Οξαλικά

Το **Οξαλικό** (Oxalate) (συστηματική ονομασία IUPAC: **αιθανοδιοϊκό**) είναι ένα ανιόν με τον χημικό τύπο . Αυτό το διανιόν είναι άχρωμο. Εμφανίζεται στη φύση, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων τροφίμων. Σχηματίζει μια ποικιλία από άλατα, για παράδειγμα οξαλικό νάτριο () και αρκετούς εστέρες όπως τον οξαλικό διμεθυλεστέρα (). Είναι συζυγής βάση του οξαλικού οξέος. Σε ουδέτερο pH σε υδατικό διάλυμα, το οξαλικό οξύ μετατρέπεται πλήρως σε οξαλικά.
## Σχέση με το οξαλικό οξύ
Η διάσταση των πρωτονίων του οξαλικού οξέος προχωρά με σταδιακό τρόπο. Όπως και για άλλα πολυπρωτικά οξέα, η απώλεια ενός μοναδικού πρωτονίου έχει ως αποτέλεσμα το μονοσθενές όξινο οξαλικό ανιόν (hydrogenoxalate) . Ένα άλας με αυτό το ανιόν ονομάζεται μερικές φορές μονοβασικό οξαλικό. Η σταθερά ισορροπίας (''K''<sub>a</sub>) για την απώλεια του πρώτου πρωτονίου είναι  (p''K''<sub>a</sub>&nbsp;=&nbsp;1,27). Η απώλεια του δεύτερου πρωτονίου, το οποίο αποδίδει το οξαλικό ιόν, έχει σταθερά ισορροπίας  (p*K*a&nbsp;=&nbsp;4,28). Αυτές οι τιμές υποδηλώνουν, σε διαλύματα με ουδέτερο pH, ότι δεν υπάρχει οξαλικό οξύ και υπάρχουν μόνο ίχνη όξινου οξαλικού. Η βιβλιογραφία είναι συχνά ασαφής σχετικά με τη διάκριση μεταξύ των ,  και  και η συλλογή των ειδών αναφέρεται ως οξαλικό οξύ.

## Δομή
Το οξαλικό ανιόν υπάρχει σε μια μη επίπεδη διαμόρφωση όπου η δίεδρη γωνία του O–C–C–O  προσεγγίζει τις 90° με κατά προσέγγιση συμμετρία D2d. Όταν χηλικοποιείται σε κατιόντα, το οξαλικό υιοθετεί την επίπεδη, D2h διαμόρφωση. Ωστόσο, στη δομή του οξαλικού καισίου  η διεδρική γωνία O–C–C–O είναι 81(1)°. Επομένως, το  προσεγγίζεται περισσότερο από μια δομή συμμετρίας D2d επειδή τα δύο επίπεδα  είναι διαβαθμισμένα. Δύο δομικές μορφές οξαλικού ρουβιδίου  έχουν αναγνωριστεί με περίθλαση ακτίνων Χ μονοκρυστάλλου: η μία περιέχει ένα επίπεδο και η άλλη ένα διαβαθμισμένο οξαλικό.

Το φράγμα στην περιστροφή σχετικά με αυτόν τον δεσμό υπολογίζεται ότι είναι περίπου 2–6&nbsp;kcal/mol για το ελεύθερο διανιόν, . Τέτοια αποτελέσματα συνάδουν με την ερμηνεία ότι ο κεντρικός δεσμός C−C θεωρείται ως απλός δεσμός με ελάχιστες αλληλεπιδράσεις π μεταξύ των δύο μονάδων . Αυτό το φράγμα στην περιστροφή γύρω από τον δεσμό C−C (που τυπικά αντιστοιχεί στη διαφορά ενέργειας μεταξύ της επίπεδης και της διαβαθμισμένης μορφής) μπορεί να αποδοθεί σε ηλεκτροστατικές αλληλεπιδράσεις καθώς η δυσμενής απώθηση O−O μεγιστοποιείται στην επίπεδη μορφή.

## Εμφάνιση στη φύση
Τα οξαλικά βρίσκονται σε πολλά φυτά, όπου συντίθεται από την ατελή οξείδωση των σακχαριτών.
Αρκετές φυτικές τροφές, όπως η ρίζα και/ή τα φύλλα στο σπανάκι, στο ραβέντι και στο φαγόπυρο έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε οξαλικό οξύ και μπορούν να συμβάλουν στον σχηματισμό πέτρες στα νεφρά σε ορισμένα άτομα. Άλλα φυτά πλούσια σε οξαλικά περιλαμβάνουν το Chenopodium album, το λάπαθο, και αρκετά είδη *Oxalis*.  Άλλα βρώσιμα φυτά με σημαντικές συγκεντρώσεις οξαλικού περιλαμβάνουν, κατά φθίνουσα σειρά, τα (καραμπόλα), μαύρο πιπέρι, μαϊντανός, παπαρουνόσπορος, αμάρανθος, σέσκουλο, τεύτλα, κακάο, παπαρουνόσπορος, τεύτλα, κακάο, σοκολάτα, τα περισσότερα καρύδια, τα περισσότερα μούρα, σε κάποιους φοίνικες, σπανάκι Νέας Ζηλανδίας (*Tetragonia tetragonioides*) και φασόλια.
Τα φύλλα του φυτού τσάι (*Camellia sinensis*) περιέχουν από τις μεγαλύτερες μετρημένες συγκεντρώσεις οξαλικού οξέος σε σχέση με άλλα φυτά. Ωστόσο, το ρόφημα που προέρχεται από έγχυση σε ζεστό νερό περιέχει συνήθως μόνο χαμηλές έως μέτριες ποσότητες οξαλικού οξέος λόγω της μικρής μάζας των φύλλων που χρησιμοποιούνται για την παρασκευή.

### Φυσιολογικές επιδράσεις
 
Η υπερβολική κατανάλωση τροφών πλούσιων σε οξαλικά έχει συνδεθεί με το σχηματισμό πέτρας στα νεφρά από μεταλλικά ιόντα, όπως οξαλικό ασβέστιο, ένας παράγοντας κινδύνου για τις πέτρες στα νεφρά.
Μερικοί μύκητες του γένους *Aspergillus* παράγουν οξαλικό οξύ.

## Ως πρόσδεμα για μεταλλικά ιόντα
Το οξαλικό σχηματίζει επίσης ενώσεις συναρμογής όπου μερικές φορές συντομεύονται ως ox (oxalate ion). Συναντάται συνήθως ως διδραστικό πρόσδεμα (bidentate ligand). Όταν το οξαλικό χηλικοποιηθεί σε ένα μόνο μεταλλικό κέντρο, υιοθετεί πάντα την επίπεδη διαμόρφωση. Ως δισχιδές πρόσδεμα, σχηματίζει έναν 5-μελή δακτύλιο . Ένα ενδεικτικό σύμπλοκο είναι το σιδηροξαλικό κάλιο, . Το φάρμακο οξαλιπλατίνη (oxaliplatin) παρουσιάζει βελτιωμένη υδατοδιαλυτότητα σε σχέση με παλαιότερα φάρμακα που βασίζονται σε λευκόχρυσο, αποφεύγοντας την παρενέργεια που περιορίζει τη δόση της νεφροτοξικότητας. Το οξαλικό οξύ και τα οξαλικά μπορούν να οξειδωθούν με υπερμαγγανικό σε μια αυτοκαταλυτική αντίδραση. Μία από τις κύριες εφαρμογές του οξαλικού οξέος είναι η αφαίρεση σκουριάς, η οποία προκύπτει επειδή το οξαλικό σχηματίζει υδατοδιαλυτά παράγωγα με το ιόν τρισθενούς σιδήρου.
## Περίσσεια
Ένα υπερβολικό επίπεδο οξαλικού στο αίμα ονομάζεται υπεροξαλαιμία (hyperoxalemia) και τα υψηλά επίπεδα οξαλικού στα ούρα ονομάζονται υπεροξαλουρία (hyperoxaluria).
### Επίκτητο
Αν και ασυνήθιστη, η κατανάλωση οξαλικών αλάτων (για παράδειγμα, η βοσκή ζώων σε φυτά που περιέχουν οξαλικά όπως το *Bassia hyssopifolia* ή η ανθρώπινη κατανάλωση Oxalis acetosella ή, συγκεκριμένα σε υπερβολικές ποσότητες, μαύρο τσάι μπορεί να οδηγήσει σε νεφρική νόσο, ή ακόμα και σε θάνατο λόγω οξαλικής δηλητηρίασης. Το The New England Journal of Medicine ανέφερε οξεία οξαλική νεφροπάθεια "σχεδόν σίγουρα λόγω της υπερβολικής κατανάλωσης παγωμένου τσαγιού" σε έναν άνδρα 56 ετών, ο οποίος έπινε "δεκαέξι ποτήρια παγωμένο τσάι 8 ουγγιών καθημερινά" (περίπου ). Οι συγγραφείς της εργασίας υπέθεσαν ότι η οξεία οξαλική νεφροπάθεια είναι μια υποδιαγνωσμένη αιτία νεφρικής ανεπάρκειας και πρότειναν ενδελεχή εξέταση του διατροφικού ιστορικού του ασθενούς σε περιπτώσεις ανεξήγητης νεφρικής ανεπάρκειας χωρίς πρωτεϊνουρία (πλεόνασμα πρωτεΐνης στα ούρα) και με μεγάλες ποσότητες οξαλικού ασβεστίου στο ίζημα των ούρων. Το *Oxalobacter formigenes* στη εντερική χλωρίδα μπορεί να βοηθήσει στην ανακούφιση αυτού.
### Εκ γενετής
Η πρωτοπαθής υπεροξαλουρία είναι μια σπάνια, κληρονομική πάθηση, που οδηγεί σε αυξημένη απέκκριση οξαλικού, με συχνές τις οξαλικές πέτρες.
## Παραπομπές

## Περαιτέρω μελέτη
* 
* 
* 
## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Oxalate.org - Oxalate content of 750+ foods from university and government sources
* Oxalatecontent.com - Oxalate content database based on the latest trustworthy studies

Κατηγορία:Αντιπηκτικά
Κατηγορία:Καρβοξυλικά ανιόντα