγκαταλείπει το χρώμα για χάρη της ευθύτητας της αλήθειας που συναντάται στις σκιές και στις τονικές διαβαθμίσεις.

Για τη δημιουργία της σειράς χρησιμοποιήθηκαν διάφορες τεχνικές βαθυτυπικής εκτύπωσης, κυρίως η οξυγραφία για τις γραμμές και η τονική οξυγραφία (ακουατίντα) για τις τονικές διαβαθμίσεις, αλλά και η εγχάραξη και η βελονογραφία. Όπως συμβαίνει και με άλλα χαρακτικά του Γκόγια αναφέρονται κάποιες φορές ως ακουατίντες, αλλά συχνότερα ως έργα οξυγραφίας. Τα έργα της σειράς συνήθως διαχωρίζονται σε τρεις ομάδες που αντικατοπτρίζουν τη σειρά της δημιουργίας τους. Τα πρώτα 47 εστιάζουν σε γεγονότα του πολέμου και δείχνουν τις επιπτώσεις των συγκρούσεων πάνω στους στρατιώτες και τους πολίτες ως άτομα. Η μεσαία ομάδα (από το Νο.48 μέχρι και το Νο.64) καταγράφει τα αποτελέσματα του λιμού, που έπληξε τη Μαδρίτη κατά τη χρονική περίοδο 1811-1812, προτού η πόλη ελευθερωθεί από τους Γάλλους. Οι τελευταίες 17 πλάκες αντικατοπτρίζουν την έντονη απογοήτευση των φιλελεύθερων όταν η μοναρχία των Βουρβόνων, αφού επανήλθε στην εξουσία, με την ενθάρρυνση της Καθολικής ιεραρχίας, απέρριψε το Ισπανικό Σύνταγμα του 1812 και αντιτάχθηκε στην αναμόρφωση της πολιτείας και του κλήρου. Από την πρώτη τους δημοσίευση, οι σκηνές θηριωδιών, λιμού, εξαθλίωσης, και ταπείνωσης του Γκόγια έχουν περιγραφεί ως "καταπληκτική άνθιση οργής" καθώς επίσης και ως "το έργο μιας μνήμης που δε συγχωρούσε". Ο διαδοχικός τρόπος με τον οποίο αποκαλύπτονται οι πλάκες έχει κάνει κάποιους να τις θεωρήσουν ως παρεμφερούς φύσεως με τη φωτογραφία.[thumb|250px|[Φρανθίσκο Γκόγια, Αυτοπροσωπογραφία, 1815, ελαιογραφία σε μουσαμά, 46x35 εκ., Μουσείο του Πράδο, Μαδρίτη. Ο Γκόγια σε πορτρέτο που φιλοτέχνησε ο ίδιος σε ηλικία 69 ετών, ένα χρόνο μετά την ολοκλήρωση της σειράς *Οι Συμφορές του Πολέμου*.]]

## Ιστορικά στοιχεία
[thumb|250px|'''''[Η οικογένεια του Καρόλου Δ'***, Φρανθίσκο Γκόγια, [[1800]], Ελαιογραφία σε μουσαμά, 280 × 336 εκ., [[Μουσείο ντελ Πράδο]], [[Μαδρίτη]]. Στον πίνακα ξεχωρίζει ο [[Κάρολος Δ' της Ισπανίας|Κάρολος Δ']] (δεξιά) και ο γιος του, μετέπειτα [[Φερδινάνδος Ζ' της Ισπανίας|Φερδινάνδος Ζ΄]] (αριστερά).]]
Ο Ναπολέων Α' της Γαλλίας ανακήρυξε εαυτόν πρώτο ύπατο της Γαλλικής Δημοκρατίας στις 18 Φεβρουαρίου του 1799, και στέφθηκε Αυτοκράτορας το 1804. Επειδή η Ισπανία έλεγχε την πρόσβαση στη [[Μεσόγειος Θάλασσα|Μεσόγειο]] ήταν πολιτικά και στρατιωτικά σημαντική για τη Γαλλία. Ο βασιλιάς της Ισπανίας, [[Κάρολος Δ' της Ισπανίας|Κάρολος Δ']] που ηγούνταν της χώρας εκείνη την περίοδο, θεωρούνταν διεθνώς ως αναποτελεσματικός, και η θέση του απειλούνταν από τον Αγγλόφιλο γιο και διάδοχό του, πρίγκιπα [[Φερδινάνδος Ζ΄ της Ισπανίας|Φερδινάνδο]]. Ο Ναπολέων εκμεταλλεύτηκε την αδυναμία του Καρόλου προτείνοντας να κατακτήσουν οι δύο χώρες από κοινού την [[Πορτογαλία]]. Οι κατακτήσεις θα μοιράζονταν σε ίσα μέρη ανάμεσα στη Γαλλία, την Ισπανία, και τον Ισπανό Πρωθυπουργό, [[Μανουέλ ντε Γοδόι]], που θα ανακηρύσσοταν ''Πρίγκιπας της [[Αλγκάρβε]]''. Δελεασμένος από τη Γαλλική προσφορά, ο Γοδόι δέχθηκε, καθώς δεν αντιλήφθηκε τα πραγματικά κίνητρα του Ναπολέοντα και του Φερδινάνδου, που αμφότεροι σκόπευαν να χρησιμοποιήσουν την εισβολή ως πρόσχημα, για να καταλάβουν την εξουσία στην Ισπανία.


Υπό το πρόσχημα της ενίσχυσης των Ισπανικών δυνάμεων, 23.000 Γάλλοι στρατιώτες εισέβαλαν στην Ισπανία δίχως να αντιμετωπίσουν αντίσταση τον Νοέμβριο του 1807. Ακόμα και όταν οι προθέσεις τους έγιναν σαφείς τον επόμενο Φεβρουάριο, οι δυνάμεις κατοχής αντιμετώπισαν μικρή αντίσταση με εξαίρεση κάποιες μεμονωμένες κινήσεις σε απομονωμένες περιοχές. To 1808, ένας μαζικός ξεσηκωμός - που υποκινήθηκε από υποστηρικτές του Φερδινάνδου - κατέληξε στη σύλληψη του Μανουέλ ντε Γοδόι και ανάγκασε τον Κάρολο να παραιτηθεί από τον θρόνο στις 19 Μαρτίου 1808. Τον διαδέχθηκε ο γιος του ως Φερδινάνδος Ζ΄. Ο Φερδινάνδος ήλπιζε σε υποστήριξη από τη Γαλλία, αλλά ο Ναπολέοντας και ένας από τους σημαντικότερους διοικητές του με δράση στην Ισπανία, [[Ζοακίμ Μυρά]], πίστευαν ότι η Ισπανία θα επωφελούνταν περισσότερο από κυβερνήτες που θα ήταν πιο προοδευτικοί και ικανοί από τους [[Βουρβόνοι|Βουρβόνους]]. Αποφάσισαν πως ο αδελφός του Ναπολέοντα, [[Ιωσήφ Βοναπάρτης]], έπρεπε να στεφθεί βασιλιάς. Υπό το πρόσχημα της διαμεσολάβησης, ο Ναπολέων κάλεσε τον Κάρολο και τον Φερδινάνδο στην [[Μπαγιόν]], στη Γαλλία, όπου εξαναγκάστηκαν να παραιτηθούν από τα δικαιώματά τους στον θρόνο προς όφελος του Ιωσήφ.

Όπως και άλλοι Ισπανοί φιλελεύθεροι, ο Γκόγια βρέθηκε σε δυσμενή θέση μετά τη γαλλική εισβολή. Υπήρξε υποστηρικτής των αρχικών στόχων της [[Γαλλική Επανάσταση|Γαλλικής Επανάστασης]], και ήλπιζε ότι τα ιδανικά της θα βοηθούσαν την Ισπανία να ελευθερωθεί από την [[Φεουδαρχία]] και να διαμορφώσει ένα λαϊκό, δημοκρατικό πολιτικό σύστημα. Εκείνη την περίοδο δύο διαμάχες είχαν εκδηλωθεί στην Ισπανία: η αντίσταση ενάντια στη γαλλική απειλή, και μία εγχώρια σύγκρουση ανάμεσα στα ιδανικά του φιλελεύθερου εκσυγχρονισμού και του παραδοσιακού κατεστημένου της άρχουσας τάξης. Ο τελευταίος διχασμός έγινε πιο έντονος - και οι διαφορές αρκετά πιο έκδηλες - μετά την απόσυρση των Γάλλων.

Αρκετοί φίλοι του Γκόγια, συμπεριλαμβανομένων των ποιητών Juan Meléndez Valdés και Leandro Fernández de Moratín, ήταν γνωστοί ''afrancesados'': υποστηρικτές (ή συνεργάτες, σύμφωνα με πολλούς) του Ζοζέφ Βοναπάρτη. Ο Γκόγια διατήρησε τη θέση του ζωγράφου της αυλής, για την οποία απαιτούνταν όρκος πίστης στον Ιωσήφ. Ωστόσο, ο Γκόγια είχε μία έμφυτη απέχθεια για την εξουσία, και υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας της υποδούλωσης των συμπατριωτών του από Γάλλους στρατιώτες. Κατά τη διάρκεια αυτών των χρόνων ζωγράφισε σχεδόν μόνο πορτρέτα ατόμων από κάθε πλευρά, συμπεριλαμβανομένων του Ιωσήφ Βοναπάρτη τον οποίο απεικόνισε σε έναν αλληγορικό πίνακα το 1810, του Δούκα του Ουέλινγκτον (1812 - 1814), και Γάλλων και Ισπανών στρατηγών.
Εν τω μεταξύ, ο Γκόγια ασχολούνταν με τα σχέδια που θα αποτελούσαν τη βάση για τις ''Συμφορές του Πολέμου''. Επισκέφθηκε αρκετά πεδία μάχης γύρω από τη Μαδρίτη για να δει "ιδίοις όμμασι" την Ισπανική αντίσταση. Οι τελευταίες πλάκες είναι μια μαρτυρία αυτού που περιέγραψε ως ''el desmembramiento d'España'' (''ο διαμελισμός της Ισπανίας'').

==Οι Πλάκες==
Οι Ιστορικοί τέχνης συμφωνούν ευρέως ότι οι ''Συμφορές του Πολέμου'' είναι χωρισμένες σε τρεις θεματικές ομάδες - πόλεμος, λιμός, πολιτικές και πολιτισμικές αλληγορίες. Αυτή η διαδοχή αντανακλά τη σειρά με την οποία δημιουργήθηκαν οι πλάκες. Λίγες από τις πλάκες ή τα σκίτσα έχουν ημερομηνία· αντ' αυτού, η χρονολόγησή τους επετεύχθη με την αναγνώριση συγκεκριμένων γεγονότων στα οποία οι πλάκες αναφέρονται, και τις διαφορετικές παρτίδες πλακών που έχουν χρησιμοποιηθεί, χάρη στα οποία μπορούν να διαχωρισθούν οι διαδοχικές ομάδες. Στο μεγαλύτερο μέρος της σειράς η αρίθμηση του Γκόγια συμφωνεί με αυτές τις διαφορετικές μεθόδους. Ωστόσο υπάρχουν κάποιες εξαιρέσεις. Για παράδειγμα, η πλάκα 1 είναι ανάμεσα στις τελευταίες πλάκες που δημιουργήθηκαν, μετά το τέλος του πολέμου.

Στις αρχικές πλάκες της ομάδας του πολέμου, ο Γκόγια φαίνεται να εκφράζει μια συμπάθεια προς τους Ισπανούς που αμύνονται. Αυτές οι εικόνες συνήθως απεικονίζουν πατριώτες να αντιμετωπίζουν σωματώδεις, ανώνυμους εισβολείς που τους απειλούν με άγρια βαναυσότητα. Καθώς η σειρά προχωρά, ο διαχωρισμός ανάμεσα στους Ισπανούς και στους ιμπερεαλιστές γίνεται αμφιλεγόμενος. Σε άλλες πλάκες, είναι αμφίβολο από ποιο στρατόπεδο προέρχονται τα παραμορφωμένα και αλλοιωμένα πτώματα. Κάποιοι από τους τίτλους εσκεμμένα αμφισβητούν τις προθέσεις και των δύο πλευρών. Για παράδειγμα, ο τίτλος της πλάκας 2, ''Con razon ó sin ella'', μπορεί να σημαίνει ''Με λόγο ή χωρίς λόγο'', ''Καλώς ή κακώς'', ή ''Για κάτι ή για τίποτα''. Ο κριτικός Philip Shaw σημειώνει ότι αυτή η αμφισημία εμφανίζεται μέχρι και στην τελευταία ομάδα πλακών, υποστηρίζοντας πως δεν υπάρχει διαφορά ανάμεσα στους ''ηρωικούς υπερασπιστές της Πατρώας Γης και τους βάρβαρους υποστηρικτές του παλιού καθεστώτος''. Υπάρχουν ποικίλες Αγγλικές μεταφράσεις διαθέσιμες για τους τίτλους των πλακών. Σε πολλές περιπτώσεις, η σατιρική και συχνά σαρδόνια αμφισημία και τα λογοπαίγνια με Ισπανικές παροιμίες που συναντώνται στους τίτλους του Γκόγια με τις προσεχτικά επιλεγμένες λέξεις έχουν χαθεί.[[Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 01 - Tristes presentimientos de lo que ha de acontecer.jpg|thumb|250px|'''Πλάκα 1: ''Tristes presentimientos de lo que ha de acontecer'' (Άσχημα προαισθήματα για το τι πρόκειται να συμβεί)''. Αν και αριθμείται ως το πρώτο έργο της σειράς, αυτή η πλάκα ήταν μία από τις τελευταίες που φιλοτέχνησε ο Γκόγια.]][[Αρχείο:MFA Boston - Los Desastres de la Guerra - (unpublished) - Infame provecho.jpg|thumb|250px|***Infame provecho** (Άτιμο όφελος)''. Αυτό το έργο είναι ένα ημιτελές ανέκδοτο χαρακτικό από την πρώτη ομάδα. Το εικονιζόμενο έργο είναι το μοναδικό αντίτυπο της συγκεκριμένης πλάκας και ανήκει στη συλλογή του Μουσείου Καλών Τεχνών της Βοστώνης.]]

===Πόλεμος===


Οι πλάκες από 1 έως και 47 αποτελούνται κυρίως από απεικονίσεις των τρόμων του πολέμου εναντίον των Γάλλων. Οι περισσότερες απεικονίζουν τις συνέπειες της μάχης. Οι εικόνες συμπεριλαμβάνουν ακρωτηριασμένα σώματα, άκρα καρφωμένα σε δέντρα, σαν ''θραύσματα μαρμάρινου γλυπτού'',  αμφότερους Γάλλους και Ισπανούς στρατιώτες να βασανίζονται και ακρωτηριασμένους αιχμαλώτους. Στοιχεία τέτοιων πράξεων περιγράφονται λεπτομερώς σε κάποιες από τις πλάκες του Γκόγια. Επίσης απεικονίζεται λεπτομερώς ο θάνατος πολιτών. Οι Ισπανίδες έπεφταν συχνά θύματα επιθέσεων και βιασμού. Αν κέρδιζε η πλευρά τους, γυναίκες και παιδιά έψαχναν το πεδίο της μάχης για να βρουν τους συζύγους, τους πατέρες, και τους γιους τους. Αν η πλευρά στην οποία ανήκαν έχανε, έφευγαν φοβούμενες βιασμό ή φόνο. Στην πλάκα 9, ''No quieren'' (''Δεν θέλουν''), μία ηλικιωμένη γυναίκα απεικονίζεται να χρησιμοποιεί ένα μαχαίρι προς υπεράσπιση ενός νεαρού κοριτσιού που δέχεται επίθεση από έναν στρατιώτη.

Η ομάδα ξεκινά με την πλάκα 1, ''Tristes premoniciones de lo que ha de acontecer'' (''Άσχημα προαισθήματα για το τι πρόκειται να συμβεί''), στην οποία ένας άντρας γονατίζει στο σκοτάδι με ανοιχτά τα χέρια. Οι πλάκες που ακολουθούν περιγράφουν τη σύγκρουση με τους Γάλλους, οι οποίοι - σύμφωνα με την κριτικό τέχνης Vivien Raynor - απεικονίζονται ''περισσότερο σαν [[Κοζάκοι]] που λογχίζουν πολίτες'', ενώ οι Ισπανοί πολίτες παρουσιάζονται'' να πελεκούν τους Γάλλους''. Οι πλάκες 31 - 39 εστιάζουν στις θηριωδίες, και δημιουργήθηκαν από την ίδια παρτίδα πλακών με την ομάδα που αναφέρεται στον λιμό. Άλλες βασίζονται σε σχέδια που είχε κάνει ο Γκόγια στο βιβλίο σχεδίου του, σε μελέτες όπου διερευνούσε το αντικείμενο του περίεργου σώματος σε σχέση με την εικονογραφία του βασανιζόμενου ή του μάρτυρα. Στο σχέδιο που έχει κάνει με ινδικό μελάνι, ''Δεν μπορούμε να το κοιτάξουμε αυτό'' (1814-24) διερευνά την ιδέα του ταπεινωμένου, αναστρεμμένου σώματος με πάθος και τραγικότητα, όπως - με κωμικό αποτέλεσμα - έκανε στον πίνακά του ''Η Μαριονέτα'' (1791-92).

Αντίθετα με την προγενέστερη Ισπανική τέχνη, ο Γκόγια απορρίπτει τα ιδανικά του ηρωισμού. Αρνείται να εστιάσει σε συγκεκριμένους, μεμονωμένους συμμετέχοντες στα συμβάντα. Αν και αντλεί στοιχεία από αρκετές κλασικές καλλιτεχνικές πηγές, τα έργα του απεικονίζουν τους πρωταγωνιστές περισσότερο ως ανώνυμες απώλειες, παρά σαν γνωστούς πατριώτες. Εξαίρεση αποτελεί η πλάκα 7, ''Que valor!'' (''Τι κουράγιο!''), που απεικονίζει την Agustina de Aragón (1786–1857), την ηρωίδα της [[Σαραγόσα]], που μετέφερε τρόφιμα στους κανονιέρηδες που βρίσκονταν στα αμυντικά τείχη της πόλης κατά τη διάρκεια της πολιορκίας στην οποία πέθαναν 54.000 Ισπανοί. Όταν πλέον όλοι οι κανονιέρηδες είχαν σκοτωθεί, η Agustina πυροδοτούσε η ίδια τα κανόνια. Αν και είναι κοινώς αποδεκτό πως ο Γκόγια δεν θα μπορούσε να έχει δει ο ίδιος αυτό το συμβάν, ο [[Ρόμπερτ Χιουζ]] πίστευε ότι ίσως εμπνεύστηκε τη σειρά από την επίσκεψή του στη Σαραγόσα, στην ανακωχή μεταξύ της πρώτης και της δεύτερης φάσης της πολιορκίας.

===Λιμός===


Η δεύτερη ομάδα, οι πλάκες 48 - 64, περιγράφουν τις επιπτώσεις του λιμού που έπληξε τη Μαδρίτη από τον Αύγουστο του [[1811]] μέχρι και μετά την απελευθέρωση της πόλης από τον στρατό του Ουέλινγκτον τον Αύγουστο του 1812. Εκείνο τον χρόνο η πείνα σκότωσε 20.000 ανθρώπους στην πόλη. Σε αυτές τις πλάκες, ο Γκόγια δεν εστιάζει γενικά σε σκηνές σφαγής ανώνυμων, άγνωστων ανθρώπων από μη κατονομαζόμενες περιοχές της Ισπανίας. Ασχολείται συγκεκριμένα με την φρίκη που διαδραματίστηκε στη Μαδρίτη. Ο λιμός ήταν αποτέλεσμα πολλών παραγόντων. Για παράδειγμα, οι Γάλλοι εισβολείς και οι Ισπανοί αντάρτες και ληστές είχαν αποκλείσει δρόμους και μονοπάτια μέσα στην πόλη, παρεμποδίζοντας την παροχή φαγητού.

Ο Γκόγια δεν εστιάζει στους λόγους της έλλειψης, ούτε αποδίδει την ευθύνη σε κάποια από τις δύο πλευρές. Αντ' αυτού, προβληματίζεται μόνο για τις επιπτώσεις του λιμού στον πληθυσμό της πόλης. Αν και οι εικόνες αυτής της ομάδας είναι βασισμένες στην εμπειρία της Μαδρίτης, καμία από τις σκηνές δεν απεικονίζει συγκεκριμένα γεγονότα, και δεν υπάρχουν αναγνωρίσιμα κτίρια για να προσδιοριστεί το συγκεκριμένο σημείο όπου εκτυλίσσεται η κάθε σκηνή. Ο Γκόγια ασχολείται με σκοτεινές μάζες νεκρών και ημιθανών σωμάτων, άντρες που κουβαλάνε σωρούς γυναικών, και θλιμμένα παιδιά που θρηνούν για τον χαμό των γονιών τους. Ο Χιουζ πίστευε πως η πλάκα 50, ''Madre infeliz! (Δύστυχη μάνα!)'', είναι η πιο δυνατή και σπαραχτική πλάκα αυτής της ομάδας. Θεωρούσε ότι η απόσταση ανάμεσα στο μικρό κορίτσι που θρηνεί και στη σορό της μητέρας της αντιπροσωπεύει ''το σκοτάδι που μοιάζει να βρίσκεται στην ουσία της απώλειας και της ορφάνιας''. Αυτή η ομάδα πλακών είχε ολοκληρωθεί πιθανότατα μέχρι τις αρχές του 1814. Η έλλειψη υλικών κατά τη διάρκεια του λιμού ίσως σχετίζεται με την πιο ελεύθερη χρήση της ακουαντίνας σε αυτά τα χαρακτικά. Ο Γκόγια αναγκάστηκε κάποιες φορές να χρησιμοποιήσει ελαττωματικές πλάκες ή να ξαναχρησιμοποιήσει παλιές στιλβωμένες πλάκες.

===Βουρβόνοι και κλήρος===


Στον τίτλο της πρωτότυπης έκδοσης της σειράς οι πλάκες 65 - 82 αναφέρονται ως ''caprichos enfáticos'' (''εμφατικά καπρίτσια''). Ολοκληρώθηκαν μεταξύ 1813 και 1820, παράλληλα με την πτώση του Φερδινάνδου Ζ΄ και την επάνοδό του στην εξουσία, και αποτελούνται από αλληγορικές σκηνές που κατακρίνουν την μεταπολεμική Ισπανική πολιτική, συμπεριλαμβανομένης της [[Ιερά Εξέταση|Ιεράς Εξέτασης]] και της τότε κοινής πρακτικής των βασανιστηρίων. Αν και η ειρήνη έφερε ευρεία ικανοποίηση, είχε ως αποτέλεσμα μια πολιτική ατμόσφαιρα που ήταν πολύ πιο καταπιεστική από τις προηγούμενες πολιτικές συνθήκες. Το νέο καθεστώς κατέπνιξε τις ελπίδες των φιλελεύθερων όπως ο Γκόγια, ο οποίος χρησιμοποίησε τον όρο ''θανάσιμες συνέπειες'' για να περιγράψει αυτή την κατάσταση στον τίτλο της σειράς. Ο Χιουζ αναφέρεται σε αυτή την ομάδα ως "συμφορές της ειρήνης".
[[Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 80 - Si resucitará?.jpg|thumb|250px|**Πλάκα 80: *Si resucitará?*** ''(Άραγε θ' αναστηθεί;)''. Η αλήθεια παρουσιάζεται προσωποποιημένη ως μια γυναίκα ξαπλωμένη ανάσκελα με το στήθος της εκτεθειμένο, λουσμένη από φως μπροστά σε έναν όχλο ''καλόγερων και τεράτων''.]]
Μετά από έξι χρόνια απολυταρχίας που ακολούθησαν μετά την επιστροφή του Φερδινάνδου στον θρόνο την 1η Ιανουαρίου του 1820, ο Rafael del Riego ξεκίνησε μία στρατιωτική επανάσταση με στόχο την αποκατάσταση του Συντάγματος του [[1812]]. Τον Μάρτιο, ο βασιλιάς αναγκάστηκε να υποχωρήσει, αλλά τον Σεπτέμβριο του [[1823]], μετά από μια ασταθή περίοδο, η Γαλλική εισβολή υποστηριζόμενη από τη συμμαχία των μεγάλων δυνάμεων είχε εκτοπίσει την συνταγματική κυβέρνηση. Τα τελευταία χαρακτικά πιθανώς να μην είχαν ολοκληρωθεί όταν αποκαταστάθηκε το Σύνταγμα, ωστόσο, σίγουρα είχαν ολοκληρωθεί προτού ο Γκόγια φύγει από την Ισπανία τον Μάιο του [[1824]]. Η ισορροπία μεταξύ αισιοδοξίας και κυνισμού καθιστούν δύσκολη τη συσχέτισή τους με συγκεκριμένες χρονικές στιγμές κατά τη διάρκεια αυτών των ταχέων εξελίξεων.
[[Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 67 - Esta no lo es menos.jpg|left|thumb|250px|**Πλάκα 67: *Esta no lo es menos*** ''(Αυτό δεν είναι λιγότερο αξιοπερίεργο)''. Σε αυτό το χαρακτικό δύο σκυφτοί κληρικοί κουβαλάνε δύο αγάλματα.  Όταν ένα άγαλμα μεταφέρεται σε οριζόντια θέση χάνει τη μεγαλοπρέπειά του, και γίνεται ένα απλό καθημερινό αντικείμενο.]]
Αρκετές από αυτές τις εικόνες επιστρέφουν στο άγριο σατιρικό ύφος που συναντάται στην προηγούμενη σειρά χαρακτικών του Γκόγια ''[[Τα Καπρίτσια]]''. Η πλάκα 75, ''Farándula de charlatanes'' (''Ο θίασος των τσαρλατάνων'') απεικονίζει έναν ιερέα με κεφάλι [[Παπαγάλος|παπαγάλου]] να ψέλνει μπροστά σε ένα κοινό από γάιδαρους και μαϊμούδες. Στην πλάκα 77, ''Que se rompe la cuerda! (Αχ, και να 'σπαγε το σχοινί!'') όπου ένας [[πάπας]] που σχοινοβατεί, ο εικονιζόμενος "υποβιβάστηκε συνετά" σε [[Καρδινάλιος|καρδινάλιο]] ή [[Επίσκοπος|επίσκοπο]] στο χαρακτικό που εκδόθηκε το 1863. Κάποια χαρακτικά όπου παριστάνονται σκηνές με ζώα μοιάζουν να αντλούν στοιχεία από μια σατιρική στιχομυθία του Giovanni Battista Casti, που δημοσιεύθηκε στα [[Ιταλικά]] το [[1802]]. Στην πλάκα 74, ο λύκος, που συμβολίζει έναν υπουργό, επικαλείται το γνωμικό - ''Μίζερη ανθρωπότητα, το σφάλμα είναι δικό σου'' -  και έχει υπογραφή με το όνομα του Casti. Το χαρακτικό ''ρίχνει το φταίξιμο για την βαρβαρότητα των ηγετών στην ανοχή που δείχνουν τα θύματα''.

Σε κάποιες από τις πλάκες της της ομάδας εκδηλώνεται ένας σκεπτικισμός όσον αφορά την [[ειδωλολατρία]] των θρησκευτικών εικόνων. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου εικόνες από την πρώιμη [[Χριστιανισμός|Χριστιανική]] εικονογραφία, ιδιαίτερα αγάλματα και εικόνες εκκλησιαστικής λειτουργίας, σατιρίζονται και κατακρίνονται. Στην πλάκα 67, ''Esta no lo es menos'', απεικονίζονται δύο σκυφτοί κληρικοί που κουβαλάνε δύο αγάλματα. Το ένα άγαλμα είναι η ''Παναγία της Μοναξιάς''. Στην εικόνα του Γκόγια, το άγαλμα δεν μεταφέρεται θριαμβευτικά σε κατακόρυφη θέση κατά τη διάρκεια τη τελετής, αλλά μεταφέρεται ατιμωτικά σε οριζόντια θέση  στις πλάτες των σχεδόν γονατιστών ανδρών. Μεταφερόμενο σε οριζόντια θέση, το αντικείμενο χάνει τη μεγαλοπρέπειά του, και γίνεται ένα απλό καθημερινό αντικείμενο. Οι κριτικοί τέχνης Victor Stochita και Anna Maria Coderch έγραψαν, ''είναι στην πραγματικότητα μία ανατρεπτική, έκπτωτη άποψη του αντικειμένου, απογυμνωμένου από την εξουσία του και τις προεκτάσεις του.'' Ο Γκόγια κάνει μία γενική δήλωση: ότι οι προσπάθειες της Εκκλησίας να υποστηρίξει και να αποκαταστήσει τους Βουρβόνους ήταν ''ουτοπική, καθώς αυτό που πρότειναν δεν ήταν παρά η λατρεία ενός κενού μορφώματος''.

Η δημοσιευμένη έκδοση της σειράς ''Οι Συμφορές του Πολέμου'' τελειώνει όπως ξεκινάει. Με την απεικόνιση μιας μοναδικής, αγωνιώδους φιγούρας. Οι τελευταίες δύο πλάκες απεικονίζουν μια γυναίκα που φοράει ένα στεφάνι, και αποτελεί μια προσωποποίηση της Ισπανίας, της Αλήθειας, ή του συντάγματος του 1812 - το οποίο ο Φερδινάνδος είχε απορρίψει το 1814. Στην  πλάκα 79, ''Murió la Verdad (Η αλήθεια πέθανε)'', η αλήθεια κείτεται νεκρή. Στην πλάκα 80, ''Si resucitará? (Θα αναστηθεί;)'', παρουσιάζεται ξαπλωμένη ανάσκελα με το στήθος της εκτεθειμένο, λουσμένη από φως μπροστά σε έναν όχλο ''καλόγερων και τεράτων''. Στην πλάκα 82, ''Esto es lo verdadero'', είναι και πάλι γυμνόστηθη κάτι που προφανώς συμβολίζει την ειρήνη και την αφθονία. Εδώ είναι ξαπλωμένη μπροστά σε έναν χωρικό.


==Εκτέλεση==
Πολλά από τα προσχέδια του Γκόγια, κυρίως με κόκκινη κιμωλία, έχουν διασωθεί και είναι αριθμημένα διαφορετικά από τα δημοσιευμένα χαρακτικά. Φιλοτέχνησε δύο ομάδες δοκιμαστικών εκτυπώσεων - μεταξύ πολλών μεμονωμένων δοκιμαστικών εκτυπώσεων έργων της σειράς - από τις οποίες μόνο μία είναι ολοκληρωμένη. Η πλήρης συλλογή αποτελείται από 85 έργα, και συμπεριλαμβάνει τρεις μικρούς ''Prisioneros'' (''Φυλακισμένους'') που δημιουργήθηκαν το [[1811]] οι οποίοι δεν ανήκουν στην ίδια σειρά. Ο Γκόγια έδωσε το αντίγραφο της πλήρους συλλογής, που σήμερα βρίσκεται στο [[Βρετανικό Μουσείο]], στον φίλο του Juan Agustín Ceán Bermúdez. Το αντίγραφο συμπεριλαμβάνει μία σελίδα με τον τίτλο - χειρόγραφο από τον Γκόγια, είναι υπογεγραμμένο στις άκρες των φύλλων, και τα έργα είναι αριθμημένα και έχουν γραμμένους τίτλους. Οι τίτλοι και οι αριθμοί είναι γραμμένοι χειρόγραφα από τον Γκόγια. Τα παραπάνω ανήκαν στις πλάκες που χρησιμοποιήθηκαν για την εκτύπωση της έκδοσης του 1863. Μέχρι τότε 80 είχαν μεταβιβαστεί από τον γιο του Γκόγια, Χαβιέ - ο οποίος μετά τον θάνατο του πατέρα του έφυγε από την Ισπανία - στην ''Real Academia de Bellas Artes de San Fernando'' (''Βασιλική Ακαδημία Καλών Τεχνών του Σαν Φερνάντο''), στη [[Μαδρίτη]], της οποίας ο Γκόγια υπήρξε διευθυντής. Τα έργα Νο.81 και Νο.82 συμπεριλήφθηκαν στη συλλογή της Ακαδημίας το 1870, και δεν εκδόθηκαν μέχρι το 1957.

[[Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 44 - Yo lo vi.jpg|thumb|250px|**Πλάκα 44: *Yo lo vi*** (''Αυτό το είδα''), έργο από τη δημοσιευμένη έκδοση, με επιφανειακούς τόνους στα τοπία, τον ουρανό, και το φόρεμα της γυναίκας. Στις πρώτες εκτυπώσεις του Γκόγια δεν υπήρχε αυτός ο επιφανειακός τόνος. Στο βάθος φαίνεται η πόλη. Άνθρωποι φεύγουν με άλογα ή με τα πόδια. Μία γυναίκα κρατάει ένα παιδί στην αγκαλιά της ενώ απλώνει το χέρι της σε ένα άλλο που βρίσκεται στο έδαφος, καθώς ένας στρατός πλησιάζει.]][[Αρχείο:Francisco de Goya, Saturno devorando a su hijo (1819-1823).jpg|thumb|200px|<div style="height: 60px;  overflow: auto; padding: 3px;text-align: left; border:solid 1px;">[[Ο Κρόνος καταβροχθίζει τον γιο του|***Saturno devorando a un hijo*' (Ο Κρόνος καταβροχθίζει τον γιο του)*]]. Ίσως ο διασημότερος από τους [[Μαύροι Πίνακες|Μαύρους Πίνακες]] που ο Γκόγια ζωγράφισε λίγα χρόνια μετά τις *Συμφορές του Πολέμου*. Σε αυτή τη βάναυση σκηνή ο [[Κρόνος (μυθολογία)|Κρόνος]] καταβροχθίζει ένα από τα παιδιά του, το σώμα του οποίου είναι ακρωτηριασμένο, θυμίζοντας τα διαμελισμένα πτώματα ανυπεράσπιστων αιχμαλώτων των *Συμφορών του Πολέμου*. Ο ιστορικός τέχνης Lennard Davis έχει διατυπώσει την υπόθεση πως ο Γκόγια γοητευόταν από τον ερωτισμό του διαμελισμού. (1819-1823, ελαιογραφία σε τοίχο (μεταφέρθηκε σε καμβά), [[Μουσείο του Πράδο|Μουσείο Ντελ Πράδο]], Μαδρίτη.146 × 83 εκ.)</div>]]
Καθώς η δημιουργία της σειράς προχωρούσε, ο Γκόγια άρχισε να αντιμετωπίζει έλλειψη χαρτιού υψηλής ποιότητας και πλακών χαλκού, και αναγκάστηκε να κάνει αυτό που η ιστορικός της τέχνης Juliet Wilson-Bareau αποκαλεί ως "δραστικό βήμα" να καταστρέψει δύο πλάκες που απεικόνιζαν τοπία από τις οποίες είχαν γίνει πολύ λίγες εκτυπώσεις. Αυτές κόπηκαν στα δύο για να δημιουργηθούν τέσσερις πλάκες της σειράς *Οι Συμφορές του Πολέμου*. Τα μεγέθη και τα σχήματα των πλακών ποικίλουν - εν μέρει εξαιτίας της έλλειψης υλικών - με διαστάσεις που ξεκινάν από 143 × 168 χιλιοστά (πλάκα 14) και φτάνουν έως και 163 × 260 χιλιοστά (πλάκα 24).

Ο Γκόγια ολοκλήρωσε 56 πλάκες κατά τη διάρκεια του πολέμου εναντίον της Γαλλίας, και συχνά θεωρούνται ως καταγραφές γεγονότων των οποίων ο καλλιτέχνης υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας. Μία άλλη παρτίδα η οποία συμπεριλαμβάνει την πλάκα 1, αρκετές από το μέσον της σειράς, και τις 17 τελευταίες πλάκες - πιθανότατα παράχθηκαν μετά το τέλος του πολέμου, όταν υπήρχαν διαθέσιμα υλικά. Οι τίτλοι των πλακών, που αναγράφονται κάτω από το κάθε έργο, καταδεικνύουν την παρουσία του: *Αυτό το είδα* (πλάκα 44: *Yo lo vi*) και *Δεν μπορεί κανείς να κοιτά* (πλάκα 26: *No se puede mirar*). Ενώ είναι ασαφές πόσες από αυτές τις σκηνές είδε ο Γκόγια, είναι γενικά αποδεκτό ότι είδε ιδίοις όμμασι πολλά από τα γεγονότα που κατέγραψε στις πρώτες δύο ομάδες πλακών. Έναν αριθμό από άλλες σκηνές γνωρίζουμε ότι τις πληροφορήθηκε από δεύτερο χέρι. Είναι γνωστό ότι όταν μετέβαινε σε πεδία μάχης είχε μαζί του βιβλίο σχεδίου. Στο εργαστήριό του εργαζόταν σε πλάκες χαλκού αφού πρώτα είχε αφομοιώσει το περιεχόμενο και το νόημα των σχεδίων του. Όλα τα σκίτσα είναι από το ίδιο χαρτί, και όλες οι πλάκες χαλκού είναι ομοειδείς.

Οι τίτλοι συνδέουν μεταξύ τους δυάδες ή μεγαλύτερες ομάδες έργων, ακόμα και όταν οι σκηνές καθαυτές δεν συνδέονται. Αυτό συμβαίνει στις πλάκες 2 και 3 (*Με λόγο ή χωρίς λόγο* και *Το ίδιο*), 4 και 5 (*Οι γυναίκες είναι θαρραλέες* και *Είναι άγριες*), και στις πλάκες 9, 10, 11 (*Δεν θέλουν*, *Ούτε αυτές* και *ούτε αυτές*). Άλλες πλάκες δείχνουν σκηνές από την ίδια ιστορία ή το ίδιο συμβάν  όπως στις πλάκες 46 και 47 (*Αυτό είναι κακό* και *Έτσι συνέβη*), στα οποία ένας μοναχός δολοφονείται από Γάλλους στρατιώτες οι οποίοι παίρνουν ως λάφυρα εκκλησιαστικούς θησαυρούς. Αυτή είναι μια σπάνια συμπαθητική απεικόνιση των κληρικών, που συνήθως απεικονίζονται από τον Γκόγια ως ευρισκόμενοι στην πλευρά την καταστολής και της αδικίας.

Η Ακαδημία δανείστηκε τη συλλογή του Bermúdez για την έκδοση του 1863. Πάνω στις πλάκες χαράχθηκαν οι αυθεντικοί τίτλοι και οι απεικονίσεις, με τα ορθογραφικά λάθη του Γκόγια. Ένας τίτλος αλλάχθηκε, σε μία πλάκα πραγματοποιήθηκε επιπλέον επεξεργασία, και η εκτύπωση έγινε με αρκετά περισσότερο μελάνι στις πλάκες (με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένας *επιφανειακός τόνος*) σε σχέση με τις δοκιμαστικές εκτυπώσεις, σύμφωνα με την αισθητική της εποχής. Η συλλογή του Bermúdez θεωρείται *μοναδικής σημασίας...γιατί δείχνει τη σειρά όπως ο Γκόγια σκόπευε να την εκδώσει, και τον τρόπο με τον οποίο σκόπευε να εκτυπώσει τα έργα*. Ως εκ τούτου υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στη δημοσιευμένη έκδοση του 1863, με 80 πλάκες, και την πλήρη σειρά στη συλλογή, που συμπεριλαμβάνει 82 έργα (παραλείποντας του τρεις μικρούς *Φυλακισμένους*).

*Οι Καταστροφές του Πολέμου* δεν δημοσιεύθηκαν όσο ο Γκόγια ήταν εν ζωή, πιθανώς επειδή φοβήθηκε πιθανές πολιτικές επιπτώσεις από το καταπιεστικό καθεστώς του Φερδινάνδου Ζ΄. Κάποιοι ιστορικοί της τέχνης υποθέτουν πως δεν δημοσίευσε τη σειρά γιατί ήταν επιφυλακτικός σχετικά με την χρήση των εικόνων για πολιτικούς λόγους, και αντ' αυτού τις έβλεπε ως ένα μέσο προσωπικού στοχασμού και απελευθέρωσης. Οι περισσότεροι ωστόσο  πιστεύουν ότι ο καλλιτέχνης προτίμησε να περιμένει έως ότου θα μπορούσαν να δημοσιευθούν δίχως να υποστούν λογοκρισία. Άλλες 4 εκδόσεις δημοσιεύθηκαν, η τελευταία το [[1937]], έτσι ώστε συνολικά πάνω από 1.000 αντίτυπα κάθε έργου έχουν τυπωθεί, αν και δεν είναι όλα της ίδιας ποιότητας. Όπως και σε άλλες σειρές του, τα μεταγενέστερα αντίτυπα παρουσιάζουν φθορά στην ακουαντίνα. Η έκδοση του 1863 συμπεριλάμβανε 500 αντίτυπα, και ακολούθησαν άλλες εκδόσεις πριν από τις οποίες οι πλάκες είχαν πιθανότατα καλυφθεί με ατσάλι για να αποφευχθεί περαιτέρω φθορά, το 1892 (100),  1903 (100), 1906 (275), και 1937. Πολλές σειρές έχουν διασπαστεί, και οι περισσότερες συλλογές χαρακτικών έχουν τουλάχιστον κάποια από τα αντίτυπα της σειράς. Κάποια αντίτυπα, ιδιαίτερα από μεταγενέστερες εκδόσεις, είναι διαθέσιμα στην αγορά τέχνης.

Το 1873, ο Ισπανός συγγραφέας Antonio de Trueba δημοσίευσε τις φερόμενες ως αναμνήσεις του κηπουρού του Γκόγια, Ισίδρο, σχετικά με τη δημιουργία της σειράς. Ο de Trueba ισχυρίζεται ότι  είχε μιλήσει με τον Ισίδρο το 1836, και ο κηπουρός θυμόταν πως είχε συνοδεύσει τον Γκόγια στον λόφο Principe Pio για να σχεδιάσει τα θύματα των εκτελέσεων της 3ης Μαΐου του 1808. Μελετητές του Γκόγια αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό τον εν λόγω ισχυρισμό. Ο Nigel Glendinning τον περιέγραψε ως *ρομαντική φαντασίωση*, και έχει αναλύσει τις διάφορες ανακρίβειές του.

==Τεχνική και ύφος==
Η περιγραφή και η κατάδειξη της ασχήμιας της ζωής αποτελεί σύνηθες θέμα κατά τη διάρκεια της ιστορίας της Ισπανικής τέχνης, από τους νάνους του [[Ντιέγκο Βελάσκεθ]] έως την [[Γκερνίκα (ζωγραφική)|Γκερνίκα]] (1937) του [[Πάμπλο Πικάσο]]. Σχολιάζοντας τις *Συμφορές του Πολέμου*, η βιογράφος Margherita Abbruzzese παρατηρεί ότι ο Γκόγια θέλει η αλήθεια *να παρατηρηθεί ... και να παρουσιαστεί σε άλλους· συμπεριλαμβανομένων και αυτών που δεν επιθυμούν να τη δουν... Και οι τυφλοί στο πνεύμα παρατηρούν μόνο την επιφανειακή άποψη των πραγμάτων, επομένως αυτά τα επιφανειακά γνωρίσματα πρέπει να αλλοιωθούν και να παραμορφωθούν μέχρις ότου να κραυγάζουν αυτό που θέλουν να πουν*. Αυτή η σειρά ακολουθεί μια ευρύτερη Ευρωπαϊκή παράδοση δημιουργίας έργων τέχνης που σχετίζονται με τον πόλεμο και τη διερεύνηση των επιπτώσεων της στρατιωτικής σύγκρουσης στις ζωές των πολιτών - κυρίως γνωστών στον Γκόγια μέσω χαρακτικών. Αυτή η παράδοση αντικατοπτρίζεται ιδιαίτερα σε [[Ολλανδία|Ολλανδικές]] απεικονίσεις του [[Ογδοηκονταετής Πόλεμος|Ογδοηκονταετούς Πολέμου]] με την Ισπανία, και στα έργα [[Γερμανία|Γερμανών]] ζωγράφων του 16ου αιώνα όπως ο [[Χανς Μπάλντουνγκ Γκριν]]. Πιστεύεται πως ο Γκόγια είχε ένα αντίγραφο μιας φημισμένης σειράς 18 χαρακτικών του [[Ζακ Καλό]] που είναι γνωστή ως *Συμφορές του πολέμου* (1633) και καταγράφουν το καταστροφικό αντίκτυπο του [[Τριακονταετής Πόλεμος|Τριακονταετούς Πολέμου]] του στρατού του [[Λουδοβίκος ΙΓ΄ της Γαλλίας|Λουδοβίκου ΙΓ΄ της Γαλλίας]] στη [[Λωρραίνη]].

Στην [[Αυτό είναι χειρότερο|πλάκα 37, *Esto es peor* (*Αυτό είναι χειρότερο*)]], απεικονίζεται ένας Ισπανός στρατιώτης του οποίου το σώμα είναι ακρωτηριασμένο και καρφωμένο σε ένα δέντρο, ενώ είναι περιτριγυρισμένο από πτώματα Γάλλων στρατιωτών. Βασίζεται εν μέρει στο θραύσμα Ελληνιστικού  ανδρικού γυμνού, γνωστού ως Belvedere Torso του Αθηναίου *Απολλώνιου γιου του Νέστορα*. Ο Γκόγια είχε κάνει μια μελέτη του αγάλματος με την τεχνική *wash* σε μαύρες αποχρώσεις κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψής του στη [[Ρώμη]]. Στο έργο *Esto es peor (πλάκα 37: Αυτό είναι χειρότερο)* ανατρέπει τα κλασικά μοτίβα που χρησιμοποιούνται σε έργα τέχνης που ασχολούνται με τον πόλεμο με την πρόσθεση στοιχείων μαύρου θεάτρου - το κλαδί που διαπερνάει το σώμα μέσω του πρωκτού, ο στριμμένος λαιμός και το κοντινό πλάνο. Ο άνδρας είναι γυμνός, κάτι που αποτελεί τολμηρή επιλογή για την Ισπανική τέχνη του 19ου αιώνα, την περίοδο της Ισπανικής Ιεράς Εξέτασης. Ο κριτικός τέχνης  Ρόμπερτ Χιουζ σημείωσε ότι οι φιγούρες της εικόνας *μας υπενθυμίζουν ότι, αν ήταν φτιαγμένες από μάρμαρο και η καταστροφή τους είχε προκληθεί από το πέρασμα του χρόνου και όχι από σπαθιά, οι νεο - κλασικιστές όπως ο Μενγκς θα βρίσκονταν σε αισθητική έκσταση μπροστά τους*.

Ο Γκόγια εγκαταλείπει τα χρώματα στη σειρά, πιστεύοντας ότι το φως και οι σκιάσεις παρέχουν μια πιο άμεση έκφραση της αλήθειας. Έγραψε,* στην τέχνη δεν χρειάζεται το χρώμα. Δώσε μου ένα μολύβι και θα ζωγραφίσω το πορτραίτο σου*. Χρησιμοποιεί τη γραμμή όχι τόσο για να οριοθετήσει το σχήμα αλλά, σύμφωνα με την ιστορικό της τέχνης Αν Χόλαντερ, *για να του δώσει ύπαρξη χαράσσοντάς το και μετά να το διασπάσει, όπως ένα αλλήθωρο, ημίτυφλο μάτι το αντιλαμβάνεται, για να δημιουργήσει διαστρεβλωμένα τρίμματα οπτικών ερεθισμάτων που τρεμουλιάζουν γύρω από γεγονότα που ο θεατής τα βλέπει μέσα σε μια αγωνιώδη βιασύνη... Αυτή η 'γραφική' σαφήνεια γίνεται πιο αιχμηρή όταν είναι πριονωτή.* Η αμεσότητα της προσέγγισης ταιριάζει με την επιθυμία του να αποδώσει την πρωτόγονη πλευρά της ανθρώπινης φύσης. Ο Γκόγια δεν είναι ο πρώτος που ασχολήθηκε με αυτό το θέμα· ο [[Ρέμπραντ]] επιζητούσε μια ανάλογη αμεσότητα, αλλά δεν είχε τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει την ακουαντίνα. Ο [[Γουίλιαμ Μπλέικ]] και ο [[Χένρυ Φιούζελι]], σύγχρονοι του Γκόγια, δημιούργησαν έργα με αντίστοιχο φανταστικό περιεχόμενο, αλλά όπως η Χόλαντερ σχολιάζει, αποσιώπησαν την αποκρουστική πλευρά τους με *μια εξαίσια χρησιμοποιημένη γραμμικότητα...κλείνοντάς την ερμητικά στα ασφαλή οχυρά της ομορφιάς και του ρυθμού*.

Στο βιβλίο σχετικά με τα χαρακτικά του Γκόγια που εξέδωσε το [[1947]], ο Άγγλος συγγραφέας [[Άλντους Χάξλεϋ]] παρατήρησε ότι τα έργα απεικονίζουν μια επαναλαμβανόμενη σειρά θεμάτων: σκοτεινές καμάρες, *πιο μοχθηρές και από εκείνες του των Φυλακών του Πιρανέζι*· στροφές δρόμων ως σκηνικά για την απανθρωπιά της ανισότητας των τάξεων· και λόφοι με νεκρούς, με ένα δέντρο να ξεχωρίζει κάποιες φορές το οποίο λειτουργεί ως αποθήκη ή αγχόνη διαμελισμένων πτωμάτων. *Και η καταγραφή συνεχίζεται, με τη μία φρίκη μετά την άλλη, χωρίς να απαλύνονται από το μεγαλείο που άλλοι ζωγράφοι διέκριναν στον πόλεμο· επειδή, χαρακτηριστικά, ο Γκόγια ποτέ δεν απεικονίζει μία σύγκρουση, ποτέ δεν παρουσιάζει εντυπωσιακές μάζες στρατιωτών να προελαύνουν σε σειρές ή να αναπτύσσονται στη μάχη. Το μόνο που απεικονίζει είναι οι συμφορές και οι αθλιότητες του πολέμου, χωρίς ίχνος δόξας ή γραφικότητας.*

*Οι Συμφορές του Πολέμου* είναι η δεύτερη από τις τέσσερις μεγάλες σειρές χαρακτικών του Γκόγια, οι οποίες συνιστούν σχεδόν το πλήρες σημαντικό έργο του σε αυτή την τέχνη. Επίσης, δημιούργησε 35 χαρακτικά στην αρχή της καριέρας του - πολλά από τα οποία είναι αντίγραφα πορτρέτων του και άλλων έργων του - και περίπου 16 λιθογραφίες όσο ζούσε στη Γαλλία. Ο Γκόγια δημιούργησε την πρώτη του σειρά, τα 80 έργα της σειράς [[Τα Καπρίτσια|*Los Caprichos* (*Τα Καπρίτσια*)]], την περίοδο 1797-1799 για να καταγράψει - όπως είχε πει ο ίδιος -  *τις αμέτρητες ιδιορρυθμίες και ανοησίες που υπάρχουν σε κάθε πολιτισμένη κοινωνία, και τις κοινές προκαταλήψεις και τις παραπλανητικές πρακτικές που τα έθιμα, η αμάθεια, ή η ιδιοτέλεια τις έχουν καταστήσει συνήθεις*. Τα Καπρίτσια τέθηκαν προς πώληση το [[1799]], αλλά σχεδόν αμέσως αποσύρθηκαν μετά από απειλές από την Ιερά Εξέταση. Στις δύο πρώτες ομάδες χαρακτικών των *Συμφορών του Πολέμου* ο Γκόγια απομακρύνεται ξεκάθαρα από τη φανταστική, συνθετική προσέγγιση της σειράς *Τα Καπρίτσια* για να απεικονίσει ρεαλιστικά πολεμικές σκηνές ζωής και θανάτου . Στην τελευταία ομάδα, η φαντασία που συναντάται στα *Καπρίτσια* επιστρέφει.

Την περίοδο [[1815]] - [[1816]], ο Γκόγια φιλοτέχνησε τη σειρά  [[Ταυρομαχία (Γκόγια)|*Tauromaquia* (*Ταυρομαχία*)]], μια σειρά 33 σκηνών ταυρομαχίας, κατά τη διάρκεια ενός διαλείμματος από τις *Συμφορές του Πολέμου*. Η *Ταυρομαχία* δεν είχε πολιτικό περιεχόμενο, και δημοσιεύθηκε στο τέλος του 1816 σε μια έκδοση 320 έργων - για πώληση ως σειρές ή ως μεμονωμένα έργα - δίχως προβλήματα. Δεν έτυχε κριτικής ούτε εμπορικής επιτυχίας. Στη Γαλλία, ο Γκόγια ολοκλήρωσε μια σειρά τεσσάρων μεγαλύτερων λιθογραφιών, *Los toros de Burdeos* (*Οι ταύροι της Μπορντό*). Η τελευταία του σειρά, γνωστή ως [[Τρέλα (Γκόγια)|*Los Disparates* (*Τρέλες*)]], *Proverbios* (*Παροιμίες*) ή *Sueños* (*Όνειρα*), συμπεριλαμβάνει 22 μεγάλες πλάκες και τουλάχιστον πέντε σκίτσα που φαίνεται πως ανήκουν στη σειρά αλλά δεν χαράχθηκαν ποτέ. Όταν ο Γκόγια έφυγε για τη Γαλλία, άφησε όλα αυτά τα έργα στη Μαδρίτη - προφανώς ημιτελή και ενώ είχε τυπώσει ελάχιστα (δοκιμαστικά) αντίτυπα. Είναι γνωστό ότι μια πλάκα χαράχθηκε το 1816, αλλά λίγες άλλες πληροφορίες είναι γνωστές για τον χρόνο δημιουργίας των έργων, και τα σχέδια του Γκόγια για τη σειρά.

Ο Γκόγια ασχολήθηκε με τις *Καταστροφές του Πολέμου* σε μια περίοδο που δημιουργούσε εικόνες κυρίως για προσωπική ικανοποίηση παρά για κάποιο σύγχρονο κοινό. Τα έργα του βασίστηκαν κυρίως στη φαντασία του και λιγότερο σε πραγματικά γεγονότα. Αρκετές από τις μεταγενέστερες πλάκες περιέχουν φανταστικά στοιχεία τα οποία μπορούν να θεωρηθούν ως επιστροφή στις απεικονίσεις των *Καπρίτσιων*. Εδώ, βασίζεται σε στοιχεία που πηγάζουν περισσότερο από την εσώτερη ζωή του, παρά από παραστάσεις που θα μπορούσαν να προέρχονται από πραγματικά γεγονότα ή καταστάσεις.

==Ερμηνεία==
Στις *Συμφορές του Πολέμου*, ο Γκόγια δεν δικαιολογεί από καμία άποψη τη σφαγή - οι πλάκες στερούνται την παρηγοριά της Θείας τάξης ή την απονομή ανθρώπινης δικαιοσύνης. Αυτό είναι εν μέρει αποτέλεσμα της απουσίας μελοδραματικής ή εκούσιας καλλιτεχνικής απεικόνισης που θα αποστασιοποιούσε τον θεατή από την ωμότητα των θεμάτων, όπως σε [[Μπαρόκ]] απεικονίσεις μαρτυρίων. Επιπροσθέτως, ο Γκόγια αρνείται να προσφέρει τη σταθερότητα της παραδοσιακής αφήγησης. Αντίθετα, στη σειρά χαρακτικών του τονίζονται οι πιο ενοχλητικές απόψεις του θέματος του κάθε έργου. 
[[Αρχείο:Prado - Los Disparates (1864) - No. 10 - El caballo raptor.jpg|left|thumb|250px|Η *'πλάκα 10**, ***El caballo raptor*' (To άλογο - απαγωγέας)*, της σειράς *Los Disparates (Τρέλες)*. Σύμφωνα με τον Χιουζ, η ευφορία της γυναίκας παραπέμπει, μεταξύ άλλων πιθανών ερμηνειών, σε οργασμό.(24,4 x 35,3 εκ. (εικόνα)/ 33,7 x 50,2 εκ. (χαρτί))]]
[[Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 07 - Que valor!.jpg|thumb|250px|Πλάκα 7: ***Que valor!*** (*Τι θάρρος!*). Η πλάκα απεικονίζει την Agustina de Aragón (1786–1857), την ηρωίδα της [[Σαραγόσα]], που μετέφερε τρόφιμα στους κανονιέρηδες που βρίσκονταν στα αμυντικά τείχη της πόλης κατά τη διάρκεια της πολιορκίας στην οποία πέθαναν 54.000 Ισπανοί. Όταν πλέον όλοι οι κανονιέρηδες είχαν σκοτωθεί, η Agustina πυροδοτούσε η ίδια τα κανόνια. Αυτό το έργο είναι η μόνη πλάκα της σειράς στην οποία ο Γκόγια παρουσιάζει το κεντρικό πρόσωπο του έργου ως ηρωική μορφή.]]
Οι πλάκες απεικονίζουν χώρους χωρίς αυστηρά καθορισμένα όρια. Η βαναυσότητα επεκτείνεται και εκτός του πλαισίου των εικόνων προς όλες τις κατευθύνσεις. Κατ' αυτόν τον τρόπο εκφράζουν την άνευ αιτίας βία που λαμβάνει χώρα παντού, και λόγω της αμεσότητας και της αγριότητάς τους έχουν παραλληλιστεί με το φωτορεπορτάζ του 19ου και του 20ου αιώνα. Σύμφωνα με τον κριτικό τέχνης Ρόμπερτ Χιουζ, όπως συμβαίνει και με την προηγούμενη σειρά χαρακτικών του Γκόγια τα [[Τα Καπρίτσια|Καπρίτσια]], Οι Καταστροφές του Πολέμου φαίνεται πως δημιουργήθηκαν με πρόθεση κοινωνικής κριτικής. Λειτουργούν ως σάτιρα στην επικρατούσα *υστερία, την κακία, την απανθρωπιά και τον παραλογισμό (και) την απουσία σωφροσύνης* στην Ισπανία υπό την εξουσία του Ναπολέοντα, και αργότερα υπό την Ιερά Εξέταση. Είναι εμφανές ότι ο Γκόγια έβλεπε τον πόλεμο στην Ισπανία με απογοήτευση, και με απελπισία λόγω των βιαιοπραγιών που έβλεπε να πραγματοποιούναι γύρω του και λόγω της ήττας του φιλελεύθερου ιδεώδους που θεωρούσε πως θα αντικαθίστατο από τον στρατιωτικό παραλογισμό. Ο Χιουζ πίστευε πως η επιλογή του Γκόγια να απεικονίσει αυτά τα θέματα σε πλάκες χαρακτικών, τα οποία είναι εξ' ορισμού άχρωμα, είναι ενδεικτική των αισθημάτων υψίστης απελπισίας που βίωνε.

Τα μηνύματα που εκφράζει ο καλλιτέχνης σε προχωρημένη ηλικία έρχονται σε αντίθεση με την ανθρωπιστική άποψη για τον άνθρωπο, πως πρόκειται δηλαδή για ένα ον κατά βάση καλό που, ωστόσο, εύκολα διαφθείρεται. Φαίνεται πως υποστηρίζει ότι η βία είναι έμφυτη στον άνθρωπο, *σφυρηλατημένη στην ουσία αυτού που, από τον Φρόυντ και μετά, αποκαλείται Εκείνο.* Ο Χιουζ πίστευε ότι εν τέλει υπάρχει μόνο η παραβιασμένη κενότητα της παραδοχής της έκπτωτης φύσης μας: όπως στον πίνακα του Γκόγια με τον [[Ο Σκύλος (Γκόγια)|σκύλο]], *του οποίου ο αφέντης είναι απών όπως και ο Θεός για τον Γκόγια*.

Οι Συμφορές του Πολέμου ασχολούνται θέματα όπως σακατεμένα σώματα, μη αναγνωρίσιμα σωματικά μέλη, τον ευνουχισμό και την ταπείνωση της γυναίκας. Σε κάποια από τα έργα υπάρχουν σκοτεινά ερωτικά υπονοούμενα. Ο Connel παρατηρεί την έμφυτη σεξουαλικότητα της εικόνας στο έβδομο έργο της σειράς στο οποίο η Agustina de Aragón's πυροδοτεί ένα μακρύ κανόνι. Ο ιστορικός τέχνης Lennard Davis υποθέτει πως ο Γκόγια γοητευόταν από τον *ερωτισμό του διαμελισμού*, ενώ ο Χιουζ έχει επισημάνει την πλάκα 10 της σειράς *Τρέλα*, όπου απεικονίζεται μια γυναίκα που την κουβαλάει ένα άλογο κρατώντας την με το στόμα του. Σύμφωνα με τον Χιουζ, η ευφορία της γυναίκας παραπέμπει, μεταξύ άλλων πιθανών ερμηνειών, σε οργασμό.

==Επιρροή==

Παρότι συμπεριλαμβάνονται στα σημαντικότερα έργα τέχνης κατά του πολέμου, *Οι Συμφορές του Πολέμου* δεν είχαν επίδραση στη συνείδηση των Ευρωπαίων για δύο γενιές, καθώς δεν είχαν δει τη σειρά παρά μόνο κάποιοι μικροί κύκλοι ανθρώπων στην Ισπανία, έως ότου δημοσιεύθηκε από τη Βασιλική Ακαδημία του Σαν Φερνάντο το 1863.

Από τότε, κατά τις διάφορες χρονικές περιόδους που ακολούθησαν, διαφορετικές ερμηνείες της σειράς αντικατόπτριζαν τους προβληματισμούς της κάθε εποχής. Ο Γκόγια θεωρούνταν ως ένας πρωτο-Ρομαντικός στις αρχές του 19ου αιώνα, και η παραστατική απεικόνιση διαμελισμένων πτωμάτων είχε άμεση επίδραση στον [[Ζαν-Λουί-Τεοντόρ Ζερικώ|Τεοντόρ Ζερικώ]], ο οποίος είναι ευρύτερα γνωστός από τον πολιτικά φορτισμένο πίνακά του *Η Σχεδία της Μέδουσας* (1818–19).  Ο [[Λουίς Μπουνιουέλ]] ταυτίστηκε με αίσθηση του παράλογου του Γκόγια και συμπεριέλαβε αναφορές σε έργα του όπως η ταινία *Χρυσή Εποχή* (*L' Age d'Or*), στην οποία συνεργάστηκε με τον [[Σαλβαδόρ Νταλί]], και στην ταινία του [[1962]] *Εξολοθρευτής Άγγελος* (*Exterminating Angel*).

Η επίδραση που είχε στον Νταλί είναι εμφανής στον πίνακά του *Μαλακή κατασκευή με βραστά φασόλια (προαίσθημα Εμφυλίου Πολέμου)*, που ζωγράφισε το [[1936]] ως απάντηση στα γεγονότα που οδήγησαν στον [[Ισπανικός Εμφύλιος|Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο]]. Εδώ, τα παραμορφωμένα άκρα, η βάναυση καταστολή, οι αγωνιώδεις εκφράσεις και τα δυσοίωνα σύννεφα θυμίζουν την πλάκα 39, *Grande hazaña! Con muertos! (Μεγάλα ανδραγαθήματα! Πάνω στους νεκρούς!)*, στην οποία ακρωτηριασμένα σώματα παρουσιάζονται με φόντο ένα άγονο τοπίο.

Το [[1993]], οι Jake και Dinos Chapman του κινήματος *Young British Artists* φιλοτέχνησαν 82 γλυπτά - μινιατούρες, βασισμένα στις *Συμφορές του Πολέμου*. Τα έργα έτυχαν ευρείας αποδοχής και αγοράστηκαν μέσα στον ίδιο χρόνο από την γκαλερί Tate. Για αρκετές δεκαετίες, η σειρά χαρακτικών του Γκόγια υπήρξε σταθερό σημείο αναφοράς για τους αδερφούς Chapman. Συγκεκριμένα, δημιούργησαν μια σειρά από παραλλαγές της πλάκας 39. Το [[2003]], οι αδερφοί Chapman παρουσίασαν μια έκθεση με μια εναλλακτική εκδοχή των *Συμφορών του Πολέμου*. Αγόρασαν μία πλήρη σειρά από αντίτυπα των *Συμφορών του Πολέμου*, πάνω στα   οποία ζωγράφισαν δαιμονικούς [[κλόουν]] και κεφάλια από κουτάβια. Τα έργα τους δέχθηκαν ανάμικτες κριτικές κάποιες από τις οποίες ήταν ιδιαίτερα αρνητικές - όπως για παράδειγμα η κριτική που άσκησε ο Χιουζ. Οι αδερφοί Chapman υποστήριξαν πως μέσα από τα έργα τους ήθελαν πρωτίστως να καταδείξουν την ανεπάρκεια της τέχνης ως ενός μέσου διαμαρτυρίας κατά του πολέμου.

==Τα έργα της σειράς *Οι Συμφορές του Πολέμου*==
<gallery>
Αρχείο:Goya-Guerra (00).jpg|*'Το εξώφυλλο της πρώτης έκδοσης της σειράς (1863)**
</gallery>
===Πόλεμος===
<gallery>
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 01 - Tristes presentimientos de lo que ha de acontecer.jpg|**Νο. 1: *Tristes presentimientos de lo que ha de acontecer*** ''(Άσχημα προαισθήματα για το τι πρόκειται να συμβεί)'', 17,6 x 22 εκ. (εικόνα)/ 24,8 x 34,1 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 02 - Con razon ó sin ella.jpg|**Νο. 2: *Con razon ó sin ella*** ''(Με λόγο ή χωρίς λόγο)'', 15,3 x 20,6 εκ. (εικόνα)/ 24,8 x 34,1 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 03 - Lo mismo.jpg|**Νο. 3: *Lo mismo*** ''(Το ίδιο)'', 15,9 x 21,9 εκ. (εικόνα)/ 24,8 x 34,1 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 04 - Las mugeres dan valor.jpg|**Νο. 4: *Las mugeres dan valor*** ''(Οι γυναίκες δίνουν θάρρος)'', 15,5 x 20,6 εκ. (εικόνα)/ 24,8 x 34,1 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 05 - Y son fieras.jpg|**Νο. 5: *Y son fieras*** ''(Και είναι θηριώδεις)'', 15,5 x 20,9 εκ. (εικόνα)/ 24,8 x 34,1 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 06 - Bien te se está.jpg|**Νο. 6: *Bien te se está*** ''(Σου αξίζει)'', 14,3 x 20,8 εκ. (εικόνα)/ 24,8 x 34,1 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 07 - Que valor!.jpg|**Νο. 7: *Que valor!*** ''(Τι θάρρος!)'', 15,5 x 20,6 εκ. (εικόνα)/ 24,8 x 34,1 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 08 - Siempre sucede.jpg|**Νο. 8: *Siempre sucede*** ''(Αυτό συμβαίνει πάντα)'', 17,7 x 21,9 εκ. (εικόνα)/ 24,8 x 34,1 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 09 - No quieren.jpg|**Νο. 9: *No quieren*** ''(Δεν θέλουν)'', 15,3 x 20,7 εκ. (εικόνα)/ 24,8 x 34,1 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 10 - Tampoco.jpg|**Νο. 10: *Tampoco*** ''(Ούτε αυτές)'', 14,9 x 21,6 εκ. (εικόνα)/ 24,8 x 34,1 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 11 - Ni por esas.jpg|**Νο. 11: *Ni por esas*** ''(Ούτε αυτές)'', 16,1 x 21,1 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 12 - Para eso habeis nacido.jpg|**Νο. 12: *Para eso habeis nacido*** ''(Γι' αυτό γεννήθηκες)'', 16 x 23,5 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 13 - Amarga presencia.jpg|**Νο. 13: *Amarga presencia.*** ''(Πικρή παρουσία)'', 14,2 x 17,1 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 14 - Duro es el paso!.jpg|**Νο. 14: *Duro es el paso!*** ''(Ο δρόμος είναι σκληρός)'', 14,3 x 16,8 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 15 - Y no hai remedio.jpg|**Νο. 15: *Y no hay remedio*** ''(Και δεν έχει γιατρικό)'', 14,1 x 16,8 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 16 - Se aprovechan.jpg|**Νο. 16: *Se aprovechan*** ''(Αυτοί επωφελούνται)'', 16,1 x 23,5 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 17 - No se convienen.jpg|**Νο. 17: *No se convienen*** ''(Αυτοί δεν συμφωνούν)'', 14,5 x 21,6 εκ. (εικόνα)/ 25 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 18 - Enterrar y callar.jpg|**Νο. 18: *Enterrar y callar*** ''(Θάβε και σώπα)'', 16,1 x 23,4 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 19 - Ya no hay tiempo.jpg|**Νο. 19: *Ya no hay tiempo*** ''(Δεν υπάρχει άλλος καιρός)'', 16,5 x 23,7 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 20 - Curarlos, y á otra.jpg|**Νο. 20: *Curadlos, y á otra*** ''(Θεράπευσέ τους, έπειτα πάμε σ' άλλα)'', 15,9 x 23,5 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 21 - Será lo mismo.jpg|**Νο. 21: *Será lo mismo*** ''(Θα είναι το ίδιο)'', 14,6 x 21,8 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 22 - Tanto y mas.jpg|**Νο. 22: *Tanto y mas*** ''(Τόσα κι ακόμα περισσότερα)'', 16 x 25,3 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 23 - Lo mismo en otras partes.jpg|**Νο. 23: *Lo mismo en otras partes*** ''(Το ίδιο αλλού)'', 15,9 x 23,8 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 24 - Aun podrán servir.jpg|**Νο. 24: *Aun podrán servir*** ''(Είναι ακόμα χρήσιμοι)'', 16,1 x 25,7 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 25 - Tambien estos.jpg|**Νο. 25: *Tambien estos*** ''(Το ίδιο κι αυτοί)'', 16,2 x 23,3 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 26 - No se puede mirar.jpg|**Νο. 26: *No se puede mirar*** ''(Δεν μπορείς να το δεις αυτό)'', 14,3 x 20,7 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 27 - Caridad.jpg|**Νο. 27: *Caridad*** ''(Ευσπλαχνία)'', 16 x 23,3 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 28 - Populacho.jpg|**Νο. 28: *Populacho*** ''(Λαουτζίκος)'', 17,5 x 21,9 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 29 - Lo merecia.jpg|**Νο. 29: *Lo merecia*** ''(Του άξιζε)'', 17,3 x 21,6 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 30 - Estragos de la guerra.jpg|**Νο. 30: *Estragos de la guerra*** ''(Καταστροφές του πολέμου)'', 14 x 16,9 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 31 - Fuerte cosa es!.jpg|**Νο. 31: *Fuerte cosa es!*** ''(Αυτό παραπάει!)'', 15,5 x 20,6 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,1 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 32 - Por que?.jpg|**Νο. 32: *Por que?*** ''(Γιατί;)'', 15,4 x 20,7 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 33 - Que hai que hacer mas?.jpg|**Νο. 33: *Que hay que hacer mas?*** ''(Τι παραπάνω να κάνεις;)'', 15,4 x 20,7 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,1 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 34 - Por una nabaja.jpg|**Νο. 34: *Por una nabaja*** ''(Για ένα μαχαίρι)'', 15,5 x 20,7 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,1 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 35 - No se puede saber por que.jpg|**Νο. 35: *No se puede saber por que*** ''(Κανένας δεν ξέρει γιατί)'', 15,4 x 20,7 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,1 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 36 - Tampoco.jpg|[[Ούτε σε αυτή την περίπτωση|**Νο. 36: *Tampoco*** ''(Ούτε σ' αυτή την περίπτωση)'']], 15,5 x 20,6 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,1 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 37 - Esto es peor.jpg|[[Αυτό είναι χειρότερο|**Νο. 37: *Esto es peor*** ''(Αυτό είναι χειρότερο)'']], 15,5 x 20,8 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,1 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 38 - Bárbaros!.jpg|**Νο. 38: *Bárbaros!*** ''(Βάρβαροι!)'', 15,5 x 20,6 εκ. (εικόνα)/ 24,8 x 34,1 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 39 - Grande hazaña, con muertos.jpg|**Νο. 39: *Grande hazaña, con muertos*** ''(Μεγάλα ανδραγαθήματα! Πάνω στους νεκρούς!)'', 15,4 x 20,6 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,1 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 40 - Algun partido saca.jpg|**Νο. 40: *Algun partido saca*** ''(Κάτι έχει για να κερδίσεις)'', 17,4 x 21,8 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,1 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 41 - Escapan entre las llamas.jpg|**Νο. 41: *Escapan entre las llamas*** ''(Δραπετέυουν μέσα απ' τις φλόγες)'', 15,9 x 23,2 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 42 - Todo va revuelto.jpg|**Νο. 42: *Todo va revuelto*** ''(Όλα είναι άνω κάτω)'', 17,4 x 21,8 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 43 - Tambien esto.jpg|**Νο. 43: *Tambien esto*** ''(Το ίδιο κι αυτό!)'', 15,4 x 20,6 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 44 - Yo lo vi.jpg|**Νο. 44: *Yo lo vi*** ''(Αυτό το είδα)'', 15,8 x 23,5 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 45 - Y esto tambien.jpg|**Νο. 45: *Yo esto tambien*** ''(Κι αυτό)'', 16,4 x 22,1 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 46 - Esto es malo.jpg|**Νο. 46: *Esto es malo*** ''(Αυτό είναι κακό)'', 15,3 x 20,5 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 47 - Así sucedió.jpg|**Νο. 47: *Así sudedió*** ''(Έτσι συνέβη)'', 15,4 x 20,6 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:MFA Boston - Los Desastres de la Guerra - (unpublished) - Infame provecho.jpg|***Infame provecho*** ''(Άτιμο όφελος)'', μη δημοσιευμένο
</gallery>

===Λιμός===
<gallery>
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 48 - Cruel lástima!.jpg|**Νο. 48: *Cruel lástima!*** ''(Σκληρή ντροπή)'', 15,3 x 20,5 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 49 - Caridad de una muger.jpg|**Νο. 49: *Caridad de una muger*** ''(Ευσπλαχνία μιας γυναίκας)'', 15,4 x 20,5
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 50 - Madre infeliz!.jpg|**Νο. 50: *Madre infeliz!*** ''(Δύστυχη μάνα!)'', 15,5 x 20,7 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 51 - Gracias á la almorta.jpg|**Νο. 51: *Gracias á la almorta*** ''(Ευχαριστίες στο [[κεχρί]])'', 15,4 x 20,4 εκ. (εικόνα)/ 25 x 34 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 52 - No llegan á tiempo.jpg|**Νο. 52: *No llegan á tiempo*** ''(Δεν ήρθαν εγκαίρως)'', 15,6 x 20,7 εκ. (εικόνα)/ 25 x 34 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 53 - Espiró sin remedio.jpg|**Νο. 53: *Espiró sin remedio*** ''(Δεν γινόταν τίποτα και πέθανε)'', 15,3 x 20,6 εκ. (εικόνα)/ 24,3 x 34 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 54 - Clamores en vano.jpg|**Νο. 54: *Clamores en vano*** ''(Μάταιοι θρήνοι)'', 15,5 x 20,7 εκ. (εικόνα)/ 25 x 34 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 55 - Lo peor es pedir.jpg|**Νο. 55: *Lo peor es pedir*** ''(Το χειρότερο είναι να παρακαλείς)'', 15,4 x 20,7 εκ. (εικόνα)/ 25 x 34 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 56 - Al cementerio.jpg|**Νο. 56: *Al cementerio*** ''(Στο κοιμητήριο)'', 15,5 x 20,6 εκ. (εικόνα)/ 25 x 34 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 57 - Sanos y enfermos.jpg|**Νο. 57: *Sanos y enfermos*** ''(Υγιείς και άρρωστοι)'', 15,4 x 20,7 εκ. (εικόνα)/ 25 x 34 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 58 - No hay que dar voces.jpg|**Νο. 58: *No hay que dar voces*** ''(Μάταια φωνάζεις)'', 15,5 x 20,8 εκ. (εικόνα)/ 25 x 34 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 59 - De qué sirve una taza?.jpg|**Νο. 59: *De qué sirve una taza?*** ''(Τι να σου κάνει ένα κύπελλο;)'', 15,3 x 20,5 εκ. (εικόνα)/ 25 x 34 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 60 - No hay quien los socorra.jpg|**Νο. 60: *No hay quien los socorra*** ''(Δεν υπάρχει κανένας να τις βοηθήσει)'', 15,3 x 20,7 εκ. (εικόνα)/ 25 x 34 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 61 - Si son de otro linage.jpg|**Νο. 61: *Si son de otro linage*** ''(Ίσως να είναι από άλλη γενιά)'', 15,4 x 20,7 εκ. (εικόνα)/ 24,1 x 33,9 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 62 - Las camas de la muerte.jpg|**Νο. 62: *Las camas de la muerte*** ''(Τα νεκροκρέβατα)'', 17,4 x 21,8 εκ. (εικόνα)/ 25 x 33,9 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 63 - Muertos recogidos.jpg|**Νο. 63: *Muertos recogidos*** ''(Ένας σωρός νεκρών)'', 15,3 x 20,6 εκ. (εικόνα)/ 25 x 33,9 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 64 - Carretadas al cementerio.jpg|**Νο. 64: *Carretadas al cementerio*** ''(Φορτωμένα κάρα για το κοιμητήριο)'', 15,2 x 20,8 εκ. (εικόνα)/ 25 x 33,9 εκ. (χαρτί)
</gallery>

===Βουρβόνοι και κλήρος===
<gallery>
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 65 - Qué alboroto es este?.jpg|**Νο. 65: *Qué alboroto es este?*** ''(Τι είναι αυτή η φασαρία;)'', 17,4 x 21,9 εκ. (εικόνα)/ 25 x 33,9 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 66 - Extraña devocion!.jpg|**Νο. 66: *Extraña devocion!*** ''(Παράξενη ευλάβεια!)'', 17,4 x 21,9 εκ. (εικόνα)/ 25 x 33,9 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 67 - Esta no lo es menos.jpg|**Νο. 67: *Esta no lo es menos*** ''(Αυτό δεν είναι λιγότερο αξιοπερίεργο)'', 17,5 x 22,1 εκ. (εικόνα)/ 25 x 33,9 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 68 - Que locura!.jpg|**Νο. 68: *Que locura!*** ''(Τι τρέλα!)'', 16 x 22,1 εκ. (εικόνα)/ 25 x 33,9 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 69 - Nada. Ello dirá.jpg|**Νο. 69: *Nada. Ello dirá.*** ''(Τίποτε. Θα δούμε.)'', 15,5 x 20,1 εκ. (εικόνα)/ 25 x 33,9 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 70 - No saben el camino.jpg|**Νο. 70: *No saben el camino*** ''(Δεν ξέρουν τον δρόμο)'', 17,5 x 21,9 εκ. (εικόνα)/ 25 x 33,9 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 71 - Contra el bien general.jpg|**Νο. 71: *Contra el bien general*** ''(Αντίθετα προς το κοινό καλό)'', 17,6 x 21,9 εκ. (εικόνα)/ 25 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 72 - Las resultas.jpg|**Νο. 72: * Las resultas*** ''(Τα αποτελέσματα)'', 17,6 x 21,7 εκ. (εικόνα)/ 25 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 73 - Gatesca pantomima.jpg|**Νο. 73: *Gatesca pantomima*** ''(Ύπουλη παντομίμα)'', 17,5 x 21,7 εκ. (εικόνα)/ 25 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 74 - Esto es lo peor!.jpg|**Νο. 74: *Esto es lo peor!*** ''(Αυτό είναι το χειρότερο!)'', 17,7 x 21,8 εκ. (εικόνα)/ 25 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 75 - Farándula de charlatanes.jpg|**Νο. 75: *Farándula de charlatanes*** ''(Θίασος τσαρλατάνων)'', 17,3 x 22 εκ. (εικόνα)/ 25 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 76 - El buitre carnívoro.jpg|**Νο. 76: *El buitre carnívoro*** ''(Το σακροφάγο όρνιο)'', 17,5 x 22 εκ. (εικόνα)/ 25 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 77 - Que se rompe la cuerda.jpg|**Νο. 77: *Que se rompe la cuerda*** ''(Αχ, και να 'σπαγε το σκοινί!)'', 17,4 x 21,9 εκ. (εικόνα)/ 24,9 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 78 - Se defiende bien.jpg|**Νο. 78: *Se defiende bien*** ''(Υπερασπίζεται τον εαυτό του καλά)'', 17,5 x 21,6 εκ. (εικόνα)/ 25 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 79 - Murió la Verdad.jpg|**Νο. 79: *Murió la Verdad*** ''(Η αλήθεια πέθανε)'', 17,3 x 21,9 (εικόνα)/ 25 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 80 - Si resucitará?.jpg|**Νο. 80: *Si resucitará?*** ''(Άραγε θ' αναστηθεί;)'', 17,4 x 22 (εικόνα)/ 25 x 34,2 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 81 - Fiero monstruo!.jpg|**Νο. 81: *Fiero monstruo!*** ''(Περήφανο τέρας!)'', 17,5 x 21,6 εκ. (εικόνα)/ 25,2 x 32,8 εκ. (χαρτί)
Αρχείο:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 82 - Esto es lo verdadero.jpg|**Νο. 82: *Esto es lo verdadero**' *(Αυτή είναι η αλήθεια)*, 17,7 x 21,7 εκ. (εικόνα)/ 25,2 x 32,9 εκ (χαρτί)
</gallery>

==Εξωτερικοί σύνδεσμοι==
* [http://www.museodelprado.es/goya-en-el-prado/obras/lista/?tx_gbgonline_pi1%5Bgocollectionids%5D=27 Η σειρά *Οι Συμφορές του Πολέμου* στον ιστότοπο *Goya en el Prado* του Μουσείου του Πράδο]
* *Οι Συμφορές του Πολέμου* στον ιστότοπο της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ισπανίας
* [https://web.archive.org/web/20100430132516/http://web.grinnell.edu/faulconergallery/goya/essays/essays.htm *Disasters Revisited: Modern Images of Atrocity and Photojournalism*]
* Η [http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pd/f/francisco_jos%C3%A9_de_goya_y_luc-2.aspx σειρά χαρακτικών που έδωσε ο Γκόγια στον Ceán Bermúdez]  από το Βρετανικό Μουσείο

==Σημειώσεις==
<references group="a"/>

==Παραπομπές==
<references />

==Βιβλιογραφία==


* Wilson-Bareau, Juliet. *Goya's Prints, The Tomás Harris Collection in the British Museum*. London: British Museum Publications, 1981. ISBN 0-7141-0789-1
* Clark, Kenneth. *Looking at Pictures*. Boston: Beacon Press, 1968.
* Connell, Evan S. *Francisco Goya: A Life*. New York: Counterpoint, 2004. ISBN 1-58243-307-0
* Gudiol, José. *Goya*. New York: Hyperion Press, 1941.
* Gudiol, José. *Goya 1746–1828*, Volume 1. Barcelona: Ediciones Poligrafa, 1971.
* Heras, Margarita Moreno de las, et al. *Goya and the Spirit of Enlightenment*. Museum of Fine Arts, Boston, 1989. ISBN 0-87846-300-3
* Hofer, Philip. *The Disasters of War*. New York: Dover Publications, 2006. ISBN 0-486-44758-8
* Hollander, Anne. *Moving Pictures*. New York: Alfred a Knopf, 1989. ISBN 0-394-57400-1
* Hughes, Robert. *Goya*. New York: Alfred A. Knopf, 2004. ISBN 0-394-58028-1
* Hughes, Robert. *Nothing If Not Critical*. London: The Harvill Press, 1990. ISBN 0-00-272075-2
* Huxley, Aldous. *The Complete Etchings of Goya*. New York: Crown Publishers, Inc., 1947.
* Licht, Fred. *Goya: The Origins of the Modern Temper in Art*. Universe Books, 1979. ISBN 0-87663-294-0
* Licht, Fred, et al. *Goya in Perspective*. Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice Hall, Inc., 1973. ISBN 0-13-361964-8
* Sayre, Eleanor A. *The Changing Image: Prints by Francisco Goya*. Boston: Museum of Fine Arts, 1974. ISBN 0-87846-085-3
* Shaw, Philip. "Abjection Sustained: Goya, the Chapman Brothers and the 'Disasters of War'". *Art History*, Volume 26, No. 4, September 2003. 
* Stoichita, Victor and Coderch, Anna Maria. *Goya: the Last Carnival*. London: Reakton books, 1999. ISBN 1-86189-045-1
* Swartz, Mark. *The Disasters of War*. Museum of Modern Art, Volume 4, No. 1, January 2001. 10–13
* Tomlinson, Janis A. *Goya in the Twilight of Enlightenment*. New Haven: Yale University Press, 1992. ISBN 0-300-05462-9
* Βασίλης Τομανάς, *Οι Συμφορές του Πολέμου'',  Νησίδες, 1995

Κατηγορία:Χαρακτικά του Φρανθίσκο Γκόγια
Κατηγορία:Τέχνη του πολέμου
Κατηγορία:Εκθέματα στο Βρετανικό Μουσείο
Κατηγορία:Εκθέματα του Μουσείου του Πράδο (Μαδρίτη)