Κάλανος Αχαΐας

Ο **Κάλανος** είναι ένα όμορφο ορεινό χωριό του Δήμου Ερυμάνθου της Αχαΐας, αποτελώντας έδρα και μοναδικό οικισμό της ομώνυμης τοπικής κοινότητας.

Βρίσκεται χτισμένο στα νότια πρόβουνα του Παναχαϊκού όρους, στο πάνω μέρος μιας κοιλάδας που διασχίζει ο Πείρος ποταμός και απέναντι του Ερυμάνθου, στην ιστορική περιοχή των Νεζερών. Βρίσκεται περίπου στο μέσω της διαδρομής της επαρχιακής οδού Πατρών-Καλαβρύτων. 

Ο οικισμός, που ιστορικά υπήρξε πρωτεύουσα των Νεζερών, θεωρείται από πολλούς ως ένα από τα πιο γραφικά χωριά ολόκληρης της Πελοποννήσου, αποτελώντας έναν από τους πλέον ατμοσφαιρικούς οικισμούς της ορεινής Αχαΐας, χτισμένος αμφιθεατρικά στις πλαγιές του Ερυμάνθου. Ο οικισμός διατηρεί αναλλοίωτη την παραδοσιακή του ταυτότητα, με κύριο γνώρισμα τα λιθόκτιστα σπίτια και τα γραφικά πέτρινα καλντερίμια, που αποτελούν δείγματα της τοπικής λαϊκής αρχιτεκτονικής. Η προνομιακή του γεωγραφική θέση προσφέρει μια σπάνια, πανοραμική θέα που εκτείνεται από την ενδοχώρα της Αχαΐας μέχρι τις ακτές του Πατραϊκού Κόλπου. Λόγω του δυτικού του προσανατολισμού και του υψομέτρου, ο οικισμός διαθέτει ανεμπόδιστη ορατότητα προς τον ορίζοντα του κόλπου κατά τη διάρκεια της δύσης του ηλίου.

## Ιστορία
Παλαιότερα, το χωριό Κάλανος ήταν γνωστό ως «Νεζερά», καθώς, επίσης, και ως «Μεγάλη Νεζερά».

Εμφανίζεται για πρώτη φορά το 1700 στην βενετική καταγραφή Grimani με την ονομασία *Calanos di Nexero* (Κάλαν ς Νεζερού) και είχε πληθυσμό 121 κατοίκους (32 οικογένειες). Αναφέρεται ο Κάλανος σε πλήθος δικαιοπρακτικών έγγραφων του 18ου αιώνα.

Κατά την Τουρκοκρατία υπήρξε κοιτίδα και τιμάριο της Οικογένειας Λόντου. Η οικογένεια Λόντου εγκατέλειψε τον Κάλανο ήδη από τον 17ο-18ο αιώνα για να εγκατασταθεί στην Πάτρα και τη Βοστίτσα και από τον πύργο που διατηρούσε εκεί απομένουν μόνο ερείπια. Πριν τα Ορλωφικά εθεωρείτο τόπος που παρείχε πολλές ανέσεις και αυτό έκανε τους προξένους από την Πάτρα να επιλέγουν το χωριό ως τόπο παραθερισμού. Μετά τα Ορλωφικά αναφέρεται ότι υπέφερε από τις επιδρομές Τουρκαλαβανών.

Αναφέρεται στα 1805-1806 από τον άγγλο περιηγητή W.M. Leake, ότι βρισκόταν σε σημείο με πολύ καλές πηγές και οπωροφόρα δέντρα, ότι είχε πληθυσμό 50 οικογένειες, ενώ σημειώνει την ύπαρξη στο χωριό πύργου νέου και υψηλού ανήκοντα στον προεστώτα των Νεζερών.

Το 1824 στο χωριό διεξήχθη μάχη των κατοίκων με τους Τούρκους στα πλαίσια της επανάστασης του ΄21.

Κατά την διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου τα γερμανικά στρατεύματα, κατευθυνόμενα προς τα Καλάβρυτα, προχώρησαν σε εκκαθαρίσεις σε πολλά χωριά συμπεριλαμβανομένων και του χωριού Κάλανος, όπου το 1943 κατέστρεψαν τα 8 από τα 101 οικοδομήματά του. Στο συγκεκριμένο χωριό παρατηρήθηκε ορισμένη αντίσταση απέναντι στα κατοχικά στρατεύματα, εξαιτίας της ύπαρξης ανταρτών στα γύρω βουνά.

## Διοικητική εξέλιξη
Στις 20/04/1835 υπήχθη στον νεοσύστατο τότε Δήμο Νεζερών και ορίστηκε έδρα του. Στις 08/03/1841 (ΦΕΚ 5Α), με την κατάργηση του Δήμου Νεζερών, προσαρτάται στον τότε Δήμο Φαρών. Με το ΦΕΚ 256Α της 28/08/1912, και την κατάργηση των δήμων, αποσπάται από τον Δήμο Φαρών και ορίζεται έδρα της νεοσύστατης τότε Κοινότητας Καλάνου. Με το ΦΕΚ 244Α της 04/12/1997, σύμφωνα με τη Διοικητική Μεταρρύθμιση "Καποδίστριας", προσαρτάται στον νέο Δήμο Φαρρών μέχρι το 2010 που εντάχθηκε στο Δήμο Ερυμάνθου (ΦΕΚ 87Α - 07/06/2010) βάσει της Διοικητικής Μεταρρύθμισης "Καλλικράτης".

## Δημογραφία
### Πληθυσμιακή εξέλιξη
Συγκεντρωτικά, η δημογραφική εξέλιξη του οικισμού σύμφωνα με τις εθνικές απογραφές είναι η εξής:

## Αξιοθέατα
Ο **Κάλανος** διακρίνεται για την πλούσια αρχιτεκτονική του κληρονομιά, η οποία αποτυπώνεται στα πολυάριθμα λιθόκτιστα σπίτια, στις παραδοσιακές πετρόχτιστες βρύσες και στους νερόμυλους, καθώς και τα γραφικά πέτρινα σοκάκια που διασχίζουν τον οικισμό. Μια περιήγηση στο χωριό αποκαλύπτει την παραδοσιακή τέχνη της πέτρας, η οποία εναρμονίζεται πλήρως με το ορεινό τοπίο. ​Στο ψηλότερο σημείο του χωριού δεσπόζει ο επιβλητικός, πέτρινος ναός του **Αγίου Αθανασίου**, ο οποίος προσφέρει πανοραμική και ανεμπόδιστη θέα προς την Αχαϊκή πεδιάδα και τον Πατραϊκό κόλπο. Η θρησκευτική ταυτότητα της περιοχής συμπληρώνεται από τα ξωκλήσια του Αγίου Γεωργίου, της Παναγίτσας, του Αγίου Θεοδώρου και του Αγίου Νικολάου. ​Ιδιαίτερο φυσικό αξιοθέατο αποτελεί η τοποθεσία **Κόντρα**, η οποία φημίζεται για τη χαρακτηριστική απόκρημνη θέα προς την κοίτη του ποταμού Πείρου.  Παράλληλα, ένα δύσβατο μονοπάτι οδηγεί προς την Ι.Μ. Παναγίας της Χρυσοποδαρίτισσας, αναπόσπαστο μέρος της πνευματικής κληρονομιάς του χωριού, που είναι χτισμένη σε ένα εντυπωσιακό σπήλαιο στον Ερύμανθο, ακριβώς δίπλα από τον ποταμό. Στο χωριό βρίσκεται και ο **Πύργος του Κοτσάμπαση των Νεζερών**, ένα οχυρωμένο συγκρότημα του 17ου αιώνα που μαρτυρά τη στρατηγική σημασία της περιοχής κατά την προεπαναστατική περίοδο.

## Παραπομπές


## Πηγές

* Αποτελέσματα της Απογραφής Πληθυσμού-Κατοικιών 2011 που αφορούν στο Μόνιμο Πληθυσμό της Χώρας, *Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας*, τχ. 2ο, φ. 3465 (28 Δεκεμβρίου 2012).
* Ε.Σ.Υ.Ε. - Μόνιμος Πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2001, Αθήνα 2004. ISBN 960-86704-8-9.
* 
* Ιορδάνης Ε. Δημακόπουλος, «"Πύργοι": Οι οχυρές κατοικίες της προεπαναστατικής Πελοποννήσου», στο: Ιορδάνης Ε. Δημακόπουλος, *Scripta Minora. Έρευνες στην αρχιτεκτονική και έργα για την συντήρηση των μνημείων*, Υπουργείο Πολιτισμού-Δημοσιεύματα του Αρχαιολογικού Δελτίου αρ. 88, Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων-Διεύθυνση δημοσιευμάτων, Αθήνα 2005, σελ. 217-328. ISBN 960-214-429-7. ISSN 1108-1244. (πρόκειται για αναδημοσίευση από τα *Πρακτικά του Γ΄ Διεθνούς Συνεδρίου Πελοποννησιακών Σπουδών (Καλαμάτα, 8-15 Σεπτεμβρίου 1985)*, τ. Α΄, Αθήνα 1987-1988, σελ. 277-401, πιν. 1-35.)
* Χρήστου Π. Κορύλλου, ''Χωρογραφία της Ελλάδος''. Α'. ''Νομός Αχαΐας'', Εκ του Τυπογραφείου των Καταστημάτων "Ανέστη Κωνσταντινίδου", Εν Αθήναις 1903.

## Περαιτέρω ανάγνωση

* 
* Κώστας Ν. Τριανταφύλλου, *Ιστορικόν Λεξικόν των Πατρών*, Τόμοι Α΄-Β΄, Τυπογραφείο Πέτρου Χρ. Κούλη, Πάτρα 1995, Τρίτη Έκδοση, λήμμα Κάλανος, λήμμα Καλάνιστρα, λήμμα Λόντος, λήμμα Νεζερά.

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 
* 
* 

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Αχαΐας
Κατηγορία:Δήμος Φαρρών
Κατηγορία:Δήμος Ερυμάνθου