Ζιναΐντα Γιουσούποβα

Η **Πριγκίπισσα Ζιναΐντα Νικολάεβνα Γιουσούποβα** (ρωσικά: Зинаи́да Никола́евна Юсу́пова, 2 Σεπτεμβρίου 1861 &#x2013; 24 Νοεμβρίου 1939) ήταν Ρωσίδα ευγενής, μοναδική κληρονόμος της μεγαλύτερης ιδιωτικής περιουσίας της εποχής της στη Ρωσία. 

Φημισμένη για την ομορφιά της, την πλούσια φιλοξενία της και την εκτεταμένη φιλανθρωπία της, ήταν ηγετική φυσιογνωμία στην προεπαναστατική ρωσική κοινωνία. Το 1882, παντρεύτηκε τον Κόμη Φέλιξ Φελίξοβιτς Σουμαρόκοφ-Έλστον, ο οποίος υπηρέτησε για λίγο ως Γενικός Διοικητής της Στρατιωτικής Περιφέρειας της Μόσχας (1914–1915). 

Ήταν περισσότερο γνωστή ως η μητέρα του Πρίγκιπα Φέλιξ Γιουσούποφ, του δολοφόνου του Γκριγκόρι Ρασπούτιν. Τον Απρίλιο του 1919 έφυγε από τη Ρωσία και πέρασε τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής της εξόριστη.

## Νεανικά χρόνια
[αριστερά|μικρογραφία|Η Ζιναΐντα ως παιδί με τη μικρότερη αδερφή της, [Τατιάνα Νικολάεβνα Γιουσούποβα|Τατιάνα]]
Η πριγκίπισσα Ζιναΐντα Νικολάεβνα Γιουσούποβα ήταν το μόνο επιζών παιδί του πρίγκιπα Νικολάου Μπορίσοβιτς Γιουσούποφ (12 Οκτωβρίου 1827 - 31 Ιουλίου 1891), στρατάρχη της αυτοκρατορικής αυλής, και της κόμισσας Τατιάνας Αλεξάντροβνα ντε Ριμποπιέρ (29 Ιουνίου 1828 - 14 Ιανουαρίου 1879). Ο πρίγκιπας Γιουσούποφ ήταν προστάτης των τεχνών και υπηρετούσε στην καγκελαρία του τσάρου Νικολάου Α΄. Η μητέρα της Ζιναΐντα, κυρία επί των τιμών της αυτοκράτειρας Αλεξάνδρας Φεοντόροβνα, ήταν κόρη του κόμη Αλέξανδρου Ιβάνοβιτς ντε Ριμποπιέρ και της συζύγου του, Αικατερίνης Μιχαήλοβνα Ποτέμκινα, ανιψιάς του πρίγκιπα Γκριγκόρι Ποτέμκιν.

Ο μοναδικός αδελφός της πριγκίπισσας Ζιναΐντα, ο πρίγκιπας Μπόρις Νικολάεβιτς, πέθανε σε νεαρή ηλικία. Είχε επίσης μια μικρότερη αδερφή, την πριγκίπισσα Τατιάνα Νικολάεβνα. Ως το μόνο επιζών παιδί ενός υψηλού κύρους και εξαιρετικά πλούσιου ζευγαριού, η Ζιναΐντα απολάμβανε μεγάλη εύνοια στην αυλή. Ήταν η σπουδαιότερη Ρωσίδα κληρονόμος της εποχής της και η τελευταία της γραμμής της, του Οίκου των Γιουσούποφ. 

Οι Γιουσούποφ, οικογένεια ταταρικής-νογκάι καταγωγής, ήταν πολύ πλούσιοι, έχοντας αποκτήσει την τεράστια περιουσία τους γενιές νωρίτερα. Οι ιδιοκτησίες τους περιλάμβαναν τέσσερα παλάτια στην Αγία Πετρούπολη, τρία παλάτια στη Μόσχα και 37 κτήματα σε διάφορα μέρη της Ρωσίας. Οι βιομηχανίες τους περιλάμβαναν εργοστάσια ζαχαρότευτλων, εργοστάσια τούβλων, πριονιστήρια, εργοστάσια κλωστοϋφαντουργίας και χαρτονιού, ορυχεία σιδηρομεταλλεύματος, αλευρόμυλους, αποστακτήρια και πετρελαιοπηγές στην Κασπία.

