Μαξ Φρις

Ο **Μαξ Φρις** (γερμανικά: Max Rudolf Frisch, 15 Μαΐου 1911 – 4 Απριλίου 1991) ήταν Ελβετός θεατρικός συγγραφέας, πεζογράφος και αρχιτέκτονας. Θεωρείται αντιπροσωπευτικός της μεταπολεμικής γερμανόφωνης λογοτεχνίας και ένας από τους κορυφαίους Ευρωπαίους συγγραφείς του 20ού αιώνα.

Στο έργο του ο Φρις διεισδύει, σχολιάζει και αναλύει τα διλήμματα του σύγχρονου ανθρώπου: την ταυτότητα και ευθύνη του ατομικού Εγώ, καθώς και την πολιτική και ηθική στάση απέναντι στις προκλήσεις της εποχής.
## Βιογραφικά στοιχεία
Ο Μαξ Φρις γεννήθηκε στη Ζυρίχη το 1911 και ήταν γιος αρχιτέκτονα. Το 1930 εγγράφηκε στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης για γερμανικές σπουδές, αλλά μετά τον θάνατο του πατέρα του το 1932 αναγκάστηκε να διακόψει τις σπουδές για οικονομικούς λόγους και άρχισε να εργάζεται ως δημοσιογράφος στην εφημερίδα *[[Neue Zürcher Zeitung]]*. Από το 1933 έως το 1935, ταξίδεψε σε όλη την Ανατολική και Νότια Ευρώπη και επισκέφθηκε τη Γερμανία για πρώτη φορά. Από το 1936 έως το 1941, σπούδασε αρχιτεκτονική στο Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Ζυρίχης. 

Με το ξέσπασμα του πολέμου το 1939, κατατάχθηκε στον ελβετικό στρατό ως πυροβολητής. Αν και η Ελβετία ήταν ουδέτερη χώρα, ωστόσο κινητοποιήθηκε για να είναι έτοιμη να αντισταθεί σε πιθανή γερμανική εισβολή και μέχρι το 1945 ο Φρις είχε συμπληρώσει 650 ημέρες υπηρεσίας. Το 1939 δημοσίευσε το βιβλίο *Από το ημερολόγιο ενός στρατιώτη.* 
μικρογραφία|Εστιατόριο-καφέ σχεδιασμένο από τον Φρις στην υπαίθρια πισίνα Μαξ Φρις στη Βιέννη.
Μετά την αποφοίτησή του, αφού κέρδισε έναν αρχιτεκτονικό διαγωνισμό που διοργάνωσε η πόλη της Ζυρίχης το 1942 για τον σχεδιασμό και την κατασκευή μιας δημοτικής υπαίθριας πισίνας, η οποία σήμερα φέρει το όνομά του, άνοιξε δικό του αρχιτεκτονικό γραφείο και σχεδίασε δεκάδες κτίρια και κατοικίες, μεταξύ των οποίων την εξοχική κατοικία για τον βιομήχανο τονωτικών προϊόντων για τα μαλλιά ΚΦ Φέρστερ. Το σπίτι του Φέρστερ πυροδότησε μια μεγάλη δικαστική αγωγή όταν ισχυρίστηκε ότι ο Φρις είχε αλλάξει τις διαστάσεις της κύριας σκάλας χωρίς να το αναφέρει. Ο Φρις αργότερα ανταπέδωσε χρησιμοποιώντας τον βιομήχανο ως μοντέλο για τον ανόητο πρωταγωνιστή στο έργο του *[[Ο Μπίντερμαν και οι εμπρηστές]]*. Ο Φρις γενικά βρισκόταν στο αρχιτεκτονικό γραφείο του μόνο τα πρωινά. Μεγάλο μέρος του χρόνου και της ενέργειάς του απορροφούσε το πάθος του: η συγγραφή. Το 1955, έκλεισε οριστικά το γραφείο και από τότε αφιερώθηκε αποκλειστικά στο λογοτεχνικό έργο του. 

Το 1947 γνώρισε τον Μπέρτολτ Μπρεχτ και  και τον Φρίντριχ Ντύρενματ. Το 1951 πήγε στις Ηνωμένες Πολιτείες με υποτροφία του Ιδρύματος Ροκφέλερ  .

Το 1948, συμμετείχε στο Παγκόσμιο Συνέδριο Διανοουμένων για την Ειρήνη στο Βρότσλαβ στην Πολωνία που είχε στόχο να πείσει την παγκόσμια κοινή γνώμη ότι οι κομμουνιστικές χώρες υποστήριζαν την ειρήνη ενώ η Δύση αποτελούσε απειλή γι' αυτήν. Ο Μαξ Φρις ήταν μεταξύ των λογοτεχνών που αποχώρησαν από το συνέδριο πριν από την ψήφιση του τελικού ψηφίσματος, αποστασιοποιούμενος έτσι από την πολιτική χειραγώγηση.

### Προσωπική ζωή
Πρώτη σύζυγος: 30 Ιουλίου 1942 – η αρχιτέκτονας Γκέρτρουτ φον Μάγιενμπουργκ (διαζύγιο το 1959), δεύτερη σύζυγος – η μεταφράστρια Μαριάν Έλερς το 1968 (διαζύγιο το 1979). Παιδιά: από τον πρώτο του γάμο, Ούρσουλα Πρις-Φρις (γεννημένη το 1943), Χανς Πέτερ (γεννημένο το 1944) και Σαρλότ (γεννημένη το 1949). Κατά τα έτη 1958 έως 1962 διατηρούσε σχέση με την Αυστριακή συγγραφέα Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν, με την οποία αποτέλεσαν από τα πιο διάσημα ζευγάρια στη γερμανόφωνη λογοτεχνία. 

Ο Μαξ Φρις πέθανε το 1991 στη Ζυρίχη σε ηλικία 80 ετών.

## Λογοτεχνικό έργο
Το 1955, έκλεισε οριστικά το αρχιτεκτονικό του γραφείο και από τότε αφιερώθηκε αποκλειστικά στο λογοτεχνικό έργο. Τα πρώτα χρόνια μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, έγινε γνωστός ως θεατρικός συγγραφέας. Στα έργα του κατήγγειλε τον ναζισμό και όλες τις μορφές ολοκληρωτισμού. 

Στο έργο του *Τώρα τραγουδούν ξανά* (1945), θίγει το θέμα της  προσωπικής ενοχής των στρατιωτών που υπακούουν σε απάνθρωπες εντολές και διαπράττουν εγκλήματα κατά τη διάρκεια του πολέμου. Εξερευνά επίσης το θέμα του δήμιου και του θύματος στο έργο *Όταν τελείωσε ο πόλεμος* (1949). Στο έργο *Το Σινικό Τείχος της Κίνας* (1947), απεικονίζει προβλήματα της εξουσίας, της χρήσης εφευρέσεων και της θέσης και των καθηκόντων του διανοούμενου. Στο *Κόμης Έντερλαντ*  (1951), μέσα από την ποιητική του παραλόγου και του σουρεαλισμού, αναφέρεται σε θέματα εξουσίας, τρομοκρατίας και αναρχίας ως τρόπους διατάξεως της πραγματικότητας. Στη μαύρη κωμωδία *[[Ο Μπίντερμαν και οι εμπρηστές]]* (1958) καυτηριάζει τη συνενοχή απλών ανθρώπων - λόγω αδράνειας, αυταπάτης και πολιτικής τύφλωσης - στην άνοδο ολοκληρωτικών καθεστώτων στην εξουσία. 

Στο μυθιστόρημά του *[[Στίλερ (μυθιστόρημα)|Στίλερ]]* (1954) παρουσιάζει την ιστορία ενός άνδρα ο οποίος αρνείται την ταυτότητά του και κατασκευάζει μια φανταστική δεύτερη ζωή σε μια προσπάθεια να αποστασιοποιηθεί από την αποτυχημένη ζωή του. Στο *Homo Faber* (1957) συγκεντρώνει κεντρικά θέματα του έργου του: τη σύγκρουση μεταξύ προσωπικής ταυτότητας και κοινωνικού ρόλου, τον καθορισμό της ύπαρξης από την τύχη ή τη μοίρα, τον αντίκτυπο του τεχνοκρατικού πολιτισμού στη ζωή και τις αποτυχημένες σχέσεις.

Από περίπου 130 σημειωματάρια με σημειώσεις που κράτησε ο συγγραφέας κατά την μεταπολεμική περίοδο, το 1950 δημοσιεύτηκε το *Ημερολόγιο 1946-49*, ένα μωσαϊκό πληροφοριών από τα ταξίδια του και αυτοβιογραφικές σκέψεις, πολιτικά δοκίμια και λογοτεχνικά σκίτσα.

Σε όλη τη διάρκεια της καριέρας του τιμήθηκε με πολλά βραβεία, συμπεριλαμβανομένου του Βραβείου Χέρμαν Έσε το 1989. 

## Έργα μεταφρασμένα στα ελληνικά
### Πεζογραφία
**Stiller* (''Στίλερ'', 1954) : Εκδόσεις Κέδρος (2008)
**Homo Faber* (1957) :
**Αγγ.Βερυκοκάκη-Αρτέμη ("Κάλβος")
**Εκδόσεις Πατάκη (2000)
**Mein Name sei Gantenbein* (Το όνομά μου ας είναι Γκάντενμπάϊν, 1964) :
**Γ. Βαμβαλής ("Μπουκουμάνης")
**Εκδόσεις Μελάνι (2007)
**Μακρύ Σαββατοκύριακο στο Λονγκ Άιλαντ (Μοντόκ)* : Εκδόσεις Μελάνι (2005)

### Θεατρικά
*Andorra (Ανδόρρα, 1961) εκδόσεις Μελάνι
**Biedermann und die Brandstifter ([[Ο Μπίντερμαν και οι εμπρηστές]], 1953) :*
**Νάσος Βαγενάς ("Δωδώνη")
**Εκδόσεις Ελευθεροτυπία (2010)

## Πηγές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Σώτη Τριανταφύλλου: Ο ελβετός homo faber,  *[[Το Βήμα]]* (23 Αυγούστου 1998)
* Κατερίνα Σχινά: Μαξ Φρις: Το πάθος για ειλικρίνεια, ''Ελευθεροτυπία'' (29 Αυγούστου 2008)

Κατηγορία:Ελβετοί μυθιστοριογράφοι
Κατηγορία:Ελβετοί θεατρικοί συγγραφείς
Κατηγορία:Ελβετοί δημοσιογράφοι
Κατηγορία:Ελβετοί δοκιμιογράφοι
Κατηγορία:Ελβετοί αρχιτέκτονες