Ελισάβετ Στάφορντ, δούκισσα του Νόρφολκ

Η λαίδη **Ελισάβετ Στάφορντ, δούκισσα του Νόρφολκ**, αγγλ.: *Εlizabeth Stafford, duchess of Norfolk* ( – 30 Νοεμβρίου 1558) ήταν Αγγλίδα αριστοκράτισσα. Ήταν η μεγαλύτερη κόρη του Εδουάρδου Στάφορντ 3ου δούκα του Μπάκιγχαμ και της λαίδης Ελεονώρας Πέρσυ. Ο αταίριαστος γάμος της με τον Τόμας Χάουαρντ 3ο δούκα του Νόρφολκ, τον οποίο παντρεύτηκε σε ηλικία 15 ετών, προκάλεσε δημόσιο σκάνδαλο.

## Ο βίος της
δεξιά|μικρογραφία|Ο πατέρας της Ελισάβετ Στάφορντ, Εδουάρδος Στάφορντ 3ος δούκας του Μπάκιγχαμ.
Η λαίδη Ελισάβετ Στάφορντ, γεννημένη π. το 1497, ήταν η μεγαλύτερη κόρη του Εδουάρδου Στάφορντ 3ου δούκα του Μπάκιγχαμ, και της Ελεονώρας Πέρσυ (απεβ. 1530). Η εκ πατρός γιαγιά της, λαίδη Αικατερίνη Γούντβιλ, ήταν αδελφή της βασιλικής συζύγου Ελισάβετ Γούντβιλ, και ως εκ τούτου κουνιάδα του βασιλιά Εδουάρδου Δ΄ της Αγγλίας. Ο εκ πατρός παππούς της, Ερρίκος Στάφορντ 2ος δούκας του Μπάκιγχαμ, εκτελέστηκε για προδοσία το 1483 από τον βασιλιά Ριχάρδο Γ΄, και το 1521 ο δικός της πατέρας υπέστη την ίδια μοίρα, όταν αποκεφαλίστηκε στον Τάουερ Χιλ για προδοσία εναντίον του βασιλιά Ερρίκου Η΄.

## Πρώιμη ζωή
Η λαίδη Ελισάβετ έζησε στο σπίτι τουλάχιστον μέχρι το 1508. Σύμφωνα με τον Χάρις, ο πατέρας της λαίδης Ελισάβετ φρόντισε, ώστε όλα τα παιδιά του να λαμβάνουν κάποια εκπαίδευση, και η αλφαβητισμός της αποδεικνύεται από το γεγονός ότι περιγράφηκε από τον ποιητή Τζον Σκέλτον ως αξιοθαύμαστη, φίλη των μουσών και ιδιαίτερη προστάτιδά τους.  Η Ελισάβετ ήρθε στην αυλή το 1509 ως κυρία επί των τιμών της Αικατερίνης της Αραγωνίας και έγινε η δια βίου φίλη της βασίλισσας. 

## Ο γάμος της
δεξιά|μικρογραφία|Ο σύζυγος της Ελισάβετ Στάφορντ, Θωμάς Χάουαρντ 3ος δούκας του Νόρφολκ.
Πριν από τις 8 Ιανουαρίου 1513, όταν εκείνη ήταν μόλις 15 ετών και εκείνος στα τέλη της 3ης δεκαετίας της ζωής του, η λαίδη Ελισάβετ έγινε η 2η σύζυγος του Θωμά Χάουαρντ κόμη του Σάρεϋ. Ήταν χήρος από την Άννα της Υόρκης, κόρης του βασιλιά Εδουάρδου Δ΄. 

Η λαίδη Ελισάβετ είχε νωρίτερα αρραβωνιαστεί τον κηδεμονευόμενο του πατέρα της, Ραλφ Νέβιλ 4ο κόμη του Γουέστμορλαντ. Η νεαρή Ελισάβετ και ο Γουέστμορλαντ φαίνεται να ήταν αμοιβαία αφοσιωμένοι, και χρόνια αργότερα, σε μία επιστολή προς τον Τόμας Κρόμγουελ με ημερομηνία 28 Σεπτεμβρίου 1537, η Ελισάβετ θυμόταν ότι:  "Αυτός και εγώ αγαπιόμαστε μαζί δύο χρόνια, και ο κύριός μου, ο σύζυγός μου, δεν είχε στείλει αμέσως μήνυμα μετά το τέλος της κυρίας μου και της πρώτης συζύγου του κυρίου μου, είχε στείλει μήνυμα στον κύριό μου, τον πατέρα μου, αλλιώς θα είχα παντρευτεί πριν από τα Χριστούγεννα τον λόρδο μου του Γουέστμορλαντ."
 
Ο πατέρας της λαίδης Ελισάβετ αρχικά προσπάθησε να πείσει τον Σάρεϋ να νυμφευτεί μία από τις άλλες κόρες του, αλλά σύμφωνα με την ίδια, «δεν ήθελε κάποια από τις αδελφές μου, παρά μόνο εμένα». 

Η λαίδη Ελισάβετ έφερε στο Σάρεϋ προίκα 2.000 μάρκων και της υποσχέθηκαν κοινή προίκα 500 μάρκων ετησίως,  αν και ο Σάρεϋ προφανώς δεν τήρησε ποτέ αυτή την υπόσχεση.  Σε μεταγενέστερες επιστολές της, ισχυρίστηκε ότι ήταν μία υπάκουη σύζυγος, συνεχίζοντας να υπηρετεί στην αυλή καθημερινά «16 χρόνια μαζί», ενώ ο σύζυγός της απουσίαζε στους πολέμους του βασιλιά Ερρίκου Η΄, και τον συνόδευσε στην Ιρλανδία, όταν τοποθετήθηκε εκεί το 1520-22.  Απέκτησαν πέντε παιδιά,  και σύμφωνα με τον Γκρέιβς, μέχρι και το 1524, όταν έγινε δούκας του Νόρφολκ, «φαινόταν να συνδέονται με αμοιβαία αγάπη».  Ο πατέρας της Ελισάβετ, εν τω μεταξύ, είχε εκτελεστεί για προδοσία τον Μάιο του 1521.

Ωστόσο, το 1527, το Νόρφολκ απέκτησε μία ερωμένη, την Μπες Χόλλαντ, κόρη του οικονόμου του, με την οποία ζούσε ανοιχτά στο Κένινγκχολ, και την οποία η δούκισσα περιέγραφε ποικιλοτρόπως στις επιστολές της ως άξεστη, μονότονη και «κόρη αγέλαστου... η οποία ήταν απλώς πλύστρα του παιδικού μου δωματίου για οκτώ χρόνια».  Φαίνεται ότι ο θυμός της δούκισσας την έκανε να υπερβάλει για την κατώτερη κοινωνική θέση της Μπες Χόλαντ, καθώς η οικογένειά της πιθανότατα ήταν κατώτερης τάξης ευγενών, και τελικά έγινε κυρία επί των τιμών της Άννας Μπολέυν. 

Κατά τη μακρά περίοδο κατά την οποία ο βασιλιάς Ερρίκος Η΄ προσπαθούσε να ακυρώσει τον γάμο του με την Αικατερίνη της Αραγωνίας, η δούκισσα παρέμεινε σταθερά πιστή στη βασίλισσα Αικατερίνη, και εχθρική απέναντι στην ανιψιά του συζύγου της, Άννα Μπολέυν, με την οποία ο βασιλιάς ήταν ερωτευμένος. Στα τέλη του 1530 σημειώθηκε ότι η δούκισσα μετέφερε κρυφά επιστολές στη βασίλισσα Αικατερίνη από την Ιταλία κρυμμένες σε πορτοκάλια, τις οποίες η Αικατερίνη διαβίβαζε στον αυτοκρατορικό πρέσβη, Ευστάθιο Τσαπουίς,  και κάποια στιγμή η δούκισσα είπε στον Τσαπουίς ότι ο σύζυγός της τής είχε εμπιστευθεί ότι η Άννα θα ήταν «η καταστροφή όλης της οικογένειάς της».  Το 1531 η δούκισσα εξορίστηκε από την αυλή κατόπιν αιτήματος της Άννας Μπολέυν, επειδή δήλωσε πολύ ελεύθερα την πίστη της στην Αικατερίνη. 

Σύμφωνα με τον Γκρέιβς, η δούκισσα διαφώνησε επίσης  με την Άννα σχετικά με την επιμονή της Άννας η κόρη της δούκισσας, Μαρία Χάουαρντ, να παντρευτεί τον νόθο γιο του Ερρίκου Η΄, Ερρίκο ΦιτςΡόυ.  Όταν η Άννα στέφθηκε βασίλισσα την 1η Ιουνίου 1533, η δούκισσα αρνήθηκε να παραστεί στη στέψη, «από την αγάπη που έτρεφε στην προηγούμενη βασίλισσα». 

Εν τω μεταξύ, ο γάμος της δούκισσας συνέχισε να επιδεινώνεται. Ο Νόρφολκ αρνήθηκε να εγκαταλείψει την ερωμένη του, και αποφάσισε να χωρίσει από τη σύζυγό του. Τόσο ο Νόρφολκ όσο και ο Τόμας Κρόμγουελ ζήτησαν από τον αδελφό της δούκισσας να την λάβει, μία πρόταση που αυτός απέρριψε.  Η δούκισσα έγραψε για την κακοποίηση, που της έκανε ο σύζυγός της κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ισχυριζόμενη ότι όταν ανάρρωνε μετά τη γέννηση της κόρης της, Μαρίας, την είχε τραβήξει από το κρεβάτι από τα μαλλιά, την είχε σύρει μέσα στο σπίτι, και την είχε τραυματίσει με ένα στιλέτο. Σε τρεις ξεχωριστές επιστολές προς τον Κρόμγουελ, η δούκισσα επανέλαβε την κατηγορία ότι ο Νόρφολκ «έβαλε τις γυναίκες του να με δέσουν, μέχρι να βγει αίμα από τις άκρες των δακτύλων μου, και με είχε καρφώσει και είχε καθίσει στο στήθος μου μέχρι να φτύσω αίμα, και ποτέ δεν τις τιμώρησε».  Ο Νόρφολκ απάντησε στους ισχυρισμούς γράφοντας ότι «νομίζω ότι τα φαινομενικά ανυπόστατα ψέματα δεν επινοήθηκαν ποτέ από μία γυναίκα δική μου, ότι με κουράζει καθημερινά». 

Η συνέχιση της συμβίωσης ήταν σαφώς αδύνατη, και στις 23 Μαρτίου 1534  ο Νόρφολκ επέβαλε χωρισμό. Σύμφωνα με τη δούκισσα, ο δούκας ίππευε όλη τη νύχτα, και επιστρέφοντας σπίτι με έξαλλη διάθεση, την κλείδωσαν σε ένα δωμάτιο και της πήραν όλα τα κοσμήματα και τα ρούχα της.  Την έστειλαν σε ένα σπίτι στο Ρέντμπορν του Χέρτφορντσιρ, από όπου έγραψε αρκετές επιστολές στον Κρόμγουελ, παραπονούμενη ότι κρατούνταν ουσιαστικά φυλακισμένη, με ένα πενιχρό ετήσιο επίδομα μόνο 200 λιρών.  Αρχικά, η δούκισσα προσπάθησε να συμφιλιωθεί με τον σύζυγό της, αλλά όταν δεν έλαβε απάντηση στις «καλές επιστολές» της προς τον δούκα, δήλωσε στον Κρόμγουελ σε μία επιστολή με ημερομηνία 30 Δεκεμβρίου 1536 ότι «από σήμερα και στο εξής δεν θα μηνύσω ποτέ τον βασιλιά, ούτε κανέναν άλλον, για να επιθυμήσω από τον κύριό μου τον σύζυγό μου να με ξαναπάρει».  Από την πλευρά του, ο Νόρφολκ αρνήθηκε να εγκαταλείψει την Μπες Χόλαντ, και προσπάθησε να πείσει τη δούκισσα να συμφωνήσει σε διαζύγιο, προσφέροντας να τής επιστρέψει τα κοσμήματα και τα ρούχα της, και να τής δώσει ένα μεγάλο μέρος των πιάτων και των οικιακών του αντικειμένων, αλλά εκείνη απέρριψε τις προσφορές του.  Έλαβε ελάχιστη ή καθόλου υποστήριξη από την οικογένειά της. Ο μεγαλύτερος γιος και η κόρη της αποξενώθηκαν από αυτήν,  ενώ ο αδελφός της καταδίκασε τη συμπεριφορά της. 

Εγκαταλελειμμένη σχεδόν από όλους, η δούκισσα παρέμεινε ακλόνητη. Στις 3 Μαρτίου 1539 έγραψε στον Κρόμγουελ ότι:  "Είμαι ενήλικας να αυτοδιοικώμαι, όπως έκανα αυτά τα πέντε χρόνια, από τότε που με άφησε ο σύζυγός μου. Δεδομένου ότι ο κύριός μου ο σύζυγός μου με θεώρησε τόσο παράλογη, θα ήταν καλύτερα να με κρατήσω μακριά και να κρατήσω το σπίτι μου ήσυχο και να μην ενοχλήσω κανέναν άλλον... Σας παρακαλώ, κύριέ μου, μην με δυσαρεστήσετε, αν και δεν ακολούθησα την καλή συμβουλή της εξοχότητάς σας και τις επιστολές σας, όσον αφορά τον κύριό μου τον σύζυγό μου για να επιστρέψω σπίτι, κάτι που δεν θα κάνω ποτέ στη ζωή μου."
 

## Τελευταία χρόνια
δεξιά|μικρογραφία|Εκκλησία Φράμλινγκχαμ, τόπος ταφής του συζύγου της Ελισάβετ Στάφορντ.

Οι παρακλήσεις της δούκισσας προς τον Κρόμγουελ σταμάτησαν με την πτώση του από την εξουσία το 1540. Αυτή και ο αδελφός της τελικά συμφιλιώθηκαν, και κάποια στιγμή πριν από το 1547 έστειλε μία από τις κόρες του να ζήσει μαζί της, στην οποία η δούκισσα φέρθηκε πολύ γενναιόδωρα. 

Κατά τα τελευταία χρόνια της βασιλείας του Ερρίκου Η΄ , ο Εδουάρδος Σίμορ 1ος κόμης του Χέρτφορντ, και η τελευταία σύζυγος του Ερρίκου, Αικατερίνη Παρ, και οι δύο υπέρμαχοι της μεταρρυθμισμένης πίστης, απέκτησαν επιρροή στον Βασιλιά, ενώ ο συντηρητικός δούκας του Νόρφολκ απομονώθηκε πολιτικά. Ο δούκας προσπάθησε να σχηματίσει συμμαχία με τους Σίμορ μέσω ενός γάμου μεταξύ της χήρας κόρης του, Μαρίας Χάουαρντ, και του αδελφού του Χέρτφορντ, Θωμά Σίμορ, αλλά η προσπάθεια εμποδίστηκε από την προκλητική συμπεριφορά τού μεγαλύτερου γιου και κληρονόμου του δούκα, Ερρίκου Χάουαρντ κόμη του Σάρεϋ, ο οποίος είχε περιλάβει στο οικόσημό του, τον βασιλικό θυρεό.  Στις 12 Δεκεμβρίου 1546 τόσο το Νόρφολκ, όσο και ο Σάρεϋ συνελήφθησαν, και στάλθηκαν στον Πύργο. Στις 12 Ιανουαρίου 1547 ο Νόρφολκ αναγνώρισε ότι είχε «αποκρύψει εσχάτη προδοσία, κρατώντας μυστικές τις ψευδείς πράξεις του γιου μου, Ερρίκου κόμη του Σάρεϋ, σχετικά με τη χρήση του θυρεού του βασιλιά αγίου Εδουάρδου του Ομολογητή, τα οποία αφορούν μόνο τους βασιλείς», και πρόσφερε τις γαίες του στον βασιλιά. Η οικογένεια του Νόρφολκ, συμπεριλαμβανομένης της δούκισσας, της κόρης του Μαρίας και της ερωμένης του, Μπες Χόλαντ, κατέθεσαν εναντίον του. Ο Σάρεϋ αποκεφαλίστηκε στις 19 Ιανουαρίου 1547, και στις 27 Ιανουαρίου 1547 ο Νόρφολκ καταδικάστηκε με νόμο χωρίς δίκη. Ο ετοιμοθάνατος βασιλιάς έδωσε τη συγκατάθεσή του για τη θανάτωση του Νόρφολκ από βασιλικούς επιτρόπους, και φημολογήθηκε ότι θα εκτελεστεί την επόμενη μέρα. Σώθηκε, από το τέλος του βασιλιά στις 28 Ιανουαρίου και την απόφαση του συμβουλίου να μην εγκαινιάσει τη νέα βασιλεία με αιματοχυσία. 

Το Νόρφολκ παρέμεινε στον Πύργο καθ' όλη τη διάρκεια της βασιλείας του βασιλιά Εδουάρδου ΣΤ΄ . Απελευθερώθηκε και του δόθηκε χάρη από τη βασίλισσα Μαρία Α΄ το 1553, και στο πρώτο κοινοβούλιο της Μαρίας (Οκτώβριος-Δεκέμβριος 1553), η νόμιμη διαθήκη του κηρύχθηκε άκυρη, αποκαθιστώντας τον έτσι στο δουκάτο. Αυτός απεβίωσε στο Κένινγκχολ στις 25 Αυγούστου 1554, και τάφηκε στην εκκλησία του Αγίου Μιχαήλ στο Φράμλινγκχαμ στο Σάφολκ. Η δούκισσα δεν κατονομαζόταν στη διαθήκη του. 

Τον Ιούλιο του 1557 τέλεσε τα καθήκοντα της αναδόχου στη βάπτιση του δισεγγονού της, Φιλίππου Χάουαρντ, κρατώντας το παιδί επάνω από μία χρυσή κολυμβήθρα, που φυλασσόταν στο Θησαυροφυλάκιο, και συνήθως χρησιμοποιούνταν μόνο για τη βάπτιση των βασιλικών παιδιών.  

Η Ελισάβετ Στάφορντ-Χάουαρντ απεβίωσε στις 30 Νοεμβρίου 1558 στο Λάμπεθ, και τάφηκε στο παρεκκλήσιο Χάουαρντ στην εκκλησία της Αγίας Μαρίας στο Λάμπεθ. Ο αδελφός της έγραψε ένα σύντομο, αλλά πολύ συγκινητικό επιτάφιο επίγραμμα: "Ήσουν για μένα, τόσο μακριά όσο και κοντά, μια μητέρα, μια αδελφή, μια πολύ αγαπημένη φίλη."
Ísoun gia mé

## Οικογένεια
Με τον Τόμας Χάουαρντ 3ο δούκα του Νόρφολκ, η Ελισάβετ είχε δύο γιους και τρεις κόρες: 

* Ερρίκος, κόμης του Σάρεϋ, (1516/7-1547), νυμφεύτηκε τη Φραγκίσκη ντε Βερ, κόρη του Ιωάννη ντε Βερ 15ου κόμη της Οξφόρδης, με την οποία απέκτησε δύο γιους και τρεις κόρες, τον Θωμά 4ο δούκα του Νόρφολκ· τον Ερρίκο 1ο κόμη του Νορθάμπτον· την Αικατερίνη που παντρεύτηκε τον Ερρίκο Μπέρκλεϋ 7ο βαρόνο του Μπέρκλεϋ· τη Μαργαρίτα που παντρεύτηκε τον Ερρίκο Σκρόουπ 9ο βαρόνο Σκρόουπ του Μπόλτον· και την Ιωάννα Χάουαρντ που παντρεύτηκε τον Κάρολο Νέβιλ 6ο κόμη του Γουέστμορλαντ. Το 1548, μετά την εκτέλεση του Σάρεϋ, τα παιδιά του τέθηκαν υπό τη φροντίδα της θείας τους, Μαρίας Χάουαρντ, η οποία διόρισε τον μαρτυρολόγο, Τζον Φοξ, ως καθηγητή τους. 
* λαίδη Αικατερίνη (1518–1530),  στις 9 Δεκεμβρίου 1529 παντρεύτηκε (ως 1η σύζυγός του) τον Εδουάρδο Στάνλεϋ 3ο κόμη του Ντέρμπυ (1509–1572), και απεβίωσε στις 15 Μαρτίου 1530. Ο Ντέρμπυ αργότερα νυμφεύτηκε (ως 2η σύζυγό του) τη θεία της Αικατερίνης, Δωροθέα Χάουαρντ. 
* λαίδη Μαρία (1519–1557), παντρεύτηκε στις 28 Νοεμβρίου 1533 τον νόθο γιο του βασιλιά Ερρίκου Η΄, Ερρίκο ΦιτςΡόυ (1519–1536), αλλά δεν απέκτησε απογόνους.
* Θωμάς, 1ος υποκόμης Χάουαρντ του Μπίντον (1520–1582), ο οποίος νυμφεύτηκε αρχικά την Ελισάβετ Μάρνεϋ, στη συνέχεια την Γερτρούδη Λάιτ, στη συνέχεια την Μέιμπελ Μπάρτον, και στη συνέχεια τη Μαργαρίτα Μάνινγκ. 
* λαίδη Μιούριελ, απεβ. νέα.

## Πρόγονοι


→

## Υποσημειώσεις

## Αναφορές
* 
* 
* 
* 
* 
* Harris, Barbara. "Marriage Sixteenth-Century Style: Elizabeth Stafford and the Third Duke of Norfolk," *Journal of Social History,* Spring 1982, Vol. 15 Issue 3; 371-82 in JSTOR
*  
*  
*   (subscription required)
*  
* 
* 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
*Thornbury Castle
*Stafford family, Tudorplace website
*Edward Stafford, 3rd Duke of Buckingham, at thepeerage.com
* Howard Chapel, Church of St Mary, Lambeth
* Portrait of Elizabeth, Duchess of Norfolk

Κατηγορία:Οικογένεια Στάφορντ