Νάρκισσος ο ποιητικός

Ο **Νάρκισσος ο ποιητικός** *(*'Narcissus poeticus**)'', γνωστό και ως **Ζαμπάκι** ή απλά **Νάρκισσος*', ήταν ένας από τους πρώτους [[Νάρκισσος (βοτανική)|νάρκισσους]] που καλλιεργήθηκε και συχνά χαρακτηρίζεται ως ο νάρκισσος των αρχαίων χρόνων αν και τα είδη Ν. ο ταζέττιος ή κυπελλοφόρος *(Narcissus tazetta)* και Ν. ο βουρλοειδής *(Narcissus jonquilla)*, έχουν επίσης θεωρηθεί ως πιθανοί. Συχνά επίσης, συνδέεται με τον [[Ελληνική μυθολογία|Ελληνικό μύθο]] του [[Νάρκισσος (μυθολογία)|Ναρκίσσου]]. Είναι το τυπικό είδος του γένους Νάρκισσος *(Narcissus)*. Εξαιρετικά αρωματικό, με ένα δακτύλιο από πέταλα *(petals)* σε καθαρό λευκό και μια σύντομη στεφάνη από ελαφρό κίτρινο με μια ξεχωριστή κοκκινωπή άκρη, αναπτύσσεται σε ύψος από 20 έως 40 εκ. και είναι ευρέως εγκλιματισμένο στη [[Βόρεια Αμερική]].

==Συνώνυμα==


==Ταξινομική==
[[Αρχείο:Gc24 narcissus pseudonarcissus and poeticus.jpg|thumb|left|Βοτανικό σχέδιο, περίπου το 1659 (στο μέσον ο *N. poeticus*).]]
Είναι κοινώς γνωστός ως ζαμπάκι, μανουσάκι, τσαμπάκι, βούτσινο, ίζο, νεγκρίζο, (στην [[Κύπρος|Κύπρο]] είναι γνωστός ως ματσικόριδο), *«pheasant's-eye daffodil»* ή *«poet's narcissus»* ([[Ηνωμένο Βασίλειο]]), *«claudinette»*, *«narcisse»*, *«narcisse poetes»* και *«oeil de faisan»* ([[Γαλλία]]), *«weiße Narzisse»* ([[Γερμανία]]), το *«narciso»* ([[Ιταλία]] και [[Ισπανία]]) και το *«narciso blanco»* και *«trompón»* (Ισπανία) και *«pingstlilja»* ([[Σουηδία]]).

Δημοσιεύθηκε το 1753 και περιγράφεται από τον [[Κάρολος Λινναίος|Κάρολο Λινναίο]] στο βιβλίο *«Species Plantarum»* στη σελίδα 289.

Στις 9 Ιουλίου 2015, ελέγχθηκε από την Υπηρεσία Γεωργικής Έρευνας του Υπουργείου Γεωργίας των Ηνωμένων Πολιτειών *(United States Department of Agriculture and the Agricultural Research Service)*.

== Περιγραφή ==
Ο Νάρκισσος ο ποιητικός είναι βολβώδες και πολυετές φυτό, που το μέγεθός του μπορεί να φτάσει τα 20-40 εκ. σε ύψος. Έχει βολβό ωοειδή, που φτάνει τα 3,5 εκ., και φύλλα ταινιοειδή που βγαίνουν όλα μαζί σε δύο σειρές από τη βάση. Τα άνθη έχουν ωοθήκη υποφυή, σωλήνα μακρύ και παραστεφάνη στο κέντρο. Βγαίνουν μέσα από σπάθη, στην κορυφή του βλαστού, που είναι κούφιος από μέσα, χωρίς φύλλα και λίγο πεπλατυσμένος. Ανθίζει τον Απρίλιο-Μάιο.
[[Αρχείο:1996-6 ΣΜΟΛΙΚΑΣ 1.jpg|μικρογραφία|338x338εσ|Νάρκισσος ο ποιητικός στον [[Σμόλικας|Σμόλικα]]]]

==Διανομή==
Ο Νάρκισσος ο ποιητικός *(Narcissus poeticus)*, είναι εγγενής στην κεντρική και νότια Ευρώπη, από την [[Ισπανία]], και τη [[Γαλλία]] μέσω [[Ελβετία]]ς, [[Αυστρία]]ς στην [[Κροατία]], [[Ελλάδα]] και [[Ουκρανία]]. Έχει εγκλιματιστεί στη [[Μεγάλη Βρετανία]], [[Βέλγιο]], [[Γερμανία]], [[Τσεχία]], [[Τουρκία]], [[Νέα Ζηλανδία]], [[Βρετανική Κολομβία]], στην [[Ουάσινγκτον (πολιτεία)|Πολιτεία της Ουάσιγκτον]], [[Όρεγκον]], [[Οντάριο]], [[Κεμπέκ]], [[Νέα Γη και Λαμπραντόρ]] και σε πολλές από τις ανατολικές [[Ηνωμένες Πολιτείες]] από τη [[Λουιζιάνα]] και τη [[Τζόρτζια|Γεωργία]] βόρεια, στο [[Μέιν]] και το [[Ουισκόνσιν]].

Στην Ελλάδα, το είδος κατανέμεται σε [[Θράκη]], [[Μακεδονία]], Κεντρική και Νότια [[Πίνδος|Πίνδο]], [[Όλυμπος|Όλυμπο]], [[Εύβοια]] και Κεντρική [[Στερεά Ελλάδα|Στερεά]]. Απαντούν δύο υποείδη στη χώρα, τα *N. p. poeticus* (συν. *hellenicus*) και *N. p. radiiflorus*. Το 1ο ζει γενικά σε γυμνά και υγρά λιβάδια της ορεινής και αλπικής ζώνης σε υψόμετρο 1100-2100 μ., ενώ το 2ο προτιμά πιο ξηρές και πετρώδεις τοποθεσίες σε υψόμετρο 1300-2400 μ.

==Χρήση στην αρωματοποιΐα==
Ο Νάρκισσος ο ποιητικός *(Narcissus poeticus)*, καλλιεργείται στην [[Ολλανδία]] και τη νότια Γαλλία για το [[αιθέριο έλαιο|αιθέριο έλαιό]] του, το έλαιο ναρκίσσου, ένα από τα πιο δημοφιλή αρώματα που χρησιμοποιούνται στην αρωματοποιΐα. Το έλαιο ναρκίσσου, χρησιμοποιείται ως κύριο συστατικό, στο 11% των σύγχρονης ποιότητας αρωμάτων—συμπεριλαμβανομένων των *«Fatale»* και *«Samsara»* —όπως ένα ανθικό *(floral)* συμπαγές ή απόλυτο. Το άρωμα του ελαίου ομοιάζει με ένα συνδυασμό από [[γιασεμί]] και [[υάκινθος|υάκινθο]].

==Θρύλος και ιστορία==
[[Αρχείο:Illustration Narcissus poeticus0.jpg|thumb|left|Βοτανικό σχέδιο από του *Otto Wilhelm Thomé* το *«Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz»* (1885).]]
Η παλαιότερη αναφορά του Ναρκίσσου του ποιητικού *(Narcissus poeticus)*, είναι πιθανή στα βοτανικά συγγράμματα [[Θεόφραστος|Θεόφραστου]] (371 – περίπου το 287 π.Χ.), που έγραψε για ένα νάρκισσο ο οποίος ανθίζει κατά την άνοιξη και που οι συντάκτες της [[Κλασική Βιβλιοθήκη Λεμπ|Κλασικής Βιβλιοθήκης Λεμπ]], προσδιορίζουν ως *Narcissus poeticus*. Ο ποιητής [[Βιργίλιος]], στην Εκλογή Πέμπτη του βιβλίου του [[Βουκολικά]], επίσης, έγραψε για ένα νάρκισσο, του οποίου η περιγραφή αντιστοιχεί με αυτόν του *Narcissus poeticus*. Κατά μία εκδοχή του μύθου για τον Έλληνα ήρωα [[Νάρκισσος (μυθολογία)|Νάρκισσο]], τιμωρήθηκε από τη Θεά της εκδίκησης, [[Νέμεσις|Νέμεση]], η οποία τον μετέτρεψε σε άνθος Ναρκίσσου και που οι ιστορικοί τον συνδέουν με τον *Narcissus poeticus*. Τα αρώματα από το Νάρκισσο τον ποιητικό, έχουν επίσης αναγνωριστεί ως το άνθος όπου η [[Περσεφόνη]] και οι συντρόφισσές της είχαν συγκεντρωθεί, όταν ο [[Άδης (μυθολογία)|Άδης]] την απήγαγε στον [[Άδης (μυθολογία)|κάτω κόσμο]], σύμφωνα με τον *Hellmut Baumann*, στο βιβλίο του *«Ο Ελληνικός Κόσμος των Φυτών στο Μύθο, την Τέχνη και τη Λογοτεχνία»* *(«The Greek Plant World in Myth, Art, and Literature»)*. Αυτός ο μύθος είναι υπεύθυνος για το έθιμο, που διατηρείται έως τη σύγχρονη εποχή, με τη διακόσμηση των τάφων με αυτά τα άνθη. Ο [[Κάρολος Λινναίος]], ο οποίος ονομάτισε το άνθος, πολύ πιθανόν να το έκανε γιατί πίστευε ότι ήταν αυτό που ενέπνευσε την ιστορία του Ναρκίσσου, ο οποίος παραδόθηκε από τους ποιητές κατά την αρχαιότητα.

==Χρήσεις==
Στην ιατρική, περιγράφεται από τον [[Διοσκουρίδης ο Πεδάνιος|Διοσκουρίδη]] στο βιβλίο του *«Materia Medica»* (*«Περὶ ὕλης ἰατρικῆς»*)  Ο *James Sutherland*, το ανέφερε επίσης, στο *«Hortus Medicus Edinburgensis»*.

==Καλλιέργεια==
Ο Ν. ο ποιητικός *(Ν. poeticus)*, καλλιεργείται εδώ και καιρό στην [[Ευρώπη]]. Σύμφωνα με έναν θρύλο, ο *Sir Geoffrey de Fynderne*, τον έφερε πίσω στην [[Αγγλία]] από τις [[σταυροφορίες]]. Ήταν ακόμα σε αφθονία κατά το 1860, όταν ο ιστορικός *Bernard Burke*, επισκέφθηκε το χωριό του *Findern*—όπου εξακολουθεί να φύεται σε ορισμένους κήπους και έχει γίνει το έμβλημα του χωριού.. Εισήχθη στην [[Αμερική]] από τα τέλη του 18ου αιώνα, όταν το προσέφερε ο *Bernard McMahon* από τη [[Φιλαδέλφεια (Πενσυλβάνια)|Φιλαδέλφεια]], μεταξύ των ναρκίσσων του. Ίσως να είναι ο «γλυκός λευκός νάρκισσος» που έστειλε στη Φιλαδέλφεια, ο *Peter Collinson* στον *John Bartram*, μόνο για να του ειπωθεί ότι ήταν ήδη γνωστή στην [[Πενσυλβάνια]], έχοντας εξαπλωθεί κατά την εισαγωγή του από τους πρώτους αποίκους. Το φυτό έχει γίνει γηγενές σε όλο το ανατολικό ήμισυ των Ηνωμένων Πολιτειών και του [[Καναδάς|Καναδά]], μαζί με ορισμένες δυτικές πολιτείες και επαρχίες.

Ο Νάρκισσος ο ποιητικός εδώ και καιρό έχει υβριδοποιηθεί με τον άγριο Βρετανικό ασφόδελο *Narcissus pseudonarcissus*, που παράγει πολλά επώνυμα υβρίδια. Αυτά τα παλαιά κληρονομικά υβρίδια τείνουν να είναι πιο κομψά και χαριτωμένα από τους σύγχρονους υβριδικούς νάρκισσους και γίνονται και πάλι διαθέσιμοι στο [[Ηνωμένο Βασίλειο]].

==Τοξικότητα==
Ενώ όταν τρώγονται, όλοι οι νάρκισσοι είναι δηλητηριώδεις, ο Νάρκισσος ο ποιητικός είναι πιο επικίνδυνος από άλλους, ενεργώντας ως ένα ισχυρό [[Έμετος|εμετικό]] και ερεθιστικό. Η οσμή του είναι αρκετά ισχυρή, ώστε να μπορεί να προκαλέσει πονοκέφαλο και εμετό, αν μια μεγάλη ποσότητα διατηρηθεί σε ένα κλειστό δωμάτιο.

==Πινακοθήκη==
<gallery><center>
0705 Zakarpatie-237.jpg|Κοιλάδα με Ναρκίσσους *(Ν. poeticus)* στην [[Ουκρανία]].
Narcise-Golica1.jpg|Πεδιάδα με εγκληματισμένους Ναρκίσσους *(N. poeticus)* στη [[Σλοβενία]].
Narcissus poeticus001.JPG|Άγριοι *N. poeticus* στην *Ardèche* [[Γαλλία]].
Narcisă (Narcissus poeticus) în Poiana Narciselor, județul Brașov.JPG|Άνθος *Narcissus poeticus* στο λιβάδι των ναρκίσσων, στην επαρχία *Brașov*, [[Ρουμανία]].
Narcissus.radiiflorus.1658.jpg|*N. poeticus* πλησίον του *Admonter Haus'', Στυρία, Αυστρία (~1750 μ)


## Σημειώσεις

;Παραπομπές σημειώσεων


## Παραπομπές


## Άλλες πηγές
*  Webster's third new international dictionary. 1961 (Websters Dict)
*  Aldén, B., S. Ryman & M. Hjertson Våra kulturväxters namn - ursprung och användning. Formas, Stockholm (Handbook on Swedish cultivated and utility plants, their names and origin). 2009 (Vara kulturvaxt namn)
*  Ali, S. I. & S. M. H. Jafri, eds. Flora of Libya. 1976- (F Libya)
*  Botanical Society of the British Isles BSBI taxon database (on-line resource). (BSBI)
*  Craker, L. E. & J. E. Simon, eds. Herbs, spices, and medicinal plants, 2 vols. 1986-1987 (HerbSpices)
*  Czerepanov, S. K. Vascular plants of Russia and adjacent states (the former USSR). 1995 (L USSR)
*  Davis, P. H., ed. Flora of Turkey and the east Aegean islands. 1965-1988 (F Turk)
*  Encke, F. et al. Zander: Handwörterbuch der Pflanzennamen, 13. Auflage. 1984 (Zander ed13)
*  Fernandes, A. 1951. Sur la phylogénie des espéces du genre:Narcissus L. Bol. Soc. Brot. 25:148.
*  Fernandes, A. 1968. Keys to the identification of native and naturalized taxa of the genus Narcissus L. Daffodil Tulip Year Book 48.
*  Gleason, H. A. & A. Cronquist Manual of vascular plants of northeastern United States and adjacent Canada, ed. 2. 1991 (Glea Cron ed2)
*  Haines, A. & T. F. Vining Flora of Maine: a manual for identification of native and naturalized vascular plants of Maine. 1998 (F Maine)
*  Hanks, G. R., ed. Narcissus and daffodil: the genus Narcissus. Medicinal and aromatic plants - industrial profiles volume 21. 2002 (Narcissus Hanks) 34.
*  Hinds, H. R. Flora of New Brunswick, ed. 2. 2000 (F New Brunswick)
*  Huxley, A., ed. The new Royal Horticultural Society dictionary of gardening. 1992 (Dict Gard)
*  Jefferson-Brown, M. Narcissus. 1991 (Narcissus Jeff-Brown) 49.
*  Kington, S. The international daffodil register and classified list 1998. 1998 (Daffodil Reg List 98)
*  Komarov, V. L. et al., eds. Flora SSSR. 1934-1964 (F USSR)
*  Lampe, K. F. & M. A. McCann AMA handbook of poisonous and injurious plants. 1985 (Lampe & McCann)
*  Liberty Hyde Bailey Hortorium Hortus third. 1976 (Hortus 3)
*  Maire, R. C. J. E. et al. Flore de l'Afrique du Nord. 1952- (F Afr Nord) 75.
*  Munro, D. B. Canadian poisonous plants information system (on-line resource). (Can Poison Pl)
*  Pajaujis Anonis, D. Flower oils and floral compounds in perfumery. 1993 (Flower Oils)
*  Pignatti, S. Flora d'Italia. 1982 (F Ital)
*  Radford, A. E. et al. Manual of the vascular flora of the Carolinas. 1964 (F Carolin)
*  Rehm, S. Multilingual dictionary of agronomic plants. 1994 (Dict Rehm)
*  Salmon, M. 1993. Narcissus section Pseudonarcissus: its subspecies and their distribution (Daffodils) 1993-4:50.
*  Tutin, T. G. et al., eds. Flora europaea. 1964-1980 (F Eur)
*  Walters, S. M. et al., eds. European garden flora. 1986- (Eur Gard F)
*  Webb, D. A. 1978. Taxonomic notes on Narcissus L. In: V. E. Heywood (ed.), Flora europaea. Notulae systematicae ad floram Europaeam spectantes. No. 20 Bot. J. Linn. Soc. 76:298-307.

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
*  USDA Plants Profile
*  Photo gallery
*  Tela Botanica 43634

ποιητικός
Κατηγορία:Άνθη
Κατηγορία:Φυτά κήπου
Κατηγορία:Χλωρίδα της Αλβανίας
Κατηγορία:Χλωρίδα της Αυστρίας
Κατηγορία:Χλωρίδα της Γαλλίας
Κατηγορία:Χλωρίδα της Ελβετίας
Κατηγορία:Ελληνική χλωρίδα
Κατηγορία:Χλωρίδα της Ισπανίας
Κατηγορία:Χλωρίδα της Ιταλίας
Κατηγορία:Χλωρίδα της Κροατίας
Κατηγορία:Χλωρίδα της Ουγγαρίας
Κατηγορία:Χλωρίδα της Ουκρανίας
Κατηγορία:Χλωρίδα της Ρουμανίας
Κατηγορία:Χλωρίδα της Τουρκίας
Κατηγορία:Αμαρυλλιδοειδή