Ανάκτορο Γουάιτχολ

[μικρογραφία|Το σχέδιο του [Ίνιγκο Τζόουνς, με ημερομηνία 1638, για ένα νέο παλάτι στο Γουάιτχολ, το οποίο υλοποιήθηκε μόνο εν μέρει.]]

Το **Ανάκτορο του Γουάιτχολ**, αγγλ.: *Whitehall*, στο Γουέστμινστερ ήταν η κύρια κατοικία των Άγγλων μοναρχών από το 1530 έως το 1698, όταν τα περισσότερα από τα κτίσματά του -με αξιοσημείωτη εξαίρεση το Μπάνκετινγκ Χάουζ τού 1622 τού Ινίγκο Τζόουνς- καταστράφηκαν από πυρκαγιά. Ο Ερρίκος Η΄ μετέφερε τη βασιλική κατοικία στο Γουάιτχολ, αφού τα παλαιά βασιλικά διαμερίσματα στο κοντινό Ανάκτορο του Γουέστμινστερ καταστράφηκαν από πυρκαγιά. Αν και το ανάκτορο του Γουάιτχολ δεν έχει διασωθεί, η περιοχή όπου βρισκόταν εξακολουθεί να ονομάζεται Γουάιτχολ και παρέμεινε κέντρο της βρετανικής κυβέρνησης.

Το Γουάιτχολ ήταν κάποτε το μεγαλύτερο ανάκτορο στην Ευρώπη, με περισσότερα από 1.500 δωμάτια, προτού ξεπεραστεί από το αναπτυσσόμενο ανάκτορο των Βερσαλλιών, το οποίο έμελλε να φτάσει τα 2.400 δωμάτια.  Στην πιο εκτεταμένη του μορφή, το ανάκτορο εκτεινόταν σε μεγάλο μέρος τής περιοχής που συνορεύει με τη λεωφόρο Νορθάμπερλαντ στα βόρεια, μέχρι τη Ντάουνινγκ Στριτ και σχεδόν μέχρι την Πύλη Ντέρμπυ στα νότια, και από περίπου τα υψόμετρα των σημερινών κτιρίων που βλέπουν στην Οδό Χόρς Γκαρντς στα δυτικά, μέχρι τις τότε όχθες του ποταμού Τάμεση στα ανατολικά (η κατασκευή του αναχώματος Βικτώρια έχει έκτοτε ανακτήσει περισσότερο έδαφος από τον Τάμεση): συνολικά περίποy 23 έικρ (93 στρέμματα). Ήταν περίπου 710 γυάρδες (650 μ.) από το Αβαείο του Γουέστμινστερ.

## Ιστορία
Μέχρι τον 13ο αι. το Ανάκτοροι του Γουέστμινστερ είχε γίνει το κέντρο της κυβέρνησης στην Αγγλία, και ήταν η κύρια μητροπολιτική κατοικία τού βασιλιά από το 1049. Η γύρω περιοχή έγινε μία δημοφιλής και ακριβή τοποθεσία. Ο Γουόλτερ ντε Γκρέι, αρχιεπίσκοπος της Υόρκης, αγόρασε ένα κοντινό ακίνητο ως κατοικία του στο Γουέστμινστερ λίγο μετά το 1240, ονομάζοντάς το Γιόρκ Πλέις. 
δεξιά|μικρογραφία|Ένα σκίτσο του Ανακτόρου Γουάιτχολ το 1544, από τον Άντον φαν ντεν Βίνγκαερντε.
Ο βασιλιάς Εδουάρδος Α΄ έμεινε στο Γιόρκ Πλέις αρκετές φορές, ενώ γίνονταν εργασίες στο Γουέστμινστερ, και το επέκτεινε για να φιλοξενήσει την ακολουθία του. Το Γιόρκ Πλέις ξανακτίστηκε κατά τη διάρκεια του 15ου αι., και επεκτάθηκε τόσο πολύ από τον καρδινάλιο Γούλσεϊ, που μόνο το Ανάκτορο Λάμπεθ το συναγωνιζόταν ως τη μεγαλύτερη οικία στην πρωτεύουσα, συμπεριλαμβανομένων των ανακτόρων του βασιλιά. Κατά συνέπεια, όταν ο βασιλιάς Ερρίκος Η΄ απομάκρυνε τον καρδινάλιο από την εξουσία το 1530, απέκτησε το Γιόρκ Πλέις για να αντικαταστήσει το Γουέστμινστερ (τη βασιλική κατοικία ή «ιδιωτικό» χώρο, η οποία είχε καταστραφεί από πυρκαγιά το 1512) ως την κύρια κατοικία του, επιθεωρώντας τις κτήσεις του μαζί με την Άννα Μπολέυν. Το όνομα «Whitehall» καταγράφηκε για πρώτη φορά το 1532. Η προέλευσή του οφείλεται στη λευκή πέτρα, που χρησιμοποιήθηκε για τα κτίρια. 

