Μεγάλες Δυνάμεις

[μικρογραφία| Οι μεγάλες δυνάμεις αναγνωρίζονται σε μια διεθνή δομή όπως το [Συμβούλιο Ασφαλείας Ηνωμένων Εθνών|Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Εικονίζεται η αίθουσα συνεδριάσεων του.]]
**Μεγάλη δύναμη** λέγεται το κυρίαρχο κράτος το οποίο αναγνωρίζεται ότι έχει την ικανότητα και την τεχνογνωσία να ασκήσει επιρροή σε παγκόσμια κλίμακα. Οι μεγάλες δυνάμεις διαθέτουν στρατιωτική και οικονομική δύναμη, διπλωματική και ήπια επιρροή, η οποία μπορεί να κάνει τις μεσαίες ή μικρές δυνάμεις να λάβουν υπόψη τις απόψεις των μεγάλων δυνάμεων πριν προβούν σε δικές τους ενέργειες. Οι θεωρητικοί των διεθνών σχέσεων υποθέτουν ότι το καθεστώς της μεγάλης δύναμης μπορεί να χαρακτηριστεί σε ικανότητες ισχύος, χωρικές πτυχές και διαστάσεις που αφορούν την κατάσταση που επικρατεί στη χώρα.

Ενώ για ορισμένα έθνη υπάρχει ευρεία αποδοχή ότι αποτελούν μεγάλες δυνάμεις, υπάρχει σημαντική συζήτηση για τα ακριβή κριτήρια με τα οποία πρέπει να γίνεται η απόδοση του καθεστώτος της μεγάλης δύναμης. Ιστορικά, το καθεστώς των μεγάλων δυνάμεων έχει αναγνωριστεί επίσημα από οργανισμούς όπως το Συνέδριο της Βιέννης ή το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, η Πεντάδα του ΝΑΤΟ (Αμερική, Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία), η Ομάδα των Επτά, οι ΒΡΙΚ και η Ομάδα Επαφής έχουν χαρακτηριστεί ως πρωτοβουλίες των μεγάλων δυνάμεων.

Ο όρος «μεγάλη δύναμη» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά ως όρος που περιλάμβανε τις σημαντικότερες χώρες της Ευρώπης στη μεταναπολεόντεια εποχή. Οι «Μεγάλες Δυνάμεις» αποτελούσαν τη «Συμφωνία της Ευρώπης» και διεκδίκησαν το δικαίωμα της κοινής επιβολής της γεωπολιτικής κατάστασης που επικράτησε μεταπολεμικά. Η επισημοποίηση του διαχωρισμού μεταξύ μικρών δυνάμεων  και μεγάλων δυνάμεων προέκυψε με την υπογραφή της Συνθήκη του Σωμόν το 1814. Έκτοτε, η διεθνής ισορροπία δυνάμεων έχει αλλάξει πολλές φορές, ιδιαίτερα κατά τον Α' και Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αν και οι συνθήκες του 21ού αιώνα προκαλούν την ανάδυση νέων δυνάμεων όπως η Ινδία. Συναντώνται, ειδικά στη λογοτεχνία, και οι όροι παγκόσμια δύναμη και μεγάλη δύναμη.

Παρότι όμως το Διεθνές Δίκαιο δεν κάνει επίσημα τέτοια διάκριση μεταξύ των εννοιών «Μεγάλες Δυνάμεις» και «Μικρές Δυνάμεις», γεγονός που αντιβαίνει άλλωστε στην αρχή της κυρίαρχης ισότητας μεταξύ των Χωρών, εντούτοις η συγκεκριμένη διάκριση εξακολουθεί να υφίσταται μέχρι και σήμερα. Παλαιότερα χρησιμοποείτο η λέξη αυτή σε συνθήκες, όπως για παράδειγμα: συμβαλόμενες «Δυνάμεις» ή «Προέχουσες Δυνάμεις», (Συνθήκη του Νεϊγύ), δίνοντας την έννοια των ισχυροτέρων.

Για την Ελλάδα, σε συνθήκες και διεθνείς συμφωνίες που υπογράφτηκαν μετά την Εθνεγερσία του 1821 ο όρος «Μεγάλες Δυνάμεις» προσδιόριζε τότε τα κράτη **Μεγάλη Βρετανία**, **Γαλλία**, **Αυστρία**, **Ρωσία** και **Ιταλία** (π.χ. Ελληνοτουρκικός Πόλεμος (1897)).

## Χαρακτηριστικά
Δεν υπάρχουν αποδεκτά ή επιστημονικά καθορισμένα χαρακτηριστικά για τον χαρακτηρισμό μιας χώρας ως μεγάλη δύναμη. Αυτά τα χαρακτηριστικά έχουν συχνά αντιμετωπιστεί ως εμπειρικά, αυτονόητα για τον αξιολογητή. Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση έχει το μειονέκτημα της υποκειμενικότητας. Έχουν γίνει προσπάθειες να εξαχθούν ορισμένα κοινά κριτήρια τα οποία θα χρησιμοποιούνται ως το επιστημονικά αποδεκτό κριτήριο για τον καθορισμό μιας χώρας ως μεγάλη δύναμη. Ο Νταντίλοβιτς (2002) υπογραμμίζει τρία κεντρικά χαρακτηριστικά, τα οποία ονομάζει «διαστάσεις ισχύος, χωροταξίας και κατάστασης», που διακρίνουν τις μεγάλες δυνάμεις από άλλα κράτη. Η ακόλουθη ενότητα ("Χαρακτηριστικά") χαρακτηρίζεται από την ανάλυση των θέσεων που έχουν διατυπωθεί σχετικά με τον χαρακτηρισμό μιας χώρας ως μεγάλη δύναμη.

Τα πρώτα γραπτά για το θέμα έτειναν να κρίνουν τα κράτη με ρεαλιστικά κριτήρια. Ο ιστορικός Α. Τζ. Π. Τέιλορ σημείωσε ότι «Η εξέταση μιας μεγάλης δύναμης είναι η δοκιμασία της δύναμης για τον πόλεμο».  Μεταγενέστεροι συγγραφείς προσέθεσαν νέα κριτήρια για τον καθορισμό μιας χώρας ως μεγάλη δύναμη, προσπαθώντας να ορίσουν την εξουσία μιας μεγάλης δύναμης με όρους συνολικής στρατιωτικής, οικονομικής και πολιτικής ικανότητας. Ο Κένεθ Γουόλτς, θεμελιωτής της νεορεαλιστικής θεωρίας των διεθνών σχέσεων, χρησιμοποιεί ένα σύνολο πέντε κριτηρίων για να διακρίνει τη μεγάλη δύναμη: πληθυσμός και έδαφος, φυσικοί πόροι, οικονομική ικανότητα, πολιτική σταθερότητα και ικανότητα και στρατιωτική δύναμη.  Αυτά τα διευρυμένα κριτήρια μπορούν να χωριστούν σε τρεις κύριους άξονες: δυνατότητες ισχύος, χωρικές πτυχές και θέση της χώρας στο διεθνές σύστημα.

Ο Τζον Μιρσχάιμερ ορίζει τις μεγάλες δυνάμεις ως τις χώρες που «έχουν επαρκή στρατιωτικά μέσα για να δώσουν μια σοβαρή μάχη σε έναν ολοκληρωτικό συμβατικό πόλεμο ενάντια στο πιο ισχυρό κράτος στον κόσμο».

Κύρια κριτήρια προσδιορισμού μιας Χώρας σε Δύναμη «Μικρή» ή «Μεγάλη» δεν είναι μόνο η στρατιωτική υπεροχή (π.χ. ΗΠΑ, Μεγάλη Βρετανία) αλλά και ο πληθυσμός (Κίνα, Ινδία), η γεωγραφική έκταση (Ρωσία) καθώς και ο εθνικός πλούτος ή ο πυρηνικός εξοπλισμός (Σαουδική Αραβία) κ.λπ.

### Διαστάσεις ισχύος
[μικρογραφία|Ο Γερμανός ιστορικός [Λέοπολντ φον Ράνκε στα μέσα του 19ου αιώνα προσπάθησε να τεκμηριώσει επιστημονικά τις μεγάλες δυνάμεις.]]
Όπως σημειώθηκε παραπάνω, για πολλούς, οι δυνατότητες ισχύος ήταν το μοναδικό κριτήριο. Ωστόσο, ακόμη και στις πιο εξονυχιστικές προσπάθειες για τον χαρακτηρισμό μιας χώρας ως μεγάλη δύναμη με πολλά κριτήρια, η ισχύς διατηρεί μια ζωτική θέση.

Η πτυχή της ισχύος έτυχε μικτής αντιμετώπισης από την επιστημονική κοινότητα, ενώ υπήρξε σύγχυση για την ποσότητα δύναμης που έπρεπε να έχει κάθε χώρα για να χαρακτηριστεί ως μεγάλη δύναμη. Οι συγγραφείς έχουν προσεγγίσει την έννοια της μεγάλης δύναμης με διαφορετικές εννοιολογήσεις της παγκόσμιας κατάστασης ξεκινώντας από την πολυπολικότητα και φτάνοντας έως τη συντριπτική ηγεμονία. Στο δοκίμιό του, με τίτλο «Η γαλλική διπλωματία στη μεταπολεμική περίοδο», ο Γάλλος ιστορικός Ζαν-Μπατίστ Ντιροσέλ μίλησε για την έννοια της πολυπολικότητας: «Μια μεγάλη δύναμη είναι αυτή που είναι ικανή να διατηρήσει τη δική της ανεξαρτησία έναντι οποιασδήποτε άλλης μεμονωμένης δύναμης».

Αυτή η αντίληψη διαφοροποιείται από παλαιότερους συγγραφείς, ιδίως από τον Λέοπολντ φον Ράνκε, ο οποίος είχε σαφώς διαφορετική ιδέα για την παγκόσμια κατάσταση. Στο δοκίμιό του, που φέρει τον τίτλο «Οι Μεγάλες Δυνάμεις» (το οποίο γράφτηκε το 1833) ο φον Ράνκε έγραψε: «Αν κάποιος μπορούσε να καθορίσει ως ορισμό μιας Μεγάλης Δύναμης ότι η [εκάστοτε Μεγάλη Δύναμη] πρέπει να είναι σε θέση να διατηρήσει τον εαυτό της ενάντια σε όλες τις άλλες, ακόμη και όταν είναι ενωμένες, τότε ο Φρειδερίκος έχει φέρει την Πρωσία σε αυτή τη θέση». Οι θέσεις αυτές έχουν γίνει αντικείμενο κριτικής. 

### Χωρική διάσταση
Όλα τα κράτη έχουν γεωγραφικό εύρος συμφερόντων, δράσεων ή προβλεπόμενης ισχύος. Αυτός είναι ένας κρίσιμος παράγοντας για τη διάκριση μιας μεγάλης δύναμης από μια περιφερειακή δύναμη. Εξ ορισμού, το πεδίο άσκησης ισχύος μιας περιφερειακής δύναμης περιορίζεται στην περιοχή της. Έχει προταθεί ότι μια μεγάλη δύναμη πρέπει να έχει πραγματική επιρροή σε όλες τις εκφάνσεις του διεθνούς συστήματος. Ο Άρνολντ Τόινμπι, για παράδειγμα, παρατηρεί ότι «Η μεγάλη δύναμη μπορεί να οριστεί ως μια πολιτική δύναμη που ασκεί ένα αποτέλεσμα συνεκτεταμένο με το ευρύτερο φάσμα της κοινωνίας στην οποία λειτουργεί. Οι Μεγάλες Δυνάμεις του 1914 ήταν «παγκόσμιες δυνάμεις» επειδή η δυτική κοινωνία είχε γίνει πρόσφατα «παγκόσμια».

Έχουν διατυπωθεί και άλλες απόψεις: δηλαδή ότι μια μεγάλη δύναμη πρέπει να έχει την ικανότητα να εμπλέκεται σε υποθέσεις που λαμβάνουν χώρα εκτός της γεωγραφικής περιοχής της και ότι μια μεγάλη δύναμη πρέπει να έχει συμφέροντα πάνω σε χώρες που βρίσκονται πέρα από τη γύρω περιοχή της, δύο προτάσεις που συχνά συνδέονται στενά. 

### Διάσταση καθεστώτος
Η επίσημη ή άτυπη αναγνώριση της θέσης μιας μεγάλης δύναμης ενός έθνους απετέλεσε κριτήριο διάκρισης ενός έθνους ως μεγάλη δύναμη. Όπως σημειώνει ο πολιτικός επιστήμονας Τζορτζ Μοντέλσκι, «Το καθεστώς της Μεγάλης δύναμης μερικές φορές συγχέεται με την προϋπόθεση του να είσαι ισχυρός. Η ιδιότητα, όπως είναι γνωστό, στην πραγματικότητα εξελίχθηκε από τον ρόλο που έπαιξαν τα μεγάλα στρατιωτικά κράτη σε παλαιότερες περιόδους... Όμως το σύστημα της Μεγάλης Δύναμης θεσμοθετεί τη θέση του ισχυρού κράτους [στον κόσμο] σε ένα πλέγμα δικαιωμάτων και υποχρεώσεων».

Αυτή η προσέγγιση περιορίζει την ανάλυση στην εποχή του Συνεδρίου της Βιέννης όπου το καθεστώς της μεγάλης δύναμης σε μια χώρα αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά. Ελλείψει μιας πράξης επίσημης αναγνώρισης του καθεστώτος της μεγάλης δύναμης, έχει προταθεί ότι η ιδιότητα της μεγάλης δύναμης μπορεί να προκύψει κρίνοντας τη φύση των σχέσεων ενός κράτους με άλλες μεγάλες δυνάμεις.

Μια περαιτέρω επιλογή που μπορεί να προστεθεί για τον προσδιορισμό μιας χώρας ως μεγάλη δύναμη είναι και η προθυμία ενός κράτους να ενεργήσει σαν μια μεγάλη δύναμη. Καθώς ένα έθνος σπάνια θα δηλώσει επίσημα ότι ενεργεί σαν μια μεγάλη δύναμη, θα πρέπει να γίνει, εξαιτίας αυτού, αναδρομική εξέταση της συμπεριφοράς του κράτους στα παγκόσμια πράγματα. Ως αποτέλεσμα, αυτό το χαρακτηριστικό έχει περιορισμένη χρησιμότητα για τον καθορισμό της φύσης των σύγχρονων εξουσιών, τουλάχιστον όχι χωρίς την ύπαρξη κάποιας υποκειμενικής ανάλυσης στο θέμα αυτό.

Κατά τη διάρκεια της ιστορίας, έχουν υπάρξει και άλλα σημαντικά κριτήρια για τη συμπερίληψη ενός κράτους στον κατάλογο των μεγάλων δυνάμεων. Αυτό είναι το γεγονός ότι οι μεγάλες δυνάμεις πρέπει να έχουν αρκετή επιρροή για να αποτελούν μέρος των συζητήσεων για σύγχρονα πολιτικά και διπλωματικά ζητήματα, να ασκούν επιρροή στην εξαγωγή των αποτελεσμάτων των συζητήσεων αυτών και να συνεισφέρουν στην επίλυση των προβλημάτων αυτών. Ιστορικά, όταν συζητήθηκαν μεγάλα πολιτικά ζητήματα, πολλές μεγάλες δυνάμεις προσκλήθηκαν να τα συζητήσουν, είτε μόνες, είτε μαζί με άλλες μικρότερες δυνάμεις. Πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν δημιουργήθηκαν διεθνείς οργανισμοί για την προώθηση της επικοινωνίας μεταξύ των εθνών, όπως η Κοινωνία των Εθνών και έπειτα τα Ηνωμένα Έθνη, οι συμμετέχοντες σε τέτοιες συναντήσεις δεν αποκαλούνταν επισήμως μεγάλες δυνάμεις. Αντ' αυτού, η έκταση της ισχύος τους αποτελούσε το κριτήριο με το οποίο χαρακτηριζόνταν ως μεγάλες δυνάμεις και επομένως γίνονταν δεκτές σε μεγάλα παγκόσμια συνέδρια πριν το 1914. Επρόκειτο για συνέδρια που διευθέτησαν σημαντικά ζητήματα σε εποχές που διαδραματίστηκαν σημαντικά ιστορικά γεγονότα.

## Ιστορία
[μικρογραφία| ''Το [Συνέδριο της Βιέννης* του [[Ζαν-Μπατίστ Ιζαμπέ]], 1819]]
Η ιστορία συνοδεύεται από διάφορα σύνολα μεγάλων ή σημαντικών δυνάμεων. Ο 3ος αιώνας μας παρέχει μια πρώιμη αναφορά στις μεγάλες δυνάμεις της εποχής, όταν ο Πέρσης προφήτης [[Μάνης]] περιέγραψε τη [[Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία|Ρώμη]], την [[Δυναστεία Χαν|Κίνα]], το [[βασίλειο του Αξούμ]] και την [[Αυτοκρατορία των Σασσανιδών|Περσία]] ως τα τέσσερα μεγαλύτερα βασίλεια της εποχής του. Κατά τη διάρκεια των [[Ναπολεόντειοι Πόλεμοι|ναπολεόντειων πολέμων]] στην [[Ευρώπη]], ο Αμερικανός διπλωμάτης [[Τζέιμς Μόνροου|Τζέιμς Μονρό]] παρατήρησε σχετικά με τις μεγάλες δυνάμεις ότι «Ο σεβασμός που έχει μια δύναμη για μια άλλη βρίσκεται σε ακριβή αναλογία με τα μέσα που έχουν αντίστοιχα για να τραυματίσουν η μία την άλλη». Ο όρος «μεγάλη δύναμη» εμφανίζεται για πρώτη φορά στο [[Συνέδριο της Βιέννης]] το 1815. Το συνέδριο καθιέρωσε τη [[Ευρωπαϊκή Συμφωνία|Συμφωνία της Ευρώπης]] ως μια προσπάθεια διατήρησης της ειρήνης και της γεωπολιτικής τάξης μετά τα χρόνια των Ναπολεόντειων Πολέμων.

Ο [[Ρόμπερτ Στιούαρτ, Υποκόμης Κάσλρεϊ|λόρδος Κάσλρεϊ]], ο [[Υπουργός Εξωτερικών του Ηνωμένου Βασιλείου|Βρετανός υπουργός Εξωτερικών]], ήταν ο πρώτος που χρησιμοποίησε τον όρο κατά τη διάρκεια των εργασιών του συνεδρίου της Βιέννης. Συγκεκριμένα στις 13 Φεβρουαρίου 1814 έγραψε: «Υπάρχει κάθε προοπτική να τερματιστεί το Συνέδριο με μια γενική συμφωνία και εγγύηση μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων της Ευρώπης, με μια αποφασιστικότητα να υποστηρίξουν τον διακανονισμό που θα συμφωνηθεί, και να στρέψουν τη γενική επιρροή και αν χρειαστεί τα γενικά όπλα εναντίον της Δύναμης που θα επιχειρήσει πρώτη να διαταράξει την ηπειρωτική ειρήνη». 

Στο Συνέδριο της Βιέννης ήταν παρούσες οι πέντε κύριες δυνάμεις της Ευρώπης: η [[Αυστριακή Αυτοκρατορία]], η [[Παλινόρθωση των Βουρβόνων|Γαλλία]], η [[Βασίλειο της Πρωσίας|Πρωσία]], η [[Ρωσική Αυτοκρατορία|Ρωσία]] και η [[Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Ιρλανδίας|Μεγάλη Βρετανία]]. Οι πέντε παραπάνω χώρες απετέλεσαν τις πέντε πρώτες μεγάλες δυνάμεις με βάση τη σημερινή έννοια (ήταν επίσης οι πρώτες πέντε χώρες με επίσημη αναγνώριση της θέσης τους ως μεγάλες δυνάμεις). Άλλες χώρες, όπως η [[Ισπανία]], η [[Πορτογαλία]] και η [[Σουηδία]], μεγάλες δυνάμεις του 17ο αιώνα, είδαν να ερωτώνται για την άποψη τους σε κάποια ζητήματα, αλλά δεν είχαν την ίδια επιρροή που είχαν άλλες χώρες στην Ευρώπη.

Μετά το Συνέδριο της Βιέννης, η Μεγάλη Βρετανία αναδείχθηκε ως η κατεξοχήν δύναμη, λόγω του ναυτικού της και της έκτασης της υπερπόντιας αυτοκρατορίας της. Λόγω της επικράτησης της Βρετανίας ως της ισχυρότερης δύναμης στην Ευρώπη και τον κόσμο, η μετέπειτα περίοδος έγινε γνωστή ως Βρετανική ειρήνη. Η ισορροπία δυνάμεων μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων έγινε σημαντικός άξονας ενδιαφέροντος της ευρωπαϊκής πολιτικής, ωθώντας τον [[Ότο φον Μπίσμαρκ]] να πει το εξής: «Όλη η πολιτική περιορίζεται σε αυτόν τον τύπο: προσπαθήστε να είστε μία από τις τρεις, εφόσον ο κόσμος διέπεται από την ασταθή ισορροπία πέντε μεγάλων δυνάμεων».

Με την πάροδο του χρόνου, η σχετική ισχύς αυτών των πέντε εθνών διαφοροποιήθηκε. Μέχρι την αυγή του 20ου αιώνα η ισορροπία των δυνάμεων είχε αλλάξει δραματικά. Η Μεγάλη Βρετανία και η νέα [[Γερμανική Αυτοκρατορία]] (από το 1871), γνώρισαν συνεχή οικονομική και πολιτική ανάπτυξη. Άλλες, όπως η Ρωσία και η Αυστροουγγαρία, παρέμειναν στάσιμες. Ταυτόχρονα, άλλα κράτη αναδύονταν και ισχυροποιούνταν, σε μεγάλο βαθμό μέσω της διαδικασίας της [[Βιομηχανοποίηση|εκβιομηχάνισης]]. Αυτές οι χώρες που επιδίωκαν να φτάσουν στο καθεστώς της μεγάλης δύναμης ήταν: η [[Βασίλειο της Ιταλίας|Ιταλία]] μετά την [[Ιταλική ενοποίηση|ενοποίηση]], η [[Αυτοκρατορία της Ιαπωνίας|Ιαπωνία]] κατά την [[Μεϊτζί (περίοδος)|εποχή του Μεϊτζί]] και οι Ηνωμένες Πολιτείες μετά [[Αμερικανικός Εμφύλιος Πόλεμος|τον εμφύλιο πόλεμο]]. Μέχρι το 1900, η ισορροπία των παγκόσμιων δυνάμεων είχε αλλάξει πάρα πολύ [[Απόστολος Παύλος|από]] το Συνέδριο της Βιέννης. Η [[Οκταεθνής Συμμαχία|Συμμαχία των Οκτώ Εθνών]] ήταν μια συμμαχία οκτώ εθνών που δημιουργήθηκε ως απάντηση στην εξέγερση των [[Εξέγερση των Μπόξερ|Μπόξερ]] στην [[Κίνα]]. Δημιουργήθηκε το 1900 και αποτελούνταν από τις πέντε δυνάμεις του Συνεδρίου συν την [[Ιταλία]], την Ιαπωνία και τις [[Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής|Ηνωμένες Πολιτείες]], αντιπροσωπεύοντας έτσι αντικειμενικά τις μεγάλες δυνάμεις στις αρχές του 20ού αιώνα.

Με την αυγή του 20ού αιώνα, στο τέλος του έτους [[1900]], οι Μεγάλες Δυνάμεις που είχαν διαμορφωθεί ήταν οι ακόλουθες οκτώ: η [[Ηνωμένο Βασίλειο|Μεγάλη Βρετανία]], η [[Ρωσία]], η [[Γαλλία]], οι [[ΗΠΑ]], η [[Γερμανία]], η [[Αυστροουγγαρία]], η [[Ιαπωνία]] και η [[Ιταλία]]. Δεν συμπεριλαμβανόταν η [[Οθωμανική Αυτοκρατορία]] που χαρακτηριζόταν ο «[[μεγάλος ασθενής]]», όπως επίσης ομοίως χαρακτηριζόταν και η Αυστροουγγαρία. Λαμβάνοντας δε υπόψη ότι και οι ΗΠΑ κατ' επίφαση αποτελούσαν μέρος του ευρωπαϊκού κόσμου τόσο από φυλετικής, πολιτικής, πολιτιστικής και θρησκευτικής, όσο και από οικονομικής και θεσμικής απόψεως, δικαιολογημένη καθίσταται η κρίση ότι η [[Ευρώπη]] την εποχή εκείνη ήταν ο «αφέντης όλου του κόσμου». Σημειώνεται ότι τότε οι μόνες περιοχές στον κόσμο που έμεναν έξω από κάθε ευρωπαϊκή επίδραση ήταν το [[Θιβέτ]] στην [[Ασία]] και η [[Αιθιοπία]] στην [[Αφρική]] στην οποία είχαν μόλις εισδύσει κάποιοι [[Έλληνες της Αιγύπτου|Έλληνες από την Αίγυπτο]].

=== Παγκόσμιοι Πόλεμοι ===
[[Αρχείο:Council_of_Four_Versailles.jpg|μικρογραφία| Οι «Μεγάλοι Τέσσερις» στη [[Σύνοδος Ειρήνης του Παρισιού (1919)|Διάσκεψη Ειρήνης του Παρισιού το 1919]]: [[Ντέιβιντ Λόιντ Τζορτζ]], [[Βιτόριο Εμανουέλε Ορλάντο]], [[Ζωρζ Κλεμανσώ]] και [[Γούντροου Ουίλσον]]]]
Οι μετατοπίσεις της διεθνούς τάξης πραγμάτων συνέβησαν κυρίως ως αποτέλεσμα των μεγάλων παγκόσμιων συγκρούσεων. Το τέλος του [[Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος|Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου]] και οι επακόλουθες [[Συνθήκη των Βερσαλλιών|συνθήκες των Βερσαλλιών]], του [[Συνθήκη Αγίου Γερμανού|Αγίου Γερμανού]], του [[Συνθήκη του Νεϊγύ|Νεϊγύ]], του [[Συνθήκη του Τριανόν|Τριανόν]] και των [[Συνθήκη των Σεβρών (Ελλάδα-Τουρκία)|Σεβρών]] έκαναν τη [[Ηνωμένο Βασίλειο|Μεγάλη Βρετανία]], τη [[Γαλλία]], την [[Ιταλία]], την [[Ιαπωνία]] και τις [[Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής|Ηνωμένες Πολιτείες]] ρυθμιστές της νέας παγκόσμιας τάξης. Η [[Γερμανική Αυτοκρατορία]] ηττήθηκε, η [[Αυστροουγγαρία]] διαμελίστηκε σε νέα, λιγότερο ισχυρά κράτη. Η [[Ρωσική Αυτοκρατορία]] έπεσε σε [[Ρωσική Επανάσταση|επανάσταση]]. Κατά τη διάρκεια της [[Σύνοδος Ειρήνης του Παρισιού (1919)|Διάσκεψης Ειρήνης του Παρισιού]], οι «Μεγάλοι Τέσσερις» (Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία και Ηνωμένες Πολιτείες) έλεγχαν τις διαδικασίες και την έκβαση των συνθηκών που θα ρύθμιζαν τη μεταπολεμική τάξη (μαζί με την Ιαπωνία). Οι Μεγάλοι Τέσσερις ήταν οι αρχιτέκτονες της Συνθήκης των Βερσαλλιών που υπεγράφη από τη Γερμανία, της Συνθήκης του Αγίου Γερμανού, με την [[Αυστρία]], της Συνθήκης του Νεϊγύ, με τη [[Βουλγαρία]], της συνθήκης του Τριανόν, με την [[Ουγγαρία]] και της Συνθήκης των Σεβρών, με την [[Οθωμανική Αυτοκρατορία]]. Κατά τη διάρκεια του σχεδιασμού της Συνθήκης των Βερσαλλιών, η Ιταλία αποχώρησε από τη διάσκεψη επειδή ένα μέρος των αιτημάτων της δεν ικανοποιήθηκε και άφησε προσωρινά τις άλλες τρεις χώρες ως τους μοναδικούς κύριους αρχιτέκτονες αυτής της συνθήκης, τους λεγόμενους «Τρεις Μεγάλους».

Η προνομιακή θέση των νικητριών μεγάλων δυνάμεων αναγνωρίστηκε από την παραχώρηση μόνιμων εδρών στο Συμβούλιο της [[Κοινωνία των Εθνών|Κοινωνίας των Εθνών]], το οποίο λειτουργούσε ως ένας τύπος εκτελεστικού οργάνου που διηύθυνε τη συνέλευση της ΚτΕ. Ωστόσο, το συμβούλιο ξεκίνησε αρχικά να λειτουργεί με τέσσερα μόνιμα μέλη - τη Μεγάλη Βρετανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ιαπωνία - επειδή οι Ηνωμένες Πολιτείες, που προορίζονταν να είναι το πέμπτο μόνιμο μέλος, δεν προσχώρησαν ποτέ στη Κοινωνία των Εθνών. Η Γερμανία αργότερα προσχώρησε αλλά αποχώρησε με δημοψήφισμα της χιτλερικής κυβέρνησης. Η Ιαπωνία έφυγε και η [[Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών|Σοβιετική Ένωση]] προσχώρησε.
[[Αρχείο:Yalta_Conference_cropped.jpg|μικρογραφία|[[Συμμαχικές δυνάμεις (Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος)|Οι «Μεγάλοι Τρεις»]] στη Διάσκεψη της [[Διάσκεψη της Γιάλτας|Γιάλτας]]: [[Ουίνστον Τσώρτσιλ]], [[Φραγκλίνος Ρούζβελτ]] και [[Ιωσήφ Στάλιν]]]]
[[Αρχείο:Cairo_conference.jpg|αριστερά|μικρογραφία|Οι συμμαχικοί ηγέτες του [[Πόλεμος του Ειρηνικού (Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος)|θεάτρου της Ασίας και του Ειρηνικού]]: Ο στρατηγός [[Τσιάνγκ Κάι-σεκ]], ο Ρούσβελτ και ο Τσόρτσιλ ήταν παρόντες στη [[Διάσκεψη του Καΐρου]] το 1943.]]
Όταν ξεκίνησε ο [[Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος]] το 1939, ο κόσμος χωρίστηκε σε δύο συμμαχίες: τους [[Συμμαχικές δυνάμεις (Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος)|Συμμάχους]] (μια συμμαχία που αποτελούνταν αρχικά από το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία, την Κίνα, στην οποία το 1941 εντάχθηκε η Σοβιετική Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες) και τις δυνάμεις του [[Δυνάμεις του Άξονα|Άξονα]] ([[Ναζιστική Γερμανία|Γερμανία]], Ιταλία και Ιαπωνία). Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η ΕΣΣΔ και η [[Δημοκρατία της Κίνας (1912–49)|Κίνα]] αναφέρθηκαν ως "καταπιστευματοδόχοι των ισχυρών" και αναγνωρίστηκαν ως οι "Μεγάλες Τέσσερις" δυνάμεις στη [[Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών]] το 1942. Αυτές οι χώρες έγιναν γνωστές με την ονομασία «Τέσσερις Αστυνομικοί» των Συμμάχων και θεωρήθηκαν ως οι κύριοι νικητές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η σημασία της Γαλλίας αναγνωρίστηκε με τη συμπερίληψή της, μαζί με τις τέσσερις παραπάνω χώρες, στην ομάδα των χωρών που έλαβαν μόνιμες έδρες στο [[Συμβούλιο Ασφαλείας Ηνωμένων Εθνών]].

Μετά το τέλος των [[Παγκόσμιοι Πόλεμοι στον 20ο αιώνα|Παγκοσμίων Πολέμων]], ο όρος «μεγάλη δύναμη» συνδυάστηκε με μια σειρά από άλλες ταξινομήσεις ισχύος. Η κυριότερη ταξινόμηση ισχύος είναι η έννοια της [[υπερδύναμη]]ς, η οποία χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει τα έθνη με συντριπτική δύναμη και επιρροή στον υπόλοιπο κόσμο. Επινοήθηκε για πρώτη φορά το 1944 από τον [[Ουίλιαμ Τ.Ρ. Φοξ]]. Σύμφωνα με τον ίδιο, υπήρχαν τρεις υπερδυνάμεις: η Μεγάλη Βρετανία, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σοβιετική Ένωση. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η Βρετανία έχασε το καθεστώς της υπερδύναμης.  Ο όρος [[μεσαία δύναμη]] αναφέρεται στα έθνη που ασκούν έναν βαθμό επιρροής στα παγκόσμια πράγματα, όμως η επιρροή τους δεν επαρκεί για να έχουν αποφασιστική επιρροή στις διεθνείς υποθέσεις, με την Ελλάδα να αποτελεί μια από τις πολλές μεσαίες δυνάμεις. Οι περιφερειακές δυνάμεις είναι εκείνες των οποίων η επιρροή περιορίζεται γενικά στην περιοχή του κόσμου στην οποία βρίσκονται.

=== Ψυχρός πόλεμος ===
Ο [[Ψυχρός Πόλεμος]] ήταν περίοδος γεωπολιτικής έντασης μεταξύ των [[Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής|Ηνωμένων Πολιτειών]] και της [[Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών|Σοβιετικής Ένωσης]] και των συμμάχων τους (οι Αμερικανοί ηγούνταν του [[Δυτικό Μπλοκ|Δυτικού μπλοκ]] και οι Σοβιετικοί του [[Ανατολικό Μπλοκ|Ανατολικού]]), η οποία ξεκίνησε αμέσως μετά τον [[Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος|Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο]]. Ο όρος «ψυχρός» εξηγείται από το γεγονός ότι δεν υπήρξαν μάχες μεγάλης κλίμακας μεταξύ των δύο [[Υπερδύναμη|υπερδυνάμεων]], αλλά από το γεγονός ότι η καθεμία υποστήριξε τον φορέα των συμφερόντων της στους [[Πόλεμος μέσω αντιπροσώπων|πόλεμους μέσω αντιπροσώπων]] στην Κορέα, στο Βιετνάμ και σε πολλές άλλες πολεμικές συρράξεις. Η σύγκρουση βασίστηκε γύρω από τον ιδεολογικό και γεωπολιτικό αγώνα των δύο υπερδυνάμεων για παγκόσμια επιρροή, μετά την προσωρινή [[Συμμαχικές δυνάμεις (Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος)|συμμαχία]] και τη [[Συμμαχική κατοχή της Γερμανίας|νίκη]] τους εναντίον της [[Ναζιστική Γερμανία|ναζιστικής Γερμανίας]] το 1945.

Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η [[Ιαπωνία]], η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η [[Δυτική Γερμανία]] επανήλθαν στις θέσεις τους σαν οικονομικές υπερδυνάμεις. Η [[Γαλλία]] και το [[Ηνωμένο Βασίλειο]] διατήρησαν ένοπλες δυνάμεις με τεχνολογική υπεροχή. Έτσι οι ένοπλες δυνάμεις της Γαλλίας και της Βρετανίας έχουν δυνατότητες προβολής ισχύος σε όλο τον κόσμο, ενώ παράλληλα διατηρούν μεγάλους αμυντικούς προϋπολογισμούς μέχρι σήμερα. Ωστόσο, καθώς συνεχιζόταν ο Ψυχρός Πόλεμος, οι αρχές της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου άρχισαν να αμφισβητούν τη δυνατότητά τους να διατηρήσουν μακροπρόθεσμα τις θέσεις τους σαν μεγάλη δύναμη. Η Κίνα, η πολυπληθέστερη χώρα του κόσμου, σιγά σιγά γίνεται μεγάλη δύναμη. Η οικονομική και στρατιωτική ισχύς της Κίνας έχει αναπτυχθεί πολύ κατά τη μεταπολεμική περίοδο και ειδικά από το 1990 και μετά. Μετά το 1949, η [[Δημοκρατία της Κίνας (1912–49)|Δημοκρατία της Κίνας]] άρχισε να χάνει τη διεθνή της αναγνώριση από τις άλλες μεγάλες δυνάμεις ως τη μόνη νόμιμη κυβέρνηση της Κίνας, με τη στρόφιγγα να γέρνει σταδιακά υπέρ της [[Κίνα|Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας]]. Στη συνέχεια, το 1971, η [[Ταϊβάν]] (εναλλακτικό όνομα της Δημοκρατίας της Κίνας κατά τον 21ο αιώνα ειδικά) έχασε τη μόνιμη έδρα της στο [[Συμβούλιο Ασφαλείας Ηνωμένων Εθνών|Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ]] υπέρ της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, και πλέον η ΔτΚ αναγνωρίζεται από πολύ λίγα κράτη. Το 1979 οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγνώρισαν τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας ως νόμιμο εκπρόσωπο της Κίνας, η [[Ελλάδα]] μάλιστα αναγνώρισε τη ΛΔ Κίνας το 1972.

=== Επακόλουθα του Ψυχρού Πολέμου ===
Η [[Κίνα]], η [[Γαλλία]], η [[Ρωσία]], το [[Ηνωμένο Βασίλειο]] και οι [[Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής]] έχουν κοινή αποδοχή από τους ακαδημαϊκούς ως μεγάλες δυνάμεις λόγω «της πολιτικής και οικονομικής κυριαρχίας τους στην παγκόσμια σκηνή». Αυτά τα πέντε έθνη είναι μόνιμα μέλη στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και έχουν δικαίωμα βέτο. Βάσει της [[Συνθήκη μη διάδοσης πυρηνικών όπλων|Συνθήκης για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων]] είναι τα μόνα [[Κατάλογος κρατών με πυρηνικά όπλα|κράτη που έχουν το δικαίωμα να φέρουν πυρηνικά όπλα]] και τα ποσά που προορίζονται από τον προϋπολογισμό τους για τον στρατό είναι πολύ μεγάλα, μάλιστα δε αυτές της Κίνας και των ΗΠΑ ξεπερνούν τα 200 δισεκατομμύρια δολάρια. Ωστόσο, δεν υπάρχει ομοφωνία μεταξύ των ακαδημαϊκών για το τι αποτελεί μεγάλη δύναμη. Για παράδειγμα, πηγές αναφέρουν κατά καιρούς την Κίνα, τη Γαλλία, τη Ρωσία και το Ηνωμένο Βασίλειο  ως μεσαίες δυνάμεις. Μετά τη [[διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης]], η μόνιμη έδρα της [[Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών|ΕΣΣΔ]] στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ μεταφέρθηκε στη [[Ρωσία|Ρωσική Ομοσπονδία]] το 1991, επειδή η Ρωσία ήταν το μεγαλύτερο και το σημαντικότερο από τα 15 διάδοχα κράτη της Σοβιετικής Ένωσης. Η νεοσύστατη Ρωσική Ομοσπονδία εμφανίστηκε στο παγκόσμιο στερέωμα ως μεγάλη δύναμη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έτσι για λίγα χρόνια παρέμειναν ως η μόνη υπερδύναμη στα παγκόσμια πράγματα (αν και ορισμένοι υποστηρίζουν ότι οι διεθνείς σχέσεις διέπονται από πολυπολικότητα).

Η [[Ιαπωνία]] και η [[Γερμανία]] είναι επίσης μεγάλες δυνάμεις. Η ισχυρή θέση της Ιαπωνίας και της Γερμανίας (η [[Κατάλογος χωρών ανά ΑΕΠ (ονομαστικό)|τρίτη και η τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο]] αντίστοιχα) είναι αποτέλεσμα της οικονομικής τους υπεροχής και όχι επειδή διαθέτουν σκληρές εξουσίες (π.χ. μόνιμη έδρα στο [[Συμβούλιο Ασφαλείας Ηνωμένων Εθνών|Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ]] ή παγκόσμια στρατιωτική εμβέλεια). Η Γερμανία είναι μέλος της ομάδας P5+1 των παγκόσμιων δυνάμεων, μαζί με τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας. Για άλλους η Γερμανία και η Ιαπωνία είναι μεσαίες δυνάμεις. Στο δημοσίευμα του Τζόσουα Μπάρον με τίτλο Great Power Peace and American Primacy (Η ειρήνη των μεγάλων δυνάμεων και η αμερικανική πρωτοκαθεδρία), το οποίο δημοσιεύτηκε το 2014, ο Μπάρον θεωρεί την Κίνα, τη Γαλλία, τη Ρωσία, τη Γερμανία, την Ιαπωνία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Ηνωμένες Πολιτείες τις σημερινές μεγάλες δυνάμεις.

Η [[Ιταλία]] έχει αναφερθεί ως μεγάλη δύναμη από αρκετούς ακαδημαϊκούς και σχολιαστές σε όλη τη μεταπολεμική εποχή. Η Αμερικανίδα νομική μελετήτρια Μιλένα Στέριο γράφει:

Η Στέριο επιχειρηματολογεί ότι η θέση μέλους της Ιταλίας στην Ομάδα των Επτά ([[G7]]) και η επιρροή της σε περιφερειακούς και διεθνείς οργανισμούς τεκμηριώνουν τη θέση της ότι η Ιταλία είναι μια μεγάλη δύναμη. Η Ιταλία ήταν μέλος της Διεθνούς Ομάδας Υποστήριξης για τον [[Λίβανος|Λίβανο]] με τη Γερμανία και τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Μερικοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι η Ιταλία είναι η «διαλείπουσα» ή «η μικρότερη από τις μεγάλες δυνάμεις» ενώ κάποιοι άλλοι πιστεύουν ότι η Ιταλία είναι μια μεσαία ή περιφερειακή δύναμη.

Εκτός από αυτές τις μεγάλες δυνάμεις του σήμερα που αναφέρθηκαν παραπάνω, ο [[Ζμπίγκνιου Μπρζεζίνσκι]] και ο Μοχάν Μαλίκ θεωρούν ότι η [[Ινδία]] είναι μεγάλη δύναμη. Σε αντίθεση με τις σύγχρονες μεγάλες δυνάμεις που έχουν εδραιωθεί στη θέση της μεγάλης δύναμης, η αναγνώριση της [[Ινδία|Ινδίας]] από τους μελετητές και τη διεθνή κοινότητα ως μεγάλη δύναμη είναι σχετικά πρόσφατη. Ωστόσο, δεν υπάρχει συμφωνία μεταξύ των παρατηρητών ως προς το καθεστώς της Ινδίας. Για παράδειγμα, ορισμένοι μελετητές πιστεύουν ότι η Ινδία γίνεται σταδιακά μεγάλη δύναμη, ενώ ορισμένοι πιστεύουν ότι η Ινδία παραμένει μεσαία δύναμη.

Το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, η Πεντάδα του ΝΑΤΟ, η Ομάδα των Επτά, η [[BRIC]] και η Ομάδα Επαφής έχουν χαρακτηριστεί ως ενώσεις μεγάλων δυνάμεων.

Μια μελέτη του 2017 από το Κέντρο Στρατηγικών Μελετών της Χάγης χαρακτήρισε την Κίνα, την Ευρώπη, την Ινδία, την Ιαπωνία, τη Ρωσία και τις Ηνωμένες Πολιτείες ως τις σημερινές μεγάλες δυνάμεις.

Σήμερα αν και δεν αναφέρεται πουθενά στις σύγχρονες διεθνείς συνθήκες ακριβώς ο όρος «Μεγάλες Δυνάμεις», αυτός όμως διαφαίνεται καταφανώς στη σύνθεση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, στον [[Καταστατικός Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών|Καταστατικό Χάρτη]] του οποίου η *'Μεγάλη Βρετανία**, η **Γαλλία**, η **Κίνα**, η **Ρωσία** και οι **ΗΠΑ** είναι οι Χώρες - Μέλη Κράτη που συγκροτούν τα μόνιμα μέλη αυτού.

=== Αναδυόμενες δυνάμεις ===
Με τη συνεχιζόμενη [[ευρωπαϊκή ολοκλήρωση]], η [[Ευρωπαϊκή Ένωση]] θεωρείται ολοένα και περισσότερο σαν μεγάλη δύναμη από μόνη της. Η ΕΕ εκπροσωπείται ως ξεχωριστή οντότητα στον [[Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου|ΠΟΕ]], στις συνόδους κορυφής της [[G7|Ομάδας των Επτά]] και στις αντίστοιχες συνόδους κορυφής της [[G20|Ομάδας των Είκοσι]]. Η εκπροσώπηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ιδιαίτερα διακριτή σε τομείς στους οποίους η ΕΕ έχει αποκλειστικές αρμοδιότητες (δηλ. οικονομικές υποθέσεις). Αυτή η θέση της ΕΕ παρουσιάζει επίσης μια μη παραδοσιακή αντίληψη σχετικά με τον παγκόσμιο ρόλο της Ευρώπης ως παγκόσμιας «αστικής δύναμης», η οποία ασκεί συλλογική επιρροή στις λειτουργικές σφαίρες του εμπορίου και της διπλωματίας, ως εναλλακτική λύση στη στρατιωτική κυριαρχία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μια υπερεθνική ένωση και όχι ένα [[κυρίαρχο κράτος]]. Έτσι η ΕΕ δεν έχει δικές της εξωτερικές υποθέσεις ή αμυντικές πολιτικές. Αυτές παραμένουν στην ευθύνη των [[Μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης|κρατών μελών της ΕΕ]]. Οι μεγάλες δυνάμεις της ΕΕ περιλαμβάνουν τη [[Γαλλία]], τη [[Γερμανία]] και, πριν από την [[Έξοδος του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση|έξοδο της Βρετανίας από την ΕΕ]], το [[Ηνωμένο Βασίλειο]], οι λεγόμενοι Τρεις της ΕΕ. Σήμερα το Ηνωμένο Βασίλειο έχει αντικατασταθεί από την [[Ιταλία]].

Η [[Βραζιλία]] και η [[Ινδία]] θεωρούνται αναδυόμενες δυνάμεις με τη δυνατότητα να γίνουν μεγάλες δυνάμεις. Ο πολιτικός επιστήμονας Στίβεν Π. Κόεν υποστηρίζει ότι η Ινδία είναι αναδυόμενη δύναμη, αλλά υπογραμμίζει ότι ορισμένοι στρατηγοί θεωρούν ήδη την Ινδία μεγάλη δύναμη. Ορισμένοι μελετητές όπως οι [[Ζμπίγκνιου Μπρζεζίνσκι]] και Ντέιβιντ Α. Ρόμπινσον ήδη θεωρούν ότι η Ινδία είναι μεγάλη δύναμη. Ο πρώην πρεσβευτής της Βρετανίας στη Βραζιλία, Πίτερ Κόλκοτ, προσδιορίζει ότι η αναγνώριση της Βραζιλίας ως δυνητικής μεγάλης δύναμης, ακόμη και υπερδύναμης, πηγάζει σε μεγάλο βαθμό από τη δική της [[εθνική ταυτότητα]] και φιλοδοξία. Ο καθηγητής Κουάνγκ Χο Τσουν πιστεύει ότι η Βραζιλία θα γίνει μεγάλη δύναμη με σημαντική θέση σε ορισμένες σφαίρες επιρροής. Άλλοι προτείνουν ότι η Ινδία και η Βραζιλία μπορεί να έχουν ακόμη και τη δυνατότητα να γίνουν υπερδυνάμεις μακροπρόθεσμα.

Η μόνιμη συμμετοχή στο [[Συμβούλιο Ασφαλείας Ηνωμένων Εθνών|Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών]] θεωρείται για τους περισσότερους κεντρικό χαρακτηριστικό για να γίνει μια χώρα μεγάλη δύναμη στον σύγχρονο κόσμο. Η Βραζιλία, η Γερμανία, η Ινδία και η [[Ιαπωνία]] αποτελούν μέλη της Ομάδας των Τεσσάρων. Αυτές οι τέσσερις χώρες υποστηρίζουν η μία την υποψηφιότητα της άλλης για να γίνουν μόνιμα μέλη του συμβουλίου ασφαλείας του ΟΗΕ. Έχουν ποικίλους βαθμούς υποστήριξης από τα μόνιμα μέλη για τις υποψηφιότητές τους, ειδικά η Ινδία. Η αντίθεση στην Ομάδα των 4 προέρχεται από την ομάδα Ένωση για τη Συναίνεση υπό την ηγεσία της Ιταλίας. Ωστόσο, υπάρχουν λίγες ενδείξεις ότι η μεταρρύθμιση του Συμβουλίου Ασφαλείας θα πραγματοποιηθεί στο εγγύς μέλλον. 

Το [[Ισραήλ]] και το [[Ιράν]] είναι δύο χώρες για τις οποίες γίνεται συχνά αναφορά στο πλαίσιο της ανάλυσης των μεγάλων δυνάμεων.

== Ιεράρχηση των μεγάλων δυνάμεων ==
Ο πολιτικός επιστήμονας, γεωστρατηγός και πρώην σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας των [[Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής|ΗΠΑ]] [[Ζμπίγκνιου Μπρζεζίνσκι]] εκτίμησε την τρέχουσα θέση των μεγάλων δυνάμεων στη δημοσίευσή του το 2012 με τίτλο Στρατηγικό όραμα: Αμερική και η κρίση της παγκόσμιας δύναμης (''Strategic Vision: America and the Crisis of Global Power)''. Σε σχέση με τις μεγάλες δυνάμεις, επισημαίνει τα ακόλουθα σημεία:

Σύμφωνα με μια έκθεση του 2014 του Κέντρου Στρατηγικών Μελετών της Χάγης, επισημαίνονται τα παρακάτω για την ιεράρχηση των μεγάλων δυνάμεων:


== Ο λόγος στο Άλμπερτ Χολ για τις μεγάλες δυνάμεις ==
Τον Μάιο του [[1898]] ο τότε [[Πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου|πρωθυπουργός της Μ. Βρετανίας]] [[Ρόμπερτ Γκασκόυν-Σέσιλ, 3ος Μαρκήσιος του Σώλσμπερυ|λόρδος Σώλσμπερυ]], (αρχηγός των [[Συντηρητικό Κόμμα (Ηνωμένο Βασίλειο)|Συντηρητικών]]), σε έναν βαρυσήμαντο λόγο του, που εκφώνησε στο [[Άλμπερτ Χωλ|Άλμπερτ Χολ]] του [[Λονδίνο|Λονδίνου]], κάνοντας μια επισκόπηση της τότε παγκόσμιας πολιτικής σκηνής, έκανε λόγο για **ζωντανά και ετοιμοθάνατα έθνη*'. Συγκεκριμένα μεταξύ άλλων φέρεται να είπε:

: «*Μπορεί κανείς να χωρίσει γενικά τα διάφορα έθνη σε ζωντανά και ετοιμοθάνατα. Από το ένα μέρος βλέπετε χώρες με τεράστια δύναμη, που χρόνο με τον χρόνο η δύναμή τους αυξάνει, αυξάνει ο πλούτος τους, η έκτασή τους, η τελειότητα της οργάνωσής τους. Οι σιδηρόδρομοι τους παρέχουν τη δυνατότητα να συγκεντρώνουν σε οποιοδήποτε σημείο θελήσουν το σύνολο σχεδόν της στρατιωτικής ισχύος τους και να παρατάσσουν στρατιωτική ισχύ που ουδέποτε προηγούμενες γενιές είχαν ονειρευτεί. Η επιστήμη τους έδωσε τα εφόδια και όπλα που η καταστροφική τους ικανότητα αυξάνει ολοένα …. Δίπλα στα θαυμαστά αυτά κράτη που τίποτε δεν φαίνεται ικανό να περιορίσει την ισχύ τους προβάλλοντας και ανταγωνιστικές διεκδικήσεις, τις οποίες ίσως μόνο το μέλλον θα μπορέσει να τακτοποιήσει με αιματηρή διαιτησία – δίπλα σ΄ αυτά, υπάρχει κι ένας αριθμός ανθρώπινων κοινοτήτων που δεν μπορώ να τις χαρακτηρίσω διαφορετικά παρά σαν ετοιμοθάνατες*.»

Η αναφορά αυτή παρέχει ίσως την καλύτερη θεώρηση του κόσμου στη χαραυγή του 20ού αιώνα, όπου συνυπάρχουν οι ανταγωνισμοί, αλλά και ο φόβος από τους κινδύνους που γεννιούνται παράλληλα με μια προφητεία επί της τακτοποίησης αυτών. Όταν δήλωνε τα παραπάνω ο λόρδος Σώλσμπερυ για ετοιμοθάνατα έθνη είχε κυρίως στον νου του τις άλλοτε μεγάλες αυτοκρατορίες της [[Κίνα|Κίνας]] και της μετέπειτα [[Τουρκία|Τουρκίας]].

== Δείτε επίσης ==

* [[Αντάντ]]
* [[Ομάδα των Οκτώ]], η οποία έγινε Ομάδα των Επτά με την αποβολή της Ρωσίας λόγω της προσάρτησης της Κριμαίας το 2014 και την άρνηση της Κίνας να δεχτεί την πρόσκληση που έγινε να ενταχθεί.
* [[Υπερδύναμη]]

== Παραπομπές ==
<references />

== Περαιτέρω ανάγνωση ==

* Abbenhuis, Maartje. *An Age of Neutrals Great Power Politics, 1815-1914* (2014) [https://www.amazon.com/Age-Neutrals-Great-Politics-1815-1914/dp/1107037603/ excerpt]
* Allison, Graham. "The New Spheres of Influence: Sharing the Globe with Other Great Powers." *Foreign Affairs* 99 (2020): 30+ [https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/2020-02-10/new-spheres-influence online]
* Bridge, Roy, and Roger Bullen, eds. *The Great Powers and the European States System 1814-1914* (2nd ed. 2004) [https://www.amazon.com/Powers-European-States-System-1814-1914/dp/0582784581 excerpt]
* Brooks, Stephen G., and William C. Wohlforth. "The rise and fall of the great powers in the twenty-first century: China's rise and the fate of America's global position." *International Security* 40.3 (2016): 7-53. [https://www.mitpressjournals.org/doi/full/10.1162/ISEC_a_00225 online]
* Dickson, Monday E. Dickson. "Great Powers and the Quest for Hegemony in the Contemporary International System." *Advances in Social Sciences Research Journal* 6.6 (2019): 168–176. [http://116.203.177.230/index.php/ASSRJ/article/download/6686/4256 online]
* 
* Edelstein, David M. *Over the Horizon: Time, Uncertainty, and the Rise of Great Powers* (Cornell UP, 2017).
* Efremova, Ksenia. "Small States in Great Power Politics: Understanding the" Buffer Effect"." *Central European Journal of International & Security Studies* 13.1 (2019) [https://www.researchgate.net/profile/Ksenia_Efremova/publication/333651532_Small_States_in_Great_Power_Politics_Understanding_the_Buffer_Effect/links/5cfa185ba6fdccd13087fc2a/Small-States-in-Great-Power-Politics-Understanding-the-Buffer-Effect.pdf online].
* Eloranta, Jari, Eric Golson, Peter Hedberg, and Maria Cristina Moreira, eds. *Small and Medium Powers in Global History: Trade, Conflicts, and Neutrality from the Eighteenth to the Twentieth Centuries* (Routledge, 2018) 240 pp. [https://eh.net/book_reviews/small-and-medium-powers-in-global-history-trade-conflicts-and-neutrality-from-the-eighteenth-to-the-twentieth-centuries/ online review]
* Kassab, Hanna Samir. *Grand strategies of weak states and great powers* (Springer, 2017).
* Kennedy, Paul. *The Rise and Fall of the Great Powers* (1987)
* Langer, William, ed. (1973) *An Encyclopedia Of World History* (1948 And later editions) 
** Stearns, Peter, ed. *The Encyclopedia of World History* (2007), 1245pp; update of Langer
* 
* Maass, Matthias. *Small states in world politics: The story of small state survival, 1648–2016* (2017).
* Michaelis, Meir. "World Power Status or World Dominion? A Survey of the Literature on Hitler's 'Plan of World Dominion' (1937-1970)." *Historical Journal* 15#2 (1972): 331–60. [https://www.jstor.org/stable/2638127 online].
* Ogden, Chris. *China and India: Asia's emergent great powers* (John Wiley & Sons, 2017).
* Newmann, I.B. ed. *Regional Great Powers in International Politics* (1992)
* Schulz, Matthias. "A Balancing Act: Domestic Pressures and International Systemic Constraints in the Foreign Policies of the Great Powers, 1848–1851." *German History* 21.3 (2003): 319–346.
* 
* Neumann, Iver B."Russia as a great power, 1815–2007." *Journal of International Relations and Development* 11.2 (2008): 128–151. [https://link.springer.com/article/10.1057/jird.2008.7 online]
* O'Brian, Patrick K. *Atlas of World History* (2007) 
* Peden, G. C. "Suez and Britain's Decline as a World Power." *Historical Journal*55#4 (2012), pp.&nbsp;1073–1096. [https://www.jstor.org/stable/23352191 online]
* Pella, John & Erik Ringmar, (2019) *History of international relations* [http://www.irhistory.info/%20History%20of%20International%20Relations Online free] 
* Shifrinson, Joshua R. Itzkowitz. *Rising titans, falling giants: how great powers exploit power shifts* (Cornell UP, 2018).
* 
* Ward, Steven. *Status and the Challenge of Rising Powers* (2018) [https://www.amazon.com/Status-Challenge-Rising-Powers-Steven/dp/1316633543/ excerpt from book]; also [https://risingpowersproject.com/quarterly/status-and-the-challenge-of-rising-powers-by-steven-ward-cambridge-cambridge-university-press-2017-isbn-978-1107182363-pp-x-282-hardback-75-00/ online review] 
* 
* Xuetong, Yan. *Leadership and the rise of great powers'' (Princeton UP, 2019).

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Το Εγχείρημα για τις Αναδυόμενες Δυνάμεις (Rising Powers Project)  δημοσιεύει την επιθεώρηση Rising Powers Quarterly (η οποία εκδίδεται στα αγγλικά από το 2016)

Κατηγορία:Πολιτική ορολογία
Κατηγορία:Ορολογία πολιτικής επιστήμης
Κατηγορία:Κράτη ανά κατάσταση ισχύος
Κατηγορία:Θεωρία διεθνών σχέσεων
Κατηγορία:Ηγεμονία
Κατηγορία:Διεθνείς σχέσεις
Κατηγορία:Στρατιωτική ορολογία
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις