Όθων Α΄ της Ελλάδας

Ο **Όθων** (, 1 Ιουνίου 1815 – 26 Ιουλίου 1867) του Οίκου των Βίττελσμπαχ ήταν πρίγκιπας της Βαυαρίας και ο πρώτος βασιλιάς του ελληνικού κράτους. Ήταν ο μοναδικός μονάρχης της Ελλάδος που έφερε τον τίτλο *Βασιλεύς της Ελλάδος*, δεδομένου ότι οι επόμενοι, του Οίκου των Γκλύξμπουργκ, είχαν τον τίτλο *Βασιλεύς των Ελλήνων*.

## Βιογραφία

### Πρώτα χρόνια και οικογένεια
Ο *Όθων Φρειδερίκος Λουδοβίκος* γεννήθηκε την 1<sup>η</sup> Ιουνίου 1815 στο Παλάτι Μιραμπέλ στο Σάλτσμπουργκ της Αυστρίας. Ήταν το τρίτο παιδί και ο δευτερότοκος γιος του Λουδοβίκου Α΄ της Βαυαρίας και της Θηρεσίας, κόρης του Φρειδερίκου της Σαξονίας-Χίλντμπουργκχαουζεν (μετέπειτα Σαξονίας-Αλτεμβούργου). Είχε οκτώ αδέλφια, εκ των οποίων επιβίωσαν της παιδικής ηλικίας τα επτά. Μέσω του πατέρα του ήταν εξάδελφος του Φραγκίσκου Ιωσήφ της Αυστρίας και της Ελισάβετ, Αυτοκράτειρας της Αυστρίας. Το 1825 ο πατέρας του διαδέχθηκε τον πατέρα του, Μαξιμιλιανό Α΄ Ιωσήφ, στο βαυαρικό θρόνο.

Έλαβε εκπαίδευση πρίγκιπα που προοριζόταν για δευτερεύουσα θέση μέσα στο κράτος. Μάλιστα, ο φιλέλληνας πατέρας του ήθελε να ακολουθήσει εκκλησιαστική σταδιοδρομία και ανέθεσε τις σπουδές του στο φανατικό Καθολικό ιερέα Γκέοργκ φον Αίτελ, που αργότερα έγινε επίσκοπος του Άιχστετ. Εκτός από τον Αίτελ δάσκαλοί του ήταν ο Φρήντριχ Βιλχελμ Γιόζεφ Σέλλινγκ και ο Φρήντριχ Τίερς.

Είχε στενή σχέση με τη μητέρα του και αντάλλασσαν συχνά γράμματα έως το τέλος της, μέσω των οποίων ενημερωνόταν για τα τεκταινόμενα στη Βαυαρία, ενώ, σύμφωνα με τον πατέρα του, έμοιαζε περισσότερο με τους συγγενείς του από την πλευρά της μητέρας του.
[μικρογραφία|''Ο αποχαιρετισμός του πρίγκιπα Όθωνος στην Αυλή του Μονάχου''. Πίνακας του [Φίλιπ Φολτζ (1833).]]

### Εκλογή του ως βασιλιά της Ελλάδας
Λόγω της καχυποψίας απέναντι στον κυβερνήτη της Ελλάδας, Ιωάννη Καποδίστρια (θεωρείτο ρωσόφιλος), κατά την υπογραφή του Πρωτοκόλλου της Ανεξαρτησίας (1830), το Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Ιρλανδίας πέτυχε τη συμφωνία με τις Μεγάλες Δυνάμεις (Προστάτιδες Δυνάμεις) για τη μεταβολή του πολιτειακού σχήματος του ελληνικού κράτους, την επιβολή της μοναρχίας και τη μετατροπή της Ελληνικής Πολιτείας σε Βασίλειο της Ελλάδος. Με τη Συνθήκη του Λονδίνου (1832), οι Μεγάλες Δυνάμεις αναζητούσαν έναν Ευρωπαίο πρίγκιπα για να αναλάβει το θρόνο. Όρισαν τον 17χρονο τότε Όθωνα ως βασιλιά της Ελλάδας ύστερα και από την τελική άρνηση του θείου του, Καρόλου Θεοδώρου της Βαυαρίας, και έπειτα του Λεοπόλδου της Σαξονίας-Κοβούργου-Ζάαλφελντ, που τέθηκε επικεφαλής του νεοσύστατου Βασιλείου του Βελγίου το 1831.

Το πρωτόκολλο εκλογής του Όθωνος ως βασιλιά υπογράφηκε από τον υποκόμη Πάλμερστον (Ηνωμένο Βασίλειο) και τους πρίγκιπες Σαρλ Μωρίς ντε Ταλλεϋράν-Περιγκόρ (Γαλλία) και Κρίστοπ φον Λίβεν (Ρωσία) στις 7 Μαΐου 1832. H επιλογή του Όθωνα ως *βασιλέα της Ελλάδος* επικυρώθηκε τυπικά στις 27 Ιουλίου 1832 από την Δ΄ κατά συνέχειαν Εθνική των Ελλήνων Συνέλευση. Στάλθηκε για έγκριση στο βασιλιά Λουδοβίκο. Αυτός εξέφρασε ορισμένα αιτήματα για την αποδοχή του ελληνικού θρόνου από το γιο του: να επεκταθούν τα όρια του βασιλείου μέχρι τον Βόλο και την Άρτα και να προσαρτηθούν η Κρήτη και η Σάμος, να χορηγηθεί δάνειο 60 εκατ. γαλλικών φράγκων, να σταλούν στην Ελλάδα τρία συντάγματα βαυαρικού στρατού (3.500 άντρες), να λειτουργήσει τριμελής αντιβασιλεία μέχρι την ενηλικίωση του Όθωνος, να μη θεσπιστεί σύνταγμα πριν την ανάληψη των καθηκόντων από το βασιλιά (ώστε να μην υποχρεωθεί να το αναστείλει σε περίπτωση κρίσης) και τέλος, ο τίτλος του Όθωνος να είναι «*Βασιλεύς της Ελλάδος*».
μικρογραφία|240x240εσ|Ο βασιλιάς Όθων με παραδοσιακή ελληνική ενδυμασία.
Οι Προστάτιδες Δυνάμεις απέρριψαν την πρώτη αξίωση και δέχτηκαν τους υπόλοιπους όρους, ορίζοντας ότι το αιτούμενο δάνειο θα καταβαλλόταν υπό την εγγύησή τους σε τρεις ισόποσες δόσεις. Δύο μήνες αργότερα (17 Ιουνίου 1832), αποφασίστηκαν τα «οριστικά» σύνορα του νεοσύστατου βασιλείου, το οποίο αποκτούσε την Ακαρνανία, την Αιτωλία και τη Φθιώτιδα, με οριοθετική γραμμή που ξεκινούσε από το Κομπότι (Αμβρακικός Κόλπος), περνούσε από τις κορυφές Όθρυς και Τυμφρηστός και κατέληγε στον Μαλιακό Κόλπο.
thumb|Πλάκα στο Παλάτι Μιραμπέλ, τόπο γέννησης του Όθωνος.
Στις 6 Δεκεμβρίου 1832 ο Όθων ξεκίνησε το ταξίδι του για την Ελλάδα. Η οικογένειά του τον συνόδευσε έως την περιοχή νότια του Μονάχου που αργότερα ονομάστηκε Οττομπρούν και η μητέρα του έως το Μπαντ Άιμπλινγκ· και στα δύο σημεία ανεγέρθηκαν αναμνηστικά μνημεία.

