Γενικευμένη αγχώδης διαταραχή

## Ορισμός και Χαρακτηριστικά
Η **γενικευμένη αγχώδης διαταραχή** (ΓΑΔ) είναι μια αγχώδης διαταραχή που χαρακτηρίζεται από υπερβολική, ανεξέλεγκτη και συχνά παράλογη ανησυχία για γεγονότα ή δραστηριότητες. Η ανησυχία συχνά παρεμβαίνει στην καθημερινή λειτουργία. Τα άτομα με ΓΑΔ συχνά ανησυχούν υπερβολικά για καθημερινά θέματα όπως η υγεία, τα οικονομικά, ο θάνατος, η οικογένεια, οι ανησυχίες για τις σχέσεις ή οι εργασιακές δυσκολίες. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν υπερβολική ανησυχία, προβλήματα ύπνου, εξάντληση, ευερεθιστότητα, εφίδρωση και τρόμο.

## Συμπτώματα, Διάγνωση και Συννοσηρότητες
Τα συμπτώματα πρέπει να είναι συνεπή και συνεχή, να επιμένουν τουλάχιστον έξι μήνες για επίσημη διάγνωση. Τα άτομα με ΓΑΔ έχουν συχνά άλλες διαταραχές, συμπεριλαμβανομένων άλλων ψυχιατρικών διαταραχών, διαταραχής χρήσης ουσιών ή παχυσαρκίας και μπορεί να έχουν ιστορικό τραύματος ή οικογένεια με ΓΑΔ. Οι κλινικοί γιατροί χρησιμοποιούν εργαλεία προσυμπτωματικού ελέγχου όπως τα ερωτηματολόγια GAD-7 και GAD-2 για να καθορίσουν εάν τα άτομα μπορεί να έχουν ΓΑΔ και δικαιολογούν επίσημη αξιολόγηση για τη διαταραχή. Επιπλέον, τα εργαλεία προσυμπτωματικού ελέγχου μπορεί να επιτρέψουν στους κλινικούς ιατρούς να αξιολογήσουν τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων της ΓΑΔ.

## Αιτιολογία
Η ΓΑΔ πιστεύεται ότι έχει κληρονομική ή γενετική βάση (π.χ. συγγενείς πρώτου βαθμού που έχουν ΓΑΔ είναι πιο πιθανό να μεταφέρουν τη διάγνωση), αλλά η ακριβής φύση αυτής της σχέσης δεν έχει εκτιμηθεί πλήρως. Γενετικές μελέτες ατόμων που έχουν αγχώδεις διαταραχές υποδεικνύουν ότι η κληρονομική συμβολή στην ανάπτυξη αγχωδών διαταραχών είναι μόνο περίπου 30-40%, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι περιβαλλοντικοί παράγοντες μπορεί να είναι πιο σημαντικοί για τον προσδιορισμό του εάν ένα άτομο αναπτύσσει ΓΑΔ. Υπάρχει μια ισχυρή αλληλεπικαλυπτόμενη σχέση μεταξύ της ΓΑΔ και της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής (ΜΚΔ), με το 72% των ατόμων με ισόβια διάγνωση ΓΑΔ να διαγιγνώσκονται επίσης με ΜΚΔ κάποια στιγμή στη ζωή τους.

## Θεραπεία
Η θεραπεία περιλαμβάνει είδη ψυχοθεραπείας και φαρμακολογικής παρέμβασης. Η CBT και οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs) είναι ψυχολογικές και φαρμακολογικές θεραπείες πρώτης γραμμής. Άλλες επιλογές περιλαμβάνουν αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης-νορεπινεφρίνης (SNRIs). Σε πιο σοβαρές, έσχατες περιπτώσεις, οι βενζοδιαζεπίνες, αν και όχι τόσο φάρμακα πρώτης γραμμής όσο οι βενζοδιαζεπίνες, συχνά καταχρώνται και σχηματίζεται συνήθεια. Στην Ευρώπη χρησιμοποιείται επίσης η πρεγκαμπαλίνη. Τα θετικά αποτελέσματα (αν υπάρχουν) των συμπληρωματικών και εναλλακτικών φαρμάκων (CAMs), της άσκησης, του θεραπευτικού μασάζ και άλλων παρεμβάσεων έχουν μελετηθεί.

## Επιδημιολογία
Οι εκτιμήσεις σχετικά με τον επιπολασμό της ΓΑΔ ή τον κίνδυνο ζωής  για τη ΓΑΔ ποικίλλουν ανάλογα με τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται για τη διάγνωση της ΓΑΔ (π.χ. DSM-5 ή ICD-10) αν και οι εκτιμήσεις δεν διαφέρουν ευρέως μεταξύ των διαγνωστικών κριτηρίων. Γενικά, το ICD-10 είναι πιο περιεκτικό από το DSM-5, επομένως οι εκτιμήσεις σχετικά με τον επιπολασμό και τον κίνδυνο ζωής τείνουν να είναι μεγαλύτερες χρησιμοποιώντας το ICD-10. Όσον αφορά τον επιπολασμό, σε ένα δεδομένο έτος, περίπου δύο (2%) τοις εκατό των ενηλίκων στις Ηνωμένες Πολιτείες  και στην Ευρώπη έχουν προταθεί ότι έχουν ΓΑΔ. Ωστόσο, ο κίνδυνος εμφάνισης ΓΑΔ σε οποιοδήποτε σημείο της ζωής έχει υπολογιστεί σε 9,0%. Αν και είναι δυνατό να εμφανιστεί ένα μόνο επεισόδιο ΓΑΔ κατά τη διάρκεια της ζωής κάποιου, οι περισσότεροι άνθρωποι που εμφανίζουν ΓΑΔ το βιώνουν επανειλημμένα κατά τη διάρκεια της ζωής τους ως μια χρόνια ή συνεχιζόμενη κατάσταση. Η ΓΑΔ διαγιγνώσκεται δύο φορές πιο συχνά στις γυναίκες από ότι στους άνδρες.

## Ιστορία

### Στην Αρχαία Ελλάδα
Στην **Αρχαία Ελλάδα**, υπήρξαν πρώιμες φιλοσοφικές και ιατρικές συζητήσεις για καταστάσεις που έμοιαζαν με την ανησυχία. Ο ελληνικός όρος "ἄγχω" (ánkhō), που κυριολεκτικά σημαίνει "πνίγω", συνδέεται με την αίσθηση της ανησυχίας. Σημαντικές μορφές όπως ο Ιπποκράτης, ο Κικέρων και ο Σενέκας περιέγραψαν συμπτώματα που σήμερα αναγνωρίζουμε ως συμπτώματα άγχους, συχνά συνδέοντάς τα με σωματικές ανισορροπίες ή παράλογες σκέψεις. Επιπλέον, η έννοια της "παντοφοβίας" (φόβος των πάντων), που αναφέρεται από τον Αριστοτέλη και αργότερα από ιατρούς όπως ο Καίλιος Αυρηλιανός, θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει μια πρώιμη κατανόηση της διάχυτης ανησυχίας. Παρόλο που δεν αποτελεί άμεσο πρόδρομο της ΓΑΔ, η πρώιμη ελληνική κατανόηση της ανησυχίας ως διακριτού αρνητικού συναισθήματος και οι φιλοσοφικές προσπάθειες για τη διαχείρισή της υπογραμμίζουν μια μακρά ιστορία αναγνώρισης και αντιμετώπισης αυτής της ανθρώπινης εμπειρίας. Το γεγονός ότι αρχαίοι στοχαστές διέκριναν την ανησυχία από άλλα συναισθήματα και πρότειναν μηχανισμούς αντιμετώπισης υποδηλώνει ότι η βασική εμπειρία αυτού που σήμερα αποκαλούμε άγχος υπήρχε για χιλιετίες, ακόμη και χωρίς μια συγκεκριμένη διαγνωστική ετικέτα.

### Τον 18ο και 19ο Αιώνα
Κατά τον **18ο και 19ο αιώνα**, εισήχθη ο όρος "παντοφοβία" τον 18ο αιώνα από τον Boissier de Sauvages, περιγράφοντας έναν έντονο, φαινομενικά αδικαιολόγητο φόβο, που μερικές φορές συνδεόταν με νυχτερινούς τρόμους ή υστερία. Στον 19ο αιώνα, αναπτύχθηκε η "νευρασθένεια" ως μια ευρεία διαγνωστική κατηγορία που περιλάμβανε διάφορα αγχώδη συμπτώματα, συμπεριλαμβανομένης της γενικευμένης ανησυχίας. Το 1894, ο Φρόυντ περιέγραψε την "γενικευμένη, επίμονη και ελεύθερα αιωρούμενη ανησυχία", η οποία θεωρείται σημαντικός πρόδρομος της σύγχρονης έννοιας της ΓΑΔ, παρόλο που ο ίδιος ο όρος δεν χρησιμοποιήθηκε. Επιπλέον, υπήρχε η έννοια της "αγχώδους νεύρωσης", η οποία πριν από το 1980 περιλάμβανε τόσο τη γενικευμένη ανησυχία όσο και τις κρίσεις πανικού. Η εξέλιξη από την "παντοφοβία" και τη "νευρασθένεια" στην "ελεύθερα αιωρούμενη ανησυχία" του Φρόυντ καταδεικνύει μια σταδιακή βελτίωση στην εννοιολόγηση της επίμονης και διάχυτης ανησυχίας, κινούμενη προς μια πιο διακριτή κατανόηση. Αυτοί οι προγενέστεροι όροι, αν και ευρείς, κατέγραψαν πτυχές αυτού που σήμερα αναγνωρίζουμε ως ΓΑΔ, υποδεικνύοντας μια αυξανόμενη ευαισθητοποίηση σχετικά με τη χρόνια και αόριστη ανησυχία. Η συμπερίληψη τόσο της γενικευμένης ανησυχίας όσο και των κρίσεων πανικού υπό την "αγχώδη νεύρωση" υπογραμμίζει μια ιστορική δυσκολία στη διάκριση μεταξύ διαφορετικών μορφών άγχους, μια διάκριση που αργότερα θα γινόταν καθοριστική για την επίσημη αναγνώριση της ΓΑΔ. Η συγχώνευση αυτών των διακριτών εμπειριών υποδηλώνει ότι η κατανόηση των αγχωδών διαταραχών ήταν λιγότερο διαφοροποιημένη πριν από την εμφάνιση του DSM-III.

### Ρητή Εμφάνηση στο DSM
Η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή (ΓΑΔ) εμφανίστηκε επίσημα ως διαγνωστική κατηγορία στην τρίτη έκδοση του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου Ψυχικών Διαταραχών (DSM-III) το 1980. Το βασικό γεγονός ήταν η διάσπαση της "αγχώδους νεύρωσης" σε ΓΑΔ και διαταραχή πανικού. Τα αρχικά κριτήρια για τη ΓΑΔ στο DSM-III περιλάμβαναν γενικευμένη, επίμονη ανησυχία που διαρκούσε τουλάχιστον ένα μήνα, με απροσδιόριστο αριθμό συμπτωμάτων από τρεις από τις τέσσερις κατηγορίες (κινητική ένταση, υπερκινητικότητα του αυτόνομου νευρικού συστήματος, ανησυχητική προσδοκία, επαγρύπνηση και σάρωση). Η αιτιολόγηση αυτής της διάκρισης βασίστηκε εν μέρει στις διαφορετικές αντιδράσεις της ΓΑΔ και της διαταραχής πανικού στη θεραπεία με ιμιπραμίνη. Αρχικά, η ΓΑΔ θεωρούνταν μερικές φορές ως μια υπολειμματική κατηγορία, που χρησιμοποιούνταν όταν δεν μπορούσε να τεθεί καμία άλλη διάγνωση.  Η εισαγωγή της ΓΑΔ στο DSM-III σηματοδότησε μια σημαντική αλλαγή στην ταξινόμηση των αγχωδών διαταραχών, αναγνωρίζοντας την επίμονη ανησυχία ως κεντρικό χαρακτηριστικό διακριτό από τα οξέα επεισόδια πανικού. Αυτή η διάκριση αντανακλούσε την αυξανόμενη κλινική κατανόηση και την ανάγκη για πιο ακριβείς διαγνωστικές κατηγορίες για την καθοδήγηση της θεραπείας και της έρευνας. Η αρχική εννοιολόγηση της ΓΑΔ ως πιθανής υπολειμματικής κατηγορίας υποδηλώνει μια πρώιμη αβεβαιότητα σχετικά με την εγκυρότητά της ως πραγματικά διακριτής διαταραχής, ένα ερώτημα που θα συνέχιζε να συζητείται. Αυτή η αρχική αμφισημία υπογραμμίζει την εξελισσόμενη φύση των ψυχιατρικών διαγνώσεων και τη συνεχή διαδικασία επικύρωσης και βελτίωσης.

Στο **DSM-III-R (1987)**, οι αναθεωρήσεις επαναπροσδιόρισαν σημαντικά τη ΓΑΔ. Το κριτήριο διάρκειας αυξήθηκε από τουλάχιστον 1 μήνα σε τουλάχιστον 6 μήνες. Δόθηκε μεγαλύτερη έμφαση στην "μη ρεαλιστική/υπερβολική ανησυχία και έγνοια (αγχωτική προσδοκία) για 2 ή περισσότερες περιστάσεις της ζωής". Απαιτούνταν τουλάχιστον 6 από τα 18 καθορισμένα συμπτώματα. Επιπλέον, διευκρινίστηκε ότι το επίκεντρο της ανησυχίας δεν έπρεπε να σχετίζεται με άλλη διαταραχή του Άξονα Ι. Οι αλλαγές στο DSM-III-R, ιδιαίτερα η αυξημένη διάρκεια και η εξειδίκευση των συμπτωμάτων, στόχευαν στην καθιέρωση της ΓΑΔ ως μιας πιο σταθερής και διακριτής διαγνωστικής οντότητας, αντιμετωπίζοντας τις ανησυχίες σχετικά με την εγκυρότητά της. Αυτές οι αναθεωρήσεις αντανακλούσαν μια προσπάθεια να διαφοροποιηθεί η ΓΑΔ πιο σαφώς από την παροδική ανησυχία και άλλες ψυχιατρικές καταστάσεις.

Στο **DSM-IV (1994)**, έγιναν περαιτέρω τροποποιήσεις. Απαιτούνταν "υπερβολική ανησυχία και έγνοια (αγχωτική προσδοκία) για έναν αριθμό γεγονότων ή δραστηριοτήτων" που να εμφανίζονται τις περισσότερες ημέρες για τουλάχιστον 6 μήνες. Προστέθηκε το κριτήριο ότι το άτομο δυσκολεύεται να "ελέγξει την ανησυχία". Ο αριθμός των απαιτούμενων συμπτωμάτων μειώθηκε σε τουλάχιστον 3 από τα 6 καθορισμένα συμπτώματα (νευρικότητα ή αίσθηση υπερέντασης, εύκολη κόπωση, δυσκολία συγκέντρωσης ή αίσθηση κενού στο μυαλό, ευερεθιστότητα, μυϊκή ένταση, διαταραχές ύπνου). Διευκρινίστηκε ότι τα συμπτώματα της ΓΑΔ δεν έπρεπε να εμφανίζονται αποκλειστικά κατά τη διάρκεια μιας διαταραχής της διάθεσης, μιας ψυχωτικής διαταραχής ή μιας διάχυτης αναπτυξιακής διαταραχής. Τα κριτήρια του DSM-IV βελτίωσαν περαιτέρω τον ορισμό της ΓΑΔ, τονίζοντας την αδυναμία ελέγχου της ανησυχίας και απαιτώντας ένα μικρότερο αλλά συγκεκριμένο σύνολο βασικών συμπτωμάτων, με στόχο μεγαλύτερη διαγνωστική σαφήνεια και διαφοροποίηση από άλλες καταστάσεις. Η συμπερίληψη του κριτηρίου "δυσκολία ελέγχου της ανησυχίας" ανέδειξε τη γνωστική πτυχή της ΓΑΔ, ενώ ο συγκεκριμένος κατάλογος συμπτωμάτων παρείχε πιο συγκεκριμένους διαγνωστικούς δείκτες.

Στο **DSM-5 (2013)**, τα κριτήρια παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό ίδια με το DSM-IV. Συνεχίστηκε η έμφαση στην "υπερβολική ανησυχία ή έγνοια" που βιώνεται τις περισσότερες ημέρες για τουλάχιστον έξι μήνες, που αφορά πολλαπλές ανησυχίες και δυσκολία διαχείρισης της ανησυχίας. Επαναλήφθηκε η απαίτηση για τουλάχιστον τρία από τα έξι καθορισμένα συμπτώματα (με την σημείωση ότι μόνο ένα απαιτείται για τα παιδιά). Αναφέρθηκε το κριτήριο της σημαντικής δυσφορίας ή έκπτωσης στη λειτουργικότητα. Η συνέπεια των κριτηρίων του DSM-5 με το DSM-IV υποδηλώνει μια αυξανόμενη συναίνεση σχετικά με τα βασικά χαρακτηριστικά της ΓΑΔ, αν και η συνεχής έρευνα εξακολουθεί να διερευνά τις αποχρώσεις της. Η σταθερότητα στα διαγνωστικά κριτήρια υποδεικνύει μια περίοδο εδραίωσης στην κατανόηση της ΓΑΔ, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι περαιτέρω βελτίωση είναι πάντα δυνατή.

Όσον αφορά τη **Διεθνή Στατιστική Ταξινόμηση Νοσημάτων (ICD)**, τα κριτήρια συγκρίνονται με αυτά του ICD-10 (1992) και του ICD-11 Beta Draft. Το ICD-10 περιγράφει τη γενικευμένη και επίμονη ανησυχία ως "ελεύθερα αιωρούμενη", μη περιορισμένη σε συγκεκριμένες περιστάσεις. Το κριτήριο διάρκειας στο ICD-10 είναι "τις περισσότερες ημέρες για τουλάχιστον μερικές εβδομάδες κάθε φορά, και συνήθως για αρκετούς μήνες". Ο αριθμός των συμπτωμάτων στο ICD-10 είναι απροσδιόριστος, εστιάζοντας στην ανησυχία, την κινητική ένταση και την υπερδραστηριότητα του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Τα κριτήρια του ICD-11 Beta Draft περιλαμβάνουν έντονα συμπτώματα άγχους που συνοδεύονται είτε από γενική ανησυχία (ελεύθερα αιωρούμενη ανησυχία) είτε από ανησυχία εστιασμένη σε πολλαπλά καθημερινά γεγονότα, που διαρκούν περισσότερες ημέρες από όσες όχι για τουλάχιστον αρκετούς μήνες. Ενώ τόσο το DSM όσο και το ICD στοχεύουν στην ταξινόμηση των ψυχικών διαταραχών, υπάρχουν αξιοσημείωτες διαφορές στα συγκεκριμένα κριτήρια για τη ΓΑΔ, ιδιαίτερα όσον αφορά τη διάρκεια, τον αριθμό των συμπτωμάτων και την έμφαση σε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Αυτό υπογραμμίζει τις συνεχιζόμενες προσπάθειες για την επίτευξη διεθνούς συναίνεσης στα διαγνωστικά πρότυπα. Οι διαφορές μεταξύ των κριτηρίων του DSM και του ICD αντανακλούν διαφορετικές προσεγγίσεις στον ορισμό και την κατηγοριοποίηση της ΓΑΔ, γεγονός που ενδεχομένως επηρεάζει τη διάγνωση και την έρευνα σε διαφορετικές περιοχές και συστήματα.

## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Κλινική Mayo&nbsp;– Πληροφορίες για τη διάγνωση και τη θεραπεία της ΓΑΔ
* WebMD&nbsp;– Πληροφορίες για τα συμπτώματα και τα αίτια της ΓΑΔ
* Σύλλογος Αγχωδών Διαταραχών της Αμερικής&nbsp;– Πληροφορίες για οικογένειες, κλινικούς γιατρούς και ερευνητές
* Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας, Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή: Όταν η ανησυχία βγαίνει εκτός ελέγχου
* Εθνικό Κέντρο Συμπληρωματικών και Ολοκληρωτικών Προσεγγίσεων Υγείας, Άγχους και Συμπληρωματικής Υγείας

Κατηγορία:Διαταραχές άγχους