Ορντά Χαν

Ο **Ορντά Ιτσέν,** *Orda Ichen* ( – 1251) ήταν Μογγόλος Χαν και στρατιωτικός (στρατηγός), που κυβέρνησε το ανατολικό τμήμα της Χρυσής Ορδής κατά τον 13ο αι.
μικρογραφία|230x230εσ|Μογγόλοι ιπποτοξότες.

## Πρώτος Χαν της Λευκής Ορδής
Στον Ορντά Ιτσέν ( – 1251) πιστώνεται η ίδρυση της Λευκής Ορδής. Ήταν ο μεγαλύτερος γιος του Τζότσι και εγγονός του Τζένγκις Χαν. Ο Ορντά συμμετείχε στη μαζική εισβολή των Μογγόλων στη Ρωσία το 1237–1242. Μετά το τέλος τού πατέρα και τού παππού του, ο Ορντά Χαν κληρονόμησε τα ανατολικά τμήματα των εδαφών τού πατέρα του. Ενώ ήταν ο μεγαλύτερος, συμφώνησε ότι ο μικρότερος αδελφός του Μπατού Χαν θα κυβερνούσε ολόκληρη τη Χρυσή Ορδή (γνωστή και ως Ουλού Τζοτσίντ). Αυτή αποτελούνταν κυρίως από τις περιοχές μεταξύ της λίμνης Μπαλκάς και του ποταμού Βόλγα. Σε αυτές τις περιοχές ο Ορντά ίδρυσε τελικά τη Λευκή Ορδή. Δυτικά του ποταμού Βόλγα βρίσκονταν οι εκτάσεις τού μικρότερου αδελφού του Μπατού, ο οποίος έγινε ο πρώτος ηγεμόνας της Γαλάζιας Ορδής και ο ανώτατος χάνος της Χρυσής Ορδής.

Ο Γκουγιούκ Χαν διέταξε τον Τεμουγέ Οτσιγκίν, ο οποίος προσπάθησε να σφετεριστεί παράνομα τον θρόνο για τον εαυτό του, να εξεταστεί από τους Ορντά και Μονγκέ π. το 1246.

## Καταγωγή
Η Χοελούν από την υποφυλή Ολκχουνούτ της φυλής Ονγκιράτ, υποτίθεται ότι θα παντρευόταν έναν πολεμιστή των Μερκίτ ονόματι Γεχέ Τσιλεντού, αλλά ο Γιεσουγκέι Μπαγκατούρ από τη φυλή Κιγιάτ απήγαγε την Χοελούν, ενώ ταξίδευε από το Ονγκιράτ προς τους Μερκίτ. Αυτό το γεγονός πυροδότησε εχθρότητες μεταξύ των φυλών Μερκίτ και Κιγιάτ.

Ο Τεμουτζίν γεννήθηκε από τον γάμο μεταξύ της Χοελούν και του Γιεσουγκέι. Όταν ο Τεμουτζίν έγινε 16 ετών, νυμφεύτηκε την Μπόρτε Ουτζίν από τη φυλή Ονγκιράτ. Οι Μερκίτ πήραν εκδίκηση απαγάγοντας την Μπόρτε, όταν η Τεμουτζίν ήταν 18 ετών. Την έδωσαν στον νεότερο αδελφό του Γιεχέ Τσιλεντού, έναν πολεμιστή ονόματι Τσιλγκέρ-Μποκό, ο οποίος μπορεί να τη νυμφεύτηκε με τη βία, ενώ ήταν αιχμάλωτη. Ο Τεμουτζίν συμμάχησε με τον αδελφοποιτό του Τζαμουχά και τον θετό πατέρα του Τογκρούλ. Οι Μερκίτ ηττήθηκαν από τη συμμαχία που είχε σχηματίσει ο Τεμουτζίν, και η σύζυγός του Μπόρτε ανακτήθηκε.

Ο Τζότσι υποτίθεται ότι γεννήθηκε λίγο μετά την απελευθέρωση της Μπέρτε, και ο Τεμουτζίν πάντα αποδεχόταν τον Τζότσι ως δικό του (πρωτότοκο) γιο, αλλά για κάποιους παρέμενε αβέβαιο, αν ο Τεμουτζίν ή ο Τσιλγκέρ-Μποκό ήταν ο πραγματικός πατέρας του Τζότσι. Ως πρωτότοκος γιος του Τεμουτζίν (μετέπειτα Τζένγκις Χαν), ο Τζότσι ήταν ο ευνοούμενος, ως ο νόμιμος διάδοχος της Μογγολικής αυτοκρατορίας. Ήταν ο Τσαγκατάι που έθεσε την αμφισβήτηση της νομιμοφροσύνης του Τζότσι, αλλά ο Τζένγκις Χαν παρέμεινε αποφασισμένος ότι ο Τζότσι ήταν ο νόμιμος πρωτότοκος γιος του. Όταν ο Τζένγκις όρισε τον Ογκεντέι ως νόμιμο διάδοχό του, ο Τζότσι επαναστάτησε εναντίον τού πατέρα του, ο Τσαγκατάι και ο Ογκεντέι στάλθηκαν εναντίον τού Τζότσι, ο οποίος απεβίωσε τον Φεβρουάριο του 1227 πριν ξεκινήσουν εχθροπραξίες. Οι απόγονοι του Τζότσι ήταν ο παλαιότερος κλάδος της οικογένειας του Τζένγκις Χαν, αν και δεν ήταν ευνοημένοι για διαδοχή από άλλα αντίπαλα μέλη της οικογένειας. 

## Μικρότερα αδέλφια
Ο Ορντά Ιτσέν ήταν ο πρωτότοκος γιος του Τζότσι. Οι νεότεροι αδελφοί του ήταν ο Μπατού, ο Μπέρκε, ο Σαϊμπάν, ο Σινκούρ, ο Τουκά-Τιμούρ και ο Μπαούλ-Τεβάλ. Μετά το τέλος του Τζένγκις Χαν, η μογγολική αυτοκρατορία χωρίστηκε σε τέσσερα υπο-χανάτα. Μετά την εισβολή στην Ευρώπη, ιδρύθηκαν τέσσερα άλλα χανάτα εντός της αυτοκρατορίας. Αυτά ήταν οι πρίγκιπες της αριστερής πτέρυγας υπό τη διοίκηση του Ορντά Χαν, της Γαλάζιας Ορδής υπό τη διοίκηση του Μπατού Χαν, του χανάτου της Σιβηρίας υπό τη διοίκηση του Σαϊμπάν, και ενός χανάτου στον άνω ρου του ποταμού Βόλγα, με κέντρο τη Βουλγαρία του Βόλγα, υπό τη διοίκηση του Τογκά-Τιμούρ (το οποίο αργότερα έγινε γνωστό ως χανάτο του Κασίμ). Ο νεότερος αδελφός του, ο Μπατού Χαν, διεκδίκησε την εξουσία του επί των Ορδών των Τζότσι, σύμφωνα με τις επιθυμίες του Ορντά.

## Εισβολή στην Πολωνία
Ο Σουμπουτάι και ο Μπατού Χαν ηγήθηκαν δύο στρατών εναντίον της Ουγγαρίας, ενώ ο Ορντά Χαν με τουςεξαδέλφους του Μπαϊντάρ (γιο του Τσαγκατάι) και Καντάν (γιο του Ογκεντέι), επιτέθηκαν στην Πολωνία ως αντιπερισπασμό, για να εμποδίσουν τους Πολωνούς και τους Τσέχους να βοηθήσουν την Ουγγαρία στη μάχη. Οι δυνάμεις του Ορντά επιτέθηκαν στα νοτιοδυτικά σύνορα της Λιθουανίας, στη συνέχεια λεηλάτησαν τις πόλεις Σαντομιέζ και Κρακοβία τον Απρίλιο του 1241, αλλά δεν μπόρεσαν να κατακτήσουν το Βρότσλαβ (Μπρέσλαου), την πρωτεύουσα της Κάτω Σιλεσίας. Ενώ ο Ορντά προετοίμαζε πολιορκία στο Βρότσλαβ, ο Μπαϊντάρ και ο Καντάν έλαβαν αναφορές ότι ο βασιλιάς Βεντσέσλαος Α΄ της Βοημίας ήταν δύο μέρες μακριά με στρατό 50.000 στρατιωτών. Ο Ορντά Χαν έλυσε την πολιορκία, και στράφηκε στη Λεγκνίτσα. Εκεί αναχαίτισε τις στρατιωτικές δυνάμεις του Ερρίκου Β΄ του Ευσεβούς, πριν προλάβουν να συγχωνευθούν με τις δυνάμεις του βασιλιά Βεντσέσλαου Α΄.

Η ανάπτυξη 20.000 ιπποτoξoτών από τον Ορντά επέδειξε ταχύτητα και τακτική υπεροχή, έναντι των πιο αργών και βαριά θωρακισμένων ευρωπαϊκών στρατών. Μία σειρά από παραπλανητικές μογγολικές επιθέσεις χώρισαν τον πολωνικό σχηματισμό, καθιστώντας τους ευάλωτους σε ομοβροντίες μογγολικών βελών. Ένα προπέτασμα καπνού χρησιμοποιήθηκε για να κρύψει την προσποιητή υποχώρηση του Μανγκουντάι, παραπλανώντας έτσι τις δυνάμεις του Ερρίκου Β' . Όταν οι Ευρωπαίοι ιππότες καταδίωξαν τους υποτιθέμενους υποχωρούντες Μανγκουντάι, οι Μογγόλοι κατάφεραν να χωρίσουν τους ιππότες από το πεζικό, και τους νίκησαν έναν προς έναν. Ο Ερρίκος Β΄ ο Ευσεβής αναχαιτίστηκε, ενώ προσπαθούσε να ξεφύγει από το πεδίο της μάχης. Το κεφάλι του παρήλασε επάνω σε ένα δόρυ, μέσα από την πόλη Λεγκνίτσα.

Ο βασιλιάς Βεντσέλος Α΄ της Βοημίας έφθασε στο πεδίο της μάχης πολύ αργά. Όταν άκουσε ότι μ'ια ομάδα Μογγόλων είχε κάνει επιδρομή μέχρι την πόλη της Σαξονίας Μάισεν (βλέπε: επιδρομή Μογγόλων στο Μάισεν της Γερμανίας),  βάδισε αμέσως προς τα εκεί, και ζήτησε ενισχύσεις από τη Θουριγγία και τη Σαξονία. Εν τω μεταξύ, γρήγορα μογγολικά στρατεύματα επέστρεψαν στην Ανατολή (δηλαδή την Κεντρική Σιλεσία) και προσπάθησαν να επιτεθούν στη Βοημία μέσω της Γης Κλόντζκο, αλλά σταμάτησαν στα σύνορα. Στη συνέχεια, ο Ορντά, με το Μανγκουντάι, ενώθηκε με τις δυνάμεις του Καντάν και του Μπαϊντάρ στο Οτμουχόου (Οτμαχάου). Μαζί, πέρασαν γρήγορα από τη Μοραβία (η οποία είχε λεηλατηθεί και καταστραφεί σοβαρά), και ενώθηκαν με τον κύριο μογγολικό στρατό στην Ουγγαρία γύρω από την πόλη Έστεργκομ.

## Το τέλος
Ο Ορντά Χαν απεβίωσε το 1251, πριν προλάβει να εδραιώσει την περιοχή του (ülüs). Μετά το τέλος του, ο εγγονός του, Κοτσού, διεύρυνε τη σειρά των διαδόχων της Λευκής Ορδής.

### Απόγονοι
Πολύ λίγα είναι γνωστά για τη σύζυγο και τα παιδιά του Ορντά, ωστόσο η δυναστική του γραμμή έζησε για πολλές γενιές. Οι πρώτοι διάδοχοί του ήταν φιλικοί προς τους αυτοκράτορες του Ιλχανάτου και των Γιουάν.

#### Παιδιά
* Κουρέμσα, ήταν 3ος γιος του Ορντά Χαν και εγγονός του Τζούτσι.  Αναφέρεται από τον Τζιοβάνι ντα Πιάν ντελ Καρπίνε στο έργο του *Ystoria Mongalorum* ως ένας από τους άρχοντες των στεπών του Πόντου μαζί με τον Μουσύ.
* Χουλί, ο οποίος συνόδευσε τον Χουλεγκού στην εκστρατεία του στο Νιζαρί 

## Δείτε επίσης
* Κατάλογος Μογγόλων ηγεμόνων
* Κατάλογος χανών της Χρυσής Ορδής

## Αναφορές

Κατηγορία:Μπορτζίγκιν