Νέα Εκκλησία

Η **Νέα Εκκλησία** ήταν ναός που χτίστηκε από τον Βυζαντινό Αυτοκράτορα Βασίλειο Α΄ στην Κωνσταντινούπολη μεταξύ των ετών 876-80. Ήταν η πρώτη μνημειακή εκκλησία που χτίστηκε στη Βυζαντινή πρωτεύουσα, μετά την Αγία Σοφία, τον 6ο αιώνα, και σηματοδοτεί την αρχή της μέσης περιόδου της Βυζαντινής αρχιτεκτονικής. Παρέμεινε σε χρήση μέχρι την Παλαιολόγεια περίοδο. Χρησιμοποιήθηκε ως πυριτιδαποθήκη από τους Οθωμανούς, το κτίριο καταστράφηκε το 1490 αφού χτυπήθηκε από κεραυνό.

## Ιστορία
[δεξιά|μικρογραφία|200x200εσ|Χρυσός ''[σόλιδος* του Αυτοκράτορα Βασιλείου Α', με τον γιο του Κωνσταντίνο και την Αυτοκράτειρα [[Ευδοκία Ιγγερίνα]].]]
Ο Αυτοκράτορας Βασίλειος Α΄ ήταν ο ιδρυτής της [[Δυναστεία των Μακεδόνων|μακεδονικής δυναστείας]], της πιο επιτυχημένης στη Βυζαντινή ιστορία. Ο Βασίλειος θεωρούσε τον εαυτό του αναστηλωτή της Αυτοκρατορίας, έναν νέο [[Ιουστινιανός Α´|Ιουστινιανό]], και ξεκίνησε ένα μεγάλο πρόγραμμα ανοικοδόμησης στην Κωνσταντινούπολη, σε μίμηση του μεγάλου προκατόχου του. Η Νέα Εκκλησία ήταν η [[Αγία Σοφία (Κωνσταντινούπολη)|Αγία Σοφία]] του Βασιλείου, με το όνομά της, «Νέα Εκκλησία», που υπονοεί την έναρξη μιας νέας εποχής.

Η εκκλησία χτίστηκε υπό την προσωπική εποπτεία του Βασίλειου, στη νοτιοανατολική γωνία του συγκροτήματος του [[Μέγα Παλάτιον|Μεγάλου Παλατιού]] κοντά στην τοποθεσία του παλαιότερου «[[Τζυκανιστήριο|Τζυκανιστηρίου]]». Ο Βασίλειος έχτισε και έναν άλλο ναό σε κοντινή απόσταση, τη «[[Θεοτόκος του Φάρου|Θεοτόκο του Φάρου]]». Η Νέα Εκκλησία εγκαινιάστηκε την 1η Μαΐου 880 από τον [[Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως|Πατριάρχη]] [[Πατριάρχης Φώτιος Α´|Φώτιο]], και ήταν αφιερωμένη στον [[Ιησούς Χριστός|Ιησού Χριστό]], τον αρχάγγελο [[Αρχάγγελος Μιχαήλ|Μιχαήλ]] (σε νεότερες πηγές, [[Αρχάγγελος Γαβριήλ|Γαβριήλ]]), τον Προφήτη [[Προφήτης Ηλίας|Ηλία]] (έναν αγαπημένο άγιο του Βασιλείου), την [[Παναγία]] και τον [[Άγιος Νικόλαος|Άγιο Νικόλαο]].

Ενδεικτικό των προθέσεων του Βασιλείου για την εκκλησία ήταν το γεγονός ότι την προίκισε με τη διοίκηση και με κτήματά του, κατά το πρότυπο της Αγίας Σοφίας. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του και των άμεσων διαδόχων του, η Νέα Εκκλησία έπαιξε σημαντικό ρόλο στις τελετές του παλατιού και, τουλάχιστον μέχρι τη βασιλεία του [[Κωνσταντίνος Ζ΄|Κωνσταντίνου Ζ΄]], η επέτειος των εγκαινίων του ναού ήταν σημαντική εορτή της δυναστείας. Σε κάποιο σημείο στα τέλη του 11ου αιώνα μετετράπη σε μοναστήρι και ήταν γνωστή ως η «Νέα Μονή». Ο Αυτοκράτορας [[Ισαάκιος Β΄ Άγγελος|Ισαάκ Β΄ Άγγελος]] απογύμνωσε την εκκλησία από τη διακόσμηση, τα έπιπλα και τα λειτουργικά σκεύη και τα χρησιμοποίησε για να αποκαταστήσει την εκκλησία του Αγίου Μιχαήλ στο Ανάπλους. Το κτίριο συνέχισε να χρησιμοποιείται από τους [[Λατινική Αυτοκρατορία|Λατίνους]] και επέζησε από την [[Υστεροβυζαντινή περίοδος|Παλαιολόγεια περίοδο]] μέχρι και μετά την [[Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453)|Οθωμανική κατάκτηση]] της Πόλης. Οι Οθωμανοί όμως χρησιμοποίησαν το κτίριο ως πυριτιδαποθήκη. Έτσι, όταν το κτίριο χτυπήθηκε από κεραυνό το 1490 καταστράφηκε και στη συνέχεια κατεδαφίστηκε. Ως αποτέλεσμα, οι μόνες πληροφορίες που έχουμε για την εκκλησία προέρχονται από λογοτεχνικά έργα, ιδίως από το *Vita Basilii* των μέσων του 10ου αιώνα, καθώς και μερικές απλές απεικονίσεις σε χάρτες.

== Περιγραφή ==
[[Αρχείο:Constantinople_imperial_district.png|δεξιά|μικρογραφία|226x226εσ|Χάρτης της περιοχής του Μεγάλου Παλατιού στην Κωνσταντινούπολη. Η κατά προσέγγιση τοποθεσία της *Νέας Εκκλησίας* σημειώνεται στο νότιο άκρο της.]]
Όπως αναφέρθηκε, λίγα πράγματα είναι γνωστά για τις λεπτομέρειες της δομής του ναού. Χτίστηκε με πέντε τρούλους: ο κεντρικός ήταν αφιερωμένος στον Χριστό, ενώ οι τέσσερις μικρότεροι στέγαζαν παρεκκλήσια των τεσσάρων άλλων αγίων, στους οποίους ήταν αφιερωμένη η εκκλησία. Η ακριβής διάταξη των τρούλων και ο τύπος της εκκλησίας είναι αμφισβητούμενοι. Οι περισσότεροι μελετητές θεωρούν ότι είχε [[Βυζαντινός ρυθμός|σταυροειδή]] δομή, παρόμοια με τους μεταγενέστερους ναούς του [[Τέμενος Μπόντρουμ|Μυρελαίου]] και του [[Τέμενος Μουλά Φεναρί Ίσα|Λιβός]]. Πράγματι, η ευρεία χρήση αυτού του τύπου σε όλο τον Ορθόδοξο κόσμο, από τα [[Βαλκάνια]] ως τη [[Ρωσία]], αποδίδεται συνήθως στο κύρος αυτού του αυτοκρατορικού οικοδομήματος.

Η εκκλησία ήταν το επιστέγασμα του κτιριολογικού προγράμματος του Βασιλείου, ο οποίος δεν λυπήθηκε τα έξοδα για να τη διακοσμήσει όσο το δυνατόν πιο πλούσια: άλλες εκκλησίες και κτίρια της πρωτεύουσας, όπως το [[μαυσωλείο]] του Ιουστινιανού, απογυμνώθηκαν και ο [[Βυζαντινό ναυτικό|Αυτοκρατορικός στόλος]] απασχολήθηκε με τη μεταφορά του [[Μάρμαρο|μαρμάρου]] για την κατασκευή της, με αποτέλεσμα οι [[Συρακούσες]], το κύριο Βυζαντινό φρούριο στη [[Σικελία]], να μείνουν ανυποστήρικτες και να πέσουν στα χέρια των Αράβων.

Ο εγγονός του Βασιλείου, ο Αυτοκράτορας [[Κωνσταντίνος Ζ΄|Κωνσταντίνος Ζ΄ ο Πορφυρογέννητος]], δίνει την ακόλουθη περιγραφή της διακόσμησης της εκκλησίας σε ένα εγκωμιαστικό κείμενο:Το αίθριο της εκκλησίας βρισκόταν πριν από τη δυτική είσοδο και ήταν διακοσμημένο με δύο κρήνες από μάρμαρο και [[πορφυρίτης|πορφυρίτη]]. Δύο στοές διέτρεχαν τη βόρεια και νότια πλευρά του ναού μέχρι το τζυκανιστήριον και στη νότια πλευρά, προς τη θάλασσα, χτίστηκε ένα θησαυροφυλάκιο και ένα σκευοφυλάκιο. Στα ανατολικά του συγκροτήματος του ναού βρισκόταν κήπος, γνωστός ως «Μεσοκήπιον».

== Κειμήλια ==
Μαζί με το παρεκκλήσιο του Αγίου Στεφάνου, το Παλάτι της Δάφνης και την [[Θεοτόκος του Φάρου|Εκκλησία της Θεοτόκου του Φάρου]], η Νέα Εκκλησία ήταν ένα από τα κεντρικά αποθετήρια ιερών λειψάνων στο αυτοκρατορικό παλάτι. Αυτά περιελάμβαναν την προβιά του προφήτη Ηλία, το τραπέζι του Αβραάμ, στο οποίο φιλοξένησε τους τρεις αγγέλους, το κέρας που ο προφήτης [[Σαμουήλ]] είχε χρησιμοποιήσει για να χρίσει τον [[Δαβίδ]], καθώς και τα λείψανα του [[Κωνσταντίνος Α΄|Μεγάλου Κωνσταντίνου]]. Μετά τον 10ο αιώνα, περαιτέρω λείψανα φαίνεται να μεταφέρθηκαν εκεί από άλλα σημεία του παλατιού, συμπεριλαμβανομένης της «ράβδου του Μωυσή» από τη [[Χρυσοτρίκλινος|Χρυσοτρίκλινο]].

== Παραπομπές ==
<references />

== Πηγές ==
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

== Εξωτερικοί σύνδεσμοι ==
* [http://www.byzantium1200.com/nea-eccl.html Τρισδιάστατη ανακατασκευή του ναού στο project *Byzantium 1200'']

Κατηγορία:Ανατολικές Ορθόδοξες εκκλησίες
Κατηγορία:Εκκλησίες στην Κωνσταντινούπολη