Αναστάς Μικογιάν

Ο **Αναστάς Ιβανόβιτς Μικογιάν** (ρωσικά: Анастас Иванович Микоян, αρμενικά: Անաստաս Հովհաննեսի Միկոյան απόδοση στο λατινικό αλφάβητο: *Anastas Hovhannesi Mikoyan*,     – 21 Οκτωβρίου 1978) ήταν Σοβιετικός πολιτικός, διπλωμάτης και μπολσεβίκος επαναστάτης, ο οποίος διετέλεσε Πρόεδρος του Προεδρείου του Ανώτατου Σοβιέτ, αρχηγός κράτους της Σοβιετικής Ένωσης. Ως μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος από το 1923 έως το 1976, ήταν ο μόνος Σοβιετικός πολιτικός που παρέμεινε στην εξουσία από τον Λένιν, μέσω των εποχών του Στάλιν και του Χρουστσόφ, μέχρι την αποχώρησή του υπό τον Μπρέζνιεφ. Συχνά περιγράφεται με την περίφημη φράση «από τον Ίλιτς [Βλαντιμίρ Ίλιτς Λένιν] στον Ίλιτς [Λεόνιντ Ίλιτς Μπρέζνιεφ] χωρίς καρδιακή προσβολή ή εγκεφαλικό».

Εθνικά Αρμένιος, ο Μικογιάν εντάχθηκε στους Μπολσεβίκους το 1915 και μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917 συμμετείχε στην Κομμούνα του Μπακού. Τη δεκαετία του 1920, ήταν το επικεφαλής του κόμματος στον Βόρειο Καύκασο. Ο Μικογιάν εξελέγη στο Πολίτμπιρο το 1935, διετέλεσε υπουργός Εξωτερικού Εμπορίου από το 1926 έως το 1930 και ξανά από το 1938, και κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου έγινε μέλος της Κρατικής Επιτροπής Άμυνας. Μετά τον πόλεμο, ο Μικογιάν άρχισε να χάνει την εύνοιά του, χάνοντας τη θέση του ως υπουργός το 1949 και επικρίθηκε από τον Στάλιν στο 19ο Συνέδριο του Κόμματος το 1952. Μετά τον θάνατο του Στάλιν το 1953, ο Μικογιάν τάχθηκε με το μέρος του Χρουστσόφ, τον υποστήριξε κατά τη διάρκεια ενός αποτυχημένου πραξικοπήματος το 1957 και έπαιξε ηγετικό ρόλο στη χάραξη της πολιτικής της αποσταλινοποίησης.

Υπό τον Χρουστσόφ, ο Μικογιάν έπαιξε σημαντικό ρόλο στην εξωτερική πολιτική της Σοβιετικής Ένωσης, πραγματοποιώντας αρκετά σημαντικά ταξίδια στις Ηνωμένες Πολιτείες και την κομμουνιστική Κούβα. Απέκτησε σημαντικό κύρος στη διεθνή διπλωματική σκηνή, ειδικά με την ικανότητά του να ασκεί ήπια ισχύ για την προώθηση των σοβιετικών συμφερόντων. Το 1964, ο Χρουστσόφ αναγκάστηκε να παραιτηθεί με πραξικόπημα που έφερε στην εξουσία τον Μπρέζνιεφ. Ο Μικογιάν διετέλεσε για λίγο Πρόεδρος του Προεδρείου του Ανώτατου Σοβιέτ, εθιμοτυπικά αρχηγός του κράτους, από το 1964 μέχρι την αναγκαστική συνταξιοδότησή του το 1965.

## Πρώιμη ζωή και καριέρα
[αριστερά|μικρογραφία|245x245εσ| Σαναχίν, το χωριό καταγωγής του Μικογιάν, στην κοιλάδα [Ντεμπέντ|του ποταμού Ντέμπεντ στην Αρμενία]]
Ο Μικογιάν γεννήθηκε από Αρμένιους γονείς στο χωριό Σαναχίν, τότε υπαγόμενο στο Κυβερνείο Τιφλίδας της Ρωσικής Αυτοκρατορίας (σήμερα μέρος του Αλαβερντί στην επαρχία Λορί της Αρμενίας) το 1895. Ο πατέρας του, ο Χοβανές, ήταν ξυλουργός και η μητέρα του υφάντρα χαλιών. Είχε έναν μικρότερο αδελφό, τον Άρτεμ Μικογιάν, ο οποίος θα γινόταν ο συνιδρυτής του σχεδιαστικού γραφείου αεροναυπηγικής MiG, το οποίο έγινε ένα από τα κύρια γραφεία σχεδιασμού γρήγορων αεριωθούμενων αεροσκαφών της σοβιετικής πολεμικής αεροπορίας.

Ο Μικογιάν μαθήτευσε στη Νερσισιανή Σχολή στην Τιφλίδα και στη Γκεβοργκιανή Θεολογική Σχολή στο Βαγαρσαπάτ (Ετσμιατζίν), αμφότερες σχετιζόμενες με την Αρμενική Αποστολική Εκκλησία. Η θρησκεία, ωστόσο, έπαιζε έναν ολοένα και πιο ασήμαντο ρόλο στη ζωή του. Αργότερα θα σχολίαζε ότι οι συνεχιζόμενες σπουδές του στη θεολογία τον έφεραν πιο κοντά στον αθεϊσμό: «Είχα μια πολύ σαφή αίσθηση ότι δεν πίστευα στον Θεό και ότι στην πραγματικότητα είχα λάβει ένα πιστοποιητικό στην υλιστική αβεβαιότητα. Όσο περισσότερο μελετούσα θρησκευτικά θέματα, τόσο λιγότερο πίστευα στον Θεό». Πριν ασχοληθεί ενεργά με την πολιτική, ο Μικογιάν είχε ήδη ασχοληθεί με τη μελέτη του φιλελευθερισμού και του σοσιαλισμού.

Σε ηλικία είκοσι ετών, σχημάτισε ένα εργατικό σοβιέτ στο Ετσμιατζίν. Το 1915 ο Μικογιάν εντάχθηκε επίσημα στην μπολσεβίκικη φράξια του Ρωσικού Σοσιαλδημοκρατικού Εργατικού Κόμματος (αργότερα γνωστού ως Μπολσεβίκικο Κόμμα) και έγινε ηγέτης του επαναστατικού κινήματος στον Καύκασο. Οι επαφές του με Σοβιετικούς επαναστάτες τον οδήγησαν στο Μπακού, όπου έγινε συν-εκδότης της αρμενόφωνης εφημερίδας *Sotsyal-Demokrat* και αργότερα της ρωσόφωνης εφημερίδας *Izvestia Bakinskogo Soveta*. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, λέγεται ότι λήστεψε μια τράπεζα στην Τιφλίδα με TNT και του έσπασαν τη μύτη σε οδομαχίες.

## Κομμούνα του Μπακού
μικρογραφία|Σοβιετική αφίσα του 1925: «Δεν θα ξεχάσουμε ποτέ τους 26 δολοφονημένους από Άγγλους ιμπεριαλιστές. 1918, 20 Σεπτεμβρίου».
Μετά την επανάσταση τον Φεβρουάριο του 1917 που ανέτρεψε την τσαρική κυβέρνηση, ο Μικογιάν και άλλοι Μπολσεβίκοι πολέμησαν εναντίον αντιμπολσεβικικών στοιχείων στον Καύκασο. Ο Μικογιάν έγινε κομισάριος στον νεοσύστατο Κόκκινο Στρατό και συνέχισε να μάχεται στο Μπακού εναντίον των αντιμπολσεβικικών δυνάμεων. Τραυματίστηκε στις μάχες και ήταν γνωστός για τη διάσωση του συντρόφου του στο Κόμμα, Σέργκο Ορτζονίκιτζε. Μετέπειτα, συνέχισε το κομματικό του έργο, και έγινε ένας από τους συνιδρυτές της Κομμούνας του Μπακού υπό την ηγεσία του Στεπάν Σαουμιάν. Στο Μπακού, εργάστηκε ως συντάκτης της επίσημης αρμενικής εφημερίδας της κοινότητας, την *Teghekatu*, και ως πολιτικός κομισάριος που επέβλεπε την ένοπλη αρμενική πολιτοφυλακή της. Διηύθυνε την κατάληψη των τραπεζών τον Απρίλιο του 1918 και την άμυνα του Μπακού ενάντια στον προελαύνοντα τουρκικό στρατό τον Ιούλιο του 1918.

Μετά την πτώση του Μπακού, ο Σαουμιάν και άλλοι ηγέτες των Μπολσεβίκων συνελήφθησαν από την Κεντροκασπιακή Δικτατορία. Μια μονάδα κομάντο, με επικεφαλής τον Μικογιάν, οργάνωσε την απόδρασή τους από τη φυλακή και διέσχισαν την Κασπία Θάλασσα προς το Κρασνοβόντσκ (σήμερα Τουρκμενμπάσι στο σημερινό Τουρκμενιστάν). Ωστόσο, στο Κρασνοβόντσκ συνελήφθησαν από την κυβέρνηση της Υπερκασπίας, η οποία ελεγχόταν από τους συμμάχους της Βρετανίας Σοσιαλιστές Επαναστάτες. Οι αρχές των Σοβιετικών Εσέρων εκτέλεσαν τους 26 κομισάριους του Μπακού, συμπεριλαμβανομένου του Σαουμιάν, στις 20 Σεπτεμβρίου 1918 στην έρημο του Τουρκμενιστάν. Τυχαία ο Μικογιάν απέφυγε τη μοίρα τους.

Μετά την απελευθέρωσή του τον Φεβρουάριο του 1919, ο Μικογιάν επέστρεψε στο Μπακού και συνέχισε τις δραστηριότητές του εκεί, βοηθώντας στην ίδρυση του Γραφείου Μπακού της Περιφερειακής Επιτροπής του Καυκάσου (*kraikom*). Στη μέση του Ρωσικού Εμφυλίου Πολέμου, η Κεντρική Επιτροπή διόρισε τον Μικογιάν στην κομματική οργάνωση στο Νίζνι Νόβγκοροντ το 1920. Το 1922–26, έγινε Γραμματέας του Νοτιοανατολικού Γραφείου του Κομμουνιστικού Κόμματος και του διαδόχου του, του *Κράικομ* του Βόρειου Καυκάσου. Από εκείνη τη θέση ο Μικογιάν υποστήριξε την παραχώρηση στην Τσετσενία αυτόνομου καθεστώτος. Το 1923, εξελέγη στην Κεντρική Επιτροπή και παρέμεινε μέλος της για περισσότερα από 50 χρόνια.

## Μέλος του Πολίτμπιρο
[δεξιά|μικρογραφία|245x245εσ| Η τριάδα του Καυκάσου: Από αριστερά προς τα δεξιά, ο Μικογιάν, [Ιωσήφ Στάλιν|ο Ιωσήφ Στάλιν και ο Σέργκο Ορτζονικίτζε το 1925]]
Ο Μικογιάν υποστήριξε τον Στάλιν, τον οποίο είχε συναντήσει για πρώτη φορά το 1919, στη μάχη για την εξουσία που ακολούθησε τον θάνατο του Λένιν το 1924. Κατά τη διάρκεια του 11ου Συνεδρίου του ΚΚΣΕ, το 1922, πριν ξεσπάσει η διαμάχη για την εξουσία μεταξύ Στάλιν και  Τρότσκι, ο Μικογιάν χαρακτήρισε τον Τρότσκι ως «άνθρωπο του κράτους αλλά όχι του κόμματος». Σύμφωνα με τον βιογράφο του Τρότσκι, Ισαάκ Ντόιτσερ, λέγοντας αυτό «συνόψισε αυτά που πίστευαν πολλά μέλη της Παλιάς Φρουράς, αλλά δεν είχαν ακόμη εκφράσει δημόσια».

Ως Λαϊκός Κομισάριος Εξωτερικού και Εσωτερικού Εμπορίου από το 1926, εισήγαγε ιδέες από τη Δύση, όπως η κατασκευή κονσερβοποιημένων προϊόντων. Το 1935 εξελέγη στο Πολίτμπιρο και ήταν ένας από τους πρώτους Σοβιετικούς ηγέτες που πραγματοποίησε ταξίδια καλής θέλησης στις Ηνωμένες Πολιτείες με σκοπό την ενίσχυση της οικονομικής συνεργασίας. Ο Μικογιάν πέρασε τρεις μήνες στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου όχι μόνο έμαθε περισσότερα για τη βιομηχανία τροφίμων, αλλά συναντήθηκε και μίλησε επίσης με τον Χένρι Φορντ και επιθεώρησε τα Macy's στη Νέα Υόρκη. Όταν επέστρεψε, ο Μικογιάν εισήγαγε στη Σοβιετική Ένωση μια σειρά από δημοφιλή αμερικανικά καταναλωτικά προϊόντα, όπως τα χάμπουργκερ, παγωτό, νιφάδες καλαμποκιού, ποπ κορν, χυμό ντομάτας, γκρέιπφρουτ και ψητό καλαμπόκι.

