Τατρίζ

[μικρογραφία| Κέντημα από φόρεμα [Μπερ Σεβά|Μπερσεβά στις αρχές του 20ου αιώνα. Το κόκκινο κέντημα στο Μπερ Σεβά το φορούσαν οι παντρεμένες γυναίκες ενώ το μπλε οι ανύπαντρες γυναίκες/χήρες]]
**Τατρίζ** (νότια λεβαντινικά αραβικά تَطْرِيز taṭrīz) είναι μια μορφή παραδοσιακού παλαιστινιακού κεντήματος.  Το τατρίζ, που σημαίνει "κέντημα" στα αραβικά, χρησιμοποιείται για να αναφέρεται στο παραδοσιακό στυλ κεντήματος, που εφαρμόζεται στην Παλαιστίνη και στις κοινότητες της παλαιστινιακής διασποράς. Η σύγχρονη μορφή του τατρίζ χρονολογείται συχνά από τον 19ο αιώνα. Το στυλ του κεντήματος με σταυροβελονιά που ονομάζεται *φαλάχι* εφαρμόζεται στις αραβικές κοινότητες στη Μεσόγειο εδώ και αιώνες.

Το κέντημα συνδέεται ιδιαίτερα με στολίδια σε παραδοσιακές ενδυμασίες, όπως το θομπ, με τα μοτίβα και τα χρώματα να αντιπροσωπεύουν την τοπική ταυτότητα και τις κοινωνικές σχέσεις. Το τατρίζ χρησιμοποιείται συνήθως σε ρούχα και περιλαμβάνει ποικιλία συμβόλων, όπως πουλιά, δέντρα και λουλούδια. Η τέχνη ασκούνταν αρχικά σε αγροτικές περιοχές της Παλαιστίνης, αλλά τώρα είναι κοινή στην παλαιστινιακή διασπορά. Το 2021, η τέχνη του κεντήματος στην Παλαιστίνη αναγνωρίστηκε από την UNESCO ως σημαντική άυλη πολιτιστική κληρονομιά. Αυτό το στυλ κεντήματος φημίζεται συχνά ως ένα από τα πιο πλούσια και εκλεκτά.

Ιστορικά, κάθε χωριό στην Παλαιστίνη είχε ξεχωριστά μοτίβα τατρίζ, με μοναδικά σχέδια που έλεγαν ιστορίες για τους ντόπιους, θρύλους, ζώα και φυτά και πεποιθήσεις.  Τα διαφορετικά στυλ τατρίζ έχουν γίνει λιγότερο διακριτά και συνέχισαν να εξελίσσονται με τη διασπορά.  Η πρακτική του τατρίζ έχει αποκτήσει μια επιπλέον πολιτικοποιημένη σημασία στο πλαίσιο του εκτοπισμού και της αντίστασης των Παλαιστινίων. Τα μοτίβα τατρίζ έχουν ενσωματώσει τον εθνικιστικό συμβολισμό στη Νάκμπα, την Ιντιλάκα της 1ης Ιανουαρίου 1965 και τον Πόλεμο των Έξι Ημερών του 1967 και η πρακτική παραμένει εμποτισμένη με κοινωνική σημασία ως τρόπο ενσάρκωσης και διάδοσης της πολιτιστικής κληρονομιάς.

## Προέλευση
[μικρογραφία| Χωριάτικο φόρεμα (θομπ) από τη [Ραμάλα, 19ος αιώνας.]]
Ένα από τα πρώτα παραδείγματα κεντήματος που μοιάζει με τατρίζ είναι ένα θραύσμα γεωμετρικού κεντήματος από μετάξι σταυροβελονιάς από την Αλεξάνδρεια του 11ου αιώνα. Τα φορέματα που βρέθηκαν σε μια ταφή του 1283 ΜΚΕ στον Λίβανο αντιπροσωπεύουν τα πρώτα άθικτα ενδύματα με κεντήματα τατρίζ και μοιάζουν έντονα με το τοπικό φόρεμα της Ραμάλα.

Πολλά δημοφιλή μοτίβα τατρίζ μιμούνται στοιχεία αραβικού αρχιτεκτονικού και ψηφιδωτού σχεδιασμού. Για παράδειγμα, το μοτίβο των φύλλων του κυπέλλου και του άκανθου βρίσκεται συχνά σε πέτρινα γλυπτά.

Ιστορικά, τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν για το κέντημα τατρίζ ήταν από την τοπική περιοχή του κεντητή. Το μετάξι καλλιεργούνταν στην Παλαιστίνη από τον 6ο έως τον 19ο αιώνα για την κατασκευή του νήματος του κεντήματος. Πριν από την εκβιομηχάνιση, το ύφασμα υφαινόταν από άνδρες σε οικιακούς αργαλειούς. Για το χρωματισμό της κλωστής του κεντήματος χρησιμοποιούνταν φυτικές βαφές, όπως λουλακί ή ριζάρι.

## Ορολογία
Το στυλ κεντήματος με σταυροβελονιά είναι γνωστό ως *φαλάχι*, από την αραβική λέξη που υποδηλώνει έναν αγροτικό άνθρωπο, *φαλάχ*. Αυτό είναι το πιο κοινό στυλ κεντήματος σε όλη την Παλαιστίνη, αλλά ορισμένες περιοχές είναι γνωστές για ιδιότυπες τεχνικές. Το κέντημα της Βηθλεέμ χρησιμοποιεί συνήθως μια σατέν βελονιά γνωστή ως ταχίρι και μπορεί να ενσωματώνει κέντημα με μεταλλική κλωστή ( *κασάμπ* ), επειδή το υλικό του θομπ ήταν συχνά αραχνοΰφαντο και ακατάλληλο για *φαλάχι*. Οι κεντημένες πλευρές ενός θομπ συχνά διακοσμούνταν πριν από τη συναρμολόγηση. Τα μέρη ενός θομπ που συχνά κεντούνται περιλαμβάνουν το στήθος (*κάμπα*), το οποίο έχει σχέδια και χρώματα που διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή και αναγνωρίζεται εύκολα το άτομο που φοράει το ένδυμα. Άλλες συνήθως κεντημένες περιοχές του θομπ περιλαμβάνουν το "κομμάτι ώμου" *ράντα*, τα πλαϊνά της φούστας (*μπεναγίκ)*, το μπροστινό μέρος της φούστας (*χιτζέρ*) και το κάτω μέρος της πλάτης (*σινιάρ*).

## Εξέχοντα μοτίβα
Ένα ολοκληρωμένο κομμάτι τατρίζ περιλαμβάνει πολλά μοτίβα. Αυτά τα μοτίβα φέρουν το καθένα συμβολικές έννοιες, αφηγούμενα μια ιστορία μέσω του υφάσματος. Διαφορετικά μοτίβα περνούν από γενιά σε γενιά και γίνονται αναγνωριστικά συγκεκριμένων χωριών, πόλεων, περιοχών ή ακόμα και οικογενειών. Η παραλλαγή αντανακλά τη βαθιά σύνδεση μεταξύ του τατρίζ και της παλαιστινιακής κληρονομιάς: τα μοτίβα απεικονίζουν το περιβάλλον, την ιστορία, ακόμη και την καθημερινή ζωή των Παλαιστινίων.

Δέντρο της ζωής: Γνωστό και ως κυπαρίσσι, αυτό το μοτίβο είναι ένα από τα πιο δημοφιλή, που παρατηρείται σε διάφορες περιοχές. Συμβολίζοντας τη μακροζωία, την ανθεκτικότητα και τη σταθερότητα, το κυπαρίσσι συχνά απεικονίζεται με συμμετρικά σχέδια, αντανακλώντας τον κύριο ρόλο του στο φυσικό περιβάλλον της Παλαιστίνης.

Φοίνικας: Ένα άλλο κοινό μοτίβο είναι ο φοίνικας, αν και εμφανίζεται πιο συχνά σε σχέση με θομπ από τη Ραμάλα. Ο φοίνικας αντανακλά το παλαιστινιακό φυσικό τοπίο, συμβολίζει τη γονιμότητα και τη ζωή - όπως είναι η φύση της Παλαιστίνης.

Η σκηνή του Πασά: Ένα μοτίβο που σχετίζεται με την παλαιστινιακή ιστορία είναι το *Khemet el Basha* ή «σκηνή του Πασά». Η Σκηνή του Πασά συνδέεται με υψηλόβαθμο στέλεχος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας .

Αστέρι της Βηθλεέμ : όπως παραπέμπει και το όνομά του, αυτό το μοτίβο είναι απίστευτα δημοφιλές στην περιοχή της Βηθλεέμ, μεταδίδοντας μηνύματα αγάπης και οικογένειας με τους δεσμούς του με την Αστάρτη, τη Χαναανίτισσα θεά της γονιμότητας.

