Μανούσεια Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Σιάτιστας

Η **Μανούσεια Βιβλιοθήκη** είναι δημόσια βιβλιοθήκη η οποία λειτουργεί στη Σιάτιστα. Διαθέτει πλούσιες συλλογές που περιλαμβάνουν αρχέτυπα και παλαίτυπα από τον 15ο έως τον 18ο αιώνα, η βιβλιοθήκη αποτελεί πολύτιμη πηγή για την κατανόηση της ιστορίας, της λογοτεχνίας και της εκπαίδευσης στην Ελλάδα, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Επιπλέον, υπενθυμίζει την αξία της ανάδειξης τοπικών πλούτων, οι οποίοι συντηρούν και εμπλουτίζουν τη συλλογική μνήμη. 

## Ονομασία
Η **Βιβλιοθήκη της Σιάτιστας** κατά το έτος 1997 χαρακτηρίστηκε «Κεντρική» διότι είναι η μοναδική Δημόσια Βιβλιοθήκη στο Νομό Κοζάνης, το 2007 εντάχθηκε στην ονομασία της ο όρος «Ιστορική» για τον λόγο ότι λειτουργεί πάνω από έναν αιώνα και το 2008 έχει χαρακτηριστεί «Μανούσεια» προς τιμήν του Θεόδωρου Μανούση.

## Ιστορική αναδρομή
Ένα από τα σπουδαιότερα εκπαιδευτικά κέντρα της Μακεδονίας, την περίοδο της τουρκοκρατίας, υπήρξε η Σιάτιστα. Στα μέσα του 17ου αιώνα, λόγω του εμπορίου και της επικοινωνίας με τις Ευρωπαϊκές αναπτυσσόμενες χώρες, γνώρισε οικονομική ακμή κάτι το οποίο είχε θετικό αντίκτυπο στην πνευματική εξύψωση, την παιδεία της περιοχής και την πολιτιστική της ανάπτυξη. Αντικατοπτρισμός αυτών ήταν οι πολλοί ναοί, τα σχολεία και τα αρχοντικά σπίτια της Σιάτιστας.

Σταθμό στην ιστορική πορεία της Σιάτιστας αποτέλεσε και η μακρόχρονη αρχιερατεία του επισκόπου Ζωσιμά, όπου υπήρξε δυναμική προσωπικότητα με πολύπλευρη εκκλησιαστική, εκπαιδευτική και πολιτική δραστηριότητα. Η ποιμαντορία του κατά τα έτη 1686-1746 αποτέλεσε τη γονιμότερη περίοδο της ιστορίας της Σιάτιστας στα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας, με ενδιάμεση άνοδό του στον αρχιεπισκοπικό θρόνο της Αχρίδος, τα έτη 1695-1699 και 1707-1709. Στο διάστημα αυτό ίδρυσε ανώτερο εκπαιδευτήριο, όπου αυτό λειτουργούσε πριν εκδοθεί το επίσημο σιγίλλιο τον Μάιο του 1718 από τον πατριάρχη Ιερεμία τον Γ’. Σύμφωνα μάλιστα με τον Μ.Γεδεών, οι σχολές της Πάτμου, της Σκοπέλου, της Αθήνας, των Τρικάλων και της Σιάτιστας έτυχαν πατριαρχικής προστασίας και εκδόθηκαν σιγίλλια για την λειτουργία τους.