Ο Μικογιάν ηγήθηκε ενός έργου για την παραγωγή ενός βιβλίου μαγειρικής, το οποίο θα ενθάρρυνε την επιστροφή στην οικιακή κουζίνα. Το αποτέλεσμα, *Το Βιβλίο Νόστιμου και Υγιεινού Φαγητού (*, *Kniga o vkusnoi i zdorovoi pishche*), εκδόθηκε το 1939. Ο Μικογιάν βοήθησε ακόμη και στην έναρξη της παραγωγής παγωτού στην ΕΣΣΔ και διατήρησε την ποιότητα του παγωτού υπό τον προσωπικό του έλεγχο μέχρι την απόλυσή του. Ο Στάλιν αστειεύτηκε γι' αυτό, λέγοντας: «Εσύ, Αναστάς, νοιάζεσαι περισσότερο για το παγωτό παρά για τον κομμουνισμό». Ο Μικογιάν συνέβαλε επίσης στην ανάπτυξη της παραγωγής κρέατος στην ΕΣΣΔ (ιδιαίτερα, της λεγόμενης κοτολέτας Μικογιάν) και ένα εργοστάσιο λουκάνικων της σοβιετικής εποχής πήρε το όνομά του.

## Η Μεγάλη Εκκαθάριση
Στα τέλη της δεκαετίας του 1930, ο Στάλιν ξεκίνησε τη Μεγάλη Εκκαθάριση, μια σειρά από εκστρατείες πολιτικής καταστολής και διώξεων στη Σοβιετική Ένωση εναντίον μελών του Κομμουνιστικού Κόμματος, καθώς και αγροτών και ανεξάρτητων ατόμων. Αξιολογώντας τον ρόλο του Μικογιάν στις εκκαθαρίσεις, ο ιστορικός Σιμόν Σεμπάγκ-Μοντεφιόρε δήλωσε ότι «απολάμβανε τη φήμη ενός από τους πιο αξιοπρεπείς ηγέτες: σίγουρα βοήθησε τα θύματα αργότερα και εργάστηκε σκληρά για να ανατρέψει την κυριαρχία του Στάλιν μετά τον θάνατο του Ηγέτη». Ο Μικογιάν προσπάθησε να σώσει μερικούς στενούς συντρόφους του από την εκτέλεση. Ωστόσο, το 1936 υποστήριξε με ενθουσιασμό την εκτέλεση των Γκριγκόρι Ζινόβιεφ και Λεφ Κάμενεφ, ισχυριζόμενος ότι ήταν μια «δίκαιη ετυμηγορία». Όπως και άλλοι κορυφαίοι αξιωματούχοι το 1937, ο Μικογιάν υπέγραψε λίστες θανάτου που του έδωσε η NKVD. Οι εκκαθαρίσεις συχνά πραγματοποιούνταν από αξιωματούχους κοντά στον Στάλιν, αναθέτοντάς τους την αποστολή σε μεγάλο βαθμό ως τρόπο να δοκιμαστεί η πίστη τους στο καθεστώς.

Τον Σεπτέμβριο του 1937, ο Στάλιν απέστειλε τους Γκεόργκι Μαλένκοφ και Μιχαήλ Λίτβιν (1892–1938) της NKVD στο Ερεβάν, την πρωτεύουσα της Σοβιετικής Αρμενίας, σε απάντηση στον θάνατο του Σαχάκ Τερ-Γκαμπριελιάν. Η αποστολή τους ήταν να επιβλέψουν την εκκαθάριση του Αρμενικού Κομμουνιστικού Κόμματος και των ηγετών του, Πρώτου Γραμματέα Αματούνι Αματούνι και Αρχηγού της NKVD, Χατσίκ Μουγκντούσι, και οι δύο πιστοί στον Μπέρια. Ο Στάλιν αργότερα απέστειλε και τον Μικογιάν, προκειμένου να δοκιμάσει την αφοσίωσή του και να στείλει μήνυμα στους ηγέτες της Σοβιετικής Αρμενίας. Ο Στάλιν δεν εμπιστευόταν τον Μικογιάν λόγω της επιείκειάς του απέναντι στους διωκόμενους. Σε αρκετές περιπτώσεις, ο Μικογιάν είχε παρέμβει εκ μέρους των φίλων και συναδέλφων του για να τους σώσει. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του στην Αρμενία, προσπάθησε, αλλά απέτυχε, να σώσει ένα άτομο (τον Ντάνιελ «Ντανούς» Σαχβερντιάν) από την εκτέλεση. Ωστόσο, με εντολή του Στάλιν, ηγήθηκε της επίθεσης κατά τη διάρκεια μιας θυελλώδους συνόδου της Κεντρικής Επιτροπής του Αρμενικού Κομμουνιστικού Κόμματος τον Σεπτέμβριο του 1937, κατά την οποία ο Αματούνι τον αποκάλεσε θυμωμένα «ψεύτη». Περισσότεροι από χίλιοι άνθρωποι συνελήφθησαν και επτά από τα εννέα μέλη του Αρμενικού Πολιτικού Γραφείου αποπέμφθηκαν.

## Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος
Τον Σεπτέμβριο του 1939, βάσει του Συμφώνου Μολότοφ-Ρίμπεντροπ, η Ναζιστική Γερμανία και η Σοβιετική Ένωση χάραξαν η καθεμία τις δικές τους σφαίρες επιρροής στην Πολωνία και την Ανατολική Ευρώπη. Οι Σοβιετικοί συνέλαβαν 26.000 Πολωνούς αξιωματικούς στο ανατολικό τμήμα της Πολωνίας και τον Μάρτιο του 1940, μετά από κάποιες συζητήσεις, ο Στάλιν και πέντε άλλα μέλη του Πολίτμπιρο, συμπεριλαμβανομένου του Μικογιάν, υπέγραψαν διαταγή για την εκτέλεσή τους ως «εθνικιστές και αντεπαναστάτες». Όταν η Γερμανία εισέβαλε στη Σοβιετική Ένωση τον Ιούνιο του 1941, ο Μικογιάν ανέλαβε την οργάνωση της μεταφοράς τροφίμων και προμηθειών. Ο γιος του Βλαντιμίρ, πιλότος της Κόκκινης Πολεμικής Αεροπορίας, σκοτώθηκε στη μάχη, όταν το αεροπλάνο του καταρρίφθηκε πάνω από το Στάλινγκραντ. Η κύρια αποστολή του Μικογιάν καθ' όλη τη διάρκεια του πολέμου ήταν ο εφοδιασμός του Κόκκινου Στρατού με πολεμικό υλικό, τρόφιμα και άλλα απαραίτητα.

