Φονταμενταλιστική Εκκλησία του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών

Η **Φονταμενταλιστική Εκκλησία του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών** (αγγλικά: ***Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints***, συντομογραφία: ***FLDS Church*** ή ***FLDS***) είναι μια μορμονική φονταμενταλιστική ομάδα, τα μέλη της οποίας ασκούν τον πολυμερή γάμο. Έχει χαρακτηριστεί ποικιλοτρόπως ως αίρεση, σέκτα ή νέο θρησκευτικό κίνημα. Η Φονταμενταλιστική Εκκλησία του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών (FLDS) έχει εμπλακεί σε διάφορες παράνομες δραστηριότητες, όπως παιδικοί γάμοι, εγκατάλειψη ανηλίκων, σεξουαλικές επιθέσεις και εμπορία ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Η σέκτα δεν συνδέεται με την Εκκλησία του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών, που αποτελεί τη μεγαλύτερη ομολογία των Μορμόνων.

Από το 2002 πρόεδρος της FLDS είναι ο Γουόρεν Τζεφς (Warren Jeffs), ο οποίος διαδέχθηκε τον πατέρα του, Ρούλον Τζεφς (Rulon Jeffs). Ο Γουόρεν Τζεφς συνελήφθη στη νοτιοανατολική Νεβάδα το βράδυ της 28ης Αυγούστου 2006, αν και η είδηση της σύλληψής του μεταδόθηκε την επόμενη ημέρα. Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του FBI, Ντέιβιντ Στάρετζ, ο Τζεφς τέθηκε υπό κράτηση όταν ένας αδελφός του και μία από τις συζύγους του σταμάτησαν για έλεγχο γύρω στις 9 μ.μ. από αστυνομικό της Πολιτείας της Νεβάδα στον διαπολιτειακό αυτοκινητόδρομο I-15, βόρεια του Λας Βέγκας. Καταζητούνταν από το 2002 για σεξουαλική κακοποίηση ανηλίκου και για συνωμοσία με σκοπό τη διάπραξη σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκου, καθώς και για ομοσπονδιακά αδικήματα διαφυγής από τη δικαιοσύνη. Τα αδικήματα έλαβαν χώρα στην Κολοράντο Σίτι (Colorado City) της Αριζόνα. Επιπλέον, καταζητούνταν στη Γιούτα για συνέργεια σε βιασμό παιδιού. Ο Τζεφς υπήρξε φυγάς για δύο χρόνια· από τον Μάιο του 2006 έως τις 28 Αυγούστου 2006 βρισκόταν στη λίστα των 10 πλέον καταζητούμενων του FBI, με επικήρυξη 100.000 δολαρίων για πληροφορίες που θα οδηγούσαν στη σύλληψή του. Καταδικάστηκε σε ποινή άνω των 100 ετών φυλάκισης για παιδοφιλία, μετά τον εντοπισμό ηχογραφήσεων που τον απεικόνιζαν να κακοποιεί σεξουαλικά ανηλίκους, καθώς και πλήθους εγγράφων που αποκάλυπταν ότι πάντρευε κορίτσια ακόμη και 12 ετών με ενήλικες και ηλικιωμένους. Υπήρχαν επίσης στοιχεία ότι ο ίδιος είχε συνάψει γάμους με περισσότερες από 70 γυναίκες, εκ των οποίων πάνω από 20 ήταν ανήλικες.

## Ιστορία

### Προέλευση
Η Φονταμενταλιστική Εκκλησία του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών (FLDS Church) ανάγει την πνευματική της εξουσία σε μια επίσκεψη του Μπρίγκαμ Γιανγκ (Brigham Young), τότε προέδρου της Εκκλησίας του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών (LDS Church), στην Κοινότητα Σορτ Κρικ (Short Creek). Εκείνος φέρεται να είπε: *«Αυτό κάποτε θα είναι η κεφαλή και όχι η ουρά της εκκλησίας. Αυτό θα είναι τα σιταποθήκες των Αγίων. Αυτή η γη θα παράγει άφθονο [[σιτάρι]] αρκετό για να θρέψει τον λαό»*.

Το 1904, η Εκκλησία του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών (LDS) εξέδωσε το Δεύτερο Μανιφέστο, με το οποίο απέρριπτε την πολυγαμία, ή όπως τους αποκαλούν οι μορμόνοι, τους πολυμερής γάμους, και τελικά αφορούσε τους Μορμόνους που συνέχισαν να τελούν ή να εισέρχονται σε νέους πολυμερής γάμους. Το Σορτ Κρικ, το οποίο τότε βρισκόταν στην Επικράτεια της Αριζόνα (Arizona Territory), σύντομα έγινε τόπος συγκέντρωσης αυτών των Μορμόνων. Τα μέλη της κοινότητας πίστευαν σε μια δήλωση που δημοσίευσε το 1912 ο Λόριν Σ. Γούλι (Lorin C. Woolley), η οποία βασιζόταν σε υποτιθέμενη θεία αποκάλυψη του 1886 στον τότε πρόεδρο της LDS, Τζον Τέιλορ. Κατά την κοινότητα, η αποκάλυψη αυτή υπερίσχυε του Μανιφέστου του 1890, το οποίο είχε απαγορεύσει νέους πολυμερής γάμους. Θεωρούσαν ότι με την έκδοση του Μανιφέστου του 1890 ο Γουίλφορντ Γούντρουφ απώλεσε το δικαίωμα της Ιεροσύνης, το οποίο πέρασε στον πατέρα του Λόριν, Τζον Γ. Γούλι, σύμφωνα με το δόγμα του «Ένος Ανδρός» (One Man Doctrine).

Μετά τον αφορισμό τους από την Εκκλησία του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών, μερικοί επιφανείς άνδρες του Σορτ Κρικ, όπως οι Λόριν Γούλι και Τζον Γ. Μπάρλοου (John Y. Barlow), δημιούργησαν τον οργανισμό που έγινε γνωστός ως Συμβούλιο των Φίλων (Council of Friends). Το Συμβούλιο, που αποτελούνταν από επτά αρχιερείς και θεωρούνταν το ανώτατο ιερατικό σώμα στη Γη, ασκούσε την εκκλησιαστική διοίκηση στην κοινότητα του Σορτ Κρικ, μέχρι που ενσωματώθηκε ως Εκκλησία FLDS υπό τον Ρούλον Τζεφς. Το 1935, η Εκκλησία του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών αφόρισε τους Μορμόνους κατοίκους του Σορτ Κρικ που αρνήθηκαν να υπογράψουν όρκο αποκήρυξης της πολυγαμίας. Στη συνέχεια, ο Μπάρλοου ηγήθηκε εκείνων που παρέμειναν αφοσιωμένοι στη διατήρηση της πρακτικής του πολυμερής γάμου. Ως αποτέλεσμα, οι φονταμενταλιστές Μορμόνοι που δεν τον ακολούθησαν αποσχίστηκαν, οδηγώντας στη δημιουργία πολλών φονταμενταλιστικών οργανώσεων εκτός Σορτ Κρικ μέχρι το 1954, μεταξύ των οποίων η Αποστολική Ενωμένη Αδελφότητα (Apostolic United Brethren, AUB) και η Ομάδα Κίνγκστον, υπό τον Τζόζεφ Γουάιτ Μάσερ.

### Μεταπολεμική περίοδος και η επιχείρηση του Σορτ Κρικ
Το πρωί της 26ης Ιουλίου 1953, 102 αστυνομικοί της Αριζόνα και στρατιώτες της Εθνοφρουράς εισέβαλαν στην κοινότητα των φονταμενταλιστών Μορμόνων στο Σορτ Κρικ. Συνελήφθη ολόκληρος ο πληθυσμός, συμπεριλαμβανομένων 236 παιδιών. Από αυτά, τα 150 δεν μπόρεσαν να επιστρέψουν στους γονείς τους για περισσότερα από δύο χρόνια, ενώ σε άλλες περιπτώσεις οι γονείς δεν ανέκτησαν ποτέ την επιμέλεια των παιδιών τους.
δεξιά|μικρογραφία|Ο μελλοντικός ηγέτης του FLDS, Λερόι Σ. Τζόνσον (Leroy S. Johnson), μιλώντας σε δημοσιογράφους μετά την επιχείρηση
Η επιχείρηση του Σορτ Κρικ υπήρξε η μεγαλύτερη μαζική σύλληψη πολυγαμιστών στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών και έλαβε εκτεταμένη δημοσιότητα. Μετά την επιχείρηση, οι πολυγαμιστές συνέχισαν να ζουν εκεί και αργότερα η πόλη μετονομάστηκε σε Κολοράντο Σίτι (*Colorado City*).

### Από τον Λερόι Σ. Τζόνσον στον Γουόρεν Τζεφς
Ο Τζον Γ. Μπάρλοου ισχυρίστηκε ότι ήταν επικεφαλής τόσο των κοσμικών υποθέσεων όσο και της Ιεροσύνης μέσω του σχεδίου United Effort Plan. Μέχρι το 1984, προέκυψε σχίσμα στο Σορτ Κρικ, όταν μερικοί διαφώνησαν με την εξουσία του «Ένος Ανδρός». Οι οπαδοί αυτοί μετακινήθηκαν νότια της Κολοράντο Σίτι, στην Centennial Park της Αριζόνα, και αυτοαποκαλέστηκαν Το Έργο του Ιησού Χριστού (The Work of Jesus Christ), γνωστοί επίσης και ως «Δεύτερη Ενορία» (Second Ward).

Ο Λερόι Σ. Τζόνσον διαδέχθηκε τον Μπάρλοου και ενίσχυσε το δόγμα της εξουσίας του «Ένος Ανδρός». Τον Λερόι διαδέχθηκε ο Ρούλον Τζεφς, ο οποίος το 1984 ενσωμάτωσε το Σορτ Κρικ ως Εκκλησία FLDS, αναδιοργανώνοντάς το σε επισκοπική εκκλησιαστική δομή που αντανακλούσε την εξουσία του «Ένος Ανδρός».

Μετά τον θάνατο του Ρούλον Τζεφς, χωρίς να υπάρχει σαφής διάδοχος, την ηγεσία ανέλαβε ο Γουόρεν Τζεφς. Ο Ουίνστον Μπλάκμορ (Winston Blackmore), που υπηρετούσε στον Καναδά ως επίσκοπος του Μπάντιφουλ (Bountiful) για την Εκκλησία FLDS, αφορίστηκε από τον Τζεφς σε μια προφανή διαμάχη εξουσίας. Αυτό προκάλεσε σχίσμα στην κοινότητα του Bountiful, στη Βρετανική Κολομβία, με περίπου 700 μέλη να εγκαταλείπουν την FLDS για να ακολουθήσουν τον Μπλάκμορ.

### Νομικά προβλήματα, 2003-2006
μικρογραφία|321x321εσ|Πρόσοψη του πρώην ναού των Φονταμενταλιστών στο Ελντοράντο
Η πολυγαμία είναι παράνομη και στις 50 πολιτείες των Ηνωμένων Πολιτειών, καθώς και στον Καναδά και το Μεξικό. Οι προσπάθειες να αρθεί η απαγόρευση με βάση το δικαίωμα της θρησκευτικής ελευθερίας απέτυχαν.

Το 2003, η εκκλησία συγκέντρωσε την προσοχή της Πολιτείας της Γιούτα όταν ο αστυνομικός Ρόντνεϊ Χολμ (Rodney Holm), μέλος της FLDS, καταδικάστηκε για παράνομη σεξουαλική επαφή με ανήλικη 16 ή 17 ετών και για μία κατηγορία διγαμίας, λόγω του γάμου και της εγκυμοσύνης της πολυγαμικής του συζύγου Ρουθ Σταμπς. Η καταδίκη αυτή ήταν η πρώτη νομική ενέργεια εναντίον μέλους της FLDS από την επιχείρηση του Σορτ Κρικ.

Τον Νοέμβριο του 2003, ο Ντέιβιντ Όλρεντ, μέλος της εκκλησίας, αγόρασε μέσω της εταιρείας YFZ Land LLC το Ranch Isaacs, μια έκταση 1.371 στρεμμάτων (555 εκτάρια), τέσσερα μίλια βορειοανατολικά του Ελντοράντο, στο Τέξας. Το ακίνητο παρουσιάστηκε ως «κυνηγετικό καταφύγιο», αλλά στη συνέχεια έγινε γνωστό στην αίρεση ως Yearning For Zion Ranch (Ράντσο του Πόθους για τη Σιών ή YFZ Ranch). Εκεί εργάστηκαν 30–40 εργάτες από την Κολοράντο Σίτι–Χιλντέιλ, οι οποίοι κατασκεύασαν τρία τριώροφα σπίτια 8.000–10.000 τ.π. το καθένα, μια μονάδα παραγωγής τσιμέντου και καλλιεργήσιμα χωράφια. Στις 25 Μαρτίου 2004, η ακτιβίστρια Φλώρα Τζέσοπ (Flora Jessop), γνωστή επικριτής της FLDS, επιβεβαίωσε σε συνέντευξη Τύπου στο Ελντοράντο ότι οι νέοι κάτοικοι ήταν μέλη της FLDS. Στις 18 Μαΐου 2004, ο σερίφης της κομητείας Σλέιχερ, Ντέιβιντ Ντόραν, επισκέφθηκε την Κολοράντο Σίτι και η εκκλησία αναγνώρισε επισήμως ότι η ιδιοκτησία θα γινόταν νέα βάση. Αργότερα, αναφέρθηκε στον Τύπο ότι η FLDS έχτισε ναό στο YFZ Ranch, κάτι που επιβεβαιώθηκε και από αεροφωτογραφίες. Σύμφωνα με τοπική εφημερίδα, τα θεμέλια του ναού εγκαινιάστηκαν από τον Γουόρεν Τζεφς την 1η Ιανουαρίου 2005.

Στις 10 Ιανουαρίου 2004, ο Νταν Μπάρλοου (Dan Barlow, δήμαρχος της Κολοράντο Σίτι) και περίπου 20 άλλοι άνδρες αφορίστηκαν, στερήθηκαν τις συζύγους και τα παιδιά τους (που ανατέθηκαν σε άλλους άνδρες) και εκδιώχθηκαν από την πόλη. Την ίδια ημέρα, δύο έφηβες, η Φον Μπρόντμπεντ και η Φον Χολμ, διέφυγαν με τη βοήθεια της Φλώρα Τζέσοπ. Η υπόθεσή τους εξελίχθηκε σε δημόσια διαμάχη για την επιμέλεια και την ελευθερία τους. Τελικά, η Φον Μπρόντμπεντ μετακόμισε με τον Καρλ Χολμ, ενώ η Φον Χολμ κρύφτηκε και αργότερα μετακόμισε με οπαδό του Ουίνστον Μπλάκμορ.

Τον Οκτώβριο 2004, αναφέρθηκε ότι ο Ντέιβιντ Όλρεντ αγόρασε και άλλη γη 60 στρεμμάτων κοντά στο Μάνκος (Mancos) του Κολοράντο, με τον ισχυρισμό ότι θα χρησιμοποιούνταν επίσης ως κυνηγετικό καταφύγιο.

Τον Ιούλιο 2005, οκτώ άνδρες της εκκλησίας κατηγορήθηκαν για σεξουαλική επαφή με ανηλίκους και παραδόθηκαν στις αρχές στην Κίνγκμαν της Αριζόνα.

Στις 29 Ιουλίου 2005, ο Μπρεντ Γ. Τζεφς κατέθεσε αγωγή κατηγορώντας τρεις θείους του, ανάμεσά τους τον Γουόρεν Τζεφς, για σεξουαλική κακοποίησή του όταν ήταν παιδί. Η αγωγή στρεφόταν επίσης κατά της ίδιας της Εκκλησίας FLDS. Στις 10 Αυγούστου, ο Σέμ Φίσερ, πρώην μέλος της FLDS, πρόσθεσε την εκκλησία και τον Τζεφς σε αγωγή που είχε αρχικά καταθέσει το 2002, ισχυριζόμενος ότι απολύθηκε παράνομα επειδή εγκατέλειψε την πίστη. Το δικαστήριο αρχικά απέρριψε τον ισχυρισμό, αλλά αργότερα η απόφαση ανετράπη μερικώς και η υπόθεση κατέληξε σε εξωδικαστικό συμβιβασμό.

Τον Ιούλιο 2005, έξι έφηβοι και νέοι, γνωστοί ως Χαμένοι Γιοι (Lost Boys), κατέθεσαν αγωγή κατά της FLDS, ισχυριζόμενοι ότι εκδιώχθηκαν από τα σπίτια τους στα σύνορα Γιούτα–Αριζόνα για να μειωθεί ο ανταγωνισμός για συζύγους. Στην αγωγή αναφέρεται ότι είχαν αποκοπεί από οικογένεια, φίλους, εργασία και θεωρούνταν καταδικασμένοι στην αιώνια καταδίκη.

Στις 7 Μαΐου 2006, το FBI έβαλε τον Γουόρεν Τζεφς στη λίστα των 10 πλέον καταζητούμενων φυγάδων για κατηγορίες διαφυγής από δίωξη. Συνελήφθη στις 28 Αυγούστου 2006 στον διαπολιτειακό αυτοκινητόδρομο I-15, βόρεια του Λας Βέγκας, ύστερα από τυχαίο τροχονομικό έλεγχο.

Στις 26 Μαΐου 2006, ο δήμαρχος της Κολοράντο Σίτι, Τέριλ Σ. Τζόνσον (Terrill C. Johnson), συνελήφθη για οκτώ κατηγορίες ψευδούς καταχώρησης οχημάτων σε άλλη Πολιτεία όπου δεν ήταν κάτοικος, πράξη που αποτελεί κακούργημα. Αφέθηκε ελεύθερος καταβάλλοντας εγγύηση 5.000 δολαρίων.

### Διαμάχες ηγεσίας, 2007-2011
Στις 25 Σεπτεμβρίου 2007, μετά από δίκη με ενόρκους στο Σεντ Τζορτζ της Γιούτα, ο Γουόρεν Τζεφς κρίθηκε ένοχος για δύο κατηγορίες συνέργειας σε βιασμό και καταδικάστηκε σε ποινή από δέκα χρόνια έως ισόβια κάθειρξη. Η καταδίκη αυτή αργότερα ανετράπη, ωστόσο στη συνέχεια καταδικάστηκε εκ νέου σε ισόβια συν 20 χρόνια φυλάκιση και πρόστιμο 10.000 δολαρίων, έπειτα από καταδίκες για κατηγορίες επιβαρυμένης σεξουαλικής επίθεσης και σεξουαλικής κακοποίησης.

Από το 2007 έως το 2011, η ηγεσία της Φονταμενταλιστικής Εκκλησίας του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών παρέμενε ασαφής. Στις 20 Νοεμβρίου 2007, μετά την καταδίκη του Τζεφς, οι δικηγόροι του δημοσίευσαν δήλωση σύμφωνα με την οποία: *«Ο κ. Τζεφς παραιτήθηκε από πρόεδρος της Θεμελιωτικής Εκκλησίας του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών, Inc.»* Η δήλωση αυτή δεν αναφερόταν στη θέση του ως «προφήτη» της εκκλησίας, αλλά μόνο στην παραίτησή του από τη νομική ιδιότητα του προέδρου της εταιρικής οντότητας της FLDS.

Σύμφωνα με τηλεφωνική καταγραφή που δημοσίευσε η *Salt Lake Tribune*, υπάρχουν ενδείξεις ότι, ενώ βρισκόταν φυλακισμένος, ο Γουόρεν Τζεφς όρισε τον Γουίλιαμ Ε. Τζέσοπ, πρώην πρώτο σύμβουλο, ως διάδοχό του ή, εναλλακτικά, ότι στις 24 Ιανουαρίου 2007 ο Τζεφς του είπε πως ποτέ δεν υπήρξε ο νόμιμος ηγέτης της FLDS. Πολλά δημοσιεύματα υποστήριξαν ότι ο Μέριλ Τζέσοπ (Merril Jessop), που ηγείτο του συγκροτήματος στο Ελντοράντο, ήταν ο de facto ηγέτης της εκκλησίας. Επιπλέον, στις 9 Ιανουαρίου 2010, έγγραφα που κατατέθηκαν στο Υπουργείο Εμπορίου της Γιούτα κατονόμαζαν τον Γουέντελ Λ. Νίλσεν ως πρόεδρο της σέκτας. Το καταστατικό της FLDS δεν απαιτεί ο πρόεδρος της εκκλησίας να είναι και ο προφήτης της, αν και ο προηγούμενος πρόεδρος, Ρούλον Τζεφς, υπήρξε και προφήτης. Το 2010, ο Γουίλι Τζέσοπ, εκπρόσωπος Τύπου της εκκλησίας, αρνήθηκε να αποκαλύψει ποιος ήταν ο εν ενεργεία προφήτης «από φόβο για κυβερνητικά αντίποινα».

Στις 28 Ιανουαρίου 2011, ο Γουόρεν Τζεφς επανέλαβε την ηγεσία της σέκτας, και ο Νίλσεν απομακρύνθηκε από τη θέση του νόμιμου προέδρου της εκκλησίας. Σύμφωνα με ένορκες καταθέσεις που υπέβαλαν ηγέτες της FLDS, ο Τζεφς επικυρώθηκε ως ηγέτης σε μαζικές συναθροίσεις 4.000 μελών τον Φεβρουάριο και τον Απρίλιο του 2011, ενώ στις 10 Απριλίου 2011, ομάδα 2.000 ανδρών μελών της FLDS ψήφισε ομόφωνα υπέρ της διατήρησης και ενίσχυσης της εξουσίας του. Εκείνη την περίοδο ο Γουίλι Τζέσοπ είχε πλέον αποκηρύξει δημόσια τον Τζεφς, θέτοντας υποψηφιότητα ως διεκδικητής της ηγεσίας· ωστόσο αργότερα χαρακτηρίστηκε αποστάτης και αποχώρησε από την εκκλησία.

Ένα ντοκιμαντέρ του CNN το 2012 επιβεβαίωσε ότι ο Γουόρεν Τζεφς συνέχιζε να ηγείται της εκκλησίας μέσα από τη φυλακή.

### Έφοδος του Απριλίου του 2008
Τον Απρίλιο του 2008, έπειτα από τηλεφώνημα που φέρεται να έγινε από μια έφηβη, η οποία ισχυρίστηκε ότι ήταν θύμα σωματικής και σεξουαλικής κακοποίησης στο συγκρότημα της FLDS στην κομητεία Σλέιχερ του Τέξας, οι Υπηρεσίες Προστασίας Παιδιών του Τέξας (CPS) και αξιωματούχοι του Τμήματος Δημόσιας Ασφάλειας (Department of Public Safety) εισήλθαν στο συγκρότημα για να εκτελέσουν εντάλματα έρευνας και σύλληψης και να εφαρμόσουν δικαστικές εντολές με σκοπό την προστασία των παιδιών. Στο διάστημα από 3 έως 10 Απριλίου, η CPS αφαίρεσε 439 παιδιά κάτω των 18 ετών από το ράντσο YFZ της εκκλησίας, ενώ οι δυνάμεις επιβολής του νόμου, συμπεριλαμβανομένων των Texas Rangers, εκτελούσαν τα σχετικά εντάλματα στον χώρο.aw enforcement, including Texas Rangers, executed their search and arrest warrants on the premises. Τα γεγονότα του Απριλίου 2008 στο YFZ Ranch προκάλεσαν εκτενή δημοσιογραφική κάλυψη στις ΗΠΑ, ιδιαίτερα στη νοτιοδυτική χώρα, αλλά και διεθνές ενδιαφέρον.

Στις 18 Απριλίου 2008, έπειτα από διήμερη ακροαματική διαδικασία, η δικαστής Μπάρμπαρα Γουόλθερ του 51ου Δικαστικού Περιφερειακού Δικαστηρίου (51st Judicial District Court) αποφάσισε όλα τα παιδιά της Φονταμενταλιστικής Εκκλησίας του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών πρέπει να παραμείνουν υπό την προσωρινή κηδεμονία της CPS. Η απόφαση αυτή ανετράπη αργότερα από το 3ο Εφετείο του Ώστιν (3rd Court of Appeals in Austin), το οποίο έκρινε ότι η CPS δεν είχε επαρκή νομική βάση για να απομακρύνει όλα τα παιδιά από το ράντσο. Το 3ο Εφετείο χορήγησε ανακούφιση μέσω εντάλματος mandamus και διέταξε το πρωτοδικείο να ακυρώσει το μέρος της απόφασής του που έδινε προσωρινή επιμέλεια των παιδιών στην CPS. Η CPS προσέφυγε στο Ανώτατο Δικαστήριο του Τέξας, ζητώντας να ανατραπεί η απόφαση του 3ου Εφετείου, αλλά στις 29 Μαΐου 2008 το Ανώτατο Δικαστήριο, με έγγραφη απόφαση, απέρριψε το αίτημα και άφησε σε ισχύ την απόφαση του Εφετείου. 

Αργότερα αποκαλύφθηκε ότι οι κλήσεις στη γραμμή καταγγελιών κακοποίησης που προκάλεσαν την έφοδο πιθανότατα έγιναν από τη Ροζίτα Σουίντον, μια γυναίκα που δεν ανήκε στην FLDS και δεν είχε γνωστή σχέση με την κοινότητα στο Τέξας. Παρ’ όλα αυτά, δικαστήριο έκρινε ότι τα εντάλματα έρευνας που εκτελέστηκαν στο συγκρότημα YFZ ήταν νομίμως εκδοθέντα και εκτελεσθέντα και ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που κατασχέθηκαν δεν μπορούσαν να αποκλειστούν με το σκεπτικό ότι η αρχική κλήση ενδέχεται να ήταν φάρσα.

## Ηγεσία

### Προηγούμενοι ηγέτες
Ως ανώτερο μέλος του Συμβουλίου της Ιεροσύνης (*Priesthood Council*) στο Σορτ Κρικ:

* Τζον Υ. Μπάρλοου (1935–1949)

Ως πρόεδρος της Εκκλησίας FLDS:

* Ρούλον Τ. Τζεφς (1986–2002)

### Τρέχων ηγέτης
Ο Γουόρεν Τζεφς ανέλαβε επικεφαλής της Φονταμενταλιστικής Εκκλησίας του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών το 2002. Στα χρόνια που ακολούθησαν τη φυλάκισή του το 2007, η ηγεσία της εκκλησίας ήταν ασαφής. Άλλοι που διεκδίκησαν ή θεωρήθηκαν ηγέτες κατά την περίοδο αυτή περιλαμβάνουν:

* Γουίλιαμ Ε. Τζέσοπ, 2007–2010, διεκδικητής της διαδοχής.
* Μέριλ Τζέσοπ, 2007 – Φεβρουάριος 2011, ηγέτης «εκ των γεγονώτων».
* Γουέντελ Λ. Νίλσεν, 2010 – 28 Ιανουαρίου 2011, πρόεδρος της εταιρικής οντότητας της εκκλησίας.
* Λάιλ Τζεφς, αδελφός του Γουόρεν Τζεφς και πρώην επικεφαλής και επίσκοπος της εκκλησίας, μέχρι που ο αδελφός του τον απομάκρυνε από τα αξιώματά του το 2012, σύμφωνα με τη Salt Lake Tribune. Το 2011, πρώην μέλος της εκκλησίας δήλωσε ότι ο Λάιλ Τζεφς είχε οριστεί ως διάδοχος του Γουόρεν Τζεφς.
* Σάμιουελ Ρ. Μπέιτμαν, 2019–2023, διεκδικητής της διαδοχής.

Το 2011, ο Γουόρεν Τζεφς ανέκτησε τον νομικό έλεγχο της εκκλησίας και απέβαλε 45 από τα μέλη της.

Ένα άλλο μέλος της FLDS, ο Σάμιουελ Ρ. Μπέιτμαν, αποσχίστηκε από τον Τζεφς και ανακήρυξε τον εαυτό του προφήτη το 2019. Συνελήφθη το 2022 και κατηγορήθηκε για σεξουαλική κακοποίηση· αναγνωρίζεται ως προφήτης της Εκκλησίας FLDS από περίπου 50 οπαδούς το 2023.

### Επίσκοποι
Έως το 2018:

* Τζέιμς Όλερ – Καναδάς

## Διδασκαλίες

### Ηγεσία Ενός Ανδρός (One Man Rule)
Σε άμεση αντίθεση με τη δομή της Κοινότητας του Σορτ Κρικ, η Εκκλησία FLDS διδάσκει ότι ο Θεός ενεργεί μόνο μέσω ενός άνδρα, ο οποίος κατέχει όλα τα «κλειδιά της Ιεροσύνης». Στην πράξη, ο πρόεδρος δεν μπορεί να είναι μέλος του Συμβουλίου της Ιεροσύνης (Priesthood Council). Ο Ρούλον Τζεφς αρνήθηκε τη διαδοχή, καθιστώντας τον γιο του, Γουόρεν Τζεφς, διάδοχό του.

### Γάμος και «τοποθετημένοι» γάμοι (placement marriages)
Η Φονταμενταλιστική Εκκλησία του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών διδάσκει το δόγμα του πολυμερής γάμου (plural marriage), σύμφωνα με το οποίο ο Θεός απαιτεί από έναν άνδρα να έχει τουλάχιστον τρεις συζύγους, ώστε να μπορέσει να επιτύχει τη μέγιστη μορφή σωτηρίας. Συνδεδεμένο με αυτό είναι το πατριαρχικό δόγμα, η πεποίθηση ότι οι γυναίκες οφείλουν να είναι υποταγμένες στους συζύγους τους, καθώς και η πρακτική του «τοποθετημένου γάμου». Ο «προφήτης» αποφασίζει να αφαιρεί συζύγους από άνδρες και να δίνει συζύγους σε άλλους, ανάλογα με την «αξιότητά» τους. Η πρακτική αυτή αποκαλείται επίσης «νόμος της τοποθέτησης» ή «placement marriage».

