Έλεν Τέρι

Η **Κυρία** **Άλις Έλεν Τέρι** (αγγλικά: *Dame Alice Ellen Terry*, 27 Φεβρουαρίου 1847 – 21 Ιουλίου 1928), γνωστή ως ***Έλεν Τέρι***, ήταν κορυφαία Αγγλίδα ηθοποιός του θεάτρου, η σπουδαιότερη ερμηνεύτρια γυναικείων ρόλων στα έργα του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ στο τέλος του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα. Η καριέρα της διήρκεσε σχεδόν επτά δεκαετίες.

## Βιογραφία
Η *Άλις Έλεν Τέρι* γεννήθηκε το 1847 στο Κόβεντρυ της Αγγλίας σε θεατρική οικογένεια. Ήταν το τρίτο παιδί και η δεύτερη κόρη του ιρλανδικής καταγωγής Μπέντζαμιν Τέρι (1818 - 1896) και της σκωτικής καταγωγής Σάρα Μπάλλαρντ (1819 - 1892), κωμικών ηθοποιών σε περιοδεύοντα θίασο με βάση το Πόρτσμουθ. Ο αδελφός της, Φρεντ, και οι αδερφές της, Κέητ, Μάριον και Φλόρενς, ακολούθησαν επίσης καριέρα ηθοποιού, ενώ οι άλλοι δύο αδελφοί της, Τζορτζ και Τσαρλς, ασχολήθηκαν με τη διεύθυνση θεάτρου. Είχε ακόμη δύο αδελφούς, τον Μπεν και τον Τομ, που πέθαναν σε νεαρή ηλικία. Δεν πήγε ποτέ σχολείο. 

Εμφανίστηκε στη σκηνή όταν ήταν ακόμη παιδί και το ντεμπούτο της ήταν το 1856 στο έργο του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ *[[Το χειμωνιάτικο παραμύθι (Σαίξπηρ)|Το χειμωνιάτικο παραμύθι]]*, όπου έπαιξε τον ρόλο του Μαμίλλιου, δίπλα στον Τσαρλς Κην ως Λεοντή. Στην εφηβεία της, συνέχισε να παίζει σε θεατρικά έργα του Σαίξπηρ στο Λονδίνο και να περιοδεύει με τους γονείς της σε όλες τις βρετανικές επαρχίες. Το 1864, 16 ετών, παντρεύτηκε τον ζωγράφο Τζωρτζ Φρέντερικ Ουώτς, ο οποίος ήταν 30 χρόνια μεγαλύτερός της. Χώρισαν μετά από 10 μήνες. 

Σύντομα επέστρεψε στη σκηνή, αλλά το 1868 ξεκίνησε μια μακροχρόνια σχέση με τον διάσημο αρχιτέκτονα Έντουαρντ Ουίλλιαμ Γκόντγουιν, με τον οποίο απέκτησε μια κόρη και έναν γιο και αποσύρθηκε από τη σκηνή για έξι χρόνια. Η σχέση τους έληξε το 1874 και επέστρεψε στο θέατρο, αμέσως αναγνωρίστηκε για την ερμηνεία των ρόλων της στον Σαίξπηρ και σε άλλα κλασικά έργα. Ακόμη και μετά τον χωρισμό τους, ο Γκόντγουιν συνέχισε να σχεδιάζει τα κοστούμια της όταν εκείνη επέστρεψε στη σκηνή.
[αριστερά|μικρογραφία|Η Έλεν Τέρι και ο Χένρυ Ίρβινγκ στον ''[Άμλετ* του Σαίξπηρ, 1879.]]
Από το 1878 εντάχθηκε στον θίασο του διάσημου ηθοποιού [[Χένρι Ίρβινγκ|Χένρυ Ίρβινγκ]] ως πρωταγωνίστρια (είχαν συναντηθεί για πρώτη φορά στη σκηνή δέκα χρόνια νωρίτερα, το 1868, ως Κατερίνα και Πετρούκιος στο *Το ημέρωμα της στρίγγλας*) και έτσι ξεκίνησε μια από τις πιο διάσημες συνεργασίες στην ιστορία της αγγλικής σκηνής. Για περισσότερες από τις επόμενες δύο δεκαετίες θεωρούνταν μαζί οι κορυφαίοι σαιξπηρικοί ηθοποιοί στη βρετανική σκηνή. Δύο από τους πιο διάσημους ρόλους της ήταν η [[Πόρσια]] στον *Έμπορο της Βενετίας* (με τον Ίρβινγκ ως Σάιλοκ) και η Βεατρίκη στο *Πολύ κακό για το τίποτα*. 

Μαζί με τον Ίρβινγκ έκαναν επίσης περιοδείες με μεγάλη επιτυχία σε όλη τη [[Μεγάλη Βρετανία]]. Το 1883 περιόδευσαν για πρώτη φορά στις [[Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής|Ηνωμένες Πολιτείες]] (ακολούθησαν νέες περιοδείες το 1907 και το 1910). 

Το 1903 σχημάτισε μια νέα θεατρική εταιρεία, αναλαμβάνοντας τη διεύθυνση του Imperial Theatre με τον γιο της, Έντουαρντ Γκόρντον Κραιγκ, και ανέβασαν θεατρικά έργα των [[Χένρικ Ίψεν]] και [[Τζορτζ Μπέρναρντ Σω|Μπέρναρντ Σω]] (έγινε φίλη με τον Σω και αλληλογραφούσε μαζί του για μεγάλο χρονικό διάστημα). Το εγχείρημα ήταν μια οικονομική αποτυχία και η Τέρι στράφηκε στις περιοδείες. 

Συνέχισε να παίζει με επιτυχία στη σκηνή μέχρι το 1920 οπότε εγκατέλειψε το θέατρο, ενώ εμφανίστηκε και σε [[Κινηματογράφος|ταινίες]] από το 1916 έως το 1922. Η καριέρα της κράτησε σχεδόν επτά δεκαετίες. Το 1908 δημοσίευσε τα [[Απομνημονεύματα|απομνημονεύματά]] της: *Η ιστορία της ζωής μου*. 

Το 1925 της απονεμήθηκε ο μεγαλόσταυρος του [[Τάγμα της Βρετανικής Αυτοκρατορίας|Τάγματος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας]] και έγινε η δεύτερη ηθοποιός που έλαβε τον τίτλο της "κυρίας" (*dame*).

Τα τελευταία χρόνια έχασε την [[Όραση|όρασή]] της. Στις 21 Ιουλίου 1928, πέθανε από εγκεφαλική [[αιμορραγία]] στο σπίτι της σε ηλικία 81 ετών. [[Καύση των νεκρών|Αποτεφρώθηκε]] και οι στάχτες της φυλάσσονται σε [[Άργυρος|ασημένιο]] κύπελο στη δεξιά πλευρά του [[Βωμός|βωμού]] της Εκκλησίας του Αγίου Παύλου, στο [[Κόβεντ Γκάρντεν]].

== Προσωπική ζωή ==
[[Αρχείο:Dame (Alice) Ellen Terry ('Choosing') by George Frederic Watts.jpg|μικρογραφία|*Έλεν Τέρι ("Επιλογή")*, Τζωρτζ Φρέντερικ Ουώτς, 1864.]]
Η Έλεν Τέρι παντρεύτηκε τρεις φορές και είχε πολλές σχέσεις σε όλη της τη ζωή. Το 1864, στα 16 της, παντρεύτηκε τον ζωγράφο Τζωρτζ Φρέντερικ Ουώτς (1817 - 1904). Ο γάμος τους κράτησε 10 μήνες. Σε αυτό το σύντομο χρονικό διάστημα, ωστόσο, είχε την ευκαιρία να γνωρίσει πολλούς καλλιεργημένους, ταλαντούχους και σημαντικούς ανθρώπους, όπως τους [[Ποιητής|ποιητές]] [[Ρόμπερτ Μπράουνινγκ]] και [[Άλφρεντ Τέννυσον]], τους [[Πολιτικός|πολιτικούς]] [[Γουίλιαμ Γκλάντστοουν|Ουίλλιαμ Γκλάντστοουν]] και [[Μπέντζαμιν Ντισραέλι]] κ.λ. Οι [[Προσωπογραφία|προσωπογραφίες]] της και η σχέση της με τον ζωγράφο την έκαναν σύντομα σύμβολο για τους [[Προραφαηλίτες]] ζωγράφους και μεταγενέστερα [[Αισθητική|αισθητικά]] κινήματα και ποιητές, μεταξύ των θαυμαστών της ήταν ο [[Όσκαρ Ουάιλντ]]. 

Από τη σχέση της από το 1868 έως 1874 με τον αρχιτέκτονα Έντουαρντ Ουίλιαμ Γκόντγουιν (1833 - 1886) απέκτησε δύο παιδιά:

* *Ήντιθ* Έιλσα Τζεραλντίν "Ήντυ" Κραιγκ (1869 - 1947), θεατρική [[Σκηνοθέτης|σκηνοθέτις]], παραγωγός, δημιουργός κοστουμιών και [[Σουφραζέτες|σουφραζέτα]].
* *Έντουαρντ* Χένρυ Γκόρντον Κραιγκ (1872 - 1966), θεατρικός ηθοποιός, σκηνοθέτης, [[Σκηνογραφία|σκηνογράφος]] και θεωρητικός.

Τα παιδιά της αρχικά έλαβαν το [[επώνυμο]] *Γκόντγουιν*. Επειδή η συμβίωση των γονιών τους ήταν εκτός γάμου- δεν μπορούσαν να παντρευτούν, καθώς το [[Διαζύγιο|διαζύγιό]] της Τέρι βγήκε το 1876-, έλαβαν το επώνυμο του δεύτερου συζύγου της μητέρας τους, αλλά όταν εκείνοι διαζεύχθηκαν, άλλαξαν το επώνυμό τους σε *Κραιγκ*, για να αποφύγουν το στίγμα των νόθων παιδιών. 

Το 1877 παντρεύτηκε τον ηθοποιό-[[Δημοσιογράφος|δημοσιογράφο]] Τσαρλς Κλέιβερινγκ Ουώρντελ, που χρησιμοποιούσε στο θέατρο το όνομα *Τσαρλς Κέλλυ* (1839 - 1885). Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου ανέπτυξε μια βαθιά φιλία και αλληλογραφούσε με τον [[Τζορτζ Μπέρναρντ Σω|Μπέρναρντ Σω]]. Παράλληλα, επανασυνδέθηκε με τους γονείς της, καθώς οι σχέσεις τους είχαν διαρραγεί μετά τη γέννηση των παιδιών της. Αφού χώρισε με τον Κέλλυ (1881), ξαναπαντρεύτηκε το 1907 με τον [[Αμερικανοί|Αμερικανό]] ηθοποιό Τζέημς Καρού (1876 - 1938) που ήταν τριάντα χρόνια μικρότερός της. Το ζευγάρι χώρισε το 1910.

Η θεαματικά επιτυχημένη συνεργασία της με τον Χένρυ Ίρβινγκ διήρκεσε για 24 χρόνια (1878-1902). Το αν η σχέση τους εκτός από επαγγελματική ήταν και προσωπική, έχει αποτελέσει αντικείμενο πολλών εικασιών. Το μεγαλύτερο μέρος της αλληλογραφίας τους χάθηκε ή καταστράφηκε από τους απογόνους τους.

Οι απόγονοι της Έλεν αλλά και της ευρύτερης οικογένειας Τέρι έγιναν επίσης σημαντικές προσωπικότητες του αγγλικού θεάτρου. Η κόρη της, Ήντιθ, έγινε σκηνοθέτης θεάτρου, παραγωγός, [[Ενδυματολογία|ενδυματολόγος]] και πρώιμη πρωτοπόρος του κινήματος για το [[δικαίωμα ψήφου των γυναικών]] στην Αγγλία, ο γιος της, Έντουαρντ, ασχολήθηκε εκτενώς με το θέατρο σε πρακτικό (σκηνοθεσία, [[υποκριτική]], ενδυματολογία) και θεωρητικό επίπεδο ([[Δοκίμιο|δοκιμιογραφία]]), και ο ανιψιός της, [[Τζον Γκίλγκουντ|σερ Τζον Γκίλγκουντ]] (1904 - 2000), έγινε ένας από τους σημαντικότερους θεατρικούς και σαιξπηρικούς ηθοποιούς του βρετανικού θεάτρου μαζί με τους [[Ραλφ Ρίτσαρντσον]] και [[Λόρενς Ολίβιε|Λώρενς Ολίβιε]].

== Σκηνές από ρόλους της ==
<gallery widths="140">
Αρχείο:Ellen Terry 3.jpg|Ο Τσαρλς Κην (αριστερά) και η Έλεν Τέρι στο *Χειμωνιάτικο παραμύθι*, 1856.
Αρχείο:Ellen Terry and Fanny Stirling by Anna Massey Lea Merrit.jpg|Ως Ιουλιέτα με την Μαίρυ Ανν "Φάννυ" Στέρλινγκ (αριστερά) ως Παραμάνα στο *Ρωμαίος και Ιουλιέτα*. Πίνακας από την Άννα Λία Μέρριτ, 1882.
Αρχείο:Ellen Terry as Margaret.jpg|Ως *Μαργαρίτα* στον *Φάουστ*, φωτογραφία του 1885.
Αρχείο:Ellen Terry as Lady Macbeth.jpg|Ως Λαίδη Μάκβεθ στον *Μάκβεθ*. Πίνακας από τον [[Τζον Σίνγκερ Σάρτζεντ]], 1889.
Αρχείο:Dame Ellen Terry as Katherine of Aragon Shakespeare Henry VIII.jpg|Ως [[Αικατερίνη της Αραγονίας|βασίλισσα Αικατερίνη]] στον *Ερρίκο Η΄,* 1892.
Αρχείο:Henry Irving (1838–1905) as Dr. Primrose and Ellen Terry (1847–1928) as Olivia in Olivia.png|Ως Ολίβια Πρίμροουζ με τον Χένρυ Ίρβινγκ ως δόκτορα Πρίμροουζ στον *Εφημέριο του Ουέικφηλντ'', 1900.


## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
*

Κατηγορία:Αγγλίδες ηθοποιοί θεάτρου
Κατηγορία:Αγγλίδες ηθοποιοί κινηματογράφου
Κατηγορία:Αγγλίδες ηθοποιοί βωβών ταινιών