Σαρκοποτήριο το ακανθώδες

[μικρογραφία|Σαρκοποτήριο το ακανθώδες (''Sarcopoterium spinosum''), [Σέιχ Σου (Θεσσαλονίκη)]]
Το φυτό **Σαρκοποτήριο το ακανθώδες** (επιστημονική ονομασία *Sarcopoterium spinosum*), γνωστό ως **Αφάνα**, **Αστοιβή** ή **Αστοιβίδα**, είναι ένας ακανθώδης ημίθαμνος της οικογένειας των Ροδιδών (Rosaceae). Είναι χαρακτηριστικό είδος των μεσογειακών φρυγάνων, εξαπλωμένο κυρίως στην Ανατολική Μεσόγειο. Διακρίνεται για την ανθεκτικότητά του στην ξηρασία και τη φωτιά, ενώ οι κόκκινοι, σαρκώδεις καρποί του αποτελούν κύριο μορφολογικό του γνώρισμα.

## Ετυμολογία
Το όνομα του γένους *Sarcopoterium* προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις «σάρκα» και «ποτήριον» (λόγω του σχήματος και της υφής του καρπού), ενώ το *spinosum* αναφέρεται στα αγκάθια του. 

## Γεωγραφική Κατανομή
Το είδος έχει ευρεία εξάπλωση στην Ανατολική Μεσόγειο. Συναντάται σε όλη την Ελλάδα (νησιωτική και ηπειρωτική), στην Κύπρο, την Τουρκία, την Ιταλία (Σαρδηνία), τη Λιβύη (Κυρηναϊκή) και τη Μέση Ανατολή.

## Οικολογία και Ενδιαίτημα
Αναπτύσσεται σε πετρώδεις πλαγιές, εγκαταλελειμμένους αγρούς και παραθαλάσσιες περιοχές, από το επίπεδο της θάλασσας έως και τα 1.000–1.300 μέτρα. Είναι φυτό εξαιρετικά ανθεκτικό στην ξηρασία και τη φωτιά (αναβλαστάνει γρήγορα μετά από πυρκαγιές). Συχνά θεωρείται δείκτης υποβάθμισης των βοσκοτόπων, καθώς δεν τρώγεται από τα ζώα λόγω των αγκαθιών του. Αποτελεί το κυρίαρχο είδος των φρυγανικών οικοσυστημάτων (τύπος οικοτόπου 5420 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ).

## Περιγραφή του Φυτού
Πρόκειται για έναν πολύκλαδο, ακανθώδη ημίθαμνο (φρύγανο) με ύψος που συνήθως κυμαίνεται μεταξύ 30 και 60 εκατοστών. Οι κλάδοι του είναι περιπλεγμένοι και καταλήγουν σε διχαλωτά, γυμνά αγκάθια. Τα φύλλα είναι μικρά, σύνθετα (πτεροειδή), που συχνά πέφτουν κατά την ξηρή καλοκαιρινή περίοδο για εξοικονόμηση νερού. Τα άνθη είναι μικρά, διατεταγμένα σε σφαιρικές ταξιανθίες. Τα θηλυκά άνθη βρίσκονται στο πάνω μέρος της ταξιανθίας με πορφυρούς στύλους, ενώ τα αρσενικά στο κάτω μέρος με πολλούς στήμονες. Είναι κυρίως ανεμόφιλο φυτό (η γύρη μεταφέρεται με τον αέρα), γι' αυτό και τα άνθη του δεν έχουν εντυπωσιακά πέταλα για να προσελκύουν έντομα. Η ανθοφορία πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια της άνοιξης, με μια περίοδο που εκτείνεται κυρίως από τον Φεβρουάριο έως τον Μάιο. Οι καρποί είναι σφαιρικοί, σαρκώδεις ή σπογγώδεις, που αποκτούν έντονο κόκκινο χρώμα κατά την ωρίμανση το φθινόπωρο.

## Παραπομπές


## Πηγές

* Βοτανική (2018). Φρύγανα από *Sarcopoterium spinosum* (κωδ. 5420+).
* Davis, P. H. (ed.) (1972). *Flora of Turkey and the East Aegean Islands*, Vol. 4. Edinburgh: Edinburgh University Press (as *Poterium spinosum* L.).
* Litav, M., & Orshan, G. (1971). *Biological flora of Israel: Sarcopoterium spinosum (L.) Spach*. Israel Journal of Botany, 20(1), 48-64.
* Pignatti, S. (1982). *Flora d'Italia*, Vol. 1. Bologna: Edagricole (as *Poterium spinosum* L.).
* Seligman, N. G., & Henkin, Z. (2003). *The biology and ecology of Sarcopoterium spinosum (L.) Spach*. Israel Journal of Plant Sciences, 51(2), 105-113.
* Tutin, T. G., Heywood, V. H., Burges, N. A., Valentine, D. H., Walters, S. M. & Webb, D. A. (eds.) (1964–1980). *Flora Europaea*, Vols. 1-5. Cambridge: Cambridge University Press.

Κατηγορία:Ελληνική χλωρίδα