Να Είσαι Εκεί, Κύριε Τσανς

Το ***Να Είσαι Εκεί, Κύριε Τσανς*** (αγγλικά: Being There) είναι μια αμερικανική σατιρική κωμωδία-δραματική ταινία του 1979 σε σκηνοθεσία του Χαλ Άσμπι, βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα του 1970 του Τζέρζι Κοσίνσκι. Διασκευάστηκε για την μεγάλη οθόνη από τον ίδιο και τον Ρόμπερτ Κ. Τζόουνς, ο οποίος δεν πιστώθηκε. Στην ταινία πρωταγωνιστούν οι Πίτερ Σέλλερς, Σίρλεϊ Μακ Λέιν και Μέλβιν Ντάγκλας και συμμετέχουν οι Τζακ Γουόρντεν, Ρίτσαρντ Ντάισαρτ και Ρίτσαρντ Μπέισχαρτ.

Ο Ντάγκλας κέρδισε το Όσκαρ Β' Ανδρικού Ρόλου ενώ ο Σέλλερς ήταν υποψήφιος για το Όσκαρ Α΄ Ανδρικού Ρόλου.  Το σενάριο κέρδισε το Βραβείο Κινηματογράφου της Βρετανικής Ακαδημίας για το Καλύτερο Σενάριο και το Βραβείο Writers Guild of America για την Καλύτερη Κωμωδία Διασκευασμένη από Άλλο Μέσο. Η ταινία ήταν επίσης υποψήφια για το Βραβείο Χρυσής Σφαίρας Καλύτερου Σεναρίου. Το 2015, η Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου επέλεξε το *Being There* για διατήρηση στο Εθνικό Μητρώο Κινηματογράφου, βρίσκοντάς το «πολιτιστικά, ιστορικά ή αισθητικά σημαντικό».   

## Πλοκή
Ο μεσήλικας, αφελής Τσανς ζει στο αρχοντικό ενός πλούσιου ηλικιωμένου άνδρα στην Ουάσιγκτον της Αμερικής. Έχει περάσει όλη του τη ζωή φροντίζοντας τον κήπο του σπιτιού και δεν έχει φύγει ποτέ από εκεί. Εκτός από την κηπουρική, οι γνώσεις του προέρχονται εξ ολοκλήρου από αυτά που βλέπει στην τηλεόραση. Όταν ο ευεργέτης του πεθαίνει, ο Τσανς λέει ανυπόκριτα στους δικηγόρους ότι δεν έχει καμία αξίωση από την περιουσία και διατάσσεται να φύγει.

Ο Τσανς περιπλανιέται άσκοπα, ανακαλύπτοντας τον έξω κόσμο για πρώτη φορά. Περνώντας από ένα μαγαζί που πουλάει τηλεοράσεις, βλέπει τον εαυτό του να απαθανατίζεται από βιντεοκάμερα στη βιτρίνα του καταστήματος. Βλέποντας την είσοδο του μαγαζιού, κατεβαίνει από το πεζοδρόμιο και χτυπιέται από μια λιμουζίνα με σοφέρ που ανήκει στον ηλικιωμένο μεγιστάνα των επιχειρήσεων Μπεν Ραντ. Στο αυτοκίνητο είναι η λαμπερή και πολύ νεότερη σύζυγος του Ραντ, η Ιβ, η οποία ακούει λάθος το «Τσάνς, ο κηπουρός» (στα αγγλικά: Τσανς Γκάρντενερ) απαντώντας στην ερώτηση ποιος είναι, ως «Τσόνσι Γκάρντινερ».

Η Ιβ φέρνει τον Τσανς στο ανακτορικό τους κτήμα για να συνέλθει. Αυτός φοράει ακριβά ραμμένα αλλά ξεπερασμένα ρούχα της δεκαετίας του 1920 και του 1930, που του είχε επιτρέψει ο ευεργέτης του να πάρει από τη σοφίτα, ενώ οι τρόποι του είναι παλιομοδίτικοι και αυλικοί. Όταν ο Μπεν Ραντ τον συναντά, νομίζει ότι ο «Τσόνσι» είναι ένας επιχειρηματίας που ανήκει στην ανώτερη τάξη, έχει υψηλό μορφωτικό επίπεδο και έχει περάσει δύσκολες στιγμές. Ο Ραντ τον θαυμάζει, βρίσκοντάς τον άμεσο, σοφό και διορατικό.

Ο Ραντ είναι επίσης έμπιστος και σύμβουλος του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, τον οποίο συστήνει στον «Τσόνσι». Σε μια συζήτηση σχετικά με την οικονομία, ο Τσανς παίρνει το σύνθημά του από την φράση «τόνωση της ανάπτυξης» και μιλά για τις μεταβαλλόμενες εποχές ενός κήπου. Ο Πρόεδρος το παρερμηνεύει αυτό ως αισιόδοξη πολιτική συμβουλή και αναφέρει σε μια ομιλία του τον «Τσόνσι Γκάρντινερ». Ο Τσανς γίνεται γνωστός σε εθνικό επίπεδο, δίνει το παρόν σε σημαντικά γεγονότα, αναπτύσσει στενές σχέσεις με τον σοβιετικό πρέσβη και εμφανίζεται σε μια τηλεοπτική εκπομπή κατά την διάρκεια της οποίας οι λεπτομερείς συμβουλές του για το τι πρέπει να κάνει ένας σοβαρός κηπουρός παρεξηγούνται ως η γνώμη του για το ποια θα ήταν η προεδρική του πολιτική.

Αν και έχει φτάσει τώρα στην κορυφή της κοινωνίας της Ουάσιγκτον, η Μυστική Υπηρεσία και περίπου 16 άλλες υπηρεσίες δεν μπορούν να βρουν καμία βασική πληροφορία για αυτόν. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο προσωπικός γιατρός του Ραντ, ο Δρ. Άλενμπι, γίνεται όλο και πιο καχύποπτος ότι ο Τσανς δεν είναι σοφός πολιτικός ειδικός και ότι το μυστήριο της ταυτότητάς του μπορεί να έχει μια πιο κοσμική εξήγηση. Ο Δρ Άλενμπι σκέφτεται να το πει στον Ραντ, αλλά μένει σιωπηλός όταν συνειδητοποιεί πόσο ευτυχισμένο τον κάνει ο Τσανς στις τελευταίες του μέρες.

Ο ετοιμοθάνατος Ραντ ενθαρρύνει την Ιβ να έρθει κοντά στον «Τσόνσι». Είναι ήδη ελκυσμένη από αυτόν και κάνει μια σεξουαλική πρόοδο. Ο Τσανς δεν ενδιαφέρεται ούτε γνωρίζει κάτι για το σεξ, αλλά μιμείται μια σκηνή φιλιού από την ταινία του 1968 *[[Υπόθεση Τόμας Κράουν (ταινία)|Υπόθεση Τόμας Κράουν]]*, η οποία τυχαίνει να προβάλλεται στην τηλεόραση καθώς η Ιβ τον φιλάει. Όταν η σκηνή τελειώνει, ο Τσόνσι σταματά ξαφνικά και η Ιβ μπερδεύεται. Ρωτάει τι του αρέσει, εννοώντας σεξουαλικά. Αυτός απαντά «μου αρέσει να βλέπω», εννοώντας τηλεόραση. Στιγμιαία αυτή ξαφνιάζεται, αλλά αποφασίζει ότι είναι πρόθυμη να αυνανιστεί για την ηδονοβλεψική του ευχαρίστηση, χωρίς να παρατηρεί αυτός ότι έχει γυρίσει στην τηλεόραση και τώρα μιμείται μια άσκηση γιόγκα σε ένα διαφορετικό κανάλι.

Ο Τσανς είναι παρών στο θάνατο του Ραντ και δείχνει ειλικρινή θλίψη για το θάνατό του. Ερωτηθείς από τον Δρ Άλενμπι, παραδέχεται ότι «αγαπά πολύ την Ιβ» και επίσης ότι είναι ένας απλός κηπουρός. Όταν φεύγει για να ενημερώσει την Ιβ για το θάνατο του Μπεν, ο Άλενμπι λέει στον εαυτό του «Καταλαβαίνω», αλλά η ερμηνεία αυτής της λέξης αφήνεται στον θεατή.

Ενώ ο Πρόεδρος εκφωνεί μια ομιλία στην κηδεία του Ραντ, οι νεκροπομποί συζητούν ψιθυριστά για πιθανούς αντικαταστάτες του Προέδρου στην επόμενη θητεία και συμφωνούν ομόφωνα για τον Τσόνσι Γκάρντινερ ως διάδοχο. Αγνοώντας όλα αυτά, ο Τσανς περιπλανιέται στο χειμερινό κτήμα του Ραντ. Ισιώνει ένα δενδρύλλιο πεύκου που έχει πλακωθεί από ένα πεσμένο κλαδί και μετά περπατά στην επιφάνεια μιας λίμνης. Κάνει μια παύση, βυθίζει την ομπρέλα του βαθιά στο νερό κάτω από τα πόδια του και μετά συνεχίζει, ενώ ο Πρόεδρος ακούγεται να αναφέρει τον Ραντ: «Η ζωή είναι μια κατάσταση του μυαλού».

## Διανομή ρόλων

* Πίτερ Σέλλερς ως Τσανς ο κηπουρός (Τσόνσι Γκάρντινερ) 
* Σίρλεϊ Μακ Λέιν ως Ιβ Ραντ
* Μέλβιν Ντάγκλας ως Μπεν Ραντ
* Ρίτσαρντ Ντάισαρτ ως Δρ. Άλενμπι
* Τζακ Γουόρντεν ως Πρόεδρος
* Ρίτσαρντ Μπέισχαρτ ως Σοβιετικός πρέσβης Βλαντιμίρ Σκραπίνοφ
* Θαν Γουάιεν ως πρέσβης Γκαουφρίντι
* Ντέβιντ Κλένον ως Τόμας Φράνκλιν
* Φραν Μπριλ ως Σάλι Χάγιες
* Ρουθ Άταγουεϊ ως Λουίζ
* Ντενίς Ντου Μπάρι ως Τζοάνα
* Ρίτσαρντ Βέντιουρ ως Γουίλσον
* Σαμ Βέισμαν ως Κόλσον 
* Άλις Χίρσον ως Πρώτη Κυρία 
* Άρτουρ Ρόζενμπεργκ ως Μόρτον Χαλ
* Τζερόμε Χέλμαν ως Γκάρι Μπερνς
* Τζέιμς Νόμπλ ως Κάουφμαν
* Τζον Χάρκινς ως Κόρτνεϊ
* Έλια Μπάσκιν ως Κάρπατοφ
* Ρίτσαρντ ΜακΚένζι ως Ρον Στέιγκλερ
* Οτέιλ Μπέρμπριτζ ως Λόλο (αγόρι στην γωνία)
* Χόιτ Κλαρκ Χάρις Τζούνιορ ως πράκτορας Ριφ της Μυστικής Υπηρεσίας

## Παραγωγή

### Επιλογή ηθοποιών
Ο Μπαρτ Λάνκαστερ ήταν η πρώτη επιλογή του Άσμπι για τον ρόλο του Μπεν Ραντ.   Ο Λόρενς Ολίβιε εξετάστηκε επίσης για τον ρόλο, αλλά τον απέρριψε λόγω της σκηνής του αυνανισμού.  

Τα κύρια γυρίσματα έγιναν στο Biltmore Estate, το μεγαλύτερο ιδιωτικό σπίτι στις Ηνωμένες Πολιτείες, που βρίσκεται στο Άσβιλ της Βόρειας Καρολίνας.  Σύμφωνα με την Μακ Λέιν, «(Ο Πίτερ) πίστευε ότι ήταν ο Τσόνσι. Δεν έφαγε ποτέ μεσημεριανό μαζί μου... Ήταν ο Τσόνσι Γκάρντινερ σε όλο το γύρισμα, αλλά πιστεύοντας ότι είχε μια ερωτική σχέση μαζί μου.»  Το αρχικό τέλος όπως γράφτηκε στο σενάριο γυρίστηκε. Αυτό δείχνει την Ιβ να βρίσκει τον Τσανς δίπλα στη λίμνη. Τότε δηλώνουν ότι έχουν βρει ο ένας τον άλλον και οι δύο περπατούν πίσω μαζί.  Ωστόσο, ο Άσμπι ήταν δυσαρεστημένος με αυτό το τέλος και έτσι έβαλε μια πλατφόρμα βυθισμένη στη λίμνη για να περπατήσει ο Σέλλερς, δημιουργώντας την αινιγματική τελευταία σκηνή της ταινίας. 

Η εγγονή του Μέλβιν Ντάγκλας, Ιλιάνα Ντάγκλας, επισκέφτηκε το πλατό και συνάντησε τον Πίτερ Σέλλερς, ο οποίος είναι ο αγαπημένος της ηθοποιός. Έκτοτε πιστώνει στην ταινία ότι την ενέπνευσε να ακολουθήσει μια καριέρα στην υποκριτική. Σύμφωνα με την Ιλιάνα, ο Σέλλερς και ο Ντάγκλας γνώριζαν ο ένας τον άλλον από τη δεκαετία του 1940, όταν συναντήθηκαν για πρώτη φορά στη Βιρμανία κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Συχνά αναπολούσαν τις μέρες του πολέμου ενώ βρίσκονταν στο πλατό.  Η δημιουργία της ταινίας απεικονίζεται στο *The Life and Death of Peter Sellers*, μια βιογραφική ταινία της ζωής του Σέλλερς.

## Μουσική
Η περιστασιακή μουσική χρησιμοποιείται με πολύ μέτρο. Η λίγη πρωτότυπη μουσική που χρησιμοποιείται συντέθηκε από τον Τζόνι Μαντέλ και περιλαμβάνει κυρίως δύο επαναλαμβανόμενα θέματα πιάνου βασισμένα στο «Gnossiennes» Νο. 4 και Νο. 5 του Ερίκ Σατί. Τα άλλα σημαντικά μουσικά κομμάτια που χρησιμοποιήθηκαν είναι η τζαζ/φανκ διασκευή από τον Εουμίρ Ντεοντάτο της εναρκτήριας φανφάρας από το *Also Sprach Zarathustra* και το «Basketball Jones» των Cheech and Chong. Αυτά τα κομμάτια συνοδεύουν αντίστοιχα τους τίτλους και την πρώτη άφιξη του Τσανς στο Biltmore Estate. 

Ο Μάντελ έλαβε επίσης βοήθεια από τον ξάδερφό του και συνθέτη Μάιλς Γκούντμαν στην ενορχήστρωση της ταινίας.      

## Υποδοχή και κληρονομιά
Η ταινία άνοιξε σε θετικές κριτικές και χάρισε στον Σέλλερς επιτυχία μετά από πολλές αποτυχημένες ταινίες εκτός της σειράς ταινιών *Ροζ Πάνθηρας*. Ο κριτικός κινηματογράφου Ρότζερ Ίμπερτ απένειμε πλήρη βαθμολογία με τέσσερα στα τέσσερα αστέρια στην αρχική του κριτική.  Ο Τζιν Σίσκελ έδωσε επίσης στην ταινία έναν τέλειο βαθμό τεσσάρων αστέρων, αποκαλώντας την «μία από αυτές τις σπάνιες ταινίες, ένα έργο τέτοιας ηλεκτρικής κωμωδίας που είναι πιο πιθανό να το παρακολουθήσετε έκπληκτοι παρά να καταρρεύσετε και να γελάσετε».  Η Τζάνετ Μάσλιν των *[[The New York Times|New York Times]]* την αποκάλεσε «μια εντυπωσιακή, όμορφα ερμηνευτική σάτιρα με μια υπόθεση που είναι αστεία αλλά εύθραυστη».  Το *Variety* την αποκάλεσε «μια ασυνήθιστα ωραία ταινία» που «αντιπροσωπεύει το πιο συναρπαστικό έργο του Πίτερ Σέλερς από τα μέσα της δεκαετίας του 1960».  Ο Κέβιν Τόμας των *[[Los Angeles Times]]* την χαρακτήρισε «μια ευγενική, εξαιρετικά αστεία ταινία», προσθέτοντας ότι «ο Σέλλερς δεν ήταν τόσο φοβερός –ή είχε τόσο φοβερό υλικό– εδώ και χρόνια». 

Ο Βίνσεντ Μισιάνο έκανε κριτική στο *Being There* στο περιοδικό *Ares* και σχολίασε ότι «το χιούμορ της ταινίας δεν ξεχωρίζει ποτέ και ωστόσο η λεπτή πικρή ειρωνεία της δεν είναι ποτέ μακριά. Σατιρίζει την πολιτική και τους πολιτικούς, τις επιχειρήσεις και τους επιχειρηματίες και, τέλος, όλους εμάς τους υπόλοιπους και ό,τι εμείς φανταζόμαστε ότι βλέπουμε όταν κοιτάμε ο ένας τον άλλον».  Ο Ρότζερ Ίμπερτ ανέφερε την αντίδραση των μαθητών του στην τελική σκηνή (η οποία είναι μοναδική για την ταινία, δεν εμφανίζεται στο βιβλίο),  δηλώνοντας ότι κάποτε πρότειναν ότι ο Τσανς μπορεί να περπατά σε μια βυθισμένη προβλήτα. Όμως, ο Έμπερτ γράφει: «Η ταινία μας παρουσιάζει μια εικόνα, και ενώ μπορείτε να συζητήσετε το νόημα της εικόνας, δεν επιτρέπεται να επινοήσετε εξηγήσεις γι' αυτήν. Εφόσον ο Άσμπι δεν δείχνει προβλήτα, δεν υπάρχει προβλήτα - μια ταινία είναι ακριβώς αυτό που μας δείχνει και τίποτα περισσότερο». 

Οι τίτλοι στο τέλος της ταινίας κυλούν πάνω από ένα out-take γνωστό ως «Ραφαέλ outtake». Ο Σέλλερς ήταν δυσαρεστημένος που το out-take προβλήθηκε γιατί πίστευε ότι αφαιρούσε από το μυστήριο του Τσόνσι. Πίστευε επίσης ότι τον εμπόδισε να κερδίσει το Όσκαρ.  

Η ταινία έχει βαθμολογία 95% στο Rotten Tomatoes με βάση 62 κριτικές, με μέση βαθμολογία 8,60/10. Η κριτική συναίνεση το αποκαλεί «έξυπνο, εκλεπτυσμένο και αναζωογονητικά λεπτό».  Το 2003, οι *New York Times* τοποθέτησαν την ταινία στη λίστα της με τις *1000 Καλύτερες Ταινίες Όλων των Εποχών*. 

## Βραβεία και υποψηφιότητες

Η ταινία έχει αναγνωρισθεί από το Αμερικανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου σε:

* 2000: 100 χρόνια της AFI... 100 Γέλια – #26 

## Home media
Μια Επετειακή Έκδοση για τα 30 χρόνια της ταινίας κυκλοφόρησε σε DVD και Blu-ray τον Φεβρουάριο του 2009.  Η Criterion Collection εξέδωσε την ταινία σε DVD και Blu-ray τον Μάρτιο του 2017. 

## Σημειώσεις


## Παραπομπές


### Βιβλιογραφία
* 
* 
* 
* 
* 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
*
* Δοκίμιο *Being There* του Τζέρι Ντιν Ρόμπερτς στο Εθνικό Μητρώο Κινηματογράφου . https://www.loc.gov/static/programs/national-film-preservation-board/documents/BeingThere.pdf
* ''Being There: American Cipher'' ένα δοκίμιο του Mark Harris στη συλλογή Criterion
* "Οι 34 καλύτερες πολιτικές ταινίες που έγιναν ποτέ", Ann Hornaday, *The Washington Post* 23 Ιανουαρίου 2020, στην κατάταξη Νο. 24

Κατηγορία:Ταινίες του 1979
Κατηγορία:Ταινίες γυρισμένες στη Βόρεια Καρολίνα
Κατηγορία:Ταινίες τοποθετημένες στην Ουάσινγκτον, Π.Κ.
Κατηγορία:Ταινίες βασισμένες σε αμερικανικά μυθιστορήματα
Κατηγορία:Αμερικανικές πολιτικές σατιρικές ταινίες
Κατηγορία:Αμερικανικές δραματικές κωμικές ταινίες
Κατηγορία:Αμερικανικές ταινίες μαύρης κωμωδίας
Κατηγορία:Ταινίες Εθνικού Μητρώου Κινηματογράφου Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής
Κατηγορία:Ταινίες με ηθοποιό που κέρδισε Όσκαρ Β' Ανδρικού Ρόλου
Κατηγορία:Ταινίες με ηθοποιό που κέρδισε Χρυσή Σφαίρα Α΄ Ανδρικού Ρόλου (Κωμωδία ή Μιούζικαλ)
Κατηγορία:Ταινίες με ηθοποιό που κέρδισε Χρυσή Σφαίρα Β΄ Ανδρικού Ρόλου
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις