Μίνως Βολανάκης

Ο **Μίνως Βολανάκης** (22 Ιουλίου 1926 - 15 Νοεμβρίου 1999) ήταν Έλληνας σκηνοθέτης,μεταφραστής και οραματιστής.

## Βιογραφία
Γεννήθηκε στην Αθήνα. Ο πατέρας του Ηλίας καταγόταν από την Κρήτη και ήταν έμπορος στον Πειραιά, ενώ η μητέρα του Ιφιγένεια Μακρίδη, προερχόταν από λόγια οικογένεια της Κωνσταντινούπολης: ο πατέρας της, Νικόλαος Γ. Μακρίδης, ήταν γιατρός του σουλτάνου, έλαβε το τιμητικό αξίωμα του «εθνικού συμβούλου» από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και δημοσίευσε ιατρικές και ιστορικές μελέτες.

### 1940-1954: Πρώτη ενασχόληση με το θέατρο
Σπούδασε θέατρο αρχικά στη σχολή του Γιαννούλη Σαραντίδη και αργότερα παρακολούθησε κάποια μαθήματα στη σχολή του Θεάτρου Τέχνης. Στον εμφύλιο, μετά την εκτέλεση του πατέρα του από τον ΕΛΑΣ, για βιοποριστικούς λόγους ασχολήθηκε με τη μετάφραση θεατρικών έργων: «Άρχισα να δουλεύω από πολύ νέος σαν μεταφραστής στο γυμνάσιο, γιατί είχε σκοτωθεί ο πατέρας μου και έπρεπε να δουλέψω» είχε πει ο ίδιος σε μια συνέντευξη του.. Πριν ακόμα κλείσει τα είκοσι του χρόνια, εννέα μεταφράσεις του είχαν ήδη παιχτεί στα θέατρα Κατερίνας, Τέχνης, Κεντρικό, Rex κ.ά. έργα συγγραφέων όπως Ζιροντού, Σάρτρ, Πιραντέλλο, Κοκτώ, Θόρτον Γουάιλντερ, Χάξλεϋ, Ράτιγκαν κ.ά.  Οι θίασοι της Κατερίνας Ανδρεάδη και του Καρόλου Κουν. από το 1946 έως το 1955 παρουσίασαν δεκαπέντε θεατρικά έργα σε δικές του μεταφράσεις. Πέρασε – όπως οι περισσότεροι συνομίληκοί του – τριάμισι χρόνια στο στρατό από τον Αύγουστο του '48 ώς το Φεβρουάριο του '52. Αυτό όμως δεν τον εμπόδισε να είναι δραστήριος στο θέατρο.  

Το 1952 δίδαξε Ιστορία Θεάτρου και Δραματολογία (αρχαίο δράμα) στη δραματική σχολή του Θεάτρου Τέχνης, αλλά και στην κινηματογραφική σχολή του Λυκούργου Σταυράκου. Την επόμενη σαιζόν, το 1953-54, σκηνοθέτησε τις πρώτες δύο παραστάσεις του, στο θίασο Ελένης Χατζηαργύρη – Νίκου Τζόγια, με συμπρωταγωνιστή τον Τίτο Βανδή και την Αλέκα Παΐζη σε ένα μικρό ρόλο.

### 1954 – 1967: Λονδίνο-Αθήνα
Το 1954, με υποτροφία του Βρεταννικού Συμβουλίου, πήγε στο Λονδίνο όπου παρακολούθησε για ένα χρόνο μαθήματα σκηνοθεσίας στο The Royal Central School of Speech and Drama. 
Το 1955 ήταν βοηθός του σκηνοθέτη Tyrone Guthrie στο φεστιβάλ του Εδιμβούργου και τη διετία 1955-1956 διετέλεσε διευθυντής παραγωγής και σκηνοθέτης στο θεατρικό σχήμα Theatre in the Round του Stephen Joseph. 
Το 1956  Frank Hauser, διευθυντής του ημικρατικού θεάτρου Oxford Playhouse της Οξφόρδης, του πρότεινε να σκηνοθετήσει εκεί: μια συνεργασία που συνεχίστηκε ώς το 1973. Το 1957 ανέβασε εκεί τη *Λυσιστράτη*  με την Constance Cummings. Τόση ήταν η επιτυχία που την ξαναανέβασε στο Λονδίνο στο Royal Court για την English Stage Company με τις Joan Greenwood, Natasha Parry, ενώ τον επόμενο χρόνο η παράσταση μεταφέρθηκε στο Duke of York’s, πραγματοποιώντας τον μεγαλύτερο αριθμό παραστάσεων αρχαίου δράματος σε εμπορικό θέατρο έως σήμερα.

Το 1959–60 παρουσίασε τις *Βάκχες* στο περίφημο Old Vic με τους Sean Connery (δική του ανακάλυψη) στο ρόλο του Πενθέα και την Yvonne Mitchell, πρώτο επαγγελματικό ανέβασμα του έργου στα αγγλικά, σε μετάφραση δική του, που όταν εκδόθηκε, η εφημερίδα Observer τη χαρακτήρισε Book of the Year. Μέσα σε δύο χρόνια ανέβηκε 11 φορές, τις δύο σε δική του σκηνοθεσία. Το 1961 ακολούθησε το ανέβασμα της *Ορέστειας* στο Old Vic, πάλι σε δική του μετάφραση. Μετέφρασε συνολικά 9 τραγωδίες στα αγγλικά, και αυτήν ο ίδιος έχει δηλώσει ότι θεωρεί την καλύτερη δουλειά του.. 
Στη συνέχεια πήγε στις ΗΠΑ, όπου και εκεί σκηνοθέτησε πλείστα έργα που παρουσιάστηκαν σε θεατρικές σκηνές πανεπιστημίων και σε ιδιωτικά θέατρα. Στο επόμενο διάστημα, μοίραζε το χρόνο του ανάμεσα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. 

Στην Ελλάδα το 1963 ανέβασε με το θίασο Ελσας Βεργή, στο ομώνυμο θέατρο, το *Μπαλκόνι* του «καταραμένου» και άγνωστου τότε στο ελληνικό κοινό Ζαν Ζενέ. παράσταση που παίχτηκε δύο χειμώνες, ενώ ταυτόχρονα ανέβασε τη *Λυσιστράτη* στο Εθνικό Θέατρο του Ισραήλ, Habimah.  Ακολούθησε το επίσης επιτυχημένο ανέβασμα της *Βεντάλιας της λαίδης Γουίντερμιρ* του Οσκαρ Ουάιλντ, με την Μαίρη Αρώνη.

Το 1964 και 1965 συνεργάστηκε για πρώτη φορά με το  Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, με το *Παιχνίδι της τρέλας και της φρονιμάδας* του Γιώργου Θεοτοκά, που ακολούθησε *Ο καλός άνθρωπο του Σε Τσουάν* του Μπ. Μπρεχτ καθώς και η ''Λυσιστράτη'' του Αριστοφάνη στο Φεστιβάλ Αθηνών. . 
Ξανά στο Λονδίνο για τις *Βάκχες* και τον *[[Ιούλιος Καίσαρας (Σαίξπηρ)|Ιούλιο Καίσαρα]]*, ενώ ανεβαίνουν οι μεταφράσεις του Ζενέ, Πιραντέλο, Ίψεν, Μυσσέ κ.α. Έγινε συν-διευθυντής στο Oxford Playhouse,  όπου ανέβασε τα έργα του Ζαν Ζενέ *Δούλες* (1963-4) και *Μπαλκόνι*  (1967), καθώς και την *Τρελλή του Σαγιώ* του Ζαν Ζιροντού. 

Το 1966 ήταν έτος Beckett. Παρουσίασε για πρώτη φορά τον συγγραφέα στην Ελλάδα ανεβάζοντας το *Περιμένοντας τον Γκοντό* στο ΚΘΒΕ, μνημειώδη παράσταση που περιόδευσε σε όλη την Ελλάδα.

### 1967 - 1974 - Λονδίνο
Σε όλη την περίοδο της στρατιωτικής δικτατορίας, ο Μίνως Βολανάκης παρέμεινε στο Λονδίνο όπου συνέχισε την καλλιτεχνική του πορεία μέσα από τη σκηνοθεσία και τη διδασκαλία, κυρίως στην Αγγλία και τις Η.Π.Α.  
Έκανε την αγγλική μετάφραση της *Ιφιγένειας εν Αυλίδι* για μια παράσταση που δόθηκε το 1967 στο Circle in the Square Theatre στη Νέα Υόρκη, σε σκηνοθεσία Μιχάλη Κακογιάννη, σκηνοθέτησε τις *Βάκχες* στο   Lyceum Theater της Νέας Υόρκης το 1968, τη *Μήδεια* στο Circle in the Square Theatre το 1973.
Παράλληλα με τους Έλληνες κλασικούς, ανέβασε την *Εντα Γκάμπλερ* στο West End, τον *Ιούλιο Καίσαρα* στο Old Vic, και πολλούς Γάλλους συγγραφείς όπως Μυσσέ, Ζιροντού, Ρομέν, καθώς και Πιραντέλλο, Πίντερ, Μπρεχτ και όλα τα έργα του Ζενέ, σε δικές του μεταφράσεις.

Το 1970 ανέβασε την πρώτη του όπερα στο Royal Opera House του Covent Garden, το *Οι Τρώες* του Μπερλιόζ διάρκειας 6 ½ ωρών και με διευθυντή ορχήστρας τον Colin Davies. Προσάρμοσε πέντε θεατρικά έργα σε λιμπρέτα για όπερες και έγραψε το λιμπρέτο *Ο Νοστράδαμος* για τον Γιάννη Χρήστου. 
Το 1971 ανέβασε την *Ηλέκτρα* και τη *Μήδεια* με την Ειρήνη Παππά στο Broadway.

Στις 27 Απριλίου 1970 η Ελληνική Επιτροπή κατά της Δικτατορίας (The Greek Committee against Dictatorship) διοργάνωσε μουσικοθεατρική παραγωγή διαμαρτυρίας κατά της χούντας, με τίτλο: "Eleftheria: an evening of free Greek music and drama" ("Ελευθερία: μια βραδιά ελεύθερης ελληνικής μουσικής και ελληνικού δράματος"), στο Royal Albert Hall στο Λονδίνο. Σκοπός ήταν η οικονομική ενίσχυση των οικογενειών των κρατουμένων στην Ελλάδα.Η δραματουργική σύλληψη και η σκηνοθεσία της βραδιάς ήταν του Μίνου Βολανάκη.  Η βραδιά ήταν αφιερωμένη στον Μίκη Θεοδωράκη, ο οποίος τη χαιρέτισε από το Παρίσι, με μήνυμα από το νοσοκομείο του Παρισιού όπου νοσηλευόταν, και το οποίο διάβασε επί σκηνής η Μελίνα Μερκούρη.  Το Α' μέρος περιλάμβανε έργα του Μίκη Θεοδωράκη (Σουΐτα αρ. 2 για ορχήστρα, τέσσερα τραγούδια και το Πνευματικό εμβατήριο, σε παγκόσμια πρώτη εκτέλεση) και το ποίημα του Κ. Π. Καβάφη, «Εν μεγάλη ελληνική αποικία, 200 π.Χ.».  Στο Β' μέρος δόθηκαν αποσπάσματα αρχαίων δραμάτων, απαγορευμένων από τη χουντική λογοκρισία (Λυσιστράτη, Εκκλησιάζουσαι, Αντιγόνη, Τρωάδες, Φιλοκτήτης) και το ποίημα του Γιώργου Σεφέρη, «Μνήμη α΄», ενώ διαβάστηκαν, επίσης, αποσπάσματα από τα πρακτικά της δίκης των νέων της οργάνωσης «Ρήγας Φεραίος», καθώς και το δικτατορικό «διάταγμα περί λογοκρισίας».  Μεταξύ των καλλιτεχνών που έλαβαν μέρος, ήταν οι: Μαρία Φαραντούρη, Φραγκίσκος Βουτσίνος, Μελίνα Μερκούρη, και η αφρόκρεμα των Άγγλων ηθοποιών: Ιan McKellen, Patrick Wymark,John Neville, Mai Zetterling, Alan Bates, Glenda Jackson... 

Σκηνοθέτησε την αμερικανική πρώτη παρουσίαση του έργου του Ζαν Ζενέ *Les Paravents* (Το παραβάν) το 1971.
Η παράσταση *Οι νέγροι* του Πίντερ με διεθνή διανομή από μαύρους κέρδισε το βραβείο *Premio di Roma*. Εκείνα τα χρόνια συνεργάστηκε με ηθοποιούς όπως η Βανέσα Ρεντγκρέηβ, η Γκλέντα Τζάκσον και ο Σον Κόνερι.  Στο Λονδίνο *Οι δούλες* του Ζενέ, με τις Glenda Jackson, Sussanah York και Vivian Merchand κινηματογραφήθηκαν από την American Film Theatre.

Ταυτόχρονα, άρχισε να διδάσκει υποκριτική και σκηνοθεσία αρχαίου δράματος στο Carnegie I.T., στο Juilliard, στο Pace University και στην London Academy of Music and Dramatic Arts, καθώς και πολλά σεμινάρια σε κολλέγια και δραματικές σχολές. Ακόμα έδωσε μια σειρά διαλέξεων με θέμα: ‘Ευριπίδης, ο ποιητής των αφύσικων καταστάσεων’, που καθρεπτίζει το έντονο ενδιαφέρον του για την κοινωνική ψυχολογία και την αξία των αιώνιων μύθων ως ενεργό στοιχείο στο δράμα. 

### 1974 – 1979:  Στην Ελλάδα και το Κ.Θ.Β.Ε.
Με την πτώση της Χούντας επέστρεψε πάλι στην Ελλάδα, ανεβάζοντας τη *Δίκη των φακέλλων* με τον θίασο Αλέκου Αλεξανδράκη - Νόνικας Γαληνέα. 

Από το 1975 έως το 1979 ανέλαβε τη Γενική Διεύθυνση του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος .  Εκεί συγκέντρωσε γύρω του μια πλειάδα από σπουδαίους πρωταγωνιστές καθώς και ταλαντούχους νέους ηθοποιούς και σκηνοθέτες στους οποίους πρόσφερε όλες τις ευκαιρίες και προϋποθέσεις να δημιουργήσουν ελεύθερα.

Τα καλοκαίρια ήταν αφιερωμένα κυρίως στο αρχαίο δράμα μεταφράζοντας και σκηνοθετώντας την *Ηλέκτρα* του Σοφοκλή με την Άννα Συνοδινού, Αριστοφάνη και τη *Μήδεια* του Ευριπίδη με τη Μελίνα Μερκούρη και τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ.

Τις χειμερινές περιόδους μετέφρασε και ανέβασε το έργο του Νομπελίστα Ελία Κανέτι *Οι αριθμημένοι*, με τους Γιάννη Βόγλη, Αλέκο Πέτσο, Γιάννη Κάσδαγλη κ.α., το *Πούντιλα και ο δούλος του Μάττι* του Μπ. Μπρεχτ με τους Δημήτρη Παπαμιχαήλ, Χρήστο Τσάγκα κ.α., και δύο έργα του Χ. Πίντερ με τον κοινό τίτλο *Δύο απιστίες* με τους Βασίλη Διαμαντόπουλο, Δέσπω Διαμαντίδου, Αλέκο Πέτσο, Γιάννη Βόγλη, Μαίρη Χρονοπούλου, Φαίδωνα Γεωργίτση.

Εκείνη την περίοδο συνεργάστηκε και με την Εθνική Λυρική Σκηνή  όπου σκηνοθέτησε τις παραγωγές *Η άνοδος και η πτώση της πόλης Μαχαγκόνι του Κουρτ Βάιλ* (1977) και *Η στέψη της Ποππαίας* (1977 και 78). . Ακόμα ασχολήθηκε και με το ελεύθερο θέατρο όπου και συνεργάστηκε με αθηναϊκούς θιάσους,  σκηνοθετώντας έργα των Ζενέ, Μπρεχτ, Πίντερ και Τσέχωφ. 

Δυστυχώς ο απροσχημάτιστος κρατικός παρεμβατισμός στις καλλιτεχνικές του επιλογές οδήγησε τον Μίνωα Βολανάκη και σύσσωμο το τότε λαμπρό Δ.Σ. του Κ.Θ.Β.Ε. σε παραίτηση. 

### 1979 – 1986 – Οι Γιορτές των Βράχων
Εγκαταστάθηκε ξανά στην Αθήνα, και κατά την περίοδο 1978 – 1986 αφιερώθηκε σε ένα φιλόδοξο σχέδιο αναμόρφωσης των πολιτιστικών συνθηκών.  

Ξεκίνησε οργανώνοντας μια πειραματική παράσταση–βοήθημα για τη διδασκαλία Αρχαίου Δράματος, η οποία παίχτηκε σε εκατοντάδες σχολεία και υιοθετήθηκε από την JACT (Joint Association of Classical Teachers, Ένωση Φιλολόγων Μεγ. Βρετανίας).

Με τη διαπίστωση ότι μόνο το Ηρώδειο και ο Λυκαβηττός (που ο ίδιος, μαζί με την Άννα Συνοδινού, είχε εγκαινιάσει τη νέα του εποχή λειτουργίας το 1965), κάλυπταν τη θερινή πολιτιστική δραστηριότητα της Αθήνας των τεσσάρων εκατομμυρίων κατοίκων, εμπνεύστηκε και υλοποίησε τις *Γιορτές των Βράχων*. Μια τολμηρή πρωτοποριακή όσο και φιλόδοξη προσπάθεια να αποκεντρωθεί ο πολιτισμός, μετατρέποντας αδρανή λατομεία και άλλους χώρους σε θέατρα μεγάλης χωρητικότητας . 

"Με κατείχε η αίσθηση του πόσες χιλιάδες Έλληνες είναι στερημένοι από το υψηλό θέαμα. Από την τραγωδία δε... είναι δεκατέσσερα χιλιόμετρα από το Ηρώδειο. Μα δεν πρόκειται ποτέ να πάει ο άνθρωπος αυτός. Δεν τον βοηθάμε σε τίποτα. Και σκέφτηκα επίσης πως είναι υγιέστερο για το θέατρο και για τη μουσική, για το χορό, να απλώσουνε ρίζες σε μια γλάστρα λιγάκι πιό μεγάλη από το Κολωνάκι. Μια γλάστρα μεγάλη τουλάχιστον όσο το λεκανοπέδιο. Μήπως και το δεντράκι που φυτρώσει είναι πιό ψηλό και βγάλει καλύτερα φρούτα. Αυτή είναι η ιδέα των Βράχων". 

Το 1980 ίδρυσε τον Καλλιτεχνικό Οργανισμό «Γιορτές των Βράχων» και ξεκίνησε την αναζήτηση κατάλληλων για πολιτιστικές εκδηλώσεις χώρων, σε παλιά λατομεία της Αττικής. Ο Γιάννης Βόγλης, στενός συνεργάτης του στην προσπάθεια αυτή, μαρτυρεί ότι «η τελική επιλογή έγινε σε τρεις υποβαθμισμένες περιοχές της Αθήνας, χωροταξικά επιλεγμένες με σοφία. Η Πετρούπολη για τη δυτική Αθήνα, ο Βύρωνας για την ανατολική και η Νίκαια για τον Πειραιά». Τα λατομεία που αξιοποιήθηκαν κατά τα επόμενα χρόνια από τις «Γιορτές των Βράχων» ήταν της Εργάνης ή Μεταμορφώσεως στο Βύρωνα (σήμερα θέατρο Βράχων «Μελίνα Μερκούρη»), του Τσελεπιτσάρη ή Κοκκινόβραχου στη Νίκαια (σήμερα Κατράκειο θέατρο) και του Αίμου ή Μαρασλή στην Πετρούπολη (σήμερα θέατρο Πέτρας).  

Με μηδενική βοήθεια από το κράτος, και χάρη στις προσπάθειες (και σε μια περίπτωση την οικονομική στήριξη) μιας αφοσιωμένης ομάδας εθελοντών (νέοι ηθοποιοί οι περισσότεροι, αλλά και γνωστότεροι όπως ο Γιάννης Βόγλης), που εργάστηκαν με πάθος για να υπηρετήσουν το όραμα του Μίνου που έγινε και δικό τους: έγιναν κουβαλητές καρεκλών, μπογιατζήδες, ταξιθέτες, ταμίες, νυχτερινοί φύλακες, έκαναν το γύρο του δήμου με ντουντούκες κλπ.   

Το καλοκαίρι του 1980 άνοιξαν τα νταμάρια του Βύρωνα και της Νίκαιας και το καλοκαίρι του 1983 το θέατρο Πέτρας στην Πετρούπολη. Ακολούθησαν άλλα έντεκα θέατρα σε όλη την Ελλάδα αλλάζοντας τον πολιτιστικό μας χάρτη.  Οι κάτοικοι των περιοχών αυτών όσο και του κέντρου γρήγορα αγκάλιασαν τις *Γιορτές των Βράχων* όπου οργανώθηκαν σημαντικές εκδηλώσεις: 

* Μουσική: Μάνος Χατζιδάκης με Σπύρο Σακκά, Γιώργος Νταλάρας, Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Τραγούδια της Λιλλιπούπολης, Διονύσης Σαββόπουλος, Ορχήστρα Τζαζ νέων της Washington D.C., κ.α.
* Χορός: Αέναο Χοροθέατρο του Daniel Lommel, Μπαλέτα Μπολσόϊ, κ.α.)
* Θέατρο: *Περιμένοντας τον Γκοντό* με Α. Πέτσο – Χ. Τσάγκα, *Οιδίπους* με Ν. Κούρκουλο – Κ. Χέλμη, *Μήδεια* με Τ. Καρέζη – Κ. Καζάκο, καθώς και την *Μήδεια* στην αγγλική του μετάφραση με Γ. Γαβαλά – Floy, *Ο κύκλος με την κιμωλία* με Β. Διαμαντόπουλο – Ν. Τριανταφυλλίδη και μουσική Dessau, κ.ά.

Ο ίδιος, σε συνέντευξη που ακούγεται στο ντοκιμαντέρ από τη σειρά "Πρόσωπα θεάτρου", δήλωνε: "Ο χώρος έχει κάποια επιβολή και κάποιο μεγαλείο από τη φύση του.  Έχει την καταπληκτική ακουστική που είναι η ακουστική της ελληνικής πέτρας. Με τα κενά της, με την ιδιότυπη σύστασή της, που είναι και η ακουστική για την οποία είναι διάσημα τα αρχαία ελληνικά θέατρα. Αλλού έχει ηχώ, αλλού δεν έχει, διαλέγεις το χώρο, κάνεις ηχομέτρηση και διαλέγεις τα κατάλληλα σημεία. Κι έχει και μεγαλείο, έχει κάποια αδρότητα, που ταιριάζει σε τραγωδία, σε υψηλή μουσική, σε τέτοιες εμπειρίες. Και το νοιώθει και ο υπερ-πολιτισμένος που έχει βαρεθεί, και ο κοινός θεατής που δεν έχει παρακολουθήσει ίσως αρκετά".

Αργότερα, όταν το ΠΑΣΟΚ έγινε κυβέρνηση το φθινόπωρο του 1981, η νέα υπουργός Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη πρόσφερε κι εκείνη την υποστήριξή της.  

Η επιβεβαίωση της επιτυχίας των Βράχων ήρθε το 1985 όταν στις εκδηλώσεις για την Αθήνα Πολιτιστική Πρωτεύουσα Ευρώπης ο Peter Brook, σκηνοθέτης της *Μαχαμπάρατα* και ο Peter Stein σκηνοθέτης της *Ορέστεια*ς, επέλεξαν το θέατρο της Πετρούπολης για τις παραστάσεις τους προτιμώντας το από το Ηρώδειο ακόμα και από την Επίδαυρο. 

Όταν ο θεσμός των Βράχων καθιερώθηκε πια, ο Μίνως Βολανάκης τον παρέδωσε στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, που συνεχίζει τη διαχείριση μέχρι σήμερα. Το θέατρο του Βύρωνα ας πούμε διαχειρίζεται το Διαδημοτικό Δίκτυο Πολιτισμού Βύρωνα & Δάφνης-Υμηττού που οργανώνει κάθε καλοκαίρι το φεστιβάλ "Στη σκιά των βράχων", ενώ το Κατράκειο Θέατρο Νίκαιας, χωρητικότητας 5.356 θέσεων, είναι το μεγαλύτερο και αρτιότερο ανοιχτό θέατρο ολόκληρου του λεκανοπεδίου Αττικής ενώ στην Πετρούπολη κάθε καλοκαίρι το θέατρο φιλοξενεί το Διεθνές Φεστιβάλ Πέτρας.

Το 1997, με αφορμή τη συμμετοχή του στις εκδηλώσεις «Θεσσαλονίκη Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης», ο Βολανάκης οραματίστηκε τη μετατροπή σε θέατρο ενός ακόμη λατομείου: το παλιό νταμάρι στη Νεοχωρούδα της Θεσσαλονίκης είναι σήμερα το θέατρο Γένεσις-Μίνως Βολανάκης. 

Σε όλη αυτή τη περίοδο ο Μίνως Βολανάκης εξακολουθούσε να μεταφράζει και να σκηνοθετεί ακατάπαυστα στο ελεύθερο θέατρο Γ. Σαίξπηρ, Χ. Πίντερ, Ίψεν, Θ. Γουάιλντερ, Ανούιγ, Μαριβώ, Σουρή, Φεντώ σε συνεργασία με τους πιο διάσημους ηθοποιούς: Ε. Λαμπέτη, Δ. Παπαμιχαήλ, Ν. Κούρκουλο, Κ. Δανδουλάκη, Θ. Καρακατσάνη, Μ. Νέζερ, Β. Διαμαντόπουλο, Γ. Μιχαλακόπουλο, Ξ. Καλογεροπούλου, Μ. Αρβανίτη, Σ. Παράβα, Χ. Διαβάτη, Μ. Λυμπεροπούλου, και πολλούς άλλους.

Το 1982 σκηνοθέτησε για το Εθνικό Θέατρο τον ''Οιδίποδα τύραννο'' του Σοφοκλή, παράσταση που περιόδευσε σε όλη την Ελλάδα και την εκπροσώπησε στα Ευρωπάλια στις Βρυξέλλες καθώς και στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λος Άντζελες (1984) οπότε και περιόδευσε στις κυριότερες πόλεις των Η.Π.Α. και του Καναδά. 

### 1986 – 1988 – Δεύτερη θητεία στο Κ.Θ.Β.Ε.
Τον Μάρτιο του 1986 το Δ.Σ. και η Καλλιτεχνική Επιτροπή του Κ.Θ.Β.Ε., ύστερα από πρόταση του Σ.Ε.Η., τον εξέλεξε Γενικό Διευθυντή για δεύτερη φορά, μολονότι η Υπουργός Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη είχε αναγγείλει άλλον. Θεωρώντας ότι δεν θα είχε την υποστήριξη του ΥΠΠΟ, δεν αποδέχτηκε το διορισμό και συνέχισε την δραστηριότητά του στο ελεύθερο θέατρο. Τέλος το φθινόπωρο του 1986 και ύστερα από διαβεβαίωση της Υπουργού, ανέλαβε την Διεύθυνση του Κ.Θ.Β.Ε. που έμενε κενή. 

Αυτή τη φορά εφάρμοσε μια εντελώς αντίθετη πολιτική απ’ότι στην προηγούμενη θητεία του. Καθόλου διάσημοι ηθοποιοί. Ο στόχος ήταν να δημιουργήσει ένα θίασο νέων και άγνωστων ταλαντούχων ηθοποιών. Παρά το εύρος της καλλιτεχνικής προσφοράς, αποδείχτηκε λιγότερο επιτυχής εισπρακτικά από την προηγούμενη περίοδο, όμως άφησε κληρονομιά μια νέα γενιά ταλαντούχων πρωταγωνιστών.  Ο Μίνως Βολανάκης μετέφρασε και σκηνοθέτησε το *[https://ntng.gr/el/discover/digital-museum-single?id=993301 Ο Ρόζενκραντζ και ο Γκίλντενστερν είναι νεκροί, άρχοντά μου]* του Στόπαρντ που παιζόταν σε εναλλασσόμενο ρεπερτόριο με τον *Αμλετ*, και παρουσίασε το σπάνιο σκηνικό μυστήριο του Λόρδου Βύρωνα *[https://www.ntng.gr/el/discover/digital-museum-single?id=993243 Κάιν]* - μια παράσταση που χαρακτηρίστηκε μεγάλη θεατρική έκπληξη. Με τον εορτασμό για τη μνήμη του Πιραντέλλο, ανέβασε ένα ρεπερτόριο με τρία έργα του. Σκηνοθέτησε επίσης σύγχρονα ελληνικά έργα του Θεοτοκά και του Γιάννη Ρίτσου. 

Και αυτή η θητεία είχε άδοξο τέλος: Το Σεπτέμβριο του 1988 ο Βολανάκης παραπέμφθηκε σε ειδικό πειθαρχικό συμβούλιο, καθώς η έκθεση του επιθεωρητή του Υπουργείου Πολιτισμού επέρριψε ευθύνες και σε εκείνον για το «μεγάλο αδιέξοδο» στο οποίο είχε περιέλθει η κρατική σκηνή της Θεσσαλονίκης. Ο Βολανάκης απάντησε με αίτηση άδειας άνευ αποδοχών, που του χορηγήθηκε από το Δ.Σ. για την περίοδο 16/9-15/12/1988• δεν επέστρεψε στη θέση του, μετατρέποντας την άδειά του σε αναρρωτική, και από το Μάρτιο του 1989 μέχρι τις εκλογές του Ιουνίου του ίδιου έτους το Κ.Θ.Β.Ε. διοικήθηκε από τα μέλη του Δ.Σ..

### 1988 – 1999 – Η τελευταία δεκαετία
Με το τέλος κι αυτής της θητείας στο Κ.Θ.Β.Ε., άρχισε να μοιράζει και πάλι τη ζωή του ανάμεσα στην έρευνα των μύθων, όχι μόνο ως έμπνευση των μεγάλων έργων, αλλά ως έκφραση της αποφασιστικής ανάγκης του ανθρώπου για δράση. Επίσης έδωσε μία σειρά από σεμινάρια με θέμα "*Ο*ι *κακές γυναίκες* *στο θέατρο"*.  

Ασχολήθηκε με τη μετάφραση επιγραμμάτων από τη λεγόμενη «Παλατινή Ανθολογία». Αποσπάσματα διάβασε ο ίδιος το Μάρτιο του 1988 στο πλαίσιο μιας ποιητικής βραδιάς που διοργανώθηκε στο Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας.   

Παράλληλα συνέχισε να εργάζεται ως μεταφραστής και σκηνοθέτης στο ελεύθερο θέατρο. Η τελευταία αυτή δεκαετία της ζωής και της σταδιοδρομίας του Βολανάκη υπήρξε ιδιαίτερα παραγωγική, με εικοσιπέντε σκηνοθεσίες. Σάλο έκανε η επιλογή του Λάκη Λαζόπουλου για το *[[Το ημερολόγιο ενός τρελού (Γκόγκολ)|Ημερολόγιο ενός τρελλού]]* του Ν. Γκόγκολ, που σκηνοθέτησε ο Βολανάκης το 1988. Ακόμα οργάνωσε Φεστιβάλ Μικρού Θεάτρου, έναν κύκλο με εφτά έργα του Γιάννη Ρίτσου με γενικό τίτλο *Τέταρτη Διάσταση*, και ένα Φεστιβάλ Χάρολντ Πίντερ με τα έργα *Η Συλλογή*, *Οι Νάνοι*, *Ελαφρύς Πόνος*. Το καλοκαίρι του 1989 ο Βολανάκης έκανε μια νέα δραματουργική σύνθεση κειμένων του Γεωργίου Σουρή, με τον τίτλο *Ρωμηός για πάντα*, που παρουσιάστηκε στο Αίθριο του δημαρχείου Κηφισιάς σε σκηνοθεσία Γιώργου Βούρου. Το ίδιο καλοκαίρι σκηνοθέτησε για πρώτη φορά έργο του Νηλ Σάϊμον, την Καινούργια σελίδα, για το θίασο Φέρτη-Λάσκαρη. Το χειμώνα ήταν η σειρά της Αλίκης Βουγιουκλάκη, την οποία σκηνοθέτησε στην *Σίρλεϋ Βαλεντάιν* του Willy Russell. Μια συνεργασία που θα συνεχίζοταν το καλοκαίρι του 1990 με την πολυσυζητημένη *Αντιγόνη* της Αλίκης στην Επίδαυρο, η οποία κατηγορήθηκε από σχεδόν το σύνολο της κριτικής. Θαυμάσιες κριτικές πήρε αντίθετα *Η μικρή μας πόλη* του Θ. Γουάιλντερ που παιζόταν για δυο συνεχόμενες χρονιές, όπως και οι *Ψύλλοι στ’ αυτιά* του Φεντώ και η *Κυρία από τη θάλασσα* του Ίψεν, η αρχή της επιτυχημένης συνεργασίας με την Εταιρεία Θεάτρου «Πράξη» της Μπέττυς Αρβανίτη και του Βασίλη Πουλαντζά. 

Το 1995 επανέλαβε την *Αντιγόνη* στην Επίδαυρο, αυτή τη φορά με την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, προσάρμοσε και σκηνοθέτησε το *Ο χρόνος και το δωμάτιο* του Μπότο Στράους, το *Χορό του θανάτου* του Στρίντμπεργκ και τον *[[Βολπόνε]]*  του Μπεν Τζόνσον στο Εθνικό Θέατρο.

Το καλοκαίρι του 1997 καταπιάστηκε για τρίτη φορά με το ''Περιμένοντας τον'' ''Γκοντό'' αρχικά σε περιοδεία στη βόρεια Ελλάδα, με πρώτο σταθμό τη Φλώρινα. Τον Ιούλιο η παραγωγή εγκαινίασε το θέατρο Γένεσις, στο παλιό λατομείο της Νεοχωρούδας, ενώ τον Αύγουστο παίχτηκε στο Θέατρο Βράχων του Βύρωνα, στο πλαίσιο του δέκατου φεστιβάλ "Στη σκιά των βράχων", ως βραδιά τιμής στον Βολανάκη.  Το ίδιο καλοκαίρι σκηνοθέτησε τη Νόνικα Γαληνέα στη *Σονάτα του σεληνόφωτος* του Γιάννη Ρίτσου. στο μικρό θέατρο της αρχαίας Επιδαύρου.

### Θάνατος
Στις 15 Νοεμβρίου του 1999. ενώ βρισκόταν στο θέατρο Ακροπόλ για τις πρόβες της παράστασης *Εγώ η Λασκαρίνα*, με πρωταγωνίστρια τη Μιμή Ντενίση, έπαθε έμφραγμα του μυοκαρδίου.   

Άφησε ένα τεράστιο κενό στο θέατρο και τον πολιτισμό του τόπου μας, αλλά και μια σπουδαία πνευματική κληρονομιά μέσα από την έρευνα, τη δημιουργία και την απλόχερη προσφορά της γνώσης του σε όσους είχαν την τύχη να βρεθούν δίπλα του.  

### Το Σωματείο Φίλων του Μίνου Βολανάκη
Το «Σωματείο Φίλοι Μίνου Βολανάκη» ιδρύθηκε το 2000, μετά τον θάνατο του Μίνου Βολανάκη, με πρωτοβουλία του μοναδικού κληρονόμου του, Νίκου Μακρίδη (πρέσβη επί τιμή), και τη συνεργασία φίλων και συνεργατών του. Είναι σωματείο αμιγώς κοινωφελές, πνευματικό, καλλιτεχνικό και πολιτιστικό, χωρίς κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Έχει αναγνωριστεί με απόφαση του Πρωτοδικείου Αθηνών και είναι καταχωρημένο στο βιβλίο σωματείων (Α.Μ. 23116).  Ιδρυτικά μέλη αλλά και υποστηρικτές του Σωματείου όλα αυτά τα χρόνια υπήρξαν επιφανή ονόματα των γραμμάτων και των τεχνών, με πρωτοστάτη το Γιάννη Βόγλη. 

Το Σωματείο λειτουργεί με εθελοντική προσφορά. Διαθέτει πλήρως εξοπλισμένα γραφεία και χρηματοδοτείται από συνδρομές μελών και από έσοδα μεταφράσεων, των οποίων τα πνευματικά δικαιώματα έχουν κληροδοτηθεί στο Σωματείο από τον Νίκο Μακρίδη. 

Κύριος σκοπός του είναι η διάσωση, ταξινόμηση, προστασία και διάδοση του έργου και του πολιτιστικού οράματος του Μίνου Βολανάκη, καθώς και η ηθική και υλική υποστήριξη κάθε προσπάθειας που συμβάλλει στη συνέχιση του έργου του και στη διεύρυνση της πρόσβασης σε αυτό. Τα τελευταία χρόνια δόθηκε έμφαση στην οργάνωση και ανάδειξη του αρχείου (μεταφράσεις, χειρόγραφα, ηχητικό και φωτογραφικό υλικό) Έχουν ήδη εκδοθεί σε βιβλία οι μεταφράσεις των αρχαίων τραγωδιών και προετοιμάζεται το επόμενο καθοριστικό βήμα: ψηφιοποίηση και δημιουργία επίσημης διαδικτυακής παρουσίας.  Τελικός σκοπός του σωματείου είναι το έργο του Μίνου Βολανάκη να καταστεί κτήμα των φυσικών κληρονόμων του: των νέων γενιών.  Για το λόγο αυτό, μετά την ολοκλήρωση της ταξινόμησης και ψηφιοποίησης, επιδιώκεται το Αρχείο να παραχωρηθεί σε έναν αξιόπιστο φορέα ή ίδρυμα που θα εγγυάται τη μακροχρόνια προστασία του και θα διασφαλίζει ουσιαστική πρόσβαση για κάθε ενδιαφερόμενο. 

Επίσης, για το 2026, επέτειο 100 χρόνων από τη γέννηση του Μ.Β., το Σωματείο ετοιμάζει ένα φωτογραφικό λεύκωμα αφιερωμένο σ' αυτόν και επιδιώκει την οργάνωση τιμητικών εκδηλώσεων.  

## Παραστασιολογία

### 1946-1954: Τα πρώτα χρόνια στην Ελλάδα

### 1955 - 1967: Αγγλία

### 1967-74: Τα χρόνια της δικτατορίας, στο Λονδίνο

### 1974 - 78: Μεταπολίτευση - Αθήνα και Κ.Θ.Β.Ε.

### 1979 - 1986: Αθήνα, Γιορτές των Βράχων

### 1986 - 1988: Δεύτερη θητεία στο Κ.Θ.Β.Ε.

### 1988-1999: Η τελευταία περίοδος

## Κινηματογράφος

## Παραπομπές


## Πηγές
* "Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Larousse Britannica" τομ.15ος, σελ.21.
* Κωνσταντίνα Σταματογιαννάκη: Μίνως Βολανάκης. Το προνόμιο της παρουσίας Εκδόσεις "Αιγηΐς" ISBN: 978-960-8376-48-9
* Ροζίτα Σώκου: Ο αιώνας της Ροζίτας Βιβλίο Πρώτο (1900-1950) Εκδ. Οδός Πανός, ISBN 978-960-477-298-8. 
* Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος - Εικονικό μουσείο (παραστάσεις του Μίνου Βολανάκη)
* Εθνικό Θέατρο - αρχείο παραστάσεων που σκηνοθέτησε ο Μίνως Βολανάκης
* Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν - αρχείο παραστάσεων
* Εθνική Λυρική Σκηνή - αρχείο παραστάσεων που σκηνοθέτησε ο Μ. Βολανάκης
* "Ο Μίνως Βολανάκης επιλέγει και αποδίδει αποσπάσματα από την Παλατινή Ανθολογία" Εκδ. Οξύ, 2011 ISBN 9789604363414
* Βιογραφικό στο "Σαν σήμερα". 
* Μίνως Βολανάκης — ο ιδιοφυής δάσκαλος της σκηνής -  άρθρο στο Ημεροδρόμιο (περιέχει ανακρίβειες σχετικά με τις Γιορτές των Βράχων)
* Σοφία Τσίρλη - ΚΘΒΕ, 1961-2016, 55 χρόνια. Οι άνθρωποι πίσω από την ιστορία. Διπλωματική εργασία 
* Ελένη Βαροπούλου: Αποχαιρετώντας τον Μίνωα Βολανάκη -  Άρθρο στην εφημερίδα «Το βήμα» 24.11.2008
* Μίνως Βολανάκης: Σελίδα στο Facebook του Σωματείου Φίλων του Μίνου Βολανάκη

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
*Μίνως Βολανάκης στον ''Πανδέκτη'', του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών.

Κατηγορία:Έλληνες σκηνοθέτες
Κατηγορία:Έλληνες θεατρικοί συγγραφείς
Κατηγορία:Έλληνες μεταφραστές