Καλύτερη περίοδος για την απαρχή της «Μανούσειας Δημόσιας Κεντρικής Ιστορικής Βιβλιοθήκης Σιάτιστας» δεν θα μπορούσε να υπάρχει, όπου στα τέλη του 17ου αιώνα Σιατιστινοί και Δυτικομακεδόνες λόγιοι έκαναν δωρεές βιβλίων στο ναό του Αγίου Δημητρίου Σιάτιστας. Εκεί, όπως προαναφέρθηκε, ήδη λειτουργούσε από το 1694 ανωτέρα σχολή με σκοπό την καλλιέργεια της εθνικής συνείδησης και παιδείας στην τουρκοκρατούμενη Μακεδονία. Κατά το έτος 1816 η «Ελληνική Σχολή», στην οποία φιλοξενούνταν αρκετά βιβλία, μετεγκαταστάθηκε με δωρεά της Βασιλικής Νικολάου στην οικία της, όπου επανασυστάθηκε η Σχολή, γεγονός το οποίο εγκωμιάστηκε από τον Αδαμάντιο Κοραή. Τελικά η συγκέντρωση βιβλίων οργανώθηκε στα κελιά του Αγίου Δημητρίου , όπου στεγάζονταν και οι πρώτες συλλογές, μέχρι την μεταφορά τους σε αίθουσα του Τραμπάντζειου Γυμνασίου μετά την ανέγερση του περιώνυμου εκπαιδευτηρίου το 1888, με χορηγία του Σιατιστινού Ιωάννη Μ. Τραμπαντζή. Εν συνεχεία, το έτος 1953, η Βιβλιοθήκη στεγάστηκε εκ νέου σε αίθουσα της Αποστολικής Διακονίας μέχρι το 1988 και μετά την κατεδάφιση αυτού του κτιρίου, η συλλογή των βιβλίων μεταφέρθηκε στην μόνιμη έως και σήμερα θέση του Κουκουλίδειου Πνευματικού Κέντρου, στο μέσο της πόλης.

## Συλλογές της Βιβλιοθήκης
μικρογραφία|Αριστοφάνους Κωμωδίαι Εννέα (1498)
Τον πρώτο πυρήνα, που αποτελούνταν από 108 βιβλία, δώρισε με πατριωτικά αισθήματα ο έμπορος, λόγιος και δάσκαλος στις τότε ελληνικές παροικίες της Αυστρίας και της Μολδοβλαχίας, Γεώργιος Αυξεντιάδης, που είχε καταγωγή από τον Πεντάλοφο Βοΐου (Ζουπάνι). Ωστόσο, τον κύριο όγκο της συλλογής προσέφερε με δωρεά και κατόπιν διαθήκης ο καθηγητής Γενικής Ιστορίας και Πολιτειολογίας του Πανεπιστημίου Αθήνας (1848-1858) και Αρεοπαγίτης, Θεόδωρος Μανούσης. Δώρισε την προσωπική του βιβλιοθήκη στην ιδιαίτερη και σκλαβωμένη τότε πατρίδα του Σιάτιστα, αριθμούμενη από 6.000 τόμους βιβλίων από τους οποίους είναι σωζόμενοι σήμερα 3.093, γεγονός που συνετέλεσε στην πνευματική πρόοδο της πόλης.
μικρογραφία|Θουκιδίδου Ιστορία (1502)
Ο αριθμός των βιβλίων αυξάνονταν διαρκώς, όπως από τη δωρεά κληρονόμων του καθηγητή της Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθήνας Αθανασίου Ρουσόπουλου, κατά το έτος 1925 που αποτελούνταν από 2.832 τόμους. O κύριος όγκος της συλλογής εμπλουτίστηκε στην πορεία από βιβλία που είχαν εκδοθεί κατά κύριο λόγο τον 18ο αιώνα, την περίοδο του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Ήταν ως επί των πλείστων δωρεές από τα δημοτικά σχολεία της Σιάτιστας, οι οποίες είχαν αποσταλεί από απόδημους Σιατιστινούς, όπως η Αικατερίνη Τζετήρη και ο Δημήτριος Μπόμπουρας. Ακολούθησαν πολλές δωρεές από πολίτες, ιδρύματα και οργανισμούς που συνέβαλαν ώστε να αποκτήσει η Βιβλιοθήκη της Σιάτιστας έναν μεγάλο αριθμό βιβλίων, παλιών εφημερίδων και περιοδικών.
μικρογραφία|Δερματόδετη Καινή Διαθήκη (1710)
Αξίζει να σημειωθεί, ότι η Βιβλιοθήκη εμπλουτίστηκε από τους αδερφούς Γεώργιο και Πούλιο Μαρκίδαι Πούλιου, οι οποίοι ήταν Σιατιστινοί τυπογράφοι και εκδότες της πρώτης σωζόμενης ελληνικής εφημερίδας «Εφημερίς», που τυπώθηκε το 1790 στη Βιέννη. Υπήρξαν στενοί συνεργάτες του Ρήγα Φεραίου και στο τυπογραφείο των Μαρκίδων ο Ρήγας τύπωσε, σε δύο νύχτες όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται, 3000 αντίτυπα από το Επαναστατικό Μανιφέστο του με μετάφραση του γαλλικού Συντάγματος (Cconrtitutin), που περιείχε την Επαναστατική Προκήρυξη, τον Θούριο και τα Δίκαια του Ανθρώπου, προσαρμοσμένο στα ελληνικά ιδεώδη.
μικρογραφία|Καινή Διαθήκη (1710)
μικρογραφία|Το Χρονικό του Φραντζή (1796)
μικρογραφία|Το Μέγα Αλφαβητάριον
Μέχρι και σήμερα, υπάρχουν διαθέσιμοι 8000 τόμοι, οι οποίοι περιλαμβάνουν αρχέτυπα και παλαίτυπα  του 15ου, 16ου, 17ου και 18ου αιώνα όπως οι εκδόσεις Aldus Manutius και των κληρονόμων του (Βενετία), Didymus της ελβετικής Βασιλείας, Elzevirius, των αδερφών Μαρκίδαι Πούλιου που προαναφέρθηκαν (Βιέννη) και Εβεράρτου (Παρίσι). Στα βιβλία που συγκαταλέγονται ως παλαιότερα στη Βιβλιοθήκη ανήκουν: Αριστοφάνους Κωμωδίαι Εννέα (1498), Θουκιδίδου Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου συσταχωμένη  με το Ξενοφώντος  τα Ελληνικά (1502), εκδόσεις Βενετίας και Ομήρου Άπαντα (1504), εκδόσεις Άλδου Μανούτιου. Επιπλέον, σημαντικά βιβλία εκείνης της εποχής αποτελούν: «Ο Χειραγωγός Έμπειρος εις τα της πραγματείας» (1793) του Σιατιστέως Θωμά Δημητρίου, «Το Μέγα Αλφαβητάριον» του Σιατιστινού λόγιου και δασκάλου Μιχαήλ Παπαγεργίου, «Το Χρονικό» του Φραντζή (1796), το Χειρόγραφο κατάστιχο της Φιλεπεδευτικής Αδελφότητας Γεράνειας (1874), το Αρχείο Ζουπάν-Μωραΐτη, αρχείο Ψημμένου-Μαλαματής Βούρου και πολλά άλλα αξιομνημόνευτα συγγραφικά έργα. Ενδιαφέρουσα επίσης είναι η δερματόδετη έκδοση της Καινής Διαθήκης (1710) μέσα σε δερμάτινη περίτεχνη θήκη, οι 14 τόμοι με το όνομα «Βibliothecae Graecae» του Γερμανού βιβλιογράφου και βιβλιοθηκάριου Γιόχαν Άλμπρτ Φαμπρίτσιους οι οποίοι περιλαμβάνουν όλες τις εκδόσεις των Ελλήνων συγγραφέων, καθώς και η συλλογή παλαιών εφημερίδων του 19ου αιώνα που αποτυπώνουν με μοναδικό τρόπο την επικαιρότητα της εποχής. Ανάμεσα σ’ αυτές ξεχωρίζουν: «Η Εφημερίς των Μαθητών» (1827), «Ο Χρόνος» (1845), «Ο Αιών» (1840), «Η Νέα Ελλάς» (1849) και «Η Εφημερίς των Φιλόμαθων» (1860).

Στις μέρες μας η συλλογή αριθμεί 75.000 βιβλία και περιοδικά, ενώ μεγάλο μέρος τους είναι ψηφιοποιημένο. H οργάνωση του υλικού της Βιβλιοθήκης έχει γίνει σύμφωνα με τα διεθνή βιβλιοθηκονομικά πρότυπα και η ταξινόμηση του υλικού σύμφωνα με το διεθνές δεκαδικό σύστημα ταξινόμησης. 

## Ο Δημόσιος Χαρακτήρας της Βιβλιοθήκης
Στη Βιβλιοθήκη λειτουργεί δανειστικό τμήμα για όλα τα μέλη της και υπάρχει πρόσβαση στον κατάλογο της ιστοσελίδας της. Είναι Δημόσιο Κέντρο Πληροφόρησης, δηλαδή παρέχει στο κοινό  ελεύθερη πρόσβαση στο διαδίκτυο και σε διεθνείς βάσεις δεδομένων και πληροφοριών. Λειτουργεί επίσης παιδικό τμήμα, σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο, περιλαμβανόμενο από μεγάλο αριθμό παιδικών βιβλίων, επιτραπέζιων παιχνιδιών και δραστηριότητες όπως ζωγραφική, χειροτεχνίες, κ.α. Επιπλέον η Βιβλιοθήκη προσφέρει ειδικούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές για την χρήση τους από άτομα με κινητικά προβλήματα, καθώς και την εξυπηρέτηση ατόμων με προβλήματα όρασης.

Σημαντικό αποτέλεσε το γεγονός ότι υπήρξε κινητή βιβλιοθήκη, όπου οι υπάλληλοί της διακινούσαν με προκαθορισμένο πρόγραμμα το υλικό της Βιβλιοθήκης σε 74 σημεία του νομού, δίνοντας έμφαση στα δυσπρόσιτα και απομακρυσμένα σχολεία. Δυστυχώς αυτή η συστηματική προσπάθεια σταμάτησε το 2008.
Σε συνεργασία με τον Δήμο, τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, τους πολιτιστικούς φορείς και συλλόγους της περιοχής, η Βιβλιοθήκη συμμετέχει στα πολιτιστικά δρώμενα και γενικότερα σε πάσης φύσεως πνευματικές εκδηλώσεις. Έχει εκδώσει έξι βιβλία, τα οποία είναι:
μικρογραφία|379x379εσ|Οι εκδόσεις της Βιβλιοθήκης
# Μπάκανος Π.Ι., *Συμβολή στην Ελληνική Βιβλιογραφία*, Σιάτιστα 1992, 
# Στεργίου Κ.Γ., *Ποιήματα*, Σιάτιστα 1993,
# Φιλολογική Ημερίδα, *«Ελεγείες-Πολεμικά θούρια στην ελληνική ποίηση από τον 7ο αιώνα π.Χ. ως τις μέρες μας*», Σιάτιστα 2013, 
# Χατσιούλη Γ.Μ., *Σιατιστινή ντοπιολαλιά-τα Σιάτσνα*, Σιάτιστα 2004,
# Διεθνές Συνέδριο, *«Η Δυτική Μακεδονία κατά τους χρόνους της τουρκική κυριαρχίας με έμφαση στους Δυτικομακεδόνες απόδημους στις Βαλκανικές χώρες (15ος αιώνας έως το 1912)»*, Σιάτιστα 2003, 
# Ντουμανάκη-Μπόντα Κ., Κυπαρίσσης-Μώρος Μ., Τσανασίδης Χ., *Το Μαθητικό τετράδιο Κωνσταντίνου Δ. Χριστίδου μαθητή της Ελληνικής Σχολής Σιάτιστας επί σχολαρχίας Δημητρίου Αργυριάδου (1852–1856)*, Σιάτιστα 2021.

