Ιταλική αρχιτεκτονική

[μικρογραφία|[Πάνθεον (Ρώμη)|Πάνθεον, Ρώμη]]
μικρογραφία|Βασιλική του Φόρουμ της Πομπηίας
** αρχιτεκτονική** διακρίνεται από ομοιογένεια κατά την περίοδο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Επηρεασμένη από την ελληνική αρχιτεκτονική (η οποία είχε αφήσει σημαντικά ίχνη στη Μεγάλη Ελλάδα, στους ναούς του Αγκριτζέντο, του Σελινούντα και του Ποσειδωνία (Μεγάλη Ελλάδα) και από τους Ετρούσκους (που προκάλεσε την προσοχή του Βιτρούβιος ), η  Ρωμαϊκή αρχιτεκτονική απέκτησε τα δικά της χαρακτηριστικά, με αποτέλεσμα, σε σύγκριση με το προηγούμενο αρχιτεκτονικό της στυλ, να συνδεθεί περισσότερο με τον εσωτερικό χώρο και με ένα ισχυρό σχήμα που προκύπτει από τη χρήση καμαρών, θόλων και αψίδων.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα, στα οποία καταγράφεται συχνά η χρήση καινοτόμου σκυροδέματος, βρίσκονται στις θέρμες (Terme di Caracalla, Terme di Diocleziano και άλλοι), στα αμφιθέατρα (Colosseum, Arena di Verona), σε θέατρα (Teatro di Marcello), σε βασιλικές (όπως η βασιλική του Maxentius), σε ναούς (μεταξύ των οποίων ξεχωρίζει το Πάνθεον) και στην πολιτική αρχιτεκτονική (για παράδειγμα η γέφυρα του Τιβερίου στο Ρίμινι).

## Παλαιοχριστιανική και βυζαντινή αρχιτεκτονική
[μικρογραφία| [Βασιλική του Αγίου Απολλινάριου στην Κλάση|Sant'Apollinare στο Classe, Ραβέννα]]
[μικρογραφία| Η [Βυζάντιο|βυζαντινή εκκλησία που ονομάζεται Cattolica di Stilo]]
Στην πρώιμη χριστιανική εποχή, με την εξάπλωση του χριστιανισμού, τα μοντέλα των ρωμαϊκών βασιλικών ξαναχρησιμοποιήθηκαν από τις ιταλικές εκκλησίες , με έναν κεντρικό ναό που πλαισιώνεται από πλευρικούς διαδρόμους. Αυτό είναι το σχέδιο στο οποίο μπορούν να εντοπιστούν οι βασιλικές της Santa Sabina, της Santa Maria Maggiore και των αρχαίων βασιλικών του San Pietro στο Βατικανό και του San Paolo fuori le mura στη Ρώμη. Τα κεντρικά συστήματα κατασκευάστηκαν στην ίδια πόλη, όπως το βαπτιστήριο Lateran και η Santa Costanza .

Ακόμα και στη Ραβέννα, πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας από το 404, οι μεγαλύτερες εκκλησίες χτίστηκαν σύμφωνα με το σχέδιο της βασιλικής ( Sant'Apollinare in Classe, Sant'Apollinare Nuovo ), αλλά οι συνεισφορές στην ανάπτυξη του κεντρικού σχεδίου ήταν επίσης πρωτότυπες ( San Vitale, Mausoleo of Galla Placidia, Βαπτιστήριο των Ορθόδοξων, Βαπτιστήριο των Αριανών, Μαυσωλείο των Θεοδωρικών ). Έξω από τα δύο κύρια κέντρα της Αυτοκρατορίας, αξιοσημείωτα είναι, η εκκλησία του San Salvatore στο Spoleto και η βασιλική του San Lorenzo στο Μιλάνο .

## Πρωτο-μεσαιωνική αρχιτεκτονική
Αν εξαιρέσουμε την εκκλησία του San Pietro στην Τοσκάνη, της οποίας τα θεμέλια είναι ακόμα αβέβαια, η μετάβαση από την παλαιοχριστιανική στην πρωτο-μεσαιωνική αρχιτεκτονική στην Ιταλία δεν είναι ιδιαίτερα εμφανής. Παραδείγματος χάριν, οι ρωμαϊκές βασιλικές της Santa Maria στην Domnica, της Sant'Agnese fuori le mura, της Santa Maria στο Cosmedin και της Santa Prassede  αναφέρονται σε μεγάλο βαθμό  στα παλαιοχριστιανικά μοντέλα, καθώς, αν και με κάποιες καινοτομίες, το Αβαείο της Πομπόσας, η εκκλησία του Ο Σαν Σαλβατόρε στη Μπρέσια και ο Ναός της Λομβαρδίας του Cividale del Friuli ((το τελευταίο, ωστόσο, είναι εκπληκτικό για την πλανημετρική σύλληψή του). ).

## Ρωμανική αρχιτεκτονική
[αριστερά|μικρογραφία| [Καθεδρικός ναός της Πίζας]]
Οι πλανημετρικές καινοτομίες που εισήχθησαν στη Γαλλία και τη Γερμανία κατά τη  Ρωμανική περίοδο δεν έφτασαν αμέσως στην Ιταλία, όπου, μεταξύ του ενδέκατου και του δωδέκατου αιώνα, συνεχίστηκε η κατασκευή βασιλικών, συνήθως χωρίς ένα transept (πτέρυγα ναού)  . Ωστόσο, περιπατητικά και ακτινικά παρεκκλήσια εμφανίστηκαν στο αβαείο του Sant'Antimo και στην Aversa .

