Οξαλικό ασβέστιο

Το **οξαλικό ασβέστιο** (Calcium oxalate ή oxalate of lime) είναι ένα άλας του οξαλικού οξέος με χημικό τύπο  ή . Σχηματίζει ένυδρα άλατα , όπου το *n* κυμαίνεται από 1 έως 3. Τα άνυδρα και όλες οι ένυδρες μορφές είναι άχρωμα ή λευκά. Το μονοένυδρο  εμφανίζεται φυσικά ως το ορυκτό γουελίτης (whewellite), σχηματίζοντας κρυστάλλους σε σχήμα φακέλου, γνωστούς στα φυτά ως ραφίδια (raphides). Αναγνωρίζονται επίσης οι δύο σπανιότεροι υδρίτες: το διένυδρο , το οποίο εμφανίζεται φυσικά ως το ορυκτό γουεντελίτης (weddellite), και το τριένυδρο , το οποίο εμφανίζεται φυσικά ως το ορυκτό καοξίτης (caoxite). Ορισμένα τρόφιμα έχουν υψηλές ποσότητες οξαλικού ασβεστίου και μπορούν να προκαλέσουν πληγές και μούδιασμα κατά την κατάποση, ακόμη και να αποβούν μοιραία. Πολιτισμικές ομάδες με δίαιτες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από φρούτα και λαχανικά πλούσια σε οξαλικό ασβέστιο, όπως αυτές στη Μικρονησία, μειώνουν το επίπεδό του βράζοντάς τα και μαγειρεύοντάς τα. Αποτελούν συστατικό του 76% των ανθρώπινων πετρών στα νεφρά.. Το οξαλικό ασβέστιο βρίσκεται επίσης στην πέτρα μπύρας, μια λεπίδα που σχηματίζεται σε δοχεία που χρησιμοποιούνται στις ζυθοποιίες.

## Παρουσία
Πολλά φυτά συσσωρεύουν οξαλικό ασβέστιο, όπως έχει αναφερθεί σε περισσότερα από 1000 διαφορετικά γένη φυτών. Η συσσώρευση οξαλικού ασβεστίου συνδέεται με την αποτοξίνωση του ασβεστίου () στο φυτό. Κατά την αποσύνθεση, το οξαλικό ασβέστιο οξειδώνεται από βακτήρια, μύκητες ή πυρκαγιές για να παράξει το θρεπτικό συστατικό του εδάφους ανθρακικό ασβέστιο.

Το δηλητηριώδες φυτό *[[Ντιφενμπάχια]]]* περιέχει την ουσία και η κατάποση μπορεί να εμποδίσει την ομιλία και να προκαλέσει ασφυξία. Βρίσκεται επίσης στο λάπαθο, στο ραβέντι (σε μεγάλες ποσότητες στα φύλλα), στην κανέλα, κουρκουμά και σε είδη *οξαλίδας*, σε αροειδή, στο άρο ιταλικό, στην κολοκασία την εδώδιμο, στο ακτινίδιο, σε φύλλα τσαγιού, στην αγαύη, στον παρθενοκισσό τον πεντάφυλλο, στην *Αλοκάσια* και στο σπανάκι σε ποικίλες ποσότητες. Τα φυτά του γένους *φιλόδεντρο* περιέχουν αρκετό οξαλικό ασβέστιο, επομένως η κατανάλωση μερών του φυτού μπορεί να προκαλέσει δυσάρεστα συμπτώματα. Αδιάλυτοι κρύσταλλοι οξαλικού ασβεστίου βρίσκονται στους μίσχους, τις ρίζες και τα φύλλα των φυτών και παράγονται σε ιδιόβλαστα (idioblasts). Τα φυτά βανίλλες (Vanilla) εκκρίνουν οξαλικό ασβέστιο κατά τη συγκομιδή των λοβών των σπόρων της ορχιδέας και μπορεί να προκαλέσουν δερματίτιδα εξ επαφής.

Οι κρύσταλλοι οξαλικού ασβεστίου βρίσκονται συνήθως σε λειχήνες, όπου εμφανίζονται σε δύο ορυκτές μορφές: γουεντελίτη (CaC2O4•(2+x)H2O) και γουελίτη (CaC2O4•H2O). Αυτοί οι κρύσταλλοι μπορούν να σχηματιστούν τόσο στην επιφάνεια του λειχήνα ως μια κονιώδης επικάλυψη που ονομάζεται pruina όσο και μέσα στις εσωτερικές δομές του λειχήνα θάλλος. Ο τύπος και η κατανομή αυτών των κρυστάλλων συσχετίζεται συχνά με τις περιβαλλοντικές συνθήκες: ο γουεντελίτης σχηματίζεται συνήθως σε ξηρά περιβάλλοντα και μπορεί να χρησιμεύσει ως πηγή νερού για τους λειχήνες, ενώ ο γουελίτης είναι πιο συνηθισμένος σε υγρά ενδιαιτήματα. Εκτός από τη ρύθμιση του νερού, οι κρύσταλλοι οξαλικού ασβεστίου στους λειχήνες εξυπηρετούν διάφορες προστατευτικές λειτουργίες, συμπεριλαμβανομένης της θωράκισης από την υπερβολική ηλιακή ακτινοβολία και της πιθανής βοήθειας στην εξουδετέρωση ρύπων όπως το διοξείδιο του θείου. Ο σχηματισμός αυτών των κρυστάλλων συνδέεται με την ικανότητα του λειχήνα να διαλύει ασβέστιο από βραχώδη υποστρώματα μέσω της παραγωγής οξαλικού οξέος, με την ποσότητα οξαλικού ασβεστίου να συσχετίζεται συχνά με την περιεκτικότητα σε ασβέστιο του υποστρώματος στο οποίο αναπτύσσεται ο λειχήνας.

Το οξαλικό ασβέστιο, ως πέτρα ζυθοποιίας (beerstone), είναι ένα καφέ ίζημα που τείνει να συσσωρεύεται μέσα σε κάδους, βαρέλια και άλλα δοχεία που χρησιμοποιούνται στην παρασκευή μπύρας. Εάν δεν αφαιρεθεί με μια διαδικασία καθαρισμού, η πέτρα ζυθοποιίας θα αφήσει μια ανθυγιεινή επιφάνεια που μπορεί να φιλοξενήσει μικροοργανισμούς. Η πέτρα μπύρας αποτελείται από άλατα ασβεστίου και μαγνησίου και διάφορες οργανικές ενώσεις που απομένουν από τη διαδικασία ζυθοποίησης.•Προάγει την ανάπτυξη ανεπιθύμητων μικροοργανισμών που μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά ή ακόμη και να καταστρέψουν τη γεύση μιας παρτίδας μπύρας.

Οι κρύσταλλοι οξαλικού ασβεστίου στα ούρα είναι το πιο συνηθισμένο συστατικό των ανθρώπινων νεφρικών λίθων και ο σχηματισμός κρυστάλλων οξαλικού ασβεστίου είναι επίσης μία από τις τοξικές επιπτώσεις της δηλητηρίασης από αιθυλενογλυκόλη.

## Χημικές ιδιότητες
Το οξαλικό ασβέστιο είναι ένας συνδυασμός ιόντων ασβεστίου και της συζυγούς βάσης του οξαλικού οξέος, του οξαλικού ανιόντος. Τα υδατικά του διαλύματα είναι ελαφρώς βασικά λόγω της βασικότητας του οξαλικού ιόντος. Η βασικότητα του οξαλικού ασβεστίου είναι ασθενέστερη από αυτή του οξαλικού νατρίου, λόγω της χαμηλότερης διαλυτότητάς του στο νερό. Το στερεό ένυδρο οξαλικό ασβέστιο έχει χαρακτηριστεί με κρυσταλλογραφία ακτίνων Χ. Είναι ένα πολυμερές σύμπλεξης (coordination polymer) που διαθέτει επίπεδα οξαλικά ανιόντα συνδεδεμένα με ασβέστιο, το οποίο έχει επίσης πρόσδεμα νερού.

## Ιατρική σημασία
Το οξαλικό ασβέστιο μπορεί να προκαλέσει πληγές και μούδιασμα κατά την κατάποση και μπορεί ακόμη και να αποβεί μοιραίο.

### Μορφολογία και διάγνωση
Το μονοένυδρο και το διένυδρο μπορούν να διακριθούν από το σχήμα των αντίστοιχων κρυστάλλων.
* Οι κρύσταλλοι *διένυδρου* οξαλικού ασβεστίου οκταεδρικοί. Ένα μεγάλο μέρος των κρυστάλλων σε ένα ίζημα ούρων θα έχει αυτόν τον τύπο μορφολογίας, καθώς μπορούν να αναπτυχθούν σε οποιοδήποτε pH και εμφανίζονται φυσικά στα φυσιολογικά ούρα..
* Οι κρύσταλλοι *μονοένυδρου* οξαλικού ασβεστίου ποικίλλουν σε σχήμα και μπορούν να έχουν σχήμα αλτήρων, ατράκτων, ωοειδές ή φράχτη, το τελευταίο από τα οποία παρατηρείται συχνότερα λόγω δηλητηρίασης από αιθυλενογλυκόλη.

File:Calcium oxalate crystals in urine.jpg|Μικροσκοπία ούρων που δείχνει κρυστάλλους οξαλικού ασβεστίου στα ούρα. Η μορφολογία των οκταεδρικών κρυστάλλων είναι καθαρά ορατή.
File:Calcium oxalate crystals (urine) - kalsiyum oksalat kristalleri (idrar) - 01.png|Μικροσκοπία ούρων που δείχνει έναν κρύσταλλο *μονοένυδρου οξαλικού ασβεστίου* (σε σχήμα αλτήρα) και έναν κρύσταλλο *διένυδρου οξαλικού ασβεστίου* (σε σχήμα φακέλου) μαζί με αρκετά ερυθροκύτταρα.
File:Calcium oxalate crystals (urine) - kalsiyum oksalat kristalleri (idrar) - 02.png|Μικροσκοπία ούρων που δείχνει αρκετούς κρυστάλλους *μονοένυδρου οξαλικού ασβεστίου* (σε σχήμα αλτήρα, μερικοί από αυτούς συσσωματωμένοι) και έναν κρύσταλλο *διένυδρου οξαλικού ασβεστίου* (σε σχήμα φακέλου) μαζί με αρκετά ερυθροκύτταρα.
File:Calcium Oxalate Detail.png|Ουρικό ίζημα που εμφανίζει αρκετούς κρυστάλλους οξαλικού ασβεστίου, 40X
File:Urine crystals comparison.png|Σύγκριση διαφορετικών τύπων ουρόλιθων.
File:Histopathology of a breast cyst with calcium oxalate crystals, annotated.jpg|. Ιστοπαθολογία κρυστάλλων οξαλικού ασβεστίου σε καλοήθη κύστη μαστού, χρώση H&E. Στο μαστό, μπορούν να παρατηρηθούν στη μαστογραφία και είναι συνήθως καλοήθεις, αλλά μπορούν να συσχετιστούν με επιτόπιο λοβιώδες καρκίνωμα (lobular carcinoma in situ).


### Πέτρες στα νεφρά

Περίπου το 76% των λίθων στα νεφρά είναι εν μέρει ή εξ ολοκλήρου τύπου οξαλικού ασβεστίου. Σχηματίζονται όταν τα ούρα είναι επίμονα κορεσμένα με ασβέστιο και οξαλικό. Μεταξύ 1% και 15% των ανθρώπων παγκοσμίως επηρεάζονται από πέτρες στα νεφρά κάποια στιγμή. Το 2015, προκάλεσαν περίπου 16.000 θανάτους παγκοσμίως.

Μέρος του οξαλικού στα ούρα παράγεται από τον οργανισμό. Το ασβέστιο και το οξαλικό στη διατροφή παίζουν ρόλο, αλλά δεν είναι οι μόνοι παράγοντες που επηρεάζουν τον σχηματισμό λίθων από οξαλικό ασβέστιο. Το οξαλικό που περιέχεται στη διατροφή είναι ένα οργανικό ιόν που βρίσκεται σε πολλά λαχανικά, φρούτα και ξηρούς καρπούς. Το ασβέστιο από τα οστά μπορεί επίσης να παίζει ρόλο στον σχηματισμό λίθων στα νεφρά.

## Βιομηχανικές εφαρμογές
Το οξαλικό ασβέστιο χρησιμοποιείται στην κατασκευή κεραμικών υαλωμάτων (ceramic glazes).

## Παραπομπές

Κατηγορία:Οξαλικά
Κατηγορία:Ενώσεις ασβεστίου
Κατηγορία:Νεφρός