Πλαγιά Ιωαννίνων

*Για οικισμούς με το ίδιο όνομα δείτε το λήμμα: [[Πλαγιά]]


Η *'Πλαγιά** (πρώην ''Ζέρμα'') είναι ορεινό χωριό του [[Δήμος Κόνιτσας|δήμου Κόνιτσας]] στον [[Νομός Ιωαννίνων|νομό Ιωαννίνων]] της [[Ήπειρος (διαμέρισμα)|Ηπείρου]]. Ιστορικά ανήκει στην περιοχή των [[Μαστοροχώρια|Μαστοροχωρίων]] και σύμφωνα με την [[Ελληνική απογραφή 2011|απογραφή του 2011]] ο πληθυσμός του ανέρχεται στους 50 κατοίκους.

==Γεωγραφικά στοιχεία ==
Η Πλαγιά βρίσκεται στα βορειοδυτικά του [[Νομός Ιωαννίνων|νομού Ιωαννίνων]], στα όρια με το [[Νομός Καστοριάς|νομό Καστοριάς]]. Είναι αμφιθεατρικά κτισμένη στη τοποθεσία Κρουσιανά στις βουνοπλαγιές Μπουχέτσι του [[Γράμμος|Γράμμου]], βόρεια του [[Σαραντάπορος|ποταμού Σαραντάπορου]] και κοντά στην [[Εθνική_Οδός_20_(Ελλάδα)|Ε.Ο.Κοζάνης-Ιωαννίνων]] σε υψόμετρο 980 μέτρων. Απέχει 104 [[Χιλιόμετρο|χιλιόμετρα]] (μέσω Κόνιτσας) βορειοδυτικά από τα Ιωάννινα και 43 χλμ. βορειοδυτικά από τη Κόνιτσα. Το σημερινό χωριό δημιουργήθηκε τη [[δεκαετία του 1970]], καθώς η παλιά Πλαγιά (όπως και άλλα χωριά της ευρύτερης περιοχής) εγκαταλείφθηκε λόγω καθίζησης των εδαφών και οι κάτοικοί της έκτισαν νέα σπίτια σε καταλληλότερα και ασφαλέστερα εδάφη που παραχωρήθηκαν από τη νομαρχία Ιωαννίνων. Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με την κτηνοτροφία και αρκετοί από αυτούς το χειμώνα μετακινούνται με τα κοπάδια τους σε κλιματικά ηπιότερα μέρη.

== Ιστορικά στοιχεία ==
Δεν υπάρχουν τεκμηριωμένα στοιχεία για την ίδρυση της Ζέρμας. Στη θέση Σιλιά, πλησίον του οικισμού και κοντά στο μοναστήρι της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (γνωστή και ως μονή Ζέρμας) με επίκεντρο τον μικρό ναό του Αγίου Αθανασίου - στη θέση του οποίου ανιχνεύτηκαν απομεινάρια μεγαλύτερης εκκλησίας - όπου υπήρχε παλαιότερος οικισμός με την ίδια ονομασία. Σχετικά με την παλιά Ζέρμα, αναφέρεται πως αυτή ήταν ανεπτυγμένη και τόπος καταγωγής διαφόρων κτιστών και του αγιογράφου Μιχάλη Ζωγράφου.

Το σύγχρονο χωριό δημιουργήθηκε γύρω στο [[1750]] ή στις αρχές του 19ου αιώνα από κατοίκους γειτονικών εγκαταστάσεων (αναφέρονται οι ονομασίες ''Καρυές'', ''Λίμνες'', ''Παλαιοχώρι'' κλπ) και σύμφωνα με κάποια στοιχεία, το 1854 ζούσαν σε αυτό 27 οικογένειες, ενώ στα οθωμανικά στατιστικά κατάστιχα του [[1895]] αναφέρεται ότι το χωριό ήταν [[τσιφλίκι]] του [[Καζάς|καζά]] Κόνιτσας και είχε πληθυσμό 188 κατοίκων. Οι επαγγελματικές ασχολίες των κατοίκων μέχρι και τη δεκαετία του 1940 σχετίζονταν κυρίως με τις οικοδομικές εργασίες και την κτηνοτροφία και συμπληρωματικά με τη γεωργία.

Η Ζέρμα υπήρξε την περίοδο της [[Τουρκοκρατία]]ς τόπος καταγωγής αρκετών κλεφτών και αρματολών που τα ονόματά τους έχουν γίνει τοπωνύμια στα γύρω υψώματα της περιοχής (Ζιάσακας, Τζαντήλας, Ποδαράς). Σημαντικότεροι από αυτούς υπήρξαν ο [[Κλέφτες|κλέφτης]] Νικόλας Αδάμος και ο οπλαρχηγός [[Γιαννούλης Ζέρμας]]. Ακόμη, τοπικές μαρτυρίες αναφέρουν πως αρκετοί άνδρες του οικισμού συμμετείχαν στα ελληνικά αντάρτικά σώματα που έδρασαν στην περιοχή της Ηπείρου κατά τα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας.

Τα επόμενα χρόνια τέσσερις άνδρες της Ζέρμας σκοτώθηκαν στο πλαίσιο της [[Μικρασιατική εκστρατεία|Μικρασιατικής Εκστρατείας]] και άλλοι δύο έχασαν τις ζωές τους κατά τον [[Ελληνοϊταλικός Πόλεμος|Ελληνοϊταλικό Πόλεμο]].Την περίοδο της Κατοχής οι ντόπιοι συμμετείχαν στην Εθνική Αντίσταση μέσα από τις τάξεις του [[Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο|ΕΑΜ]]/[[Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός|ΕΛΑΣ]], ενώ στη διάρκεια του [[Ελληνικός εμφύλιος πόλεμος (1946–1949)|Εμφυλίου Πολέμου]], μεγάλο μέρος του πληθυσμού της Ζέρμας κατέφυγε στις χώρες του [[Ανατολικό Μπλοκ|Ανατολικού Μπλοκ]] ως πολιτικοί πρόσφυγες ή εγκαταστάθηκε στα αστικά κέντρα της Ελλάδας. Τον Μάιο του 1950 επανήλθαν στον οικισμό κάτοικοι που είχαν καταφύγει επί Εμφυλίου στην Κόνιτσα, ενώ ένα μέρος των πολιτικών προσφύγων είχε επαναπατριστεί στην Ελλάδα ήδη από τη [[Δεκαετία 1950|δεκαετία του 1950]].

Το 1955, το χωριό μετονομάστηκε σε Πλαγιά, ενώ στα τέλη της [[Δεκαετία 1970|δεκαετίας του 1970]] ξεκίνησε η μετεγκατάσταση των κατοίκων στην κοντινή τοποθεσία Κρούσιανα, όπου και κτίστηκε το νέο χωριό, εξαιτίας προβλημάτων καθίζησης του εδάφους. Εκκλησιαστικά υπάγεται στη [[μητρόπολη Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανής και Κονίτσης]].

== Αξιοθέατα ==

=== Ιερά Μονή Παναγίας Ζέρμας ===
Το μοναστήρι είναι αφιερωμένο στη [[Κοίμηση της Θεοτόκου]] και θεωρείται από τα παλιότερα μοναστήρια της Ηπείρου. Τεκμηριωμένα χρονολογείται τον [[17ος αιώνας|17ο αιώνα]] σύμφωνα με εντοιχισμένη επιγραφή στη δυτική πλευρά του [[Καθολικό|καθολικού]], όπου αναγράφεται ως έτος κτίσης το [[1656]] από τον Ιωάννη Νικολάου, και σωζόμενη σφραγίδα της μονής του έτους [[1618]]. Σύμφωνα με την προφορική παράδοση, η ίδρυσή του ανάγεται μαζί με αυτήν της Μονής Μολυβδοσκεπάστου την περίοδο που αυτοκράτορας του [[Βυζάντιο|Βυζαντίου]]  ήταν ο [[Κώνστας Β΄|Κωνσταντίνος Πωγωνάτος]] (641 - 688) .

Βρίσκεται σε λόφο δυτικά από την Πλαγιά, απέναντι από το παλιό χωριό της Ζέρμας, ανάμεσα σε δάσος δρυών και στη δεξιά πλευρά του περνά ο χείμαρρος "Μεγαλάκκος" ή "Μακρυλάκκος" που καταλήγει στον Σαραντάπορο.

Από το μοναστηριακό συγκρότημα διασώζονται το καθολικό, η μαρμάρινη πύλη με τις ανάγλυφες διακοσμήσεις και μερικοί τοίχοι των κελιών της. Το καθολικό της (που έχει κηρυχθεί από το [[1962]] αρχαίο μνημείο), είναι τρίκλιτη [[Βασιλική (αρχιτεκτονική)|βασιλική]] με τρεις τρούλους με ξεχωριστές τοιχογραφίες. Τη σημερινή της μορφή η Μονή απέκτησε μετά από εκ βάθρων ανακαίνισης το 1656.

==Ονομασία - διοικητικά στοιχεία==
Το παλιό όνομα μέχρι το [[1955]] ήταν **Ζέρμα** οπότε και μετονομάστηκε σε Πλαγιά. Ως κοινότητα Ζέρμας αναγνωρίστηκε το [[1919]] με το ΦΕΚ 184Α - 19/08/1919 με έδρα την ίδια. Το [[1997]] σύμφωνα με το [[Σχέδιο «Καποδίστριας»|σχέδιο Καποδίστριας]] και το ΦΕΚ 244Α - 04/12/1997 αποσπάσθηκε από την κοινότητα Πλαγιάς και προσαρτήθηκε στον τότε [[Δήμος Μαστοροχωρίων|δήμο Μαστοροχωρίων]]. Σύμφωνα με το [[σχέδιο Καλλικράτης]], αποτελεί τη τοπική κοινότητα Πλαγιάς που υπάγεται στη δημοτική ενότητα Μαστροχωρίων του [[Δήμος Κόνιτσας|Δήμου Κόνιτσας]] και σύμφωνα με την [[Ελληνική απογραφή 2011|απογραφή του 2011]] έχει πληθυσμό 50 κατοίκους.

== Απογραφές πληθυσμού ==


==Εξωτερικοί σύνδεσμοι== 
* [http://www.konitsa.gr/visit/villages/33-plagia Πλαγιά] από τον ιστότοπο του [https://web.archive.org/web/20190118224029/http://www.konitsa.gr/ Δήμου Κόνιτσας]
* [https://efaioa.gr/μονή-ζέρμας-πλαγιά-κονίτσης/ Μονή Ζέρμας, Πλαγιά Κονίτσης]  από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων
* [https://el.wikiloc.com/oreibasia-diadromes/palia-zerma-ioanninon-23945471 Η διαδρομή: Παλιά Ζέρμα Ιωαννίνων] από τον ιστότοπο https://el.wikiloc.com/
* [https://web.archive.org/web/20161216041821/http://www.e-konitsa.gr/index.php/Τα-χωριά-της-Κόνιτσας/54.html Πλαγιά (Ζέρμα)]

==Πηγές==
* "Κονιτσιώτικα - Ζερματινά", Ιωάννης Β. Τσάγκας, Τόμος Α΄ (1980-2004), Αθήνα 2004, Ταξιθετικός Αριθμός Εθνικής Βιβλιοθήκης**:''' 09520/2004-1

## Παραπομπές


Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Ιωαννίνων
Κατηγορία:Δήμος Κόνιτσας