Χρυσόστομος Σταμούλης

Ο **Χρυσόστομος Σταμούλης** (Άφυτος Χαλκιδικής, 2 Αυγούστου 1964 – Ρόδος, 18 Αυγούστου 2025) ήταν διακεκριμένος Έλληνας θεολόγος, συγγραφέας και μουσικός. 

Ως καθηγητής στο Τμήμα Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, διακρίθηκε για το θεολογικό έργο του για τον έρωτα και την αγάπη, το άνοιγμα της θεολογίας στην κοινωνία και την τέχνη, την αποδοχή των άλλων, και την αντίστασή του σε φαινόμενα θρησκευτικού φονταμενταλισμού και παραχάραξης του ορθόδοξου δόγματος.

## Βιογραφία
Γεννήθηκε στην Άφυτο Χαλκιδικής στις 2 Αυγούστου 1964. Σπούδασε θεολογία στο ΑΠΘ, συνέχισε μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου και πραγματοποίησε έρευνα στο Durham University της Αγγλίας. Το 1989 αναγορεύτηκε διδάκτωρ Θεολογίας στο ΑΠΘ.

Διετέλεσε καθηγητής Δογματικής και Συμβολικής Θεολογίας στο τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ. Από το 2011 έως το 2015 διετέλεσε πρόεδρος του τμήματος Θεολογίας και αργότερα κοσμήτορας της Θεολογικής Σχολής. Υπήρξε προσκεκλημένος καθηγητής σε πολλά πανεπιστήμια, όπως το Harvard Divinity School, το Hellenic College Holy Cross (ΗΠΑ), το Πανεπιστήμιο Lund (Σουηδία), το Πανεπιστήμιο Μόσχας και το Balamand (Λίβανος). Έδωσε διαλέξεις για θέματα δογματικής θεολογίας, αισθητικής και θρησκευτικού διαλόγου. Το 2022 ανακηρύχθηκε τιμητικά Άρχων Διδάσκαλος της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας.

Ασχολήθηκε επίσης με τη μουσική. Υπήρξε συνθέτης και μαέστρος της Χορωδίας και Ορχήστρας Νέων «Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος» από το 1991 και των Χορωδιακών Σχημάτων «Φωνές» του Ι.Ν. Αγίας Βαρβάρας Θεσσαλονίκης, όπου πραγματοποίησε συναυλίες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. 

Ήταν παντρεμένος με τη μουσικοπαιδαγωγό Ιωσηφίνα Κατωφλίδου, με την οποία απέκτησαν δύο παιδιά, τον Αθανάσιο και την Αλεξάνδρα.

## Συγγραφικό έργο
Έγραψε πλήθος θεολογικών και επιστημονικών μελετών και βιβλίων. Ορισμένα από τα σημαντικότερα έργα του είναι:  
* *Κυρίλλου Αλεξανδρείας, Κατά Ανθρωπομορφιτών* (Παλίμψηστον, 1993)
* *[https://old.imdlibrary.gr/index.php/el/2013-01-14-09-09-13/books/book/152-stamoyli-x-theotokos-kai-orthodokso-dogma/2-books Θεοτόκος και Ορθόδοξο Δόγμα. Σπουδή στη διδασκαλία του αγίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας]* (Παλίμψηστον, 1996, 2003)
* *[https://old.imdlibrary.gr/index.php/el/2013-01-14-09-09-13/books/book/151-stamoyli-x-peri-fotos/2-books Περί Φωτός. Προσωπικές ή φυσικές ενέργειες; Συμβολή στη σύγχρονη περί Αγίας Τριάδος προβληματική στον Ορθόδοξο χώρο]* (Παλίμψηστον, 1999, 2007)
* *[https://old.imdlibrary.gr/index.php/el/2013-01-14-09-09-13/books/book/150-stamoyli-x-fysi-kai-agapi/2-books Φύση και Αγάπη και άλλα μελετήματα]* (Παλίμψηστον, 1999)
* *Άσκηση αυτοσυνειδησίας. Μελετήματα δογματικής θεολογίας* (Παλίμψηστον, 2004)
* *[https://old.imdlibrary.gr/index.php/el/2013-01-14-09-09-13/books/book/102-stamoyli-x-kallos-to-agion/2-books Κάλλος το Άγιον: Προλεγόμενα στη φιλοκαλη αισθητική της Ορθοδοξίας]* (Ακρίτας, 2004, 2005, 2008, 2010) / *Holy Beauty. Prolegomena to an Orthodox Philocalic Aesthetics* (James Clarke, London, 2022)
* *Η γυναίκα του Λωτ και η σύγχρονη θεολογία* (Ίνδικτος, 2008 & Αρμός 2014)
* *Έρως και θάνατος. Δοκιμή για έναν πολιτισμό της σάρκωσης* (Ακρίτας, 2009 & Αρμός, 2019)
* *Ώσπερ ξένος και αλήτης ή σάρκωση: η μετανάστευση της αγάπης* (Ακρίτας, 2010)
* *Έρωτας και σεξουαλικότητα. Αφήγηση διεπιστημονική, από την αρχαιότητα στο σήμερα, από τους μικροοργανισμούς στον άνθρωπο* (επιμέλεια) (Αρμός 2014)
* *Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι; Κείμενα για το διάλογο της Ορθοδοξίας με την πόλη, την πολιτική και τον πολιτισμό* (Αρμός, 2016)
* *Φάγαμε ήττα. Κείμενα για τον αυτοεγκλωβισμό της Ορθοδοξίας* (Αρμός, 2021)
* *Broken Bridges. An Introduction to Orthodox Fundamentalism* (Sebastian Press, Alhambra, California, 2021)
* *Mind the Gap: Κείμενα για μια θεολογία στο ύψος της αγάπης* (Αρμός, 2025)

Τα έργα του εξετάζουν τη σχέση θεολογίας με τον πολιτισμό, τη μουσική και την σύγχρονη κοινωνία. Αρκετά από τα βιβλία του έχουν δημοσιευθεί στα αγγλικά, ιταλικά, γαλλικά, γερμανικά, σερβικά, ρουμανικά και ρωσικά.

## Μουσικό έργο
Από πολύ μικρός ασχολήθηκε με τη μουσική. Άρχισε τις σπουδές του το 1976 στο Μακεδονικό Ωδείο Θεσσαλονίκης, στις τάξεις των: φλάουτο (καθ. Πέτρος Σουσάμογλου), σολφέζ – θεωρίας (καθ. Γιάννης Μάντακας και Πέτρος Μπεκιαρίδης) και χορωδίας (καθ. Δημήτρης Αθανασιάδης). Υπήρξε υπότροφος του Μακεδονικού Ωδείου από το 1977 έως και το 1980. Το 1981 εισήλθε κατόπιν εξετάσεων στο Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης στις τάξεις των: φλάουτου (καθ. Tone Takahachi και Elia Makovey), αρμονίας (καθ. Θεόδωρος Μιμίκος), σολφέζ (καθ. Κώστας Γριμάλδης), Ιστορίας και μορφολογίας (καθ. Δημήτριος Θέμελης) και ορχήστρας – χορωδίας (καθ. Άλκης Μπαλτάς). Ολοκλήρωσε τις μουσικές σπουδές του το 1983.

Από το 1976 ασχολείται με τη χορωδιακή μουσική. Υπήρξε μέλος των χορωδιών Ι.Ν. Αναλήψεως, του Μ.Α.Σ. Γαλαξίας, του Κ.Ω.Θ. και του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Υπήρξε βοηθός διευθυντού της χορωδίας του Μ.Α.Σ. Γαλαξίας και Διευθυντής της Ορχήστρας Νέων του Ι.Ν. Αναλήψεως.

Διηύθυνε τη Χορωδία και την Ορχήστρα νέων Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος Θεσσαλονίκης και τα Χορωδιακά Σχήματα «Φωνές» του Ι.Ν. Αγίας Βαρβάρας Θεσσαλονίκης με σκοπό την προώθηση της ελληνικής μουσικής (Βυζαντινής-Δημοτικής-Σύγχρονης) στη Χορωδιακή πράξη και την ανάδειξη της πολιτιστικής υπόστασης της Ορθόδοξης Εκκλησίας και Θεολογίας. Συνεργάστηκε με σπουδαίους συνθέτες (Σ. Κουγιουμτζής, Γ. Μαρκόπουλος), διευθυντές ορχηστρών (Α. Μυράτ, M. Yates, Κ. Δημηνάκης, Θ. Ορφανίδης) συμφωνικές ορχήστρες (Καμεράτα Ορχήστρα Φίλων της Μουσικής Αθηνών, Συμφωνική Ορχήστρα Αθηνών, Orchestra Mobile, *Kammerorchester Orpheus* (Wien), Συγχρονία Θεσσαλονίκης) και τραγουδιστές της Ελλάδας και του Εξωτερικού (Δ. Σαββόπουλος, Γ. Νταλάρας, Μ. Φραγκούλης, Σ. Θεοδωρίδου, Κ. Πατσαλίδης, Κ. Μακεδόνας, Δ. Μπάσης, Μ. Κανά, Λ. Καλημέρη, Αιμ. Κουγιουμτζή κ.α.).

Στο χώρο της σύνθεσης εισέρχεται το 1998 παρουσιάζοντας την πρώτη του δισκογραφική εργασία με τίτλο *Λιταία πύλη*, έντεκα τραγούδια σε πεζά κείμενα, ποίηση και στίχους των Ν. Γ. Πεντζίκη, Α. Σικελιανού, Μ. Φισκέττι, Β. Βαρβαρέσου, Π. Λάιου. Τραγουδούν οι Π. Γαϊτάνος, Μ. Παπαζήσης, Μ. Χατζημανώλης και οι Χορωδίες του πολιτιστικού σωματείου «Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος» Θεσσαλονίκης (ενορχήστρωση Χρυσόστομος Σταμούλης). 

Ακολούθησαν: 

* 2000 *Μάνα μου και Παναγία*, συμμετοχή με το τραγούδι Θάλασσα, σε στίχους δικούς του. Τραγουδούν ο Μ. Παπαζήσης και η Χορωδία «Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος» (ενορχήστρωση Χρυσόστομος Σταμούλης). 
* 2004 *Και τα μάτια τους στάζουν Καππαδοκία*, Soundtrack του ομώνυμου Ντοκιμαντέρ του Γιάννη Παπακαρμέζη. Τους στίχους των τραγουδιών υπογράφουν ο κύπριος ποιητής Κυριάκος Χαραλαμπίδης και ο Χρυσόστομος Σταμούλης. Ακούγονται επίσης μελοποιημένα αποσπάσματα από το ποίημα του Γιώργου Θέμελη De rerum natura. Τραγουδούν οι Γ. Ανδρεάτος, Π. Θεοχαρίδης, Γ. Καλογήρου, Α. Μπακιρτζής, Τρίφωνο, Μ. Χατζημανώλης και η Χορωδία Νέων «Ιωάννης ο Χρυσόστομος». Διαβάζει ο Γ. Μιχαλακόπουλος (ενορχήστρωση Χρυσόστομος Σταμούλης, Μανώλης Ανδρουλιδάκης). 
* 2007 *Μεταμόρφωσις*, δεκαεπτά ορχηστρικά θέματα και δύο τραγούδια, που γράφτηκαν για το Ντοκιμαντέρ Τα Βήματα του Αποστόλου Παύλου στην Ελλάδα. Τραγουδούν οι Νικολέτα Δημητρίου, Νίκος Σπανός και Μ. Χατζημανώλης. Διαβάζει ο Δημήτρης Καρέλλης (ενορχήστρωση Αντώνης Σουσάμογλου). 
* 2007 *Το τραγούδι του Ερωδιού*, Soundtrack του Ντοκιμαντέρ του Γιάννη Παπακαρμέζη Πρέσπες. Ο τόπος της εύλαλης σιωπής. Τους στίχους των τραγουδιών υπογράφει ο Χρυσόστομος Σταμούλης. Τραγουδούν οι Φ. Θεοδωρίδης, Γ. Καλογήρου, Μ. Παπαζήσης και παιδική Χορωδία (ενορχήστρωση Χρυσόστομος Σταμούλης, Μανώλης Ανδρουλιδάκης, Αντώνης Σουσάμογλου). 
* 2009 *Καλά το λεν’ για το φεγγάρι*, συμμετοχή με το τραγούδι Γυναίκα της απόγνωσης, σε στίχους Παναγιώτη Θωμά. Τραγουδάει ο Γιώργος Καλογήρου (ενορχήστρωση Θάνος Σταυρίδης). 
* 2013 *Αγάπη σ’ αγαπάω*, μαζί με ένα βιβλίο με κείμενα για την αγάπη, που ο συνθέτης επέλεξε, των: Όσκαρ Ουάϊλντ, Χαλίλ Γκιμπράν, Μάνου Χατζιδάκι, Σολομώντα (Άσμα Ασμάτων), Τάσου Λειβαδίτη, Βασιλείου Αγκύρας, Τάκη Βαρβιτσιώτη και Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη. Τους στίχους υπογράφουν ο Χρυσόστομος Σταμούλης, Παναγιώτης Θωμά, Σόνια Κούμουρου, ενώ υπάρχουν μελοποιημένοι στίχοι του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Ερμηνεύουν οι Μελίνα Κανά, Γεράσιμος Ανδρεάτος και Απόστολος Ρίζος (ενορχήστρωση Δημήτρης Λάππας, Θάνος Σταυρίδης, Χρυσόστομος Σταμούλης). 
* 2019 *Γελάς* μαζί με ένα βιβλίο με κείμενα για το γέλιο, που ο συνθέτης επέλεξε, των: Κικής Δημουλά, Κλείτου Κύρου, Εκκλησιαστή, Μπορίς Βιάν, Ατίκ Ραχίμι, Μίλτου Σαχτούρη, Γιώργου Σαραντάρη, Μιχαλόμπα, Κωστή Παλαμά, Thomas Eliot. Τους στίχους υπογράφουν ο Χρυσόστομος Σταμούλης, ο Παναγιώτης Θωμά, η Μαριλένα Φισκέτι, ενώ υπάρχουν μελοποιημένα αποσπάσματα από το *Μυθιστόρημα της κυρίας Έρσης* του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη, το ποίημα *Φίλτρα της πανσελήνου* του Τάκη Βαρβιτσιώτη και το ποίημα *Όνειρο γυαλί* του Μάνου Ορφανουδάκη. Ερμηνεύουν οι Γεράσιμος Ανδρεάτος, Γεωργία Νταγάκη, Ανδρέας Καρακότας, Λιζέτα Καλημέρη, Γιώργος Καλογήρου, Αλέξανδρος Τζουγανάκης και Νίκος Ξυδάκης (ενορχήστρωση Δημήτρης Λάππας, Θάνος Σταυρίδης, Χρυσόστομος Σταμούλης, επιμέλεια εγχόρδων Κωνσταντίνος Δημηνάκης).

## Θάνατος και εξόδιος ακολουθία
Απεβίωσε ξαφνικά στις 18 Αυγούστου 2025 στη Ρόδο από οξύ καρδιακό επεισόδιο, ενώ συμμετείχε σε θεολογικό συνέδριο.

Η εξόδιος ακολουθία του τελέστηκε στις 21 Αυγούστου 2025 στον Ιερό Καθεδρικό Ναό της Του Θεού Σοφίας, σε βαρύ κλίμα, παρουσία, μεταξύ άλλων, του Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης κ.κ. Φιλόθεου, ο οποίος εκφώνησε επικήδειο λόγο. 

Το μνημόσυνο του τέλεσε ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος, ο οποίος χοροστάτησε στην πρώτη πατριαρχική λειτουργία, στον Ναό του Αγίου Γεωργίου (Ροτόντα), αναφέροντας για τον Σταμούλη πως «*Ο εκλιπών προσέφερε πάμπολλα και λίαν σημαντικά εις την Θεολογία. Με ευαίσθητον αισθητήριον δια την αυθεντικότητα της Ορθοδόξου παραδόσεως, προέβαλε δια της διδασκαλίας του, δια των ομιλιών, των διαλέξεων και του πλουσίου συγγραφικού του έργου, με ισχυράν απήχηση, τας οικουμενικάς αξίας, το φιλοκαλικόν ήθος, την επίκαιρον υπαρξιακήν, ανθρωπολογικήν, κοινωνικήν και κοσμολογικήν σοφίαν της Ορθοδοξίας. Υμνητής του πολιτισμού της σάρκωσης, ηργάστη διά την έξοδο της Εκκλησίας εις την κοινωνία και τη συμβολή της εις την εν Χριστώ μεταμόρφωση του κόσμου».*

## Παρακαταθήκη
Ο Σταμούλης θεωρείται ως ένας από τους σημαντικούς εκπροσώπους της σύγχρονης Ορθόδοξης θεολογίας, προωθώντας τον διάλογο με τον πολιτισμό, ενώ σε όλη την καριέρα του αντιτάχθηκε σθεναρά στο θρησκευτικό φονταμενταλισμό, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, τα διαχρονικό μήνυματά του: 

* *«Στο παρελθόν, ο κύριος σκοπός ήταν η εκπαίδευση του πολίτη, σήμερα προσπαθούμε να δημιουργήσουμε πολίτες με δημοκρατικό φρόνημα, σεβασμό στην αλληλεγγύη, έτσι ώστε οι πτυχιούχοι των θεολογικών σπουδών να συμβάλουν, από την πλευρά τους, στη δημιουργία ενός κόσμου χωρίς φονταμενταλισμό, χωρίς άγριους φανατισμούς και χωρίς εντάσεις».*
* *«Δεν πιστεύω στη σύγκρουση των θρησκειών, ένας μύθος είναι. Οι θρησκείες δεν μπορούν εάν λειτουργούν κατά φύση, να συγκρούονται. Συγκρούονται μόνο όταν παραδίδονται αμαχητί στις σειρήνες της εξουσιαστικότητας και στους πορνικούς εκφραστές τους. Ζούμε σε μια εποχή άγριου φονταμενταλισμού θρησκευτικού, πολιτικού, αθλητικού. Πιστεύω βαθιά πως η εκκλησία και ειδικά η ορθόδοξη μπορεί να αποτελέσει ένα κάποιο ανάχωμα. Μικρό αλλά ικανό να φωτίσει από μια άλλη γωνία τη ζωή. Να φέρει στη δημόσια πλατεία χαμένα οικοδομικά υλικά που συγκροτούν ερωτικά τη ζωή, την αλληλεγγύη, την αγάπη, την ελευθερία, τον σεβασμό στην ετερότητα, στον άλλον, τον ξένο, τον διαφορετικό. Θέλει βέβαια να βγει από την φυλακή που την κλείσανε και να γίνει αληταριό, να δραπετεύσει στον δρόμο που βάδισε ο Χριστός να ξαναβρεί την πόρνη, τον ληστή και την καινούρια της φάτνη».*

## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Η ζωή του

Κατηγορία:Καθηγητές Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
Κατηγορία:Έλληνες θεολόγοι