Κατά το δεύτερο μισό του 11ου αιώνα, καταγράφηκε η ανέγερση της μονής Montecassino, με ένα εγκάρσιο να μην προεξέχει από το σώμα του κτηρίου και τις αψίδες στο τέλος κάθε ενός από τους τρεις κλίτους. Το  σημαντικότερο κτίριο στη νότια Ιταλία, ωστόσο, βρίσκεται στη βασιλική του San Nicola στο Μπάρι ( 1087 ), το οποίο έχει ένα εγκάρσιο, εναλλάξιμο στήριγμα κατά μήκος του κυρίως ναού και δύο πύργους στην πρόσοψη σύμφωνα με τη Νορμανδική χρήση  Νορμανδική χρήση.

Στην βορειοκεντρική  Ιταλία, από την άλλη πλευρά, αναπτύχθηκαν τοξωτές γκαλερί (όπως στον καθεδρικό ναό της Μόντενα, με ένα μη προεξέχον transept (πτέρυγα ναού), τρεις αψίδες και έναν απομονωμένο καμπαναριό ), οι οποίες βρήκαν αξιοσημείωτες εφαρμογές στο Pisan Romanesque ( Duomo και bell ο πύργος της Πίζας, ο Duomo και η εκκλησία του San Michele στο Foro στη Λούκα, ο καθεδρικός ναός της Πιστόιας και άλλες εκκλησίες της Τοσκάνης, αλλά επηρέασαν επίσης εν μέρει την αρχιτεκτονική της Σαρδηνίας και της Κορσικής . Αντιθέτως, στην Λομβαρδία, η βασιλική του Sant'Ambrogio έχει μείνει στην ιστορία για τη στέγη του με σταυρό θόλους και τα πλευρά από τα παλαιότερα στην Ευρώπη . Γερμανικής προέλευσης είναι, στο Κόμο, η βασιλική του Sant'Abbondio (χωρίς transept) και η εκκλησία του San Fedele (εμπνευσμένη από τα τριλόβατα φυτά της Κολωνίας ). Το σχέδιο του καθεδρικού ναού της Πάρμας αναφέρεται επίσης στη Γερμανία, με προεξοχή προβολής και μονή τερματική αψίδα.

Επίσης στη βόρεια Ιταλία, οι κύριοι καθεδρικοί ναοί χαρακτηρίστηκαν από την παρουσία επιβλητικών εξωτερικών βαπτιστηρίων (όπως το βαπτιστήριο Κρεμόνα και το βαπτιστήριο της Πάρμας), αν και το πιο διάσημο βαπτιστήριο βρίσκεται στην κεντρική Ιταλία, στην Πίζα .

Από την άλλη πλευρά, στη Φλωρεντία ευνοήθηκαν τα αρχιτεκτονικά μοτίβα της Ρωμαϊκής εποχής, δημιουργώντας αυτό που οι κριτικοί ονόμασαν το πρωτό-αναγεννησιακό στυλ ( βασιλική του San Miniato al Monte, Βαπτιστήριο του San Giovanni, εκκλησία του Santi Apostoli, Badia Fiesolana στο Fiesole ) . Παρόμοιο ενδιαφέρον για την αρχαιότητα μπορεί να βρεθεί στη Ρώμη και στα περίχωρά της (προσόψεις του καθεδρικού ναού της Civita Castellana και του San Lorenzo έξω από τα τείχη του Vassalletto ).

Στη Βενετία η ρωμαϊκή αρχιτεκτονική συγχωνεύτηκε με τη βυζαντινή αρχιτεκτονική στη βασιλική του Αγίου Μάρκου, με ένα κεντρικό σχέδιο με πέντε τρούλους. Το θέμα του τρούλου βρίσκεται επίσης στο Marche και στο Νότο, και συγκεκριμένα σε μερικές εκκλησίες της ρουμανικής εποχής της Απουλίας ( Duomo di Molfetta ), ενώ το θέμα του εγγεγραμμένου σταυρού εμφανίζεται στο Stilo ( Cattolica di Stilo ), Otranto και Τράνι .

Στη Σικελία τα βυζαντινά στοιχεία ενώθηκαν με τους Νορμανδούς και τους Σαρακηνούς, που βρέθηκαν σε μερικές εκκλησίες στο Παλέρμο ( San Cataldo και άλλες) και στους καθεδρικούς ναούς των Cefalù και Monreale .

Στην πολιτική αρχιτεκτονική, από την άλλη πλευρά, εμφανίστηκαν πολλοί ευγενείς πύργοι,  πιο γνωστά είναι αυτά του Σαν Τζιμινιάνο και της Μπολόνια.

## Γοτθική αρχιτεκτονική
[μικρογραφία| [Καθεδρικός ναός της Σιένα]]
Η γοτθική αρχιτεκτονική εισήχθη στην Ιταλία από τους Κιστερκιανούς, για παράδειγμα στο Αβαείο της Φοσόνοβα και στο Σαν Γκαλκάνο . Στη βασιλική του Sant'Andrea στο Vercelli υπάρχει μια μετάβαση από το ιταλικό ρωμαμανικό στο γαλλικό γοτθικό, αλλά το πιο πρωτότυπο γοτθικό κτίριο είναι η βασιλική του San Francesco στην Ασίζη, η οποία είναι εμπνευσμένη από τον καθεδρικό ναό του Angers .

Οι σπουδαίες εκκλησίες της Φλωρεντίας της Santa Maria Novella ( 1279 ), της Santa Maria del Fiore (ξεκίνησε από τον Arnolfo di Cambio το 1296 ) και της Santa Croce (πιθανώς από το 1294 - 95 ) χρονολογούνται από τα τέλη του 13ου αιώνα, ευάερες και ενεργητικές συνθέσεις που ο πιο ιταλικός χαρακτήρας του γοτθικού στιλ. Η βασιλική του San Petronio στη Μπολόνια (από το 1390 ) προσανατολίζεται προς αυτό το στιλ, ενώ μια μεγαλύτερη 'μόλυνση' των γαλλικών γούστων μπορεί να βρεθεί στο Duomo του Μιλάνου (από το 1386, αλλά η κατασκευή έληξε μόνο αρκετούς αιώνες αργότερα).
[αριστερά|μικρογραφία| [Καστέλ ντελ Μόντε|Castel del Monte, Άντρια]]
Στη Νάπολη, η κυριαρχία των Angevin συνέπεσε με την κατασκευή εντυπωσιακών γοτθικών κατασκευών: η βασιλική του San Lorenzo Maggiore (με μια αψίδα που διασχίζεται από ένα ambulacrum), η βασιλική του San Domenico Maggiore, το μοναστήρι της Santa Chiara (που ξαναχτίστηκε σε μεγάλο βαθμό μετά τον Δεύτερο Κόσμο Ο πόλεμος που εξαλείφει τις μπαρόκ υπερπληρώσεις) και τον καθεδρικό ναό (για τον οποίο ονομάστηκαν αρχιτέκτονες της γαλλικής εξαγωγής).

Στη Βενετία, αξίζει να σημειωθεί η εκκλησία του Frari και η βασιλική του Santi Giovanni e Paolo, που χρονολογούνται από τον 14ο αιώνα. Σπάνια ήταν, η συνεισφορά της Ρώμης, από την άλλη πλευρά, , τόσο πολύ που η μόνη σημαντική γοτθική εκκλησία είναι η Santa Maria sopra Minerva .

Αξίζει επίσης να σημειωθούν οι προσόψεις των καθεδρικών ναών του Ορβιέτο και της Σιένα, που χτίστηκαν μεταξύ του τέλους του 13ου αιώνα και των αρχών του 14ου αιώνα . Μεταξύ των πύργων, ο πιο όμορφος γοτθικός καμπαναριό είναι αυτός του Duomo της Φλωρεντίας (ο λεγόμενος Giotto's Bell Tower ).

Μερικά κάστρα μπορούν να εντοπιστούν στη γαλλική επιρροή, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζει το διάσημο Castel del Monte ( περίπου 1240 ) στην Άντρια, όπου η γοτθική δομή συνδυάζεται με τις αναμνήσεις των αρχαίων ρωμαϊκών μοντέλων, τα οποία δίνουν στο συγκρότημα μια ομαλή και κανονική εμφάνιση.

Μεταξύ του 13ου και 14ου αιώνα χτίστηκαν πολλά αστικά κτίρια, όπως τα δημόσια παλάτια της Φλωρεντίας ( Palazzo Vecchio ), Siena ( Palazzo Pubblico ), Venice ( Palazzo Ducale ), Perugia ( Palazzo dei Priori ) και Gubbio ( Palazzo dei Consoli ) ; Σε αυτά προστίθενται πολλά παλάτια του 14ου αιώνα στη Φλωρεντία και τη Σιένα, καθώς και τα σπίτια των αρχών του δέκατου πέμπτου αιώνα στη Βενετία (όπως το Ca 'd'Oro ).

## Αναγεννησιακή και στιλιστική αρχιτεκτονική
μικρογραφία|San Biagio, Montepulciano
[μικρογραφία| [Βίλα Κάπρα «Λα Ροτόντα»|Villa Almerico Capra γνωστή ως "La Rotonda", Vicenza]]
Η αναγεννησιακή αρχιτεκτονική αναπτύχθηκε στη Φλωρεντία, όπου, κατά τη Ρωμανική περίοδο, διατηρήθηκε κάποια συνέχεια με τις σαφείς και κανονικές μορφές της κλασικής αρχιτεκτονικής. Το σημείο καμπής, που σηματοδοτεί τη μετάβαση από τη γοτθική στην αναγεννησιακή αρχιτεκτονική, συμπίπτει με την κατασκευή του θόλου του καθεδρικού ναού της Φλωρεντίας, που εκτελέστηκε από τον Filippo Brunelleschi μεταξύ 1420 και 1436 . Ωστόσο, το πρώτο πλήρως αναγεννησιακό έργο είναι το Spedale degli Innocenti  χτίστηκε από τον ίδιο τον Brunelleschi ξεκινώντας από το 1419 . Ακολούθησαν οι βασιλικές του San Lorenzo και του Santo Spirito, του Old Sacristy και του Pazzi Chapel, έργα στα οποία το στιλ Brunelleschi προκάλεσε διακοσμήσεις σε pietra serena που εφαρμόστηκαν σε συστήματα που προέρχονται από την ένωση στοιχειωδών γεωμετρικών σχημάτων (τετράγωνο και κύκλο) . Η τέχνη του Brunelleschi ήταν μια έμπνευση για διάφορους αρχιτέκτονες του αιώνα, όπως οι Michelozzo, Filarete, Giuliano da Maiano και Giuliano da Sangallo . Συγκεκριμένα, ο τελευταίος έθεσε τις αρχές της οχυρωτικής τέχνης που ονομάζεται *σύγχρονη οχύρωση*, της οποίας θεωρείται ο ιδρυτής μαζί με τον αδελφό του Antonio da Sangallo τον Πρεσβύτερο και τον Francesco di Giorgio Martini .

Λίγα χρόνια μετά το ντεμπούτο του Brunelleschi, καταγράφεται η δραστηριότητα του Leon Battista Alberti, ο οποίος εκτέλεσε το Palazzo Rucellai και την πρόσοψη της Santa Maria Novella στη Φλωρεντία . Ο Alberti, επηρεασμένος βαθιά από τη ρωμαϊκή αρχιτεκτονική, εργάστηκε επίσης στο Rimini ( Tempio Malatestiano ) και στη Mantua ( San Sebastiano και Sant'Andrea ). Ένας από τους μαθητές του, ο Bernardo Rossellino, φρόντισε για την αναδιοργάνωση της πόλης Pienza, έναν από τους πρώτους αρχιτεκτονικούς και αστικούς μετασχηματισμούς στην ιστορία της Αναγέννησης.

Από την άλλη πλευρά, η πλήρης Αναγέννηση, ήταν ουσιαστικά Ρωμαϊκή, χάρη στο έργο των Bramante, Raffaello Sanzio και Michelangelo Buonarroti . Το πρώτο οφείλεται κυρίως στο έργο για την ανοικοδόμηση της Βασιλικής του Αγίου Πέτρου στο Βατικανό, με ελληνικό σταυρό που προέρχεται από τις μελέτες του Λεονάρντο ντα Βίντσι σε κτίρια με κεντρικό σχέδιο, αλλά το οποίο με τη σειρά του επηρέασε τον Antonio da Sangallo Πρεσβύτερος στη σύλληψη της εκκλησίας του San Biagio στο Montepulciano . Ο Ραφαήλ δραστηριοποιήθηκε στην κατασκευή ορισμένων ανακτόρων και στο έργο Villa Madama. Ο Μιχαήλ Άγγελος, από την άλλη πλευρά, παρενέβη στο έργο της Βασιλικής του Βατικανού κάνοντας σημαντικές αλλαγές, έχτισε την Piazza del Campidoglio και ολοκλήρωσε το Palazzo Farnese που ξεκίνησε από τον Antonio da Sangallo the Younger .

Η Αναγέννηση του δέκατου έκτου αιώνα κλείνει από κάποια έργα του Andrea Palladio, τα οποία επηρέασαν σημαντικά την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ( Palladianism and Neopalladianism ): ανάμεσά τους θυμόμαστε τη Βασιλική Palladian, το Palazzo Chiericati και τη Villa Almerico Capra που ονομάζεται "La Rotonda" (μεταξύ Πρώτα βωμολοχικά κτίρια της σύγχρονης εποχής με πρόσοψη κλασικού ναού ως πρόσοψη) , στη Βιτσέντσα, καθώς και τη βασιλική του San Giorgio Maggiore και την εκκλησία του Redentore στη Βενετία.

Ο ανθρωπισμός, όπως προανέφερε ο Baldassarre Peruzzi σε μερικά ρωμαϊκά έργα ( Villa Farnesina και Palazzo Massimo alle Colonne ), είδε στο προαναφερθέν Michelangelo ( New Sacristy, Biblioteca Medicea Laurenziana, στη Φλωρεντία, Porta Pia στη Ρώμη) και Giulio Romano ( Palazzo Te και η κατοικία του) στη Μάντοβα) οι δύο κύριοι εκθέτες. Άλλοι καλλιτέχνες που πρέπει να θυμάστε είναι ο Bartolomeo Ammannati (αυλή του Palazzo Pitti ), ο Bernardo Buontalenti ( Grotta Grande στους κήπους Boboli ), ο Giorgio Vasari ( Γκαλερί Uffizi ), ο Jacopo Sansovino ( Εθνική Βιβλιοθήκη Marciana, Βενετία), και κυρίως ο Jacopo Barozzi da Vignola, με την εκκλησία του Gesù στη Ρώμη (ολοκληρώθηκε από τον Giacomo Della Porta ) κατευθύνθηκε η αρχιτεκτονική προς το μπαρόκ.

## Μπαρόκ αρχιτεκτονική
μικρογραφία|Sant'Ivo alla Sapienza, Ρώμη
Το μπαρόκ στιλ, που συνδέεται με την Αντιμεταρρύθμιση, δημιουργήθηκε στη Ρώμη και άσκησε την επιρροή του σε ολόκληρο τον Καθολικό κόσμο. Τα πρώτα παραδείγματα στα οποία αυτό το στυλ είναι αναγνωρίσιμο βρίσκονται σε ορισμένα έργα του Carlo Maderno (πρόσοψη της Santa Susanna, πρόσοψη και σηκός του San Pietro στο Βατικανό και τη βασιλική του Sant'Andrea della Valle, του οποίου η πρόσοψη ολοκληρώθηκε από τον Carlo Rainaldi ) και από τον Martino Longhi the Younger (πρόσοψη της εκκλησίας των Αγίων Vincenzo και Anastasio στο Trevi ) και άλλους, στους οποίους επισημαίνεται η προσπάθεια ενίσχυσης του κεντρικού άξονα των προσόψεων μέσω της σταδιακής χρήσης πυλώνων, ημι-στηλών και στηλών.

