Προμηθέας (Νίκος Καζαντζάκης)

Ο **Προμηθέας** είναι έμμετρη τριλογία του Έλληνα συγγραφέα, ποιητή και φιλοσόφου Νίκου Καζαντζάκη. Αποτελείται από τις τραγωδίες «Προμηθέας Πυρφόρος», «Προμηθέας Δεσμώτης» και «Προμηθέας Λυόμενος» οι οποίες γράφτηκαν το 1943, αλλά αληθινά «έτοιμα προς εκτύπωση» τα τρία έργα ήταν στις αρχές του 1945. Ο Καζαντζάκης πληροφορεί ότι, καθώς οι Προμηθείς γράφτηκαν μέσα στην Κατοχή, είναι γεμάτοι από τη λαχτάρα της ελευθερίας. Οι τρεις τραγωδίες έχουν τα ονόματα των τραγωδιών του Αισχύλου, από τις οποίες σώζεται, όπως είναι γνωστό, μόνο ο Προμηθεύς Δεσμώτης. Συνολικά, το έργο αποτελείται από 4.800 περίπου ενδεκασύλλαβους στίχους.

Ο «Προμηθέας Πυρφόρος» είναι αφιερωμένος στον Ιωάννη Κακριδή, ο «Προμηθέας Δεσμώτης» στον Αιμίλιο Χουρμούζιο και ο «Προμηθέας Λυόμενος» στον Παναγή Λεκατσά.

## Ιστορικό
Η ιδέα ενός έργου με τον Προμηθέα πρωταγωνιστή βασάνιζε τον Νίκο Καζαντζάκη ήδη από το 1922, οπότε και έγραψε στη Γαλάτεια Καζαντζάκη για ένα έργο μ' αυτόν τον τίτλο, το οποίο πιθανολογείται ότι πρόκειται για τη χαμένη τραγωδία *Ηρακλής*. Τελικά, η συγγραφή της τριλογίας ξεκίνησε το 1943, αλλά απασχόλησε ιδιαίτερα τον συγγραφέα. Μαρτυρούνται τρεις γραφές της, με την τρίτη να ολοκληρώνεται το 1948. Η τριλογία μεταφράστηκε στα Γαλλικά από τον ίδιο τον συγγραφέα. Η πρώτη έκδοση του έργου σε βιβλίο πραγματοποιήθηκε το 1955 στον τόμο «Θέατρο Α΄. Τραγωδίες με αρχαία θέματα. Προμηθέας, Κούρος, Οδυσσέας, Μέλισσα» με επιμέλεια του Εμμανουήλ Χ. Κάσδαγλη από τις εκδόσεις Δίφρος.

## Υπόθεση
### Προμηθέας Πυρφόρος
Μετά την Τιτανομαχία ο Προμηθέας αρνείται να υποταχθεί στην εξουσία του Δία, διότι ο Δίας παραβίασε τους όρκους του και κατέστρεψε τους ανθρώπους. Ο Προμηθέας πλάθει με πηλό έναν άντρα και μια γυναίκα και τους δίνει ψυχή κάνοντας τις πήλινες μορφές να ζωντανέψουν. Ο Προμηθέας παροτρύνει την Πανδώρα να παντρευτεί τον Επιμηθέα, αλλά οι γιορτές του γάμου σκιάζονται από τον φόβο της εκδίκησης του Δία.

### Προμηθέας Δεσμώτης
Ο Προμηθέας εξακολουθεί να είναι αφοσιωμένος στους ανθρώπους, αλλά ο Επιμηθέας τον προδίδει, και οι δύο εκτελεστές του Δία, ο Θυμός και η Βία, τον καρφώνουν στον Καύκασο. Η Πανδώρα προτείνει στον Προμηθέα να μεσολαβήσει στον Δία για να σταματήσει το μαρτύριό του, αλλά ο Προμηθέας αρνείται. Μετά εμφανίζεται η Αθηνά και προτείνει στον Προμηθέα να ανέβει μαζί της στον Όλυμπο και να συμφιλιωθεί με τον Δία, αλλά ο Προμηθέας αρνείται και πάλι.

### Προμηθέας Λυόμενος
Ο γερασμένος Προμηθέας αναμένει τον λυτρωτή γιο του, ενώ στο κεφάλι του έχει ανθίσει ένα ακάνθινο στεφάνι, γεγονός που προκαλεί μεγάλη αναστάτωση. Οι Ωκεανίδες φέρνουν στον Προμηθέα μήνυμα συμφιλίωσης από τον Δία, αλλά ο Προμηθέας δηλώνει πως λυτρώθηκε μόνος του και ότι θα λυτρώσει και τον Δία. Έπειτα εμφανίζονται ο Σιληνός, ο Βάκχος, ένα πλήθος Γερόντων και ο Επιμηθέας. Τελικά, εμφανίζεται και ο Ηρακλής και απελευθερώνει τον Προμηθέα. Τότε η Αθηνά καλεί τον Ηρακλή να ανέβει πάνω στον Όλυμπο, αλλά ο Προμηθέας αγκαλιάζει τον Ηρακλή και χάνεται μέσα του, ζώντας ως πνεύμα στο σώμα του. Τελικά, ο Ηρακλής αποφασίζει να μείνει στη γη και να συνεχίσει το έργο του πατέρα του, βοηθώντας τους ανθρώπους στους αγώνες τους.

## Ανάλυση
Το έργο έχει φιλοσοφικές προεκτάσεις, ενώ έχει διαφορές με τον αρχαιοελληνικό μύθο, που αποκαλύπτουν την ιδεολογική τοποθέτηση του Νίκου Καζαντάκη (Χασάπη-Χριστοδούλου, 2002: 679). Στον Ησίοδο (Θεογονία και Έργα και Ημέραι) και τον Αισχύλο (Προμηθεύς Δεσμώτης) ο Προμηθέας είναι ο ευεργέτης των ανθρώπων, ενώ στον Καζαντζάκη είναι ο αντάρτης που μάχεται εναντίον των θεών για να λυτρώσει το ανθρώπινο γένος από την υποταγή (Σταματίου, 1983: 213-214). Ο Προμηθέας εκφράζει την ελεύθερη βούληση του ανθρώπου και είναι το σύμβολο της άρνησης απέναντι σε κάθε είδους εξουσία.

## Παραπομπές


Κατηγορία:Θεατρικά έργα του Νίκου Καζαντζάκη