Tupolev TB-3

Το **Tupolev TB-3** (εσωτερικά ονομάζονταν **ANT-6**) ήταν σοβιετικό βαρύ βομβαρδιστικό που αναπτύχθηκε και εντάχθηκε σε υπηρεσία με την Σοβιετική Πολεμική Αεροπορία τη δεκαετία του 1930. Ήταν ένα από τα πρώτα τετρακινητήρια βαριά βομβαρδιστικά με πρόβολο πτέρυγα ().

Τα TB-3 παρέμειναν επιχειρησιακά στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, παρόλο που επισήμως είχαν αποσυρθεί το 1939 διότι ήταν πλέον ξεπερασμένα τεχνολογικά. Στα χρόνια του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου χρησιμοποιήθηκαν ως βομβαρδιστικά αλλά και σαν μεταγωγικά. Επίσης αποτέλεσαν την πλατφόρμα για ασυνήθιστους πειραματισμούς: ορισμένα μετατράπηκαν κατάλληλα ώστε να μπορούν να μεταφέρουν ένα ελαφρύ άρμα μάχης και άλλα ως μητρικά-σκάφη φορείς που μπορούσαν να μεταφέρουν μαχητικά αεροσκάφη.

## Σχεδιασμός και ανάπτυξη
Το 1925 η Σοβιετική Αεροπορία ζήτησε από το Κεντρικό Ινστιτούτο Αεροϋδροδυναμικής να εξεταστεί η ανάπτυξη βαριού βομβαρδιστικού που θα προωθούνταν από κινητήρες συνολικής μέγιστης ισχύος 2000&nbsp;hp και θα διέθετε συμβατικό σύστημα προσγείωσης ή θα ήταν υδροπλάνο. Το επόμενο έτος το Σχεδιαστικό Γραφείο Tupolev ξεκίνησε τις εργασίες πάνω στο εγχείρημα αυτό και μέχρι το 1929 είχαν διατυπωθεί και αποσαφηνισθεί επακριβώς οι προδιαγραφές από την πλευρά της Αεροπορίας. Επρόκειτο για ένα αεροσκάφος από ατσάλι, καθώς ο Τουπόλεφ ήταν επιρεασμένος από το πρωτοποριακό έργο του Χιούγκο Γιούνκερς (Hugo Junkers) πάνω στον σχεδιασμό και την ανάπτυξη αεροσκαφών ολομεταλλικής κατασκευής. Βάση για το όλο πρόγραμμα αποτέλεσε το Tupolev TB-1 και το νέο αεροσκάφος προωθούνταν αρχικά από κινητήρες Curtiss V-1570 Conqueror των 590&nbsp;hp με σκοπό αυτοί να αντικατασταθούν στη συνέχεια από τους Mikulin M-17 που ήταν τροποποιημένες εκδοχές των γερμανικών BMW&nbsp;VI. Το αρχικό πρωτότυπο ολοκληρώθηκε την 31η&nbsp;Οκτωβρίου 1930 και πραγματοποίησε την πρώτη του πτήση στις 22&nbsp;Δεκεμβρίου του ίδιου έτους με τον Μιχαήλ Γκρόμοφ στα χειριστήρια. Στις 20&nbsp;Φεβρουαρίου 1931 εγκρίθηκε η ένταξη του ANT-6 σε παραγωγή, με τους κινητήρες M-17.

Το πρώτο αεροσκάφος προπαραγωγής (**TB-3&nbsp;4M-17**) πέταξε για πρώτη φορά στις 4&nbsp;Ιανουαρίου 1932. Απρόσμενα, τα αεροσκάφη παραγωγής που ακολούθησαν ήταν 10–12&nbsp;% βαρύτερα από το πρωτότυπο, με συνέπεια να είναι και οι επιδόσεις τους υποδεέστερες. Άποδείχθηκε ότι αυτό οφείλονταν στις μεγαλύτερες ανοχές με τις οποίες παράγονταν οι δοκοί, τα ατσάλινα φύλλα και άλλα δομικά στοιχεία συγκριτικά με των πρωτοτύπων, που ήταν εν τέλει παχύτερα και κατά συνέπεια βαρύτερα. Επίσης ζητήθηκε από τους εργάτες στις γραμμές παραγωγής να προτείνουν τρόπους μείωσης του βάρους, με εκατό ρούβλια ως ανταμοιβή για κάθε κιλό που θα αφαιρούνταν. Σε συνδυασμό με τις προσπάθειες του Γραφείου Σχεδιασμού τα TB-3 έγιναν ελαφρύτερα σχεδόν κατά ένα τόνο. Παρόλα αυτά υπήρχε μεγάλη διαφορά ανάμεσα στα αεροσκάφη που κατασκευάζονταν, της τάξεως των αρκετών εκατοντάδων κιλών.

Το 1933 δοκιμάστηκε επίσης η βελτιστοποίηση ενός TΒ-3 ως προς τα αεροδυναμικά του χαρακτηριστικά. Αφαιρέθηκαν οι πυργίσκοι των πολυβόλων και τα σημεία ανάρτησης των βομβών, καλύφθηκαν όλα τα ανοικτά σημεία και προστέθηκαν αεροδυναμικά καλύμματα στους τροχούς προσγείωσης. Όλες αυτές οι αλλαγές είχαν ως αποτέλεσμα να αυξηθεί μονάχα κατά 4,5&nbsp;% η μέγιστη ταχύτητα και αντιστοίχως η εμβέλεια. Έτσι κρίθηκε πως η αεροδυναμική βελτιστοποίηση δεν απέφερε πρακτικά οφέλη για μεγάλα και αργά αεροσκάφη. Οι επικάλυψη των επιφανειών TB-3 ήταν από αυλακωτά φύλλα και στις αρχές του 1935 αποφασίστηκε να μελετηθεί το ενδεχόμενο βελτίωσης των επιδόσεων εάν οι επιφάνειες αποκτούσαν υφασμάτινη επικάλυψη. Η μέγιστη ταχύτητα αυξήθηκε κατά 5,5&nbsp;% και το μέγιστο ύψος πτήσης κατά 27,5&nbsp;%. Στο ίδιο αεροσκάφος δοκιμάστηκαν επίσης τετράφυλλες έλικες χάρη στις οποίες αυξήθηκε δραστικά ο ρυθμός ανόδου.

## Επιχειρησιακή ιστορία

Τα TB-3 ενεπλάκησαν για πρώτη φορά σε πολεμικές επιχειρήσεις στη μάχη του Χαλχίν Γκολ ενάντια στους Ιάπωνες και στη συνέχεια στον Σοβιετοφινλανδικό πόλεμος του 1939. Παρόλο επισήμως είχαν αποσυρθεί ήδη από το 1939, όταν ξεκίνησε η Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα στις 22&nbsp;Ιουνίου 1941 η Αεροπορία διέθετε 516 TB-3 και το Σοβιετικό Πολεμικό Ναυτικό ακόμη 25. Οι βάσεις των TB-3 βρίσκονταν στην ενδοχώρα, μακριά από τα δυτικά σύνορα της ΕΣΣΔ και κατά συνέπεια δεν υπέστησαν βαρύτατες απώλειες στα πρώτα εικοσιτετράωρα της γερμανικής επίθεσης. Ήδη από την 23η&nbsp;Ιουνίου τα TΒ-3 του 3ου Αεροπορικού Συντάγματος Βαριών Βομβαρδιστικών άρχισαν να πραγματοποιούν νυκτερινές επιθέσεις. Εξαιτίας των βαρύτατων απωλειών που υπέστησαν οι σοβιετικές αεροπορικές δυνάμεις τα TB-3 άρχισαν να επιχειρούν αναγκαστικά και κατά τη διάρκεια της μέρας, χωρίς κάλυψη από μαχητικά. Επιχειρούσαν σε χαμηλά και μεσαία ύψη και υπέστησαν σε τέτοιου είδους αποστολές βαρύτατες απώλειες εξαιτίας της δράσης της *[[Luftwaffe]]* και των αντιαεροπορικών πυρών. Τον Αύγουστο του 1941 ο στόλος των TB-3 αποτελούσε το 25&nbsp;% της διαθέσιμης δύναμης βομβαρδιστικών και τα αεροσκάφη αυτά πραγματοποιούσαν, με επίλεκτα πληρώματα, έως και τρεις αποστολές κάθε νύχτα.

Τα TB-3 ενεπλάκησαν σε όλες τις μεγάλες μάχες της περιόδου 1941-43, συμπεριλαμβανομένης της μάχης του Σμολένσκ, της Μόσχας, του Στάλινγκραντ και του Κουρσκ καθώς και στην πολιορκία του Λένινγκραντ. Την 1η&nbsp;Ιουλίου 1945 η 18η Αεροπορική Στρατιά εξακολουθούσε να έχει στις τάξεις της δέκα ενεργά TB-3. Επίσης τα TB-3 αξιοποιήθηκαν εκτενώς ως μεταγωγικά και για τη μεταφορά αλεξιπτωτιστών. Μάλιστα υπολογίζεται πως μέσα στους πέντε πρώτους μήνες της σύρραξης μετέφεραν 2797 τόνους εφοδίων και 2300 άτομα.

Πέραν αυτών τα TB-3 ήταν πειραματικά τα μητρικά σκάφη/φορείς μαχητικών, στο πλαίσιο του προγράμματος Ζβενό. Την 1η&nbsp;Αυγούστου 1941 δύο αεροσκάφη Ζβενό μετέφεραν από δύο μαχητικά Polikarpov I-16 που έφεραν από δύο βόμβες των 250&nbsp;kg. Τα I-16 κατάφεραν να πλήξουν δεξαμενές καυσίμων στη Κωνστάντζα χωρίς να υποστούν απώλειες. Την 11η και τη 13η&nbsp;Αυγούστου του 1941 τα Ζβενό κατάφεραν να προκαλέσουν ζημιές στη Γέφυρα του βασιλιά Καρόλου Α΄ στον Δούναβη. Επιπλέον τα TB-3 χρησιμοποιήθηκαν και για την μεταφορά ελαφρών αρμάτων μάχης.

### Ρεκόρ
Την δεκαετία του 1930 τέθηκαν ορισμένα ρεκόρ από αεροσκάφη TB-3:
* Ένα TB-3&nbsp;4M-34R έθεσε ρεκόρ διάρκειας πτήσης, παραμένοντας στον αέρα για 18 ώρες και 30 λεπτά.
* Ένα TB-3&nbsp;4AM-34FRN έθεσε ρεκόρ μεταφοράς φορτίου σε υψόμετρο:
** Στις 11&nbsp;Σεπτεμβρίου 1936 – 5000&nbsp;kg σε ύψος 8116&nbsp;m (βελτιώθηκε σε 8980&nbsp;m στις 28&nbsp;Οκτωβρίου.
** Στις 16&nbsp;Σεπτεμβρίου 1936 – 10000&nbsp;kg σε ύψος 6605&nbsp;m.
** Στις 20&nbsp;Σεπτεμβρίου 1936 – 12000&nbsp;kg σε ύψος 2700&nbsp;m.

## Εκδόσεις
;TB-3 4M-17F
:Πρώτη έκδοση που εντάχθηκε σε παραγωγή.

;TB-3 4M-34
:Έκδοση με κινητήρες Mikulin AM-34.

;TB-3 4M-34R
:Έκδοση με κινητήρες Mikulin AM-34R και άλλες βελτιώσεις.

;TB-3 4AM-34RD
:Αεροσκάφη με βελτιωμένα αεροδυναμικά χαρακτηριστικά. Κατασκευάστηκαν για λόγους επίδειξης και πραγματοποίησαν πτήσεις στη Βαρσοβία, το Παρίσι και τη Ρώμη στα 1933–1934.

;TB-3 4AM-34RN
:Αεροσκάφος μεγάλου ύψους πτήσης με κινητήρες AM-34RN. Δοκιμάστηκε το 1935 αλλά δεν εντάχθηκε σε παραγωγή καθώς το TB-3 ήταν πλέον ξεπερασμένο τεχνολογικά.

;TB-3 4AM-34FRN/FRNV
:Αεροσκάφη με ισχυρότερους κινητήρες AM-34FRN/FRNV, τετράφυλλες έλικες και διάφορες βελτιώσεις όσον αφορά τα αεροδυναμικά χαρακτηριστικά.

;TB-3D
:Έκδοση με ντιζελοκινητήρες Charomsky AN-1 χάρη στους οποίους μπορούσε να αυξηθεί σημαντικά η εμβέλεια. Δεν εντάχθηκε σε παραγωγή διότι οι επιδόσεις του TB-3D ήταν υποδεέστερες αυτών του TB-3 4AM-34RN.

;G-2
:Αεροσκάφη που αποσύρθηκαν από την Αεροπορία και μετατράπηκαν σε μεταγωγικά για την Aeroflot.

;ANT-6-4M-34R «Άβιααρκτικα»
:Ειδικά τροποποιημένα TB-3 που χρησιμοποιήθηκαν για την αποστολή στον Βόρειο Πόλο το 1937.

## Χρήστες
; ΕΣΣΔ
* Aeroflot
* Σοβιετική Πολεμική Αεροπορία
* Σοβιετική Ναυτική Αεροπορία

## Δείτε επίσης

; Συγκρίσιμα αεροσκάφη
* Mitsubishi Ki-20
* SAB AB-20

; Κατάλογοι
* Κατάλογος αεροσκαφών του Β' Παγκοσμίου Πολέμου

## Παραπομπές


## Βιβλιογραφία
* Duffy, Paul and Andrei Kandalov. *Tupolev: The Man and His Aircraft*. Shrewsbury, UK:Airlife Publishing, 1996. .
* Gordon, Yefim and Vladimir Rigmant. *OKB Tupolev: A History of the Design Bureau and its Aircraft*. Hinckley, Leicestershire, UK: Midland Counties Publishing, 2005. .
* Gunston, Bill. *The Osprey Encyclopedia of Russian Aircraft from 1875 – 1995*. London: Osprey Aerospace, 1995. .
* Kulikov Victor and Michael C. Masslov. *Les Bombardiers Quadrimoteurs Sovjetiques Tupolev TB3 & Petkyakov PE8* (in French). Outreau, France: Lela Presse, 2001. .
* 
*
* Shavrov V.B. *Istoriia konstruktskii samoletov v SSSR do 1938 g. (3 izd.)*. Mashinostroenie, 1985. .
* 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 

TB-003
Κατηγορία:Βομβαρδιστικά αεροσκάφη
Κατηγορία:Μεταγωγικά αεροσκάφη
Κατηγορία:Εμβολοκινητήρια στρατιωτικά αεροσκάφη
Κατηγορία:Αεροσκάφη του Μεσοπολέμου
Κατηγορία:Αεροσκάφη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου