Αποδεικτική ανάλυση

Η **αποδεικτική ανάλυση** (επίσης: *ρετροανάλυση*) είναι τεχνική την οποία χρησιμοποιούν οι λύτες των σκακιστικών προβλημάτων για να διαπιστώσουν, πέρα από κάθε αμφιβολία, ποιες ακριβώς κινήσεις παίχτηκαν και δημιουργήθηκε η δεδομένη θέση. Η ρετροανάλυση δεν χρησιμοποιείται συνήθως για την λύση κανονικών προβλημάτων, αλλά υπάρχει μια υποκατηγορία προβλημάτων, τα *αποδεικτικά* (*retros*) προβλήματα, που στηρίζονται σ’ αυτήν. Ένα σημαντικό παρακλάδι ρετροανάλυσης είναι και η **συντομότερη** **αποδεικτική παρτίδα**. Η ρετροανάλυση θεωρείται κατηγορία μυθικού σκακιού.

Το *αποδεικτικό* πρόβλημα μπορεί να έχει εκφώνηση *Ματ σε 2*, όμως η ουσία του προβλήματος μπορεί να μη βρίσκεται στην λύση αλλά στην προϊστορία της θέσης. 
* Υπάρχει δικαίωμα για ροκέ; 
* Υπάρχει δικαίωμα για πάρσιμο πιονιού εν διελεύσει;
* Είναι νόμιμη η θέση; (Για παράδειγμα, παράνομη θέση είναι όταν υπάρχουν τρεις λευκοί πύργοι και οχτώ λευκά πιόνια. Από πού προέκυψε ο τρίτος πύργος αφού δεν έγινε προαγωγή πιονιού;)
* Η ερώτηση μπορεί να είναι πιο συγκεκριμένη, όπως "Ο Αγ1 έχει προέλθει από προαγωγή πιονιού";

Ουσιαστικά όλα είναι θέμα λογικών συλλογισμών, που είναι πολύ ευχάριστο για τους λύτες γρίφων.

Η πρώτη ανάγκη για **αποδεικτική ανάλυση** παρουσιάστηκε σε ένα πρόβλημα του Σαμ Λόιντ που δημοσιεύτηκε το 1859 στο περιοδικό *"Musical World"* και το οποίο βλέπετε δεξιά. Η λύση (σε αλγεβρική γραφή) είναι η εξής:
: 1.Βα1, τα μαύρα παίζουν οτιδήποτε και 2.Βθ8#

Υπήρξαν κάποιοι που έφεραν αντίρρηση, ισχυριζόμενοι ότι μετά από την κίνηση 1...O-O-Ο (μεγάλο ροκέ των μαύρων) δεν υπάρχει ματ στην επόμενη κίνηση. Το επιχείρημα του συνθέτη ήταν ότι τα μαύρα *δεν έχουν δικαίωμα* να αμυνθούν έτσι. Φαίνεται καθαρά από την θέση του προβλήματος ότι η προηγούμενη κίνηση των μαύρων ήταν κίνηση του βασιλιά τους ή κίνηση του πύργου, επομένως έχουν χάσει το δικαίωμα του ροκέ.

## Πλήρης αποδεικτική ανάλυση

Στο επόμενο πρόβλημα δεξιά, του Έρικ Αντζελίνι (Eric Angelini) δημοσιευμένο το 1995 στο περιοδικό *"Europe Echecs"*, βλέπουμε ότι ο **στόχος** του προβλήματος είναι ακριβώς η *αποδεικτική ανάλυση*, δηλαδή ο λύτης πρέπει να βρει την προηγούμενη κίνηση των λευκών.

Με μια πρόχειρη ματιά δεν φαίνεται να υπάρχει λύση: Όποιο και ήταν το τετράγωνο από το οποίο ήρθε στο ε5 ο λευκός βασιλιάς, είχε ήδη απειλές από δυο κομμάτια (αδύνατον!). Πάντως, με λίγη σκέψη, ανακαλύπτουμε ότι 
* αν ο λευκός βασιλιάς ήρθε από το ζ5, τότε η προηγούμενη κίνηση των μαύρων θα μπορούσε να είναι ζ4xη3, δηλαδή το μαύρο πιόνι ζ4 πήρε λευκό πιόνι η4 εν διελεύσει!
* άρα, πριν από το ζ4xη3, τα λευκά πρέπει να έπαιξαν το πιόνι η2-η4. 
* Αλλά τι είχαν κινήσει τα μαύρα πριν από αυτό; (Ο λευκός βασιλιάς βρισκόταν σε σαχ στο ζ5 από τον αξιωματικό Αθ3 με το λευκό πιόνι στο η2). Η μόνη δυνατότητα είναι να έχει κινηθεί ένας μαύρος ίππος από το η4 στο ε5 δίνοντας σαχ με αποκάλυψη. Και αυτόν ακριβώς τον ίππο πήρε ο λευκός βασιλιάς πηγαίνοντας στο ε5.

Τελικά οι τελευταίες κινήσεις πριν από την δεδομένη θέση είναι : 
: 1...Ιη4-ε5+ από αποκάλυψη 2.η2-η4 ζxη3++ 3.Ρζ5xε5. 

## Αποδεικτική παρτίδα με θέμα Πρόνκιν

Στην **αποδεικτική παρτίδα** (proof game) πρέπει να εντοπίσουμε τις κινήσεις που οδήγησαν στην δοθείσα θέση τα κομμάτια, ξεκινώντας από το κλασσικό αρχικό στήσιμο. Η λύση πρέπει να είναι μοναδική. Αν αναφέρονται περισσότερες λύσεις, το περιεχόμενό τους πρέπει να είναι ομοθεματικό.

Ο Ντμίτρι Πρόνκιν (Dmitry Pronkin) δημιούργησε ένα θέμα, που πήρε το όνομά του:
* Ένα κομμάτι που προέρχεται από προαγωγή πηγαίνει στο αρχικό τετράγωνο ενός όμοιου κομματιού που έχει ήδη παρθεί.

Οι δύο λύσεις του προβλήματος του Πρόνκιν είναι οι εξής:
# 1.β4 Ιζ6 2.Αβ2 Ιε4 3.Αζ6 εxζ6 4.β5 Βε7 5.β6 Βα3 6.βxα7 Αγ5 7.αxβ8=Α Πα6 8.Αα7 Πδ6 9.Αβ6 Ρδ8 10.Αα5 β6 11.Αγ3 Αβ7 12.Αβ2 Ργ8 13.Αγ1
# 1.Ιγ3 Ιζ6 2.Ιδ5 Ιε4 3.Ιζ6+ εxζ6 4.β4 Βε7 5.β5 Βα3 6.β6 Αγ5 7.βxα7 β6 8.αxβ8=Ι Αβ7 9.Ια6 0-0-0 10.Ιβ4 Πδε8 11.Ιδ5 Πε6 12.Ιγ3 Πδ6 13.Ιβ1

## Μερική αποδεικτική ανάλυση

Κάποια προβλήματα χρησιμοποιούν μια μέθοδο που ονομάζεται **Μερική αποδεικτική ανάλυση** (*"Partial Retrograde Analysis"*, PRA). Στην μέθοδο αυτή, η ιστορία της θέσης δεν μπορεί να προσδιοριστεί με βεβαιότητα, αλλά καθεμιά από τις εναλλακτικές ιστορίες απαιτεί διαφορετική λύση.

Το πρόβλημα στα αριστερά, του Γ. Λάνγκσταφ (*W. Langstaff*) δημοσιευμένο το 1922 στο περιοδικό *"Chess Amateur"*, είναι ένα σχετικά απλό παράδειγμα. Η εκφώνηση είναι "Ματ σε 2". Δεν είναι δυνατό να καθοριστεί ποια ήταν η τελευταία κίνηση των μαύρων, αλλά υπάρχουν δυο επιλογές :
# Μπορεί τα μαύρα να κίνησαν τον βασιλιά ή τον πύργο, άρα δεν έχουν δικαίωμα για ροκέ, άρα η λύση είναι 1.Ρε6 και 2.Πδ8#
# Μπορεί τα μαύρα να κίνησαν το πιόνι η7-η5 (δεν βρισκόταν το πιόνι στο η6, γιατί από εκεί θα έδινε σαχ), άρα τα λευκά έχουν δικαίωμα για πάρσιμο εν διελεύσει, άρα η λύση είναι 1.θxη6 e.p. (απειλεί: 2.Πδ8#) 1...O-Ο 2.θ7#

Η μερική αποδεικτική ανάλυση έδωσε δύο διαφορετικές λύσεις.

## Αναφορές
Ο Ρέιμοντ Σμούλιαν (*Raymond M. Smullyan*) έγραψε δύο δημοφιλή βιβλία με γρίφους αποδεικτικής ανάλυσης:
* *The Chess Mysteries of Sherlock Holmes*, ISBN 0-8129-2389-8
* *The Chess Mysteries of the Arabian Knights*, ISBN 0-394-74869-7

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Η γωνιά της Αποδεικτικής ανάλυσης

## Παραπομπές


Κατηγορία:Σκακιστικά προβλήματα