Μπεν Ρόυ Μότελσον

Ο **Μπεν Ρόυ Μότελσον** (, 9 Ιουλίου 1926 – 13 Μαΐου 2022) ήταν Αμερικανός και μετέπειτα Δανός φυσικός, που το 1975 κέρδισε το Βραβείο Νόμπελ Φυσικής για τις έρευνές του σχετικώς με το σχήμα των ατομικών πυρήνων.

Ο Μότελσον γεννήθηκε στο Σικάγο και ήταν γιος της Τζόρτζια (το γένος Μπλουμ) και του Γκούντμαν Μότελσον, αμφότερων Αμερικανοεβραίων. Αφού τελείωσε το γυμνάσιο στο προάστιο Λα Γκρέιντζ του Σικάγου, ο Μπεν Ρόυ κατατάχθηκε στο Πολεμικό Ναυτικό, το οποίο τον έστειλε με άλλους αξιωματικούς για εκπαίδευση στο Πανεπιστήμιο Πέρντιου, από όπου πήρε πτυχίο το 1947. Συνέχισε με διδακτορικό στην πυρηνική φυσική στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, όπου επιβλέπων καθηγητής του ήταν ο μετέπειτα επίσης «νομπελίστας» θεωρητικός φυσικός Τζούλιαν Σουίνγκερ. Ο Μότελσον πήρε το διδακτορικό του το 1950.

Στη συνέχεια πήγε στο Ινστιτούτο Θεωρητικής Φυσικής, το σημερινό Ινστιτούτο Νιλς Μπορ, υπαγόμενο στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, με την υποτροφία Sheldon του Χάρβαρντ, και από τότε παρέμεινε στη Δανία. Το 1953 διορίσθηκε στην Ομάδα Θεωρητικών Μελετών του CERN, η οποία είχε έδρα την Κοπεγχάγη, μια θέση την οποία διετήρησε μέχρι που έγινε καθηγητής στο νεοϊδρυθέν Νορδικό Ινστιτούτο Θεωρητικής Φυσικής («Nordita») το 1957. Το 1971 απέκτησε τη δανέζικη υπηκοότητα.

Το 1950-1951 οι Τζέιμς Ρέινγουοτερ και Όε Μπορ είχαν αναπτύξει πρότυπα («μοντέλα») του ατομικού πυρήνα που άρχισαν να λαμβάνουν υπόψη τη συμπεριφορά των ξεχωριστών νουκλεονίων. Τα πρότυπα αυτά ξεπέρασαν το απλούστερο πρότυπο της «υγρής σταγόνας», που δεχόταν ότι ο πυρήνας ήταν σαν να μην είχε εσωτερική δομή. Μπόρεσαν έτσι να ερμηνεύσουν πυρηνικές ιδιότητες όπως τη μη σφαιρική κατανομή του ηλεκτρικού φορτίου σε μερικούς πυρήνες. Ο Μότελσον συνεργάσθηκε με τον Όε Μπορ στη σύγκριση των θεωρητικών προτύπων με τα πειραματικά δεδομένα. Το 1952 και το 1953 δημοσίευσαν μια σειρά εργασιών που κατεδείκνυαν στενή συμφωνία ανάμεσα στη θεωρία και το πείραμα, π.χ. τα ενεργειακά επίπεδα ορισμένων πυρήνων μπορούσαν να περιγραφούν από ένα περιστροφικό φάσμα. Οι εργασίες αυτές προκάλεσαν νέες θεωρητικές και πειραματικές μελέτες.

Το θέρος του 1957 ο Ντέιβιντ Πάινς επισκέφθηκε την Κοπεγχάγη και γνώρισε στους Μπορ και Μότελσον το φαινόμενο ζεύξεως που είχε αναπτυχθεί σε θεωρίες για την ερμηνεία της υπεραγωγιμότητας. Αυτό ενέπνευσε τους Μπορ και Μότελσον να δοκιμάσουν το αποτέλεσμα ενός παρόμοιου φαινομένου στην ερμηνεία των διαφορών στα ενεργειακά επίπεδα ανάμεσα στους πυρήνες με άρτιο αριθμό νουκλεονίων και σε εκείνους με περιττό αριθμό νουκλεονίων.

Οι Ρέινγουοτερ, Μπορ και Μότελσον μοιράσθηκαν το Βραβείο Νόμπελ Φυσικής το 1975 «για την ανακάλυψη της συνδέσεως μεταξύ της ολικής και της σωματιδιακής κινήσεως στον ατομικό πυρήνα, και για την εξέλιξη της θεωρίας της δομής των ατομικών πυρήνων της βασισμένης στην παραπάνω συσχέτιση».

Οι Μπορ και Μότελσον συνεργάσθηκαν και στη συγγραφή μιας δίτομης μονογραφίας με γενικό τίτλο *Πυρηνική δομή*. Ο πρώτος τόμος, με υπότιτλο *Κίνηση των επιμέρους σωματιδίων*, κυκλοφόρησε το 1969 και ο δεύτερος, με υπότιτλο *Πυρηνικές παραμορφώσεις* το 1975.

Ο Μότελσον ήταν μέλος στην Φινλανδική Εταιρεία Επιστημών και Γραμμάτων. Επίσης ήταν μέλος της Αμερικανικής Φιλοσοφικής Εταιρείας και αλλοδαπό μέλος της Ακαδημίας Επιστημών του Μπανγκλαντές και της Νορβηγικής Ακαδημίας των Επιστημών και των Γραμμάτων. In 1969, he received the Atoms for Peace Award. He acted as director of ECT* (Trento, Italy) from 1993 to 1997.

Ο Μότελσον ήταν Αμερικανός και Δανός πολίτης (διπλή υπηκοότητα) και ήταν έγγαμος, νυμφευμένος αρχικώς με τη Νάνσυ Τζέην Ρήνο (Nancy Jane Reno), από το 1948 μέχρι τον θάνατό της το 1975, με την οποία απέκτησαν δύο γιους και μία κόρη. Αργότερα, το 1983, ο Μότελσον νυμφεύθηκε την Μπρίτα Μάργκερ Ζήγκουμφελτ (Britta Marger Siegumfeldt).

Ο Μότελσον πέθανε στην Κοπεγχάγη σε ηλικία 95 ετών.

## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Ο Μότελσον στον ιστότοπο των Βραβείων Νόμπελ

Κατηγορία:Αμερικανοί φυσικοί
Κατηγορία:Βραβευμένοι με Νόμπελ Φυσικής
Κατηγορία:Αμερικανοί νομπελίστες
Κατηγορία:Δανοί νομπελίστες
Κατηγορία:Αμερικανοεβραίοι επιστήμονες
Κατηγορία:Απόφοιτοι του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