Πέρες Πράδο

Ο **Δάμασο Πέρες Πράδο** (*Dámaso Pérez Prado*, 11 Δεκεμβρίου 1916 &ndash; 14 Σεπτεμβρίου 1989) ήταν μπαντλίντερ, πιανίστας, συνθέτης και ενορχηστρωτής από την Κούβα, ο οποίος έκανε γνωστό στο ευρύτερο κοινό τη μουσική μάμπο τη δεκαετία του '50. Η προσαρμογή του ντανσόν-μάμπο σε big band από τον Πέρες Πράδο γνώρισε παγκόσμια επιτυχία με επιτυχίες όπως το "Mambo No. 5", χαρίζοντάς του το προσωνύμιο «Βασιλιάς του Μάμπο». Το 1955 ο Πράδο και η ορχήστρα του ανέβηκαν στην κορυφή των charts σε ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο με μια διασκευή μάμπο του τραγουδιού "Cherry Pink (and Apple Blossom White)" του Λουιγκύ. Εμφανιζόταν συχνά σε σύντομους ρόλους σε ταινίες, κυρίως του είδους ρουμπέρας, ενώ η μουσική του χρησιμοποιήθηκε σε ταινίες όπως η *[[Γλυκιά Ζωή]]* του Φελίνι.

Ο Πέρες Πράδο ξεκίνησε την καριέρα του ως πιανίστας και ενορχηστρωτής του συγκροτήματος *Sonora Matancera*, ενός διεθνώς επιτυχημένου σχήματος χορευτικής μουσικής από τη γενέτειρά του, Ματάνσας της Κούβας. Αργότερα ίδρυσε το δικό του συγκρότημα και ηχογράφησε αρκετά κομμάτια στην Αβάνα το 1946, μεταξύ των οποίων και το "Trompetiana", ένα δικό του μάμπο και ένα από τα πρώτα παραδείγματα του είδους με ενορχήστρωση για μεγάλη ορχήστρα. Στη συνέχεια μετακόμισε στο Μεξικό, όπου ανέπτυξε το είδος αυτό σε διάφορες μορφές, όπως το μπολέρο-μάμπο (με τη Μαρία Λουίσα Λαντίν), η γουαράτσα-μάμπο (με τον Μπένι Μορέ) και δύο δικές του μορφές ορχηστρικού μάμπο: το μάμπο μπατίρι και το μάμπο καέν.

Η επιτυχία των ηχογραφήσεών του το 1949 του εξασφάλισε συμβόλαιο με την RCA Victor στις ΗΠΑ, γεγονός που οδήγησε σε μια ιδιαίτερα παραγωγική καριέρα τη δεκαετία του 1950. Η επιτυχία του "Cherry Pink (and Apple Blossom White)" ακολουθήθηκε από άλλες επιτυχίες στα charts, όπως η διασκευή του "Guaglione" και το δικό του "Patricia", αμφότερα το 1958.

Η δημοτικότητά του στις ΗΠΑ άρχισε να φθίνει τη δεκαετία του 1960, με την εμφάνιση άλλων λατινογενών χορευτικών ρυθμών, όπως η πατσάνγκα και αργότερα το μπούγκαλου. Παρά τα καινοτόμα άλμπουμ του και τη δημιουργία ενός νέου τύπου μάμπο που ονόμασε «ντένγκε», δεν κατάφερε να επαναλάβει την προηγούμενη επιτυχία του και επέστρεψε στο Μεξικό τη δεκαετία του 1970, όπου πολιτογραφήθηκε το 1980. Πέθανε στην Πόλη του Μεξικού το 1989. Ο γιος του, Πέρες Πράδο Τζούνιορ, συνεχίζει να διευθύνει την Ορχήστρα Πέρες Πράδο στην Πόλη του Μεξικού μέχρι σήμερα.

## Βιογραφία
### Πρώτα χρόνια
Ο Δάμασο Πέρες Πράδο γεννήθηκε στη Ματάνσας της Κούβας στις 11 Δεκεμβρίου 1916. Η μητέρα του, Σάρα Πράδο, ήταν δασκάλα, ενώ ο πατέρας του, Πάμπλο Πέρες, δημοσιογράφος στην εφημερίδα *El Heraldo de Cuba*. Σπούδασε κλασικό πιάνο από μικρή ηλικία και αργότερα έπαιζε όργανο και πιάνο σε τοπικά κλαμπ. Για ένα διάστημα διετέλεσε πιανίστας και ενορχηστρωτής της *Sonora Matancera*, του πλέον γνωστού μουσικού συγκροτήματος της Κούβας εκείνη την εποχή. Επίσης εργάστηκε με ορχήστρες καζίνο στην Αβάνα κατά το μεγαλύτερο μέρος της δεκαετίας του 1940. Οι συνάδελφοί του τον αποκαλούσαν αστειευόμενοι «El Cara de Foca» (Φάτσα Φώκια).

Το 1949 ο Πράδο μετακόμισε στο Μεξικό, όπου σχημάτισε τη δική του μπάντα και υπέγραψε δισκογραφικό συμβόλαιο με τη διεθνή θυγατρική της RCA Victor στην Πόλη του Μεξικού. Ειδικεύτηκε γρήγορα στα μάμπο, μια ζωηρή προσαρμογή του κουβανέζικου ντανζόν. Τα μάμπο του Πέρες Πράδο ξεχώριζαν από τον ανταγωνισμό χάρη στις εκρηκτικές φράσεις των πνευστών, τα έντονα κοντραπούντα του σαξοφώνου και, κυρίως, τις χαρακτηριστικές του κραυγές (σε πολλά κομμάτια του ακούγεται να φωνάζει «*¡Dilo!*» – «Πες το!»).

Το 1950 ο ενορχηστρωτής Σόνι Μπερκ άκουσε το κομμάτι "Qué rico el mambo" κατά τη διάρκεια διακοπών του στο Μεξικό και το ηχογράφησε εκ νέου στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το σινγκλ έγινε επιτυχία, γεγονός που οδήγησε τον Πράδο σε περιοδεία στις ΗΠΑ. Μερικά χρόνια αργότερα ηχογράφησε ξανά το ίδιο τραγούδι με τον τίτλο "Mambo Jambo". Οι εμφανίσεις του το 1951 σημείωσαν μεγάλη επιτυχία και εξάντλησαν τα εισιτήρια. Οι παραγωγοί Χέρμαν Ντίαζ Τζούνιορ και Έθελ Γκάμπριελ τον υπέγραψαν με τη RCA Victor στις ΗΠΑ και παρήγαγαν τη μεγαλύτερη επιτυχία του, την ηχογράφηση του "Cherry Pink and Apple Blossom White".

Ο Πέρες Πράδο και η Ορχήστρα του εμφανίστηκαν στη δέκατη επετειακή συναυλία Cavalcade of Jazz, η οποία πραγματοποιήθηκε στο γήπεδο Ρίνγκλεϊ Φιλντ στο Λος Άντζελες, στις 20 Ιουνίου 1954, υπό την παραγωγή του Λίον Χέφλιν, του πρεσβύτερου.

### Διάσημα έργα
Ο Πέρες Πράδο ήταν ο συνθέτης γνωστών κομματιών όπως το "Mambo No. 5" (το οποίο γνώρισε νέα επιτυχία όταν διασκευάστηκε από τον Λου Μπέγκα το 1999 και από τον κινούμενο χαρακτήρα Μπομπ ο Μάστορας το 2001) και το "Mambo No. 8". Η αποκαλούμενη μανία του μάμπο κορυφώθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1955, όταν ο Πράδο ανέβηκε στο νούμερο ένα των τσαρτ με μια εκδοχή σε ρυθμό τσα-τσα-τσα του τραγουδιού "Cherry Pink (and Apple Blossom White)" (του Γάλλου συνθέτη Λουϊγκί). Η διασκευή αυτή, με σολίστα τον τρομπετίστα Μπίλι Ρέτζις, παρέμεινε στην κορυφή για 10 συνεχόμενες εβδομάδες, πούλησε πάνω από ένα εκατομμύριο αντίτυπα και τιμήθηκε με χρυσό δίσκο. Το τραγούδι έφτασε επίσης στο νούμερο ένα στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη Γερμανία. Ο Πράδο είχε πρωτοηχογραφήσει αυτό το τραγούδι για την ταινία *[[Underwater!]]* το 1954, στην οποία η Τζέιν Ράσελ χορεύει στους ήχους του "Cherry Pink".

Το 1958 μία δική του σύνθεση, το "Patricia", ήταν το τελευταίο τραγούδι που ανέβηκε στο νούμερο ένα τόσο στο Jockeys Chart όσο και στο Top 100 Chart των ΗΠΑ, λίγες μόλις ημέρες προτού αντικατασταθούν από το νέο ''Billboard'' Hot 100, όπου στην πρώτη του έκδοση το "Patricia" κατατάχθηκε στο νούμερο δύο, πίσω από το "Poor Little Fool" του Ρίκι Νέλσον. Το "Patricia" ανέβηκε επίσης στο νούμερο ένα στη Γερμανία και στο νούμερο οκτώ στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ο Ιταλός σκηνοθέτης Φεντερίκο Φελίνι επέλεξε να συμπεριλάβει δύο φορές το "Patricia" στην ταινία του *[[Γλυκιά Ζωή]]* (1960).

### Διεθνής δημοφιλία
Η δημοτικότητα του Πέρες Πράδο στις Ηνωμένες Πολιτείες συνέπεσε με την κορύφωση του πρώτου κύματος ενδιαφέροντος για την λάτιν μουσική εκτός των ισπανόφωνων και λατινοαμερικανικών κοινοτήτων κατά τις δεκαετίες του 1940, 1950 και τις αρχές του 1960. Εμφανίστηκε επίσης σε ταινίες στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη, καθώς και στον μεξικανικό κινηματογράφο (ταινίες ρουμπέρας), πάντα με το χαρακτηριστικό του μικρό μούσι και τα ζιβάγκο πουλόβερ και τα γιλέκα του.

Το 1953, στο απόγειο της δημοτικότητάς του στο Μεξικό, ο Πέρες Πράδο απελάθηκε απροσδόκητα από τη χώρα και δεν του επιτράπηκε να επιστρέψει μέχρι το 1964. Ένας δημοφιλής θρύλος μεταξύ των Μεξικανών λέει ότι απελάθηκε επειδή είχε κάνει διασκευή του Μεξικανικού Εθνικού Ύμνου σε μάμπο, πράξη που θα συνιστούσε αδίκημα σύμφωνα με τη μεξικανική νομοθεσία Ωστόσο, σύμφωνα με τον δημοσιογράφο Ιβάν Ρεστρέπο, ο πραγματικός λόγος της εξορίας του ήταν ότι ένας Μεξικανός επιχειρηματίας που είχε προσλάβει τον Πράδο να εργαστεί στο θέατρο *Margo* στην Πόλη του Μεξικού εξοργίστηκε όταν εκείνος αποφάσισε να συνεργαστεί με άλλον επιχειρηματία που του προσέφερε υψηλότερη αμοιβή, με αποτέλεσμα ο πρώτος να τον καταγγείλει στις μεταναστευτικές αρχές επειδή δεν είχε άδεια εργασίας. Ο Πράδο, που μόλις είχε ολοκληρώσει την ηχογράφηση του soundtrack για την ταινία *Cantando nace el amor*, προσεγγίστηκε τότε από δύο πράκτορες μετανάστευσης που του ζήτησαν να δείξει την άδεια εργασίας του· αφού δεν την είχε, δωροδόκησε τους πράκτορες για να του επιτρέψουν να ολοκληρώσει την ηχογράφηση του μάμπο *Alekum Salem* πριν απελαθεί. Η εντεκαετής εξορία του έλαβε τέλος όταν η Μεξικανή τραγουδίστρια και ηθοποιός Μαρία Βικτόρια μεσολάβησε στον τότε πρόεδρο Αδόλφο Λόπες Ματέος για να επιτραπεί η επιστροφή του Πράδο στο Μεξικό.

Μέχρι το 1960, η δημοτικότητα του Πέρες Πράδο στις Ηνωμένες Πολιτείες άρχισε να εξασθενεί, καθώς η νέα δεκαετία έφερε νέους ρυθμούς, όπως το rock and roll, και αλλαγές στις τάσεις της ποπ μουσικής. Η συνεργασία του με την RCA Victor έληξε στα μέσα της δεκαετίας του 1960 και από τότε οι ηχογραφήσεις του περιορίστηκαν κυρίως σε μικρότερες δισκογραφικές με περιορισμένη διανομή, κυρίως στη Λατινική Αμερική, και σε ανακυκλώσεις λατινογενών ανθολογιών. Αφού επέστρεψε στο Μεξικό, είχε εκεί μια τελευταία επιτυχία με το πρωτότυπο danzón "*Norma, la de Guadalajara*", που έφτασε στην κορυφή των μεξικανικών charts το 1968.

### Μετέπειτα χρόνια και θάνατος
Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ο Πέρες Πράδο αποσύρθηκε σε ένα ευρύχωρο διαμέρισμα κοντά στο μεγάλο Paseo de la Reforma στην Πόλη του Μεξικού, με τη σύζυγό του και τα δύο τους παιδιά: τον γιο του Δάμασο Πέρες Σαλίνας (γνωστό ως Πέρες Πράδο Τζούνιορ) και την κόρη του Μαρία Ενγκράθια. Αν και η καριέρα του στις Ηνωμένες Πολιτείες είχε φθίνουσα πορεία, η δημοτικότητά του στη Λατινική Αμερική παρέμενε ισχυρή. Συνέχισε να περιοδεύει στην περιοχή και εμφανιζόταν τακτικά στο μεξικανικό ραδιόφωνο και την τηλεόραση. Ο Πράδο συνέχισε επίσης να κυκλοφορεί ηχογραφήσεις στο Μεξικό, την Κεντρική και Νότια Αμερική, καθώς και στην Ιαπωνία, όπου εξακολουθούσε να θεωρείται ένας από τους κορυφαίους εκπροσώπους της μουσικής βιομηχανίας. Η RCA κυκλοφόρησε μια ζωντανή ηχογράφηση από την περιοδεία του στην Ιαπωνία το 1973.

Το 1981 ο Πέρες Πράδο εμφανίστηκε στο μουσικό θέαμα με τίτλο *Sun*, το οποίο σημείωσε μεγάλη επιτυχία στην Πόλη του Μεξικού. Το 1983 ο αδερφός του Πανταλεόν Πέρες Πράδο, επίσης μουσικός που ήταν γνωστός επαγγελματικά με το ίδιο όνομα, πέθανε, και ο Τύπος ανέφερε λανθασμένα τον θάνατο του Δάμασο.

Η τελευταία του εμφάνιση στις Ηνωμένες Πολιτείες πραγματοποιήθηκε στο Χόλιγουντ του Λος Άντζελες στις 12 Σεπτεμβρίου 1987, μπροστά σε κατάμεστη αίθουσα. Τα επόμενα δύο χρόνια αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα υγείας και τελικά πέθανε από επιπλοκές έπειτα από εγκεφαλικό επεισόδιο στην Πόλη του Μεξικού στις 14 Σεπτεμβρίου 1989, σε ηλικία 72 ετών.

## Κληρονομιά
Αν και δεν υπήρξε ο δημιουργός του είδους — αυτό πιστώνεται στους Ορέστες Λόπες και τον αδελφό του Κασάο το 1937 — ο Πέρες Πράδο έχει αναγνωριστεί ως καθοριστική μορφή στη διαμόρφωση και διάδοση του μάμπο και της κουβανικής χορευτικής μουσικής παγκοσμίως τη δεκαετία του 1950. Η επιτυχία του οφειλόταν στην προσαρμογή του ταχύρρυθμου μάμπο στον αμερικανικό τύπο των μπιγκ μπαντ της δεκαετίας του 1940, μακριά από την πιο ήπια κουβανική τσαράνγκα.

Συνεργάστηκε επίσης με ποικίλους μουσικούς που στη συνέχεια ακολούθησαν επιτυχημένες σταδιοδρομίες. Το 1946 συνεργάστηκε με τον τραγουδιστή γουαράτσα Ορλάντο Γκουέρα ("Καζκαρίτα"), ο οποίος εξελίχθηκε σε έναν από τους κύριους εκφραστές του είδους. Στο Μεξικό βοήθησε στην εκκίνηση της καριέρας του Μπένι Μορέ το 1949, με επιτυχίες όπως το "Anabacoa]". Στις Ηνωμένες Πολιτείες, συνεργάστηκε με τρομπετίστες της Δυτικής Ακτής όπως οι Μέιναρντ Φέργκιουσον, Πιτ Καντόλι και Όλι Μίτσελ (ο οποίος συμμετείχε στο "Flight of the Bumble Bee"), με τον τρομπονίστα-τραγουδιστή Ρέι Βάσκες, καθώς και με διάφορους μουσικούς των κρουστών, ανάμεσά τους οι Αρμάντο Περάζα, Μόνγκο Σανταμαρία και Άλεξ Ακούνια.

Το 1999 ο Πέρες Πράδο εντάχθηκε μεταθανάτια στο International Latin Music Hall of Fame.
## Δισκογραφία
### Singles

*"April in Portugal"
*"Ballin' The Jack"
*"Cherry Pink (and Apple Blossom White)"
*"Chicago Dengue"
*"La Chula Linda"
*"Claudia"
*"Concierto para Bongó"
*"Fantasia"
*"A Go Go Mambo"

*"Guaglione"
*"The High and Mighty"
*"Lupita"
*"Mambo No. 5"
*"Mambo No. 8"
*"Mambo a la Kenton"
*"Mambo del Politécnico"
*"Mambo del Ruletero"
*"Mambo en Sax"

*"Mambo del Taconazo"
*"Mambo en trompeta"
*"Mambo Universitario"
*"Marilyn Monroe Mambo"
*"La Niña Popoff"
* "Paris"
*"Patricia"
*"Que Rico el Mambo" (aka *Mambo Jambo*)
* "St. Louis Blues Mambo"
*"Tico, Tico, Tico"
*"Tomando Café"

### Albums
Όλα τα άλμπουμ από την RCA Victor.

**Pérez Prado Plays Mucho Mambo For Dancing* (1951)
**Voodoo Suite* (1955)
**Mambo By The King* (1955)
**Mambo Mania* (1955)
**Havana 3 A.M.* (1956)
**Latin Satin* (1957)
**Cha Cha Cha* (1958)
**Mambo Happy!* (1958)
**Dilo (Ugh!)* (1958)
**"Prez"* (1958) (το μοναδικό άλμπουμ του Πράδο που ήταν στο US Top 40, φτάνοντας το #22 τον Μάιο του 1959)
**Pops and Prado* (1959)
**A Touch of Tabasco* με την Ρόουζμαρι Κλούνι (1959)
**Big Hits By Prado* (1960)
**Perez Prado's Rockambo* (1961)
**Latino! (1961)
**La Chunga* (1961)
**Exotic Suite of the Americas* (1962)
**Now! Twist Goes Latin* (1962)
**Our Man In Latin America* (1963)
**Dance Latino* (1965)
**The Best Of Perez Prado* (1967) (επανέκδοση του *Big Hits By Prado*)
**This Is Perez Prado* (1971)
**Perez Prado - Pure Gold* (1976) (κι άλλη επανέκδοση του *Big Hits By Prado*)

==Φιλμογραφία==
* *It's a Sin to Be Poor* (1950)
* *To the Sound of the Mambo* (1950)
* *Lost Love* (1951)
* *Serenade in Acapulco* (1951)
* *From the Can-Can to the Mambo* (1951)
* *Underwater!* (1955)
* *Cha-Cha-Cha Boom!* (1956)
* *Girls for the Mambo-Bar* (1959)

==Παραπομπές ==
<references/>

==Επιπλέον βιβλιογραφία==
* [[Gustavo Pérez Firmat|Pérez Firmat, Gustavo]]. "A Brief History of Mambo Time," in *Life on the Hyphen: The Cuban-American Way*. Austin: The University of Texas Press, 1994. Rpt. 1996, 1999. Revised and expanded edition, 2012.

==Εξωτερικοί σύνδεσμοι==
* [http://www.laventure.net/tourist/prezdisc.htm Pérez Prado] – πλήρης δισκογραφία
* 
* [https://web.archive.org/web/20070106232719/http://www.documen.tv/asset/Mambo_film.html *Mambo'', a documentary about Perez Prado]

Κατηγορία:Κουβανοί μουσικοί