Κροατικές προεδρικές εκλογές 2024-25

Προεδρικές εκλογές διεξήχθησαν στην Κροατία στις 29 Δεκεμβρίου 2024, με δεύτερο γύρο στις 12 Ιανουαρίου 2025, καθώς κανένας υποψήφιος δεν εξασφάλισε την πλειοψηφία των ψήφων στον πρώτο γύρο. Ο εν ενεργεία πρόεδρος Ζόραν Μιλάνοβιτς είχε δικαίωμα για δεύτερη θητεία, και επανεξελέγη με ένα ρεκόρ 75% των ψήφων.

## Ιστορικό
Οι ψηφοφόροι στην Κροατία είχαν ψηφίσει επίσης για το Κροατικό Κοινοβούλιο τον Απρίλιο και για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Ιούνιο.

Ο πρώτος γύρος είχε προγραμματιστεί για τον Δεκέμβριο του 2024, αλλά στις 15 Μαρτίου 2024 ο εν ενεργεία πρόεδρος Ζόραν Μιλάνοβιτς ανακοίνωσε ότι θα έθετε υποψηφιότητα ως υποψήφιος με το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Κροατίας (SDP) για τη θέση του πρωθυπουργού. Κατά τη διάρκεια αυτής της συνέντευξης Τύπου, αποκάλυψε επίσης ότι θα υπέβαλλε την παραίτησή του από πρόεδρος μόνο σε περίπτωση νίκης στις κοινοβουλευτικές εκλογές στις 17 Απριλίου 2024. Αν ο Μιλάνοβιτς είχε γίνει πρωθυπουργός, το σύνταγμα απαιτούσε τη διεξαγωγή προκαταρκτικών προεδρικών εκλογών το αργότερο έως τις 16 Ιουνίου 2024. Ωστόσο, ο συνασπισμός «Ποτάμια της Δικαιοσύνης» υπό την ηγεσία του SDP κέρδισε μόνο 42 έδρες στις εκλογές και η HDZ κέρδισε ψήφο εμπιστοσύνης αφού εξασφάλισε την υποστήριξη εκπροσώπων μειονοτήτων και πολλών βουλευτών από το Κίνημα Πατρίδας, με τον Μιλάνοβιτς να συνεχίζει ως πρόεδρος.

Στις 20 Νοεμβρίου 2024 ο πρωθυπουργός Αντρέι Πλένκοβιτς ανακοίνωσε ότι οι προεδρικές εκλογές θα διεξαχθούν στις 29 Δεκεμβρίου, κάτι που εγκρίθηκε από το Κροατικό Κοινοβούλιο στις 21 Νοεμβρίου.

Η προεκλογική περίοδος σημαδεύτηκε από αρκετές αντιπαραθέσεις, συμπεριλαμβανομένης της σύλληψης και της επακόλουθης απόλυσης του υπουργού Υγείας Βίλι Μπέρος τον Νοέμβριο με διάφορες κατηγορίες που σχετίζονται με διαφθορά. Αυτό προκάλεσε μια αντιπαράθεση μεταξύ της κροατικής υπηρεσίας επιβολής του νόμου USKOK και της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, μία από τις έρευνές της οποίας αποκαλύφθηκε με τη σύλληψη. Ο Γενικός Εισαγγελέας της Κροατίας Ιβάν Τουρούντιτς αποφάσισε ότι η USKOK θα συνέχιζε την έρευνα χρησιμοποιώντας τα στοιχεία που συλλέχθηκαν από την EPPO. Ο Μιλάνοβιτς επέκρινε αυτή την απόφαση. Μια άλλη αντιπαράθεση συνέβη περίπου την ίδια περίοδο, όταν ο Μιλάνοβιτς άσκησε βέτο στην πρόταση της κυβέρνησης να συμμετάσχει η Κροατία σε επιχείρηση του ΝΑΤΟ για την εκπαίδευση Ουκρανών στρατιωτών. Το κοινοβούλιο δεν επιχείρησε να ανατρέψει το βέτο του.

## Εκλογικό σύστημα
Ο πρόεδρος της Κροατίας εκλέγεται απευθείας με μυστική ψηφοφορία για πενταετή θητεία χρησιμοποιώντας το σύστημα δύο γύρων, με τους προέδρους να περιορίζονται σε δύο πλήρεις θητείες. Το σύνταγμα απαιτεί οι προεδρικές εκλογές να διεξάγονται το νωρίτερο 60 ημέρες και το αργότερο 30 ημέρες πριν από τη λήξη της θητείας του εν ενεργεία προέδρου. Απαιτείται απόλυτη πλειοψηφία (50% + 1 ψήφος) όλων των ψηφισάντων (συμπεριλαμβανομένων των άκυρων, λευκών και μη ψηφισάντων ψηφοδελτίων) για τη νίκη στον πρώτο γύρο. Εάν κανένας υποψήφιος δεν λάβει την πλειοψηφία των ψήφων, διεξάγεται δεύτερος γύρος δεκατέσσερις ημέρες αργότερα, με τους δύο υποψηφίους που συγκέντρωσαν τον υψηλότερο αριθμό ψήφων στον πρώτο γύρο να συμμετέχουν. Ο υποψήφιος που λαμβάνει τον υψηλότερο αριθμό ψήφων στον δεύτερο γύρο (πλειοψηφία των έγκυρων ψηφοδελτίων) ανακηρύσσεται νικητής. Εάν ένας από τους υποψηφίους που έχουν προκριθεί για τον δεύτερο γύρο αποσύρει την υποψηφιότητά του ή πεθάνει, ο υποψήφιος με τον αμέσως επόμενο υψηλότερο αριθμό ψήφων στον πρώτο γύρο παίρνει τη θέση του στον δεύτερο γύρο.

Προκειμένου ένας υποψήφιος να επιτραπεί να διεκδικήσει τις εκλογές και να συμπεριληφθεί το όνομά του στο ψηφοδέλτιο, πρέπει να συγκεντρώσει τουλάχιστον 10.000 υπογραφές από εκλογείς, με κάθε υπογράφοντα να επιτρέπεται να δώσει την υπογραφή του σε έναν μόνο υποψήφιο. Το χρονικό πλαίσιο για τη συλλογή του εν λόγω αριθμού υπογραφών ορίζεται σε δώδεκα ημέρες, και μετά τη λήξη αυτής της περιόδου οι υποψήφιοι πρέπει να τις υποβάλουν στην Κρατική Εκλογική Επιτροπή για επαλήθευση.

## Υποψήφιοι
Στις 11 Δεκεμβρίου η Κρατική Εκλογική Επιτροπή δημοσίευσε έναν κατάλογο οκτώ υποψηφίων.

## Αποτελέσματα
Ο εν ενεργεία πρόεδρος Ζόραν Μιλάνοβιτς κέρδισε δεύτερη θητεία με το 75% των ψήφων, το υψηλότερο ποσοστό για προεδρικό υποψήφιο στην Κροατία, εξαιρουμένων των νικών του προέδρου Φράνιο Τούτζμαν στον πρώτο γύρο το 1992 και το 1997.

Σύμφωνα με πολιτικούς αναλυτές, η HDZ πιθανότατα περίμενε ο Πρίμορατς να κερδίσει το 30–40% των ψήφων στον δεύτερο γύρο, αφού κέρδισε μόνο το 19% στον πρώτο γύρο. Ωστόσο, ο Μιλάνοβιτς πιθανόν προσέλκυσε αρκετούς ψηφοφόρους της HDZ. Τα αποτελέσματα του δεύτερου γύρου ελήφθησαν ως ένδειξη μιας μικρής πιστής εκλογικής βάσης για την HDZ, καθώς η μεγάλη διαφορά στον πρώτο γύρο πιθανότατα αποθάρρυνε τους ψηφοφόρους. Κάποιοι απέδωσαν τον χαμηλό αριθμό ψήφων του Πρίμορατς σε κακή επιλογή υποψηφίου από την HDZ ή στην επιλογή να εκστρατεύσει αρχικά ως ανεξάρτητος υποψήφιος πριν από την επίσημη υποστήριξη της HDZ. Ο Πρίμορατς και ο πρωθυπουργός Αντρέι Πλένκοβιτς προκάλεσαν μια μικρή διαμάχη μη συγχαίροντας τον Μιλάνοβιτς στις ομιλίες τους τη νύχτα των εκλογών. Παρόλ' αυτά η πρώην πρόεδρος Κολίντα Γκράμπαρ-Κιτάροβιτς και ο Αρχιεπίσκοπος του Ζάγκρεμπ Ντράζεν Κούτλεσα τον συγχάρηκαν αμφότεροι αργότερα.

Η Κρατική Εκλογική Επιτροπή ανακοίνωσε ότι το συνολικό κόστος διεξαγωγής των εκλογών ανήλθε σε 14,285 εκατομμύρια ευρώ.

## Παραπομπές


Κροατια προεδρ
Κροατια προεδρ
2024 προεδρ