Οξύνεια Τρικάλων

Η **Οξύνεια** είναι χωριό της βορειοδυτικής Θεσσαλίας, που διοικητικά υπάγεται στην δημοτική ενότητα Χασίων, του δήμου Μετεώρων, της Περιφερειακής Ενότητας Τρικάλων (πρώην νομός Τρικάλων).

## Γενικά
Η Οξύνεια χαρακτηρίζεται ως αγροτικός ορεινός οικισμός που καταλαμβάνει επιφάνεια έκτασης, 29 χλμ² και είναι κτισμένος σε υψόμετρο 520 μέτρων. Σύμφωνα με την απογραφή που διενεργήθηκε από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) το 2021, οι μόνιμοι κάτοικοι ανέρχονταν στους 357, με την πυκνότητα πληθυσμού να ορίζονταν στους 12,31 κατοίκους ανά χλμ².

Το χωριό γειτνιάζει με άλλα μικρότερα ή μεγαλύτερα χωριά, όπως, στα νότια με τον Ξηρόκαμπο, στα νοτιοανατολικά με την Μύκανη, στα βορειανατολικά με το Αγιόφυλλο, στα βορειοδυτικά με τους Σταγιάδες και την Αγναντιά, και στα δυτικά με το Κακοπλεύρι.

## Ονομασία
Αναφέρεται από την περίοδο της Τουρκοκρατίας με την ονομασία *Μερίτσα* (ήμερο μέρος, ετυμολογούν οι ντόπιοι)

## Γεωγραφία
H Οξύνεια βρίσκεται στην βορειοδυτική Θεσσαλία, στα βόρεια όρια της Π.Ε. Τρικάλων, όπου είναι κτισμένη στους νότιους πρόποδες του Όρου Χάσια (τμήμα της Οροσειράς της Πίνδου), σε υψόμετρο 520 μέτρων. Χαρακτηρίζεται ως αγροτικός ορεινός οικισμός, που καταλαμβάνει επιφάνεια έκτασης 29 χλμ2 και ο οποίος περιβάλλεται από δρύες και πλατάνια, που εκτείνονται σε 14.000 στρέμματα. Το χωριό εντοπίζεται στην αριστερή πλευρά της Εθνικής Οδού Καλαμπάκας – Γρεβενών (κόμματι της Εθνικής Οδού 15), καθώς και του Αυτοκινητόδρομου Κεντρικής Ελλάδας (Α3 ή Ε65). Οδικώς απέχει 18,7 χλμ. από τα σύνορα με την Περιφερειακή Ενότητα Γρεβενών, 23 χλμ. από την Καλαμπάκα (έδρα του Δήμου Μετεώρων) και 44 χλμ. από τα Τρίκαλα (πρωτεύουσα της Π.Ε. Τρικάλων).

*Η ακρίβεια των χιλιομετρικών αποστάσεων υπολογίστηκε από τους χάρτες της Google και* *προτού παραδοθεί ο Αυτοκινητόδρομος Κεντρικής Ελλάδας (Α3)*

Από το ύψωμα «Καλόγεροι» είναι ορατά τα Μετέωρα και ο Όλυμπος. Βορειοδυτικά προς τον οικισμό του Κακοπλευρίου βρίσκεται το σπήλαιο «Γκιγκόρος», ενώ στα ανατολικά, τον διατρέχει ο χείμαρρος Μύκανη, ο οποίος ενώνεται με τον Μουργκάνη (*[[Αρχαία ελληνική γλώσσα|αρχαία ελληνικά]]:* *Ίωνας ποταμός*) παραπόταμο του Πηνειού.

## Ιστορία
Κοντά στο χωριό έχουν εντοπιστεί αρχαία λείψανα ενώ η εκκλησία του Αγίου Γεωργίουέχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο. *"Πρόκειται για επιμήκη ναό, αποτελούμενο από δύο συνεχόμενα μονόχωρα τμήματα στεγαζόμενα με τρούλλους, με καμαροσκεπή νάρθηκα στη δυτική πλευρά, που αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της περιοχής της Πίνδου. Εσωτερικά είναι κατάγραφος με τοιχογραφίες που φιλοτεχνήθηκαν από τους [[Χιονάδες Έβρου|Χιοναδίτες]] ζωγράφους Κωνσταντίνο και Μιχαήλ Μιχαήλ και Ιωάννη το 1779, σύμφωνα με επιγραφή στη νότια είσοδο"* Ο ναός αποκαταστάθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Τρικάλων και τη Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεότερων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού με χρηματοδότηση από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Θεσσαλία-ΕΣΠΑ 2014-2020 και τα θυρανοίξια του αποκατεστημένου ναού έγιναν το 2025.