Η πριγκίπισσα Ζιναΐντα ήταν γνωστή ως οξυδερκής, φιλόξενη, κοινωνικά επιδέξια και όμορφη, ιδιότητες που κράτησε μέχρι αργά στη ζωή της.

## Γάμος
μικρογραφία|379x379εσ|Η οικογένεια Γιουσούποφ το 1902, από αριστερά προς τα δεξιά: Πρίγκιπας Φέλιξ, Πρίγκιπας Νικόλαος, Κόμης Φέλιξ Φελίξοβιτς Σουμαρόκοφ-Έλστον και Πριγκίπισσα Ζιναΐντα
αριστερά|μικρογραφία|360x360εσ|Πορτρέτο της πριγκίπισσας Ζιναΐντα Γιουσούποβα με τους γιους της στο κτήμα της στο Αρχαγγέλσκογιε, από τον Φρανσουά Φλαμένγκ, 1894
Ο πρίγκιπας Νικόλαος Μπορίσοβιτς Γιουσούποφ ήλπιζε ότι η Ζιναΐντα θα έκανε έναν λαμπρό γάμο, αλλά, σε μια δεξίωση που διοργανώθηκε για να την κάνει ζευγάρι με τον Αλέξανδρο του Μπάτενμπεργκ, η Ζιναΐντα γνώρισε και ερωτεύτηκε τον Κόμη Φέλιξ Φελίξοβιτς Σουμαρόκοφ-Έλστον (5 Οκτωβρίου 1856 - 10 Ιουνίου 1928), υπολοχαγό των Ιππικών Φρουρών και γιο του Κόμη Φέλιξ Νικολάεβιτς Σουμαρόκοφ-Έλστον .  

Παντρεύτηκαν στις 4 Απριλίου 1882 στην Αγία Πετρούπολη. Η πριγκίπισσα Ζιναΐντα και ο σύζυγός της απέκτησαν τέσσερις γιους, δύο από τους οποίους επέζησαν της παιδικής ηλικίας: τον πρίγκιπα Νικόλαο Φελίξοβιτς Γιουσούποφ (1883-1908) και τον πρίγκιπα Φέλιξ Φελίξοβιτς Γιουσούποφ (1887-1967). Μετά τον θάνατο του πεθερού του το 1891, ο Φέλιξ έλαβε ειδική άδεια από τον Τσάρο Αλέξανδρο Γ΄ να φέρει τον τίτλο Πρίγκιπας Γιουσούποφ, καθώς και αυτόν του Κόμη Σουμαρόκοφ-Έλστον, και να τους μεταβιβάσει και τους δύο στον κοινό με την Ζιναΐντα κληρονόμο τους. Ο πρίγκιπας Φέλιξ διορίστηκε υπασπιστής του Μεγάλου Δούκα Σεργκέι Αλεξάνδροβιτς το 1904 και διοικούσε το Ιππικό της Αυτοκρατορικής Φρουράς. Το 1914 διορίστηκε Γενικός Κυβερνήτης της Μόσχας, θέση που κατείχε για λίγο.

Εκτός από το μεγαλοπρεπές Παλάτι Μόικα (γνωστό και ως Παλάτι Γιουσούποφ) στην Αγία Πετρούπολη και τα πολλά κτήματά τους, το ζευγάρι είχε επίσης μια έπαυλη στην Λεωφόρο Λιτέινι, όπου βρίσκεται σήμερα το Ινστιτούτο Διεθνούς Εμπορίου, Οικονομικών και Δικαίου της Αγίας Πετρούπολης. Κατείχε επίσης το παλάτι στην οδό Νιέφσκι 86. 

## Κοσμική προσωπικότητα και φιλανθρωπία
μικρογραφία|370x370εσ|Πορτρέτο από τον Βαλεντίν Σέροφ, ~ 1902
Ως ηγετική φυσιογνωμία στην προεπαναστατική ρωσική κοινωνία, η Ζιναΐντα ήταν φημισμένη για την ομορφιά, την κομψότητα και την πολυτέλεια της φιλοξενίας της. Στο βιβλίο με τα απομνημονεύματά της, *Κυρίες της Ρωσικής Αυλής*, η Μέριελ Μπιουκάναν (1886-1959), κόρη του τελευταίου Βρετανού πρέσβη στην Αυτοκρατορική Ρωσία, περιέγραψε την πριγκίπισσα Ζιναΐντα ως:

: «Έχοντας εύθραυστη υγεία, εύκολα εξαντλούμενη, ουσιαστικά θηλυκή, δεν ήταν από εκείνες τις γυναίκες, ικανές να διευθύνουν μεγάλους φιλανθρωπικούς οργανισμούς. Ήταν πάντα έτοιμη να προσφέρει, ελεύθερα και γενναιόδωρα, σε όποιον της απευθυνόταν, να κάνει ό,τι μπορούσε για να βοηθήσει οποιοδήποτε άτομο βρισκόταν σε δύσκολη θέση, να δανείσει το όνομά της, το σπίτι της, τους πόρους της για οποιονδήποτε αξιόλογο σκοπό, αλλά απέφευγε τη δημοσιότητα, όλες τις περιπλοκές της εκτελεστικής διαχείρισης». 

Η Ζιναΐντα ήταν επίσης γνωστή για τη γενναιοδωρία της. Στο Αρχαγγέλσκογιε, έχτισε σχολεία, νοσοκομεία, σπίτια, μια εκκλησία, ακόμη και ένα θέατρο, όλα για χρήση από τους υπηρέτες της και όσους ζούσαν στο κτήμα, και έδειχνε μεγάλο ενδιαφέρον για τη ζωή τους. Ο γιος της, Φέλιξ, αργότερα θυμούνταν ότι κανείς που απευθυνόταν σε αυτήν με ένα αίτημα ή μια χάρη δεν απορριπτόταν ποτέ, και η γενναιοδωρία τής κέρδιζε πολλούς θαυμαστές. Η φιλία της με τη Μεγάλη Δούκισσα Ελισάβετ Φεοντόροβνα, βασισμένη στην αμοιβαία φιλανθρωπία και πίστη τους, αναμφίβολα ενέπνευσε την Ελισάβετ να αφιερωθεί αποκλειστικά στην Εκκλησία και τους φτωχούς. «Αν όλοι οι πλούσιοι άνθρωποι, Πριγκίπισσα, ήταν σαν εσάς, δεν θα υπήρχε χώρος για αδικία», της είπε ο ζωγράφος Βαλεντίν Σερόφ, ο οποίος αντιπαθούσε τους ισχυρούς και δεν κολάκευε κανέναν. «Η αδικία δεν μπορεί να εξαλειφθεί, και ειδικά όχι με χρήματα, Βαλεντίν Αλεξάντροβιτς», απάντησε η «ένδοξη» Πριγκίπισσα (όπως την αποκάλεσε ο Σερόφ σε μια επιστολή προς τη σύζυγό του). Ακόμα και όταν ζούσε σεμνά στην εξορία, συμμετείχε σε φιλανθρωπίες, υποστηρίζοντας κυρίως Ρώσους πρόσφυγες. Για παράδειγμα, ίδρυσε ένα πρακτορείο στη Ρώμη, το οποίο έβρισκε εργασία για μετανάστες, δώριζε χρήματα σε όσους ήθελαν να μάθουν ένα επάγγελμα και άνοιξε εργαστήρια ραπτικής και δωρεάν καφενεία για τους Ρώσους πρόσφυγες.

Η πριγκίπισσα Ζιναΐντα υπηρέτησε ως κυρία επί των τιμών τόσο της αυτοκράτειρας Μαρίας Φεοντόροβνα όσο και αργότερα της αυτοκράτειρας Αλεξάνδρας Φεοντόροβνα. Ήταν φίλη της Μεγάλης Δούκισσας Ελισάβετ Φεοντόροβνα, συζύγου του Μεγάλου Δούκα Σεργκέι Αλεξάντροβιτς. Κατ' ιδίαν, έγινε αυστηρή κριτικός της αυτοκράτειρας Αλεξάνδρας, αδελφής της Ελισάβετ. 

Ο μεγαλύτερος γιος της Ζιναΐντα, Νικόλαος, σκοτώθηκε σε μονομαχία το 1908 σε ηλικία 25 ετών, γεγονός που σκίασε την υπόλοιπη ζωή της. Τον Φεβρουάριο του 1914, ο μικρότερος γιος της, Φέλιξ, παντρεύτηκε την πριγκίπισσα Ιρίνα Αλεξάντροβνα, μοναδική ανιψιά του Τσάρου Νικολάου Β' και δισέγγονη του Χριστιανού Θ' της Δανίας. Ο Φέλιξ έπεσε σε δυσμένεια, επειδή συμμετείχε στη δολοφονία του Γκριγκόρι Ρασπούτιν. Η αυτοκράτειρα Αλεξάνδρα ήθελε να τον εκτελέσουν αμέσως, αλλά αυτό δεν πραγματοποιήθηκε. Η μητέρα του υποστήριξε τις ενέργειές του θεωρώντας τον θάνατο του Ρασπούτιν ζωτικής σημασίας για τη βελτίωση της κατάστασης στη Ρωσία, καθώς η φήμη του Τσάρου και της Αυτοκράτειρας είχε πληγεί από την προφανή επιρροή του Ρασπούτιν πάνω τους, μια άποψη που συμμεριζόταν η πλειονότητα της αριστοκρατίας, όπως η μητέρα του Τσάρου, η χήρα αυτοκράτειρα Μαρία Φεοντόροβνα, και η αδελφή της αυτοκράτειρας, η Μεγάλη Δούκισσα Ελισάβετ Φεοντόροβνα. 

Ο Φέλιξ Γιουσούποφ μετακόμισε στη συνέχεια στο κτήμα του στην Κριμαία, συνοδευόμενος από την οικογένειά του.

## Επανάσταση και εξορία
Το 1917, καθώς η Ρωσική Αυτοκρατορία περνούσε σε επανάσταση και ο Τσάρος παραιτήθηκε, οι Γιουσούποφ επέστρεψαν στην πόλη. Αλλά η αναταραχή και η βία ήταν πάρα πολλές για τη Ζιναΐντα και επέστρεψαν στην Κριμαία. Το χάος που προκλήθηκε αναμενόταν να τελειώσει σύντομα. Οι περισσότεροι αριστοκράτες περίμεναν μια αναγεννημένη Ρωσία. Ο γιος της, Φέλιξ, μπόρεσε να επιστρέψει στην πόλη για να ανακτήσει μερικούς πίνακες του Ρέμπραντ και κοσμήματα. Τα υπόλοιπα ήταν κρυμμένα, για παράδειγμα, κάτω από τη σκάλα του Παλατιού Γιουσούποφ στη Μόσχα. Ωστόσο, μετά το πραξικόπημα των μπολσεβίκων, αυτές οι ελπίδες εξανεμίστηκαν. Η ιδιωτική περιουσία καταργήθηκε και κατασχέθηκε. Οι Γιουσούποφ έχασαν τα πάντα: τον τεράστιο πλούτο τους, παλάτια, κτήματα, κοσμήματα κ.λπ. Το 1925, τα πλούτη κρυμμένα κάτω από τη σκάλα βρέθηκαν και, όπως και τα υπάρχοντα άλλων πρώην αριστοκρατών, πουλήθηκαν.

Τον Απρίλιο του 1919, η πριγκίπισσα Ζιναΐντα εγκατέλειψε τελικά τη Ρωσία μαζί με 39 Ρομανόφ. Αυτό συνέβη μόνο όταν η απειλή των επερχόμενων Μπολσεβίκων ήταν αδύνατο να αγνοηθεί. Αυτή και ο σύζυγός της μετακόμισαν στη Ρώμη. Μετά τον θάνατό του, μετακόμισε στο Παρίσι, όπου έζησε με τον γιο της, Φέλιξ, και τη σύζυγό του σε ένα διαμέρισμα, όπου φρόντισε την κόρη τους. 

Πέθανε το 1939 και θάφτηκε στο Ρωσικό Νεκροταφείο Σεντ Ζενεβιέβ ντε Μπουά.

## Συλλογή κοσμημάτων
Ως επικεφαλής μιας από τις σημαντικότερες ευγενείς οικογένειες στη Ρωσία, κληρονόμησε επίσης μια τεράστια περιουσία, που σήμαινε ότι κατείχε τη μεγαλύτερη συλλογή ιστορικών κοσμημάτων στη Ρωσία, δεύτερη μόνο μετά από αυτή των θησαυροφυλακίων των Ρομανόφ. Μερικά από τα διάσημα πετράδια ήταν: το μαργαριτάρι Λα Πελεγκρίνα των μέσων του 16ου αιώνα, το «Διαμάντι Πολικός Αστέρας» (ένα διαμάντι 41,28 καρατίων), το «Μαργαριτάρι της Αντιβασίλισσας» (το πέμπτο μεγαλύτερο μαργαριτάρι στον κόσμο), το «Διαμάντι Ram's Head» του 17ου αιώνα (ένα διαμάντι 17,47 καρατίων), το «Διαμάντι του Σουλτάνου του Μαρόκου» του 17ου αιώνα (35,67 καράτια, το τέταρτο μεγαλύτερο μπλε διαμάντι στον κόσμο), τα «Σκουλαρίκια με Διαμάντια της Μαρίας Αντουανέτας» του 17ου αιώνα (δύο διαμάντια 34,59 καρατίων),  το «Ζαφείρι με Αγαλματίδιο Μπλε Αφροδίτης» (αγαλματίδιο ζαφειριού ύψους 4 ιντσών της θεάς Αφροδίτης πάνω σε ένα μεγάλο σπινέλιο)  και επίσης ο «Ρουμπινί Βούδας» του 15ου αιώνα (άγαλμα ρουμπινιού 70+ καρατίων). 

Μετά την οριακή της διαφυγή κατά τη διάρκεια της Ρωσικής Επανάστασης, αναγκάστηκε να αφήσει πίσω όλα τα οικονομικά της περιουσιακά στοιχεία: η συλλογή κοσμημάτων της ήταν κρυμμένη κάτω από μια σκάλα στο παλάτι της στη Μόσχα με την ελπίδα ότι θα τα διατηρούσε για χρήση κατά την επιστροφή της στη Ρωσία. Μετά την ανακάλυψη του κρυμμένου θησαυροφυλακίου τον Απρίλιο του 1925, μια απογραφή κατέγραψε 13 διαδήματα, 25 περιδέραια, 42 βραχιόλια, 255 καρφίτσες και πολλά άλλα στολίδια, μαζί με πάνω από έναν τόνο ασημιού και 13 κιλά χρυσών αντικειμένων τέχνης. Ωστόσο, η κρυφή συλλογή κατασχέθηκε και τα κοσμήματα διασκορπίστηκαν από το σοβιετικό κράτος το 1925. Κατά τη διάρκεια της εξορίας της, πήρε μόνο τα σημαντικότερα κοσμήματα και τα πούλησε για να χρηματοδοτήσει την οικογένειά της και το φιλανθρωπικό της ίδρυμα. 

## Παραπομπές

## Βιβλιογραφία

* Μπιουκάναν, Μέριελ. *Πριγκίπισσα Zenaida Yusopova*. Βασιλική Ρωσία. N 4, 2013. ISBN&nbsp; .
* Πάπι, Στέφανο. *Κοσμήματα των Ρομανόφ: Οικογένεια & Αυλή*. Τέιμς & Χάντσον, 2013. ISBN&nbsp;
* Γιουσούφ, Πρίγκιπας Φέλιξ. *Χαμένη Λαμπρότητα: Τα καταπληκτικά απομνημονεύματα του ανθρώπου που σκότωσε τον Ρασπούτιν*. Turtle Point Press, 2003. ISBN&nbsp;

Κατηγορία:Ευγενείς της Ρωσικής Αυτοκρατορίας
Ζιναιντα