Στέλιος Ζαμάνος

**Στέλιος Ζαμάνος** (Παλαιό Φάληρο, 1 Απριλίου 1921 – 30 Ιανουαρίου 2019) ήταν Έλληνας αγωνιστής της Εθνικής Αντίστασης, πολιτικός κρατούμενος και πρόεδρος του Πανελλαδικού Συνδέσμου Αγωνιστών Εαμικής Εθνικής Αντίστασης (ΠΣΑΕΕΑ). Υπήρξε ιδρυτικό μέλος και συμπρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα

## Εθνική Αντίσταση
Κατά την περίοδο της γερμανικής Κατοχής (1941–1944) εντάχθηκε στο Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ) και στη συνέχεια στον ΕΛΑΣ Αθηνών. 

Η αντιστασιακή του δράση ξεκίνησε αμέσως μετά την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στην Αθήνα, τον Μάιο του 1941. Εντάχθηκε από νωρίς στο δίκτυο πληροφοριών του Συμμαχικού Στρατηγείου Μ. Ανατολής, υπό τον σμήναρχο Δαμασκηνό και έδινε πληροφορίες για την κίνηση των Γερμανικών αεροπλάνων στο αεροδρόμιο του Ελληνικού (οργάνωση "Όμηρος").

Στη συνέχεια, προσχώρησε στο ΕΑΜικό κίνημα μέσα από τις γραμμές του ΕΑΜ Νέων, και γρήγορα εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ Αθήνας όπου διετέλεσε δεύτερος καπετάνιος στο 1ο Τάγμα του 1ου Συντάγματος. 

Ήταν πρωτοπόρος σε σημαντικές αντιστασιακές δράσεις:

Σε πολυάριθμες επιχειρήσεις με στόχο την ανεύρεση όπλων και πυρομαχικών. 

Σε κινητοποιήσεις για τη δημιουργία λαϊκών συσσιτίων κατά τη διάρκεια του λιμού τον χειμώνα του 1942.  

Στη διαδήλωση της 5ης Μαρτίου 1943 και την κατάληψη του υπουργείου Εργασίας, για την ματαίωση της πολιτικής επιστράτευσης. 

Στην παλλαϊκή κινητοποίηση της 22ας Ιουλίου 1943 ενάντια στην επέκταση της βουλγαρικής κατοχής στη Μακεδονία. 

Τον Μάιο του 1944, τέθηκε υπό τις διαταγές του καπετάνιου Σπύρου Κωτσάκη (Νέστορα), και του ανατέθηκε η αποστολή μεταφοράς οπλισμού από το αντάρτικο για τις ανάγκες του ΕΛΑΣ Αθήνας που ως τότε διέθετε ελάχιστο οπλισμό. Κρύβοντας τα μέσα σε τενεκέδες με ρετσίνι μετέφερε, μέσα σε διάστημα 2 μηνών, περίπου 700 αυτόματα όπλα τύπου Στεν, σφαίρες και χειροβομβίδες, περνώντας επανειλημμένως μέσα από τα γερμανικά μπλόκα.  Με αυτό τον τρόπο εξοπλίστηκε το Α' Σώμα Στρατού του ΕΛΑΣ Αθήνας και κατάφερε να κυριαρχήσει στην Αθήνα από τον Αύγουστο του 1944 ως και την Απελευθέρωση.

## Εμφύλιος και Κρατικές Διώξεις Αριστερών
Μετά την Απελευθέρωση κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου, συνελήφθη, βασανίστηκε και πέρασε από τρία στρατοδικεία. Παρέμεινε φυλακισμένος για 10 χρόνια (1946–1956) και εξορίστηκε στη Γυάρο, Άη Στράτη, Αίγινα, Κεφαλονιά και Κρήτη.

Μετά την αποφυλάκισή του, σε ηλικία 38 ετών, σπούδασε στην Ανώτατη Βιομηχανική Σχολή με υποτροφία από όπου αποφοίτησε το 1964. Το 1959, παντρεύτηκε την Αριστέα Τσαφίλη - μέλος της ΕΠΟΝ στην Κατοχή και πολιτική εξόριστη στη Δικτατορία - με την οποία απέκτησε 2 κόρες. Εργάστηκε ως λογιστής και ανέπτυξε έντονη συνδικαλιστική δράση  μέχρι το 1967, όταν συνελήφθη "προληπτικά" από τη Δικτατορία των Συνταγματαρχών και εξορίστηκε σε Γυάρο, Λέρο και Κύθηρα. Απελευθερώθηκε τον Δεκέμβριο του 1971. Σε ηλικία 50 ετών πλέον έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην Ανωτάτη Εμπορική και μετέπειτα εργάστηκε ως οικονομολόγος.

## Δημόσια δράση
Ο Ζαμάνος διετέλεσε ο μακροβιότερος πρόεδρος του Πανελλαδικού Συνδέσμου Αγωνιστών Εαμικής Εθνικής Αντίστασης (ΠΣΑΕΕΑ) και συνεισέφερε ενεργά στις διαδικασίες ίδρυσης του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα το 1996. Υπήρξε ταμίας και αργότερα συμπρόεδρος του Συμβουλίου μαζί με τον Μανώλη Γλέζο. 

Πρωτοστάτησε στη διεκδίκηση των γερμανικών αποζημιώσεων  και σε αυτόν οφείλεται ο υπολογισμός του υποχρεωτικού κατοχικού δανείου που χορηγήθηκε στις αρχές της Ναζιστικής Γερμανίας κατά την κατοχή της Ελλάδας από τις δυνάμεις του Άξονα. Το 2010, υπέβαλε αίτημα και εξασφάλισε επίσημο έγγραφο από την Τράπεζα της Ελλάδος, το οποίο υπολόγιζε τις γερμανικές οφειλές σε 162 δισ. ευρώ σε τρέχουσες αξίες (χωρίς τους τόκους και χωρίς τις αποζημιώσεις των θυμάτων). 

Το 2016, τα Ελληνικά Ταχυδρομεία εξέδωσαν αναμνηστική σειρά γραμματοσήμων για να τιμήσουν την επέτειο των 75 χρόνων από την ίδρυση του ΕΑΜ, στην οποία απεικονίζονται πέντε αγωνιστές του ΕΑΜ. Ανάμεσά τους και ο Στέλιος Ζαμάνος, πλάι στους Βαρδής Βαρδινογιάννης, Μανώλης Γλέζος, Κώστας Μαραγκουδάκης και Απόστολος Σάντας. Στο πρόσωπό τους τιμήθηκαν εκατομμύρια αγωνιστές και αγωνίστριες που συσπειρώθηκαν υπό τη σημαία μιας ενιαίας πατριωτικής και απελευθερωτικής οργάνωσης. 

Ο Στέλιος Ζαμάνος απεβίωσε τον Ιανουάριο του 2019 σε ηλικία 97 ετών, πλήρης ημερών και αγώνων.

## Συμμετοχή σε ντοκιμαντέρ / αφιερώματα
* *Οι Παρτιζάνοι των Αθηνών*, σε σκηνοθεσία Ξενοφώντα Βαρδαρού και Γιάννη Ξύδα – Καταγράφονται προσωπικές μαρτυρίες για την ΕΑΜική Αντίσταση στην Αθήνα. Διαθέσιμο στο YouTube
* *Με Καρδιά από Τόλμη Γεμάτη – Πρόσκοποι στην Κατοχή*, παραγωγή του Ιστορικού Αρχείου του Σώματος Ελλήνων Προσκόπων, σκηνοθεσία Χρύσανθου Κωνσταντινίδη.
* Εκπομπή *Μηχανή του Χρόνου*, παραγωγής ΕΡΤ με τον δημοσιογράφο Χρίστο Βασιλόπουλο – Συμμετοχή στο επεισόδιο για τη *Μάχη της Αθήνας το 1944*. Αφιέρωμα στα *Δεκεμβριανά*. Διαθέσιμο στο YouTube
* Εκπομπή *Μηχανή του Χρόνου*, παραγωγής ΕΡΤ με τον δημοσιογράφο Χρίστο Βασιλόπουλο – Συμμετοχή στο επεισόδιο *Γυάρος... το θανατονήσι*. Αφιέρωμα στον ιστορικό τόπο μαρτυρίας. Διαθέσιμο στο YouTube

## Παραπομπές