Τέλος, από το 2012 η Βιβλιοθήκη συμμετέχει στην καλοκαιρινή εκστρατεία ανάγνωσης και δημιουργικότητας σε συνεργασία με το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και από το 2015 σε προγράμματα της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδας. Υπάρχει επίσης η Λέσχη Ανάγνωσης, που δημιουργήθηκε το 2017, όπου μέλη της Λέσχης συναντιούνται, συζητούν και ανταλλάσσουν απόψεις  σχετικά με βιβλία της επιλογής τους, όπως υπάρχει και μια μικρή διαμορφωμένη αίθουσα για κινηματογραφικές προβολές.

## Ο Θεόδωρος Μανούσης
μικρογραφία|325x325εσ|Προτομή του Θεόδωρου Μανούση
Η Βιβλιοθήκη χαρακτηρίστηκε «Μανούσεια» λόγω ότι ο κύριος όγκος των βιβλίων ήταν δωρεά που προήλθε από τον Θεόδωρο Μανούση, συγκεκριμένα από τη διαθήκη του υπογεγραμμένη «Εν Αθήναις την 29 Σεπτεμβρίου 1858», αποτελούμενη από 12 κληροδοτήματα. Στο κατά σειρά δεύτερο αναφέρει: «*Διορίζω να πεμφθώσιν εις την εν Σιατίστη Σχολή ανεξόδως και τα υπάρχοντά μοι βιβλία, εξαιρουμένων μόνο όσα τυχόν ελλείπουσιν εις την βιβλιοθήκην του Πανεπιστημίου, τα οποία διορίζω να παραλάβη ο έφορος της Βιβλιοθήκης και καταθέση εν αυτή ως εμόν δώρημα»**.*

Η οικογένεια Μανούση, εγκατεστημένη αρχικά στη Σιάτιστα, διέμεινε στις ευρωπαϊκές χώρες και συγκεκριμένα στην Αυστροουγγαρία όπου ανέπτυσσε τις εμπορικές της εργασίες, όπως και την ικανοποίησή της για την δίψα που κατείχε για την μόρφωση και τον επιστημονικό καταρτισμό. Υπήρξαν δύο κλάδοι αυτής της οικογενείας, ο πρώτος με τον τίτλο ευγενείας «Οχαβίζα» και ο δεύτερος με τον τίτλο «Μοντεσόλ». Στον δεύτερο κλάδο ανήκε ο Θεόδωρος ο οποίος γεννήθηκε στη Σιάτιστα της Μακεδονίας το 1793. Κατά την μετανάστευση της οικογένειας στην Ευρώπη, διατηρούσαν εμπορικό οίκο και μόνιμος τόπος διαμονής του πατέρα του Χριστοδούλου ήταν η Πέστη της Ουγγαρίας στην οποία  είχε αναπτυχθεί  μια   ισχυρή πολιτικά  και   οικονο­μικά  ελληνική  κοινότητα. Εκεί, πρώτος του δάσκαλος υπήρξε  ο έμπορος και λόγιος Γεώργιος Ζαβίρας, από τον οποίο διδάχθηκε αρχαία και νέα   ελληνικά, ενώ παράλληλα έμαθε και λατινικά. Αργότερα μετακόμισε στην Βιέννη όπου έμαθε γερμανικά και ήρθε σε επαφή με την τότε ακμά­ζουσα γερμανική   φιλολογία. Εκεί γνώρισε και τον Θεόκλητο Φαρμακίδη το 1811, όπου τους ένωσε μια ισχυρή φιλία που διήρκεσε έως το τέλος της ζωής του. Την ίδια εποχή χρονολογείται και η συνεργασία του με τον Λόγιο Ερμή.

Οι πανεπιστημιακές του σπουδές ξεκίνησαν το 1819 στο πανεπιστήμιο της Λειψίας και συγκεκριμένα στον κλάδο της φιλοσοφίας, ενώ τον επόμενο χρόνο μετέβη στο Gottingen για σπουδές στη φιλοσοφία και την ιστορία. Ο Θεόδωρος εκεί φοίτησε μέχρι την κήρυξη της ελληνικής επανάστασης μαζί με τους: Θεόκλητο Φαρμακίδη, Κωνσταντί­νο Ασώπιο, Γεώργιο Ψύλλα, Αναστάσιο Πολυζωΐδη,   Αλέξανδρο Γλαράκη και άλλους. Αργότερα μετέβη στην Ιταλία, παρακολούθησε στην Πίζα μαθήματα ιατρικής και φυσικές επιστήμες, πέρασε στην Φλωρεντία, Νάπολη και Ρώμη όπου σπούδασε Φιλολογία και ιταλική ποίηση. Το 1834 επανέρχεται οριστικά στην Ελλάδα και η μόρφωσή του τον ευνοεί προς την ενσωμάτωσή του στην ελληνική κοινωνία, όπου την ίδια χρονιά διορίζεται βασιλικός επίτροπος της Ιεράς Συνόδου και σύνεδρος στον Άρειο Πάγο. Κατά την ίδρυση του ελληνικού πανεπιστημίου το 1837, ο Μανούσης διορίζεται αμέσως επιτίμιος καθηγητής έως τον Ιούλιο του 1843, όπου και απολύθηκε μαζί με άλλους καθηγητές που όπως αποδείχθηκε συνέτρεχαν πολιτικοί λόγοι, για να επανέρθει τον Σεπτέμβριου του ίδιου έτους ως επιτίμιος καθηγητής της Γενικής Ιστορίας. Το 1844 διορίστηκε τακτικός καθηγητής της Ιστορίας και Αρχαιολογίας, ενώ διετέλεσε πρύτανης το έτος 1845-1846 και κοσμήτορας της Φιλοσοφικής Σχολής το 1849-1850, χρημάτισε μέλος της Συγκλήτου και το 1840-1844 ήταν μέλος της συντακτικής επιτροπής του Ευρωπαϊκού Ερανιστή. Επιπλέον ο Μανούσης, από το 1848 μέχρι και τον θάνατό του, ήταν αμισθί μέλος της επιτροπής έγκρισης επί των διδακτικών βιβλίων για τα σχολεία.
Κατά την διάρκεια της θητείας του Μανούση στο πανεπιστήμιο, το 1848 επεισόδια προκλήθηκαν από το περιεχόμενο των μαθημάτων της γενικής ιστορίας, το οποίο θεωρήθηκε ότι έθιγε τα θρησκευτικά αισθήματα μιας μερίδας φοιτητών, κάτι που έμεινε γνωστό ως τα «Μανούσεια». Ο Θεόδωρος Μανούσης απεβίωσε το 1858 στην Αθήνα και ο θάνατός του έγινε αφορμή και πάλι για επεισόδια. Εκεί πρωτοστάτησαν οι εφημερίδες Αιών και Αθήνα, όπου η πρώτη θα καεί στα καφενεία της Αθήνας από φοιτητές-υπερασπιστές της μνήμης του καθηγητή τους. Ο Δημαράς θεωρεί τον Μανούση έναν από τους πιο γενναίους φορείς του Διαφωτισμού μέσα στο ελληνικό κράτος και τον εντάσσει στην ομάδα που μαζί με τους Θεόκλητο Φαρμακίδη, Κωνσταντίνο Ασώπιο, Στέφανο Κουμανούδη, Ευθύμιο Καστόρχη, Γεώργιο Παπασλιώτη, προσπαθεί να κρατήσει ζωντανές τις μνήμες του Διαφωτισμού.

Αξίζει να αναφερθεί ότι από το γένος Μανούση καταγόταν η σύζυγος του τέως διοικητή της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδας Δημητρίου Μαξίμου, και διέμενε στο γνωστό σε όλους «Μέγαρο Μαξίμου» από το 1921 μέχρι το 1952, ώσπου και το πούλησε στην μισή τιμή της πραγματικής του αξίας στο ελληνικό δημόσιο, δωρίζοντας την επίπλωση και τους πίνακες, για την χρήση Κυβερνητικού Μεγάρου.

Σημαντικά επίσης είναι τα 12 κληροδοτήματα που άφησε στη διαθήκη του ο Μανούσης, αφήνοντας γενικό κληρονόμο το «εν Αθήναις Πανεπιστήμιον» και τα οποία είναι:

# 8.000 δραχμές, στον ξάδελφο Μανούση Γεώργιο, στην Τεργέστη
#  Τα βιβλία του, στην Βιβλιοθήκη της Σιάτιστας
#  Στην Καλλιγά Μαρία, περιβόλι στα Πατήσια
#  Στον ανιψιό του Θεόδωρο Μανούση, 3.000 αργυρά φλωρίνια
#  Στον Δημήτριο Βερναδάκη, 30.000 δραχμές
#  Στον Θεόκλητο Φαρμακίδη, 15.000 δραχμές
#  Σε Φιλεκπαιδευτική Εταιρία στην Αθήνα, 5.000 δραχμές
#  Στο Ορφανοτροφείο Γεωργίου και Αικατερίνης Χατζή Κώστα, με προτεραιότητα τα ορφανά εκ Σιατίστης
#  Την υπόλοιπη περιουσία συμπεριλαμβανομένης και της οικίας στην οδό Σοφοκλέους, στο Πανεπιστήμιο Αθηνών
#   Στους φοιτητές καταγόμενους από τη Σιάτιστα στην **Θεολογική και Φιλολογική σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών**,      προπτυχιακούς-μεταπτυχιακούς-διδακτορικούς, μηνιαίο ποσό (έως και σήμερα)
#   Στους υπηρέτες του, 200 δραχμές έκαστος
#   Καταγραφή της περιουσίας του και διορισμός στους Παύλο Καλλιγά και Γεώργιο Βέλλιο να εκτελέσουν τη διαθήκη του

## Δείτε επίσης

* Σιάτιστα
* Θεόδωρος Μανούσης
* Αδερφοί Μαρκίδες Πούλιου
* Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών

## Παραπομπές


## Βιβλιογραφία

* Δάρδας Ν. Αναστάσιος, *Η Επισκοπή-Μητρόπολη Σισανίου και Σιατίστης*, εκδ. Μυγδονία, Θεσσαλονίκη 2006 
* Δημαράς Θ. Κ., *Ελληνικός Ρομαντισμός*, Αθήνα 1985
* Ζυγούρης Αν. Φίλιππος, *Ιστορικά σημειώματα περί Σιατίστης και λαογραφικά αυτής*, Σιάτιστα 2010
* *Η Σιάτιστα, Πρόσκληση Γνωριμίας, Ιστορία-Παιδεία-Κοινωνική ζωή-Μνημεία*, Σιάτιστα 1993
* Μ.Γεδεών, *Σχολεία και βιβλία κατά τον ΙΗ΄ αιώνα*, Ε.Α.8 (1887-1888)
* Πεντάζου Ιουλία, *Ο Θεόδωρος Μανούσης Καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών 1837-1858,* Αθήνα 1995
* Πρωτότυπο ενημερωτικό φυλλάδιο, αρ.8/30-06-2020, *Υποστήριξη και Εκσυγχρονισμός της Δημόσιας Κεντρικής Ιστορικής Βιβλιοθήκης Σιάτιστας και των Κινητών Μονάδων αυτής,* Σιάτιστα 2020
* Χατσιούλης Γ. Μιχαήλ, *Σιάτιστα Έξι Αιώνες Ζωής Εκατό Χρόνια Ελευθερίας*, Σιάτιστα 2012
* www.aboutlibraries.gr/libraries/handle/20.500.12777/lib_4360, ανάκτηση 20-11-2024

μικρογραφία|297x297εσ
μικρογραφία|298x298εσ

## Φωτοθήκη
μικρογραφία|295x295εσ
χωρίς-πλαίσιο|494x494px|εναλλ.=|κέντρο|'''Η εξωτερική όψη της Βιβλιοθήκης'''
κέντρο|μικρογραφία|491x491εσ

Κατηγορία:Σιάτιστα
Κατηγορία:Βιβλιοθήκες στην Ελλάδα