Πάαβο Νούρμι

Ο **Πάαβο Γιοχάνες Νούρμι** (*Paavo Johannes Nurmi*, 13 Ιουνίου 1897 – 2 Οκτωβρίου 1973) ήταν Φινλανδός αθλητής του στίβου και συγκεκριμένα δρομέας μεσαίων και μεγάλων αποστάσεων, ένας από τους μεγαλύτερους Ολυμπιονίκες και αθλητές όλων των εποχών. Κατέκτησε 12 Ολυμπιακά μετάλλια, από τα οποία τα εννέα χρυσά και κατέρριψε συνολικά 22 επίσημα παγκόσμια ρεκόρ, περισσότερα από οποιοδήποτε άλλο δρομέα του κλασικού αθλητισμού στην ιστορία.

## Βιογραφία

### Πρώτα χρόνια
Γεννήθηκε στις 13 Ιουνίου του 1897 στο Τούρκου και ήταν γιος ξυλουργού. Εγκατέλειψε το σχολείο σε ηλικία 12 ετών για να συντηρήσει την οικογένειά του μετά το θάνατο του πατέρα του. Ασχολήθηκε για πρώτη φορά με τον αθλητισμό κατά την ηλικία των δεκατριών ετών.Προπονούνταν κυρίως τρέχοντας σε ανώμαλο δρόμο τα καλοκαίρια και σκι σε ανώμαλο δρόμο τους χειμώνες. Το 1914, εντάχθηκε στον αθλητικό σύλλογο *Turun Urheiluliitto* και κέρδισε τον πρώτο του αγώνα στα 3.000 μέτρα. Άρχισε να ακμάζει κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας, σημειώνοντας φινλανδικό ρεκόρ στα 3.000 μέτρα το 1920. Στους στρατώνες αυτοσχεδίαζε νέες μεθόδους εκπαίδευσης. Έτρεχε πίσω από τα τρένα, κρατώντας τον πίσω προφυλακτήρα, για να επιμηκύνει το βήμα του και χρησιμοποιούσε βαριές στρατιωτικές μπότες με σιδερένια επένδυση για να δυναμώσει τα πόδια του.

### Καριέρα
Έκανε την πρώτη διεθνή εμφάνιση στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1920, όπου κατέκτησε τρία χρυσά και ένα ασημένιο μετάλλιο σε αγωνίσματα ημιαντοχής και αντοχής. Πήρε το πρώτο του μετάλλιο τερματίζοντας δεύτερος πίσω από τον Γάλλο Ζοζέφ Γκιγιόμ στα 5.000 μέτρα. Αυτή θα παρέμενε η μόνη φορά που ο Νούρμι έχασε από μη Φινλανδό δρομέα στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Συνέχισε να κερδίζει χρυσά μετάλλια στα άλλα τρία αγωνίσματά του: τα 10.000 μέτρα ξεπερνώντας τον Γκιγιόμ στην τελική στροφή και βελτιώνοντας το ατομικό του ρεκόρ κατά πάνω από ένα λεπτό, τον αγώνα ανώμαλου δρόμου και το ομαδικό αγώνισμα ανώμαλου δρόμου. Ο Νούρμι σημείωσε το πρώτο του παγκόσμιο ρεκόρ στα 10.000 μέτρα στη Στοκχόλμη το 1921. Το 1922 κατέρριψε τα παγκόσμια ρεκόρ για τα 2.000 μέτρα, τα 3.000 μέτρα και τα 5.000 μέτρα. Ένα χρόνο αργότερα, πρόσθεσε τα ρεκόρ για τα 1.500 μέτρα και το μίλι. Το κατόρθωμά του να κατέχει τα παγκόσμια ρεκόρ στο μίλι, στα 5.000 μ. και στα 10.000 μ. ταυτόχρονα δεν έχει ξεπεραστεί από κανέναν άλλο αθλητή πριν ή έκτοτε. Τη δεκαετία του 1920, ο Νούρμι ήταν ο καλύτερος δρομέας μεσαίων και μεγάλων αποστάσεων στον κόσμο, πραγματοποιώντας συνολικά 22 επίσημα παγκόσμια ρεκόρ στους δρόμους μεταξύ 1.500 μέτρων και 20 χιλιομέτρων. Από αυτά, τα 20 σημειώθηκαν σε ατομικά αγωνίσματα ανοικτού στίβου, αριθμός που δεν έχει ξεπεραστεί από κανένα αθλητή μέχρι σήμερα. 18 ακόμα ρεκόρ του παρέμειναν ανεπίσημα. 

Το 1924, κέρδισε πέντε χρυσά στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Το ταξίδι του Νούρμι στους τέθηκε σε κίνδυνο λόγω τραυματισμού στο γόνατο την άνοιξη του 1924, αλλά ανάρρωσε και επανήλθε στην προπόνηση. Στις 19 Ιουνίου, ο Νούρμι δοκίμασε το Ολυμπιακό πρόγραμμα του 1924 στο Ελσίνκι τρέχοντας τα 1.500 μ. και τα 5.000 μ. μέσα σε μία ώρα, σημειώνοντας νέα παγκόσμια ρεκόρ και για τις δύο αποστάσεις. Στον τελικό των 1.500 μ. στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Παρισιού, ο Νούρμι έτρεξε τα πρώτα 800 μ. σχεδόν τρία δευτερόλεπτα γρηγορότερα. Ο μοναδικός αντίπαλός του, ο Ρέι Γουάτσον από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τα παράτησε πριν από τον τελευταίο γύρο και ο Νούρμι επιβράδυνε και έφτασε στη νίκη καταρρίπτοντας το Ολυμπιακό ρεκόρ κατά τρία δευτερόλεπτα. Ο τελικός των 5.000 μέτρων ξεκίνησε σε λιγότερο από δύο ώρες και ο Νούρμι αντιμετώπισε μια δύσκολη πρόκληση από τον συμπατριώτη του Βίλε Ρίτολα, ο οποίος είχε ήδη κερδίσει τα 3.000 μέτρα μετ' εμποδίων και τα 10.000 μέτρα. Ο αγώνας κρίθηκε στην τελική ευθεία ο Νούρμι αύξησε τον ρυθμό του για να κρατήσει τον αντίπαλό του ένα μέτρο πίσω. Στο αγώνισμα του ανώμαλου δρόμου, η ζέστη των σχεδόν 45 °C ανάγκασε 23 από τους 38 συμμετέχοντες να εγκαταλείψουν τον αγώνα. Οκτώ αθλητές που τερμάτισαν μεταφέρθηκαν με φορεία. Ο πρώτος πρωτοπόρος Γουάιντ ήταν μεταξύ εκείνων που έχασαν τις αισθήσεις τους κατά μήκος της διαδρομής και αναφέρθηκε λανθασμένα ότι πέθανε στο νοσοκομείο. Ένας αθλητής μπροστά του λιποθύμησε 50 μέτρα από τον τερματισμό. Όσοι ήταν παρόντες στο στάδιο σοκαρίστηκαν από αυτά που είχαν δει και οι Ολυμπιακοί αξιωματούχοι αποφάσισαν να απαγορεύσουν το ανώμαλο δρόμο από τους μελλοντικούς Αγώνες. Ο Νούρμι εμφάνισε μόνο ελαφρά σημάδια εξάντλησης αφού νίκησε τον Ρίτολα για τη νίκη με σχεδόν ενάμιση λεπτό διαφορά κερδίζοντας παράλληλα και το ομαδικό στο αγώνισμα. Την επόμενη μέρα, οι Νούρμι και Ρίτολα τερμάτισαν ξανά πρώτοι και δεύτεροι και εξασφαλισαν το χρυσό μετάλλιο και στο ομαδικό. Ο Νούρμι είχε κερδίσει πέντε χρυσά μετάλλια σε πέντε αγωνίσματα, αλλά έφυγε από τους Αγώνες πικραμένος, καθώς οι Φινλανδοί αξιωματούχοι είχαν κατανείμει τους αγώνες μεταξύ των κορυφαίων δρομέων τους και τον εμπόδισαν να υπερασπιστεί τον τίτλο του στα 10.000 μέτρα, την απόσταση που του ήταν η πιο αγαπητή. Μετά την επιστροφή του στη Φινλανδία, σημείωσε παγκόσμιο ρεκόρ στα 10.000 μέτρα που θα διαρκούσε για σχεδόν 13 χρόνια. Μέχρι το 1972, που ο Μαρκ Σπιτς κατέκτησε επτά στην κολύμβηση, ο Φινλανδός δρομέας, μαζί με τον Ιταλό κολυμβητή Νέντο Νάντι, τον Αμερικανό γυμναστή Άντον Χέλντα και τον Αμερικανό σκοποβόλο Ουίλις Λι, είχε τα περισσότερα χρυσά σε μία διοργάνωση Ολυμπιακών Αγώνων. Κι αυτός ήταν ο λόγος που η κυβέρνηση παρήγγειλε το 1924 στον κορυφαίο γλύπτη της χώρας Βάινε Ααλτόνεν, να φτιάξει το άγαλμα του αθλητή. Ο γλύπτης δεν έφτιαξε ένα, αλλά τρία αγάλματα, το ένα από τα οποία εξακολουθεί να βρίσκεται έξω από το Ολυμπιακό Στάδιο του Ελσίνκι.

μικρογραφία|Σε αγώνα του 1924 που κατέρριψε το παγκόσμιο ρεκόρ στα 1.500 μέτρα 

Στους Αγώνες του 1928 κατέκτησε ένα χρυσό και δύο ασημένια μετάλλια. Κέρδισε τα 10.000 μ. παραμένοντας ακριβώς πίσω από τον Ρίτολα μέχρι να τον περάσει στην τελική ευθεία. Πριν από τον τελικό των 5.000 μ., ο Νούρμι τραυματίστηκε στον προκριματικό αγώνα των 3.000 μ. μετ' εμποδίων. Έπεσε ανάσκελα στο άλμα στο νερό και υπέστη διάστρεμμα. Ο Λισιέν Ντουκέν σταμάτησε για να τον βοηθήσει να ανέβει, και ο Νούρμι ευχαρίστησε τον Γάλλο περνώντας τον από το γήπεδο και του πρόσφερε τη νίκη στον προκριματικό, την οποία ο Ντουκέν αρνήθηκε με χάρη. Στα 5.000 μ., ο Νούρμι προσπάθησε να επαναλάβει την κίνησή του πάνω στον Ρίτολα, αλλά έπρεπε να δει τον συναθλητή του να απομακρύνεται. Ο Νούρμι, φαινομενικά πιο εξαντλημένος από ποτέ, μόλις που κατάφερε  να πάρει το αργυρό μετάλλιο. Δυσκολευόμενος με τα εμπόδια, ο Νούρμι άφησε τον Φινλανδό ειδικό στον αγώνα μετ' εμποδίων, Τόιβο Λούκολα, να ξεφύγει στην απόσταση. Στον τελευταίο γύρο, ξεπέρασε τους άλλους και τερμάτισε εννέα δευτερόλεπτα πίσω από τον Λούκολα, ο οποίος κατέρριψε το παγκόσμιο ρεκόρ. Ο χρόνος του Νούρμι βελτίωσε επίσης το προηγούμενο ρεκόρ. Ήταν το τελευταίο μετάλλιο του Νούρμι που συγκέντρωσε εννέα χρυσά, τα έξι σε ατομικά αγωνίσματα και τρία αργυρά μετάλλια. Ο αριθμός των χρυσών μεταλλίων ισοφαρίστηκε από τους Λαρίσα Λατίνινα, Σπιτς και Καρλ Λιούις, ξεπεράστηκε όμως μόλις το 2008 από τον Μάικλ Φελπς. Ρεκόρ ήταν και ο συνολικός αριθμός των μεταλλίων του που ξεπεράστηκε το 1960 από τον Ιταλό ξιφομάχο, Εντουάρντο Μαντζαρότι, ενώ παραμένει ο μόνος αθλητής του στίβου που έχει κατακτήσει πέντε χρυσά μετάλλια σε μία Ολυμπιάδα. 

Η φήμη του Νούρμι υπήρξε μεγάλη και παγκόσμια και προσκαλούνταν συχνά σε αγώνες ανά τον κόσμο αποτελώντας τον κύριο πόλο έλξης των φιλάθλων. Στην πρώτη μεγάλη περιοδεία του το 1925 συμμετείχε σε αγώνες στις Ηνωμένες Πολιτείες για πέντε μήνες: σε επιδείξεις σε σχολεία, πανεπιστήμια ή στρατώνες κατά τη διάρκεια της ημέρας και αγωνιζόταν σε αγώνες μεγάλων αποστάσεων το βράδυ, κυρίως σε κλειστούς στίβου έχοντας 53 νίκες σε 55 αγώνες. Το 1932 δεν μπόρεσε να αγωνιστεί στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Τον Απρίλιο του 1932, το εκτελεστικό συμβούλιο της IAAF απέκλεισε τον Νούρμι από διεθνείς αθλητικές διοργανώσεις εν αναμονή έρευνας σχετικά με την ερασιτεχνική του ιδιότητα από την Φινλανδική Ομοσπονδία Στίβου. Είχε προηγηθεί σουηδική καταγγελία που ανέφερε ένα ποσό 60.000 φράγκων που έλαβε ο Νούρμι στη συνάντηση του Ελσίνκι το 1930 για την κατάρριψη του παγκόσμιου ρεκόρ στα δύο μίλια. Η απόφαση της Ομοσπονδίας ήταν θετική για τον Νούρμι και έτσι αυτός ήταν έτοιμος να αγωνιστεί στα 10.000 μέτρα και το μαραθώνιο, απόσταση που είχε σημειώσει ανεπίσημο παγκοσμιο ρεκόρ πριν τους Αγώνες. Μια ειδική επιτροπή της IAAF, αποτελούμενη από τα ίδια επτά μέλη που είχαν αποκλείσει τον Νούρμι, του απαγόρευσε να αγωνιστεί στο Λος Άντζελες με μια αμφιλεγόμενη απόφαση που πάρθηκε τρεις ημέρες πριν την τελετή έναρξης.  Αν και δεν αναγνωρίστηκε ποτέ επαγγελματίας, ο αποκλεισμός του Νούρμι έγινε οριστικός το 1934 και αποχώρησε από το στίβο. Τελευταία του διάκριση ήταν η ανάδειξη του σε  Φινλανδό πρωταθλητή των 1.500 μέτρων το 1933. 

μικρογραφία|Σε φωτογραφία του 1925

Ο Νούρμι υπήρξε ο κορυφαίος μιας γενιάς Φιλανδών αθλητών που απέκτησαν το προσωνύμιο «Ιπτάμενοι Φινλανδοί» και κυριάρχησαν στους δρόμους μεσαίων και μεγάλων αποστάσεων την εποχή του Μεσοπολέμου. Η ταχύτητα τρεξίματος και η φευγαλέα προσωπικότητά του δημιούργησαν παρατσούκλια όπως το «Φινλανδός Φαντομάς» και «Σιωπηλός Φινλανδός», ενώ τα επιτεύγματά του, οι μέθοδοι προπόνησής του και το στυλ τρεξίματος επηρέασαν τις μελλοντικές γενιές δρομέων μεσαίων και μεγάλων αποστάσεων. Σπάνια έτρεχε χωρίς χρονόμετρο στο χέρι του, έχει πιστωθεί την εισαγωγή της στρατηγικής του ομοιόμορφου ρυθμού και της αναλυτικής προσέγγισης στο τρέξιμο, και πιστώνεται με την ανάδειξη των αγώνων μεγάλων αποστάσεων σε σημαντικό διεθνές αγώνισμα. Προπονούνταν καθημερινά σε διάφορες αποστάσεις και εδάφη.

### Μετά τον αθλητισμό
Ο Νούρμι ακόλουθα ήταν προπονητής των Φινλανδών δρομέων στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1936 και συγκέντρωσε κεφάλαια για τη χώρα του κατά τη διάρκεια του Σοβιετοφινλανδικού πολέμου του 1939. Το 1923 είχε αποφοιτήσει ως πολιτικός μηχανικός και αργότερα εργάστηκε ως εργολάβος οικοδομών ιδιοκτήτης επιχείρησης και χρηματιστής, καθιστώντας τον έναν από τους πλουσιότερους ανθρώπους στη Φινλανδία. Το 1952, ήταν ο πρώτος λαμπαδηδρόμος και αυτός που άναψε την Ολυμπιακή Φλόγα στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Ελσίνκι. Από τον σύντομο γάμο του απέκτησε ένα γιο που διακρίθηκε επίσης ως δρομέας μεγάλων αποστάσεων. Απεβίωσε στις 2 Οκτωβρίου του 1973 αντιμετωπίζοντας πολλαπλά και μακροχρόνια προβλήματα υγείας στο Ελσίνκι και η κηδεία του έγινε δημοσία δαπάνη. Το 2011 ήταν ένα από τα 12 πρώτα μέλη που εισήχθησαν στο Hall of Fame της IAAF.

## Αποτελέσματα στους Ολυμπιακούς Αγώνες

ΟΡ : Ολυμπιακό ρεκόρ 

## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 
* https://web.archive.org/web/20070728172635/http://www.urheilumuseo.org/Paavonurmi/pnhome.htm - 100 χρόνια Πάαβο Νούρμι.
* World Athletics - Paavo NURMI 

Κατηγορία:Φινλανδοί Ολυμπιονίκες
Κατηγορία:Φινλανδοί αθλητές του στίβου
Κατηγορία:Χρυσοί Ολυμπιονίκες του στίβου
Κατηγορία:Δρομείς μεγάλων αποστάσεων
Κατηγορία:Αθλητές του στίβου στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες 1920
Κατηγορία:Αθλητές του στίβου στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες 1924
Κατηγορία:Αθλητές του στίβου στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες 1928
Κατηγορία:Εισαχθέντες στο Hall of Fame της IAAF