Αργότερα οι Gian Lorenzo Bernini, Francesco Borromini και Pietro da Cortona συνέβαλαν στην περαιτέρω ανάπτυξη της μπαρόκ γλώσσας όχι μόνο αποκλειστικά στην εφαρμογή διακοσμητικών στοιχείων αλλά στη σύλληψη του χώρου που βασίζεται στην επεξεργασία νέων μορφών όπως ελλείψεις, σπείρες, πολυκεντρικές καμπύλες. Οι περισσότερες από τις συνεισφορές τους αναφέρονται σε θρησκευτικά κτίρια ( εκκλησία Sant'Andrea al Quirinale, εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου στην Αρικία για Bernini, εκκλησία Sant'Agnese στην Agone, San Carlo alle Quattro Fontane, Sant'Ivo alla Sapienza και το σημερινό εκκλησάκι του Σαν Ο Giovanni στο Laterano για το Borromini · η εκκλησία του Santi Luca και της Martina, η Santa Maria della Pace και η πρόσοψη της Santa Maria στη Via Lata για το Pietro da Cortona), ωστόσο δεν υπάρχει έλλειψη αστικών κτιρίων (όπως το Palazzo Barberini, των Bernini και Borromini, το Palazzo Montecitorio των Bernini και Carlo Fontana, το Palazzo Chigi-Odescalchi ξανά από τον Bernini, το Palazzo di Propaganda Fide και η προοπτική γκαλερί του Palazzo Spada από τον Borromini).
αριστερά|μικρογραφία| Palazzo Ducezio, Noto
Οι αστικοί μετασχηματισμοί έχουν επίσης μεγάλη σημασία, κυρίως λόγω της δραστηριότητας του Sixtus V, ο οποίος, με την τεχνική υποστήριξη του Domenico Fontana, προώθησε το πρώτο σχέδιο πολεοδομικού σχεδιασμού της πόλης της σύγχρονης Ρώμης. Νέοι δρόμοι εντοπίστηκαν σε μεγάλους ευθύγραμμους άξονες που συνδέουν τις πιο σημαντικές περιοχές της πόλης και τα κύρια θρησκευτικά και διοικητικά κτίρια, ενώ κατασκευάστηκαν ή αναδιατάχθηκαν επίσης μεγάλες πλατείες (Piazza del Popolo, Piazza Navona, Piazza San Pietro ) και σημαντικά κτίρια.

Το μπαρόκ στιλ εξαπλώθηκε σύντομα πέρα από τα όρια της πόλης, φτάνοντας στο Τορίνο (επέκταση της πόλης του Carlo και του Amedeo di Castellamonte, το παρεκκλήσι του Αγίου Σβάρνου, την εκκλησία του San Lorenzo και το Palazzo Carignano di Guarino Guarini ), το Μιλάνο ( εκκλησία του San Giuseppe di Francesco Maria Richini ), Βενετία ( Βασιλική της Santa Maria della Salute από τον Baldassare Longhena, με ένα οκταγωνικό σχέδιο ενωμένο σε ένα ιερό οριοθετημένο από δύο αψίδες), Νάπολη (όπου ήταν ενεργά οι Francesco Grimaldi, Cosimo Fanzago, Ferdinando Sanfelice, από τους οποίους θυμάται το παρεκκλήσι αντίστοιχα του San Gennaro, την εκκλησία της Santa Maria Egiziaca στο Pizzofalcone και το Palazzo dello Spagnolo ), Απουλία ( βασιλική της Santa Croce στο Λέτσε, με διακόσμηση που προέρχεται από την ισπανική Plateresque ) και, ως εκ τούτου, ιδιαίτερα μετά το σεισμό του 1693, Σικελία ( καθεδρικός ναός της Sant'Agata στην Κατάνια, τον καθεδρικό ναό του San Giorgio στη Ραγκούσα, την εκκλησία του San Domenico στο Noto κ.λπ. ). Η Τοσκάνη, από την άλλη πλευρά, παρέμεινε συνδεδεμένη με τα ύστερα Mannerist γούστα ( Cappella dei Principi, με οκταγωνικό σχέδιο, στολισμένο με πολύ πλούσια ένθετα που δημιουργήθηκαν με ημιπολύτιμους λίθους) και η πιο αυστηρά μπαρόκ παραγωγή χρονολογείται από τις αρχές του 18ου αιώνα .

## Αργά μπαρόκ και ροκοκό αρχιτεκτονική
[μικρογραφία| [Ανάκτορο της Καζέρτα|Βασιλικό Παλάτι της Καζέρτα]]
Η πιο πρωτότυπη παραγωγή όλων των ύστερων μπαρόκ και ροκοκό αρχιτεκτονικής χρονολογείται από τον δέκατο όγδοο αιώνα: το κυνήγι του Stupinigi . Χαρακτηρίζεται από ένα πολύ περίπλοκο σχέδιο που αποδίδεται σε ένα σταυρό του Αγίου Ανδρέα, σχεδιάστηκε από τον Filippo Juvarra, ο οποίος έχτισε επίσης τη βασιλική του Superga, κοντά στο Τορίνο.

Στο Βένετο υπήρχε μια προσέγγιση με θέματα Palladian, εμφανής στη βίλα Pisani στη Stra ( 1721 ) και στο San Simeon Piccolo στη Βενετία (ολοκληρώθηκε το 1738 ).

Στη Ρώμη, το ακραίο κεφάλαιο της μπαρόκ εποχής βρίσκει τα σημαντικότερα επιτεύγματά του σε ορισμένες σημαντικές αστικές παρεμβάσεις, όπως τα Ισπανικά Σκαλιά και η Φοντάνα ντι Τρέβι, ενώ η πρόσοψη του Σαν Τζιοβάνι στο Λατεράνο, από τον Αλεσάνδρο Γαλιλιί, προσεγγίζει αυστηρότερα κλασικά.

Αντ 'αυτού, στο Βασίλειο της Νάπολης, υπό τον Luigi Vanvitelli, ξεκίνησε η κατασκευή του Βασιλικού Παλάτι της Καζέρτα (από το 1752 ), ένα τεράστιο συγκρότημα στο οποίο, με τις μεγαλειώδεις σκηνές μπαρόκ εσωτερικού και του κήπου, μια περισσότερο Ο μετρημένος φάκελος κτιρίου έρχεται σε αντίθεση, κάτι που επομένως φαίνεται να προβλέπει τα θέματα του νεοκλασικισμού. Ο γιγαντισμός του παλατιού αντηχεί στο μεγαλύτερο μέρος του Real Albergo dei Poveri, που χτίστηκε τα ίδια χρόνια από τον Ferdinando Fuga .

## Αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα
[μικρογραφία| Piazza del Plebiscito and [Βασιλική Σαν Φραντσέσκο ντι Πάολα|Basilica of San Francesco di Paola, Νάπολη]]
Η νεοκλασική αρχιτεκτονική, ακόμη και στη νεοελληνική παραλλαγή της, δημιουργήθηκε σε πολλά πολύτιμα έργα. Η επιρροή του γαλλικού νεοκλασικισμού είναι εμφανής στην πρόσοψη του θεάτρου San Carlo στη Νάπολη (από τον Antonio Niccolini ). στην ίδια πόλη, στις αρχές του δέκατου ένατου αιώνα άρχισε η κατασκευή της μεγάλης βασιλικής του San Francesco, η πιο σημαντική ιταλική εκκλησία της εποχής , εμπνευσμένη από το δοκιμασμένο θέμα του Πάνθεον στη Ρώμη.

Άλλα νεοκλασικά αριστουργήματα είναι το Caffè Pedrocchi στην Πάδοβα (του Giuseppe Jappelli ), ο Canovian Temple στο Possagno (αποδίδεται, όχι χωρίς αβεβαιότητα, στο Giannantonio Selva ), το Carlo Felice Theatre στη Γένοβα ( Carlo Barabino, αλλά ξαναχτίστηκε τον εικοστό αιώνα ), το Cisternone of Livorno ( Pasquale Poccianti ) και τη ρύθμιση της Piazza del Popolo στη Ρώμη από τον Giuseppe Valadier . Επιπλέον, οι παρεμβάσεις που προωθήθηκαν στην Τεργέστη ( Teatro Verdi, εκκλησία Sant'Antonio ), το Μιλάνο ( Palazzo Belgioioso, Villa Reale, Arco della Pace και εκκλησία του San Carlo al Corso ) και το Παλέρμο (το εκλεκτικό κινεζικό παλάτι, το Γυμνάσιο του Βοτανικού) Κήπος του Παλέρμου και του ύστερου Teatro Massimo ).

Ο Alessandro Antonelli εξακολουθεί να προσβλέπει στον πρόσφατο νεοκλασικισμό στο σχεδιασμό των εξωτερικών φακέλων της βασιλικής του San Gaudenzio στη Novara και του Mole Antonelliana στο Τορίνο.

Στη συνέχεια, το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα οδήγησε στην επιβεβαίωση των νεοαναγεννησιακών γευμάτων ( Galleria Vittorio Emanuele II στο Μιλάνο και Galleria Umberto I στη Νάπολη στο πλαίσιο της αποκατάστασης , όπου εφαρμόστηκαν στοιχεία σιδήρου) και, πιο σπάνια, το Neo -Barque ( Palazzo di Giustizia di Roma ), ενώ το νεο-γοτθικό ήταν το στυλ που χρησιμοποιείται για παράδειγμα στις προσόψεις των μεγάλων εκκλησιών της Φλωρεντίας. Οι ύστεροι απόηχοι του αυτοκρατορικού στιλ ρέουν στο αμφιλεγόμενο Εθνικό Μνημείο του Vittorio Emanuele II στη Ρώμη. Ο νεορωμαμανικός εκλεκτισμός προωθήθηκε από τον Camillo Boito, ο οποίος ήταν επίσης υπεύθυνος για πολλές αποκαταστάσεις μεσαιωνικών μνημείων.

## Αρχιτεκτονική του 20ου αιώνα

### Στις αρχές του εικοστού αιώνα και είκοσι χρόνια του φασισμού
Ο Art Nouveau είχε στο Giuseppe Sommaruga και τον Ernesto Basile δύο από τους κύριους και πιο πρωτότυπους εκθέτες (αντίστοιχα το Palazzo Castiglioni στο Μιλάνο, επέκταση του Palazzo Montecitorio στη Ρώμη). Μια εντελώς νέα γλώσσα ανακοινώθηκε με τη δημοσίευση του Μανιφέστο της Φουτουριστικής Αρχιτεκτονικής το 1914 από τον Antonio Sant'Elia . Το ίδιο δημοσίευσε τους πίνακες του «Νέα Πόλη», προτείνοντας νέα αρχιτεκτονικά μοντέλα που βελτίωσαν τη λειτουργικότητα και μια νέα αισθητική.
μικρογραφία|Το Palazzo του πρώην επίσημου εστιατορίου του σώματος EUR Roma 1941 που σχεδιάστηκε από τον Ettore Rossi
Ο ορθολογισμός εκδηλώθηκε στην Ομάδα 7 ( 1926 ) και στο MIAR ( 1928 ), αλλά μετά τη διάλυση της ομάδας εμφανίστηκε στις απομονωμένες μορφές των Giuseppe Terragni ( Casa del Fascio in Como), Adalberto Libera ( Villa Malaparte in Capri ) και Giovanni Michelucci ( σταθμός Φλωρεντίας Santa Maria Novella, σε συνεργασία).

Κατά τη διάρκεια της φασιστικής περιόδου το λεγόμενο " Novecento " ( Gio Ponti, Pietro Aschieri, Giovanni Muzio *) είχε μεγαλύτερη τύχη, από την οποία* προήλθε ο απλοποιημένος νεοκλασικισμός του Marcello Piacentini, μετά την ανακάλυψη της αυτοκρατορικής Ρώμης, συγγραφέας πολλών αστικών μετασχηματισμών σε διαφορετικές ιταλικές τοποθεσίες και θυμόμαστε για τους αμφισβητούμενους μέσω της della Conciliazione στη Ρώμη.

### Δεύτερος μετά τον πόλεμο
Η δεύτερη μεταπολεμική περίοδος χαρακτηρίστηκε από διάφορα ταλέντα ( Luigi Moretti, Carlo Scarpa, Franco Albini, Gio Ponti, Tomaso Buzzi και άλλα), αλλά δεν διέθετε ενιαία κατεύθυνση. Ο Pier Luigi Nervi, με τις τολμηρές κατασκευές από οπλισμένο σκυρόδεμα, απέκτησε διεθνή φήμη και ήταν ένα παράδειγμα για τους Riccardo Morandi και Sergio Musmeci . Σε μια εποχή γεμάτη από ενδιαφέρουσες συζητήσεις που έγιναν από κριτικούς όπως ο Μπρούνο Ζέβι, επικράτησε ο ορθολογισμός, ο οποίος βρίσκει ένα από τα παραδείγματα έργων στον επικεφαλής του σταθμού Ρομά Τέρμι. Ο Νεορεαλισμός των Michelucci, Carlo Aymonino, Mario Ridolfi και άλλων ( γειτονιές INA-Casa ) ακολουθήθηκε από τον Neoliberty (βρέθηκε στα πρώτα έργα του Vittorio Gregotti ) και τον Brutalism ( Torre Velasca di Milano του ομίλου BBPR , κτίριο κατοικιών μέσω της Piagentina στη Φλωρεντία, του Leonardo Savioli, έργα του Giancarlo De Carlo ).

Ο Le Corbusier (έργο για ένα νοσοκομείο στη Βενετία) και ο Frank Lloyd Wright (έργο για ένα σπίτι στο Μεγάλο Κανάλι, ακόμα στη Βενετία) δεν έχτισαν τίποτα στην Ιταλία, ενώ ο Alvar Aalto ( εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου στο Riola di Vergato ), Kenzō Tange (πύργοι της Έκθεσης της Μπολόνια, σχέδιο του επιχειρηματικού κέντρου της Νάπολης ) και Oscar Niemeyer (έδρα του Mondadori στο Segrate ).

Επίσης το 1980 διοργανώθηκε η έκθεση αρχιτεκτονικής "Παρουσία του παρελθόντος" στο Arsenal της Βενετίας, όπου συγκεντρώθηκαν οι μεγαλύτεροι αρχιτέκτονες της εποχής που θεωρούνταν μεταμοντέρνοι, συμπεριλαμβανομένων των Robert Venturi, Hans Hollein, Frank Gehry, Ricardo Bofill . Με αυτόν τον τρόπο, ο Paolo Portoghesi, με μια σειρά δημοσιεύσεων, ξεκίνησε τη λεγόμενη *μεταμοντέρνα αρχιτεκτονική* στην Ιταλία, συνδέοντας με άλλους κριτικούς όπως ο Charles Jencks και ο Robert Stern .

## Σύγχρονη αρχιτεκτονική
Ανάμεσα στους κύριους αρχιτέκτονες που δραστηριοποιούνται στην Ιταλία μεταξύ του τέλους του εικοστού αιώνα και των αρχών του 21ου αιώνα θυμόμαστε τον Renzo Piano ( Στάδιο San Nicola στο Μπάρι, ανακαίνιση του αρχαίου λιμανιού της Γένοβας, Αμφιθέατρο Parco della Musica στη Ρώμη, Πάντρ Pio εκκλησία στο San Giovanni Rotondo κ.λπ. ), Massimiliano Fuksas ( Skyscraper of the Piedmont Region, Congress Center at EUR ), Gae Aulenti ( Σταθμός Μουσείου του μετρό της Νάπολης ), το Swiss Mario Botta ( Μουσείο Σύγχρονης και Σύγχρονης Τέχνης του Trento και Rovereto, ανακαίνιση του Teatro alla Scala Milan), Zaha Hadid ( Εθνικό Μουσείο Τεχνών του ΧΧΙ στη Ρώμη, ουρανοξύστης " Crooks " στο Μιλάνο), Richard Meier ( εκκλησία του Θεού ο Ελεήμων Πατέρας και υπόθεση που περιβάλλει το Ara Pacis στη Ρώμη), Norman Foster ( σταθμός Firenze Belfiore ), Daniel Libeskind ( Ουρανοξύστης "Il Curvo " στο Μιλάνο) και Arata Isozaki ( Palasport Olimpico στο Τορίνο, με τον Pier Paolo Maggiora και τον Marco Brizio, ουρανοξύστης "Il Dritto " στο Μιλάνο).

## Σημείωση


## Άλλες εικόνες

Αρχείο:Paestum BW 2013-05-17 15-01-57.jpg|Ναός του Ποσειδώνα, Paestum
Αρχείο:Colosseo 2020.jpg|Κολοσσαίο, Ρώμη
Αρχείο:Milano Lorenzomaggiore.01.JPG|Βασιλική του San Lorenzo, Μιλάνο
Αρχείο:Cividale, tempietto longobardo 01.JPG|Ναός της Λομβαρδίας, Cividale del Friuli
Αρχείο:Cattedralebitonto.JPG|Καθεδρικός ναός του Μπιτόντο
Αρχείο:Duomo Firenze Apr 2008.jpg|Εσωτερικό της Σάντα Μαρία ντελ Φιόρε, Φλωρεντία
Αρχείο:Palazzo Te Mantova 2.jpg|Palazzo Te, Μάντοβα
Αρχείο:Wenecja Santa Maria della Salute.JPG|Santa Maria della Salute, Βενετία
Αρχείο:Roma-scalinatà trinità dei monti.jpg|Ισπανικά Σκαλιά, Ρώμη
Αρχείο:Palazzina cinese 0001.JPG|Κινέζικο κτίριο, Παλέρμο
Αρχείο:Napoli BW 2013-05-16 14-11-46 1 DxO.jpg|Galleria Umberto I, Νάπολη


## Βιβλιογραφία

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* L. Grodecki, *Gothic Architecture*, Martellanego (Βενετία) 1998.
* HR Hitchcock, *Η αρχιτεκτονική του 19ου και του εικοστού αιώνα*, Τορίνο, Einaudi, 1971.
* HE Kubach, *Romanesque Architecture*, Electa, Μιλάνο 1998.
* Emilio Lavagnino, *Μοντέρνα τέχνη από νεοκλασικιστές έως σύγχρονους*, Τορίνο, UTET, 1956.
* Corrado Maltese, *Ιστορία της Ιταλικής τέχνης 1785-1943*, Τορίνο, Einaudi, 1960.
* C. Meeks, *Ιταλική Αρχιτεκτονική 1750 - 1914*, New Haven - London, 1966.
* Robin Middleton, David Watkin, *Architecture του 19ου αιώνα*, Μιλάνο, Electa, 2001. ISBN 88-435-2465-8
* Werner Muller, Gunter Vogel, *Άτλας Αρχιτεκτονικής.* *Ιστορία της αρχιτεκτονικής από τις ρίζες της έως τη σύγχρονη εποχή.* *Πίνακες και κείμενα* , Rozzano (Μιλάνο), Hoepli, 1997. ISBN 88-203-1977-2
* P. Murray, *Renaissance Architecture*, Μιλάνο, Electa, 2000. ISBN 8843524666
* Christian Norberg-Schulz, *Μπαρόκ Αρχιτεκτονική*, Μιλάνο, Electa, 1998. ISBN 8843524615
* C. Norberg-Schulz, *Late Baroque Architecture*, Μιλάνο, 1980.
* Nikolaus Pevsner, *Ιστορία της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής*, Μπάρι, Laterza, 1998. ISBN 88-420-3930-6
* Nikolaus Pevsner, John Fleming, Hugh Honor, *Λεξικό αρχιτεκτονικής*, Τορίνο, Einaudi, 2005. ISBN 9788806180553
* Manfredo Tafuri, *Η αρχιτεκτονική του Mannerism τον δέκατο έκτο αιώνα*, Ρώμη 1966.
* V. Vercelloni, *Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Αρχιτεκτονικής και Πολεοδομίας*, Ρώμη, 1969.
* David Watkin, *Ιστορία της Δυτικής Αρχιτεκτονικής*, Μπολόνια, 1990.

## Σχετικά Αντικείμενα

* Ιταλία
* Ιστορία αρχιτεκτονικής

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 

Κατηγορία:Αρχιτεκτονική στην Ιταλία