Λίντσεϋ Άντερσον

Ο **Λίντσεϋ Γκόρντον Άντερσον** (αγγλ. *Lindsay Gordon Anderson*, 17 Απριλίου 1923 – 30 Αυγούστου 1994) ήταν Βρετανός σκηνοθέτης του κινηματογράφου και του θεάτρου και κριτικός, καθοδηγητής για το κίνημα Free Cinema στον χώρο του ντοκιμαντέρ και το βρετανικό νέο κύμα στον χώρο των ταινιών με υπόθεση. Είναι γνωστός σήμερα περισσότερο για την ταινία του τού 1968 *[[Επαναστατημένη γενιά]]* (αγγλ. τίτλος: *if....*), η οποία βραβεύθηκε με τον *[[Χρυσός Φοίνικας|Χρυσό Φοίνικα]]* στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών το 1969 και σημείωσε το κινηματογραφικό «ντεμπούτο» του Μάλκολμ ΜακΝτάουελ. Ο ΜακΝτάουελ γύρισε ένα ντοκιμαντέρ το 2007 σχετικώς με τις εμπειρίες του με τον Άντερσον, το *Never Apologize*.

## Οικογένεια και σπουδές
Ο Λίντσεϋ Άντερσον γεννήθηκε στο Μπανγκαλόρ της νότιας Ινδίας, όπου υπηρετούσε ο πατέρας του, ο Σκωτσέζος Αλεξάντερ Βας Άντερσον, στο Βασιλικό Σώμα Μηχανικών, τότε ως λοχαγός και αργότερα, κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ως ανώτατος αξιωματικός. Η μητέρα του, η Εστέλ Μπελ Γκασόν, είχε γεννηθεί στο Κούνσταουν της Νότιας Αφρικής και ήταν κόρη ενός εμπόρου μαλλιού. Ο Λίντσεϋ ήταν ο δεύτερος γιος τους. Οι γονείς του περιήλθαν σε διάσταση το 1926 και η Εστέλ επέστρεψε στην Αγγλία με τα παιδιά της. Το 1932 το ζευγάρι επεχείρησε να επανασυμφιλιωθεί στο Μπανγκαλόρ και όταν η Εστέλ επέστρεψε στην Αγγλία ήταν έγκυος στον τρίτο γιο τους, στον οποίο μάλιστα έδωσε το όνομα Αλεξάντερ Βας Άντερσον, από το όνομα του πατέρα του. Ωστόσο τελικώς οι Άντερσον πήραν διαζύγιο. Η Εστέλ ξαναπαντρεύτηκε το 1936 με τον αξιωματικό Κάθμπερτ Σλέι. Ο πατέρας του μελλοντικού σκηνοθέτη επίσης πήρε άλλη σύζυγο, παραμένοντας στις Ινδίες. Ο Γκάβιν Λάμπερτ γράφει στο *Mainly About Lindsay Anderson: A Memoir* (Faber and Faber, 2000, σελ.&nbsp;18) ότι ο πατέρας Αλεξάντερ «έκοψε [την πρώτη του οικογένεια] και την αφαίρεσε από τη ζωή του», μη αναφερόμενος σε αυτή στο «λήμμα» του στο *[[Who's Who]]*. Αλλά ο Λίντσεϋ τον έβλεπε συχνά.

Τόσο ο Λίντσεϋ όσο και ο μεγαλύτερος αδελφός του, ο Μάρεϋ Άντερσον (1919-2016), πήγαν σχολείο στο Γουόρθινγκ του Δυτικού Σάσεξ και στο Κολέγιο Τσέλτενχαμ. Στο Τσέλτενχαμ ο Λίντσεϋ γνώρισε τον ισόβιο φίλο του Γκάβιν Λάμπερτ, που έγινε σεναριογράφος, μυθιστοριογράφος, και αργότερα ο βιογράφος του σκηνοθέτη. 

Το 1942 ο Λ. Άντερσον κέρδισε μια υποτροφία για κλασικές σπουδές στο Κολέγιο Γουάντχαμ του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Το επόμενο έτος ωστόσο ανέλαβε υπηρεσία στον βρετανικό στρατό, πολεμώντας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αρχικώς ως απλός στρατιώτης στο Βασιλικό Σώμα Τυφεκιοφόρων και στο τελευταίο έτος του πολέμου ως κρυπτογράφος, με έδρα το Πειραματικό Κέντρο Ασυρμάτου στο Δελχί. 

Τον Αύγουστο του 1945 ο Λ. Άντερσον βοήθησε στο κάρφωμα μιας κόκκινης σημαίας από την οροφή της τραπεζαρίας των κατώτερων αξιωματικών στο Άναν Παρμπάτ των Ινδιών, μετά την επιβεβαίωση της νίκης του Εργατικού Κόμματος της Βρετανίας στις εκλογές του 1945. Ο επικεφαλής τους συνταγματάρχης δεν ενέκρινε την πράξη τους αυτή, όπως δήλωσε μια δεκαετία αργότερα, αλλά δεν τους έδωσε κάποια πειθαρχική ποινή.

Ο Λ. Άντερσον επέστρεψε στην Οξφόρδη το 1946, αλλά άλλαξε το πεδίο σπουδών του από τις κλασικές σπουδές στην αγγλική φιλολογία και απεφοίτησε το 1948.

## Σταδιοδρομία
### Κριτική κινηματογράφου
Ο Άντερσον έτρεφε εξαρχής ένα πάθος για τον κινηματογράφο και μαζί με τον φίλο του Γκάβιν Λάμπερτ και τους Πήτερ Έρικσον και Κάρελ Ράις, ίδρυσαν το περιοδικό *Sequence* (1947-1952), που απέκτησε αρκετή επιρροή και ο Άντερσον εξελίχθηκε σε εξέχοντα κριτικό του κινηματογράφου. Αργότερα έγραφε στο περιοδικό του Βρετανικού Ινστιτούτου Κινηματογράφου *[[Sight and Sound]]* και στο πολιτικό αριστερό περιοδικό *[[New Statesman]]*. 

Το 1956, με το άρθρο του «Stand Up, Stand Up» στο *Sight and Sound*, ο Άντερσον επιτέθηκε στις συνήθειες των κριτικών της εποχής εκείνης και ιδίως στην επιδίωξη της αντικειμενικότητας. Φέροντας ως παράδειγμα κάποια σχόλια του Άλισταιρ Κουκ από το 1935, όπου ο Κουκ είχε ισχυρισθεί ότι ήταν τελείως απολιτικός ως κριτικός, ο Άντερσον απάντησε:

Μετά από μια σειρά προβολών που διοργάνωσαν οι Άντερσον και Κάρελ Ράις για ανεξάρτητης παραγωγής ταινίες μικρού μήκους, ο Άντερσον ανέπτυξε μια δική του φιλοσοφία του κινηματογράφου, που εκφράσθηκε σε αυτό που έγινε γνωστό στα τέλη της δεκαετίας του 1950 ως κίνημα του «ελεύθερου κινηματογράφου» (*Free Cinema movement*). Ο ίδιος και άλλες ηγετικές μορφές στον χώρο πίστευαν ότι ο βρετανικός κινηματογράφος πρέπει να ξεφύγει από τις ταξικές του στάσεις και ότι η μη-μητροπολιτική Βρετανία θα έπρεπε να προβάλλεται στις οθόνες της χώρας. Ο Άντερσον είχε ήδη αρχίσει να δημιουργεί δικές του ταινίες, από το 1948, με πρώτη τη *Meet the Pioneers*, ένα ντοκιμαντέρ με θέμα ένα εργοστάσιο με ατέρμονα ιμάντα παραγωγής.

Ο Άντερσον προσκλήθηκε και συμμετέσχε στο Δ.Σ. του Βρετανικού Ινστιτούτου Κινηματογράφου το 1969 με στόχο την αύξηση της υποστηρίξεως για τους ανεξάρτητους Βρετανούς σκηνοθέτες, αλλά εγκατέλειψε τη θέση αυτή ματά από μόλις ένα έτος.

### Σκηνοθετικό έργο
Μαζί με τους Κάρελ Ράις, Τόνυ Ρίτσαρντσον και άλλους ο Άντερσον εξασφάλισε χρηματοδότηση από μια ποικιλία πηγών (μεταξύ των οποίων και τη Ford της Βρετανίας). Ο καθένας από αυτούς σκηνοθέτησε μια σειρά από ντοκιμαντέρ μικρού μήκους. Μία από τις πρώτες ταινίες μικρού μήκους του Άντερσον, το *[[Thursday's Children]]* (1954), με θέμα την εκπαίδευση των κωφών παιδιών, έγινε σε συνεργασία με τον Γκυ Μπρέντον, έναν φίλο του από τις ημέρες του στην Οξφόρδη, και κέρδισε το Βραβείο «Όσκαρ» για το Καλύτερο ντοκιμαντέρ μικρού μήκους το 1954. Το *Thursday's Children* διατηρήθηκε στο Αρχείο Ταινιών της Ακαδημίας Κιν/φου των ΗΠΑ το 2005.

Οι ταινίες αυτές, επηρεασμένες από ένα από τα ινδάλματα του, τον Γάλλο κινηματογραφιστή Ζαν Βιγκό, και «γυρισμένες» στην παράδοση του βρετανικού ντοκιμαντέρ του Χάμφρυ Τζένινγκς, προεικόνισαν μεγάλο μέρος του κοινωνικού ρεαλισμού των βρετανικών δραματικών ταινιών με υπόθεση που εμφανίσθηκαν την επόμενη δεκαετία, όπως π.χ. των ταινιών *[[Σάββατο βράδυ... Κυριακή πρωί]]* του Ράις (1960), *[[Ο επαναστάτης (ταινία 1960)|Ο επαναστάτης]]* του Ρίτσαρντσον (1962) και *[[Η τιμή ενός ανθρώπου]]* του ίδιου του Άντερσον (1963).

Το όνομα του Άντερσον είναι σήμερα συνδεδεμένο κυρίως με τη δημιουργία της «τριλογίας του Mick Travis», τρεις ταινίες με πρωταγωνιστή τον Μάλκολμ ΜακΝτάουελ στον ομώνυμο ρόλο. Αυτές είναι η *[[Επαναστατημένη γενιά]]* (1968), μια σάτιρα για τα εσωτερικά ιδιωτικά σχολεία, το *[[O Lucky Man!]]* (1973) και το *[[Britannia Hospital]]* (1982), μια φαντασία με στιλιστική επιρροή από τo λαϊκιστικό μέρος του βρετανικού κινηματογράφου, που αντιπροσωπεύεται από τις ταινίες τρόμου της εταιρείας Hammer Film Productions και τις κωμωδίες της σειράς «Carry On».

Το 1981, αν και δεν ήταν ποτέ επαγγελματίας ηθοποιός, ο Άντερσον έπαιξε έναν μικρό ρόλο στη βραβευμένη με «Όσκαρ» ταινία *[[Οι δρόμοι της φωτιάς]]* (παίζει τον διευθυντή του Κολεγίου Κάιους του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ).

Ο Άντερσον γνώρισε από το 1950 τον Αμερικανό σκηνοθέτη Τζον Φορντ και συνέγραψε αυτό που θεωρείται ως ένα από τα κυριότερα βιβλία αναφοράς για τον Φορντ, το *About John Ford* (1983). Με βάση μια εξάδα συναντήσεων σε ένα χρονικό διάστημα πάνω από δύο δεκαετίες, και την ισόβια μελέτη του Άντερσον πάνω στο έργο του Φορντ, το βιβλίο έχει χαρακτηρισθεί ως «ένα από τα καλύτερα που γράφηκαν από έναν κινηματογραφιστή για έναν άλλο κινηματογραφιστή».

Το 1985 ο παραγωγός Μάρτιν Λιούις προσεκάλεσε τον Άντερσον να καταγράψει την επίσκεψη των Wham! στη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, μια από τις πρώτες που έγιναν ποτέ στη χώρα από Δυτικούς μουσικούς της ποπ. Ο Άντερσον πράγματι δημιούργησε την ταινία ντοκιμαντέρ *Wham! in China: Foreign Skies*. Παραδέχθηκε όμως στο ημερολόγιό του στις 31 Μαρτίου 1985, ότι «δεν είχε κάποιο ενδιαφέρον για τους Wham!» ή για την Κίνα και ότι απλώς το «έκανε για τα χρήματα». Η εκδοχή του ίδιου του Άντερσον δεν κυκλοφόρησε ποτέ εξαιτίας αντιρρήσεων του Τζορτζ Μάικλ. Είχε μόνο τέσσερα τραγούδια από την περιοδεία. Ο Άντερσον εκδιώχθηκε από την παραγωγή και ο Μάικλ κυκλοφόρησε την ταινία *Wham! in China: Foreign Skies*. 

Το 1986, κατόπιν προσκλήσεως, ο Άντερσον διετέλεσε μέλος της κριτικής επιτροπής στο 36ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Βερολίνου.

Ο Άντερσον ήταν επίσης σημαντικός σκηνοθέτης του θεάτρου. Επί αρκετά χρόνια συνδεόταν με το Royal Court Theatre του Λονδίνου, όπου ασχολήθηκε με την καλλιτεχνική διεύθυνση από το 1969 έως το 1975.

## Θάνατος και κληρονομιά
Ο Λίντσεϋ Άντερσον πέθανε από καρδιακή προσβολή στο Ανγκουλέμ της Γαλλίας, σε ηλικία 71 ετών.

Μετά την έκδοση των ημερολογίων του και των συλλεγμένων κειμένων του το 2004 αναζωογονήθηκε το ενδιαφέρον για τον σκηνοθέτη και το έργο του, με αρκετές εργασίες και μονογραφίες από ποικίλες κριτικές θέσεις. Η εκατονταετία από τη γέννησή του το 2023 σημαδεύθηκε από εκδηλώσεις στο Πανεπιστήμιο του Στέρλινγκ, όπου φυλάσσονται σήμερα τα χειρόγραφά του Άντερσον.

## Φιλμογραφία
### Ταινίες

### Τηλεόραση

### Ντοκιμαντέρ μικρού μήκους

### Ηθοποιία

## Παραπομπές


## Βιβλιογραφία
* *About John Ford* (1983), ISBN 0-85965-014-6
* Will Kitchen: *Film, Negation and Freedom: Capitalism and Romantic Critique*, 2023, ISBN 979-8765105535
* David Sherwin: *Going Mad in Hollywood and Life with Lindsay Anderson* (1996), ISBN 0233989668
* *The Diaries of Lindsay Anderson*, επιμ. Paul Sutton (2004), ISBN 0-413-77397-3
* ''Never Apologise: The Collected Writings of Lindsay Anderson'' (2004), ISBN 0-85965-317-X
* John Izod κ.ά.: *Lindsay Anderson: Cinema Authorship (British Film Makers)* (2012)
* Erik Hedling: *Lindsay Anderson: Maverick Film-Maker* (1998), ISBN 0304336068
* *Six English Filmmakers* (2014), ISBN 978-0957246256 - ο Άντερσον και συνάδελφοί του συνομιλούν με τον Σάτον.

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Το «Ίδρυμα Λίντσεϋ Άντερσον»
* Φωτογραφίες του Άντερσον
* Άρθρο για το βρετανικό «free cinema» στον ιστότοπο του Βρετανικού Ινστιτούτου Κινηματογράφου (BFI) 
* Ο Άντερσον στο "screenonline" του BFI 
* Το Αρχείο Λίντσεϋ Άντερσον στο Πανεπιστήμιο του Στέρλινγκ, στη Σκωτία 

Κατηγορία:Σκωτσέζοι σκηνοθέτες κινηματογράφου
Κατηγορία:Βρετανοί σκηνοθέτες κινηματογράφου
Κατηγορία:Παραγωγοί ντοκιμαντέρ
Κατηγορία:Απόφοιτοι του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης