Ιερές συντομογραφίες

Οι ***ιερές συντομογραφίες*** (λατινικά: ***nomina sacra*** και στον ενικό **''nomen sacrum**,* μτφ. *ιερές ονομασίες*) είναι συντμήσεις τίτλων, λέξεων και ονομασιών οι οποίες χρησιμοποιούνται συχνά στα χριστιανικά θρησκευτικά κείμενα, ειδικά στα ελληνικά χειρόγραφα της [[Αγία Γραφή|Αγίας Γραφής]], με τους συμβολισμούς να συνοδεύονται από μια οριζόντια γραμμή πάνω από τη σύντμηση 2 ή παραπάνω γραμμάτων. Στην πιο δημόσια χρήση τους τα μονογράμματα αυτά εμφανίζονται συνήθως σε [[Αγιογραφία|αγιογραφίες]].

Η πρακτική αυτή εφαρμόζεται και στην [[Κοπτική γραφή|κοπτική]], [[Παλαιονουβικά|παλαιονουβική]], και [[Κυριλλικά|κυριλλική γραφή]], καθώς και στη [[Λατινική γραφή|λατινική]], [[Αρμενική γλώσσα|αρμενική]] και [[Γοτθική γλώσσα|γοτθική]].

==Ιστορία==
[[Αρχείο:Jesus-Christ-from-Hagia-Sophia.jpg|thumb|Η χρήση των *ιερών ονομασιών* εφαρμόζεται και στην [[αγιογραφία]]. Εικονογραφία όπου ο [[Ιησούς Χριστός]] αναγράφεται ως  , [[Αγία Σοφία (Κωνσταντινούπολη)|Αγία Σοφία]], [[Κωνσταντινούπολη]]]]
[[Αρχείο:Labarum.svg|μικρογραφία|Παραλλαγή συντομογραφίας του ονόματος Ιησούς Χριστός, ως [[χριστόγραμμα]]]]

=== Περιγραφή ===
[[Αρχείο:IHS-monogram-Jesus-medievalesque.svg|μικρογραφία|Μεσαιωνικό [[χριστόγραμμα]] της δυτικής Ευρώπης για τον Ιησού Χριστό]]

Η χρήση τους συναντάται στα πρώιμα χριστιανικά σε μορφή [[Κώδικας (παλαιογραφία)|παλαιογραφικών κώδικων]] από τον 2ο αιώνα, και η πρακτική αυτή φαίνεται πως προϋπήρχε, χωρίς να είναι γνωστό το πότε ξεκίνησε ακριβώς. Κατά την αρχική τους μορφή αποτελούνταν από συνολικά μόνο 4 ή 5 λέξεις οι οποίες ονομάζονταν *θείες ονομασίες* (λατινικά: *nomina divina*) και αντιστοιχούσαν στις λέξεις για *Ιησούς*, *Χριστός*, *Κύριος*, *Θεός*, και πιθανώς και το *Πνεύμα*, ενώ αργότερα επεκτάθηκε και σε άλλες λέξεις.

Σε κάποιες αρχικές μορφές, χρησιμοποιούνταν μόνο τα 2 πρώτα γράμματα, π.χ.  για *Ἰησούς* και  για *Χριστός*.  Η μορφή που επικράτησε μεταγενέστερα είναι της σύντμησης, όπου συνήθως χρησιμοποιείται το πρώτο και το τελευταίο γράμμα της αναπαριστώμενης λέξεως καθώς κάνει δυνατή την διάκριση για το εάν πρόκειται για [[ονομαστική]] ή [[κτητική]] [[πτώση]].

=== Προέλευση ===
Οι εκτιμήσεις των ειδικών ποικίλουν ως προς την πηγή της πρακτικής αυτής. Κάποιες αναφορές κάνουν λόγο για υιοθέτηση της πρακτικής κατά τα πρότυπα του εβραϊκού [[Τετραγράμματο|τετραγράμματου]] στα ελληνικά κείμενα της [[Αγία Γραφή|Αγίας Γραφής]]. Μια παρόμοια περίπτωση εμφανίζεται και όταν στις γραφές ο [[Ιησούς Χριστός|Ιησούς]] αναφέρει πως είναι το [[Άλφα και Ωμέγα|άλφα και ωμέγα]] (*ΑΩ*). Ωστόσο μια πολύ πιθανή πηγή φαίνεται να είναι το [[ελληνικό σύστημα αρίθμησης]] όπου τα γράμματα του αλφαβήτου χρησιμοποιούνται ώστε να δηλώσουν αριθμούς, καθώς και γίνεται χρήση των γραμμών πάνω από τα γράμματα για κάποιες τιμές όπως π.χ.  (18).

=== Ονοματοδοξία ===
Κατά τον 19ο αιώνα στην [[Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία|Ρωσική ορθόδοξη εκκλησία]] εμφανίστηκε μια ξεχωριστή περίπτωση και διαφορετική μορφή αντιμετώπισης των ιερών ονομασιών, συγκεκριμένα αυτής του Θεού, η οποία έγινε γνωστή ως ονοματοδοξία (*Имяславие*, *ιμγιασλάβιε*). Κατά τη δοξασία αυτή το ίδιο το όνομα και η αναγραφή του Θεού δεν είναι απλώς ιερά αλλά αποτελούν ενσάρκωση του ίδιου του Θεού αυτά καθ'αυτά. Η κίνηση αυτή καταδικάστηκε ως αιρετική από το [[Οικουμενικό πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως]] και το [[πατριαρχείο Μόσχας]], ωστόσο εξαπλώθηκε και στις ρωσικές μονές του [[Άγιο Όρος|Αγίου Όρους]], και ως επακόλουθο το 1913 υπήρξε εισβολή Ρώσων στρατιωτών στη [[Μονή Αγίου Παντελεήμονος (Άγιο Όρος)|μονή Αγίου Παντελεήμονος]] συνοδεία Ρώσου επισκόπου προκειμένου να συλλάβουν τους αιρετικούς μοναχούς. Το θρησκευτικό αυτό κίνημα εξακολουθεί να βρίσκεται σε ισχύ στη [[Ρωσία]].

==Μονογράμματα==


==Χειρόγραφα πριν το 300 ==

}                
             
 
            
|-
| (P. Chester Beatty III)
|<center>200–300</center>
|           
|-
| (PSI 1165)
|<center>200–300</center>
|
|-
| (P. Yale 415 + 531)
|<center>200–300</center>
|       
|-
| (P. Yal 1543)
|<center>~300</center>
|    
|-
| (P. Mich. inv. 6652)
|<center>~250</center>
|   
|-
| (Gr. 17)
|<center>~150</center>
|
|-
| (PSI XIV 1373)
|<center>~250</center>
| 
|-
| (P. Bodmer II + <br> Inv. Nr. 4274/4298
|<center>150–200</center>
|                  
            

       
|-
| (P. Oxy. 2383)
|<center>~200</center>
|
|-
| (P. Oxy. 2384 +<br> PSI Inv. CNR 419, 420)
|<center>250–300</center>
|  
|-
| (P. Bodmer VII and VIII)
|<center>200–300</center>
|                
        
|-
| (P. Bodmer XIV and XV)
|<center>175–225</center>
|                 

            

       

        
|-
| (P. Oxy 2684)
|<center>250–300</center>
|   
|-
| (P. Oxy 3523)
|<center>150–200</center>
|
|-
| (P. Mil. Vogl. Inv. 1224 + P. Macquarie Inv. 360)
|<center>~250</center>
|     
|-
| (P. Narmuthis 69.39a + 69.229a)
|<center>~300</center>
|  
|-
| (P. Oxy 4449)
|<center>~300</center>
| 
|-
| (P. Oxy 4401)
|<center>200–300</center>
|  
|-
| (P. Oxy 4445)
|<center>200–250</center>
|    
|-
| (P. Oxy 4447)
|<center>175–225</center>
| 
|-
| (P. Oxy. 4494)
|<center>~300</center>
|
|-
| (P. Oxy 4495)
|<center>200–250</center>
|
|-
| (P. Oxy. 4497)
|<center>200–250</center>
|
|-
| (P. Oxy. 4498)
|<center>200–250</center>
|
|-
| (P. Oxy. 4499)
|<center>225–275</center>
|            
|- 
| (P. Oxy. 4805) 
|<center>~250</center>
|  
|- 
| (P. Oxy 847)
|<center>~300</center>
|  
|-
| (PSI 2.124)
|<center>~300</center>
| 
|-
| (P. Berlin 11765)
|<center>~200</center>
|      
|-
| (MS 113)
|<center>~300</center>
|    
|}

== Παραπομπές ==
<references/>

==Δείτε επίσης==
* [[Χριστόγραμμα]]

== Σχετική βιβλιογραφία ==

* Don C. Barker, [http://sht.ut.ee/index.php/sht/article/view/8.A.2 "P.Lond.Lit. 207 and the origin of the *nomina sacra*: a tentative proposal"], *Studia Humaniora Tartuensia* 8.A.2, 2007, 1–14.
* Philip Comfort and David Barrett. *Text of the Earliest New Testament Greek Manuscripts* (1999).
* Philip Comfort, *Encountering the Manuscripts: An Introduction to New Testament Paleography and Textual Criticism*, Broadman & Holman Publishers, 2005, pp.&nbsp;199–253.
* Larry W. Hurtado, *The Earliest Christian Artifacts: Manuscripts and Christian Origins*, Cambridge 2006, pp.&nbsp;95–134.
* Bruce M. Metzger. *Manuscripts of the Greek Bible* (1981).
* A.H.R.E. Paap, *Nomina Sacra in the Greek Papyri of the First Five Centuries*, Papyrologica Lugduno-Batava VIII (Leiden 1959).
* Ludwig Traube. *Nomina Sacra. Versuch einer Geschichte der christlichen Kürzung'', Munich 1907.

Κατηγορία:Χριστιανική ορολογία
Κατηγορία:Χριστιανικά κείμενα