Εμίλ Μπορέλ

Ο **Φελίξ Εδουάρ Ζυστίν Εμίλ Μπορέλ** (γαλλικά: Félix Édouard Justin Émile Borel , 7 Ιανουαρίου 1871 - 3 Φεβρουαρίου 1956) ήταν Γάλλος μαθηματικός και πολιτικός. Ως μαθηματικός, ήταν γνωστός για το θεμελιώδες έργο του στους τομείς της θεωρίας του μέτρου και των πιθανοτήτων.

## Βιογραφία
Ο Μπορέλ γεννήθηκε στο Σεν-Αφρίκ του Αβεϊρόν, γιος προτεστάντη πάστορα, σπούδασε στο Collège Sainte-Barbe και στο Λύκειο Λουί-λε-Γκραντ, προτού εισαχθεί στην École normale supérieure και στην Πολυτεχνική Σχολή. Πήρε την πρώτη θέση και στα δύο ιδρύματα και επέλεξε να εισαχθεί στην École normale supérieure το 1889. Εκείνη τη χρονιά κέρδισε επίσης το διαγωνισμό concours général, έναν ετήσιο εθνικό μαθηματικό διαγωνισμό. Μετά την αποφοίτησή του το 1892, ήρθε πρώτος στην αγκρεγκασιόν, μια διαγωνιστική εξέταση της δημόσιας διοίκησης που οδηγούσε στη θέση του καθηγητή agrégé. Η διατριβή του, που δημοσιεύθηκε το 1893, είχε τίτλο "Περί ορισμένων σημείων της θεωρίας συναρτήσεων". Την ίδια χρονιά, ο Μπορέλ άρχισε να διδάσκει για τέσσερα χρόνια στο Πανεπιστήμιο της Λιλ, όπου δημοσίευσε 22 ερευνητικά άρθρα. Επέστρεψε στην École normale supérieure το 1897 και διορίστηκε στην έδρα της θεωρίας συναρτήσεων, την οποία κατείχε μέχρι το 1941.

Το 1901, ο Μπορέλ παντρεύτηκε τη Μαργκερίτ, ηλικίας 17 ετών, κόρη του συναδέλφου του Πολ Εμίλ Απέλ- αργότερα θα έγραφε περισσότερα από 30 μυθιστορήματα με το ψευδώνυμο Καμίλ Μαρμπό. Ο Εμίλ Μπορέλ πέθανε στο Παρίσι στις 3 Φεβρουαρίου 1956.

## Εργασίες
Μαζί με τους Ρενέ-Λουί Μπερ και Ανρί Λεμπέσγκ, ο Εμίλ Μπορέλ ήταν ένας από τους πρωτοπόρους της θεωρίας των μετρήσεων και των εφαρμογών της στη θεωρία πιθανοτήτων. Η έννοια του συνόλου Μπορέλ πήρε το όνομά της προς τιμήν του. Ένα από τα βιβλία του για τις πιθανότητες εισήγαγε το διασκεδαστικό πείραμα σκέψης που πέρασε στη λαϊκή κουλτούρα ως Θεώρημα των απείρων πιθήκων ή όπως αλλιώς. Δημοσίευσε επίσης μια σειρά άρθρων (1921-1927) που ήταν τα πρώτα που όρισαν τα παιγνίδια στρατηγικής. Ο Τζον φον Νόιμαν αμφισβήτησε αυτή την προτεραιότητα σε μια επιστολή στο περιοδικό Econometrica που δημοσιεύθηκε το 1953, στην οποία ισχυριζόταν ότι ο Μπορέλ δεν ήταν σε θέση να ορίσει τα παίγνια στρατηγικής επειδή είχε απορρίψει το θεώρημα ελαχίστου.

Με την ανάπτυξη του στατιστικού ελέγχου υποθέσεων στις αρχές της δεκαετίας του 1900, προτάθηκαν διάφορα τεστ τυχαιότητας. Μερικές φορές ισχυρίζονταν ότι είχαν γενική σημασία, αλλά τις περισσότερες φορές θεωρούνταν απλώς πρακτικές μέθοδοι. Το 1909, ο Μπορέλ διατύπωσε την ιδέα ότι οι αριθμοί που επιλέγονται τυχαία με βάση την τιμή τους είναι σχεδόν πάντα κανονικοί και ότι, χάρη σε ρητές κατασκευές σε όρους αριθμών, είναι αρκετά απλό να προκύψουν κανονικοί αριθμοί.

Το 1913 και το 1914, γεφύρωσε το χάσμα μεταξύ της υπερβολικής γεωμετρίας και της ειδικής σχετικότητας γράφοντας εργασίες. Παραδείγματος χάριν, το βιβλίο του Εισαγωγή στη Γεωμετρία για ορισμένες φυσικές θεωρίες  περιγράφει τις υπερβολικές περιστροφές ως μετασχηματισμούς που αφήνουν μια υπερβολή σταθερή, όπως ακριβώς ένας κύκλος γύρω από ένα κέντρο περιστροφής είναι σταθερός.

Το 1922 ίδρυσε το Ινστιτούτο Στατιστικής του Παρισιού, την παλαιότερη γαλλική σχολή στατιστικής, και το 1928 συνίδρυσε το Ινστιτούτο Ανρί Πουανκαρέ στο Παρίσι.

## Πολιτική σταδιοδρομία
Στις δεκαετίες του 1920, 1930 και 1940, δραστηριοποιήθηκε στην πολιτική. Από το 1924 έως το 1936, ήταν μέλος της Βουλής των Αντιπροσώπων. 1925, ήταν υπουργός Ναυτικού στο υπουργικό συμβούλιο του συναδέλφου του μαθηματικού Πωλ Παινλεβέ. Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ήταν μέλος της γαλλικής Αντίστασης.

## Βραβεία και διακρίσεις
### Παράσημα
*  60px Τάγμα της Λεγεώνας της Τιμής (9 Αυγούστου 1950)
*  Σταυρός του Τάγματος του πολέμου (1914-1918).
*  Μετάλλιο Γαλλικής Αντίστασης με ροζέτα (31 Μαρτίου 1947)
*  Τάγμα των Ακαδημαϊκών Φοινίκων
*  Τάγμα του Στέμματος της Ιταλίας

### Βραβεία
*Μεγάλο Βραβείο Μαθηματικών Επιστημών, 1898.
*Βραβείο Πονσελέ, 1901.
*Βραβείο Βαγιάν, 1904.
*Βραβείο Πετίτ ντ'Ορμόι, 1905.
*Βραβείο Όσιρις, 1954.
*1ο χρυσό μετάλλιο CNRS για το έργο ζωής του.

## Άρθρα

* "''La science est-elle responsable de la crise mondiale?''", Scientia : rivista internazionale di sintesi scientifica, 51, 1932, pp.&nbsp;99–106.
* "''La science dans une société socialiste''", Scientia : rivista internazionale di sintesi scientifica, 31, 1922, pp.&nbsp;223–228.     
* "''Le continu mathématique et le continu physique''", Rivista di scienza, 6, 1909, pp.&nbsp;21–35.

## Αξιοσημείωτες δημοσιεύσεις
* Oeuvres scientifiques, 4 Bände, Paris: CNRS, 1972
* Leçons sur la théorie des fonctions, Paris: Gauthier Villars, 1898
* Leçons sur les fonctions entières, Paris: Gauthier-Villars, 1900
* Leçons sur les séries divergentes, Paris: Gauthier-Villars, 1901
* Leçons sur les séries à termes positifs, Paris: Gauthier-Villars, 1902
* Leçons sur les fonctions méromorphes, Paris: Gauthier-Villars, 1903
* Leçons sur les fonctions de variables réelles et les développements en séries de polynômes, Paris: Gauthier-Villars, 1905
* *Le Hasard*, Paris: Félix Alcan 1914
* *L’espace et le temps*, Paris 1921 (dt. *Zeit und Raum. Von Euklid bis Einstein*, Stuttgart 1931, englisch *Space and Time*, Dover 1960)
* ως συνσυγγραφέας και συντάκτης: *Traité du calcul de probabilité et ses applications.* Gauthier Villars, 3 Bände in mehreren Teilbänden, 1924 bis 1934
* *Les paradoxes de l’infini*, Gallimard 1946 (λαϊκή επιστήμη)
* Με τον  Jean Ville: *Applications de la théorie des probabilités aux jeux de hasard.* Gauthier-Villars, 1938
* Με τον Paul Painlevé: *Theorie und Praxis der Flugtechnik.* Bibliothek für Luftschiffahrt und Flugtechnik, Band 5, Berlin: W. Richard Carl Schmidt & Co., 1911 (Anhang und Übersetzung Artur Schöning, französisches Original: L´Aviation, Paris: Felix Alcan 1910, 2. Auflage 1911)

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Pierre Guiraldenq: *Émile Borel: A Life in Mathematics and Politics Across Two Centuries.* EMS Press, Berlin 2022 
* Pierre Dugac: Notes et documents sur la vie et l'oeuvre de René Baire, Archive for History of Exact Sciences, Band 15, 1976, S. 297–383.
* Maurice Fréchet: La vie et l'oeuvre d'Emile Borel, Enseignement mathématique, Band 11, 1965, S. 1–95.
* Edward Collingwood: Emile Borel, J. London Mathematical Society, Band 34, 1959, S. 488–512, Band 35, 1960, S. 384.
* Paul Montel, Nachruf in Compte Rendu Acad. Sci.,Band 242, 1956, S. 845–850.
* Lettres de René Baire à Émile Borel, Cahiers du séminaire d'histoire des mathématiques, Band 11, 1990, S. 33–120, numdam 
* Hélène Gispert: *La théorie des ensembles en France avant la crise de 1905 : Baire, Borel, Lebesgue... et tous les autres.* Revue d’histoire des mathématiques, Band 1, 1995, S. 39–85, numdam 

## Παραπομπές


 

Κατηγορία:Μαθηματικοί του 20ού αιώνα
Κατηγορία:Μαθηματικοί του 19ου αιώνα
Κατηγορία:Μαθηματικοί αναλυτές
Κατηγορία:Απόφοιτοι της École Normale Supérieure
Κατηγορία:Γάλλοι αντιστασιακοί
Κατηγορία:Γάλλοι μαθηματικοί