Αλάθητο του Πάπα

[thumb|250px|Ο [Πάπας Πίος Θ΄ (1846–1878), κατά το ποντιφικάτο του οποίου οριστικοποιήθηκε δογματικά το δόγμα του Αλάθητου του Πάπα από την Πρώτη Σύνοδο του Βατικανού.]]
**Παπικό αλάθητο ή Αλάθητο του Πάπα** είναι ένα δόγμα της Καθολικής Εκκλησίας που αναφέρει ότι, σύμφωνα με την υπόσχεση του Ιησού προς τον Απόστολο Πέτρο, ο Πάπας  προστατεύεται από την πιθανότητα λάθους «όταν, κατά την άσκηση των καθηκόντων του ως ποιμένας και διδάσκαλος όλων των Χριστιανών, δυνάμει της ανωτάτης αποστολικής του εξουσίας, καθορίζει ένα δόγμα σχετικά με την πίστη ή την ηθική που πρέπει να τηρείται από όλη την Εκκλησία.»

Το δόγμα αυτό διαμορφώθηκε στην Πρώτη Σύνοδο του Βατικανού των ετών 1869-1870, αλλά είχε υποστηριχθεί και πριν από αυτήν, καθώς υπήρχε ήδη στην μεσαιωνική θεολογία και ήταν γνώμη της πλειοψηφίας την εποχή της αντιμεταρρύθμισης.

Σύμφωνα με την Καθολική θεολογία, υπάρχουν αρκετές έννοιες σημαντικές για την κατανόηση της αλάθητης, θείας αποκάλυψη: Η Αγία Γραφή, η Ιερά Παράδοση, και η Διδασκαλία της Εκκλησίας. Οι αλάνθαστες διδασκαλίες του Πάπα είναι μέρος της Ιεράς Διδασκαλίας, η οποία επίσης αποτελείται από τις Οικουμενικές Συνόδους και την «συνήθη και γενική διδασκαλία». Στην Καθολική θεολογία, το παπικό αλάθητο είναι ένα από τα κανάλια του αλάθητου της Εκκλησίας. Οι αλάνθαστες διδασκαλίες του Πάπα πρέπει να βασίζονται σε, ή τουλάχιστον να μην έρχονται σε αντίθεση με την Ιερά Παράδοση ή την Αγία Γραφή.

Το δόγμα του αλάθητου βασίζεται σε έναν από τους ακρογωνιαίους λίθους του Καθολικού δόγματος: Αυτό της υπεροχής του Πέτρου, που κληρονομεί ο εκάστοτε Πάπας, καθώς και στην εξουσία του ως αρμόδιου οργάνου να κρίνει για το τι είναι αποδεκτό ως επίσημη πίστη της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας . Η χρήση αυτής της εξουσίας αναφέρεται συχνά ως ομιλία *από καθέδρας*. Η επίσημη ανακήρυξη του παπικού αλάθητου από την Πρώτη Σύνοδο του Βατικανού πραγματοποιήθηκε στις 18 Ιουλίου 1870. Από εκείνη τη στιγμή, το μόνο παράδειγμα διατάγματος *από καθέδρας* πραγματοποιήθηκε το 1950, όταν ο Πάπας Πίος ΙΒ΄ όρισε την Κοίμηση της Θεοτόκου ως άρθρο της πίστης. Πριν την επίσημη ανακήρυξη του 1870, υπήρχαν και άλλα διατάγματα που ταιριάζουν με τον ορισμό των από καθέδρας,όπως για παράδειγμα, του Πάπα Βονιφάτιου Η΄ στο δελτίο *Unam Sanctam* του 1302, και του Πάπα Πίου Θ΄ στο Παπικό σύνταγμα *Ineffabilis Deus* του 1854.

## Δόγμα

### Η φύση του αλάθητου δόγματος
Η Καθολική Εκκλησία διδάσκει ότι το αλάθητο αποτελεί πνευματικό χάρισμα το οποίο εμπιστεύθηκε ο Χριστός σε ολόκληρη την Εκκλησία, διά του οποίου ο Πάπας, ως «κεφαλή του κολλεγίου των επισκόπων», απολαμβάνει το παπικό αλάθητο. Το χάρισμα αυτό συνιστά τον ύψιστο βαθμό συμμετοχής στη θεία εξουσία του Χριστού, η οποία, στη Καινή Διαθήκη, προκειμένου να προφυλάξει τους πιστούς από την αποστασία και να εγγυηθεί την ομολογία της πίστεως, εξασφαλίζει την παραμονή τους στην αλήθεια. Η Εκκλησία διδάσκει επιπλέον ότι θεία βοήθεια παρέχεται επίσης στον Πάπα όταν ασκεί το λεγόμενο στα λατινικά *magisterium,* δηλαδή όταν ασκεί την εξουσία του για να δώσει μια αυθεντική ερμηνεία του λόγου του Θεού.

### Συνθήκες κατά τις οποίες οι διδασκαλίες του πάπα μπορούν να κυρηχθούν «αλάθητες»
Σύμφωνα με τη διδασκαλία της Πρώτης Συνόδου του Βατικανού και την καθολική παράδοση, οι προϋποθέσεις ώστε μια παπική διδασκαλία να ανακυρηχθεί *από καθέδρας* (*ex cathedra)* είναι οι ακόλουθες:

# ο ρωμαίος Ποντίφικας (ο πάπας μόνος του ή μαζί με το Κολλέγιο των Επισκόπων)
# μιλάει *ex cathedra* δηλαδή, όταν (κατά την άσκηση της αποστολής του ως ποιμένας και διδάσκαλος όλων των χριστιανών, και δυνάμει της ύψιστης αποστολικής του εξουσίας) ορίζει μια διδασκαλία
## περί πίστεως ή ηθών, και
## η οποία πρέπει να κρατείται από ολόκληρη την Εκκλησία.

Η ορολογία ενός οριστικού διατάγματος καθιστά συνήθως σαφές ότι πληρούται αυτή η τελευταία προϋπόθεση, μέσω τύπων όπως: «Διά της εξουσίας του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού και των μακαρίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου και διά της ιδίας ημών εξουσίας, κηρύσσομεν, αποφαινόμαστε και ορίζομεν τη διδασκαλίαν […] ως αποκαλυφθείσα από τον Θεόν και ως εκ τούτου να κρατείται σταθερώς και αμετακινήτως από πάντας τους πιστούς», ή μέσω συνοδευτικού αναθέματος που δηλώνει ότι όποιος εκ προθέσεως διαφωνεί είναι εκτός της Καθολικής Εκκλησίας.

Για παράδειγμα, το 1950, με την αποστολική διακήρυξη *Munificentissimus Deus*, ο Πάπας Πίος ΙΒ΄ όρισε αλάθητο το δόγμα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, συνοδεύοντας τον ορισμό με τα λόγια:

Όπως συμβαίνει με όλα τα χαρίσματα, η Εκκλησία διδάσκει ότι και το χάρισμα του παπικού αλαθήτου πρέπει να διακρίνεται ορθώς, πλην όμως μόνο από τους ηγέτες της Εκκλησίας.Ο τρόπος για να διαπιστωθεί εάν κάτι που λέει ένας Πάπας είναι αλάθητο ή όχι, είναι να εξακριβωθεί εάν πρόκειται για διδασκαλία *ex cathedra*. Εξίσου αλάθητες θεωρούνται οι διδασκαλίες του συνόλου των επισκόπων της Εκκλησίας, ιδιαιτέρως αλλά όχι αποκλειστικά εν Οικουμενική Σύνοδο.

### Όρια
Το αποστολικό σύνταγμα *Pastor aeternus* δεν επιτρέπει κανενός είδους αλάθητο για την Εκκλησία ή τον Πάπα σε νέα δόγματα. Οποιοδήποτε δόγμα ορίζεται πρέπει να είναι «σύμφωνο προς την Αγία Γραφή και τις Αποστολικές Παραδόσεις»:

Παρατίθενται επίσης παραδείγματα κατάλληλων διαδικασιών διαβούλευσης: σύγκληση Οικουμενικών Συνόδων, αναζήτηση της γνώμης της Εκκλησίας σε όλο τον κόσμο, Σύνοδοι κ.λπ.

Δεν είναι κάθε καθολική διδασκαλία αλάθητη. Η Σύνοδος για το Δόγμα της Πίστεως διακρίνει τρεις κατηγορίες δογμάτων:

* εκείνα που πρέπει να πιστεύονται ως θεία αποκάλυψη.
* εκείνα που πρέπει να τηρούνται οριστικά:
** κατόπιν επίσημης πράξεως ορισμού από Πάπα ή Οικουμενική Σύνοδο,
** κατόπιν μη οριστικής πράξεως Πάπα, επιβεβαιώνοντας ή επαναβεβαιώνοντας διδασκαλία που ήδη μεταδίδεται από την καθολική και οικουμενική διδακτική εξουσία των επισκόπων.
* διαφορετικά, πρέπει να γίνονται σεβαστά ή να γίνονται αποδεκτά (στην περίπτωση ιερέων και μοναχών) ως μέρος της συνηθισμένης διδακτικής εξουσίας των επισκόπων, χωρίς όμως αξίωση αλάθητου.

[μικρογραφία|Ο Χριστός χαρίζει τα κλειδιά του παραδείσου στον Άγιο Πέτρο, από τον [Περουτζίνο]]
Παραδείγματα δογμάτων που πρέπει να πιστεύονται ως «θεία αποκάλυψη» περιλαμβάνουν τα λόγια του Ιησού στα Ευαγγέλια, εφόσον τα Ευαγγέλια αποτελούν μέρος της Αγίας Γραφής, η οποία αποτελεί τμήμα του θησαυρίσματος της θείας αποκάλυψης, καθώς και η Άμωμος Σύλληψη της Θεοτόκου και η Κοίμησή της, καθώς τα έγγραφα που όρισαν τα δόγματα αυτά δηλώνουν ρητώς ότι ανήκουν στις θείες αποκεκαλυμμένες αλήθειες. Παραδείγματα δογμάτων που πρέπει να τηρούνται «οριστικά» περιλαμβάνουν τη Μετουσίωση, τη Σφραγίδα του Μυστηρίου της Εξομολογήσεως, την απαγόρευση χειροτονίας γυναικών, καθώς και το ίδιο το παπικό αλάθητο.

Τον Ιούλιο του 2005, ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ΄ δήλωσε αυθορμήτως ενώπιον ιερέων στην Αόστα ότι: «Ο Πάπας δεν είναι μαντείο· είναι αλάθητος σε ελάχιστες περιστάσεις, όπως γνωρίζουμε.» Ο Πάπας Ιωάννης ΚΓ΄ είχε κάποτε παρατηρήσει: «Είμαι αλάθητος μόνον όταν ομιλώ αλαθήτως· αλλά δεν πρόκειται ποτέ να το πράξω αυτό, επομένως δεν είμαι αλάθητος.»

Δόγμα που προτείνεται από έναν Πάπα ως προσωπική του γνώμη, χωρίς να έχει ανακηρυχθεί πανηγυρικά ως δόγμα της Εκκλησίας, δύναται να απορριφθεί ως ψευδές, ακόμη και αν αφορά θέμα πίστεως και ηθών· πολύ περισσότερο δε οποιαδήποτε άποψη εκφράσει σε άλλα ζητήματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα προσωπικής γνώμης περί ζητήματος πίστεως και ηθών, η οποία διδάχθηκε από Πάπα αλλά απορρίφθηκε από την Εκκλησία, είναι η άποψη που διατύπωσε ο Πάπας Ιωάννης ΚΒ΄ σχετικά με το πότε οι νεκροί δύνανται να αντικρίσουν τη μακαρία όραση. Ο περιορισμός του παπικού αλαθήτου «σε άλλα ζητήματα» εικονογραφείται συχνά από τη διήγηση του Καρδιναλίου Τζέιμς Γκίμπονς, σύμφωνα με την οποία ο Πάπας τον προσφώνησε συνεχώς εσφαλμένα ως «Τζίμπονς».

## Αναφορές και σημειώσεις


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 

Κατηγορία:Καθολική θεολογία και δόγμα
Κατηγορία:Αγία Έδρα