Εξέγερση της Σερίφου

Η **εξέγερση της Σερίφου** ή αλλιώς **απεργία της Σερίφου**, ήταν μια από τις πρώτες και σημαντικότερες οργανωμένες εργατικές απεργίες και εξεγέρσεις στην Ελλάδα, η οποία ξέσπασε στο νησί της Σερίφου στις Κυκλάδες στις 7 Αυγούστου 1916 και κορυφώθηκε στις 21 Αυγούστου με αιματοχυσία.

## Ιστορικό υπόβαθρο
Από τα τέλη του 19ου αιώνα, η Σέριφος με πρωτοβουλία της τότε ελληνικής κυβέρνησης είχε μετατραπεί σε κέντρο εξόρυξης σιδηρομεταλλεύματος (μορφές αιματίτη και μαγνητίτη) από την μεταλλευτική γαλλική επιχείρηση, *Société des Mines de Seriphos–Spiliazeza*, που τη διήθυνε ο Γερμανός μεταλλειολόγος Αιμίλιος Γκρόμαν. Ο Γκρόμαν ήταν πολύ απαιτητικός με τους εργαζόμενους, ωστόσο, μετά τον θάνατό του ο γιος του Γεώργιος -που τον διαδέχτηκε στη διεύθυνση της εταιρείας- ήταν πολύ χειρότερος, σκληρός και βάναυσος. Σημειώνεται ότι πολύ αργότερα, στην κατοχή, ο Γεώργιος Γκρόμαν κατατάχτηκε και υπηρέτησε ως ταγματάρχης των Ες-Ες στα Χανιά.

Οι εργάτες - μεταλλωρύχοι δούλευαν κάτω από εξαντλητικές έως απάνθρωπες συνθήκες, μέχρι και 12 ώρες ημερησίως, χωρίς ασφάλιση, χωρίς μέτρα προστασίας και χωρίς την παραμικρή ιατρική περίθαλψη.

Το καλοκαίρι του 1916 ιδρύθηκε στη Σέριφο το "Σωματείο Εργατών και Μεταλλωρύχων Σερίφου", με πρόεδρο, τον εξ' Αλεξάνδρειας συνδικαλιστή και εργάτη, **[[Κώστας Σπέρας|Κώστα Σπέρα]]**, ο οποίος ήταν επηρεασμένος πολιτικά από τις αρχές του αναρχοσυνδικαλισμού. Το σωματείο προχώρησε σε καθολική γενική απεργία τον Αύγουστο του 1916, διεκδικώντας μεταξύ άλλων, την εφαρμογή του οκταώρου εργασίας,  την αύξηση του ημερομισθίου, την καθιέρωση στοιχειωδών μέτρων ασφαλείας, και πρόσθετα, την υγειονομική περίθαλψη για τους μεταλλωρύχους και τις οικογένειές τους.

Με βάση τα στοιχεία που υπάρχουν, το χρονικό διάστημα 1914-1916 περίπου 60 μεταλλωρύχοι της Σερίφου είχαν σκοτωθεί από δυστυχήματα λόγω των ανύπαρκτων μέτρων ασφαλείας στα ορυχεία.

## Εξέγερση και συνέπειες
Στις 7 Αυγούστου 1916, οι εργάτες αρνήθηκαν να φορτώσουν τα μεταλλεύματα στο πλοίο «Μανούσι», που επρόκειτο να τα μεταφέρει, μέχρι να ικανοποιηθούν τα αιτήματά τους. Η διεύθυνση της εταιρείας αρνήθηκε κατηγορηματικά και ενημέρωσε την ελληνική κυβέρνηση για τα γεγονότα.

Η απεργία των εργατών συνεχίστηκε χωρίς βία μέχρι και τις 21 Αυγούστου. Τότε κατέφτασε στη Σέριφο ομάδα 30 χωροφυλάκων υπό τις διαταγές του υπομοίραρχου Χαρίλαου Χρυσάνθου, συνέλαβε αρχικά τον Κ. Σπέρα και την ηγεσία του σωματείου, και στη συνέχεια διέταξε τους εργάτες να ξεκινήσουν τη φόρτωση του πλοίου μέσα σε 5 λεπτά, διαφορετικά θα άνοιγαν πυρ. Αιφνίδια, ο Χρυσάνθου πυροβόλησε και σκότωσε έναν από τους απεργούς (τον 24χρονο Θεμιστοκλή Κουζουπή), πριν περάσουν καν τα 5 λεπτά. Οι υπόλοιποι χωροφύλακες άρχισαν επίσης να πυροβολούν τραυματίζοντας ορισμένους εργάτες και σκοτώνοντας τον απεργό Μιχάλη Ζωιλή. Εξοργισμένοι τότε οι μεταλλωρύχοι που ήταν περίπου 460 άτομα, μαζί με τις οικογένειές τους (περίπου 1.500 μέλη), αντέδρασαν έντονα πετώντας πέτρες στους αστυνομικούς και απειλώντας με λιντσάρισμα, τελικά σκότωσαν δύο χωροφύλακες, καθώς επίσης τον υπομοίραρχο Χρυσάνθου και τον ενωμοτάρχη Ιωάννη Τριανταφύλλου. Τότε, οι υπόλοιποι χωροφύλακες αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν από το σημείο.

Στη συνέχεια, οι απεργοί αγανακτισμένοι πλέον, πήραν δυναμίτες αλλά και τα όπλα που είχαν παρατήσει οι χωροφύλακες, με στόχο να κάψουν και να ανατινάξουν τα γραφεία της εταιρείας. Οι υπάλληλοι της εταιρείας από τα γραφεία έβγαλαν όπλα και πυροβολούσαν τους απεργούς που κατευθύνονταν στα γραφεία. Από τους πυροβολισμούς τότε σκοτώθηκαν επιτόπου οι εργάτες, Μιχάλης Μητροφάνης και Γιάννης Πρωτόπαππας.

Καθοριστική ήταν στο σημείο αυτό της εξέγερσης η παρέμβαση του παπά της Σερίφου, του παπά-Γιάννη Ρώτα, που διέκοψε τη λειτουργία στον Άγιο Νικόλαο και βγήκε με το σταυρό στο χέρι φωνάζοντας: «στο όνομα του Θεού σταματήστε, να μην χυθεί άλλο αθώο αίμα». Σύμφωνα με ορισμένες πηγές, τα άψυχα σώματα του Χρυσάνθου και των άλλων τριών νεκρών χωροφυλάκων ρίχτηκαν στη θάλασσα.

Λίγες μέρες μετά την εξέγερση, στο Τζάνειο νοσοκομείο στον Πειραιά κατέληξαν από τα βαριά τραύματά τους δύο άλλοι εργάτες, ο Α. Γαλανός και ένας ακόμα αγνώστων στοιχείων. Η εξέγερση της Σερίφου συνολικά στοίχισε την απώλεια ζωής σε 6 μεταλλωρύχους και σε 5 μέλη της ελληνικής χωροφυλακής.

Μετά την αποχώρηση των χωροφυλάκων από το νησί, οι εργάτες πήραν προσωρινά τον έλεγχο της Σερίφου και συγκρότησαν αυτοοργανωμένη διοίκηση. Συγκεκριμένα, οι εργάτες κατέλαβαν ορισμένα από τα κύρια δημοτικά κτίρια, όπως το αστυνομικό τμήμα και το δημαρχείο. Απογοητευμένοι από το ελληνικό κράτος, ύψωσαν τη γαλλική σημαία και κάλεσαν τη γαλλική ναυτική δύναμη που στάθμευε τότε στο γειτονικό νησί της Μήλου, ζητώντας βοήθεια για την περίθαλψη των τραυματιών και για να διαπραγματευτούν την ένταξη της Σερίφου στη Γαλλία. Οι Γάλλοι αρνήθηκαν, προκειμένου να αποφύγουν την παρέμβαση σε εσωτερικές ελληνικές υποθέσεις. Στη συνέχεια, η ελληνική κυβέρνηση έστειλε το πολεμικό πλοίο «Αυλίς» με 200 στρατιώτες, συνέλαβε όλη την ηγεσία του εργατικού κινήματος, μαζί και τον Κώστα Σπέρα ως πρωτεργάτη της απεργίας και τους φυλάκισε.

Λόγω της λαϊκής υποστήριξης που είχε η απεργία από τους κατοίκους του νησιού, ορισμένα από τα αιτήματα των απεργών ικανοποιήθηκαν, όπως:
* Το ωράριο εργασίας μειώθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα σε 8 ώρες.
* Οι μισθοί αυξήθηκαν.
* Τα έξοδα μεταφοράς προς και από τα μεταλλεία καλύπτονταν πλέον από την εταιρεία.

Ο πρωτεργάτης της απεργίας, Κώστας Σπέρας, έγραψε ένα βιβλίο με τίτλο «Η Απεργία της Σερίφου», στο οποίο περιγράφει τα γεγονότα.

## Παρακαταθήκη
Η εξέγερση της Σερίφου είχε σημαντικό κοινωνικό και πολιτικό αντίκτυπο στη νεότερη ιστορία της Ελλάδας, ιδίως των Κυκλάδων. Έτσι, αποτελεί ορόσημο στην ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος και από ιστορικής άποψης, η απεργία της Σερίφου θεωρείται ως η πρώτη επιτυχημένη απεργία με πολιτικά αποτελέσματα στην Ελλάδα αλλά και στη Νοτιανατολική Ευρώπη.

Σήμερα, στο νησί της Σερίφου υπάρχει μνημείο αφιερωμένο στους μεταλλωρύχους που σκοτώθηκαν κατά την εξέγερση του 1916, ενώ κάθε χρόνο πραγματοποιούνται εκδηλώσεις μνήμης στις 21 Αυγούστου. Πρόσθετα, άγαλμα του Κων. Σπέρα έχει γίνει προς τιμήν του.

## Διαβάστε επίσης
* Λιμενεργατικά της Καλαμάτας
* Εξέγερση του Κιλελέρ
* Εργατικό κίνημα
* Γενική απεργία
* Παιδική εργασία
* Κώστας Σπέρας
* Σέριφος

## Παραπομπές


## Βιβλιογραφία
* Σπέρας, Κωνσταντίνος. "Η απεργία της Σερίφου". Εκδόσεις Εργατική Πρωτομαγιά.  
* Δεσπίνης, Κ. «Η εξέγερση των μεταλλωρύχων της Σερίφου (1916)», περιοδικό *Ιστορικά*, 1996.  
* ΕΡΤ Αρχείο: Η αιματηρή απεργία – Σέριφος, 21 Αυγούστου 1916  
* Ημεροδρόμος: Μεταλλεία Σερίφου 1916: Μια ταξική σύγκρουση

Κατηγορία:Ιστορία των Κυκλάδων
Κατηγορία:Εργατικό κίνημα
Κατηγορία:Σοσιαλισμός