Γιον Φόσε

Ο **Γιον Όλαφ Φόσε** (*Jon Olav Fosse*, 29 Σεπτεμβρίου 1959) είναι Νορβηγός συγγραφέας, θεατρικός συγγραφέας και μεταφραστής. Το 2023 έλαβε το Νόμπελ Λογοτεχνίας *«για τα καινοτόμα θεατρικά έργα και την πεζογραφία του που δίνουν φωνή στο ανείπωτο»* .

Το έργο του Φόσε περιλαμβάνει πάνω από εβδομήντα μυθιστορήματα, ποιήματα, παιδικά βιβλία, δοκίμια και θεατρικά έργα τα οποία έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από πενήντα γλώσσες. Είναι ο συγγραφέας με τις περισσότερες θεατρικές παραστάσεις στη Νορβηγία μετά τον Χένρικ Ίψεν και - με παραγωγές που παρουσιάζονται σε περισσότερες από χίλιες σκηνές παγκοσμίως - είναι ένας από τους πιο πολυπαιγμένους σύγχρονους θεατρικούς συγγραφείς παγκοσμίως. Τα μινιμαλιστικά και βαθιά εσωστρεφή έργα του, με γλώσσα που συχνά αγγίζει τα όρια της λυρικής πρόζας και της ποίησης, έχουν χαρακτηριστεί ότι αποτελούν μια σύγχρονη συνέχεια της δραματικής παράδοσης που καθιέρωσε ο Χένρικ Ίψεν τον 19ο αιώνα. Τα θεατρικά έργα του Φόσε συχνά εντάσσονται στην κατηγορία του μεταδραματικού θεάτρου ενώ αρκετά από τα αξιοσημείωτα μυθιστορήματά του θεωρείται ότι ανήκουν στην μεταμοντέρνα και πρωτοποριακή λογοτεχνία λόγω του μινιμαλισμού, του λυρισμού και της ανορθόδοξης χρήσης του συντακτικού.

## Βιογραφία
Ο Φόσε γεννήθηκε το 1959 στο Haugesund της Νορβηγίας και μεγάλωσε στο Strandebarm. Η οικογένειά του ήταν Κουάκεροι και Πιετιστές, στους οποίους αποδίδει τη διαμόρφωση των πνευματικών του απόψεων. Ένα σοβαρό ατύχημα σε ηλικία επτά ετών τον έφερε κοντά στο θάνατο- η εμπειρία αυτή επηρέασε σημαντικά τη συγγραφική του δραστηριότητα στην ενήλικη ζωή. Άρχισε να γράφει γύρω στα δώδεκά του χρόνια.  Ως έφηβος, ο Φόσε ήθελε να γίνει ροκ κιθαρίστας, αλλά αφότου εγκατέλειψε τις μουσικές φιλοδοξίες του  άρχισε να αφιερώνει περισσότερο χρόνο στη συγγραφή. Έπαιζε βιολί, και μεγάλο μέρος της συγγραφικής του πρακτικής στην εφηβεία αφορούσε τη δημιουργία δικών του στίχων για μουσικά κομμάτια. Μεγαλώνοντας, επηρεάστηκε από τον κομμουνισμό και τον αναρχισμό και έχει περιγράψει τον εαυτό του ως *«χίπι»*.

Ο Φος γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο του Μπέργκεν και σπούδασε συγκριτική λογοτεχνία. Το πρώτο του μυθιστόρημα, Raudt, svart (Κόκκινο, μαύρο), εκδόθηκε το 1983. Το μυθιστόρημα ήρθε σε αντίθεση με το κοινωνικό ρεαλιστικό μυθιστόρημα που ήταν δημοφιλές στη Νορβηγία εκείνη την εποχή και έδωσε έμφαση στη γλωσσική έκφραση παρά στην πλοκή. Δημοσίευσε ένα δεύτερο μυθιστόρημα, το Stengd gitar (Κλειστή κιθάρα) το 1985 και έναν ποιητικό κύκλο, το Engel med vatn i augene (Άγγελος με νερό στα μάτια του) το 1986. Πήρε μεταπτυχιακό δίπλωμα στη συγκριτική λογοτεχνία το 1987, από το Πανεπιστήμιο του Μπέργκεν, και δημοσίευσε το τρίτο του μυθιστόρημα, το Blod. Steinen er (Αίμα. Η πέτρα είναι). Μετά τον χωρισμό του από τη σύζυγό του το 1989, ο Φόσε δημοσίευσε ένα μυθιστόρημα και την πρώτη του συλλογή δοκιμίων. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, συνέχισε να δημοσιεύει μυθιστορήματα και συνεργάστηκε με τη δεύτερη σύζυγό του, Grethe Fatima Syéd, σε διάφορες μεταφράσεις.

Το πρώτο θεατρικό έργο του Φόσε, Og aldri skal vi skiljast (Και δεν θα χωρίσουμε ποτέ), ανέβηκε και εκδόθηκε το 1994. Ο Φόσε έχει γράψει μυθιστορήματα, διηγήματα, ποίηση, παιδικά βιβλία, δοκίμια και θεατρικά έργα. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από σαράντα γλώσσες. Μεταξύ της εργασίας πάνω στα μυθιστορήματά του, ο Fosse εργάζεται ως μεταφραστής έργων άλλων συγγραφέων.

## Προσωπική ζωή
Ο Φόσε έχει παντρευτεί τρεις φορές. Ήταν παντρεμένος με την Bjørg Sissel (γεν. 1959), νοσηλεύτρια, από το 1980 έως το 1992, με την οποία απέκτησε έναν γιο. Την επόμενη χρονιά παντρεύτηκε την Grethe Fatima Syéd, Ινδο-Νορβηγίδα μεταφράστρια και συγγραφέα, με την οποία αργότερα χώρισαν. Κατά τη διάρκεια του γάμου τους απέκτησαν δύο κόρες.

Ο Φόσε περνάει μέρος του χρόνου του με την τρίτη σύζυγό του, την Σλοβάκα Άννα (παντρεύτηκαν το 2011), στο Hainburg an der Donau στην Αυστρία. Έχει επίσης σπίτια στο Μπέργκεν και σε άλλα μέρη της δυτικής Νορβηγίας. Αρχικά, ήταν μέλος της Εκκλησίας της Νορβηγίας (αν και πριν από το 2012 περιέγραφε τον εαυτό του ως άθεο). Το 2012-2013, προσχώρησε στην Καθολική Εκκλησία και εισήχθη οικειοθελώς σε κέντρο απεξάρτησης για να αντιμετωπίσει τα μακροχρόνια προβλήματά του με την κατανάλωση αλκοόλ.

## Βραβεία και τιμές
* 1992 Nynorsk Literature Prize
* 1996 Ibsen Prize
* 1997 Aschehoug Prize
* 1999 Søren Gyldendal Prize
* 1999 Dobloug Prize 
* 2000 Nestroy Theatre Prize
* 2000 Nordic Playwright Prize
* 2003 Norsk kulturråds ærespris 
* 2003 Nynorsk Literature Prize 
* 2003 Chevalier of the Ordre national du Mérite of France (2003)
* 2004 Diktartavla Prize
* 2005 Brage Prize 
* 2005 Commander of the Royal Norwegian Order of St. Olav
* 2006 Anders Jahres Culture Prize
* 2007 The Swedish Academy Nordic Prize 
* 2007 The Federal Ministry of Family Affairs' Deutscher Jugendliteraturpreis 
* 2010 The Ibsen Award
* 2012 Target Prize
* 2014 European Prize for Literature
* 2015 Nordic Council Literature Prize
* 2016 Willy Brandt Prize
* 2019 Nynorsk Literature Prize
* 2021 Brage Prize for fiction
* 2023 Nobel Prize in Literature
* The Fosse Foundation (based in Strandebarm) is an organization dedicated to Fosse and his works. The building is located near Fosse's childhood home and a house belonging to his grandparents.

## Εκδόσεις
### Πεζογραφία

* *Raudt, svart* (1983). *Red, Black*
* *Stengd gitar* (1985). *Closed Guitar*
* *Blod. Steinen er* (1987). *Blood. The Stone Is*
* *Uendelig Seint* (1989).
* *Naustet* (1989). *Boathouse*, trans. May-Brit Akerholt (Dalkey Archive, 2017).
* *Kant* (1990)
* *Flaskesamlaren* (1991). *The Bottle-Collector*
* *Bly og vatn* (1992). *Lead and Water*.
* *Dyrehagen Hardanger*. (1993).
* *To forteljingar* (1993). *Two Stories*
* *Prosa frå ein oppvekst* (1994). *Prose from a Childhood*
* *[[Melancholy (novel)|Melancholia I]]* (1995). *Melancholy*, trans. Grethe Kvernes and Damion Searls (Dalkey Archive, 2006).
* *Nei å nei* (1995).
* *Fy å fy* (1997).
* *[[Melancholy II|Melancholia II]]* (1996). *Melancholy II*, trans. Eric Dickens (Dalkey Archive, 2014).
* *Du å du* (1996).
* *Eldre kortare prosa med 7 bilete av Camilla Wærenskjold* (1998). *Older Shorter Prose with 7 Pictures of Camilla Wærenskjold*
* *[[Morning and Evening|Morgon og kveld]]* (2000). *Morning and Evening*, trans. Damion Searls (Dalkey Archive, 2015).
* *Søster* (2000).
* *Det er Ales* (2004). *Aliss at the Fire*, trans. Damion Searls (Dalkey Archive, 2010).
* *Kant* (2005).
* *[[Andvake (novella)|Andvake]]* (2007). *Wakefulness*
* *Spelejenta* (2009).
* *Kortare prosa* (2011). *Shorter Prose*
* *[[Olavs draumar]]* (2012). *Olav's Dreams*
* *[[Kveldsvævd]]* (2014). *Weariness*
* *Levande stein* (2015).
**Trilogien* (2014). *Trilogy*, trans. May-Brit Akerholt (Dalkey Archive, 2016). Compiles three novellas: *Wakefulness*, *Olav's Dreams* and *Weariness*.
* *Det andre namnet – Septologien I-II* (2019). *The Other Name: Septology I-II*, trans. Damion Searls (Fitzcarraldo Editions, 2019).
* *Eg er ein annan – Septologien III-V* (2020). *I Is Another: Septology III-V*, trans. Damion Searls (Fitzcarraldo Editions, 2020).
* *Eit nytt namn – Septologien VI-VII* (2021). *A New Name: Septology VI-VII*, trans. Damion Searls (Fitzcarraldo Editions, 2021).
* *Septologien* (2022).
* *Kvitleik* (2023). *A Shining*, trans. Damion Searls (Fitzcarraldo Editions, 2023).

**Συλλογές στην Αγγλική**
* *Scenes from a Childhood*, trans. Damion Searls (Fitzcarraldo Editions, 2018). Collects texts from various sources.
* *Melancholy I-II*, trans. Damion Searls and Grethe Kvernes (Fitzcarraldo Editions, 2023)

### Θεατρικά Έργα

* *Nokon kjem til å komme* (written in 1992–93; first produced in 1996). *Someone Is Going to Come Home*
* *Og aldri skal vi skiljast* (1994). *And We'll Never Be Parted*
* *[[The Name (play)|Namnet]]* (1995). *The Name*
* *Barnet* (1996). *The Child*. Αρχικά δημοσιεύτηκε με *Mor og barn* και *Sonen*.
* *Mor og barn* (1997). *Mother and Child*. Αρχικά δημοσιεύτηκε με *Barnet* και *Sonen*.
* *Sonen* (1997). *The Son*. Αρχικά δημοσιεύτηκε με*Barnet* και *Mor og barn*
* *Gitarmannen* (1997). *The Guitar Man*. αρχικά αποστάλθηκε ως Christmas Greeting from Samlaget. Ύστερα μετονομάστηκε ως *Saxofonmannen*
* *[[Nightsongs (play)|Natta syng sine songar]]* (1997). *Nightsongs*, trans. Gregory Motton (2002).
* *Ein sommars dag* (1999). *A Summer's Day*
* *[[Dream of Autumn|Draum om hausten]]* (1999). *Dream of Autumn*
* *Sov du vesle barnet mitt* (2000). *Sleep My Baby Sleep*
* * Besøk* (2000). *Visits*
* *Vinter* (2000). *Winter*
* *Ettermiddag* (2000). *Afternoon*
* *Vakkert* (2001). *Beautiful*
* *Dødsvariasjonar* (2001). *Death Variations*
* *Jenta i sofaen* (2002). *The Girl on the Sofa*, trans. David Harrower (2002).
* *Lilla* (2003). *Lilac*
* *Suzannah* (2004)
* *Dei døde hundane* (2004). *The Dead Dogs*, trans. May-Brit Akerholt (2014).
* *Sa ka la* (2004)
* *Svevn* (2005). *Sleep*
* *Varmt* (2005). *Warm*
* *Rambuku* (2006)
* *Skuggar* (2006). *Shadows*
* *[[I Am the Wind|Eg er vinden]]* (2007). *I Am the Wind*, trans. Simon Stephens (2012).
* *Desse auga* (2009). *These Eyes*
* *Jente i gul regnjakke* (2010).
* *Kortar stykke* (2011).
* *Hav* (2014).
* *Tre librettoar* (2015).
* *Slik var det* (2020).
* *Sterk vind* (2021).
* *I svarte skogen inne* (2023).

*Συλλογές στην Αγγλική*'

* *Plays One* (2002). Someone Is Going to Come Home; The Name; The Guitar Man; The Child
* *Plays Two* (2004). A Summer's Day; Dream of Autumn; Winter
* *Plays Three* (2004). Mother and Child; Sleep My Baby Sleep; Afternoon; Beautiful; Death Variations
* *Plays Four* (2005). And We'll Never Be Parted; The Son; Visits; Meanwhile the lights go down and everything becomes black
* *Plays Five* (2011). Suzannah; Living Secretly; The Dead Dogs; A Red Butterfly's Wings; Warm; Telemakos; Sleep
* *Plays Six* (2014). Rambuku; Freedom; Over There; These Eyes; Girl in Yellow Raincoat; Christmas Tree Song; Sea

### Ποίηση

* *Engel med vatn i augene* (1986)
* *Hundens bevegelsar* (1990)
* *Hund og engel* (1992)
* *Dikt 1986–1992* (1995). *Revidert samleutgåve*
* *Nye dikt 1991–1994* (1997)
* *Dikt 1986–2001* (2001). *Samla dikt. Lyrikklubben*
* *Auge i vind* (2003)
* *Dikt i samling* (2009)
* *Songar* (2009)
* *Stein til stein* (2013)
* *Poesiar* (2016)
* *Ro mitt Hav* (2019)
* *Dikt i samling* (2011)

**Συλλογές στην Αγγλική**

* *Poems* (Shift Fox Press, 2014). Selection of poems, translated by May-Brit Akerholt.

### Εκθέσεις
* *Frå telling via showing til writing* (1989)
* *Gnostiske essay* (1999)
* *Når ein engel går gjennom scenen og andre essay* (2014). *An Angel Walks Through the Stage: and Other Essays*, trans. May-Brit Akerholt (Dalkey Archive, 2015).
 
## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Jon Fosse's excerpt from "Night Sings Its Songs" at Words Without Borders 
* 
* 
* Jon Fosse  at Doollee.com
* Vincent Rafis, ''Mémoire et voix des morts dans le théâtre de Jon Fosse'', Les presses du réel, Dijon, 2009.
* Andrew Dickson: "Jon Fosse: 'The idea of writing another play doesn't give me pleasure'", *[[The Guardian]]*, 12 March 2014. Retrieved 22 August 2014.

Κατηγορία:Νορβηγοί συγγραφείς
Κατηγορία:Νορβηγοί θεατρικοί συγγραφείς
Κατηγορία:Βραβευμένοι με Νόμπελ Λογοτεχνίας
Κατηγορία:Νορβηγοί νομπελίστες