Ο βασιλιάς Ερρίκος Η΄ προσέλαβε τον Φλαμανδό καλλιτέχνη Άντον φαν ντεν Βύνγκαερντε για να ανασχεδιάσει το Γιόρκ Πλέις και το επέκτεινε κατά τη διάρκεια τής ζωής του. Εμπνευσμένος από το Ανάκτορο του Ρίτσμοντ, συμπεριέλαβε αθλητικές εγκαταστάσεις, με γήπεδο μπόουλινγκ, κλειστό γήπεδο τένις, χώρο για κοκορομαχίες (στην τοποθεσία του Γραφείου του Υπουργικού Συμβουλίου, 70 Whitehall) και χώρο για ιπποδρομίες (τώρα ο χώρος της παρέλασης των Ιπποφρουρών). Υπολογίζεται ότι περισσότερες από 30.000 λίρες (αρκετά εκατομμύρια σε σημερινή αξία)  δαπανήθηκαν κατά τη δεκαετία του 1540, το μισό ποσό από την κατασκευή ολόκληρου του Ανακτόρου Μπράιντγουελ. Ο Ερρίκος Η΄ διακόσμησε τούς κήπους του με σκαλιστά εραλδικά ζώα, συμπεριλαμβανομένων μονόκερων, τοποθετημένα σε ξύλινες κολόνες. Οι κολόνες ζωγραφίστηκαν από τους ζωγράφους τής Αυλής Νίκολας Λέιφορ και Άντονι Τότο. 

Ο Ερρίκος Η΄ νυμφεύτηκε τη 2η και την 3η από τις συζύγους του στο ανάκτορο: τη Άννα Μπολέυν το 1533 και τη Τζέιν Σίμουρ το 1536, και απεβίωσε εκεί τον Ιανουάριο του 1547.  Η σορός της Ελισάβετ Α΄ μεταφέρθηκε με φορτηγίδα από το Ανάκτορο του Ρίτσμοντ τον Μάρτιο του 1603, για να εκτεθεί στο Ανάκτορο του Γουάιτχολ. 

Ο γραμματέας τής Άννας της Δανίας, Γουίλιαμ Φόουλερ, έγραψε λατινικούς στίχους και αναγραμματισμούς για ένα ηλιακό ρολόι στον κήπο, το οποίο αναστηλώθηκε κατόπιν εντολής τού συζύγου της Ιακώβου Α΄.  Το 1611 το ανάκτορο φιλοξένησε την πρώτη γνωστή παράσταση του έργου του Γουίλιαμ Σαίξπηρ *[[Η τρικυμία|«Η Τρικυμία»]]*.  Τον Φεβρουάριο του 1613 ήταν ο χώρος για τον γάμο της πριγκίπισσας Ελισάβετ και του Φρειδερίκου Ε΄ εκλέκτορα του Παλατινάτου.  Τα διαμερίσματα τής Άννας της Δανίας ήταν ζωγραφισμένα με «αντικέ σχέδια» του Τζον ντε Κριτζ και τα τζάκια σκαλισμένα από τον Μαξιμιλιανό Κολτ. Ένα δωμάτιο όπου μπορούσε να αποσυρθεί ο Ιάκωβος Α΄ διέθετε έναν ανεμοδιακόπτη (πυξίδα συνδεδεμένη με έναν ανεμοδείκτη στην οροφή) και το δωμάτιο ήταν ζωγραφισμένο από τον Τζον ντε Κριτζ με ένα σχέδιο των τεσσάρων ανέμων, των τεσσάρων γωνιών της γης και των τεσσάρων στοιχείων. 

Τα σαράντα δωμάτια των καταλυμάτων που παρέχονταν στον ευνοούμενο του βασιλιά Ιάκωβου Α΄, Ρόμπερτ Καρ, 1ο κόμη του Σόμερσετ, περιλάμβαναν μία στοά-πινακοθήκη σε μία ανακαινισμένη αίθουσα μπόουλινγκ.  Ο Ιάκωβος Α΄ έκανε σημαντικές αλλαγές στα κτίρια, κυρίως με την κατασκευή το 1622 ενός νέου Κτηρίου Δεξιώσεων που κτίστηκε σε σχέδιο του Ινίγκο Τζόουνς, για να αντικαταστήσει μία σειρά από προηγούμενα κτήρια δεξιώσεων που χρονολογούνται από την εποχή της Ελισάβετ Α΄. Η διακόσμησή του ολοκληρώθηκε το 1634 με την ολοκλήρωση μίας οροφής από τον Πέτερ-Πάουλ Ρούμπενς, η οποία ανατέθηκε από τον Κάρολο Α΄ (ο οποίος αργότερα εκτελέστηκε μπροστά από το κτίριο το 1649). 

Μέχρι το 1650, το Ανάκτορο του Γουάιτχολ ήταν το μεγαλύτερο συγκρότημα κοσμικών κτιρίων στην Αγγλία, με περισσότερα από 1.500 δωμάτια. Η διαρρύθμισή του ήταν ακανόνιστη, και τα συστατικά του μέρη ήταν πολλών διαφορετικών μεγεθών και σε διάφορα αρχιτεκτονικά στυλ, κάνοντάς το να μοιάζει περισσότερο με μία μικρή πόλη, παρά με ένα μόνο κτίριο.  Η ακανόνιστη διαμόρφωση των κτιρίων αυξήθηκε από την τάση των αυλικών να κτίζουν στα καταλύματα που τους είχαν ανατεθεί, με δικά τους έξοδα είτε με έξοδα του βασιλιά. Ο Στίβεν Φοξ, Γραμματέας του Πράσινου Υφάσματος του Καρόλου Β', έλαβε άδεια από το Γραφείο Έργων τη δεκαετία του 1660, για να κατασκευάσει προσθήκες στα τρία δωμάτια που του είχαν ανατεθεί. Μέχρι να τελειώσει, είχε κατασκευάσει μία μεγαλοπρεπή έπαυλη με αμαξοστάσιο, στάβλους και θέα στον Τάμεση, όλα εντός του δικτύου των ανακτόρων. 
μικρογραφία|Ένα σχέδιο του Ανακτόρου Γουάιτχολ το 1680.
[μικρογραφία|Μέρος μίας πρότασης για την αντικατάσταση του ανακτόρου που σχεδίασε ο [Κρίστοφερ Ρεν το 1698. Το ανάκτορο δεν ξανακτίστηκε ποτέ.]]
Ο Κάρολος Β΄ ανέθεσε μικρές εργασίες, αλλά πραγματοποίησε εκτεταμένες ανακαινίσεις.  Όπως και ο πατέρας του, απεβίωσε στο ανάκτορο, αλλά από εγκεφαλικό επεισόδιο.  Ο Ιάκωβος Β΄ διέταξε διάφορες αλλαγές από τον Κρίστοφερ Ρεν, συμπεριλαμβανομένης μίας ολοκλήρωσης παρεκκλησίου το 1687, και της ανοικοδόμησης των διαμερισμάτων της βασίλισσας ( ), και τα ιδιωτικά καταλύματα της βασίλισσας (1689).  Το Ρωμαιοκαθολικό παρεκκλήσιο του Ιακώβου Β', που κατασκευάστηκε κατά τη διάρκεια μίας περιόδου σφοδρού αντικαθολικισμού στην Αγγλία, προσέλκυσε πολλές επικρίσεις, αλλά και δέος, όταν ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο του 1686.  Η οροφή ήταν διακοσμημένη με 8.132 κομμάτια χρυσού, και στο ανατολικό άκρο τού κυρίως ναού ένας τεράστιος μαρμάρινος βωμός, 40 ποδών (12 μ.) ύψους επί 25 ποδών (7,6 μ.) πλάτους, σχεδιασμένος από τον Ρεν και σκαλισμένος από τον Γκρίνλινγκ Γκίμπονς, κυριαρχούσε στο δωμάτιο. 

## Καταστροφή
Μέχρι το 1691, το ανάκτορο είχε γίνει το μεγαλύτερο και πιο σύνθετο στην Ευρώπη. Στις 10 Απριλίου ξςκίνησε πυρκαγιά στο πολύ ανακαινισμένο διαμέρισμα, που χρησιμοποιούσε προηγουμένως η δούκισσα του Πόρτσμουθ, καταστρέφοντας τα παλαιότερα κτίρια του ανακτόρου, αν και προφανώς όχι τα κρατικά διαμερίσματα.  Αυτό στην πραγματικότητα έδωσε μεγαλύτερη συνοχή στο υπόλοιπο συγκρότημα. Στα τέλη του 1694, η Μαρία Β' πέθανε στο παλάτι του Κένσινγκτον από ευλογιά και στις 24 Ιανουαρίου του επόμενου έτους τέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα στο Γουάιτχολ. Ο Γουλιέλμος Γ΄ και η Μαρία Στιούαρτ είχαν αποφύγει το Γουάιτχολ υπέρ του παλατιού τους στο Κένσινγκτον. 

Μία δεύτερη πυρκαγιά στις 4 Ιανουαρίου 1698 κατέστρεψε τα περισσότερα από τα εναπομείναντα οικιστικά και κυβερνητικά κτίρια.  Ξεκίνησε κατά λάθος από έναν υπηρέτη σε ένα ανώγειο δωμάτιο, που είχε κρεμάσει βρεγμένα ρούχα γύρω από ένα αναμμένο μαγκάλι με κάρβουνα, για να στεγνώσουν.  Τα λινά ρούχα έπιασαν φωτιά, και οι φλόγες εξαπλώθηκαν γρήγορα σε όλο το συγκρότημα τού ανακτόρου, μαινόμενες για 15 ώρες, πριν οι πυροσβέστες προλάβουν να τις σβήσουν. Την επόμενη ημέρα, ο άνεμος δυνάμωσε και αναζωπύρωσε τη φωτιά βορειότερα. Ο Κρίστοφερ Ρεν, που τότε ήταν Βασιλικός Επιθεωρητής Έργων, έλαβε ρητή εντολή από τον Γουλιέλμο Γ΄ να επικεντρώσει το ανθρώπινο δυναμικό του στη διάσωση του αρχιτεκτονικού στολιδιού του συγκροτήματος, του Μεγάρου Δεξιώσεων.  Ο Ρεν διέταξε τους κτίστες να φράξουν το κύριο παράθυρο στη νότια πλευρά του κτιρίου, για να εμποδίσουν την είσοδο των φλογών. Περίπου 20 κτίρια καταστράφηκαν, για να δημιουργηθεί μία αντιπυρική ζώνη, αλλά αυτό δεν έκανε πολλά για να εμποδίσει την εξάπλωση των φλογών προς τα δυτικά. 

Ο Τζον Έβελιν σημείωσε συνοπτικά στις 5 Ιανουαρίου: «Το Γουάιτχολ κάηκε! Δεν έμειναν παρά μόνο τοίχοι και ερείπια».  Εκτός από το Μπάνκετινγκ Χάουζ, ορισμένα κτίρια διασώθηκαν στη Σκότλαντ Γιαρντ, και κάποια που έβλεπαν στο πάρκο, μαζί με την λεγόμενη Πύλη Χόλμπαϊν, η οποία τελικά κατεδαφίστηκε το 1769. 

Κατά τη διάρκεια τής πυρκαγιάς καταστράφηκαν πολλά έργα τέχνης, πιθανώς συμπεριλαμβανομένου του *Έρωτα* του Μιχαήλ Άγγελου, ενός διάσημου γλυπτού που αγοράστηκε ως μέρος των συλλογών Γκοντζάγκα τον 17ο αι. Χάθηκαν επίσης η εμβληματική τοιχογραφία του Χανς Χόλμπαϊν του Νεότερου στο Γουάιτχολ, συμπεριλαμβανομένου του *Πορτραίτου του Ερρίκου Η΄*  και η μαρμάρινη προτομή του βασιλιά Καρόλου Α΄ του Τζαν-Λορέντζο Μπερνίνι. 

## Σημερινή εποχή
μικρογραφία|Η κάβα του Ερρίκου Η΄.
Το Μέγαρο Δεξιώσεων είναι το μόνο αναπόσπαστο κτίριο του συγκροτήματος που σώζεται σήμερα, αν και έχει κάπως τροποποιηθεί. Διάφορα άλλα μέρη του παλαιού ανακτόρου εξακολουθούν να υπάρχουν, συχνά ενσωματωμένα σε νέα κτίρια στο κυβερνητικό συγκρότημα του Γουάιτχολ. Αυτά περιλαμβάνουν έναν πύργο και άλλα μέρη των πρώην στεγασμένων γηπέδων τένις από την εποχή του Ερρίκου Η΄, που είναι ενσωματωμένα στο Παλαιό Υπουργείο Οικονομικών και το Γραφείο του Υπουργικού Συμβουλίου στην οδό Γουάιτχολ 70. 
μικρογραφία|Τα σκαλιά της βασίλισσας Μαρίας, Παλάτι του Γουάιτχολ.
Αρχής γενομένης από το 1938, η ανατολική πλευρά του χώρου ανακατασκευάστηκε, με το κτίριο να στεγάζει τώρα το Υπουργείο Άμυνας (MοD), γνωστό σήμερα ως Κεντρικό Κτίριο του Υπουργείου Άμυνας. Ένα υπόγειο από τον Μεγάλο Θάλαμο του Γούλσεϋ, γνωστό σήμερα ως Κελάρι Κρασιών του Ερρίκου Η΄, ένα εξαιρετικό παράδειγμα θολωτής στέγης από τούβλα Tυδώρ, περίπου 21 μ. μήκους και 9 μ. πλάτους, διαπιστώθηκε ότι παρενέβαινε όχι μόνο στο σχέδιο για το νέο κτίριο, αλλά και στην προτεινόμενη διαδρομή για τη λεωφόρο Horse Guards. Μετά από αίτημα τής βασίλισσας Μαίρης του Τεκ το 1938 και μία υπόσχεση στο Κοινοβούλιο, λήφθηκε πρόνοια για τη διατήρηση του κελαριού. Κατά συνέπεια, περιβλήθηκε από χάλυβα και σκυρόδεμα και μεταφέρθηκε 3 μ. δυτικά και σχεδόν 6 μ. βαθύτερα το 1949, όταν οι εργασίες ανοικοδόμησης ξανάρχισαν στο χώρο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτές πραγματοποιήθηκαν χωρίς σημαντικές ζημιές στην κατασκευή, και τώρα βρίσκεται στο υπόγειο του κτιρίου. 
μικρογραφία|Το Μπάνκετινγκ Χάουζ, το μόνο εναπομείναν τμήμα του Αμακτόρου Γουάιτχολ.
Αρκετά μαρμάρινα γλυπτά από το πρώην παρεκκλήσιο στο Γουάιτχολ (το οποίο κτίστηκε για τον Ιάκωβο Β') υπάρχουν στην εκκλησία του Αγίου Ανδρέα, στο Μπέρναμ-ον-Σι, στο Σόμερσετ, όπου μεταφέρθηκαν το 1820, αφού αρχικά είχαν μεταφερθεί στο Αβαείο του Γουέστμινστερ το 1706. 

## Δείτε επίσης

* Λίστα κατεδαφισμένων κτιρίων και κατασκευών στο Λονδίνο
* Επίσημες βασιλικές κατοικίες στο Λονδίνο :
** Ανάκτορο του Γουέστμινστερ – Η κύρια κατοικία των Άγγλων βασιλιάδων από το 1049 έως το 1530
** Παλάτι του Κένσινγκτον – Η κύρια κατοικία των Άγγλων και αργότερα των Βρετανών μοναρχών μεταξύ 1689 και 1760
** Παλάτι του Αγίου Ιακώβου – Η κύρια βασιλική κατοικία από το 1702 έως το 1837, η οποία συνεχίζει μέχρι σήμερα ως το επίσημο παλάτι της μοναρχίας ως η Αυλή του Αγίου Ιακώβου . Το Clarence House, χτισμένο στα εδάφη του Αγίου Ιακώβου και συνδεδεμένο με το παλάτι, χρησιμοποιήθηκε ως η βασιλική κατοικία του Λονδίνου κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Γουλιέλμου Δ΄ (1830–1837) και του Καρόλου Γ΄ (2022-σήμερα).
** Μπούσυ Χάουζ – ο μελλοντικός Γουλιέλμος Δ΄ εγκαταστάθηκε εδώ το 1797, όταν διορίστηκε φύλακας του Μπούσυ Παρκ και παρέμεινε καθ' όλη τη διάρκεια τής βασιλείας του (1830–1837)
** Ανάκτορο του Μπάκιγχαμ – Η κύρια βασιλική κατοικία από το 1837

## Αναφορές

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Πληροφορίες για το Παλάτι του Γουάιτχολ από την *Έρευνα του Λονδίνου* : Παλάτι του Γουάιτχολ: Ιστορία ; Παλάτι του Γουάιτχολ: Κτίρια ; Η Αίθουσα Δεξιώσεων
* Χρονολόγιο του Παλατιού του Γουάιτχολ
* Μεγεθυμένο σχέδιο του Γουάιτχολ του 1680, που δείχνει τη θέση των γηπέδων τένις, του πιλοτηρίου, του προβλητικού χώρου στην πλευρά του πάρκου St. James's και τη διαμόρφωση των κτιρίων στην πλευρά του ποταμού.
* Άποψη του Γουάιτχολ το 1669, με την Αίθουσα Δεξιώσεων και την Πύλη Χόλμπαϊν
* Ένα ιστορικό αρχείο του Παλατιού Γουάιτχολ

Κατηγορία:Βασιλικές κατοικίες στην Αγγλία