Μαροκινοί Εβραίοι

Οι **Μαροκινοί Εβραίοι** (αραβικά: اليهود المغاربة / al-Yahūd al-Maghāriba, εβραϊκά: יהודים מרוקאים / Yehudim Maroka'im, λαντίνο: Djudios de Maroko) είναι Εβραίοι, που ζουν ή κατάγονται από το Μαρόκο. 

Οι Μαροκινοί Εβραίοι αποτελούν μια αρχαία κοινότητα, που χρονολογείται από τους ρωμαϊκούς χρόνους. Οι Εβραίοι άρχισαν να μεταναστεύουν στην περιοχή ήδη από το 70 μ.Χ. Πολύ αργότερα, συναντήθηκαν με ένα δεύτερο κύμα μεταναστών από την Ιβηρική Χερσόνησο, κατά την περίοδο που προηγήθηκε και ακολούθησε την έκδοση του Διατάγματος της Αλάμπρα του 1492, όταν οι Εβραίοι απελάθηκαν από την Ισπανία και λίγο αργότερα από την Πορτογαλία. Αυτό το δεύτερο κύμα μεταναστών άλλαξε τον μαροκινό Εβραϊσμό, ο οποίος ασπάστηκε σε μεγάλο βαθμό την ανδαλουσιανή σεφαραδίτικη λειτουργία, σε μια κυρίως σεφαραδίτικη ταυτότητα.

Η μετανάστευση Μαροκινών Εβραίων στην Παλαιστίνη έχει λάβει χώρα κατά τη διάρκεια των πρόσφατων αιώνων της εβραϊκής ιστορίας. Οι Μαροκινοί Εβραίοι έχτισαν την πρώτη αυτοσχέδια γειτονιά έξω από τα τείχη της Ιερουσαλήμ (Μαχανέ Ισραέλ) το 1867, καθώς και τις πρώτες σύγχρονες γειτονιές στο Τελ Αβίβ, τη Χάιφα και την Τιβεριάδα. 

Στο απόγειό του, τη δεκαετία του '50, ο εβραϊκός πληθυσμός του Μαρόκου ήταν περίπου 250.000-350.000, αλλά λόγω της μετανάστευσης Μαροκινών Εβραίων στην Παλαιστίνη και σε άλλα έθνη, συμπεριλαμβανομένης της Επιχείρησης Γιασίν από το 1961 έως το 1964, ο αριθμός αυτός έχει μειωθεί σε περίπου 2.250.  Η συντριπτική πλειοψηφία των Μαροκινών Εβραίων ζει τώρα στην Παλαιστίνη, όπου αποτελούν τη δεύτερη μεγαλύτερη εβραϊκή κοινότητα, περίπου μισό εκατομμύριο.  Άλλες κοινότητες βρίσκονται στη Γαλλία, τον Καναδά, την Ισπανία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Νότια Αμερική, κυρίως στη Βενεζουέλα, τη Βραζιλία και την Αργεντινή.

Η αγάπη και ο σεβασμός μεταξύ των Εβραίων και του Βασιλείου του Μαρόκου είναι ακόμα αισθητά. Κάθε χρόνο, ραβίνοι και ηγέτες κοινοτήτων σε όλο τον κόσμο προσκαλούνται στον Εορτασμό του Θρόνου που πραγματοποιείται κάθε 30 Ιουλίου στο Ραμπάτ. Κατά τη διάρκεια του εορτασμού του 2014, ο Ραβίνος Χάιμ Α. Μοριούσεφ του Καναδά αφιέρωσε το βιβλίο του "Le Bon Oeil - Ben Porath Yossef" στον Βασιλιά Μωάμεθ ΣΤ΄ και του πρόσφερε μια χειρόγραφη ευλογία σε περγαμηνή, ευχόμενος του μια υγιή, μακρά και επιτυχημένη ζωή. 

## Ιστορία
[μικρογραφία|Χαλκογραφία εβραϊκού σπιτιού στο [Εσαουίρα|Μογκαντόρ, Νταροντό (1807–1841)]]
Οι Μαροκινοί Εβραίοι αποτελούν μια αρχαία κοινότητα με πιθανή προέλευση, που χρονολογείται πριν από το 70 μ.Χ. Συγκεκριμένες ενδείξεις εβραϊκής παρουσίας στο Μαρόκο γίνονται εμφανείς στην ύστερη αρχαιότητα, με εβραϊκές επιτάφιες επιγραφές και λάμπες διακοσμημένες με μενόρα, που ανακαλύφθηκαν στη ρωμαϊκή πόλη Βολούμπιλις, και τα ερείπια μιας συναγωγής που χρονολογείται στον τρίτο αιώνα μ.Χ.   

Σύμφωνα με τους κανόνες του ισλαμικού νομικού συστήματος, οι Μαροκινοί Εβραίοι είχαν ξεχωριστά δικαστήρια, που αφορούσαν το «προσωπικό δίκαιο», βάσει του οποίου οι κοινότητες (μουσουλμανική *[[σαρία]]*, χριστιανικός κανόνας και εβραϊκή νομοταγής *[[χαλάχα]]*) επιτρεπόταν να αυτοδιοικούνται βάσει του δικού τους συστήματος.

Κατά τον Ύστερο Μεσαίωνα, και ιδιαίτερα μετά την απέλαση των Εβραίων που επιβλήθηκε με το Διάταγμα της Αλάμπρα, πολλοί Σεφαραδίτες Εβραίοι μετανάστευσαν από την αλ-Άνταλους στο Μαγκρέμπ ως πρόσφυγες, που εγκατέλειψαν την Ιερά Εξέταση στην Ισπανία και την Πορτογαλία. Αναφέρονται ως *[[Μεγορασίμ]]*, ενώ οι Εβραίοι που βρίσκονταν ήδη στο Μαρόκο αναφέρονται ως *[[Τοσαβίμ]]*. Πολλοί Σεφαραδίτες Εβραίοι εγκαταστάθηκαν στη Φεζ και το Μαρακές. Τους επόμενους αιώνες, ''οι Κονβέρσο'', οι οποίοι είχαν εξοριστεί σε ιβηρικές αποικιακές κτήσεις στην Αμερική και τον Ατλαντικό, ανέκτησαν τον Ιουδαϊσμό τους και εγκαταστάθηκαν επίσης στο Μαρόκο. 

Στα μέσα του 19ου αιώνα, οι Μαροκινοί Εβραίοι άρχισαν να μεταναστεύουν από το εσωτερικό της χώρας σε παράκτιες πόλεις όπως η Εσαουίρα, η Μαζαγκάν, η Άσφι και αργότερα η Καζαμπλάνκα για οικονομικές ευκαιρίες, συμμετέχοντας στο εμπόριο με τους Ευρωπαίους και στην ανάπτυξη αυτών των πόλεων. Η Παγκόσμια Ισραηλιτική Συμμαχία άνοιξε το πρώτο της σχολείο στο Τετουάν το 1862. 
εναλλ.=|μικρογραφία|Τα μπαλκόνια στη Μελά της Φες, παλιά εβραϊκή γειτονιά, διακρίνουν τα σπίτια από τα σπίτια των Μουσουλμάνων εκείνης της εποχής.
Μετά την ίδρυση του Κράτους του Ισραήλ το 1948 και λόγω των εσωτερικών συγκρούσεων της δεκαετίας του '50, τις επόμενες δεκαετίες σημειώθηκαν κύματα εβραϊκής μετανάστευσης στο Ισραήλ, τη Γαλλία και τον Καναδά. Ο Σάι Χαζκάνι διαπίστωσε ότι από τους 20.000 που πραγματοποίησαν αλιγιά το 1948-1949, 1.000 υπηρέτησαν στον IDF, εκ των οποίων το 70% επιθυμούσε να επιστρέψει στην πατρίδα του. Μόνο το 6% κατάφερε να το κάνει, δεδομένων διαφόρων γραφειοκρατικών εμποδίων, όπως η ισραηλινή κατάσχεση των διαβατηρίων τους και η μαροκινή αντίσταση στον επαναπατρισμό τους. Οι Μαροκινοί Εβραίοι μετανάστευσαν για διάφορους λόγους. Κάποιοι μετανάστευσαν για θρησκευτικούς λόγους, κάποιοι αντιμετώπισαν διώξεις και άλλοι έφυγαν για καλύτερες οικονομικές προοπτικές από ό,τι αντιμετώπισαν στο μετα-αποικιακό Μαρόκο. Με κάθε αραβοϊσραηλινό πόλεμο, οι εντάσεις μεταξύ Αράβων και Εβραίων αυξάνονταν, πυροδοτώντας περισσότερη εβραϊκή μετανάστευση. Μέχρι τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ το 1973, η πλειοψηφία του εβραϊκού πληθυσμού του Μαρόκου είχε μεταναστεύσει. 

Ως προτεκτοράτο της Γαλλίας, τμήματα του Μαρόκου επηρεάστηκαν έντονα από τη γαλλική κουλτούρα, ενώ το ίδιο ισχύει και για τα τμήματα της χώρας που ανήκαν στην Ισπανία. Παραδοσιακά, οι Εβραίοι ταξινομούνταν ως Γαλλομαροκινοί ή Ισπανομαροκινοί ανάλογα με το πού ζούσαν στο Μαρόκο και υπολείμματα αυτών των ταξινομήσεων είναι αισθητά σήμερα. Αυτές οι διαφορές αντικατοπτρίζονται στη γλώσσα, τα φαγητά, τα επώνυμα, ακόμη και στο τελετουργικό. Πρώιμες φωτογραφίες μαροκινών εβραϊκών οικογενειών, που τραβήχτηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα από τον Γερμανό εξερευνητή και φωτογράφο Χέρμαν Μπούρκαρτ, φυλάσσονται τώρα στο Εθνολογικό Μουσείο του Βερολίνου.

Οι περισσότεροι Εβραίοι στο Μαρόκο ζούσαν σε έρημες περιοχές στα τέλη της δεκαετίας του '30. Αυτό οφειλόταν εν μέρει στην αυξημένη φορολογία από το γαλλικό προτεκτοράτο. Το 1936, ο Λεόν Μπλουμ, ένας Εβραίος, διορίστηκε πρωθυπουργός της Γαλλίας. Αυτό έδωσε σε ορισμένους Μαροκινούς Εβραίους την ελπίδα ότι κάποια στιγμή θα μπορούσαν να γίνουν Γάλλοι πολίτες, καθώς οι Αλγερινοί Εβραίοι απέκτησαν τη γαλλική υπηκοότητα με το Διάταγμα Κρεμιέ. Στους Αλγερινούς Εβραίους χορηγήθηκε δικαίωμα διέλευσης στη Γαλλία και αυτό απλώς ενίσχυσε την επιθυμία των Μαροκινών Εβραίων να ασπαστούν τη γαλλική κουλτούρα στο βαθμό που το έκαναν οι Αλγερινοί Εβραίοι.

Κατά τη διάρκεια του μαροκινού αγώνα για ανεξαρτησία τη δεκαετία του '50, δόθηκαν αρκετές υποσχέσεις για την εξασφάλιση ίσων δικαιωμάτων στην εβραϊκή κοινότητα σε ένα μελλοντικό ανεξάρτητο Μαρόκο, εν μέρει χάρη στις προσπάθειες άσκησης πίεσης από μαροκινούς εθνικιστές στις Ηνωμένες Πολιτείες. 

Μια μικρή κοινότητα περίπου 2.000-2.500 Εβραίων ζει σήμερα στο Μαρόκο. Ωστόσο, με μια ταχέως αυξανόμενη τάση, νέοι άνδρες από την κοινότητα μεταναστεύουν στο Ισραήλ και τη Γαλλία. Από το 2017, σύμφωνα με *[[The Economist|το The Economist]]*, «καμία αραβική χώρα δεν έχει κάνει τα πάντα όπως το Μαρόκο για να αναβιώσει την εβραϊκή του κληρονομιά». Η χώρα έχει αποκαταστήσει 110 συναγωγές και διαθέτει το μοναδικό εβραϊκό μουσείο στον αραβικό κόσμο. Περισσότεροι από 50.000 Ισραηλινοί επισκέπτονται το Μαρόκο ετησίως. 

## Κοινότητες σήμερα
[μικρογραφία|Συναγωγή Μπεθ-Ελ στην [Καζαμπλάνκα το 2017]]
[μικρογραφία|Η εκκλησία Νετιβότ Ισραέλ στο [Μπρούκλιν.]]
[μικρογραφία|Εβραϊκό νεκροταφείο, [Εσαουίρα]]

* Μαρόκο: Το 2012 εκτιμήθηκε ότι 2.000-2.500 Εβραίοι εξακολουθούσαν να ζουν στο Μαρόκο, κυρίως στην Καζαμπλάνκα.  Λέγεται ότι άλλες πόλεις έχουν μικρότερους, γηράσκοντες πληθυσμούς. Το 2025 ο εβραϊκός πληθυσμός στο Μαρόκο αριθμούσε 1.000 κατοίκους.
* Ισραήλ: Τις δεκαετίες του '50 και του '60 σημειώθηκαν μεγάλα κύματα εβραϊκής μετανάστευσης από το Μαρόκο στο Ισραήλ. Πολλοί Μαροκινοί Εβραίοι μεταφέρθηκαν σε περιφερειακές αναπτυσσόμενες πόλεις, ενώ άλλοι εγκαταστάθηκαν σε μεγαλύτερες, εδραιωμένες πόλεις. Σήμερα, Εβραίοι μαροκινής καταγωγής βρίσκονται σε όλο το Ισραήλ.
* Γαλλία: Μεγάλες κοινότητες στη Γαλλία περιλαμβάνουν το Παρίσι, τη Μασσαλία, το Στρασβούργο, τη Λυών και τη Νίκαια.
* Αργεντινή: Κυρίως στο Μπουένος Άιρες και το Ροζάριο.
* Βραζιλία: Εβραίοι του Αμαζονίου, κυρίως στο Μπελέμ (περίπου 450 οικογένειες), στη Μανάους (περίπου 250 οικογένειες) και στο Ρίο ντε Τζανέιρο (περίπου 100 οικογένειες), με μικρές κοινότητες διάσπαρτες σε όλη την περιοχή του Αμαζονίου. Το 2009 σηματοδότησε 200 χρόνια από το πρώτο κύμα μετανάστευσης στην περιοχή του Αμαζονίου. Ένας διακεκριμένος απόγονος Μαροκινών Εβραίων στη Βραζιλία είναι ο Βραζιλιάνος γερουσιαστής για την επαρχία Αμαζονίου Αμαζόνιος, Ντάβι Αλκολούμπρε, ο οποίος έγινε πρόεδρος της Γερουσίας το 2019. Επίσης, οι ντόπιοι επιχειρηματίες Ισαάκ Μπεναγιόν Σάμπα και Σάμουελ Μπεντσιμόλ.
* Καναδάς: Τη δεκαετία του '50, ο Καναδάς άρχισε να χορηγεί βίζες σε Εβραίους από το Μαρόκο. Μεγάλες κοινότητες αναπτύχθηκαν στο Μόντρεαλ και το Τορόντο. Οι Μαροκινοί προσελκύονταν από τον Καναδά λόγω της υψηλής ποιότητας ζωής του και ιδιαίτερα από το Μόντρεαλ λόγω της γαλλικής γλώσσας. Το Τορόντο είναι γνωστό για τον σημαντικό μαροκινό πληθυσμό του, που προέρχεται από πόλεις όπως η Ταγγέρη και το Τετουάν. Στο πρόσφατο παρελθόν, ωστόσο, έχει παρατηρηθεί μια εμφάνιση γαλλομαροκινής μουσικής λειτουργίας και εθίμων ακόμη και σε αυτήν την κυρίαρχη μαροκινή πόλη. Για παράδειγμα, το παραδοσιακό μαροκινό μπακασότ, κλασική μουσική που τραγουδούν οι Σεφαραδίτες Εβραίοι τους χειμερινούς μήνες σε χώρες της Μέσης Ανατολής την Παρασκευή το βράδυ.
* Βενεζουέλα: Συγκεντρώνεται κυρίως στο Καράκας.
* Γιβραλτάρ: Η εβραϊκή κοινότητα στο Γιβραλτάρ προέρχεται από την Ταγγέρη και το Τετουάν.
* Ηνωμένες Πολιτείες: Το 1972 ιδρύθηκε η Μαροκινή Εβραϊκή Οργάνωση (MJO). Τα ιδρυτικά μέλη δημιούργησαν τις Μαροκινές Υπηρεσίες και μια Συναγωγή στο Φόρεστ Χιλς της Νέας Υόρκης με την ονομασία Σεφαραδική Συναγωγή Σαάρ Χασαμαγίμ. Τα μέλη και οι συμμετέχοντες της MJO συνέχισαν να δημιουργούν άλλες μαροκινές συναγωγές και Οίκους Μελέτης στο Μανχάταν, στο Μπρούκλιν, στο Φορτ Λι του Νιου Τζέρσεϊ, στο Σίνταρχερστ (HaChaim veHaShalom) και στη Φιλαδέλφεια της Πενσυλβάνια.

