Ξενία Παλιουρίου

Το **«Ξενία» Παλιουρίου** αποτελούσε μια πρώην ξενοδοχειακή μονάδα του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού ''(ΕΟΤ)'', η οποία βρίσκεται στην περιοχή του Παλιουρίου, στο νότιο άκρο της χερσονήσου της Κασσάνδρας στη Χαλκιδική. Το ξενοδοχείο αποτέλεσε μέρος του ευρύτερου κρατικού προγράμματος τουριστικής αξιοποίησης του *[[Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού|ΕΟΤ]]*, το οποίο χρηματοδοτήθηκε τόσο από το Σχέδιο Μάρσαλ, όσο και από εθνικούς πόρους και αποσκοπούσε στην ανάπτυξη των τουριστικών υποδομών της Ελλάδας κατά τη μεταπολεμική περίοδο, με επίκεντρο τον τομέα των υπηρεσιών. Το συγκρότημα σχεδιάστηκε το 1960 από τον διακεκριμένο αρχιτέκτονα Άρη Κωνσταντινίδη, αποτελώντας ένα από τα σημαντικότερα δείγματα του ελληνικού αρχιτεκτονικού μοντερνισμού, και τέθηκε σε λειτουργία το 1962.

Το τουριστικό συγκρότημα αποτελούνταν από ένα κεντρικό κτίριο εστιατορίου και αναψυκτηρίου, από πληθώρα κοινόχρηστων χώρων με θέα προς τη θάλασσα, τέσσερις πτέρυγες δωματίων που επικοινωνούσαν μεταξύ τους, καθώς και βοηθητικές εγκαταστάσεις υποδοχής. Η μονάδα λειτούργησε ως πρότυπο τουριστικό κατάλυμα για περισσότερες από τρεις δεκαετίες, προτού διακόψει οριστικά τη λειτουργία της το καλοκαίρι του 1997. Το 2013, στο πλαίσιο των αποκρατικοποιήσεων του ΤΑΙΠΕΔ, το ακίνητο μαζί με την παρακείμενη έκταση του κόλπου μεταβιβάστηκε σε ιδιώτη επενδυτή, ωστόσο έως και σήμερα οι κτιριακές εγκαταστάσεις παραμένουν επί σειρά ετών σε κατάσταση εγκατάλειψης αναμένοντας την υλοποίηση σχεδίων αποκατάστασης.

## Ιστορικό

### Σχεδιασμός και Ανέγερση Μονάδας (1958-1961)
Στα πλαίσια της τουριστικής ανασυγκρότησης της Ελλάδας κατά την μεταπολεμική περίοδο, ο ''ΕΟΤ'' προχώρησε κατά την διάρκεια των δεκαετιών του 1950 και 1960 στην κατασκευή μιας πληθώρας τουριστικών και ξενοδοχειακών εγκαταστάσεων στην επικράτεια, μεταξύ των οποίων και στην χερσόνησο της Κασσάνδρας στο Παλιούρι. Την εποχή εκείνη, η κατασκευή του ***«'''Ξενία'''»*** *Παλιουρίου* ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανάδειξη της Χαλκιδικής ως ένας διεθνής τουριστικός προορισμός, καθώς η χερσόνησος της Κασσάνδρας αποτελούσε μια σχεδόν ανέπαφη, αγροτική και εξαιρετικά απομονωμένη περιοχή με ένα ανύπαρκτο οδικό δίκτυο και δύσκολη σύνδεση με την ενδοχώρα.

Η επιλογή της τοποθεσίας στο Παλιούρι, στο νοτιότερο άκρο του πρώτου της Χαλκιδικής, ποτελούσε ένα τεράστιο στοίχημα για τον ''ΕΟΤ'', καθώς η περιοχή επιλέχθηκε με γνώμονα την αξιοποίηση του μοναδικού φυσικού κάλλους που βρισκόταν σε εγγύτητα, όπως ο όρμος της Καναπίτσας και το εξαιρετικά πυκνό πευκοδάσος της χερσονήσου. Το παραλιακό μέτωπο της έκτασης εκτεινόταν σε περίπου 1.300 έως 1.800 μέτρα ακτογραμμής, από το ακρωτήριο *Αλωνάκι* έως το ακρωτήριο *Χρούσω*, προσφέροντας ένα ιδανικό, απομονωμένο φυσικό καταφύγιο.

Για τις ανάγκες αυτού του κολοσσιαίου έργου, το κράτος προχώρησε στην απαλλοτρίωση μιας τεράστιας έκτασης που ανήλθε σε 2.068 στρέμματα, ενώ η κατασκευή του συγκροτήματος ξεκίνησε το 1960 και τα επίσημα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν στις 15 Αυγούστου του 1962. Με την ολοκλήρωση των έργων, παραδόθηκε ένα εκτεταμένο τουριστικό συγκρότημα με αυτοτελείς πτέρυγες δωματίων και χώρων αναψυχής, καθώς και ένας υποτυπώδης χώρος οργάνωσης κάμπινγκ.

Στο πλαίσιο αυτό, αξίζει να αναφερθεί πως βάσει σωζόμενων αρχείων του ''ΕΟΤ'', ο αρχικός σχεδιασμός της μονάδας του Παλιουρίου, προέβλεπε την δημιουργία ενός αρκετά πιο εκτεταμένου τουριστικού συγκροτήματος. Αναλυτικότερα, η αρχική εκτίμηση προέβλεπε την  χωροθέτηση πολυάριθμων πρόσθετων εγκαταστάσεων, μεταξύ των οποίων ενός τουριστικού λιμένα μικρής κλίμακας, περισσότερες πτέρυγες δωματίων, καθώς και ενός δικτύου από αυτοτελή κτίσματα τύπου ***«'''καμπάνες'''»'''.'' Παρά τον λεπτομερή σχεδιασμό, η πλήρης υλοποίηση αυτού του σχεδίου δεν δρομολογήθηκε ποτέ λόγω των τότε δημοσιονομικών περιορισμών και της υψηλής επικινδυνότητας από άποψη απόσβεσης του κόστους του έργου.

=== Περίοδος λειτουργίας (1962-1996) ===
Με την έναρξη της λειτουργίας του το 1962, το ***«**Ξενία**»*** ''Παλιουρίου'' λειτούργησε ως καταλύτης για τη συνολική αναβάθμιση της [[Χαλκιδική|Χαλκιδικής]], καθώς μέχρι τότε, η περιοχή στερούνταν οποιασδήποτε σοβαρής τουριστικής υποδομής. Η κρατική αυτή επένδυση δεν προσέφερε απλώς καταλύματα, αλλά έφερε μαζί της βασικές υποδομές (ηλεκτρισμό, ύδρευση, βελτίωση του οδικού δικτύου) που αναβάθμισαν το βιοτικό επίπεδο των τοπικών κοινωνιών. Αν και ο αρχικός του σχεδιασμός απευθυνόταν θεωρητικά σε μια αναδυόμενη μεσαία τάξη τουριστών, η μαγευτική του τοποθεσία και η έλλειψη άλλων αντίστοιχων επιλογών το μετέτρεψαν γρήγορα σε σημείο αναφοράς και για την υψηλή κοινωνία της [[Θεσσαλονίκη|Θεσσαλονίκης]]. Ως εκ τούτου, πολλές επιφανείς οικογένειες της πόλης επέλεγαν το τη συγκεκριμένη μονάδα ως τη μόνιμη θερινή τους κατοικία, νοικιάζοντας δωμάτια για ολόκληρους μήνες και δημιουργώντας μια στενή και κλειστή κοινότητα.

=== Αναστολή λειτουργίας (1997) ===
Η πορεία της ξενοδοχειακής αυτής εγκατάστασης αντανακλά την ευρύτερη μοίρα του [[Τουριστικό Πρόγραμμα «Ξενία»|προγράμματος]] [[Τουριστικό Πρόγραμμα «Ξενία»|***«**Ξενία**»***]], καθώς ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 και καθ' όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980, το παγκόσμιο και εγχώριο τουριστικό μοντέλο υπέστη ριζικές αλλαγές, ενώ η έλευση του μαζικού τουρισμού (mass tourism) και η ανάπτυξη τεράστιων ιδιωτικών ξενοδοχειακών μονάδων (all-inclusive resorts) δημιούργησαν συνθήκες σκληρού ανταγωνισμού. Το ***«**Ξενία**»*** ''Παλιουρίου'' κατάφερε να επιβιώσει υπό κρατική διαχείριση περισσότερο από πολλά άλλα συγκροτήματα της αλυσίδας, αναστέλλοντας οριστικά την λειτουργία του το 1997. Έκτοτε, η μονάδα περιήλθε σε κατάσταση πλήρους εγκατάλειψης, ενώ σημειώθηκαν μεγάλες φθορές και απώλεια εξοπλισμού τα επόμενα χρόνια.

Το 2008, σε μια ύστατη προσπάθεια της πολιτείας να διασώσει την μεταπολεμική αρχιτεκτονική κληρονομιά, το ''[[Υπουργείο Πολιτισμού]]'' ανακήρυξε τη μονάδα του [[Παλιούρι Χαλκιδικής|Παλιουρίου]] μεταξύ άλλων ως διατηρητέο μνημείο νεότερης αρχιτεκτονικής.

=== Απόπειρα αξιοποίησης (2013-σήμερα) ===
Έπειτα από αρκετά χρόνια στασιμότητας και παρακμής, στο απόγειο της [[Ελληνική οικονομική κρίση χρέους (2009-2018)|ελληνικής οικονομικής κρίσης]], η διαχείριση του ακινήτου πέρασε στο ''[[Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου|ΤΑΙΠΕΔ]]'', το οποίο το 2013 προκήρυξε διεθνή διαγωνισμό για την παραχώρηση και την αξιοποίηση του ακινήτου. Με την ολοκλήρωση του διαγωνισμού το 2014, κατακυρώθηκε ως ανάδοχος εταιρεία ιδιωτικών συμφερόντων του [[Ιβάν Σαββίδης|Ιβάν Σαββίδη]] με συνολικό τίμημα παραχώρησης τα 14 εκατομμύρια ευρώ. Στο πλαίσιο αυτό, λόγω της ύπαρξης διατηρητέου μνημείου αλλά και προστατευόμενου φυσικού τοπίου εντός της έκτασης, εκπονήθηκε ένα ***«**ειδικό σχέδιο χωρικής ανάπτυξης δημόσιου ακινήτου**»*** ''(ΕΣΧΑΔΑ),'' το οποίο προέβλεπε με ακρίβεια τις επιτρεπόμενες χρήσεις γης και τους συντελεστές δόμησης, κατόπιν γνωμοδότησης από το ''[[Συμβούλιο της Επικρατείας (Ελλάδα)|Συμβούλιο της Επικρατείας]]'' ''[[Συμβούλιο της Επικρατείας (Ελλάδα)|(ΣτΕ)]]''.

Σύμφωνα με το εγκεκριμένο ''ΕΣΧΑΔΑ'', το ακίνητο χωρίστηκε σε δύο αυστηρά καθορισμένες ζώνες :

Ωστόσο, παρά την αρχική συμφωνία του 2014, το έργο αποκατάστασης έως και σήμερα αντιμετωπίζει μια σειρά γραφειοκρατικών εμποδίων που αφορούν τόσο την επαναχρήση όσο και την επέκταση του υφιστάμενου ξενοδοχειακού συγκροτήματος. Στο πλαίσιο αυτό, το καλοκαίρι του 2024, το ''[[Υπουργείο Πολιτισμού]]'' ενέκρινε τις οριστικές αρχιτεκτονικές και στατικές μελέτες για την αποκατάσταση του διατηρητέου κελύφους του αρχικού ξενοδοχείου, ενώ στις αρχές του 2026, η ''Διεύθυνση Αρχιτεκτονικής'' του ''[[Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας|Υπουργείου Περιβάλλοντος]]'' ενέκρινε την έναρξη των εργασιών κατεδάφισης μεταγενέστερων και αυθαίρετων προσθηκών μετά του αρχικού σχεδιασμού.

== Τεχνικά Χαρακτηριστικά ==

Το 1962, η μονάδα που κατασκευάστηκε αφορούσε ένα τουριστικό συγκρότημα που ακολουθούσε την τυπολογία ενός ''[[Μοτέλ]]'' ''(Motel)'', ενώ η τελική επιλογή αυτής της κατηγορίας καταλύματος δεν ήταν τυχαία. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950, η άνοδος του αυτοκινητικού τουρισμού οδήγησε τον ''[[Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού|ΕΟΤ]]'' στη θεσμοθέτηση και κατασκευή ''[[μοτέλ]]'', τα οποία παραδοσιακά χωροθετούνταν εκτός κατοικημένων περιοχών, κοντά σε οδικές αρτηρίες, και προσέφεραν άμεση πρόσβαση και στάθμευση στους επισκέπτες. Γεγονός είναι, πως παρά τον χαρακτηρισμό του ως μοτέλ Β' κατηγορίας, το ***«**Ξενία**»**' *Παλιουρίου* διέθετε προδιαγραφές και υπηρεσίες, οι οποίες σύντομα το ανήγαγαν σε κατάλυμα πολυτελείας για τα δεδομένα της εποχής.

### Ένταξη στο Τοπίο
Το συγκρότημα κάλυπτε μια συνολική δομημένη επιφάνεια 3.978 τετραγωνικών μέτρων και διέθετε δυναμικότητα 144 κλινών, οι οποίες κατανέμονταν σε 72 τυπικά δωμάτια και αντίστοιχα σε δυόροφες αυτοτελείς κτηριακές πτέρυγες. Στην ευρύτερη έκτασή του, παράλληλα με το κεντρικό κτήριο, αναπτύχθηκαν και εγκαταστάσεις οργανωμένου κάμπινγκ (Camping Παλιουρίου), συνολικής δομημένης επιφάνειας 1.128 τ.μ., με χωρητικότητα 100 θέσεων για τροχόσπιτα και σκηνές.

Η αρχιτεκτονική σύνθεση του Άρη Κωνσταντινίδη στο *[[Παλιούρι Χαλκιδικής|Παλιούρι]]* στηρίχθηκε στον σαφή λειτουργικό διαχωρισμό (zoning) των χρήσεων, μια θεμελιώδη αρχή του λειτουργισμού (functionalism) και δεν εστίασε στην δημιουργία ενός συμπαγές, πολυώροφου κτίριου. Έτσι, το τουριστικό συγκρότημα οριοθετήθηκε σε μικρότερους, χαμηλούς όγκους, προκειμένου να κυριαρχεί η ανθρώπινη κλίμακα και να μην επισκιάζεται το φυσικό τοπίο και το παρακείμενο πευκοδάσος.

### Αρχιτεκτονικός Σχεδιασμός και Υλικά Κατασκευής
Η περίπτωση της μονάδας στο ''Παλιούρι'' εκφράζει απόλυτα το δόγμα της «κατασκευαστικής ειλικρίνειας», κατά το οποίο τα κτίσματα κατασκευάστηκαν από οπλισμένο σκυρόδεμα, το οποίο συχνά έμενε ανεπίχριστο, φανερώνοντας έτσι τα ίχνη των ξύλινων καλουπιών, μια καθαρή έκφραση της *[[Μπρουταλισμός|brutalist]]* επιρροής. Παράλληλα, οι τοίχοι πλήρωσης κατασκευάστηκαν από εμφανή οπτοπλινθοδομή (τούβλο) ή επιχρισμένη τοιχοποιία και έγινε εκτεταμένη χρήση τοπικής πέτρας, ενσωματώνοντας στοιχεία της ανώνυμης λαϊκής αρχιτεκτονικής. Ο *[[Άρης Κωνσταντινίδης]]* χρησιμοποιούσε συχνά στα έργα του την παραδοσιακή τεχνική του «σαμαριού», όπου οι ξερολιθιές σφραγίζονταν στην κορυφή τους με λάσπη και ασβέστη, δημιουργώντας μια λευκή ταινία που εναρμονιζόταν με το τραχύ τοπίο. Παράλληλα, οι χρωματισμοί που επιλέχθηκαν για τις επιχρισμένες επιφάνειες ακολουθούσαν την *«Πολυγνώτια»* *παλέτα* (ώχρα, χονδροκόκκινο, λευκό και μαύρο), εξασφαλίζοντας ότι οι όγκοι εντάσσονται οπτικά στο μεσογειακό περιβάλλον χωρίς αυτοί να το προσβάλλουν χωροταξικά. Επιπλέον, η επιμέλεια του έργου δεν σταματούσε στο αρχιτεκτονικό κέλυφος, καθώς ακολουθώντας την αρχή του ολιστικού σχεδιασμού που είχε υιοθετηθεί και σε άλλες μονάδες, η ομάδα του *[[Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού|ΕΟΤ]]* σχεδίασε εξ ολοκλήρου την εσωτερική διαρρύθμιση και την επίπλωση, δημιουργώντας ένα ολοκληρωμένο έργο τέχνης *(Gesamtkunstwerk)*. Με τον τρόπο αυτό, τα έπιπλα σχεδιάστηκαν να είναι λειτουργικά, βιομηχανικά παράγωγα, και ταυτόχρονα απέριττα κομψά και ήταν κατασκευασμένα από εμφανείς μεταλλικούς σκελετούς σε συνδυασμό με ξύλινες επιφάνειες και λιτά υφάσματα, τα οποία αναδείκνυαν την ίδια αρχή της αυθεντικότητας των υλικών που διείπε και το ίδιο το κτίριο.

Επιπλέον, την αισθητική ολοκλήρωση του συγκροτήματος ενίσχυε η ενσωμάτωση έργων τέχνης στους κοινόχρηστους χώρους, όπου στον κήπο του κεντρικού κτηρίου είχε τοποθετηθεί ένα επιβλητικό, μοντέρνο γλυπτό του διακεκριμένου Έλληνα καλλιτέχνη *Κλέαρχου Λουκόπουλου*, συνδέοντας έτσι τον τουρισμό με τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό.

### Χωροταξική Διαρρύθμιση
Το κτηριακό συγκρότημα της μονάδας του Παλιουρίου αρθρωνόταν γύρω από τους παρακάτω τρεις κτηριακούς όγκους:

#### Κτήρια Αναψυχής και Υποδοχής
Το *[[μοτέλ]]* αποτελούταν από μια μοναδική είσοδο στην οποία υπήρχαν μπάρες εισόδου και εξόδου καθώς και ένα κτήριο υποδοχής στο οποίο πραγματοποιούταν η καταγραφή των επισκεπτών, ενώ υπήρχαν εντός αυτού και ορισμένοι βοηθητικοί χώροι και γραφεία. Παράλληλα, στην απόληξη της οδού διατηρούταν το κεντρικό κτήριο του εστιατορίου και του αναψυκτηρίου το οποίο είχε επικλινής οροφή και μεγάλα υαλοστάσια με σκοπό την άμεση επαφή του επισκέπτη με το εξωτερικό περιβάλλον.

#### Πτέρυγες Δωματίων
Οι ιδιωτικοί χώροι διαμονής οργανώθηκαν σε τέσσερις ανεξάρτητες, διώροφες πτέρυγες χαμηλού ύψους (low-rise wings). Αυτή η διάταξη εξασφάλιζε απόλυτη ιδιωτικότητα στους ενοίκους, προστάτευε τα δωμάτια από τον θόρυβο των κοινόχρηστων χώρων και επέτρεπε τη βέλτιστη εκμετάλλευση του φυσικού φωτισμού και αερισμού. Παράλληλα, η προσπέλαση στα δωμάτια γινόταν μέσω ημιυπαίθριων διαδρόμων, ενώ οι πτέρυγες επικοινωνούσαν μεταξύ τους μέσω ενδιάμεσων κτηρίων όπου διατηρούνταν τα κλιμακοστάσια. Τα 72 δωμάτια που διέθετε η μονάδα είχαν μια τυπική διάταξη με εγκαταστάσεις υγιεινής, χώρο εργασίας αλλά και ιδιωτική βεράντα με ανατολικό προσανατολισμό. Επιπλέον, κάθε δωμάτιο είχε εντοιχισμένο χώρο για αποσκευές, δύο κλίνες και παρελκόμενο εξοπλισμό επικοινωνίας με την υποδοχή και το εστιατόριο.

#### Βοηθητικές Εγκαταστάσεις
Το *«Ξενία»* διέθετε εντός των ορίων του ιδιόκτητο πρατήριο υγρών καυσίμων λόγω του γεγονός ότι το οδικό δίκτυο δεν ήταν ανεπτυγμένο στο σύνολο της χερσονήσου, ενώ υπήρχαν αυτοτελείς κατοικίες για το προσωπικό, πλυσταριό, αλλά και ένα εκτεταμένο μηχανοστάσιο.

## Παραπομπές


Κατηγορία:Τουριστικό Πρόγραμμα «Ξενία»