Ζαν Γκαμπέν

[μικρογραφία|260x260εσ|Με τη [Μισέλ Μοργκάν στην ταινία *Η στιγμή της αλήθειας* (1952)]]

**Ζαν Γκαμπέν** (γαλλ. *Jean Gabin*, ), 17 Μαΐου 1904 - 15 Νοεμβρίου 1976) ήταν το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο του **Ζαν Αλεξίς Μονκορζέ**, Γάλλου ηθοποιού του κινηματογράφου. Η φιλμογραφία του με 95 ταινίες περιλαμβάνει σημαντικές κλασικές ταινίες του γαλλικού σινεμά, όπως Ο *[[Πεπέ λε Μοκό]]* (1937), *[[Η Μεγάλη Χίμαιρα (ταινία)|Η μεγάλη χίμαιρα]]* (1937) και *[[Το λιμάνι των απόκληρων]]* (1938).

Πρωταγωνίστησε με τους περισσότερους σπουδαίους ηθοποιούς της εποχής, μερικοί από τους οποίους, όπως ο Φερναντέλ, ο Λίνο Βεντούρα, ο Μπουρβίλ, ο Μπερνάρ Μπλιέ, ο Ζαν Πολ Μπελμοντό και ο Αλέν Ντελόν, ήταν φίλοι του. Δημοφιλής ηθοποιός, προσέλκυσε περισσότερους από 161 εκατομμύρια θεατές στις αίθουσες μετά τον πόλεμο, στους οποίους πρέπει να προστεθούν οι πολυάριθμες επιτυχίες του ανάμεσα στις τριάντα προπολεμικές ταινίες του για τις οποίες ο αριθμός των θεατών δεν είναι γνωστός.

Κέρδισε το Βραβείο Α' Ανδρικού Ρόλου στο Φεστιβάλ της Βενετίας τρεις φορές: το 1951 για το *[[Η νύχτα είναι το βασίλειό μου]]* και το 1954 για το *[[Κουρέλι της ζωής]]* και το *[[Ας με κρίνει η κοινωνία]]*, καθώς και δύο φορές την Αργυρή Άρκτο στο Φεστιβάλ του Βερολίνου: το 1959 για τον Αλήτη και το 1971 για τη Γάτα.

Ο Γκαμπέν αναγορεύθηκε μέλος της Λεγεώνας της Τιμής, σε αναγνώριση της σημαντικής του προσφοράς στον πολιτισμό.

## Πρώτα χρόνια
Γεννημένος στο Παρίσι από την Μαντλέν Πετί και τον Φερνινάντ Μονκορζέ, εγκατέλειψε από νωρίς το σχολείο και δούλεψε ως εργάτης, μέχρι την ηλικία των 19, όταν εισήλθε στη σόου μπίζνες με ένα μικρό ρόλο σε παραγωγή του Φολί-Μπερζέρ. Συνέχισε να παίζει διαφόρους δευτερεύοντες ρόλους σε μιούζικ χολ και οπερέτες μέχρι που ξεκίνησε να εμφανίζεται στο Μουλέν Ρουζ. Εκεί το ταλέντο του άρχισε να αναγνωρίζεται και να δέχεται προτάσεις για σημαντικότερους ρόλους για να συμμετάσχει τελικά σε δυο βωβές ταινίες το 1928.
## Καριέρα
### Δεκαετία 1930
Από το 1930 και για τα επόμενα 4 χρόνια έπαιξε σε δεκάδες ομιλούσες ταινίες και ο ρόλος του στην ταινία *Μπαντέρα* (1936) τον καθιέρωσε ως σταρ, και την επόμενη χρονιά, σε σκηνοθεσία και πάλι του Ζυλιέν Ντυβιβιέ, στην ταινία *[[Πεπέ λε Μοκό]]* χάρισε στον Γκαμπέν διεθνή αναγνώριση. Ακολούθησε η ταινία του Ζαν Ρενουάρ (''Η μεγάλη χιμαίρα''), η οποία είχε αναπάντεχη επιτυχία στη Νέα Υόρκη όπου προβαλλόταν στο New York City theatre για έξι μήνες.

Ο Ζαν Γκαμπέν πήρε διαζύγιο από τη δεύτερη γυναίκα του το 1939. Ξεκίνησε τη συνεργασία του με τον Μαρσέλ Καρνέ στην ταινία (*[[Το λιμάνι των απόκληρων]]*). Οι προτάσεις από το Χόλυγουντ ήταν καταιγιστικές, αλλά ο Γκαμπέν τις απέρριπτε όλες για ένα διάστημα μέχρι που ξέσπασε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και τελικά το 1940, στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, έφυγε στις ΗΠΑ.

### Περιόδος Χόλιγουντ
Έως το 1948 είχε θυελλώδη δεσμό με τη Μάρλεν Ντίτριχ με την οποία συμπρωταγωνίστησε για μια και μοναδική φορά στην ταινία *[[Προ των ενόρκων]]* του Ζορζ Λακόμπ. Λόγω της προσωπικότητάς του, η καριέρα του στο Χόλυγουντ ήταν σύντομη. Κατά τη διάρκεια της συνεργασίας του με την RKO Pictures την τελευταία στιγμή απαίτησε να δοθεί ο συμπρωταγωνιστικός ρόλος στην Ντίτριχ αλλά το στούντιο αρνήθηκε. Εκείνος ήταν αμετακίνητος στην απαίτησή του, η ταινία αναβλήθηκε και ο Γκαμπέν απολύθηκε.

### Β' Παγκόσμιος Πόλεμος
Απτόητος, ο Ζαν Γκαμπέν εντάχθηκε στις ελεύθερες γαλλικές δυνάμεις του στρατηγού Σαρλ ντε Γκολ και πολέμησε με τους Συμμάχους στη Βόρεια Αφρική. Επέστρεψε με τις υπόλοιπες στρατιωτικές δυνάμεις στο απελευθερωμένο πια Παρίσι. Το 1946, ο Mαρσέλ Καρνέ του πρότεινε να πρωταγωνιστήσει στην ταινία *[[Les Portes de la nuit]]*, αλλά η συμπεριφορά του τον οδήγησε και πάλι στην απόλυση. Το 1947, μετά από ρόλους σε ταινίες χωρίς ιδιαίτερη εισπρακτική επιτυχία, ο Γκαμπέν επανήλθε στο προσκήνιο, με την ταινία *[[Le mura di Malapaga|Τα τείχη της Μαλαπάγκα]]* (1949) του Ρενέ Κλεμάν, που κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας το 1951. Όμως, παρά την αναγνώριση αυτή, η ταινία δεν πήγε καλά στο γαλλικό box office.

### Δεκαετία 1950

Η καριέρα του Γκαμπέν φαινόταν να παρουσιάζει κάμψη. Ωστόσο, έκανε μια επιστροφή το 1954 με την ταινία *[[Ας με κρίνει η κοινωνία]]* (Touchez pas au grisbi), σε σκηνοθεσία του Ζακ Μπεκέρ, όπου ο ρόλος του κέρδισε τον έπαινο των κριτικών και η ταινία ήταν μια πολύ κερδοφόρα διεθνής επιτυχία. Αργότερα, συνεργάστηκε και πάλι με τον Ζαν Ρενουάρ στο *[[Καν-Καν]].*

### Συνεργασίες
Κατά τα επόμενα είκοσι χρόνια, ο Γκαμπέν εμφανίστηκε σε  περισσότερες από 50 ταινίες, που ως επί το πλείστον γνώρισαν εμπορική επιτυχία, αγαπηθήκαν από το κοινό και  απέσπασαν πολύ καλές κριτικές. Το 1963, μαζί με τον επίσης Γάλλο ηθοποιό Φερναντέλ δημιούργησαν την δική τους εταιρεία παραγωγής, Gafer Films. Ανάμεσα στους συμπρωταγωνιστές του περιλαμβάνονται ηγετικές φυσιογνωμίες του μεταπολεμικού κινηματογράφου, όπως η Μπριζίτ Μπαρντό, ο Αλέν Ντελόν, ο Ζαν Πολ Μπελμοντό, η Σιμόν Σινιορέ και  ο Λουί ντε Φυνές. Η τελευταία ταινία του ήταν *Η συμμορία του παπά*, το 1976.
## Επενδύσεις και αντιδράσεις
Στα μέσα του 1952 ο Γκαμπέν άρχισε να υλοποιεί ένα από τα παιδικά του όνειρα αναλαμβάνοντας να επενδύσει ένα μεγάλο μέρος του εισοδήματός του στην περιοχή Λα Πικιονέρ (La Pichonnière), που βρίσκεται στην κοινότητα Μπονεφόι στο καντόνι Μουλίνς-λα-Μαρτς στη Νορμανδία. Σταδιακά επέκτεινε τη γύρω περιοχή μέσα από αρκετές διαδοχικές εξαγορές. Σε κοντινή απόσταση, το 1956 και το 1957 έχτισε μια κατοικία με το όνομα Λα Μονκορζερί (La Moncorgerie) , η οποία έγινε η οικογενειακή του κατοικία  Με την ιδέα να εξασφαλίσει τα προς το ζην της οικογένειάς του, άρχισε να εκτρέφει βοοειδή.
 
Το 1956, αγόρασε το πρώτο του σπίτι στη Ντοβίλ και εγκαταστάθηκε σε αυτό το παραθαλάσσιο θέρετρο με τη γυναίκα και τα παιδιά του. Ακολούθησε η αγορά άλλων δύο κατοικιών που τον υποδέχονταν μόνιμα ή σε διακοπές. *Για εμάς, η Ντοβίλ ήταν πάντα συνδεδεμένη με τις διακοπές*, ανέφερε η σύζυγός του. Ο Ζαν πήγε εκεί για να ξεκουραστεί. Βρήκε στη Ντοβίλ έναν ήπιο τρόπο ζωής με τον οποίο ήταν ιδιαίτερα δεμένος". Στα τέλη της δεκαετίας του 1950, έχτισε έναν ιππόδρομο σε γη που του ανήκε, όχι πολύ μακριά, στο Μουλίνς-λα-Μαρτς, το οποίο πήρε το όνομά του μετά τον θάνατό του, το Hippodrome Jean-Gabin.

Το βράδυ της 27ης προς 28ης Ιουλίου 1962, επτακόσιοι αγρότες περικύκλωσαν το κτήμα της οικογένειας του στο Λα Πικιονέρ για να διαμαρτυρηθούν ενάντια στον συγκεντρωτισμό της γης, απαιτώντας την ενοικίαση δύο φαρμών σε νεαρούς κτηνοτρόφους που αντιμετωπίζαν δυσκολίες. Καθώς ο Γκαμπέν έχοντας αποκτήσει περισσότερα από 150 εκτάρια γης , οι αγρότες ξεκίνησαν μια σύγκρουση με τον διάσημο ηθοποιό για να δημοσιοποιήσουν τα προβλήματα του αγροτικού κόσμου. Αυτή η κατάσταση τον αναστάτωσε βαθιά και τον τραυμάτισε ισόβια, καθώς αισθάνθηκε απόρριψη από τη νορμανδική αγροτική κοινότητα της οποίας τόσο επιθυμούσε να είναι μέρος της. Ο Τύπος που κινητοποιήθηκε για να καλύψει την διαμαρτυρία, υπερασπίστηκε κυρίως τον ηθοποιό, τονίζοντας τα μεγάλα έργα ανάπτυξης και εκσυγχρονισμού που πραγματοποιούσε ο τελευταίος στη γη του και καταγγέλλοντας τους διαδηλωτές ως υποστηρικτές του «οπισθοδρομικού κορπορατισμού. Ανακοινώνοντας ότι πρόκειται να πουλήσει τη γη του, ο Γκαμπέν συμφώνησε τελικά να νοικιάσει δύο φάρμες σε νέους. Κατέθεσε μήνυση κατά αγνώστων για «εισβολή στο σπίτι του και απόπειρα εκβίασης υπογραφής». Ωστόσο απέσυρε τελικά την καταγγελία του, για λόγους κατευνασμού, κατά τη διάρκεια της ακρόασης της δίκης στις 22 Απριλίου 1964. 

## Θάνατος
Ο Ζαν Γκαμπέν πέθανε στις 15 Νοεμβρίου 1976 στο Παρίσι. Η σορός του αποτεφρώθηκε με στρατιωτικές τιμές και οι στάχτες του σκορπίστηκαν στη θάλασσα.

## Ένας ηθοποιός σύμβολο
thumb|Προτομή του Ζαν Γκαμπέν σμιλεμένη από τον Ζαν Μαρέ
Στη δεκαετία του 1930, ο Ζαν Γκαμπέν ενσαρκώνει τον άνθρωπο του λαού, την εποχή του Λαϊκού Μετώπου : έτσι τον βρίσκουμε διαδοχικά άνεργο στη La Belle Équipe (1936), μικρό κακοποιό στο "Πεπέ λε Μοκό" (1937), λιποτάκτη στο Quai des neiges (1938), εργάτη σιδηροδρόμων στο "Ανθρώπινο κτήνος" (1938), και εργάτη στο "Ξημερώνει" (1939).

Η εικόνα του ηθοποιού μερικές φορές συγχέεται με τη μυθική εικόνα των χαρακτήρων του που καθιερώθηκαν στη συλλογική φαντασία του γαλλικού κοινού κατά τον 20ό αιώνα . Οι διαφορετικοί χαρακτήρες που υποδύεται ο Ζαν Γκαμπέν, επαγγελματικά ή κοινωνικά αρχέτυπα, έχουν καταγραφεί στην ιστορία του κινηματογράφου (ο ταλαιπωρημένος εργάτης πριν από τον πόλεμο, ο τραχύς πατριάρχης από τη δεκαετία του 1950 και μετά).

Στη δεκαετία του 1960, οι ταινίες με πρωταγωνιστή τον Γκαμπέν έδειξαν επίσης μια απόρριψη, στον κινηματογράφο, του μετασχηματισμού της Γαλλίας. Εμφανίστηκε σε έναν ορισμένο αριθμό ταινιών στις οποίες η κατασκευή μεγάλων συγκροτημάτων καταστρέφει σταδιακά τον κόσμο στον οποίο έζησε. Στην ταινία Rue des Prairies του Ντενί ντε λα Πατελιέρ, ο χαρακτήρας του Γκαμπέν, που ζει σε έναν προαστιακό και εργατικό δρόμο στο Παρίσι, είναι επιστάτης στο εργοτάξιο Σαμπλόνς, στο Sarcelles. Οδηγείται έτσι να χτίσει τις δομές αυτού που θα καταστρέψει τον αρχαίο κόσμο στον οποίο ζει, στο 20ο διαμέρισμα του Παρισιού. Αυτή είναι επίσης η περίπτωση της ταινίας Mélodie en sous-sol το 1963, όπου δεν βρίσκει το περίπτερο του στη μέση των νεόκτιστων πολυκατοικιών του Sarcelles, ή της ταινίας Ο γάτος το 1970, όπου ζει σε ένα σπίτι που προοριζόταν να κατεδαφιστεί για να ανοίξει ο δρόμος για την περιοχή La Défense.

## Αναγνώριση
Το 1981, με πρωτοβουλία του Λουί ντε Φυνές, ο «κόσμος του κινηματογράφου» του απέτισε φόρο τιμής δημιουργώντας το Βραβείο Ζαν Γκαμπέν, το οποίο απονέμεται κάθε χρόνο στους καλύτερους άντρες ανερχόμενους ηθοποιούς του γαλλικού κινηματογράφου. Ωστόσο μετά από μια διαφωνία μεταξύ της οργάνωσης και της κόρης του Γκαμπέν, το βραβείο αντικαταστάθηκε από το 2008 σε βραβείο Πάτρικ-Ντιουρ.

## Ενδεικτική φιλμογραφία

## Γαλλικό box office
Ταινίες του Ζαν Γκαμπέν που είχαν το μεγαλύτερο κοινό μεταξύ 1946 και 1976.




## Παραπομπές

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

*

Κατηγορία:Γάλλοι ηθοποιοί κινηματογράφου
Κατηγορία:Βραβευμένοι με Νταβίντ ντι Ντονατέλο
Κατηγορία:Γάλλοι ηθοποιοί βωβών ταινιών
Κατηγορία:Νικητές Κυπέλλου Βόλπι Καλύτερου Ηθοποιού