### Ιδιοκτησία
Η γη και οι κατοικίες που καταλάμβανε στο παρελθόν η Εκκλησία FLDS στα σύνορα Γιούτα/Αριζόνα ανήκουν στο *United Effort Plan* (UEP), που ιδρύθηκε το 1942 ως θυγατρικός οργανισμός της εκκλησίας. Το UEP κατέχει επίσης το μεγαλύτερο μέρος των περιουσιακών στοιχείων των επιχειρήσεων που ελέγχονταν από μέλη της FLDS στην περιοχή. Η εκκλησία θεωρούσε αυτή την «Ενωμένη Τάξη» ως μέσο εφαρμογής της παραδοσιακής μορμονικής διδασκαλίας του «Νόμου της Αφιερώσεως». Το 2005, το UEP κατασχέθηκε από την Πολιτεία της Γιούτα, έπειτα από αγωγή του Γενικού Εισαγγελέα. Εκείνη την εποχή, η αξία του UEP ανερχόταν στα 100 εκατομμύρια δολάρια. Ο κρατικός έλεγχος τερματίστηκε το 2019, και το ίδρυμα ανασχηματίστηκε σε «θρησκευτικά ουδέτερο» οργανισμό, που ωφελεί τους αρχικούς δωρητές και τους κληρονόμους τους, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που είχαν εγκαταλείψει την Φονταμενταλιστική Εκκλησία του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών.

### Φυλή
Σύμφωνα με το *Southern Poverty Law Center*, η Φονταμενταλιστική Εκκλησία του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών «είναι μια πολυγαμική, υποστηρικτική της λευκής υπεροχής, ομοφοβική αίρεση, την οποία ο Τζεφς κυβέρνησε με σιδηρά πυγμή». Ο Τζεφς έχει εκφωνήσει πολλές ρατσιστικές δημόσιες δηλώσεις από το 2002 και μετά. Ανάμεσα σε αυτές ήταν ο ισχυρισμός ότι ο διάβολος φέρνει το κακό στη γη μέσω των μαύρων, ότι ο Κάιν είναι ο πατέρας της μαύρης φυλής, ότι άτομα με «νέγρικο αίμα» είναι ανάξια της ιεροσύνης, ότι οι μικτοί γάμοι μαύρων-λευκών είναι κακοί, και ότι η ένωση με κάποιον που έχει «συνδέσεις με νέγρο» επιφέρει κατάρα.

Ως προέκταση της διδασκαλίας «Αδάμ-Θεός» (Adam-God teaching), οι ηγέτες της Φονταμενταλιστικής Εκκλησίας του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών διδάσκουν ότι υπάρχουν κυριολεκτικά παιδιά του Σατανά, όπως υπάρχουν και κυριολεκτικά παιδιά του Θεού. Τα «παιδιά του Σατανά» γεννιούνται με το «Σημάδι του Κάιν» ως τιμωρία για τη δολοφονία του Άβελ, γεγονός που, σύμφωνα με αυτούς, δικαιολογεί τον αποκλεισμό από την Ιεροσύνη. Ο σπόρος του Κάιν, σύμφωνα με τη διδασκαλία, επέζησε του Κατακλυσμού μέσω της συζύγου του Χαμ, ώστε ο Σατανάς να εκπροσωπείται στον κόσμο, αλλά υπό κατάρα δουλείας.

### Ενδυμασία
Απαγορεύονται απολύτως τα τατουάζ και τα τρυπήματα σώματος για άνδρες και γυναίκες. Γενικά, οι γυναίκες δεν κόβουν τα μαλλιά τους κοντά και δεν φορούν μακιγιάζ, παντελόνια ή φούστες πάνω από το γόνατο. Οι άνδρες ντύνονται με απλά ρούχα, συνήθως μακρυμάνικα πουκάμισα με γιακά και παντελόνια σε πλήρες μήκος. Οι γυναίκες και τα κορίτσια συνήθως φορούν μακριά φορέματα σε παστέλ χρώματα, ραμμένα στο χέρι, με μακριά μανίκια και στρίφωμα που φτάνει από τον αστράγαλο μέχρι τη μέση της γάμπας· συχνά φορούν καλσόν ή παντελόνι από μέσα, ενώ τα μαλλιά τους είναι επιμελώς χτενισμένα.

## Κριτική

### Πολυμερής γάμος
Κατά τον θάνατό του, ο ηγέτης της Φονταμενταλιστικής Εκκλησίας του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών Ρούλον Τζεφς είχε επιβεβαιωθεί ότι είχε παντρευτεί 46 γυναίκες και είχε αποκτήσει πάνω από 60 παιδιά. Υπολογίζεται ότι το 2018 ο Γουόρεν Τζεφς ενδέχεται να είχε τουλάχιστον 79 συζύγους. Επειδή η μορφή πολυμερή γάμου που εφαρμόζεται είναι στην πραγματικότητα πολυγυνία, η πρακτική αυτή οδηγεί αναπόφευκτα σε έλλειψη νυφών· επιπλέον, τα μέλη της Φονταμενταλιστικής Εκκλησίας του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών είναι γνωστό ότι ασκούν παιδικούς γάμους, αιμομιξία και κακοποίηση ανηλίκων.

Τα μέλη της Φονταμενταλιστικής Εκκλησίας του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών είναι γνωστό ότι παραβιάζουν τους νόμους με την πρακτική του πολυμερή γάμου. Πρώην μέλη, συμπεριλαμβανομένου του γιου του Γουόρεν Τζεφς, Γουέντελ Τζέφσον (Wendell Jeffson), έχουν καταθέσει ότι τα μέλη της κοινότητας –συμπεριλαμβανομένου του ίδιου του Γουόρεν Τζεφς– ασκούσαν συστηματικά αιμομιξία και σεξουαλική κακοποίηση παιδιών.

Το 2015, η αποξενωμένη σύζυγος του Λάιλ Τζεφς, Σαρλίν Τζεφς (Charlene Jeffs), ισχυρίστηκε σε διαμάχη για την επιμέλεια παιδιών ότι η Φονταμενταλιστική Εκκλησία του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών εφαρμόζει δόγμα που επιτρέπει στις γυναίκες να έχουν σεξουαλικές σχέσεις μόνο με άνδρες που έχουν οριστεί ως «φορείς σπέρματος» (“seed bearers”), δηλαδή «εκλεκτούς» άνδρες «άξιας γενεαλογίας» που επιλέγονται από την Ιεροσύνη για να γονιμοποιούν γυναίκες. Σύμφωνα με το δόγμα αυτό, οι άνδρες δεν επιτρέπεται πλέον να αποκτούν παιδιά με τις συζύγους τους. Στην αίτησή της για επιμέλεια, η Σαρλίν Τζεφς έγραψε: «Είναι ευθύνη του συζύγου να κρατά τα χέρια της γυναίκας του, ενώ ο φορέας σπέρματος ‘σπέρνει τον σπόρο του’. Με απλά λόγια, ο σύζυγος υποχρεώνεται να βρίσκεται στο δωμάτιο, ενώ ο επιλεγμένος φορέας –ή περισσότεροι από ένας– βιάζουν τη σύζυγο ή τις συζύγους του.» Περιέγραψε επίσης τον «Νόμο της Σάρας» (Law of Sarah), σύμφωνα με τον οποίο οι γυναίκες της Εκκλησίας εκτελούν σεξουαλικές πράξεις μεταξύ τους ως προετοιμασία για σεξουαλική επαφή με έναν άνδρα της ηγεσίας. Ο Λόριν Χολμ, που ισχυρίστηκε ότι υπήρξε μέλος του «εσωτερικού κύκλου» του Τζεφς πριν αποκοπεί το 2011, περιέγραψε τη συγκεκριμένη πρακτική ως ένα είδος λεσβιακής σεξουαλικής παράστασης με τη συμμετοχή και το κήρυγμα του ίδιου του Τζεφς. Ο Χολμ πρόσθεσε ότι μητέρες που αρνούνταν να συμμετάσχουν απομακρύνονταν «για εξιλέωση», και τα παιδιά τους δίνονταν σε άλλες γυναίκες.Αυτή η ερμηνεία του «Νόμου της Σάρας» διαφέρει από την περιγραφή του στην αποκάλυψη του Ιωσήφ Σμιθ το 1843 για τους πολυμερής γάμους, όπου παρουσιαζόταν ως βάση συγκατάθεσης των γυναικών σε πολυμερής γάμους.

Το 2022, ο ηγέτης της Φονταμενταλιστικής Εκκλησίας του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών Σάμιουελ Μπέιτμαν βρέθηκε να έχει 20 συζύγους, ανάμεσα στις οποίες ανήλικα κορίτσια, και, σύμφωνα με την οικογένειά του, επιδίωκε επίσης να παντρευτεί την έφηβη κόρη του. Σύμφωνα με κατηγορίες που ασκήθηκαν εις βάρος του για καταστροφή αποδεικτικών στοιχείων σχετικών με ομοσπονδιακή έρευνα για σεξουαλικές κακοποιήσεις, ο Μπέιτμαν –ο οποίος παρουσιαζόταν ως «προφήτης» αποσχισθείσας ομάδας με έδρα το Κολοράντο Σίτι– εκμεταλλεύτηκε τη θέση του στην εκκλησία για να κακοποιήσει σεξουαλικά 10 ανήλικα κορίτσια που είχε πάρει ως συζύγους σε «τελετές εξιλέωσης».

### Σεξουαλική κακοποίηση
Η Φονταμενταλιστική Εκκλησία του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών έχει υποψιαστεί ότι διακινούσε κορίτσια διαμέσου πολιτειακών συνόρων, καθώς και πέρα από τα σύνορα των ΗΠΑ με τον Καναδά και το Μεξικό, για εξαναγκαστικούς πολυγαμικούς γάμους και σεξουαλική κακοποίηση ανηλίκων. Η Καναδική Έφιππη Αστυνομία (RCMP, Royal Canadian Mounted Police) υποψιάζεται ότι πάνω από 30 ανήλικα κορίτσια μεταφέρθηκαν από τον Καναδά στις Ηνωμένες Πολιτείες μεταξύ τέλους της δεκαετίας του 1990 και 2006, ώστε να εισαχθούν σε πολυγαμικούς γάμους. Ο εκπρόσωπος της RCMP, Νταν Μοσκάλουκ, δήλωσε: «Ουσιαστικά, πρόκειται για εμπορία ανθρώπων σε συνδυασμό με παράνομη σεξουαλική δραστηριότητα.» Σύμφωνα με τη *Vancouver Sun*, παραμένει ασαφές εάν ο αντι-εμπορικός νόμος του Καναδά μπορεί να εφαρμοστεί αναδρομικά στις προ του 2005 δραστηριότητες της Εκκλησίας. Προηγούμενη τριετής έρευνα των αρχών της Βρετανικής Κολομβίας για σεξουαλική κακοποίηση, εμπορία ανθρώπων και εξαναγκαστικούς γάμους κατέληξε χωρίς κατηγορίες, αλλά οδήγησε σε αλλαγή της νομοθεσίας.

### Εκμετάλλευση πρόνοιας
Οι ηγέτες της Φονταμενταλιστικής Εκκλησίας έχουν ενθαρρύνει τα μέλη τους να εκμεταλλεύονται κρατικά επιδόματα πρόνοιας και προγράμματα επιδόμων όπως το WIC (γυναίκες–βρέφη–παιδιά). Επειδή η κυβέρνηση αναγνωρίζει μόνο μία γυναίκα ως νόμιμη σύζυγο, οι υπόλοιπες θεωρούνται ανύπαντρες μητέρες και είναι έτσι δικαιούχοι κρατικής βοήθειας. Όσο περισσότερες σύζυγοι και παιδιά έχει ένας άνδρας, τόσο περισσότερα επιδόματα και κουπόνια τροφίμων λαμβάνει. Μέχρι το 2003, πάνω από 6 εκατομμύρια δολάρια δημοσίων πόρων διοχετεύονταν στην κοινότητα του Κολοράντο Σίτι της Αριζόνα. Ο Τζον Κρακάουερ, στο βιβλίο του *Under the Banner of Heaven* (σ. 15), γράφει ότι οι θεμελιωτές «ονομάζουν την εξαπάτηση της κυβέρνησης ‘αιμορραγία του θηρίου’ και τη θεωρούν ενάρετη πράξη». Η Κάρολιν Κάμπελ προσθέτει: «Η στάση ορισμένων πολυγαμιστών είναι ‘η κυβέρνηση είναι διεφθαρμένη και αναξιόπιστη, είμαι υπεράνω της, αλλά δώσε μου κουπόνια τροφίμων και δωρεάν ιατρική περίθαλψη’».

### Χαμένα αγόρια
Πρώην μέλη έχουν αναφέρει ότι η FLDS έχει αποκόψει πάνω από 400 έφηβους αγόρια για «παραπτώματα» όπως για σχέσεις πριν τον γάμο ή ακρόαση ροκ μουσικής. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι ο πραγματικός σκοπός ήταν να διασφαλιστεί επαρκής πλειοψηφία γυναικών ώστε κάθε άνδρας να μπορεί να παντρευτεί τρεις ή περισσότερες συζύγους. Το 2014, έξι νεαροί ηλικίας 18–22 ετών υπέβαλαν μήνυση συνωμοσίας κατά του Τζεφς και του Σαμ Μπάρλοου, πρώην βοηθού σερίφη και στενού συνεργάτη του, κατηγορώντας τους για «συστηματικό αποκλεισμό» νέων ανδρών προκειμένου να μειωθεί ο ανταγωνισμός για συζύγους. Έχουν καταγραφεί αποπομπές αγοριών ακόμη και μέχρι 15 ετών.

### Ρατσισμός
Το 2005, το Southern Poverty Law Center κατέταξε την FLDS στη λίστα των ομάδων μίσους εξαιτίας των δογμάτων της, τα οποία περιλαμβάνουν σκληρή καταδίκη των διαφυλετικών σχέσεων. Ο Γουόρεν Τζεφς έχει δηλώσει: «Η μαύρη φυλή είναι ο λαός μέσω του οποίου ο διάβολος πάντα έφερνε το κακό στη γη».

### Αιματηρή εξιλέωση
Ο πρώην πιστός Ρόμπερτ Ρίχτερ ανέφερε στη *Phoenix New Times* ότι ο Γουόρεν Τζεφς έχει επανειλημμένα αναφερθεί στο δόγμα της «αιματηρής εξιλέωσης» σε κηρύγματά του. Σύμφωνα με τη διδασκαλία αυτή, ορισμένες σοβαρές αμαρτίες, όπως ο φόνος, μπορούν να εξιλεωθούν μόνο με τον θάνατο του ίδιου του αμαρτωλού.

### Γενετικές ανωμαλίες
Η περιοχή Κολοράντο Σίτι/Χιλντέιλ έχει τη μεγαλύτερη συχνότητα παγκοσμίως σε ανεπάρκεια φουμαράσης (fumarase deficiency), μια εξαιρετικά σπάνια γενετική πάθηση. Οι γενετιστές αποδίδουν το φαινόμενο στην υψηλή συχνότητα γάμων μεταξύ εξαδέλφων, απογόνων δύο από τους ιδρυτές της πόλης, Τζόζεφ Σμιθ Τζέσοπ και Τζον Γιέιτς Μπάρλοου. Η ασθένεια προκαλεί εγκεφαλοπάθεια, σοβαρή νοητική υστέρηση, ασυνήθιστα χαρακτηριστικά προσώπου, δυσμορφία εγκεφάλου και επιληπτικές κρίσεις.

### Παιδική εργασία
Στις 20 Απριλίου 2015, το Υπουργείο Εργασίας των ΗΠΑ επέβαλε πρόστιμα συνολικού ύψους 1,96 εκατομμυρίων δολαρίων σε μέλη της FLDS, συμπεριλαμβανομένου του Λάιλ Τζεφς, για παραβιάσεις της εργατικής νομοθεσίας που αφορούσαν την απασχόληση ανηλίκων κατά τη συγκομιδή πεκάν το 2012 σε οπωρώνα κοντά στο Χάρικαν (Hurricane) της Γιούτα.

Τον Απρίλιο του 2017, έγγραφα που κατατέθηκαν σε ομοσπονδιακό δικαστήριο ανέφεραν ότι η εταιρεία Paragon Contractors, συνδεδεμένη με τη FLDS, και ο Μπράιαν Τζέσοπ συμφώνησαν να καταβάλουν πρόστιμο 200.000 δολαρίων σε ομοσπονδιακές αρχές μέσα στον επόμενο χρόνο. Τα πρόστιμα αυτά επιβλήθηκαν για προηγούμενες παραβιάσεις των νόμων περί παιδικής εργασίας. Η συμφωνία επιτεύχθηκε λίγες ώρες πριν η εταιρεία αντιμετωπίσει πιθανή κατηγορία περιφρόνησης δικαστηρίου. Το 2012, εκατοντάδες παιδιά μέλη της FLDS είχαν υποχρεωθεί να εργαστούν στη συγκομιδή πεκάν σε φάρμα στη νότια Γιούτα με εντολή ηγετών της Εκκλησίας.

### Αντίδραση της Εκκλησίας των Αγίων των Τελευταίων Ημερών
Η Εκκλησία του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών (LDS) έχει δηλώσει ότι «οι πολυγαμιστές και οι πολυγαμικές οργανώσεις σε τμήματα των δυτικών Ηνωμένων Πολιτειών και του Καναδά δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με την Εκκλησία του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών» και ότι η πολυγαμία απαγορεύεται αυστηρά από τη σημερινή της διδασκαλία. Επιπλέον, η Εκκλησία του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών επισημαίνει ότι ο όρος «Μορμόνος» χρησιμοποιείται εσφαλμένα για τους πιστούς της FLDS και αποθαρρύνει τα δικά της μέλη από το να χρησιμοποιούν τον όρο αυτό ως αυτοπροσδιορισμό.

## Παραπομπές


Κατηγορία:Χριστιανικά νέα θρησκευτικά κινήματα