Γέμελλος (όνομα)

**Γέμελλος** ή **Γέμελος**, ελληνικό αντρικό κύριο όνομα.

## Ετυμολογία του ονόματος
Σύμφωνα με τον Emidio De Felice, το όνομα *Γέμελ(λ)ος* και το συνώνυμό του μεταγενέστερο ελληνικό *Γέμινος* προέρχονται από το ρωμαϊκό επώνυμο (*cognomen*) *Geminus* (Γέμινος) και αυτό από το λατινικό επίθετο *geminus* ή το υποκοριστικό του *gemellus*, και σημαίνουν «δίδυμος». Τα ονόματα *Γέμελλος* και *Γέμινος* είναι δηλαδή σημασιολογικά ταυτόσημα με τα ελληνικά αντρικά ονόματα *[[Δίδυμος (όνομα)|Δίδυμος]]*, *[[Θωμάς (όνομα)|Θωμάς]]* και *[[Τομάζος]]*.

Σύμφωνα με τον Δικαίο Βαγιακάκο, και σήμερα στις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα ο δίδυμος λέγεται *γέμελλος* ή *γιμέλλης*, και στα Δωδεκάνησα με αντικατάσταση του *γ* με το *δ* *διμέλλης*.

*Γεμελλού* λέγεται η κατσίκα ή το πρόβατο που γεννά δίδυμα, τα οποία λέγονται *γεμέλλια* ή *γέμελλα*, ενώ στη Ρόδο υπάρχει η έκφραση: *διμέλλου κόρην έπαρε, διμέλλου γιον μην πάρεις*, αποδίδεται δηλαδή στην κληρονομικότητα η γέννηση των δίδυμων παιδιών. Στη Σαντορίνη και τη Χάλκη *γεμελλάκια* λέγονται δυο αστέρια του αστερισμού του Σκορπιού, που από το Μάρτιο έως το χειμώνα επέχουν στον ουρανό τη θέση του Αυγερινού. 
Τέλος, πάλι από τη Σαντορίνη έχουμε το δίστιχο: *τ’ αμύγδαλο ’ναι γέμελλο, / αγάπα με το ρέμπελο.*

## Ονομαστική γιορτή
Ο *Γέμελλος* γιορτάζει στις 10 Δεκεμβρίου, ημέρα που η Ορθόδοξη και η Καθολική Εκκλησία τιμούν τη μνήμη του αγίου Γεμέλλου.

## Γυναικείος τύπος
* *Γεμελιώ*, στη Σαντορίνη· υποκοριστικός τύπος: *Γεμελλάκι*, στη Σαντορίνη.

## Τύποι του ονόματος
* *Γέμελλος*, στη Σαντορίνη.
* *Γέμινος* (Γέμινος ο Ρόδιος, αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος, αστρονόμος, μαθηματικός, μετεωρολόγος και γεωγράφος που έζησε τον 1ο αιώνα π.Χ.)

## Διάδοση του ονόματος
Στην αρχαιότητα το όνομα *Γέμελλος* δεν ήταν ιδιαίτερα συχνό. 
Σύμφωνα με τη *Θετίμα*, εμφανίζεται σε όλο το *[[Λεξικό ελληνικών προσωπικών ονομάτων|Lexicon of Greek Personal Names (LGPN)]]* να το φέρουν 39 πρόσωπα, με πρωιμότερες αναφορές από την αυτοκρατορική εποχή στην Αμοργό, την Κάτω Ιταλία, τη Θήβα, την Ιωνία και την Καρία. Η γεωγραφική διασπορά του ονόματος: Ορεστίδα, Χαράκωμα (Θράκη), Θεσσαλονίκη, Ποτίδαια-Κασσανδρεία, Σίγκος, Βέροια, Στύβερρα Μακεδονίας, Λυδία, Κύπρος, Κυρήνη, Βιθυνία, Αθήνα, Αχαΐα Φθιώτις, Ιωνία, Θράκη, Καρία, Καμπανία, Μυσία, Αμοργός, Κάλυμνος, Τήνος, Συρακούσες. 
Στο ίδιο λεξικό καταγράφονται οι παράλληλοι τύποι *Γέμελος* (την αυτοκρατορική περίοδο στην Αμοργό και τον 3ο αι. μ.Χ. στην Αθήνα) και *Γέμηλος* (τον 5ο–6ο αι. μ.Χ. στην Αθήνα).

Το όνομα *Γέμινος*, σύμφωνα με τη *Θετίμα*, εμφανίζεται σε όλο το *[[Λεξικό ελληνικών προσωπικών ονομάτων|LGPN]]* να το φέρουν 10 πρόσωπα, με πρωιμότερη αναφορά από την Κιλικία τον 2ο–1ο αι. π.Χ. Η γεωγραφική διασπορά του ονόματος: Θεσσαλονίκη, Λυδία, Κιλικία Πεδιάς, Βιθυνία, Αθήνα, Αινίδα Θεσσαλίας, Ιωνία, Ρόδος, Παμφυλία, Πόντος.

## Το όνομα σε άλλες γλώσσες
* ισπανικά: *Gemelo*, *Gemino*· καταλανικά: *Gemell*, *Gemino*.
* ιταλικά: (αντρικό:) *Gemèllo*, *Gemìnio*· Gèmino·  (γυναικείο:) *Gemèlla*, *Gèmina*.
* βενετσιάνικα: *Gemelli*, *Gemolo*.

## Το όνομα ως επώνυμο
Σύμφωνα με τον Μανόλη Τριανταφυλλίδη, από το *γεμέλι* «δίδυμο παιδί» (από το λατινικό *gemellus*) παράγονται τα παρατσούκλια *Γέμελος*, *Γεμελιάρης*, και εξ αυτών τα οικογενειακά. 
Παρόμοια σημασιολογικά είναι, σύμφωνα με τον Μανόλη Τριανταφυλλίδη, τα επώνυμα *Μπινιάρης* (*μπινιάρι* «δίδυμο», από το λατινικό *bini*, *binarius*) — ο Γιώργος Διζικιρίκης το αναφέρει ως αρβανίτικο (*Να ξετουρκέψουμε τη γλώσσα μας*, εκδόσεις Άγκυρα, Αθήνα 1975) — *Ζυμπρακάκης*, από το *ζύμπραγος*, από ένα αρχαίο *συμπραγής*, σημερινό κρητικό *συμπραγός* «δίδυμος» (βλ. Γεώργιος Χατζιδάκις, *Μεσαιωνικά και νέα ελληνικά*, τμ. Β΄, σ. 10), *Μπραγός* (Μιχαήλ Γ. Μιχαηλίδης Νουάρος, *Λαογραφικά σύμμεικτα Καρπάθου*, τμ. #2, Αθήνα 1935, σ. 159α) και *Διπλαράκης*, *Διπλαρέας*, *Διπλαράκος* κτλ.

Σύμφωνα με την Χρυσούλα Τσικριτσή - Κατσιανάκη, το όνομα εμφανίζεται ως επώνυμο στην Κρήτη υπό τους τύπους *Γέμελος*, *Γιόμελ(λ)ος* στο Ηράκλειο και *Γιομελάκης* - *Γιμελάκης* στην Ιεράπετρα.

Σύμφωνα με το *[[ΙΛΝΕ]]*, από το επίθετο *γέμελλος* παράγονται τα επώνυμα *Δίμελλος* στη Σύμη, *Ίμελος* στη Νάξο (Απύρανθος), το οποίο γράφουν και υπό τους τύπους *Ήμελλος* και *Ήμελος*· τα παρωνύμια *Γέμελλος* στη Μήλο, *Διμέλλης* στους Αντίπαξους και τους Παξούς, και τα τοπωνύμια *Γιόμελλος* στη Χίο (Βροντάδες), *Γεμέλλης* στην Ικαρία και *Διμέλλα* (το διπλό *λ* προφέρεται) στη Ρόδο. 
Από το επίθετο *γέμελλος* με το παραγωγικό επίθεμα *-ικος* παράγεται το επίθετο *γεμέλλικος*, από το οποίο έχουμε τα τοπωνύμια *Γεμέλλικο* στην Ικαρία και *Γεμέλλικα* στη Χίο. 
Από το επίθετο *γέμελλος* με το παραγωγικό επίθεμα *-άς* παράγεται το επίθετο *γεμελλάς*, από το οποίο έχουμε τα επώνυμα *Γεμελλάς* στους Φούρνους, *Γιμελλάς* και *Διμελλάς* στην Κάρπαθο (το διπλό *λ* προφέρεται) και τα τοπωνύμια *Ιμελλάς* στην Κάσο και *Ιμελλού* στην Κάρπαθο (το διπλό *λ* προφέρεται). 
Από το *γεμέλλι*, έχουμε τα τοπωνύμια *Γεμέλλια* στην Ικαρία, *Ιμέλλια* στην Κάρπαθο και *Διμελλιού* στη Ρόδο.

Σύμφωνα με τον Δικαίο Βαγιακάκο, ο παλιότερος γνωστός τύπος του επωνύμου είναι ο *Γέμιλλος*, ο οποίος μαρτυρείται από έγγραφο της Κάτω Ιταλίας του 1138.

## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 

Κατηγορία:Ανδρικά ελληνικά ονόματα
Κατηγορία:Αγιωνύμια
Κατηγορία:Μεταγενέστερα ονόματα
Κατηγορία:Ονόματα ιταλικής προέλευσης
Κατηγορία:Ιταλικά ονόματα
Κατηγορία:Λατινικά ονόματα
Κατηγορία:Ονόματα λατινικής προέλευσης