Κρακοβία

Η **Κρακοβία** (, ), επίσημα η **Βασιλική Πρωτεύουσα της Κρακοβίας**, είναι η δεύτερη μεγαλύτερη και μία από τις παλαιότερες πόλεις της Πολωνίας. Βρίσκεται στον ποταμό Βιστούλα, στο Βοεβοδάτο Ελάσσονος Πολωνίας και η πόλη έχει πληθυσμό 804.237 κατοίκων (2023), με περίπου επιπλέον 8 εκατομμύρια ανθρώπους να ζουν σε ακτίνα 100 χλμ. Η Κρακοβία ήταν η επίσημη πρωτεύουσα της Πολωνίας μέχρι το 1596 και υπήρξε παραδοσιακά ένα από τα κορυφαία κέντρα της πολωνικής ακαδημαϊκής, πολιτιστικής και καλλιτεχνικής ζωής. Αναφερόμενη ως μία από τις ομορφότερες πόλεις της Ευρώπης, η Παλιά Πόλη της ανακηρύχθηκε Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO το 1978, ένα από τα πρώτα μνημεία στον κόσμο που έλαβε το καθεστώς.

Η πόλη ξεκίνησε ως χωριουδάκι στο λόφο Βάβελ και ήταν ένα πολυσύχναστο εμπορικό κέντρο της Κεντρικής Ευρώπης το 985. Το 1038, έγινε η έδρα των Πολωνών μοναρχών από τη δυναστεία των Πιαστ και στη συνέχεια υπηρέτησε ως κέντρο διοίκησης υπό τους Γιαγκελόνες βασιλιάδες και της Πολωνικής-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας μέχρι τα τέλη του 16ου αιώνα, όταν ο Σιγισμούνδος Γ΄ μετέφερε τη βασιλική αυλή του στη Βαρσοβία. Με την εμφάνιση της Δεύτερης Πολωνικής Δημοκρατίας το 1918, η Κρακοβία επιβεβαίωσε το ρόλο της ως πυρήνα ενός εθνικού πνεύματος. Μετά την εισβολή στην Πολωνία, κατά την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η νεοσύστατη *Distrikt Krakau* («Περιφέρεια Κρακοβίας») έγινε η έδρα του Γενικού Κυβερνείου της Ναζιστικής Γερμανίας. Ο εβραϊκός πληθυσμός εξαναγκάστηκε στο Γκέτο της Κρακοβίας, μια περιτειχισμένη ζώνη από όπου στάλθηκαν σε ναζιστικά στρατόπεδα εξόντωσης, όπως το κοντινό Άουσβιτς και ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, όπως το Πουάσουφ. Ωστόσο, η πόλη γλίτωσε από την καταστροφή. Το 1978, ο Κάρολ Βοϊτίουα (Karol Wojtyla), αρχιεπίσκοπος της Κρακοβίας, προήχθη στον παπισμό ως Πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄, ο πρώτος μη Ιταλός Πάπας σε 455 χρόνια.

Η Παλιά Πόλη και το ιστορικό κέντρο της Κρακοβίας, μαζί με το κοντινό Αλατωρυχείο Βιελίτσκα, είναι τα πρώτα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της Πολωνίας. Η εκτεταμένη πολιτιστική και αρχιτεκτονική κληρονομιά της σε όλες τις εποχές της γοτθικής, αναγεννησιακής και μπαρόκ αρχιτεκτονικής περιλαμβάνει τον Καθεδρικό Ναό του Βάβελ και το Βασιλικό Κάστρο Βάβελ στις όχθες του Βιστούλα, το Ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, την Εκκλησία των Αγίων Πέτρου και Παύλου και τη μεγαλύτερη μεσαιωνική πλατεία αγοράς στην Ευρώπη, την *Rynek Glowny* (Κεντρική Πλατεία της Κρακοβίας). Στην Κρακοβία στεγάζεται το Γιαγκιελόνιο Πανεπιστήμιο, ένα από τα παλαιότερα πανεπιστήμια στον κόσμο και συχνά θεωρείται το πιο αξιόπιστο ακαδημαϊκό ίδρυμα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης της Πολωνίας. Η πόλη στεγάζει επίσης μια σειρά από ιδρύματα εθνικής σημασίας, όπως το Εθνικό Μουσείο, την Όπερα της Κρακοβίας, το Θέατρο Γιούλιους Σουοβάτσκι, το Παλαιό Εθνικό Θέατρο «Χελένα Μοντζεγέφκσα» και την Γιαγκιελόνια Βιβλιοθήκη.

Η Κρακοβία κατατάσσεται ως παγκόσμια πόλη με την κατάταξη της «υψηλής επάρκειας» από το Ερευνητικό Δίκτυο Παγκοσμιοποίησης και Παγκόσμιων Πόλεων. Η πόλη εξυπηρετείται από το Διεθνές Αεροδρόμιο «Ιωάννης Παύλος Β΄», το δεύτερο πιο πολυσύχναστο αεροδρόμιο της χώρας και το σημαντικότερο διεθνές αεροδρόμιο για τους κατοίκους της νοτιοανατολικής Πολωνίας. Το 2000, η Κρακοβία ονομάστηκε Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. Το 2013, η Κρακοβία εγκρίθηκε επίσημα ως Πόλη της Λογοτεχνίας της UNESCO. Η πόλη φιλοξένησε την Παγκόσμια Ημέρα Νέων το 2016 και τους Ευρωπαϊκούς Αγώνες το 2023.

## Ετυμολογία
Το όνομα της Κρακοβίας παραδοσιακά προέρχεται από τον Κράκο (Krakus, Krak, Grakch), τον θρυλικό ιδρυτή της Κρακοβίας και ηγεμόνα της πρώιμης μεσαιωνικής φυλής των Βιστούλων. Στα πολωνικά, το *Krakow* είναι μια αρχαϊκή κτητική μορφή του *Krak* και ουσιαστικά σημαίνει «Πόλη του Κρακ». Η πραγματική προέλευση του ονόματος αμφισβητείται ιδιαίτερα μεταξύ των ιστορικών, με πολλές θεωρίες να υπάρχουν και χωρίς ομόφωνη συναίνεση. Η πρώτη καταγεγραμμένη αναφορά του Πρίγκιπα Κράκου (τότε αναγραφόμενος ως Grakch) χρονολογείται από το 1190, αν και η πόλη υπήρχε ήδη από τον 7ο αιώνα, όταν κατοικήθηκε από τη φυλή των Βιστούλων. Είναι πιθανό το όνομα της πόλης να προέρχεται από τη λέξη *kruk*, που σημαίνει «κοράκι».

## Ιστορία

## Κλίμα
Η Κρακοβία έχει ένα υγρό ηπειρωτικό κλίμα, που υποδηλώνεται από την kλιματική ταξινόμηση Κέππεν ως Dfb, σχετικά κοντά σε ένα ωκεάνιο κλίμα (*Cfb*). Με την κλιματική αλλαγή, οι χειμώνες γίνονται όλο και πιο ήπιοι και οι ζεστές καλοκαιρινές ημέρες άνω των 30 βαθμών Κελσίου είναι όλο και πιο συχνές, αλλά με τις χειμερινές θερμοκρασίες κατά μέσο όρο ακόμα κάτω από το μηδέν, είναι ίσως καλύτερα να οριστεί ότι έχει ένα ημιηπειρωτικό κλίμα. Σε παλαιότερες περιόδους αναφοράς ταξινομήθηκε ως θερμό καλοκαιρινό ηπειρωτικό κλίμα (*Dfb*).

Λόγω της γεωγραφικής της θέσης, η πόλη μπορεί να βρίσκεται υπό θαλάσσια επιρροή, μερικές φορές Αρκτική επιρροή, αλλά χωρίς άμεση επιρροή, δίνοντας στην πόλη μεταβλητές μετεωρολογικές συνθήκες σε σύντομα χρονικά διαστήματα. Η πόλη βρίσκεται κοντά στα Όρη Τάτρα και υπάρχουν συχνά εμφανίσεις ενός ανέμου τύπου foehn που ονομάζεται *halny*, προκαλώντας ταχεία αύξηση των θερμοκρασιών. Σε σχέση με τη Βαρσοβία, οι θερμοκρασίες είναι πολύ παρόμοιες για το μεγαλύτερο μέρος του έτους, εκτός από το ότι τους ψυχρότερους μήνες η νότια Πολωνία έχει μεγαλύτερο ημερήσιο εύρος θερμοκρασιών, πιο μέτριους ανέμους, γενικά πιο βροχερές ημέρες και με μεγαλύτερες πιθανότητες καθαρού ουρανού κατά μέσο όρο, ειδικά το χειμώνα. Η υψηλότερη γωνία του ήλιου επιτρέπει επίσης μεγαλύτερη καλλιεργητική περίοδο. Επιπλέον, σε παλαιότερα δεδομένα υπήρχε λιγότερος ήλιος από την πρωτεύουσα της χώρας, περίπου 30 λεπτά ημερησίως ετησίως, αλλά και οι δύο έχουν μικρές διαφορές στη σχετική υγρασία και η κατεύθυνση των ανέμων είναι βορειοανατολική.

## Οικονομία
αριστερά|μικρογραφία|Το συγκρότημα γραφείων του Κέντρου Επιχειρηματικής Καινοτομίας στην Κρακοβία.
Η Κρακοβία είναι ένα από τα σημαντικότερα οικονομικά κέντρα της Πολωνίας και ο οικονομικός κόμβος της περιοχής της Ελάσσονος Πολωνίας. Από την πτώση του κομμουνισμού, ο ιδιωτικός τομέας αναπτύσσεται σταθερά. Υπάρχουν περίπου 50 μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες στην πόλη, συμπεριλαμβανομένων των Google, Uber, IBM, Shell, UBS, HSBC, Motorola, Aptiv, MAN, General Electric, ABB, Aon, Akamai, Cisco, Hitachi, Altria, Capgemini και Sabre Holdings, μαζί με άλλες βρετανικές, γερμανικές και σκανδιναβικές επιχειρήσεις. Η Κρακοβία είναι η δεύτερη πιο επισκέψιμη πόλη στην Πολωνία (μετά τη Βαρσοβία). Σύμφωνα με την Παγκόσμια Έκθεση Επενδύσεων 2011 της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD), η Κρακοβία είναι επίσης η πιο αναδυόμενη πόλη για επενδύσεις σε παγκόσμια έργα BPO (Business Process Outsourcing) στον κόσμο.

Το 2011, ο προϋπολογισμός της πόλης, ο οποίος παρουσιάζεται από τον δήμαρχο της Κρακοβίας στις 15 Νοεμβρίου ετησίως, είχε προβλεπόμενα έσοδα 3.500.000.000 ζλότι. Οι κύριες πηγές εσόδων ήταν οι εξής: 14% από τη δημοτική φορολογία των ακινήτων και τη χρήση ανέσεων, 30% από μεταβιβάσεις από τον κρατικό προϋπολογισμό και 34% από κρατικές επιδοτήσεις. Οι προβλεπόμενες δαπάνες, συνολικού ύψους 3.520.000.000 ζλότι, περιελάμβαναν 21% στο κόστος ανάπτυξης της πόλης και 79% στο κόστος συντήρησης της πόλης. Από τα έξοδα συντήρησης, το 39% δαπανήθηκε για την εκπαίδευση και τη φροντίδα των παιδιών. Περιλαμβάνονται τα έξοδα ανάπτυξης της πόλης της Κρακοβίας: 41% για την κατασκευή δρόμων, μεταφορών και επικοινωνιών (συνδυαστικά) και 25% για τις υποδομές και το περιβάλλον της πόλης. Η πόλη έχει υψηλή πιστοληπτική ικανότητα και περίπου το 60% του πληθυσμού είναι κάτω των 45 ετών.

## Ναοί
Ο Καθεδρικός Ναός της Κρακοβίας (πολωνικά: Bazylika archikatedralna sw. Stanislawa i sw. Waclawa w Krakowie) αφιερωμένος στους Αγίους Στανίσλαο και Βεγκέσλαο και βρίσκεται στο Λόφο του Κάστρου Βάβελ (Wawel), πάνω από τον ποταμό Βιστούλα, που αποτελούσε επί αιώνες έδρα των βασιλέων της Πολωνίας, όταν η Κρακοβία για περισσότερα από 500 χρόνια και μέχρι το 1596 ήταν πρωτεύουσα του βασιλείου της Πολωνίας. Ο τάφος του Αγίου Στανίσλαου βρίσκεται μέσα στο κεντρικό κλίτος του ναού.

* Ο Ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (πολωνικά: *Kosciol archiprezbiterialny pw. Wniebowziecia Najswietszej Marii Panny*, γνωστό και σαν *kosciol Mariacki*) βρίσκεται στο κέντρο της Παλαιάς Πόλης δίπλα στην Κεντρική Αγορά. Είναι χαρακτηριστική η διαφορά ύψους των δύο κωδωνοστασίων. Πίσω από την Αγία Τράπεζα υπάρχει ένα τεράστιο ξυλόγλυπτο επίχρυσο τρίπτυχο (διαστάσεων 11 επί 13 μ.). Ο ναός αποτελεί αρχιτεκτονικό, ιστορικό και θρησκευτικό αξιοθέατο. Οι ώρες σημαίνονται ζωντανά από έναν τρομπετίστα ο οποίος παίζει το *Hejnal mariacki* (ή *Ύμνο της Κρακοβίας*) από το ψηλότερο καμπαναριό (πιθανότατα σε ανάμνηση του τρομπετίστα που σκοτώθηκε εκεί όταν σήμανε συναγερμό για την επίθεση των Τατάρων το 13ο αιώνα) με τη σειρά και στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Από το 1927, στις δώδεκα η ώρα το μεσημέρι αναμεταδίδεται σε όλη την Πολωνία από το πρώτο πρόγραμμα του Εθνικού Ραδιοφωνικού Σταθμού.
* Ο Ναός του Αγίου Αδαλβέρτου ή η Εκκλησία του Αγίου Βόιτσεχ (πολωνικά: Kosciol sw. Wojciecha ) βρίσκεται στη διασταύρωση της Πλατείας της Κεντρικής Αγοράς και της οδού Grodzka στην Παλιά Πόλη της Κρακοβίας. Η εκκλησία χτίστηκε τον 11ο αιώνα και είναι μια από τις παλαιότερες πέτρινες εκκλησίες στην Πολωνία. 
* Η εκκλησία του Αγίου Ανδρέα είναι μια εκκλησία στην Κρακοβία, που χτίστηκε μεταξύ 1079 και 1098. Η εκκλησία βρίσκεται στην οδό Grodzka στο ιστορικό κέντρο της πόλης και αποτελεί ίσως το καλύτερα διατηρημένο δείγμα πρώιμης ρωμανικής αρχιτεκτονικής στην πόλη της Κρακοβίας και σε ολόκληρη την Πολωνία. Το επιβλητικό κτίριο χτίστηκε με λιθόπλινθους προς τα τέλη του 11ου αιώνα και επιτελούσε και σημαντικές αμυντικές λειτουργίες, αφού χτίστηκε έξω από τα τείχη της πόλης.
* Ο Ναός των Αγίων Πέτρου και Παύλου, μπαρόκ εκκλησία, η οποία βρίσκεται στην Παλιά Πόλη της Κρακοβίας. Χτίστηκε μεταξύ 1597–1619 από τον Τζοβάνι Μαρία Μπερναρντόνι, ο οποίος τελειοποίησε το αρχικό σχέδιο του Γιούζεφ Μπρίτιους.
* Η Βασιλική της Αγίας Τριάδας (πολωνικά : *Bazylika Swietej Trojcy* ) στην Κρακοβία, είναι μια καθολική βασιλική. Χτισμένη σε γοτθικό στιλ, στεγάζει επίσης το μοναστήρι του Τάγματος των Ιεροκήρυκων. Η ιστορία του χρονολογείται από το έτος 1223. 
* Ο Ναός του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης (πολωνικά: Kosciol sw. Franciszka z Asyzu) με τη Μονή του Τάγματος των Φραγκισκανών, βρίσκεται στην περιοχή της Παλιάς Πόλης της Κρακοβίας, Η Εκκλησία χρονολογείται από τον 13ο αιώνα.
* Ο Ναός του Αγίου Φλοριανού (πολωνικά: Kosciol sw. Floriana w Krakowie) είναι ιστορική εκκλησία της Κρακοβίας. Βρίσκεται στην Πλατεία Ματέικο και στο πρώην κέντρο της μεσαιωνικής πόλης Κλέπας, τώρα συνοικία της Κρακοβίας.

## Αθλητισμός
* Βίσλα Κρακοβίας - Ποδόσφαιρο
* ΚΣ Κρακόβια - Ποδόσφαιρο

## Διεθνείς σχέσεις

### Αδελφοποιημένες πόλεις
Η Κρακοβία είναι αδελφοποιημένη ή διατηρεί στενές σχέσεις με 36 πόλεις σε όλο τον κόσμο:
*  Ρότσεστερ, ΗΠΑ (1973)
*  Βελίκο Τάρνοβο, Βουλγαρία (1975)
*  Ζάγκρεμπ, Κροατία (1975)
*  Λιέγη, Βέλγιο (1978)
*  Κέιμπριτζ, ΗΠΑ (1989)
*  Γκέτεμποργκ, Σουηδία (1990)
*  Σόλοτουρν, Ελβετία (1990)
*  Λέβεν, Βέλγιο (1991)
*  Νυρεμβέργη, Γερμανία(1991)
*  Φραγκφούρτη, Γερμανία (1991)
*  Ορλεάνη, Γαλλία (1992)
*  Φλωρεντία, Ιταλία (1992)
*  Κίεβο, Ουκρανία (1993)
*  Κουριτίμπα, Βραζιλία (1993)
*  Μπορντώ, Γαλλία (1993)
*  Εδιμβούργο, Σκωτία (1995)
*  Λα Σερένα, Χιλή (1995)
*  Λβιβ, Ουκρανία (1995)
*  Λειψία, Γερμανία (1995)
*  Μαλάνγκ, Ινδονησία (1997)
*  Ίνσμπρουκ, Αυστρία (1998)
*  Πετς, Ουγγαρία (1998)
*  Μπατού, Ινδονησία (2000)
*  Σεβίλλη, Ισπανία (2002)
*  Μιλάνο, Ιταλία (2003)
*  Φεζ, Μαρόκο (2004)
*  Βουδαπέστη, Ουγγαρία (2005)
*  Σαν Φρανσίσκο, US (2009)
*  Βίλνιους, Λιθουανία
*  Γουαδαλαχάρα, Μεξικό
*  Κίτο, Ισημερινός
*  Κούσκο, Περού
*  Μπρατισλάβα, Σλοβακία
*  Ρώμη, Ιταλία 
*  Σπλιτ, Κροατία
*  Τιφλίδα, Γεωργία

## Εικόνες

Αρχείο:Krakow Rynek Glowny panorama 2.jpg|Ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και Μνημείο του Άνταμ Μιτσκιέβιτς.
Αρχείο:Wawel Cathedral Front.jpg|Καθεδρικός Ναός της Κρακοβίας.
Αρχείο:Kosciol Sw. Piotra i Pawla 1.JPG|Εκκλησία των Αγίων Πέτρου και Παύλου.
Αρχείο:Wawel (4).jpg|Κάστρο Βάβελ.
Αρχείο:2017-05-29 Ulica Floriańska, Kraków 3.jpg|Οδός Φλοριάνσκα.
Αρχείο:Krakow - Cloth Hall from Basilica - 1.jpg|Σουκιενίτσε στην Κεντρική Πλατεία.
Αρχείο:Barbakan Krakow z ulicy Basztowej.jpg|Παρατηρητήριο της Κρακοβίας.
Αρχείο:Planty Park, autumn, Old Town, Krakow, Poland.jpg|Το Πάρκο Πλάντι, που περιβάλλει την Παλιά Πόλη.
Αρχείο:Collegium Maius 2017.jpg|Collegium Maius, το παλαιότερο κτίριο του Γιαγκιελόνιου Πανεπιστημίου.
Αρχείο:Building of the National Museum in Kraków, 01.jpg|Εθνικό Μουσείο της Κρακοβίας.
Αρχείο:Lady with an Ermine - Leonardo da Vinci (adjusted levels).jpg|''Η Κυρία με την Ερμίνα'' του Λεονάρντο ντα Βίντσι, Μουσείο Τσαρτορίσκι.
Αρχείο:Juliusz Słowacki Theatre, Kraków, Poland, September 2019.jpg|Θέατρο Γιούλιους Σουοβάτσκι.
Αρχείο:KrakowArenaWidokOdNowejHuty (cropped).jpg|Αρένα Τάουρον Κρακοβίας.
Αρχείο:20150207 Pendolino ED250 PKP Intercity Krakow 5031.jpg|Τρένο της PKP Intercity στον κεντρικό σταθμό Κρακοβίας.


## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Επίσημη ιστοσελίδα στα αγγλικά 
* www.e-krakow.pl
* 


Κατηγορία:Πόλεις της Πολωνίας
Κατηγορία:Πόλεις του Βοεβοδάτου της Μικράς Πολωνίας
Κατηγορία:Πρώην πρωτεύουσες της Πολωνίας
Κατηγορία:Βοεβοδάτο Κρακοβίας (14ος αιώνας-1795)
Κατηγορία:Βοεβοδάτο Κρακοβίας (1919-1939)
Κατηγορία:Τοποθεσίες του Ολοκαυτώματος στην Πολωνία
Κατηγορία:Μέλη της Χανσεατικής Ένωσης