Φρανκ Λαντζέλα

Ο **Φρανκ Α. Λαντζέλα Τζούνιορ** (Αγγλικά: Frank Langella, 1 Ιανουαρίου 1938 - ) είναι Αμερικανός ηθοποιός γνωστός για τους ρόλους του στη σκηνή και στην οθόνη. Απέφυγε την καριέρα ενός παραδοσιακού σταρ του κινηματογράφου κάνοντας το θέατρο το επίκεντρο της καριέρας του, με συχνές εμφανίσεις στο Μπρόντγουεϊ. Έχει λάβει τέσσερα βραβεία Τόνυ καθώς και υποψηφιότητες για ένα Όσκαρ, ένα BAFTA, ένα Έμμυ και δύο Χρυσές Σφαίρες. Ο Λαντζέλα υποδύθηκε τον Ρίτσαρντ Νίξον στη θεατρική παραγωγή και την κινηματογραφική ταινία *[[Frost/Nixon: Η αναμέτρηση]]*.

Έκανε το ντεμπούτο του στο Μπρόντγουεϊ στο έργο *[[Γέρμα (θεατρικό έργο)|Γέρμα]]*  του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα το 1966. Έκτοτε καθιερώθηκε ως σταρ του Μπρόντγουεϊ κερδίζοντας τέσσερα βραβεία Τόνυ, τα δύο πρώτα του βραβεία καλύτερου ηθοποιού σε θεατρικό έργο παίζοντας στο *Seascape* του Έντουαρντ Άλμπι (1975), στο *Οικογενειακό βάρος* του Ιβάν Τουργκένιεφ (2002), στο έργο *Frost/Nixon* (2007) ως Ρίτσαρντ Νίξον, στο έργο *Ο πατέρας* (2016) του Φλόριαν Τσέλερ στον ρόλο ενός ηλικιωμένου που πάσχει από αλτσχάιμερ. Ήταν επίσης υποψήφιος για Τόνυ για την ερμηνεία του στα έργα *Δράκουλας* (1978), *Match* (2004) και *Man and Boy* (2012).

Η επανάληψη του ρόλου του Νίξον στην κινηματογραφική παραγωγή του έργου σε σκηνοθεσία του Ρον Χάουαρντ του χάρισε μια υποψηφιότητα για Όσκαρ Α' Ανδρικού Ρόλου. Άλλοι αξιόλογοι κινηματογραφικοί ρόλοι τους Λαντζέλα περιλαμβάνουν τις ταινίες *Το απόρρητο ημερολόγιο μιας παντρεμένης* (1970), *Το μυστήριο με τις 12 καρέκλες* (1970) του Μελ Μπρουκς, *[[Κόμης Δράκουλας: Φυγή απ' τα Καρπάθια]]* (1979), *Ντέιβ: Πρόεδρος για μια μέρα* (1993), *[[Η Ένατη Πύλη|Η ένατη πύλη]]* (1999), *[[Καληνύχτα, και καλή τύχη]]* (2005), *Starting Out in the Evening* (2007) *[[Wall Street: Το χρήμα ποτέ δεν πεθαίνει]]* (2010), *Μοιραία σχέση* (2010), *Ο Φρανκ και το ρομπότ* (2012), *[[Νώε (ταινία)|Νώε]]* (2014), *[[Captain Fantastic (ταινία)|Captain Fantastic]]* (2016) και *Η δίκη των 7 του Σικάγου* (2020).

Στην τηλεόραση, υποδύθηκε τον δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου Γουόρεν Μπέργκερ στην ταινία *Muhammad Ali's Greatest Fight* (2013) του HBO και τον γερουσιαστή Ρίτσαρντ Ράσελ Τζούνιορ στην ταινία *Έως το τέλος* (2016), επίσης του HBO. Ο Λαντζέλα έπαιξε επίσης έναν επαναλαμβανόμενο ρόλο χειριστής της KGB στη σειρά *Οι Αμερικάνοι* (2013–2017) του FX και τον Σεμπάστιαν Πιτσιρίλο στην τραγικοκωμική σειρά *Kidding* (2018–2020) του δικτύου Showtime.

