Μπετζάγια

Η **Μπετζάγια** (, *Μπιτζάγια*, βερβερικές γλώσσες: **Bgayet**, **Bgayeth**), πρώην **Μπουζί** () και **Μπούτζια** (), είναι μεσογειακή πόλη λιμάνι στον κόλπο της Μπετζάγια στην Αλγερία. Είναι η πρωτεύουσα της ομώνυμης επαρχίας  στην Καβυλία και η μεγαλύτερη πόλη στην Αλγερία όπου ομιλείται η καβυλιακή γλώσσα. Η ιστορία της Μπετζάγια δικαιολογεί την ποικιλομορφία του τοπικού πληθυσμού. 

## Γεωγραφία
[μικρογραφία|Κορυφή Μαϊμού (''[Pic des singes*).]]
Πάνω από την πόλη βρίσκεται το όρος *Γιεμμά Γκουράγια*, του οποίου η διατομή λέγεται ότι μοιάζει με γυναίκα που κοιμάται. Σε άλλα γειτονικά γραφικά σημεία περιλαμβάνεται η παραλία *Αιγκιάντ* (*Aiguades*) και το *Πικ ντε Σενζ* (*Pic des Singes*, Κορυφή των Μαϊμούδων). Το τελευταίο αποτελεί [[Ενδιαίτημα|βιότοπο]] για τον [[Είδη που κινδυνεύουν με αφανισμό|απειλούμενο]] [[Μακάκος της Μπαρμπαριάς|Μακάκο της Μπαρμπαριάς]], ο οποίος προϊστορικά κατοικούσε σε ευρύτερη περιοχή από ότι σήμερα. Και τα τρία αυτά γεωγραφικά χαρακτηριστικά βρίσκονται στο [[Εθνικό Πάρκο Γκουράγια]]. Ο ποταμός *Σουμάμ* (*Soummam*) περνά από την πόλη. 

Κατά τη [[Γαλλική αποικιακή αυτοκρατορία|γαλλική αποικιοκρατία]], ήταν παλαιότερα γνωστή με διάφορα ευρωπαϊκά ονόματα, όπως *'Μπουτσάγια** (Budschaja) στα γερμανικά, η **Μπούτζια** (Bugia) στα ιταλικά, και **Μπουζί*' (Bougie)  στα γαλλικά. Η γαλλική και η ιταλική εκδοχή, λόγω του εμπορίου κεριών της πόλης, απέδωσαν τελικά τη [[Μετωνυμία|μετωνυμική]] έννοια του «[[Κερί (αντικείμενο)|κεριού]]».

== Ιστορία ==

=== Αρχαιότητα και βυζαντινή εποχή ===
[[Αρχείο:Western-mediterranean-rome-hadrian.jpg|δεξιά|μικρογραφία|Η Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία τον 2ο αιώνα μ.Χ. κατά τη διάρκεια της βασιλείας του [[Αδριανός|Αδριανού]]. Η πόλη Saldae (Σάλδαι) βρίσκεται στη νότια ακτή της Μεσογείου.]]
Σύμφωνα με τον [[Αλ-Μπάκρι]], ο κόλπος κατοικήθηκε για πρώτη φορά από Ανδαλουσιανούς. 

Η Μπετζάγια βρίσκεται στη θέση της αρχαίας πόλης Σάλδαι (Saldae), ενός μικρού λιμανιού στην [[Αρχαία Καρχηδόνα|καρχηδονική]] και [[Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία|ρωμαϊκή]] εποχή, σε μια περιοχή που κατοικήθηκε αρχικά από τον [[Βέρβεροι|Νουμιδιανούς Βέρβερους]] και ιδρύθηκε ως αποικία για απόστρατους από τον αυτοκράτορα [[Οκταβιανός Αύγουστος|Αύγουστο]]. Ήταν σημαντική πόλη και επισκοπή στην επαρχία της [[Καισαρική Μαυριτανία|Καισαρικής Μαυριτανίας]], και αργότερα της [[Μαυριτανία (ρωμαϊκή επαρχία)|Σιτιφένσις]].

[[Αρχείο:Hafsids_Bougie_Algeria_1249_1276_ornemental_Kufic.JPG|μικρογραφία|Κέρμα των [[Χαφσιδική δυναστεία|Χαφσιδών]], με διακοσμητική επιγραφή, από την Μπετζάγια, 1249-1276.]]
Τον 5ο αιώνα, οι Σάλδαι έγιναν η πρωτεύουσα του βραχύβιου [[Βασίλειο των Βανδάλων|Βανδαλικού Βασιλείου]] των Γερμανικών [[Βάνδαλοι|Βανδάλων]], το οποίο τελείωσε γύρω στα 533 με την [[Βυζαντινή Αυτοκρατορία|βυζαντινή]] κατάκτηση, η οποία δημιούργησε έναν αφρικανικό νομό και αργότερα το [[Εξαρχάτο της Αφρικής|Εξαρχάτο της Καρχηδόνας]].

=== Μουσουλμάνοι και φεουδαρχικοί κυβερνήτες ===
Μετά τη μουσουλμανική κατάκτηση του 7ου αιώνα, η πόλη ιδρύθηκε και πάλι ως «Μπετζάγια». Η [[Δυναστεία των Χαμαδιδών]] όρισε την πόλη ως πρωτεύουσά της η οποία έγινε σημαντικό λιμάνι και κέντρο πολιτισμού.

[[Αρχείο:Algiers_and_Bejaia_by_Piri_Reis.jpg|μικρογραφία|Ιστορικός χάρτης του Αλγερίου και της Μπετζάγια από τον [[Πίρι Ρέις]]]]
Ο γιος ενός [[Πίζα|Πιζανού]] εμπόρου (και πιθανόν προξένου), μεταθανάτια γνωστός ως [[Λεονάρντο της Πίζας|Φιμπονάτσι]] (περ. 1170 – περίπου 1250), έμαθε εκεί μαθηματικά (τα οποία ονόμασε *"Modus Indorum"*) και τα [[Αραβικά αριθμητικά|ινδοαραβικά αριθμητικά]]. Εισήγαγε σύγχρονα μαθηματικά στη μεσαιωνική Ευρώπη. Μια μαθηματική-ιστορική ανάλυση του πλαισίου και της εγγύτητας του Φιμπονάτσι με τη Μπετζάγια, ενός σημαντικού εξαγωγέα κεριού στην εποχή του, ανέφερε ότι στην πραγματικότητα ήταν οι μελισσοκόμοι της Μπετζάγια και η γνώση των μελισσοκομικών προγόνων που ενέπνευσαν πραγματικά την [[ακολουθία Φιμπονάτσι]] και όχι το μοντέλο αναπαραγωγής των κουνελιών όπως παρουσιάστηκε στο διάσημο βιβλίο του *Liber Abaci*. 

Σύμφωνα με τον [[Μουχαμάντ αλ-Ιντρίσι]], το λιμάνι ήταν, στον 11ο αιώνα, μια εμπορική θέση μεταξύ των μεσογειακών εμπορικών πλοίων και των καραβανιών που έρχονταν από την έρημο της [[Σαχάρα]]ς. Οι χριστιανοί έμποροι εγκατέστησαν *fundunqs* (ή [[Καραβανσεράι|Χάνια]]) στη Μπετζάγια. Η ιταλική πόλη της [[Πίζα]]ς ήταν στενά συνδεδεμένη με τη Μπετζάγια, μιας και δημιούργησε εκεί ένα από τα δύο μόνιμα προξενεία της στην αφρικανική ήπειρο. 

Το 1315, ο [[Ραμόν Λιουλ]] έχασε τη ζωή του ως αποτέλεσμα λιθοβολισμού στη Μπετζάγια, όπου, μερικά χρόνια πριν, ο Πέτρος Αρμενγάδιος φημολογείται ότι κρεμάστηκε.  

Μετά από [[Ισπανία|ισπανική]] κατοχή (1510–55), η πόλη καταλήφθηκε από τους [[Οθωμανική Αυτοκρατορία|Οθωμανούς Τούρκους]] στην [[κατάληψη του Μπουζί]] το 1555. Για σχεδόν τρεις αιώνες, η Μπετζάγια αποτελούσε προπύργιο των πειρατών των Βαρβάρων. Η πόλη αποτελούνταν από αραβόφωνους [[Μαυριτανοί|Μαυριτανούς]], [[Μορίσκο]] και [[Εβραίοι|Εβραίους]] η κοινότητα των οποίων ενισχύθηκε από Εβραίους πρόσφυγες από την Ισπανία, με τους βερβερικούς λαούς να μην βρίσκονται στην πόλη, αλλά να καταλαμβάνουν τα γύρω χωριά και να ταξιδεύουν περιστασιακά στην πόλη κατά τις ημέρες της αγοράς.

Στα αξιοθέατα της πόλης περιλαμβάνονται ένα τζαμί του 16ου αιώνα και ένα φρούριο που χτίστηκε από τους Ισπανούς το 1545. 

Ένας πίνακας του οριενταλιστή ζωγράφου [[Μωρίς Μπουατέλ]], ο οποίος ζωγράφισε στην πόλη για λίγο, βρίσκεται στο μουσείο της Μπετζάγια. 

=== Γαλλική αποικιακή κυριαρχία ===
Καταλήφθηκε από τους [[Γαλλία|Γάλλους]] το 1833 και έγινε μέρος της αποικιακής [[Γαλλική Αλγερία|Αλγερίας]]. Κατά τη μεγαλύτερη διάρκεια ήταν η έδρα ενός [[Διαμέρισμα (Γαλλία)|διαμερίσματος]] (στα μέσα του 20ού αιώνα, 513.000 κάτοικοι, εκ των οποίων 20.000 κατοικούσαν στην πόλη) στο [[διαμέρισμα της Κωνσταντίνης]], μέχρι που το Μπουζί απέκτησε το δικό του [[Γαλλικοί νομοί|διαμέρισμα]] το 1957. 

==== Μάχη της Μπετζάγια ====
Κατά τη διάρκεια του [[Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος|Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου]], η [[επιχείρηση Πυρσός]] αποβιβάστηκε στις [[Βόρεια Αφρική|βόρειες περιοχές της Αφρικής]], συμπεριλαμβανομένου ενός τάγματος του Βρετανικού Βασιλικού Συντάγματος του Δυτικού Κεντ στη Μπετζάγια στις 11 Νοεμβρίου 1942. 

Την ίδια ημέρα, στις 4:40 μ.μ., μια αεροπορική επιδρομή της γερμανικής [[Luftwaffe]] έπληξε τη Μπετζάγια με τριάντα βομβαρδιστικά [[Junkers Ju 88|Ju 88]]. Τα μεταγωγικά *Awatea* και *Cathay* βυθίστηκαν και το [[σκάφος επιτήρησης]] [[HMS Roberts (F40)|HMS *Roberts*]] υπέστη φθορές. Την επόμενη ημέρα, το αντιαεροπορικό πλοίο [[SS Tynwald (1936)|SS *Tynwald*]] τορπιλίστηκε και βυθίστηκε, ενώ το μεταγωγικό *Karanja* βομβαρδίστηκε και καταστράφηκε. 

=== Αλγερινή δημοκρατία ===
Μετά την [[Αλγερία|αλγερινή]] ανεξαρτησία, έγινε η επίσημη πρωτεύουσα της [[Επαρχία Μπετζάγια|επαρχίας Μπετζάγια]], καλύπτοντας τμήμα της ανατολικής βερβερικής περιοχής της [[Καβυλία]]ς.

== Εκκλησιαστική ιστορία ==
Με την εξάπλωση του [[Χριστιανισμός|Χριστιανισμού]], οι Σάλδαι έγιναν [[Επισκοπή (εκκλησιαστική διοικητική διαίρεση)|επισκοπική έδρα]]. Ο επίσκοπος Πασχάσιος ήταν ένας από τους καθολικούς επισκόπους τους οποίους ο [[Αρειανισμός|Αρειανός]] Βάνδαλος βασιλιάς [[Χουνέρικος]] κάλεσε στην [[Καρχηδόνα]] το 484 και στη συνέχεια εξόρισε. 

Ο χριστιανισμός επιβίωσε την αραβική κατάκτηση, την εξαφάνιση της παλιάς πόλης Σάλδαι και την ίδρυση της νέας πόλης της Μπετζάγια. Υπάρχει επιστολή του [[Πάπας Γρηγόριος Ζ΄|Πάπα Γρηγορίου του Ζ]] (1073–1085), απευθυνόμενη στο *clero et populo Buzee* (κληρικοί και λαός της Μπετζάγια), όπου γράφει για τη συνύπαρξη ενός επισκόπου που ονομάζεται Σερβάντος για τη χριστιανική βόρεια Αφρική. 

Χωρίς να είναι πλέον οικιστική επισκοπή, οι Σάλδαι σήμερα ορίζονται από την [[Καθολική Εκκλησία]] ως [[τιτουλάρια έδρα]]. και εξακολουθεί να έχει κατόχους αυτού του τίτλου (κυρίως από την κατώτερη (επισκοπική) τάξη, και μερικούς από τις ενδιάμεσες αρχιεπισκοπικές τάξεις). 

== Κλίμα ==
Η Μπετζάγια, όπως και οι περισσότερες πόλεις κατά μήκος της ακτής της Αλγερίας, έχει [[μεσογειακό κλίμα]] ([[Κλιματική ταξινόμηση Κέππεν]] *Csa*), με πολύ θερμά, ξηρά καλοκαίρια και ήπιους, υγρούς χειμώνες.



== Δημογραφία ==
Ο πληθυσμός της πόλης το 2008, κατά την τελευταία απογραφή, ήταν 176.139 κάτοικοι. 


== Οικονομία ==
[[Αρχείο:Aeroport,_terminal_container,_usine_Cévital_à_Béjaïa_2.jpg|μικρογραφία|Το θαλάσσιο μέτωπο της Μπετζάγια: άποψη των βιομηχανικών εγκαταστάσεων και του αεροδρομίου.]]
Ως βόρειο άκρο του πετρελαιαγωγού [[Χάσσι Μεσαούντ]] από τη Σαχάρα, η Μπετζάγια είναι το κύριο [[Πετρέλαιο|πετρελαϊκό]] λιμάνι της Δυτικής Μεσογείου. Στις εξαγωγές, εκτός από το αργό πετρέλαιο, περιλαμβάνονται [[σίδηρος]], [[Φωσφορικά|φωσφορικά άλατα]], [[Κρασί|κρασιά]], ξηρά [[Σύκο|σύκα]] και δαμάσκηνα. Η πόλη έχει επίσης βιομηχανίες[[Ύφασμα|κλωστοϋφαντουργίας]] και [[Φελλός|φελλού]]. 

Η [[Cevital]] έχει την έδρα της στην πόλη. 

Η ομάδα ποδοσφαίρου της πόλης είναι η [[JSM Béjaïa]] η οποία αγωνίζεται στην [[Β΄ Επαγγελματική Κατηγορία Ποδοσφαίρου της Αλγερίας|Β΄ Επαγγελματική Κατηγορία της Αλγερίας]]. 

== Φιλικές σχέσεις ==
Η Μπετζάγια έχει επίσημες φιλικές σχέσεις (*protocole d'amitié'') με τις: 

*  Γλασκώβη, Σκωτία, από το 1995 
*  Βρέστη 
*  Μπαντ Χόμπουργκ 

## Παραπομπές


Κατηγορία:Πόλεις της Αλγερίας