Βαϊνιά Λασιθίου

Η **Βαϊνιά** είναι χωριό της Κοινότητας Ιεράπετρας του δήμου Ιεράπετρας και της τέως Επαρχίας Ιεράπετρας στην Περιφερειακή Ενότητα Λασιθίου της Κρήτης. 

## Γεωγραφία
Η Βαϊνιά βρίσκεται βορειοανατολικά από την Ιεράπετρα στις πρόποδες της οροσειράς Θρυπτής σε υψόμετρο 40 μέτρα, πάνω σε ύψωμα που περιβάλλεται από ελαιόδεντρα και χαρουπιές. Απέχει 34 χιλιόμετρα από τον Άγιο Νικόλαο, 3 χιλιόμετρα από την Ιεράπετρα και 1 χιλιόμετρα από την επαρχιακή οδό Ιεράπετρας - Παχείας Άμμου. 

## Ιστορικά στοιχεία
Στη θέση Σταυρός έχει βρεθεί μινωικός οικισμός, ο οποίος σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία κατοικήθηκε μεταξύ 3500-3000 π.Χ. και το 1300-1100 π.Χ.. Η επιφανειακή έρευνα έφερε στο φως κεραμική και η περαιτέρω ανασκαφή υπό την εποπτεία της Χρύσα Σοφιανού και του Γιάννη Παπαδάτου έφερε στο φως οικίες της μινωικής περιόδου. Στην ίδια περιοχή έχει βρεθεί λατομείο ασβέστη του 1900 π.Χ.

Μέχρι το 1928 το χωριό ονομαζόταν ***Γιαννίτσι***. Το όνομα πιθανότατα αναφέρεται στον πρώτο οικιστή του χωριού, ο οποίος είχε το βυζαντινό επίθετο Γιαννίτσης. Ο Φραντσέσκο Μπαρότσι το 1577 αναφέρει το χωριό ως *Gianici*. Στην ενετική απογραφή του 1583 από Καστροφύλακα αναφέρεται ως *Gianizzi*, στον κατάλογο με τον αριθμό ιερέων, αλλά όχι στον κατάλογο πληθυσμού. Το χωριό αναφέρεται επίσης σε συμβόλαιο του 1584. Ο Φραντσέσκο Βασιλικάτα το 1630 το αναφέρει ως *Giagnizzi*. Στην οθωμανική απογραφή του 1671 αναφέρεται ως Mayitci με 41 υπόχρεους σε φόρο.  Στην αιγυπτιακή απογραφή του 1834, όπως τη διέσωσε ο Ρόμπερτ Πάρσλεϊ, αναφέρεται ως Iannitsi με 10 οικογένειες. Στην απογραφή του 1881 το Γιαννίτσι είχε 135 χριστιανούς και 50 μουσουλμάνους κατοίκους και υπαγόταν στον δήμο Ιεράπετρας. Το 1900 ο πληθυσμός του είχε αμιγώς χριστιανικό πληθυσμό, με 203 κατοίκους. Το 1920 ήταν έδρα αγροτικού δήμου και είχε 260 κατοίκους.

Το 1928 το χωριό μετονομάστηκε σε Βαϊνιά με το ΦΕΚ Α΄ 421/1928. Το όνομα Βαϊνιά μπορεί να αναφέρεται στην εκκλησία της Θεοτόκου Βαϊονέας στο χωριό ή στο πύργο Βαϊνί. Η Βαϊνιά αποτελούσε έδρα ομώνυμης Κοινότητος ως το 1973, οπότε ενσωματώθηκε στον τότε δήμο Ιεράπετρας. Το χωριό είναι γνωστό για τα πιθάρια που φτιάχνονταν σε αυτό, τα οποία είχαν πολύ λεπτά τοιχώματα.

### Δημογραφική πορεία
Αναλυτικά η δημογραφική πορεία του χωριού σύμφωνα με τις απογραφές:

## Αξιοθέατα
Σε απόσταση περίπου ενός χιλιομέτρου ανατολικά του χωριού, κοντά στον ναό του Τιμίου Σταυρού, βρίσκονται τα ερείπια ενός ενετικού πύργου. Ο πύργος έχει διαστάσεις 7 επί 7 μέτρα και σώζεται σε ύψος 7-8 μέτρων. 

Η πρώην κοινότητα Βαϊνιάς περιλαμβάνει επίσης τη Μονή Παπλίνου, 4 χιλιόμετρα (μέσω μονοπατιού) ανατολικά του χωριού. Οδικώς υπάρχει πρόσβαση από την επαρχιακή οδό Ιεράπετρας - Σητείας που απέχει 2 χιλιόμετρα. Η μονή αναφέρεται σε συμβόλαιο του 1581. Επί τουρκοκρατίας λειτουργούσε ως γυναικεία μονή μέχρι το 1821, όταν ο Τούρκος γενίτσαρος Μεχµέτ Πιλαβά επιτέθηκε στο μοναστήρι, βίασε και έσφαξε τις μονάχες και στη συνέχεια έκλεψε την κινητή περιουσία της μονής. Η μονή παρέμεινε ερειπωμένη μέχρι το 1843. Μέχρι το τέλος της Τουρκοκρατίας ήταν μετόχι της Μονής Τοπλού και σε αυτή ζούσε ένας μοναχός. Διαλύθηκε το 1900. Σώζεται το καθολικό και τα κελιά των μοναχών. Τη δεκαετία του 1970 κατασκευάστηκε και δεύτερος ναός, αφιερωμένος στον Άγιο Φανούριο. Γιορτάζει τον Δεκαπενταύγουστο και στις 27 Αυγούστου.

## Υποδομή
Στην Βαϊνιά υπάρχει αγροτικό ιατρείο, πρώην δημοτικό σχολείο, νυν σχολείο δεύτερης ευκαιρίας, αγροτικός συνεταιρισμός καθώς και πολιτιστικό-λαογραφικό σύλλογο με λαογραφικό μουσείο. Στο χωριό λειτουργούν και παντοπωλείο, αρτοποιείο και ταβέρνες. Η στάση λεωφορείων της Βαϊνιάς εξυπηρετείται από γραμμή από/προς Κεντρί - Ιεράπετρα.

## Παραπομπές


Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Λασιθίου
Κατηγορία:Δήμος Ιεράπετρας