Δολοφονία του Ζόραν Τζίντζιτς

Η **δολοφονία του Ζόραν Τζίντζιτς** (Σερβικά: *Атенат на Зорана Ђинђића*) διαπράχθηκε στις 12 Μαρτίου 2003 στην αίθουσα του Κυβερνητικού Μεγάρου της Σερβίας στο Βελιγράδι. Ο Ζόραν Τζίντζιτς, 6ος πρωθυπουργός της Δημοκρατίας της Σερβίας πυροβολήθηκε θανάσιμα από ελεύθερο σκοπευτή ενώ έβγαινε από το όχημά του έξω από την πίσω είσοδο του αρχηγείου της σερβικής κυβέρνησης. Στη χώρα κηρύχθηκε αμέσως κατάσταση έκτακτης ανάγκης και κατά τη διάρκεια της αστυνομικής επιχείρησης «Sabre » συνελήφθησαν περισσότερα από 11.000 άτομα που συνδέονται με οργανωμένες εγκληματικές ομάδες.

Δώδεκα άτομα εμφανίστηκαν στο δικαστήριο, συμπεριλαμβανομένου του δράστη της δολοφονίας, αντισυνταγματάρχη του σερβικού στρατού Ζβέζνταν Γιοβάνοβιτς, ο οποίος ήταν αναπληρωτής διοικητής της μονάδας ειδικών δυνάμεων των Κόκκινων Μπερέ. Ο Γιοβάνοβιτς καταδικάστηκε σε 40 χρόνια φυλάκιση και σχεδόν όλοι οι συνεργοί του έλαβαν ποινές φυλάκισης από 30 έως 40 χρόνια. Κάποιοι από αυτούς καταδικάστηκαν ερήμην επειδή καταζητούνταν την ώρα της δίκης (μερικοί αναζητούνται ακόμη). Αιτία της απόπειρας δολοφονίας ήταν η μεταφορά πολλών Σέρβων στρατιωτικών και πολιτικών προσώπων στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία. Κατά την πρώτη του ανάκριση, ο Γιοβάνοβιτς ομολόγησε τη δολοφονία και δήλωσε ότι δεν ένιωθε τύψεις για την πράξη που διέπραξε, αλλά στη συνέχεια άρχισε να αρνείται την ενοχή του και να ισχυρίζεται ότι είχε αναγκαστεί να υπογράψει μια ομολογία.

## Επισκόπηση
### Βιογραφία και πολιτική καριέρα του Τζίντζιτς
Ο Ζόραν Τζίντζιτς γεννήθηκε την 1η Αυγούστου 1952 στο Μποσάνσκι Σάμακ της Γιουγκοσλαβίας (σήμερα Βοσνία-Ερζεγοβίνη). Αποφοίτησε από τη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου το 1974. Τα ίδια αυτά χρόνια συμμετείχε στη δημιουργία ανεξάρτητων φοιτητικών οργανώσεων από το Ζάγκρεμπ και τη Λιουμπλιάνα για τις οποίες καταδικάστηκε από γιουγκοσλαβικό δικαστήριο σε φυλάκιση ενός έτους. Το 1979 έλαβε το διδακτορικό του στη φιλοσοφία από το Πανεπιστήμιο της Κόστανζ.

Το 1989, ο 37χρονος Τζίντζιτς, ο οποίος είχε ζήσει προηγουμένως στη Γερμανία, επέστρεψε στη Γιουγκοσλαβία και, μαζί με τον δημοκρατικό ακτιβιστή Βόισλαβ Κοστούνιτσα, δημιούργησαν το Δημοκρατικό Κόμμα της Σερβίας. Το 1996 κέρδισε τις εκλογές για τον δήμο του Βελιγραδίου και έγινε ο πρώτος μη κομμουνιστής δήμαρχος του Βελιγραδίου από το 1945. Το καλοκαίρι του 1999, μετά τον πόλεμο κατά του ΝΑΤΟ, ηγήθηκε μιας εκστρατείας διαμαρτυριών κατά του Γιουγκοσλάβου Προέδρου Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, κατά την οποία οι διαδηλωτές απαίτησαν την παραίτηση του Μιλόσεβιτς και την διεξαγωγή πρόωρων προεδρικών εκλογών, καθώς και τη δίκη του Μιλόσεβιτς ως υπαίτιο της ήττας της Γιουγκοσλαβίας.

Τον Ιούνιο του 2000, ο Τζίντζιτς έγινε ένας από τους συντονιστές των ηγετών της αντιπολίτευσης της Σερβίας. Τον Σεπτέμβριο, εντάχθηκε στην προεκλογική έδρα του υποψηφίου για την προεδρία της Γιουγκοσλαβίας Βόισλαβ Κοστούνιτσα. Αν και ο Κοστούνιτσα κέρδισε τις εκλογές, ο Μιλόσεβιτς ζήτησε δεύτερο γύρο εκλογών. Ως αποτέλεσμα των διαδηλώσεων που υποστήριξαν η Δυτική Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες, έλαβε χώρα η «Επανάσταση των Μπουλντόζας» τον Οκτώβριο του 2000, κατά την οποία ο Μιλόσεβιτς απομακρύνθηκε από την εξουσία. Στις 23 Δεκεμβρίου, η Δημοκρατική Αντιπολίτευση της Σερβίας, με επικεφαλής τον Τζίντζιτς, πέτυχε συντριπτική νίκη στις κοινοβουλευτικές εκλογές, λαμβάνοντας περισσότερο από το 70% των εδρών στο κοινοβούλιο και στις 25 Ιανουαρίου 2001, ο ίδιος έγινε επικεφαλής του κυβερνητικού υπουργικού συμβουλίου.

Το καλοκαίρι του 2001, προέκυψε μια αντιπαράθεση μεταξύ του Προέδρου Κοστούνιτσα, ο οποίος εκπροσωπούσε εθνικο-συντηρητικούς κύκλους, και του πρωθυπουργού Τζίντζιτς, ο οποίος ηγήθηκε των αριστερών φιλελεύθερων. Ο Κοστούνιτσα αντιστάθηκε στις απαιτήσεις να παραδοθεί ο Μιλόσεβιτς στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία, αλλά ο Τζίντζιτς κατάφερε να επιμείνει στην ανάγκη αυτού του βήματος και στις 28 Ιουνίου ο Μιλόσεβιτς οδηγήθηκε κρυφά από τη χώρα στη Χάγη. Ο Τζίντζιτς κατηγόρησε τον Κοστούνιτσα και τους υποστηρικτές του στο κοινοβούλιο ότι δεν ήταν έτοιμοι να διακόψουν την εποχή του Μιλόσεβιτς και ζήτησε την απόλυση δικαστών, αστυνομικών και εκφωνητών της κεντρικής τηλεόρασης που σχετίζονται με το προηγούμενο καθεστώς. Ο ίδιος γνώριζε ότι αυτά τα μέτρα δεν απολάμβαναν την υποστήριξη της πλειοψηφίας στη Γιουγκοσλαβία, σημειώνοντας: *Πολύ σπάνια έχω υποστηριχθεί από την πλειοψηφία σε αυτή τη χώρα*.
 Σε συνέντευξή του στους *[[The New York Times|New York Times]]* λίγο μετά την έκδοση του Μιλόσεβιτς, ο Τζίντζιτς είπε ότι ήταν έτοιμος να δεχτεί οποιαδήποτε μείωση της προσωπικής του δημοτικότητας, υπό την προϋπόθεση ότι η Σερβία θα λάβει τα 1,28 δισεκατομμύρια δολάρια σε επιχορηγήσεις που υποσχέθηκε η Δύση την ημέρα της έκδοσης.

Στα τέλη του 2001, ο Τζίντζιτς υποσχέθηκε να ξεκινήσει ενεργό αγώνα κατά του οργανωμένου εγκλήματος στη Σερβία το επόμενο έτος . Τον Δεκέμβριο του 2002, εγκρίθηκε ο νόμος για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, ο οποίος δημιούργησε ένα ειδικό τμήμα για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, ένα ειδικό τμήμα του Περιφερειακού Δικαστηρίου του Βελιγραδίου επίσης για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος (ή το Ειδικό Δικαστήριο) και ένα Ινστιτούτο συνεργασίας με μάρτυρες.

## Εξέγερση Μονάδας Ειδικών Επιχειρήσεων

Η Μονάδα Ειδικών Επιχειρήσεων που πολέμησε στους Γιουγκοσλαβικούς Πολέμους ήταν εξαιρετικά εξοργισμένη που πολλοί Σέρβοι στρατιωτικοί ηγέτες (συμπεριλαμβανομένων εκείνων που υπηρέτησαν σε αυτή τη μονάδα) παραδόθηκαν στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία. Αφορμή ήταν η σύλληψη και μεταφορά στο δικαστήριο των αδελφών Πρέντραγκ και Νέναντ Μπάνοβιτς, που κατηγορούνταν για μαζικές δολοφονίες στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.Η σύλληψη εξόργισε τον διοικητή της μονάδας, Μίλοραντ Ουλέμεκ, ο οποίος είχε ήδη κατηγορηθεί για την απόπειρα δολοφονίας κατά του πολιτικού Βουκ Ντράσκοβιτς. Το καλοκαίρι του 2001, ο Ουλέμεκ άφησε τη θέση του ως διοικητής μονάδας και διέφυγε για την Ελλάδα αφού προηγουμένος είχε συληφθεί επειδή τσακώθηκε σε ένα καφέ και ξυλοκόπησε έναν αστυνομικό.

Στις 9 Νοεμβρίου 2001, μέλη της Μονάδας Ειδικών Επιχειρήσεων εγκατέλειψαν τις θέσεις τους, μετακόμισαν στη βάση τους στην πόλη Κούλα και έδωσαν μια συνέντευξη Τύπου στην οποία ζήτησαν από την κυβέρνηση να υπογράψει έναν νόμο που να ρυθμίζει τη συνεργασία με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, να απολύσει τον υπουργό Εσωτερικών Ντούσαν Μιχαήλοβιτς και να θέσει ολόκληρη τη μονάδα υπό τον άμεσο έλεγχο του Πρωθυπουργού.
 Ταυτόχρονα, διεξήγαγαν μυστικές διαπραγματεύσεις για την απελευθέρωση ορισμένων μελών της εγκληματικής ομάδας Ζεμούν, που υποστήριξε τους αντάρτες.  Ο Τζίντζιτς κάλεσε μια έκτακτη σύσκεψη του Υπουργείου Εσωτερικών της Σερβίας, όπου ζήτησε να αντιμετωπιστούν οι αντάρτες και στις 12 Νοεμβρίου, ο εκπρόσωπος της Υπηρεσίας Κρατικής Ασφάλειας Ζόραν Μιγιάτοβιτς συναντήθηκε με τον Μαρίσιτς και τον βοηθό του Ζβέζνταν Γιοβάνοβιτς κοντά στο κέντρο Σάβα, απαιτώντας να σταματήσουν τις διαδηλώσεις, απειλώντας να στείλουν στρατεύματα στη μάχη. Εκείνο το βράδυ, ο Γιοβάνοβιτς και ο υπουργός Εσωτερικών Μιχαήλοβιτς πήγαν στη βάση των ειδικών δυνάμεων για διαπραγματεύσεις, με τον τελευταίο να υπέγραψε επιστολή παραίτησης, παρά την ανάρμοστη συμπεριφορά του Ουλέμεκ. Στις 18 Νοεμβρίου 2001, επετεύχθη συμφωνία μεταξύ της σερβικής κυβέρνησης και της μονάδας των Κόκκινων Μπέρε, τερματίζοντας την εξέγερση.

## Απόπειρες δολοφονίας
Ο Τζίντζιτς διέφυγε μια απόπειρα δολοφονίας τον Φεβρουάριο του 2003, κατά την οποία ένα φορτηγό που οδηγούσε ο Ντέγιαν Μιλένκοβιτς, μέλος της συμμορίας Ζεμούν, μιας ομάδας οργανωμένου εγκλήματος, προσπάθησε να αναγκάσει το αυτοκίνητο του πρωθυπουργού να βγει από το δρόμο στο Νέο Βελιγράδι . Ο Τζίντζιτς γλίτωσε τον τραυματισμό χάρη στις λεπτομέρειες ασφαλείας του. Ο Μιλένκοβιτς συνελήφθη, αλλά αφέθηκε ελεύθερος μετά από λίγες μόνο ημέρες υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες.

Ο Τζίντζιτς είχε δημιουργήσει πολλούς εχθρούς στο εσωτερικό κατά τη διάρκεια της πολιτικής του σταδιοδρομίας, κυρίως λόγω της θεώρησής του ως φιλοδυτικού και των σκληρών πολιτικών του για το οργανωμένο έγκλημα. Ο Τζίντζιτς εξέδωσε τον Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς στο ICTY το 2001.

Η δολοφονία οργανώθηκε και σχεδιάστηκε από τον Ντούσαν Σπασόγεβιτς και τον Μίλοραντ Ουλεμέκ. Ο Ουλεμέκ ήταν πρώην διοικητής της Μονάδας Ειδικών Επιχειρήσεων (JSO), η οποία ιδρύθηκε από τη μυστική υπηρεσία του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς κατά τη δεκαετία του 1990 και χρησιμοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του Μιλόσεβιτς για ειδικές επιχειρήσεις στην Κροατία, τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και το Κοσσυφοπέδιο, καθώς και για τον πολιτικό αντίπαλο του Μιλόσεβιτς.

Ήταν ο Ουλεμέκ που διέταξε τον Ζβέζνταν Γιοβάνοβιτς να πραγματοποιήσει τη δολοφονία. Ο Ουλεμέκ ήταν συνδεδεμένος με την ισχυρή συμμορία Ζεμούν της σερβικής μαφίας. Ο δολοφόνος, Ζβέζνταν Γιοβάνοβιτς, γεννήθηκε το 1965 σε ένα χωριό κοντά στην πόλη Ιπέκιο, στηΓιουγκοσλαβία και ήταν αντισυνταγματάρχης στο JSO. Ο Γιοβάνοβιτς δήλωσε ότι σκότωσε τον Τζίντζιτς για να αποκαταστήσει μια κυβέρνηση υπέρ του Μιλόσεβιτς.

## Εναλλακτική εκδοχή και θεωρία συνωμοσίας
Τον Σεπτέμβριο του 2014, ο δημοσιογράφος Νίκολα Βρτζις και ο Μίλαν Βέρουβιτς, προσωπικός σωματοφύλακας του Τζίντζιτς, ο οποίος επίσης τραυματίστηκε σοβαρά αλλά επέζησε, δημοσίευσαν ένα βιβλίο με τίτλο *The Third Bullet*. Το όνομα του βιβλίου προέρχεται από τον ισχυρισμό ότι ο Τζίντζιτς πυροβολήθηκε από έναν δεύτερο ελεύθερο σκοπευτή, σε αντίθεση με αυτό που λέει η επίσημη έκδοση. Οι συγγραφείς ισχυρίζονται ότι το κατηγορητήριο (και η μετέπειτα δικαστική ετυμηγορία) δεν βασίζεται ούτε στα φυσικά στοιχεία ούτε σε μαρτυρίες αυτόπτων μαρτύρων, αλλά βασίζεται σε μη βιώσιμη εμπειρογνωμοσύνη και προσεκτικά χτισμένο δίκτυο ομολογιών και μαρτυριών συνεργαζόμενων μαρτύρων.

Για να ανακαλύψουν το πολιτικό υπόβαθρο της δολοφονίας, οι συγγραφείς επέστρεψαν στην ανάλυση των πολιτικών δραστηριοτήτων του Τζίντζιτς κατά την περίοδο αρκετών μηνών πριν από το θάνατό του, υποδεικνύοντας ότι ο Τζίντζιτς άρχισε να αγωνίζεται πολύ περισσότερο για τα εθνικά συμφέροντα της Σερβίας (π.χ. επίλυση του καθεστώτος του Κοσσυφοπεδίου και των Μετόχιων), φοβούμενοι ότι οι δυτικές χώρες εργάζονται στην ανεξαρτησία του και κατά των εθνικών συμφέροντων της Σερβίας, αλλά αντιμετωπίστηκε με έντονη άρνηση.

Το βιβλίο, ωστόσο, δέχτηκε έντονη κριτική στη συνέχεια και κατηγορήθηκε ότι ακολούθησε τη λογική της διαμεσολαβητικής εκστρατείας κατά του Τζίντζιτς που υπήρχε κατά τη διάρκεια της θητείας του εκλιπόντος πρωθυπουργού. Ως εκ τούτου, έχει χαρακτηριστεί ως τίποτα περισσότερο από μια ατεκμηρίωτη θεωρία συνωμοσίας.
## Παραπομπές

Κατηγορία:Πολιτική ιστορία της Σερβίας