Γιάνι Βρέτο

Ο **Γιάνι Βρέτο** (, 14 Ιανουαρίου 1822 - 9 Ιουλίου 1900) ήταν Αλβανός συγγραφέας, τυπογράφος, εκδότης και σημαντική προσωπικότητα της Αλβανικής Εθνικής Αφύπνισης. Ήταν υπεύθυνος για τη δημιουργία και την εποπτεία των εργασιών του πρώτου αλβανικού τυπογραφείου στο Βουκουρέστι το 1886.

## Βιογραφία
Ο Βρέτο γεννήθηκε στο Ποστενάν, ένα χωριό κοντά στο Λιασκοβίκιο, στη νότια Αλβανία, στις 14 Ιανουαρίου 1822. Πήγε στο τοπικό σχολείο όπου έκανε τα πρώτα του μαθήματα υπό τον Νίκολα Ικονόμι (*Nikolla Ikonomi*), ο οποίος του δίδαξε τόσο ελληνικά όσο και αλβανικά.

Μερικά χρόνια πριν την ίδρυση της Ένωσης του Πρίζρεν κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ανατολικής Κρίσης, ο Βρέτο συναντήθηκε με άλλους έξι Αλβανούς διανοούμενους σχετικά με το ζήτημα του αλφαβήτου και υποστήριξε τη χρήση του ελληνικού αλφαβήτου για το γράψιμο των αλβανικών, λόγω της πελασγικής θεωρίας. Ο Βρέτο έγινε μέλος της Κεντρικής Επιτροπής για την Υπεράσπιση των Δικαιωμάτων των Αλβανών (ιδρυθείσα το 1877), η οποία ήταν μια ομάδα Αλβανών διανοούμενων με έδρα την Κωνσταντινούπολη, που υπερασπιζόταν την εδαφική ακεραιότητα και την ενότητα των περιοχών που κατοικούνταν από Αλβανούς στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η Επιτροπή για την Υπεράσπιση των Δικαιωμάτων των Αλβανών διόρισε τον Βρέτο, μαζί με τον Σάμι Φρασέρι, τον Πάσκο Βάσα και τον Χασάν Ταχσίνι, για να δημιουργήσουν ένα αλβανικό αλφάβητο. Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων σχετικά με το αλβανικό αλφάβητο, ο Φρασέρι και ο Βρέτο ήθελαν την ενσωμάτωση των ελληνικών χαρακτήρων αλφαβήτου, με το σκεπτικό ότι οι Αλβανοί και οι Έλληνες έχουν τους ίδιους προγόνους, τους Πελασγούς. Στις 19 Μαρτίου 1879, η ομάδα ενέκρινε το αλφάβητο των 36 γραμμάτων του Φρασέρι, που αποτελείτο κυρίως από λατινικούς χαρακτήρες. Το 1878, ο Βρέτο εκπροσώπησε τον αλβανικό πληθυσμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, μαζί με τον Αμπντίλ Φρασέρι, στο Συνέδριο του Βερολίνου.

Το 1879, έγινε ένας από τους ιδρυτές της Κοινωνίας για τη Δημοσίευση των Αλβανικών Γραμμάτων (*Shoqëri e të shtypurit shkronjavet shqip*), ένας οργανισμός που ήταν υπεύθυνος για την έκδοση αλβανικών εγχειριδίων και το άνοιγμα αλβανικών σχολείων. Ο Βρέτο μετέφερε τα κεντρικά γραφεία από την Κωνσταντινούπολη στο Βουκουρέστι, μετά την απαγόρευση της οργάνωσης από τις Οθωμανική αρχές. Ως μέλος αυτής της κοινωνίας, ο Βρέτο ίδρυσε και λειτούργησε το Αλβανικό τυπογραφείο του Βουκουρεστίου, διαδραματίζοντας σημαντικό ρόλο στην προώθηση του Αλβάνικου κινήματος.

Την ίδια στιγμή, αφορίστηκε από τον Ορθόδοξο Μητροπολίτη του Αργυροκάστρου, ο οποίος τον κατηγόρησε ότι διέπραξε αίρεση «δημιουργώντας ένα αλβανικό ζήτημα». Πολλά από τα έργα του Ναΐμ Φρασέρι, εθνικού ποιητή της Αλβανίας, δημοσιεύθηκαν από αυτή την οργάνωση. Το 1882, ο Βρέτο έφυγε από το Βουκουρέστι για την Αίγυπτο, για να αναπτύξει εθνικιστικό περιεχόμενο μεταξύ της αλβανικής διασποράς.

## Έργα
μικρογραφία|Η σελίδα τίτλου της ''Erveheja'' το 1888, με τη χρήση του αλφαβήτου του Σάμι Φρασέρι.
Το πιο γνωστό έργο του Γιάνι Βρέτο είναι ένα επικό ποίημα με τίτλο *Histori e Skënderbeut* («Ιστορία του Σκεντέρμπεη»), αφιερωμένο στον εθνικό ήρωα της Αλβανίας. Το 1888, επεξεργάστηκε και δημοσίευσε το ποίημα *Erveheja* («Λουλούδι») του Μουχαμέτ Κιτσίκου, μεταγράφοντας το σε λατινική γραφή, αφαιρώντας εντελώς όλες τις τουρκικές ή αραβικές λέξεις που είχε χρησιμοποιήσει ο Κιτσίκου. Ένα μέρος του έργου του Βρέτο δημοσιεύτηκε στο έργο του Σπίρο Ντίνε *Valët e Detit* («Κύματα της θάλασσας»), μια συλλογή Αλβανικής ιστορίας και λογοτεχνίας.
[μικρογραφία|Η [προτομή του Γιάνι Βρέτο στο Λιασκοβίκιο.]]
Στις 13 Ιανουαρίου 2012, ο Πρόεδρος της Αλβανίας, Μπαμίρ Τόπι, απένημε μετά θάνατον στον Γιάνι Βρέτο το Παράσημο Τιμής του Έθνους της Αλβανίας.

Υπάρχει ένα άγαλμα προς τιμήν του στο Λιασκοβίκιο.

## Παραπομπές


Κατηγορία:Οθωμανοί συγγραφείς
Κατηγορία:Οθωμανοί αλβανικής καταγωγής
Κατηγορία:Ανατολικοί Ορθόδοξοι Χριστιανοί από την Αλβανία
Κατηγορία:Ακτιβιστές της Αλβανικής Εθνικής Αφύπνισης