Οι κάτοικοί του  ασχολούνται κυρίως γεωργοκτηνοτρόφοι, ενώ κάποιοι απασχολούνται στον κυλινδρόμυλο της Μύκανης και τη μονάδα τυροκομικών προϊόντων.

Σιδηροδρομικός Σταθμός Οξύνειας

## Διοικητικές μεταβολές
Τα πρώτα χρόνια που ακολούθησαν μετά την επικύρωση της Συμφωνίας της Κωνσταντινούπολης τον Ιούλιο του 1881, το ελληνικό κράτος αναδιαμόρφωσε την διοικητική διαίρεση των νέων προσαρτημένων εδαφών. Ως εκ τούτου, το 1883, με βασιλικό διάταγμα (ΦΕΚ: 126/Α/02-04-1883) επικυρώθηκαν και τέθηκαν σε εφαρμογή, οι διοικητικές αλλαγές και τα όρια, των νομών, δήμων και κοινοτήτων, αυτών των εδαφών . Έτσι, έπαψαν να υφίστανται και επίσημα οι διοικητικές διαιρέσεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Στο ίδιο διάταγμα  αναφέρεται ότι, ο νομός Τρικάλων αποτελούνταν από τρεις επαρχίες: (α) Τρικάλων, (β) Καλαμπάκας και (γ) Καρδίτσας. Κάθε επαρχία διαιρέθηκε σε δήμους. Οι πρώτες δύο αριθμούσαν, η κάθε μία, από 7 και η τελευταία 13. Ο νεοσύστατος, τότε, δήμος Οξύνειας είχε πρωτεύουσα την Μερίτσα και περιελάβανε 10 χωριά/οικισμούς: (α) Μερίτσα (σημερινή Οξύνεια), (β) Βουτάδες (ακατοίκητος), (γ) Κακοπλεύρι, (δ) Σταγιάδες, (ε) Όστροβος (σημερινή Αγναντιά), (στ) Βελεμίστι (σημερινό Αγιόφυλλο), (ζ) Φλιάκα Κερασιάς (σημερινός Θεοτόκος), (η) Βουρλοχώρι (σημερινή Αχλαδιά), (θ) Τσιούγκουρον (σημερινό Άγιος Δημήτριος) και (ι) Γαύροβον (σημερινός Γαύρος). Ο δήμος, λόγω της γεωγραφικής του θέσης, υπάγονταν στην Επαρχία Καλαμπάκας, μαζί με τους δήμους: (α) Αιγίνιο, (β) Χαλκίδος, (γ) Λάκμωνος, (δ) Καστανιάς, (ε) Μαλακασίου και (στ) Τυμφαίων.

Το 1889 , στον δήμο Οξύνειας προσαρτάται και ο οικισμός Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου (Σταγιάδων), όπου λίγα χρόνια αργότερα  μαζί και με τον οικισμό Βουτάδες καταργούνται, παύουν να υφίστανται, λόγω του ότι εγκαταλείφθηκαν από τους κατοίκους τους.

Το 1912 , όλα τα χωριά (10 στο σύνολο) αποσπάστηκαν από τον δήμο, ο οποίος καταργήθηκε , και στην θέση του συστάθηκαν 10 ομώνυμες κοινότητες. Μία για κάθε χωριό. Η κοινότητα Μερίτσας μετονομάστηκε το 1928, σε κοινότητα Οξύνειας, λόγω της μετονομασίας του ομώνυμου χωριού.

Σύμφωνα με το σχέδιο «Καποδίστριας» (1997), η κοινότητα καταργήθηκε και ο οικισμός της προσαρτήθηκε στον δήμο Χασίων , ενώ με το σχέδιο «Καλλικράτης» (2010) πραγματοποιήθηκε επανασύσταση της κοινότητας, όπου σε αυτήν σήμερα υπάγονται οι οικισμοί: (α) Οξύνεια και (β)  Μύκανη.

## Απογραφή πληθυσμού
Μετά την επικύρωση της Συμφωνίας της Κωνσταντινούπολης (1881), με βασιλικό διάταγμα (ΦΕΚ: 53/Α/26-06-1881) απεφάνθη η διενέργεια ειδικής απογραφής των νέων προσαρτημένων εδαφών, στην τότε ελληνική επικράτεια. Όπως περιγράφεται στο άρθρο 8, του συγκεκριμένου διατάγματος, η απογραφή είχε χαρακτηριστεί ως πρόχειρη και υπεύθυνος για την ορθότητα των στοιχείων ορίστηκε ο εκάστοτε διορισμένος βασιλικός επίτροπος της περιοχής δικαιοδοσίας που του αναλογούσε.

Από την πρώτη απογραφή το 1881 έως και το 1961, το χωριό γνώρισε τεράστια πληθυσμιακή ανάπτυξη *(βλ. Πίνακα Α')*. Παρά τους ελληνοτουρκικούς (1897 και 1919 – 1922), βαλκανικούς (1912 – 1913) , παγκόσμιους (1914 – 1918 και 1939 – 1945)  και εμφύλιους (1946 – 1949)  πολέμους που μεσολάβησαν σε αυτό το διάστημα 80 χρόνων, ο πληθυσμός του χωριού εκτινάχθηκε κατά 131%, παρόλο που κανείς θα περίμενε ως άμεσο αποτέλεσμα όλων αυτών, την συρρίκνωσή του. Η μέγιστη τιμή καταγράφηκε στην απογραφή του 1961, όπου το χωριό αριθμούσε 797 κατοίκους, σημειώνοντας συγχρόνως και την πολυπληθέστερη προσθήκη νέων ανθρώπων (+194, αύξηση κατά 32.17%, συγκριτικά με την απογραφή του 1951).

Εκ τότε, με μοναδική εξαίρεση την απογραφή του 1981, ο πληθυσμός μειώνεται διαρκώς *(βλ. Πίνακα Α' και Πίνακα Β')*. Καθοριστικό ρόλο έχουν παίξει: (α) η εσωτερική και η εξωτερική μετανάστευση, (β) οι δυσμενείς συνθήκες διαβίωσης που επικρατούν στα απομακρυσμένα χωριά και (γ) η επιβράδυνση του ρυθμού νέων γεννήσεων και η αύξηση των θανάτων. Η μεγαλύτερη μείωση σημειώθηκε το 2001, όπου απογράφηκαν 136 λιγότεροι μόνιμοι κάτοικοι.

Στην τελευταία απογραφή, το 2021, το χωριό κατέγραψε για τέταρτη συνεχόμενη φορά πτώση του μόνιμου πληθυσμού του. Συνολικά απογράφηκαν 357, όπου η πυκνότητα πληθυσμού *(βλ. Πίνακα Γ')* ορίστηκε στους 12,31 κατοίκους ανά χλμ².

*<small><sup>[α]</sup> Ως πραγματικός πληθυσμός ορίζεται, ο συνολικός πληθυσμός που για οποιαδήποτε αιτία ήταν παρών την ημέρα απογραφής στον συγκεκριμένο τόπο, είτε αυτός διέμενε μονίμως εκεί, είτε βρέθηκε να διαμένει προσωρινός ή τυχαίως.</small>* 
*<small><sup>[β]</sup> Από την απογραφή του 1971 και μετά, στα αναρτημένα αρχεία της ψηφιακής βιβλιοθήκης της ΕΛΣΤΑΤ, δεν εντοπίστηκε ο διαχωρισμός του πληθυσμού ως προς το φύλο.</small>* 
*<small><sup>[γ]</sup> Από την απογραφή του 2021 και μετά, δεν υφίσταται πλέον ως μέτρηση ο πραγματικός πληθυσμός, ο οποίος καταγράφηκε για τελευταία φορά, στην απογραφή του 2011. </small>*

*<small><sup>[α]</sup> Ως μόνιμος πληθυσμός ορίζεται, ο συνολικός πληθυσμός που δήλωσε ως μόνιμη κατοικία του, κατά την απογραφή του, τον συγκεκριμένο τόπο, ανεξάρτητα από το πού βρέθηκε και απογράφηκε στην επικράτεια της χώρας. </small>* 
*<small><sup>[β]</sup> Από την απογραφή του 1991 και μετά, στις μετρήσεις της ΕΛΣΤΑΤ συμπεριλαμβάνεται και ο προσδιορισμός του μόνιμου πληθυσμού ενός τόπου. </small>* 
*<small><sup>[γ]</sup> Από την απογραφή του 2021 και μετά, δεν υφίσταται πλέον ως μέτρηση ο πραγματικός πληθυσμός, ο οποίος καταγράφηκε για τελευταία φορά, στην απογραφή του 2011. </small>*

*<small><sup>[α]</sup> Η πυκνότητα του πληθυσμού ενός τόπου ορίζεται ως, ο αριθμός των κατοίκων που ζουν σε ένα τετραγωνικό χιλιόμετρο και υπολογίζεται εάν διαιρέσουμε τον πληθυσμό του τόπου με την έκτασή του. Εκφράζεται σε κατοίκους ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο.</small>* 
*<small><sup>[β]</sup> Από την απογραφή του 1951 και μετά, στα επίσημα έγγραφα συμπεριλαμβάνεται και η πυκνότητα του πληθυσμού ενός τόπου.</small>* 
*<small><sup>[γ]</sup> Από την απογραφή του 2021 και μετά, δεν υφίσταται πλέον ως μέτρηση ο πραγματικός πληθυσμός, ο οποίος καταγράφηκε για τελευταία φορά, στην απογραφή του 2011. </small>*

## Αθλητικός και πολιτιστικός σύλλογος

#### Αθλητικός Όμιλος Οξύνειας (Α.Ο. Οξύνειας)
Ο **Α.Ο. Οξύνειας** αποτελούσε το αθλητικό σωματείο του οικισμού. Ιδρύθηκε το 1983  και ως έδρα του χρησιμοποιούσε το γήπεδο του χωριού. Καθόλα ποδοσφαιρικό σωματείο, για πολλά χρόνια πρωτοστάτησε στα τοπικά πρωταθλήματα και κύπελλα που διοργανώνονταν υπό την εποπτεία της Ένωσης Ποδοσφαιρικών Σωματείων Τρικάλων (Ε.Π.Σ. Τρικάλων). Στα τέλη της δεκαετίας του 1990 έως και τις αρχές του 2000, τα πρώτα σημάδια εγκατάλειψης άρχισαν να κάνουν την εμφάνισή τους. Καθοριστικό ρόλο στο φαινόμενο αυτό είχαν: (α) η φυγή του ντόπιου πληθυσμού προς τις πόλεις, καθώς και (β) η έλλειψη ενδιαφέροντος για τον αθλητισμό, από τις νέες γενιές. Στα τέλη της δεκαετίας του 2000 έγινε μία προσπάθεια ανασύστασης και τόνωσης της ομάδας. Μία με δύο φορές τον χρόνο καθιερώθηκε η διεξαγωγή των φιλικών αγώνων: (α) «Α.Ο. Οξύνειας – Παλαίμαχοι Α.Ο. Οξύνειας», όπου την ομάδα των παλαίμαχων στελέχωναν άτομα τα οποία είχαν αγωνιστεί στο παρελθόν με τα χρώματα του συλλόγου αυτού , καθώς και (β) οι παντρεμένοι κάτοικοι του χωριού εναντίον των ανύπαντρων. Σήμερα, παρόλο που δεν έχει κατατεθεί επίσημα αίτημα διάλυσης, ο σύλλογος θεωρείται ως ανενεργός, λόγω πλήρη εγκατάλειψης.

#### Πολιτιστικός και Μορφωτικός Σύλλογος Οξύνειας «Η Μερίτσα»
**Η Μερίτσα** αποτελεί το πολιτιστικό και μορφωτικό σωματείο του χωριού. Συγκροτήθηκε το 2009 από τους Μάνθου Έφη, Μάνου Γιώτα, Παλάσκα Δημήτρη, Παλάσκα Παναγιώτη και Τρέλλη Βίκυ, οι οποίοι σχημάτισαν και το Α' Διοικητικό Συμβούλιο του συλλόγου. Σκοπό έχει: (α) την ανάδειξη, διαφύλαξη, διατήρηση και διάδοση της τοπικής ιστορίας και παράδοσης του οικισμού, (β) την προστασία και ανάδειξη του φυσικού κάλλους της περιοχής, (γ) την οργάνωση πολιτιστικών και κοινωνικών εκδηλώσεων, όπως πανηγύρια, θεματικές βραδιές, γιορτές, εκδρομές και εορτασμούς, (δ) την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής στην κοινότητα και συμμετοχής της, καθώς και (ε) μορφωτικές και εκπαιδευτικές δράσεις, όπως σεμινάρια, ομιλίες, μαθήματα παραδοσιακών χορών και μουσικής και λοιπές χρηστικές δεξιότητες.

## Παραπομπές


Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Τρικάλων
Κατηγορία:Δήμος Μετεώρων