Ιλιά Έρενμπουργκ

Ο **Ιλιά Γκριγκορίεβιτς Έρενμπουργκ** (ρωσικά: Илья Григорьевич Эренбург,  – 31 Αυγούστου 1967) ήταν Σοβιετικός συγγραφέας, επαναστάτης, δημοσιογράφος και ιστορικός.

Ο Έρενμπουργκ ήταν από τους πιο παραγωγικούς και αξιοσημείωτους συγγραφείς της Σοβιετικής Ένωσης· δημοσίευσε περίπου εκατό τίτλους. Έγινε γνωστός πρωτίστως ως μυθιστοριογράφος και δημοσιογράφος – και συγκεκριμένα, ως δημοσιογράφος σε τρεις πολέμους (Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, Ισπανικός Εμφύλιος Πόλεμος και Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος). Τα εμπρηστικά του άρθρα που καλούσαν σε βία κατά των Γερμανών κατά τη διάρκεια του *[[Ανατολικό μέτωπο (Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος)|Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου]]* του κέρδισαν τεράστιο κοινό μεταξύ των Σοβιετικών στρατιωτών της πρώτης γραμμής, αλλά προκάλεσαν και πολλές διαμάχες λόγω του αντι-γερμανικού τους αισθήματος. Ο Έρενμπουργκ διευκρίνισε αργότερα ότι τα γραπτά του αφορούσαν «Γερμανούς επιδρομείς που πάτησαν το πόδι τους σε σοβιετικό έδαφος με όπλα», όχι ολόκληρο τον γερμανικό λαό.

Το μυθιστόρημα *Το Λιώσιμο των Πάγων* έδωσε το όνομά του σε μια ολόκληρη εποχή της σοβιετικής πολιτικής, δηλαδή στην απελευθέρωση που έλαβε χώρα μετά τον θάνατο του Ιωσήφ Στάλιν. Τα ταξιδιωτικά κείμενα του Έρενμπουργκ είχαν επίσης μεγάλη απήχηση, και σε αναμφισβήτητα μεγαλύτερο βαθμό, το ίδιο συνέβη και με τα  απομνημονεύματά του *Άνθρωποι, Χρόνια, Ζωή*, το οποίο ίσως είναι το πιο γνωστό και πιο πολυσυζητημένο έργο του. Το *Μαύρο Βιβλίο*, που επιμελήθηκε ο ίδιος και ο Βασίλι Γκρόσμαν, έχει ιδιαίτερη ιστορική σημασία, καθώς περιγράφει το Ολοκαύτωμα στη Σοβιετική Ένωση, τη γενοκτονία που διαπράχθηκε εναντίον σοβιετικών πολιτών εβραϊκής καταγωγής από τους Ναζί. Καταγγέλθηκε ως «αντισοβιετικό» και απαγορεύτηκε η έκδοσή του. Εκδόθηκε για πρώτη φορά στην Ιερουσαλήμ το 1980.

Επιπλέον, ο Έρενμπουργκ έγραψε μια σειρά από ποιητικά έργα.

## Ζωή και έργο
μικρογραφία| Έρενμπουργκ, αρχές 20ού αιώνα
Ο Ίλια Έρενμπουργκ γεννήθηκε στο Κίεβο, τότε στη Ρωσική Αυτοκρατορία, από λιθουανική-εβραϊκή οικογένεια. Ο πατέρας του ήταν μηχανικός. Το νοικοκυριό του Έρενμπουργκ δεν ήταν θρησκευόμενο. Ήρθε σε επαφή με τις θρησκευτικές πρακτικές του Ιουδαϊσμού μόνο μέσω του παππού του από την πλευρά της μητέρας του. Ο Έρενμπουργκ δεν άσκησε ποτέ τον Ιουδαϊσμό. Δεν έμαθε Γίντις, αν και επιμελήθηκε το *Μαύρο Βιβλίο*, το οποίο ήταν γραμμένο στα Γίντις. Θεωρούσε τον εαυτό του Ρώσο και, αργότερα, Σοβιετικό πολίτη, και έγραφε στα ρωσικά ακόμη και κατά τη διάρκεια των πολλών ετών που έζησε στο εξωτερικό. Ο Έρενμπουργκ εξέφρασε επίσης έντονες δημόσιες θέσεις κατά του αντισημιτισμού και άφησε όλα τα έγγραφά του στο Γιαντ Βασέμ του Ισραήλ.&#x5B; *[[Βικιπαίδεια:Εκκρεμεί παραπομπή|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2023)">απαιτείται παραπομπή</span>]]* &#x5D;

Όταν ο Έρενμπουργκ ήταν τεσσάρων ετών, η οικογένεια μετακόμισε στη Μόσχα, όπου ο πατέρας του είχε προσληφθεί ως διευθυντής μιας ζυθοποιίας. Στο σχολείο, γνώρισε τον Νικολάι Μπουχάριν, ο οποίος ήταν δύο τάξεις μεγαλύτερός του. Οι δυο τους παρέμειναν φίλοι μέχρι την εκτέλεση του Μπουχάριν το 1938 κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εκκαθάρισης.
[μικρογραφία| Σκίτσο της Μαρί Βορομπιέφ με τους [Ντιέγκο Ριβέρα, Αμεντέο Μοντιλιάνι και Έρενμπουργκ στο ατελιέ του Ριβέρα, 1916. Έχει τίτλο «Πότε θα τελειώσει ο πόλεμος;»]]
Μετά τη Ρωσική Επανάσταση του 1905, τόσο ο Έρενμπουργκ όσο και ο Μπουχάριν ενεπλάκησαν σε παράνομες δραστηριότητες της μπολσεβίκικης οργάνωσης. Το 1908, όταν ο Έρενμπουργκ ήταν δεκαεπτά ετών, η τσαρική μυστική αστυνομία (Οχράνα) τον συνέλαβε για πέντε μήνες. Τον χτύπησαν και έχασε μερικά δόντια. Τελικά του επετράπη να φύγει στο εξωτερικό και επέλεξε το Παρίσι για την εξορία του.

Στο Παρίσι, άρχισε να εργάζεται στην μπολσεβίκικη οργάνωση, συναντώντας τον Βλαντιμίρ Λένιν και άλλους εξέχοντες εξόριστους. Σύντομα όμως έφυγε από αυτούς τους κύκλους και από το κόμμα. Ο Έρενμπουργκ δέθηκε με την μποέμικη ζωή στην παρισινή συνοικία του Μονπαρνάς. Άρχισε να γράφει ποιήματα, επισκεπτόταν τακτικά τα καφέ του Μονπαρνάς και γνώρισε πολλούς καλλιτέχνες, ιδιαίτερα τον Πάμπλο Πικάσο, τον Ντιέγκο Ριβέρα, τον Ζυλ Πασκέν και τον Αμεντέο Μοντιλιάνι. Μεταξύ των ξένων συγγραφέων των οποίων τα έργα μετέφρασε ο Έρενμπουργκ ήταν και αυτά του Φρανσίς Ζαμ.

Κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, ο Έρενμπουργκ έγινε πολεμικός ανταποκριτής για μια εφημερίδα της Αγίας Πετρούπολης. Έγραψε μια σειρά άρθρων για τον μηχανοποιημένο πόλεμο, τα οποία αργότερα εκδόθηκαν και ως βιβλίο (*Το Πρόσωπο του Πολέμου*). Η ποίησή του επικεντρώθηκε πλέον και σε θέματα πολέμου και καταστροφής, όπως στο *Την Παραμονή*, το τρίτο λυρικό του βιβλίο. Ο Νικολάι Γκουμιλιόφ, ένας διάσημος συμβολιστής ποιητής, έγραψε ευνοϊκά για την πρόοδο του Έρενμπουργκ στην ποίηση.

Το 1917, μετά την επανάσταση, ο Έρενμπουργκ επέστρεψε στη Ρωσία. Εκείνη την εποχή έτεινε να αντιτίθεται στην πολιτική των Μπολσεβίκων, σοκαρισμένος από τη συνεχή ατμόσφαιρα βίας. Έγραψε ένα ποίημα με τίτλο «Προσευχή για τη Ρωσία», στο οποίο συνέκρινε την έφοδο στα Χειμερινά Ανάκτορα με βιασμό. Το 1920 ο Έρενμπουργκ πήγε στο Κίεβο, όπου γνώρισε τέσσερα διαφορετικά καθεστώτα μέσα σε ένα χρόνο: τους Γερμανούς, τους Κοζάκους, τους Μπολσεβίκους και τον Λευκό Στρατό. Μετά από αντισημιτικά πογκρόμ, κατέφυγε στο Κοκτεμπέλ στη χερσόνησο της Κριμαίας, όπου είχε σπίτι ο παλιός του φίλος από την εποχή του Παρισιού, Μαξιμιλιάν Βολόσιν. Τελικά, ο Έρενμπουργκ επέστρεψε στη Μόσχα, όπου σύντομα συνελήφθη από την Τσεκά, αλλά αφέθηκε ελεύθερος μετά από λίγο καιρό.

Έγινε σοβιετικός πολιτιστικός ακτιβιστής και δημοσιογράφος, ο οποίος πέρασε πολύ χρόνο στο εξωτερικό ως συγγραφέας. Έγραψε πρωτοποριακά πικαρέσκο μυθιστορήματα και διηγήματα, δημοφιλή τη δεκαετία του 1920, που συχνά διαδραματίζονται στη Δυτική Ευρώπη (*Οι εκπληκτικές περιπέτειες του Χούλιο Χουρενίτο και των μαθητών του* (1922), *Δεκατρείς αγωγοί*). Ο Έρενμπουργκ συνέχισε να γράφει φιλοσοφική ποίηση, χρησιμοποιώντας πιο ελεύθερους ρυθμούς από ό,τι στη δεκαετία του 1910. Το 1929 δημοσίευσε *το βιβλίο του «Η Ζωή του Αυτοκινήτου»*, μια κομμουνιστική παραλλαγή του είδους της αφήγησης μέσω της τεχνολογίας.

Το 1935, ο Έρενμπουργκ παρακολούθησε το πρώτο Διεθνές Συνέδριο Συγγραφέων για την Υπεράσπιση του Πολιτισμού, το οποίο άνοιξε τις πόρτες του στο Παρίσι τον Ιούνιο. Είχε γράψει ένα φυλλάδιο στο οποίο έλεγε, μεταξύ άλλων, ότι οι σουρεαλιστές απέφευγαν την εργασία, ευνοώντας τον παρασιτισμό, και ότι υποστήριζαν «τον αυνανισμό, την παιδεραστία, τον φετιχισμό, την επιδειξιομανία, ακόμη και τη σοδομία». Ο Αντρέ Μπρετόν — μαζί με όλους τους συναδέλφους του σουρεαλιστές — ένιωσε προσβεβλημμένος και επιτέθηκε στον Έρενμπουργκ στον δρόμο και τον χαστούκισε αρκετές φορές, με αποτέλεσμα την αποβολή των σουρεαλιστών από το Κογκρέσο.

### Ισπανικός Εμφύλιος Πόλεμος
[μικρογραφία| Ο Έρενμπουργκ (αριστερά) με τον [Έρνεστ Χέμινγουεϊ και τον Γκούσταβ Ρέγκλερ στην Ισπανία, 1937]]
Ως φίλος πολλών μελών της ευρωπαϊκής Αριστεράς, ο Στάλιν επέτρεπε συχνά στον Έρενμπουργκ να επισκέπτεται την Ευρώπη και να διεξάγει εκστρατεία για την ειρήνη και τον σοσιαλισμό. Έφτασε στην Ισπανία στα τέλη Αυγούστου 1936 ως ανταποκριτής της *[[Ιζβέστια]]* και ασχολήθηκε με την προπαγάνδα και τις στρατιωτικές δραστηριότητες, καθώς και με την δημοσιογραφία. Τον Ιούλιο του 1937 παρακολούθησε το Δεύτερο Διεθνές Συνέδριο Συγγραφέων, σκοπός του οποίου ήταν να συζητηθεί η στάση των διανοουμένων απέναντι στον πόλεμο, που πραγματοποιήθηκε στη Βαλένθια, τη Βαρκελώνη και τη Μαδρίτη και στο οποίο συμμετείχαν πολλοί συγγραφείς, όπως οι Αντρέ Μαλρώ, Έρνεστ Χέμινγουεϊ, Στίβεν Σπέντερ και Πάμπλο Νερούδα.

### Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος
[μικρογραφία| Ο Ιλία Έρενμπουργκ με στρατιώτες του [Κόκκινος Στρατός|Κόκκινου Στρατού το 1942]]
Στον Έρενμπουργκ προσφέρθηκε μια στήλη στην *Krasnaya Zvezda* (εφημερίδα του Κόκκινου Στρατού) λίγες μέρες μετά τη γερμανική εισβολή στη Σοβιετική Ένωση. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, δημοσίευσε περισσότερα από 2.000 άρθρα σε σοβιετικές εφημερίδες. Έβλεπε τον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο ως μια δραματική αναμέτρηση μεταξύ καλού και κακού. Στα άρθρα του, οι ηθικοί στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού αντιμετώπιζαν έναν απάνθρωπο Γερμανό εχθρό. Το 1943, ο Έρενμπουργκ, σε συνεργασία με την Εβραϊκή Αντιφασιστική Επιτροπή, άρχισε να συλλέγει υλικό για αυτό που θα γινόταν *το Μαύρο Βιβλίο του Σοβιετικού Εβραϊσμού*, το οποίο τεκμηριώνει το Ολοκαύτωμα. Σε άρθρο του Δεκεμβρίου 1944 στην *[[Πράβντα]]*, ο Έρενμπουργκ δήλωσε ότι το μεγαλύτερο έγκλημα των Γερμανών ήταν η δολοφονία έξι εκατομμυρίων Εβραίων.

Τα εμπρηστικά του άρθρα που καλούσαν σε εκδίκηση εναντίον του Γερμανού εχθρού του κέρδισαν ένα τεράστιο κοινό μεταξύ των Σοβιετικών στρατιωτών της πρώτης γραμμής, οι οποίοι του έστελναν πολλά μηνύματα. Κατά συνέπεια, είναι ένας από τους πολλούς Σοβιετικούς συγγραφείς, μαζί με τον Κονσταντίν Σιμόνοφ και τον Αλεξέι Σουρκόφ, τους οποίους πολλοί έχουν κατηγορήσει ότι «δανείζουν τα λογοτεχνικά τους ταλέντα στην εκστρατεία μίσους » εναντίον των Γερμανών. Ο Αυστριακός ιστορικός Άρνολντ Σούπαν υποστήριξε ότι ο Έρενμπουργκ «αναστάτωσε στο ύφος της ναζιστικής ρατσιστικής ιδεολογίας».
μικρογραφία| Ο Έρενμπουργκ στο Ταλίν, 1946
Το φυλλάδιο με τίτλο «Σκοτώστε» γράφτηκε κατά τη διάρκεια της Μάχης του Στάλινγκραντ. Ο Έρενμπουργκ αργότερα συνόδευσε τις σοβιετικές δυνάμεις κατά την Επιθετική Δράση της Ανατολικής Πρωσίας και επέκρινε την αδιάκριτη βία κατά των Γερμανών πολιτών, για την οποία επιπλήχθηκε από τον Στάλιν. Ωστόσο, τα προηγούμενα γραπτά του είχαν ήδη ερμηνευτεί ως άδεια για φρικαλεότητες εναντίον Γερμανών πολιτών κατά τη σοβιετική εισβολή στη Γερμανία το 1945. Ο υπουργός προπαγάνδας των Ναζί, Γιόζεφ Γκέμπελς, κατηγόρησε τον Έρενμπουργκ ότι υποστήριζε τον βιασμό των Γερμανίδων. Ωστόσο, ο Έρενμπουργκ το αρνήθηκε αυτό και ο ιστορικός Άντονι Μπίβορ ισχυρίζεται ότι επρόκειτο για ναζιστική κατασκευή. Τον Ιανουάριο του 1945, ο Αδόλφος Χίτλερ δήλωσε ότι «ο αυλικός του Στάλιν, Ιλία Έρενμπουργκ, δηλώνει ότι ο γερμανικός λαός πρέπει να εξοντωθεί». Μετά την κριτική του Γκεόργκι Αλεξάντροφ στην *[[Πράβντα]]* τον Απρίλιο του 1945, ο Έρενμπουργκ απάντησε ότι δεν εννοούσε ποτέ την εξόντωση του γερμανικού λαού, αλλά μόνο τους Γερμανούς επιτιθέμενους που πάτησαν το πόδι τους σε σοβιετικό έδαφος με όπλα, επειδή «δεν είμαστε Ναζί που πολεμάμε με αμάχους». Ο Έρενμπουργκ έπεσε σε δυσμένεια εκείνη την εποχή και εκτιμάται ότι το άρθρο του Αλεξάντροφ ήταν ένα σημάδι αλλαγής στην πολιτική του Στάλιν απέναντι στη Γερμανία.

### Η «Αντικοσμοπολίτικη» Εκστρατεία
[μικρογραφία| Ο Έρενμπουργκ απονέμει το [Βραβείο Ειρήνης Λένιν|Βραβείο Ειρήνης Στάλιν στους Σουνγκ Τσινγκ-λινγκ και Γκούο Μορούο, Απρίλιος 1951]]
Στις 21 Σεπτεμβρίου 1948, κατόπιν εντολής των μελών του Πολιτικού Γραφείου Λάζαρ Καγκάνοβιτς και Γκεόργκι Μαλένκοφ, ο Έρενμπουργκ δημοσίευσε ένα άρθρο στην *Πράβντα* το οποίο σηματοδοτούσε την απόλυτη πολιτική ρήξη του Στάλιν με το Ισραήλ, το οποίο υποστήριζε μέσω τεράστιων αποστολών τσεχικών όπλων. Μετά από αυτή τη ρήξη με το Ισραήλ, εκατοντάδες Εβραίοι έγιναν στόχοι της λεγόμενης αντικοσμοπολίτικης εκστρατείας. Ο πρόεδρος της Εβραϊκής Αντιφασιστικής Επιτροπής, Σόλομον Μιχόελς, δολοφονήθηκε και πολλοί Σοβιετικοί Εβραίοι διανοούμενοι φυλακίστηκαν ή εκτελέστηκαν.

Το όνομα του Ιλία Έρενμπουργκ ήταν ψηλά σε μια λίστα που παρουσίασε στον Στάλιν ο αρχηγός της αστυνομίας, Βίκτορ Αμπακούμοφ, με άτομα που είχαν επιλεγεί για σύλληψη. Κατηγορήθηκε ότι «έκανε επιθέσεις στον σύντροφο Στάλιν» όταν μιλούσε με τον Γάλλο συγγραφέα Αντρέ Μαλρώ στην Ισπανία το 1937. Ενώ ο Στάλιν συμφώνησε με τις συλλήψεις των περισσότερων ονομάτων της λίστας, έθεσε ερωτηματικό για αυτό του Έρενμπουργκ. Φαίνεται ότι στον Έρενμπουργκ επετράπη να συνεχίσει να δημοσιεύει και να ταξιδεύει στο εξωτερικό για να συγκαλύψει την αντισημιτική εκστρατεία στην πατρίδα του.&#x5B; *[[Βικιπαίδεια:Εκκρεμεί παραπομπή|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2022)">απαιτείται παραπομπή</span>]]* &#x5D; Κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στο Λονδίνο το 1950, στην οποία παρευρέθηκαν πάνω από 200 δημοσιογράφοι, ρωτήθηκε για την τύχη των συγγραφέων Νταβίντ Μπέργκελσον και Ίτζικ Φέφερ και είπε ότι «Αν τους είχε συμβεί κάτι δυσάρεστο, θα το γνώριζα», γνωρίζοντας ότι και οι δύο ήταν υπό κράτηση. Κατηγορήθηκε ότι έδινε πληροφορίες για τους συντρόφους του, αλλά δεν υπάρχουν στοιχεία που να υποστηρίζουν αυτή τη θεωρία.&#x5B;*[[Βικιπαίδεια:Εκκρεμεί παραπομπή|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2022)">απαιτείται παραπομπή</span>]]*&#x5D; Τον Φεβρουάριο του 1953, αρνήθηκε να καταγγείλει την υποτιθέμενη πλεκτάνη των γιατρών και έγραψε μια επιστολή στον Στάλιν αντιτιθέμενη στη συλλογική τιμωρία των Εβραίων.

### Μεταπολεμικά γραπτά
μικρογραφία| Ο Έρενμπουργκ το 1959
Ο Έρενμπουργκ έλαβε το Βραβείο Ειρήνης Στάλιν το 1948.

Το 1954, ο Έρενμπουργκ δημοσίευσε ένα μυθιστόρημα με τίτλο *Το Λιώσιμο των Πάγων* που δοκίμασε τα όρια της λογοκρισίας στη μετα-Στάλινική Σοβιετική Ένωση. Απεικόνιζε έναν διεφθαρμένο και δεσποτικό εργοστασιάρχη, έναν «μικρό Στάλιν», και αφηγούνταν την ιστορία της συζύγου του, η οποία νιώθει ολοένα και περισσότερο αποξενωμένη από αυτόν, και τις απόψεις που αντιπροσωπεύει. Στο μυθιστόρημα, η ανοιξιάτικη τήξη του πάγου αντιπροσωπεύει μια περίοδο αλλαγής στα συναισθηματικά ταξίδια των χαρακτήρων, και όταν η σύζυγος τελικά εγκαταλείπει τον σύζυγό της, αυτό συμπίπτει με το λιώσιμο του χιονιού. Έτσι, το μυθιστόρημα μπορεί να θεωρηθεί ως μια αναπαράσταση της απόψυξης και της αυξημένης ελευθερίας του συγγραφέα μετά την «παγωμένη» πολιτική περίοδο υπό τον Στάλιν. Τον Αύγουστο του 1954, ο Κονσταντίν Σιμόνοφ επιτέθηκε *στο Λιώσιμο των Πάγων* σε άρθρα που δημοσιεύθηκαν στην *Literaturnaya Gazeta*, υποστηρίζοντας ότι τέτοια γραπτά είναι πολύ σκοτεινά και δεν εξυπηρετούν το σοβιετικό κράτος. Το μυθιστόρημα έδωσε το όνομά του στην περίοδο της αναθέρμανσης του Χρουστσόφ.

Ο Έρενμπουργκ είναι ιδιαίτερα γνωστός για τα απομνημονεύματά του (*Άνθρωποι, Χρόνια, Ζωή* στα ρωσικά, που εκδόθηκε με τον τίτλο *Απομνημονεύματα: 1921–1941* στα αγγλικά), τα οποία περιέχουν πολλά πορτρέτα που ενδιαφέρουν τους ιστορικούς της λογοτεχνίας και τους βιογράφους. Σε αυτό το βιβλίο, ο Έρενμπουργκ ήταν ο πρώτος νόμιμος Σοβιετικός συγγραφέας που ανέφερε κατηγορηματικά πολλά ονόματα που είχαν απαγορευτεί επί Στάλιν, συμπεριλαμβανομένης της Μαρίνας Τσβετάεβα. Ταυτόχρονα, αποδοκίμαζε τους Ρώσους και Σοβιετικούς διανοούμενους που είχαν απορρίψει ρητά τον κομμουνισμό ή είχαν αυτομολήσει στη Δύση. Επέκρινε επίσης συγγραφείς όπως ο Μπόρις Παστερνάκ, συγγραφέας του *[[Δόκτωρ Ζιβάγκο]]*, επειδή δεν μπόρεσαν να κατανοήσουν την πορεία της ιστορίας.

Τα απομνημονεύματα του Έρενμπουργκ επικρίθηκαν από την πιο συντηρητική παράταξη μεταξύ των σοβιετικών συγγραφέων, η οποία επικεντρώθηκε γύρω από το περιοδικό *Oktyabr*. Για παράδειγμα, όταν δημοσιεύθηκαν τα απομνημονεύματα, ο Βσέβολοντ Κοτσέτοφ αναλογίστηκε ορισμένους συγγραφείς που «έψαχναν στα σκουπίδια των τρελών αναμνήσεών τους». Τον Ιανουάριο του 1963, ο κριτικός Βλαντιμίρ Γερμίλοφ έγραψε ένα μακροσκελές άρθρο στην εφημερίδα *[[Ιζβέστια]]*, στο οποίο σχολίασε την παραδοχή του Έρενμπουργκ ότι είχε υποψιαστεί ότι αθώοι άνθρωποι συλλαμβάνονταν το 1937 και το 1938, αλλά είχε «σφίξει τα δόντια του» σιωπηλά.

Ο Γερμίλοφ ισχυρίστηκε ότι αυτό αποδείκνυε ότι ο Έρενμπουργκ βρισκόταν σε προνομιακή θέση εκείνα τα χρόνια, αλλά δεν είπε τίποτα, ενώ άλλοι, λιγότερο προνομιούχοι, είχαν μιλήσει ανοιχτά όταν πίστευαν ότι είχε συλληφθεί ένα αθώο άτομο. Ο Έρενμπουργκ απάντησε ότι δεν είχε παραστεί ποτέ σε ούτε μία συνάντηση ούτε είχε διαβάσει ούτε ένα άρθρο στο οποίο κάποιος να είχε διαμαρτυρηθεί για τις συλλήψεις, ενώ ο Γερμίλοφ τον κατηγόρησε ότι προσέβαλε μια «ολόκληρη γενιά σοβιετικού λαού».

### Θάνατος και κληρονομιά
δεξιά|μικρογραφία|250x250εσ| Ο τάφος του Ιλιά Έρενμπουργκ με συρμάτινη αναπαραγωγή του πορτρέτου του από τον Πικάσο
Ο Έρενμπουργκ πέθανε το 1967 από καρκίνο του προστάτη και της ουροδόχου κύστης και τάφηκε στο νεκροταφείο Νοβοντέβιτσι στη Μόσχα, όπου η ταφόπλακά του είναι χαραγμένη με μια αναπαραγωγή του πορτρέτου του, που ζωγράφισε ο φίλος του Πάμπλο Πικάσο.&#x5B; *[[Βικιπαίδεια:Εκκρεμεί παραπομπή|<span title="Death info needs source (December 2023)">απαιτείται παραπομπή</span>]]* &#x5D;

Το 1968, ο Πολωνοαμερικανός συγγραφέας και δημοσιογράφος Σ. Λ. Σναίντερμαν δημοσίευσε μια βιογραφία στα Γίντις του Έρενπουργκ, τον οποίο είχε γνωρίσει στο Παρίσι του Μεσοπολέμου και στην Ισπανία. Στη βιογραφία του, ο Σνάιντερμαν υπερασπίστηκε τον Έρενμπουργκ από τις κατηγορίες για συνεργασία με τον Στάλιν στην καταστροφή του πολιτισμού των Σοβιετικών Γίντις.

## Παραπομπές

## Βιβλιογραφία
*
*
*
*
*
*Shneiderman, S.L. *Ilye Erenburg* [Eng: Ilya Ehrenburg]. New York: Yidisher Kempfer, 1968.
*

Κατηγορία:Αποδέκτες του Τάγματος του Λένιν
Κατηγορία:Εβραίοι συγγραφείς
Κατηγορία:Εβραίοι ποιητές
Κατηγορία:Σοβιετικοί Εβραίοι
Κατηγορία:Σοβιετικοί συγγραφείς
Κατηγορία:Σοβιετικοί δημοσιογράφοι
Κατηγορία:Σοβιετικοί ιστορικοί
Κατηγορία:Ρωσοεβραίοι