Proastiakos

Η **Proastiakos Α.Ε.** (εναλλακτικά Προαστιακός Α.Ε.) αποτελούσε έναν ελληνικό πάροχο σιδηροδρομικών επιβατικών υπηρεσιών, ο οποίος ιδρύθηκε το 2003 και δραστηριοποιήθηκε στα δίκτυα των προαστιακών σιδηροδρόμων της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Η εταιρεία ήταν θυγατρικός πάροχος υπηρεσιών του Οργανισμού Σιδηροδρόμων Ελλάδος (ΟΣΕ) και λειτούργησε έως το 2007 όπου και συγχωνεύτηκε με την τέως ΤΡΑΙΝΟΣΕ.

Η *Proastiakos* δραστηριοποιήθηκε σε πρώτο στάδιο τον Ιούλιο του 2004 στην γραμμή Αθήνα - Αεροδρόμιο «Ελ. Βενιζέλος» και μέχρι πριν την διάλυσή της, εκτελούσε δρομολόγια στο σύνολο των προαστιακών δικτύων της χώρας.

## Ιστορικό

### Σύσταση Εταιρείας (2003)
Στις αρχές του 2000, ο ΟΣΕ από κοινού με το ελληνικό δημόσιο προέβησαν στην κατασκευή νέων σιδηροδρομικών υποδομών εντός του αστικού ιστού της Αθήνας, με σκοπό την δημιουργία ενός δικτύου προαστιακού σιδηροδρόμου, το οποίο θα συνέδεε τις αστικές και υπεραστικές περιοχές του λεκανοπεδίου, λειτουργώντας έτσι επικουρικά και με το νεοσύστατο για την εποχή εκείνη Μετρό Αθηνών. Λίγο καιρό πριν ολοκληρωθούν οι νέες υποδομές ενόψει των Θερινών Ολυμπιακών Αγώνων 2004, ο ΟΣΕ προέβη το 2003 στη σύσταση θυγατρικής σιδηροδρομικής εταιρείας με την επωνυμία "*Proastiakos Α.Ε.*", η οποία θα αναλάμβανε αποκλειστικά την λειτουργία του σχεδιαζόμενου Προαστιακού Σιδηροδρόμου Αθήνας, καθώς και την διαχείριση του νέου τροχαίου υλικού (Desiro Electric) το οποίο προγραμματιζόταν να παραδοθεί το 2004 για την εκτέλεση των δρομολογίων του νέου δικτύου.

### Έναρξη επιβατικού έργου (2004)

#### Ένταξη γραμμής Αθήνα - Διεθνές Αεροδρόμιο Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος» (Ιούλιος 2004)
Με την ολοκλήρωση των πρώτων έργων στο υπό κατασκευή δίκτυο του προαστιακού το καλοκαίρι του 2004 από τον ΟΣΕ (ΕΡΓΟΣΕ) και τον *RATP* και την προμήθεια του νέου τροχαίου υλικού, στις 30 Ιουλίου της ίδιας χρονιάς εγκαινιάστηκε η πρώτη επιβατική γραμμή από τον Σιδηροδρομικό Σταθμό Αθήνας μέχρι το Διεθνές Αεροδρόμιο Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος». Αναλυτικότερα, στη συγκεκριμένη γραμμή, οι σταθμοί παραδόθηκαν τμηματικά με σταδιακή πύκνωση των στάσεων, ενώ για αρκετούς μήνες τα δρομολόγια υποστηρίχθηκαν από συρμούς της σειράς 660 ως αμαξοστοιχίες αντικατάστασης των προς παράδοση Desiro Electric, των οποίων η παραγγελία είχε καθυστερήσει για τεχνικούς λόγους.

#### Ένταξη γραμμής προς Κόρινθο (Σεπτέμβριος 2005)
Με την σταδιακή ολοκλήρωση των παρεμβάσεων της ανατολικής Αττικής και με την κατασκευή της νέας ΣΓΥΤ, στις 27 Σεπτεμβρίου του 2005 η *Proastiakos* επέκτεινε τα δρομολόγιά της και στον κλάδο προς Κόρινθο, ενώ νέοι σταθμοί προς εξυπηρέτηση προστέθηκαν στα προάστια που εκτείνονταν επί της γραμμής. Την εποχή εκείνη η Κόρινθος εξυπηρετούταν από τα δρομολόγια τα οποία απέληγαν είτε στον κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό Αθηνών, είτε στο Αεροδρόμιο Αθηνών με δυνατότητα μετεπιβίβασης στο Ηράκλειο ή την Νερατζιώτισσα.Την επόμενη χρονιά, η εταιρεία προμηθεύτηκε και νέο τροχαίο υλικό με σταδιακή αντικατάσταση της σειράς 660 με τα νέα Desiro Electric, μονάδα των οποίων κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στο δίκτυο στις 9 Νοεμβρίου 2006.

#### Επέκταση δρομολογίων προς Κιάτο (Ιούλιος 2007)
Στις 9 Ιουλίου του 2007, με την ολοκλήρωση των έργων και του τμήματος του άξονα της Βορειοανατολικής Πελοποννήσου, η εταιρεία δρομολόγησε συρμούς και στις περιοχές που έπονται της Κορίνθου, έχοντας πλέον ως νέο τερματικό το Κιάτο και ως νέα αφετηρία τον Πειραιά. Στο πλαίσιο αυτό, με το λογότυπο της *Proastiakos* άρχισαν να εκτελούν δρομολόγια οι συρμοί της σειράς 560, καθώς δεν είχε εγκατασταθεί ακόμα ηλεκτροκίνηση σε ένα μεγάλο μέρος του δικτύου και πιο συγκεκριμένα στο τμήμα της δυτικής Αττικής.

### Συγχώνευση με την ΤΡΑΙΝΟΣΕ (2007)
Μετά από μια προδιεργασία μηνών, τον Ιούλιο του 2007 η *Proastiakos* συγχωνεύτηκε με την ΤΡΑΙΝΟΣΕ, τον κύριο πάροχο επιβατικών σιδηροδρομικών μεταφορών, εγκαθιστώντας με αυτό το τρόπο το μονοπώλιο στον συγκεκριμένο τομέα για αρκετά χρόνια. Για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, η επωνυμία της Proastiakos συνέχισε να χρησιμοποιείται στα δρομολόγια του Προαστιακού Σιδηροδρόμου Αθηνών, ενώ σύντομα επεκτάθηκε και στα υπόλοιπα δίκτυα προαστιακών σιδηροδρόμων της χώρας.

#### Επέκταση στο δίκτυο της Θεσσαλονίκης (2007)

##### Ένταξη γραμμής προς Λάρισα (Σεπτέμβριος 2007)
Στις 9 Σεπτεμβρίου του 2007, με την έναρξη της εμπορικής λειτουργίας της ηλεκτροκινούμενης σιδηροδρομικής υποδομής στη Βόρεια Ελλάδα, τέθηκαν από την επόμενη ημέρα σε κυκλοφορία δρομολόγια του νεοσύστατου Προαστιακού Σιδηροδρόμου Θεσσαλονίκης από την *Proastiakos*, σε πρώτο στάδιο από την Θεσσαλονίκη εώς το Λιτόχωρο και ενδιάμεσους σταθμούς. Η εκτέλεση των δρομολογίων την εποχή εκείνη γινόταν με συρμούς της σειράς 460, οι οποίοι ολοκλήρωναν την διαδρομή μήκους 98 χιλιομέτρων σε μόλις 55 λεπτά, εξυπηρετόντας με τον τρόπο αυτό τρεις διαφορετικές περιφερειακές ενότητες. Στις 7 Σεπτεμβρίου 2008, με την ολοκλήρωση της ηλεκτροκίνησης στο τμήμα Θεσσαλονίκη - Δομοκός, η γραμμή επεκτάθηκε μέχρι τη Λάρισα, αποκτώντας έτσι και περιφερειακό χαρακτήρα.

##### Ένταξη γραμμής προς Έδεσσα (2010)
Το 2010 εντάχθηκε στο δίκτυο του προαστιακού και η γραμμή προς Έδεσσα, μέσω της οποίας εξυπηρετούταν από δρομολόγια του προαστιακού η Βέροια, η Νάουσα, η Αλεξάνδρεια και ενδιάμεσοι σταθμοί και τα οποία εκτελούνταν από συρμούς Railbus (Σειρά 560) και από τις αυτοκινητάμαξες MAN2000 (Σειρά 621).

Από το 2011 και έπειτα, η επωνυμία της *Proastiakos* απορροφήθηκε σταδιακά από την ΤΡΑΙΝΟΣΕ με αποτέλεσμα την αποκλειστική χρήση της επωνυμίας της τελευταίας στα δρομολόγια των προαστιακών δικτύων της χώρας.

## Δίκτυο Υπηρεσιών
Μέχρι την οριστική απορρόφηση της *Proastiakos* από την ΤΡΑΙΝΟΣΕ το 2011, τα δίκτυα που διαχειριζόταν η εταιρεία ήταν τα παρακάτω:

### Προαστιακός Σιδηρόδρομος Αθηνών

Ο Προαστιακός Σιδηρόδρομος της Αθήνας ξεκίνησε την λειτουργία του το 2004 και ως αρχικός σκοπός του ήταν η σύνδεση του κέντρου της Αθήνας με το Αεροδρόμιο και αργότερα επεκτάθηκε κατά μήκος της νέας ΣΓΥΤ προς Κόρινθο και Κιάτο. 

Τα επόμενα χρόνια, η ολοκλήρωση των έργων οδήγησε στην ένταξη νέων στάσεων στο δίκτυο εξυπηρέτησης, ενώ μια πληθώρα σταθμών εξασφάλιζε ανταπόκριση με το Μετρό Αθηνών. Το 2011 όπου και παρατηρείται η σταδιακή ενσωμάτωση της επωνυμίας της Proastiakos στην τέως ΤΡΑΙΝΟΣΕ, η εταιρεία διαχειριζόταν ένα δίκτυο που αποτελούταν από δύο γραμμές:

#### Γραμμή Πειραιά - Άνω Λιοσίων
Η γραμμή αυτή συνέδεε το λιμάνι του Πειραιά με το κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό Αθηνών, ο οποίος εξασφάλιζε υπεραστικά δρομολόγια προς την Κεντρική και Βόρεια Ελλάδα (έως το 2005 και με τη Πάτρα) και με τα Άνω Λιόσια, όπου γινόταν ανταπόκριση με τον δεύτερο κλάδο προς Κιάτο και Αεροδρόμιο. Στην γραμμή αυτή, οι σταθμοί του Πειραιά και της Αθήνας έδιναν την δυνατότητα ανταπόκρισης και με τις γραμμές 1 και 2 του Μετρό αντίστοιχα.

#### Γραμμή Κιάτο - Αεροδρόμιο
Με την ολοκλήρωση κατασκευής των τεχνικών έργων του άξονα το 2007, εγκαθιδρύθηκε ο κλάδος από το Κιάτο μέχρι το Αεροδρόμιο, ο οποίος έδινε την δυνατότητα ανταπόκρισης στα Άνω Λιόσια με την γραμμή προς Πειραιά. Ο κλάδος αυτός εξασφάλιζε ταυτόχρονα και σύνδεση με το μετρό στη Νερατζιώτισσα και στους σταθμούς από την Δουκίσσης Πλακεντίας και ανατολικά έως το Αεροδρόμιο.

### Προαστιακός Σιδηρόδρομος Θεσσαλονίκης
Ο Προαστιακός Σιδηρόδρομος Θεσσαλονίκης αποτελούσε την δεύτερη περίπτωση υπηρεσίας τέτοιου είδους στην Ελλάδα και όπως και του δικτύου της Αθήνας, εξελίχθηκε σταδιακά και επεκτάθηκε εκτός του Νομού Θεσσαλονίκης.

#### Γραμμή Θεσσαλονίκη - Λάρισα
Η γραμμή αυτή εγκαινιάστηκε το 2007 και αρχικά εξυπηρετούσε την τακτική σύνδεση της Θεσσαλονίκης με τα δυτικά της προάστια και με τις περιοχές των ακτών της Πιερίας, όπου παρατηρούταν αυξημένη κίνηση ιδιαίτερα κατά την θερινή περίοδο. Μετά το 2008, ο κλάδος επεκτάθηκε μέχρι και την Λάρισα αποκτώντας έτσι και έναν περιφερειακό χαρακτήρα, συνδέοντας με τον τρόπο αυτό την Θεσσαλονίκη με τακτικά δρομολόγια και με τη τοπική γραμμή του Βόλου.

Παράλληλα, από την Θεσσαλονίκη έως το Πλατύ, η γραμμή αυτή είχε ανταπόκριση και με τον δεύτερο κλάδο του προαστιακού ο οποίος απέληγε στην Έδεσσα.

#### Γραμμή Θεσσαλονίκη - Έδεσσα
Ο δεύτερος κλάδος του προαστιακού εγκαινιάστηκε το 2010 και αφορούσε την σύνδεση της Θεσσαλονίκης με τα περιφερειακά αστικά κέντρα της Πέλλας αλλά και της Ημαθίας. Η γραμμή αυτή εξυπηρετούσε αντίστοιχα και μικρότερους οικισμούς που βρίσκονταν κατά μήκος της γραμμής και οι οποίοι δεν ήταν ενταγμένοι στο πλέγμα των υπεραστικών δρομολογίων, ενώ εξασφάλιζε ανταπόκριση στην Έδεσσα με τη γραμμή προς Φλώρινα και ενδιάμεσους σταθμούς. 

Από τη Θεσσαλονίκη έως το Πλατύ, ο συγκεκριμένος κλάδος εξασφάλιζε ανταπόκριση και με τα δρομολόγια της γραμμής προς Λάρισα, καθώς και με υπεραστικές συνδέσεις της Κεντρικής και Νότιας Ελλάδας.

## Τροχαίο Υλικό
Η εταιρεία δεν διέθετε ιδιόκτητο τροχαίο υλικό, αλλά διατηρούσε μισθωμένες μονάδες από την ΓΑΙΑΟΣΕ, οι οποίοι εκτελούσαν τα δρομολόγια του δικτύου. Στο πλαίσιο αυτό, η Proastiakos χρησιμοποιούσε για τις γραμμές που δεν είχαν εγκατεστημένη ηλεκτροκίνηση συρμούς της σειράς 560 αλλά και της 660, ενώ στις υπόλοιπες γραμμές που είχαν εξηλεκτρισμένη υποδομή, τα δρομολόγια εκτελούσαν οι αυτοκινητάμαξες της σειράς 460.
Αρχείο:C3.11 Bf Kórinthos (neu), 560 107.jpg|Συρμός Σειράς 560.
Αρχείο:OSE Baureihe 660.jpg|Συρμός Σειράς 660.
Αρχείο:DESIRO GR JULY 2020 S.jpg|Συρμός Σειράς 460.


## Παραπομπές