Ιρανικές βουλευτικές εκλογές 2024

**Νομοθετικές εκλογές** διεξήχθησαν στο Ιράν την 1η Μαρτίου 2024 για τον πρώτο γύρο και στις 10 Μαΐου 2024 για τον δεύτερο γύρο.

Πραγματοποιήθηκαν τέσσερα χρόνια μετά τις προηγούμενες εκλογές του 2020. Οι εκλογές είχαν για πρώτη φορά προεγγραφή, ως αποτέλεσμα νόμου του 2023. Οι εκλογές για τη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων διεξήχθησαν ταυτόχρονα με τις βουλευτικές εκλογές.

Οι εκλογές σημαδεύτηκαν από τον αποκλεισμό των περισσότερων μετριοπαθών και μεταρρυθμιστικών προσωπικοτήτων. Επιπλέον, σημειώθηκε ιστορικά χαμηλή συμμετοχή 41%, με το 5% των ψηφοδελτίων να θεωρείται «άκυρο».

## Εκλογικό σύστημα

Η Ισλαμική Συμβουλευτική Συνέλευση των 290 εδρών αποτελείται από 285 άμεσα εκλεγμένους βουλευτές και πέντε έδρες που είναι κατοχυρωμένες για τους Ζωροάστρες, τους Εβραίους, τους Ασσύριους και τους Αρμένιους (μία για τους Αρμένιους στο βόρειο Ιράν και μία για τους Αρμένιους στο νότιο). Οι 285 άμεσα εκλεγμένες έδρες εκλέγονταν από 196 μονοεδρικές και πολυεδρικές περιφέρειες. Στις μονοεδρικές περιφέρειες, οι υποψήφιοι έπρεπε να λάβουν τουλάχιστον 20% των ψήφων στον πρώτο γύρο για να εκλεγούν· σε περίπτωση που κανείς δεν περνούσε το όριο, διεξαγόταν δεύτερος γύρος μεταξύ των δύο πρώτων υποψηφίων. Στις πολυεδρικές περιφέρειες, οι ψηφοφόροι έριχναν τόσες ψήφους όσες ήταν οι διαθέσιμες έδρες· αν δεν καλύπτονταν όλες οι έδρες με υποψήφιους που είχαν τουλάχιστον 20% των ψήφων, διεξαγόταν δεύτερος γύρος με διπλάσιο αριθμό υποψηφίων από τις έδρες που απέμεναν (ή με όλους τους αρχικούς υποψηφίους αν ήταν λιγότεροι από το διπλάσιο).

Άμεσα εκλεγμένη από τον λαό μέσα από μια λίστα υποψηφίων που ελέγχεται από το Συμβούλιο των Φρουρών, η Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων αποτελείται από 88 κληρικούς με την ευθύνη της εποπτείας του Ανώτατου Ηγέτη και της επιλογής νέου σε περίπτωση διαδοχής.

### Προσόντα
Όπως και στις προηγούμενες εκλογές, για να μπορεί κάποιος να θέσει υποψηφιότητα σύμφωνα με τους ιρανικούς νόμους, έπρεπε:

Να είναι Ιρανός πολίτης·

Να υποστηρίζει την Ισλαμική Δημοκρατία, δηλώνοντας πίστη στο σύνταγμα·

Να είναι ενάρετος μουσουλμάνος (εκτός αν είναι υποψήφιος εκπρόσωπος μιας από τις θρησκευτικές μειονότητες του Ιράν)·

Να μην έχει «διαβόητη φήμη»·

Να είναι σε καλή υγεία και ηλικίας μεταξύ 30 και 75 ετών.

Ένας υποψήφιος θα αποκλειστεί αν βρεθεί ψυχικά ανίκανος, αν υποστηρίζει ενεργά τον Σάχη ή πολιτικά κόμματα και οργανώσεις που θεωρούνται παράνομα, αν κατηγορηθεί για αντικυβερνητική δράση, αν έχει ασπαστεί άλλη θρησκεία ή αποκηρύξει το Ισλάμ, αν έχει καταδικαστεί για διαφθορά, προδοσία, απάτη, δωροδοκία, αν είναι εθισμένος ή διακινητής ναρκωτικών ή έχει καταδικαστεί για παραβίαση της σαρίας. Επίσης, οι υποψήφιοι έπρεπε να είναι εγγράμματοι· δεν μπορούσαν να έχουν διαδραματίσει ρόλο στην προ του 1979 κυβέρνηση, να είναι μεγαλοϊδιοκτήτες γης, χρήστες ναρκωτικών ή να έχουν καταδίκες για ενέργειες κατά του κράτους ή αποστασία. Απαγορευόταν επίσης η υποψηφιότητα σε υπουργούς, μέλη του Συμβουλίου των Φρουρών και του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου, καθώς και στον επικεφαλής του Διοικητικού Δικαστηρίου, τον επικεφαλής της Γενικής Επιθεώρησης, ορισμένους δημοσίους υπαλλήλους, θρησκευτικούς ηγέτες και μέλη των ενόπλων δυνάμεων.

## Προεκλογική εκστρατεία
Ένας αριθμός-ρεκόρ 48.847 ατόμων υπέβαλε αίτηση υποψηφιότητας για τις εκλογές, οι οποίοι στη συνέχεια ελέγχθηκαν από το Συμβούλιο των Φρουρών. Από αυτούς, το 75% ήταν κάτω των 50 ετών. Περίπου 15.200 έλαβαν τελικά έγκριση υποψηφιότητας, με τους μεταρρυθμιστές να εκτιμάται ότι αποτελούσαν το 20–30%. Οι υποψήφιες γυναίκες ανήλθαν σε 1.713, περισσότερες από το διπλάσιο σε σύγκριση με τις προηγούμενες εκλογές (819).

Οι υποψήφιοι είχαν μόνο μία εβδομάδα για δημόσια εκστρατεία στον πρώτο γύρο (22–29 Φεβρουαρίου) και στον δεύτερο γύρο (2–9 Μαΐου 2024).

## Διεξαγωγή
### Κλήσεις για μποϊκοτάζ
Περίπου 275 εξέχοντες ακτιβιστές και εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών κάλεσαν σε μποϊκοτάζ των εκλογών, επικαλούμενοι την «εξευτελιστική» κατάσταση του εκλογικού συστήματος και την «πλήρη εξάλειψη των αντιπάλων». Ανάμεσά τους ήταν και η φυλακισμένη νομπελίστρια Ειρήνης και ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των γυναικών Ναργκίς Μοχαμαντί, η οποία χαρακτήρισε την ψηφοφορία «παρωδία». Το Μέτωπο Μεταρρυθμίσεων περιέγραψε επίσης την ψηφοφορία ως «ανώφελη, μη ανταγωνιστική και αναποτελεσματική», ενώ ο πρώην πρόεδρος Μοχάμεντ Χαταμί δήλωσε ότι το Ιράν απέχει «πάρα πολύ από ελεύθερες και ανταγωνιστικές εκλογές». Στην επαρχία Δυτικό Αζερμπαϊτζάν, 50 ακτιβιστές συνελήφθησαν επειδή καλούσαν σε μποϊκοτάζ μέσω κοινωνικών δικτύων. Ο πρώην πρόεδρος Χασάν Ρουχανί, ο οποίος αποκλείστηκε από τη συμμετοχή στις εκλογές για τη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων έπειτα από 24 χρόνια ως μέλος, κάλεσε σε «ψήφο διαμαρτυρίας» αλλά δεν μίλησε ρητά για μποϊκοτάζ.

### Ώρες λειτουργίας
Στον πρώτο γύρο, τα εκλογικά τμήματα άνοιξαν στις 08:00 τοπική ώρα σε 59.000 εκλογικά κέντρα σε όλη τη χώρα και αρχικά επρόκειτο να λειτουργήσουν για δέκα ώρες, προτού παραταθεί η διαδικασία μέχρι τα μεσάνυχτα. Ηλεκτρονική ψηφοφορία είχε προγραμματιστεί να διεξαχθεί σε 1.700 εκλογικά τμήματα σε τέσσερις περιφέρειες. Το υπουργείο Εσωτερικών ανέπτυξε 250.000 άνδρες ασφαλείας για να διασφαλίσει τη διεξαγωγή των εκλογών υπό αυστηρότερους ελέγχους μετά τις βομβιστικές επιθέσεις στην Κερμάν το 2024. Στον δεύτερο γύρο, η ψηφοφορία διεξήχθη σε 22 περιφέρειες με 90 υποψηφίους που διεκδικούσαν 45 έδρες στο κοινοβούλιο. Δεκαέξι από τις επίμαχες έδρες βρίσκονταν στην Τεχεράνη, με 32 υποψηφίους να διεκδικούν θέσεις εκεί.

### Υποψήφιοι βουλευτικών εκλογών
Συνολικά 510 υποψήφιοι κατέθεσαν υποψηφιότητα για τις εκλογές και ελέγχθηκαν από το συμβούλιο, το οποίο περιόρισε τον αριθμό τους μόλις σε 138, αποκλείοντας μετριοπαθείς αλλά και αρκετούς πριγκιπιστές, προς όφελος σκληροπυρηνικών του καθεστώτος.

Ο πρώην πρόεδρος Χασάν Ρουχανί κατέθεσε υποψηφιότητα για επανεκλογή στην πατρίδα του, την επαρχία Σεμνάν, όπως και ο πρώην υπουργός Εσωτερικών του, Μαχμούντ Αλαβί, και ο υπουργός Δικαιοσύνης Μοσταφά Πουρμοχαμαντί. Ωστόσο, και οι τρεις αποκλείστηκαν από το Συμβούλιο των Φρουρών χωρίς να δημοσιευτεί αιτιολογία. Ο Ρουχανί χαρακτήρισε την απόφαση «πολιτικά μεροληπτική» κρίση που «θα υπονομεύσει την εμπιστοσύνη του έθνους στο σύστημα».

### Υποψήφιοι για Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων
Ο πρώην πρόεδρος Εμπραχίμ Ραΐσί, που ήταν επίσης μέλος της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων, αναμενόταν να θέσει υποψηφιότητα για επανεκλογή στην Τεχεράνη. Τελικά επέλεξε να κατέβει σε αγροτική εκλογική περιφέρεια της Νότιας Χορασάν, όπου συνήθως απαιτούνται περίπου 200.000 ψήφοι για την εκλογή, και στην οποία ήταν ο μοναδικός υποψήφιος, γεγονός που οδήγησε επικριτές να επισημάνουν ότι θα μπορούσε να εκλεγεί ακόμη και με τη δική του ψήφο.

### Κάλυψη εκλογών Συνέλευσης Εμπειρογνωμόνων
Το Euronews έγραψε ότι ο μόνος πραγματικός νικητής των εκλογών στο Ιράν ήταν ο Ανώτατος Ηγέτης, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, καθώς ο ανταγωνισμός επικεντρώνεται επίσης στο «εγώ, την προσωπικότητα και τους πόρους».

Κατά τη διάρκεια των εκλογών, εμφανίστηκαν εικόνες που φέρεται να δείχνουν Αφγανούς υπηκόους να λαμβάνουν ιρανικά πιστοποιητικά γέννησης προκειμένου να ψηφίσουν. Σε απάντηση, το υπουργείο Εσωτερικών απέρριψε τους ισχυρισμούς ως φήμες.

## Συμμετοχή

Ένας πρώην υπουργός Πληροφοριών προέβλεψε ότι η συμμετοχή ίσως είναι χαμηλή, καθώς ο πληθυσμός μπορεί να αποστασιοποιηθεί από τις εκλογές λόγω των πρόσφατων διαδηλώσεων. Μια δημοσκόπηση που δημοσιεύθηκε από το κρατικό κέντρο ερευνών ISPA στις 29 Φεβρουαρίου προέβλεπε συμμετοχή 38,5% σε εθνικό επίπεδο και 23,5% στην Τεχεράνη. Η πραγματική συμμετοχή ανήλθε στο 41%, δηλαδή περίπου 25 εκατομμύρια ψηφοφόροι, και ήταν η χαμηλότερη από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Περίπου πέντε τοις εκατό των ψηφοδελτίων που κατατέθηκαν κρίθηκαν επίσης «άκυρα».

Πριν από την ψηφοφορία, η εφημερίδα *[[Kayhan]]* ισχυρίστηκε ότι το Κόμμα Εθνικής Εμπιστοσύνης και το Κόμμα Στελεχών της Οικοδόμησης είχαν δηλώσει συμμετοχή στις εκλογές. Σε μια αναφορά, το Ισλαμικό Κόμμα Συνασπισμού κάλεσε τον κόσμο να ψηφίσει. Ο Ανώτατος Ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ κάλεσε σε ισχυρή συμμετοχή, λέγοντας ότι «είναι σημαντικό να δείξουμε στον κόσμο ότι το έθνος είναι κινητοποιημένο» και ότι «οι εχθροί του Ιράν θέλουν να δουν αν ο λαός είναι παρών». Ο διοικητής των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, Χοσεΐν Σαλαμί, κάλεσε επίσης τον κόσμο να συμμετάσχει, λέγοντας ότι «κάθε ψήφος είναι σαν ένας πύραυλος που εκτοξεύεται στην καρδιά των ισχυρότερων εχθρών μας». Ο πρόεδρος Εμπραχίμ Ραϊσί κάλεσε το κοινό να κάνει τις εκλογές «μια ένδοξη ημέρα για το ιρανικό έθνος». Στο πλαίσιο αυτού που θεωρήθηκε προσπάθεια ενίσχυσης της συμμετοχής, στα μέλη της Αστυνομίας του Ιράν χορηγήθηκαν τέσσερις ημέρες άδειας-κίνητρο για να ψηφίσουν.

Ο πρόεδρος Εμπραχίμ Ραϊσί χαρακτήρισε τη σημαντικά χαμηλή συμμετοχή ως ένα «ακραίο πλήγμα» για τους αντιπάλους της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Ωστόσο, η Αζάρ Μανσούρι, επικεφαλής του Συμβουλίου Συντονισμού του Μετώπου Μεταρρυθμίσεων, κομμάτων που μποϊκόταραν τις εκλογές, κάλεσε τις αρχές να αφουγκραστούν τη φωνή της σιωπηλής πλειοψηφίας και προέτρεψε σε αλλαγές στον τρόπο διακυβέρνησης.

## Αποτελέσματα

### Ισλαμική Συμβουλευτική Συνέλευση
Τα αρχικά αποτελέσματα έδειξαν ότι απαιτούνταν δεύτερος γύρος για 45 έδρες στην Ισλαμική Συμβουλευτική Συνέλευση, σε συνολικά 15 επαρχίες,  συμπεριλαμβανομένης της εκλογικής περιφέρειας που περιλαμβάνει την Τεχεράνη, το Ράι, το Σεμιράν, το Εσλαμσάχρ και το Παρντίς, που αντιστοιχούν σε τριάντα έδρες, εκ των οποίων οι 14 καλύφθηκαν στον πρώτο γύρο. Ο δεύτερος γύρος διεξήχθη στις 10 Μαΐου.

### Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων
Ο τότε πρόεδρος Εμπραχίμ Ραΐσι ανανέωσε με άνεση τη θέση του στη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων για τρίτη φορά, εξασφαλίζοντας πάνω από 82% των ψήφων στο Νότιο Χορασάν, αφού ένας υποψήφιος άλλαξε την εκλογική του περιφέρεια για να θέσει υποψηφιότητα εθιμοτυπικά απέναντί του. Ο υπερσυντηρητικός Αχμάντ Χαταμί επανεκλέχθηκε στην επαρχία Κερμάν, ενώ ο Μοχαμάντ Σαεντί εξελέγη εκπρόσωπος του Ουμ. Ο Μοχαμάντ Αλί Αλε-Χασέμ, εκπρόσωπος του ανώτατου ηγέτη στην Ταμπρίζ, κατέγραψε τον υψηλότερο αριθμό ψήφων που έχει σημειωθεί ποτέ για νικητή της συνέλευσης με πάνω από 834.000 ψήφους.

Το υπουργείο Εσωτερικών επεξέτεινε την ώρα λήξης της ψηφοφορίας τρεις φορές έως τα μεσάνυχτα της Παρασκευής, δεκαέξι ώρες μετά την έναρξη, λόγω «συνωστισμού» στα εκλογικά τμήματα. Ωστόσο, οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στη χαμηλή συμμετοχή στον απόηχο των διαδηλώσεων του 2022 και ενώ η οικονομία του Ιράν πάλευε με τον υψηλό πληθωρισμό. Τα προκαταρκτικά αποτελέσματα έδειξαν ότι περίπου 25 εκατομμύρια άνθρωποι ψήφισαν, κάτι που αντιστοιχεί σε συμμετοχή περίπου 40%. Τα κρατικά μέσα χαρακτήρισαν την προσέλευση ως «τεράστια ήττα» για το μποϊκοτάζ των αντιφρονούντων. Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης ευχαρίστησαν τους Ιρανούς για τη «λαμπρή» συμμετοχή τους στις εκλογές ως «αποφασιστική απάντηση στους εχθρούς».

Επιφανείς μετριοπαθείς και συντηρητικοί απείχαν από τις εκλογές, ενώ οι μεταρρυθμιστές τις χαρακτήρισαν μη ελεύθερες και μη δίκαιες, καθώς αποτέλεσαν κυρίως αναμέτρηση μεταξύ σκληροπυρηνικών και χαμηλού προφίλ συντηρητικών πιστών στα ιδανικά της Ισλαμικής Επανάστασης. Ο Μοχαμάντ Χαταμί, ο πρώτος μεταρρυθμιστής πρόεδρος του Ιράν, δεν ψήφισε, ενώ η Ναργκίς Μοχαμαντί, η φυλακισμένη κάτοχος του Νόμπελ Ειρήνης για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των γυναικών, χαρακτήρισε τις εκλογές «παρωδία».

Ωστόσο, ορισμένα σχόλια θεώρησαν ότι υπήρξε μια «αξιοσημείωτη μετατόπιση» στη σύνθεση της Συνέλευσης, παρά τον μαζικό αποκλεισμό, προς νεότερους κληρικούς πιστούς στον Χαμενεΐ. Οι φίλα προσκείμενοι στον Ραφσαντζανί κληρικοί και οι μεταρρυθμιστές παραμερίστηκαν, δείχνοντας την αποφασιστικότητα για εδραίωση της εξουσίας και διατήρηση του ελέγχου επί της διαδικασίας διαδοχής.

## Παραπομπές


2024
Ιραν