Μπούντε

Το **Μπούντε** (νορβηγικά: *Bodø*   σααμική γλώσσα Λούλε: *Bådåddjo*) είναι πόλη και δήμος της περιφέρειας Νόρντλαντ της Νορβηγίας. Η πόλη είναι το διοικητικό κέντρο του ομώνυμου δήμου και της περιφέρειας. Βρίσκεται στη χερσόνησο Μπούντε μεταξύ των φιόρδ Βεστφιόρδεν και Σαλτφιόρδεν, μόλις βόρεια του Αρκτικού Κύκλου. Είναι η μεγαλύτερη αστική περιοχή και πόλη της περιφέρειας Νόρντλαντ και η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Βόρειας Νορβηγίας.

Η πόλη έχει έκταση 14,16 τετραγωνικών χιλιομέτρων, πληθυσμό (2018) 41.215 και πυκνότητα πληθυσμού 2.911 κατοίκους ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο.

Ο δήμος έχει έκταση 1.395 τετραγωνικών χιλιομέτρων και είναι ο 66ος μεγαλύτερος από τους 356 δήμους της Νορβηγίας και ο 19ος πολυπληθέστερος δήμος στη Νορβηγία με πληθυσμό 52.357. Η πληθυσμιακή πυκνότητα του δήμου είναι 39,9 κάτοικοι ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο και ο πληθυσμός του έχει αυξηθεί κατά 10,7% σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία. 

Στο Μπούντε βρίσκεται ο βορειότερος σιδηροδρομικός σταθμός της σιδηροδρομικής γραμμής του Νόρντλαντ που λειτουργεί από το 1961. Το Διεθνές Αεροδρόμιό του βρίσκεται σε απόσταση 2 χλμ. από το κέντρο της πόλης και λειτουργεί από το 1952. Το Μπούντε έχει οριστεί ως μία από τις Πολιτιστικές Πρωτεύουσες της Ευρώπης για το 2024. 

## Iστορία

Στο χωριό Μπούντε παραχωρήθηκε καθεστώς πόλης το 1816 και λίγο αργότερα, το 1818, ήταν γνωστό για την *υπόθεση Μπούντε*, λαθρεμπόριο από Βρετανούς εμπόρους που αργότερα αποζημιώθηκαν από τη Νορβηγία. Η πόλη του Μπούντε καθιερώθηκε ως δήμος την 1η Ιανουαρίου 1838. Την 1η Ιανουαρίου 1938 ένα τμήμα του γειτονικού δήμου Μπόντιν (πληθυσμός: 559) προσαρτήθηκε στην πόλη Μπούντε, όπως και άλλο ένα τμήμα του (πληθυσμός: 1.303) την 1η Ιανουαρίου 1959.

Τη δεκαετία του 1960 έγιναν πολλές δημοτικές συγχωνεύσεις σε όλη τη Νορβηγία στα πλαίσια του έργου της επιτροπής *Σέι*. Την 1η Ιανουαρίου 1968 η πόλη Μπούντε (πληθυσμός: 14.252) συγχωνεύτηκε με το δήμο Μπόντιν (πληθυσμός: 13.323) και έτσι δημιουργήθηκε ο πολύ μεγαλύτερος δήμος του Μπούντε. Την 1η Ιανουαρίου 1984 προσαρτήθηκαν στο Μπούντε οι περιοχές Τόρνβικα και Εϊγκόρντεν (πληθυσμός: 22) βορειοανατολικά του χωριού Κγερινγκέι του Δήμου Σέρφολντ. Την 1η Ιανουαρίου 2005 ολόκληρος ο δήμος Σκγέρσταντ συγχωνεύτηκε με το δήμο Μπούντε. 

### Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος
Το μεγαλύτερο μέρος της πόλης του Μπούντε καταστράφηκε κατά τη διάρκεια μιας επίθεσης της Λουφτβάφε στις 27 Μαΐου 1940. Από τους έξι χιλιάδες κατοίκους του Μπούντε οι 3500 έχασαν τα σπίτια τους κατά την επίθεση και 15 έχασαν τη ζωή τους (δύο Βρετανοί στρατιώτες και 13 Νορβηγοί).

Λόγω της οξείας έλλειψης στέγης η Σουηδική κυβέρνηση βοήθησε στην κατασκευή 107 διαμερισμάτων το χειμώνα του 1941. Αυτά τα σπίτια χτίστηκαν πυκνοδομημένα λίγο έξω από την πόλη. Αυτή η μικρή περιοχή, σήμερα στην καρδιά του Μπούντε, εξακολουθεί να ονομάζεται *Svenskebyen* («Σουηδική Πόλη»). Η πόλη στη συνέχεια ανοικοδομήθηκε μετά τον πόλεμο. Η ανοικοδόμηση ολοκληρώθηκε το 1959 με την ολοκλήρωση του νέου δημαρχείου. Ο Γερμανικός στόλος στο Μπούντε και γύρω από αυτό δέχτηκε επίθεση τον Οκτώβριο του 1943 κατά την *Operation Leader*. 

### Τοπωνύμιο
Ο δήμος πήρε το όνομά του από το παλιό αγρόκτημα *Μπόντεγκορντ* (Αρχαία Νορδική: *Boðvin*), καθώς η πόλη χτίστηκε στη θέση του. Το πρώτο στοιχείο μπορεί να είναι *boði* που σημαίνει "βυθισμένος βράχος" και το δεύτερο είναι *vin*, που σημαίνει "λιβάδι" ή "βοσκότοπος". Το τελευταίο στοιχείο μπορεί να έχει παρεξηγηθεί ως *øy* που σημαίνει "νησί" (και γραμμένο με τη δανική γλώσσα *ø*). 

### Θυρεός
Ο θυρεός καθιερώθηκε στις 24 Ιουλίου 1959. Αποτελείται από έναν κίτρινο ήλιο σε κόκκινο φόντο. Είναι μια αναπαράσταση του ήλιου του μεσονυχτίου και είναι μια απλοποιημένη εκδοχή του παλαιού θυρεού από το 1889 που έδειχνε έναν ήλιο πάνω από μια βάρκα με βουνά στο βάθος. 

## Γεωγραφία

Ο δήμος βρίσκεται μόλις βόρεια του Αρκτικού Κύκλου όπου ο ήλιος του μεσονυχτίου είναι ορατός από την 1η Ιουνίου ως τις 13 Ιουλίου. Λόγω της ατμοσφαιρικής διάθλασης, δεν υπάρχει πραγματική πολική νύχτα στο Μπούντε, αλλά λόγω των βουνών νότια της πόλης ο ήλιος δεν είναι ορατός σε τμήματα του δήμου από τις αρχές Δεκεμβρίου ως τις αρχές Ιανουαρίου. Ο μέσος αριθμός ωρών ηλιοφάνειας στο Μπούντε είναι υψηλότερος τον Ιούνιο με 221 ώρες. 

Μεταξύ των ισχυρότερων παλιρροιακών ρευμάτων στον κόσμο, με ταχύτητες νερού που φτάνουν τους 22 κόμβους (41 χιλιόμετρα ανά ώρα), είναι το *Σαλτστράουμεν*, περίπου 30 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του Μπούντε. Το χωριό Κγερινγκέι είναι ένας καλά διατηρημένος παλιός εμπορικός οικισμός στην ακτή περίπου 40 χιλιόμετρα βόρεια της πόλης Μπούντε. Με τη γραφική τοποθεσία και τα αυθεντικά κτίριά του, γυρίστηκαν αρκετές ταινίες σε αυτό το μικρό λιμάνι, όπως οι *Μπενόνι και Ρόζα* (βασισμένη στο μυθιστόρημα του Κνουτ Χάμσουν), *Είμαι η Ντίνα* και *Ο Τηλεγραφητής*.

Το Σκγέρσταντ Φιόρδ στο ανατολικό τμήμα του Μπόντε περνά μέσω του *Σαλτστράουμεν* στο Σαλτφιόρδεν, που στη συνέχεια ρέει δυτικά στο Βεστφιόρδεν. Στην περιοχή υπάρχουν αρκετές λίμνες, όπως οι Φγέρβατνετ, Γκγέμερβάτνετ, Χεγκμοβάτνετ, Σολεϊβάτνετ, Βαλνεσβάτνετ και Βάτνβατνετ.

Υπάρχουν επίσης στο Μπούντε πολλά νησιά και ομάδες νησιών. Τα νησιά Στράουμεγια και Κνάπλουντσγια βρίσκονται στο Σαλτφιόρδεν. Αρκετές γέφυρες συνδέουν αυτά τα νησιά με την ηπειρωτική χώρα: Ωσελιστράουμεν, Ίντρε Σούναν και Σαλστράουμεν. Τα νησιά Λαντέγκοντε, Χέλιγκβερ, Μπλίκσβερ και Κάρλσεϊβερ βρίσκονται όλα στο Βεστφιόρδεν. Αρκετοί φάροι βρίσκονται επίσης στο Βεστφιόρδεν: Μπγέρνεϊ, Γκρίτεϊ, Λαντέγκοντε, Νίχολμεν και Τένχολμεν.

## Κλίμα
Ευρισκόμενο σε μια χερσόνησο της Νορβηγικής Θάλασσας η πόλη Μπούντε είναι μια από τις πιο ανεμώδεις πόλεις της Νορβηγίας. Παρά τη θέση του μόλις βόρεια του Αρκτικού Κύκλου το Μπούντε διαθέτει υποπολικό ωκεάνιο κλίμα (Cfc), με ψυχρούς (αλλά όχι πολύ) χειμώνες και δροσερά καλοκαίρια. Η χιονοκάλυψη το χειμώνα ποικίλλει και είναι συχνά σποραδική στο κέντρο της πόλης, αλλά και στην ενδοχώρα είναι λίγο περισσότερη. Ο "ήλιος του μεσονυχτίου" βρίσκεται πάνω από τον ορίζοντα από την 1η Ιουνίου ως τις 14 Ιουλίου (44 ημέρες) και η περίοδος με συνεχές φως ημέρας διαρκεί λίγο περισσότερο.

Το χαμηλό όλων των εποχών καταγράφηκε το Φεβρουάριο του 1966, που ήταν ο πιο κρύος καταγεγραμμένος μήνας με μέση θερμοκρασία −8,9 ° C. Το υψηλό όλων των εποχών καταγράφηκε τον Ιούλιο του 2019 ενώ ο Ιούλιος του 2014 ήταν ο θερμότερος καταγεγραμμένος μήνας στο ρεκόρ με μέση θερμοκρασία 17,3 ° C. Τις τελευταίες δεκαετίες η θερμοκρασία αυξάνεται και δεν έχει σημειωθεί ολονύκτια θερμοκρασία του αέρα υπό το μηδέν τον Ιούνιο από το 1981. Ωστόσο, παρόλα αυτά, τα καλοκαιρινά απογεύματα εξακολουθούν να είναι πιο δροσερά από ό, τι σε χαμηλότερες περιοχές της ενδοχώρα στα σουηδικά σύνορα, όπως η κοντινότερη πόλη της ενδοχώρας Γκελίβαρε. Το χειμώνα, αντιθέτως, στο Μπούντε η θερμοκρασία είναι κατά μέσο όρο πάνω από 12 ° C μεγαλύτερη από τις εν λόγω περιοχές. Σύμφωνα με την Κλιματική ταξινόμηση Κέππεν το Μπόντε βρίσκεται στο όριο μεταξύ "Cfb" (Ωκεάνιου) και "Cfc" (Υποπολικού Ωκεάνιου Κλίματος). Με τη θέση της στον Αρκτικό Κύκλο η πόλη παρουσιάζει μια από τις μεγαλύτερες θερμοκρασιακές ανωμαλίες στη Γη. Τα δεδομένα στον παρακάτω πίνακα προέρχονται από το Αεροδρόμιο Μπόντε, ενώ τα καλοκαιρινά καθημερινάυ ψηλά είναι συχνά πιο ζεστά στο κέντρο της πόλης.

### Φύση

Εκτός από το Σαλτστράουμεν ο δήμος του Μπόντοε έχει πολλές εξοχές για πεζοπόρους. Περίπου 10 χιλιόμετρα βόρεια της πόλης βρίσκεται η δημοφιλής περιοχή αναψυχής Γκεϊτβόγκεν. Στην περιοχή ζει μεγάλος αριθμός θαλασσαετών. Το Εθνικό Πάρκο Σγιουνκχάτεν βρίσκεται εν μέρει στον δήμο Μπόντε και υπάρχουν επίσης 17 φυσικά καταφύγια. Το φυσικό καταφύγιο Σουντστράουμλιαν έχει ένα παρθένο ανάμεικτο δάσος με μαρμάρινα πετρώματα,  το Σκόνλαντ με παράκτιο πευκοδάσος,  τη λίμνη Μπέρβατνετ, που προστατεύει ένα δάσος σημύδας με πολλές ορχιδέες  και το φυσικό καταφύγιο Μπλίκσβερ με καλά διατηρημένη παράκτια φύση πολλών ειδών και πλούσια ζωή πτηνών, που το καθιστούν επίσης Υγροβιότοπο Ραμσάρ. 

## Μεταφορές
Ως το βόρειο άκρο της Γραμμής *Nordland* η πόλη Nordlandsbanen είναι το βόρειο άκρο του δικτύου *Vy* (των Νορβηγικών Σιδηροδρόμων). Ωστόσο οι ταξιδιώτες που πηγαίνουν βορειότερα συχνά παίρνουν ένα λεωφορείο που συνδέει την κοντινή πόλη Φάουσκε με προορισμό την πόλη Νάρβικ. Υπάρχει επίσης σιδηροδρομική γραμμή από το Νάρβικ προς το Κίρουνα της Σουηδίας και περαιτέρω στο σουηδικό σιδηροδρομικό δίκτυο. Ο Σταθμός του Μπούντε ολοκληρώθηκε το 1961. Το Αεροδρόμιο βρίσκεται ακριβώς νότια του κέντρου της πόλης και άνοιξε το 1952. Το αεροδρόμιο εξυπηρέτησε 1.733.330 επιβάτες το 2015. Η αεροπορική εταιρεία *Widerøe* έχει την έδρα της στο Μπούντε.  Πορθμεία εκτελούν δρομολόγια μεταξύ Μπούντε και Νησιών Λοφότεν στα δυτικά.

## Ιδρύματα

Η κύρια πανεπιστημιούπολη του Πανεπιστημίου *Νορντ* βρίσκεται 10 χιλιόμετρα έξω από το κέντρο της πόλης. Δώδεκα χιλιάδες προπτυχιακοί και μεταπτυχιακοί φοιτητές σπουδάζουν στο πανεπιστήμιο. 

Το Μπούντε είναι η τοποθεσία της μόνης αστυνομικής ακαδημίας της Νορβηγίας εκτός του  Όσλο. Η Νορβηγική Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας βρίσκεται στο Μπούντε, όπως και το Κοινό Κέντρο Συντονισμού Διάσωσης της Βόρειας Νορβηγίας. Η έδρα των Νορβηγικών Ενόπλων Δυνάμεων για τη Βόρεια Νορβηγία βρίσκεται στο Ρέιταν, ανατολικά της πόλης. Η *SB Nordlandsbuss* έχει την έδρα της στο Μπούντε, όπως και η *Bodø Energi* και η *Nordlandsbanken*.

Το μεγαλύτερο εμπορικό κέντρο της Νόρντλαντ, το *City Nord*, βρίσκεται στο Μπούντε. 

## Στρατιωτικά

Το Μπούντε έχει μακρά ιστορία με τις Νορβηγικές Ένοπλες Δυνάμεις και ειδικά με τη Βασιλική Πολεμική Αεροπορία της Νορβηγίας. Το Ενιαίο Επιχειρησιακό Κέντρο των Νορβηγικών Ενόπλων Δυνάμεων βρίσκονται στο Ρέιταν, ανατολικά του Μπούντε. Αεροπορικές δυνάμεις του ΝΑΤΟ που συμμετέχουν στην ετήσια άσκηση *Ψυχρή Απάντηση* εδρεύουν στην Κύρια Αεροπορική Βάση του Μπούντε, σημαντική στρατιωτική αεροπορική βάση της Νορβηγίας, που φιλοξενεί τα δύο τρίτα των αεροσκαφών F-16 της Νορβηγίας και δύο από τα ελικόπτερα *Sea Kings* της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας της Νορβηγίας. Το Μπούντε είναι με το Ερλαντ και το Εβενες υποψήφια για τη Βόρεια Αεροπορική Βάση στο νέο σύστημα της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας της Νορβηγίας.

Το Μπόντιν Λέιρ, κοντά στην αεροπορική βάση ήταν μια σχολή νεοσυλλέκτων της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας της Νορβηγίας, συμπεριλαμβανομένου του προσωπικού του Νορβηγικού Αντιπυραυλικού Συστήματος και μιας εθνικής μονάδας απόκρισης. Η βάση ήταν μεγάλης σημασίας κατά τον Ψυχρό Πόλεμο λόγω της στρατηγικής της θέσης και της εγγύτητας με τη Σοβιετική Ένωση. Θα ήταν ζωτικής σημασίας για τη συγκέντρωση αεροπορικών και χερσαίων δυνάμεων του ΝΑΤΟ για την υπεράσπιση της Νορβηγίας, και έτσι ολόκληρης της βόρειας πτέρυγας του ΝΑΤΟ, σε έναν πόλεμο με το Σύμφωνο της Βαρσοβίας. Θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιηθεί ως βάση για αμερικανικά βομβαρδιστικά για να πλήξουν στόχους στη Σοβιετική Ένωση. Σήμερα το Μπόντιν Λέιρ είναι ένα στρατόπεδο που στεγάζει στρατιωτικό προσωπικό του Ενιαίου Κέντρου της Νορβηγίας και της Κεντρικής Αεροπορικής Βάσης του Μπόντε.

Το Μπούντε έγινε διεθνώς γνωστό κατά την Κρίση του U-2 το Μάιο του 1960, όταν έγινε γνωστό ότι ο αμερικανός πιλότος ενός *U-2* Γκάρι Πάουερς είχε καταρριφθεί πάνω από τη Σοβιετική Ένωση καθ' οδόν από από το Πακιστάν προς το Μπούντε.

## Πολιτισμός
thumb|left|Το νέο κτίριο γραφείων της εφημερίδας Avisa Nordland.

thumb|left|Το νέο Πολιτιστικό Κέντρο Στόρμεν.
Η τοπική εφημερίδα του Μπούντε είναι η *Avisa Nordland*, που ιδρύθηκε το Φεβρουάριο του 2002 μέσω μιας αμφιλεγόμενης συγχώνευσης των δύο ανταγωνιστικών εφημερίδων της πόλης *Nordlandsposten* και *Νordlands Framtid*. Το 2013 η εφημερίδα μετακόμισε σε ένα νέο κτίριο γραφείων που ονομάζεται Central Atrium.

Στο Μπούντε βρίσκονται το Νορβηγικό Μουσείο Αεροπορίας και το Μουσείο Νόρντλαντ . Το Μουσείο Νόρντλαντ έχει τέσσερις εκθέσεις: Τους ψαρότοπους των Λοφότεν, ένα έκθεμα των Σαάμι, ένα θησαυρό των Βίκινγκ και μια έκθεση για την ιστορία του Μπούντε από το 1816 ως το 2000.

Ο Καθεδρικός Ναός του Μπούντε κατασκευάσθηκε το 1956 και είναι έργο μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής, ενώ η Εκκλησία του Μπόντιν, λίγο έξω από το κέντρο της πόλης, χρονολογείται από το 13ο αιώνα και είναι τυπική μεσαιωνική πέτρινη εκκλησία. Αλλες εκκλησίες της πόλης είναι οι Χούνσταντ και Ρέβνικ.

Το νέο πολιτιστικό κέντρο Στόρμεν (καταιγίδα) άνοιξε το 2014 και περιλαμβάνει βιβλιοθήκη, αίθουσα συναυλιών και θέατρο. Το κτίριο σχεδιάστηκε από τους Ντάνιελ Ρόσμποτομ και Ντέιβιντ Χάουαρθ. Το Μπόντε διοργανώνει κάθε καλοκαίρι τα πολιτιστικά φεστιβάλ *Nordland Musikkfestuke* και *Parkenfestivalen*, καθώς και το ελεύθερο και το βασιζόμενο σε εθελοντές *Bodø Hardcore Festival* στις αρχές του χειμώνα.

Στο Μπούντε βρίσκεται το *Fram Kino*, ο πρώτος κινηματογράφος της Νορβηγίας, που άνοιξε το 1908.

## Αθλητισμός
Η κύρια επαγγελματική ομάδα του Μπούντε είναι ο ποδοσφαιρικός σύλλογος ΦΚ Μπόντε/Γκλιμτ, που παίζει στην Eliteserien, το κορυφαίο πρωτάθλημα ποδοσφαίρου της Νορβηγίας.

Εκτός από τη ΦΚ Μπόντε/Γκλιμτ η Μπούντε είχε αρκετές ομάδες εθνικού επιπέδου, όπως οι *Γκραντ Μπέντε* (γυναικείο ποδόσφαιρο), *Γιούνκερεν* (γυναικείο χάντμπολ) και *Μπούντε ΧΚ* (ανδρικό χάντμπολ).

Ο πιο γνωστός αθλητικός χώρος στο Μπόντε είναι το Στάδιο Απσμυρα, που εκτός από έδρα της ΦΚ Μπόντε/Γκλιμτ έχει φιλοξενήσει ένα διεθνή αγώνα. Επίσης το κλειστό πολλαπλών χρήσεων *Μπόντε Σπέκτρουμ* περιλαμβάνει γήπεδα ποδοσφαίρου και χάντμπολ κανονικών διαστάσεων, καθώς και πολλές εγκαταστάσεις κολύμβησης.

Η πόλη έχει επίσης τους *Μπούντε Μπαρμπάριανς*, μια κορυφαία ομάδα ράγκμπι. 

## Φωτογραφίες

Εικόνα:Boervatnet.jpg
Εικόνα:Sunset.bod%C3%B8.norway.jpg
Εικόνα:H%C3%B8gskolen_i_Bod%C3%B8.jpg
Εικόνα:Nordlandssykehuset_Bod%C3%B8_sentrum.jpg
Εικόνα:Norsk Luftfartsmuseum.jpg
Εικόνα:Nordlandsmuseet Bodø 2012.jpg
Εικόνα:Bodø domkirke.jpg


## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

*Επίσημος ιστότοπος του Δήμου

Μπουντε