Γενικές εκλογές στην Τόνγκα 2025

Γενικές εκλογές διεξήχθησαν στην Τόνγκα στις 20 Νοεμβρίου 2025. Κυρίαρχα ζητήματα της προεκλογικής εκστρατείας ήταν το κόστος διαβίωσης και η επιρροή της μοναρχίας στην κυβέρνηση.

Ο Αϊσάκε Έκε έγινε πρωθυπουργός τον Ιανουάριο του 2025. Διαδέχθηκε τον Σιαόσι Σοβαλένι, ο οποίος υπηρέτησε από το 2021 έως την παραίτησή του τον Δεκέμβριο του 2024, λίγο πριν από μια προγραμματισμένη πρόταση δυσπιστίας, την οποία κατέθεσε ο Έκε. Τον Αύγουστο του 2025 το κοινοβούλιο ψήφισε νομοσχέδιο για την αντικατάσταση του Υπουργείου Εξωτερικών από μια οντότητα με την ονομασία Διπλωματικές Υπηρεσίες της Αυτού Μεγαλειότητας, η οποία θα υπάγεται στην εξουσία του μονάρχη. Οι βασιλικοί υποστήριξαν το νομοσχέδιο, ενώ οι υποστηρικτές της δημοκρατίας το επέκριναν.

Για πρώτη φορά από την ίδρυσή του, το Δημοκρατικό Κόμμα των Φιλικών Νήσων απέτυχε να κερδίσει έδρες. Μόνο μία γυναίκα εξελέγη, ενώ δύο υπουργοί έχασαν τις έδρες τους. Η συμμετοχή των ψηφοφόρων ανήλθε στο 49%, σημειώνοντας πτώση από το 62% των εκλογών του 2021. Το κοινοβούλιο εξέλεξε πρωθυπουργό στις 15 Δεκεμβρίου. Δύο μέλη του κοινοβουλίου προτάθηκαν: ο πρωθυπουργός Έκε και ο Πρόεδρος του Κοινοβουλίου Φαταφέχι Φακαφάνουα. Η υποψηφιότητα του Φακαφάνουα, ο οποίος είναι συγγενής του βασιλιά Τουπόου ΣΤ΄, σηματοδότησε την πρώτη φορά που εκπρόσωπος των ευγενών έθεσε υποψηφιότητα για την πρωθυπουργία από το 2010. Ο Φακαφάνουα νίκησε τον Έκε και έγινε ο δεύτερος ευγενής που υπηρετεί ως πρωθυπουργός από την έναρξη του εκδημοκρατισμού της χώρας.
## Υπόβαθρο

### Γενικές εκλογές 2021

Στις γενικές εκλογές του 2021, οι ανεξάρτητοι κέρδισαν τις περισσότερες έδρες, εξασφαλίζοντας 13. Το Δημοκρατικό Κόμμα των Φιλικών Νήσων (PTOA) κέρδισε την πλειοψηφία στις περισσότερες εκλογικές περιφέρειες. Ωστόσο, το κόμμα μαστιζόταν από διαιρέσεις μετά τον θάνατο του ιδρυτή του κόμματος και πρωθυπουργού Ακιλίσι Ποχίβα το 2019. Οι δύο αντίπαλοι διεκδικητές της ηγεσίας του κόμματος, Σεμίσι Σίκα και ο γιος του Ποχίβα, Σιαόσι Ποχίβα, μαζί με τις φατρίες τους, κατέβασαν ξεχωριστές λίστες υποψηφίων, γεγονός που οδήγησε σε διάσπαση των ψήφων προς όφελος των ανεξαρτήτων. Το PTOA κέρδισε μόνο τρεις έδρες, από τις 14 που είχε εξασφαλίσει το 2017. Τόσο ο Σίκα όσο και ο Ποχίβα έχασαν τις έδρες τους. Ο πρωθυπουργός Ποχίβα Τουιονετόα ήταν ο μόνος επιτυχημένος υποψήφιος από το Λαϊκό Κόμμα της Τόνγκα. Καμία γυναίκα δεν εξελέγη.

Μετά τις εκλογές, τρεις βουλευτές δήλωσαν υποψηφιότητα για την πρωθυπουργία: ο εν ενεργεία πρωθυπουργός Τουιονετόα, ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Σιαόσι Σοβαλένι και ο πρώην υπουργός Οικονομικών Αϊσάκε Έκε. Ο Τουιονετόα αποσύρθηκε αργότερα, φέρεται λόγω έλλειψης υποστήριξης στο κοινοβούλιο, και υποστήριξε τον Έκε. Σε κοινοβουλευτική ψηφοφορία στις 15 Δεκεμβρίου, ο Σοβαλένι νίκησε τον Έκε. Ο Σοβαλένι ανακοίνωσε το νέο του υπουργικό συμβούλιο στις 29 Δεκεμβρίου, το οποίο περιλάμβανε μία γυναίκα, τη Φεκιταμελόα Ουτοϊκαμάνου, η οποία διορίστηκε υπουργός Εξωτερικών.

### Συνταγματική κρίση 2024

Στις 2 Φεβρουαρίου 2024, ενώ ο Σοβαλένι βρισκόταν στη Νέα Ζηλανδία για ιατρική περίθαλψη, ο βασιλιάς Τουπόου ΣΤ΄ ανακάλεσε το χαρτοφυλάκιο των ενόπλων δυνάμεών του και απέπεμψε την Ουτοϊκαμάνου από τα χαρτοφυλάκια εξωτερικών υποθέσεων και τουρισμού, φέρεται χωρίς εξηγήσεις. Το υπουργικό συμβούλιο αρχικά απέρριψε τα διατάγματα του Βασιλιά, με αποτέλεσμα μια συνταγματική κρίση, με τη Γενική Εισαγγελέα Λίντα Φολαουμοετούι να δηλώνει ότι οι απολύσεις ήταν αντισυνταγματικές. Ορισμένοι βουλευτές κατηγόρησαν τότε τον Sovaleni ότι προσέβαλε τον βασιλιά, κάτι που ο ίδιος αρνήθηκε. Τον Απρίλιο, ο Σοβαλένι και η Ουτοϊκαμάνου συμφώνησαν να αποδεχθούν τα διατάγματα του βασιλιά και παραιτήθηκαν από τα αντίστοιχα χαρτοφυλάκιά τους.

### Προτάσεις δυσπιστίας και παραίτηση του Σοβαλένι

Ο Σοβαλένι επέζησε από πρόταση δυσπιστίας στις 6 Σεπτεμβρίου 2023, την οποία κατέθεσε ο Έκε. Ο Σοβαλένι έλαβε την υποστήριξη 14 βουλευτών, οι οποίοι ψήφισαν υπέρ της παραμονής του στο αξίωμα. Μια σπάνια διάσπαση σημειώθηκε μεταξύ των εκπροσώπων των ευγενών, με τρεις να ψηφίζουν υπέρ της πρότασης και άλλους να υποστηρίζουν τον Σοβαλένι. Ο Έκε κατέθεσε την πρόταση, κατηγορώντας τον Σοβαλένι για διαφθορά, κακοδιαχείριση και κακή διακυβέρνηση. Στις 23 Νοεμβρίου 2024 ο Έκε υπέβαλε δεύτερη πρόταση κατά του Σοβαλένι. Πριν ξεκινήσει η κοινοβουλευτική συζήτηση για την πρόταση, ο Σοβαλένι παραιτήθηκε στις 9 Δεκεμβρίου. Το κοινοβούλιο εξέλεξε τον Έκε ως πρωθυπουργό στις 24 Δεκεμβρίου, νικώντας τον Βιλιάμι Λάτου. Ο Έκε ανέλαβε τα καθήκοντά του στις 22 Ιανουαρίου 2025. Το υπουργικό του συμβούλιο ορκίστηκε στις 28 Ιανουαρίου, στο οποίο περιλαμβάνονταν τέσσερις υπουργοί τους οποίους ο Έκε διόρισε επίσης μέλη του κοινοβουλίου. Μεταξύ των διορισμένων βουλευτών ήταν δύο γυναίκες και ένας ευγενής, ο Διάδοχος Πρίγκιπας Τουπουτόα Ουλουκαλάλα, ο οποίος έγινε υπουργός Εξωτερικών και υπουργός για τις Ένοπλες Δυνάμεις της Αυτού Μεγαλειότητας.

### Μεταρρύθμιση του υπουργείου Εξωτερικών

Λίγο πριν από την ολοκλήρωση της συνόδου της για το 2025, η Νομοθετική Συνέλευση ψήφισε νομοσχέδιο στις 5 Αυγούστου που αντικαθιστά το υπουργείο Εξωτερικών με τη Διπλωματική Υπηρεσία της Αυτού Μεγαλειότητας, η οποία θα μεταφερόταν στην αρμοδιότητα του γραφείου του παλατιού, επιτρέποντας ουσιαστικά στον μονάρχη να διοικεί απευθείας τις εξωτερικές υποθέσεις της Τόνγκα. Ο Διάδοχος Πρίγκιπας Τουπουτόα Ουλουκαλάλα κατέθεσε το νομοσχέδιο στο κοινοβούλιο. Οι μεταρρυθμίσεις αντιμετώπισαν επικρίσεις από υποστηρικτές της δημοκρατίας, ενώ οι υποστηρικτές των βασιλικών τις ευνόησαν. Το PTOA υπέβαλε αίτημα στον βασιλιά να μην υπογράψει το νομοσχέδιο. Η Τέισα Ποχίβα, πρόεδρος του PTOA και κόρη του πρώην πρωθυπουργού Ακιλίσι Ποχίβα, ηγήθηκε της αίτησης και προειδοποίησε ότι οι μεταρρυθμίσεις θα καθιστούσαν δύσκολη τη λογοδοσία του υπουργείου και θα περιόριζαν την πρόσβαση του κοινού σε κρίσιμες πληροφορίες. Ο πρώην Γενικός Νομικός Σύμβουλος του Κράτους Αμινιάσι Κέφου υποστήριξε ότι η μεταρρύθμιση θα παρείχε "βεβαιότητα" και είπε ότι η ψήφιση των μεταρρυθμίσεων του 2010 είχε προκαλέσει σύγχυση ως προς το αν το υπουργείο βρισκόταν υπό την εξουσία του μονάρχη ή του υπουργικού συμβουλίου. Ο Κέφου ισχυρίστηκε ότι το υπουργείο Εξωτερικών θα εξακολουθούσε να υπόκειται σε ελέγχους και ισορροπίες. Ο αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Τανιέλα Φουσιμαλόχι διαβεβαίωσε ότι ο μονάρχης και το Ανακτοβούλιο δεν θα έχουν την εξουσία να εκδίδουν διαβατήρια.

## Εκλογικό σύστημα

Η Νομοθετική Συνέλευση της Τόνγκα αποτελείται από έως και 30 μέλη, εκ των οποίων τα 17 εκλέγονται απευθείας με το πλειοψηφικό σύστημα (first-past-the-post) από μονοεδρικές περιφέρειες. Το νησί Τονγκατάπου έχει δέκα περιφέρειες, το Βαβάου τρεις, το Χααπάι δύο και τα Έουα και Νιουατοπουτάπου/Νιουαφόου έχουν από μία. Εννέα έδρες κατέχονται από μέλη της αριστοκρατίας που εκλέγουν εκπροσώπους μεταξύ τους. Το Υπουργικό Συμβούλιο που σχηματίζεται από έναν πρωθυπουργό μπορεί να περιλαμβάνει έως και τέσσερα μέλη που δεν έχουν εκλεγεί στη Συνέλευση, τα οποία στη συνέχεια γίνονται αυτόματα μέλη του νομοθετικού σώματος. Εκτός εάν ο μονάρχης διαλύσει πρόωρα τη Νομοθετική Συνέλευση, τα μέλη υπηρετούν τετραετή θητεία.

Οι υποψήφιοι και οι ψηφοφόροι πρέπει να είναι τουλάχιστον 21 ετών και να κατέχουν την υπηκοότητα της Τόνγκα. Στους μη έχοντες δικαίωμα ψήφου περιλαμβάνονται όσοι έχουν εκτίσει ποινή φυλάκισης τουλάχιστον δύο ετών και άτομα που έχουν καταδικαστεί για ποινικό αδίκημα. Για να έχουν δικαίωμα υποψηφιότητας, οι υποψήφιοι πρέπει να είναι επιλέξιμοι ψηφοφόροι και να βρίσκονται στην Τόνγκα για περίοδο τουλάχιστον τριών μηνών εντός των έξι μηνών πριν από τις εκλογές. Οι υποψήφιοι για τις έδρες του λαού απαιτούν επίσης τις υπογραφές τουλάχιστον 50 εγγεγραμμένων ψηφοφόρων από την περιφέρεια στην οποία κατεβαίνουν και την καταβολή εγγύησης. Άτομα που υπόκεινται σε νομικές ενέργειες για ληξιπρόθεσμα χρέη δεν έχουν δικαίωμα υποψηφιότητας. Οι υποψήφιοι πρέπει επίσης να υποβληθούν σε έλεγχο νομιμότητας για να προκριθούν. Τον Σεπτέμβριο του 2025 ο βασιλιάς υπέγραψε μια τροποποίηση που ανακαλεί την εξαίρεση των ευγενών από αυτή τη διαδικασία. Συνολικά 64.707 ψηφοφόροι εγγράφηκαν για να ψηφίσουν, μια μικρή αύξηση σε σύγκριση με το 2021. Ο επόπτης εκλογών, Πίτα Βούκι, δήλωσε ότι το εκλογικό σώμα αυξήθηκε από τις εκλογές του 2021, αλλά σημείωσε ότι οι εκλογικοί κατάλογοι περιλάμβαναν ακόμη αποβιώσαντες ψηφοφόρους και άτομα που είχαν μεταναστεύσει στο εξωτερικό. Ο Βούκι ανακοίνωσε ότι η εκλογική επιτροπή θα εξετάσει την αφαίρεση αυτών των ονομάτων μετά τις εκλογές.

## Χρονοδιάγραμμα

Ο βασιλιάς Τουπόου ΣΤ΄ εξέδωσε το διάταγμα διενέργειας εκλογών στις 11 Σεπτεμβρίου. Η εγγραφή των ψηφοφόρων έκλεισε επίσημα στις 18 Σεπτεμβρίου, ωστόσο, η εκλογική επιτροπή δέχθηκε εκπρόθεσμες εγγραφές μέχρι τις 6 Νοεμβρίου. Η εγγραφή των υποψηφίων ξεκίνησε στις 8 Οκτωβρίου και έκλεισε την επόμενη ημέρα. Οι υποψήφιοι είχαν περιθώριο από τις 15 έως τις 16 Οκτωβρίου να αποσύρουν την υποψηφιότητά τους εάν το επιθυμούσαν, ενώ η θητεία της Νομοθετικής Συνέλευσης έληξε επίσημα στις 23 Οκτωβρίου. Η περίοδος απαγόρευσης προεκλογικής εκστρατείας (campaign blackout) έλαβε χώρα στις 19 Νοεμβρίου. Το εκλογικό διάταγμα επιστράφηκε στον μονάρχη στις 4 Δεκεμβρίου.

## Υποψήφιοι και προεκλογική εκστρατεία

Συνολικά 71 υποψήφιοι για τις έδρες του λαού και 13 υποψήφιοι για τις έδρες των ευγενών εγγράφηκαν για να συμμετάσχουν στις εκλογές. Ένας υποψήφιος, ο Καλανιουβάλου Φοτοφίλι, ο εν ενεργεία βουλευτής των ευγενών για την περιφέρεια Νιούας, επανεξελέγη χωρίς αντίπαλο. Οκτώ γυναίκες συμμετείχαν στις εκλογές, ο χαμηλότερος αριθμός από τον εκδημοκρατισμό του 2010. Ο συνολικός αριθμός των υποψηφίων για τις έδρες του λαού ήταν ελαφρώς χαμηλότερος από το 2021, συμβάλλοντας σε μια τάση μείωσης του αριθμού των υποψηφίων από τις εκλογές του 2014. Δύο ημέρες πριν από τις εκλογές, ένας από τους υποψηφίους για τις έδρες των ευγενών, ο Σιτενιμόα Βαλεβάλε, ο οποίος επρόκειτο να διεκδικήσει τις περιφέρειες ‘Έουα και Τονγκατάπου, αποκλείστηκε λόγω συνεχιζόμενων νομικών διαδικασιών εναντίον του. Στις αρχές Μαΐου, ο τότε πρόεδρος του κόμματος PTOA, Σιάλε Ναπάα Φιχάκε, δημοσίευσε μια προσωρινή λίστα υποψηφίων του κόμματος στο Facebook. Η λίστα περιλάμβανε μέλη και από τις δύο αντίπαλες φατρίες και αρκετούς υπουργούς, συμπεριλαμβανομένου του πρωθυπουργού Έκε. Αναφέρθηκε ότι προκάλεσε αντιδράσεις λόγω έλλειψης διαβούλευσης με τα στελέχη και τα μέλη του κόμματος. Ο Έκε αρνήθηκε ότι θα συμμετείχε στις εκλογές ως υποψήφιος του PTOA και δήλωσε ότι θα κατέβαινε ως ανεξάρτητος. Οι περισσότεροι υποψήφιοι δεν κατέβηκαν ως προσκείμενοι σε πολιτικά κόμματα. Ορισμένοι υποψήφιοι, ωστόσο, κατέβηκαν υπό τη σημαία του PTOA, συμπεριλαμβανομένων των γιων του Ακιλίσι Ποχίβα: του Σιαόσι και του Ακιλίσι του νεότερου.

Κύρια ζητήματα της προεκλογικής εκστρατείας ήταν το κόστος διαβίωσης, η πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη και η επιρροή της μοναρχίας στην κυβέρνηση. Οι εκκλήσεις να επιτραπεί στους Τονγκανούς του εξωτερικού να ψηφίζουν από τη χώρα διαμονής τους, ειδικά για άτομα που απασχολούνται σε εποχιακές εργασίες, ήταν επίσης ένα εξέχον ζήτημα. Οι υποστηρικτές υποστήριξαν ότι η ψηφοφορία στο εξωτερικό θα έπρεπε να επιτραπεί, επικαλούμενοι τη σημαντική συμβολή της διασποράς στην οικονομία μέσω των εμβασμάτων. Οι ψηφοφόροι κάλεσαν τους επίδοξους βουλευτές να βελτιώσουν τις υποδομές της χώρας και να αντιμετωπίσουν τις επίμονες ελλείψεις καυσίμων, που είχαν επηρεάσει ιδιαίτερα τη Νουκουαλόφα. Οι περισσότεροι υποψήφιοι βασίστηκαν στο προσωπικό τους ιστορικό, ενώ οι εκστρατείες συνασπισμών ήταν σπάνιες. Όπως και σε προηγούμενες εκλογές, οι εν ενεργεία υποψήφιοι είχαν γενικά πλεονέκτημα έναντι των διεκδικητών. Οι εκστρατείες για τις έδρες των ευγενών διεξήχθησαν κυρίως με τη μορφή διαπραγματεύσεων μεταξύ των υποψηφίων και των εκλογέων τους. Στις 15 Νοεμβρίου το Εθνικό Πανεπιστήμιο της Τόνγκα διενήργησε την πρώτη προεκλογική δημοσκόπηση της χώρας. Συνολικά 445 επιλέξιμοι ψηφοφόροι από τις 10 περιφέρειες του Τονγκατάπου συμμετείχαν στη δημοσκόπηση. Σε τρεις περιφέρειες οι πρωτοπόροι φάνηκαν να προηγούνται με σχετικά άνετα περιθώρια, ενώ σε άλλες τρεις οι υποψήφιοι είχαν μεγάλο προβάδισμα. Οι περιφέρειες Τονγκατάπου 2 και Τονγκατάπου 6 έδειξαν αμφίρροπες αναμετρήσεις, με τους υποψηφίους να πηγαίνουν στήθος με στήθος.

## Διεξαγωγή

Την ημέρα των εκλογών, τα εκλογικά τμήματα για τις έδρες του λαού άνοιξαν στις 9:00 και έκλεισαν στις 16:00. Η ψηφοφορία για τους ευγενείς ξεκίνησε στις 10:00 και ολοκληρώθηκε στις 12:00. Η εκλογική επιτροπή ανακοίνωσε τα αποτελέσματα για αυτές τις έδρες λίγο μετά. Η εκλογική επιτροπή δημιούργησε εκλογικά τμήματα για τους ψηφοφόρους που βρίσκονταν εκτός του νησιωτικού συμπλέγματος της περιφέρειας στην οποία ήταν εγγεγραμμένοι την ημέρα των εκλογών. Ο επόπτης εκλογών ανακοίνωσε τα αποτελέσματα για τις έδρες του λαού σχεδόν πέντε ώρες μετά το κλείσιμο της κάλπης. Σύμφωνα με την εκλογική επιτροπή, δεν αναφέρθηκαν προβλήματα με την ψηφοφορία σε κανένα εκλογικό τμήμα.

## Αποτελέσματα

Επτά από τους εν ενεργεία εκπροσώπους των ευγενών κέρδισαν την επανεκλογή τους, ενώ δύο νεοεισερχόμενοι εξασφάλισαν έδρες. Δέκα από τους εν ενεργεία εκπροσώπους του λαού επέστρεψαν στο κοινοβούλιο, συμπεριλαμβανομένου του πρωθυπουργού Έκε, ο οποίος πέτυχε τη μεγαλύτερη διαφορά από όλους τους υποψηφίους σε εθνικό επίπεδο, λαμβάνοντας περίπου το 72% των ψήφων στην περιφέρειά του, Τονγκατάπου 5. Δύο μέλη του υπουργικού συμβουλίου, ο υπουργός Παιδείας Ουχιλαμοελάνγκι Φάσι και ο υπουργός Τουρισμού Μοάλε Φινάου, έχασαν τις έδρες τους, όπως και ο πρώην υπηρεσιακός πρωθυπουργός Σάμιου Βαϊπούλου. Έξι νεοεισερχόμενοι εξελέγησαν, ενώ ο πρώην υπηρεσιακός πρωθυπουργός Σεμίσι Σίκα επέστρεψε στο κοινοβούλιο, ανακτώντας την έδρα Τονγκατάπου 2 που είχε χάσει στις προηγούμενες εκλογές από τον Φάσι. Μία γυναίκα υποψήφια, η Φάνε Φοτού Φιτουάφε, εξασφάλισε έδρα, νικώντας την εν ενεργεία βουλευτή Ντούλσι Τέι στην περιφέρεια Τονγκατάπου 6. Το PTOA δεν εξασφάλισε καμία έδρα, σηματοδοτώντας την πρώτη φορά που το κόμμα έμεινε χωρίς κοινοβουλευτική εκπροσώπηση από την ίδρυσή του, αφήνοντας τη Νομοθετική Συνέλευση να αποτελείται εξ ολοκλήρου από ανεξάρτητους. Η συμμετοχή των ψηφοφόρων ανήλθε στο 49%, σημειώνοντας μείωση από το 62% του 2021. Ο επόπτης εκλογών Βούκι απέδωσε τη χαμηλή συμμετοχή κυρίως στο γεγονός ότι πολλοί ψηφοφόροι βρίσκονταν εκτός Τόνγκα την ημέρα των εκλογών.

}
| **17**
| align=center| 
|-
|bgcolor=red|
|align=left|Δημοκρατικό Κόμμα των Φιλικών Νήσων
| 
|
| align=center|
| 0
| align=center|
|-
| bgcolor=black | 
|colspan=4 align=left| Ευγενείς
| **9**
|align=center|
|-
|colspan=16|
|-
|align=left colspan=2 |Έγκυρες ψήφοι
| 
|99,85
| colspan=3 rowspan=2 style="background-color:#F4F4F4;"|
|-
|align=left colspan=2 | Άκυρες και λευκές ψήφοι
| 
|0,15
|- style=font-weight:bold
|align=left colspan=2 | Σύνολο
|
| 100
|align=center| –
| 26
|align=center| 
|-
|align=left colspan=2 | Αποχές
| 
| 50,13
| colspan=3 rowspan=2 style="background-color:#F4F4F4;"|
|-
|align=left colspan=2 | Εγγεγραμμένοι/Συμεμτοχή
| 
| 49,87
|}

## Επακόλουθα

Μετά τις εκλογές, ο βουλευτής των ευγενών Αλιπάτε Τουιβανουάβου Βαέα κάλεσε το κοινοβούλιο να εκλέξει έναν από τους εκπροσώπους των ευγενών ως πρωθυπουργό, ισχυριζόμενος ότι ήταν πιο έμπειροι και ενωμένοι από τους εκπροσώπους του λαού. Ο Βαέα τόνισε πώς οι προηγούμενοι πρωθυπουργοί είχαν δυσκολευτεί να διατηρήσουν τον έλεγχο των κυβερνήσεών τους, δηλώνοντας ότι οι εκπρόσωποι του λαού λειτουργούν ως άτομα και όχι ως μια ενωμένη κοινοβουλευτική ομάδα. Η πρόεδρος του PTOA, Τέισα Ποχίβα, δήλωσε ότι η ρητορική των ευγενών υποδήλωνε την επιθυμία τους να ανακτήσουν τις εξουσίες που είχαν πριν το 2010. Προέτρεψε τους εκπροσώπους του λαού να ενωθούν για να διατηρήσουν τον έλεγχο της πρωθυπουργίας και υπενθύμισε την προσπάθεια δεκαετιών για την επίτευξη του εκδημοκρατισμού. Ημέρες πριν από τις εκλογές, ο Βαέα ισχυρίστηκε ότι δύο ευγενείς, ο Πρόεδρος της Βουλής Φαταφέχι Φακαφάνουα, ο οποίος είναι στενός συγγενής του βασιλιά, και ο πρώην πρωθυπουργός Σιαλεαταόνγκο Τουιβακάνο, σκόπευαν να θέσουν υποψηφιότητα για την πρωθυπουργία. Η ανακοίνωση του Βαέα σηματοδότησε μια στροφή στην πολιτική της Τόνγκα, καθώς, σύμφωνα με πληροφορίες λόγω αιτήματος του μονάρχη, κανένας από τους εκπροσώπους των ευγενών δεν είχε θέσει υποψηφιότητα για πρωθυπουργός από το 2010. Τόσο ο πρωθυπουργός Έκε όσο και ο προκάτοχός του, Σοβαλένι, αναδείχθηκαν επίσης ως πιθανοί διεκδικητές της πρωθυπουργίας.

Οι υποψηφιότητες για την εκλογή πρωθυπουργού ήταν ανοιχτές από την 1η έως τις 12 Δεκεμβρίου. Λίγες ημέρες πριν κλείσουν οι υποψηφιότητες, διέρρευσαν στον τύπο σχέδια για ένα προτεινόμενο πρόγραμμα απόκτησης ιθαγένειας μέσω επενδύσεων. Η πρόταση έγινε κεντρικό σημείο στην ψηφοφορία για τον πρωθυπουργό. Ο Φακαφάνουα υποστήριξε το πρόγραμμα, υποστηρίζοντας ότι θα περιόριζε τα ελλείμματα του προϋπολογισμού της Τόνγκα και θα μείωνε την εξάρτησή της από ξένες δωρεές. Η πρόταση προβλεπόταν να αποφέρει περίπου 400 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ. Σύμφωνα με το *Kaniva Tonga*, ο Φακαφάνουα και αρκετοί λομπίστες προσπάθησαν να πείσουν την κυβέρνηση Έκε να εγκρίνει το σχέδιο, η οποία τελικά αρνήθηκε να το υποστηρίξει. Η πρόταση προκάλεσε ευρεία ανησυχία· οι επικριτές υπενθύμισαν την πώληση διαβατηρίων της Τόνγκα τη δεκαετία του 1980, στην οποία συμμετείχαν ξένοι φυγάδες. Το κοινοβούλιο συνήλθε στις 15 Δεκεμβρίου για να εκλέξει πρωθυπουργό. Προτάθηκαν δύο βουλευτές, ο πρόεδρος Φακαφάνουα και ο πρωθυπουργός Έκε. Ο Φακαφάνουα επικράτησε του απερχόμενου πρωθυπουργού λαμβάνοντας 16 ψήφους, και έγινε ο δεύτερος ευγενής που εκλέγεται επικεφαλής της κυβέρνησης μετά τον εκδημοκρατισμό. Ο Έκε έλαβε 10 ψήφους. Ο Βαέα εξελέγη στη συνέχεια Πρόεδρος της Βουλής, ενώ ο Χαβέα Τουιχαανγκάνα έγινε αντιπρόεδρος, αμφότεροι εκλεγμένοι χωρίς αντίπαλο.

## Παραπομπές


2025
Τονγκα