Γιόζεφ Χάυντν

Ο **Φραντς Γιόζεφ Χάυντν** (· 31 Μαρτίου ή 1 Απριλίου 1732 – 31 Μαΐου 1809) (αναφέρεται και γράφεται και ως **Χάυδν**), ήταν Αυστριακός συνθέτης, από τους σημαντικότερους της κλασικής εποχής της μουσικής. Θεωρείται ο «πατέρας» της συμφωνίας και του κουαρτέτου εγχόρδων. Το έργο του περιλαμβάνει κυρίως οργανική μουσική — συμφωνίες και μουσική δωματίου — καθώς και φωνητικά έργα στα οποία περιλαμβάνονται κωμικές και δραματικές όπερες. Ο ίδιος περιέγραψε την απομόνωσή του από άλλους συνθέτες και μουσικά ρεύματα με το σχόλιο: «Ήμουν χωρισμένος από τον κόσμο, κανείς γύρω μου δεν μπορούσε να με τρελάνει και να βασανίσει τον εαυτό μου, και έτσι έπρεπε να γίνω πρωτότυπος».

Η μελοποίηση από τον Χάυντν του ποιήματος «Gott halte Franz, den Kaiser, Unser guten Kaiser Franz!», το τραγούδι του αυτοκράτορα, έκανε πρεμιέρα το 1797, έγινε ο αυστριακός αυτοκρατορικός ύμνος και, με διαφορετικά κείμενα, μεταγενέστερα ο γερμανικός εθνικός ύμνος.

## Βιογραφία
### Νεανικά χρόνια
Ο Χάυντν γεννήθηκε το 1732 στο χωριό Ρόραου (Rohrau) της Αυστρίας κοντά στα σύνορα με την Ουγγαρία. Οι γονείς του δεν είχαν ιδιαίτερη σχέση με τη μουσική, αν και ο πατέρας του έτρεφε ιδιαίτερη εκτίμηση για την παραδοσιακή μουσική και ήταν αυτοδίδακτος στην άρπα. Ο Χάυντν λαμβάνει τα πρώτα μαθήματα μουσικής κοντά στον συγγενή της οικογένειας Γιόχαν Ματίας Φρανκ και ειδικότερα στο πιάνο και το βιολί. Σε ηλικία επτά ετών γίνεται μέλος της παιδικής χορωδίας στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Στεφάνου στη Βιέννη, ωστόσο γενικά δεν λαμβάνει μία συστηματική μουσική εκπαίδευση κατά τα νεανικά του χρόνια. Εγκαταλείποντας την παιδική χορωδία, ο Χάυντν αναγκάζεται να εργαστεί ως ελεύθερος επαγγελματίας μουσικός, παίζοντας βιολί και πληκτροφόρα όργανα ή διδάσκοντας μουσική. Αυτή την περίοδο, που διαρκεί περίπου δέκα χρόνια, καταγράφονται κάποια επιπλέον μαθήματα μουσικής σύνθεσης με τον Νίκολα Πόρπορα (Nicola Porpora), σημαντικό Ιταλό συνθέτη και δάσκαλο τραγουδιού.

### Μουσικός διευθυντής
αριστερά|thumb|Πορτραίτο του Χάυντν, Λούντβιχ Γκούτενμπρουν (π. 1770).

Το 1759 (ή το 1757) ο Χάυντν διορίζεται ως μουσικός διευθυντής στην αυλή του κόμη Καρλ φον Μόρτσιν, όπου διευθύνει μία μικρή ορχήστρα, για την οποία συνθέτει και την πρώτη του συμφωνία. Σύντομα όμως, όλοι οι μουσικοί της αυλής απολύονται λόγω οικονομικών δυσχερειών του κόμη. Το γεγονός αυτό θεωρείται ορόσημο στην καλλιτεχνική σταδιοδρομία του Χάυντν, καθώς το 1761 βρίσκει μόνιμη εργασία στο παλάτι του πρίγκιπα Εστερχάζυ (Paul Anton Eszterházy), το οποίο μεταξύ άλλων περιλαμβάνει ένα θέατρο όπερας και δύο μεγάλα δωμάτια μουσικής. Ο Χάυντν είναι υπεύθυνος όχι μόνο για την σύνθεση της μουσικής και την διεύθυνση της ορχήστρας, αλλά και για την εκπαίδευση των μουσικών και την συντήρηση ακόμη των οργάνων. 

Σε αυτή τη θέση θα παραμείνει για περισσότερο από τριάντα χρόνια, παράγοντας σχεδόν το σύνολο του έργου του. Σε αυτό το διάστημα καταγράφεται και η ανάπτυξη της φιλίας του Χάυντν με τον Μότσαρτ, του οποίου το έργο άσκησε σημαντική επίδραση στον Χάυντν. Στα σημαντικότερα έργα αυτής της περιόδου συγκαταλέγονται οι συμφωνίες *του Παρισιού* (1785-1786), η συμφωνία του *Αποχαιρετισμού* (αρ. 45), καθώς και αρκετές σονάτες για πιάνο και κουαρτέτα εγχόρδων.

### Λονδίνο και Βιέννη
Μετά το θάνατο του πρίγκιπα Νικολάου το 1790, ο διάδοχος του Αντώνιος αποφασίζει να απολύσει όλους τους μουσικούς της αυλής. Το γεγονός αυτό επιτρέπει στον Χάυντν να αποδεχτεί την τιμητική πρόσκληση του ιμπρεσάριου Γιόχαν Πέτερ Σάλομον (Johann Peter Salomon) για μία περιοδεία στο Λονδίνο με την υποστήριξη μιας μεγάλης ορχήστρας. Στα πλαίσια αυτής της περιοδείας, ο Χάυντν συνθέτει συνολικά δώδεκα συμφωνίες, μεταξύ των οποίων η συμφωνία *Της Εκπλήξεως* (αρ. 94) και η *Στρατιωτική* (αρ. 100). Οι αποκαλούμενες και *συμφωνίες του Λονδίνου*, τυγχάνουν μεγάλης απήχησης και συγκαταλέγονται στα πιο σημαντικά έργα του Χάυντν.

Μετά από την περιοδεία στο Λονδίνο, ο Χάυντν επιστρέφει στη Βιέννη, όπου εγκαθίσταται μόνιμα και συνθέτει κυρίως θρησκευτική μουσική. Στο διάστημα αυτό, ολοκληρώνει δύο ορατόρια, τη *Δημιουργία* (*Die Schöpfung*) και τις *Εποχές* (*Die Jahreszeiten*), του 1798 και 1801 αντίστοιχα. Τα κείμενα για τα δύο αυτά ορατόρια έγραψε ο βαρόνος Γκότφριντ φον Σβίτεν και για την *Δημιουργία* βασίστηκε στη Γένεση και το έργο του Μίλτον *Ο χαμένος παράδεισος*. Θεωρείται πως τα έργα αυτά είναι επηρεασμένα από τη μουσική του Χαίντελ και ειδικότερα από το ορατόριο του *Μεσσία*, καθώς κατά την επίσκεψή του στο Λονδίνο, ο Χάυντν ήρθε σε επαφή με το έργο του Χαίντελ.

## Έργο
Τα έργα του Χάυντν είναι αριθμημένα με βάση την ημερομηνία ολοκλήρωσής τους. Εναλλακτικά χρησιμοποιείται συχνά η ταξινόμηση του Anthony van Hoboken που καθιερώθηκε το 1957. Συνολικά το μουσικό έργο του Χάυντν περιλαμβάνει:

* Ορατόρια και όπερες
* 12 λειτουργίες, με χαρακτηριστικά δείγματα τη *Λειτουργία του Νέλσον* και τη *Λειτουργία των τυμπάνων* (αριθμοί έργων 1-12).
* 104 συμφωνίες (ή 108 σύμφωνα με την ταξινόμηση του Hoboken)
* 84 κουαρτέτα εγχόρδων
* 31 τρίο με πιάνο
* 60 σονάτες για πιάνο

## Δείτε επίσης
* Κατάλογος συνθετών κλασικής μουσικής

## Παραπομπές


## Βιβλιογραφία
### Βιβλιογραφικές πηγές
* *Haydn: Chronicle and Works*, H. C. Robbins Landon (Indiana University Press, 1976-1980).
* 
*  English translation in:  One of the first biographies of Haydn, written on the basis of 30 interviews carried out during the composer's old age.
*  Highly detailed discussion of life and work; in German.
*  The first edition was published in 1946 with Karl Geiringer as the sole author.
*  A translation from the original German: . Like Dies's, a biography produced from interviews with the elderly Haydn.
*  Reissued 2010 by Cambridge University Press.
*  Originally published in 1950. Gives a sympathetic and witty account of Haydn's life, along with a survey of the music.
*  Focuses on biography rather than musical works; an up-to-date study benefiting from recent scholarly research on Haydn's life and times.
*  A comprehensive one-volume collection of detailed contributions by Haydn scholars.
*  An extensive compilation of original sources in five volumes.
*  Biography chapters by Robbins Landon, excerpted from  and rich in original source documents. Analysis and appreciation of the works by Jones.
*  Published separately as 
* 
*  Published separately as a book:  Careful scholarship with little subjective interpretation; covers both life and music, and includes a very detailed list of works.

## Κριτική ανάλυση
*  On jokes in Haydn and Beethoven.
* 
*  Surveys the decline in Haydn's reputation in the nineteenth century before examining the factors that led to a resurgence in the twentieth.
*  First edition published in 1971. Covers much of Haydn's output and seeks to explicate Haydn's central role in the creation of the classical style. The work has been influential, provoking both positive citation and work (e.g., ) written in reaction.
* . Further discussion of Haydn's style and technique as it relates to sonata form.
* 
* 
*  This book focuses on a single work, but contains many observations and opinions about Haydn in general.

## Περαιτέρω ανάγνωση
*  On the sublime in Haydn's later works; in German.
*  Covers each of the genres Haydn composed in as well as stylistic and interpretive contexts and performance and reception.
*  Sixty-seven scholars contribute over eighty entries as well as seven longer thematic essays on biography and identity, ideas, institutions, musical materials, people and networks, performance, and place.
* 
*  A brief (55-page) introduction to Haydn's string quartets.
* 
*  Covers not just Op. 50 but also its relevance to Haydn's other output as well as his earlier quartets.
* 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Albert Christoph Dies: (German) *[https://web.archive.org/web/20090817104156/http://www.donjuanarchiv.at/archiv/bestaende/ernestea-sezzatense/oesterreich/wien/biographische-nachrichten-von-joseph-haydn.html Biographische Nachrichten von Joseph Haydn. Wien: Camesinaische Buchhandlung]*, 1810.
* Βιογραφία (Project Gutenberg)—Βιογραφία του Χάυντν, του J. Cuthbert Hadden (1902) σε ηλεκτρονική μορφή.
* Παρτιτούρες (Mutopia Project).
* Ο Χάυντν και η Κλασική περίοδος.
* Missa Brevis Sancti Johannis de Deo MP3 Creative Commons Recording.
* "Joseph Haydn" by Karl Geiringer, Raymond L. Knapp, H. C. Robbins Landon, *[[Encyclopædia Britannica]]*.
* 
* Joseph Haydn-Institut (in German)
* The Haydn Society of North America

Κατηγορία:Συνθέτες της κλασικής εποχής
Κατηγορία:Αυστριακοί συνθέτες κλασικής μουσικής
Κατηγορία:Αυστριακοί ελευθεροτέκτονες