Σταυρός Λασιθίου

Ο **Σταυρός** (έως το 1955: το **Καπίστριον**) είναι χωριό της κοινότητας Ιεράπετρας του Δήμου Ιεράπετρας και της τέως Επαρχίας Ιεράπετρας στην Περιφερειακή Ενότητα Λασιθίου της Κρήτης. 

Βρίσκεται 6 χιλιόμετρα βόρεια της Ιεράπετρας και 6 χιλιόμετρα από το Κεντρί, στους πρόποδες ομώνυμου όρους και υψόμετρο 225 μέτρα. Κοντά στο χωριό λειτουργεί λατομείο αδρανών υλικών.

## Ετυμολογία
Το χωριό στο παρελθόν ονομαζόταν Καπίστρι. Το όνομα προέρχεται από τη λατινική λέξη για το χαλινάρι capistrum, η οποία όμως επίσης σημαίνει σκοινί για το δέσιμο μεγάλων ζώων ή σκοινί για απαγχονισμό. Ο Στέργιος Σπανάκης αναφέρει ότι το όνομα μπορεί να οφείλεται στην εγκατάσταση τεχνιτών οι οποίοι έπλεκαν σκοινιά. Όμως αναφέρει ότι μπορεί να αναφέρεται ως τόπος εκτελέσεων κατά τη ρωμαϊκή εποχή (forca ή capistrum).

## Ιστορικά στοιχεία
Ο Φραντσέσκο Μπαρότσι το 1577 αναφέρει το χωριό ως *Capestri*. Στην ενετική απογραφή του 1583 από Καστροφύλακα αναφέρεται ως *Capistri* με 213 κατοίκους. Ο Φραντσέσκο Βασιλικάτα το 1630 το αναφέρει επίσης ως *Capistri*. Στην οθωμανική απογραφή του 1671 αναφέρεται ως Kapistri με 16 υπόχρεους σε φόρο. Στην αιγυπτιακή απογραφή του 1834, όπως τη διέσωσε ο Ρόμπερτ Πάρσλεϊ, αναφέρεται ως Kapistri με 15 οικογένειες. Στην απογραφή του 1881 το Καπίστρι είχε αμιγώς χριστιανικό πληθυσμό, με 83 κατοίκους. Το 1900 ο πληθυσμός του είχε αυξηθεί σε 120 κατοίκους και το 1920 σε 188 κατοίκους. Το 1955 το Καπίστρι μετονομάστηκε σε Σταυρός. Το 1961 είχε 217 κατοίκους. Ο Σταυρός ανήκε ως το 1972 στην κοινότητα Κεντρίου, οπότε ενσωματώθηκε στον δήμο Ιεράπετρας. Σύμφωνα με την απογραφή 2021 απογράφηκαν 104 κάτοικοι.

### Δημογραφική πορεία
Αναλυτικά η δημογραφική πορεία του χωριού σύμφωνα με τις απογραφές:

## Σημεία ενδιαφέροντος
Στην περιοχή του οικισμού βρίσκεται ο ναός του Κάτω Άη Γιώργη, του 13ου αιώνα, ο ναός Ναός Παναγίας και Ανάληψης στο Γουρνί, του 14ου αιώνα, και ο ναός Παναγίας Κεραγραμμένης, του 15ου αιώνα.

Ο ναός του Κάτω Άη Γιώργη είναι καμαρόσκεπος με μεταγενέστερο νάρθηκα, ο οποίος δίνει στο ναό σχήμα Τ. Στο εσωτερικό του ναού σώζονται τοιχογραφίες του 14ου αιώνα, με θέματα τη Γέννηση, τη Βάπτιση, την Υπαπαντή αλλά και τον βίο του Αγίου Γεωργίου. Ο ναός της Παναγίας Κεραγραμμένης έχει στο εσωτερικό του τοιχογραφίες του 15ου αιώνα που δεν σώζονται σε καλή κατάσταση. Ανάμεσα στις σωζόμενες τοιχογραφίες είναι αυτή της Παναγιάς Βρεφοκρατούσας και του Χριστού. Είναι αφιερωμένη στο Γεννέσιο της Θεοτόκου. Ο ναός του Αγίου Μάμα είναι μικρός καμαρόσκεπος ναός με τοιχογραφίες ολόσωμων αγίων και του Αγίου Γεωργίου έφιππου.

Ο ναός της Παναγίας στο Γουρνί ήταν καθολικό διαλυμένης σήμερα μονής. Η μονή αναφέρεται σε νοταριανά έγγραφα του 1525 και 1604. Το νότιο κλίτος, αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου, είναι το παλαιότερο, με τοιχογραφίες από τα τέλη του 14ου και τις αρχές του 15ου αιώνα. Οι τοιχογραφίες δείχνουν την Ανάληψη, η οποία καλύπτει το ανατολικό μισό της Καμάρας και επεισόδια από τον βίο της Παναγίας, όπως η Προσευχή των Αγίων Ιωακείμ και Άννης, το Γενέσιο, η Κολακεία και η Κοίμηση. Στην κόγχη του ιερού σώζεται η τοιχογραφία της Πλατυτέρας. Στο νότιο τοίχο είναι ζωγραφισμένοι ο Χριστός ένθρονος, ο Τίμιος Πρόδρομος και στρατιωτικοί Άγιοι. Τον 16ο αιώνα προστέθηκε το βόρειο κλίτος και νάρθηκας, ο οποίος σήμερα έχει καταπέσει. Ο ναός ανακαινίσθηκε μεταξύ 2006 και 2010.

## Παραπομπές


Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Λασιθίου
Κατηγορία:Δήμος Ιεράπετρας