Πόσιμο νερό

**Πόσιμο νερό** (Drinking water ή potable water) είναι το νερό που είναι ασφαλές για κατάποση, είτε όταν πίνεται απευθείας σε υγρή μορφή, είτε καταναλώνεται έμμεσα μέσω παρασκευής φαγητού. Συχνά (αλλά όχι πάντα) παρέχεται από βρύσες, στην περίπτωση αυτή ονομάζεται επίσης νερό βρύσης. Συνήθως στις ανεπτυγμένες χώρες, το νερό της βρύσης πληροί τα πρότυπα ποιότητας πόσιμου νερού, παρόλο που μόνο ένα μικρό ποσοστό καταναλώνεται ή χρησιμοποιείται στην παρασκευή τροφίμων. Άλλες τυπικές χρήσεις για το νερό της βρύσης περιλαμβάνουν το πλύσιμο, τις τουαλέτες και την άρδευση. Το γκρίζο νερό (Greywater) μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για τουαλέτες ή άρδευση. Ωστόσο, η χρήση του για άρδευση μπορεί να σχετίζεται με κινδύνους.
Η ποσότητα του πόσιμου νερού που απαιτείται για τη διατήρηση της καλής υγείας ποικίλλει και εξαρτάται από το επίπεδο φυσικής δραστηριότητας, την ηλικία, τα θέματα που σχετίζονται με την υγεία και τις περιβαλλοντικές συνθήκες. Για όσους εργάζονται σε ζεστό κλίμα, ενδέχεται να απαιτούνται έως 16L νερού την ημέρα.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, έως το 2015, το 89% των ανθρώπων είχαν πρόσβαση σε νερό από μια πηγή που είναι κατάλληλη για πόσηπου ονομάζεται *βελτιωμένες πηγές νερού*. Στην υποσαχάρια Αφρική, η πρόσβαση σε πόσιμο νερό κυμαινόταν από 40% έως 80% του πληθυσμού. Σχεδόν 4,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο είχαν πρόσβαση στο νερό της βρύσης, ενώ άλλα 2,4 δισεκατομμύρια είχαν πρόσβαση σε πηγάδια ή δημόσιες βρύσες. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί την πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό βασικό ανθρώπινο δικαίωμα.
Περίπου 1 έως 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι στερούνται ασφαλούς πόσιμου νερού. Το νερό μπορεί να μεταφέρει φορείς ασθενειών. Περισσότεροι άνθρωποι πεθαίνουν από επισφαλές νερό παρά από πόλεμο είπε το 2010, ο τότε-Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών Μπαν Κι-μουν. Οι αναπτυσσόμενες χώρες πλήττονται περισσότερο από το επισφαλές πόσιμο νερό.
## Πηγές

Το πόσιμο νερό είναι διαθέσιμο σε όλες σχεδόν τις κατοικημένες περιοχές της Γης, αν και μπορεί να είναι ακριβό και η παροχή μπορεί να μην είναι πάντα βιώσιμη. Πηγές όπου λαμβάνεται συνήθως πόσιμο νερό περιλαμβάνουν πηγές, υπορεϊκές ζώνες (hyporheic zones) και υδροφόροι ορίζοντες (aquifers) (εδαφικά ύδατα), από συλλογή όμβριων υδάτων (rainwater harvesting), επιφανειακό νερό (surface water) (από ποτάμια, ρυάκια, παγετώνες), ή αφαλατωμένο θαλασσινό νερό.
Για να καταναλώνονται με ασφάλεια αυτές οι πηγές νερού, πρέπει να λαμβάνουν επαρκή επεξεργασία νερού (water treatment) και να πληρούν τα πρότυπα ποιότητας πόσιμου νερού.
Μια πειραματική πηγή είναι οι γεννήτριες ατμοσφαιρικού νερού (atmospheric water generators).
Οι πηγές χρησιμοποιούνται συχνά ως πηγές για εμφιαλωμένο νερό.
## Προμήθεια
Ο πιο αποτελεσματικός και βολικός τρόπος μεταφοράς και παράδοσης πόσιμου νερού είναι μέσω σωλήνων. Τα υδραυλικά μπορεί να απαιτούν σημαντικές επενδύσεις κεφαλαίου. Ορισμένα συστήματα έχουν υψηλό λειτουργικό κόστος. Το κόστος για την αντικατάσταση της υποβαθμισμένης υποδομής ύδρευσης και αποχέτευσης των βιομηχανικών χωρών μπορεί να φτάσει τα 200 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως. Η διαρροή μη επεξεργασμένου και επεξεργασμένου νερού από σωλήνες μειώνει την πρόσβαση στο νερό. Τα ποσοστά διαρροής 50% δεν είναι ασυνήθιστα στα αστικά συστήματα.
Το νερό της βρύσης, που παρέχεται από οικιακά συστήματα νερού αναφέρεται σε νερό που διοχετεύεται σε σπίτια και παραδίδεται σε βρύση ή στόμιο.
## Ποσότητα
### Γενική οικιακή χρήση
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η τυπική κατανάλωση νερού κατά κεφαλήν, στο σπίτι, είναι  νερού ανά ημέρα. Από αυτό, μόνο το 1% του νερού που παρέχεται από δημόσιους προμηθευτές νερού προορίζεται για πόσιμο και μαγείρεμα. Οι χρήσεις περιλαμβάνουν (με φθίνουσα σειρά) τουαλέτες, πλυντήρια ρούχων, ντους, μπανιέρες, βρύσες και διαρροές.

