Πανδραμαϊκός Α.Ο.

Ο **Πανδραμαϊκός Αθλητικός Όμιλος**, εν συντομία **Πανδραμαϊκός Α.Ο.**, είναι ένας ελληνικός αθλητικός σύλλογος με έδρα τη Δράμα. Επίσημο έτος ίδρυσης είναι το 1969 και χρώματα το βυσσινί και το λευκό. Διαθέτει δύο ενεργά αθλητικά τμήματα, τμήμα ποδοσφαίρου ανδρών και τμήμα eSports. Το ποδοσφαιρικό τμήμα την περίοδο 1994–1995 αγωνιζόταν στα επαγγελματικά πρωταθλήματα με την επωνυμία «**[[Ποδοσφαιρική Ανώνυμη Εταιρεία]] Πανδραμαϊκός Αθλητικός Όμιλος**» και με τον διακριτικό τίτλο «**[[Ποδοσφαιρική Ανώνυμη Εταιρεία|Π.Α.Ε.]] Πανδραμαϊκός Α.Ο.**».

## Ιστορία
### Πανδραμαϊκός (1930–1932)
Ποδοσφαιρική ομάδα με το όνομα Πανδραμαϊκός, ενός συλλόγου που προϋπήρχε, συναντάμε στη Δράμα στη δεκαετία του 1930, χωρίς να είναι ακριβής σήμερα η ημερομηνία ίδρυσης του. H ομάδα αναγνωρίστηκε από την Ε.Π.Ο. στις 24-7-1930. Η βραχύβια ύπαρξη της ομάδας Πανδραμαϊκός, κατά το χρονικό διάστημα 1930-1932, είναι μια άγνωστη πτυχή της αθλητικής ιστορίας της Δράμας. Λίγα στοιχεία υπάρχουν για τον σύλλογο αυτόν: βέβαιο είναι πως εξέφραζε τους πολυάριθμους (5.411 με τα επίσημα στοιχεία του 1927) και μαχητικούς καπνεργάτες της Δράμας, οι οποίοι στήριζαν την ομάδα με την έντονη και δυναμική παρουσία τους. Τα χρώματα εκείνου του Πανδραμαϊκού, ήταν πράσινα και άσπρα (σύμφωνα με τον Σ.Καρατεπελή, σε παλιότερο δημοσίευμα στο περιοδικό ΒΗΜΑΤΑ στην Δράμα). H ύπαρξη αυτής της ομάδας για χρόνια παρέμεινε στην λήθη της αθλητικής ιστορίας. Ενδιαφέρον είναι πως οι περισσότεροι από τους γνωστούς ποδοσφαιριστές της συνέχισαν την δράση τους στην *Ελπίδα Δράμας*.

O σύλλογος των καπνεργατών *Πανδραμαϊκός* είχε αναπτύξει πολύπλευρη δραστηριότητα και περίφημη ήταν η φιλαρμονική του, σε αυτήν όπως είχε αναφέρει ο παλαίμαχος ποδοσφαιριστής Ι.Παπαδημητρίου, μεταξύ άλλων συμμετείχαν ο δάσκαλος Κωνασταντινίδης και ο “Γιαννίκος ο κουτσός”. Στην εφημερίδα «ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ ΝΕΑ» (23-11-1931) διαβάζουμε ανώνυμη ανταπόκριση από την Δράμα για την ποδοσφαιρική κατάσταση της εποχής: “Ευρίσκεται εις άριστην φόρμαν, καθόσον και τους παλαιούς παίκτας έχει, επί πλέον δε εφέτος είναι και εξαιρετικά προπονημένοι. Εάν την φόρμαν των αυτήν κρατήσουν και κατά την διάρκεια του πρωταθλήματος, αναμφιβόλως θα καταλάβει την θέση του πρωταθλητού β! Κατηγορίας”. Στην ίδια εφημερίδα θα δημοσιευτεί στις 17-12-1931 ανταπόκριση από την Δράμα, με την υπογραφή «ΦΙΛΑΘΛΟΣ» . Σε σύντομη αναφορά για τον Πανδραμαϊκό γράφει: “Η ομάς αυτή διακρίνεται δια το ορμητικόν της παίξιμον. Εφέτος παρουσιάζεται ισχυράν και ελπιδοφόρος”.

Η ποδοσφαιρική ομάδα,αγωνίζεται με ιδιαίτερη επιτυχία στην Β΄ Ε.Π.Σ.Α.Μ. οι παίκτες του χαρακτηρίζονται απο πάθος και δυναμισμό. Αποτελέσματα αγώνων (πηγή ΛΕΥΚΩΜΑ ΕΛΠΙΣ):
*5-7-1931: *Πανδραμαϊκός* - Ελπίς Δράμας (διεκόπη λόγω επεισοδίων)
*25-10-1931: Μικτή Δόξας / Άρη – Μικτή Ελπίδος – Πανδραμαϊκού
*25-4-1932: Ελπίς Δράμας – *Πανδραμαϊκός*  2-0
*23-5-1932: Ελπίς Δράμας – *Πανδραμαϊκός* 3-0.

Σύμφωνα με τις προφορικές μαρτυρίες (Ιωάννης Παπαδημητρίου, Θωμάς Τοπολίγκας) στον Πανδραμαϊκό έπαιζαν οι: Δημήτρης (Τάκος) Παπαδημητρίου (μέσος, συνέχισε στην Ελπίδα), οι αδερφοί Λιόλιου (συνέχισαν στoν Γ.Σ. Ελπίς Δράμας), Χαλάτσης (συνέχισε στoν Γ.Σ. Ελπίς Δράμας), αδερφοί Τόλιου (Θωμάς – συνέχισε στoν Γ.Σ. Ελπίς Δράμας, Κωνσταντίνος, Κλεάνθης – συνέχισε στην Δόξα), Χούρος (συνέχισε στον Άρη), Τζέλιος κ.α.

Το τέλος του Πανδραμαϊκού ήταν πολύ σύντομο. Ο Πανδραμαϊκός σε έναν αγώνα (πιθανότατα τέλη 1932) νίκησε την Ελπίδα. Στον επαναληπτικό αγώνα και ενώ ο Πανδραμαϊκός έχανε, εξελίχθηκαν σοβαρά επεισόδια μεταξύ των καπνεργατών οπαδών του και μιάς ίλης του Ιππικού (!), όπως έχουν αναφέρει οι Παπαδημητρίου και Τοπολίγκας. Τα επεισόδια σε μια εποχή με έντονους κοινωνικούς αγώνες, στάθηκαν η αφορμή, για να οδηγηθεί το σωματείο σε αναγκαστική διάλυση. 
Ο εκ των ποδοσφαιριστών του Πανδραμαϊκού, Θωμάς Τόλιος, λίγα χρόνια αργότερα ήταν από τους πρωταγωνιστές στα γεγονότα της 1-5-1936, στην δυναμική συγκέντρωση των καπνεργατών στην κεντρική πλατεία της Δράμας, όπως αναφέρετε και στο βιβλίο: “Βασίλης Ιωακειμίδης, Είκοσι χιλιάδες μέρες” (Εξάντας 1983).

### Πανδραμαϊκός (1967–1969)
Το καλοκαίρι του 1967 έγινε μια πρώτη σοβαρή προσπάθεια ένωσης των κορυφαίων δραμινών ομάδων. Αν και η ομάδα που συγκροτήθηκε με το όνομα Πανδραμαϊκός έδωσε κάποιους φιλικούς αγώνες, δεν συμμετείχε στο πρωτάθλημα και αποσυντέθηκε εν τη γενέσει της.

Τελικά, τον Οκτώβριο του 1969 πραγματοποιήθηκε η συγχώνευση των ιστορικών σωματείων Άρης Δράμας και Ελπίς Δράμας και ιδρύθηκε ο σύλλογος Πανδραμαϊκός Αθλητικός Όμιλος. Ο σύλλογος αρχικά δραστηριοποιήθηκε στο άθλημα του ποδοσφαίρου διαθέτοντας μόνο τμήμα ποδοσφαίρου ανδρών και εντάχθηκε στην Ελληνική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία με αριθμό μητρώου 81 και παράλληλα ως σωματείο της Δράμας στην Ένωση Ποδοσφαιρικών Σωματείων Δράμας.

### Πανδραμαϊκός (1969–Σήμερα)
Με την ίδρυσή του, ο Πανδραμαϊκός αγωνίστηκε για 10 αγωνιστικές περιόδους στη Β΄ Εθνική κατηγορία (από την περίοδο 1970–71 έως 1977–78 αδιαλείπτως) και τις περιόδους 1979–80 και 1980–81 και σε σύνολο 378 αγώνων σε 12 συμμετοχές στη Β΄ εθνική αυτά τα διαστήματα, πέτυχε 332 τέρματα, δέχτηκε 365 και συγκέντρωσε συνολικά 358 βαθμούς. Εντυπωσιακότερη πορεία πραγματοποίησε την περίοδο 1976–77, όπου παρέμεινε αήττητος για 17 αγωνιστικές και αποχωρίστηκε την πρώτη θέση, μόλις την 23η αγωνιστική.

To 1971 σημειώνεται ρεκόρ εισιτηρίων για αγώνα κυπέλλου, απέναντι στον Ολυμπιακό με 5.285 εισιτήρια. To 1973 αγωνίστηκε στον προημιτελικό του κυπέλλου Ελλάδας απέναντι στον Πανιώνιο. To 1975 αγωνίστηκε στον προημιτελικό του κυπέλλου Ελλάδας (Δεύτερη συμμετοχή μέσα σε τρία χρόνια) αυτή τη φορά απέναντι στον Ολυμπιακό.

To 1976 στον αγώνα της 36ης αγωνιστικής απέναντι στον Α.Ο. Καβάλα σημειώνεται ρεκόρ εισιτηρίων για αγώνα πρωταθλήματος με 5.750 εισιτήρια. Tην περίοδο 1976–77 o Πανδραμαϊκός έμεινε αήττητος για 17 αγωνιστικές, και αποχωρίστηκε την κορυφή της βαθμολογίας την 23η αγωνιστική.

Το 1979 ο Πανδραμαϊκός, συμμετείχε στον τελικό του Κυπέλλου Ελλάδας ερασιτεχνών, σε αγώνα που έγινε στο Γήπεδο Νίκαιας και έχασε στα πέναλτι 8-7 από τον Α.Π.Ο. Χίου, καθώς στην κανονική διάρκεια του αγώνα ήρθαν ισόπαλοι 3-3. 

Το 1982 στον ημιτελικό του κυπέλλου ερασιτεχνών νίκησε στο γήπεδο του Μακεδονικού τον Απόλλωνα Λιτοχώρου με 1-0 αλλά ο τελικός με τον Αιολικό δεν πραγματοποιήθηκε, ύστερα από απόφαση της ΕΠΟ. Εκ παραδρομής σε κάποιες ιστοσελίδες αναφέρεται πως ο Πανδραμαϊκός δεν προσήλθε να αγωνιστεί και το κύπελλο κατέκτησε ο Αιολικός, χωρίς αγώνα. Η μεγαλύτερη νίκη του Πανδραμαϊκού σημειώθηκε το 1983, με αντίπαλο τον Ερμή Μάνδρας Ξάνθης, με αποτέλεσμα 13-0. To 1984, τρίτη σερί χρονιά ο Πανδραμαϊκός κατέκτησε το κύπελλο της Ε.Π.Σ. Δράμας.

Το 1986 κατέκτησε το Κύπελλο Ελλάδας ερασιτεχνών, σε αγώνα που έγινε στο Στάδιο Καραϊσκάκη, κερδίζοντας με 4-2 στα πέναλτι τον Α.Π.Σ. Πάτραι, καθώς στην κανονική διάρκεια του αγώνα ήρθαν ισόπαλοι 0-0. Στον ημιτελικό (12 Δεκεμβρίου 1985) είχε αποκλείσει τον Ορφέα Χωριστή με 3-0 (Δημαρίδης 40΄, Κανετίδης με απευθείας εκτέλεση φάουλ 43΄, Ποιμενίδης 80΄). Tην περίοδο 1994–95 έλαβε μέρος στη Γ΄ Εθνική με παίκτες οπως: Παγκάκης Κώστας (τερμ.), De Sousa Santos, Παρασκευάς Άντζας, Σαμολαδάς Άγγελος, Τερζής Θανάσης, Τσαουσίδης Δημήτρης, Μαργαριτίδης Δημήτρης, Κουρουζίδης Βασίλης, Στέφανος Μπορμπόκης, Παύλος Παυλίδης, Στάθης Mελεκίδης.

Παρά την κατάκτηση του κυπέλλου της Ε.Π.Σ. Δράμας με 3-0 απέναντι στον Άρη Φωτολείβους (1999), η ομάδα υποβιβάζεται στο τοπικό για πρώτη φορά μετά από 29 χρόνια. Ο Πανδραμαϊκός πρωταθλητής στη Δ΄ Εθνική (2003–04) και άνοδος στην επαγγελματική Γ΄ Εθνική. Πρώτη κατάκτηση του Super Cup της Ε.Π.Σ. Δράμας με 1-0 απέναντι στην Προσοτσάνη.

Ο Πανδραμαϊκός κατέκτησε το κύπελλο της Ε.Π.Σ. Δράμας τις περιόδους 1969–70, 1978–79 (επικράτησε την 25 Φεβρουαρίου 1979, του Μεγαλοκάμπου με 5-1 στο γήπεδο Δόξας), 1981–82 (επικράτησε με 1-0 της Πετρούσσας), 1982–83 (επικράτησε την 16 Μαρτίου 1983, της Ακρόπολης με 1-0), 1983–84 (επικράτησε την 7 Μαρτίου 1984, του Μεγαλοκάμπου με 6-1), 1985–86 (επικράτησε του Ξηροποτάμου), 1995–96 (επικράτησε την 13 Μαρτίου 1996, με 4-0 της Πλατανιάς, στο γήπεδο της Αθηναϊκής Χαρτοποίας), 1996–97 (επικράτησε την 26 Μαρτίου 1997, με 2-0 της Νέας Αμισού, στο γήπεδο της Δόξας Δράμας), 1998–99 (επικράτησε την 3 Μαρτίου 1999, με 3-0 του Φωτολίβους, στο γήπεδο της Πετρούσσας), 2006–07 (επικράτησε την 21 Μαρτίου 2007, με 4-3 στα πέναλτι -κανονικός αγώνας 1-1- της Προσοτσάνης, στο γήπεδο Δόξας), 2009–10 (επικράτησε την 17 Μαρτίου 2010, με 1-0 του Καλαμπακίου, στο γήπεδο Φωτολίβους).

Στη Γ΄ Εθνική κατηγορία έλαβε μέρος τις περιόδους 1978–79, 1981–82, 1987–88, 1991–92 εώς 1994–95, 2004–05 και σε σύνολο 202 αγώνων στη Γ΄ Εθνική σε όλα τα παραπάνω διαστήματα, συγκέντρωσε 245 βαθμούς (67 νίκες - 46 ισοπαλίες - 91 ήττες), ενώ πέτυχε 207 τέρματα και δέχτηκε 267.

Στην Εθνική Ερασιτεχνική (ή Δ΄ Εθνική ή Περιφερειακό) ήταν τις περιόδους 1982–83 έως 1986–87, 1988–89 εώς 1990–91, 1995–96 εώς 1998–99, 2002–03, 2003–04, 2005–06, και ξανά τις περιόδους 2007–08 και 2008–09.

Στο τοπικό πρωτάθλημα της Ε.Π.Σ. Δράμας αγωνίστηκε τις περιόδους 1969–70, 1999–00, 2000–01, 2001–02 και 2006–07. Στο ίδιο πρωτάθλημα αγωνίζεται από την περίοδο 2009–10 μέχρι και σήμερα.

## Τίτλοι και διακρίσεις
*Δ΄ Εθνική ποδοσφαίρου ανδρών: 1990–91, 2003–04
*Α΄ Κατηγορία Ε.Π.Σ. Δράμας (5): 1969–70, 2001–02, 2006–07, 2009–10, 2018–19
*Κυπελλούχος Ε.Π.Σ. Δράμας (12): 1969–70, 1978–79, 1981–82, 1982–83, 1983–84, 1985–86, 1995–96, 1996–97, 1998–99, 2006–07, 2009–10, 2018–19
*Super Cup Ε.Π.Σ. Δράμας (3): 2004, 2010, 2019
*Κύπελλο Ελλάδας ερασιτεχνών ποδοσφαίρου: 1986

### Περισσότερα εισιτήρια
Με Α.Ο. Καβάλα 5.750 (13 Ιουνίου 1976), με Δόξα Δράμας 5.500 (1974–75), με Δόξα Δράμας 5.377 (1976–77), με Ολυμπιακό Πειραιώς 5.285, κύπελλο (28 Φεβρουαρίου 1971).

## Αξιόλογοι προπονητές
Προπονητές της περιόδου 1969–1980 ήταν οι Βόσκας, Τσοκαταρίδης, Κερμενίδης και ο Ιερεμίας 

* Σάββας Τσοκαταρίδης (1973–1974) 
* Γιώργος Κερμενίδης (1975–1976) 
* Γιώργος Χαλάτσης (1982–1983) 
* Τάκης Στάμογλου (1983–1984) 
* Γιώργος Χαλάτσης (1988–1989) 
* Τάκης Στάμογλου (1996–1997)
* Κώστας Βασιλακάκης (2001–2003)
* Γιώργος Αμπρικίδης (2003)
* Τάκης Στάμογλου (2003–2005)
* Άγγελος Τουκματσής (2005–2006) 
* Γιάννης Τσεβρετζής (2009- ?) 
* Θεοφύλακτος Νικολαϊδης (2015–2017)
* Μπάμπης Καζεπίδης (2017–2022) 
* Πέτρος Στοϊλας (2022–2023)
* Γιώργος Λάλας (2023–2024)
* Δημήτρης Κυριακίδης (2024–Σήμερα)

## Παλαίμαχοι ποδοσφαιριστές
Δεκάδες ποδοσφαιριστές του Πανδραμαϊκού συνέχισαν σε ομάδες της Α΄ Εθνικής. Ενδεικτικά αναφέρουμε τους:

Στον Πανδραμαϊκό αγωνίστηκαν και αρκετοί ποδοσφαιριστές που είχαν θητεύσει σε ομάδες της Α΄ Εθνικής, πριν την έλευση τους στην ομάδα του Πανδραμαϊκού:

* Μίροσλαβ Αλέξιτς (Δόξα Δράμας)
* Γιώργος Αντζάς (Δόξα Δράμας)
* Βασίλης Αναστασιάδης (Δόξα Δράμας, Προοδευτική)
* Σάκης Διονυσιάδης (ΠΑΟΚ)
* Παναγιώτης Ιορδανίδης (Πιερικός)
* Στάθης Καραλίδης (ΠΑΟΚ)
* Βαγγέλης Καρασάββας (Δόξα Δράμας, Προοδευτική)
* Χαράλαμπος Κοσμίδης (Καβάλα)
* Ιωάννης Κωνσταντινίδης (Πανσερραϊκός)
* Δημήτριος Μαργαριτίδης (Δόξα Δράμας)
* Σάκης Μούτσιος (Ηρακλής)
* Σάκης Μουστακίδης (Ολυμπιακός Πειραιώς, Απόλλων Αθηνών)
* Χαράλαμπος Παντελιάδης (Πιερικός)
* Θεόδωρος Παπαδόπουλος (Δόξα Δράμας)
* Μιχάλης Παπαθεοδώρου (Δόξα Δράμας)
* Κώστας Παχατουρίδης (Τρίκαλα)
* Μιχάλης Φιλίππου (Αθηναϊκός, Εθνικός, Δόξα Δράμας, Ξάνθη) 
* Ονούφριος Χαραλαμπίδης (Καβάλα, ΠΑΟΚ)

## Εγκαταστάσεις
Το Αθλητικό Κέντρο Πανδραμαϊκός δημιουργήθηκε σε ιδιόκτητη έκταση του συλλόγου στην περιοχή του σημερινού Δ.Δ. Μυλοποτάμου, επτά χιλιομέτρα από την πόλη της Δράμας. Ο χώρος είχε αγοραστεί από τους τότε διοικούντες με χρηματικό ποσό που προέκυψε από την πώληση των ποδοσφαιριστών Μιχάλη Λεοντιάδη και Ιωάννη Τσιπλάκη στον ΠΑΟΚ στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Για πολλά χρόνια είχε μείνει ανεκμετάλευτος και άρχισε να αξιοποιείται με υπεράνθρωπες προσπάθειες λίγων αγνών φίλων του Πανδραμαϊκού, μετά το 2001. Παρά τις μεγάλες οικονομικές δυσκολίες σε εύλογο χρονικό διάστημα, δημιουργήθηκε το γήπεδο και αρκετές βοηθητικές εγκαταστάσεις. Ο πρώτος επίσημος αγώνας πραγματοποιήθηκε την 26 Μαρτίου 2005, για τα παιδικά πρωταθήματα της Ε.Π.Σ.Δ. Σήμερα στο Αθλητικό κέντρο πραγματοποιούνται όλες οι προπονήσεις της ανδρικής ομάδας του Πανδραμαϊκού και των τμημάτων υποδομής, που ανήκουν περίπου 170 παιδιά.

Παράλληλα στις εγκαταστάσεις του Αθλητικού Κέντρου, υπάρχουν τα γραφεία του συλλόγου, αποδυτήρια, αίθουσα για θεωρητική εκπαίδευση, αίθουσα άρσης βαρών κ.ά.

## Τμήμα πετοσφαίρισης ανδρών
Το τμήμα πετοσφαίρισης ανδρών του Πανδραμαϊκού ιδρύθηκε το 2007 και αγωνιζόταν στο πρωτάθλημα της Α΄ περιφέρειας η ανδρική ομάδα καθώς και στα πρωταθλήματα υποδομής της Ένωσης Θράκης - Ανατολικής Μακεδονίας.

## Παραπομπές


## Πηγές
*ΙΣΤΟΡΙΑ 1922-1969
* 50 ΧΡΟΝΙΑ ΠΑΝΔΡΑΜΑΪΚΟΣ : Η διαχρονική πορεία… (Μέρος 1ο)

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Επίσημη ιστοσελίδα
* Πανδραμαϊκός Α.Ο. Facebook Official Page
* Ακαδημία ποδοσφαίρου Πανδραμαϊκός Α.Ο.
*BLOG φίλων του Πανδραμαϊκού Α.Ο.

Κατηγορία:Α.Ο. Πανδραμαϊκός
Κατηγορία:Αθλητικοί σύλλογοι Δράμας
Κατηγορία:Ιδρύσεις αθλητικών συλλόγων το 1969
Κατηγορία:Ποδοσφαιρικές ομάδες Ελλάδας
Κατηγορία:Ιδρύσεις ποδοσφαιρικών ομάδων το 1969