Μουρικίδες

Οι **μουρικίδες** (λατινική και επιστημονική ονομασία *Muricidae*) είναι ευρεία οικογένεια μικρών και μεγάλων θαλάσσιων σαλιγκαριών (γαστερόποδων, που συχνάζουν σε βραχώδεις βυθούς. Περιλαμβάνει περισσότερα από 1.700 ζώντα είδη, εκτός από τα εξαφανισμένα 1.200 προϊστορικά, περίπου το 2,4% όλων των γαστερόποδων και το 10% των νεογαστερόποδων. Σήμερα αναγνωρίζονται πολυάριθμες υποοικογένειές τους, αν και οι ειδικοί διαφωνούν για τα όρια υποοικογενειών και γενών. Πολλά είδη έχουν ασυνήθιστα όστρακα, που θεωρούνται ελκυστικά από συλλέκτες κοχυλιών και διακοσμητές εσωτερικού χώρου, ενώ άλλα είδη τρώγονται από τον άνθρωπο.

## Περιγραφή οστράκου
Τα όστρακα των μουρικιδών έχουν διάφορα σχήματα, συνήθως με μια υπερυψωμένη κορυφή και έντονο ανάγλυφο, με σπειροειδή χαρακτηριστικά και συχνά με άκανθες, φυμάτια ή λεπιδοειδή χαρακτηριστικά. Το περιόστρακο απουσιάζει. Το άνοιγμα του οστράκου έχει διάφορα σχήματα, π.χ. ωοειδές, και έχει ευδιάκριτη σιφωνική διώρυγα, που μπορεί να έχει μεγάλο μήκος. Το εξωτερικό χείλος του οστράκου φέρει συχνά οδόντωση προς τα μέσα. Η κεντρική στήλη είναι σχετικώς ομαλή. Το επιπωμάτιο είναι κεράτινο, με μεταβλητό πάχος και τον πυρήνα κοντά στο εμπρόσθιο άκρο ή κοντά στο μέσο του εξωτερικού χείλους.

Πολλές μουρικίδες έχουν διακεκομμένη ανάπτυξη, δηλαδή τα όστρακά τους αυξάνονται απότομα σε μικρά χρονικά διαστήματα και τον υπόλοιπο χρόνο το μέγεθός τους παραμένει σταθερό (όταν αναπτύσσεται μόνο το υποκυλινδρικό κυκλοτερές χαρακτηριστικό που αποκαλείται *varix*).

## Τρόπος ζωής
[right|thumb|225px|Συσσωμάτωμα από κάψουλες αβγών είδους των μουρικιδών σε μια παλιρροϊκή γούβα νερού στην κεντρική [Καλιφόρνια]]
Τα περισσότερα είδη της οικογένειας είναι σαρκοφάγοι, ενεργοί θηρευτές, που τρέφονται με άλλα γαστερόποδα, δίθυρα και θυσανόποδα. Φθάνουν στα μαλακά μέρη της λείας τους συνήθως διατρυπώντας το κέλυφός της με χρήση ενός εκκρίματος που το μαλακώνει και του ξυστριδίου τους (*radula*, ένα μακρόστενο όργανο απο χιτίνι με οδοντώσεις, αντίστοιχο της γλώσσας). Μερικά είδη μπορεί να θεωρηθούν επιβλαβή για τον άνθρωπο, καθώς μπορούν να προκαλέσουν σημαντική καταστροφή τόσο σε τόπους αλιεύσεως δίθυρων μαλακίων όσο και σε καλλιέργειες αυτών.

Οι μουρικίδες γεννούν αβγά περικλεισμένα μέσα σε προστατευτικές κεράτινες κάψουλες, το μέγεθος και το σχήμα των οποίων ποικίλλει ανάλογα με το είδος. Από αυτά εκκολάπτονται έρποντα νεογέννητα ή, σε λιγότερα είδη, πλαγκτονικές προνύμφες (δηλαδή αιωρούμενες στο νερό μέχρι να ωριμάσουν).

## Ιστορική αξία
[thumb|''[Hexaplex trunculus* για πώληση ως τροφή σε ιχθυαγορά στην [[Ισπανία]]]]

Μέλη της οικογένειας, ιδίως τα είδη *Bolinus brandaris* και *Hexaplex trunculus* της υποοικογένειας [[μουρικίνες]], συλλέγονταν από αρχαίους λαούς της [[Λεκάνη της Μεσογείου|Λεκάνης της Μεσογείου]], με πρώτους χρονικά τους [[Φοίνικες (αρχαίος λαός)|Φοίνικες]], προκειμένου να εξαχθεί από αυτά η περίφημη [[Πορφύρα (χρωστική)|πορφύρα]], με την οποία έβαφαν τα ακριβά υφάσματα. Η πορφύρα εκτιμόταν ιδιαιτέρως για το έντονο κόκκινο χρώμα και τη σταθερότητά της ως χρωστική ουσία (*«πορφυρούν της Τύρου»*). Μάλιστα η ίδια η ονομασία των Φοινίκων, δανεισμένη κατά πάσα πιθανότητα από την αρχαία αιγυπτιακή γλώσσα, σχετίζεται πιθανόν εξαρχής και σίγουρα στη συνέχεια, με τις λέξεις *φοῖνιξ* και *φοινός*, που σημαίνουν ακριβώς «πορφυρός» και «πορφύρα». Τα παραπάνω είδη είχαν περιληφθεί από τον [[Κάρολος Λινναίος|Λινναίο]] στο γένος *Murex* (που έδωσε το όνομά του σε όλη την οικογένεια και απαντάται ως λέξη στο έργο του [[Αριστοτέλης|Αριστοτέλη]]), ενώ είχαν και άλλες ονομασίες, όπως *Purpura* (η λατινική λέξη για την πορφύρα), *Brandaria*, *Polyplex purpurescens*, *Truncularia trunculus* και *Trunculariopsis*. Καταχρηστικώς αναφέρεται ως «πορφύρα» και το είδος *Stramonita haemastoma*, που συναντάται σε (θερμότερα) νέρα του δυτικού Ατλαντικού Ωκεανού και υπάγεται σε διαφορετική υποοικογένεια των μουρικιδών, τις *Rapaninae*.

== Το αρχείο των απολιθωμάτων ==
Το αρχαιότερο [[απολίθωμα]] που ανήκει στην οικογένεια *Muricidae* χρονολογείται στην [[Άπτιο]] βαθμίδα της πρώιμης [[Κρητιδική περίοδος|Κρητιδικής περιόδου]], δηλαδή έχει ηλικία 125 έως 113 εκατομμύρια έτη.

==Ταξινομική==
[[Αρχείο:Naturalis Biodiversity Center - RMNH.MOL.129170 - Chicoreus palmarosae (Lamarck, 1822) - Muricidae - Mollusc shell.jpeg|thumb|Μουσειακά δείγματα κοχυλιών του είδους *Chicoreus palmarosae* (Lamarck, 1822)]]
Σύμφωνα με την ταξινόμηση των Bouchet & Rocroi (2005), η οικογένεια *Muricidae* αποτελείται από τις εξής 12 υποοικογένειες:

* *Aspellinae*, Keen, 1971
* [[Κοραλλιοφιλίνες|*Coralliophilinae*]], [[Ζαν-Σαρλ Σενύ|Chenu]], 1859 - συνώνυμο: *Magilidae*, [[Γιοχάνες Τήλε (ζωολόγος)|Thiele]], 1925
* *Ergalataxinae*, Kuroda, Habe & Oyama, 1971
* *Haustrinae*, Tan, 2003
* [[Μουρικίνες|*Muricinae*]], [[Κονσταντέν Σαμυέλ Ραφινέσκ|Rafinesque]], 1815
* [[Μουρικοψίνες|*Muricopsinae*]], Radwin & d'Attilio, 1971
* *Ocenebrinae*, [[Μωρίς Κοσμάν|Cossmann]], 1903
* *Pagodulinae*, Barco, Schiaparelli, Houart & Oliverio, 2012
* [[Ραπανίνες|*Rapaninae*]], Gray, 1853 - συνώνυμα: *Thaididae*, [[Φελίξ Πιερ Ζουσώμ|Jousseaume]], 1888, και *Drupinae*, Wenz, 1938
* [[Τριπτεροτυφίνες|*Tripterotyphinae*]], d'Attilio & Hertz, 1988
* [[Τροφωνίνες|*Trophoninae*]], Cossmann, 1903
* [[Τυφίνες|*Typhinae*]], Cossmann, 1903

*'Μετατάξεις:*'
* Η υποοικογένεια *Tritoninae* (1847) ή *Ranellidae* (1854), ονομασίες που προτάθηκαν από τον Gray, ταξινομείται σήμερα στη μονοτυπική οικογένεια *Charoniidae*. Τα είδη της είναι γνωστά και με την κοινή ονομασία «τρομπέτα του Τρίτωνα» ή «σαλιγκάρι του Τρίτωνα», από την ονομασία που είχε δώσει ο Λινναίος στο τυπικό της είδος, *Charonia tritonis* (Linnaeus, 1758).


== «Πινακοθήκη» κοχυλιών ==
<gallery style="text-align:center;" mode="packed">
Αρχείο:Babelomurex nagahorii 01.JPG|*Babelomurex nagahorii*
Αρχείο:Bolinus cornutus 01.jpg|*Bolinus cornutus*
Αρχείο:Chicomurex venustulus 01.JPG|*Chicomurex venustulus*
Αρχείο:Chicoreus aculeatus 01.JPG|*Chicoreus aculeatus*
Αρχείο:Coralliophila fearnleyi 01.JPG|*Coralliophila fearnleyi*
Αρχείο:Drupa morum morum 01.JPG|*Drupa morum*
Αρχείο:Drupella cornus 01.JPG|*Drupella cornus*
Αρχείο:Hadriania trunculata 02.JPG|*Hadriania trunculata*
Αρχείο:Haustellum haustellum 01.JPG|*Haustellum haustellum*
Αρχείο:Hexaplex radix 01.jpg|*Hexaplex radix*
Αρχείο:Homalocantha zamboi.JPG|*Homalocantha zamboi*
Αρχείο:Indothais malayensis 01.JPG|*Indothais malayensis*
Αρχείο:Lataxiena fimbriata 01.JPG|*Lataxiena fimbriata*
Αρχείο:Latiaxis mawae 01.JPG|*Latiaxis mawae*
Αρχείο:Morula biconica 01.JPG|*Morula biconica*
Αρχείο:Murex pecten 001.JPG|*Murex pecten*
Αρχείο:Nucella lapillus 01.JPG|*Nucella lapillus*
Αρχείο:Ocenebra erinaceus fossil 01.jpg|*Ocenebra erinacea*
Αρχείο:Orania pacifica 01.JPG|*Orania pacifica*
Αρχείο:Phyllonotus evergladensis 01.JPG|*Phyllonotus evergladensis*
Αρχείο:Pteropurpura festiva 01.JPG|*Pteropurpura festiva*
Αρχείο:Rapa rapa 01.JPG|*Rapa rapa*
Αρχείο:Rapana bezoar 01.JPG|*Rapana bezoar*
Αρχείο:Rapana venosa 01.JPG|*Rapana venosa*
Αρχείο:Reishia bronni 01.JPG|*Reishia bronni*
Αρχείο:Siratus alabaster 01.jpg|*Siratus alabaster*
Αρχείο:Spinucella tetragona 01.JPG|*Spinucella tetragona*
Αρχείο:Stramonita haemastoma 01.JPG|*Stramonita haemastoma*
Αρχείο:Vokesimurex gallinago gallinago 01.JPG|*Vokesimurex gallinago*
</gallery>


==Παραπομπές==
<references/>

==Πηγές==
* Houart, R.: *Illustrated Catalogue of Recent Species of Muricidae named since 1971*, 181 σελίδες, Verlag Christa Hemmen, Wiesbaden 1994, ISBN 3-925919-19-8
* Poutiers, J.M.: Τα γαστερόποδα στον οδηγό *FAO Species Identification Guide for Fishery Purposes: The living marine resources of the Western Central Pacific, Volume 1. Seaweeds, corals, bivalves and gastropods*, εκδ. [[FAO]], Ρώμη 1998, σελ. 553
* Rosenberg, Gary: *The Encyclopedia of Seashells*, Dorset Press, 1992
* Vaught, K.C.: *A Classification of the Living Mollusca*, εκδ. American Malacologists, Inc., Melbourne της Florida 1989

== Εξωτερικοί σύνδεσμοι ==

* [https://species.wikimedia.org/wiki/Muricidae Οι *Muricidae*] στα *Βικιείδη*
* [http://www.marine.csiro.au/caabsearch/caab_search.family_listing?ctg=24&fcde=200&fseq=1 Καταλογογράφηση από τους CAAB]  (*Codes for Australian Aquatic Biota*) για την οικογένεια *Muricidae*
* George E.Radwin και Anthony D'Attilio: [https://books.google.com/books?id=8C2sAAAAIAAJ&pg=PP14 *The Murex shells of the World''], Stanford University press, 1976, ISBN 0-8047-0897-5

Μουρικιδες