Περιβάλλον

Το **περιβάλλον** (environment) γενικά ορίζεται ως το σύνολο των εξωτερικών δυνάμεων, επιρροών και συνθηκών που περιβάλλουν και επηρεάζουν τη ζωή, τη φύση, τη συμπεριφορά, την ανάπτυξη και την ωρίμανση ζωντανών οργανισμών ή συστημάτων, πέρα από το στενό φυσικό πλαίσιο. Σύμφωνα με ακαδημαϊκές προσεγγίσεις, περιλαμβάνει φυσικά φαινόμενα όπως πηγές, αντιδράσεις, μεταφορές, επιδράσεις και πεπρωμένο φυσικών και βιολογικών ειδών σε αέρα, νερό και έδαφος, καθώς και ανθρώπινες επιδράσεις που διαμορφώνουν ένα πολυεπιστημονικό πλαίσιο.
 
## Τύποι περιβάλλοντος

Επιστημονικά, αναφέρεται σε εξωτερικές συνθήκες που επηρεάζουν την ανάπτυξη ανθρώπων, ζώων ή φυτών, ενσωματώνοντας ζωντανά αντικείμενα, φυσικά χαρακτηριστικά και υποστήριξη στη βιόσφαιρα, με έμφαση σε αλληλεπιδράσεις φυσικών, βιολογικών και πολιτιστικών στοιχείων. Αυτή η ευρεία οπτική αναγνωρίζει ότι το περιβάλλον δεν είναι στατικό, αλλά δυναμικό, επηρεάζοντας και επηρεαζόμενο από ανθρώπινες δραστηριότητες, με πεδίο που καλύπτει ατμόσφαιρα, υδρόσφαιρα, λιθόσφαιρα και βιόσφαιρα, όπου η ανθρώπινη παρέμβαση μπορεί να διαταράξει την ισορροπία.

Σε υγειονομικό πλαίσιο, υποδιαιρείται σε τέσσερεις κατηγορίες προσανατολισμένες στην υγεία: φυσικό περιβάλλον (φυσικά υποστρώματα, δυνάμεις και οργανισμοί όπως οικοσυστήματα, φυσικοί πόροι αέρα, νερού και γης, με κινδύνους όπως ρύπανση αλλά και οφέλη όπως βιοποικιλότητα), δομημένο περιβάλλον (ανθρωπογενείς κατασκευές όπως κτήρια, δρόμοι και υπηρεσίες, που επηρεάζουν την υγεία μέσω ασφάλειας και σχεδιασμού), κοινωνικο-πολιτιστικό (κοινωνικές δομές, νόρμες, οικονομικά και πολιτικά πλαίσια, που προάγουν την υγεία μέσω της συμμετοχής και της δικαιοσύνης) και ψυχοκοινωνικό (διαπροσωπικές αλληλεπιδράσεις, νοητικές καταστάσεις και αντιλήψεις, που μπορεί να προκαλέσουν στρες ή ενδυνάμωση).

Σε επιχειρηματικό και στρατηγικό επίπεδο, το γενικό περιβάλλον περιλαμβάνει εξωτερικούς παράγοντες εκτός ελέγχου μιας εταιρείας, όπως πολιτικούς (κλίμα, φόροι, πολιτικές εμπορίου), οικονομικούς (πληθωρισμός, ανεργία, επιτόκια), κοινωνικο-πολιτιστικούς (δημογραφικά, τάσεις, ακτιβισμός), τεχνολογικούς (προόδους που αλλάζουν λειτουργίες), περιβαλλοντικούς (φυσικές καταστροφές, κλιματική αλλαγή) και νομικούς (κανονισμούς, εργασιακούς νόμους), συχνά αναλυόμενους μέσω του εργαλείου PESTEL.

Αυτές οι διαστάσεις αλληλεπιδρούν με το εσωτερικό περιβάλλον, επηρεάζοντας λειτουργίες, απόδοση και καινοτομία, ενώ σε ψυχολογικό επίπεδο, το περιβάλλον διαμορφώνει προσωπικότητα μέσω προσωπικού 'χώρου ζωής', στόχων και εμποδίων, οδηγώντας σε προσαρμογή ή απογοήτευση. Επιπλέον, το κοινωνικό περιβάλλον εστιάζει σε οικονομικές, πολιτικές και ηθικές δυνάμεις που διαμορφώνουν κοινωνίες, ενώ το πολιτιστικό σε ανθρωπογενή χαρακτηριστικά που επηρεάζουν συμπεριφορά και αλληλεπιδράσεις.

Σε διεθνές πλαίσιο το περιβάλλον θεωρείται σύνθετο σύστημα με φυσικά, κοινωνικά και πολιτιστικά στοιχεία, συμπεριλαμβάνοντας αβιοτικούς παράγοντες (θερμοκρασία, έδαφος, νερό, αέρας) και βιοτικούς (φυτά, ζώα, μικροοργανισμοί), μαζί με ανθρώπινες σχέσεις και τροποποιημένες συνθήκες που καθορίζουν τρόπους ζωής σε συγκεκριμένους τόπους και χρόνους Αυτή η ολιστική άποψη υπογραμμίζει τη σημασία της βιωσιμότητας, καθώς υπερβολική εκμετάλλευση μπορεί να οδηγήσει σε οικολογικά προβλήματα, ενώ αρμονική αλληλεπίδραση προάγει υγεία και ανάπτυξη.

### Πίνακας: Τύποι περιβάλλοντος

## Το φυσικό περιβάλλον
Το φυσικό περιβάλλον είναι ένα δυναμικό σύστημα που περιλαμβάνει αέρα, νερό, έδαφος και βιοποικιλότητα, απαραίτητα για την επιβίωση. Σύμφωνα με διεθνείς αναφορές, η ανθρώπινη παρέμβαση έχει οδηγήσει σε υποβάθμιση, με συνέπειες όπως η κλιματική αλλαγή και η ρύπανση. Η βιώσιμη ανάπτυξη ορίζεται ως ανάπτυξη που ικανοποιεί τις τρέχουσες ανάγκες χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τις μελλοντικές γενιές. Αυτή η προσέγγιση ενσωματώνει οικονομικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς πυλώνες, προωθώντας αρμονία μεταξύ ανθρώπου και φύσης. Σήμερα, με την αύξηση του πληθυσμού και της βιομηχανίας, η προστασία του περιβάλλοντος είναι επιτακτική.

### Η κλιματική αλλαγή

Η κλιματική αλλαγή είναι μία από τις μεγαλύτερες απειλές, προκαλούμενη από εκπομπές αερίων θερμοκηπίου. Έρευνες δείχνουν ότι η παγκόσμια θερμοκρασία έχει αυξηθεί κατά 1&nbsp;°C από την προβιομηχανική εποχή, οδηγώντας σε λιώσιμο των παγετώνων και αύξηση της στάθμης της θαλάσσης. Οι επιπτώσεις περιλαμβάνουν ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως πλημμύρες και ξηρασίες, που επηρεάζουν τη γεωργία και την υγεία. Για παράδειγμα, η απώλεια βιοποικιλότητας λόγω κλιματικής αλλαγής αγγίζει το 60% σε ορισμένα οικοσυστήματα. Προσαρμοστικές στρατηγικές περιλαμβάνουν τη μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τη βελτίωση thw ενεργειακής απόδοσης. Διεθνείς συμφωνίες όπως η Συμφωνία του Παρισιού στοχεύουν στη μείωση εκπομπών, αλλά απαιτούνται περισσότερες δράσεις για βιώσιμη ανάπτυξη.

