Όρνιο

thumb|''Gyps fulvus''
Το **Όρνιο** είναι ημερόβιο πτωματοφάγο πτηνό, ένας από τους γύπες που απαντούν και στον ελλαδικό χώρο. Η επιστημονική του ονομασία είναι *Gyps fulvus* και περιλαμβάνει 2 υποείδη.

Στην Ελλάδα απαντά το υποείδος *G. f. fulvus* (Hablizl, 1783).

## Τάση παγκόσμιου πληθυσμού
*Ανοδική ↑ 
## Ονοματολογία
Η λατινική επιστημονική ονομασία του γένους, *Gyps*, είναι εκλατινισμένη απόδοση της ελληνικής λέξης *Γυψ, -πός* «γύπας». Το θέμα *γυ-* σημαίνει «οτιδήποτε κυρτωμένο» ή «σπηλιά», με παρέκταση σε *-π-* και παραπέμπει, πιθανότατα, στο έντονα κυρτωμένο ράμφος ή τους γαμψώνυχες του πτηνού.

Η λατινική λέξη *fulvus* δεν έχει κάποιαν αντίστοιχη και επακριβή μονολεκτική απόδοση στα ελληνικά και σημαίνει, «καφεκίτρινος, πορτοκαλοκίτρινος, καφέ-πορτοκαλί ή κοκκινοκίτρινος με σκωριόχρωμη απόχρωση». Αντίθετα, στην αγγλική αποδίδεται μονολεκτικά ως *tawny*. Παραπέμπει στο χρώμα του πτερώματος, αν και αυτό δεν ανταποκρίνεται πάντοτε στην ονομασία, καθότι μπορεί να ποικίλλει αρκετά.

Η αγγλική ονομασία του είδους Griffon vulture, προέρχεται από την ελληνική λέξη *γρυψ* και έχει την εξής ετυμολογία: *griffon* 90% του συνόλου).
### Κατάσταση στην Ελλάδα
thumb|right|450px|Ενήλικο όρνιο σε πτήση (κοιλιακή όψη)
Στην Ελλάδα του 19ου και των αρχών του 20ού, το όρνιο ήταν τόσο κοινό είδος, που το κατέγραφαν οι περισσότεροι ερευνητές και περιηγητές της εποχής. Στις επόμενες δεκαετίες, όμως, ιδιαίτερα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι πληθυσμοί του αποδεκατίστηκαν από μεγάλο μέρος στα ηπειρωτικά και από όλα σχεδόν τα νησιά. Κατά τη δεκαετία του ’90, εγκαταλείφθηκε το 70% των ηπειρωτικών αποικιών, λόγω της ανεξέλεγκτης ή παράνομης χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων για τον έλεγχο των σαρκοφάγων θηλαστικών.

Μετά την απαγόρευση της χρήσης στρυχνίνης το 1981, η κατάσταση βελτιώθηκε, αλλά παραμένει το πρόβλημα ανεύρεσης τροφής (νεκρά ζώα), όπως και η λαθροθηρία, που απειλεί τις μικρές ή διάσπαρτες αποικίες. Η σημερινή του κατανομή είναι πολύ διάσπαρτη και περιορισμένη. Λίγα ζευγάρια έχουν απομείνει πλέον στην Ήπειρο, την Αιτωλοακαρνανία, τη Θράκη και τη Νάξο, περιορισμένα σε διάσπαρτες αποικίες. Τον πιο υγιή πληθυσμό διαθέτει η Κρήτη, κατανεμημένο σε ολιγάριθμες αποικίες από τα (30-) 120 έως 600 (-1.100) μ., με νοτιοδυτικό προσανατολισμό που, ωστόσο, έχουν μειωθεί σε σχέση με το παρελθόν.

Όλα αυτά έχουν οδηγήσει στον χαρακτηρισμό του είδους, ειδικά για τον ελλαδικό χώρο, ως **Τρωτό (VU, D1)**', ωστόσο, οι πληθυσμοί της ηπειρωτικής ελλάδας και της Νάξου θεωρούνται **Κρισίμως Κινδυνεύοντες CR [C1] **. Υπολογίζεται ότι περίπου 1000 άτομα του είδους ζουν στην Κρήτη και άλλα 60 στη Νάξο. Ο πληθυσμός στην Κρήτη αυξάνεται έως και κατά 10% ετησίως, με αποτέλεσμα πουλιά να έχουν μεταφερθεί στην Κύπρο και στην ηπειρωτική Ελλάδα. Ο πληθυσμός ορνιών της Κρήτης είναι ο μεγαλύτερος νησιωτικός πληθυσμός στον κόσμο.

