Πολέτ Ναρντάλ

**Η Πολέτ Νάρνταλ**, γεννήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 1896 στο Λε Φρανσουά  στη Μαρτινίκα και πέθανε στις 16 Φεβρουαρίου 1985 στο Φορ-ντε-Φρανς. Ήταν γαλλίδα συγγραφέας και δημοσιογράφος.

Ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των μαύρων μαζί με την αδερφή της Ζαν Ναρντάλ, υπήρξε μία από τις εμπνεύστριες του λογοτεχνικού ρεύματος της νεγρότητας (του κινήματος για την ανάδειξη της μαύρης πολιτισμικής ταυτότητας) και η πρώτη μαύρη γυναίκα που σπούδασε στη Σορβόννη.

## Βιογραφία

### Νεανικά χρόνια στη Μαρτινίκα
Η Πολέτ Ναρντάλ γεννήθηκε στο Λε Φρανσουά της Μαρτινίκας στις 12 Οκτωβρίου 1896, σε μια οικογένεια που ανήκε στη νέα μαύρη αστική τάξη του νησιού. Ήταν κόρη του Πολ Ναρντάλ  και της Λουίζ Ασίλ, μιγάδας δασκάλας, και πρώτη εξαδέλφη του διανοούμενου Λουί-Τομά Ασίλ .

Ήταν η μεγαλύτερη από επτά αδερφές που ανατράφηκαν σε μια λεγόμενη «λατινική» κουλτούρα και όλες τους πραγματοποίησαν μακροχρόνιες σπουδές, μελετώντας ανθρωπιστικές επιστήμες, ιστορία της δυτικής τέχνης και μουσική. Μεταξύ αυτών ήταν και η συγγραφέας και φιλοσόφος Ζαν Ναρντάλ.

Ο πατέρας της, Πολ Ναρντάλ, ήταν ο πρώτος μαύρος που έλαβε υποτροφία για τη Σχολή Τεχνών και Επαγγελμάτων (École des Arts et Métiers) στο Παρίσι και στη συνέχεια ο πρώτος μαύρος πολιτικός μηχανικός δημοσίων έργων, υπηρετώντας για 45 χρόνια στην Υπηρεσία Δημοσίων Έργων των Αποικιών. Επέβλεψε τις εργασίες στην κατασκευή της Δεξαμενής του Επισκοπείου, της Γέφυρας Αμπσαλόν στο Φορ-ντε-Φρανς, καθώς και τμήματος της εκκλησίας του Ντυκός, η οποία είχε καταστραφεί εν μέρει το 1903 από κυκλώνα. Ως καθηγητής μαθηματικών και φυσικής, εκπαίδευσε πολλές γενιές μηχανικών της Μαρτινίκας. Τιμήθηκε με το παράσημο του Τάγματος των Ακαδημαϊκών Φοινίκων και της Λεγεώνας της Τιμής, ενώ το όνομά του δόθηκε σε οδό της διοικητικής πρωτεύουσας της Μαρτινίκας, Φορ-ντε-Φρανς. Η γιαγιά του, Σιντονί Ναρντάλ, είχε γεννηθεί σκλάβα.

Η Λουίζ Ασίλ, μητέρα της Πολέτ, γεννήθηκε στις 2 Ιουλίου 1869 σε μια οικογένεια μιγάδων. Συμμετείχε ενεργά σε φιλανθρωπικά σωματεία όπως το Σωματείο των Κυριών του Σεν-Λουί (Société des Dames de Saint-Louis), που παρείχε στήριξη σε γυναίκες ηλικίας 18 έως 50 ετών και στα παιδιά τους. Επίσης, δραστηριοποιήθηκε στη στήριξη ηλικιωμένων που διέμεναν στο άσυλο της Bethléem, καθώς και στο Ouvroir, ένα ίδρυμα που φιλοξενούσε νεαρές άπορες ορφανές, καθώς και στο ορφανοτροφείο La Ruche.

Η Πολέτ ήταν έξι ετών κατά την έκρηξη του ηφαιστείου Πελέ το 1902 και την ολοκληρωτική καταστροφή του Σαιν Πιερ, της οικονομικής και πολιτιστικής πρωτεύουσας της Μαρτινίκας.

Η Πολέτ Ναρντάλ έγινε δασκάλα προτού αποφασίσει, σε ηλικία 24 ετών, να μεταβεί στη Μητροπολιτική Γαλλία για να συνεχίσει τις σπουδές της στη φιλολογία.

### Η ζωή στο Παρίσι

#### Σπουδές στη Σορβόννη
[μικρογραφία|Η Αμερικανίδα τραγουδίστρια της όπερας [Μάριαν Άντερσον .]]
Έφτασε στο Παρίσι το 1920 και άρχισε εκεί σπουδές αγγλικής φιλολογίας. Η ίδια και η αδερφή της Ζαν, η οποία σπούδαζε λογοτεχνία, ήταν οι πρώτες μαύρες φοιτήτριες που εγγράφηκαν στη Σορβόννη, σε μια εποχή κατά την οποία ελάχιστες γυναίκες και ελάχιστοι μαύροι είχαν πρόσβαση σε αυτό το ίδρυμα. Εκεί εκπόνησε τη διατριβή της με θέμα την αμερικανίδα συγγραφέα και υπέρμαχο της κατάργησης της δουλείας Χάριετ Μπίτσερ Στόου, συγγραφέα του έργου *[[Η Καλύβα του Μπαρμπα-Θωμά|«Η καλύβα του Μπαρμπα-Θωμά»]]* (1852).

Στο Παρίσι αξιοποίησε στο έπακρο την πολιτιστική ζωή της πρωτεύουσας. Παρακολουθούσε θεατρικές παραστάσεις, συναυλίες, επισκεπτόταν εκθέσεις… Σύχναζε επίσης στο Bal Nègre, έναν από τους ελάχιστους χώρους όπου η νεαρή γυναίκα μπορούσε να ανακτήσει τα πολιτισμικά της σημεία αναφοράς. Εκεί παρακολούθησε επιθεωρήσεις με τη συμμετοχή της κοντράλτο τραγουδίστριας Μάριαν Άντερσον και της Ζοζεφίν Μπέικερ, οι οποίες συνέβαλαν στην αφύπνισή της σε αυτό που η αδερφή της αποκαλούσε «μαύρη συνείδηση».

#### Το λογοτεχνικό σαλόνι
Η Πολέτ Ναρντάλ διατηρούσε ένα λογοτεχνικό σαλόνι στο διαμέρισμα που μοιραζόταν στην οδό Hébert 7 με τις επτά αδερφές της στο Κλαμάρ. Επιδίωκε να φέρει σε επαφή τις μαύρες διασπορές. Ασχολήθηκε με το ζήτημα της χειραφέτησης των γυναικών και έθεσε τα θεμέλια για τη θεωρία της Νégritude (του κινήματος για την ανάδειξη της μαύρης πολιτισμικής ταυτότητας). Το λογοτεχνικό της σαλόνι προσέλκυσε διάσημους συγγραφείς όπως ο Λεοπόλντ Σανγκόρ και ο Εμέ Σεζέρ, οι οποίοι μοιράστηκαν τις εμπειρίες τους ως φοιτητές στη μητροπολιτική Γαλλία, ο Ζαν Πρις-Μαρς, κατά τη διάρκεια παραμονής του στην πρωτεύουσα, ο Λεόν-Γκοντράν Νταμάς, ο Ρενέ Μαράν, ο οποίος αφηγήθηκε τις περιπέτειες που συνάντησε γράφοντας το βιβλίο του *Batouala,* καθώς και άλλοι προερχόμενοι από την Αφρική, την Αϊτή και τη Νέα Υόρκη, κυρίως όσα άτομα εκπροσωπούσαν την *Αναγέννηση του Χάρλεμ* όπως ο Κλοντ ΜακΚέι. Το 1928 εντάχθηκε στο *African Dispatch*, ένα παναφρικανικό περιοδικό.

