Ο Φρειδερίκος Νίτσε εν τη φιλοσοφία του δικαίου και της πολιτείας

**Ο Φρειδερίκος Νίτσε εν τη φιλοσοφία του δικαίου και της πολιτείας** είναι εναίσιμος επί υφηγεσία διατριβή του 1909 του Έλληνα συγγραφέα και φιλοσόφου Νίκου Καζαντζάκη, στο οποίο εξετάζεται η σκέψη και η πολιτική φιλοσοφία του Γερμανού φιλοσόφου Φρειδερίκου Νίτσε. Το έργο ανήκει στην πρώιμη πνευματική παραγωγή του Καζαντζάκη, αφού το έγραψε όταν ήταν 26 ετών. Ο Δρ. Πάτροκλος Σταύρου στην εισαγωγή της νέας έκδοσης του έργου το 1998 θεωρεί ότι η διατριβή αυτή του πολύγλωσσου Νίκου Καζαντζάκη αποτελεί ένα άρτιο και εμβριθές, επιστημονικά τεκμηριωμένο, φιλοσοφικό δοκίμιο, χωρίς να του λείπει το λυρικό στοιχείο, με τη δυναμική, εναργή και επιγραμματική γραφή ενός ικανού φιλοσόφου συγγραφέως, γνώστη του θέματος και απαράμιλλου χειριστού της καθαρεύουσας γλώσσας.

Με τη διατριβή του αυτή ο Καζαντζάκης απέβλεπε σε θέση υφηγητού στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, στην έδρα της Φιλοσοφίας του Δικαίου. Καθηγητής στην έδρα αυτή ήταν ο Νεοκλής Καζάζης (1849 - 1936) που αγαπούσε και εκτιμούσε ιδιαίτερα τον φοιτητή του Νίκο Καζαντζάκη και φαίνεται πως τον προόριζε για διάδοχό του.

Η Τέα Ανεμογιάννη, λόγια φίλη του Καζαντζάκη, στο λήμμα που συνέταξε για τον Νίκο Καζαντζάκη το 1964 στο Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ελευθερουδάκη σημείωσε ότι *Ο Φρειδερίκος Νίτσε εν τη φιλοσοφία του δικαίου και της πολιτείας* αποτέλεσε το πνευματικό υπόβαθρο της *[[Ασκητική|Ασκητικής]]* και της *[[Οδύσσεια (Νίκος Καζαντζάκης)|Οδύσσειας]]*.

## Περιεχόμενο
Το έργο χωρίζεται σε έξι κεφάλαια όπου εξετάζονται οι θέσεις του Νίτσε πάνω σε διάφορα ζητήματα:

Ι. Προλεγόμενα
* Όπου εξετάζεται προεισαγωγικά η εποχή που έζησε ο Νίτσε και ο χαρακτήρας και η ζωή του. Ο Καζαντζάκης ξεκινά το κεφάλαιο και τη διατριβή του με τη φράση *«Σπανίως φιλόσοφος προυκάλεσε τοσούτον τον θαυμασμόν, αλλά και τοσούτον την κατάκρισιν, όσον ο Νίτσε»*.

ΙΙ. [Μηδενισμός]
* Όπου εξετάζεται το φαινόμενο του μηδενισμού και διακρίνεται αυτός στον απαισιόδοξο μηδενισμό και τον αισιόδοξο ή διονυσιακό μηδενισμό.

ΙΙΙ. 1. Ο άνθρωπος, 2. Η οικογένεια, 3. Η πολιτεία
* Το κεφάλαιο μελετά τον άνθρωπο, την ιστορική εξέλιξη του ανθρώπου, την ψυχή, την ελεύθερη βούληση, την ισότητα, τον άνδρα, τη γυναίκα, τον γάμο και την πολιτεία. Ειδικά για την πολιτεία αναφέρονται ως παραδείγματα των νιτσεϊκών θέσεων η Δημοκρατία των Αθηνών που ουσιαστικά ήταν αριστοκρατία και ολιγαρχία αφού λίγες χιλιάδες πολίτες κυβερνούσαν τριακόσιες χιλιάδες μετοίκους και δούλους, ενώ δεν αναγνωρίζονταν δικαιώματα σε ξένους, δούλους και γυναίκες. Η Ρωμαϊκή Πολιτεία πάλι ήταν μία οργανωμένη ανηθικότητα αφού η κοσμοκρατορία αυτής κατορθώθηκε δια σειράς εγκλημάτων, βίας, προδοσίας και σκληρότητας. Η πολιτική εκδήλωση της σύγχρονης ηθικής είναι η δημοκρατία, η οποία βρίσκεται σε αντίθεση με τη φύση αφού υποστηρίζει την ισότητα, τη συμπόνια και τα παρόμοια. Τα φυσικά πολιτικά συστήματα είναι η αριστοκρατία, η μοναρχία και η τυραννία. Όσον αφορά τον άνθρωπο, ο Νίτσε πιστεύει ότι η ανθρώπινη ύπαρξη δεν έχει σκοπό, η ανθρώπινη ψυχή δεν είναι αθάνατη και ο άνθρωπος δε διαθέτει ελεύθερη βούληση. Αυτό που ονομάζουμε ελευθερία, στην πραγματικότητα είναι ανάγκη.

ΙV. Θρησκεία - Ηθική - Δίκαιον
* Ερευνώνται οι έννοιες της θρησκείας, της ηθικής και του δικαίου και οι αντίστοιχες σκέψεις του Νίτσε. Το γενικό συμπέρασμα είναι ότι η ιουδαιοχριστιανική ηθική εκθρόνισε την αριανή ελληνορωμαϊκή ηθική με αποτέλεσμα οι αδύνατοι και τα πλήθη να εξιδανικεύουν τα δειλά και ευτελή τους ένστικτα και να σωρεύουν φραγμούς και εμπόδια στην ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας των ισχυρών.

V. Συμπέρασμα
* Από τα προηγούμενα προκύπτει ένα απαισιόδοξο συμπέρασμα κατά το οποίο κυριαρχεί η παρακμή, ο θρίαμβος του ιδεώδους των δούλων και των αδυνάτων και η ακατάσχετη φορά προς τον όλεθρο και τον απαισιόδοξο μηδενισμό. Αυτό συμβαίνει διότι το σημιτικό δημοκρατικό ιδεώδες των Ιουδαίων επικράτησε έναντι του αριανού, αριστοκρατικού ιδανικού των Ελλήνων και των Ρωμαίων.

VI. Θετικόν μέρος της φιλοσοφίας του Νίτσε
* «Και τώρα τι ποιητέον;» αναρωτιέται ο Νίκος Καζαντζάκης στην αρχή του τελευταίου κεφαλαίου του βιβλίου. Ο άνθρωπος, η οικογένεια, η πολιτεία, η θρησκεία, η ηθική, το δίκαιο δηλητηριασμένα από τις αξίες που επιβάλλουν οι δούλοι και οι ηττημένοι οδηγούν στην καταδίκη και την άρνηση της ζωής. Μπορούμε να ξεφύγουμε από αυτή την κατάσταση; *«Η απάντηση του Νίτσε είναι «διονυσιακώς» καταφατική»* απαντά ο Καζαντζάκης. 

## Μεταφράσεις
Το βιβλίο έχει μεταφραστεί στα Αγγλικά.

## Νίτσε και Καζαντζάκης
Ο Πήτερ Μπην γράφει ότι ο Ανρί Μπερξόν κατέχει κεντρικότερη θέση από τον Νίτσε στην κοσμοθεωρία του Καζαντζάκη, αλλά ο Καζαντζάκης έγραψε πολύ περισσότερα για τον Νίτσε παρά για τον Μπερξόν. Η κύρια συμβολή του Νίτσε στη θρησκευτική και πολιτική σκέψη του Καζαντζάκη ήταν αυτή της καταστροφής του παλιού. Για μια νέα κοσμοθεωρία ο Καζαντζάκης στράφηκε κυρίως στον Μπερξόν. Και ήταν ο Μπερξόν, αναφέρει ο Μπην, που έπεισε τον Καζαντζάκη πως ο πιο θεμελιώδης φυσικός νόμος του σύμπαντος δεν είναι η επιθυμία για εξουσία, όπως δίδασκε ο Νίτσε, αλλά η μετουσίωση της σάρκας σε πνεύμα.

Πολλά χρόνια αργότερα ο Καζαντζάκης είπε ότι *«Αγάπησα τον Νίτσε για τα ερωτήματα που έθεσε, ... όχι όμως και για τις απαντήσεις, που δεν ήταν καλές».*

Ο Νίκος Καζαντζάκης μετέφρασε και δύο πολύ σημαντικά βιβλία του Φρειδερίκου Νίτσε: *[[Η γέννηση της τραγωδίας]]* το 1912 και *[[Τάδε έφη Ζαρατούστρας]]* το 1913.

Στο μυθιστόρημα του 1946 *[[Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά]]*, ο Καζαντζάκης ξεχώρισε τους Όμηρο, Μπερξόν, Νίτσε και Ζορμπά ως τους ανθρώπους που άφησαν βαθύτερα τ' αχνάρια τους στην ψυχή του. Για τον Νίτσε έγραψε ότι τον πλούτισε με καινούριες αγωνίες και τον έμαθε να μετουσιώνει τη δυστυχία, την πίκρα και την αβεβαιότητα σε υπερηφάνια.

## Δείτε επίσης
* H. Bergson

## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Ελισάβετ Γεωργοπούλου. *[https://ikee.lib.auth.gr/record/299490 Νίκος Καζαντζάκης: Ο Φρειδερίκος Νίτσε εν τη φιλοσοφία του δικαίου και της πολιτείας. Μία κριτική παρουσίαση].* Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία. Επιβλέπων καθηγητής: Δημήτριος Κόκορης, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Θεσσαλονίκη. 2018. Ανακτήθηκε στις 17/01/2026.

Κατηγορία:Δοκίμια του Νίκου Καζαντζάκη
Κατηγορία:Φρίντριχ Νίτσε