Στο διάγγελμα που απηύθυνε ο βασιλιάς Όθων προς τον ελληνικό λαό κατά την άφιξή του στο Ναύπλιο, υπογράμμιζε (αποσπάσματα του λόγου):

### Αντιβασιλεία

Επειδή ο Όθων ήταν ανήλικος, σχηματίστηκε επιτροπή αντιβασιλείας. Το όργανο αυτό αποτελούσαν οι:
* Κόμης Γιόζεφ Λούντβιγκ Άρμανσπεργκ - Πρόεδρος
* Γκέοργκ Λούντβιγκ φον Μάουρερ - επί των Εκκλησιαστικών και της Δημόσιας Εκπαίδευσης καθώς και επί της Δικαιοσύνης
* Υποστράτηγος Καρλ Βίλχελμ φον Χάιντεκ - επί των Στρατιωτικών και των Ναυτικών

thumb|100px|Το βασιλικό μονόγραμμα του Όθωνος.

### Η Απόλυτη Μοναρχία
Η ενηλικίωση του Όθωνος έγινε την 1η Ιουνίου 1835 και εορτάσθηκε με κανονιοβολισμούς, στρατιωτική παρέλαση, φωταγώγηση, αγώνες και επίσημο χορό. Με όσα μέσα διέθεταν, η Αθήνα και οι κάτοικοί της τίμησαν την ημέρα: *«Έγινε λαμπρή παράταξη»*, γράφει ο Ιωάννης Μακρυγιάννης στα απομνημονεύματά του, *«από την εκκλησία ως το παλάτι στρωμένος ο δρόμος και στολισμένος»*.

[μικρογραφία|[Λιθογραφία του Φρήντριχ Χόε, βασισμένη σε ελαιογραφία του Πέτερ φον Ες. Εκτός από τον Όθωνα, τους αντιβασιλείς και τους Βαυαρούς ακολούθους, εντοπίζονται μορφές ηρώων της Ελληνικής Επανάστασης. Από τις συλλογές του Πολεμικού Μουσείου.]]

Παρά την αντίθεση του Όθωνος, ο Λουδοβίκος επέβαλε τη διατήρηση του Άρμανσπεργκ σε θέση ευθύνης στην Ελλάδα. Στα επίσημα κείμενα αποκαλείται με τον τίτλο του αρχιγραμματέα, ενώ στην καθημερινή ζωή και στον αντιπολιτευόμενο Τύπο τον επονομάζουν *Αρχικαγκελάριο*.

thumb|right|150px|Πορτραίτο του Βασιλιά Όθωνος με ελληνική ενδυμασία.

Με την ανάληψη των βασιλικών καθηκόντων από τον Όθωνα εγκαινιάστηκε μια καινούργια φάση για την εγκαθίδρυση θεσμών, σύμφωνα με τους οποίους θα λειτουργούσε το κράτος. Στο τελευταίο εξάμηνο του 1835, δημιουργήθηκαν τέσσερις βασικοί θεσμοί με πρώτο το αξίωμα του αρχιγραμματέα, θεσμός με σύντομη διάρκεια, καθώς δεν κράτησε παρά μόνο όσο η θητεία του Άρμανσπεργκ, και έπαψε να υπάρχει με την πτώση του Αρχικαγκελάριου, τον Φεβρουάριο του 1837. Ο δεύτερος θεσμός που αφορούσε το σύστημα της μικρής γαιοκτησίας, αν και εφαρμόστηκε καθυστερημένα, αποτέλεσε με τον καιρό βασικό χαρακτηριστικό του ελληνικού κοινωνικού συστήματος. Ο τρίτος, που ήταν η ίδρυση του Συμβουλίου της Επικρατείας, διατηρήθηκε στην αρχική του μορφή και στις πρωταρχικές του λειτουργίες ως την παραχώρηση του Συντάγματος, τον Μάρτιο του 1844, ενώ ο τέταρτος, που προνοούσε για τη δημιουργία της ελληνικής φάλαγγας, δεν μπόρεσε να φτάσει σε πλήρη ανάπτυξη, εξαιτίας των οικονομικών δυσχερειών που αντιμετώπιζε το κράτος.

### Γάμος
Το 1836 ο Όθων ταξίδεψε στην πατρίδα του και επισκέφτηκε το Φράντσενσμπαντ (νυν *Φράντσισκοβυ Λάζνιε* της Τσεχίας), όπου η βασίλισσα Θηρεσία είχε κανονίσει συνάντηση του γιου της με τη δεκαεπτάχρονη δούκισσα Αμαλία του Ολδεμβούργου, την οποία θεωρούσε κατάλληλη νύφη για τον Όθωνα. Παντρεύτηκαν στις 22 Νοεμβρίου 1836 στο Ολδεμβούργο σε διπλή τελετή (Καθολική και Προτεσταντική), ενώ είχε ήδη συμφωνηθεί στο Σύνταγμα το βάπτισμα των μελλοντικών παιδιών τους στο Ορθόδοξο δόγμα. Η Αμαλία έφτασε για πρώτη φορά στην Ελλάδα στις 14 Φεβρουαρίου 1837. Αρχικά, διέμεναν στο Αρχοντικό Δεκόζη Βούρου (σήμερα ''Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών'') έως την ολοκλήρωση των Ανακτόρων (1841).

Σε περίπτωση που δεν αποκτούσαν παιδιά, διάδοχος θα γινόταν ο αδελφός του Όθωνος, Λεοπόλδος. Καθώς εκείνος αρνήθηκε να αλλάξει δόγμα σε περίπτωση που θα γινόταν βασιλιάς της Ελλάδας, το 1844 διάδοχος ορίστηκε ο επόμενος αδελφός, Αδαλβέρτος, και τα παιδιά του.

Τελικά, το ζεύγος δεν απέκτησε παιδιά και οι πολύχρονες προσπάθειές τους ήταν αντικείμενο συζήτησης και πολλών ανεπιτυχών θεραπειών για τη βασίλισσα Αμαλία. Εντωμεταξύ, ο Όθων σύναψε σχέση με τη Φωτεινή Μαυρομιχάλη, εγγονή του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, που έγινε κυρία επί των τιμών της βασίλισσας Αμαλίας το 1844. Η σχέση αυτή οδήγησε στον εξοστρακισμό της Φωτεινής και της οικογένειας Μαυρομιχάλη από την Αυλή. Αργότερα, είχε σχέση με τη Τζέην Ντίγκμπυ, Κόμισσα Θεοτόκη, με την οποία είχε σχέση ο πατέρας του στο παρελθόν.

### Η Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843

Η δυσαρέσκεια του λαού λόγω της πολιτικής του Όθωνος, αλλά και τα συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων απαιτούσαν την παραχώρηση Συντάγματος. Συγκεκριμένα, η Αγγλία πίστευε ότι ο κοινοβουλευτισμός θα εξυπηρετούσε καλύτερα τα συμφέροντά της, ενώ η Γαλλία δεν ήθελε να φαίνεται αντίθετη με την παραχώρηση ελευθεριών. Τέλος, η Ρωσία επιδίωκε κάποια αλλαγή με την οποία ο Όθων θα αναγκαζόταν να παραιτηθεί, καθώς είχε ελπίδες ότι θα ανέβαινε στον θρόνο Ρώσος πρίγκιπας. Μοχλός πίεσης των Δυνάμεων ήταν οι οικονομικές υποχρεώσεις της Ελλάδας. Έτσι, η Ρωσία απαίτησε την άμεση καταβολή των τοκοχρεολυσίων των πρώτων δύο δόσεων του 1833 και την επιστροφή των προκαταβολών της τρίτης. Με αυτά συμφώνησαν και οι υπόλοιπες δυνάμεις. Αποτέλεσμα ήταν να μεγαλώσει η δυσφορία κατά του Όθωνος, ο οποίος αναγκάστηκε να καταφύγει σε αντιλαϊκά μέτρα (σταμάτησε την εκτέλεση έργων, ανέστειλε την καταβολή μισθών και απέλυσε πολλούς δημοσίους υπαλλήλους).

thumb|right|350px|Νύχτα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843. Στο κέντρο διακρίνεται ο Δημήτριος Καλλέργης έφιππος, ενώ από ένα παράθυρο των ανακτόρων προβάλλουν ο Όθων ντυμένος με ελληνική ενδυμασία και πίσω του διακρίνεται η Αμαλία. Αγνώστου ζωγράφου, συλλογή Λ. Ευταξία, Αθήνα. 

Η δυσαρέσκεια οδήγησε στη συνωμοσία μερικών πολιτικών και αξιωματικών - με αρχηγούς τον Ιωάννη Μακρυγιάννη και το Δημήτριο Καλλέργη - οι οποίοι ήθελαν να επιβάλουν στον Όθωνα την παραχώρηση Συντάγματος. Ωστόσο, αυτός και η κυβέρνηση δεν έλαβαν καθόλου προστατευτικά μέτρα.

Τη νύχτα της 2ας προς την 3η Σεπτεμβρίου ένα τάγμα συγκέντρωσε πολίτες και κατευθύνθηκε προς τα ανάκτορα με την κραυγή «*Ζήτω το Σύνταγμα*». Ο Όθων κάλεσε τμήμα πυροβολικού, του οποίου όμως ο επικεφαλής (λοχαγός Ελευθέριος Σχοινάς ή Σχινάς) ήταν μυημένος στο κίνημα και ενώθηκε με τους επαναστάτες. Ο Μακρυγιάννης αυτοανακηρύχθηκε φρούραρχος της πόλης και ανέλαβε την προστασία των ανακτόρων και των δημοσίων καταστημάτων. Το υπουργείο του Χρηστίδη είχε διαλυθεί και σχηματίστηκε νέα κυβέρνηση με πρωθυπουργό τον Ανδρέα Μεταξά. Μια εξαμελής επαναστατική επιτροπή παρουσιάστηκε στο Βασιλιά και τον ανάγκασε να διατάξει σύγκληση Εθνικής Συνέλευσης για την ψήφιση Συντάγματος. Οι επαναστάτες διεκδικούσαν τα πολιτικά τους δικαιώματα και όχι την απομάκρυνση του Όθωνος. Έγιναν εκλογές τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο και οι πληρεξούσιοι συγκρότησαν τη συνταγματική Εθνική Συνέλευση του 1843.

Ο Όθων τελικά παραχώρησε το Σύνταγμα του 1844, αλλά η νέα κυβέρνηση ζητούσε από τον βασιλιά όχι μόνο αμνηστία, αλλά και απονομή μεταλλίου στους πρωτεργάτες της Επανάστασης. Ο Βασιλιάς αρχικά δε συμφώνησε, αλλά τελικά πιέστηκε από τις Μεγάλες Δυνάμεις, υποχώρησε και έγινε δεκτός από τον λαό και τον στρατό. Η νύχτα της 3ης Σεπτεμβρίου σήμανε το τέλος της απόλυτης μοναρχίας στην Ελλάδα.

### Η καθιέρωση της Συνταγματικής Μοναρχίας

Η κυβέρνηση του Ανδρέα Μεταξά είχε ως αποστολή τη σύγκληση της Εθνικής Συνέλευσης του 1843, για την προετοιμασία και ψήφιση του Συντάγματος και τη διενέργεια εκλογών. Στην Εθνοσυνέλευση έλαβαν μέρος αντιπρόσωποι («*πληρεξούσιοι*») και από περιοχές που συμμετείχαν στην Επανάσταση, αλλά δεν απελευθερώθηκαν. Τον Μάρτιο του 1844, αναδείχτηκε πρόεδρος ο Πανούτσος Νοταράς. Αποφασίστηκε η διατήρηση της μοναρχίας, αλλά με συνταγματικούς περιορισμούς. Αυτή τη μέση οδό προτίμησαν και οι Μεγάλες Δυνάμεις, που δε συμμετείχαν ενεργά στο κίνημα και μπορούσαν τώρα να παίξουν τον ρόλο του μεσολαβητή. Η Ρωσία όμως ήταν αντίθετη προς την παραχώρηση Συντάγματος.

Στο νέο πολίτευμα η θέση του βασιλιά ήταν και πάλι κυρίαρχη, αφού η Εθνοσυνέλευση εξακολουθούσε να θεωρεί φορέα της συντακτικής εξουσίας τον μονάρχη. Η νέα μορφή του πολιτεύματος ήταν ηγεμονική, κληρονομική, συνταγματική και κοινοβουλευτική. Ο Βασιλιάς διατήρησε την εκτελεστική εξουσία και μοιραζόταν μαζί με τη Βουλή και τη Γερουσία – της οποίας τα μέλη όριζε ο ίδιος - τη νομοθετική. Ήταν ο ανώτατος άρχοντας του κράτους: επικύρωνε νόμους, απένεμε βαθμούς στρατιωτικών, διόριζε και έπαυε δημοσίους υπαλλήλους.

[thumb|left|280px|Οι υπογραφές των πληρεξούσιων της Εθνικής Συνέλευσης του 1843, [Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Αθήνα.]]

Με το Σύνταγμα της 3ης Σεπτεμβρίου αναγνωρίστηκε ως επικρατούσα θρησκεία στην Ελλάδα η Ορθοδοξία, ενώ οποιαδήποτε άλλη ήταν ανεκτή. Επίσης, η Εκκλησία της Ελλάδος είναι δογματικά ενωμένη με το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης αλλά αυτοκέφαλη και ανεξάρτητη από κάθε άλλη.

Στο θέμα των αυτοχθόνων και ετεροχθόνων προέκυψε μεγάλη ένταση, αφού νωρίτερα είχε αποφασιστεί ότι μόνο Έλληνες πολίτες ήταν δεκτοί στα δημόσια επαγγέλματα. Οι αυτόχθονες απαιτούσαν πολιτογράφηση των ετεροχθόνων, με αποτέλεσμα τον αποκλεισμό από τις δημόσιες θέσεις όλων των Ελλήνων που προέρχονταν από τις υπόδουλες ακόμη περιοχές. Αυτό προκάλεσε και την αντίδραση των ετεροχθόνων με αποτέλεσμα η απόφαση να ενταχθεί στα Ψηφίσματα και όχι στο Σύνταγμα.

Στο θέμα της διαδοχής, το Σύνταγμα προέβλεπε ότι κάθε μελλοντικός κάτοχος του ελληνικού θρόνου θα έπρεπε να είναι Ορθόδοξος, γεγονός που προκάλεσε αντιδράσεις, αφού η Συνθήκη του Λονδίνου δεν προέβλεπε κάτι τέτοιο. Η Ρωσία όμως δεν είχε πρόβλημα, και η Αγγλία και η Γαλλία αποδέχτηκαν το τετελεσμένο γεγονός.

Πολλοί υποστήριζαν ότι η Γερουσία, που προβλεπόταν από το νέο Σύνταγμα, ήταν ένας αριστοκρατικός και επικίνδυνος θεσμός, αφού ο βασιλιάς όριζε τους ισόβιους γερουσιαστές, οι οποίοι όντας πιστοί σε αυτόν θα περιόριζαν το έργο των εκλεγμένων βουλευτών. Τελικά σχηματίστηκαν δύο αντίθετες ομάδες και επικράτησαν οι υποστηρικτές των βασιλικών απόψεων.

Το Σύνταγμα βασιζόταν σε ευρωπαϊκά συντάγματα και τις εμπειρίες μερικών πολιτικών, αλλά δεν καθοριζόταν από συγκεκριμένη πολιτική ιδεολογία.

### Η εκθρόνιση και η εξορία του Όθωνα

#### Δυσαρέσκειες και αντιδυναστικές εκδηλώσεις
[μικρογραφία|Ο Όθων σε αναμνηστικό [μετάλλιο από τον Κόνραντ Λάγκε το 1836 (Εθνικό Ιστορικό Μουσείο).]]

Μετά τον Κριμαϊκό Πόλεμο, οι αρχηγοί των 3 κομμάτων (Ανδρέας Μεταξάς, Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, Ιωάννης Κωλέττης) αποσύρθηκαν από την πολιτική ζωή και άρχισε μια νέα περίοδος στην οποία ο μετασχηματισμός της νεοελληνικής κοινωνίας περιλάμβανε την ενίσχυση της αστικής τάξης. Επίσης, ο Όθων δεν κατάφερε να κάνει παιδιά και, έτσι, άρχισε η αναζήτηση για ένα νέο Ορθόδοξο πρίγκιπα.

Επίσης, το φιλελεύθερο πνεύμα που επικρατούσε στην Ιταλία εμψύχωσε τους Έλληνες, οι οποίοι πίστευαν ότι οι Ιταλοί, μετά από τη νίκη τους κατά της Αυστρίας, θα προχωρούσαν στην απελευθέρωση των χριστιανικών πληθυσμών της Ανατολής. Ο λαός περίμενε από τον Όθωνα ενεργή δράση, αλλά εκείνος δίσταζε και κατηγορήθηκε για φιλο-αυστριακά αισθήματα.

Ο Τύπος στρεφόταν ανοιχτά κατά του βασιλιά και στη Βουλή ενισχύθηκε η αντιπολιτευτική παράταξη. Ο Όθων διέταξε τον ανασχηματισμό της κυβέρνησης Μιαούλη, η οποία διενήργησε εκλογές το 1859 και κέρδισε. Η αντιπολίτευση αντέδρασε στις σκανδαλώδεις παρεμβάσεις υπέρ των κυβερνητικών υποψηφίων. Μετά από την απομάκρυνση πολλών βουλευτών και αναταραχές, ο Όθων τελικά διέλυσε τη Βουλή και έκανε εκλογές το 1861. Σ' αυτές τόσο ο Όθων όσο και η κυβέρνηση χρησιμοποίησαν όλα τα μέσα για να επικρατήσουν οι κυβερνητικοί. Μια απόπειρα δολοφονίας κατά της βασίλισσας Αμαλίας κατεύνασε κάπως τα πνεύματα, αλλά σε λίγο ο αντιδυναστικός αγώνας βρισκόταν και πάλι σε έξαρση.

[thumb|right|350px|Η [λέμβος *Ουρανία*, φτιαγμένη ειδικά για τον Όθωνα και την Αμαλία με το χαρακτηριστικό ξυλόγλυπτο επίχρυσο ακρόπρωρο του αναγεννημένου εκ της στάκτης Φοίνικα μετά εμβόλου τρίαινας, Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Αθήνα).]]

Ο Όθων κάλεσε τότε την αντιπολίτευση να σχηματίσει κυβέρνηση, αλλά αυτή απαίτησε:
# να τηρείται αυστηρά το Σύνταγμα,
# οι υπουργοί να επιλέγονται αποκλειστικά από τον πρωθυπουργό,
# να γίνουν αλλαγές στη σύνθεση της Γερουσίας,
# να ιδρυθεί εθνοφυλακή,
# να κατοχυρωθεί ελευθεροτυπία και
# να γίνει διεξαγωγή ελεύθερων και τίμιων εκλογών.

Ενώ, αρχικά, ο Όθων συμφώνησε, έπειτα ανακάλεσε την εντολή και έδωσε την πρωθυπουργία και πάλι στον Μιαούλη.

#### Επαναστατικά κινήματα
Στο Ναύπλιο εμφανίστηκαν τα πρώτα επαναστατικά κινήματα. Το 1862, οι επαναστάτες κατέλυσαν τις αρχές και επιδίωξαν την κατάργηση του συστήματος και την αναγόρευση νέου, τη διάλυση του παρανόμου της Βουλής και τη σύγκληση Εθνοσυνέλευσης. Η κυβέρνηση πολιόρκησε το Ναύπλιο. Ο Όθων χορήγησε μερική αμνηστία, υπό τον όρο οι πρωτεργάτες να εγκαταλείψουν το ελληνικό έδαφος με δύο πλοία.

Επαναστατικά κινήματα πραγματοποιήθηκαν και στη Σύρο. Οι επαναστάτες εξόπλισαν ένα εμπορικό πλοίο, αλλά ο Όθων έστειλε το πολεμικό *Αμαλία,* με ικανή στρατιωτική δύναμη και τους συνέλαβε. Χορήγησε αμνηστία σε όσους συμμετείχαν στην επανάσταση εκτός από τους πρωτεργάτες.

[thumb|right|250px|Το [τραπέζι όπου υπογράφηκε η έξωση του Όθωνος και ένα τσακισμένο ξύλινο στέμμα. Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Αθήνα.]]

#### Επανάσταση και έξωση του Όθωνος

Τελικά, ο Αθανάσιος Μιαούλης υπέβαλε την παραίτησή του και ο Όθων έκανε πρωθυπουργό τον Ιωάννη Κολοκοτρώνη. Μάλιστα κατέστρωνε κρυφά σχέδια με την Ιταλία για κοινή δράση κατά της Πύλης. Η Αγγλία, μαθαίνοντας γι’ αυτά τα σχέδια, έλαβε τα κατάλληλα μέτρα για τη ματαίωσή τους.

Στο εσωτερικό επικρατούσαν οι αντιβασιλικές διαδηλώσεις. Τη νύχτα της 10ης προς 11η Οκτωβρίου, εκδίδεται το *Ψήφισμα του Έθνους* για την κατάργηση της βασιλείας του Όθωνος, ως ακολούθως:

Το βασιλικό ζεύγος θεώρησε σωστό να κάνει μια περιοδεία στις επαρχίες για να αποκατασταθεί η δημοτικότητά του. Ενώ, όμως, η υποδοχή έδειχνε ενθουσιώδης, στο μεταξύ ξέσπασε στην Αιτωλοακαρνανία επανάσταση που έφτασε μέχρι την Αθήνα. Το βασιλικό ζεύγος έμεινε στο πολεμικό *Αμαλία*, ενώ οι Μεγάλες Δυνάμεις τους συμβούλευαν να αναχωρήσουν αμέσως. Ο Όθων και η Αμαλία εγκατέλειψαν την Ελλάδα στις 23 Οκτωβρίου 1862, με το αγγλικό πολεμικό *Σκύλλα*. Κατέφυγαν στο Μόναχο και αργότερα στο Μπάμπεργκ, αλλά ο Όθων δεν παραιτήθηκε επίσημα από τον θρόνο.

thumb|right|150px|Ο Όθων στη Βαυαρία τα τελευταία χρόνια της ζωής του (1865).
Το τελευταίο διάγγελμα του βασιλιά Όθωνος προς τον ελληνικό λαό, λίγο πριν από την αναχώρησή του από την Ελλάδα, ανέφερε τα εξής:

Μετά από περίοδο μεσοβασιλείας, ο ελληνικός θρόνος δόθηκε στον πρίγκιπα Γεώργιο της Δανίας, ο οποίος αναγορεύτηκε βασιλιάς των Ελλήνων ως ''Γεώργιος Α΄''.

### Το τέλος
Ο Όθων και η Αμαλία πέρασαν το υπόλοιπο της ζωής τους στην εξορία στη Βαυαρία. Έγιναν δεκτοί στη βαυαρική Αυλή από τον αδελφό του Όθωνος, βασιλιά Μαξιμιλιανό, αλλά σύντομα οι σχέσεις της βασιλικής οικογένειας με την Αμαλία επιδεινώθηκαν, καθώς την κατηγόρησαν ότι υπονόμευσε τον Όθωνα υπέρ της ανόδου του ετεροθαλούς αδελφού της, Έλιμαρ, στον ελληνικό θρόνο.

Έμειναν στο πρώην ανάκτορο του Πρίγκιπα-Επισκόπου στο Μπάμπεργκ, όπου ζούσαν με μικρό επιχορηγούμενο επίδομα από τον αδελφό του, Μαξιμιλιανό, και μετέπειτα τον ανιψιό του, Λουδοβίκο Β΄, και διατηρούσαν μια μικρή Αυλή με 50 άτομα που φορούσαν ελληνικές φορεσιές. Μάλιστα, το ζεύγος μιλούσε ελληνικά από τις 6 έως τις 8 μ.μ. κάθε μέρα. Το 1866 χρηματοδότησε ένα πλοίο που μετέφερε όπλα στους Κρητικούς που είχαν επαναστατήσει κατά των Οθωμανών με όλο το ετήσιο επίδομά του.

[thumb|right|250px|Η [σαρκοφάγος του Όθωνος στην Εκκλησία των Θεατίνων στο Μόναχο.]]Απεβίωσε στις 26 Ιουλίου 1867 στο Μπάμπεργκ σε ηλικία 52 ετών από ιλαρά. Κάποιοι ιστορικοί αναφέρουν ότι αγάπησε την Ελλάδα όσο τίποτε άλλο. Σύμφωνα με μαρτυρίες τα τελευταία του λόγια ήταν "*Ελλάδα, Ελλάδα μου, αγαπημένη μου Ελλάδα*". Ο ίδιος θέλησε να θαφτεί με την παραδοσιακή ενδυμασία της Ελλάδας, τη φουστανέλα. Είναι θαμμένος δίπλα στην Αμαλία (απεβ. 1875), στην κρύπτη των οικογενειακών τάφων της βαυαρικής δυναστείας στην Εκκλησία των Θεατίνων, στο κέντρο του Μονάχου.

Επιστολές του Όθωνος προς την αδελφή του, Ματθίλδη Καρολίνα, που γράφτηκαν το διάστημα 1832-1861 φυλάσσονται στα Κρατικά Αρχεία της Έσσης στο Ντάρμστατ και επιστολές του προς τον πεθερό του, Αύγουστο του Ολδεμβούργου, γραμμένα στο διάστημα 1836-1853 φυλάσσονται στα Κρατικά Αρχεία της Κάτω Σαξονίας στο Ολδεμβούργο.

## Απεικονίσεις του Όθωνα
### Ζωγραφική
* Μια γνωστή προσωπογραφία του νεαρού Όθωνος που φιλοτέχνησε το 1833 ο Γερμανός ζωγράφος Γιόζεφ Καρλ Στίλερ βρίσκεται σήμερα στο Μουσείο Μπενάκη στην Αθήνα.

### Λογοτεχνία
* Στο έργο *[[Ο Λέανδρος]]* του Παναγιώτη Σούτσου (1834), το πρώτο μυθιστόρημα που εκδίδεται στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος, επιδοκιμάζεται η μοναρχία στο πρόσωπο του Όθωνος.

### Θέατρο
* Το 1971, η Αλίκη Βουγιουκλάκη ανέβασε στην Αθήνα το θεατρικό έργο *Βασίλισσα Αμαλία* του Γεωργίου Ρούσσου σε σκηνοθεσία Δημήτρη Παπαμιχαήλ με τον ίδιο ως Δημήτριο Καλλέργη και το Νίκο Γαλανό στο ρόλο του Όθωνος. Ήταν η πρώτη παράσταση που ανέβηκε στο θέατρο "Αλίκη".

### Κινηματογράφος
* Στην ταινία ''Μαρία Πενταγιώτισσα'' (1929) του Αχιλλέα Μαδρά, ο αξιωματικός της προεδρικής φρουράς Ηλίας Κανακάς (που έμοιαζε φυσιογνωμικά με το Βασιλιά) υποδύεται τον Όθωνα που υποτίθεται ότι επισκέπτεται το πανηγύρι των Σαλώνων.
* Το 1975, τέσσερα χρόνια μετά την αντίστοιχη θεατρική παράσταση, προβάλλεται από το ΕΙΡΤ η τηλεοπτική σειρά *Βασίλισσα Αμαλία* σε σκηνοθεσία Κώστα Καραγιάννη, με την Αλίκη Βουγιουκλάκη και το Δημήτρη Παπαμιχαήλ στους ίδιους ρόλους και το Χρήστο Πολίτη ως Όθωνα.