Το 1931 η Πολέτ Ναρντάλ ίδρυσε το *La Revue du Monde Noir* (Η επιθεώρηση του Μαύρου Κόσμου) με τους συγγραφείς Λεό Σαζούς από την Αϊτή και τον Ρενέ Μαράν από τη Μαρτινίκα. Το περιοδικό εκδιδόταν στα γαλλικά και τα αγγλικά. Ο δηλωμένος στόχος του ήταν «να δημιουργηθεί μεταξύ των μαύρων σε όλο τον κόσμο, χωρίς διάκριση εθνικότητας, ένας πνευματικός και ηθικός δεσμός που θα τους επιτρέπει να γνωρίζονται καλύτερα, να αγαπούν αδελφικά ο ένας τον άλλον, να υπερασπίζονται τα συλλογικά τους συμφέροντα πιο αποτελεσματικά και να αναδείξουν τη φυλή τους». Το περιοδικό σταμάτησε να εκδίδεται το 1932, μετά από μόλις έξι τεύχη, λόγω οικονομικών δυσχερειών. Οι αδερφές της, Ζαν και Αντρέ, ήταν επίσης συνεργάτριες του περιοδικού, όπως και ο πρώτος εξάδελφός τους, Λουί-Τομά Ασίλ. Άλλοι συγγραφείς ανέλαβαν στη συνέχεια να συνεχίσουν το λογοτεχνικό ρεύμα της Négritude, όπως ο Σεζέρ και ο Σανγκόρ, κυρίως με το περιοδικό *L'Étudiant noir*, παραλείποντας ωστόσο σε μεγάλο βαθμό να αποδώσουν τα εύσημα στην Πολέτ Ναρντάλ, η οποία έγραψε: «Ο Σεζέρ και ο Σανγκόρ πήραν τις ιδέες που είχαμε προβάλει και τις εξέφρασαν με πολύ περισσότερη λάμψη· εμείς ήμασταν μόνο γυναίκες! Εμείς χαράξαμε τον δρόμο για τους άνδρες!».

#### Πολιτικός ακτιβισμός
Ως ένθερμη Καθολική, η Πολέτ Ναρντάλ ήταν αντίθετη στον κομμουνισμό, ο οποίος ήταν παρών στη Μαρτινίκα από εκείνη την περίοδο, και στην επιρροή του οποίου απέδιδε, σε συνδυασμό με τον μισογυνισμό, την προοδευτική περιθωριοποίησή της από το κίνημα της Négritude. Ιδιαίτερα δεμένη με τη Γαλλία, υποστήριζε την πλήρη ενσωμάτωση του νησιού στο τότε πλαίσιο της γαλλικής αποικιακής αυτοκρατορίας και δήλωνε σε κείμενό της του 1932 ότι «θεωρούσε ανόητη την ιδέα της ανεξαρτησίας των Αντιλλών».

Έγινε γραμματέας του σοσιαλιστή βουλευτή της Μαρτινίκας, Ζοζέφ Λαγκροζιλιέρ, και στη συνέχεια του Γκαλαντού Ντιούφ, ο οποίος εξελέγη βουλευτής της Σενεγάλης το 1934. Εξέφρασε την πολιτική της στράτευση, ιδίως ενάντια στην εισβολή στην Αιθιοπία από τη φασιστική Ιταλία του Μουσολίνι. Το 1937 επισκέφτηκε τη Σενεγάλη κατόπιν πρόσκλησης του φίλου της, Λεοπόλντ Σεντάρ Σανγκόρ.

### Β' Παγκόσμιος Πόλεμος
[μικρογραφία|Ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας, διπλωμάτης και [Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης|βραβευμένος με Νόμπελ Ειρήνης, Ραλφ Μπαντς, φωτογραφημένος το 1951.]]
Το 1939, ενώ επέστρεφε με πλοίο από τη Μαρτινίκα λίγο μετά το ξέσπασμα του πολέμου, ένα γερμανικό υποβρύχιο τορπίλισε και βύθισε το SS *Bretagne*, το πλοίο με το οποίο ταξίδευε. Διασώθηκε από πνιγμό χάρη σε μια σωσίβια λέμβο, αλλά υπ΄στη κατάγματα και στα δύο γόνατα. Παρέμεινε 11 μήνες σε νοσοκομείο του Πλίμουθ και έμεινε με αναπηρία για το υπόλοιπο της ζωής της. Κατά την περίοδο του καθεστώτος του Βισύ, επέστρεψε στη Μαρτινίκα και παρέδιδε κρυφά μαθήματα αγγλικών σε νέους από τη Μαρτινίκα που επιθυμούσαν να ενταχθούν στις δυνάμεις της Ελεύθερης Γαλλίας μέσω της Δομίνικας. Παράλληλα, άνοιξε ένα νέο λογοτεχνικό σαλόνι.

Μετά το διάταγμα της 21ης Απριλίου 1944, με το οποίο παραχωρήθηκε στις γυναίκες δικαίωμα ψήφου, η Πολέτ Ναρντάλ δημιούργησε τη Rassemblement féminin (Συνέλευση Γυναικών), το μαρτινικανικό παράρτημα της Union féminine civique et sociale (Κοινωνική και Πολιτική Ένωση Γυναικών), και συνεργάστηκε με το μηνιαίο περιοδικό *La Femme dans la cité (Η Γυναίκα στην Πόλη),* που εκδιδόταν από το 1945 έως το 1951. Στόχος της ήταν να ενθαρρύνει τις γυναίκες της Μαρτινίκας να ασκήσουν το νέο αυτό δικαίωμα και να προσέλθουν στις κάλπες στις 20 Απριλίου 1945.

Καθώς πλησίαζε το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, έφυγε για τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου έγινε γραμματέας του Ραλφ Μπαντς, ενός ακτιβιστή για τα πολιτικά δικαιώματα, ο οποίος διεξήγαγε μια επιτυχημένη μεσολάβηση στην αραβοϊσραηλινή σύγκρουση μεταξύ 1948 και 1949. Στη συνέχεια, ο Ραλφ Μπαντς βοήθησε την Πολέτ Ναρντάλ να ενταχθεί στον νεοσύστατο ΟΗΕ, όπου διετέλεσε εκπρόσωπος στο τμήμα των μη αυτοδιοικούμενων εδαφών για ενάμιση χρόνο.

### Επιστροφή στη Μαρτινίκα
Με την επιστροφή της στη Μαρτινίκα, ίδρυσε, μαζί με την αδελφή της Αλίς, τη χορωδία «Joie de chanter» (Η χαρά του τραγουδιού), ενώ παράλληλα συνέχισε τη δράση της για την ανάδειξη των γυναικών, του πολιτισμού, της λογοτεχνίας και της ιστορίας. Οι δύο αδελφές προετοίμασαν τους εορτασμούς για την εκατονταετηρίδα από την κατάργηση της δουλείας. Το 1956, ένα άγνωστο άτομο πέταξε μια αναμμένη δάδα μέσα από ένα παράθυρο του σπιτιού της. Λίγο αργότερα, η οικογένειά της την έπεισε να διακόψει την πολιτική της δραστηριότητα, φοβούμενη για τη ζωή της. Έγραψε μια ιστορική μελέτη για τη μουσική παράδοση της υπαίθρου της Μαρτινίκας. Θεωρούσε ότι το Bèlè και οι παραλλαγές του, όπως το gran bèlè, το béliya, το bouwo, το Ladjia και η βάση του, ο αφρικανικός ρυθμός aja-Gbe, έπρεπε να ανακτήσουν τη θέση τους στη μουσική των Αντιλλών. Προερχόμενη από μια οικογένεια με στενούς δεσμούς με τη μουσική και το τραγούδι, ήταν θεία της λυρικής τραγουδίστριας Κριστιάν Εντά-Πιερ.

Τιμήθηκε με τον τίτλο του Αξιωματικού των Ακαδημαϊκών Φοινίκων και του Ιππότη της Λεγεώνας της Τιμής, ενώ ο Λεοπόλντ Σεντάρ Σανγκόρ της απένειμε τον τίτλο του Ταξιάρχη του Εθνικού Τάγματος της Δημοκρατίας της Σενεγάλης. Στο Φορ-ντε-Φρανς, η πρώην Πλατεία Φενελόν, κοντά στο παλιό οικογενειακό της σπίτι στην οδό Σελσέρ, φέρει πλέον το όνομά της.

### Θάνατος
Η Πολέτ Ναρντάλ πέθανε στις 16 Φεβρουαρίου 1985 σε ηλικία 88 ετών στο Φορ-ντε-Φρανς. Αυτή η διανοούμενη και πολιτική ακτιβίστρια, πρωτοπόρος του αγώνα των μαύρων, έμεινε στη μνήμη ως εκείνη που επαναλάμβανε ακούραστα στους φίλους και τους μαθητές της την υπερηφάνειά της για τη μαύρη ταυτότητά της: «Το μαύρο είναι όμορφο» (Black is beautiful).

## Προσωπική ζωή
Στο Φορ-ντε-Φρανς, κατοικούσε στο οικογενειακό σπίτι στην οδό Σελσέρ, μαζί με τον πατέρα και τις αδερφές της. Σε αντίθεση με εκείνες, οι οποίες όλες παντρεύτηκαν και απέκτησαν οικογένεια, η ίδια δεν παντρεύτηκε, βρίσκοντας στην άγαμη ζωή μια μορφή επιβεβαίωσης της ανεξαρτησίας της.

## Τιμητικές διακρίσεις
Κατά τη δεκαετία του 1980, ο Εμέ Σεζέρ, ως δήμαρχος του Φορ-ντε-Φρανς, μερίμνησε ώστε το όνομα της Πολέτ Ναρντάλ να δοθεί σε πλατεία της πόλης.

Το 2018, κατόπιν πρότασης της Fadila Mehal (ομάδα Δημοκρατών και Προοδευτικών) στο Δημοτικό Συμβούλιο του Παρισιού, ο Δήμος του Παρισιού αποφάσισε να δημιουργήσει τον περίπατο «Jane-et-Paulette-Nardal» στο 14ο διαμέρισμα του Παρισιού,  το οποίο εγκαινιάστηκε επίσημα στις 31 Αυγούστου 2019 από τη δήμαρχο του Παρισιού, Ανν Ινταλγκό, παρουσία της Κριστιάν Εντά-Πιερ, ανιψιάς της Πολέτ και της Ζαν Ναρντάλ. Η δήμαρχος του Παρισιού εξέφρασε τη στήριξή της για την ένταξη της Πολέτ Ναρντάλ στο Πάνθεον.

Το 2019, η πόλη Κλαμάρ ενέκρινε την απόδοση του ονόματός της σε μελλοντική οδό της πόλης, ενώ ο δήμος του Μαλακόφ επέλεξε το όνομά της για τη μετονομασία του σχολείου Paul-Bert.

Το 2021, η πόλη Ντυκός (Μαρτινίκα) μετονόμασε προς τιμήν της το λύκειο της πόλης.

Το 2022, η πόλη Φοντεναί-σου-Μπουά (Βαλ-ντε-Μαρν) έδωσε το όνομά της στο στενό που εξυπηρετεί το νέο σχολείο Paul-Langevin.

Ένας στενός δρόμος στο Χαϊλάν φέρει επίσης το όνομά της.

Συγκαταλέγεται μεταξύ των δέκα αγαλμάτων γυναικείων μορφών που παρουσιάστηκαν κατά την τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων 2024 (μαζί με τη δικηγόρο και φεμινίστρια Ζιζέλ Αλιμί, τη φιλόσοφο και ποιήτρια Κριστίν ντε Πιζάν, την εξερευνήτρια Ζαν Μπαρέ, τη συγγραφέα και επαναστάτρια Ολέμπ ντε Γκουζ, την αναρχική Λουίζ Μισέλ, τη σκηνοθέτιδα Αλις Γκι, το στέλεχος του αθλητικού χώρου Αλις Μιλιά, τη φιλόσοφο Σιμόν ντε Μποβουάρ και την πολιτικό Σιμόν Βέιλ ), τα οποία στη συνέχεια εγκαταστάθηκαν, στις 26 Ιουλίου 2024 στην οδό ντε λα Σαπέλ.

## Σημειώσεις και αναφορές


## Παραρτήματα

### Βιβλιογραφία

* Éveil de la Conscience de race, Paulette Nardal, dans *La revue du monde noir*, n° 6, 1932
* *Écrire le monde noir*, de Paulette Nardal, Textes rassemblés et présentés par Brent Hayes Edwards et Ève Gianoncelli, éditions Ròt-Bò-Krikaux, 2024, 384 σελίδες 
* 
* 
* .
* 
* 
* 
* 
* .
* .
* 
* .
* 
* 
* *Les sœurs Nardal. À l'avant-garde de la cause noire*, Léa Mormin-Chauvac, éditions Autrement, 2024, 192 σελίδες, 
* In Memoriam: Paulette Nardal, Louis-Thomas Achille *Présence africaine* 133-134 (1985)

### Ταινίες

* Η ταινία του Ζιλ Σερβάν *Paulette Nardal, la fierté d’être négresse (Η Πολέτ Ναρντάλ, η υπερηφάνεια του να είσαι μαύρη γυναίκα)*, μια τηλεοπτική συμπαραγωγή Γαλλίας-Αντιλλών, 2004, περιγράφει την πορεία της ζωής της.

### Εκπομπές

* Cherchez la femme ! (25/30) Paulette Nardal - La Négritude sur Arte (25 Ιανουαρίου 2023), série en stop motion de Julie Gavras (2021), Arte, διάρκεια 4 λεπτά.
* 
* 
* *[https://www.radiofrance.fr/franceinter/podcasts/affaires-sensibles/affaires-sensibles-du-lundi-15-decembre-2025-6090172 Les sœurs Nardal, pionnières oubliées de la conscience noire]*, Affaires sensibles, France inter, 15 Δεκεμβρίου 2025, 47 λεπτά.
* *[https://www.radiofrance.fr/franceculture/podcasts/toute-une-vie/paulette-nardal-la-negritude-et-ses-soeurs-1896-1985-2706916 Paulette Nardal, la négritude et ses sœurs (1896 -1985)]*, Toute une vie, France culture, 23 Ιουλίου 2023, 58 λεπτά.

### Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Η Πολέτ Ναρντάλ, η πρώτη μαύρη φοιτήτρια στη Σορβόννη
* Η Paulette Nardal και ''η Présence Africaine'' εκθέτουν στο Musée du quai Branly 
* Υπό τη διεύθυνση των Cécile Bertin-Élisabeth και Vinciane Trancart, ''Black Worlds : αφιέρωμα στην Paulette Nardal'', περιοδικό ''Flammes'',  Οκτωβρίου 

Κατηγορία:Ιππότες της Λεγεώνας της Τιμής
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις