Ρόμπερτ Γουίλσον

Ο **Ρόμπερτ Γουίλσον** (, Ουέικο, 4 Οκτωβρίου 1941 - Γουότερ Μιλ, 31 Ιουλίου 2025) ήταν Αμερικανός σκηνοθέτης και συγγραφέας. 

Πολύπλευρο καλλιτεχνικό ταλέντο, είχε διακριθεί και ως σκηνογράφος, χορογράφος, εικαστικός, περφόρμερ και αρχιτέκτονας.

## Βιογραφία
Γεννήθηκε στο Ουέικο (Waco) του Τέξας στις 4 Οκτωβρίου 1941 από εύπορους γονείς και μεγάλωσε σε συντηρητικό περιβάλλον. Στα νεανικά του χρόνια αντιμετώπιζε πρόβλημα στην εκφορά του λόγου (τραυλισμό) και δυσκολία στην κοινωνική προσαρμογή. Μία 70χρονη δασκάλα χορού και θεραπεύτρια, η δεσποινίς Byrd Hoffman, λειτούργησε όμως σαν μέντοράς του και τον βοήθησε να απελευθερώσει την εσωτερική του ένταση με αργές και επαναλαμβανόμενες κινήσεις. Η επίδραση της στον νεαρό τότε Γουίλσον αργότερα θα γίνει φανερή και στην κινησιολογία των σκηνοθετικών του έργων. 

Αποφοίτησε από το τοπικό πανεπιστήμιο (Διοίκηση Επιχειρήσεων) και το 1963 πήγε στη Νέα Υόρκη για να παρακολουθήσει μαθήματα αρχιτεκτονικής στο Brooklyn's Pratt Institute. Εκεί ξεκίνησε την ενασχόλησή του με το θέατρο, αρχικά ως σκηνογράφος (στο «America Hurrah» στο θέατρο La Mama) και έπειτα με την ομάδα του, που ονόμασε Byrd Hoffman School of Byrds προς τιμήν της δασκάλας του. Στα 24 του, υποφέροντας από κατάθλιψη, αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει και κατόπιν χρειάστηκε να νοσηλευτεί σε ψυχιατρικό ίδρυμα. Όταν βγήκε ωστόσο, τάραξε τα καλλιτεχνικά δρώμενα δημιουργώντας μια εικαστική εγκατάσταση από 676 τηλεφωνικούς στύλους και και μια σειρά περίπου 60 υβριδικών παραστάσεων στη Νέα Υόρκη. Με τα  πρώτα έργα του («Deafman Glance», 1971, «Το Βλέμμα του Κωφού») έδωσε το δείγμα γραφής του και κέρδισε την αναγνώριση. Επρόκειτο για μια σιωπηλή όπερα στην οποία πρωταγωνιστούσε ένας κωφάλαλος έφηβος που ο σκηνοθέτης είχε υιοθετήσει κάποια χρόνια νωρίτερα.

Το 1972 λίγο προτού αναχωρήσει για το Ιράν όπου θα σκηνοθετούσε το «KΑ MΟUNTain and GUARDenia Terrace» και ενώ έκανε διακοπές στην Κρήτη, συνελήφθη για κατοχή χασίς και φυλακίστηκε. Αποφυλακίστηκε με εγγύηση και τελικά ολοκλήρωσε την παράσταση που είχε διάρκεια 7 ημερών.

Η φήμη του εξαπλώθηκε το 1976, όταν παρουσίασε στο φεστιβάλ της Αβινιόν και σε συνεργασία με τον Φίλιπ Γκλας το έργο «Αϊνστάιν στην ακρογιαλιά» . Ακολούθησε διεθνή καριέρα στην σκηνοθεσία με λαμπερές συνεργασίες από τον χώρο της ροκ μουσικής (Τομ Γουέιτς, Λου Ριντ, Ντέι­βιντ Μπερν), της όπερας (Τζέσι Νόρμαν), του μπαλέτου (Συλβί Γκιγιέμ) και ακόμα της μόδας και της πολιτικής.

Από το 1995 έως τον θάνατό του διατηρούσε το θεατρικό εργαστήριο Γουετερμιλ Σέντερ (*Watermill Center, Κέντρο του Νερόμυλου σε ελληνική απόδοση*). 

Απεβίωσε στις 31 Ιουλίου 2025, σε ηλικία 83 ετών.

## Διακρίσεις
Είχε τιμηθεί με πολλές διακρίσεις. Ενδεικτικά:
*Βραβείο Όμπι για σκηνοθεσία
* Χρυσό λιοντάρι στη Μπιενάλε της Βενετίας για γλυπτική 
* Μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας Γραμμάτων και Τεχνών (American Academy of Arts and Letters)

## Θεατρικά έργα που σκηνοθέτησε
* *The King of Spain*, 1969
* *The Life and Times of Sigmund Freud*, 1969
* *Deafman Glance* (με τον Raymond Andrews), 1971
* *KA MOUNTain and GUARDenia Terrace*, 1972
* *The Life and Times of Joseph Stalin*, 1973
* *A Letter from Queen Victoria*, 1974
* *[[Αϊνστάιν στην ακρογιαλιά]]* (με τον Φίλιπ Γκλας), 1976
* *I Was Sitting On My Patio This Guy Appeared I Thought I Was Hallucinating* (με την Lucinda Childs), 1977
* *Death Destruction & Detroit*, 1979
* *Edison*, 1979
* *The Golden Windows (Die Goldenen Fenster)*, 1979
* *The Civil Wars: A Tree Is Best Measured When It Is Down|the CIVIL warS: a tree is best measured when it is down*, 1984
* Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, *[[Βασιλιάς Ληρ]]*, 1985
* Χάινερ Μύλλερ, *[[Μηχανή Άμλετ]]*, 1986
* Ευριπίδη, *[[Άλκηστις (Ευριπίδη)|Άλκηστις]]*, 1986-1987
* *Death Destruction & Detroit II*, 1987
* Χάινερ Μύλλερ, *Κουαρτέτο*, 1987
* *Le Martyre De Saint Sébastien*, 1988
* *[[Ορλάντο]]* (από το ομώνυμο μυθιστόρημα της Βιρτζίνια Γουλφ), 1989
* *Louis Andriessen, De Materie*, 1989
* Ουίλιαμ Μπάροουζ, *[[ο Μαύρος καβαλάρης]]* σε μουσική του Tom Waits, (προσαρμογή Paul Schmidt) 1990
* Ρίχαρντ Βάγκνερ, *[[Πάρσιφαλ]]*, Αμβούργο, 1991
* *[[Αλίκη (όπερα)|Αλίκη]]* σε μουσική του Τομ Γουέιτς (προσαρμογή Paul Schmidt) 1992
* Γερτρούδη Στάιν, *Doctor Faustus Lights the Lights*, Hebbel Theatre (Berlin) 1992
* *Skin, Meat, Bone* 1994
* *The Meek Girl* (βασισμένο σε έργο του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι), 1994
* *Timerocker* σε μουσική του Λου Ριντ, 1997
* *Ο Corvo Branco*, σε μουσική του Φίλιπ Γκλας, Teatro Camões (Lisbon), 1998
* *Monsters of Grace* σε μουσική του Φίλιπ Γκλας, 1998
* *Lohengrin* για την Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης, 1998
* Μπέρτολτ Μπρεχτ, *[[Η Πτήση πάνω απ' τον ωκεανό]]* με το Μπερλίνερ Ανσάμπλ, 1998
* *The days before - Death Destruction & Detroit III*, 1999
* Ρίχαρντ Βάγκνερ, *[[Το Δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκεν]]*, Όπερα της Ζυρίχης
* *POEtry*, (σε μουσική του Λου Ριντ), 2000
* *Hot Water (πολυμεσική συναυλία)*, 2000
* *Περσεφόνη*, 2001
* *[[Γκέοργκ Μπύχνερ]]*, *[[Βόυτσεκ]]* σε μουσική του Τομ Γουέιτς, 2002
* Ρίχαρντ Στράους, *Die Frau ohne Schatten*, Opéra National de Paris (Opéra Bastille), 2002
**Isamo Noguchi* exhibition, 2003
**[[Ο πειρασμός του Αγίου Αντωνίου (όπερα)|Ο πειρασμός του Αγίου Αντωνίου]]*, Opéra National de Paris, 2003
**I La Galigo*, 2004
* Λα Φονταίν,*[[Οι μύθοι]]*, 2005
* Ερρίκος Ίψεν, *[[Πέερ Γκυντ]]*, 2005 (στη Νορβηγία)
* Γκέοργκ Μπύχνερ, *[[Λεόντιος και Λένα]]*
* VOOM Portraits, έκθεση, 2007, ACE Gallery, Λος Άντζελες
* Μπέρτολτ Μπρεχτ *[[Όπερα της Πεντάρας]]*, Μπερλίνερ Ανσάμπλ, 2007
* Σάμιουελ Μπέκετ, *[[Χαρούμενες ημέρες]]*, 2008
* *Rumi*, Εθνική όπερα της Πολωνίας, 2008
* *[[Φάουστ (όπερα)|Φάουστ]]*,  Εθνική όπερα της Πολωνίας, 2008
* *Σονέτα* (βασισμένο στα σονέτα του  Σαίξπηρ σε μουσική του Rufus Wainwright, Μπερλίνερ Ανσάμπλ, 2009
* *KOOL - Dancing in my mind,* (περφόρμανς-πορτραίτο της Suzushi Hanayagi), 2009
* Καρλ Μαρία φον Βέμπερ,*Der Freischütz*, Festspielhaus Baden-Baden, 2009
* Σάμιουελ Μπέκετ, *[[Τελευταία μαγνητοταινία του Κραπ]]*, 2009
* Ορφέας, του Κλάουντιο Μοντεβέρντι, Σκάλα του Μιλάνου, 2009
* Káťa Kabanová, Πράγα, 2010
* Věc Makropulos, Πράγα, 2010
* Σάμιουελ Μπέκετ, *[[Ω οι ωραίες μέρες]]*, Théâtre de l'Athénée Louis-Jouvet
* Η Ζωή και ο θάνατος της Μαρίνας Αμπράμοβιτς, με την Μαρίνα Αμπράμοβιτς, Διεθνές Φεστιβάλ του Μάντσεστερ, 9–16 Ιουλίου 2011, The Lowry
* Κλάουντιο Μοντεβέρντι, Η Επιστροφή του Οδυσσέα στη Πατρίδα, στη Σκάλα του Μιλάνου, 2011
* Κλωντ Ντεμπυσί, *[[Πελλέας και Μελισσάνθη]]*, Βασιλικό θέατρο της Μαδρίτης, 2011

### Παραστάσεις του στην Ελλάδα

Σύμφωνα με δημοσίευμα της Ελευθεροτυπίας οι μέχρι τώρα παραστάσεις του που παρουσιάστηκαν στην Ελλάδα είναι οι ακόλουθες:
* 1995: «Περσεφόνη», αρχαίο στάδιο των Δελφών
* 1999: «Monsters of Grace», τρισδιάστατη ψηφιακή όπερα, Φεστιβάλ Αθηνών
* 2001: «Προμηθέας», Μέγαρο Μουσικής
* 2007: «In the blink of the eye - Δερβίσηδες σε Εκσταση» στο «Παλλάς»
* 2007: «Κουαρτέτο» του Χάινερ Μίλερ με την Ιζαμπέλ Ιπέρ στο Φεστιβάλ Αθηνών
* 2010: «Οπερα της Πεντάρας» με το Berliner Ensemble στο «Παλλάς» 
* 2010: «Τελευταία μαγνητοταινία του Κραπ» του Μπέκετ, με τον ίδιο ερμηνευτή, στο «Θέατρον» του ελληνικού Κόσμου 
* 2012: «Οδύσσεια» σε συμπαραγωγή του Εθνικού Θεάτρου και του Piccolo Teatro του Μιλάνου
* 2019: «Οιδίπους» στο Φεστιβάλ Αθηνών 
* 2022: «Οθέλλος» του Τζουζέπε Βέρντι στην Εθνική Λυρική Σκηνή
* 2023-2024: «Τρεις ψηλές γυναίκες», του Έντουαρντ Άλμπι

## Πηγές
* Επίσημη ιστοσελίδα του Ρόμπερτ Γουίλσον
* Ιλειάνα Δημάδη, Ρόμπερτ Ουίλσον, Νεωτεριστής ή καπιταλιστής; Ιδού η απορία!, Αθηνόραμα, 14/1/2010 *(ανακτήθηκε στις 5/1/12)*

## Σημειώσεις


Κατηγορία:Αμερικανοί θεατρικοί σκηνοθέτες
Κατηγορία:Αμερικανοί σκηνοθέτες
Κατηγορία:Αμερικανοί χορογράφοι