Ερκύνιος Δρυμός

[δεξιά|μικρογραφία|300x300εσ| Άποψη του [Μέλας Δρυμός|Μέλανα Δρυμού από το Φέλντμπεργκ (2003). Το δάσος είναι ένα πολύ μικρό λείψανο του άλλοτε αδιάσπαστου Ερκύνιου Δρυμού]]
Ο **Ερκύνιος Δρυμός** ήταν ένα αρχαίο και πυκνό δάσος, που εκτεινόταν σε όλη τη Δυτική Κεντρική Ευρώπη, από τη Βορειοανατολική Γαλλία έως τα Καρπάθια Όρη, συμπεριλαμβανομένου του μεγαλύτερου μέρους της Νότιας Γερμανίας, αν και τα όριά του είναι θέμα συζήτησης. Αποτελούσε το βόρειο όριο εκείνου του τμήματος της Ευρώπης που ήταν γνωστό στους συγγραφείς της Αρχαιότητας. Οι αρχαίες πηγές είναι διφορούμενες για το πόσο ανατολικά εκτεινόταν. Πολλοί συμφωνούν ότι ο Μέλανας Δρυμός, που εκτεινόταν ανατολικά από την κοιλάδα του Ρήνου, αποτελούσε τη δυτική πλευρά του Ερκύνιου. Κατ' άλλες απόψεις, περιλάμβανε πολλούς ορεινούς όγκους δυτικά του Ρήνου.

Πέρα από τον Ρήνο προς τα δυτικά εκτεινόταν η *[[Σίλβα Καρμπονάρια]]*, το δάσος των Αρδεννών και το δάσος των Βοσγίων. Όλα αυτά τα παλαιά δάση της αρχαιότητας αντιπροσώπευαν το αρχικό μεταπαγετώδες εύκρατο οικοσύστημα πλατύφυλλων δασών της Ευρώπης.

Υπάρχουν υπολείμματα αυτού του κάποτε συνεχούς δάσους με πολλά τοπικά ονόματα: Μέλανας Δρυμός, Αρδέννες, Βαυαρικός Δρυμός, Βόσγια όρη, το Άιφελ, οροσειρά του Ιούρα, Σουηβικός Ιούρας, Φραγκονικός Ιούρας, Πολωνικός Ιούρας, Δρυμός του Παλατινάτου, Τευτοβούργιος Δρυμός, Δάσος Αργκόν, Μορβάν, οροπέδιο Λανγκρ, Όντενβαλντ, Σπέσαρτ, Ρεν, Δάσος της Θουριγγίας, Χαρτς, Ράουχε Άλμπ, Στάιγκερβαλντ, Όρη Φίχτελ, το Δάσος της Βοημίας και τα Σουδητικά Όρη. Στη σημερινή Τσεχία και τη νότια Πολωνία, ενωνόταν με τα δασωμένα Καρπάθια. Ο Ερκύνιος Δρυμός ίσως εκτεινόταν βορειοδυτικά μέχρι το Βέλουβε και ανατολικά μέχρι το Δάσος Μπιαλοβιέζα.

## Ετυμολογία
Ο όρος *Ερκύνιος* έχει πρωτοκελτική ρίζα, από *το ɸerkuniā*, αργότερα *erkunia*. Ο Ιούλιος Ποκόρνι  αναφέρει την  λέξη ως παράγωγη του * *perkʷu-* «δρυς». Επιπλέον, προσδιορίζει το όνομα ως κελτικό. Το πρωτοκέλτικο χάνει τακτικά το αρχικό **p* πριν από φωνήεν, εξ ου και οι παλαιότερες σωζόμενες ελληνικές λέξεις *Ἀρκόνια* (στον Αριστοτέλη), αργότερα *Ὀρκύνιος* (στον Πτολεμαίο, με ανεξήγητο το *o*) και *Ἑρκύνιος δρυμός* (στον Στράβωνα). Η τελευταία μορφή εμφανίζεται για πρώτη φορά στα λατινικά ως *Hercynia* στον Ιούλιο Καίσαρα, κληρονομώντας το γράμμα *y* από ελληνική πηγή.

Οι γερμανικές μορφές εμφανίζονται με *f* αντί για **p* σύμφωνα με τον Νόμο του Γκριμ, πιθανώς υποδεικνύοντας έναν πρώιμο δανεισμό από την κελτική προτού χάσει το αρχικό σύμφωνο: γοτθικά *faírguni* =«βουνό, οροσειρά», παλαιά αγγλικά: *firgen* = «βουνό, ορεινό δάσος». Ωστόσο, οι κελτικές και γερμανικές λέξεις θα μπορούσαν επίσης να είναι παλιοί συγγενείς ή η κελτική λέξη θα μπορούσε να είναι δάνειο από τη γερμανική. 

