Προπυλοφωσφίνη

Η **προπυλοφωσφίνη** (αγγλικά: *propylphosphine*) είναι οργανική χημική ένωση, που περιέχει άνθρακα, υδρογόνο και φωσφόρο, με χημικό τύπο **C<sub>3</sub>H<sub>9</sub>P**. Eίναι μια πρωτοταγής (δηλαδή μονοϋποκατεστημένη) οργανική φωσφίνη. Είναι το φωσφορούχο ανάλογο της 1-προπαναμίνης. Μπορεί να θεωρηθεί ότι προέρχεται από τη «μητρική» ένωση «φωσφίνη» (PH3), με αντικατάσταση ενός ατόμου υδρογόνου της τελευταίας από προπύλιο (CH3CH2CH2-). Ομοίως, βέβαια, μπορεί να θεωρηθεί ότι προέρχεται από το προπάνιο, με αντικατάσταση ενός ατόμου υδρογόνου των ακραίων ατόμων άνθρακα του τελευταίου από φωσφύλιο (-PH2). Με βάση το χημικό τύπο της (C3H9P) έχει τρία (3) ισομερή θέσης:
# Ισοπροπυλοφωσφίνη, με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH(PH2)CH3.
# Αιθυλομεθυλοφωσφίνη, με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2PHCH3.
# Τριμεθυλοφωσφίνη, με σύντομο συντακτικό τύπο (CH3)3P.

## Ονοματολογία

# Η πρώτη προκύπτει αν η ένωση θεωρηθεί φωσφαμίνη (συστηματική ονομασία, δηλαδή αμίνη με φωσφόρο αντί άζωτο) άκυκλη με τρία (3) άτομα άνθρακα, χωρίς διπλό ή τριπλό δεσμό και το φωσφύλιο συνδεμένο στο #1 άτομο άνθρακα.
# Η δεύτερη προκύπτει αν η ένωση θεωρηθεί υποκατεστημένο φωσφάνιο (συστηματική ονομασία, PH3), δηλαδή ένα άτομο υδρογόνου έχει αντικατασταθεί από προπύλιο (CH3CH2CH2).
# Η τρίτη προκύπτει αν η ένωση θεωρηθεί υποκατεστημένη φωσφίνη (παλαιότερη, αλλά πολύ πιο συνηθισμένη ονομασία, PH3), δηλαδή ένα άτομο υδρογόνου έχει αντικατασταθεί προπύλιο (CH3CH2CH2).
# Η τέταρτη προκύπτει αν η ένωση θεωρηθεί υποκατεστημένο προπάνιο (CH3CH2CH3), δηλαδή ένα άτομο υδρογόνου στο #1 άτομο άνθρακα έχει αντικατασταθεί από φωσφύλιο (συστηματική ονομασία, PH2).
# Η πέμπτη προκύπτει αν η ένωση θεωρηθεί υποκατεστημένο προπάνιο (CH3CH2CH3), δηλαδή ένα άτομο υδρογόνου στο #1 άτομο άνθρακα έχει αντικατασταθεί από φωσφινομάδα (παλαιότερη, αλλά πολύ πιο συνηθισμένη ονομασία, PH2).
# Η έκτη είναι ονομασία που προκύπτει από την «ονοματολογία αντικαταστάσεως», δηλαδή βουτάνιο (CH3CH2CH2CH3) στο οποίο έχει αντικατασταθεί το #1 άτομο άνθρακα (C) με ένα άτομο φωσφόρου (P).

## Παραγωγή

### Με οργανομαγνησιακή ένωση

Με επίδραση προπυλομαγνησιοβρωμίδιου (CH3CH2CH2MgBr) σε χλωροφωσφίνη (PH2Cl) παράγεται προπυλοφωσφίνη:

\mathrm{CH_3CH_2CH_2Br + Mg \xrightarrow CH_3CH_2CH_2MgBr \xrightarrow{+PH_2Cl} CH_3CH_2CH_2PH_2 + MgClBr \downarrow}


### Με προπυλίωση φωσφίνης

Με επίδραση φωσφίνης (PH3) σε 1-προπυλαλογονίδιο (CH3CH2CH2X) παράγεται προπυλοφωσφίνη:


\mathrm{CH_3CH_2CH_2X + PH_3 \xrightarrow{} CH_3CH_2CH_2PH_2 + HX}



## Χημική συμπεριφορά και παράγωγα

Η προπυλοφωσφίνη έχει έντονο πυρηνόφιλο χαρακτήρα, λόγω της μεγάλης επιδεκτικότητας πόλωσης του φωσφόρου.