## Τα πρώτα χρόνια
Ο Λαντζέλα είναι Ιταλοαμερικανός. Γεννήθηκε την 1η Ιανουαρίου 1938 στο Μπεγιόν του Νιου Τζέρσεϊ. Είναι γιος της Αντζελίνα Μπαρμπάτο (1915–2012) και του Φρανκ Α. Λαντζέλα (1913–1991), στελέχους επιχειρήσεων. Ο Λαντζέλα φοίτησε στο Δημοτικό Σχολείο Ουάσιγκτον και στο γυμνάσιο του Μπεγιόν. Αφού η οικογένεια μετακόμισε στο Σάουθ Όραντζ του Νιου Τζέρσεϊ, αποφοίτησε από το λύκειο Κολούμπια το 1955 και αργότερα αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο Syracuse το 1959 με πτυχίο Bachelor of Arts στο θέατρο.

## Καριέρα

### 1963–1989: Οι πρώτοι ρόλοι
Ο Λαντζέλα εμφανίστηκε σε σκηνές εκτός Μπρόντγουεϊ (στο *The Imoralist* το 1963 και στο *The Old Glory* του Ρόμπερτ Λόουελ το 1965 μεταξύ άλλων παραστάσεων) προτού κάνει την πρώτη του εμφάνιση σε μια σκηνή του Μπρόντγουεϊ στη Νέα Υόρκη, με το έργο *[[Γέρμα (θεατρικό έργο)|Γέρμα]]* του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, το 1966. Μετά από αυτόν τον ρόλο, εμφανίστηκε στο *A Cry of Players* υποδυόμενος τον νεαρό Ουίλλιαμ Σαίξπηρ δίπλα στην Αν Μπάνκροφτ το 1968.

Η Μπάνκροφτ πρότεινε τον Λαντζέλα στον σύζυγό της, Μελ Μπρουκς, ο οποίος του έδωσε τον πρωταγωνιστικό ρόλο στο *Μυστήριο με τις 12 καρέκλες* (1970).  Την ίδια χρονιά, εμφανίστηκε επίσης στο *Το απόρρητο ημερολόγιο μιας παντρεμένης* του Φρανκ Πέρι, κερδίζοντας υποψηφιότητα για Χρυσή Σφαίρα πρωτοεμφανιζόμενου ηθοποιού. Ο Λαντζέλα κέρδισε το πρώτο του βραβείο Τόνυ για την ερμηνεία του στο *Seascape* του Έντουαρντ Άλμπι το 1975 και προτάθηκε ξανά για την ερμηνεία για την οποία ήταν περισσότερο γνωστός στην αρχή της καριέρας του: τον ομώνυμο ρόλο της παράαστασης *Δράκουλας* στο Μπρόντγουεϊ το 1977. Παρά τους αρχικούς του ενδοιασμούς για την επανάληψη του ρόλου, πείστηκε να πρωταγωνιστήσει δίπλα στον Λόρενς Ολίβιε στην κινηματογραφική εκδοχή του έργου με τίτλο *[[Κόμης Δράκουλας: Φυγή απ' τα Καρπάθια]]* που σκηνοθέτησε ο Τζον Μπάνταμ.

Ο Λαντζέλα έπαιξε στη συνέχεια τον Σέρλοκ Χολμς σε μια μεταφορά του 1981 του θεατρικού έργου *Σέρλοκ Χολμς*. Επανέλαβε τον ρόλο στο Μπρόντγουεϊ το 1987 στο έργο του Τσαρλς Μάροβιτς *Sherlock's Last Case*. Την ίδια χρονιά, ενσάρκωσε τον κακό Σκέλετορ, έναν από τους αγαπημένους του ρόλους, στην ταινία *Οι κυρίαρχοι του σύμπαντος*. Το 1988 συμπρωταγωνίστησε στην ταινία του Ροζέ Βαντίμ *Και ο Θεός έπλασε τη γυναίκα*. Το 1982 ο Λαντζέλα ενσάρκωσε τον Αντόνιο Σαλιέρι στην παράσταση *Αμαντέους* στο Μπρόντγουεϊ αντικαθιστώντας τον Ίαν Μακ Κέλεν. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου έπαιξε επίσης στο *Passion* το 1983, στο *Design for Living* του Νόελ Κάουαρντ το 1984, στο *After the Fall* του Άρθουρ Μίλερ το 1984 και στο *Hurlyburly* το 1985. Υποδύθηκε επίσης τον Πρόσπερο στην *[[Η τρικυμία|Τρικυμία]]* του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ

### 1990–2008: Καταξίωση στο Μπρόντγουεϊ και ''Frost/Nixon''
Το 1993, έκανε την εμφάνισή του σε τρία επεισόδια του *[[Σταρ Τρεκ: Διαστημικός Σταθμός 9|Σταρ Τρεκ: Διαστημικός σταθμός 9]]* στον ρόλο ενός δόλιου υπουργού. Την ίδια χρονιά, πρωταγωνίστησε στην πολιτική κωμωδία *Ντέιβ: Πρόεδρος για μια μέρα* με πρωταγωνιστές του Κέβιν Κλάιν και Σιγκούρνι Γουίβερ. Έπαιξε επίσης έναν δεύτερο ρόλο στην κωμωδία *Junior* με τους Άρνολντ Σβαρτσενέγκερ, Ντάνι Ντε Βίτο και Έμα Τόμσον. Το 1994, ήταν ο αφηγητής του επεισοδίου για τον Τένεσι Ουίλιαμς στη σειρά ντοκιμαντέρ *American Masters*. Το 1996, ο Λαντζέλα πρωταγωνίστησε στην παράσταση του Μπρόντγουεϊ *[[Ο πατέρας (θεατρικό έργο)|Ο πατέρας]]* του Όγκουστ Στρίντμπεργκ. Την ίδια χρονιά, πρωταγωνίστησε στην κωμωδία *Έντι, ο θρύλος του NBA*, με πρωταγωνίστρια τη Γούπι Γκόλντμπεργκ, με την οποία είχε ερωτική σχέση μέχρι το 2000. Έπαιξε επίσης στην κινηματογραφική μεταφορά του 1997 του έργου *Λολίτα*, με πρωταγωνιστές τους Τζέρεμι Άιρονς και Μέλανι Γκρίφιθ. Το 1999, πρωταγωνίστησε δίπλα στον Τζόνι Ντεπ στην ταινία *[[Η Ένατη Πύλη|Η ένατη πύλη]]* του Ρομάν Πολάνσκι.
[μικρογραφία| Ο Λαντζέλα στο [Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Τορόντο το 2007]]
Το 2000, ο Λαντζέλα έπαιξε τον Εμπενίζερ Σκρουτζ σε μια μουσική διασκευή της *[[Χριστουγεννιάτικη ιστορία|Χριστουγεννιάτικης ιστορίας]]* που ανέβηκε στο Madison Square Garden. Εμφανίστηκε επίσης σε αξιόλογες παραστάσεις εκτός Μπρόντγουεϊ, μεταξύ των οποίων στον πρωταγωνιστικό ρόλο του *The Prince of Homburg*. Εμφανίστηκε επίσης στο "Dominance", ένα επεισόδιο του 2003 της σειράς *[[Νόμος και Τάξη: Ειδική Ομάδα|Νόμος και τάξη: Ειδική ομάδα]]* και το 2005 έπαιξε έναν επαναλαμβανόμενο ρόλο στη βραχύβια κωμική σειρά *Kitchen Confidential*.

Ο Λαντζέλα επέστρεψε στη σκηνή το 2002 με το έργο του Ιβάν Τουργκένιεφ *Οικογενειακό βάρος* απέναντι στον Άλαν Μπέιτς . Η παράσταση κέρδισε την αποδοχή των κριτικών με τον Λαντζέλα να κερδίζει το δεύτερο βραβείο Τόνυ Καλύτερου Ηθοποιού σε Θεατρική Παράσταση και βραβείο Drama Desk Εξαίρετου Ηθοποιού σε Θεατρικό έργο. Το 2004 έπαιξε στην παράσταση *Match*, όπου υποδύθηκε έναν ηλικιωμένο χορογράφο δίπλα στους Τζέιν Άνταμς και Ρέι Λιότα. Ο Λαντζέλα έλαβε το βραβείο Τόνυ Καλύτερου Ηθοποιού σε Θεατρική Παράσταση, μετά την τέταρτη υποψηφιότητά του. Το 2008, πρωταγωνίστησε ως σερ Τόμας Μορ στην παράσταση του Μπρόντγουεϊ *Ένας άνθρωπος για όλες τις εποχές*.

Επιλέχτηκε ως Ρίτσαρντ Νίξον δίπλα στον Μάικλ Σιν για το έργο του Πίτερ Μόργκαν *Frost/Nixon*, το οποίο έλαβε ενθουσιώδεις κριτικές το 2007. Ο Λαντζέλα κέρδισε το τρίτο του βραβείο Τόνυ για τον ρόλο αυτό. Επανέλαβε τον ρόλο του Νίξον στην υποψήφια για Όσκαρ ταινία του 2008 *[[Frost/Nixon: Η αναμέτρηση]]* σε σκηνοθεσία του Ρον Χάουαρντ. Η Λαντζέλα κέρδισε επίσης Χρυσή Σφαίρα, βραβείο Σωματείου Ηθοποιών και υποψηφιότητα για BAFTA καλύτερου ηθοποιού για την ίδια ερμηνεία. Ήταν επίσης υποψήφιος για Όσκαρ Α΄ Ανδρικού Ρόλου για τον ρόλο, χάνοντας από τον Σον Πεν για την ερμηνεία του στο *[[Milk]]*. Η κινηματογραφική δουλειά του Λαντζέλα περιλαμβάνει επίσης ρόλους στο *[[Καληνύχτα, και καλή τύχη]]* του Τζορτζ Κλούνεϊ (2005) ως πρώην διευθύνων σύμβουλος του CBS, έναν ρόλο για τον οποίο προτάθηκε για το Βραβείο Σωματείου Ηθοποιών. Εμφανίστηκε επίσης στο ** (2006) του Μπράιαν Σίνγκερ ως Πέρι Γουάιτ. Το 2007, ο Λαντζέλα κέρδισε την αναγνώριση των κριτικών καθώς και ένα βραβείο της Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου της Βοστώνης για την ευαίσθητη ερμηνεία ενός ηλικιωμένου μυθιστοριογράφου στο *Starting Out in the Evening*.

### 2009–2019: Καθιέρωση
Στα τέλη του 2009, ο Λαντζέλα πρωταγωνίστησε στην ταινία *Το κουτί* του Ρίτσαρντ Κέλι με την Κάμερον Ντίαζ και τον Τζέιμς Μάρσντεν. Το 2010, έπαιξε στην ταινία *[[Wall Street: Το χρήμα ποτέ δεν πεθαίνει]]* του Όλιβερ Στόουν, δίπλα στους Μάικλ Ντάγκλας, Σάια Λα Μπαφ και Κάρεϊ Μάλιγκαν. Την ίδια χρονιά, έπαιξε έναν δεύτερο ρόλο στη *Μοιραία σχέση*, με τους Ράιαν Γκόσλινγκ και Κίρστεν Ντανστ. Το 2011, ο Λαντζέλα πρωταγωνίστησε στο δραματικό θρίλερ *[[Ο άγνωστος]]*, δίπλα στους Λίαμ Νίσον και Ντιάνε Κρούγκερ. Το 2012, κέρδισε κριτικούς επαίνους για τον ρόλο του στην ανεξάρτητη ταινία *Ο Φρανκ και το ρομπότ*, με το περιοδικό *[[Rolling Stone]]* να αποκαλεί την ερμηνεία του "σεμινάριο υποκριτικής".

Το 2013, ο Λαντζέλα πρωταγωνίστησε ως ανώτατος δικαστής στην ταινία του Στίβεν Φρίαρς *, Muhammad Ali's Greatest Fight* του HBO με τον Κρίστοφερ Πλάμερ. Τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 2013, ο Λαντζέλα έπαιξε τον ''Βασιλιά Ληρ'' σε ένα θεατρικό φεστιβάλ του Ηνωμένου Βασιλείου. Η παράσταση ταξίδεψε στο Θέατρο Χάρβεϊ της Νέας Υόρκης το 2014. Ο Λαντζέλα έπαιξε στην ταινία *Η μεγάλη μέρα*, στην οποία πρωταγωνιστούσαν επίσης οι Κέβιν Κόσνερ, Τζένιφερ Γκάρνερ και Ντένις Λίρι. Το 2015, ο Λαντζέλα εντάχθηκε στο καστ της δραματικής σειράς *Οι Αμερικάνοι,* όπου εμφανίστηκε στους κύκλους 3 έως 5.

Το 2016, έπαιξε τον ομώνυμο ρόλο στην αμερικανική πρεμιέρα του έργου του Φλόριαν Τσέλερ *Ο πατέρας* στο Μπρόντγουεϊ. Κέρδισε το τέταρτό του βραβείο Τόνυ για αυτή την ερμηνεία. Την ίδια χρονιά, εμφανίστηκε στην ταινία *[[Captain Fantastic (ταινία)|Captain Fantastic]]* με τον Βίγκο Μόρτενσεν και προτάθηκε ξανά μαζί με το συνολικό καστ για βραβείο Σωματείου Ηθοποιών. Πρωταγωνίστησε επίσης στην τηλεοπτική ταινία *Έως το τέλος* (2016) του HBO ως γερουσιαστής Ρίτσαρντ Ράσελ Τζούνιορ, με τον Μπράιαν Κράνστον ως Λίντον Τζόνσον. Ο Λαντζέλα έλαβε βραβείο Critics' Choice TelevisionΚαλύτερου Β' Ανδρικού Ρόλου σε ταινία/Μίνι σειρά για την ερμηνεία του αυτή. Από το 2018 έως το 2020, εμφανίστηκε ως Σεμπάστιαν στη σειρά *Kidding* του Showtime, με πρωταγωνιστή τον Τζιμ Κάρεϊ.

### 2020–σήμερα
Το 2020 ο Λαντζέλα έπαιξε τον δικαστή Τζούλιους Χόφμαν στην ταινία *Η δίκη των 7 του Σικάγου* με θέμα μια ομάδα διαδηλωτών κατά του πολέμου του Βιετνάμ που κατηγορήθηκαν για συνωμοσία και υποκίνηση ταραχών στο Εθνικό Συνέδριο των Δημοκρατικών του 1968 στο Σικάγο. Η ταινία κυκλοφόρησε τον Σεπτέμβριο, από το Netflix.

Το 2022, μετά από έρευνες σχετικά με κατηγορίες για σεξουαλική παρενόχληση κατά τα γυρίσματα, ο Λαντζέλα απολύθηκε από τη μίνι σειρά *Η πτώση του οίκου των Άσερ* και αντικαταστάθηκε από τον Μπρους Γκρίνγουντ. Σε μια στήλη στο *Deadline*, ισχυρίστηκε ότι είχε «ακυρωθεί» και αρνήθηκε τις κατηγορίες για απαράδεκτη συμπεριφορά εκθέτοντας τη δική του εκδοχή για τα γεγονότα.

## Προσωπική ζωή

### Γάμος και σχέσεις
Ο Λαντζέλα είχε σχέση με τις ηθοποιούς Νταϊάν Μπέικερ και Ελίζαμπεθ Τέιλορ. Ήταν παντρεμένος με τη Ρουθ Βάιλ από τις 6 Νοεμβρίου 1977, μέχρι το διαζύγιό τους το 1995. Απέκτησαν δύο παιδιά, τον Φρανκ Γ΄ και τη Σάρα. Συμβίωσε επίσης με την ηθοποιό και κωμικό Γούπι Γκόλντμπεργκ, την οποία γνώρισε στα γυρίσματα της ταινίας *Έντι, ο θρύλος του NBA*, από το 1995 έως ότου χώρισαν το 2000.

### Απομνημονεύματα
Ο Λαντζέλα εξέδωσε το 2012 τα απομνημονεύματά του με τίτλο *Dropped Names: Famous Men and Women As I Knew Them* .

Σε μια κριτική στην εφημερίδα *New York Times Book Review*, η Άντα Καλχούν έγραψε ότι "δεν ήταν περίεργο ότι ο Λαντζέλα ήταν καλεσμένος παντού".

## Φιλμογραφία

## Βραβεία και υποψηφιότητες

## Παραπομπές

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* 
* 
* Ραδιοφωνική συνέντευξη στο *Fresh Air* (40 λεπτά, 2012, στα Αγγλικά)

Κατηγορία:Νικητές βραβείου Tony
Κατηγορία:Αμερικανοί ηθοποιοί κινηματογράφου
Κατηγορία:Αμερικανοί ηθοποιοί θεάτρου
Κατηγορία:Αμερικανοί ηθοποιοί φωνής
Κατηγορία:Αμερικανοί ιταλικής καταγωγής