Τζιν Γουάιλντερ

μικρογραφία|260x260εσ|Με την Κάρολ Κέιν στο ''Ο πιο μεγάλος εραστής του κόσμου'' (1977)
μικρογραφία|309x309εσ|Με την Γκίλντα Ράντνερ στην ταινία ''Στοιχειωμένος μήνας του μέλιτος'' (1986)
Ο **Ζερόμ Ζίλμπερμαν** (*Jerome Silberman*, πιο γνωστός με το καλλιτεχνικό του όνομα **Τζιν Γουάιλντερ**, αγγλικά: *Gene Wilder*, 11 Ιουνίου 1933 - 29 Αυγούστου 2016) ήταν Αμερικανός ηθοποιός του θεάτρου και του κινηματογράφου, κωμικός, σκηνοθέτης, σεναριογράφος και  συγγραφέας.

## Σπουδές
Γεννήθηκε στις 11 Ιουνίου 1933 στο Μιλγουόκι του Ουισκόνσιν στις ΗΠΑ. Ο πατέρας του ήταν ρωσοεβραίος μετανάστης που εμπορευόταν αλκοόλ ενώ η μητέρα του, επίσης ρωσικής καταγωγής, έπασχε από ρευματικό πυρετό απ' όταν ο Γουάιλντερ ήταν έξι ετών. Ένας γιατρός του είχε πει ότι θα ήταν καλό να την κάνει «να γελάει». Η μητέρα του πέθανε 17 χρόνια αργότερα.

Φοίτησε στο Washington High School στο Μιλγουόκι, όπου λάτρεψε το θέατρο όταν πήρε μέρος σε μια παράσταση βασισμένη στο έργο *[[Ο Θάνατος του Εμποράκου]]* του Άρθουρ Μίλερ. Σπούδασε στο τμήμα Επικοινωνίας και Θεατρικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Αϊόβα και κατόπιν έγινε δεκτός στη σχολή υποκριτικής στο Bristol Old Vic Theatre School στο Μπρίστολ στο Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ το 1958 πήρε πλήρη υποτροφία σπουδών από το HB Studio.

## Τηλεόραση-Κινηματογράφος-Θέατρο
Ο Wilder ξεκίνησε την καριέρα του στο θέατρο του Μπρόντγουεϊ ενώ η πρώτη του εμφάνιση στον κινηματογράφο έγινε στην θρυλική ταινία *[[Μπόνι και Κλάιντ]]* του Άρθουρ Πεν όπου ενσάρκωσε τον τρομοκρατημένο νεκροθάφτη που απαγάγει το ζευγάρι του τίτλου. Ο πρώτος σημαντικός ρόλος του ήταν ως Leopold Bloom στην ταινία *[[Αυτοί οι τρελοί τρελοί παραγωγοί]]* που κέρδισε το Όσκαρ πρωτότυπου σεναρίου. Αυτή ήταν η πρώτη από μια σειρά σημαντικών συνεργασιών με τον συγγραφέα και σκηνοθέτη Μελ Μπρουκς, ο οποίος συνεργάστηκε μαζί του τις δεκαετίες του 1960 και του 1970 και ο οποίος τον προτιμούσε ως πρωταγωνιστή χάρη στην υστερία και την τρέλα που μετά βίας συγκρατούσε ο Ουάιλντερ. Οι ρόλοι που ερμήνευσε σε διάφορες κωμωδίες του Μπρουκς θεωρούνται κλασικοί όπως κλασική θεωρείται και η ταινία *[[Ο Γουίλι Γουόνκα και το Εργοστάσιο Σοκολάτας|Ο Γουίλι Γουόνκα και το Εργαστάσιο Σοκολάτας]].*

Το 1972 συνεργάστηκε με τον Γούντι Άλεν, ο οποίος θα του εξασφαλίσει ρόλο στο αλησμόνητο *[[Τα πάντα γύρω από το σεξ (ταινία)|Τα πάντα γύρω από το σεξ]]* ενώ το 1974 θα κερδίσει έναν ρόλο την τελευταία κυριολεκτικά στιγμή στην ταινία του Μελ Μπρουκς *[[Μπότες, Σπιρούνια και Καυτές Σέλες]]*.

Κολοσσιαία στιγμή στην καριέρα του ο *[[Φρανκενστάιν Τζούνιορ]]*, ταινία που γράφει ο ίδιος ο Τζιν Γουάιλντερ μαζί με τον φίλο του Μελ Μπρουκς, ενώ κράτησε τόσο τον πρωταγωνιστικό ρόλο όσο και τον σκηνοθετικό, κάτι που τον εκτόξευσε στην παγκόσμια κωμική δόξα.

Ο Τζιν Γουάιλντερ κατόπιν έγραψε, σκηνοθέτησε και πρωταγωνίστησε σε δύο ταινίες, το *[[The Adventure of Sherlock Holmes' Smarter Brother]]* και το *[[The World's Greatest Lover]]*, πριν πρωταγωνιστήσει στο πλευρό του Ρίτσαρντ Πράιορ στο *Silver Streak*, μια μνημειώδη συνεργασία που έφερε το νέο κωμικό δίδυμο σε άλλες τέσσερις ταινίες.

Τεράστια επιτυχία γνώρισε και η ταινία που έγραψε και σκηνοθέτησε ο ίδιος ο Γουάιλντερ, *[[Η γυναικάρα με τα κόκκινα (ταινία, 1984)|The Woman in Red]]*. Τη δεκαετία του ’90, έπειτα από μια σειρά από ταινίες που πάτωσαν εισπρακτικά και τα προβλήματα υγείας που άρχισαν να εμφανίζονται σταδιακά, ο Τζιν Γουάιλντερ αποφάσισε να αποσυρθεί από την ενεργό υποκριτική δράση.

Κέρδισε ένα Βραβεία Έμμυ το 2003 για τη συμμετοχή του ως γκεστ σταρ στην τηλεοπτική σειρά *[[Will and Grace]]*. Ήταν δύο φορές υποψήφιος για Βραβείο Όσκαρ, για τον ρόλο του στους *Παραγωγούς* αλλά και για το σενάριο της παρωδίας *[[Φρανκενστάιν Τζούνιορ]]*, το οποίο είχε συνυπογράψει με τον Μπρουκς.

## Προσωπική ζωή
Ήταν παντρεμένος τέσσερις φορές. Η πρώτη του σύζυγος ήταν η Μαίρη Μέρσιερ και ο γάμος τους διήρκεσε περίπου πέντε χρόνια, η δεύτερη σύντροφός του ήταν η Μαίρη Τζόαν Σουτζ η οποία είχε ένα παιδί που ο ηθοποιός υιοθέτησε. Η τρίτη σύζυγός του ήταν η ηθοποιός Γκίλντα Ράντνερ (παντρεύτηκαν το 1984), η οποία όμως πέθανε από καρκίνο των ωοθηκών το 1989. Το 1991 παντρεύτηκε για τέταρτη και τελευταία φορά, με την Κάρεν Γουέμπ.

Ο Ουάιλντερ συμμετείχε πολύ ενεργά σε εκστρατείες ενημέρωσης για τον καρκίνο των ωοθηκών αφότου η τρίτη σύζυγός του πέθανε από την ασθένεια το 1989. Αυτός ήταν και ο λόγος που ο Ουάιλντερ οδηγήθηκε στη δημιουργία του ιδρύματος Gilda Radner Ovarian Cancer Detection Center στο Λος Άντζελες.

Πέθανε στις 28 Αυγούστου 2016 στο Στάμφορντ του Κονέκτικατ μετά από επιπλοκές της νόσου Αλτσχάιμερ που αντιμετώπιζε. Είχε επίσης διαγνωστεί με το λέμφωμα non-Hodgkin το 1989.

## Πολιτική
Το 2007 ο Τζιν Γουάιλντερ δήλωσε: "Δεν είμαι ανοιχτά πολιτικός άνθρωπος. Δεν μ' αρέσει να διαφημίζω. Δίνω λεφτά σε κάποιον που στηρίζω, αλλά  δεν μπαίνω και σε εξέδρα. Δε θέλω να πάω για πρόεδρος το 2008. Θα γράψω άλλο ένα βιβλίο, αντιθέτως". Στις αμερικανικές εκλογές του 2008, δώρισε 2.300 δολάρια για να στηρίξει την υποψηφιότητα του Μπαράκ Ομπάμα.

## Φιλμογραφία

## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 
* 
* 
* The Gene Wilder Papers at the University of Iowa
* Φιλμογραφία στο AllMovie (Αγγλικά)

Κατηγορία:Αμερικανοί ηθοποιοί θεάτρου
Κατηγορία:Αμερικανοί κωμικοί
Κατηγορία:Αμερικανοί σκηνοθέτες
Κατηγορία:Αμερικανοί σεναριογράφοι
Κατηγορία:Αμερικανοεβραίοι
Κατηγορία:Αμερικανοί άθεοι
Κατηγορία:Αμερικανοί ηθοποιοί κινηματογράφου
Κατηγορία:Αμερικανοί ηθοποιοί τηλεόρασης