Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ

Η **Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ** (, 29 Αυγούστου 1926 – 16 Φεβρουαρίου 2026) ήταν Ελληνίδα βυζαντινολόγος ιστορικός μικρασιατικής καταγωγής. Υπήρξε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης το 1967 και η πρώτη γυναίκα πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σορβόννης στην 700 χρόνων ιστορία του, το 1976. Ακόμη, ήταν Πρέσβειρα Καλής Θέλησης της UNICEF.

## Βιογραφία
Γεννήθηκε στην Αθήνα από Μικρασιάτες γονείς. Πατέρας της ήταν ο Νίκος Γλύκατζης, Μικρασιάτης έμπορος και επιστάτης των κτημάτων της οικογενείας της μητέρας της, Καλλιρόης, το γένος Ψαλτίδη, η οποία προερχόταν από εύπορη οικογένεια της Προύσας. Αποφοίτησε από το Δ΄ Γυμνάσιο Αθηνών και σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Στην Κατοχή εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ και ήταν η υπεύθυνη μαθητριών του Παγκρατίου, υπό την καθοδήγηση του Χρήστου Πασαλάρη. Κατά τα Δεκεμβριανά, ακολούθησε τον ΕΛΑΣ Αθηνών, στην υποχώρηση του από την Αττική και επέστρεψε στον Βύρωνα μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας.

Την περίοδο του 1950, ενώ ήταν φοιτήτρια του πανεπιστημίου, εργάστηκε ως γνώστρια της γαλλικής γλώσσας στον κύκλο της βασίλισσας Φρειδερίκης. Μετά την αποφοίτησή της από τη Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ εργάστηκε ως ερευνήτρια στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών (1949-1953).

Εγκαταστάθηκε στο Παρίσι το 1953, για να συνεχίσει τις σπουδές της. Δύο χρόνια μετά την άφιξή της, διορίσθηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (Γαλλία) (CNRS), το 1964 έγινε διευθύντρια σπουδών του Κέντρου και το 1967 καθηγήτρια στη Σορβόννη. Το 1966 έλαβε το δίπλωμα doctorat ès lettres, με τη μελέτη της για το Βυζάντιο και τη θάλασσα, που εκδόθηκε από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις της Γαλλίας (*Byzance et la mer*, Παρίσι: Presses universitaires de France). Διετέλεσε Διευθύντρια του Κέντρου Ιστορίας και Πολιτισμού του Βυζαντίου και της Χριστιανικής Αρχαιολογίας, έγινε Αντιπρύτανις (1970-1973) και το 1976, Πρύτανις στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης *([[Université Panthéon-Sorbonne|Paris I]])*. Ήταν η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στην ιστορία των 700 χρόνων του Πανεπιστημίου της Σορβόννης αλλά και η πρώτη γυναίκα παγκοσμίως που είχε τέτοια θέση σε διεθνώς αναγνωρισμένο πανεπιστήμιο. Εκεί γνώρισε τον σύζυγό της, τον Ζακ Αρβελέρ (1918–2010), που ήταν αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού της Γαλλίας και ο οποίος καταγόταν από μεγαλοαστική οικογένεια του Παρισιού. Με τον Ζακ Αρβελέρ απέκτησε μία κόρη, την Μαρί-Ελέν. Μέχρι τον θάνατό της ζούσε μόνιμα στο Παρίσι.

Ήταν Πρόεδρος της Επιτροπής Ηθικής του Εθνικού Κέντρου για την Επιστημονική Έρευνα (Γαλλία), του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου των Δελφών (Ελλάδα) και Επίτιμη Πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής Βυζαντινών Σπουδών. Επίσης, διετέλεσε Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Εθνικού Θεάτρου της Ελλάδας, Πρύτανις της Ακαδημίας και Καγκελάριος των Πανεπιστημίων των Παρισίων, Πρόεδρος του Κέντρου ''Georges Pompidou-Beaubourg'', Πρόεδρος του Αμερικανικού Μουσείου Τέχνης και Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου στο Παρίσι. Ήταν, ακόμη, μέλος του επιστημονικού εποπτικού συμβουλίου του Ιδρύματος Λαμπράκη και Επίτιμη Πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Βυζαντινών Σπουδών.

Στο Ελληνικό δημοψήφισμα του 2015 τάχθηκε υπέρ του «Ναι». Επίσης, τον Νοέμβριο του 2015 εξέδωσε μία ανακοίνωση και ένα βίντεο, με το οποίο δήλωσε την έμπρακτη στήριξή της για τον Κυριάκο Κ. Μητσοτάκη για τις εσωκομματικές εκλογές της Νέας Δημοκρατίας, αφιερώνοντάς του και ένα ποίημα.Ισχυρίστηκε ότι στον τάφο της Βεργίνας είναι θαμμένος ο Μέγας Αλέξανδρος, το οποίο και αναλύει στο βιβλίο της *Ο Μέγας Αλέξανδρος των Βυζαντινών.* Μαζί με άλλες εξέχουσες προσωπικότητες τον Ιούνιο του 2019 ζήτησε την κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου. Επίσης, διετέλεσε μέλος της Επιτροπής ''«Ελλάδα 2021»'' για τον εορτασμό των 200 χρόνων από την ελληνική επανάσταση. 

Απεβίωσε στην Αθήνα στις 16 Φεβρουαρίου 2026, σε ηλικία 99 ετών.

## Εργογραφία
Τα έργα της αφορούν κυρίως την ιδιότητά της ως βυζαντινολόγου. Μεταξύ των σημαντικότερων, αξίζει να αναφερθούν οι *Έρευνες για τη διοίκηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας τον 9ο και 10ο αιώνα* (1960), *Το Βυζάντιο και η θάλασσα* (1966), *Μελέτες για τη διοικητική και κοινωνική διάρθρωση του Βυζαντίου* (1971), *Βυζάντιο, η χώρα και τα εδάφη* (1976), και *Η πολιτική ιδεολογία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας* (*L’ ideologie politique de l’ empire Byzantine*, 1976 ― ελλην. μετάφρ. Τ. Δρακόπουλου, «ΨΥΧΟΓΙΟΣ»), *Βυζαντινή γεωγραφία*, *Ιστορική γεωγραφία του μεσογειακού κόσμου*. Στα βιβλία της περιλαμβάνονται, επίσης, *Η Σμύρνη ανάμεσα σε δύο τουρκικές κατοχές* (1975), *Η διασπορά στο Βυζάντιο* (1995), *The Making of Europe* (2000), *Γιατί το Βυζάντιο* (2010), *Σας μιλώ για το Βυζάντιο* (2014), *Πόσο Ελληνικό είναι το Βυζάντιο; Πόσο Βυζαντινοί οι Νεοέλληνες;* (2016), *Μικρασία, Καρδιά του* *Ελληνισμού* (2021), κ.ά..

Δέκα ποιήματα από την ποιητική της συλλογή «Το άγνωστο Βυζάντιο» (Εκδόσεις Ερμής) μελοποιήθηκαν από τον συνθέτη Νίκο Πλάτανο και «ζωντάνεψαν» μέσα από τις ερμηνείες του Γιώργου Νταλάρα. Η πρώτη παρουσίαση του έργου έγινε στο Θέατρο Rex το 2004 στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αγών της 5ης Διεθνούς Συνάντησης Αρχαιολογικής Ταινίας του Μεσογειακού Χώρου για την ενίσχυση των σκοπών του. Το έργο ξαναπαρουσιάστηκε ολοκληρωμένο στις 16 Νοεμβρίου 2008 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών όπου ηχογραφήθηκε ζωντανά και κυκλοφόρησε σε βιβλίο-CD με τον γενικό τίτλο *Αμίλητη Ιστορία*.

## Αξιώματα και βραβεύσεις
Ήταν Επίτιμη Διδάκτωρ του Αμερικανικού Πανεπιστημίου των Παρισίων (1989), του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, καθώς και των Πανεπιστημίων του Λονδίνου, του Βελιγραδίου, των Αθηνών, της Λίμα, του Νιου Μπράνσγουικ (Καναδάς), της Χάιφα, της Νέας Υόρκης, της Θεσσαλονίκης, του Φραίμπουργκ (Ελβετία), κ.α..

Ήταν επίσης τιμητικό μέλος των Ακαδημιών Αθηνών, Βερολίνου, Βουλγαρίας, καθώς και της Βρετανίας. Επίσης, ήταν μέλος και συνεργάτιδα της Βασιλικής Ακαδημίας των Επιστημών, των Γραμμάτων και των Τεχνών του Βελγίου.

Είχε λάβει τις εξής τιμητικές διακρίσεις από τη Γαλλική Δημοκρατία:

* Ταξιάρχης της Λεγεώνας της Τιμής 
* Μεγαλόσταυρος του Εθνικού Τάγματος της Τιμής 
* Διοικητής της Τάξης των Ακαδημαϊκών Φοινίκων
* Ταξιάρχης των Τεχνών και των Γραμμάτων

Ακόμη, είχε λάβει τις εξής διακρίσεις: Ταξιάρχης του Τάγματος της Τιμής (Ελλάδα), Επίτιμη Πολίτης (Γαλλία), Υψηλότατη Ταξιάρχης (Μεξικό), Ταξιάρχης του Τάγματος της Τιμής του Μεγάλου Δουκάτου (Λουξεμβούργο), Υψηλότερη Ταξιάρχης του Τιμητικού Παρασήμου για τις υπηρεσίες στην Δημοκρατία της Αυστρίας, Ταξιάρχης του Βασιλικού Τάγματος της Δανίας, Ταξιάρχης των Επιστημών, της Παιδείας και της Τέχνης (Πορτογαλία), Ταξιάρχης του Τάγματος Αξίας της Ιταλικής Δημοκρατίας (Ιταλία), τιμητικό μετάλλιο από τη Πολωνική Ακαδημία Επιστημών και Ασημένιο Μετάλλιο του Ολυμπιακού Τάγματος από τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή.

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ θεωρείτο ως μία από τις πλέον εξέχουσες πανεπιστημιακές προσωπικότητες, ιδιαίτερα στη βυζαντινολογία, με πολύ μεγάλο αριθμό σχετικών διαλέξεων και ομιλιών εντός και εκτός Ελλάδας. Στην τηλεοπτική εκπομπή Μεγάλοι Έλληνες πήρε την 86η θέση.

## Παραπομπές


## Βιβλιογραφία
* 
* 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* 
* 
* 
* 

Κατηγορία:Έλληνες βυζαντινολόγοι
Κατηγορία:Γάλλοι πανεπιστημιακοί
Κατηγορία:Έλληνες πανεπιστημιακοί του 20ού αιώνα
Κατηγορία:Έλληνες πανεπιστημιακοί του 21ου αιώνα
Κατηγορία:Έλληνες συγγραφείς του 20ού αιώνα
Κατηγορία:Έλληνες συγγραφείς του 21ου αιώνα
Κατηγορία:Ελληνίδες συγγραφείς
Κατηγορία:Έλληνες ποιητές
Κατηγορία:Νεοέλληνες ποιητές
Κατηγορία:Αντεπιστέλλοντα μέλη της Ακαδημίας Αθηνών
Κατηγορία:Γάλλοι ελληνικής καταγωγής
Κατηγορία:Απόφοιτοι Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
Κατηγορία:Ιππότες της Λεγεώνας της Τιμής
Κατηγορία:Μέλη της ΕΠΟΝ
Κατηγορία:Μικρασιατικός Ελληνισμός
Κατηγορία:Πρέσβεις Καλής Θέλησης της UNICEF
Κατηγορία:Διοικητές του Τάγματος των Τεχνών και των Γραμμάτων