Γιαν Κάρσκι

Ο **Γιαν Κάρσκι** (πολωνικά: Jan Karski) (24 Ιουνίου 1914 – 13 Ιουλίου 2000) ήταν Πολωνός στρατιώτης, αντιστασιακός και διπλωμάτης κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Είναι γνωστός για το ότι ενήργησε ως αγγελιαφόρος το 1940–1943 στην πολωνική εξόριστη κυβέρνηση και στους Δυτικούς Συμμάχους της Πολωνίας σχετικά με την κατάσταση στην κατεχόμενη από τους Γερμανούς Πολωνία. Ανέφερε για το κράτος της Πολωνίας, τις πολλές ανταγωνιστικές φατρίες της αντίστασης, καθώς και για την καταστροφή του Γκέτο της Βαρσοβίας από τη Γερμανία και τη λειτουργία στρατοπέδων εξόντωσης στο πολωνικό έδαφος που δολοφονούσαν Εβραίους, Πολωνούς και άλλους.

Μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά τον πόλεμο, ολοκλήρωσε το διδακτορικό του και δίδαξε για δεκαετίες στο Πανεπιστήμιο Τζώρτζταουν στις διεθνείς σχέσεις και την πολωνική ιστορία. Έζησε στην Ουάσιγκτον μέχρι το τέλος της ζωής του. Δεν μίλησε δημόσια για τις αποστολές του εν καιρώ πολέμου μέχρι το 1981, όταν προσκλήθηκε ως ομιλητής σε ένα συνέδριο για την απελευθέρωση των στρατοπέδων. Ο Κάρσκι εμφανίστηκε στην εννιάωρη ταινία του Κλοντ Λανζμάν, *[[Shoah (ταινία)|Shoah]]* (1985), για το Ολοκαύτωμα, βασισμένη σε προφορικές συνεντεύξεις με Εβραίους και Πολωνούς επιζώντες. Μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, ο Κάρσκι τιμήθηκε από τη νέα πολωνική κυβέρνηση, καθώς και τιμήθηκε από τις ΗΠΑ και τα ευρωπαϊκά έθνη για τον ρόλο του εν καιρώ πολέμου. Το 2010, ο Λανζμάν κυκλοφόρησε ένα σύντομο ντοκιμαντέρ, *[[Η Έκθεση Κάρσκι]]*, το οποίο περιείχε περισσότερα για τις συναντήσεις του Κάρσκι με τον Πρόεδρο Φραγκλίνος Ρούζβελτ και άλλους ηγέτες των ΗΠΑ το 1943.

Ο Κάρσκι δήλωσε αργότερα: «Ήθελα να σώσω εκατομμύρια και δεν μπόρεσα να σώσω ούτε έναν άνθρωπο».

## Πρώιμη ζωή
Ο Γιαν Κάρσκι γεννήθηκε στις 24 Ιουνίου 1914 στο Λοτζ της Πολωνίας. Το αρχικό του όνομα ήταν Για Κοζιελέφσκι (Jan Kozielewski). Ο Κάρσκι γεννήθηκε την Ημέρα του Αγίου Ιωάννη και ονομάστηκε Γιαν (το πολωνικό αντίστοιχο του Ιωάννη), ακολουθώντας το πολωνικό έθιμο να ονομάζουν τα παιδιά από τους αγίους των γενεθλίων τους. Το αρχείο της βάπτισής του —κατά λάθος— ανέφερε την 24η Απριλίου ως ημερομηνία γέννησής του, όπως εξήγησε ο Κάρσκι αργότερα σε συνεντεύξεις του σε πολλές περιπτώσεις.
[μικρογραφία| Το χειρόγραφο έγγραφο του Για Κοζιελέφσκι πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο που δείχνει την ημερομηνία γέννησης από τα αρχεία του [Λβιβ]]
Ο Κάρσκι είχε αρκετά αδέρφια και μια αδερφή. Τα παιδιά μεγάλωσαν ως Καθολικοί και ο Κάρσκι παρέμεινε Καθολικός σε όλη του τη ζωή. Ο πατέρας του πέθανε όταν ήταν μικρός και η οικογένεια δυσκολευόταν οικονομικά. Ο Κάρσκι μεγάλωσε σε μια πολυπολιτισμική γειτονιά, όπου η πλειοψηφία του πληθυσμού ήταν Εβραίοι.

Μετά από στρατιωτική εκπαίδευση στη σχολή για αξιωματικούς έφιππου πυροβολικού στο Βουοντζίμιες Βοουίνσκι, αποφοίτησε με Πρωτία στην Τάξη του 1936 και διατάχθηκε στο 5ο Σύνταγμα Έφιππου Πυροβολικού, την ίδια μονάδα όπου υπηρέτησε ο Συνταγματάρχης Γιούζεφ Μπεκ, αργότερα Υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας.

Ο Κάρσκι ολοκλήρωσε τη διπλωματική του μαθητεία μεταξύ 1935 και 1938 σε διάφορες θέσεις στη Ρουμανία (δύο φορές), τη Γερμανία, την Ελβετία και το Ηνωμένο Βασίλειο και ακολούθως εντάχθηκε στη διπλωματική υπηρεσία. Αφού ολοκλήρωσε και απέκτησε Πρωτία στη Μεγάλη Διπλωματική Πρακτική, την 1η Ιανουαρίου 1939 άρχισε να εργάζεται στο Πολωνικό Υπουργείο Εξωτερικών.

## Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος
Κατά τη διάρκεια της γερμανικής εισβολής στην Πολωνία, το 5ο Σύνταγμα του Κοζιελέφσκι ήταν μέρος της Ταξιαρχίας Ιππικού της Κρακοβίας, υπό τον Στρατηγό Ζίγκμουντ Πιασέτσκι, μια μονάδα του Στρατού της Κρακοβίας που υπερασπιζόταν την περιοχή μεταξύ Ζαμπκοβίτσε και Τσενστοχόβα. Μετά τη Μάχη του Τομάσουφ Λουμπέλσκι στις 10 Σεπτεμβρίου 1939, ορισμένες μονάδες, συμπεριλαμβανομένης της 1ης Μεραρχίας του Κοζιελέφσκι του 5ου Συντάγματος, προσπάθησαν να φτάσουν στην Ουγγαρία, αλλά αιχμαλωτίστηκαν από τον Κόκκινο Στρατό μεταξύ 17 και 20 Σεπτεμβρίου. Ο Κοζιελέφσκι κρατήθηκε αιχμάλωτος στο στρατόπεδο Κοζιελστσίνα (σήμερα στη Ρωσία). Έκρυψε επιτυχώς τον πραγματικό του βαθμό του ανθυπολοχαγού και, μετά από ανταλλαγή στολών, αναγνωρίστηκε από τον διοικητή του ΛΚΕΥ ως στρατιώτης. Μεταφέρθηκε στους Γερμανούς ως άτομο που γεννήθηκε στο Λοτζ, το οποίο ενσωματώθηκε στο Τρίτο Ράιχ, και έτσι γλίτωσε τη σφαγή των Πολωνών αξιωματικών στο Κάτιν από τους Σοβιετικούς.

### Αντίσταση
μικρογραφία|Οι αποστολές του Γιαν Κάρσκι
Τον Νοέμβριο του 1939, ο Κάρσκι ήταν μεταξύ των αιχμαλώτων σε ένα τρένο με προορισμό ένα στρατόπεδο αιχμαλώτων πολέμου στη ζώνη του Γενικού Κυβερνείου, ένα τμήμα της Πολωνίας που δεν είχε ενσωματωθεί πλήρως στο Τρίτο Ράιχ. Διέφυγε και πήρε το δρόμο για τη Βαρσοβία. Εκεί εντάχθηκε στην Υπηρεσία για τη Νίκη της Πολωνίας (*Służba Zwycięstwu Polski*)—το πρώτο κίνημα αντίστασης στην κατεχόμενη Ευρώπη, που οργανώθηκε από τον Στρατηγό Μίχαου Καρασέβιτς-Τοκαζέφσκι, τον προκάτοχο της Ένωσης Ενόπλων Μάχης, αργότερα του Πολωνικού Εσωτερικού Στρατού.

Περίπου εκείνη την εποχή, ο Κοζιελέφσκι υιοθέτησε το ψευδώνυμο Γιαν Κάρσκι, το οποίο αργότερα έκανε το νόμιμο όνομά του. Άλλα ονόματα που χρησιμοποίησε κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ήταν οι Πιασέτσκι, Κφασνιέφσκι, Ζναμιερόφσκι, Κρουσέφσκι, Κουχάρσκι και Βίτολντ. Τον Ιανουάριο του 1940, ο Κάρσκι άρχισε να οργανώνει αποστολές ταχυμεταφορών για τη μεταφορά αποστολών από το πολωνικό υπόγειο στην πολωνική εξόριστη κυβέρνηση, που τότε είχε έδρα στο Παρίσι. Ως αγγελιαφόρος, ο Κάρσκι έκανε πολλά μυστικά ταξίδια μεταξύ Γαλλίας, Βρετανίας και Πολωνίας. Κατά τη διάρκεια μιας τέτοιας αποστολής τον Ιούλιο του 1940, συνελήφθη από την Γκεστάπο στα Όρη Τάτρα στη Σλοβακία. Ύστερα από βασανιστήρια, μεταφέρθηκε σε ένα νοσοκομείο στο Νόβι Σοντς, από το οποίο βγήκε λαθραία με τη βοήθεια του Γιούζεφ Τσιρανκιέβιτς. Μετά από μια σύντομη περίοδο αποκατάστασης, επέστρεψε στην ενεργό υπηρεσία στο Γραφείο Πληροφοριών και Προπαγάνδας του αρχηγείου του Πολωνικού Εσωτερικού Στρατού.

Το 1942, ο Κάρσκι επιλέχθηκε από τον Τσίριλ Ρατάισκι, από το Γραφείο της Πολωνικής Κυβέρνησης στο Εσωτερικό, για να αναλάβει μια μυστική αποστολή για να δει τον Πρωθυπουργό Βουαντίσουαφ Σικόρσκι στο Λονδίνο. Ο Κάρσκι επρόκειτο να επικοινωνήσει με τον Σικόρσκι, καθώς και με διάφορους άλλους Πολωνούς πολιτικούς, και να τους ενημερώσει για τις θηριωδίες των Ναζί στην κατεχόμενη Πολωνία. Προκειμένου να συγκεντρώσει στοιχεία, ο Κάρσκι συνάντησε τον ακτιβιστή του Μπουντ, Λέον Φάινερ. Μεταφέρθηκε δύο φορές λαθραία από το εβραϊκό υπόγειο στο Γκέτο της Βαρσοβίας για να παρατηρήσει άμεσα τι συνέβαινε στους Πολωνοεβραίους. Η δουλειά μου ήταν απλώς να περπατάω. Και να παρατηρώ. Και θυμάμαι. Η μυρωδιά. Τα παιδιά. Βρώμικος. Ξαπλωμένος. Είδα έναν άντρα να στέκεται με άδεια μάτια. Ρώτησα τον οδηγό: τι κάνει; Ο οδηγός ψιθύρισε: «Απλώς πεθαίνει». Θυμάμαι την υποβάθμιση, την πείνα και τα πτώματα να κείτονται στο δρόμο. Περπατούσαμε στους δρόμους και ο οδηγός μου συνέχιζε να επαναλαμβάνει: «Κοίτα το, θυμήσου, θυμήσου» Και το θυμόμουν. Οι βρώμικοι δρόμοι. Η δυσοσμία. Παντού. Αποπνικτικότητα. Νευρικότητα. Μεταμφιεσμένος σε Εσθονό φρουρό στρατοπέδου,  επισκέφτηκε αυτό που νόμιζε ότι ήταν το στρατόπεδο εξόντωσης Μπέλζεκ. Φαίνεται ότι ο Κάρσκι ήταν πράγματι μάρτυρας ενός *Durchgangslager* («στρατόπεδο διέλευσης») για το Μπέλζεκ στην πόλη Ιζμπίτσα Λουμπέλσκα, στο μέσο του δρόμου μεταξύ Λούμπλιν και Μπέλζεκ. Πολλοί ιστορικοί έχουν αποδεχθεί αυτήν την ερμηνεία, όπως και ο ίδιος ο Κάρσκι.

### Αναφορά των ναζιστικών θηριωδιών στους Δυτικούς Συμμάχους

[μικρογραφία| ''[Η Μαζική Εξόντωση των Εβραίων στην υπό Γερμανική Κατοχή Πολωνία*, από την [[πολωνική εξόριστη κυβέρνηση]], δημοσίευσε το [[Σημείωμα του Ρατσίνσκι]], το οποίο απευθυνόταν στους [[Συμμαχικές δυνάμεις (Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος)|Συμμάχους]] των τότε [[Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών|Ηνωμένων Εθνών]] εν καιρώ πολέμου στις 10 Δεκεμβρίου 1942]]
Ξεκινώντας το 1940, ο Κάρσκι ανέφερε στις κυβερνήσεις της Πολωνίας, της Βρετανίας και των ΗΠΑ για την κατάσταση στην Πολωνία, ειδικά για την καταστροφή του Γκέτο της Βαρσοβίας και τη ναζιστική εξόντωση των Πολωνοεβραίων. Έβγαλε λαθραία από την Πολωνία μικροφίλμ με περαιτέρω πληροφορίες από το κίνημα της παρανομίας για την εξόντωση των Ευρωπαίων Εβραίων στην κατεχόμενη από τους Γερμανούς Πολωνία. Οι εκθέσεις του μεταγράφηκαν και μεταφράστηκαν από τη [[Βαλεντίνα Γιάντα-Ποουτσίνσκα]], την προσωπική γραμματέα και διερμηνέα του Σικόρσκι. Βασισμένο στο μικροφίλμ του Κάρσκι, ο Πολωνός υπουργός Εξωτερικών, Κόμης [[Έντβαρντ Μπέρναρντ Ρατσίνσκι]], παρείχε στους Συμμάχους μια από τις πρώτες και πιο ακριβείς αναφορές για το [[Ολοκαύτωμα]] των Ναζί. Το [[Σημείωμα του Ρατσίνσκι]], που απευθύνθηκε στις κυβερνήσεις των Ηνωμένων Εθνών στις 10 Δεκεμβρίου 1942, δημοσιεύτηκε αργότερα μαζί με άλλα έγγραφα σε ένα ευρέως διανεμημένο φυλλάδιο με τίτλο *Η Μαζική Εξόντωση των Εβραίων στην υπό Γερμανική Κατοχή Πολωνία*.

Ο Κάρσκι συναντήθηκε με Πολωνούς πολιτικούς στην εξορία, συμπεριλαμβανομένου του πρωθυπουργού, καθώς και με μέλη πολιτικών κομμάτων όπως το [[Πολωνικό Σοσιαλιστικό Κόμμα|Σοσιαλιστικό Κόμμα]], το [[Εθνικό Κόμμα (Πολωνία)|Εθνικό Κόμμα]], το [[Εργατικό Κόμμα (1937)|Εργατικό Κόμμα]], το [[Λαϊκό Κόμμα (Πολωνία)|Λαϊκό Κόμμα]], το Εβραϊκό Μπουντ και το [[Ποάλε Ζίον]]. Μίλησε επίσης με τον Βρετανό υπουργό Εξωτερικών [[Άντονι Ήντεν]], δίνοντας λεπτομερή περιγραφή των όσων είχε δει στη Βαρσοβία και στο Μπέλζεκ.

Ο Κάρσκι ταξίδεψε επίσης στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου στις 28 Ιουλίου 1943 συναντήθηκε με τον Πρόεδρο [[Φραγκλίνος Ρούζβελτ|Φραγκλίνο Ρούζβελτ]] στο Οβάλ Γραφείο, τον πρώτο αυτόπτη μάρτυρα που είπε στον Ρούζβελτ για την κατάσταση στην Πολωνία και το εβραϊκό Ολοκαύτωμα. Ο Ρούζβελτ δεν έκανε ερωτήσεις για τους Εβραίους. Ο Κάρσκι συναντήθηκε με πολλούς άλλους κυβερνητικούς και πολιτικούς ηγέτες στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως ο δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου [[Φέλιξ Φράνκφουρτερ]], ο [[Κόρντελ Χαλ]], ο [[Ουίλιαμ Τ. Ντόνοβαν]] και ο Ραβίνος [[Στίβεν Σάμιουελ Ουάιζ]]. Ο Κάρσκι παρουσίασε την έκθεσή του σε ΜΜΕ, επισκόπους διαφόρων δογμάτων (συμπεριλαμβανομένου του Καρδινάλιου [[Σάμιουελ Στριτς]]), μέλη της κινηματογραφικής βιομηχανίας του [[Χόλιγουντ]] και καλλιτέχνες, αλλά χωρίς αποτέλεσμα, καθώς οι περισσότεροι άνθρωποι δεν μπορούσαν να κατανοήσουν το μέγεθος της εξόντωσης που διηγήθηκε. Αλλά οι αφηγήσεις του Κάρσκι για τα προβλήματα των απάτριδων και την ευαλωτότητά τους στη δολοφονία βοήθησαν στη σύσταση του [[Συμβούλιο Προσφύγων Πολέμου|Συμβουλίου Προσφύγων Πολέμου]], αλλάζοντας την κυβερνητική πολιτική των ΗΠΑ από την ουδετερότητα σε υποστήριξη για πρόσφυγες πολέμου και αμάχους στην Ευρώπη και μετά τον πόλεμο, εμπνέοντας τη δημιουργία του [[Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες|Γραφείου της Ύπατης Αρμοστείας για τους Πρόσφυγες]]. 
[[Αρχείο:Karski.Znaczek1943.jpg|μικρογραφία| Αμερικανικό γραμματόσημο από το 1943, φόρος τιμής στο Πολωνικό Υπόγειο Κράτος]]
Το 1944, ο Κάρσκι δημοσίευσε *το Courier from Poland: The Story of a Secret State* (μια επιλογή παρουσιάστηκε στο περιοδικό *Collier's* έξι εβδομάδες πριν από την έκδοση του βιβλίου). Αφηγήθηκε τις εμπειρίες του στην Πολωνία εν καιρώ πολέμου. Το βιβλίο πούλησε περισσότερα από 400.000 αντίτυπα μέχρι το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Είχε προγραμματιστεί μια κινηματογραφική μεταφορά αλλά δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ.

Σύμφωνα με τον ιστορικό [[Άνταμ Πουουάφσκι]], η κύρια αποστολή του Κάρσκι ως αγγελιαφόρος ήταν να ειδοποιήσει την εξόριστη κυβέρνηση για τις συγκρούσεις εντός των πολωνικών υπόγειων κινημάτων. Συζήτησε την εκκαθάριση του Γκέτο της Βαρσοβίας ως μέρος αυτής της αναφοράς, σχεδόν παρεμπιπτόντως. Χωρίς να μειώνει τις συνεισφορές του Κάρσκι, ο Πουουάφσκι σημειώνει ότι τα στοιχεία για το Ολοκαύτωμα ήταν διαθέσιμα στους Συμμάχους για τουλάχιστον ενάμιση χρόνο πριν ο Κάρσκι συναντηθεί με τον Ρούζβελτ, λέγοντας έτσι ότι η αποστολή του ήταν κυρίως να αναφέρει το Ολοκαύτωμα είναι λάθος.

== Ζωή στις Ηνωμένες Πολιτείες ==
Στο τέλος του πολέμου, ο Κάρσκι παρέμεινε στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Ουάσιγκτον. Ξεκίνησε μεταπτυχιακές σπουδές στο [[Πανεπιστήμιο Τζώρτζταουν]], λαμβάνοντας το διδακτορικό του το 1952. Το 1954, έγινε πολιτογραφημένος πολίτης των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο Κάρσκι δίδαξε θέματα Ανατολικής Ευρώπης, συγκριτική κυβέρνηση και διεθνείς υποθέσεις στο Πανεπιστήμιο Τζώρτζταουν για 40 χρόνια. Μεταξύ των μαθητών του ήταν ο [[Μπιλ Κλίντον]] (Τάξη του 1968). Το 1985, δημοσίευσε την ακαδημαϊκή μελέτη *Οι Μεγάλες Δυνάμεις και η Πολωνία*, βασισμένη σε έρευνα κατά τη διάρκεια μιας [[Πρόγραμμα Φουλμπράιτ|υποτροφίας Φουλμπράιτ]] το 1974 στην πατρίδα του την Πολωνία.
[[Αρχείο:Karski.Powell_Colin.jpg|δεξιά|μικρογραφία| Ο Γιαν Κάρσκι με τον Στρατηγό [[Κόλιν Πάουελ]] στα εγκαίνια του [[Μουσείο Μνήμης του Ολοκαυτώματος των Ηνωμένων Πολιτειών|Μουσείου Μνήμης του Ολοκαυτώματος των Ηνωμένων Πολιτειών]] το 1993.]]
Η έκθεση του Κάρσκι το 1942 για το Ολοκαύτωμα και η έκκληση της πολωνικής κυβέρνησης του Λονδίνου στα Ηνωμένα Έθνη αναφέρθηκαν εν συντομία από τον Ουόλτερ Λακέρ στην ιστορία του *The Terrible Secret: Suppression of the Truth about Hitler's Final Solution* (1980).

== Προσωπική ζωή ==
Ο Κάρσκι είχε πολλά αδέρφια, κυρίως άντρες: τον Μάριαν, τον Μπογκούσουαφ, τον Τσίριαν, τον Έντμουντ, τον Στέφαν και τον Ούζεφ και μια αδερφή, τη Λάουρα.

Ο μεγαλύτερος αδερφός του Κάρσκι, Μάριαν Κοζιελέφσκι (γενν. 1898), έφτασε στο βαθμό του συνταγματάρχη στο στρατό και θεωρήθηκε επίσης ήρωας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Είχε συλληφθεί από τους Γερμανούς στη Βαρσοβία το 1940 και ήταν μεταξύ των Καθολικών Πολωνών που επέζησαν από τη φυλακή ως πολιτικοί κρατούμενοι στο [[Στρατόπεδο συγκέντρωσης Άουσβιτς|στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς]]. Αφού αποφυλακίστηκε το 1941, επέστρεψε στη Βαρσοβία και εντάχθηκε στην αντίσταση. Οι αδερφοί Κοζιελέφσκι θαύμαζαν τον [[Γιούζεφ Πιουσούτσκι]] και τα μέλη του «ξεχασμένου στρατού», που είχαν υποστεί πολλές βαθιά προσωπικές πληγές. Μετά τον πόλεμο ο Μάριαν μετανάστευσε αρχικά στον [[Καναδάς|Καναδά]], όπου παντρεύτηκε. Αγωνίστηκε ως πρόσφυγας, έχοντας θέσεις χαμηλού επιπέδου αφού εγκαταστάθηκε στην Ουάσιγκτον το 1960 κοντά στον αδελφό του Γιαν. Ο Μάριαν Κοζιελέφσκι αυτοκτόνησε εκεί το 1964 και θάφτηκε στο Κοιμητήριο Όρους Όλιβετ.

Το 1965, ο Κάρσκι παντρεύτηκε την [[Πόλα Νιρένσκα]], μια 54χρονη Πολωνοεβραία που ήταν χορεύτρια και χορογράφος. (Με εξαίρεση τους γονείς της, οι οποίοι είχαν μεταναστεύσει στο [[Ισραήλ]] το 1939, λίγο πριν από τη ναζιστική εισβολή στην Πολωνία, όλη η οικογένειά της είχε δολοφονηθεί στο [[Ολοκαύτωμα]]). Αυτοκτόνησε το 1992.

Ο Κάρσκι πέθανε από απροσδιόριστη καρδιακή και νεφρική νόσο στην Ουάσιγκτον το 2000. Πέθανε στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Τζορτζτάουν. Ενταφιάστηκε στο Κοιμητήριο Όρους Όλιβετ στην Ουάσιγκτον, δίπλα στους τάφους της συζύγου του, Πόλα Νιρένσκα, και του αδελφού του, Μάριαν. Αυτός και η Πόλα δεν είχαν παιδιά.
[[Αρχείο:Jan_Karski_Statue_in_Tel_Aviv_University.jpg|μικρογραφία| Άγαλμα του Γιαν Κάρσκι στο [[Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ]]]]

== Βραβεία και διακοσμήσεις ==
* [[Τάγμα του Λευκού Αετού (Πολωνία)|Τάγμα του Λευκού Αετού]]
* Αργυρός Σταυρός του [[Τάγμα Στρατιωτικής Αξίας της Πολωνίας|Τάγματος Στρατιωτικής Αξίας της Πολωνίας]], δύο φορές
* [[Σταυρός του Πολωνικού Εσωτερικού Στρατού]]
* [[Προεδρικό Μετάλλιο της Ελευθερίας]] (Ηνωμένες Πολιτείες)

== Έργα ==

=== Του Κάρσκι ===

* «Πολωνικό Στρατόπεδο Θανάτου». *Collier's*, 14 Οκτωβρίου 1944, σελ. 18–19, 60–61.
* *Courier from Poland: The Story of a Secret State*, Βοστώνη 1944 (Πολωνική έκδοση: *Tajne państwo: opowieść o polskim Podziemiu*, Βαρσοβία 1999).
* *Wielkie mocarstwa wobec Polski: 1919–1945 od Wersalu do Jałty* . wyd. I krajowe Warszawa 1992, Wyd. PIW 
* *Tajna dyplomacja Churchilla i Roosevelta w sprawie Polski: 1940–1945* .
* *Polska powinna stać się pomostem między narodami Europy Zachodniej i jej wschodnimi sąsiadami*, Λοτζ 1997<bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJan_Karski2001"></cite></bdi>

=== Για τον Κάρσκι ===

* E. Thomas Wood & Stanisław M. Jankowski (1994). *Karski: How One Man Tried to Stop the Holocaust.* John Wiley & Sons Inc. σελ. 316;
* J. Korczak, *Misja ostatniej nadziei*, Βαρσοβία 1992.
* ET Wood, *Karski: opowieść o emisariuszu*, [[Κρακοβία]] 1996.
* J. Korczak, *Karski*, Βαρσοβία 2001.
* SM Jankowski, *Karski: raporty tajnego emisariusza*, Πόζναν 2009.
* Henry R. Lew, *Lion Hearts'' Hybrid Publishers, Μελβούρνη, Αυστραλία 2012.

## Δείτε επίσης
* Διάσκεψη των Βερμούδων
* Σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ
* Πολωνικό Υπόγειο Κράτος
* Διάσωση των Εβραίων από τους Πολωνούς κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος
* Βίτολντ Πιλέτσκι
* Ιρένα Σέντλερ
* Σμουλ Ζίγκιελμποϊμ

## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Γιαν Κάρσκι – η δραστηριότητά του να σώσει τις ζωές των Εβραίων κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος, στον ιστότοπο του Γιαντ Βασσέμ 
* Τα έγγραφα του Γιαν Κάρσκι στα Αρχεία του Ινστιτούτου Χούβερ
* Συνεντεύξεις με τον Γιαν Κάρσκι 
* Μουσείο Μνημείου Ολοκαυτώματος των ΗΠΑ, Συνέντευξη του Κλοντ Λανζμάν με τον Γιαν Κάρσκι
* Γιαν Κάρσκι στο Culture.pl

Κατηγορία:Πολωνοί στρατιώτες
Κατηγορία:Πολωνοί διπλωμάτες
Κατηγορία:Πολωνοί αντιστασιακοί στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Κατηγορία:Πολωνικό στρατιωτικό προσωπικό του Β' Παγκοσμίου Πολέμου
Κατηγορία:Πολωνοί Ρωμαιοκαθολικοί
Κατηγορία:Γκέτο της Βαρσοβίας
Κατηγορία:Πολωνοί μετανάστες στις Ηνωμένες Πολιτείες
Κατηγορία:Πολωνοί Δίκαιοι των Εθνών
Κατηγορία:Καθολικοί Δίκαιοι των Εθνών
Κατηγορία:Αποδέκτες του Τάγματος του Λευκού Αετού (Πολωνία)
Κατηγορία:Αποδέκτες του Σταυρού του Πολωνικού Εσωτερικού Στρατού
Κατηγορία:Αποδέκτες του Αργυρού Σταυρού του Τάγματος Στρατιωτικής Αξίας της Πολωνίας
Κατηγορία:Αποδέκτες του Προεδρικού Μεταλλίου της Ελευθερίας
Κατηγορία:Διοικητές του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας
Κατηγορία:Πολιτογραφημένοι πολίτες των Ηνωμένων Πολιτειών