Αιθανοϋλοχλωρίδιο

Το **αιθανοϋλοχλωρίδιο** ή **ακετυλοχλωρίδιο** με σύντομο συντακτικό τύπο CH3COCl (συντομογραφικά AcCl) είναι ένα ακυλαλογονίδιο, δηλαδή ένα παράγωγο του αιθανικού οξέος. Στην εμφάνιση είναι ένα άχρωμο υγρό. Είναι μια ουσία που δεν έχει βρεθεί στη φύση, γιατί είναι ευαίσθητη στην παρουσία νερού, το οποίο το υδρολύει. Κατά τη χρήση του στον αέρα σχηματίζει ένα λευκό νεφίδιο, λόγω αντίδρασής του με την ατμοσφαιρική υγρασία. Το νεφίδιο αποτελείται από σταγονίδια του υδροχλωρικού οξέος που σχηματίζεται κατά την υδρόλυση. Με βάση το χημικό τύπο του, C2H3OCl, έχει τα ακόλουθα τέσσερα (4) ισομερή θέσης (όχι όλα σταθερά):

# 2-χλωραιθενόλη, με σύντομο συντακτικό τύπο ClCH=CHOH, σε δύο (2) γεωμετρικά ισομερή.
# 1-χλωραιθενόλη, με σύντομο συντακτικό τύπο CH2=C(Cl)OH.
# Χλωραιθανάλη, με σύντομο συντακτικό τύπο ClCH2CHO
# 1,2-εποξυαιθυλοχλωρίδιο ή χλωροξιράνιο.

## Δομή





## Παραγωγή

1. Με επίδραση χλωριωτικών μέσων σε αιθανικό οξύ παράγεται αιθανοϋλοχλωρίδιο::
:1. Με θειονυλοχλωρίδιο (SOCl2):


\mathrm{CH_3COOH + SOCl_2 \xrightarrow{} CH_3COCl + SO_2 + HCl}


:2. Με πενταχλωριούχο φωσφόρο (PCl5):


\mathrm{CH_3COOH + PCl_5 \xrightarrow{} CH_3COCl + POCl_3 + HCl}


:3. Με τριχλωριούχο φωσφόρο PCl3:


\mathrm{3CH_3COOH + PCl_3 \xrightarrow{} 3CH_3COCl + H_3PO_3}



2. Με επίδραση αιθανικού νατρίου (CH3COONa) σε βενζοϋλοχλωρίδιο (PhCOCl)


\mathrm{CH_3COONa + PhCOCl \xrightarrow{} CH_3COCl + PhCOONa}



3. Βιομηχανικά παράγεται με επίδραση υδροχλωρίου σε αιθανικό ανυδρίτη:


\mathrm{(CH_3CO)_2O + HCl \xrightarrow{} CH_3COCl + CH_3COOH}



4. Μπορεί επίσης να συνθεθεί με καταλυτική καρβονυλίωση του μεθυλοχλωρίδιου:


\mathrm{CH_3Cl + CO \xrightarrow{} CH_3COCl}



## Χημικές ιδιότητες και παράγωγα

### Υδρόλυση

* Με υδρόλυση μετατρέπεται σε αιθανικό οξύ


\mathrm{CH_3COCl + H_2O \xrightarrow{} CH_3COOH + HCl}



### Αλκοόλυση

* Με επίδραση αλκοόλης (ROH) μετατρέπεται σε αιθανικό αλκυλεστέρα
:


\mathrm{CH_3COCl + ROH \xrightarrow{} CH_3COOR + HCl}



### Αμμωνιόλυση

Με επίδραση αμμωνίας (NH3) μετατρέπεται σε αιθαναμίδιο:


\mathrm{CH_3COCl + 2NH_3 \xrightarrow{} CH_3CONH_2 + NH_4Cl}



### Αμινόλυση

1. Με επίδραση πρωτοταγών αμινών (RNH2) μετατρέπεται σε αιθαναλκυλαμίδιο:


\mathrm{CH_3COCl + RNH_2 \xrightarrow{} CH_3CONHR + HCl}



2. Με επίδραση δευτεροταγών αμινών (RNHR΄) μετατρέπεται σε αιθανοδιαλκυλαμίδιο:



\mathrm{CH_3COCl + RNHR \acute{} \xrightarrow{} CH_3CON(R)R \acute{} + HCl}



### Επίδραση καρβονικού άλατος

Με επίδραση αιθανικού νατρίου μετατρέπεται σε ανυδρίτη αιθανικού οξέος:


\mathrm{CH_3COCl + CH_3COONa \xrightarrow{} (CH_3CO)_2O + NaCl}



### Επίδραση αρωματικών ενώσεων

Ακετυλιώνει αρωματικών ενώσεων κατά Friedel-Crafts. Π.χ. από βενζόλιο παράγεται ακετυλοβενζόλιο:


\mathrm{CH_3COCl + PhH \xrightarrow{AlCl_3} PhCOCH_3 + HCl}



### Παραγωγή οργανομαγνησιακής ένωσης

Με επίδραση μαγνησίου, παρουσία άνυδρου διαιθυλαιθέρα (|Et2O|), παράγεται ακετυλομαγνησιοχλωρίδιο:



\mathrm{CH_3COCl + Mg \xrightarrow CH_3COMgCl}



### Αναγωγή

1. Με καταλυτική υδρογόνωση παράγεται αιθανάλη ή και αιθανόλη


\mathrm{CH_3COCl + H_2 \xrightarrow[-HCl]{Ni} CH_3CHO \xrightarrow[+H_2]{Ni} CH_3CH_2OH}



2. Με LiAlH4 ή NaBH4 παράγεται απευθείας αιθανόλη::


\mathrm{2CH_3COCl + LiAlH_4 \xrightarrow{} Li[Al(CH_3CH_2O)_2Cl_2] \xrightarrow{+2H_2O} 2CH_3CH_2OH + Li[Al(OH)_2Cl_2]}



### Επίδραση διαζωμεθανίου

Με επίδραση διαζωμεθανίου παράγεται τελικά προπανικό οξύ:


\mathrm{CH_3COCl + CH_2N_2 \xrightarrow{-HCl} CH_3COCHN_2 \xrightarrow[-N_2]{Ag_2O} CH_3CH=CO \xrightarrow{+H_2O} CH_3CH_2COOH}



## Σημειώσεις και αναφορές


## Πηγές

* Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου, *Οργανική Χημεία*, Αθήνα 1972
* Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
* SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
* Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982
* Δημήτριου Ν. Νικολαΐδη: Ειδικά μαθήματα Οργανικής Χημείας, Θεσσαλονίκη 1983.

Κατηγορία:Ακυλαλογονίδια
Κατηγορία:Οργανικές ενώσεις χλωρίου
Κατηγορία:Οργανικές ενώσεις με οξυγόνο
Κατηγορία:C2