Φρούριο Όρεσεκ

δεξιά|μικρογραφία|Φρούριο Όρεσεκ
δεξιά|μικρογραφία|Μέσα στα τείχη του φρουρίου
δεξιά|μικρογραφία|Εσωτερικό του μπουντρουμιού
Το **φρούριο Όρεσεκ** ή **Σλίσελμπουργκ** (ρώσικα: Крепость Орешек, Шлиссельбургская крепость) αποτελεί τμήμα μιας σειράς οχυρώσεων, που χτίστηκαν στο Όρεσεκ (τώρα γνωστό ως Σλίσελμπουργκ) στο νησί Ορέχοβυ στη λίμνη Λάντογκα, κοντά στη σύγχρονη πόλη της Αγίας Πετρούπολης στη Ρωσία. Το πρώτο φρούριο χτίστηκε το 1323. Ήταν το θέατρο πολλών συγκρούσεων μεταξύ Ρωσίας και Σουηδίας και πέρασε στα χέρια των δύο αυτοκρατοριών. Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, υπέστη σοβαρές ζημιές. Σήμερα αποτελεί μέρος του Ιστορικού Κέντρου της Αγίας Πετρούπολης και Σχετικών Ομάδων Μνημείων, που αποτελούν Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

## Προέλευση
Ένα ξύλινο φρούριο που ονομάζεται **Όρεσεκ** () ή **Όρεχοφ** () χτίστηκε από τον Μεγάλο Πρίγκιπα Γιούρι της Μόσχας (υπό την ιδιότητά του ως Πρίγκιπας του Νόβγκοροντ) για λογαριασμό της Δημοκρατίας του Νόβγκοροντ το 1323. Φύλαγε τις βόρειες προσεγγίσεις προς το Νόβγκοροντ και την πρόσβαση στη Βαλτική Θάλασσα. Το φρούριο βρίσκεται στο νησί Ορέχοβι, το όνομα του οποίου αναφέρεται σε καρύδια στα σουηδικά (*Nötö*), καθώς και στα φινλανδικά (*Pähkinäsaari*, «Νησί των Καρυδιών») και τα ρωσικά.

Μετά από μια σειρά συγκρούσεων, υπογράφηκε συνθήκη ειρήνης στο Όρεσεκ στις 12 Αυγούστου 1323 μεταξύ της Σουηδίας και του Μεγάλου Πρίγκιπα Γιούρι και της Δημοκρατίας του Νόβγκοροντ. Αυτή ήταν η πρώτη συμφωνία για τα σύνορα μεταξύ Ανατολικής και Δυτικής Χριστιανοσύνης στη σημερινή Φινλανδία. Ένα σύγχρονο πέτρινο μνημείο στα βόρεια της εκκλησίας του Αγίου Ιωάννη στο φρούριο τιμά τη συνθήκη. Το 1333, οι κάτοικοι του Νόβγκοροντ κάλεσαν τον Λιθουανό πρίγκιπα Ναριμάντας να κυβερνήσει τη βορειοδυτική τους επικράτεια. Ο Ναριμάντας διόρισε τον γιο του, Αλέξανδρο Ναριμούντοβιτς, να κυβερνήσει το αυτόνομο πριγκιπάτο του Όρεσεκ.

Το 1348, ο Μάγκνους Δ΄ της Σουηδίας επιτέθηκε και κατέλαβε για λίγο το φρούριο κατά τη διάρκεια της σταυροφορίας του στην περιοχή το 1348–1352. Είχε καταστραφεί σε μεγάλο βαθμό, όταν οι κάτοικοι του Νόβγκοροντ ανακατέλαβαν το φρούριο το 1351. Το φρούριο ξαναχτίστηκε από πέτρα το 1352 από τον Αρχιεπίσκοπο Βασίλι Κάλικα του Νόβγκοροντ (1330–1352), ο οποίος, σύμφωνα με το *[[Πρώτο Χρονικό του Νόβγκοροντ]]*, στάλθηκε από τους κατοίκους του Νόβγκοροντ, αφού αρκετοί Ρώσοι και Λιθουανοί πρίγκιπες αγνόησαν τις εκκλήσεις της πόλης να τους βοηθήσουν να ανοικοδομήσουν και να υπερασπιστούν το φρούριο. Τα ερείπια των τειχών του 1352 ανασκάφηκαν το 1969 και φαίνονται ακριβώς βόρεια της εκκλησίας του Αγίου Ιωάννη στο κέντρο του σημερινού φρουρίου.

## Επέκταση
Το 1478, η Δημοκρατία του Νόβγκοροντ απορροφήθηκε από τους Μοσχοβίτες, οι οποίοι άρχισαν αμέσως να ενισχύουν τα σύνορά τους με τη Σουηδία. Η υπάρχουσα μικρή ακρόπολη κατεδαφίστηκε και κατασκευάστηκε ένα νέο πέτρινο φρούριο με επτά πύργους, το οποίο καταλάμβανε σχεδόν ολόκληρο το νησί. Το παλιό υπόγειο του Νόβγκοροντ χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή μιας νέας ακρόπολης με τρεις πύργους μέσα στα εξωτερικά τείχη. Το συνολικό μήκος των τειχών ήταν περίπου 740 μέτρα. Το ύψος τους έφτανε τα 12 μέτρα και το πλάτος στο υπόγειο 4,5 μέτρα. Οι πύργοι είχαν ύψος 14-16 μέτρα και διάμετρο 16 μέτρα στο υπόγειο. Αυτό το καθιστούσε το ισχυρότερο ρωσικό φρούριο εκείνης της περιόδου. Οι κάτοικοι αναγκάστηκαν να μετεγκατασταθούν στην ηπειρωτική χώρα και οι περισσότεροι προτίμησαν τη νότια όχθη του Νέβα για λόγους ασφαλείας. 

Το 1554–1555, κατά τη διάρκεια του Ρωσοσουηδικού πολέμου, οι Σουηδοί πολιόρκησαν το φρούριο χωρίς επιτυχία. Σε απάντηση, οι Ρώσοι πολιόρκησαν το Βίμποργκ, επίσης χωρίς επιτυχία. 

Κατά τη διάρκεια του Λιβονικού Πολέμου το 1582, σουηδικά στρατεύματα με επικεφαλής τον Πόντους Ντε Λα Γκαρντί παραλίγο να καταλάβουν το φρούριο. Μετά από μια σειρά πυρών, κατάφεραν να εισβάλουν σε έναν από τους πύργους, αλλά αργότερα απωθήθηκαν από τους Ρώσους. 

Το φρούριο καταλήφθηκε από τη Σουηδία το 1611 κατά τη διάρκεια του Πολέμου της Ινγκρίας μετά από εννέα μήνες πολιορκίας, όταν οι υπερασπιστές έχαναν την πλειοψηφία των ανδρών τους. Ως μέρος της Σουηδικής Αυτοκρατορίας, το φρούριο ήταν γνωστό ως **Νέτεμποργκ** στα σουηδικά ή **Πακινάλινα** στα φινλανδικά και έγινε το κέντρο της κομητείας Νέτεμποργκ της βόρειας Ινγκρίας. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου έγιναν ελάχιστα για να διατηρηθεί το φρούριο σε καλή κατάσταση και οι ειδικοί που έρχονταν στο Νέτεμποργκ για να κάνουν επιθεωρήσεις προειδοποίησαν το στέμμα για την υποβάθμισή του. 

Κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του τσάρου Αλεξέι Μιχαήλοβιτς στην Ινγκρία τον Ιούνιο του 1656, το φρούριο πολιόρκησε ο βοεβόδας Πιότρ Ποτέμκιν, γνωστή ως Μάχη του Νέτεμποργκ, η οποία διήρκεσε μέχρι τον Νοέμβριο του 1656 χωρίς επιτυχία.

## Μεγάλος Βόρειος Πόλεμος
[μικρογραφία|Η έφοδος στο σουηδικό φρούριο Νέτεμποργκ από ρωσικά στρατεύματα. Ο τσάρος [Πέτρος Α΄ της Ρωσίας|Πέτρος Α΄ απεικονίζεται στο κέντρο. Αλεξάντερ φον Κότσεμπου, 1846]]
Το 1702, κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Βόρειου Πολέμου, το φρούριο καταλήφθηκε από τους Ρώσους υπό τον Πέτρο τον Μέγα σε μια αμφίβια επίθεση: 440 Σουηδοί στρατιώτες υπερασπίστηκαν το φρούριο για δέκα ημέρες πριν παραδοθούν. Μετά από σφοδρά πυρά πυροβολικού και 13 ώρες μάχης μέσα στο φρούριο, ο Σουηδός διοικητής τελικά συμφώνησε να συνθηκολογήσει με έντιμους όρους. Οι Σουηδοί εγκατέλειψαν το φρούριο με τις σημαίες, τα τουφέκια και τα τέσσερα κανόνια τους. Οι ρωσικές δυνάμεις αριθμούσαν 12.500 άνδρες και υπέστησαν συνολικά 1.500 απώλειες, σε σύγκριση με 360 για τους Σουηδούς.

Ο Πέτρος μετονόμασε το φρούριο σε **Σλίσελμπουργκ**. Το όνομα, που σημαίνει «φρούριο-κλειδί» στα γερμανικά, αναφέρεται στην αντίληψη του Πέτρου για το φρούριο ως το «κλειδί για την Ίνγκρια».

## Πολιτική φυλακή
Κατά την Αυτοκρατορική περίοδο το φρούριο έχασε τον στρατιωτικό του ρόλο και χρησιμοποιήθηκε ως διαβόητη πολιτική φυλακή. Οι δύο πρώτοι κρατούμενοι ήταν η αδελφή του Μεγάλου Πέτρου, Μαρία Αλεξέγιεβνα Ρομάνοβα, και η πρώτη του σύζυγος, Ευδοκία Λοπούχινα.

Ο πιο γνωστός κρατούμενος στο Φρούριο του Σλίσελμπουργκ ήταν ο Ιβάν&nbsp;ΣΤ΄, ο οποίος είχε κληρονομήσει τον θρόνο ως βρέφος και φυλακίστηκε εκεί μέχρι που δολοφονήθηκε από τους φρουρούς του το 1764. Μετά τη δολοφονία του, δεν στάλθηκαν άλλοι κρατούμενοι στο φρούριο μέχρι το 1775. Το 1800-1870, το φρούριο κρατούσε πιθανώς συνολικά 52 πολιτικούς κρατούμενους, συμπεριλαμβανομένων των Βίλχελμ Κίχελμπεκερ και Μιχαήλ Μπακούνιν, οι περισσότεροι για σύντομα χρονικά διαστήματα, αν και ο Πολωνός επαναστάτης Βαλεριανός Λουκασίνσκι παρέμεινε σε απομόνωση εκεί για 38 χρόνια.

### Ύστερη Ρωσική Αυτοκρατορία
μικρογραφία|Φρούριο Σλίσελμπουργκ, 1876
Μετά τη δολοφονία του Αλεξάνδρου Β' το 1881, οι Αρχές αποφάσισαν να επενδύσουν σε μια νέα φυλακή στο Σλίσελμπουργκ, η οποία θα περιείχε 40 κελιά, ενώ δέκα ακόμη κελιά από το παλιό φρούριο θα διατηρούνταν ως σωφρονιστικό ίδρυμα. Το 1884, 36 πολιτικοί κρατούμενοι μεταφέρθηκαν στο Σλίσελμπουργκ από το Φρούριο Πέτρου και Παύλου. Οι περισσότεροι ήταν μέλη της *[[Ναρόντναγια Βόλια]]*, οι οποίοι είχαν καταδικαστεί σε θάνατο για συνωμοσία δολοφονίας του Τσάρου, αλλά οι ποινές τους είχαν μετατραπεί σε ισόβια κάθειρξη. Ανάμεσά τους ήταν δύο γυναίκες: η Βέρα Φίγκνερ και η Λιουντμίλα Φόλκενσταϊν. Σε όλες θα απαγορευόταν κάθε είδους επαφή με τον έξω κόσμο, συμπεριλαμβανομένων των επισκέψεων ή της αλληλογραφίας με συγγενείς.

Υπήρχαν και άλλοι που δεν συνδέονταν με τη *Ναρόντναγια Βόλια*, αλλά είχαν συμμετάσχει σε διαμαρτυρίες ή απόπειρες απόδρασης στη Σιβηρία. Μετά από μια εξέγερση και μια απεργία πείνας στις φυλακές Κάρα το 1882, οκτώ ιδιαίτερα άτακτοι κρατούμενοι μεταφέρθηκαν στο Φρούριο Πέτρου και Παύλου και από εκεί στο Σλίσελμπουργκ. 

Ο αδελφός του Λένιν, Αλεξάντρ Ουλιάνοφ, και τέσσερις άλλοι, που συμμετείχαν σε μια συνωμοσία για τη δολοφονία του Αλεξάνδρου Γ΄, απαγχονίστηκαν στο φρούριο το 1887. Το ίδιο και οι Νικολάι Ρογκάτσεφ και Αλεξάντερ Στρόμπεργκ, των οποίων οι θανατικές ποινές, που επιβλήθηκαν στη Δίκη των Δεκατεσσάρων, για τη συμμετοχή τους στη *Ναρόντναγια Βόλια*, δεν μετατράπηκαν. Κρατήθηκαν στα παλιά κελιά, μακριά από τους κρατούμενους.

Ο Ιβάν Γιουβάχοφ, ο οποίος επίσης καταδικάστηκε σε θάνατο στη Δίκη των Δεκατεσσάρων, αλλά η ποινή του μετατράπηκε, έγραψε μια περιγραφή της περιόδου που πέρασε στο φρούριο:
 
Η Λιουντμίλα Φόλκενσταϊν, η οποία ήταν η πρώτη που έγραψε απομνημονεύματα για τη ζωή στο Σλίσελμπουργκ, εντυπωσιάστηκε κατά την άφιξή της από το πόσο καθαρό και καινούργιο ήταν:
 
Οι κρατούμενοι, συμπεριλαμβανομένων και των δύο γυναικών, υποβλήθηκαν σε σωματικό έλεγχο κατά την άφιξή τους και στη συνέχεια κλείστηκαν σε απομόνωση σε ένα μικρό, λιτά επιπλωμένο κελί, όπου στην αρχή δεν είχαν τίποτα να διαβάσουν, εκτός από μια τυπωμένη δήλωση στον τοίχο, που προειδοποιούσε ότι η προσβολή των δεσμοφυλάκων θα τιμωρούνταν με θάνατο. Τους είπαν ότι οι κανόνες υποχρέωναν το προσωπικό να απευθύνεται στους κρατούμενους στον ενικό αριθμό, σαν ένας ενήλικας να μιλάει σε ένα παιδί. Μερικοί κρατούμενοι επικοινωνούσαν χτυπώντας τους σωλήνες, χρησιμοποιώντας έναν απλό κωδικό, αν και διακινδύνευαν σοβαρές συνέπειες αν τους έπιαναν. Ο Γιουβάχοφ έμεινε σε απομόνωση για τρία χρόνια πριν του επιτραπεί να μιλήσει σε έναν συγκρατούμενό του.

Υπό αυτές τις συνθήκες, αρκετοί είτε τρελάθηκαν είτε αυτοκτονούσαν ή και τα δύο. Από τους οκτώ που μεταφέρθηκαν από τις φυλακές Κάρα, ο Γιέγκορ Μινάκοφ εκτελέστηκε μετά από λίγους μήνες στο Σλίσελμπουργκ, τον Σεπτέμβριο του 1884, αφού επιτέθηκε σε έναν γιατρό της φυλακής, για τον οποίο πίστευε ότι προσπαθούσε να τον δηλητηριάσει. Ένας άλλος κρατούμενος, ονόματι Κλιμένκο, αυτοκτόνησε περίπου την ίδια περίοδο που εκτελέστηκε ο Μινάκοφ. Ο Ιππόλυτος Μίσκιν εκτελέστηκε για παρόμοιο αδίκημα δύο μήνες αργότερα.

Μετά την εκτέλεση του Μίσκιν, υπήρξε μια μικρή χαλάρωση του καθεστώτος της φυλακής, όταν στους έξι κρατούμενους που φαινόταν να έχουν την χειρότερη υγεία επετράπη να κάνουν βόλτες ανά δύο και, ως εκ τούτου, να συνομιλούν μεταξύ τους. Σύμφωνα με τη Βέρα Φίγκνερ, η οποία επέζησε δύο δεκαετίες στο Σλίσελμπεργκ, «αυτές οι βόλτες ανά δύο ήταν η πρώτη ρήξη στον πέτρινο τάφο μας». 

Ένας από τους πρώτους έξι που έλαβε αυτό το προνόμιο ήταν ο Μιχαήλ Γκρατσέφσκι, μέλος της Ναρόντναγια Βόλια, που, παρά το γεγονός αυτό, παραπονιόταν συνεχώς για τις συνθήκες της φυλακής. Το 1887, επιτέθηκε σε έναν γιατρό της φυλακής, προφανώς αναμένοντας να εκτελεστεί, αλλά οι Αρχές της φυλακής αποφάσισαν ότι ήταν τρελός και δεν τον τιμώρησαν, οπότε χρησιμοποίησε μια λάμπα πετρελαίου για να αυτοπυρποληθεί. 

Λίγο μετά την αυτοκτονία του Γκρατσέφσκι, ο Ματβέι Σοκόλοφ, ο πολύ μισητός επιθεωρητής των χωροφυλάκων που φρουρούσαν τη φυλακή, τον οποίο οι κρατούμενοι αποκαλούσαν «Ηρώδη», αντικαταστάθηκε, και οι κρατούμενοι είχαν τη δυνατότητα να διαβάζουν βιβλία. Αργότερα, τους επετράπη να φροντίζουν έναν κήπο. Αυτό μείωσε τον πολύ υψηλό αριθμό θανάτων. Δεκατρείς από τους 39 κρατούμενους που στάλθηκαν στο φρούριο το 1884-86 πέθαναν μέσα σε έξι χρόνια, οι περισσότεροι από ασθένειες που επιδεινώθηκαν από το άγχος του πλήρους περιορισμού. 

Στις 7 Ιανουαρίου 1891, η 28χρονη Σοφία Γκίνζμπουργκ, η οποία είχε προσπαθήσει να αναβιώσει τη Ναρόντναγια Βόλια με σκοπό να δολοφονήσει τον Τσάρο, στάλθηκε στο Σλίσελμπουργκ, αφού η θανατική της ποινή είχε μετατραπεί σε ισόβια κάθειρξη. Ως νέα κρατούμενη, τοποθετήθηκε σε απομόνωση στο κελί τιμωρίας στο παλιό φρούριο, δίπλα στον Νικολάι Σέντριν, ο οποίος είχε τρελαθεί, και μεταφέρθηκε σε κελί τιμωρίας όπου αυτός μαινόταν, έκανε θορύβους ζώων και χτυπούσε την πόρτα του κελιού του. Μετά από λιγότερο από έξι εβδομάδες στο φρούριο, ζήτησε ψαλίδι για να κόψει τα νύχια της και τo χρησιμοποίησε για να κόψει το λαιμό της. 

Ο τελευταίος πολιτικός κρατούμενος που στάλθηκε στο Σλίσελμπουργκ ήταν ο Πιότρ Κάρποβιτς, ο οποίος πυροβόλησε και σκότωσε τον Υπουργό Εθνικού Διαφωτισμού, Νικολάι Μπογκολέποφ, το 1901. 

Κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1905, όλοι οι πολιτικοί κρατούμενοι που κρατούνταν στο Σλίσελμπουργκ απελευθερώθηκαν ή μεταφέρθηκαν σε άλλες φυλακές ή εξορίες, συμπεριλαμβανομένων αρκετών που ήταν περιορισμένοι εκεί για περισσότερα από 20 χρόνια, όπως η Βέρα Φίγκνερ, ο Μιχαήλ Φρολένκο, ο Γκέρμαν Λοπάτιν, ο Πιότρ Αντόνοφ και ο Νικολάι Μορόζοφ, όλοι κάποτε ηγετικά μέλη της Ναρόντναγια Βόλια. Σύμφωνα με τον Γιουβάχοφ, οι τελευταίοι πέντε κρατούμενοι έφυγαν από το φρούριο στις 6 Ιανουαρίου 1906.

## 20ός αιώνας
Το 1928, το φρούριο μετατράπηκε σε παράρτημα του Μουσείου της Οκτωβριανής Επανάστασης, αλλά το 1939, λίγο πριν από τον πόλεμο, έκλεισε και τα εκθέματα μεταφέρθηκαν στο Λένινγκραντ. 
μικρογραφία|Ένα μνημείο για τους υπερασπιστές του φρουρίου κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου σε μια ερειπωμένη εκκλησία
Λίγο πριν την κατάληψη του Σλισελμπουργκ από τα γερμανικά στρατεύματα (8 Σεπτεμβρίου 1941), μια φρουρά 350 στρατιωτών του Κόκκινου Στρατού στάλθηκε στο φρούριο στο νησί Ορέχοβετς για να μεταφέρει εφόδια και πυρομαχικά στην πρώτη γραμμή. Η φρουρά κράτησε το εγκαταλελειμμένο κάστρο για 500 ημέρες, εμποδίζοντας τους Γερμανούς να αποβιβαστούν εκεί και κόβοντας την τελευταία διαδρομή διέλευσης από το Λένινγκραντ προς την ηπειρωτική χώρα. Τρόφιμα και εφόδια μεταφέρθηκαν από τη βόρεια όχθη του Νέβα, η οποία παρέμεινε υπό σοβιετικό έλεγχο. Τα βαριά πυρά πυροβολικού των Γερμανών κατέστρεψαν όλα τα κτίρια μέσα στο φρούριο και μέρος των εξωτερικών πύργων και τειχών, αλλά παρά τις πολυάριθμες προσπάθειες το φρούριο δεν καταλήφθηκε. Κατά τη διάρκεια της επιχείρησης Ίσκρα (18 Ιανουαρίου 1943) η πολιορκία του φρουρίου άρθηκε. 

Ο πόλεμος κατέστρεψε ολοσχερώς το φρούριο. Από τους αρχικούς δέκα πύργους, το φρούριο διατηρεί μόνο έξι (πέντε ρωσικούς και έναν σουηδικό). Τα ερείπια μιας εκκλησίας μέσα στο φρούριο μετατράπηκαν σε μνημείο για τους υπερασπιστές του φρουρίου. Ένας αρχαιολογικός χώρος δημιουργήθηκε στο φρούριο κατά την περίοδο 1968-1975, όπου ανασκάφηκαν ό,τι είχε απομείνει από το αρχαίο πέτρινο φρούριο του Νόβγκοροντ, που χρονολογείται από το 1352, καθώς και άλλα αντικείμενα. Το φρούριο φιλοξενεί μια ετήσια ροκ συναυλία από το 2003. Υπάρχει επίσης ένα μουσείο πολιτικών κρατουμένων της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και μια μικρή συλλογή πυροβολικού του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Η ανακαίνιση των τειχών και των πύργων είναι αργή, αν και βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Ένα πέτρινο μνημείο στη μνήμη της πρώτης ρωσοσουηδικής ειρηνευτικής συνθήκης (1323) τοποθετήθηκε μέσα στο φρούριο.

Οι τουρίστες μπορούν να μεταβούν στο νησί από τον Μάιο έως τον Οκτώβριο μέσω του Σλίσελμπουργκ  ή από τη βόρεια όχθη του Νέβα, μέσω του σιδηροδρομικού σταθμού Πετροκρέποστ με τακτικά δρομολόγια, που εκτελούν δρομολόγια κάθε 10-15 λεπτά. 

## Παραπομπές

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* 

Κατηγορία:Όμπλαστ του Λένινγκραντ
Κατηγορία:Φρούρια στη Ρωσία
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις