Ανατολίζουσα περίοδος

[μικρογραφία|Νέα μοτίβα σε ανατολικοελληνικό βάζο: το [ανθέμιο και η έλικα]]
[μικρογραφία| Κορινθιακή ανατολίτικη κανάτα, π. 620 π.Χ., [Κρατική αρχαιολογική συλλογή Μονάχου|Αρχαιολογική συλλογή Μονάχου]]
[δεξιά|μικρογραφία| Λαιμός πρωτοαττικού ''[Λουτροφόρος|λουτροφόρου* του [[Γραφεύς του Αναλάτου|Ζωγράφου Αναλάτου]].]]
Η *'ανατολίζουσα περίοδος** ή **ανατολίζουσα επανάσταση** είναι ιστορική περίοδος τέχνης που ξεκίνησε κατά τον ύστερο 8ο αιώνα π.Χ., όταν η τέχνη της [[Ανατολική Μεσόγειος|Ανατολικής Μεσογείου]] και της Αρχαίας Εγγύς Ανατολής επηρέασε σε μεγάλο βαθμό τους κοντινούς μεσογειακούς πολιτισμούς, κυρίως την [[Αρχαϊκή εποχή|Αρχαϊκή Ελλάδα]]. Οι κύριες πηγές ήταν η Συρία, η [[Ασσυρία]], η [[Φοινίκη]] και η [[Τρίτη μεταβατική περίοδος (αρχαία Αίγυπτος)|Αίγυπτος]]. Με την εξάπλωση του φοινικικού πολιτισμού από την [[Καρχηδόνα]] και τον [[Δεύτερος ελληνικός αποικισμός|ελληνικό αποικισμό]] στη [[Μεσόγειος Θάλασσα|Δυτική Μεσόγειο]], αυτές οι καλλιτεχνικές τάσεις επηρέασαν επίσης τους [[Ετρούσκοι|Ετρούσκους]] και τους πρώτους [[Αρχαία Ρώμη|αρχαίους Ρωμαίους]] στην [[Ιταλική Χερσόνησος|ιταλική χερσόνησο]].

== Ρυθμός και επιρροές ==
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου εμφανίστηκαν στην [[αρχαία ελληνική τέχνη]] διακοσμητικά μοτίβα και ενδιαφέρον για ζώα και τέρατα που συνέχισαν να απεικονίζονται για αιώνες, και που εξαπλώθηκαν επίσης στη [[Ρωμαϊκή τέχνη|ρωμαϊκή]] και ετρουσκική τέχνη. Η μνημειακή και εικονιστική γλυπτική σε αυτό το στυλ μπορεί να ονομαστεί **Δαιδαλική*', από τον [[Δαίδαλος|Δαίδαλο]], ο οποίος ήταν σύμφωνα με το μύθο ο ιδρυτής της ελληνικής γλυπτικής. Η περίοδος χαρακτηρίζεται από μια στροφή από το κυρίαρχο [[Γεωμετρική κεραμική|γεωμετρικό ρυθμό]] σε ένα ρυθμό με μοτίβα ανατολικής έμπνευσης. Αυτό το νέο στυλ αντανακλούσε μια περίοδο αυξημένης πολιτιστικής ανταλλαγής στον [[Αιγαίο Πέλαγος|κόσμο του Αιγαίου]], η ένταση της οποίας μερικές φορές συγκρίνεται με εκείνη της [[Εποχή του Χαλκού|Ύστερης Εποχής του Χαλκού]].

Η εμφάνιση ανατολίτικων μοτίβων στην [[αρχαία ελληνική κεραμική]] είναι ξεκάθαρα εμφανής στο τέλος της [[Γεωμετρική κεραμική|Ύστερης Γεωμετρικής Περιόδου]], αν και υπάρχουν δύο σχολές σκέψης σχετικά με το αν η ίδια η γεωμετρική τέχνη βασιζόταν στα ανατολικά πρότυπα. Στην [[αττική]] κεραμική, το χαρακτηριστικό ανατολίτικο στυλ γνωστό ως «πρωτοαττικό» χαρακτηριζόταν από φυτικά και ζωικά μοτίβα. Ήταν η πρώτη φορά που εμφανώς ελληνικά θρησκευτικά και μυθολογικά θέματα αναπαριστώνται στην αγγειογραφία. Τα σώματα των ανδρών και των ζώων απεικονίζονταν ως σιλουέτες, αν και τα κεφάλια τους ήταν σχεδιασμένα σε περίγραμμα, ενώ οι γυναίκες σχεδιάζονταν εντελώς ως περιγράμματα. Στο άλλο σημαντικό κέντρο αυτής της περιόδου, την  [[Αρχαία Κόρινθος|Κόρινθο]], η ανατολίτικη επιρροή ξεκίνησε νωρίτερα, αν και υπήρχε η τάση να παράγονται μικρότερα, εξαιρετικά λεπτομερή αγγεία στο «πρωτο-κορινθιακό» ρυθμό που προϊδέαζε τη [[Μελανόμορφη αγγειογραφία|μελανόμορφη]] τεχνική.

Από τα μέσα του έκτου αιώνα, η αύξηση της δύναμης των [[Αχαιμενιδική Αυτοκρατορία|Αχαιμενιδών]] στο ανατολικό άκρο του Αιγαίου και στη Μικρά Ασία μείωσε την ποσότητα των ανατολικών αγαθών που έφταναν στις ελληνικές περιοχές, καθώς οι Πέρσες άρχισαν να κατακτούν ελληνικές πόλεις στην [[Ιωνία]], κατά μήκος των ακτών της Μικράς Ασίας.

== Υπόβαθρο ==
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι [[Ασσυρία|Ασσύριοι]] προέλασαν κατά μήκος των ακτών της Μεσογείου, συνοδευόμενοι από Έλληνες και [[Καρία|Κάρες]] μισθοφόρους, οι οποίοι δραστηριοποιήθηκαν επίσης στις στρατιές του [[Ψαμμήτιχος Α΄ της Αιγύπτου|Ψαμμήτιχου Α']] στην [[Αίγυπτος|Αίγυπτο]]. Οι νέες ομάδες άρχισαν να ανταγωνίζονται καταξιωμένους μεσογειακούς εμπόρους. Σε άλλα μέρη του [[Αιγαίο Πέλαγος|Αιγαίου,]] παρόμοιες πληθυσμιακές μετακινήσεις σημειώθηκαν. Οι Φοίνικες εγκαταστάθηκαν στην [[Κύπρος|Κύπρο]] και στις δυτικές περιοχές της Ελλάδας, ενώ οι Έλληνες ίδρυσαν εμπορικές αποικίες στο Αλ Μίνα της Συρίας και στην [[Ίσκια]] ([[Ίσκια|Πιθηκούσες]]) στα ανοιχτά της [[Τυρρηνική θάλασσα|Τυρρηνικής]] ακτής της [[Καμπανία (Ιταλία)|Καμπανίας]] στη νότια Ιταλία. Αυτές οι ανταλλαγές οδήγησαν σε περίοδο εντατικού δανεισμού κατά την οποία οι Έλληνες (ιδιαίτερα) προσάρμοσαν στην τέχνη τους πολιτισμικά χαρακτηριστικά από την Ανατολή.

Η περίοδος περίπου από το 750 έως το 580 π.Χ. είδε επίσης μια συγκρίσιμη ανατολίτικη φάση της ετρουσκικής τέχνης, καθώς η ανερχόμενη οικονομία ενθάρρυνε τις ετρουσκικές οικογένειες να αποκτήσουν ξένα προϊόντα πολυτελείας που ενσωματώνουν μοτίβα ανατολικής προέλευσης. Ομοίως, περιοχές της Ιταλίας — όπως η [[Μεγάλη Ελλάδα]], η [[Σικελία]], το [[Πικηνοί|Πικήνον]], το [[Παλαιό Λάτιο]], το Αγήρ Φαλίσκων, η βενετική περιοχή και ο [[νουραγικός πολιτισμός]] στη [[Σαρδηνία]] — βίωσε επίσης μια ανατολίζουσα φάση εκείνη τη χρονική περίοδο. Υπάρχει επίσης μια ανατολίζουσα περίοδος στην [[Ιβηρική Χερσόνησος|Ιβηρική χερσόνησο]], ιδιαίτερα στην πόλη-κράτος της [[Ταρτησσός|Ταρτησσού]].

== Ανατολισμός ==
Οι μαζικές εισαγωγές πρώτων υλών, συμπεριλαμβανομένων των μετάλλων, και η νέα κινητικότητα των ξένων τεχνιτών προκάλεσαν την εισαγωγή νέων δεξιοτήτων στη βιοτεχνία στην Ελλάδα. Ο [[Βάλτερ Μπούρκερτ]] περιέγραψε το νέο κίνημα στην ελληνική τέχνη ως επανάσταση: «Με χάλκινα ανάγλυφα, υφάσματα, σφραγίδες και άλλα προϊόντα, άνοιξε ένας ολόκληρος κόσμος ανατολικών εικόνων που οι Έλληνες ήταν πολύ πρόθυμοι να υιοθετήσουν και να προσαρμόσουν κατά τη διάρκεια μιας «ανατολίζουσας επανάστασης»».

Μεταξύ των σωζόμενων [[Τέχνεργο (αρχαιολογία)|τεχνουργημάτων]], οι επιδράσεις φαίνονται κυρίως σε ζωγραφική κεραμική και μεταλλοτεχνία, καθώς και σε χαραγμένους πολύτιμους λίθους. Η μνημειακή και εικονιστική γλυπτική επηρεάστηκε λιγότερο, και εκεί ο νέος ρυθμός ονομάζεται συχνά Δαιδαλικός. Ένας νέος τύπος προσώπου παρατηρείται, ειδικά στην [[Κρήτη]], με «βαριά, μεγάλα χαρακτηριστικά σε πρόσωπο σε σχήμα U ή V με οριζόντιο φρύδι»: αυτά προέρχονται από την Εγγύς Ανατολή. Ο μεγαλύτερος αριθμός παραδειγμάτων προέρχεται από κατά τόπους αγγεία. Υπήρχαν τρία είδη νέων μοτίβων: ζωικά, φυτικά και αφηρημένα. Μεγάλο μέρος του ρεπερτορίου των φυτών έτεινε να είναι ιδιαίτερα στυλιζαρισμένο. Τα φυτικά μοτίβα, όπως το [[ανθέμιο]], ο λωτός και η έλικα ήταν χαρακτηριστικά της ελληνικής διακόσμησης και μέσω του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στο μεγαλύτερο μέρος της [[Ευρασία|Ευρασίας]]. Εξωτικά ζώα και τέρατα, ιδιαίτερα το [[λιοντάρι]] (που δεν ήταν πλέον ιθαγενές στην Ελλάδα αυτή την περίοδο) και [[Σφίγγα (μυθολογία)|σφίγγες]] προστέθηκαν στον [[Γρύπας|γρύπα]], όπως βρέθηκε στην [[Κνωσός|Κνωσό]]. 

Σε χάλκινα και από [[τερακότα]] ειδώλια, η εισαγωγή από τα ανατολικά του καλουπιού οδήγησε σε μεγάλη αύξηση της παραγωγής μορφών που κατασκευάστηκαν κυρίως ως αναθήματα. 

Η πολιτιστική κυριαρχία της Ανατολής, που αναγνωρίστηκε αρχαιολογικά από κεραμική, μεταλλοτεχνία και έργα σε ελεφαντόδοντο ανατολικής προέλευσης που βρέθηκαν σε ελληνικές τοποθεσίες, σύντομα έδωσε τη θέση της στον ενδελεχή [[Εξελληνισμός|εξελληνισμό]] των εισαγόμενων στοιχείων στην [[Αρχαϊκή εποχή|Αρχαϊκή περίοδο]] που ακολούθησε.

== Επίδραση στο μύθο και τη λογοτεχνία ==
Πολλοί [[Ελληνική μυθολογία|ελληνικοί μύθοι]] προήλθαν από προσπάθειες ερμηνείας και ενσωμάτωσης ξένων εικόνων με όρους ελληνικής λατρείας και πρακτικής. Ορισμένοι ελληνικοί μύθοι αντικατοπτρίζουν τα κλασικά λογοτεχνικά έργα [[Μεσοποταμία|της Μεσοποταμίας]]. Ο Βάλτερ Μπούρκερτ υποστήριξε ότι οι μετανάστες μάντεις και θεραπευτές ήταν αυτοί που μετέδωσαν τις δεξιότητές τους στη μαντεία και στο τελετουργικό εξαγνισμού μαζί με στοιχεία της μυθολογικής τους σοφίας. Ο Μ. Λ. Γουέστ έχει επίσης τεκμηριώσει τεράστιες επικαλύψεις στα πρώιμα ελληνικά μυθολογικά θέματα και τη λογοτεχνία της Εγγύς Ανατολής, και οι επιρροές επεκτείνονται σε σημαντικές λεξιλογικές ροές από τις σημιτικές γλώσσες στην πρώιμη ελληνική. Αυτή η επικάλυψη καλύπτει επίσης ένα αξιοσημείωτο φάσμα τοπικών και θεματικών παραλληλισμών μεταξύ του ελληνικού έπους και του [[Εβραϊκή Βίβλος|Τανάχ]].

Η έντονη συνάντηση κατά τη διάρκεια της ανατολίζουσας περιόδου συνόδευσε επίσης την εφεύρεση του [[Ελληνικό αλφάβητο|ελληνικού αλφαβήτου]] και του καρικού αλφαβήτου, με βάση την προγενέστερη φωνητική αλλά μη προφερόμενη λεβαντινική γραφή, η οποία προκάλεσε ένα θεαματικό άλμα στον γραμματισμό και τη λογοτεχνική παραγωγή, καθώς άρχισαν οι προφορικές παραδόσεις του έπους να μεταγράφονται σε εισαγόμενο αιγυπτιακό [[Πάπυρος|πάπυρο]] (και περιστασιακά σε δέρμα).

== Παραπομπές ==


=== Πηγές ===
* Bettancourt, Philip, [http://www.penn.museum/documents/publications/expedition/PDFs/12-1/Age.pdf "The Age of Homer: An Exhibition of Geometric and Orientalizing Greek Art"] , pdf review, Penn Museum, 1969
* [[Τζων Μπόρντμαν|Boardman, John]] ed. (1993), *The Oxford History of Classical Art*, 1993, OUP,
* [[Τζων Μπόρντμαν|Boardman, J.]] (1998), *Early Greek Vase Painting: 11th-6th centuries BC*, 1998
* Burkert, W. *The Orientalizing Revolution: Near Eastern Influence on Greek Culture in the Early Archaic Age*, 1992.
* Cook, RM, *Greek Art*, Penguin, 1986 (ανατύπωση 1972),
* [[Χάμφρι Πέιν|Payne, H.]], *Πρωτοκορινθιακή αγγειογραφία'', 1933

Κατηγορία:Αρχαία ελληνική τέχνη
Κατηγορία:Αρχαϊκή τέχνη