Το αφομοιωμένο **kw erk w u-* θα ήταν κανονικό στα ιταλοκελτικά και ο Ποκόρνι συσχετίζει το εθνώνυμο *[[Κουερκουέρνοι|Querquerni]]*, που βρίσκεται στην Ισπανία της Γαλικίας, το οποίο έχει ιταλοβενετικό όνομα.  Στην πραγματικότητα, δεν συνδέεται άμεσα με το όνομα του Ερκύνιου Δρυμού. 

Το όνομα του Ερκύνιου Δρυμού θεωρείται επίσης ότι ετυμολογικά σχετίζεται με τον Λιθουανό θεό των βροντών *[[Πέρκουνας]]*. Είναι επίσης γνωστός ως *Pērkons* στα λετονικά, *Perkūns* ή *Perkunos* στα παλαιοπρωσικά, *Parkuns* στα γιοτβινγκιανά και *Pārkiuņs* στα λατγαλικά.

Είναι πιθανό το όνομα των ορέων Χαρτζ στη Γερμανία να προέρχεται από την ονομασία *Ερκύνιος*, καθώς *Χαρτζ* είναι μια λέξη της μέσης άνω γερμανικής, που σημαίνει «ορεινό δάσος». Επίσης, η παλαιά άνω γερμανική ονομασία *Fergunna* αναφέρεται προφανώς στα Βουνά Ορ και ο όρος *Virgundia* σε μια οροσειρά μεταξύ Άνσμπαχ και Έλβανγκεν.

**[[Έρκυνα]]** ήταν η κλασική ονομασία ενός μικρού ορμητικού ρέματος στη Βοιωτία που πήγαζε από δύο πηγές κοντά στη Λιβαδειά και εκβαλλόταν στη λίμνη Κωπαΐδα. 

## Αρχαίες αναφορές
Το όνομα αναφέρεται δεκάδες φορές σε αρκετούς κλασικούς συγγραφείς, αλλά οι περισσότερες αναφορές είναι μη οριστικές, π.χ. ο Ερκύνιος Δρυμός είναι *το silvis ac paludibus invia* του Πομπόνιου Μέλα, «δάσος και βάλτοι χωρίς μονοπάτια», καθώς ο συγγραφέας υποθέτει ότι ο αναγνώστης θα γνωρίζει πού βρίσκεται το δάσος. Η παλαιότερη αναφορά βρίσκεται στα *[[Μετεωρολογικά]]* του Αριστοτέλη. Αναφέρεται στα βουνά *Αρκύνια* (ή *Ορκύνιος*) της Ευρώπης, αλλά μας λέει μόνο ότι, αξιοσημείωτα από την εμπειρία του, τα ποτάμια από εκεί έχουν βόρεια ροή.

Κατά την εποχή του Ιουλίου Καίσαρα, το δάσος εμπόδιζε την προέλαση των ρωμαϊκών λεγεώνων στη Γερμανία. Οι λίγες δηλώσεις του είναι οι πιο οριστικές. Στο έργο του ''De Bello Gallico'' αναφέρει ότι το δάσος εκτείνεται κατά μήκος του Δούναβη από την επικράτεια των Ελβετών (σημερινή Ελβετία) έως τη Δακία (σημερινή Ρουμανία). Το υπονοούμενο βόρειο όριό του είναι εννέα ημέρες πορείας, ενώ το ανατολικό του όριο είναι επ’ αόριστον περισσότερο από εξήντα ημέρες πορείας. Η περιοχή τον γοήτευε, ακόμη και οι παλιές ιστορίες για μονόκερους (που μπορεί να αντιπροσώπευαν τους ταράνδους). Οι αναφορές του Καίσαρα σε άλκες και βούβαλους, καθώς και σε άλκες χωρίς αρθρώσεις που ακουμπούσαν σε δέντρα για να κοιμηθούν στα ατελείωτα δάση της Γερμανίας, ήταν πιθανώς μεταγενέστερες παρεμβολές. Το όνομα του Καίσαρα για το δάσος είναι το πιο χρησιμοποιούμενο: **Ερκύνια Σίλβα**.

Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, στο *[[Φυσική Ιστορία (Πλίνιος)|έργο του Φυσική Ιστορία]]*, τοποθετεί τις ανατολικές περιοχές του **Hercynium jugum**, της «Ερκυνιακής οροσειράς», στην *[[Παννονία]]* (σημερινή Ουγγαρία και Κροατία) και στη Δακία (σημερινή Ρουμανία). Μας δίνει επίσης μια δραματοποιημένη περιγραφή της σύνθεσής του, στην οποία η στενή γειτνίαση των δασικών δέντρων προκαλεί ανταγωνιστική πάλη μεταξύ τους (*inter se rixantes*). Αναφέρει τις γιγάντιες βελανιδιές του.  Αλλά ακόμη και αυτός, αν το εν λόγω απόσπασμα δεν είναι μια παρεμβαλλόμενη περιθωριακή ερμηνεία, υπόκειται στους θρύλους του ζοφερού δάσους. Αναφέρει ασυνήθιστα πουλιά, τα οποία έχουν φτερά που «λάμπουν σαν φωτιές τη νύχτα». Η αδιαπέραστη φύση της *Ερκύνιας Σίλβα* εμπόδισε την τελευταία συντονισμένη ρωμαϊκή εισβολή στο δάσος, από τον Δρούσο, κατά τη διάρκεια του 129 π.Χ.. 

Τα απομονωμένα σύγχρονα υπολείμματα του Ερκύνιου Δρυμού προσδιορίζουν τη χλωρίδα του ως μικτή. Ο Καρλ Γκέοργκ Όσκαρ Ντρούντε  εντόπισε τα βαλτικά στοιχεία του, που σχετίζονται με τη χλωρίδα των Βόρειων Άλπεων και τα είδη του Βόρειου Ατλαντικού με περιφερειακούς εκπροσώπους. Ομοίως, ο Έντουαρντ Γκίμπον σημείωσε την παρουσία ταράνδων και ελαφιών στο δάσος. Ο άγριος ταύρος, τον οποίο οι Ρωμαίοι ονόμαζαν *urus,* ήταν επίσης παρών, και ο ευρωπαϊκός βίσονας και ο πλέον εξαφανισμένος βούβαλος.

Στις ρωμαϊκές πηγές, ο Ερκύνιος Δρυμός ήταν μέρος της εθνογραφικής Γερμανίας. Υπάρχει μια ένδειξη ότι αυτό το γεγονός ήταν αρκετά πρόσφατο. Δηλαδή, ο Ποσειδώνιος δηλώνει ότι οι Βόιοι ήταν κάποτε εκεί (καθώς και στη Βοημία, η οποία πήρε το όνομά τους). Πιστεύεται ότι πριν από τους Βόιους η φυλή των Ερκουνιατών κατοικούσε στην περιοχή, η οποία αργότερα μετανάστευσε στην Παννονία της Ιλλυρίας. Μέχρι τα μέσα του πρώτου αιώνα π.Χ., ήταν μια μικρή φυλή κατά μήκος μιας στενής ζώνης κελτικών οικισμών κοντά στον Δούναβη, στη δυτική πλευρά του ποταμού λίγο δυτικά της σύγχρονης Βουδαπέστης. Το όνομά τους προέρχεται από μια αρχαία πρωτο-ινδοευρωπαϊκή λέξη για τη βελανιδιά. Η φυλή αναφέρεται από τον Πλίνιο και τον Πτολεμαίο ως *civitas peregrina*, μια περιπλανώμενη φυλή που είχε ταξιδέψει στην Παννονία από ξένα μέρη. Λίγα άλλα είναι γνωστά γι' αυτούς εκτός από το ότι εξέδιδαν τα δικά τους νομίσματα από τον δεύτερο αιώνα π.Χ.  Μέχρι το 40 μ.Χ. η φυλή τελικά υποτάχθηκε στη Ρώμη.

## Μεσαιωνική περίοδος
Μοναχοί που στάλθηκαν από το Αβαείο Νιντεραλτάιχ (ιδρύθηκε τον 8ο αιώνα) καλλιέργησαν για πρώτη φορά μεγάλες δασωμένες περιοχές της Κάτω Βαυαρίας μέχρι την επικράτεια της σημερινής Τσεχίας και ίδρυσαν 120 οικισμούς στον Βαυαρικό Δρυμό, όπως έγινε γνωστό αυτό το τμήμα του αρχαίου δάσους. Το δάσος αναφέρεται επίσης στην *[[Υπνερωτομαχία Πολύφιλου]]* ως το σκηνικό για την ονειρική αλληγορία του έργου. 

## Σύγχρονες αναφορές
Το γερμανικό περιοδικό *Hercynia*, που εκδίδεται από τα Πανεπιστήμια και την Κρατική Βιβλιοθήκη της Σαξονίας-Άνχαλτ, ασχολείται με την οικολογία και την περιβαλλοντική βιολογία.

Μερικοί γεωγράφοι εφαρμόζουν τον όρο Ερκύνιος Δρυμός στο σύμπλεγμα οροσειρών, ορεινών ομάδων και οροπεδίων που εκτείνονται από τη Βεστφαλία σε όλη την Κεντρική Γερμανία και κατά μήκος των βόρειων συνόρων της Αυστρίας μέχρι τα Καρπάθια Όρη.

## Παραπομπές

Κατηγορία:Ιταλοκελτικές γλώσσες
Κατηγορία:Ιστορικές περιοχές της Γερμανίας
Κατηγορία:Δάση της Γερμανίας