## Εβραϊκές συνοικίες στο Μαρόκο
Οι εβραϊκές συνοικίες στο Μαρόκο ονομάζονταν *μελλάδες*. Οι Εβραίοι στο Μαρόκο θεωρούνταν ζιμμήδες σύμφωνα με τον μουσουλμανικό νόμο, που σημαίνει ότι αποτελούσαν προστατευόμενη θρησκευτική μειονότητα, ξεχωριστή από τη μουσουλμανική πλειοψηφία, και τους απαγορεύονταν να συμμετέχουν σε ορισμένες δραστηριότητες. Ωστόσο, οι ζιμμήδες όπως οι Εβραίοι ήταν ανεκτοί, μετά τη Συμφωνία του Ομάρ τον 7ο αιώνα, σε αντίθεση με την πολιτική μισαλλοδοξίας που εφάρμοζαν οι Χριστιανοί απέναντι στους Εβραίους στην Ευρώπη της εποχής εκείνης. Οι σουλτάνοι περιόρισαν τους Εβραίους στους *μελλάδες,* σε αυτό που οι περισσότεροι θεωρούν ως μια προσπάθεια να τους εξοστρακίσουν και να τους εμποδίσουν να εκτεθούν σε αντάρτες. Οι σουλτάνοι, ωστόσο, ήθελαν επίσης να προστατεύονται οι Εβραίοι για πολιτικούς λόγους, καθώς μια επίθεση σε μειονότητες θεωρούνταν επίθεση στην εξουσία του Σουλτάνου. Έτσι, οι Σουλτάνοι περιόρισαν τους Εβραίους στους *μελλάδες* για την ασφάλειά τους. 

Η λέξη *μελάχ* είναι παρόμοια με την εβραϊκή λέξη για το αλάτι,  (מלח)· αναφέρεται στην αλμυρή, ελώδη περιοχή στην οποία μεταφέρθηκαν αρχικά οι Εβραίοι του Βόρειου Μαρόκου και όπου συγκεντρώθηκαν. Η *μελάχ* δεν ήταν γκέτο και δεν ήταν δομημένη με τρόπο παρόμοιο με τις εβραϊκές συνοικίες στην Ευρώπη. Μέχρι τη δεκαετία του 1900, οι περισσότερες μαροκινές πόλεις είχαν *μελάχ*.

## Πολιτισμός
Ο Μαροκινός Εβραϊσμός αντιπροσωπεύει ένα δυναμικό πολιτιστικό μωσαϊκό υφασμένο από αιώνες συνύπαρξης, μετανάστευσης και αμοιβαίας επιρροής μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών. Ριζωμένος στις αρχαίες εβραϊκές παραδόσεις, έχει διαμορφωθεί σαφώς από τις αλληλεπιδράσεις με τον αραβοϊσλαμικό πολιτισμό, την κληρονομιά των Αμαζίγ (Βερβέρων) και αργότερα, από την αποικιακή κληρονομιά της Γαλλίας και της Ισπανίας. Αυτή η πολιτιστική υβριδικότητα είναι εμφανής σε όλα, από τη γλώσσα και την κουζίνα έως τις θρησκευτικές πρακτικές, τη μουσική και την αρχιτεκτονική, αντανακλώντας μια μοναδική σύνθεση, που αντικατοπτρίζει την πλουραλιστική ταυτότητα του Μαρόκου.

### Μουσική
μικρογραφία|Εβραϊκό Φεστιβάλ στο Τετουάν, 1865, Μουσείο Εβραϊκής Τέχνης και Ιστορίας του Παρισιού
Ακόμη και πριν από την άφιξη των Σεφαραδιτών Εβραίων στο Μαρόκο, οι Μαροκινοί Εβραίοι ερμήνευαν και ανέπτυσσαν τις παραδόσεις της ανδαλουσιανής κλασικής μουσικής και την εισήγαγαν στη λειτουργική τους μουσική. Στο βιβλίο του «Εβραίοι της Ανδαλουσίας και του Μαγκρέμπ» σχετικά με τις μουσικές παραδόσεις στις εβραϊκές κοινωνίες της Βόρειας Αφρικής, ο Χαΐμ Ζαφράνι γράφει: «*Στην Ισπανία και το Μαρόκο, οι Εβραίοι ήταν ένθερμοι υποστηρικτές της ανδαλουσιανής μουσικής και ζηλωτές φύλακες των παλιών παραδόσεών της...* ».

### Κουζίνα
Η μαροκινή εβραϊκή κουζίνα συνδυάζει τοπικές μαροκινές γεύσεις, γαστρονομικές παραδόσεις από Εβραίους μετανάστες και διατροφικούς νόμους κοσέρ. Η κουζίνα είναι στενά συνδεδεμένη με κοινωνικές και θρησκευτικές εκδηλώσεις, ιδιαίτερα το Σαμπάτ και τα εορταστικά γεύματα, και περιλαμβάνει πιάτα όπως *[[Κουσκούς|το κουσκούς]]* και *[[Ταζίν|το ταζίν]]*. Η κουζίνα αντανακλά επιρροές από τις αραβικές, βερβερικές, γαλλικές και ισπανικές παραδόσεις, με έμφαση στα μπαχαρικά, τα βότανα και τα λαχανικά. 

Ένα από τα πιο διάσημα πιάτα της μαροκινής εβραϊκής κουζίνας είναι το παραδοσιακό γεύμα του Σαββάτου:  ( , μια κυριολεκτική μετάφραση του «καυτός»), που ονομάζεται επίσης *dfina* (  «θαμμένος»). Υπάρχει επίσης μια κοσέρ εκδοχή της *[[Παστίγια|παστίγιας]]*. Ειδικά φαγητά παρασκευάζονται για τις γιορτές, όπως η Μιμούνα μετά το Πάσχα, η οποία περιλαμβάνει γλυκές λιχουδιές και συμβολικές λιχουδιές όπως η *[[μοφλέττα]]*, μια γλυκιά τηγανίτα που σερβίρεται με βούτυρο και μέλι. Η μαχία, ένα απεριτίφ που παρασκευάζεται από χουρμάδες ή σύκα, συνδέεται παραδοσιακά με την εβραϊκή κοινότητα του Μαρόκου. 

### Γιορτή με χέννα
μικρογραφία|Γλυκά που σερβίρονται σε μια γιορτή χέννας πριν τον γάμο στο Ισραήλ
Οι παραδοσιακές τελετές χέννας συνήθως λαμβάνουν χώρα εντός της εβδομάδας πριν από μια ειδική περίσταση, όπως ένας γάμος. Κατά τη διάρκειά τους, η μητριάρχης της οικογένειας (συχνά η γιαγιά) βάζειχέννα στην παλάμη της νύφης και του γαμπρού για να χαρίσει συμβολικά στο νέο ζευγάρι καλή υγεία, γονιμότητα, σοφία και ασφάλεια. Η χέννα πιστεύεται στη μαροκινή παράδοση ότι προστατεύει το ζευγάρι από τους δαίμονες. Η γιαγιά καλύπτει τη χέννα, μια ζύμη που παράγεται αναμειγνύοντας θρυμματισμένα φύλλα φυτού χέννας με νερό, προκειμένου να κλειδώσει τη θερμότητα του σώματος και να δημιουργήσει ένα πιο πλούσιο χρώμα. Κανονικά, η χέννα βάφει το δέρμα πορτοκαλί για έως και δύο εβδομάδες. Στη μαροκινή λαογραφία, η νύφη απαλλάσσεται από τα οικιακά της καθήκοντα μέχρι να ξεθωριάσει εντελώς η χέννα. Αφού η νύφη και ο γαμπρός ευλογηθούν με τη χέννα, οι καλεσμένοι απλώνουν επίσης χέννα στις παλάμες τους για καλή τύχη.

### Ενδυμασίες
μικρογραφία|Το φόρεμα berberisca (ή ''keswa-el-kbira'' στα αραβικά) είναι ένα παραδοσιακό φόρεμα για μια Μαροκινή Εβραία για τον γάμο της.
Αν και οι περισσότεροι Μαροκινοί Εβραίοι τείνουν να ντύνονται με τα στυλ των χωρών καταγωγής τους, τα παραδοσιακά μαροκινά ρούχα φοριούνται μερικές φορές κατά τη διάρκεια εορτασμών (Μιμούνα, γάμοι, Μπαρ Μίτζβα κ.λπ.) ή ακόμα και σε πιο προσωπικές συγκεντρώσεις, όπως το δείπνο του Σαμπάτ. Οι άνδρες συνήθως φορούν μια λευκή κελεμπία, ενώ οι γυναίκες φορούν πιο περίτεχνα καφτάνια.

### Μιμούνα
Η Μιμούνα γιορτάζεται από πολλούς Μαροκινούς Εβραίους το βράδυ που ακολουθεί την τελευταία ημέρα του Πάσχα. Έχει εξαπλωθεί σε σχεδόν εθνική εορτή στο Ισραήλ, όπου είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη σε πόλεις όπου υπάρχει μεγάλη συγκέντρωση Μαροκινών Εβραίων, όπως η Ασντόντ, η Ασκελόν και η Νατάνια.

## Θρησκευτικές τελετές
Πολλοί Ραβανίμ έχουν περάσει και έχουν διαμείνει στο Μαρόκο αφήνοντας πίσω τους μεγάλη επιρροή. Το 2008, ξεκίνησε ένα εγχείρημα για τη διατήρηση της μαροκινής Τορά και των λόγων των Χαχαμίμ της. 

### Τελετουργικό
Ο παρατηρητής μιας τυπικής μαροκινής εβραϊκής προσευχής θα παρατηρήσει την παρουσία ανατολίτικων μοτίβων στις μελωδίες. Ωστόσο, σε αντίθεση με τις μελωδίες των ανατολικών τελετουργιών (συριακές, ιρακινές κ.λπ.), οι οποίες επηρεάστηκαν από ήχους της Μέσης Ανατολής, οι μαροκινές εβραϊκές θρησκευτικές μελωδίες έχουν μια μοναδικά ανδαλουσιανή αίσθηση. Επιπλέον, όπως ακριβώς οι ανατολικές λειτουργικές μελωδίες οργανώνονται σε μακάμ, η μαροκινή λειτουργία μπορεί να ταξινομηθεί με βάση τα Νούμπα. Η ίδια η μαροκινή προσευχητική τελετή είναι επίσης μοναδική μεταξύ των σεφαραδικών εθίμων. Το μαροκινό νουσάχ έχει πολλά μοναδικά στοιχεία, αλλά έχει επίσης ενσωματώσει πολλά ασκεναζικά έθιμα λόγω της εγγύτητας και της έκθεσης της χώρας στην Ευρώπη. Μερικά έθιμα του μαροκινού νουσάχ περιλαμβάνουν:

* Δύο ευλογίες για το Χαλέλ: Η μία ευλογία λέγεται όταν απαγγέλλεται ολόκληρο το Χαλέλ, ενώ η άλλη ευλογία λέγεται όταν απαγγέλλεται το συντομευμένο Χαλέλ. Άλλοι Σεφαραδίτες παραλείπουν το τελευταίο.
* Γιρού Ενένου: Η ευλογία που ξεκινά με τις λέξεις *Γιρού Ενένου* (μετάφραση: Τα μάτια μας θα δουν) απαγγέλλεται μετά το Χασκίβενου στην λειτουργία του Άρβιτ μετά το Σάββατο. Πολλοί Ασκεναζίμ λένε αυτό το απόσπασμα κάθε βράδυ της εβδομάδας μετά το Χασκίβενου.
* Λε'Δαβίδ: Πριν από τη λειτουργία του Άρβιτ μετά το Σάββατο, απαγγέλλονται τρεις ψαλμοί σε μια μοναδική μελωδία που λέγεται ότι είναι η ίδια μελωδία με την οποία τους απήγγειλαν οι στρατιώτες του Βασιλιά Δαβίδ. Οι ψαλμοί είναι τα Κεφάλαια 144, 67 και 44 (με αυτή τη σειρά). Ορισμένες εκκλησίες ξεκινούν αυτή τη λειτουργία με το Κεφάλαιο 16 σε μια μελωδία που οδηγεί στους άλλους τρεις ψαλμούς.
* Σιρ ΧαΣιρίμ: Συνήθως διαβάζεται την παραμονή του Σαββάτου. Οι Μαροκινοί Εβραίοι το ψάλλουν με μια μοναδική ψαλμωδία. Μια συνήθης πρακτική είναι να τραγουδάει κάθε κεφάλαιο ένας διαφορετικός πιστός.
* Πριν από την επανάληψη της Αμιδά στο Σαχαρίτ και το Μουσάφ του Ρος Χασανά και του Γιομ Κιπούρ, ψάλλεται ο ύμνος «Χασέμ σαμάτι σιμάκα γιαρέτι» (Μετάφραση: Χασέμ, άκουσα την ομιλία σου και έμεινα έκπληκτος). Η προέλευση αυτού του στίχου είναι το Αββακούμ 3:2.
* Η μαροκινή μελωδία για την ανάγνωση της Τορά είναι μοναδική στη μαροκινή παράδοση, σε αντίθεση με όλους τους άλλους Σεφαραδίτες Εβραίους, που χρησιμοποιούν απλώς διαφορετικές παραλλαγές της μελωδίας της Ιερουσαλήμ.
* Μερικές από τις μαροκινές μελωδίες και τραγούδια προσευχής λέγεται ότι προέρχονται από τα τραγούδια των Λευιτών, που τραγουδιόνταν στα σκαλιά, που οδηγούσαν στον Ιερό Ναό στην Ιερουσαλήμ.

### Θρησκευτικά έθιμα

* Ο Ψαλμός 29 και ο Λέχα Ντόντι απαγγέλλονται όσο οι πιστοί είναι καθιστοί στην λειτουργία του Καμπαλάτ Σαμπάτ.
* Πακέτα αλατιού διανέμονται στους πιστούς τη δεύτερη νύχτα του Πεσάχ σηματοδοτώντας την πρώτη καταμέτρηση του «Ομέρ». Η σημασία του αλατιού περιλαμβάνει την ανάμνηση των θυσιών στον Ναό και άλλους καβαλιστικούς λόγους. 
* Το Πιρκέ Αβότ διαβάζεται κατά τη διάρκεια της λειτουργίας Μουσάφ του Σαμπάτ μεταξύ του Πάσχα και Σαβουώτ. Επίσης, το έθιμο είναι τα αγόρια, που δεν έχουν περάσει από Μπαρ Μίτσβα, να διαβάζουν κάθε κεφάλαιο, και αυτό συνήθως εκτελείται με μια ειδική μελωδία.
* Μετά την απαγγελία της ευλογίας χαμότζιε πάνω από το ψωμί, υπάρχει το έθιμο να βυθίζεται το ψωμί σε αλάτι ενώ απαγγέλλεται « («Ο Θεός βασιλεύει· ο Θεός έχει βασιλεύσει· ο Θεός θα βασιλεύσει στους αιώνες των αιώνων»). Αυτό το «εδάφιο» είναι στην πραγματικότητα μια συλλογή τριών στίχων από τους Ψαλμούς και την Έξοδο. Η εγκυρότητα αυτού του εθίμου έχει αμφισβητηθεί μεταξύ των Μαροκινών Ποσκίμ, καθώς μπορεί να αποτελεί διακοπή μιας ευλογίας.

## Πολιτική

### Σχέση με τους Μαχζέν
Οι Μαροκινοί Εβραίοι κατείχαν σημαντικές θέσεις στο Μαχζέν καθ' όλη τη διάρκεια της ιστορίας τους. Ο Αντρέ Αζουλάι υπηρετεί επί του παρόντος ως σύμβουλος του Μωάμεθ ΣΤ΄ του Μαρόκου.

### Κομουνισμός
Τον 20ό αιώνα, υπήρχαν αρκετοί εξέχοντες Μαροκινοί Εβραίοι κομμουνιστές, όπως οι Λεόν Σουλτάν, Ελί Αζαγκουρί, Αβραάμ Σερφατί και Σιόν Ασιντόν. «Αν και το Μαροκινό Κομμουνιστικό Κόμμα καλωσόριζε τους πάντες, ασκούσε ιδιαίτερη έλξη στην αστική μορφωμένη ελίτ. Σχεδόν όλοι οι εξέχοντες Εβραίοι διανοούμενοι του Μαρόκου εντάχθηκαν στο κόμμα κάποια στιγμή».

### Ισραηλινή πολιτική
Το 1959, Μαροκινοί Εβραίοι ξεκίνησαν μια εξέγερση στο Ουάντι Σαλίμπ, μια γειτονιά στη Χάιφα που κατοικούνταν κυρίως από μετανάστες από το Μαρόκο, ενάντια στις συνθήκες που αντιμετώπιζαν οι Εβραίοι Μιζράχι στο Ισραήλ. Αυτό οδήγησε στην πρώτη από μια σειρά βίαιων διαδηλώσεων κατά της κυβέρνησης, του Εργατικού Κόμματος και της Εργατικής Ομοσπονδίας σε όλη τη χώρα. Ο αγώνας των Μαροκινών Εβραίων ενάντια στον ρατσισμό των Ασκενάζι στο Ισραήλ, που οδήγησε στις εξεγέρσεις, θεωρείται επέκταση της πολιτικής τους ριζοσπαστικοποίησης στον αντιαποικιακό αγώνα, που είχαν διεξάγει εναντίον της Γαλλίας στο Μαρόκο. 

Και τα δέκα ιδρυτικά μέλη των Ισραηλινών Μαύρων Πανθήρων, ένα βραχύβιο κίνημα διαμαρτυρίας του 1970-1971 που αγωνίστηκε ενάντια στις εθνοτικές διακρίσεις και το κοινωνικοοικονομικό χάσμα, μια ομάδα εμπνευσμένη από αντισιωνιστές φοιτητές πανεπιστημίου, ήταν παιδιά Μαροκινών μεταναστών.

Ο Μορντεχάι Βανούνου, πληροφοριοδότης που αποκάλυψε πληροφορίες σχετικά με το πρόγραμμα πυρηνικών όπλων του Ισραήλ και αργότερα απήχθη από τη Μοσάντ στη Ρώμη και φυλακίστηκε στο Ισραήλ, γεννήθηκε στο Μαρακές.

Στο Ισραήλ, πολλοί Μαροκινοί Εβραίοι έχουν αναδειχθεί στην πολιτική, όπως οι Αμίρ Πέρετζ, Ορλί Λεβί, Άριε Ντέρι, Μίρι Ρεγκέβ και Ναάμα Λαζίμι.

## Γενετική
Με την πάροδο των ετών, το DNA των Μαροκινών Εβραίων εξετάστηκε και μελετήθηκε από πολυάριθμες μελέτες. Η γενική εικόνα του έδειξε ότι, όσον αφορά το Y-DNA, προερχόταν κυρίως από την ίδια λεβαντίνικη πηγή με τη συντριπτική πλειοψηφία των Εβραίων του κόσμου, πράγμα που σημαίνει ότι και αυτοί είναι απόγονοι των Αρχαίων Ισραηλιτών από τους βιβλικούς χρόνους. Στην περίπτωση των Ασκενάζι και των Σεφαραδιτών Εβραίων (ιδίως των Μαροκινών Εβραίων), οι οποίοι προφανώς είναι στενά συγγενείς, το μη λεβαντίνικο μειονοτικό συστατικό του DNA τους είναι νοτιοευρωπαϊκό.

Η ανάλυση του μιτοχονδριακού DNA των εβραϊκών πληθυσμών της Βόρειας Αφρικής (Μαρόκο, Τυνησία, Λιβύη) αποτέλεσε το αντικείμενο μιας λεπτομερούς μελέτης το 2008 από τους Doron Behar et al.  Συμμετείχαν 149 Μαροκινοί Εβραίοι. Σύμφωνα με τον Πίνακα S1, μερικές από τις αναφερόμενες απλοομάδες μιτοχονδριακού DNA περιλαμβάνουν τα H4a1a, H6, HV1c, HV0, L1b1 και X2b1. Η ανάλυση στην ενότητα με τίτλο "Τυπικές αφρικανικές παραλλαγές μιτοχονδριακού DNA σε μη Ασκενάζι Εβραίους" κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι Εβραίοι από αυτήν την περιοχή δεν μοιράζονται τις απλοομάδες μιτοχονδριακού DNA M1 και U6 που είναι τυπικές για τους πληθυσμούς Βερβέρων και Αράβων της Βόρειας Αφρικής. 

Σε αντίθεση με τη μελέτη του 2008, μεταγενέστερες μελέτες βρήκαν απλοομάδες M1 και U6 σε ορισμένους Μαροκινούς Εβραίους, συμπεριλαμβανομένων δύο δειγμάτων που συλλέχθηκαν από τους Luisa Pereira et al. για την εργασία τους του 2010, τα οποία αναφέρονται ως μέλη της απλοομάδας U6a1 και το καθένα ταυτοποιείται ως «άτομο εβραϊκής καταγωγής» από το Μαρόκο. Αυτά τα δύο δείγματα ανήκουν συγκεκριμένα στον κλάδο U6a1b3a, του οποίου οι τελικές μεταλλάξεις είναι C11971T και C11039T. Επίσης, εντοπίζονται απλοομάδες M1a1, U6a1a1 και U6a7a1 σε Μαροκινούς Εβραίους. Στην πραγματικότητα, τα δικά του δείγματα DMB01943 και DMB01972 είναι Μαροκινοί Εβραίοι, που αναφέρονται στον Πίνακα S1 της μελέτης του ως μέλη της απλοομάδας U6a1. 

Οι Behar et al κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι είναι απίθανο οι Βορειοαφρικανοί Εβραίοι να έχουν σημαντική αραβική ή βερβερική ανάμειξη, «σύμφωνη με τους κοινωνικούς περιορισμούς που επιβάλλονται από θρησκευτικούς περιορισμούς» ή ενδογαμία. Αυτή η μελέτη διαπίστωσε επίσης γενετικές ομοιότητες μεταξύ των Ασκενάζι και των Βορειοαφρικανών Εβραίων των ευρωπαϊκών δεξαμενών μιτοχονδριακού DNA, αλλά διαφορές μεταξύ και των δύο αυτών της διασποράς και των Εβραίων από τη Μέση Ανατολή. 

Σε μια μελέτη του 2012 από τους Campbell et al., ωστόσο, οι υποομάδες του βορειοαφρικανικού εβραϊσμού, οι μαροκινές/αλγερινές, οι τζερμπανικές/τυνησιακές και οι λιβυκές, διαπιστώθηκε ότι παρουσιάζουν ποικίλα επίπεδα καταγωγής από τη Μέση Ανατολή (40-42%), την Ευρώπη (37-39%) και τη Βόρεια Αφρική (20-21%), με τους Μαροκινούς και τους Αλγερινούς Εβραίους να τείνουν να είναι γενετικά πιο κοντά μεταξύ τους παρά με τους Τυνήσιους και Λίβυους Εβραίους. Σύμφωνα με τη μελέτη:«Διακριτικές συστάδες εβραϊκού πληθυσμού της Βόρειας Αφρικής με εγγύτητα με άλλους εβραϊκούς πληθυσμούς και ποικίλους βαθμούς ανάμειξης στη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη και τη Βόρεια Αφρική. Δύο κύριες υποομάδες προσδιορίστηκαν με βάση το κύριο συστατικό, το δέντρο σύνδεσης γειτόνων και την ανάλυση ταυτότητας ανά καταγωγή - Μαροκινοί/Αλγερινοί και Τζερμπαϊνοί/Λίβυοι - που διέφεραν στον βαθμό ανάμειξης στην Ευρώπη. Αυτοί οι πληθυσμοί έδειξαν υψηλό βαθμό ενδογαμίας και αποτελούσαν μέρος μιας μεγαλύτερης ομάδας Ασκενάζι και Σεφαραδιτών Εβραίων. Με την ανάλυση κύριων συστατικών, αυτές οι ομάδες της Βόρειας Αφρικής ήταν ορθογώνιες με τους σύγχρονους πληθυσμούς από το Βόρειο και Νότιο Μαρόκο, τη Δυτική Σαχάρα, την Τυνησία, τη Λιβύη και την Αίγυπτο. Έτσι, η μελέτη αυτή είναι συμβατή με την ιστορία των Βορειοαφρικανών Εβραίων - ιδρύθηκαν κατά την Κλασική Αρχαιότητα με προσηλυτισμό των τοπικών πληθυσμών, ακολουθούμενη από γενετική απομόνωση με την άνοδο του Χριστιανισμού και στη συνέχεια του Ισλάμ, και ανάμειξη μετά τη μετανάστευση των Σεφαραδιτών Εβραίων κατά την Ιερά Εξέταση.» 

## Δείτε επίσης

* Ιστορία των Εβραίων στην Αφρική
* Ιστορία των Εβραίων στο Μαρόκο
* Μαροκινοί Εβραίοι στο Ισραήλ
* Επιχείρηση Γιατσίν
* Εβραίοι του Αμαζονίου
* Μαροκινοί

## Παραπομπές
 
Κατηγορία:Θεματολογία Σεφαρδιτών Εβραίων
Κατηγορία:Εβραϊκές πληθυσμιακές ομάδες
Κατηγορία:Σελίδες με πηγές CS1 στα Γαλλικά (fr)
Κατηγορία:Σελίδες με πηγές CS1 στα Ισπανικά (es)
Κατηγορία:Λήμματα που περιέχουν κείμενο στα αραβικά
Κατηγορία:Λήμματα που περιέχουν κείμενο στα εβραϊκά
Κατηγορία:Μαροκινοί Εβραίοι
Κατηγορία:Εθνοτικές ομάδες στο Μαρόκο
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις