Πολιτισμός της Πολωνίας

Ο **πολιτισμός της Πολωνίας** (πολωνικά:*kultura polska,* ) είναι το αποτέλεσμα της γεωγραφίας και της ξεχωριστής ιστορικής εξέλιξης, η οποία συνδέεται στενά με την περίπλοκη χιλιετή ιστορία της. Ο πολωνικός πολιτισμός αποτελεί σημαντικό μέρος του δυτικού πολιτισμού και του δυτικού κόσμου, με σημαντική συμβολή στην τέχνη, τη μουσική, τη φιλοσοφία, τα μαθηματικά, τις επιστήμες, την πολιτική και τη λογοτεχνία.

Ο μοναδικός χαρακτήρας του πολιτισμού αναπτύχθηκε ως αποτέλεσμα της γεωγραφίας της Πολωνίας στη συμβολή διαφόρων ευρωπαϊκών περιοχών. Έχει θεωρητικοποιηθεί και πιθανολογείται ότι η εθνοτικά Πολωνοί και οι άλλοι Λεχίτες (Κασούβιοι και Σιλέσιοι) είναι ο συνδυασμός των απογόνων των Δυτικών Σλάβων και των ανθρώπων ιθαγενών στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένων των Κελτών, των Βαλτικών και των γερμανικών φυλών που σταδιακά πολωνοποιήθηκαν μετά τον εκχριστιανισμό της Πολωνίας από την Καθολική Εκκλησία τον 10ο αιώνα. Με τον καιρό ο πολωνικός πολιτισμός επηρεάστηκε βαθιά από τους συνυφασμένους δεσμούς της με τη γερμανική, τη βαλτική, τη λατινική και σε μικρότερο βαθμό από το βυζαντινό και οθωμανικό πολιτισμούς, καθώς και σε συνεχή διάλογο με πολλές άλλες εθνοτικές ομάδες και μειονότητες που ζουν στην Πολωνία.

Ο λαός της Πολωνίας θεωρείται παραδοσιακά ως φιλόξενος για καλλιτέχνες από το εξωτερικό και πρόθυμος να ακολουθήσει τις πολιτιστικές και καλλιτεχνικές τάσεις που είναι δημοφιλείς σε άλλες χώρες. Τον 19ο και τον 20ο αιώνα, η εστίαση των Πολωνών στην πολιτιστική πρόοδο είχε συχνά προτεραιότητα έναντι της πολιτικής και οικονομικής δραστηριότητας. Αυτοί οι παράγοντες συνέβαλαν στην ευέλικτη φύση της πολωνικής τέχνης, με όλες τις πολύπλοκες αποχρώσεις της. Σήμερα, η Πολωνία είναι μια πολύ ανεπτυγμένη χώρα που διατηρεί τις παραδόσεις της.

Ο όρος που καθορίζει την εκτίμηση ενός ατόμου για τον πολιτισμό και τα έθιμα της Πολωνίας είναι η πολωνοφιλία.

## Ιστορία

[δεξιά|μικρογραφία| Το πολωνικό περίπτερο τέχνης, συμπεριλαμβανομένων των έργων τέχνης, αντιπροσωπεύει τον πολιτισμό της Πολωνίας, ένα παράδειγμα [Αρ Ντεκό (από τον Γιούζεφ Τσαϊκόφσκι) στη Διεθνή Έκθεση Μοντέρνων Διακοσμητικών και Βιομηχανικών Τεχνών στο Παρίσι (1925). Το κτίριο βραβεύτηκε με το *Grand Prix* στο Παρίσι.]]
[δεξιά|μικρογραφία| Ο [Εθνόσημο της Πολωνίας|Πολωνικός Λευκός Αετός είναι το διαρκές εθνικό και πολιτιστικό σύμβολο της Πολωνίας.]]
Η πολιτιστική ιστορία της Πολωνίας ανάγεται στον Μεσαίωνα. Στο σύνολό της, μπορεί να χωριστεί στις ακόλουθες ιστορικές, φιλοσοφικές καλλιτεχνικές περιόδους: Πολιτισμός της μεσαιωνικής Πολωνίας (από τα τέλη του 10ου έως τα τέλη του 15ου αιώνα), της Αναγέννησης (τέλη του 15ου έως τα τέλη του 16ου αιώνα), του Μπαρόκ (τέλη 16ου έως τα μέσα του 18ου αιώνα), του Διαφωτισμού (δεύτερο μισό του 18ου αιώνα), του Ρομαντισμού (από το 1820 περίπου μέχρι την καταστολή της Ιανουαριανής Εξέγερσης του 1863 εναντίον της Ρωσικής Αυτοκρατορίας), του Θετικισμού (που διαρκεί μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα), της Νέας Πολωνίας (μεταξύ 1890 και 1918), του μεσοπόλεμου (1918-1939), του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1939-1945), της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας (μέχρι το Φθινόπωρο των Εθνών 1989) και της Σύγχρονης.

## Γλώσσα

[μικρογραφία| Το πρώτο [Πολωνική γλώσσα|λεξικό πολωνικής γλώσσας δημοσιεύτηκε στην ελεύθερη Πολωνία μετά τον αιώνα καταστολής του πολωνικού πολιτισμού από τις ξένες δυνάμεις.]]
Τα πολωνικά (*język polski*, *polszczyzna*) είναι μια γλώσσα της λεχιτικής υποομάδας των δυτικών σλαβικών γλωσσών που αποτελείται από πολωνικά, κασούβικα, σιλεσικά και την αρχαϊκή παραλλαγή της σλοβινικής, και την εξαφανισμένη πολαβική γλώσσα. Όλες αυτές οι γλώσσες εκτός από τα πολωνικά ταξινομούνται μερικές φορές ως υποομάδα της Πομερανίας. Οι δυτικές σλαβικές γλώσσες είναι υποοικογένεια των σλαβικών γλωσσών, απόγονοι των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών. Στις αρχές του Μεσαίωνα, πριν οι ομιλητές της γερμανοποιηθούν, οι πομερανικές γλώσσες και διάλεκτοι που ομιλούνται κατά μήκος της Βαλτικής σε μια περιοχή που εκτείνεται από το κάτω ποταμό Βιστούλα στον κάτω ποταμό Όντερ, χρησιμοποιούνταν σε όλη την Πολωνία (όντας η επίσημη γλώσσα της χώρας) και από πολωνικές μειονότητες σε άλλες χώρες. Το γραπτό πρότυπό της είναι το πολωνικό αλφάβητο, το οποίο αντιστοιχεί στο λατινικό αλφάβητο με αρκετές προσθήκες. Παρά την πίεση των μη πολωνικών διοικήσεων στην Πολωνία, οι οποίες προσπάθησαν συχνά να καταστείλουν την πολωνική γλώσσα, μια πλούσια λογοτεχνία έχει αναπτυχθεί ανά τους αιώνες. Αυτή τη στιγμή η γλώσσα είναι η μεγαλύτερη, σε ομιλητές, της ομάδας των Δυτικών Σλάβων. Είναι η δεύτερη πιο διαδεδομένη σλαβική γλώσσα, μετά τη ρωσική και μπροστά από την ουκρανική. Τα πολωνικά ομιλούνται κυρίως στην Πολωνία. Η Πολωνία είναι μία από τις πιο ομοιογενείς γλωσσικά χώρες της Ευρώπης, με σχεδόν το 97% των πολιτών της Πολωνίας να δηλώνουν τα πολωνικά ως τη μητρική γλώσσα τους.

## Φιλοσοφία

Η πολωνική φιλοσοφία βασίστηκε στα ευρύτερα ρεύματα της ευρωπαϊκής φιλοσοφίας και με τη σειρά της συνέβαλε στην ανάπτυξή τους. Ανάμεσα στους σημαντικότερους Πολωνούς συνεισφέροντες ήταν ο Σχολαστικός φιλόσοφος και επιστήμονας Βιτέλο τον 13ο αιώνα, ο Πάβεου Βουοντκόβιτς τον πρώιμο 15ο αιώνα και ο αναγεννησιακός πολυμαθής Νικόλαος Κοπέρνικος το 16ο αιώνα.

Στη συνέχεια, η Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία συμμετείχε στην πνευματική ζύμωση του Διαφωτισμού, η οποία για την πολυεθνική Κοινοπολιτεία έληξε όχι πολύ μετά τους διαμελισμούς και τον πολιτικό αφανισμό που θα διαρκούσε για τα επόμενα 123 χρόνια, μέχρι την κατάρρευση των τριών αυτοκρατοριών διαμελισμού στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η περίοδος του Μεσσιανισμού, μεταξύ της Νοεμβριανής Εξέγερσης του 1830 και της Ιανουαριανής Εξέγερσης του 1863, αντανακλούσε τις ευρωπαϊκές ρομαντικές και ιδεαλιστικές τάσεις, καθώς και μια πολωνική λαχτάρα για πολιτική ανάσταση. Ήταν μια περίοδος μαξιμαλιστικών μεταφυσικών συστημάτων.

Η κατάρρευση της Ιανουαριανής Εξέγερσης του 1863 προκάλεσε μια αγωνιώδη επαναξιολόγηση της κατάστασης της Πολωνίας. Οι Πολωνοί εγκατέλειψαν την προηγούμενη πρακτική τους «να μετρούν τους στόχους τους με τις προσδοκίες τους» (Άνταμ Μιτσκιέβιτς) και υποχώρησαν στη σκληρή δουλειά και τη μελέτη. «Ένας Θετικιστής», έγραψε ο φίλος του μυθιστοριογράφου Μπολέσουαφ Πρους, Γιούλιαν Οχορόβιτς, ήταν «όποιος στηρίζει τους ισχυρισμούς σε επαληθεύσιμα στοιχεία, που δεν εκφράζεται κατηγορηματικά για αμφίβολα πράγματα και δεν μιλά καθόλου για αυτά που είναι απρόσιτα».

Ο εικοστός αιώνας έφερε μια νέα τόνωση στην πολωνική φιλοσοφία. Υπήρχε αυξανόμενο ενδιαφέρον για τα δυτικά φιλοσοφικά ρεύματα. Οι Πολωνοί φιλόσοφοι που εκπαιδεύτηκαν με αυστηρότητα συνέβαλαν ουσιαστικά σε εξειδικευμένα πεδία - στην ψυχολογία, στην ιστορία της φιλοσοφίας, στη θεωρία της γνώσης και ιδιαίτερα στη μαθηματική λογική. Ο Γιαν Γουκασιέβιτς απέκτησε παγκόσμια φήμη με την ιδέα του για την πολύτιμη λογική και την «πολωνική σημειογραφία» του. Το έργο του Άλφρεντ Τάρσκι στη θεωρία της αλήθειας του απέφερε παγκόσμια φήμη.

Μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, για πάνω από τέσσερις δεκαετίες, Πολωνοί φιλόσοφοι παγκόσμιας κλάσης και ιστορικοί της φιλοσοφίας, όπως ο Βουαντίσουαφ Ταταρκιέβιτς, συνέχισαν το έργο τους, συχνά μπροστά στις αντιξοότητες που προκαλούνταν από την κυριαρχία μιας πολιτικά επιβαλλόμενης επίσημης φιλοσοφίας. Ο φαινομενολόγος Ρόμαν Ινγκάρντεν έκανε επιδραστική δουλειά στην αισθητική και στη μεταφυσική στυλ Χούσερλ. Ο μαθητής του, Κάρολ Βοϊτίλα, απέκτησε μια μοναδική επιρροή στην παγκόσμια σκηνή ως Πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄.

## Κουζίνα

Πολωνικά τρόφιμα περιλαμβάνουν κιελμπάσα, πιροσκί (γεμιστό με κρέας, πατάτες, λάχανο, τυρί ή φρούτα), πίζι (μπαλάκια ζύμης γεμιστά με κρέας), κοπίτκα, γκοουόμπκι (λαχανοντολμάδες με κρέας και ρύζι), ρολάκια ρέγγας, μπίγκος, κότλετ σχαμπόβι, οστσίπεκ και πολλά άλλα. Παραδοσιακά, τρόφιμα όπως σούπες φλάκι, ρόσουου, αγγουρόσουπα, μανιταρόσουπα, ζούρεκ, τοματόσουπα παρασκευάζονται σε μεγάλα σκεύη που προορίζονται για ομάδες, συχνά απαιτώντας τη χρήση συσκευών όπως κουπιά στην παρασκευή τους. Παραδοσιακά, η φιλοξενία είναι πολύ σημαντική.

Στο Μεσαίωνα, καθώς οι πόλεις της Πολωνίας μεγάλωσαν σε μέγεθος και οι αγορές τροφίμων αναπτύχθηκαν, η γαστρονομική ανταλλαγή ιδεών προχώρησε και οι άνθρωποι εξοικειώθηκαν με νέα πιάτα και συνταγές. Ορισμένες περιοχές έγιναν πολύ γνωστές για το είδος του λουκάνικου που έφτιαχναν και πολλά σημερινά λουκάνικα εξακολουθούν να φέρουν αυτά τα αρχικά ονόματα. Οι αγρότες αναγνώρισαν την τιμητική κρίση τους, επιτρέποντάς τους να διατηρήσουν τη διατροφή τους για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Το πιο σημαντικό ποτό είναι η βότκα. Η πρώτη γνωστή γραπτή αναφορά για το ποτό ήταν το 1405 στο *Akta Grodzkie*, τα δικαστικά έγγραφα από το Παλατινάτο του Σαντόμιες στην Πολωνία. Εκείνη την εποχή, η λέξη βότκα (*wódka*), αναφερόταν σε χημικές ενώσεις όπως φάρμακα και καθαριστικά καλλυντικών, ενώ το δημοφιλές ρόφημα ονομαζόταν *gorzałka* («γκοζάουκα», από το παλαιό πολωνικό *gorzeć,* «γκόζετς», που σημαίνει *κάψιμο*), το οποίο είναι επίσης η πηγή της ουκρανικής χορίλκα (горілка). Η λέξη *βότκα* γραμμένη με κυριλλικά εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1533, σε σχέση με ένα φαρμακευτικό ποτό που έφεραν από την Πολωνία στη Ρωσία οι έμποροι του Ρως του Κιέβου.

Σύμφωνα με μια έκθεση της Ernst & Young του 2009, η Πολωνία είναι ο τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός μπύρας στην Ευρώπη: η Γερμανία με 103 εκατομμύρια εκατόλιτρα, το Ηνωμένο Βασίλειο με 49,5 εκατομμύρια εκατόλιτρα και η Πολωνία με 36,9 εκατομμύρια εκατόλιτρα. Μετά από διαδοχική αύξηση στην εγχώρια αγορά, η Πολωνική Ένωση Εργοδοτών Βιομηχανίας Ζυθοποιίας (Związek Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego), η οποία αντιπροσωπεύει περίπου το 90% της πολωνικής αγοράς μπύρας, ανακοίνωσε κατά τη διάρκεια του ετήσιου συνεδρίου βιομηχανίας ζυθοποιίας ότι η κατανάλωση μπύρας το 2008 αυξήθηκε στα 94 λίτρα κατά κεφαλήν, ή 35,624 εκατομμύρια εκατόλιτρα που πωλούνται στην εγχώρια αγορά. Στατιστικά, ένας Πολωνός καταναλωτής πίνει περίπου 92 λίτρα μπύρας ετησίως, γεγονός που τον τοποθετεί στην τρίτη θέση πίσω από τη Γερμανία. Η κατανάλωση μπύρας ως βασικού ποτού ήταν χαρακτηριστική κατά τον Μεσαίωνα. Το κρασί έγινε πρόσφατα πιο δημοφιλές. Στην πραγματικότητα, το πολωνικό υδρόμελι, ένα κρασί μελιού, ήταν ένα παραδοσιακό ποτό που χρονολογείται επίσης από τον Μεσαίωνα.

Τα αναψυκτικά περιλαμβάνουν: «napoje gazowane» (ανθρακούχα ποτά), «napoje bezalkoholowe» (μη αλκοολούχα ποτά) όπως νερό, τσάι, χυμός, καφές ή κόμποτ. Το κόμποτ είναι ένα μη αλκοολούχο ποτό από βραστά φρούτα, προαιρετικά με ζάχαρη και μπαχαρικά (γαρύφαλλο ή κανέλα), που σερβίρεται ζεστό ή κρύο. Μπορεί να φτιαχτεί από ένα είδος φρούτου ή από ένα μείγμα, που περιλαμβάνει μήλα, ροδάκινα, αχλάδια, φράουλες ή βύσσινα. Επίσης, το σους (susz) είναι ένας τύπος κόμποτ που γίνεται με αποξηραμένα φρούτα, συνηθέστερα μήλα, βερίκοκα ή σύκα. Παραδοσιακά σερβίρεται την Παραμονή Χριστουγέννων.

Μεταξύ των εορταστικών γευμάτων, υπάρχει ένα παραδοσιακό δείπνο Παραμονής Χριστουγέννων που ονομάζεται Βιγκίλια. Μια άλλη ειδική περίσταση είναι η Λιπαρή Πέμπτη (*Tłusty Czwartek*), μια καθολική γιορτή που γιορτάζεται την τελευταία Πέμπτη πριν από τη Σαρακοστή. Παραδοσιακά είναι μια μέρα που οι άνθρωποι τρώνε μεγάλες ποσότητες γλυκών και κέικ που απαγορεύονται στη συνέχεια μέχρι την ημέρα του Πάσχα (δείτε επίσης: το πολωνικό παραδοσιακό Πασχαλινό Πρωινό).

## Αρχιτεκτονική

[μικρογραφία| [Σουκιενίτσε (αίθουσα υφασμάτων), με το μεσαιωνικό Πύργο του Δημαρχείου της Κρακοβίας στα αριστερά.]]
Οι πολωνικές πόλεις αντικατοπτρίζουν όλο το φάσμα των ευρωπαϊκών στυλ. Τα ανατολικά σύνορα της Πολωνίας (μαζί με την Ουγγαρία) συνήθιζαν να σηματοδοτούν το πιο μακρινό όριο των επιρροών της δυτικής αρχιτεκτονικής στην ήπειρο.
[αριστερά|μικρογραφία| Η Φιλαρμονική του [Στσέτσιν βραβεύτηκε με το Βραβείο Ευρωπαϊκής Ένωσης για Σύγχρονη Αρχιτεκτονική.]]
Η ιστορία δεν ήταν καλή για τα αρχιτεκτονικά μνημεία της Πολωνίας. Ωστόσο, έχουν διατηρηθεί αρχαίες κατασκευές: κάστρα, εκκλησίες και αρχοντικά, συχνά μοναδικά σε περιφερειακό ή ευρωπαϊκό πλαίσιο. Μερικά από αυτά έχουν αποκατασταθεί επιμελώς, όπως το Κάστρο Βάβελ, ή έχουν ανακατασκευαστεί πλήρως αφού καταστράφηκαν στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, συμπεριλαμβανομένης της Παλιάς Πόλης και του Βασιλικού Κάστρου στη Βαρσοβία, καθώς και των Παλαιών Πόλεων του Γκντανσκ και του Βρότσουαφ.

Η αρχιτεκτονική του Γκντανσκ είναι κυρίως Χανσεατική, κοινή στις πόλεις κατά μήκος της Βαλτικής Θάλασσας και στο βόρειο τμήμα της Κεντρικής Ευρώπης. Το αρχιτεκτονικό στυλ του Βρότσουαφ είναι αντιπροσωπευτικό της γερμανικής αρχιτεκτονικής, αφού ήταν μέρος των γερμανικών κρατών για αιώνες. Το κέντρο του Καζίμιες Ντόλνι στον ποταμό Βιστούλα είναι ένα ιδανικό παράδειγμα μιας καλά διατηρημένης μεσαιωνικής πόλης. Επίσης, έχει αναπτυχθεί τοπική παραλλαγή της αρχιτεκτονικής της Αναγέννησης που ονομάζεται Αναγέννηση του Λούμπλιν και έχει διατηρηθεί στο Λούμπλιν ως Παλιά Πόλη του Λούμπλιν και Παλιά Πόλη του Ζάμοστς στη Ζάμοστς. Η αρχαία πρωτεύουσα της Πολωνίας, η Κρακοβία, κατατάσσεται ανάμεσα στα καλύτερα διατηρημένα γοτθικά και αναγεννησιακά αστικά συγκροτήματα στην Ευρώπη. Εν τω μεταξύ, η κληρονομιά του Κρέσι, των ανατολικών περιοχών της Πολωνίας, με το Βίλνο και το Λβουφ (τώρα Βίλνιους και Λβιβ) ως δύο μεγάλα κέντρα για τις τέχνες έπαιξαν ιδιαίτερο ρόλο σε αυτές τις εξελίξεις με την ρωμαιοκαθολική αρχιτεκτονική της εκκλησίας να αξίζει ιδιαίτερη προσοχή. Στο Βίλνιους (Λιθουανία) υπάρχουν περίπου 40 μπαρόκ και αναγεννησιακές εκκλησίες. Στο Λβιβ (Ουκρανία) υπάρχουν γοτθικές, αναγεννησιακές και μπαρόκ αστικές εκκλησίες με επιρροές της ορθόδοξης και αρμενικής εκκλησίας.

Ένα από τα καλύτερα διατηρημένα παραδείγματα της μοντερνιστικής αρχιτεκτονικής στην Ευρώπη βρίσκεται στο Κατοβίτσε της Άνω Σιλεσίας, σχεδιασμένο και χτισμένο τη δεκαετία του 1930. Ενδιαφέροντα κτίρια κατασκευάστηκαν επίσης κατά τη διάρκεια της κομμουνιστικής εποχής στο στυλ του σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Μερικά αξιοσημείωτα παραδείγματα σύγχρονης αρχιτεκτονικής ανεγέρθηκαν πιο πρόσφατα.

## Τέχνη

[αριστερά|μικρογραφία|280x280εσ| ''Μελαγχολία'' (1894), του [Γιάτσεκ Μαλτσέφσκι.]]
[μικρογραφία|200x200εσ| ''[Στάντσικ*, του [[Γιαν Ματέικο]].]]
Η πολωνική τέχνη αντανακλούσε πάντα τις ευρωπαϊκές τάσεις διατηρώντας παράλληλα τον μοναδικό της χαρακτήρα. Η [[Κρακοβία|κρακοβαινή]] σχολή ζωγραφικής ιστορισμού που αναπτύχθηκε από τον [[Γιαν Ματέικο]] παρήγαγε μνημειώδη απεικονίσεις των εθίμων και σημαντικών γεγονότων στην πολωνική ιστορία. Ο [[Στανίσουαφ Βιτκιέβιτς]] ήταν ένθερμος υποστηρικτής του [[Ρεαλισμός|ρεαλισμού]] στην πολωνική τέχνη, με κύριο εκπρόσωπό του τον [[Γιούζεφ Χεουμόνσκι]].

Το κίνημα *Młoda Polska* ([[Νέα Πολωνία]]) έγινε μάρτυρας της γέννησης της σύγχρονης πολωνικής τέχνης και συμμετείχε σε μεγάλο αριθμό επίσημων πειραματισμών με επικεφαλής τους [[Γιάτσεκ Μαλτσέφσκι]] ([[Συμβολισμός]]), [[Στανίσουαφ Βισπιάνσκι]], [[Γιούζεφ Μεχόφερ]] και μια ομάδα Πολωνών [[Ιμπρεσιονισμός|ιμπρεσιονιστών]]. Οι καλλιτέχνες του [[Αβάν-γκαρντ]] του εικοστού αιώνα εκπροσώπησαν διάφορες σχολές και τάσεις. Η τέχνη του [[Ταντέους Μακόφσκι]] επηρεάστηκε από τον [[Κυβισμός|κυβισμό]], ενώ ο [[Βουαντίσουαφ Στσεμίνσκι]] και ο [[Χένρικ Σταζέφσκι]] εργάστηκαν μέσα στο ιδίωμα του [[Κονστρουκτιβισμός (καλλιτεχνικό ρεύμα)|Κονστρουκτιβισμού]]. Οι διακεκριμένοι σύγχρονοι καλλιτέχνες περιλαμβάνουν τους [[Μονίκα Σοσνόφσκα]], [[Ρόμαν Οπάουκα]], Λέον Ταρασλεβιτς, [[Γέζι Νοβοσιέλσκι]], [[Μίροσουαφ Μπάουκα]] και τις [[Καταζίνα Κοζίρα]] και [[Αλίτσια Κφάντε]] στη νεότερη γενιά. Οι πιο διάσημοι Πολωνοί γλύπτες περιλαμβάνουν τους [[Ξαβέρι Ντουνικόφσκι]], [[Καταζίνα Κόμπρο]], [[Αλίνα Σαποτσνίκοφ]] και [[Μαγκνταλένα Αμπανακόβιτς]]. Από τα χρόνια του πολέμου, η πολωνική τέχνης φωτογραφίας και ντοκιμαντέρ έχει αναγνωριστεί παγκοσμίως. Στη δεκαετία του εξήντα δημιουργήθηκε η [[Πολωνική Σχολή Αφισών]], με επικεφαλής τον Χένρικ Τομασέφσκι και τον [[Βαλντέμαρ Σφιέζι]].


== Μουσική ==

[[Αρχείο:Kwiatkowski-chopin.jpg|μικρογραφία|250x250εσ| Η Πολωνέζα του [[Φρεντερίκ Σοπέν|Σοπέν]], του [[Τεόφιλ Κφιατκόφσκι]], που απεικονίζει μια δεξίωση χορού στο *Hôtel Lambert* του Κόμη [[Τσαρτορίσκι]] στο [[Παρίσι]]. Εθνικό Μουσείο του [[Πόζναν]].]]
Καλλιτέχνες από την Πολωνία, συμπεριλαμβανομένων διάσημων συνθετών όπως ο [[Κάρολ Λιπίνσκι]], ο [[Φρεντερίκ Σοπέν]] ή ο [[Βίτολντ Λουτοσουάφσκι]] και παραδοσιακοί, περιφερειακοί παραδοσιακοί μουσικοί, δημιουργούν μια ζωντανή και ποικίλη μουσική σκηνή, η οποία αναγνωρίζει ακόμη και τα δικά της [[Μουσικό είδος|μουσικά είδη]], όπως η *poezja śpiewana* ([[τραγουδισμένη ποίηση]]). Σήμερα στην Πολωνία μπορείτε να βρείτε [[trance]], [[techno]], [[Μουσική House|house]] και [[heavy metal]].

Η προέλευση της πολωνικής μουσικής εντοπίζεται ήδη από τον 13ο αιώνα, από τον οποίο έχουν βρεθεί χειρόγραφα στο [[Στάρι Σοντς]], που περιέχουν [[Πολυφωνία|πολυφωνικές]] συνθέσεις που σχετίζονται με την Παρισινή [[Σχολή του Νοτρ-Νταμ]]. Άλλες πρώιμες συνθέσεις, όπως η μελωδία του *Bogurodzica* ([[Μπογκουροντζίτσα]]), μπορεί επίσης να χρονολογούνται σε αυτήν την περίοδο. Ο πρώτος γνωστός αξιόλογος συνθέτης, ωστόσο, ο [[Μικοουάι Ραντόμσκι]], έζησε τον 15ο αιώνα. Η μελωδία του *Bóg się rodzi* ([[Ο Θεός γεννιέται]]) από έναν άγνωστο συνθέτη ήταν μια [[Πολωνέζα (μουσική)|πολωνέζα]] στέψης για τους Πολωνούς βασιλιάδες.

Κατά τη διάρκεια του 16ου αιώνα, κυρίως δύο μουσικά συγκροτήματα - και τα δύο με έδρα στην [[Κρακοβία]] και ανήκαν στον Βασιλιά και τον Αρχιεπίσκοπο του Βάβελ - οδήγησαν την ταχεία καινοτομία της πολωνικής μουσικής. Οι συνθέτες που έγρφαν αυτήν την περίοδο περιλαμβάνουν τους [[Βάτσουαφ του Σαμοτούουι]], [[Μικόουαϊ Ζιελένσκι]] και [[Μικόουαϊ Γκομούουκα]]. Ο [[Διομήδης Κάτο]], ιταλικής καταγωγής, που ζούσε στην Κρακοβία από την ηλικία των πέντε περίπου ετών, έγινε ένας από τους πιο διάσημους λαουτίστες στην αυλή του [[Σιγισμούνδος Γ΄ της Πολωνίας|Σιγισμούνδου Γ΄]]. Εισήγαγε μερικά από τα μουσικά στυλ από τη νότια Ευρώπη και τα συνδύασε με τη εγχώρια παραδοσιακή μουσική.

Μεταξύ των καλύτερων κλασικών σύγχρονων συνθετών είναι οι Πολωνοί μουσικοί [[Γκραζίνα Μπατσέβιτς]], [[Βίτολντ Λουτοσουάφσκι]], [[Κσίστοφ Πεντερέτσκι]] και [[Χένρικ Γκουρέτσκι]].
[[Αρχείο:Wanda_Wilkomirska_Polish_violinist.jpg|αριστερά|μικρογραφία| [[Βάντα Βιουκομίρσκα]]]]
Οι Πολωνοί παγκοσμίου φήμης βιρτουόζοι της κλασικής μουσικής όλων των εποχών περιλαμβάνουν τους συνθέτες [[Κάρολ Λιπίνσκι]], [[Άρτουρ Ρούμπινσταϊν]], [[Ιγκνάτσι Γιαν Παντερέφσκι]], [[Μιετσίσουαφ Χορσόφσκι]], [[Γκραζίνα Μπατσέβιτς]], [[Βάντα Βιουκομίρσκα]] και [[Κρίστιαν Ζίμερμαν]].

Ο μουσικός της [[τζαζ]] [[Κσίστοφ Κομέντα]] ήταν γνωστός μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ειδικά για τα soundtrack ταινιών του, συμπεριλαμβανομένων ταινιών σε σκηνοθεσία του [[Ρόμαν Πολάνσκι]], αλλά και για το άλμπουμ του 1966 *Astigmatic*.

Η Πολωνία έχει μία από τις πιο δυνατές και σεβαστές σκηνές [[Ηλεκτρονική χορευτική μουσική|ηλεκτρονικής χορευτικής μουσικής]] (ΗΧΜ) στην Ευρώπη. Μια από τις μεγαλύτερες δισκογραφικές εταιρείες της ΗΧΜ στην Πολωνία είναι η Empire Records. Το [[Death Metal]] συγκρότημα [[Vader]] θεωρείται το πιο επιτυχημένο πολωνικό Metal συγκρότημα και έχει κερδίσει εμπορικούς και κριτικούς επαίνους διεθνώς. Η καριέρα τους εκτείνεται πάνω από τρεις δεκαετίες με πολλές διεθνείς περιοδείες. Συχνά θεωρούνται ως μια τεράστια έμπνευση για το σύγχρονο Death Metal. Οι [[Behemoth]] και [[Decapitated (μουσικό συγκρότημα)|Decapitated]] έχουν βρει σημαντική επιτυχία εντός και εκτός Πολωνίας. Και οι δύο έχουν περιοδεύσει εκτενώς σε όλη την Ευρώπη, την Αμερική και, στην περίπτωση των Decapitated, έχουν περιοδεύσει επίσης στην [[Αυστραλία]] και τη [[Νέα Ζηλανδία]].


== Λογοτεχνία ==

Από την άφιξη του [[Χριστιανισμός|χριστιανισμού]] και την επακόλουθη πρόσβαση στον δυτικοευρωπαϊκό πολιτισμό, οι Πολωνοί ανέπτυξαν μια σημαντική λογοτεχνική παραγωγή στα [[Λατινική γλώσσα|λατινικά]]. Εμφανείς συγγραφείς του Μεσαίωνα είναι μεταξύ άλλων οι [[Γάλλος Ανώνυμος]], [[Βιντσέτι Καντουούμπεκ]] και [[Γιαν Ντουούγκος]], συγγραφέας του μνημειώδους έργου για την [[ιστορία της Πολωνίας]]. Με την άφιξη της Αναγέννησης, οι Πολωνοί βρέθηκαν υπό την επίδραση των καλλιτεχνικών προτύπων του ανθρωπιστικού στυλ, συμμετέχοντας ενεργά στα ευρωπαϊκά ζητήματα εκείνης της εποχής με τα λατινικά έργα τους.
[[Αρχείο:Adam_Mickiewicz_Monument_in_Kraków.jpg|μικρογραφία| Μνημείο του [[Άνταμ Μιτσκιέβιτς]], ενός από τους μεγαλύτερους Πολωνούς ποιητές, στην [[Κεντρική Πλατεία της Κρακοβίας]].]]
Η προέλευση της πολωνικής λογοτεχνίας που γράφτηκε στα πολωνικά ξεκινά πίσω στον 14ο αιώνα. Τον 16ο αιώνα, τα ποιητικά έργα του [[Γιαν Κοχανόφσκι]] τον καθιέρωσαν ως κορυφαίο εκπρόσωπο της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας της Αναγέννησης. [[Μπαρόκ]] και [[Νεοκλασικισμός|νεοκλασικιστικές]] καλές επιστολές συνέβαλαν σημαντικά στην εδραίωση των λαών της Πολωνίας με πολλές πολιτισμικές καταβολές. Το μυθιστόρημα των αρχών του 19ου αιώνα «*Το χειρόγραφο που βρέθηκε στη Σαραγόσα*» του Κόμη [[Γιαν Ποτότσκι]], το οποίο επέζησε στην πολωνική μετάφραση μετά την απώλεια του πρωτοτύπου στα [[Γαλλική γλώσσα|γαλλικά]], έγινε παγκόσμιο κλασικό. Η ταινία του [[Βόιτσεχ Χας]] βασισμένο σε αυτό, αγαπημένη του [[Λουίς Μπουνιουέλ]], έγινε αργότερα μια cult ταινία στις πανεπιστημιουπόλεις. Η μεγάλη ρομαντική λογοτεχνία της Πολωνίας άκμασε τον 19ο αιώνα όταν η χώρα είχε χάσει την ανεξαρτησία της. Οι ποιητές [[Άνταμ Μιτσκιέβιτς]], [[Γιούλιους Σουοβάτσκι]] και [[Ζίγκμουντ Κρασίνσκι]], οι «[[Τρεις Βάρδοι]]», έγιναν οι πνευματικοί ηγέτες ενός έθνους που στερήθηκε την κυριαρχία του και προφήτευσαν την αναβίωσή του. Ο μυθιστοριογράφος [[Χένρικ Σιενκιέβιτς]], ο οποίος κέρδισε το [[Βραβείο Νόμπελ|Νόμπελ]] το 1905, υμνούσε την ιστορική παράδοση. Είναι δύσκολο να κατανοήσουμε πλήρως τη λεπτομερή παράδοση του Πολωνικού Ρομαντισμού και τις συνέπειές του για την Πολωνική λογοτεχνία χωρίς πλήρη γνώση της [[Ιστορία της Πολωνίας|πολωνικής ιστορίας]].

Στις αρχές του 20ού αιώνα πολλά εξαιρετικά λογοτεχνικά έργα της Πολωνίας προέκυψαν από τη νέα πολιτιστική ανταλλαγή και τον πειραματισμό του αβάν-γκαρντ. Η κληρονομιά των εδαφών του [[Κρέσι]], των ανατολικών περιοχών της Πολωνίας με το [[Βίλνιους|Βίλνο]] και το [[Λβιβ|Λβουφ]] (τώρα Βίλνιους και Λβιβ) ως δύο μεγάλα κέντρα για τις τέχνες, έπαιξαν ιδιαίτερο ρόλο σε αυτές τις εξελίξεις. Αυτή ήταν επίσης μια περιοχή στην οποία άνθισε η [[Εβραίοι|εβραϊκή]] παράδοση και το μυστικιστικό κίνημα του [[Χασιδισμός|Χασιδισμού]]. Το Κρέσι ήταν ένας πολιτιστικός χώρος δοκιμής για πολλές εθνοτικές και εθνικές ομάδες, τα επιτεύγματα των οποίων ενέπνεαν η μία την άλλη. Εκεί γράφτηκαν τα έργα του [[Μπρούνο Σουλτς]], του [[Μπολέσουαφ Λέσμιαν]] και του Γιούζεφ Τσεχόβιτς. Στα νότια της Πολωνίας, το [[Ζακοπάνε]] ήταν η γενέτειρα των πρωτοποριακών έργων του [[Στανίσουαφ Ιγκνάτσι Βιτκιέβιτς]] (Βιτκάτσι). Και, τέλος, ο [[Βουαντίσουαφ Ρέιμοντ]] τιμήθηκε με το [[Βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας|Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας]] του 1924 για το μυθιστόρημά του *Chłopi'' (Χωρικοί).

Μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, πολλοί Πολωνοί συγγραφείς βρέθηκαν στην εξορία, με πολλούς από αυτούς να συγκεντρώνονται γύρω από το εκδοτικό εγχείρημα «Kultura» που είχε έδρα στο Παρίσι, υπό τη διεύθυνση του Γέζι Γκιέντροϊτς. Η ομάδα των μεταναστών συγγραφέων περιελάμβανε τους Βίτολντ Γκομπρόβιτς, Γκούσταφ Χέρλινγκ-Γκρουντζίνσκι, Τσέσλαφ Μίλος και Σουαβόμιρ Μρόζεκ.

Οι Ζμπίγκνιεφ Χέρμπερτ, Ταντέους Ρουζέβιτς, Τσέσλαφ Μίλος και Βισουάβα Σιμπόρσκα συγκαταλέγονται στους κορυφαίους Πολωνούς ποιητές του 20ού αιώνα, συμπεριλαμβανομένων των πεζογράφων και θεατρικών συγγραφέων Βίτολντ Γκομπρόβιτς, Σουαβόμιρ Μρόζεκ και Στανίσουαφ Λεμ (επιστημονικής φαντασίας). Επίσης, σημαντικοί συγγραφείς είναι η Χάνα Κραλ, της οποίας το έργο επικεντρώνεται κυρίως στην εβραϊκή εμπειρία του πολέμου και ο Ρίσαρντ Καπουστσίνσκι με βιβλία μεταφρασμένα σε πολλές γλώσσες.

## Δείτε επίσης

## Εικόνες

Αρχείο:Strokes Opener 040719-139 (48247874422).jpg|Το Open'er Festival στη Γκντίνια είναι ένα από τα μεγαλύτερα ετήσια φεστιβάλ μουσικής στην Πολωνία.
Αρχείο:Mercado de Navidad, Plaza del Mercado, Breslavia, Polonia, 2017-12-20, DD 41-49 HDR PAN.jpg|Χριστουγεννιάτικη αγορά στο Βρότσουαφ.
Αρχείο:Ratusz Zamosc.jpg|Παλιά Πόλη του Ζάμοστς (Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομίας της UNESCO).
Αρχείο:Poland NT 2011.jpg|Εθνική Πολωνίας ποδοσφαίρου ανδρών.


## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Κοιτάζοντας την ιστορία της Πολωνίας μέσα από το πρίσμα της τέχνης
* Polonia Music Ο κόσμος της πολωνικής μουσικής κληρονομιάς!
* Πολωνικό Κέντρο Τέχνης Θησαυρός Πολωνικής Κληρονομιάς
* Pigasus Gallery Πολωνική αφίσα, μουσική & ταινία
* Serpent.pl Άλμπουμ από είδος folk/ethno
* Διαβάστε περισσότερα για την πολωνική κουλτούρα στο Culture.pl  - το ηλεκτρονικό περιοδικό που προωθεί τπν πολωνικό πολιτισμό στο εξωτερικό, το οποίο διοικείται από το Ινστιτούτο Άνταμ Μιτσκιέβιτς