Ιταλικαί Νήσοι Αιγαίου Πελάγους

Οι **Ιταλικές Νήσοι του Αιγαίου** ήταν μια ομάδα δώδεκα μεγάλων νησιών (Δωδεκάνησα) στο νοτιοανατολικό Αιγαίο, τα οποία, μαζί με τα γύρω νησάκια, κυβερνούνταν από το Βασίλειο της Ιταλίας από το 1912 έως το 1943.

## Ιστορικό

Τα Δωδεκάνησα, εκτός από το Καστελλόριζο, καταλήφθηκαν από την Ιταλία κατά τη διάρκεια του ιταλοτουρκικού πολέμου του 1912. Η Ιταλία είχε συμφωνήσει να επιστρέψει τα νησιά στην Οθωμανική Αυτοκρατορία σύμφωνα με τη Συνθήκη της Ουσί το 1912, ωστόσο, η ασάφεια της συνθήκης επέτρεπε την προσωρινή ιταλική διοίκηση των νησιών, και η Τουρκία παραιτήθηκε από κάθε αξίωση τελικά στα Δωδεκάνησα με το άρθρο 15 της Συνθήκης της Λωζάννης το 1923. Μετά το τέλος του Α´ Παγκοσμίου Πολέμου, η Ιταλία συμφώνησε δύο φορές, με το Σύμφωνο Βενιζέλου-Τιττόνι του 1919 και τη Συνθήκη των Σεβρών το 1920, να παραχωρήσει τα νησιά στην Ελλάδα, εκτός από τη Ρόδο, η οποία θα απολαμβάνει εκτεταμένη αυτονομία. Λόγω της ελληνικής εμπλοκής και της ήττας στη μικρασιατική εκστρατεία, οι συμφωνίες αυτές δεν υλοποιήθηκαν ποτέ. Το Καστελλόριζο κατελήφθη προσωρινά από τη Γαλλία το 1915 και τέθηκε υπό ιταλικό έλεγχο το 1921. Τα Δωδεκάνησα προσαρτήθηκαν επίσημα από τη φασιστική Ιταλία το 1923. Το ιταλικό ενδιαφέρον για τα Δωδεκάνησα είχε τις ρίζες του σε στρατηγικούς σκοπούς, και τα νησιά που προορίζονται για την προώθηση μεγάλης εμβέλειας αυτοκρατορική πολιτική της. Η Λέρος και η Πάτμος χρησιμοποιήθηκαν ως βάσεις για το Ιταλικό Βασιλικό Ναυτικό.

## Πολιτικές διαχείρισης

Αρχίζοντας το 1923, οι πολιτικοί διοικητές αντικατέστησαν τους στρατιωτικούς διοικητές. Η ιταλική πολιτική έναντι του ιθαγενούς πληθυσμού είχε δύο φάσεις: ενώ ο κυβερνήτης Μάριο Λάγκο, φιλελεύθερος διπλωμάτης, ευνοούσε την ειρηνική συνύπαρξη μεταξύ των διαφόρων εθνοτικών ομάδων και των Ιταλών, επιλέγοντας μια απαλή στρατηγική ολοκλήρωσης, ο διάδοχός του Τσέζαρε Μαρία Ντε Βέκι ξεκίνησε αναγκαστική εκστρατεία εξιταλισμού στα νησιά. Ο Λάγκο ανέθεσε σε ιταλούς αποίκους γη και ενθάρρυνε τους γάμους με τους ντόπιους Έλληνες. Το 1929, υποτροφίες στο Πανεπιστήμιο της Πίζας για τους Δωδεκανησίους σπουδαστές προωθήθηκαν για τη διάδοση του ιταλικού πολιτισμού και της γλώσσας μεταξύ της τοπικής επαγγελματικής τάξης. Ο μόνος τομέας όπου ο Λάγκο δεν ήταν αρμόδιος, ήταν η θρησκεία: Οι ιταλικές αρχές προσπάθησαν επίσης να περιορίσουν την ισχύ της Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας χωρίς επιτυχία, προσπαθώντας να δημιουργήσουν μια Αυτοκέφαλη Δωδεκανησιακή Εκκλησία. Οι φασιστικές οργανώσεις νεολαίας όπως η Opera Nazionale Balilla εισήχθησαν στα νησιά και η ιταλοποίηση των ονομάτων ενθαρρύνθηκε από τις ιταλικές αρχές. Η νομική κατάσταση των νησιών (possedimento) ήταν ενδιάμεση μεταξύ μιας αποικίας και ενός τμήματος της πατρίδας: εξαιτίας αυτού, οι ντόπιοι νησιώτες δεν έλαβαν πλήρη υπηκοότητα και δεν ήταν υποχρεωμένοι να υπηρετήσουν στις ιταλικές ένοπλες δυνάμεις. Κάτω από την κυβέρνηση του Ντε Βέκι (1936-40), ενός τολμηρού φασίστα, οι προσπάθειες εξιταλισμού έγιναν βάναυσες. Η ιταλική γλώσσα κατέστη υποχρεωτική στην εκπαίδευση και τη δημόσια ζωή, ενώ η ελληνική ήταν προαιρετικό μάθημα στα σχολεία. Ενώ υπό τον Λάγκο οι κάτοικοι είχαν τη δυνατότητα να εκλέγουν δικούς τους δημάρχους, το 1937 εγκαταστάθηκε το φασιστικό σύστημα στα νησιά, με νεοεκλεγέντες podestàs για κάθε δήμο. Το 1938 εισήχθησαν στα νησιά ιταλικοί φυλετικοί νόμοι μαζί με μια σειρά διαταγμάτων που εξισώνουν την τοπική νομοθεσία με την ιταλική νομοθεσία.

### Ιταλικές προσπάθειες διευθέτησης

Οι προσπάθειες να φέρουν τους Ιταλούς εποίκους στα νησιά δεν ήταν ιδιαίτερα επιτυχείς. Μέχρι το 1936, οι Ιταλοί στα Δωδεκάνησα αριθμούσαν 16.711, οι περισσότεροι από τους οποίους ζούσαν στη Ρόδο και τη Λέρο. Οι Ιταλοί της Ρόδου και της Κω ήταν γεωργοί που συμμετείχαν στη δημιουργία νέων γεωργικών οικισμών, ενώ οι Ιταλοί της Λέρου απασχολούνταν γενικά από τον στρατό και έζησαν στις εγκαταστάσεις του στη νέα ιταλική πόλη Πορτολάγο (Λακκί).

### Πλάνο του Μουσσολίνι

Ο Μπενίτο Μουσολίνι θέλησε να μετατρέψει τα νησιά σε βιτρίνες της ιταλικής αποικιοκρατίας και ανέλαβε μια σειρά από μαζικά δημόσια έργα στο αρχιπέλαγος. Δημιουργήθηκαν νέοι δρόμοι, μνημειώδη κτίρια σύμφωνα με τη φασιστική αρχιτεκτονική και τα υδραγωγεία, μερικές φορές με καταναγκαστική ελληνική εργασία. Πολλά παραδείγματα ιταλικής αρχιτεκτονικής μπορούν ακόμη να βρεθούν στα νησιά. Μερικά από αυτά είναι:
*Grande Albergo delle Rose ("Καζίνο της Ρόδου") που χτίστηκε από τον Φλορεστάνο ντι Φάουστο και τον Μικέλε Πλατάνια το 1927, με ένα μείγμα αραβικών, βυζαντινών και βενετσιάνικων στυλ.
*Casa del Fascio της Ρόδου, χτισμένο το 1939 σε τυπικό φασιστικό ύφος. Σήμερα λειτουργεί ως Δημαρχείο.
*Η καθολική εκκλησία του Σαν Τζοβάνι, που χτίστηκε το 1925 από τον ντι Φάουστο, ως ανακατασκευή της μεσαιωνικής εκκλησίας των ιωαννιτών ιπποτών. Σήμερα λειτουργεί ως ορθόδοξος καθεδρικός ναός του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου.
*Το Teatro Puccini της πόλης της Ρόδου, που σήμερα αποκαλείται "Εθνικό Θέατρο", χτίστηκε το 1937 με 1.200 θέσεις.
*Το Palazzo del Governatore στο κέντρο της Ρόδου, χτισμένο το 1927 σε βενετσιάνικο στιλ από τον ντι Φάουστο. Στεγάζει τώρα τα κεντρικά γραφεία της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου στην Δωδεκάνησο. 
*Το Villaggio rurale San Benedetto, τώρα χωριό Κολύμπια, χτίστηκε το 1938 ως ένα προγραμματισμένο χωριό με όλες τις σύγχρονες υπηρεσίες.
*Η πόλη του Πορτολάγο (τώρα Λακκί) στο νησί της Λέρου, χτισμένη το 1938 σε τυπικό ιταλικό ρεαλιστικό στυλ.

Οι Ιταλοί επίσης διερεύνησαν για πρώτη φορά την ιστορία των νησιών και άρχισαν να εισάγουν μαζικό τουρισμό στη Ρόδο και την Κω. Ωστόσο, τα μικρότερα νησιά είχαν ως επί το πλείστον παραμεληθεί από τις προσπάθειες βελτίωσης και δεν είχαν αναπτυχθεί επαρκώς.

### Αρχαιολογία

Ο Μουσολίνι δήλωσε ότι η Ρόδος είχε απλώς επιστραφεί στο σπίτι των προγόνων της, αφού προσαρτήθηκε από την Ιταλία, καθώς τα Δωδεκάνησα αποτελούσαν σημαντικό μέρος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Μεγάλες ιταλικές αρχαιολογικές προσπάθειες από τη δεκαετία του 1930 και εξής προορίζονταν να ανακαλύψουν τις ρωμαϊκές αρχαιότητες και έτσι να ενισχύσουν την ιταλική επιρροή στα νησιά.

## Προγραμματισμένη επέκταση

Μετά τη γερμανική εισβολή στην Ελλάδα, οι φασιστικές αρχές ανέφεραν την ενσωμάτωση των Κυκλάδων και των Σποράδων στην ιταλική κατοχή του Αιγαίου, αλλά οι Γερμανοί αντιτάχθηκαν σε οποιαδήποτε εδαφική ελάττωση της Ελληνική Πολιτείας ένα κράτος-μαριονέτα της ναζιστικής Γερμανίας. Καθώς οι Κυκλάδες ήταν ήδη υπό ιταλική κατοχή, η προετοιμασία για άμεση προσάρτηση συνεχίστηκε παρά τη γερμανική αντίθεση.

## Τέλος της ιταλικής επιρροής

Μετά την ιταλική συνθηκολόγηση του Σεπτέμβρη του 1943, τα νησιά έγιναν εν συντομία ένα πεδίο μάχης μεταξύ των Γερμανών, των Βρετανών και των Ιταλών στη Μάχη της Δωδεκανήσου. Οι Γερμανοί κυριάρχησαν και παρόλο που εκδιώχθηκαν από την ηπειρωτική Ελλάδα το 1944, τα Δωδεκάνησα παρέμειναν κατεχόμενα μέχρι το τέλος του πολέμου το 1945. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, τα Δωδεκάνησα παρέμειναν υπό την ονομαστική κυριαρχία της Ιταλικής Κοινωνικής Δημοκρατίας, αλλά εκ των πραγμάτων υπέκειντο στη γερμανική στρατιωτική διοίκηση. Μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, τα νησιά τέθηκαν υπό προσωρινή βρετανική διοίκηση. Στη Συνθήκη Ειρήνης το 1947, τα νησιά παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα.

## Παραπομπές

Κατηγορία:Ελληνοϊταλικές σχέσεις