Το 2015, τα αμερικανικά νοικοκυριά χρησιμοποιούσαν κατά μέσο όρο 300 γαλόνια νερού την ημέρα.
## Χρήση για πόση
## Ποιότητα

Σύμφωνα με την έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για το 2017, το *ασφαλές* *πόσιμο νερό* είναι το νερό που *δεν αντιπροσωπεύει κανέναν σημαντικό κίνδυνο για την υγεία κατά τη διάρκεια της ζωής της κατανάλωσης, συμπεριλαμβανομένων των διαφορετικών ευαισθησιών που μπορεί να εμφανιστούν μεταξύ των σταδίων της ζωής*.
Σύμφωνα με έκθεση της UNICEF και της UNESCO, η Φινλανδία έχει την καλύτερη ποιότητα πόσιμου νερού στον κόσμο.
### Παράμετροι για την παρακολούθηση της ποιότητας
Οι παράμετροι για την ποιότητα του πόσιμου νερού εμπίπτουν συνήθως σε τρεις κατηγορίες: μικροβιολογικές, χημικές, φυσικές.
Οι μικροβιολογικές παράμετροι περιλαμβάνουν κολοβακτηρίδια, *[[Εσερίχια κόλι]]*, και συγκεκριμένα παθογόνα είδη βακτηρίων (όπως *[[δονάκιο της χολέρας]]* που προκαλεί τη χολέρα), ιούς και παράσιτα πρωτοζώων. Αρχικά, η μόλυνση των κοπράνων προσδιορίστηκε με την παρουσία κολοβακτηριδίων, ενός βολικού δείκτη για μια κατηγορία επιβλαβών παθογόνων κοπράνων. Η παρουσία κολοβακτηριδίων κοπράνων (όπως *[[Εσερίχια κόλι]]*) χρησιμεύει ως ένδειξη μόλυνσης από λύματα. Πρόσθετοι μολυντές περιλαμβάνουν ωοκύστες πρωτοζώων όπως *Cryptosporidium sp.*, *Giardia lamblia*, *Legionella* και εντερικούςιούς. Οι μικροβιακές παθογόνες παράμετροι αποτελούν συνήθως τη μεγαλύτερη ανησυχία λόγω του άμεσου κινδύνου για την υγεία.

Οι φυσικές και χημικές παράμετροι περιλαμβάνουν βαρέα μέταλλα, ίχνη οργανικών ενώσεων, ολικά αιωρούμενα στερεά και θολότητα. Οι χημικές παράμετροι τείνουν να ενέχουν περισσότερο χρόνιο κίνδυνο για την υγεία μέσω της συσσώρευσης βαρέων μετάλλων, αν και ορισμένα συστατικά όπως τα νιτρικά/νιτρώδη και το αρσενικό μπορεί να έχουν πιο άμεσο αντίκτυπο. Οι φυσικές παράμετροι επηρεάζουν την αισθητική και τη γεύση του πόσιμου νερού και μπορεί να περιπλέξουν την απομάκρυνση των μικροβιακών παθογόνων.
Τα φυτοφάρμακα είναι επίσης πιθανοί ρυπαντές του πόσιμου νερού της κατηγορίας *χημικοί ρυπαντές*. Τα φυτοφάρμακα μπορεί να υπάρχουν στο πόσιμο νερό σε χαμηλές συγκεντρώσεις, αλλά η τοξικότητα της χημικής ουσίας και η έκταση της ανθρώπινης έκθεσης είναι παράγοντες που χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό του συγκεκριμένου κινδύνου για την υγεία.
Υπερφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες (Perfluorinated alkylated substances, PFAS) είναι μια ομάδα συνθετικών ενώσεων που χρησιμοποιούνται σε μια μεγάλη ποικιλία καταναλωτικών προϊόντων, όπως συσκευασίες τροφίμων, αδιάβροχα υφάσματα, μοκέτες και μαγειρικά σκεύη. Τα PFAS είναι γνωστό ότι παραμένουν στο περιβάλλον και συνήθως περιγράφονται ως έμμονοι οργανικοί ρυπαντές (persistent organic pollutants). Οι χημικές ουσίες PFAS έχουν ανιχνευθεί στο αίμα, τόσο σε ανθρώπους όσο και σε ζώα, παγκοσμίως, καθώς και σε προϊόντα διατροφής, νερό, αέρα και έδαφος. Μελέτες δοκιμών σε ζώα με PFAS έχουν δείξει επιδράσεις στην ανάπτυξη και την εξέλιξη και πιθανώς επιδράσεις στην αναπαραγωγή, τον θυρεοειδή, το ανοσοποιητικό σύστημα και το ήπαρ. Μέχρι το 2022, οι επιπτώσεις στην υγεία πολλών ενώσεων PFAS δεν είναι κατανοητές. Οι επιστήμονες διεξάγουν έρευνα για να προσδιορίσουν την έκταση και τη σοβαρότητα των επιπτώσεων από το PFAS στην ανθρώπινη υγεία. Τα PFAS έχουν εντοπιστεί ευρέως στο πόσιμο νερό παγκοσμίως και έχουν αναπτυχθεί ή βρίσκονται υπό ανάπτυξη κανονισμοί σε πολλές χώρες.
## Πρότυπα ποιότητας πόσιμου νερού
### Προβλήματα υγείας λόγω χαμηλής ποιότητας

Το μολυσμένο νερό εκτιμάται ότι οδηγεί σε περισσότερους από μισό εκατομμύριο θανάτους ετησίως. Το μολυσμένο νερό μαζί με την έλλειψη συστημάτων υγιεινής εκτιμήθηκε ότι προκαλούν περίπου το ένα τοις εκατό των ετών ζωής με συνεκτίμηση της ανικανότητας (disability adjusted life years) παγκοσμίως το 2010. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, οι πιο συχνές υδατογενείς ασθένειες είναι η χολέρα, η διάρροια, η δυσεντερία, η ηπατίτιδα A, ο τύφος, και η πολιομυελίτιδα.
Μία από τις κύριες αιτίες για το μολυσμένο πόσιμο νερό στις αναπτυσσόμενες χώρες είναι η έλλειψη υγιεινής και η κακή υγιεινή. Για το λόγο αυτό, ο ποσοτικός προσδιορισμός του φορτίου νοσηρότητας από την κατανάλωση μολυσμένου πόσιμου νερού εξετάζει συνήθως τις πτυχές του νερού, των εγκαταστάσεων υγιεινής και της υγιεινής μαζί. Το αρκτικόλεξο για αυτό είναι WASH (water, sanitation and hygiene) - σημαίνει *νερό, εγκαταστάσεις υγιεινής και υγιεινή* .

### Διάρροια, υποσιτισμός και στασιμότητα ανάπτυξης

### Κατανάλωση μολυσμένων υπόγειων υδάτων
Εξήντα εκατομμύρια άνθρωποι υπολογίζεται ότι έχουν δηλητηριαστεί από νερό πηγαδιών μολυσμένο από υπερβολικό φθόριο, το οποίο διαλύθηκε από πετρώματα γρανίτη. Τα αποτελέσματα είναι ιδιαίτερα εμφανή στις οστικές παραμορφώσεις των παιδιών. Παρόμοια ή μεγαλύτερα προβλήματα αναμένονται και σε άλλες χώρες, όπως η Κίνα, το Ουζμπεκιστάν και η Αιθιοπία. Αν και είναι χρήσιμο για την υγεία των δοντιών σε χαμηλή δόση, το φθόριο σε μεγάλες ποσότητες παρεμβαίνει στον σχηματισμό των οστών.
Η μακροχρόνια κατανάλωση νερού με υψηλή συγκέντρωση φθορίου (> 1,5 ppm F) μπορεί να έχει σοβαρές ανεπιθύμητες συνέπειες όπως οδοντική φθορίωση (dental fluorosis), κηλίδες σμάλτου και σκελετική φθoρίωση, παραμορφώσεις των οστών στα παιδιά. Η σοβαρότητα της φθορίωσης εξαρτάται από το πόσο φθόριο υπάρχει στο νερό, καθώς και από τη διατροφή και τη σωματική δραστηριότητα των ανθρώπων. Οι μέθοδοι αποφθορίωσης περιλαμβάνουν μεθόδους με βάση τη μεμβράνη, καθίζηση, απορρόφηση και ηλεκτροπηξία.
Η φυσική μόλυνση των υπόγειων υδάτων από αρσενικό είναι μια παγκόσμια απειλή με 140 εκατομμύρια ανθρώπους να επηρεάζονται σε 70 χώρες παγκοσμίως.
### Παραδείγματα περιστατικών κακής ποιότητας πόσιμου νερού
Μερικά γνωστά παραδείγματα προβλημάτων ποιότητας νερού με την παροχή πόσιμου νερού περιλαμβάνουν:
* Το 1854, μία εστία χολέρας στην περιοχή Σόχο του Λονδίνου αναγνωρίστηκε από τον Τζον Σνόου ως προερχόμενο από μολυσμένο νερό από την αντλία Broad Street. Αυτό μπορεί να θεωρηθεί ως ένα ιδρυτικό γεγονός της επιστήμης της επιδημιολογίας.
* Μόλυνση των υπόγειων υδάτων με αρσενικό στο Μπαγκλαντές. Θεωρείται *η μεγαλύτερης κλίμακας μαζική δηλητηρίαση πληθυσμού* (ξεκίνησε τη δεκαετία του 1970-1980, αναγνωρίστηκε επίσημα το 1993)
* Το 2000, ένα ξέσπασμα Εσερίχια κόλιεμφανίστηκε στο Walkerton του Καναδά. Επτά άνθρωποι πέθαναν από κατανάλωση μολυσμένου νερού. Εκατοντάδες υπέφεραν από τα συμπτώματα της ασθένειας, χωρίς να ξέρουν αν θα πέθαιναν κι αυτοί.
Η παροχή νερού μπορεί να μολυνθεί από παθογόνα που μπορεί να προέρχονται από ανθρώπινα εκκρίματα, για παράδειγμα λόγω βλάβης ή εσφαλμένου σχεδιασμού στο σύστημα εγκαταστάσεων υγιεινής ή από χημικούς ρύπους.
## Επεξεργασία

