Γκότλαντ

thumb|150px|Το έμβλημα του νησιού
Το **Γκότλαντ** (σουηδικά: *Gotland*, γκουτνικά: *Gutland*), επίσης ιστορικά γραμμένο ως **Γκόθλαντ**, είναι το μεγαλύτερο νησί της Σουηδίας αλλά και της Βαλτικής θάλασσας. Αποτελεί επίσης επαρχία της χώρας, κομητεία, δήμος και επισκοπή. Ο πληθυσμός του νησιού το 2024 ανερχόταν στα 61.023 άτομα, από τους οποίους περίπου οι 23.600 κατοικούν στο Βίσμπυ, την μεγαλύτερη πόλη.

## Ιστορία
### Προϊστορική και αρχαία εποχή
Το Γκότλαντ κατοικείται από το 7200 π.Χ. περίπου. Το νησί ήταν η πατρίδα των Γκούτων, μιας γερμανικής φυλής, και αρκετές τοποθεσίες δείχνουν ότι ήταν κατοικημένο από την προϊστορία. Μια μελέτη *[[DNA]]* που διεξήχθη σε σκελετικά υπολείμματα 5.000 ετών τριών κυνηγών φώκιας της νεολιθικής περιόδου από το Γκότλαντ έδειξε ότι σχετίζονταν με σύγχρονους φινλανδούς, ενώ ένας αγρότης του ηπειρωτικού νησιού βρέθηκε να σχετίζεται στενότερα με τους σύγχρονους Μεσογειακούς λαούς. Αυτό είναι σύμφωνο με την εξάπλωση των αγροτικών λαών από τη Μέση Ανατολή εκείνη την εποχή.

Ο αριθμός των αραβικών ντιρχάμ (νομισμάτων) που ανακαλύφθηκαν μόνο στο νησί Γκότλαντ είναι εκπληκτικά υψηλός. Στους διάφορους θησαυρούς που βρίσκονται γύρω από το νησί, υπάρχουν περισσότερα από αυτά τα ασημένια νομίσματα από οποιαδήποτε άλλη τοποθεσία στη δυτική Ευρασία. Το συνολικό ποσό είναι σχεδόν τόσο μεγάλο όσο ο αριθμός που έχει ανακαλυφθεί σε ολόκληρο τον μουσουλμανικό κόσμο.

### Μεσαίωνας
Νωρίς, το Γκότλαντ έγινε εμπορικό κέντρο, με την πόλη Βίσμπυ να γίνεται η σημαντικότερη χανσεατική πόλη στη Βαλτική Θάλασσα. Η πόλη του Βίσμπυ και το υπόλοιπο νησί διοικούνταν χωριστά και ένας εμφύλιος πόλεμος που προκλήθηκε από συγκρούσεις μεταξύ των Γερμανών εμπόρων στο Βίσμπυ και των αγροτών με τους οποίους συναλλάσσονταν στην ύπαιθρο σταμάτησε μετά από παρέμβαση του βασιλιά Μάγκνους Γ΄ της Σουηδίας το 1288.

Το 1361, οι Δανοί εισέβαλαν στο νησί. Περίπου 1.500 ντόπιοι αγρότες σκοτώθηκαν από τους Δανούς εισβολείς μετά την μάχη του Μάστερμπι (*Mästerby*). Πειρατές κατέλαβαν το νησί από το 1394 εώς το 1398 όταν το Τευτονικό τάγμα κατάκτησε και πήρε τον πλήρη έλεγχο του νησιού. Το 1409, ο Ούλριχ φον Γιούνγκινγκεν των Τεύτονων ιπποτών εγγυήθηκε την ειρήνη με την Ένωση του Κάλμαρ πουλώντας το νησί Γκότλαντ στη βασίλισσα Μαργαρίτα Α'.
thumb|left|250px|Τείχοι της πόλης του Βίσμπυ
### Πρώιμη σύγχρονη περίοδος
Από τη συνθήκη του Μπρόσεμπρο (*Brömsebro*) το 1645, το νησί παρέμεινε υπό σουηδική κυριαρχία.

Στις 19 Σεπτεμβρίου του 1806, ο Γουσταύος Δ' Αδόλφος πρόσφερε την κυριαρχία του Γκότλαντ στους Ιωαννίτες ιππότες, οι οποίοι εκδιώχθηκαν από τη Μάλτα το 1798, αλλά οι ιππότες απέρριψαν την προσφορά, καθώς θα σήμαινε την παραίτηση τους από την αξίωσή τους στη Μάλτα. Τελικά, δεν ανέκτησαν ποτέ την αξίωση τους και τελικά επανιδρύθηκαν στη Ρώμη ως το Κυρίαρχο Στρατιωτικό Τάγμα της Μάλτας.

Στις 22 Απριλίου του 1808, κατά τη διάρκεια του Φινλανδικού πολέμου μεταξύ Σουηδίας και Ρωσίας, ρωσικός στρατός αποβιβάστηκε στις νοτιοανατολικές ακτές του Γκότλαντ. Περίπου 1.800 Ρώσοι κατέλαβαν την πόλη του Βίσμπυ χωρίς καμία μάχη η ένταση και κατέλαβαν το νησί. Μια σουηδική αποστολή διάσωσης του ναυτικού στάλθηκε από την Κάρλσκρουνα με 2.000 άνδρες και οδήγησε στην απελευθέρωση του νησιού. Οι ρωσικές δυνάμεις εγκατέλειψαν το νησί στις 18 Μαΐου 1808.

Τον ιούλιο του 1999, ο μεγαλύτερος ασημένιος θησαυρός των Βίκινγκς στον κόσμο, βρέθηκε σε ένα χωράφι στο αγρόκτημα σπίλινγκς (*Spillings*), βορειοδυτικά του νησιού. Ο ασημένιος θησαυρός χωριζόταν σε δύο μέρη και ζύγιζε συνολικά περίπου 120 κιλά και αποτελούνταν κυρίως από νομίσματα, περίπου 14.000, από ξένες χώρες, κυρίως ισλαμικές. Ο θησαυρός βρέθηκε χρησιμοποιώντας έναν ανιχνευτή μετάλλων και η αμοιβή που δόθηκε στον αγρότη που κατείχε τη γη, ήταν πάνω από 2 εκατομμύρια κορόνες σουηδίας δηλαδή περίπου 270.000 ευρώ.

## Γεωγραφία
Με συνολική έκταση 3.183,7 km2 η επαρχία του Γκότλαντ που συμπεριλαμβάνει και άλλα μικρά νησιά, αποτελεί το 0,8% της συνολικής έκτασης της Σουηδίας. Το Γκότλαντ βρίσκεται περίπου 90 χλμ. ανατολικά της ηπειρωτικής Σουηδίας και περίπου 130 χλμ. από τα βαλτικά κράτη, με τη Λετονία να είναι η πλησιέστερη.

Το υψηλότερο σημείο του νησιού βρίσκεται 82 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Το μέσο ύψος του νησιού είναι 29 μέτρα.

Το Γκότλαντ αποτελείται από μια ακολουθία ιζηματογενών πετρωμάτων της Σιλούριας περιόδου.
 
### Κλίμα
Το νησί έχει μια ημιηπειρωτική παραλλαγή θαλάσσιου κλίματος. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα μεγαλύτερες εποχιακές διαφορές από τις τυπικές των θαλάσσιων κλιμάτων, παρά το γεγονός ότι περιβάλλεται από τη Βαλτική θάλασσα για μεγάλες αποστάσεις προς όλες τις κατευθύνσεις. Αυτό οφείλεται στους ισχυρούς ηπειρωτικούς ανέμους που ταξιδεύουν πάνω από τη θάλασσα από τις γύρω στεριές. Η εποχική διακύμανση της θερμοκρασίας είναι μικρότερη σε πιο απομονωμένα μέρη του νησιού, με θερμότερο φθινόπωρο και χειμώνα, αλλά και πιο δροσερά καλοκαίρια και ανοίξεις. Ο Αύγουστος είναι συνήθως ο πιο ζεστός μήνας, ένα ασυνήθιστο φαινόμενο για σουηδικές τοποθεσίες.

Δεδομένου ότι οι χειμώνες συνήθως παραμένουν περίπου στους 0°C, η θάλασσα παραμένει χωρίς πάγο όλο το χρόνο, εκτός από τα σπάνια ακραία κύματα κρύου. Η τελευταία φορά που ολόκληρο το πέρασμα από την ηπειρωτική χώρα προς το Γκότλαντ πάγωσε ήταν το 1987 όταν χρησιμοποιήθηκαν παγοθραυστικά για τη διατήρηση της κυκλοφορίας επιβατών και εμπορευμάτων προς το νησί.

## Οικονομία
Οι κύριες πηγές εσόδων του νησιού είναι η γεωργία μαζί με την επεξεργασία τροφίμων, ο τουρισμός, η πληροφορική και κάποιες βαριές βιομηχανίες, όπως η παραγωγή σκυροδέματος από τοπικά εξορυσσόμενο ασβεστόλιθο. Το μεγαλύτερο μέρος της οικονομίας του Γκότλαντ βασίζεται σε μικρής κλίμακας παραγωγή. Το 2012, υπήρχαν πάνω από 7.500 εγγεγραμμένες εταιρείες στο Γκότλαντ και 1.500 από αυτές είχαν περισσότερους από έναν εργαζόμενους. Το Γκότλαντ έχει τον βορειότερο εδραιωμένο αμπελώνα και οινοποιείο στον κόσμο.

### Τουρισμός
thumb|Κρουαζιερόπλοιο στο λιμάνι του Βίσμπυ, 2019
Το Γκότλαντ έγινε πολύ δημοφιλής στις κοινωνίες της εποχής μέσω της πριγκίπισσας Ευγενίας της Σουηδίας που έζησε στο δυτικό τμήμα του νησιού από τη δεκαετία του 1860.

Όταν ψηφίστηκε το 1938 ένας νέος νόμος που εξασφάλιζε διακοπές δύο εβδομάδων για όλους τους υπαλλήλους στη Σουηδία, το κάμπινγκ έγινε δημοφιλές χόμπι στους Σουηδούς και το 1955 επισκέφθηκαν το Γκότλαντ 80.000 άτομα.

Το 2001, ήταν ο πέμπτος μεγαλύτερος τουριστικός προορισμός στη Σουηδία με βάση τον συνολικό αριθμό των διανυκτερεύσεων επισκεπτών. Το Γκότλαντ είναι συνήθως το μέρος της χώρας που έχει τις περισσότερες ώρες ηλιακού φωτός κατά τη διάρκεια ενός έτους, με το Βίσμπυ στατιστικά να είναι η τοποθεσία με την περισσότερη ηλιοφάνεια στη Σουηδία. Το 2007 περίπου 750.000 άτομα επισκέφτηκαν το Γκότλαντ. Ακόμη και κατά τη διάρκεια της πανδημίας του ''COVID-19'', ο τουρισμός δεν άλλαξε πολύ καθώς οι Σουηδοί επέλεξαν να επισκεφτούν το νησί αντί να ταξιδέψουν στο εξωτερικό.

Την πόλη επισκέπτονται επίσης πολλά κρουαζιερόπλοια κάθε χρόνο. Περίπου 40 γραμμές κρουαζιέρας συχνάζουν στη Βαλτική Θάλασσα με το Βίσμπυ ως έναν από τους προορισμούς τους.

## Φωτογραφίες

File:Gotland GothemKirche 02.jpg|Μεσαιωνική εκκλησία του νησιού
File:Hesselby station.jpg|Σιδηρόδρομος του νησιού το 2004
File:Gotland, Sweden (6639711325).jpg|Ακτή του νησιού
File:Ringkors Boge.jpg|Υπόλειμμα από την εποχή των βίκινγκ


## Παραπομπές


Κατηγορία:Νησιά της Σουηδίας
Κατηγορία:Επαρχίες της Σουηδίας
Κατηγορία:Βαλτική Θάλασσα