Ρώμη

Η **Ρώμη** ( και ) είναι η πρωτεύουσα της Ιταλίας και ειδική κοινότητα (ονόματι *Comune di Roma Capitale*). Είναι επίσης πρωτεύουσα της περιφέρειας του Λατίου. Με 2.874.605 κατοίκους σε 1.287,36 τ. χλμ. είναι η μεγαλύτερη πόλη της χώρας. Είναι η τρίτη μεγαλύτερη πόλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε πληθυσμό εντός των ορίων της πόλης. Είναι το κέντρο της μητροπολιτικής περιοχής της Ρώμης, η οποία έχει πληθυσμό 4,3 εκατομμυρίων κατοίκων. Η Ρώμη βρίσκεται στο κεντροδυτικό τμήμα της Ιταλικής χερσονήσου, στο Λάτιο, κατά μήκος του Τίβερη. Το Βατικανό είναι ανεξάρτητη χώρα εντός των ορίων της πόλης της Ρώμης, το μόνο υπάρχον παράδειγμα χώρας μέσα σε πόλη: γι' αυτό το λόγο η Ρώμη ορίζεται συχνά ως πρωτεύουσα δύο κρατών.

Η πόλη ιδρύθηκε σύμφωνα με την παράδοση στις 21 Απριλίου 753 π.Χ. (παρόλο που οι πρόσφατες ανασκαφές στον Μέλα Λίθο θα έκαναν την ίδρυση να χρονολογείται από 2 αιώνες νωρίτερα), κατά τη διάρκεια των τριών χιλιετιών της ιστορίας του ήταν η πρώτη μητρόπολη της ανθρωπότητας, η καρδιά του ενός από τους σημαντικότερους αρχαίους πολιτισμούς, που επηρέασε την κοινωνία, πολιτισμό, γλώσσα, λογοτεχνία, τέχνη, αρχιτεκτονική, φιλοσοφία, θρησκεία, νόμους και έθιμα της Ευρώπης των επόμενων αιώνων. Τόπος καταγωγής της λατινικής γλώσσας, ήταν η πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας που επέκτεινε την κυριαρχία της σε ολόκληρη τη λεκάνη της Μεσογείου και σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, του Παπικού Κράτους (και σήμερα Βατικανού), που υπόκειται στη διαχρονική δύναμη των παπών και του Βασιλείου της Ιταλίας (από το 1871 έως το 1946). Εξ ορισμού, ορίζεται ως «η πόλη», η «Caput Mundi» (λατινικά: η Πρωτεύουσα του Κόσμου) και «Η Αιώνια Πόλη».

Το ιστορικό του κέντρο, οριοθετημένο από την περίμετρο των αυριανών τειχών, επικαλύπτοντας μαρτυρίες σχεδόν τριών χιλιετιών, είναι μια έκφραση της ιστορικής, καλλιτεχνικής και πολιτιστικής κληρονομιάς του δυτικού ευρωπαϊκού κόσμου και, από το 1980, μαζί με τις εξωεδαφικές ιδιότητες της Αγίας Έδρας στην πόλη, περιλαμβάνεται στον κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, ένα μέτρο που επεκτάθηκε το 1990 στις περιοχές που περιλαμβάνονται στα τείχη του Τζανικολένσε.

Τόπος ίδρυσης της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και της Ευρατόμ, η Ρώμη φιλοξενεί επίσης την έδρα τριών οργανισμών των Ηνωμένων Εθνών: τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας (FAO), το Διεθνές Ταμείο Γεωργικής Ανάπτυξης (IFAD) και το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Σίτισης (WFP).

Η Ρώμη, η καρδιά του Ρωμαιοκαθολικού Χριστιανισμού, είναι η μόνη πόλη στον κόσμο που φιλοξενεί ένα ολόκληρο κράτος, τον θύλακα της Πόλης του Βατικανού: για το λόγο αυτό συχνά ορίζεται ως η πρωτεύουσα δύο κρατών.

## Προέλευση του ονόματος
Σύμφωνα με τον ιδρυτικό μύθο των αρχαίων Ρωμαίων, το όνομα «Ρώμη» προήλθε από τον ιδρυτή και πρώτο βασιλιά της πόλης, Ρωμύλο.

Ωστόσο, πιθανώς, το όνομα Ρωμύλος προήλθε στην πραγματικότητα από την ίδια τη Ρώμη. Ήδη, από τον 4ο αιώνα, έχουν διατυπωθεί διάφορες θεωρίες σχετικά με την προέλευση του ονόματος «Ρώμη». Αρκετές υποθέσεις έχουν διατυπωθεί εστιάζοντας στις γλωσσικές ρίζες του, οι οποίες, ωστόσο, παραμένουν αβέβαιες:

* Προέρχεται από τον Ρώμονα, το αρχαϊκό όνομα του ποταμού Τίβερη, το οποίο με τη σειρά του σχετίζεται με το ελληνικό ρήμα .
* Προέρχεται από την ελληνική λέξη , που σημαίνει δύναμη.[μικρογραφία|Πανοραμική θέα της Ρώμης από τον [τρούλο του Άγιου Πέτρου]]

## Φυσική γεωγραφία
Η Ρώμη εκτείνεται στις όχθες του ποταμού Τίβερη. Ο αρχικός οικισμός αναπτύχθηκε στους λόφους που βλέπουν προς τον κόλπο όπου βρίσκεται η νήσος Τιβερίνα, ο οποίος αποτελεί και το μοναδικό φυσικό πέρασμα του ποταμού.μικρογραφία|Πανοραμική θέα της Ρώμης από τον τρούλο του Αγίου Πέτρου|κέντρο|975x975εσ

### Γεωγραφική θέση

Το ιστορικό κέντρο της Ρώμης είναι κτισμένο στην ανατολική όχθη του ποταμού πάνω σε επτά λόφους. Οι λόφοι αυτοί είναι: ο Παλατίνος, ο Κυρηνάλιος, ο Καπιτωλίνος, ο Βιμινάλιος, ο Εσκυλίνος, ο Κέλιος και ο Αβεντίνος. Το κέντρο απέχει περίπου 24 χιλιόμετρα από τη θάλασσα, αλλά η αστική περιοχή φτάνει μέχρι τις ακτές του Τυρρηνικού πελάγους.

## Ιστορία

Σύμφωνα με τη μυθολογία ο Ρωμύλος θεμελίωσε τη Ρώμη στον *Παλατίνο Λόφο* στις 21 Απριλίου 753 π.Χ.. Στη συνέχεια σκότωσε τον δίδυμο αδελφό του Ρέμο και έγινε ο πρώτος βασιλιάς της. Σύμφωνα με άλλο μύθο, ο ευγενής Αινείας από την Τροία, ο οποίος έφυγε όταν καταστράφηκε η Τροία στον Τρωικό πόλεμο, ήταν ιδρυτής της Ρώμης: αυτή είναι η εκδοχή των Ρωμαίων συγκλητικών όταν η Ρώμη έγινε αυτοκρατορία επιδιώκοντας την πολιτική συνέχεια μιας άλλης μεγάλης πόλης. Αρχαιολογικά ευρήματα επιβεβαιώνουν την ύπαρξη οικισμών στην περιοχή ήδη από τον 8ο αιώνα π.Χ. Η Ρώμη ήταν η πρωτεύουσα διαδοχικά στο Ρωμαϊκό Βασίλειο, τη Ρωμαϊκή Δημοκρατία και τελικά τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Στην ακμή της, η επιρροή της επεκτεινόταν σχεδόν σε όλη την Ευρώπη και τις ακτές της Μεσογείου, ενώ ο πληθυσμός της υπολογίζεται ότι ξεπέρασε το ένα εκατομμύριο. Με τη μετάβαση στον Χριστιανισμό απέκτησε και θρησκευτική σημασία και καθιερώθηκε ως η έδρα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας η πόλη παράκμασε και ο πληθυσμός μειώθηκε αισθητά. Στην περίοδο της Αναγέννησης δεν είχε πια την πολιτική ισχύ του παρελθόντος, γνώρισε όμως πολιτιστική και καλλιτεχνική ανάπτυξη λόγω της παρουσίας του Πάπα. Το 1871 έγινε η πρωτεύουσα της ενοποιημένης Ιταλίας. Τον 20ό αιώνα και ιδιαίτερα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ο πληθυσμός αυξήθηκε σημαντικά και σήμερα η ευρύτερη μητροπολιτική περιοχή έχει πάνω από 5 εκατομμύρια κατοίκους.

## Δημογραφική εξέλιξη

Κατά την πρώτη περίοδο της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας (1ος - 2ος αιώνας μ.Χ.), η Ρώμη ήταν η πολυπληθέστερη πόλη του τότε γνωστού κόσμου, με πληθυσμό που ξεπερνούσε σύμφωνα με εκτιμήσεις το 1,5 εκατομμύριο κατοίκους. Με την πτώση της αυτοκρατορίας, ο πληθυσμός της άρχισε να μειώνεται δραματικά, φτάνοντας το ελάχιστο ως και 50.000 κατοίκους, ενώ παρέμεινε στάσιμος καθ' όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα και μόνο κατά την περίοδο της Αναγέννησης αυξήθηκε σε μικρό ποσοστό.

Όταν η πόλη ενώθηκε με το Βασίλειο της Ιταλίας το 1870, αριθμούσε 200.000 κατοίκους που αυξήθηκαν σε 600.000 στα τέλη του 19ου αιώνα κατά την περίοδο του φασισμού ο πληθυσμός της άγγιξε το 1.000.000. Κατά την περίοδο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ρώμη συνέχισε να αναπτύσσεται πληθυσμιακά, απόρροια και του οικονομικού μπουμ των δεκαετιών του 1950 και 1960 που συντελέστηκε στην Ιταλία.

Σύμφωνα με την ιταλική στατιστική υπηρεσία, 199.417 κάτοικοι είναι ξένοι υπήκοοι, που αντιπροσωπεύουν το 7,4% του συνολικού πληθυσμού της πόλης. Εξ αυτών, οι πολυπληθέστερες κοινότητες είναι των μεταναστών από τη Ρουμανία (31.362), τις Φιλιππίνες (24.009) και την Πολωνία (10.614).

thumb|right|300px|Χάρτης της Ρώμης στην αρχαιότητα.

## Κλίμα

Η Ρώμη έχει θερμό μεσογειακό κλίμα, με δροσερούς, υγρούς χειμώνες και ζεστά, ξηρά καλοκαίρια. Η μέση ετήσια θερμοκρασία είναι πάνω από  κατά τη διάρκεια της ημέρας και  κατά τη νύχτα. Ο μήνας με τις χαμηλότερες θερμοκρασίες είναι ο Ιανουάριος όπου η μέση θερμοκρασία κυμαίνεται στους  κατά τη διάρκεια της ημέρας και  τη νύχτα. Οι θερμότεροι μήνες είναι ο Ιούλιος και ο Αύγουστος, όπου η μέση θερμοκρασία είναι  την ημέρα και  τη νύχτα. Ο Δεκέμβριος, Ιανουάριος, και Φεβρουάριος, έχουν μέση τιμή θερμοκρασίας τους . Κατά τη διάρκεια αυτών των μηνών, η θερμοκρασία κυμαίνεται ανάμεσα στους 15 την ημέρα και  τη νύχτα, με διάφορες διακυμάνσεις να εμφανίζονται συχνά. 

Η χιονόπτωση είναι σπάνια αλλά πιθανή, με ελαφριά χιονόπτωση ή χιονόνερο να εμφανίζεται σχεδόν κάθε χειμώνα, και χωρίς να σημειώνεται στρώση χιονιού στο έδαφος. Οι μεγάλες χιονοπτώσεις με χιονόστρωση εμφανίζονται κάθε 20 με 25 χρόνια, με την τελευταία -έως το 2016- να έχει συμβεί το 2012.

Το μέσο επίπεδο υγρασίας είναι 75%, από 72% τον Ιούλιο έως 77% τον Νοέμβριο. Οι θερμοκρασίες θαλάσσης κυμαίνονται από το χαμηλό των  τον Φεβρουάριο και Μάρτιο, έως το υψηλό  τον Αύγουστο.

## Πολιτισμός
### Μνημεία και αξιοθέατα
Το ιστορικό κέντρο της Ρώμης είναι ένας απέραντος αρχαιολογικός χώρος με μνημεία από πολλές -και κυρίως συνεχόμενες- ιστορικές περιόδους (αρχαιότητα, Μεσαίωνας, Αναγέννηση, Μπαρόκ και μεταγενέστερα). Η UNESCO το έχει ανακηρύξει μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς. Ως τέτοιο μνημείο αναγνωρίζεται επίσης και το Βατικανό. Τα σημαντικότερα μνημεία και αξιοθέατα της Ρώμης αναφέρονται στο λήμμα Μνημεία και Μουσεία της Ρώμης

### Μουσεία
Τα σημαντικότερα από τα πολυάριθμα και όλων των εποχών μουσεία της Ρώμης αναφέρονται στο λήμμα Μνημεία και Μουσεία της Ρώμης.

### EUR
Το ΕUR (αρχική ονομασία Ε42) είναι περιοχή κατοικίας και επιχειρήσεων νότια του κέντρου της πόλης. Η περιοχή επελέγη αρχικά στη δεκαετία του 1930 ως χώρος της Παγκόσμιας Έκθεσης του 1942, όπου ο Μπενίτο Μουσολίνι σχεδίαζε να γιορτάσει τα 20 χρόνια του Φασισμού. Τα γράμματα EUR σημαίνουν *Esposizione Universale Roma*. Το ΕUR σχεδιάστηκε επίσης για να κατευθύνει την επέκταση της πόλης προς τα νοτιοδυτικά και τη θάλασσα και να αποτελέσει ένα νέο αστικό κέντρο της Ρώμης. Το τελικό σχέδιο παρουσιάστηκε το 1939 αλλά λόγω του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου η έκθεση δεν έγινε ποτέ και τα έργα σταμάτησαν το 1942. Μετά τον πόλεμο οι ημιτελείς εγκαταστάσεις του ΕUR είχαν υποστεί μεγάλες ζημιές.

Εντούτοις, οι αρχές της Ρώμης διαπίστωσαν ότι το EUR θα μπορούσε να αποτελέσει την αρχή ενός υπεραστικού επιχειρηματικού κέντρου, που άλλες πρωτεύουσες άρχισαν να σχεδιάζουν δεκαετίες αργότερα (τα Ντόκλαντς στο Λονδίνο και η Ντεφάνς στο Παρίσι). Έτσι τις δεκαετίες του 1950 και του 1960 τα ημιτελή κτίρια της Φασιστικής εποχής αποπερατώθηκαν και χτίστηκαν άλλα νέα κτίρια σε σύγχρονους ρυθμούς για χρήση γραφείων και κυβερνητικών υπηρεσιών, εν μέσω μεγάλων κήπων και πάρκων. Το EUR είχε σχεδόν ολοκληρωθεί για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1960.

## Συγκοινωνίες
Το *[[Αεροδρόμιο της Ρώμης-Φιουμιτσίνο|διεθνές αεροδρόμιο Λεονάρντο ντα Βίντσι ή Φιουμιτσίνο]]* είναι το μεγαλύτερο σε επιβατική κίνηση αεροδρόμιο της Ιταλίας. Χρησιμοποιήθηκε από 40 εκατομμύρια επιβάτες το 2023. Υπάρχει ένα ακόμα μικρότερο αεροδρόμιο, το μικτό, στρατιωτικό και πολιτικό, *[[Αεροδρόμιο της Ρώμης-Τσαμπίνο|Τσιαμπίνο]]*. Εξυπηρετεί πτήσεις τσάρτερ και αεροπορικές εταιρείες χαμηλού κόστους.

Η Ρώμη είναι σημαντικός κόμβος των ιταλικών σιδηρόδρομων. Μέσα στην πόλη υπάρχουν σταθμοί του υπεραστικού και προαστιακού δικτύου. Μέσα μαζικής μεταφοράς που λειτουργούν στην πόλη είναι Μετρό, Τραμ και λεωφορεία. Το Μετρό αποτελείται από τρεις γραμμές, που αναγνωρίζονται με διαφορετικά γράμματα και χρώματα, συνολικού μήκους 60 χιλιομέτρων και με 73 σταθμούς, και συνδέεται με το υπόλοιπο σιδηροδρομικό δίκτυο. Έχει επίσης γραμμή εξπρές για το αεροδρόμιο *Λεονάρντο ντα Βίντσι*. Επίσης, το Τραμ έχει 6 γραμμές, συνολικό μήκος 36 χιλιόμετρα και 192 σταθμούς, αν και στο αποκορύφωμά του το 1929 είχε φτάσει το μέγιστο στις 59 γραμμές και στα 140 χιλιόμετρα, αλλά στις επόμενες δεκαετίες ξηλώθηκε σχεδόν ολόκληρο και αντικαταστάθηκε από λεωφορεία, στα πλαίσια της παγκόσμιας αντί-τραμ τάσης της τότε εποχής.

## Αθλητισμός
Η Ρώμη διοργάνωσε τους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 1960. Το κεντρικό στάδιο των αγώνων ήταν το *[[Ολυμπιακό Στάδιο Ρώμης|Ολίμπικο]]*. Σ' αυτό το στάδιο έγινε και ο τελικός του Παγκόσμιου Κυπέλλου Ποδοσφαίρου 1990. Σήμερα είναι η έδρα των δύο δημοφιλέστερων ποδοσφαιρικών ομάδων της Ρώμης, Ρόμα και Λάτσιο.

## Φωτογραφίες

Αρχείο:Pantheon rome 2005may.jpg|Πάνθεον
Αρχείο:Tavares.Forum.Romanum.redux.jpg|Αρχαία Αγορά
Αρχείο:Petersplatz von der Kuppel des Petersdoms, Blickrichtung Ost im September 2005.jpg|Πλατεία Αγίου Πέτρου
Αρχείο:Altar della Patria September 2015-1.jpg|Μνημείο του Βιττόριο Εμανουέλε Β'
Αρχείο:Spanish-steps.jpg|Η Σκαλινάτα
Αρχείο:Panorama of Trevi fountain 2015.jpg|Φοντάνα ντι Τρέβι
Αρχείο:Arch of Constantine (Rome) - South side, from Via triumphalis.jpg|Αψίδα Μεγάλου Κωνσταντίνου
Αρχείο:Colosseum in Rome, Italy - April 2007.jpg|Αρχαίο μουσείο 


## Δείτε επίσης
* Συνθήκη της Ρώμης
* Ρώμη (επαρχία)
* Πανεπιστήμιο Σαπιέντσα Ρώμης
* Πανεπιστήμιο Ρώμη 3
* Διοικητική Διαίρεση της Αυτοκρατορικής Ρώμης
* Ο αστεροειδής 472 Ρώμη (472 Roma), που ανακαλύφθηκε το 1901, πήρε το όνομά του από τη Ρώμη.

## Γεννημένοι στη Ρώμη
* Φελίτσε Αλεσσάντρι, μουσικοσυνθέτης 1747-1798
* Πάπας Πίος ΙΒ΄, 1876-1958
* Άνχελα Μελίλλο, ηθοποιός 1967
* Γκάια Τζούκι, ηθοποιός 1970
* Μιλένα Μικόνι, ηθοποιός 1971
* Μπριγκίτα Μπόκκολι, ηθοποιός 1972

## Χάρτες
* Χάρτης της Ρώμης του έτους 100 /

## Σημειώσεις


## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Επίσημος ιστότοπος της Πόλης της Ρώμης  
* APT (επίσημο Τουριστικό Γραφείο) της Πόλης της Ρώμης 
* Μουσεία της Ρώμης - Επίσημος ιστότοπος 
* Μουσεία Βατικανού 
* Μουσεία Καπιτωλίου 
* 


Κατηγορία:Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς στην Ιταλία
Κατηγορία:Διοργανώτριες πόλεις Θερινών Ολυμπιακών Αγώνων
Κατηγορία:Πρωτεύουσες της Ευρώπης
Κατηγορία:Ιερές πόλεις