Το μεγαλύτερο μέρος του νερού απαιτεί κάποια επεξεργασία πριν από τη χρήση. Ακόμη και το νερό από βαθιά πηγάδια ή πηγές. Η έκταση της επεξεργασίας εξαρτάται από την πηγή του νερού. Οι κατάλληλες τεχνολογικές επιλογές για την επεξεργασία του νερού περιλαμβάνουν σχέδια τόσο σε κοινοτική όσο και σε οικιακή κλίμακα σημείου χρήσης (point-of-use, POU). 
Σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, όταν τα συμβατικά συστήματα επεξεργασίας έχουν τεθεί σε κίνδυνο, τα υδατογενή παθογόνα μπορεί να σκοτωθούν ή να απενεργοποιηθούν με βρασμό, αλλά αυτό απαιτεί άφθονες πηγές καυσίμου και μπορεί να είναι πολύ επαχθές για τους καταναλωτές, ειδικά όπου είναι δύσκολο να αποθηκευτεί βρασμένο νερό σε αποστειρωμένες συνθήκες. Άλλες τεχνικές, όπως το φιλτράρισμα, η χημική απολύμανση και η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία (συμπεριλαμβανομένης της ηλιακής υπεριώδους ακτινοβολίας) έχουν αποδειχθεί σε μια σειρά τυχαιοποιημένων δοκιμών ελέγχου ότι μειώνουν σημαντικά τα επίπεδα των ασθενειών που μεταδίδονται από το νερό σε χρήστες σε χώρες χαμηλού εισοδήματος, αλλά αυτοί υποφέρουν από τα ίδια προβλήματα με τις μεθόδους βρασμού.
Ένας άλλος τύπος επεξεργασίας νερού ονομάζεται αφαλάτωση και χρησιμοποιείται κυρίως σε ξηρές περιοχές με πρόσβαση σε μεγάλα σώματα αλμυρού νερού.
Το διαθέσιμο στο κοινό επεξεργασμένο νερό έχει ιστορικά συσχετιστεί με σημαντικές αυξήσεις στο προσδόκιμο ζωής και βελτιωμένη Δημόσια Υγεία. Η απολύμανση του νερού (Water disinfection) μπορεί να μειώσει σημαντικά τους κινδύνους υδατογενών νοσημάτων όπως τύφος και χολέρα. Η χλωρίωση (chlorination) του νερού είναι αυτή τη στιγμή η πιο ευρέως χρησιμοποιούμενη μέθοδος απολύμανσης του νερού, αν και οι ενώσεις χλωρίου μπορούν να αντιδράσουν με ουσίες στο νερό και να παράξουν απολυμαντικά υποπροϊόντα (disinfection by-products, DBP) που δημιουργούν προβλήματα στην ανθρώπινη υγεία. Οι τοπικές γεωλογικές συνθήκες που επηρεάζουν τα εδαφικά ύδατα είναι καθοριστικοί παράγοντες για την παρουσία διαφόρων ιόντων μετάλλου, που συχνά καθιστούν το νερό μαλακό, ή σκληρό.
Σε περίπτωση μόλυνσης του πόσιμου νερού, οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι συνήθως εκδίδουν συμβουλές σχετικά με την κατανάλωση νερού. Σε περίπτωση βιολογικής μόλυνσης, συνιστάται συνήθως στους κατοίκους να βράζουν το νερό τους πριν από την κατανάλωση ή να χρησιμοποιούν εμφιαλωμένο νερό ως εναλλακτική λύση. Στην περίπτωση χημικής μόλυνσης, οι κάτοικοι μπορεί να πρέπει να απέχουν από την πλήρη κατανάλωση νερού της βρύσης μέχρι να επιλυθεί το ζήτημα.
### Μέθοδοι σημείου χρήσης
Η ικανότητα των επιλογών σημείου χρήσης (POU) να μειώσουν τη νόσο είναι συνάρτηση τόσο της ικανότητάς τους να απομακρύνουν μικροβιακά παθογόνα εάν εφαρμοστούν σωστά, όσο και κοινωνικών παραγόντων όπως η ευκολία χρήσης και η πολιτισμική καταλληλότητα. Οι τεχνολογίες μπορεί να αποφέρουν περισσότερα (ή λιγότερο) οφέλη για την υγεία από ό,τι θα υποδείκνυε η εργαστηριακή τους απόδοση μικροβιακής αφαίρεσης.
Η τρέχουσα προτεραιότητα των υποστηρικτών της θεραπείας POU είναι να προσεγγίσουν μεγάλους αριθμούς νοικοκυριών χαμηλού εισοδήματος σε βιώσιμη βάση. Λίγα μέτρα POU έχουν φτάσει σε σημαντική κλίμακα μέχρι στιγμής, αλλά οι προσπάθειες προώθησης και εμπορικής διανομής αυτών των προϊόντων στους φτωχούς του κόσμου έχουν ξεκινήσει μόνο εδώ και λίγα χρόνια.
Η ηλιακή απολύμανση νερού (Solar water disinfection) είναι μια χαμηλού κόστους μέθοδος καθαρισμού του νερού που μπορεί συχνά να εφαρμοστεί με τοπικά διαθέσιμα υλικά. Σε αντίθεση με τις μεθόδους που βασίζονται σε καυσόξυλα, έχει μικρό αντίκτυπο στο περιβάλλον.
### Προσθήκη φθορίου
Σε πολλές περιοχές, χαμηλή συγκέντρωση φθορίου (

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* WHO fact sheet on drinking water
* WHO Guidelines for drinking-water quality (2022)
* Drinking Water - US Centers for Disease Control and Prevention. General info, data and publications.
* Ground water and drinking water - US Environmental Protection Agency. General info, regulations & technical publications.

Κατηγορία:Πόσιμο νερό
Κατηγορία:Ύδρευση και αποχέτευση