## Παραπομπές


## Πίνακας προγόνων



## Βιβλιογραφία
### Ελληνόγλωσση
* *'Λόγος εν Μονάχω 6/18 Νοεμβρίου 1832*. Αναστ. Γεωργιάδου Λευκία
* *Πανηγυρικός λόγος περί αναβάσεως εις τον θρόνον της Ελλάδος ενός Πρίγκηπος εκ του Βασιλικού Οίκου της Βαυαρίας* (Βιέννη 1833)
* «Λόγος του Νεόφυτου Δούκα προς Όθωνα» (βλ. Διαμαντοπούλου, Λίλια: «Κορόνα και Γράμματα. Ένα οπτικό ποίημα του Νεοφύτου Δούκα προς τον Βασιλέα Όθωνα»), MIET: Αθήνα, 2012 *(http://academia.edu/1922331/_._)
* «*Οθωνιάς*» ποιήματα ηρωϊκά κατά την γηθόσυνον ετήσιον ημέραν της ευτυχούς εις Ναύπλιον αφίξεως του γαληνοτάτου Βασιλέως της Ελλάδος Όθωνος του Α΄ (μεταφρ. και γερμανιστί). (1834)
* *Όθωνος στέφανος εξ Αθηνάς*. (1834)
* *Όθωνος αποβατήριον εις Ναύπλιον*. Έφορος στρατιωτικός Π.Ροδίου
* *Πολιτικά σύμμικτα*. Α. Παπαδοπούλου Βρεττού (1840)
* *Επιστολή προς Αθηναίους*. Γ. Φίνλεϋ (1844)
* *Η Κρίσις*. Ι. Α. Σπηλιωτάκη (1847)
* *Τα κατά Μουσούρον ή η Ελληνοτουρκική διαφορά*. (1848)
* *Έγγραφα - επιστολαί συλλογής υποστρ/γου Γ. Κολοκοτρώνη (1855)
* *Η Ελληνική φυλή και η Δύσις*. Λεβίδου Κ. (1856)
* *Επιστολαί* Π. Κελευρά (1856)
* *Τα κατά την τελετή 25-1-1858 επί τη 25τηρίδι από της εις Ελλάδα αφίξεως της Α.Μ. του Βασιλέως με τις γενόμενες προσφωνήσεις και αντιφωνήσεις* Π. Κελευρά (1858)
* *Η 25ετηρίς του σεβαστού ημών Βασιλέως*. Μαθαρίνου Ι. (1859)
* *Αι περί Συντάγματος και περί των κατά την Ελλάδα Βαυαρών πράξεις, της συμμαχίας και της Αυλής του Μονάχου*. Ανωνύμου (1859)
* *Συμβουλαί αληθούς φίλου της Ελλάδος* (Ελλ.Γαλλ.). Άππελ (Ιππότου) 1860
* *Η Ρωσοφοβία και ο Πανσλαυϊσμός*. Π. Κελευρά (1860)
* *Τα συμβάντα της νεοελληνικής επαναστάσεως*. Ανωνύμου (1862)
* *Η Νυξ της 10-11 Οκτωβρίου 1862*. Α.Κ. (1862)
* *Το Βασίλειον της Ελλάδος και η Ελληνική Ολομέλεια (1833-1843)*. Ν. Τ. Βούλγαρη ( Κέρκυρα 1862)
* *Εις Βασιλεύς ελέω θεού. Θρασύβουλου Ζ. Αργυρόπουλου (1862)
* *Η Ναυπλιακή επανάστασις*. Ναυπλιέως (1862)
* *25ετηρίς εν «Φιλίστορος»* τομ. Β Φιλίππου Ι. (1862)
* *Το ατέλεστον μνημόσυνον ή δίκην νεκρών και ζώντων*. Ξένου Στεφ. (Λονδίνο 1863)
* *Ελλάς υπό τον Βασιλέα Όθωνα*. Κουλουριώτου (Λονδίνο 1863)
* *Σκέψεις περί Ελλάδος*. Μέρος Α & Β Χαλκιόπουλου Π. (1863) (1894)
* *Πως καταστρέφεται…… * Θ.Γ. Κολοκοτρώνη (1872)
* *Η εν Ελλάδι πολυκέφαλος Λερναία Ύδρα*. Π. Κελευρά (1866)
* *Ο Εστεμμένος Τυρταίος*, Ποιήματα περί Ελλάδος του Βασιλέως της Βαυαρίας Λουδοβίκου Α΄ (1868)
* *Όθωνος Ελεγεία εν «Φιλολογικοίς παρέργοις»*. Φιλίππου Ι. (1865) & (1874)
* *Ιστορία Ελλάδος από 1453 μέχρι ημερών μας*. Μέντελσον Βαρθόλδη μεταφρ. Α. Βλάχου
* *Βίοι Παράλληλοι (Αθήναι 1872-1876) τομ. Ζ΄. Γούδα Α. (1870-1874)
* *Ερχομός Όθωνος εν «Βοσκώ της Αργολίδος»*. Π. Σούτσου. (Αχρονολόγητο)
* *Ο Όθων επί Ελληνικής γής.* Εν «Εστία» (1876)
* *Αποκαλυφθήτω η αλήθεια.* Α.Α. Βούλγαρη (1878)
* *Ιστορικαί Αναμνήσεις*. (Τομ.β΄) Ν. Δραγούμη (1878)
* *ΌΘΩΝ* εν «Εστία» (τομ. Στ΄). Α. Σ. Βυζάντιου (1878) και
* *ΌΘΩΝ* εν «Ημέρα» (άμα τω θανάτω) Α. Σ. Βυζάντιου (1897)
* *Αι τελευταίαι ημέραι της Βασιλείας του Όθωνος*. Θ.Γ. Κολοκοτρώνη (1881)
* *Το Πολίτευμα*. Ι. Α. Σπηλιωτάκη (1881)
* *Όθων και Αμαλία*. Σωφρονιάδου Δ. (Κωνσταντινούπολη 1882)
* *Τα συμβάντα του Οκτωβρίου 1862 επί του Βασιλικού ατμοδρόμωνος «Αμαλίας»*. Λ. Παλάσκα (1882)
* *Η εξ Ελλάδος αναχώρησις του Βασιλέως Όθωνος*, εν «Εστία» τομ. ΙΔ΄(1882)
* *Παρα τον τάφον του Βασιλέως Όθωνος*. Κ. Ν. Παπαμιχαλόπουλου (1883)
* *Αττικόν ημερολόγιον*. Ασωπίου (1881)
* *Η Ευρωπαϊκή διπλωματία εν Ελλάδι*. Χ. Δ. Μελετοπούλου (1883)
* *Χρονικά της Βασιλείας του Όθωνος*. [[Χαράλαμπος Άννινος|Μπάμπη Άννινου]] εν «Εστία» (1889)
* *«Σύνταγμα της Ελλάδος»*. Γ. Ν. Φιλάρετου (1889)
* *Βαυαροκρατία και Ελλάς* εν «Εβδομάδι» Π. Χαλκιόπουλου (1889)
* *«Απομνημονεύματα»*. Ν. Ι. Σαριπόλου (1889)
* *«Τα μετά θάνατον»* Ν. Ι. Σαριπόλου (1890)
* *Ο Πρίγκιψ Μεττερνίχος*. εν «Εστία Π. Καρολίδου (1892)
* *Ιστορία του σύγχρονου Ελληνισμού*. Κ. Κυριακίδου (1892-3)
* *Απομνημονεύματα Υπουργίας* Σ. Πήλικα (1893)
* *Ιστορία Όθωνος Βασιλέως της Ελλάδος 1832 -62*. Τ. Ε. Ευαγγελίδου (1894)
* *Ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας*. Τ. Ε. Ευαγγελίδου (1894)
* *Αμαλία η Βασίλισσα της Ελλάδος*. Ανωνύμου (1894)
* [[Δημήτριος Βερναρδάκης|Βερναρδάκης, Δημήτριος]]. *Καποδίστριας και Όθων*. Αθήνα: Ερμείας, 2001
* Bremer, Fredrika. *Η Ελλάδα και οι Έλληνες την εποχή του Όθωνα. Μια χειμερινή παραμονή και μια καλοκαιρινή περιπλάνηση το 1859*. Τόμοι Ι & ΙΙ. Αθήνα: Ιστορητής, 2002
* Buttlar, Adrian von. *Η Οθωνική Ελλάδα και η συγκρότηση του ελληνικού κράτους*. Αθήνα: Οδυσσέας, 2002
* [[Τρύφων Ευαγγελίδης|Ευαγγελίδης, Τρύφωνας]]. *Ιστορία του Όθωνος βασιλέως της Ελλάδος 1832 - 1862*. Αθήνα: Ελεύθερη σκέψις, 2003
* Ζαούσης, Αλέξανδρος. *Αμαλία και Όθων*. Αθήνα: Ωκεανίδα, 2002
* Καρακώστας, Γιάννης. *Ο βασιλεύς Όθων, το Οθώνειο Πανεπιστήμιο, και η Νομική του Σχολή*. ΑΘήνα: Εκδ. Σάκκουλας, 2005
* Κητς, Τζων. *Όθων ο Μέγας*, Αθήνα: Έλλην, 2000
* [[Ζαχαρίας Παπαντωνίου|Παπαντωνίου, Ζαχαρίας]]. *Όθων*. Αθήνα: Εστία, 1997
* [[Δημήτριος Φωτιάδης|Φωτιάδης, Δημήτρης]]. *Όθωνας - Η έξωση*. Αθήνα: Εκδ. Αφοι Ζαχαρόπουλοι, 1988
* Φωτιάδης, Δημήτρης. *Όθωνας - Η μοναρχία*. Αθήνα: Εκδ. Αφοι Ζαχαρόπουλοι, 1988
* Νικόλαος Αιγηνίτης, «Ο βασιλεύς Όθων εν Κηφισία», Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τομ. Ι,γ σελ.146-147
* [[Εμμανουήλ Γιαννόπουλος]], «Η εν έτει 1835 αποδοχή του βασιλέως της Βαυαρίας εν Αθήναις», Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τομ. Ι,δ σελ.75-77
* Αχιλλέα Κομίνη, «Ο Όθων και η Εθνική Τράπεζα», Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τομ.ΙΘ, σελ.69-74
* Γεώργιου Λαΐου, «Η εκλογή του Όθωνος ως βασιλέως της Ελλάδος και η επικύρωσις αυτής υπό της εν Προνοία Εθνοσύνελεύσεως», Δελτίον της Ιστορικής κι Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τομ.19 σσ. 167-198
* Νικόλαου Λεβίδη, «Ο Βασιλεύς Όθων εν Κηφισία», Δελτίον της Ιστορικής κι Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τομ.Ι, δ σσ.129-131
*Αντώνης Κλάψης, *Πολιτική και διπλωματία της ελληνικής εθνικής ολοκλήρωσης, 1821-1923*, Εκδόσεις Πεδίο, Αθήνα, 2019.

=== Ξενόγλωσση ===

* Bower, Leonard, and Gordon Bolitho. *Otho I, King of Greece: A Biography*. London: Selwyn & Blount, 1939
* Dümler, Christian, and Kathrin Jung. *Von Athen nach Bamberg: König Otto von Griechenland, Begleitheft zur Ausstellung in der Neuen Residenz Bamberg, 21. Juni bis 3. November 2002*. München: Bayerische Schlösserverwaltung, 2002. ISBN 3-932982-45-2
* Murken, Jan, and Saskia Durian-Ress. *König-Otto-von-Griechenland-Museum der Gemeinde Ottobrunn*. Bayerische Museen, Band 22. München: Weltkunst, 1995. ISBN 3-921669-16-2
* *Amalie, 1818-1875: Herzogin von Oldenburg, Königin von Griechenland''. Oldenburg: Isensee, 2004. ISBN 3-89995-122-0

## Δείτε επίσης
* Σκιαδικά


Κατηγορία:Πρωθυπουργοί της Ελλάδας
Οθων
Κατηγορία:Βασιλείς της Ελλάδας
Κατηγορία:Έλληνες ευγενείς