Πήχης (μονάδα μέτρησης)

[μικρογραφία| Αιγυπτιακός πήχης στο [Παγκόσμιο Μουσείο (Λίβερπουλ)|Παγκόσμιο Μουσείο του Λίβερπουλ]]
[μικρογραφία| Πήχης του [Μάγια (θησαυροφύλακας)|Μάγια, 1336–1327 π.Χ. (Δέκατη όγδοη δυναστεία Φαραώ)]]
Ο **πήχης** είναι αρχαία μονάδα μέτρησης μήκους που βασίζεται στην απόσταση από τον αγκώνα μέχρι την άκρη του μεσαίου δακτύλου. Συνδέθηκε κυρίως με τους Σουμέριους, τους Αιγύπτιους και τους Ισραηλίτες. Ο όρος *πήχης* βρίσκεται στη Βίβλο σχετικά με την Κιβωτό του Νώε, την Κιβωτό της Διαθήκης, τη Σκηνή του Μαρτυρίου και τον Ναό του Σολομώντα. Ο *κοινός πήχης* χωριζόταν σε 6 παλάμες × 4 δάχτυλα = 24 ψηφία. Οι *βασιλικοί πήχεις* πρόσθεσαν μια παλάμη για 7 παλάμες × 4 δάχτυλα = 28 ψηφία. Αυτά τα μήκη κυμαίνονταν συνήθως από 44,4 έως 52,92 εκατοστά, με μια αρχαία ρωμαϊκή πήχη να είναι 120 εκατοστά σε μήκος.

Πήχεις διαφόρων μηκών χρησιμοποιήθηκαν σε πολλά μέρη του κόσμου κατά την αρχαιότητα, κατά τον Μεσαίωνα και μέχρι και την πρώιμη σύγχρονη εποχή. Ο όρος εξακολουθεί να χρησιμοποιείται στην τοποθέτηση αντιστάθμισης, το μήκος του αντιβραχίου χρησιμοποιείται συχνά για τον προσδιορισμό του διαστήματος μεταξύ των πασσάλων που τοποθετούνται εντός της αντιστάθμισης.

## Αρχαίος αιγυπτιακός βασιλικός πήχης
Ο αρχαίος αιγυπτιακός **βασιλικός** **πήχης** () είναι το παλαιότερο πιστοποιημένο τυπικό μέτρο. Για τη μέτρηση του μήκους χρησιμοποιήθηκαν ράβδοι πήχη. Ένας αριθμός από αυτές τις ράβδους έχει διασωθεί: δύο είναι γνωστές από τον τάφο του Μάγια, του θησαυροφύλακα του φαραώ Τουταγχαμών της Δέκατης όγδοης δυναστείας Φαραώ, στη Σακκάρα. Ο άλλος βρέθηκε στον τάφο του Χα (ΤΤ8) στη Θήβαι. Δεκατέσσερις τέτοιες ράβδοι, συμπεριλαμβανομένης μιας διπλής ράβδου, περιγράφηκαν και συγκρίθηκαν από τον Λέψιο το 1865. Αυτές οι ράβδοι κυμαίνονται από 523,5 έως 529,2 χιλιοστά σε μήκος και χωρίζονται σε επτά παλάμες. Κάθε παλάμη χωρίζεται σε τέσσερα δάχτυλα και τα δάχτυλα υποδιαιρούνται περαιτέρω. 

κέντρο|μικρογραφία| Πήχης ράβδου από το Μουσείο του Τορίνο
Οι πρώτες ενδείξεις για τη χρήση αυτού του βασιλικού πήχη προέρχονται από την Πρώιμη Δυναστική Περίοδο: στη Στήλη του Παλέρμο, το επίπεδο πλημμύρας του ποταμού Νείλου κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Φαραώ Ντζερ δίνεται ως μέτρηση 6 πήχεων και 1 παλάμης. Η χρήση του βασιλικού πήχη είναι επίσης γνωστή από την αρχιτεκτονική του Παλαιού Βασιλείου, τουλάχιστον από την κατασκευή της Πυραμίδας του Ντζόσερ που σχεδιάστηκε από τον Ιμχοτέπ περίπου το 2.700 π.Χ.. 

## Μονάδες μέτρησης της Αρχαίας Μεσοποταμίας
[μικρογραφία| Ο πήχης ράβδου του Νίπουρ στο [Αρχαιολογικά Μουσεία Κωνσταντινούπολης|Αρχαιολογικό Μουσείο της Κωνσταντινούπολης, Τουρκία]]
Οι μονάδες μέτρησης της Αρχαίας Μεσοποταμίας προήλθαν από τις ελεύθερα οργανωμένες πόλεις-κράτη του Πρώιμων Δυναστικών Σουμέριων. Κάθε πόλη, βασίλειο και εμπορική συντεχνία είχε τα δικά της πρότυπα μέχρι τον σχηματισμό της Ακκαδικής Αυτοκρατορίας, όταν ο Σαργκόν του Ακκάδ εξέδωσε ένα κοινό πρότυπο. Αυτό το πρότυπο βελτιώθηκε από τον Ναράμ-Σιν, αλλά έπεσε σε αχρηστία μετά τη διάλυση της Ακκαδικής Αυτοκρατορίας. Το πρότυπο του Ναράμ-Σιν υιοθετήθηκε ξανά στην περίοδο της Τρίτης Δυναστείας της Ουρ από τον Νανσέ, ο οποίος μείωσε μια πληθώρα πολλαπλών προτύπων σε λίγες συμφωνημένες κοινές ομαδοποιήσεις. Οι διάδοχοι του πολιτισμού των Σουμερίων, συμπεριλαμβανομένων των Βαβυλώνιων, των Ασσυρίων και των Περσών συνέχισαν να χρησιμοποιούν αυτές τις ομάδες.

Το κλασικό σύστημα της Μεσοποταμίας αποτέλεσε τη βάση για τις μετρολογίες των Ελαμιτών, Εβραίων, Ουράρτιων, Ουριών, Χετταίων, Ουγκαριτών, Φοινικών, Βαβυλώνιων, Ασσυρίων, Περσών, Αράβων και Ισλαμικών. Το κλασικό σύστημα της Μεσοποταμίας έχει επίσης μια αναλογική σχέση, λόγω του τυποποιημένου εμπορίου, με τις μετρολογίες των Χαραπών της Εποχής του Χαλκού και της Αιγύπτου.

Το 1916, κατά τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και στη μέση του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Γερμανός ασσυριολόγος Έκχαρντ Ούνγκερ βρήκε μια ράβδο από κράμα χαλκού ενώ έκανε ανασκαφές στο Νίπουρ. Η ράβδος χρονολογείται από περίπου το 2650 π.Χ. και ο Ούνγκερ ισχυρίστηκε ότι χρησιμοποιήθηκε ως πρότυπο μέτρησης. Αυτός ο ακανόνιστα σχηματισμένος και ακανόνιστα σημειωμένος διαβαθμισμένος χάρακας υποτίθεται ότι όριζε τον σουμέριο πήχη ως περίπου 518,6 μικροχιλιοστά.

## Βιβλικός πήχης

Το πρότυπο του πήχη () σε διαφορετικές χώρες και σε διαφορετικές εποχές ποικίλλει. Αυτή η συνειδητοποίηση οδήγησε τους ραβίνους του 2ου αιώνα μ.Χ. να διευκρινίσουν το μήκος του πήχη τους, λέγοντας ότι το μέτρο του πήχη για το οποίο έχουν μιλήσει «ισχύει για τον πήχη του μεσαίου μεγέθους». Σε αυτήν την περίπτωση, η απαίτηση είναι να χρησιμοποιήσετε ένα τυπικό πλάτος χεριού για κάθε πήχη και το οποίο πλάτος χεριού δεν πρέπει να συγχέεται με μια τεντωμένη παλάμη, αλλά μάλλον με μια που ήταν σφιγμένη και το πλάτος του χεριού έχει το πρότυπο πλάτος 4 δακτύλων (κάθε πλάτος δακτύλου ισοδυναμεί με το πλάτος ενός αντίχειρα, περίπου 2,25 εκ). Αυτό θέτει το πλάτος του χεριού σε περίπου 9 εκατοστά και 6 παλαμών χεριών (1 πήχης) στα 54 εκατοστά. Ο Επιφάνιος Κωνσταντίας, στην πραγματεία του *Περί Βαρών και Μέτρων*, περιγράφει πώς συνηθιζόταν στην εποχή του να λαμβάνεται η μέτρηση του βιβλικού πήχη: «Ο πήχης είναι μέτρο, αλλά λαμβάνεται από το μέτρο του αντιβραχίου. Για το τμήμα από τον αγκώνα μέχρι τον καρπό και την παλάμη του χεριού ονομάζεται πήχης, το μεσαίο δάχτυλο του μέτρου εκτείνεται ταυτόχρονα και προστίθεται από κάτω από το άνοιγμα, δηλαδή του χεριού, όλα μαζί».

Ο Ραβίνος Αβραάμ Χάιμ Νε έθεσε τη γραμμική μέτρηση ενός πήχη στα 48 εκατοστά. Ο Άβροχομ Γεσάγια Κάρελιτς (ο «Chazon Ish»), διαφωνώντας, έβαλε το μήκος ενός πήχη στα 57,6 εκατοστά.

Ο Ραβίνος και φιλόσοφος Μαϊμονίδης, ακολουθώντας το Ταλμούδ, κάνει μια διάκριση μεταξύ του πήχη των 6 παλαμών χεριών που χρησιμοποιούνται σε συνηθισμένες μετρήσεις και του πήχη των 5 παλαμών χεριών που χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση του Χρυσού Βωμού, της βάσης του θυσιαστηρίου των ολοκαυτωμάτων, του κυκλώματος του και των κεράτων του θυσιαστηρίου.

## Αρχαία Ελλάδα
Στις αρχαιοελληνικές μονάδες μέτρησης, ο τυπικός πήχης του αντιβραχίου μετρήθηκε περίπου σε 0,46 μέτρα δηλαδή 46 εκατοστά. Ο κοντός πήχης του αντιβραχίου από τον καρπό μέχρι τον αγκώνα, μετρήθηκε περίπου σε 0,34 μέτρα.

## Αρχαία Ρώμη
Στην αρχαία Ρώμη, σύμφωνα με τον Βιτρούβιο, ένας πήχης ήταν ίσος με 1,5 ρωμαϊκό πόδι ή 6 παλάμες χεριού (περίπου 444 μικροχιλιοστά). Ένας πήχης μήκους 120 εκατοστών (περίπου τέσσερα πόδια), που ονομαζόταν Ρωμαϊκή ωλένη, ήταν συνηθισμένος στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, ο οποίος μετρήθηκε από τα δάχτυλα του απλωμένου χεριού απέναντι από το ισχίο του άνδρα.

## Ισλαμικός κόσμος
Στον ισλαμικό κόσμο, ο πήχης () είχε παρόμοια προέλευση, ο οποίος αρχικά ορίστηκε ως ο βραχίονας από τον αγκώνα μέχρι την άκρη του μεσαίου δακτύλου. Στον μεσαιωνικό ισλαμικό κόσμο υπήρχαν πολλά διαφορετικά μήκη πήχεων για τη μονάδα μήκους, που κυμαίνονταν από 48,25 έως 145,6 εκατοστά και με τη σειρά του το  υποδιαιρούνταν συνήθως σε έξι παλάμες χεριών () και κάθε παλάμη χεριών σε τέσσερις παλάμες χεριών ().

Με την πάροδο του χρόνου αναπτύχθηκε μια ποικιλία πιο τοπικών ή ειδικών μέτρων πήχεων: ο «μικρός» χασεμιτικός πήχης των 60,05 εκατοστών, επίσης γνωστό ως πήχης του Μπιλάλ (, που πήρε το όνομά του από τον  Bilal ibn Abi Burda της Βασόρα του 8ου αιώνα), ο πήχης του Αιγύπτιου ξυλουργού () ή ο πήχης του αρχιτέκτονα () των 77,5 εκατοστών, ο οποίος μειώθηκε και σταθεροποιήθηκε στα 75 εκατοστά τον 19ο αιώνα, ο οικιακός πήχης () των 50,3 εκατοστών, ο πήχης του Ουμάρ () των 72,8 εκατοστών και ο πήχης κλίμακας (), ο οποίος δημιουργήθηκε από τον Αλ-Μάμουν και χρησιμοποιήθηκε κυρίως για τη μέτρηση καναλιών.

Στη μεσαιωνική και πρώιμη σύγχρονη Περσία, ο πήχης (συνήθως γνωστός ως ) ήταν είτε ο νόμιμος πήχης των 49,8 εκατοστών ή ο πήχης του Ισφαχάν των 79,8 εκατοστών. Ένας βασιλικός πήχης () εμφανίστηκε τον 17ο αιώνα με μέγεθος 95 εκατοστά, ενώ ένα «βραχύς» πήχης () 6,8 εκατοστών (πιθανότατα προέρχεται από τον ευρέως χρησιμοποιούμενο υφασμάτινο πήχη του Χαλέπι) χρησιμοποιήθηκε για μέτρηση υφασμάτων. Το μέτρο επιβίωσε μέχρι τον 20ο αιώνα, με 1  ίσο με 104 εκατοστά. Η Ινδία των Μογγόλων είχε επίσης το δικό της βασιλικό πήχη () των 81,3 εκατοστών.

## «Πήχης του Δρυΐδη»
μικρογραφία| Ένας εραλδικός '''πήχης βραχίονα''', ''δεξιόστροφος'' και ''όρθιος''
Ο ιατρός του 18ου αιώνα και αρχαιολόγος Γουίλιαμ Στιούκλεϊ πρότεινε ότι μια μονάδα που ονόμασε «πήχης του Δρυΐδη» είχε χρησιμοποιηθεί από τους κατασκευαστές μεγαλιθικών μνημείων όπως το Στόουνχεντζ και το Έιβμπουρι. Ο πήχης του Στιούκλεϊ ήταν μήκους 530 μικροχιλιοστών, ένα μέτρο του οποίου τα πολλαπλάσια ισχυρίστηκε ότι εντόπισε στις διαστάσεις αρχαίων κατασκευών.

## Πήχη βραχίονα στην εραλδική
Ένας **πήχης βραχίονα** στην εραλδική μπορεί να είναι ''δεξιόστροφος'' ή ''αριστερόστροφος''. Μπορεί να είναι επενδεδυμένος (με μανίκι) και μπορεί να φαίνεται σε διάφορες θέσεις, συνηθέστερα σε όρθια θέση, αλλά και σε οριζόντια θέση, λυγισμένος (διαγώνια) και συχνά εμφανίζεται να πιάνει αντικείμενα. Χρησιμοποιείται πιο συχνά όρθιο ως έμβλημα, για παράδειγμα από τις οικογένειες Πόιντζ του Άιρον Άκτον, Ρόουλ του Στίβενστοουν και Τέρτον.

## Δείτε επίσης
* Σύστημα μονάδων μέτρησης
* Μονάδα μέτρησης

## Παραπομπές


## Βιβλιογραφία

* 
* .
* Petrie, Sir Flinders (1881). *Pyramids and Temples of Gizeh*.
* Stone, Mark H., "The Cubit: A History and Measurement Commentary", *Journal of Anthropology*, 2014

Κατηγορία:Παρωχημένες μονάδες μέτρησης
Κατηγορία:Μονάδες μήκους