Σαλικυλικό οξύ

thumb|250px|Η χημική δομή του σαλικυλικού οξέως
Το **σαλικυλικό οξύ** (από το λατινικό *[[wikispecies:salix|salix]]*, «ιτέα/ιτιά», εξού και **ιτεϋλικό οξύ**) είναι λιπόφιλο μονοϋδροξυβενζοϊκό οξύ. Έχει τον τύπο C7H6O3. Αυτό το άχρωμο κρυσταλλικό οργανικό οξύ χρησιμοποιείται ευρέως στην οργανική σύνθεση και λειτουργεί ως φυτική ορμόνη. Προέρχεται από τον μεταβολισμό της σαλικίνης.

Εκτός από το ότι χρησιμεύει ως ένας σημαντικός ενεργός μεταβολίτης της ασπιρίνης ( *ακετυλοσαλικυλικό οξύ* ), ο οποίος δρα εν μέρει ως προφάρμακο προς το σαλικυλικό οξύ, είναι πιθανώς πιο γνωστό για τη χρήση του ως βασικό συστατικό σε τοπικά προϊόντα κατά της ακμής. Τα άλατα και οι εστέρες του σαλικυλικού οξέος είναι γνωστοί ως σαλικυλικά.

Συμπεριλαμβάνεται στον κατάλογο βασικών φαρμάκων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, τα ασφαλέστερα και πιο αποτελεσματικά φάρμακα που χρειάζονται σε ένα σύστημα υγείας.

## Χρήσεις

### Φάρμακο
Το σαλικυλικό οξύ ως φάρμακο χρησιμοποιείται πιο συχνά για να βοηθήσει στην απομάκρυνση του εξωτερικού στρώματος του δέρματος.  Ως τέτοιο, χρησιμοποιείται για τη θεραπεία κονδυλωμάτων, ψωρίασης, ακμής, δερματόφυτων, πιτυρίδας και ιχθύασης.

Παρόμοια με άλλα υδροξυοξέα, το σαλικυλικό οξύ είναι βασικό συστατικό σε πολλά προϊόντα περιποίησης της επιδερμίδας για τη θεραπεία της σμηγματορροϊκής δερματίτιδας, της ακμής, της ψωρίασης, των κάλων, των καλαμποκιού, της θυλακική υπερκεράτωση, της ακάνθωσης νιτρικάνων, της ιχθύωσης και των κονδυλωμάτων.

### Χρήσεις στην κατασκευαστική
Το σαλικυλικό οξύ χρησιμοποιείται στην παραγωγή άλλων φαρμακευτικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένου του 4-αμινοσαλικυλικού οξέος, της σανδουλπιρίδης και της λανετιμίδης (μέσω της σαλεθαμίδης).

Το σαλικυλικό οξύ ήταν ένα από τα αρχικά αρχικά υλικά για την παραγωγή ακετυλοσαλικυλικού οξέος (ασπιρίνη) το 1897.

Το υποαλικυλικό βισμούθιο, ένα άλας βισμούθιου και σαλικυλικού οξέος, είναι το δραστικό συστατικό στα βοηθήματα ανακούφισης του στομάχου όπως το Pepto-Bismol, είναι το κύριο συστατικό του Kaopectate και "εμφανίζει αντιφλεγμονώδη δράση (λόγω του σαλικυλικού οξέος) και επίσης δρα ως αντιόξινο και ήπιο αντιβιοτικό ".

### Άλλες χρήσεις
Το σαλικυλικό οξύ χρησιμοποιείται ως συντηρητικό τροφίμων, βακτηριοκτόνο και αντισηπτικό.

Το σαλικυλικό νάτριο είναι χρήσιμη πηγή φωτός στο κενό στο φάσμα του υπεριώδους, με σχεδόν επίπεδη κβαντική απόδοση για μήκη κύματος μεταξύ 10 και 100&nbsp;νμ. Φθορίζει στο μπλε στο 420&nbsp;νμ. Παρασκευάζεται εύκολα σε καθαρή επιφάνεια ψεκάζοντας ένα κορεσμένο διάλυμα του άλατος σε μεθανόλη και στη συνέχεια με εξάτμιση.

Η ασπιρίνη (ακετυλοσαλικυλικό οξύ ή ASA) μπορεί να παρασκευαστεί με την εστεροποίηση της φαινολικής υδροξυλομάδας του σαλικυλικού οξέος με την ακετυλομάδα από οξικό ανυδρίτη ή ακετυλοχλωρίδιο.

## Χημεία και παραγωγή
Το σαλικυλικό οξύ έχει τύπο C 6 H 4 (OH) COOH, όπου η ομάδα ΟΗ είναι *όρθο* στην καρβοξυλική ομάδα. Είναι επίσης γνωστό ως 2-υδροξυβενζοϊκό οξύ. Είναι ελάχιστα διαλυτό στο νερό (2 g / L στους 20 ° C&nbsp;° C).

Το σαλικυλικό οξύ βιοσυντίθεται από το αμινοξύ φαινυλαλανίνη. Στο φυτό *Arabidopsis thaliana* μπορεί να συντεθεί μέσω μονοπατιού ανεξάρτητου από τη φαινυλαλανίνη.

Το σαλικυλικό νάτριο παρασκευάζεται στο εμπόριο με επεξεργασία φαινολικού νατρίου (το άλας νατρίου της φαινόλης ) με διοξείδιο του άνθρακα σε υψηλή πίεση (100 atm) και υψηλή θερμοκρασία (115 ° C) - μια μέθοδο γνωστή ως αντίδραση Κόλμπε-Σμιτ. Η οξίνιση του προϊόντος με θειικό οξύ δίνει σαλικυλικό οξύ:

: 

Μπορεί επίσης να παρασκευαστεί με υδρόλυση ασπιρίνης (ακετυλοσαλικυλικό οξύ) ή μεθυλοσαλικυλικού (έλαιο από *Gaultheria*) με ισχυρό οξύ ή βάση.

Το σαλικυλικό οξύ αποικοδομείται σε φαινόλη και διοξείδιο του άνθρακα στους 200 - 230 °C:

: C 6 H 4 OH (CO 2 H) → C 6 H 5 OH + CO 2

## Ιστορία
[μικρογραφία|Η λευκή ιτιά ( ''[Ιτέα η λευκή|Salix alba* ) είναι μια φυσική πηγή σαλικυλικού οξέος.]]
O [[Ιπποκράτης]], ο [[Γαληνός]], ο [[Πλίνιος ο Πρεσβύτερος]] και άλλοι ήξεραν ότι ο φλοιός της ιτιάς θα μπορούσε να ανακουφίσει τον πόνο και να μειώσει τους πυρετούς. Χρησιμοποιήθηκε στην Ευρώπη και την Κίνα για τη θεραπεία αυτών των καταστάσεων. Αυτή η θεραπεία αναφέρεται σε κείμενα από την [[Αρχαία Αίγυπτος|αρχαία Αίγυπτο]], τη [[Σουμέριοι|Σουμερία]] και την [[Ασσυρία]]. Οι [[Τσερόκι]] και άλλοι ιθαγενείς Αμερικανοί χρησιμοποιούν εκχύλισμα του φλοιού για πυρετό και άλλους ιατρικούς σκοπούς. 

Το 2014, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν ίχνη σαλικυλικού οξέος σε θραύσματα κεραμικής του 7ου αιώνα που βρέθηκαν στο ανατολικό κεντρικό Κολοράντο. Ο Αιδεσιμότατος Έντουαρντ Στόουν, από το Όξφορντσαϊρ της [[Αγγλία|Αγγλίας]], σημείωσε το 1763 ότι ο φλοιός της ιτιάς ήταν αποτελεσματικός στη μείωση του πυρετού.

Το ενεργό εκχύλισμα του φλοιού, που ονομάζεται *σαλικίνη*, από το [[Λατινική γλώσσα|λατινικό]] όνομα για τη λευκή ιτιά (*Salix alba*), απομονώθηκε και ονομάστηκε από τον [[Γερμανοί|Γερμανό]] χημικό Γιόχαν Αντρέας Μπούχνερ το 1828. Μια μεγαλύτερη ποσότητα της ουσίας απομονώθηκε το 1829 από τον Ανρί Λερού, [[Γαλλία|Γάλλο]] φαρμακοποιό. Ο Ραφαέλε Πιρία, ένας [[Ιταλία|Ιταλός]] χημικός, μπόρεσε να μετατρέψει την ουσία σε σάκχαρο και ένα δεύτερο συστατικό, το οποίο στην οξείδωση γίνεται σαλικυλικό οξύ.

Το σαλικυλικό οξύ απομονώθηκε επίσης από το βότανο *Filipendula ulmaria* (παλαιότερα ταξινομήθηκε ως *Spiraea ulmaria'' ) από Γερμανούς ερευνητές το 1839. Ενώ το εκχύλισμά τους ήταν κάπως αποτελεσματικό, προκάλεσε επίσης πεπτικά προβλήματα όπως γαστρικό ερεθισμό, αιμορραγία, διάρροια και ακόμη και θάνατο όταν καταναλώθηκε σε υψηλές δόσεις.

## Διατροφικές πηγές
Το σαλικυλικό οξύ εμφανίζεται σε φυτά ως ελεύθερο σαλικυλικό οξύ και καρβοξυλιωμένους εστέρες και φαινολικούς γλυκοζίτες του. Αρκετές μελέτες δείχνουν ότι οι άνθρωποι μεταβολίζουν το σαλικυλικό οξύ σε μετρήσιμες ποσότητες από αυτά τα φυτά. Ποτά και τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε σαλικυλικό περιλαμβάνουν μπύρα, καφέ, τσάι, πολλά φρούτα και λαχανικά, γλυκοπατάτα, ξηρούς καρπούς και ελαιόλαδο, μεταξύ άλλων. Το κρέας, τα πουλερικά, τα ψάρια, τα αυγά, τα γαλακτοκομικά προϊόντα, η ζάχαρη και τα ψωμιά και τα δημητριακά έχουν χαμηλή περιεκτικότητα σε σαλικυλικό.

Μερικά άτομα με ευαισθησία στα διαιτητικά σαλικυλικά μπορεί να έχουν συμπτώματα αλλεργικής αντίδρασης, όπως βρογχικό άσθμα, ρινίτιδα, γαστρεντερικές διαταραχές ή διάρροια, και έτσι μπορεί να χρειαστεί να υιοθετήσουν δίαιτα χαμηλής περιεκτικότητας σε σαλικυλικά.

## Φυτική ορμόνη
Το σαλικυλικό οξύ είναι μια φαινολική φυτοορμόνη και βρίσκεται σε φυτά με ρόλο στην ανάπτυξη των φυτών, τη φωτοσύνθεση, τη διαπνοή, την πρόσληψη ιόντων και τη μεταφορά. Το σαλικυλικό οξύ εμπλέκεται στην ενδογενή σηματοδότηση, μεσολαβώντας στην άμυνα των φυτών έναντι παθογόνων. Παίζει ρόλο στην αντίσταση στα παθογόνα προκαλώντας την παραγωγή πρωτεϊνών που σχετίζονται με την παθογένεση.

Συμμετέχει στη συστηματική επίκτητη αντίσταση στην οποία μια παθογόνος προσβολή σε ένα μέρος του φυτού προκαλεί αντίσταση σε άλλα μέρη. Το σήμα μπορεί επίσης να μετακινηθεί σε γειτονικά φυτά με το σαλικυλικό οξύ να μετατραπεί σε πτητικό εστέρα μεθυλοσαλικυλικό.  Ο σαλικυλικός μεθυλεστέρας προσλαμβάνεται από τα στομάτα του γειτονικού φυτού, και μόλις βαθιά στο φύλλο, μετατρέπεται πίσω σε σαλικυλικό οξύ για να προκαλέσει την ανοσοαπόκριση.

## Παραπομπές

Κατηγορία:Βασικά Φάρμακα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας
Κατηγορία:Αντισηπτικά
Κατηγορία:Φαινόλες
Κατηγορία:Υδροξυοξέα
Κατηγορία:Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα