Κουλούγκ Χαν

Ο **Κουλούγκ Χαν,** *Külüg Khan,* μογγολ.: Хүлэг Хаан; μογγολική γραφή:  ), γεννημένος **Χαγισάν**, *Khayishan* (Μογγολικά: Хайсан  , μογγολ.:  , που σημαίνει «τείχος» ), γνωστός επίσης με το όνομα του ναού του ως αυτοκράτορας Γουζόνγκ του Γιουάν, , (4 Αυγούστου 1281 – 27 Ιανουαρίου 1311) ήταν αυτοκράτορας της δυναστείας Γιουάν της Κίνας. Εκτός από αυτοκράτορας της Κίνας, θεωρείται ο 7ος μέγας χαν της Μογγολικής αυτοκρατορίας, αν και ήταν μόνο κατ' όνομα λόγω της διαίρεσης της αυτοκρατορίας. Το βασιλικό του όνομα "Κουλούγκ Χαν" σημαίνει "πολεμιστής Χαν" ή "καλό άλογο Χαν" στη μογγολική γλώσσα.

## Πρώιμη ζωή
Ήταν ο πρωτότοκος γιος του Νταρμαμπάλα  και της Νταγκί της ισχυρής φυλής Χουνγκιράντ, και ο αμφιθαλής αδελφός του Αγιουρμπαρβάντα. Στάλθηκε στη Μογγολία για να αναλάβει έναν στρατό που υπερασπίστηκε το δυτικό μέτωπο του Γιουάν εναντίον του Καϊντού, *de facto* κυβερνήτη του χανάτου Τσαγκατάι, και άλλων πριγκίπων στην Κεντρική Ασία, που βρίσκονταν υπό την ηγεσία του. Το 1289 η δύναμη του Καγισάν σχεδόν ηττήθηκε, και ο διοικητής των Κιπτσάκων, Τουτούγκ, τον έσωσε από τη σύλληψη τού στρατού τού Καϊντού. Το 1301 συγκρούστηκε με τον Καϊντού, ο οποίος απεβίωσε από τραύμα μάχης. Σε αναγνώριση της μεγάλης επιτυχίας, ο Κουλούγκ Χαν έλαβε τον τίτλο του πρίγκιπα Χουαϊνίνγκ (懷寧王) το 1304.

Όταν ο Τσαπάρ επιτέθηκε στην Ντουβά, ο Τιμούρ βοήθησε τον τελευταίο, και έστειλε στρατό υπό τον Καγισάν. Το 1306 ο Καγισάν ανάγκασε τον Μελίγκ Τιμούρ, γιο του Αρίκ Μποκέ,  ο οποίος είχε συμμαχήσει με τον Καϊντού, να δεχτεί την παράδοση στα Όρη Αλτάι και έσπρωξε τον διάδοχο του Καϊντού, Τσαπάρ, προς τα δυτικά. Γι' αυτά τα στρατιωτικά επιτεύγματα, απέκτησε μεγάλη φήμη μεταξύ των Μογγόλων πριγκίπων και των μη μογγολικών σωμάτων. Δεδομένου ότι ο θείος του, ο Τιμούρ Χαν, δεν είχε άνδρα κληρονόμο, θεωρήθηκε σημαντικός υποψήφιος για τον αυτοκράτορα.

## Ενθρόνιση
Το 1307, όταν απεβίωσε ο Τιμούρ Χαν, ο Κουλούγκ Χαν επέστρεψε ανατολικά στο Καρακορούμ και παρακολούθησε την κατάσταση. Η χήρα του Τιμούρ, Μπουλουγκάν, από τη φυλή Μπαγιαούντ, είχε κρατήσει μακριά τους αδελφούς Χαγισάν και Αγιουρμπαρβάντα, από την οποία είχε γεννηθεί η Χουνγκιράντ, και προσπάθησε να αναδείξει τον Αναντά, έναν μουσουλμάνο εξάδελφο του Τιμούρ, ο οποίος ήταν πρίγκιπας του Ανξί. Η συμμαχία της υποστηρίχθηκε από ορισμένους ανώτερους αξιωματούχους της Γραμματείας υπό τον Ακουτάι, τον Καγκελάριο της Αριστεράς. Έκαναν τον Μπουλουγκάν αντιβασιλιά, και σκόπευαν να τοποθετήσουν τον Αναντά στον θρόνο. Ο Αναντά ήταν ένας δημοφιλής πρίγκιπας, που είχε υπερασπιστεί με επιτυχία τους Γιουάν ενάντια στους στρατούς των Ογκεντέιντ και των Τσαγκατάιντ, και είχε υπό την ηγεσία του ένα μεγάλο μέρος του αυτοκρατορικού στρατού στο Ανξί. Ωστόσο, δεν είχε στρατιωτική δύναμη στην αυτοκρατορική πρωτεύουσα και ήταν μουσουλμάνος, σε αντίθεση με την πλειοψηφία των Γιουάν Μογγόλων. 

Οι Νταρχάν Χαργκασούν, ο Tουρά, ένας δισεγγονός του Τσαγκατάι Χαν, και ο Γιαχουτού, ένας απόγονος του Tολούι, πολέμησαν για την υποψηφιότητα των γιων του Νταρμαμπάλα εναντίον τους. Η φατρία υπέρ των Νταρμαμπαλαΐδών συνέλαβε τον Aναντά και τον Μπουλουγκάν με πραξικόπημα, και ανακάλεσε τον Aγιουρμπαρβάντα και τον Νταγκί από τη Χενάν. Στη συνέχεια, ο Χαγισάν αποφάσισε να πραγματοποιήσει την τελετή στέψης στο Σανγκντού, όπως ακριβώς έκανε ο προπάππους του , ο Kουμπλάι Χαν, και προχώρησε νότια με 30.000 στρατιώτες από τη Μογγολία. Τον υποδέχτηκε ο Aγιουρμπαρβάντα, ο οποίος παραιτήθηκε από την αυτοκρατορία και ανέβηκε στον θρόνο, έχοντας εκτελέσει τον Aναντά και τον Μπουλουγκάν πριν από τη διαδοχή του. Ο γιος του Arρίκ Μποκέ, Mελίγκ Τεμούρ, εκτελέστηκε επίσης λόγω της υποστήριξής του προς τον Aναντά. 

Η ενθρόνιση του Χαγισάν στο Σανγκντού στις 21 Ιουνίου 1307 τελέστηκε κανονικά σε ένα κουρουλτάι. Μετά από αυτό, έκανε τον μικρότερο αδελφό του Aγιουρμπαρβάντα κληρονόμο, και υποσχέθηκαν ότι οι απόγονοί τους θα διαδέχονταν ο ένας τον άλλον εναλλάξ.

## Βασιλεία
[δεξιά|μικρογραφία|250x250εσ|Η διαίρεση της [Μογγολική αυτοκρατορία|Μογγολικής αυτοκρατορίας (): κίτρινο: Χρυσή Ορδή, μωβ:Ιλχανάτο, γκρι:χανάτο Τσαγκατάι, πράσινο:δυναστεία Γιουάν.]]

Λίγο μετά την άνοδο στον θρόνο του Καγισάν, το Κλασικό της Υιικής Ευσέβειας (Xiao Jing), ένα από τα έργα που αποδίδονται στον Κομφούκιο, έχοντας μεταφραστεί στη μογγολική γλώσσα, διανεμήθηκε σε όλη την αυτοκρατορία. Χάρισε στους πρίγκιπες και τους αξιωματούχους που παρευρέθηκαν στην τελετή του πλούσια δώρα σύμφωνα με τα ποσά που όρισε ο προηγούμενος αυτοκράτορας. Επιπλέον, τεράστια ποσά δαπανήθηκαν για την κατασκευή βουδιστικών ναών στο Ντάντου και το Σανγκντού. Νέες τιμές απονεμήθηκαν στη μνήμη του γέρου σοφού και οι χαρακτήρες Ντα Τσινγκ προστέθηκαν στους τίτλους του.

Η διοίκησή του βασίστηκε στην ασταθή ισορροπία μεταξύ του Khayishan, του νεότερου αδελφού του Ayurbarwada και της μητέρας τους Dagi της φυλής Khunggirad. Ο Khayishan διόρισε τον Ayurbarwada ως Διάδοχο του Θρόνου με την προϋπόθεση ότι θα μεταβιβάσει το καθεστώς στον γιο του Khayishan μετά τη διαδοχή του. Έδωσε γενναιόδωρα μπόνους σε αυτοκρατορικούς πρίγκιπες και Μογγόλους αριστοκράτες και απολάμβανε δημοτικότητα μεταξύ τους. Ο Khayishan μοίρασε ελεύθερα ευγενείς και επίσημους τίτλους και γέμισε την κυβέρνηση με υπεράριθμους. Μη λαμβάνοντας υπόψη τον άγραφο νόμο του Κουμπλάι Χαν ότι μόνο οι γιοι των Χαγάνων μπορούσαν να γίνουν πρίγκιπες πρώτης τάξης, παραχώρησε στους Τζενγκισίδες και στους μη Μπορτζίγκιν πολλούς πριγκιπικούς τίτλους. Εν τω μεταξύ, η διοίκησή του μαστιζόταν από οικονομικές δυσκολίες που προκλήθηκαν από πολιτικές αλόγιστων δαπανών και μακροχρόνιες στρατιωτικές δαπάνες, οπότε επανέφερε το Υπουργείο Εξωτερικών (Shangshu Sheng) για τις οικονομικές υποθέσεις παράλληλα με την Κεντρική Γραμματεία (Zhongshu Sheng) για τις διοικητικές υποθέσεις. Άλλαξε τα παραρτήματα της Κεντρικής Γραμματείας σε αυτά του Υπουργείου Εξωτερικών για να ενισχύσει το μονοπώλιο στο αλάτι και άλλα αγαθά και εξέδωσε νέα νομοσχέδια ( Jiaochao ) που ονομάζονται Zhida-yinchao (  ) για να αντικαταστήσει το Zhiyuan-chao (  Τα αντιπληθωριστικά του σχέδια δεν απέφεραν επαρκή αποτελέσματα κατά τη σύντομη βασιλεία του και δυσαρέστησαν τους Κινέζους αξιωματικούς και τους απλούς πολίτες των Χαν. Προσπάθησε να προωθήσει ένα νέο μη μετατρέψιμο ασημένιο νόμισμα  αλλά ηττήθηκε από την αντίσταση του κοινού. 

Αν και αρχικά μοιράστηκε με τον Αγιουρμπαρβάντα την καθοδήγηση του Κομφουκιανού λόγιου Λι Μενγκ, προφανώς επηρεάστηκε ελάχιστα από την κομφουκιανική κουλτούρα. Μετέθεσε τον Χαργκασούν στη Μογγολία ως τον μεγάλο σύμβουλο της αριστερής πτέρυγας της γραμματείας του Παραρτήματος Λιν-πέι, παρά τη μεγάλη του συμβολή. Ο Καγισάν βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στους υπηρέτες και τους διοικητές του που είχε φέρει από τη Μογγολία.  Τους έδωσε βασικές θέσεις και ευνόησε μη μογγολικά σώματα, συμπεριλαμβανομένων των Κιπτσάκων, των Ασούντ ( Αλανών ) και των Κανγκλί . Αντίθετα, δεν αντάμειψε πλουσιοπάροχα την παράταξη Χουνγκγκιράντ που είχε πραγματοποιήσει πραξικόπημα εναντίον του Μπουλούγκαν. Επειδή ο Τούλα είπε κάτι ύποπτο με οργή, ο Καγισάν υποψιάστηκε ότι είχε άλλο σκοπό και διέταξε να τον δικάσουν και να τον θανατώσουν.

Ο Καγισάν ευνοούσε ιδιαίτερα τον Βουδισμό, με αποτέλεσμα να διατάξει τον Θιβετιανό Λάμα Τσόγκντι Όσορ να μεταφράσει τα ιερά βιβλία του Βούδα . Όταν οι βουδιστές μοναχοί έκαναν λάθη, εκτός από περιπτώσεις που αφορούσαν τη δυναστεία Γιουάν, αρνήθηκε να τους τιμωρήσει. Ψηφίστηκε νόμος που όριζε ότι όποιος χτυπούσε έναν Λάμα έπρεπε να χάσει τη γλώσσα του, αλλά η Αγιουρμπαρβάντα τον κατάργησε ως εντελώς αντίθετο προς το προηγούμενο. Ωστόσο, ο Καγισάν ήταν ο πρώτος Χαγάν που φορολόγησε τις γαίες που κατείχαν οι βουδιστές μοναχοί και οι οπαδοί του Ταοϊσμού, οι οποίες μέχρι τότε ήταν εξαιρούμενες.

Προκειμένου να μειώσει το κόστος υποστήριξης της γραφειοκρατίας των Γιουάν, εξέδωσε διαταγή το 1307 για την απόλυση των υπεράριθμων υπαλλήλων και την ευθυγράμμιση του συνολικού αριθμού των αξιωματούχων με την ποσόστωση που είχε ορίσει ο θείος του, ο Τιμούρ Χαν. Η διαταγή δεν απέφερε πρακτικά αποτελέσματα. Ο αριθμός των επικεφαλής αξιωματούχων του γραφείου αυξήθηκε από 6 κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Κουμπλάι σε 32. Επίσης, διέταξε την κατασκευή αυλικών αξιωματούχων και την κατασκευή μιας νέας πόλης-παλατιού στο Ντάντου και το Τζονγκντού (τα ερείπια του Τζονγκντού στην κομητεία Τζανγκμπέι είναι ορατά μέχρι σήμερα). 

Το 1308 πέθανε ο βασιλιάς Γκοριέο Τσουνγκνιόλ της Κορέας και ο Καγισάν έστειλε δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για τον διάδοχό του Τσουνγκσεόν . Εκείνη τη χρονιά, ο Τσαπάρ και άλλοι πρίγκιπες του Χανάτου του Ογκεντέι ήρθαν στο Καγισάν με την υποταγή τους, τερματίζοντας οριστικά την απειλή κατά του Χανάτου Τσαγκάται και της δυναστείας Γιουάν από τους γιους του Καϊντού.  Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, οι Γιουάν ολοκλήρωσαν την υποδούλωση της Σαχαλίνης, αναγκάζοντας τον λαό Αϊνού να αποδεχτεί  τους το 1308. 
[δεξιά|μικρογραφία|250x250εσ|Η [Μογγολική αυτοκρατορία|Μογγολική Αυτοκρατορία και τα εξαρτώμενα από αυτήν κράτη (  )]]
Το 1308 η αυλή έκανε σημαντικές αναπροσαρμογές, όσον αφορά τους επίσημους μισθούς. Τα χαρτονομίσματα ζιγιουάν θα χρησιμοποιούνταν αντί των χαρτονομισμάτων ζονγκτόνγκ. Η αυλή κατάργησε επίσης την πολιτική του «μισθού» που είχε θεσπίσει ο προκάτοχός του, Tεμούρ Χαν.  Η αξία του ζιντα-γιντσάο υποτιμήθηκε τόσο πολύ, που το 1309 εκδόθηκε μία νέα έκδοση, για να αντικαταστήσει το απαξιωμένο χαρτονόμισμα, αλλά και αυτό μειώθηκε ραγδαία σε αξία. Τελικά, ο αυτοκράτορας Χαϊσάν αποφάσισε την επιστροφή στα αρχαία χρήματα, και κατά συνέπεια, το 1310 κόπηκαν δύο είδη χάλκινων νομισμάτων με μογγολικά σύμβολα. Μερικά με την επιγραφή, πολύτιμα χρήματα της περιόδου ζιντά· και άλλα με αυτή την επιγραφή, πολύτιμα χρήματα του Μεγάλου Γιουάν. Αυτά τα χάλκινα νομίσματα ήταν τριών μεγεθών: 1 αξίας ενός λι· 2 αξίας δέκα λι· και 3 νομισμάτων αξίας αρκετών από αυτά των δυναστειών Tανγκ και Σονγκ.  Η αυλή του Χαγισάν αντιμετώπισε οικονομικές δυσκολίες. Για παράδειγμα, οι συνολικές κυβερνητικές δαπάνες για το έτος 1307 ήταν 10 εκατομμύρια τινγκ σε χαρτονομίσματα, και 3 εκατομμύρια νταν σε σιτηρά. Μέχρι το 1310, 10.603.100 τινγκ είχαν δανειστεί από τα αποθεματικά για τρέχουσες δαπάνες.  Την ίδια χρονιά, για να αντιμετωπίσει οικονομικές δυσκολίες, αναμόρφωσε τα οικονομικά της κυβέρνησης καταργώντας το σύστημα γης γραφείων, και αντικαθιστώντας το με μισθοδοσία για την υποστήριξη του κεφαλαίου. Ωστόσο, η μεταρρύθμιση προκάλεσε εκτεταμένη δυσαρέσκεια, ιδίως μεταξύ των κυβερνητικών αξιωματούχων. Οι τοπικοί αξιωματούχοι χωρίς γη γραφείων δεν λάμβαναν ρύζι, και οι δικαστικοί αξιωματούχοι έχασαν εντελώς το ρύζι τους, λόγω της ακύρωσης της πολιτικής μισθοδοσίας. 

Ο γιος του Τουλά, Κοκετσού, συνωμότησε εναντίον του αυτοκράτορα με τους ανώτερους αξιωματούχους της αυλής και τους βουδιστές μοναχούς το 1310. Αλλά τα σχέδιά τους αποκαλύφθηκαν, οι μοναχοί εκτελέστηκαν δεόντως, και ο Κοκετσού εξορίστηκε στην Κορέα. Ο Αρσλάν, κυβερνήτης του Νταντού και διοικητής του κχεσίγκ, μοιράστηκε την ίδια μοίρα με τους συνωμότες. Εκτελέστηκε μαζί με αρκετούς από τους συντρόφους του.

Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Χαγισάν, όλες οι Γραμματείες των Κλάδων μετονομάστηκαν σε Τμήματα Κλάδων Κρατικών Υποθέσεων. Το νέο μεγάλο τμήμα κρατικών υποθέσεων τέθηκε υπό τον Toγκτά, τον μεγάλο σύμβουλο της αριστεράς, τους Σανπανού και Γουέ σι, διευθυντές των κυβερνητικών υποθέσεων, και τον Παοπά, τον βοηθό διοικητή της δεξιάς.

Η τιμή πώλησης των αδειών αλατιού που εκδίδονταν υπό το κρατικό μονοπώλιο, αυξήθηκε κατά 35% σε σχέση με την τιμή το 1307. Επιβλήθηκε επιβάρυνση φόρου σιτηρών 2% στις πλούσιες οικογένειες του Τσιανγκ-νάν. Τα προσόντα των φοροεισπρακτόρων αξιολογήθηκαν με βάση το ποσοστό αύξησης των φόρων, που εισέπρατταν από την ποσόστωση φόρου στο τέλος της βασιλείας του Τιμούρ.  Για την καταπολέμηση του πληθωρισμού, η κυβέρνηση του Καγισάν ίδρυσε σιτοβολώνες σε τοπικές περιοχές, και αύξησε δραστικά την ποσόστωση για τη θαλάσσια μεταφορά σιτηρών από την κοιλάδα του Γιανγκτσέ, φθάνοντας τα 2,9 εκατομμύρια σιχ το 1310.  Ο Καγισάν μείωσε τον αριθμό των επικεφαλής αξιωματούχων στη Γραμματεία, το Γραφείο Λογοκρισίας, το Γραφείο Στρατιωτικών Υποθέσεων και το Γραφείο Διαβιβάσεων, καθώς και των υπεράριθμων υπαλλήλων σε διάφορα αξιώματα.

## Το τέλος
Μετά από μία βασιλεία μικρότερη των 4 ετών, ο Χαγισάν απεβίωσε ξαφνικά στις 27 Ιανουαρίου 1311.  Αμέσως μετά το τέλος του και τη διαδοχή του Αγιουρμπαρουάντα το 1311, η μη ικανοποιητική φατρία των Χουνγκιράντ ενώθηκε υπό τη μητέρα του Νταγκί, και εκδίωξε τους φιλο-Χαγισάν αξιωματούχους. Αυτό επίσης αθέτησε την υπόσχεση του Αγιουρμπαρουάντα να διορίσει τον γιο του Χαγισάν ως διάδοχο του θρόνου. Η αυλή του έδιωξε τους γιους του Χαγισάν, Κουσαλά και Τουγ Τεμούρ, από την κεντρική κυβέρνηση. Οι φιλο-Χαγισάν στρατηγοί διατήρησαν παράπονα, μέχρι που κατάφεραν να εγκαταστήσουν τον Τουγ Τεμούρ το 1328, αφού ανέτρεψαν έναν άλλο συγγενή του Χαγισάν, τον Ρατζιμπάγκ.

μικρογραφία|285x285εσ|Σουγκεσίλι (αριστερά) και Ζένγκε (δεξιά)

### Καταγωγή: Γονείς
* Νταρμαμπάλα, μεταθανάτια Σουνζόνγκ (; 1264 – 1292)
* Νταγκί ( ; 1262 – 1 Νοεμβρίου 1322)

### Οικογένεια: Σύζυγοι, παλλακίδες και παιδιά
* αυτοκράτειρα Ξουανσιχουισένγκ (; 1285 – 1327), της φυλής Χονγκτζιλά (弘吉剌氏), από το Χονγκιράντ, προσωπικό όνομα Zενγκέ ()
* αυτοκράτειρα Σουγκεσίλι () της φυλής Χοντζιλά (弘吉剌氏), από το Χονγκιράντ, εξαδέλφη του Zενγκέ.
* σύζυγος Γικιλίε, της φυλής Χορτσίν Μπορτζίγκιν (),  εγγονή του Κουμπλάι Χαν
** Χουτουγκτού,  (; 22 Δεκεμβρίου 1300 – 29 Αυγούστου 1329), πρώτος γιος
* σύζυγος Tανγκβού (唐兀妃子), της φυλής Tανγκούτ 
** Τζαγιατού, π *(*; 16 Φεβρουαρίου 1304 – 2 Σεπτεμβρίου 1332), 2ος γιος

## Δείτε επίσης
* Κατάλογος αυτοκρατόρων της δυναστείας Γιουάν
* Κατάλογος Μογγόλων ηγεμόνων
* Κατάλογος ηγεμόνων της Κίνας

## Σημειώσεις

## Αναφορές

Κατηγορία:Μπορτζίγκιν