## Το ψηφιακό περιβάλλον
μικρογραφία|Διαδίκτυο των πραγμάτων. Σύνδεση από παντού.
Το ψηφιακό περιβάλλον ορίζεται γενικά ως ένας εικονικός χώρος ή πλαίσιο που ενεργοποιείται από τεχνολογίες και ψηφιακές συσκευές, συχνά μεταδιδόμενος μέσω του διαδικτύου ή άλλων ψηφιακών μέσων, επιτρέποντας αλληλεπιδράσεις μεταξύ ατόμων και ψηφιακών διεπαφών σε καθημερινή βάση. Σύμφωνα με ακαδημαϊκές προσεγγίσεις, περιλαμβάνει φυσικές και άυλες πτυχές, όπως υπολογιστικές συσκευές, δίκτυα, προγραμματισμό και συστήματα πληροφοριών, δημιουργώντας ένα πολυδιάστατο πλαίσιο που επηρεάζει την υγεία, την οικονομία και την κοινωνία μέσω ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Επιστημονικά αναφέρεται σε εξωτερικές ψηφιακές συνθήκες που επηρεάζουν την ανάπτυξη της γνώσης και συμπεριφορών, ενσωματώνοντας στοιχεία όπως διαδραστικά εργαλεία, πολυμέσα και πλατφόρμες μάθησης, με έμφαση σε αλληλεπιδράσεις ψηφιακών, βιολογικών και πολιτιστικών στοιχείων

Αυτή η ευρεία οπτική αναγνωρίζει ότι το ψηφιακό περιβάλλον δεν είναι στατικό, αλλά δυναμικό, επηρεάζοντας και επηρεαζόμενο από τεχνολογικές εξελίξεις όπως το διαδίκτυο των πραγμάτων, η τεχνητή νοημοσύνη και τα δίκτυα 5G, όπου η ανθρώπινη παρέμβαση μπορεί να διαταράξει την ισορροπία μέσω περιβαλλοντικής υποβάθμισης και κινδύνων υγείας. Σε υγειονομικό πλαίσιο, υποδιαιρείται σε κατηγορίες όπως περιεχόμενο, συμπεριφορά, επαφή και καταναλωτισμός, με κινδύνους όπως παραπληροφόρηση, cyberbullying και παραβιάσεις απορρήτου, ιδιαίτερα για παιδιά, που επηρεάζουν την ψυχική υγεία και την κοινωνική ανάπτυξη.

Σε επιχειρηματικό και στρατηγικό επίπεδο το ψηφιακό περιβάλλον περιλαμβάνει εξωτερικούς παράγοντες όπως αλγορίθμους, κοινωνικά δίκτυα και δεδομένα, που διαμορφώνουν πόλωση, φίλτρα πληροφοριών και διάδοση ψευδών ειδήσεων, συχνά αναλυόμενα μέσω μοντέλων όπως η θεωρία επιβεβαίωσης προκαταλήψεων. Αυτές οι διαστάσεις αλληλεπιδρούν με το φυσικό περιβάλλον, επηρεάζοντας λειτουργίες όπως η κατανάλωση ενέργειας και η παραγωγή ηλεκτρονικών αποβλήτων, ενώ σε ψυχολογικό επίπεδο, διαμορφώνει ταυτότητες μέσω ψηφιακών ιχνών και κοινωνικών αλληλεπιδράσεων, οδηγώντας σε προσαρμογή ή απομόνωση. Επιπλέον, το ψηφιακό περιβάλλον εστιάζει σε οικονομικές, πολιτικές και ηθικές δυνάμεις που διαμορφώνουν κοινωνίες, ενώ το πολιτιστικό σε ανθρωπογενή χαρακτηριστικά όπως πολυμέσα και εικονική πραγματικότητα που επηρεάζουν συμπεριφορά και μάθηση.

Σε διεθνές πλαίσιο, το ψηφιακό περιβάλλον θεωρείται σύνθετο σύστημα με ψηφιακά, κοινωνικά και πολιτιστικά στοιχεία, συμπεριλαμβάνοντας παράγοντες όπως δεδομένα, αλγορίθμους και δίκτυα, μαζί με ανθρώπινες σχέσεις και τροποποιημένες συνθήκες που καθορίζουν τρόπους ζωής σε συγκεκριμένους τόπους και χρόνους. Αυτή η ολιστική άποψη υπογραμμίζει τη σημασία της βιωσιμότητας, καθώς η υπερβολική εκμετάλλευση μπορεί να οδηγήσει σε περιβαλλοντικά και υγειονομικά προβλήματα, ενώ η αρμονική αλληλεπίδραση προάγει την καινοτομία και την υγεία.

## Η ρύπανση

Η ρύπανση μολύνει αέρα, νερό και έδαφος, προκαλώντας σωρευτικές και συχνά μη αναστρέψιμες συνέπειες τόσο για την ανθρώπινη υγεία όσο και για το φυσικό περιβάλλον. Η επιβάρυνση των οικοσυστημάτων με χημικές ουσίες, σωματίδια και τοξικούς ρύπους οδηγεί σε μακροπρόθεσμες μεταβολές στη βιοποικιλότητα και στην ποιότητα ζωής των οργανισμών. Βαρέα μέταλλα όπως ο μόλυβδος και ο υδράργυρος προκαλούν νευροτοξικότητα και καρκίνο, καθώς συσσωρεύονται στους ιστούς και επηρεάζουν κρίσιμες βιολογικές λειτουργίες, ιδιαίτερα στα παιδιά και σε ευάλωτες ομάδες πληθυσμού.

Στατιστικά, το 70-80% των καρκίνων συνδέεται με περιβαλλοντικούς ρύπους, γεγονός που υπογραμμίζει την κεντρική σημασία της πρόληψης μέσω αποτελεσματικής πολιτικής προστασίας του περιβάλλοντος και του ελέγχου των εκπομπών. Η ατμοσφαιρική ρύπανση από σωματίδια PM2.5 αυξάνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων κατά 2.12%, επηρεάζοντας εκατομμύρια ανθρώπους στις αστικές κυρίως περιοχές, όπου η κυκλοφορία οχημάτων και οι βιομηχανικές δραστηριότητες αποτελούν βασικές πηγές των επιβλαβών αυτών σωματιδίων.

Στο νερό τα φυτοφάρμακα και τα πλαστικά διαταράσσουν τα οικοσυστήματα, εισερχόμενα στην τροφική αλυσίδα, όπου συσσωρεύονται σε υδρόβιους οργανισμούς και στη συνέχεια μεταφέρονται στους ανθρώπους μέσω της κατανάλωσης θαλασσινών και άλλων προϊόντων. Οι επιπτώσεις εκτείνονται από ορμονικές διαταραχές μέχρι μαζικούς θανάτους ειδών, αλλοιώνοντας τη φυσική ισορροπία των υδάτινων συστημάτων.

Οι προτεινόμενες λύσεις περιλαμβάνουν μείωση εκπομπών και χρήση καθαρώντεχνολογιών, καθώς και υιοθέτηση πολιτικών βιώσιμης ανάπτυξης που δίνουν έμφαση στην ανανεώσιμη ενέργεια, την κυκλική οικονομία και την περιβαλλοντική εκπαίδευση. Μέτρα όπως αυστηρότερη νομοθεσία, βελτιωμένες υποδομές επεξεργασίας αποβλήτων και ενίσχυση της πράσινης καινοτομίας αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για τον περιορισμό της ρύπανσης και την προστασία της δημόσιας υγείας.

### Πίνακας: Τύποι ρύπων
.

### Η απώλεια βιοποικιλότητας
μικρογραφία|Το διάγραμμα του κύκλου άνθρακα δείχνει την αποθήκευση και την ετήσια ανταλλαγή άνθρακα μεταξύ της ατμόσφαιρας, της υδρόσφαιρας και της γεώσφαιρας σε δισεκατομμύρια τόνους άνθρακα (GtC). Η καύση ορυκτών καυσίμων από ανθρώπους προσθέτει περίπου 5,5 GtC άνθρακα ετησίως στην ατμόσφαιρα.
Η βιοποικιλότητα μειώνεται ταχύτατα λόγω της καταστροφής ενδιαιτημάτων και της κλιματικής αλλαγής, καθώς οι ανθρώπινες δραστηριότητες μεταβάλλουν τη δομή, τη λειτουργία και την ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων. Η αποψίλωση δασών, η αστικοποίηση και η εντατική γεωργική χρήση οδηγούν σε απώλεια φυσικών χώρων που αποτελούν κρίσιμα καταφύγια για χιλιάδες είδη. Περίπου το 60% της χερσαίας βιοποικιλότητας έχει χαθεί λόγω τροφικών συστημάτων, με την αύξηση της ζήτησης για ζωική παραγωγή και μονοκαλλιέργειες να επιταχύνουν την εξάλειψη ενδημικών ειδών και γενετικής ποικιλότητας.

Προκλήσεις περιλαμβάνουν αλληλεπιδράσεις στρεσογόνων παραγόντων όπως όζον και ρύπανση, οι οποίοι επιβαρύνουν τους οργανισμούς και μειώνουν την ικανότητά τους να προσαρμόζονται σε ταχέως μεταβαλλόμενα περιβάλλοντα. Επιπλέον, η ταυτόχρονη δράση πολλαπλών πιέσεων —από ακραία καιρικά φαινόμενα μέχρι εισβολικά είδη— δημιουργεί ένα περιβάλλον αστάθειας που υπερβαίνει τις δυνατότητες ανάκαμψης πολλών οικοσυστημάτων.

Στρατηγικές περιλαμβάνουν επέκταση των προστατευόμενων περιοχών σε 43% της γης και ενσωμάτωση της  ανθρακαποθήκευσης, μέτρα που στοχεύουν όχι μόνο στη διατήρηση ειδών, αλλά και στη διασφάλιση οικολογικών διεργασιών όπως ο κύκλος του άνθρακα και η διατήρηση των φυσικών αποθεμάτων. Η εφαρμογή βιώσιμων πρακτικών διαχείρισης, η αποκατάσταση υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων και η ενίσχυση της πράσινης υποδομής συμβάλλουν επίσης στη σταθεροποίηση των οικολογικών δικτύων.

Η διεθνής συνεργασία είναι απαραίτητη για την παρακολούθηση και προστασία, καθώς η απώλεια βιοποικιλότητας δεν γνωρίζει σύνορα και απαιτεί κοινά πρότυπα, ανταλλαγή δεδομένων και συντονισμένες παγκόσμιες πολιτικές. Η δημιουργία διεθνών πλαισίων, η ενίσχυση της επιστημονικής συνεργασίας και η δέσμευση των κρατών σε μακροπρόθεσμες στρατηγικές αποτελούν θεμέλια για τη διατήρηση της φυσικής κληρονομιάς του πλανήτη.

## Η βιώσιμη ανάπτυξη

Η βιώσιμη ανάπτυξη ενσωματώνει οικονομική ανάπτυξη, κοινωνική ισότητα και περιβαλλοντική προστασία, επιχειρώντας να εξισορροπήσει τις ανάγκες των σημερινών κοινωνιών χωρίς να υπονομεύσει τις δυνατότητες των μελλοντικών γενεών. Η προσέγγιση αυτή αναγνωρίζει ότι η οικονομική πρόοδος δεν μπορεί να θεωρείται πραγματικά επιτυχημένη εάν επιτυγχάνεται εις βάρος της ποιότητας ζωής ή της φυσικής ανθεκτικότητας των οικοσυστημάτων.

Πυλώνες περιλαμβάνουν την ισότητα πόρων, την αποδοτική χρήση ενέργειας και τη διατήρηση οικοσυστημάτων, στοιχεία που απαιτούν μεταρρυθμίσεις στη διακυβέρνηση, στην τεχνολογική καινοτομία και στη συμπεριφορά των καταναλωτών. Η δίκαιη κατανομή των πόρων συμβάλλει στη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων, ενώ η ενεργειακή αποδοτικότητα και η προστασία φυσικών περιοχών αποτελούν προϋποθέσεις για τη μείωση του οικολογικού αποτυπώματος και τη διασφάλιση μακροπρόθεσμης περιβαλλοντικής σταθερότητας.

Στη γεωργία, προτείνεται μείωση επιδοτήσεων και προώθηση της αγροδασοκομίας, ώστε να ενθαρρυνθούν πιο ανθεκτικά παραγωγικά μοντέλα που βελτιώνουν τη γονιμότητα του εδάφους, αυξάνουν τη βιοποικιλότητα και περιορίζουν την εξάρτηση από επιβλαβείς εισροές. Η αγροδασοκομία, με τον συνδυασμό δέντρων, καλλιεργειών και κτηνοτροφίας, προσφέρει λύσεις που ενισχύουν τόσο την παραγωγικότητα όσο και την οικολογική ισορροπία.

Στη βιομηχανία, λιγότερο εντατικές μέθοδοι μειώνουν τη ρύπανση, ενώ παράλληλα μειώνουν το κόστος ενέργειας και πρώτων υλών. Η μετάβαση σε καθαρές τεχνολογίες, η ανακύκλωση υλικών και ο σχεδιασμός προϊόντων με βάση την κυκλική οικονομία αποτελούν βασικά βήματα προς πιο βιώσιμες παραγωγικές αλυσίδες.

Το κλειδί είναι η διεθνής συνεργασία για εμπόριο και βοήθεια, καθώς οι προκλήσεις της βιωσιμότητας υπερβαίνουν τα εθνικά σύνορα και απαιτούν συντονισμένες προσπάθειες. Η ενίσχυση θεσμών, η μεταφορά τεχνογνωσίας και η παροχή οικονομικής υποστήριξης στις αναπτυσσόμενες χώρες αποτελούν κρίσιμα εργαλεία για μια παγκόσμια μετάβαση προς ένα πιο συνεκτικό, δίκαιο και περιβαλλοντικά υπεύθυνο αναπτυξιακό μοντέλο.

Το φυσικό περιβάλλον απαιτεί άμεσες δράσεις για προστασία. Μέσω βιώσιμης ανάπτυξης και διδαγμάτων από την αρχαιολογία, μπορούμε να μετριάσουμε τις απειλές. Η διεθνής συνεργασία είναι ζωτικής σημασίας, καθώς η αντιμετώπιση περιβαλλοντικών προκλήσεων απαιτεί συντονισμό, κοινά εργαλεία παρακολούθησης και δίκαιη κατανομή πόρων, ώστε τα λάθη του παρελθόντος να μην επαναληφθούν.

## Παραπομπές σημειώσεις


## Βιβλιογραφία
*Alghazzawi, D., et al. 2022. Knowledge in digital environments: A systematic review of literature. *Frontiers in Education* 7:1060455. https://doi.org/10.3389/feduc.2022.1060455
*Becker, C. M., et al. 2024. Health-Oriented Environmental Categories, Individual Health Environments and the Concept of Environment in Public Health. International Journal of Environmental Research and Public Health 21:133. https://doi.org/10.3390/ijerph21020133
*Berglund, E., and C. Gericke. 2015. A Holistic Approach to Environmental and Sustainability Education. https://uu.diva-portal.org/smash/get/diva2:808778/FULLTEXT01.pdf
*DiploFoundation. 2022. Digital Technologies and the Environment: a Synergy for the Future. https://www.diplomacy.edu/wp-content/uploads/2022/02/Digital-technologies-and-the-environment-WEB.pdf
*Floridi, L., et al. 2010. The Information Environment and its Effects on Individuals and Groups. *The Royal Society*. https://royalsociety.org/-/media/policy/projects/online-information-environment/oie-the-information-environment.pdf
*Kennedy, R. 2020. Strategic Management. https://open.oregonstate.education/strategicmanagement/
*Masrani, A. S., and N. H. Nik Husain. 2022. Digital environment: An evolutionary component in environmental health. *Journal of Public Health Research* 11:22799036221103125. https://doi.org/10.1177/22799036221103125
*OECD. 2021. *Children in the digital environment: revised typology of risks*. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9b8f222e-en
*Satyapriya. 2020. Concepts and Components of Environment. https://dspmuranchi.ac.in/pdf/Blog/satyapriya52dspmucomS12.pdf
*Walsh, A. 2020. Defining the Environment in Organism–Environment Systems. Frontiers in Psychology 11:1285. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.01285