Τιμουριδική Αναγέννηση

Η **Τιμουριδική Αναγέννηση** ήταν μια ιστορική περίοδος στην ασιατική και ισλαμική ιστορία, η οποία εκτείνεται στα τέλη του 14ου, στον 15ο και τις αρχές του 16ου αιώνα. Μετά τη σταδιακή ύφεση της Ισλαμικής Χρυσής Εποχής, η Αυτοκρατορία των Τιμουριδών, με έδρα την Κεντρική Ασία και κυβερνώμενη από τη δυναστεία των Τιμουρίδων, γνώρισε την αναβίωση των τεχνών και των επιστημών. Το κίνημα εξαπλώθηκε σε όλο τον μουσουλμανικό κόσμο, Η χρήση του όρου «αναγέννηση» για την περιγραφή αυτής της περιόδου έχει εγείρει επιφυλάξεις μεταξύ των μελετητών, ορισμένοι από τους οποίους τον βλέπουν ως κύκνειο άσμα του τιμουριδικού πολιτισμού.  

Η Τιμουριδική Αναγέννηση σημειώθηκε λίγο νωρίτερα από το κίνημα της Αναγέννησης στην Ευρώπη.   Κάποιοι την έχουν χαρακτηρίσει ισάξια με το ιταλικό Κουατροτσέντο. Η Τιμουριδική Αναγέννηση έφτασε στο αποκορύφωμά της τον 15ο αιώνα, μετά το τέλος της περιόδου των μογγολικών επιδρομών και κατακτήσεων.

Με βάση τα ισλαμικά ιδεώδη,  τα θεμέλια της Τιμουριδικής Αναγέννησης περιλαμβάνουν την ανοικοδόμηση της Σαμαρκάνδης και την εφεύρεση του σκακιού του Ταμερλάνου από τον Ταμερλάνο, τη βασιλεία του Σαχ Ρουχ και της συζύγου του, Γκαουάρ Σαντ, στο Χεράτ , που συναγωνιζόταν τη Φλωρεντία της Ιταλικής Αναγέννησης ως το κέντρο μιας πολιτιστικής αναγέννησης της εποχής του  Ούλουγκ Μπεγκ (μαζί με αξιόλογους πολυμαθείς και ισλαμικούς μελετητές ) και την κατασκευή πρόσθετων κέντρων εκμάθησης από τον προστάτη της τέχνης Σουλτάνο Χουσαΐν Μπαϊκάρα. Η βασιλεία του Ταμερλάνου παρουσίασε αναζωογονημένο ενδιαφέρον για την κλασική περσική τέχνη. Αναλήφθηκαν κτιριακά έργα μεγάλης κλίμακας, δημιουργώντας μαυσωλεία, μεντρεσέδες και *κιτάμπχανε* - μεσαιωνικά ισλαμικά εργαστήρια βιβλίων. Οι μαθηματικές και αστρονομικές σπουδές αναζωογονήθηκαν και στις αρχές του 16ου αιώνα επιτεύχθηκε η κυριαρχία των πυροβόλων όπλων.

Σημαντικές παραγγελίες από τη ζωή του Ταμερλάνου ήταν το Θερινό Παλάτι στο Σαχρισάμπζ, το Τζαμί Μπιμπί-Χανούμ και η κατασκευή του Ρεγκιστάν. Η πόλη Χεράτ έγινε σημαντικό κέντρο πνευματικής και καλλιτεχνικής ζωής στον μουσουλμανικό κόσμο κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Η Σαμαρκάνδη, ένα κέντρο επιστημονικής μελέτης που καταστράφηκε προηγουμένως κατά τη διάρκεια της μογγολικής κατάκτησης της Χορασμίας, έγινε το κέντρο της Αναγέννησης και του ισλαμικού πολιτισμού γενικότερα λόγω της ανοικοδόμησης κατά τη διάρκεια της περιόδου. 

Η Τιμουριδική Αναγέννηση διέφερε από τις προηγούμενες πολιτιστικές και καλλιτεχνικές εξελίξεις της δυναστείας των Μπουγίδων στο ότι δεν ήταν μια άμεση αναβίωση των κλασικών μοντέλων, αλλά μάλλον μια διεύρυνση της πολιτιστικής τους απήχησης με την προσθήκη περισσότερων καθομιλουμένων στυλ στην περσική γλώσσα. Η Τιμουριδική Αναγέννηση κληρονομήθηκε από την μογγολική αυτοκρατορία της Ινδίας   και είχε σημαντική επιρροή στην Οθωμανική Τουρκία και το Σαφαβιδικό Ιράν).

## Ιστορία
μικρογραφία| Εικονογράφηση από ''τον κήπο των ευσεβών με τριανταφυλλιές'' του Τζαμί, με ημερομηνία 1553.
Η Αυτοκρατορία των Τιμουρίδων ιδρύθηκε από τον Ταμερλάνο το 1370 μετά την κατάκτηση πολλών διαδοχικών κρατών του Ιλχανάτου. Μετά την κατάκτηση μιας πόλης, οι Τιμουρίδες συνήθως χάριζαν τη ζωή σε ντόπιους τεχνίτες και τους απέλαυναν στην πρωτεύουσα των Τιμουρίδων, τη Σαμαρκάνδη.

Μετά την κατάκτηση της Περσίας από τους Τιμουρίδες στις αρχές του 15ου αιώνα, πολλά ισλαμικά καλλιτεχνικά χαρακτηριστικά συνυφάνθηκαν με την υπάρχουσα μογγολική τέχνη . Η καθιέρωση του ισλαμικού νόμου της Σαρία από τον Ταμερλάνο αργότερα στη ζωή του έκανε τη Σαμαρκάνδη ένα από τα κέντρα της ισλαμικής τέχνης. 

Στα μέσα του 15ου αιώνα η αυτοκρατορία μετέφερε την πρωτεύουσά της στη Χεράτ, κομβικό σημείο για την τιμουριδική τέχνη. Όπως και με τη Σαμαρκάνδη, τεχνίτες και διανοούμενοι διαφόρων εθνικών καταβολών σύντομα καθιέρωσαν τη Χεράτ ως κέντρο τεχνών και πολιτισμού. Σύντομα, πολλές από τις τιμουριδικές πολιτιστικές εκφράσεις αναμίχθηκαν με αυτές άλλων παραδόσεων. 

### Τέχνες
αριστερά|μικρογραφία| Ο σουλτάνος Χουσαΐν Μπαϊκάρα, προστάτης της τέχνης, κατασκεύασε πολλαπλά κέντρα μάθησης.
Η τιμουριδική τέχνη απορρόφησε και βελτίωσε την παραδοσιακή περσική αντίληψη των «Τεχνών του Βιβλίου». Τα νέα έργα τέχνης με πλάκες Τιμουρίδων είχαν εικονογραφημένα χειρόγραφα από χαρτί (σε αντίθεση με περγαμηνή), που παράγονταν από καλλιτέχνες της αυτοκρατορίας. Αυτές οι εικονογραφήσεις ήταν αξιοσημείωτες για τα πλούσια χρώματα και τα περίτεχνα σχέδιά τους. Λόγω της ποιότητας των μικρογραφιών που βρέθηκαν σε αυτά τα χειρόγραφα, η αρχαιολόγος και ιστορικός τέχνης Σούζαν Γιαλμάν του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης σημείωσε ότι «η σχολή της Χεράτ [της ζωγραφικής χειρογράφων] θεωρείται συχνά ως το απόγειο της περσικής ζωγραφικής. 

Η ζωγραφική δεν περιοριζόταν στα χειρόγραφα. Πολλοί Τιμουρίδες καλλιτέχνες δημιούργησαν επίσης σύνθετες τοιχογραφίες. Πολλές από αυτές τις τοιχογραφίες απεικόνιζαν τοπία προερχόμενα τόσο από την περσική όσο και από την κινεζική καλλιτεχνική παράδοση. Ενώ η θεματολογία αυτών των πινάκων δανείστηκε από άλλους πολιτισμούς, οι τοιχογραφίες των Τιμουρίδων τελικά εξευγενίστηκαν στο δικό τους, μοναδικό στυλ.

Οι μογγολικές καλλιτεχνικές παραδόσεις δεν καταργήθηκαν εντελώς, καθώς οι εξαιρετικά στυλιζαρισμένες απεικονίσεις ανθρώπινων μορφών, που εμφανίζονται στην τέχνη των Τιμουρίδων του 15ου αιώνα, προέρχονται από αυτόν τον πολιτισμό. 

Η βασιλεία του σουλτάνου Χουσαΐν Μπαϊκάρα είδε μια περαιτέρω άνοδο στις τέχνες. Ήταν γνωστός ως ευεργέτης και προστάτης της μάθησης στο βασίλειό του. Ο Σουλτάνος Χουσεΐν έχτισε πολυάριθμες κατασκευές, συμπεριλαμβανομένου ενός διάσημου σχολείου. Έχει περιγραφεί ως «ο κατεξοχήν Τιμουρίδης ηγεμόνας της μεταγενέστερης περιόδου στην Υπερωξιανή». Η εκλεπτυσμένη αυλή και η γενναιόδωρη καλλιτεχνική του υποστήριξη ήταν πηγή θαυμασμού, ιδιαίτερα από τον ξάδερφό του, Μπαμπούρ της μογγολικής αυτοκρατορίας της Ινδίας.

### Τιμουριδική αρχιτεκτονική
Η τιμουριδική αρχιτεκτονική βασίστηκε σε πτυχές της αρχιτεκτονικής των Σελτζούκων. Τιρκουάζ και μπλε πλακάκια που σχηματίζουν περίπλοκα γραμμικά και γεωμετρικά σχέδια διακοσμούσαν τις προσόψεις των κτιρίων. Μερικές φορές οι εσωτερικοί χώροι των κτιρίων ήταν διακοσμημένοι με παρόμοιο τρόπο, με τη ζωγραφική και το ανάγλυφο από γυψομάρμαρο να εμπλουτίζουν περαιτέρω το αποτέλεσμα. 

Η τιμουριδική αρχιτεκτονική ήταν η κορυφή της ισλαμικής τέχνης στην Κεντρική Ασία. Υπήρχαν θεαματικά και μεγαλοπρεπή οικοδομήματα, που ανεγέρθηκαν από τον Ταμερλάνο και τους διαδόχους του στη Σαμαρκάνδη και στη Χεράτ. Αυτά τα μνημειώδη έργα βοήθησαν στη διάδοση της επιρροής της σχολής τέχνης του Ιλχανάτου μέχρι την Ινδία, όπου δημιούργησε τη διάσημη σχολή αρχιτεκτονικής *Μουγκάλ* (ή *Μογγόλων*).

Η τιμουριδική αρχιτεκτονική ξεκίνησε με το ιερό του Αχμέντ Γιασάουι στο σημερινό Καζακστάν και κορυφώθηκε στο μαυσωλείο του Ταμερλάνου Γκουρ-ε Αμίρ στη Σαμαρκάνδη, καλυμμένο με "τιρκουάζ περσικά πλακάκια". Σε κοντινή απόσταση, στο κέντρο της αρχαίας πόλης, παρατηρείται «μεντρεσές περσικού ρυθμού» (θρησκευτικό σχολείο)  και ένα «τέμενος περσικού ρυθμού» του Τιμουρίδη σουλτάνου Ούλουγκ Μπέη. Τα μαυσωλεία των Τιμουρίδων πριγκίπων, με τους τιρκουάζ και γαλάζιους θόλους τους, παραμένουν δείγματα της πιο εκλεπτυσμένης και εξαίσιας περσικής αρχιτεκτονικής. 

Η αξονική συμμετρία είναι χαρακτηριστικό όλων των κύριων τιμουριδικών δομών, ιδιαίτερα του Σαχ-ε Ζέντα στη Σαμαρκάνδη, του συγκροτήματος *Μουσαλάχ* στη Χεράτ και του τζαμιού Γκαουάρ Σαντ στη Μασχάντ. Διπλοί θόλοι διαφόρων σχημάτων αφθονούν, διαπερασμένοι εξωτερικά με λαμπερά χρώματα. Η κυριαρχία του Ταμερλάνου στην περιοχή ενίσχυσε την επιρροή της πρωτεύουσας του και της περσικής αρχιτεκτονικής στην Ινδική Υποήπειρο.

### Μεταλλουργία, κεραμική και ανάγλυφα
Η αυτοκρατορία των Τιμουρίδων παρήγαγε επίσης ποιοτικά κομμάτια μεταλλοτεχνίας. Ο χάλυβας, ο σίδηρος, ο ορείχαλκος και ο μπρούντζος χρησιμοποιούνταν συνήθως ως μέσα. Ο τιμουριδικός ασημένιος χάλυβας αναφέρεται συχνά ως ιδιαίτερα υψηλής ποιότητας.  Μετά την κατάρρευση της Τιμουριδικής Αυτοκρατορίας, αρκετοί πολιτισμοί του Ιράν και της Μεσοποταμίας επέλεξαν τη μεταλλοτεχνία των Τιμουριδών. 

Τα κεραμικά κινέζικου τύπου παράγονταν από Τιμουρίδες τεχνίτες. Τα ανάγλυφα νεφρίτη είχε επίσης κάποια παρουσία στην τιμουριδική τέχνη. 

### Επιστήμη
αριστερά|μικρογραφία| Ο Ουλούγκ Μπέη και ο Αλί Κουσζί στο αστεροσκοπείο.
[μικρογραφία|226x226εσ| Το [Αστεροσκοπείο Ουλούγκ Μπέη και ο μεντρεσές του υπήρξε σημαντικό κέντρο αστρονομικής μελέτης στην Κεντρική Ασία.]]
αριστερά|μικρογραφία|312x312εσ| Θεώρημα Αλ-Κασί
Ο Τσαμσίντ αλ Κασί ήταν ένας από τους πιο σημαντικούς συντελεστές στους τομείς των μαθηματικών και της αστρονομίας. Έλαβε τεράστια υποστήριξη τόσο από τον αυτοκράτορα Σαχ Ρουχ όσο και από τη βασίλισσα Γκοχαρσάντ, οι οποίοι ενδιαφέρθηκαν πολύ για τις επιστήμες και ενθάρρυναν την αυλή τους να μελετήσει τους διάφορους τομείς σε μεγάλο βάθος. Κατά συνέπεια, η περίοδος της εξουσίας τους έγινε ένα από τα πολλά επιστημονικά επιτεύγματα.

Η βασιλεία του σουλτάνου Ουλούγ Μπέη είχε την επιστημονική κορύφωση της αυτοκρατορίας. Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του, ο αλ Κασί παρήγαγε ημιτονοειδείς πίνακες με τέσσερα εξηνταδικά ψηφία (που ισοδυναμούν με οκτώ δεκαδικά ψηφία) ακρίβειας για κάθε βαθμό και περιλαμβάνει διαφορές για κάθε λεπτό. Παρήγαγε επίσης πίνακες, που ασχολούνται με μετασχηματισμούς μεταξύ συστημάτων συντεταγμένων στην ουράνια σφαίρα, όπως ο μετασχηματισμός από το σύστημα συντεταγμένων της εκλειπτικής στο ισημερινό σύστημα συντεταγμένων. Συντάχθηκε το *[[Σουλάμ αλ Σάμα]]*, το οποίο παρείχε την επίλυση των δυσκολιών που συναντούσαν οι προκάτοχοι στον προσδιορισμό των αποστάσεων και των μεγεθών των ουράνιων σωμάτων όπως η Γη, η Σελήνη, ο Ήλιος και τα Άστρα. Γράφτηκε επίσης η *Πραγματεία για τα Αστρονομικά Όργανα Παρατήρησης,* η οποία περιέγραφε μια ποικιλία διαφορετικών οργάνων, συμπεριλαμβανομένου του τρικέτρου και του αστρολάβου, του ισημερινού οπλισμού και του ηλιοστασίου του Μοαγιεντουντίν Ούρντι, του ημιτονικού οργάνου του Ούρντι, του εξάντα του αλ-Κουζαντί κ.ά. 

Φάνηκε η εφεύρεση της πλάκας των συνδέσεων, ενός αναλογικού υπολογιστικού οργάνου που χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό της ώρας της ημέρας κατά την οποία θα συμβούν πλανητικές συνδέσεις,  και για την εκτέλεση γραμμικής παρεμβολής. Εφευρέθηκε επίσης ένας μηχανικός πλανητικός υπολογιστής, ο οποίος μπορούσε να λύσει γραφικά μια σειρά από πλανητικά προβλήματα, συμπεριλαμβανομένης της πρόβλεψης των πραγματικών θέσεων στο γεωγραφικό μήκος του Ήλιου και της Σελήνης  και των πλανητών ως προς τις ελλειπτικές τροχιές, τα γεωγραφικά πλάτη του Ήλιου, της Σελήνης και των πλανητών και την εκλειπτική του Ήλιου. 

Ο Ουλούγ Μπέης ίδρυσε ένα ινστιτούτο στη Σαμαρκάνδη, το οποίο σύντομα έγινε εξέχον πανεπιστήμιο. Φοιτητές από όλη την Κεντρική Ασία και όχι μόνο, συνέρρεαν σε αυτή την ακαδημία στην πρωτεύουσα του σουλτανάτου του. Κατά συνέπεια, συγκέντρωσε πολλούς σπουδαίους μαθηματικούς και επιστήμονες, συμπεριλαμβανομένου του Αλί Κουσζί, ο οποίος έκανε σημαντική ανάπτυξη της αστρονομικής φυσικής ανεξάρτητης από τη φυσική φιλοσοφία και για την παροχή εμπειρικών στοιχείων για την περιστροφή της Γης στην πραγματεία του *Σχετικά με την υποτιθέμενη εξάρτηση της αστρονομίας από τη φιλοσοφία*. Εκτός από τη συνεισφορά του στο διάσημο έργο *[[Ζιζ-ι Σουλτανί]]* και στην ίδρυση του Μεντρεσέ Σαχν-ι Σεμάν, ενός από τα πρώτα κέντρα για τη μελέτη των διαφόρων παραδοσιακών ισλαμικών επιστημών στο οθωμανικό χαλιφάτο, ο Αλί Κουσζί ήταν επίσης συγγραφέας πολλών επιστημονικών εργασιών και εγχειριδίων για την αστρονομία. Το πιο σημαντικό αστρονομικό έργο του είναι *το Σχετικά με την υποτιθέμενη εξάρτηση της αστρονομίας από τη φιλοσοφία*. Υπό την επιρροή των Ισλαμικών θεολόγων που αντιτάχθηκαν στην παρέμβαση του Αριστοτελισμού στην αστρονομία, απέρριψε την αριστοτελική φυσική και διαχώρισε εντελώς τη φυσική φιλοσοφία από την ισλαμική αστρονομία, επιτρέποντας στην αστρονομία να γίνει μια καθαρά εμπειρική και μαθηματική επιστήμη. Αυτό του επέτρεψε να εξερευνήσει εναλλακτικές στην αριστοτελική έννοια της ακίνητης Γης, καθώς εξερεύνησε την ιδέα μιας κινούμενης Γης (αν και η Έμιλι Σάβατζ-Σμιθ ισχυρίζεται ότι κανένας Ισλαμικός αστρονόμος δεν πρότεινε ένα ηλιοκεντρικό σύμπαν ). Βρήκε επίσης εμπειρικές αποδείξεις για την περιστροφή της Γης μέσω της παρατήρησής του στους κομήτες και κατέληξε στο συμπέρασμα, με βάση εμπειρικά στοιχεία και όχι εικαστική φιλοσοφία, ότι η θεωρία της κινούμενης Γης είναι εξίσου πιθανό να είναι αληθινή με τη θεωρία της ακίνητης Γης.   

### Κληρονομιά
Μετά την παρακμή της Τιμουριδικής Αυτοκρατορίας στα τέλη του 15ου αιώνα, οι Αυτοκρατορίες της πυρίτιδας, δηλαδή οι Οθωμανοί, η δυναστεία των Σαφαβιδών, η Ινδία των Μουγκάλ και άλλες αυτοκρατορίες, συνεπέλεξαν τις τιμουριδικές καλλιτεχνικές παραδόσεις σε δικές τους.  

## Δείτε επίσης

* Τιμουριδική τέχνη
* Τουρκοπερσική παράδοση
* Τιμουριδικές σχέσεις με την Ευρώπη
* Χρονοδιάγραμμα της Σαμαρκάνδης

## Παραπομπές

## Πηγές

* 
* 
* 
* 
* 
Κατηγορία:Πολιτισμός της Κεντρικής Ασίας
Κατηγορία:Αυτοκρατορία των Τιμουριδών
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις