Αβελιανή κατηγορία

Στα μαθηματικά, μια **αβελιανή κατηγορία** είναι μια κατηγορία στην οποία μπορούν να προστεθούν μορφισμοί και αντικείμενα και στην οποία υπάρχουν πυρήνες και συμπύρηνες που έχουν αποδεκτές ιδιότητες.

Το παραδειγματικό πρότυπο μιας αβελιανής κατηγορίας είναι η κατηγορία των αβελιανών ομάδων, .

Οι αβελιανές κατηγορίες είναι πολύ σταθερές κατηγορίες. Πρόκειται για κανονικές κατηγορίες που ικανοποιούν και το *λήμμα του φιδιού*. Η κλάση των αβελιανών κατηγοριών είναι κλειστή βάσει πολλών κατηγοριακών κατασκευών όπως, για παράδειγμα η κατηγορία των *μιγαδικών αλυσίδων* μιας αβελιανής κατηγορίας ή η κατηγορία των συναρτητών μιας μικρής κατηγορίας προς μια **αβελιανή κατηγορία** είναι επίσης αβελιανή. Αυτές οι ιδιότητες σταθερότητας τις καθιστούν απαραίτητες στην ομολογική άλγεβρα και πέραν αυτής. Η θεωρία έχει σημαντικές εφαρμογές στην αλγεβρική γεωμετρία, στην ομολογία και στην καθαρή θεωρία κατηγοριών. 

Ο Μακ Λέιν αναφέρει ότι ο Αλεξάντερ Γκρότεντικ όρισε τις αβελιανές κατηγορίες το 1957, αλλά υπάρχει μια αναφορά που ισχυρίζεται ότι ο μαθητής του Άιλεμπεργκ, Μπουχσμπάουμ, είχε προτείνει την έννοια αυτή στην διδακτορική του διατριβή το 1955,και ότι ο Γκρότεντικ την διέδωσε με την ονομασία "αβελιανή κατηγορία".

## Ορισμός

Μια κατηγορία είναι **αβελιανή** αν είναι *προπροσθετική* και
*έχει ένα μηδενικό αντικείμενο,
*έχει όλα τα δυαδικά υπογινόμενα,
*έχει όλους τους πυρήνες και τους συμπυρήνες, και
*όλοι οι μονομορφισμοί και οι επιμορφισμοί είναι κανονικοί.

Ο ορισμός αυτός είναι ισοδύναμος με τον ακόλουθο "τμηματικό" ορισμό: 
* Μια κατηγορία είναι προπροσθετική αν είναι εμπλουτισμένη πάνω στην μονοειδή κατηγορία  των αβελιανών ομάδων. Αυτό σημαίνει ότι όλα τα σύνολα hom είναι αβελιανές ομάδες και η σύνθεση των μορφισμών είναι διγραμμική.
* Μια προαθροιστική κατηγορία είναι αθροιστική αν κάθε πεπερασμένο σύνολο αντικειμένων έχει ένα διγινόμενο. Αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να σχηματίσουμε πεπερασμένα άμεσα αθροίσματα και άμεσα γινόμενα. Στον ορισμό. 1.2.6, απαιτείται μια προσθετική κατηγορία να έχει ένα μηδενικό αντικείμενο (κενό διγινόμενο).
* Μια πρόσθετη κατηγορία είναι προαβελιανή αν κάθε μορφισμός έχει και πυρήνα και συμπυρήνα.
* Τέλος, μια προαβελιανή κατηγορία είναι αβελιανή αν κάθε μονομορφισμός και κάθε επιμορφισμός είναι κανονικός. Αυτό σημαίνει ότι κάθε μονομορφισμός είναι πυρήνας κάποιου μορφισμού και κάθε επιμορφισμός είναι συμπυρήνας κάποιου μορφισμού.

Ας σημειωθεί ότι η εμπλουτισμένη δομή στα σύνολα hom είναι συνέπεια των τριών πρώτων αξιωμάτων του πρώτου ορισμού. Αυτό υπογραμμίζει τη θεμελιώδη σημασία της κατηγορίας των αβελιανών ομάδων στη θεωρία και τον κανονικό της χαρακτήρα.

Η έννοια της ακριβούς ακολουθίας προκύπτει φυσικά σε αυτό το πλαίσιο, και αποδεικνύεται ότι οι ακριβείς συναρτητές, δηλαδή οι συναρτητές που διατηρούν τις ακριβείς ακολουθίες με διάφορες έννοιες, είναι οι κατάλληλοι συναρτητές μεταξύ των αβελιανών κατηγοριών. Αυτή η έννοια της ακριβείας έχει αξιωματικοποιηθεί στη θεωρία των ακριβών κατηγοριών, σχηματίζοντας μια πολύ ειδική περίπτωση κανονικών κατηγοριών.

## Παραδείγματα

* Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η κατηγορία όλων των αβελιανών ομάδων είναι μια **αβελιανή κατηγορία**. Η κατηγορία όλων των πεπερασμένα παραγόμενων αβελιανών ομάδων είναι επίσης μια αβελιανή κατηγορία, όπως και η κατηγορία όλων των πεπερασμένων αβελιανών ομάδων.
* Εάν *R* είναι ένας δακτύλιος, τότε η κατηγορία όλων των αριστερών (ή δεξιών) προτύπων πάνω στο *R* είναι μια **αβελιανή κατηγορία**. Στην πραγματικότητα, μπορεί να αποδειχθεί ότι οποιαδήποτε μικρή αβελιανή κατηγορία είναι ισοδύναμη με μια πλήρη υποκατηγορία μιας τέτοιας κατηγορίας προτύπων (θεώρημα εμφύτευσης του Μίτσελ).
* Εάν R είναι ένας αριστερός-ναιτέριανος δακτύλιος, τότε η κατηγορία των πεπερασμένων παραγόμενων αριστερών προτύπων πάνω στο R είναι αβελιανή. Συγκεκριμένα, η κατηγορία των πεπερασμένων παραγόμενων υποδιαιρέσεων πάνω σε έναν ναιτεριανό αντιμεταθετικό δακτύλιο είναι αβελιανή. Με αυτόν τον τρόπο, οι αβελιανές κατηγορίες εμφανίζονται στην αντιμεταθετική άλγεβρα.
* Ως ειδικές περιπτώσεις των δύο προηγούμενων παραδειγμάτων: η κατηγορία των διανυσματικών χώρων πάνω σε ένα σταθερό σώμα *k* είναι αβελιανή, όπως και η κατηγορία των πεπερασμένων διανυσματικών χώρων πάνω στο *k*.
* Εάν *X* είναι ένας τοπολογικός χώρος, τότε η κατηγορία όλων των (πραγματικών ή μιγαδικών) διανυσματικών δεσμών στο *X* δεν είναι συνήθως μια αβελιανή κατηγορία, καθώς μπορεί να υπάρχουν μονομορφισμοί που δεν είναι πυρήνες.
* Εάν *X* είναι ένας τοπολογικός χώρος, τότε η κατηγορία όλων των δεματίων αβελιανών ομάδων στο *X* είναι μια αβελιανή κατηγορία. Γενικότερα, η κατηγορία των δεματίων αβελιανών ομάδων σε μια περιοχή του Γκρότεντικ είναι μια αβελιανή κατηγορία. Με αυτόν τον τρόπο, οι αβελιανές κατηγορίες εμφανίζονται στην αλγεβρική τοπολογία και την αλγεβρική γεωμετρία.
* Εάν **C** είναι μια μικρή κατηγορία και **A** είναι μια αβελιανή κατηγορία, τότε η κατηγορία όλων των συναρτητών από **C** σε **A** σχηματίζει μια **αβελιανή κατηγορία**. Εάν **C** είναι μικρή και προπροσθετική, τότε η κατηγορία όλων των προσθετικών συναρτητών από **C** σε **A** σχηματίζει επίσης μια αβελιανή κατηγορία. Το τελευταίο είναι μια γενίκευση του παραδείγματος του R-προτύπου, καθώς ένας δακτύλιος μπορεί να θεωρηθεί ως μια προπροσθετική κατηγορία με ένα μόνο αντικείμενο.

## Αξιώματα του Γκρότεντικ

Στο άρθρο του για το Τόχοκου, ο Γκρότεντικ απαρίθμησε τέσσερα επιπλέον αξιώματα (και τα δίδυμα τους) που μπορεί να ικανοποιεί μια **αβελιανή κατηγορία** **Α**. Αυτά τα αξιώματα χρησιμοποιούνται ακόμα και σήμερα. Είναι τα εξής: 
* AB3) Για κάθε ευρετηριασμένη οικογένεια (*A**i*) αντικειμένων του **A**, το συνγινόμενο **A*i υπάρχει στο **A** (δηλ. το **A** είναι συνολοκλήρο).
* AB4) **A** ικανοποιεί AB3), και το συνγινόμενο μιας οικογένειας μονομορφισμών είναι μονομορφισμός.
* AB5) **A** ικανοποιεί AB3),  και τα φιλτραρισμένα συνόρια (colimit) των ακριβών ακολουθιών είναι ακριβή.
και τα δυϊκά τους
* AB3*) Για κάθε ευρετηριασμένη οικογένεια (*A**i*) αντικειμένων της **A**, το γινόμενο P*A**i* υπάρχει στην **A** (δηλ. η **A** είναι πλήρης).
* AB4*) **A** ικανοποιεί AB3*), και το γινόμενο μιας οικογένειας επιμορφισμών είναι ένας επιμορφισμός.
* AB5*) **A** ικανοποιεί  AB3*), και τα φιλτραρισμένα όρια των ακριβών ακολουθιών είναι ακριβή.

Δόθηκαν επίσης τα αξιώματα AB1) και AB2)  Αυτά είναι που κάνουν μια πρόσθετη κατηγορία αβελιανή. Συγκεκριμένα:
* AB1) Κάθε μορφισμός έχει έναν πυρήνα και έναν συμπυρήνα.
* AB2) Για κάθε μορφισμό *f*, ο κανονικός μορφισμός από το coim *f* στο im *f* είναι ένας ισομορφισμός.

Ο Γκρότενικ έδωσε επίσης τα αξιώματα  AB6) και AB6*).

* AB6) **A** ικανοποιεί AB3), και, δεδομένης μιας οικογένειας φιλτραρισμένων κατηγοριών I_j, j\in J και απεικονίσεων  A_j : I_j \to A, έχουμε\prod_{j\in J} \lim_{I_j} A_j = \lim_{I_j, \forall j\in J} \prod_{j\in J} A_j,  όπου lim δηλώνει το φιλτραρισμένο συνόριο.
* AB6*) **A** ικανοποιεί AB3*), και δεδομένης μιας οικογένειας συν-φιλτραρισμένων κατηγοριών I_j, j\in J  και απεικονίσεων A_j : I_j \to A, έχουμε\sum_{j\in J} \lim_{I_j} A_j = \lim_{I_j, \forall j\in J} \sum_{j\in J} A_j, όπου lim δηλώνει το συν-φιλτραρισμένο όριο.

## Βασικές ιδιότητες

Δεδομένου οποιουδήποτε ζεύγους αντικειμένων *A*, *B* σε μια **αβελιανή κατηγορία**, υπάρχει ένας ειδικός μηδενικός μορφισμός από το *A* στο *B*. Αυτός μπορεί να οριστεί ως το μηδενικό στοιχείο του συνόλου  Hom(*A*,*B*), δεδομένου ότι αυτό είναι μια αβελιανή ομάδα. Εναλλακτικά, μπορεί να οριστεί ως η μοναδική σύνθεση *A* → 0 → *B*, όπου το 0 είναι το μηδενικό αντικείμενο της αβελιανής κατηγορίας. 

Σε μια αβελιανή κατηγορία, κάθε μορφισμός *f* μπορεί να γραφτεί ως σύνθεση ενός επιμορφισμού ακολουθούμενου από έναν μονομορφισμό. Αυτός ο επιμορφισμός ονομάζεται συν-εικόνα του *f*, ενώ ο μονομορφισμός ονομάζεται εικόνα του *f*. 

Τα υποαντικείμενα και τα αντικείμενα πηλίκου συμπεριφέρονται καλά στις αβελιανές κατηγορίες. Επί παραδείγματι, η μερική διάταξη των υποαντικειμένων οποιουδήποτε δεδομένου αντικειμένου *Α* είναι ένα φραγμένο πλέγμα.

Κάθε αβελιανή κατηγορία **A** είναι ένα πρότυπο της μονοειδούς κατηγορίας των πεπερασμένα παραγόμενων αβελιανών ομάδων. Δηλαδή, μπορούμε να σχηματίσουμε ένα τανυστικό γινόμενο μιας πεπερασμένα παραγόμενης αβελιανής ομάδας *G* και οποιουδήποτε αντικειμένου *A* της **A**.
Η αβελιανή κατηγορία είναι επίσης ένα συν-πρότυπο. Το Hom(*G*,*A*) μπορεί να ερμηνευθεί ως αντικείμενο της **A**.
Εάν η **A** είναι πλήρης, τότε μπορούμε να αφαιρέσουμε την απαίτηση ότι η *G* είναι πεπερασμένα παραγόμενη. Γενικά, μπορούμε να σχηματίσουμε πεπερασμένα εμπλουτισμένα όρια στην **A**.

Δεδομένου ενός αντικειμένου A σε μια αβελιανή κατηγορία, η **επιπεδότητα** αναφέρεται στην ιδέα ότι  - \otimes A  είναι ένας ακριβής συναρτητής. Βλέπε επίπεδη ενότητα ή, για γενικότερη προσέγγιση, επίπεδος μορφισμός.

## Σχετικές έννοιες

Οι αβελιανές κατηγορίες είναι το πιο γενικό πλαίσιο για την ομολογική άλγεβρα. Όλες οι κατασκευές που χρησιμοποιούνται σε αυτόν τον τομέα είναι σημαντικές, όπως οι ακριβείς ακολουθίες, και ειδικά οι σύντομες ακριβείς ακολουθίες, και οι παραγόμενοι συναρτητές. Σημαντικά θεωρήματα που ισχύουν σε όλες τις **αβελιανές κατηγορίες** περιλαμβάνουν το λήμμα των πέντε (και το σύντομο λήμμα των πέντε ως ειδική περίπτωση), καθώς και το *λήμμα του φιδιού* (και το λήμμα των εννέα ως ειδική περίπτωση). 

### Ημι-απλές αβελιανές κατηγορίες

Μια αβελιανή κατηγορία \mathbf{A} ονομάζεται **ημι-απλή** αν υπάρχει μια συλλογή αντικειμένων  \{X_i\}_{i \in I} \in \text{Ob}(\mathbf{A}) που ονομάζονται απλά αντικείμενα (που σημαίνει ότι τα μόνα υποαντικείμενα οποιουδήποτε X_i είναι το μηδενικό αντικείμενο 0 και το ίδιο) έτσι ώστε ένα αντικείμενο X \in \text{Ob}(\mathbf{A}) να μπορεί να αναλυθεί ως άμεση άθροιση (που δηλώνει το συνγινόμενο της αβελιανής κατηγορίας)X \cong \bigoplus_{i \in I} X_iΑυτή η τεχνική προϋπόθεση είναι αρκετά αυστηρή και αποκλείει πολλά φυσικά παραδείγματα αβελιανών κατηγοριών που συναντώνται στη φύση. Επί παραδείγματι, οι περισσότερες κατηγορίες προτύπων πάνω σε ένα δακτύλιο R δεν είναι ημιαπλές· στην πραγματικότητα, αυτό ισχύει αν και μόνο αν R  είναι ημιαπλός δακτύλιος.

#### Παραδείματα

Ορισμένες αβελιανές κατηγορίες που απαντώνται στη φύση είναι ημιαπλές, όπως

* Η κατηγορία των διανυσματικών χώρων \text{Vect}(k)  πάνω σε ένα σταθερό σώμα  k.
* Σύμφωνα με το θεώρημα του Μάσκε (Maschke) η κατηγορία των αναπαραστάσεων \text{Rep}_k(G)  μιας πεπερασμένης ομάδας G  πάνω σε ένα σώμα k  του οποίου το χαρακτηριστικό δεν διαιρεί το |G|  είναι μια ημιαπλή **αβελιανή κατηγορία**.
* Η κατηγορία των συνεκτικών δεματίων σε ένα Ναιτεριανό σχήμα είναι ημιαπλή αν και μόνο αν X είναι μια πεπερασμένη ασύνδετη ένωση μη αναγώγιμων σημείων. Αυτό ισοδυναμεί με ένα πεπερασμένο συνγινόμενο κατηγοριών διανυσματικών χώρων πάνω σε διαφορετικά δεμάτια. Το να αποδείξουμε ότι αυτό ισχύει προς τα εμπρός ισοδυναμεί με το να αποδείξουμε ότι όλες οι ομάδες \text{Ext}^1 εκμηδενίζονται, που σημαίνει ότι η ομολογική διάσταση είναι 0. Αυτό συμβαίνει μόνο όταν τα δεμάτια ουρανοξύστη (skyscraper sheaves) k_x σε ένα σημείο  x \in X  έχουν εφαπτόμενο χώρο Ζαρίσκι ίσο με μηδέν, ο οποίος είναι ισομορφικός με \text{Ext}^1(k_x,k_x) χρησιμοποιώντας τοπική άλγεβρα για ένα τέτοιο σχήμα..

#### Μη παραδείγματα

Υπάρχουν μερικά φυσικά αντιπαραδείγματα αβελιανών κατηγοριών που δεν είναι ημιαπλές, όπως ορισμένες κατηγορίες αναπαραστάσεων. Επί παραδείγματι, η κατηγορία των αναπαραστάσεων της ομάδας Λι (\mathbb{R},+)  έχει την αναπαράστασηa \mapsto \begin{bmatrix}
1 & a \\
0 & 1
\end{bmatrix}η οποία έχει μόνο μία υποαναπαράσταση διαστάσεως 1. Στην πραγματικότητα, αυτό ισχύει για κάθε μονοδύναμη ομάδα.pg 112.

## Υποκατηγορίες αβελιανών κατηγοριών

Υπάρχουν πολυάριθμοι τύποι (πλήρεις, προσθετικές) υποκατηγορίες αβελιανών κατηγοριών που εμφανίζονται στη φύση, καθώς και ορισμένες αντικρουόμενες ορολογίες.

Έστω **Α** μια αβελιανή κατηγορία, **C** μια πλήρης, προσθετική υποκατηγορία και *I* ο συναρτητής εγκλεισμού.
* Η **C** είναι μια ακριβής υποκατηγορία αν είναι το ίδιο μια ακριβής κατηγορία και η έγκλειση I είναι ένας ακριβής συναρτητής. Αυτό συμβαίνει αν και μόνο αν το **C** είναι κλειστό υπό νηµατικό γινόµενο (pullback) επιμορφισμών και νηµατικό συνγινόµενο (pushout) μονομορφισμών. Οι ακριβείς ακολουθίες στο **C** είναι επομένως οι ακριβείς ακολουθίες στο **A** για τις οποίες όλα τα αντικείμενα βρίσκονται στο **C**.
* Η **C** είναι μια αβελιανή υποκατηγορία αν είναι η ίδια μια αβελιανή κατηγορία και η έγκλιση *I* είναι ένας ακριβής συναρτητής. Αυτό συμβαίνει αν και μόνο αν η **C** είναι κλειστή ως προς τη λήψη πυρήνων και συμπυρήνων. Ας σημειωθεί ότι υπάρχουν παραδείγματα πλήρων υποκατηγοριών μιας αβελιανής κατηγορίας που είναι οι ίδιες αβελιανές, αλλά όπου ο συναρτητής εγκλεισμού δεν είναι ακριβής, οπότε δεν είναι αβελιανές υποκατηγορίες (βλ. παρακάτω).
* Η **C** είναι μια παχύς υποκατηγορία αν είναι κλειστή υπό άθροιση άμεσων συντελεστών και ικανοποιεί την ιδιότητα 2-από-3 σε σύντομες ακριβείς ακολουθίες. Δηλαδή, αν 0 \to M' \to M \to M* \to 0 </math> είναι μια σύντομη ακριβής ακολουθία στην *'A**, έτσι ώστε δύο από τα <math>M',M,M''</math> να βρίσκονται στην **C**, τότε το ίδιο ισχύει και για το τρίτο. Με άλλα λόγια, η **C** είναι κλειστή υπό [[Πυρήνας (θεωρία κατηγοριών)|πυρήνες]] [[Επιμορφισμός|επιμορφισμών]], [[Συμπυρήνας|συμπυρήνες]] [[Μονομορφισμός|μονομορφισμών]] και επεκτάσεις. Ας σημειωθεί ότι ο Π. Γκαμπριέλ χρησιμοποίησε τον όρο "παχιά υποκατηγορία" για να περιγράψει αυτό που εδώ ονομάζουμε υποκατηγορία [[Ζαν-Πιερ Σερ|Σερ]].
* Η **C** είναι μια τοπολογητική υποκατηγορία αν είναι κλειστή ως προς τα υποπηλίκα.
* Η **C** είναι υποκατηγορία Σερ αν, για όλες τις σύντομες ακριβείς ακολουθίες <math>0 \to M' \to M \to M'' \to 0 </math> στην **A**, έχουμε ''M'' στην **C** αν και μόνο αν και τα δύο <math>M',M''</math>  είναι στην **C**. Με άλλα λόγια, η **C** είναι κλειστή υπό επεκτάσεις και υποληλίκα. Αυτές οι [[Υποκατηγορία|υποκατηγορίες]] είναι ακριβώς οι [[Πυρήνας (θεωρία κατηγοριών)|πυρήνες]] των ακριβών συναρτητών από την **A** σε μια άλλη αβελιανή κατηγορία.
* Η **C** είναι μια [[υποκατηγορία]] εντοπισμού αν είναι μια [[υποκατηγορία]] [[Ζαν-Πιερ Σερ|Σερ]] τέτοια ώστε ο συναρτητής πηλίκου <math>Q\colon\mathbf A \to \mathbf A/\mathbf C</math>  δέχεται έναν δεξί συζυγή.
* Υπάρχουν δύο ανταγωνιστικές έννοιες μιας ευρείας [[Υποκατηγορία|υποκατηγορίας]]. Η μία εκδοχή είναι ότι η **C** περιέχει κάθε αντικείμενο της **A** (μέχρι ισομορφισμό) Για μια πλήρη υποκατηγορία, αυτό προφανώς δεν είναι ενδιαφέρον. (Αυτό ονομάζεται επίσης υποκατηγορία lluf). Η άλλη εκδοχή είναι ότι η **C** είναι κλειστή υπό επεκτάσεις.

Ακολουθεί ένα σαφές παράδειγμα μιας πλήρους, προσθετικής υποκατηγορίας μιας αβελιανής κατηγορίας που είναι η ίδια αβελιανή, αλλά ο [[συναρτητής]] εγκλεισμού δεν είναι ακριβής. Έστω ''k'' ένα [[Σώμα (άλγεβρα)|σώμα]] <math>T_n</math> η άλγεβρα των άνω τριγωνικών [[Πίνακας (μαθηματικά)|πινάκων]] <math>n\times n</math> στο ''k'', και <math>\mathbf A_n</math> η κατηγορία των πεπερασμένων διαστάσεων <math>T_n</math>-[[Πρότυπο (άλγεβρα)|προτύπων]]. Τότε κάθε <math>\mathbf A_n</math>είναι μια αβελιανή κατηγορία και έχουμε έναν συναρτητή εγκλεισμού <math>I\colon\mathbf A_2 \to \mathbf A_3</math> που προσδιορίζει τα απλά προβολικά, απλά ερριπτικά και αδιάσπαστα προβολικά-ερριπτικά πρότυπα. Η ουσιαστική εικόνα του ''I'' είναι μια πλήρης, προσθετική [[υποκατηγορία]], αλλά το ''I'' δεν είναι ακριβές.

== Ιστορία ==

Οι αβελιανές κατηγορίες εισήχθησαν από τον Μπούκσμπαουμ ( (με την ονομασία «ακριβής κατηγορία») και τον [[Αλεξάντερ Γκρότεντικ|Γκρότεντικ]]  ( με σκοπό την ενοποίηση διαφόρων θεωριών ομολογίας. Εκείνη την εποχή, υπήρχε μια θεωρία ομολογίας για [[Δεμάτιο (μαθηματικά)|δεμάτια]] και μια θεωρία ομολογίας για [[Ομάδα (μαθηματικά)|ομάδες]]. Οι δύο ορίζονταν διαφορετικά, αλλά είχαν παρόμοιες ιδιότητες. Στην πραγματικότητα, μεγάλο μέρος της [[Θεωρία κατηγοριών|θεωρίας κατηγοριών]] αναπτύχθηκε ως γλώσσα για τη μελέτη αυτών των ομοιοτήτων. Ο [[Αλεξάντερ Γκρότεντικ|Γκρότεντικ]] ενοποίησε τις δύο θεωρίες: και οι δύο προκύπτουν ως ''παραγόµενων συναρτητών'' σε αβελιανές κατηγορίες, την αβελιανή κατηγορία των [[Δεμάτιο (μαθηματικά)|δεματίων]] [[Αβελιανή ομάδα|αβελιανών ομάδων]] σε έναν [[Τοπολογικός χώρος|τοπολογικό χώρο]] και την **αβελιανή κατηγορία*' των *G*-[[Πρότυπο (άλγεβρα)|προτύπων]] για μια δεδομένη ομάδα *G*. 

== Εξωτερικοί σύνδεσμοι ==
*[https://www.itia.ntua.gr/en/docinfo/1318/ English - Greek Dictionary of Pure and Applied Mathematics] Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
*[https://www.mas.ucy.ac.cy/georgios/bookfiles/dict1.pdf Αγγλοελληνικό Λεξικό Μαθηματικής Ορολογίας - Πανεπιστήμιο Κύπρου]
*[https://mathbooksgr.wordpress.com/wp-content/uploads/2012/02/mlexiko2012.pdf ΑΓΓΛΟΕΛΛΗΝΙΚΟ. ΛΕΞΙΚΟ. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ. ΟΡΩΝ] Αριάδνη Καλογερόπουλου. Μίλτος Γκίκας — Δ. Καραπαννακης — Μ. Λάμπρου. 
*[https://www.nisidis.gr/nisidisn_categorial.pdf Μαθηματική Γλωσσολογία: από τη Θεωρία Κατηγοριών]  Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
* [http://thales.math.uoc.gr:1080/Members/ddais/group_theory_XE_15_16/Theoria_Omadwn_Marmaridis.pdf Θεωρία Ομάδων-Πανεπιστήμιο Κρήτης]
* [https://olympias.lib.uoi.gr/jspui/bitstream/123456789/28962/1/%CE%9C.%CE%95.%20%CE%A0%CE%95%CE%A4%CE%A1%CE%A9%CE%A4%CE%9F%CE%A5%20%CE%92%CE%91%CE%A3%CE%99%CE%9B%CE%99%CE%9A%CE%97%202016.pdf Κατηγορίες Μοντέλα - Μεταπτυχιακή ∆ιατριβή - Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων]
* [https://mtzoumas.mysch.gr/mtz/docs_and_apps/Didaskalia/bibl_kath_geom.pdf Ευκλείδεια Γεωμετρία - Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο]
* [https://www.didaktorika.gr/eadd/handle/10442/20405 Θεωρία ομάδων και Λι αλγεβρών -Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών]
* [https://repository.kallipos.gr/bitstream/11419/107/5/NumberTheory30Sep.pdf Θεωρία Αριθμών και Εφαρμογές]
* [https://repository.kallipos.gr/handle/11419/1045 Υπολογιστική Θεωρία Αριθμών]
* [http://users.uoi.gr/abeligia/RingTheory2020/RingTheory_NM.pdf Θεωρία Δακτυλίων-Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων]
* [https://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/15362?lang=el#page/1/mode/2up Καμπυλότητες και γεωμετρία του Riemann σε διαφορίσιμες πολλαπλότητες] Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών
* [https://www.didaktorika.gr/eadd/handle/10442/58427 Μέθοδοι μηχανικής μάθησης βασισμένες σε έλεγχο μονοτροπικότητας] Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών
* [http://users.uoi.gr/brapt/stat/notes_chap_1.pdf  Παράμετροι και Στατιστικά. Διωνυμική και Κανονική Κατανομή]
* [http://www.wolframalpha.com/calculators/integral-calculator/ Wolfram Mathematica Online Integrator]
* [https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/jres/73B/jresv73Bn1p1_A1b.pdf  A Table of Integrals of the Error Functions]

== Δείτε επίσης ==

* [[Προσεταιριστική ιδιότητα]]
* [[Αντιμεταθετική ιδιότητα]]
* [[Μορφοκλασματική διάσταση]]
* [[Ομοπαραλληλική γεωμετρία]]
* [[Αλγεβρική θεωρία αριθμών]]
* [[Άρθουρ Στάνλεϋ Έντινγκτον]]
* [[Μοναδιαία βηματική συνάρτηση]]
* [[Σουμπραμανιάν Τσαντρασεκάρ]]
* [[Ευκλείδειος χώρος]]
* [[Αρχιμήδεια ιδιότητα]]
* [[Τοπολογικός χώρος]]
* [[Κατηγορία αβελιανών ομάδων]]
* [[Εφαρμοσμένα μαθηματικά]]
* [[Υπολογιστική ρευστοδυναμική]]
* [[Αβελιανή ομάδα]]
* [[Σύνθεση συνάρτησης]]
* [[Καρτεσιανό σύστημα συντεταγμένων]]
* [[Θεμελιώδες θεώρημα αριθμητικής]]
* [[Αλγεβρική γεωμετρία]]
* [[Ένα προς ένα]]
* [[Συναρτητής Hom]]
* [[Συνήθης διαφορική εξίσωση]]
* [[Γραμμική απεικόνιση]]
* [[Νηµατικό γινόµενο (θεωρία κατηγοριών)]]


== Βιβλιογραφία==
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

==Παραπομπές==

*
* 
* 
* 
* 
*
*
*

*
*[[:en:Serge Lang|Lang, Serge]] (2002), Algebra, [https://en.wikipedia.org/wiki/Graduate%20Texts%20in%20Mathematics Graduate Texts in Mathematics], vol. 211 (Revised third ed.), New York: Springer-Verlag, ISBN 978-0-387-95385-4, [https://mathscinet.ams.org/mathscinet/relay-station?mr=1878556 MR 1878556]
*
*
*
* 
* 
* [https://kodu.ut.ee/~varmo/papers/thesis.pdf Categorical programming with inductive and coinductive types] () by Varmo Vene
* Philip Wadler: [http://homepages.inf.ed.ac.uk/wadler/papers/free-rectypes/free-rectypes.txt Recursive types for free!] () University of Glasgow, June 1990. Draft.
* [http://tunes.org/wiki/algebra_20and_20coalgebra.html Algebra and coalgebra] () from CLiki
* B. Jacobs, J. Rutten: [https://www.cs.ru.nl/~bart/PAPERS/JR.pdf A Tutorial on (Co) Algebras and (Co) Induction. Bulletin of the European Association for Theoretical Computer Science], vol. 62, 1997, 
* [https://www.schoolofhaskell.com/user/bartosz/understanding-algebras Understanding F-Algebras] () by Bartosz Milewski
* [https://ncatlab.org/nlab/show/star-autonomous+category star-autonomous category] at the [https://en.wikipedia.org/wiki/NLab nLab]
* 
* *This article is based in part on PlanetMath's article on examples of initial and terminal objects.*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  A handbook for study and research
* 
* 
* 
* 
*

== Πηγές ==
* 
* 
* 
* 
* 
*
*
*
* Wendelin Degen, Lothar Profke: *Grundlagen der affinen und euklidischen Geometrie.* Teubner, Stuttgart 1976, ISBN 3-519-02751-8.
* [[:en:Hans Freudenthal|Hans Freudenthal]]: *Mathematik als pädagogische Aufgabe.* Band 1. Klett, Stuttgart 1973, ISBN 3-12-983220-3.
* Thomas W. Hungerford: *Algebra* (= *Graduate Texts in Mathematics.'' Bd. 73). 5th printing. Springer, New York NY u. a. 1989, ISBN 0-387-90518-9.

Κατηγορία:Θεωρία κατηγοριών 
Κατηγορία:Θεωρία ομάδων 
Κατηγορία:Γενική τοπολογία 
Κατηγορία:Αλγεβρική θεωρία αριθμών
Κατηγορία:Θεωρία δακτυλίων 
Κατηγορία:Αφηρημένη άλγεβρα