### Αλκυλίωση

Η αντίδραση με αλκυλαλογονίδια γίνεται εύκολα, και η δευτεροταγής αλκυλοπροπυλοφωσφίνη (RPHCH2CH2CH3), που παράγεται είναι σταθερότερη:


\mathrm{RX + CH_3CH_2CH_2PH_2 \xrightarrow{} RPHCH_2CH_2CH_3 + HX}



### Αναγωγικές ικανότητες

Γενικά, οι ενώσεις του τρισθενούς φωσφόρου, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως αναγωγικά μέσα, για να αφαιρέσουν οξυγόνο ή θείο από διάφορες ενώσεις. Μερικά σχετικά παραδείγματα είναι τα ακόλουθα:

1. Αναγωγή θειοξειδίων (RSOR) σε θειαιθέρες (RSR):


\mathrm{RSOR + CH_3CH_2CH_2PH_2 \xrightarrow{} RSR + CH_3CH_2CH_2PO}



2. Αναγωγή νιτρωδοαλκανίων (RNO) σε αμίνες (RNH2)


\mathrm{RNO + CH_3CH_2CH_2PH_2 \xrightarrow{} RNH_2 + CH_3CH_2CH_2PO}



3. Αναγωγή οξιράνιου σε αιθένιο:

40px|Οξιράνιο

\mathrm{+ CH_3CH_2CH_2PH_2 \xrightarrow{} CH_2=CH_2 + CH_3CH_2CH_2PO}



4. Αναγωγή θειιράνιου σε αιθένιο:

40px|Θειιράνιο

\mathrm{+ CH_3CH_2CH_2PH_2 \xrightarrow{} CH_2=CH_2 + CH_3CH_2CH_2PS}



* Όπου τα R συμβολίζουν υδροκαρβύλια, και σε όποια ένωση αναφέρονται δύο από αυτά δεν είναι απαραίτητο να είναι ίδια μεταξύ τους.

### Αντιδράσεις προσθήκης

Η προπυλοφωσφίνη, παρουσία ισχυρών βάσεων, όπως το υδροξείδιο του καλίου (KOH) σε διμεθυλοθειοξείδιο (CH3SOCH3, DMSO), δίνει αντιδράσεις προσθήκης σε αλκένια και αλκίνια. Παραδείγματα:

1. Προσθήκη στο αιθένιο. Παράγεται αιθυλοπροπυλοφωσφίνη:


\mathrm{CH_2=CH_2 + CH_3CH_2CH_2PH_2 \xrightarrow[DMSO]{KOH} CH_3CH_2PHCH_2CH_2CH_3}



2. Προσθήκη στο αιθίνιο. Παράγεται βινυλοπροπυλοφωσφίνη:


\mathrm{HC \equiv CH + CH_3CH_2CH_2PH_2 \xrightarrow[DMSO]{KOH} CH_2=CHPHCH_2CH_2CH_3}



### Επίδραση μεθυλενίου

Με επίδραση μεθυλενίου ([:CH2]) σε προπυλοφωσφίνη παράγονται βουτυλοφωσφίνη (CH3CH2CH2CH2PH2), ισοβουτυλοφωσφίνη [(CH3)2CHCH2PH2), δευτεροταγής βουτυλοφωσφίνη (CH3CH2CH(PH2)CH3) και μεθυλοπροπυλοφωσφίνη (CH3PHCH2CH2CH3):

\mathrm{CH_3CH_2CH_2PH_2 + CH_3Cl + KOH \xrightarrow{} \frac{1}{3} CH_3CH_2CH_2CH_2PH_2 + \frac{2}{9} (CH_3)_2CHCH_2PH_2 + \frac{2}{9} CH_3CH_2CH(PH_2)CH_3 + \frac{2}{9} CH_3CH_2CH_2PHCH_3 + KCl + H_2O}


## Πηγές πληροφόρησης
* Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου, *Οργανική Χημεία*, Αθήνα 1972
* Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
* Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982

## Παρατηρήσεις, υποσημειώσεις και αναφορές


Κατηγορία:Αλκυλοφωσφίνες
Κατηγορία:C3