Παλατινοί (Ρωμαϊκός στρατός)

Οι ***παλατινοί*** (λατινικά για «στρατεύματα του παλατιού») ήταν επίλεκτες μονάδες του ύστερου ρωμαϊκού στρατού, οι οποίες συνδέονταν κυρίως με την *comitatus praesentales*  ή αυτοκρατορικούς στρατούς συνοδείας. Στην περίτεχνη ιεραρχία των βαθμών των στρατευμάτων, οι *παλατινοί* κατατάσσονταν κάτω από τους *σχολάριους* (μέλη των επίλεκτων συνταγμάτων ιππικού που ονομάζονταν *[[Παλατινές Σχολές|σχολαί]]*), αλλά επάνω από τις *comitatensis* (συντάγματα των περιφερειακών συνοδιώ*ν*) και τους *limitanei* (συνοριακά στρατεύματα).

Ο όρος προέρχεται από τη *λέξη palatium* ("ανάκτορο"), μία αναφορά στο γεγονός ότι τα συντάγματα αρχικά υπηρετούσαν μόνο στους αυτοκρατορικούς στρατούς συνοδείας. Αργότερα, εντάχθηκαν και στους περιφερειακούς *comitatus* (κινητούς στρατούς πεδίου). Εκεί, ωστόσο, συνέχισαν να απολαμβάνουν υψηλότερο κύρος και αμοιβή από τα υπόλοιπα συντάγματα *comitatus*. Την εποχή που γράφτηκε το *[[Notitia Dignitatum]]* (π. το 395 για την Ανατολική Αυτοκρατορία), το 80% των συνταγμάτων στους ανατολικούς *comitatus praesentales* χαρακτηρίζονταν ως *palatini* και το 14% αυτών στους περιφερειακούς *comitatus*.

Οι *παλατινοί* δημιουργήθηκαν από τον Κωνσταντίνο Α΄, αφού διέλυσε την μακροχρόνια Πραιτωριανή Φρουρά το 312 μ.Χ. και αρχικά αποτελούνταν από πρώην πραιτωριανούς. Όπως όλα τα συντάγματα *comitatus*, τα συντάγματα ιππικού *των παλατινών* ονομάζονταν *vexillationes* (από *το vexillum* = "στρατιωτικό λάβαρο") και τα συντάγματα πεζικού ήταν είτε *legiones,* είτε *auxilia* (βοηθητικά). *Οι Vexillationes palatinae* πιστεύεται ότι περιείχαν 400-600 άνδρες, *οι legiones palatinae* 800-1.200 και τα *auxilia palatina* είτε 800-1.000 είτε 400-600.

## Προέλευση και ιστορία
Στις αρχές του 3ου αι., ο ρωμαϊκός στρατός ήταν οργανωμένος σε διάφορους επαρχιακούς στρατούς υπό τη διοίκηση των επαρχιακών κυβερνητών, μία μικρότερη εφεδρεία υπό τη διοίκηση του Αυτοκράτορα, μονάδες φρουράς όπως η Πραιτωριανή Φρουρά, και τις αστικές ομάδες .   Οι στρατοί πεδίου ήταν προσωρινοί σχηματισμοί, που συνήθως αποτελούνταν από την εφεδρεία ή/και από αποσπάσματα, που προέρχονταν από τους επαρχιακούς στρατούς.   Στα τέλη του 3ου αι., λόγω των συχνών πολέμων, οι στρατοί πεδίου μπορούσαν να παραμείνουν ενωμένοι για αρκετά χρόνια, υπό την άμεση διοίκηση του Αυτοκράτορα, και θα απαιτούσαν τα δικά τους συστήματα στρατολόγησης.

Μέχρι τα μέσα του 4ου αι., ο ρωμαϊκός στρατός χωρίστηκε σε συνοριακούς στρατούς υπό τη διοίκηση των επαρχιακών *[[Δουξ|δουκών]]* και σε μόνιμους στρατούς πεδίου υπό τη διοίκηση του Αυτοκράτορα, του *[[Μάγιστρος του στρατού|magistri militum]]*, *του magistri equitum* ή των *[[Κόμης (Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία)|comites]]*.   Οι συνοριακοί στρατοί θα περιπολούσαν τα σύνορα, και θα αντιτάσσονταν σε μικρής κλίμακας επιδρομές.   Μπορεί να απώθησαν επιθέσεις μεσαίας κλίμακας, χωρίς την υποστήριξη των στρατών πεδίου.  Οι συνοριακοί στρατοί αργότερα θα γίνονταν γνωστοί ως *limitanei* ή *ripenses*.  Οι στρατοί πεδίου θα αντιδρούσαν σε επιθέσεις μεγαλύτερης κλίμακας, θα πολεμούσαν εναντίον αντίπαλων Αυτοκρατόρων, και θα διεξήγαγαν οποιεσδήποτε μεγάλης κλίμακας επιθέσεις σε γειτονικές χώρες. Οι στρατοί πεδίου αργότερα θα γίνονταν γνωστοί ως *comitatenses* ή *palatini*.  Οι προσωρινοί στρατοί πεδίου θα μπορούσαν να αναφέρονται ως *sacer comitatus*,  όπως και η αυτοκρατορική Αυλή.  Η πρώτη γνωστή γραπτή αναφορά στους *comitatenses* ήταν το 325, αν και υπάρχουν πιθανότητες από νωρίτερα, και η πρώτη αναφορά στους *palatini* δεν έγινε πριν από το 365.  

Οι ιστορικοί διαφωνούν ως προς το αν ο Αυτοκράτορας Διοκλητιανός ή ένας από τους διαδόχους του, όπως ο Κωνσταντίνος Α΄, χώρισε τον ρωμαϊκό στρατό σε συνοριακούς στρατούς και στρατούς πεδίου.   Οι Tέοντορ Μόμσεν, H.M.D. Parker και πιο πρόσφατα, οι Warren Treadgold και David S. Potter  αποδίδουν την αναδιοργάνωση στον Διοκλητιανό.   Οι E.C. Nischer, D. van Berchem και πιο πρόσφατα, οι M.C. Bishop και J.C.N. Coulston αποδίδουν κυρίως μία επέκταση στον Διοκλητιανό και την αναδιοργάνωση στον Κωνσταντίνο Α΄ και τους διαδόχους του.   Ο Karl Strobel βλέπει την αναδιοργάνωση ως την κορύφωση τάσεων, που χρονολογούνται από τον 3ο αι., με τον Διοκλητιανό να ενισχύει τόσο τους συνοριακούς, όσο και τους στρατούς πεδίου. 

Οι ανατολικοί στρατοί πεδίου, συμπεριλαμβανομένων των *παλατινών* και *των κομιτικών*, τελικά έγιναν η βάση των ανατολικών θεμάτων. 

Οι δυτικοί στρατοί πεδίου, συμπεριλαμβανομένων των *παλατιμών* και *των κομιτικών*, είτε διαλύθηκαν κατά την κατάρρευση της δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας είτε έγιναν μέρος των στρατών των διαδόχων κρατών.

## Ανώτερη διοίκηση
Οι στρατοί πεδίου της Τετραρχίας βρίσκονταν υπό τη διοίκηση των Αυτοκρατόρων, με τη βοήθεια των πραιτωριανών επάρχων. Υπήρχαν τότε τέσσερις Αυτοκράτορες, δύο Αύγουστοι και δύο Καίσαρες, οι οποίοι διοικούσαν συστηματικά τους στρατούς πεδίου σε εκστρατείες.

Οι στρατοί πεδίου μετά τον Κωνσταντίνο Α΄ βρίσκονταν υπό τη διοίκηση του Αυτοκράτορα, με τη βοήθεια του magister peditum και του magister equitum.

Οι ανατολικοί στρατοί πεδίου μετά τον Θεοδόσιο Α΄ βρίσκονταν υπό τη γενική διοίκηση του Αυτοκράτορα, με έναν *[[Μάγιστρος του στρατού|magister militum]]* για κάθε στρατό. Συνήθως υπήρχε μόνο ένας ανατολικός Αυτοκράτορας, ο οποίος σπάνια διοικούσε τους στρατούς πεδίου σε εκστρατείες, μέχρι την επανεμφάνιση του Μαυρικίου ως εν ενεργεία Αυτοκράτορα αυτοπροσώπως στο πεδίο της μάχης.

## Οργάνωση
Το μέγεθος του στρατού, και επομένως των *παλατινών* και *των comitatenses*, παραμένει αμφιλεγόμενο.  Οι A.H.M. Jones και Warren Treadgold υποστηρίζουν ότι ο ύστερος ρωμαϊκός στρατός ήταν σημαντικά μεγαλύτερος από τους προηγούμενους ρωμαϊκούς στρατούς, και ο Tρέντγκολντ εκτιμά ότι είχαν έως και 645.000 άνδρες στο στράτευμα.  Ο Kαρλ Στρόμπελ το αρνείται αυτό, και ο Στρόμπελ εκτιμά ότι ο ύστερος ρωμαϊκός στρατός είχε περίπου 435.000 άνδρες την εποχή του Διοκλητιανού, και 450.000 την εποχή του Κωνσταντίνου Α΄. 

## Εξοπλισμός
Οι M.C. Bishop και J.C.N Coulston, σε ένα σημαντικό έργο για τον ρωμαϊκό στρατιωτικό εξοπλισμό, δεν κάνουν διάκριση μεταξύ του εξοπλισμού των διαφόρων κλάδων του ρωμαϊκού στρατού.  Είναι αμφίβολο αν υπήρχαν καθολικές διαφορές μεταξύ του εξοπλισμού των παλατινών και των άλλων δυνάμεων.

Η ύστερη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία είχε κεντρικά εργοστάσια, που εισήχθησαν από τον Διοκλητιανό, για να παρέχουν όπλα και πανοπλίες στον στρατό.     Η εισαγωγή των κεντρικών εργοστασίων, ενώ οι προηγούμενοι στρατοί βασίζονταν σε εργαστήρια λεγεωνάριων, μπορεί να αντανακλά τις ανάγκες των στρατών πεδίου.

Οι παλατινοί του 4ου αι. περιλάμβαναν τόσο ελαφρύ, όσο και βαρύ πεζικό,  καθώς και ελαφρύ και βαρύ ιππικό.  

## Δείτε επίσης
* *[[Παλατινές Σχολές|Σχολαί Παλατιναί]]*
* Ύστερος Ρωμαϊκός στρατός

## Σημειώσεις και αναφορές

### Παραπομπές


### Πρωτογενείς πηγές
* Η *[[Notitia Dignitatum]]*
* Το έργο του Ammianus Marcellinus

### Δευτερογενείς πηγές
* MC Bishop και JCN Coulston, *Ρωμαϊκός Στρατιωτικός Εξοπλισμός, Από τους Καρχηδονιακούς Πολέμους έως την Πτώση της Ρώμης* (Oxbow Books, 2006)
* Χιου Έλτον, *Ο πόλεμος στη ρωμαϊκή Ευρώπη 350-425 μ.Χ.* (Oxford University Press, 1996).
* Βενιαμίν Ισαάκ, *Τα Όρια της Αυτοκρατορίας: ο Ρωμαϊκός Στρατός στην Ανατολή* (Oxford University Press, αναθεωρημένη έκδοση 1992).
* AD Lee, *Πόλεμος στην Ύστερη Αρχαιότητα, Μια Κοινωνική Ιστορία* (Blackwell, 2007).
* 
* Pat Southern και Karen R. Dixon, *Ο Ύστερος Ρωμαϊκός Στρατός* (Routledge, 1996).
* Karl Strobel, «Στρατηγική και Δομή Στρατού μεταξύ Σεπτίμιου Σεβήρου και Μεγάλου Κωνσταντίνου», στο Paul Erdkamp, *A Companion to the Roman Army* (Wiley-Blackwell, 2011).
* Γουόρεν Τρέντγκολντ, *Το Βυζάντιο και ο Στρατός του, 284-1081* (Stanford University Press, 1995).
* Michael Whitby, «Στρατός και Κοινωνία στον Ύστερο Ρωμαϊκό Κόσμο» στο Paul Erdkamp, *A Companion to the Roman Army* (Wiley-Blackwell, 2011).

Κατηγορία:Στρατός της Αρχαίας Ρώμης