Απαιτούνται ειδικά μέτρα διαχείρισης, όπως λεπτομερής πληθυσμιακή απογραφή των αποικιών, ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κόσμου και των κυνηγών για την ανάγκη προστασίας του είδους, εγκατάσταση ταϊστρών κ.ο.κ. Επίσης, αυστηρός έλεγχος στην παράνομη χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων, μείωση της λαθροθηρίας και μελέτη των επιπτώσεων της λειτουργίας των υφιστάμενων αιολικών πάρκων, με ταυτόχρονη επαναδιατύπωση των προδιαγραφών για τη χωροθέτηση των νεοσχεδιαζομένων.

Το όρνιο είναι προστατευόμενο είδος, με όλες τις αποικίες να βρίσκονται εντός του δικτύου ΖΕΠ/Natura 2000. Ο πληθυσμός του, ωστόσο, παρακολουθείται συστηματικά μόνο στην Κρήτη, ενώ ορισμένες αποικίες σε Μακεδονία και Θράκη υποστηρίζονται συστηματικά με τεχνητή παροχή τροφής (ταΐστρες). Στην Κρήτη υπάρχουν δύο περιφραγμένες ταΐστρες, που συντηρούνται περιστασιακά από κτηνοτρόφους των γύρω περιοχών.
*Πρέπει να αναφερθεί η εξαιρετική προσπάθεια που έχει καταβληθεί και, συνεχίζεται να καταβάλλεται στην περιοχή της Δαδιάς Έβρου, που αποτελεί πρότυπο διατήρησης του είδους, μέσω συστηματικής σίτισης, παρατήρησης και καταγραφής του πληθυσμού.

## Άλλες ονομασίες
Στον ελλαδικό χώρο, το Όρνιο απαντά και με τις ονομασίες Αλατζάς (Κως), Γούπϊας (Έλυμπος Καρπάθου), Γιούπας (Κύπρος), Γυμνοκέφαλο (Κεφαλλονιά), Ερυθρόγυπας, Ζαγανό ή Ζάγανος, Καναβός (Κρήτη), Κοκκινόγυπας, Κόκκινο Όρνιο, Σκανίτης (Κυκλάδες) και Σκάρα (Κρήτη). 
## Σημειώσεις
**i.**  Κάποιοι ερευνητές θεωρούν ότι το γένος *Fulvus* ανήκει στην ξεχωριστή υποοικογένεια Γυπίνες (*Aegypiinae*) που περιλαμβάνει τους γύπες του Παλαιού Κόσμου. Όμως, δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή στοιχεία για την τεκμηρίωση αυτής της ταξινόμησης, γι’ αυτό ακολουθείται η κατά *Howard & Moore* και *ITIS* άποψη, που αποτελούν τις εγκυρότερες επιστημονικές πηγές.

**ii.**  Η λ. *όρνις* αναφερόταν αρχικά σε κάθε είδους πτηνό, ενώ η λ. *όρνεον* περιοριζόταν στα αρπακτικά και η λ. *οιωνός* σε εκείνα που χρησίµευαν ως δείκτες τού µέλλοντος, ως προµηνύµατα. Αργότερα, η λ. *όρνις* περιορίστηκε στα κατοικίδια πτηνά και, τελικά, δήλωσε αποκλειστικά την *κότα*.

**iii.**  Για την ακριβή διευκρίνιση του όρου, βλ Ονοματολογία

## Παραπομπές


## Πηγές
*Ξηρουχάκης Σταύρος, in Χανδρινός Γιώργος (Ι), σ. 300
*del Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J. 1994. *Handbook of the Birds of the World, vol. 2: New World Vultures to Guineafowl*. Lynx Edicions, Barcelona, Spain.
*Ferguson-Lees, J. and Christie, D.A. 2001. *Raptors of the world*. Christopher Helm, London.
*Glutz v. Blotzheim U. N., K. M. Bauer & E. Bezzel: *Handbuch der Vögel Mitteleuropas*. Bd. 4., 2. Aufl., AULA-Verlag, Wiesbaden 1989
*Hölzinger J. (Bearb.): *Die Vögel Baden-Württembergs, Band 1 – Gefährdung und Schutz, Teil 2* – Artenschutzprogramm Baden-Württembergs – Artenhilfsprogramme. Ulmer, Karlsruhe 1987: S. 858–860.
*IUCN. 2013. IUCN Red List of Threatened Species (ver. 2013.2). Available at:http://www.iucnredlist.org. (Accessed: October 2015).
*Lerner, Heather R. L.; Mindell, David P. (2005). *Phylogeny of eagles, Old World vultures, and other Accipitridae based on nuclear and mitochondrial DNA*. Molecular Phylogenetics and Evolution 37 (2): 327–346. doi:10.1016/j.ympev.2005.04.010. ISSN 1055-7903. PMID 15925523. http://www-personal.umich.edu/~hlerner/LM2005.pdf .
*Mebs T. & D. Schmidt: *Die Greifvögel Europas, Nordafrikas und Vorderasiens*. Franckh-Kosmos, Stuttgart 2006, ISBN 3-440-09585-1: S. 172
*Snow, D.W. and Perrins, C.M. 1998. *The Birds of the Western Palearctic, Volume 1: Non-Passerines*. Oxford University Press, Oxford.
*Strix, 2012. *Developing and testing the methodology for assessing and mapping the sensitivity of migratory birds to wind energy development*. BirdLife International, Cambridge.
## Βιβλιογραφία
*«Το Κόκκινο Βιβλίο των Απειλουμένων Σπονδυλοζώων της Ελλάδας» (RDB), Αθήνα 1992
*Bertel Bruun, *Birds of Britain and Europe*, Hamlyn 1980.
*Bob Scott and Don Forrest, *The Birdwatcher’s Key*, Frederick Warne & Co, 1979
*Christopher Perrins, *Birds of Britain and Europe*, Collins 1987. 
*Colin Harrison & Alan Greensmith, *Birds of the World*, Eyewitness Handbooks, London 1993
*Colin Harrison, *Nests, Eggs and Nestlings Of British and European Birds*, Collins, 1988.
*Dennis Avon and Tony Tilford, *Birds of Britain and Europe, a Guide in Photographs*, Blandford 1989
*Detlef Singer, *Field Guide to Birds of Britain and Northern Europe*, The Crowood Press, Swindon 1988
*Enticott Jim and David Tipling: *Photographic Handbook of the Seabirds of the World*, New Holland, 1998
*Gray, Mary Taylor *The Guide to Colorado Birds*, Westcliffe Publishers, 1998
*Handrinos & Akriotis, *The Birds of Greece*, Helm 1997
*Hermann Heinzel, RSR Fitter & John Parslow, Birds of Britain and Europe with North Africa and Middle East, Collins, 1995 
*Howard and Moore, *Checklist of the Birds of the World*, 2003. 
*Jim Flegg, *Field Guide to the Birds of Britain and Europe*, New Holland, London 1990
*Jobling, J. 1991. *A dictionary of scientific bird names*. University Press, Oxford.
*Killian Mullarney, Lars Svensson, Dan Zetterström, Peter J. Grant, *Τα Πουλιά της Ελλάδας Της Κύπρου και της Ευρώπης*, ΕΟΕ, 2007
*Killian Mullarney, Lars Svensson, Dan Zetterström, Peter J. Grant, *Τα Πουλιά της Ελλάδας Της Κύπρου και της Ευρώπης*, Collins
*Linnaeus, Carolus (1758). *Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis*. Tomus I. Editio decima, reformata (in Latin). Holmiae (Laurentii Salvii). 
*Peter Colston and Philip Burton, *Waders of Britain and Europe*, Hodder & Stoughton, 1988
*R. Grimmett, C. Inskipp, T. Inskipp, *Birds of Nepal*, Helm 2000
*Rob Hume, RSPB *Complete Birds of Britain and Europe* DK, 2002
*Γ. Χανδρινός, Α. Δημητρόπουλος, *Αρπακτικά Πουλιά της Ελλάδας*, Αθήνα 1982
*Valpy, Francis Edward Jackson, *An Etymological Dictionary of the Latin Language*
*Βασίλη Κλεισούρα, *Εργοφυσιολογία*, εκδ. Συμμετρία, Αθήνα 1990
*Γεωργίου Δ. Μπαμπινιώτη, *Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας*, Αθήνα 2002
*Γιώργος Σφήκας, *Πουλιά και Θηλαστικά της Κρήτης*, Ευσταθιάδης, 1989
*Γιώργος Σφήκας, *Πουλιά και Θηλαστικά της Κύπρου*, Ευσταθιάδης, 1991
*Ιωάννη Όντρια (I), *Πανίδα της Ελλάδας*, τόμος *Πτηνά*.
*Ιωάννη Όντρια (II), *Συστηματική Ζωολογία*, τεύχος 3.
*Ιωάννου Χατζημηνά, *Επίτομος Φυσιολογία*, εκδ. Γρ. Παρισιάνου, Αθήνα 1979
*Ντίνου Απαλοδήμου, *Λεξικό των ονομάτων των πουλιών της Ελλάδας*, 1988.
**Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα*, εκδ. 1996 (ΠΛΜ)
**Πάπυρος Λαρούς*, εκδ. 1963 (ΠΛ)
**Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά της Ελλάδας* (ΣΠΕΕ), ΕΟΕ 1994
*Χανδρινός Γιώργος (Ι), «Το Κόκκινο Βιβλίο των Απειλουμένων Σπονδυλοζώων της Ελλάδας»

Κατηγορία:Αετίδες
Κατηγορία:Πτηνά της Ευρώπης
Κατηγορία:Πτηνά της Ελλάδας