Σαϊμπανίδες

Οι **Σιμπανίδες** ή **Σαϊμπανίδες**,  ακριβέστερα γνωστοί ως **Αμπούλ-Χαϊρίντ-Σιμπανίδες**, ήταν μία πολιτισμικά περσική  δυναστεία Καρλουκοποιημένης Ουζμπεκικής   (Τουρκο-Μογγολικής) καταγωγής , που κυβέρνησαν το χανάτο της Μπουχάρα (από το 1505 έως το 1598), το χανάτο του Χουαρέζμ (Χίβα) (από το 1511 έως το 1695) και το χανάτο του Σιβίρ (από το 1563 έως το 1598). Η επικράτειά τους περιελάμβανε το μεγαλύτερο μέρος του σύγχρονου Καζακστάν, του Ουζμπεκιστάν και μέρη της Ρωσίας (συμπεριλαμβανομένης της Δυτικής Σιβηρίας) τον 15ο-16ο αι. (1428-1599).  Τους διαδέχθηκε η δυναστεία των Τζανιδών (1599 έως 1785).

Ήταν οι πατρικοί απόγονοι του Σιμπάν, του 5ου γιου του Τζότσι, και εγγονού του Τζένγκις Χαν.  Μέχρι τα μέσα του 14ου αι. αναγνώριζαν την εξουσία των απογόνων των αδελφών του Σιμπάν, Μπατού Χαν και Ορντά Χαν, όπως και του Οζ Μπεγκ Χαν. Οι Σαϊμπανίδες αρχικά ηγούνταν της Γκρίζας Ορδής νοτιοανατολικά των Ουραλίων (γνωστοί και ως Ουζμπέκοι, από τους Ουζμπέκους), και ασπάστηκαν το Ισλάμ το 1282. Στο απόγειό του, το χανάτο περιλάμβανε τμήματα του σύγχρονου Αφγανιστάν και άλλα μέρη της Κεντρικής Ασίας.

Καθώς οι γενεαλογικές γραμμές του Μπατού και του Ορντά εξέλειπαν κατά τη διάρκεια των μεγάλων εμφυλίων πολέμων του 14ου αι., οι Σαϊμπανίδες υπό τον Αμπούλ-Χαΐρ Χαν ανακήρυξαν τους εαυτούς τους ως τους μοναδικούς νόμιμους διαδόχους του Τζότσι, και προέβαλαν αξιώσεις για ολόκληρη την τεράστια γη του, η οποία περιελάμβανε μέρη της Σιβηρίας και του Καζακστάν. Αντίπαλοί τους ήταν η δυναστεία των Τουκάι-Τιμουριδών, η οποία ισχυριζόταν ότι κατάγεται από τον 13ο γιο του Τζότσι, από μία παλλακίδα. Αρκετές δεκαετίες συγκρούσεων άφησαν τους Τουκάι-Τιμουρίδες να ελέγχουν τη Μεγάλη Ορδή και τα διάδοχα κράτη της στην Ευρώπη, δηλαδή τα χανάτα του Καζάν, του Αστραχάν και της Κριμαίας.

## Δυναστεία των Σαϊμπανιδών
μικρογραφία|Ο Μουχαμάντ Σαϊμπανί.
Υπό τον Αμπούλ-Χαΐρ Χαν (ο οποίος ηγήθηκε των Σαϊμπανιδών από το 1428 έως το 1468), η δυναστεία άρχισε να εδραιώνει τις ετερόκλητες φυλές των Οζμπέκων (Ουζμπέκων), πρώτα στην περιοχή γύρω από το Τιουμέν και τον ποταμό Τούρα και στη συνέχεια στην περιοχή Συρ Ντάρια . Ο εγγονός του, Μουχαμάντ Σαϊμπανί (βασ. 1500- 1510), ο οποίος έδωσε το όνομά του στη δυναστεία των Σαϊμπανιδών, κατέκτησε τη Σαμαρκάνδη, τη Χεράτ,  το Μπαλχ  και τη Μπουχάρα,  τερματίζοντας έτσι τη δυναστεία των Τιμουριδών, και ιδρύοντας τη βραχύβια αυτοκρατορία των Σαϊμπανιδών.  Μετά το τέλος του από τον σάχη Ισμαήλ Α΄, τον διαδέχτηκαν διαδοχικά ένας θείος, ένας εξάδελφος και ένας αδελφός, των οποίων οι απόγονοι των Σαϊμπανιδών θα κυβερνούσαν το χανάτο της Μπουχάρα από το 1505 έως το 1598, και το χανάτο του Χουαρέσμ (Χίβα) από το 1511 έως το 1695.

Ένα άλλο κράτος που κυβερνούσαν οι Σαϊμπανίδες ήταν το χανάτο του Σιβίρ, το οποίο κατέλαβε τον θρόνο το 1563. Ο τελευταίος χάνος του, ο Κουτσούμ Χαν, εκθρονίστηκε από τους Ρώσους το 1598. Διέφυγε στη Μπουχάρα, αλλά οι γιοι και οι εγγονοί του μεταφέρθηκαν από τον Τσάρο στη Μόσχα, όπου τελικά πήραν το επώνυμο Σιβίρσκι. 

## Πολιτισμός
Ο Μουχαμάντ Σαϊμπαμί Χαν και οι διάδοχοί του ξεκίνησαν ένα πρόγραμμα μετάφρασης της περσικής λογοτεχνίας στα Τσαγκατάι-Τουρκικά.  Παρά ταύτα, η κύρια γραφειοκρατική γλώσσα συνέχισε να είναι η περσική.  Με την πάροδο του χρόνου, υπέστησαν Καρλουκοποίηση του πολιτισμού και της κληρονομιάς τους. Μέχρι τον 17ο αι., οι περισσότεροι Σαϊμπανίδες Ουζμπέκοι και τα απόγονά τους χανάτα αφομοιώθηκαν πλήρως στα πλαίσια των Καρλούκων και συμφιλιώθηκαν με τη δυναστεία των Τιμουριδών στην Ινδία, ανακηρύσσοντας τους εαυτούς τους κληρονόμους και προστάτες της Τιμουριδικής κληρονομιάς, ουσιαστικά ακυρώνοντας την αρχική Κιπτσάκ ρίζα των Ουζμπέκων σε μία έντονα Τσαγκατάι Καρλούκ ρίζα.   

## Νομισματολογία
Ο Τιμουρίδης ηγεμόνας Σαχ Ρουκ ανέπτυξε τη νομισματική μονάδα, το *τανκα-ί σαρουκί*, στις αρχές του 15ου αι.  Αυτό χρησίμευσε ως βάση για τα αργυρά νομίσματα που χρησιμοποιούσαν οι Σαϊμπανίδες.  Η πλατιά, λεπτή παραλλαγή των αργυρών νομισμάτων των Σαϊμπανιδών, τα οποία ήταν δημοφιλή σε όλη την κεντρική Ασία, την Περσία και τη βορειοδυτική Ινδία τον 16ο αι., δημιουργήθηκαν όλα υπό τους ύστερους Τιμουρίδες κυβερνήτες.  Τα περισσότερα από αυτά τα νομίσματα έχουν διάμετρο μεταξύ 1,1 και 1,2 ιντσών, με διάμετρο τουλάχιστον μία ίντσα.  Πολλά από τα νομίσματα του Αμπντουλάχ Β' έχουν διάμετρο σχεδόν 1,4 ίντσες στο ευρύτερο σημείο τους, με αντίστοιχες μειώσεις στο πάχος. 

## Αρχιτεκτονική των Σαϊμπανιδών
Καθώς οι Σαϊμπανίδες ξεκίνησαν να κάνουν την Μπουχάρα την πολιτιστική και αρχιτεκτονική πρωτεύουσα τής δυναστείας τους, αμέτρητες οικοδομικές προσπάθειες μεταμόρφωσαν την πόλη υπό την κυριαρχία τους. Το μεγάλο τζαμί της Μπουχάρα, το Τζαμί Καλάν, κτίστηκε το 1121. Ωστόσο, υπό τους Σαϊμπανίδες στις αρχές του 16ου αι., ανακατασκευάστηκε πλήρως με την προσθήκη πέτρινων κιόνων, καμαρών και 288 θόλων. Το τζαμί ήταν μέρος ενός θρησκευτικού συγκροτήματος, που αποτελούνταν επίσης από ένα πεντάτρουλο παλάτι και ένα τζαμί.
αριστερά|μικρογραφία|Ο μαντρασά Μιρ Αράμπ κτίστηκε το 1536 επί Ουμπαϊντολάχ Χαν.
Το 1530, υπό την κυριαρχία του Ουμπαϊντολάχ Χαν, προστέθηκε στο συγκρότημα Μαντρασά Μιρ Αράμπ, προς τιμήν ενός σεΐχη γνωστού ως Μιρ Αράμπ. Απέναντι από το τζαμί Καλάν, το Μαντρασά Μιρ Αράμπ υψωνόταν υψηλό με διώροφες αίθουσες διδασκαλίας, που περιέβαλλαν μία κεντρική αυλή. Το εσωτερικό μεγάλου μέρους του συγκροτήματος ήταν διακοσμημένο με σκαλιστές οροφές από γύψο, και εκτεταμένες πολύχρωμες πλακοστρώσεις. Ωστόσο, πολλές από τις πλακοστρώσεις και τις επιγραφές στους τοίχους, δεν έχουν διασωθεί.  Στο δεύτερο μισό του 16ου αι. ένας μεγάλος δρόμος με κατεύθυνση βορρά-νότου και ένα πέρασμα ανατολής-δύσης κατασκευάστηκε σε όλη την πόλη της Μπουχάρα. Μεταξύ 1562 και 1587, η αρτηρία βορρά-νότου της πόλης στέγαζε την αγορά Τσαρσού, η οποία περιελάμβανε τρεις στεγασμένες αγορές: τον Θόλο των Χρυσοχόων, τον Θόλο των Πωλητών Καπέλων και τον Θόλο Ανταλλαγής χρημάτων.  Αυτές οι αγορές, που ονομάζονταν *τακ* λόγω των πολλαπλών θόλων τους, απείχαν όλες λιγότερο από 500 μέτρα η μία από την άλλη.  Επιπλέον, γύρω από αυτές τις στεγασμένες αγορές υπήρχαν καραβανσεράι και μεγάλα μεντρεσέ, που φιλοξενούσαν εκατοντάδες ανθρώπους και μαθητές.  Όλα αυτά μαζί δημιούργησαν ένα ζωντανό κεντρικό περιβάλλον, που υποστήριζε το εμπόριο αφθονίας αγαθών.
μικρογραφία|Το Μαντρασά Μονταρί Χαν, κτισμένο το 1567.
Στα τέλη του 16ου αι., κατά τη διάρκεια της βασιλείας του ως χαν, ο Αμπντουλάχ μπιν Ισκαντέρ έκτισε δύο σημαντικά κτίρια, τον Μαντρασά Μοχαΐρ Χαν και το Μαντρασά Αμπντουλάχ Β΄, που ονομάζονταν από κοινού Μαντρασά Κος. Ο Μαντρασά Μονταρί Χαν, φόρος τιμής στη μητέρα του Αμπντουλάχ Β΄, κτίστηκε πρώτος, το 1567. Στη συνέχεια, μεταξύ 1588 και 1590, ο Αμπντουλάχ Χαν Β΄ έκτισε έναν άλλο μαντρασά, τον Μαντρασά Αμπντουλάχ Β΄ προς τιμήν του.  Η διακόσμηση του Μαντρασά Αμπντουλάχ Χαν αποτελείται από ένα σύνθετο σχέδιο γυαλισμένων πλακιδίων με γεωμετρικά αστέρια, σχήματα και περιγράμματα.  Ο μαντρασά διαθέτει επίσης διάφορες επιγραφές, που περιέχουν το όνομα του ηγεμόνα. Οι επιγραφές ήταν γραμμένες σε αραβική γραφή με εκτεταμένες κάθετες γραμμές.  Ο μεγάλος μαντρασά κτίστηκε για να χρησιμεύσει ως θεολογική σχολή. 

Ένα άλλο από τα πιο σημαντικά μνημεία που έκτισε ο Αμπντουλάχ Χαν (1557–1598) ήταν τα Λουτρά Σαραφάν. Τα Λουτρά Σαραφάν αποτελούνταν από ένα κεντρικό οκταγωνικό λουτρό με δωμάτια σε όλες τις πλευρές. Τα διαφορετικά δωμάτια ήταν πολλαπλών χρήσεων, επιτρέποντας μία σειρά από δραστηριότητες, από απλή χαλάρωση έως επαγγελματικές συναντήσεις, συζητήσεις και παιχνίδια.  Υπάρχουν διαφορές στη διάταξη των ανδρικών και γυναικείων λουτρών. Οι άνδρες είχαν ξεχωριστά δωμάτια για λατρεία, και τα δωμάτια ήταν περίτεχνα διακοσμημένα με πλακάκια. Το γυναικείο λουτρό ήταν λιγότερο διακοσμημένο, και δεν είχε ξεχωριστά καθίσματα. 

## Χαν της δυναστείας των Σαϊμπανιδών του [[Χανάτο της Μπουχάρας|χανάτου της Μπουχάρα]]

** *Η Μπλε Σειρά υποδηλώνει τον προγόγο αρχηγό.*
*** *Σημαντικοί χαν επισημαίνονται με έντονη γραφή* .

## Γενεαλογία Σαϊμπανιδών

## Σημειώσεις

## Αναφορές

## Πηγές
* 
* Bartold, Vasily (1964) *The Shaybanids*. Collected Works, vol. 2, part 2. Moscow, 1964.
* 34
* 
* Kilic-Schubel, N. (2016). "Shibanid Empire". In Dalziel, N.; MacKenzie, J.M. (eds.). The Encyclopedia of Empire.
* 
* McChesney, R.D. (1986). "Shibanids". In Bosworth, C. E.; Van Donzel, E.; Heinrichs, W. P.; Lecomte, G. (eds.). The Encyclopaedia of Islam. Vol. IX. Brill.
* Bosworth, C.E. (1996) *The new Islamic dynasties: a chronological and genealogical manual* Columbia University Press, New York, pp.&nbsp;288–9, 
* 
* 
* Soucek, Svatopluk (2000) *A History of Inner Asia* Cambridge University Press, Cambridge, pp.&nbsp;149–157, 
* Erkinov A. “The Poetry of the Nomads and Shaybani Rulers of Transition to a Settled Society”. In: Central Asia on Display: Proceedings of the VII. Conference of the European Society for Central Asian Studies (27–30 September 2000). G.Rasuly-Paleczek, J. Katsching (eds). Vienna, 2005. P.145-150.

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 

Κατηγορία:Μπορτζίγκιν
Κατηγορία:Μογγολικές δυναστείες