Μπεατρίτσε Πορτινάρι

Η **Μπεατρίτσε Πορτινάρι** ()  (1265 - 8 Ιουνίου 1290) και Μπίτσε ντι Φόλκο Πορτινάρι, ήταν Ιταλίδα από τη Φλωρεντία, η οποία συνήθως ταυτίζεται με τη μούσα του Δάντη **Βεατρίκη**. Της αφιέρωσε το μεγαλύτερο μέρος της ποίησής του, από τη *[[Νέα ζωή (Δάντης)|Νέα ζωή]]* (1295) - όπου περιγράφει τον πλατωνικό έρωτά του γι' αυτήν από την πρώτη τους γνωριμία μέχρι τον πρόωρο θάνατό της - έως τη *[[Θεία Κωμωδία]]*, την οποία ολοκλήρωσε χρόνια αργότερα. 

## Ιστορικό πρόσωπο
Η Βεατρίκη ήταν κόρη ευγενούς φλωρεντινής οικογένειας. Ο πατέρας της ήταν ο πλούσιος τραπεζίτης Φόλκο Πορτινάρι, γεννημένος στο Πόρτικο της Εμίλια-Ρομάνια. Μετακόμισε στη Φλωρεντία και έζησε σε ένα σπίτι κοντά στο οικογενειακό σπίτι του Δάντη, όπου απέκτησε 5 γιους και 6 κόρες.

Το 1286, σε ηλικία 20 ετών παντρεύτηκε τον τραπεζίτη Σιμόνε ντε Μπάρντι, έναν από τους πιο ισχυρούς άνδρες της πόλης, και πέθανε σε ηλικία 24 ετών στις 8 Ιουνίου 1290. Ο Δάντης αναφέρει ότι τη συνάντησε μόνο λίγες φορές, αλλά την ερωτεύτηκε κεραυνοβόλα και δεν την ξέχασε ποτέ σε όλη του τη ζωή, παρόλο που το 1285 παντρεύτηκε τη Τζέμα Ντονάτι, με την οποία απέκτησε τρεις γιους και μία κόρη. 

Ο Βοκκάκιος ήταν ο πρώτος που την προσδιορίζει ρητά ως τη γυναίκα που είχε ερωτευθεί ο Δάντης. Ωστόσο, έγγραφα για τη ζωή της υπάρχουν ελάχιστα, καθιστώντας ακόμη και την ύπαρξή της αμφίβολη. Η μόνη αδιάσειστη απόδειξη είναι η διαθήκη του Φόλκο Πορτινάρι το 1287, η οποία αναφέρει το μερίδιο κληρονομιάς της. 

## Η ταύτιση με τη Βεατρίκη του Δάντη
μικρογραφία|''Δάντης και Βεατρίκη στη Θεία Κωμωδία,'' Καρλ Έστερλι, 1845|αριστερά|252x252εσ
Η παράδοση που ταυτίζει τη Βεατρίκη Πορτινάρι με τη Βεατρίκη που αγαπούσε ο Δάντης -  ο οποίος δεν ανέφερε ποτέ το επώνυμό της - είναι πλέον ευρέως, αν και όχι ομόφωνα, αποδεκτή από τους μελετητές. Σίγουρα  πληροί τα ευρύτερα βιογραφικά κριτήρια και είναι απολύτως πιθανό ότι αυτή και ο Δάντης γνωρίζονταν - αλλά η Βεατρίκη του Δάντη είναι πιθανό να ήταν μόνο λογοτεχνικό πρόσωπο που έχει μια φευγαλέα ομοιότητα με το ιστορικό πρόσωπο.

Ο τρόπος με τον οποίο ο Δάντης εξέφρασε τον έρωτά του για τη Βεατρίκη, ακολουθεί τα πρότυπα του ''Γλυκού νέου ύφους'', ποιητική τεχνοτροπία με επιρροές από τη μεσαιωνική έννοια του αυλικού έρωτα, ο οποίος ήταν συνήθως μια μυστική, συχνά ανεκπλήρωτη μορφή θαυμασμού για μια κυρία. Δεν ήταν ασυνήθιστο η εν λόγω κυρία να μην γνώριζε τον αυλικό θαυμαστή της, ο οποίος επίσης δεν ενδιαφέρονταν καθόλου για μια πραγματική σχέση. Αντίθετα, η κυρία χρησιμεύει ως λογοτεχνική σύλληψη και θέμα για τον ποιητή στην άσκηση της ποιητικής του ικανότητας ή ακόμη και για να αναπτύξει φιλοσοφικά θέματα επαινώντας την. 

Είτε ο Δάντης είχε αισθήματα για τη Βεατρίκη είτε όχι, ο τρόπος που επέλεξε να εκφράσει το πάθος του υποδηλώνει έναν βαθμό απόστασης μεταξύ της ιστορικής πραγματικότητας και της αυτοβιογραφικής αφήγησης. Σε κάθε περίπτωση, η Βεατρίκη άφησε ανεξίτηλο το στίγμα της στην αναδυόμενη εκείνη την εποχή ιταλική λογοτεχνία.

## Στα έργα του Δάντη
[μικρογραφία|''Ο Δάντης συναντά τη Βεατρίκη στη γαμήλια γιορτή'', [Ντάντε Γκάμπριελ Ροσέτι|Ντάντε Γκαμπριέλε Ροσέτι, 1852]]
Ο Δάντης έγραψε το χρονικό της σχέσης του μαζί της στη *[[Νέα ζωή (Δάντης)|Νέα ζωή]]* (περ. 1295), πεζό έργο εμπλουτισμένο με στίχους. Αφηγείται τις συναντήσεις του μαζί της, επαινεί την ομορφιά και την ευγένειά της, περιγράφει τις έντονες αντιδράσεις του στην καλοσύνη ή στην αδιαφορία της, αφηγείται γεγονότα από τη ζωή και των δύο και εξηγεί τη φύση των συναισθημάτων του γι' αυτήν. Μετά τον θάνατό της θρηνεί και γράφει αγωνιώδη ποιήματα. Στο τελευταίο κεφάλαιο, ορκίζεται να μη γράψει τίποτε άλλο για τη Βεατρίκη μέχρι να γράψει «αυτό που δεν έχει γραφεί ποτέ για καμία άλλη γυναίκα». Ο τρόπος με τον οποίο ο Δάντης εκφράζει τον έρωτά του για τη Βεατρίκη συνάδει με τη μεσαιωνική έννοια του αυλικού έρωτα - μιας μυστικής, ανεκπλήρωτης μορφής θαυμασμού. 

Ο όρκος του εκπληρώθηκε στο αφηγηματικό ποίημα *[[Θεία Κωμωδία]]*, την οποία συνέθεσε πολλά χρόνια αργότερα, εκφράζοντας την υψηλή, πνευματική του σχέση με τη Βεατρίκη. Τον συνοδεύει στο *Καθαρτήριο* και στον *Παράδεισο* και την παρουσιάζει σαν μια εξιδανικευμένη γυναίκα, όπως η Παναγία, η οποία τον καθοδηγεί μέσα από τις εννέα ουράνιες σφαίρες του ουρανού. Με την πρώτη ματιά, νιώθει τόσο συγκλονισμένος όσο όταν την είδε για πρώτη φορά όταν ήταν 9 ετών, και θαμπώνεται από την παρουσία της σε όλο το ταξίδι, μέχρι που εκείνη ανέρχεται ξανά στη θέση της στον *Παράδεισο*. Αυτή η έκφραση του εξυψωμένου και πνευματικοποιημένου έρωτα τελειώνει με την πλήρη απορρόφηση του Δάντη από το θείο.

## Οι συναντήσεις με τον Δάντη
μικρογραφία|''Δάντης και Βεατρίκη,'' πίνακας του Χένρι Χόλιντεϊ, 1883
Ο Δάντης αναφέρει ότι τη συνάντησε τέσσερις φορές εκ των οποίων συνομίλησαν τις δύο πρώτες: Την πρώτη, όταν ο πατέρας του τον πήγε στο σπίτι των Πορτινάρι για μια γιορτή της Πρωτομαγιάς. Ήταν παιδιά εννέα ετών. Η δεύτερη συνάντησή τους έγινε εννέα χρόνια αργότερα, όταν ήταν 18 ετών. Στη συνέχεια, υπήρξαν μόνο δύο άλλες σύντομες συναντήσεις: μία κατά τη διάρκεια μιας λειτουργίας στην εκκλησία Μπάντια Φιορεντίνα στο ιστορικό κέντρο της Φλωρεντίας και μία σε ένα γαμήλιο γλέντι. 

Οι μελετητές εξηγούν αυτή τη μακρά αναμονή: προερχόμενη από μια πλούσια οικογένεια, η Βεατρίκη ποτέ δεν έβγαινε δημόσια μόνη και ένας νεαρός άνδρας χωρίς σημαντικές διασυνδέσεις με την οικογένεια Πορτινάρι δεν μπορούσε να την πλησιάσει χωρίς σοβαρό λόγο. Επιπλέον, ενώ δεν το αναφέρει, η Βεατρίκη ήταν παντρεμένη και ήταν άσεμνο για έναν νεαρό άγαμο άνδρα να συναναστρέφεται μαζί της. Στις συναντήσεις τους, η Βεατρίκη δεν φαίνεται να του δίνει ιδιαίτερη προσοχή και σε καμία περίπτωση δεν τον ενθαρρύνει, αλλά αυτός συγκλονίζεται.
## Παραπομπές


Κατηγορία:Ιταλοί του 13ου αιώνα
Κατηγορία:Μεσαιωνική ιταλική λογοτεχνία