Στον Μικογιάν πιστώνεται επίσης σημαντικό τμήμα της μετεγκατάστασης της σοβιετικής βιομηχανίας το 1941 από τις απειλούμενες δυτικές πόλεις, όπως η Μόσχα και το Λένινγκραντ, προς τα ανατολικά, στα Ουράλια, τη Δυτική Σιβηρία, την περιοχή του Βόλγα και άλλες ασφαλέστερες ζώνες.

Τον Φεβρουάριο του 1942, με εντολή του Στάλιν, ο Μικογιάν έγινε Ειδικός Εκπρόσωπος της Κρατικής Επιτροπής Άμυνας. Δεν ήταν μέλος μέχρι εκείνο το σημείο, επειδή ο Μπέρια πίστευε ότι θα ήταν χρησιμότερος στη διοίκηση της κυβέρνησης. Ο Μικογιάν τιμήθηκε με τον τίτλο του Ήρωα της Σοσιαλιστικής Εργασίας το 1943 για τις προσπάθειές του. Το 1946, έγινε Αντιπρόεδρος του Υπουργικού Συμβουλίου. Ως Υπουργός Εξωτερικού Εμπορίου, ήταν υπεύθυνος για την αποσυναρμολόγηση της βιομηχανίας και των υποδομών στην υπό σοβιετική κατοχή Ανατολική Γερμανία με σκοπό την είσπραξη αποζημιώσεων.

## Απόψυξη και αποσταλινοποίηση
[μικρογραφία| Ο Αναστάς Μικογιάν με τον [Νικίτα Χρουστσόφ (κάθεται αριστερά) στο Βερολίνο, 1957]]
Λίγο πριν τον θάνατό του το 1953, ο Στάλιν σκέφτηκε να ξεκινήσει μια νέα εκκαθάριση εναντίον του Μικογιάν, του Βιατσεσλάβ Μολότοφ και αρκετών άλλων ηγετών του Κόμματος. Ο Μικογιάν και άλλοι άρχισαν σταδιακά να χάνουν την εύνοιά τους και, σε μια περίπτωση, κατηγορήθηκαν ότι συνωμότησαν εναντίον του Στάλιν. Τα σχέδια του Στάλιν δεν υλοποιήθηκαν ποτέ, ωστόσο, καθώς πέθανε πριν προλάβει να τα θέσει σε εφαρμογή. Ο Μικογιάν αρχικά υποστήριξε την τιμωρία του δεξιού χεριού του Στάλιν, Μπέρια, αλλά αργότερα ενέδωσε στη λαϊκή υποστήριξη μεταξύ των μελών του Κόμματος για τη σύλληψή του. Ο Μικογιάν παρέμεινε στην κυβέρνηση μετά τον θάνατο του Στάλιν, στη θέση του Υπουργού Εμπορίου υπό τον Μαλένκοφ. Υποστήριξε τον  Νικίτα Χρουστσόφ στον αγώνα για την εξουσία για τη διαδοχή του Στάλιν και έγινε Πρώτος Αναπληρωτής Πρωθυπουργός σε αναγνώριση των υπηρεσιών του.

Το 1956, ο Μικογιάν βοήθησε τον Χρουστσόφ να οργανώσει την «Μυστική Ομιλία», την οποία εκφώνησε ο Χρουστσόφ στο 20ό Συνέδριο του Κόμματος, η οποία κατήγγειλε την προσωπολατρεία του Στάλιν. Ήταν αυτός, και όχι ο Χρουστσόφ, που εκφώνησε την πρώτη αντισταλινική ομιλία στο 20ό Συνέδριο. Μαζί με τον Χρουστσόφ, βοήθησε στην άρση ορισμένων από τους ασφυκτικούς περιορισμούς στις εθνικές κουλτούρες που είχαν επιβληθεί κατά την εποχή του Στάλιν. Το 1954, επισκέφθηκε την πατρίδα του, την Αρμενία, και εκφώνησε μια ομιλία στο Ερεβάν, όπου ενθάρρυνε τους Αρμένιους να επανεκδώσουν τα έργα του Ράφι και του εκκαθαρισμένου συγγραφέα, Γιεγισέ Τσαρέντς. Στο παρασκήνιο, βοήθησε τους ηγέτες της Σοβιετικής Αρμενίας στην αποκατάσταση πρώην «εχθρών» στη δημοκρατία, και συνεργάστηκε με τον Λεβ Σαχουμιάν (γιο του Στεπάν), καθώς και με τους επαναπατρισθέντες από τα Γκουλάγκ Αλεξέι Σνέγκοφ και Όλγα Σατουνόφσκαγια στη διαδικασία αποσταλινοποίησης.

Το 1957, ο Μικογιάν αρνήθηκε να υποστηρίξει τους Μαλένκοφ και Μολότοφ να απομακρύνουν τον Χρουστσόφ από την εξουσία με πραξικόπημα και έτσι αναδείχθηκε σε ένα από τους στενότερους συμμάχους του Χρουστσόφ κατά τη διάρκεια της Απόψυξης του Κράτους. Υποστήριξε τον Χρουστσόφ λόγω της ισχυρής υποστήριξής του για την αποσταλινοποίηση και της πεποίθησής του ότι μια νίκη των συνωμοτών θα μπορούσε να οδηγήσει σε εκκαθαρίσεις παρόμοιες με εκείνες της δεκαετίας του 1930. Σε αναγνώριση της υποστήριξής του και των οικονομικών του ταλέντων, ο Χρουστσόφ διόρισε τον Μικογιάν ως Πρώτο Αντιπρόεδρο της Κυβέρνησης.

Το 1962, ο Χρουστσόφ έστειλε τον Μικογιάν και τον Φρολ Κοζλόφ στο Νοβοτσερκάσκ για να αντιμετωπίσουν την αυξανόμενη αναταραχή στη νότια πόλη. Αν και ο Μικογιάν αντιτάχθηκε στη χρήση βίας και επιδίωξε διάλογο με τους διαδηλωτές, ο Κοζλόφ πίεσε για σκληρή απάντηση, με αποτέλεσμα τη σφαγή του Νοβοτσερκάσκ.

## Εξωτερική διπλωματία
[μικρογραφία| Ο Μικογιάν και [Μάο Τσετούνγκ|ο Μάο Τσε Τουνγκ στο Σιμπαϊπό, Χεμπέι, Κίνα, Φεβρουάριος 1949]]

### Κίνα
Ο Μικογιάν ήταν το πρώτο μέλος του Πολίτμπιρο που ήρθε σε άμεση επαφή με τον πρόεδρο του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος, Μάο Τσε Τουνγκ. Έφτασε στο αρχηγείο του Μάο στις 30 Ιανουαρίου 1949, μία ημέρα πριν η εθνικιστική κυβέρνηση του Τσιανγκ Κάι-σεκ αναγκαστεί να εγκαταλείψει τη Ναντζίνγκ, η οποία ήταν τότε η πρωτεύουσα της Κίνας, και να μετακομίσει στην Γκουανγκτζού. Ο Μικογιάν ανέφερε ότι ο Μάο ανακήρυσσε τον Στάλιν ως τον ανώτατο ηγέτη του παγκόσμιου κομμουνισμού και «δάσκαλο του κινεζικού λαού», αλλά στην έκθεσή του πρόσθεσε ότι ο Μάο δεν πίστευε πραγματικά αυτά που έλεγε. Ήταν με εντολή του Στάλιν που ο Μικογιάν ζήτησε από τους Κινέζους κομμουνιστές να συλλάβουν τον Αμερικανό δημοσιογράφο Σίντνεϊ Ρίτενμπεργκ.

### Τσεχοσλοβακία
Στις 11 Νοεμβρίου 1951, ο Μικογιάν πραγματοποίησε ξαφνική επίσκεψη στην Πράγα για να παραδώσει ένα μήνυμα του Στάλιν στον Πρόεδρο Κλέμεντ Γκότβαλντ, το οποίο επέμενε στη σύλληψη του Ρούντολφ Σλάνσκι, πρώην Γενικού Γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος της Τσεχοσλοβακίας. Όταν ο Γκότβαλντ δίστασε, ο Μικογιάν διέκοψε τη συνέντευξη για να τηλεφωνήσει στον Στάλιν, προτού επαναλάβει την απαίτηση, μετά την οποία ο Γκότβαλντ υποχώρησε. Αυτό ήταν το μεγαλύτερο βήμα προς την προετοιμασία της Δίκης του Σλάνσκι. Ο ρόλος του Μικογιάν στην καταστολή στην Τσεχοσλοβακία κρατήθηκε μυστικός μέχρι την Άνοιξη της Πράγας του 1968.

### Ουγγαρία
Τον Ιούλιο του 1956, ο Μικογιάν επισκέφθηκε τη Λαϊκή Δημοκρατία της Ουγγαρίας για να επιβλέψει την απομάκρυνση του δικτάτορα Ματιάς Ράκοσι. Επέστρεψε τον Οκτώβριο για να συλλέξει πληροφορίες σχετικά με την εξελισσόμενη κρίση που προκλήθηκε από την επανάσταση εναντίον της κυβέρνησης του Ουγγρικού Εργατικού Λαϊκού Κόμματος εκεί. Μαζί με τον Μιχαήλ Σουσλόφ, ο Μικογιάν ταξίδεψε στη Βουδαπέστη με τεθωρακισμένο όχημα μεταφοράς προσωπικού, εξαιτίας των πυροβολισμών στους δρόμους. Έστειλε τηλεγράφημα στη Μόσχα αναφέροντας τις εντυπώσεις του για την κατάσταση. «Είχαμε την εντύπωση ότι ειδικά ο Έρνο Γκέρο, αλλά και οι άλλοι σύντροφοι, υπερβάλλουν για τη δύναμη του αντιπάλου και υποτιμούν τη δική τους δύναμη», έγραψαν αυτός και ο Σουσλόφ. Ο Μικογιάν αντιτάχθηκε σθεναρά στην απόφαση του Χρουστσόφ και του Πολίτμπιρο να χρησιμοποιήσουν σοβιετικά στρατεύματα, πιστεύοντας ότι αυτό θα κατέστρεφε τη διεθνή φήμη της Σοβιετικής Ένωσης, και αντ' αυτού υποστήριξε την εφαρμογή «στρατιωτικού εκφοβισμού» και οικονομικής πίεσης. Η συντριβή της επανάστασης από τις σοβιετικές δυνάμεις παραλίγο να οδηγήσει στην παραίτηση του Μικογιάν.

### Ηνωμένες Πολιτείες
[δεξιά|μικρογραφία| Ο Μικογιάν με [Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι|τον Τζον Φ. Κένεντι και τη διερμηνέα του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Νάταλι Κούσνιρ, στο Οβάλ Γραφείο, το 1962.]]
Η χαλάρωση των σκληροπυρηνικών πολιτικών από τον Χρουστσόφ οδήγησε σε βελτίωση των σχέσεων Σοβιετικής Ένωσης και Ηνωμένων Πολιτειών στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Ως κύριος απεσταλμένος του Χρουστσόφ, ο Μικογιάν επισκέφθηκε τις Ηνωμένες Πολιτείες αρκετές φορές. Παρά την αστάθεια του Ψυχρού Πολέμου μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων, πολλοί Αμερικανοί υποδέχτηκαν τον Μικογιάν φιλικά, συμπεριλαμβανομένου του Δημοκρατικού της Μινεσότα Χιούμπερτ Χάμφρεϊ, ο οποίος τον χαρακτήρισε ως κάποιον που παρουσίαζε «ευέλικτη στάση» και του κυβερνήτη της Νέας Υόρκης Άβερελ Χάριμαν, ο οποίος τον περιέγραψε ως έναν «λιγότερο άκαμπτο» σοβιετικό πολιτικό.

Τον Νοέμβριο του 1958, ο Χρουστσόφ προσπάθησε ανεπιτυχώς να μετατρέψει ολόκληρο το Βερολίνο σε μια ανεξάρτητη, αποστρατιωτικοποιημένη «ελεύθερη πόλη», δίνοντας στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Μεγάλη Βρετανία και τη Γαλλία ένα εξάμηνο τελεσίγραφο για να αποσύρουν τα στρατεύματά τους από τους τομείς που εξακολουθούσαν να κατέχουν στο Δυτικό Βερολίνο, διαφορετικά θα μεταβίβαζε τον έλεγχο των δικαιωμάτων πρόσβασης στη Δύση στους Ανατολικογερμανούς. Ο Μικογιάν αποδοκίμασε τις ενέργειες του Χρουστσόφ, ισχυριζόμενος ότι παραβίαζαν την «αρχή του Κόμματος». Ο Χρουστσόφ είχε προτείνει το τελεσίγραφο στη Δύση πριν το συζητήσει με την Κεντρική Επιτροπή. Ο Ρουντ βαν Ντάικ, ιστορικός, πίστευε ότι ο Μικογιάν ήταν θυμωμένος επειδή ο Χρουστσόφ δεν τον συμβουλεύτηκε σχετικά με την πρόταση. Όταν ο Χρουστσόφ του ζήτησε να μειώσει την ένταση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Μικογιάν απάντησε: «Εσύ το ξεκίνησες, άρα προχώρα!»
[δεξιά|μικρογραφία| Ο Μικογιάν με τον [Τζαβαχαρλάλ Νεχρού και την Ίντιρα Γκάντι στη Μόσχα, το 1956]]
Ωστόσο, ο Μικογιάν τελικά έφυγε για την Ουάσινγκτον, η οποία ήταν η πρώτη φορά που ένα ανώτερο κυβερνητικό μέλος του Υπουργικού Συμβουλίου της ΕΣΣΔ επισκέφθηκε τις Ηνωμένες Πολιτείες σε διπλωματική αποστολή προς την ηγεσία της. Επιπλέον, ο Μικογιάν προσέγγισε την αποστολή με πρωτοφανή ανεπισημότητα, ξεκινώντας διατυπώνοντας το αίτημά του για βίζα προς την Πρεσβεία των ΗΠΑ ως «δεκαπενθήμερες διακοπές» για να επισκεφτεί τον φίλο του, Μιχαήλ Μενσίκοφ, τον τότε Σοβιετικό Πρέσβη στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ενώ ο Λευκός Οίκος αιφνιδιάστηκε από αυτή την φαινομενικά αυθόρμητη διπλωματική αποστολή, ο Μικογιάν προσκλήθηκε να μιλήσει σε πολυάριθμους κορυφαίους αμερικανικούς οργανισμούς, όπως το Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων και η Λέσχη του Ντιτρόιτ, όπου εξέφρασε τις ελπίδες του για μια πιο ειρηνική σχέση μεταξύ της ΕΣΣΔ και των ΗΠΑ. Ενώ βρισκόταν στο Κλίβελαντ, ο Μικογιάν δώρισε μια τρόικα στον βιομήχανο Σάιρους Ίτον και θαύμασε τον Τερματικό Πύργο της πόλης, ο οποίος του θύμιζε τον πύργο στο Κρατικό Πανεπιστήμιο της Μόσχας.

Εκτός από αυτές τις καλοδεχούμενες συναντήσεις, ο Μικογιάν επιδόθηκε σε πιο ανεπίσημες ευκαιρίες για να συναντήσει το κοινό, όπως το πρωινό σε ένα εστιατόριο Howard Johnson's στην οδό New Jersey Turnpike, η επίσκεψη στο πολυκατάστημα Macy's στη Νέα Υόρκη και η συνάντηση με διασημότητες του Χόλιγουντ όπως ο Τζέρι Λιούις και η Σοφία Λόρεν, πριν έχει ακρόαση με τον Πρόεδρο Ντουάιτ Αϊζενχάουερ και τον Υπουργό Εξωτερικών Τζον Φόστερ Ντάλες. Αν και ο Μικογιάν απέτυχε να αλλάξει την πολιτική των ΗΠΑ στο Βερολίνο, χαιρετίστηκε στις ΗΠΑ για την άμβλυνση των διεθνών εντάσεων με μια καινοτόμο έμφαση στην ήπια διπλωματία, η οποία σε μεγάλο βαθμό έγινε δεκτή με ικανοποίηση από το αμερικανικό κοινό.

Ο Μικογιάν αποδοκίμασε την αποχώρηση του Χρουστσόφ από τη Σύνοδο Κορυφής του Παρισιού το 1960 λόγω της κρίσης του U-2, η οποία πίστευε ότι διατήρησε την ένταση στον Ψυχρό Πόλεμο σε υψηλά επίπεδα για άλλα δεκαπέντε χρόνια. Ωστόσο, καθ' όλη τη διάρκεια αυτής της περιόδου, παρέμεινε ο στενότερος σύμμαχος του Χρουστσόφ στα ανώτερα κλιμάκια της σοβιετικής ηγεσίας. Όπως σημείωσε αργότερα ο Μικογιάν, ο Χρουστσόφ «επιδόθηκε σε αδικαιολόγητες υστερίες».

Τον Νοέμβριο του 1963, ο Χρουστσόφ ζήτησε από τον Μικογιάν να εκπροσωπήσει την ΕΣΣΔ στην κηδεία του Προέδρου Τζον Φ. Κένεντι. Στην τελετή κηδείας, ο Μικογιάν φάνηκε εμφανώς συγκλονισμένος από τον θάνατο του προέδρου και τον πλησίασε η Ζακλίν Κένεντι, η οποία τον έπιασε από το χέρι και του μετέφερε το ακόλουθο μήνυμα: «Παρακαλώ πείτε στον κ. Πρόεδρο [Χρουστσόφ] ότι γνωρίζω ότι αυτός και ο σύζυγός μου συνεργάστηκαν για έναν ειρηνικό κόσμο και τώρα αυτός και εσείς πρέπει να συνεχίσετε το έργο του συζύγου μου».

### Η Κούβα και η Κρίση των Πυραύλων
Η σοβιετική κυβέρνηση χαιρέτισε την ανατροπή του Κουβανού προέδρου Φουλχένσιο Μπατίστα από τους φιλοσοσιαλιστές αντάρτες του Φιντέλ Κάστρο στην Κουβανική Επανάσταση του 1959. Ο Χρουστσόφ συνειδητοποίησε τις δυνατότητες ενός σοβιετικού συμμάχου στην Καραϊβική και απέστειλε τον Μικογιάν ως έναν από τους κορυφαίους διπλωμάτες στη Λατινική Αμερική. Ήταν ο πρώτος Σοβιετικός αξιωματούχος που επισκέφθηκε την Κούβα μετά την επανάσταση, εκτός από τους σοβιετικούς αξιωματικούς των μυστικών υπηρεσιών, και εξασφάλισε σημαντικές εμπορικές συμφωνίες με τη νέα κυβέρνηση. Έφυγε από την Κούβα με πολύ θετικές εντυπώσεις, λέγοντας ότι η ατμόσφαιρα εκεί τον έκανε να νιώθει «σαν να είχε επιστρέψει στην παιδική μου ηλικία».

Χρουστσόφ ενημέρωσε τον Μικογιάν για την ιδέα του να στείλει σοβιετικούς πυραύλους στην Κούβα. Ο Μικογιάν ήταν αντίθετος με την ιδέα, και ήταν ακόμη περισσότερο αντίθετος στο να δοθεί στους Κουβανούς ο έλεγχος των σοβιετικών πυραύλων. Στις αρχές Νοεμβρίου 1962, αφού οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σοβιετική Ένωση συμφώνησαν σε ένα πλαίσιο για την απομάκρυνση των σοβιετικών πυρηνικών πυραύλων από την Κούβα, ο Χρουστσόφ έστειλε τον Μικογιάν στην Αβάνα για να βοηθήσει να πείσει τον Κάστρο να συνεργαστεί στην αποχώρηση. Λίγο πριν από την έναρξη των διαπραγματεύσεων με τον Κάστρο, ο Μικογιάν ενημερώθηκε για τον θάνατο της συζύγου του, Άσχεν, στη Μόσχα. Αντί να επιστρέψει εκεί για την κηδεία, ο Μικογιάν επέλεξε να μείνει και έστειλε εκεί τον γιο του Σέργκο.

Ο Κάστρο ήταν ανένδοτος στην άποψη ότι οι πύραυλοι θα παρέμεναν, αλλά ο Μικογιάν, επιδιώκοντας να αποφύγει μια ολοκληρωμένη αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, προσπάθησε να τον πείσει για το αντίθετο. Είπε στον Κάστρο: «Γνωρίζετε ότι όχι μόνο σε αυτές τις επιστολές αλλά και σήμερα, υποστηρίζουμε τη θέση ότι θα διατηρήσετε όλα τα όπλα και όλους τους στρατιωτικούς ειδικούς, με εξαίρεση τα «επιθετικά» όπλα και το σχετικό προσωπικό, τα οποία είχαν υποσχεθεί ότι θα αποσυρθούν στην επιστολή του Χρουστσόφ [της 27ης Οκτωβρίου]». Ο Κάστρο αντιτάχθηκε στην ιδέα περαιτέρω παραχωρήσεων, δηλαδή στην απομάκρυνση των βομβαρδιστικών Il-28 και των τακτικών πυρηνικών όπλων που είχαν απομείνει στην Κούβα. Τελικά, μετά από αρκετές τεταμένες και εξαντλητικές εβδομάδες διαπραγματεύσεων, τελικά υποχώρησε και οι πύραυλοι και τα βομβαρδιστικά απομακρύνθηκαν τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους.

## Αρχηγός κράτους και συνταξιοδότηση
Στις 15 Ιουλίου 1964, ο Μικογιάν διορίστηκε Πρόεδρος του Προεδρείου του Ανώτατου Σοβιέτ, αντικαθιστώντας τον Λεονίντ Μπρέζνιεφ, ο οποίος έλαβε προαγωγή εντός του Κόμματος. Η νέα θέση του Μικογιάν ήταν σε μεγάλο βαθμό εθιμοτυπική. Σημειώθηκε ότι εξετάζονταν η επιδείνωση της υγείας του και τα γηρατειά του.

Μερικοί ιστορικοί είναι πεπεισμένοι ότι μέχρι το 1964 ο Μικογιάν πίστευε ότι ο Χρουστσόφ είχε μετατραπεί σε βάρος για το Κόμμα και ότι είχε εμπλακεί στο πραξικόπημα του Οκτωβρίου 1964 που έφερε στην εξουσία τον Μπρέζνιεφ και τον Αλεξέι Κοσίγκιν. Ωστόσο, ο Γουίλιαμ Τάουμπμαν το αμφισβητεί αυτό, καθώς ο Μικογιάν ήταν το μόνο μέλος του Προεδρείου (το όνομα του Πολίτμπιρο εκείνη την εποχή) που υπερασπίστηκε τον Χρουστσόφ. Ο Μικογιάν, ωστόσο, ψήφισε υπέρ της επιβολής της αποχώρησης του Χρουστσόφ (ώστε, κατά τον παραδοσιακό σοβιετικό τρόπο, να καταστεί η ψηφοφορία ομόφωνη). Μόνος ανάμεσα στους συναδέλφους του Χρουστσόφ, ο Μικογιάν ευχήθηκε στον πρώην ηγέτη τα καλύτερα για τη συνταξιοδότησή του και, μόνος του, επισκέφθηκε τον Χρουστσόφ στη ντάτσα του λίγα χρόνια αργότερα. Ο Μικογιάν κατέθεσε στεφάνι και έστειλε συλλυπητήρια επιστολή στην κηδεία του Χρουστσόφ το 1971.

Λόγω της μερικής υπεράσπισης του Χρουστσόφ κατά την αποπομπή του, ο Μικογιάν έχασε την υψηλή του θέση στη νέα σοβιετική ηγεσία. Το Πολιτικό Γραφείο ανάγκασε τον Μικογιάν να αποσυρθεί από τη θέση του στο Πολιτικό Γραφείο λόγω γήρατος. Ο Μικογιάν έχασε γρήγορα και τη θέση του ως αρχηγός κράτους και τον διαδέχθηκε σε αυτή τη θέση ο Νικολάι Ποντγκόρνι στις 9 Δεκεμβρίου 1965. Στη συνταξιοδότησή του, ο Μικογιάν, όπως και ο Χρουστσόφ, έγραψε ειλικρινή αλλά επιλεκτικά απομνημονεύματα από την πολιτική του καριέρα, συμπεριλαμβανομένης της επαναστατικής του δράσης στο Μπακού. Πέθανε στις 21 Οκτωβρίου 1978, σε ηλικία 82 ετών, από φυσικά αίτια και τάφηκε στο νεκροταφείο Νοβοντέβιτσι στη Μόσχα. Έλαβε έξι διακρίσεις του Τάγματος του Λένιν.

## Προσωπικότητα και κληρονομιά
[δεξιά|μικρογραφία| Το Μουσείο Αδελφών Μικογιάν στο Σαναχίν, [Αλαβερντί|Αλαβέρντι, Αρμενία]]
Ο Σιμόν Σεμπάγκ-Μοντεφιόρε αναφέρθηκε στον Μικογιάν ως «λεπτό, προσεκτικό, πανούργο και εργατικό». Ήταν έξυπνος άνθρωπος και γνώριζε αρκετές γλώσσες. Εκτός από τα αρμενικά και τα ρωσικά, καταλάβαινε αγγλικά και έμαθε γερμανικά μόνος του μεταφράζοντας τη γερμανική έκδοση του *[[Το Κεφάλαιο|Das Kapital]]* του Καρλ Μαρξ στα ρωσικά. Σε αντίθεση με πολλούς άλλους, ο Μικογιάν δεν φοβόταν να εμπλακεί σε έντονες διαφωνίες με τον Στάλιν. «Ποτέ δεν βαριόσουν τον Μικογιάν», σημειώνει ο Αρτίομ Σεργκέιεφ, ενώ ο Χρουστσόφ τον αποκαλούσε πραγματικό καβαλιέρο. Ωστόσο, ο Χρουστσόφ προειδοποίησε να μην εμπιστεύονται «αυτή την έξυπνη αλεπού από την ανατολή». Σε μια στενή συζήτηση με τον Βιατσεσλάβ Μολότοφ και τον Νικολάι Μπουχάριν, ο Στάλιν αναφέρθηκε στον Μικογιάν ως «παπάκι στην πολιτική». Σημείωσε, ωστόσο, ότι αν ο Μικογιάν έκανε ποτέ μια σοβαρή προσπάθεια, θα βελτιωνόταν.

Ο Μικογιάν είχε πέντε αγόρια (Στέπαν, Βλαντιμίρ, Αλεξέι, Βάνο και Σέργκο) και υιοθέτησε τους δύο γιους του αείμνηστου ηγέτη των Μπολσεβίκων Στεπάν Σαχουμιάν. Είχε τόσα πολλά παιδιά υπό την φροντίδα του που αυτός και η σύζυγός του αντιμετώπισαν οικονομικά προβλήματα. Η σύζυγός του, Άσχεν, δανειζόταν χρήματα από τις συζύγους του Πολιτικού Γραφείου που είχαν λιγότερα παιδιά. Αν ο Μικογιάν το είχε ανακαλύψει αυτό, θα είχε, σύμφωνα με τα παιδιά του, γίνει έξαλλος.

Ο Μικογιάν ήταν προκλητικά περήφανος για την αρμενική του ταυτότητα και, σε μια συνάντηση του 1959 με τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ Ρίτσαρντ Νίξον στην Ουάσιγκτον, έθεσε ακόμη και το ζήτημα της μεταχείρισης των Αρμενίων στην Τουρκία. Απόλαυσε πολύ τη γνωριμία με συμπατριώτες του Αρμένιους στο εξωτερικό, συμπεριλαμβανομένου του πρώην πρέσβη των ΗΠΑ Έντουαρντ Τζερετζιάν. Το 1962, ο Κ. Π. Σ. Μένον τον περιέγραψε ως τον «πιο διάσημο γιο της Αρμενίας». Ο Ντέιβιντ Μάρσαλ Λανγκ έγραψε ότι ο Μικογιάν είναι ένα «εξαιρετικό σύγχρονο παράδειγμα» αρμενικής «σκληρότητας και αντοχής».

Ωστόσο, στην μετασοβιετική Αρμενία, η κληρονομιά του Μικογιάν είναι αμφιλεγόμενη. Οι επικριτές του επισημαίνουν τη συμμετοχή του στις εκκαθαρίσεις της δεκαετίας του 1930 στην Αρμενία κατόπιν εντολής του Στάλιν. Οι υποστηρικτές του υποστηρίζουν ότι ήταν μια σημαντική προσωπικότητα στην παγκόσμια πολιτική σκηνή και συνήθως επισημαίνουν τον ρόλο του στην εκτόνωση της πυραυλικής κρίσης στην Κούβα. Άλλοι τονίζουν τον σημαντικό ρόλο του Μικογιάν στην αποσταλινοποίηση στην Αρμενία, συμπεριλαμβανομένης της ομιλίας του τον Μάρτιο του 1954 στο Ερεβάν και της σημαντικής συμμετοχής του στις αποκαταστάσεις. Η συμβολή του Μικογιάν στην ανάπτυξη του σοβιετικού αρμενικού κράτους περιελάμβανε την υποστήριξη σημαντικών οικονομικών έργων, όπως η σήραγγα Άρπα-Σεβάν. Ως Ανώτατος Σοβιετικός Βουλευτής για το Ερεβάν, διατήρησε στενούς δεσμούς με Σοβιετοαρμένιους ηγέτες όπως ο Γιακόφ Ζαρομπιάν και ο Άντον Κοτσινιάν και συμβουλευόταν τακτικά μαζί τους για τα αρμενικά ζητήματα. Αν και η ικανότητά του να βοηθά τους Αρμένιους ηγέτες στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ ήταν περιορισμένη, έδειχνε κατανόηση στα αρμενικά ζητήματα, και ο γιος του Σέργκο αργότερα έγινε εξέχων υποστηρικτής του κινήματος του Καραμπάχ. Παρά τη ρήξη του με την Αρμενική Εκκλησία, ο Μικογιάν διατήρησε καλές σχέσεις με τον Καθόλικο Βαζγκέν Α΄. Ήταν επίσης υποστηρικτής του συνθέτη Αράμ Χατσατουριάν και θεωρούσε τον στρατάρχη Ιβάν Μπαγκραμιάν προσωπικό του φίλο.

Αποκαλούμενος Βικάριος του Μπρέι της πολιτικής και γνωστός ως «Επιζών» κατά την εποχή του, ο Μικογιάν ήταν ένας από τους λίγους Παλαιούς Μπολσεβίκους που γλίτωσε από τις εκκαθαρίσεις του Στάλιν και μπόρεσε να αποσυρθεί άνετα από την πολιτική ζωή. Αυτό τονίστηκε σε μια σειρά από δημοφιλείς ρωσικές παροιμίες, όπως η φράση «Από τον Ίλιτς [Λένιν] στον Ίλιτς [Μπρέζνιεφ]».&nbsp;... χωρίς έμφραγμα ή εγκεφαλικό!" (*Ot Ilyicha do Ilyicha bez infarkta i paralicha*) Ένας βετεράνος Σοβιετικός αξιωματούχος περιέγραψε την πολιτική του καριέρα ως εξής: «Ο άτακτος μπορούσε να περπατήσει στην Κόκκινη Πλατεία μια βροχερή μέρα χωρίς ομπρέλα [και] χωρίς να βραχεί. Μπορούσε να αποφύγει τις σταγόνες της βροχής».

## Διακρίσεις και βραβεία

* 36x36εσ Ήρωας της Σοσιαλιστικής Εργασίας
* 60x60εσ Τάγμα του Λένιν, έξι φορές
* 60x60εσ Τάγμα της Οκτωβριανής Επανάστασης
* 60x60εσ Τάγμα του Κόκκινου Λαβάρου

## Παραπομπές


## Βιβλιογραφία

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Κατηγορία:Αποδέκτες του Τάγματος του Λένιν
Κατηγορία:Ρώσοι επαναστάτες
Κατηγορία:Αρμένιοι επαναστάτες
Κατηγορία:Σελίδες με πηγές CS1 στα Ρωσικά (ru)
Κατηγορία:Σελίδες με πηγές CS1 στα Αρμενικά (hy)
Κατηγορία:Σοβιετικοί πολιτικοί
Κατηγορία:Διπλωμάτες