Περιγράμματα: Τα περιγράμματα παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στη συμβολική φύση του τατρίζ και των παλαιστινιακών θομπ. Συχνά εργάζονται για να πλαισιώσουν μεγαλύτερα μοτίβα ή οι άκρες των περιγραμμάτων ενός ενδύματος απεικονίζουν φτερά, τριαντάφυλλα, σαπούνι, τρίγωνα και οδοντωτές γραμμές.

Κάθε ολοκληρωμένο θομπ, με ένα μωσαϊκό από μοτίβα, είναι μια άμεση αντανάκλαση των προσωπικών συνθηκών του καλλιτέχνη, εμφανίζοντας την κοινωνική και οικογενειακή κατάσταση, τον πλούτο, το χωριό καταγωγής, ακόμη και την προσωπικότητα.

## Περιφερειακές διαφορές
Σε κάθε περιοχή, το κέντημα χρησιμεύει ως μια μορφή αισθητικής και πολιτιστικής έκφρασης και έχει βαθιά κοινωνική σημασία, αντανακλώντας την ταυτότητα και τις παραδόσεις της κοινότητας. Για παράδειγμα, στις βόρειες περιοχές όπως η Βηθλεέμ και η Ραμάλα, το κέντημα διακρίνεται για τα περίπλοκα μοτίβα του και τη χρήση πολυτελών υλικών, που αντικατοπτρίζουν την ιστορική και θρησκευτική σημασία της περιοχής. Η Βηθλεέμ είναι ιδιαίτερα γνωστή για την υπερβολική χρήση ασημένιων και χρυσών νημάτων στη νυφική ενδυμασία, που αντιπροσωπεύουν κύρος και πλούτο.  Το κέντημα της Ραμάλα διαθέτει λεπτομερή γεωμετρικά και λουλουδάτα μοτίβα, που συχνά κοσμούν χειροποίητα λευκά λινά, που χρησιμοποιούνται σε παραδοσιακά φορέματα, σηματοδοτώντας γιορτές και σημαντικά γεγονότα ζωής.

Από την άλλη πλευρά, οι νότιες περιοχές όπως η πόλη της Γάζας και η Χεβρώνα παρουσιάζουν ξεχωριστά στυλ. Αν και τα φορέματα της Γάζας είναι πιο απλά και αντιπροσωπεύουν τις πρακτικές ανάγκες της καθημερινής ζωής, είναι εξαιρετικά διακοσμημένα με ζωντανά κεντήματα κάτω από τα μανίκια και τους ποδόγυρους.  Η Χεβρώνα, γνωστή για τα ζωηρά σχέδια σταυροβελονιάς της σε χοντρό λινό, επιδεικνύει μια έντονη αισθητική με πλούσια κόκκινα και πράσινα που αντιπροσωπεύουν έναν δεσμό με τη γη και τις τοπικές παραδόσεις. Εκτός από το ότι προσθέτει ομορφιά στα ρούχα, το τατρίζ κάθε περιοχής είναι μια μορφή ταυτότητας και έκφρασης που μεταδόθηκε από τις γενιές, αντανακλώντας την τέχνη και την ανθεκτικότητα της παλαιστινιακής κουλτούρας.

## Τατρίζ μετά την Νάκμπα
Μετά την εθνοκάθαρση του 1948 και τον εκτοπισμό περισσότερων από 700.000 Παλαιστινίων (Νάκμπα, καταστροφή στα αραβικά), η πρακτική του τατρίζ διακόπηκε, όπως και κάθε πτυχή της καθημερινής ζωής. Αμέτρητα πολύτιμα έργα χάθηκαν, καθώς η συντριπτική πλειοψηφία των Παλαιστινίων έγιναν πρόσφυγες. Πριν από τη Νάκμπα, το κέντημα ήταν σε μεγάλο βαθμό οικογενειακή επιχείρηση, η τεχνική που πέρασε από γενιές γυναικών.

Αφού οι Παλαιστίνιοι απομακρύνθηκαν σχεδόν από κάθε πτυχή της καθημερινότητάς τους, το τατρίζ, όπως και άλλες συνήθεις πρακτικές, έγινε κάτι που πρέπει να διατηρηθεί. Η διαδικασία της «κληρονομοποίησης» μετέτρεψε μικρότερες πτυχές της παλαιστινιακής ζωής σε χαρακτηριστικά της ύπαρξής τους και της αντίστασής τους.  Το τατρίζ έγινε επίσης απαραίτητο μέρος της οικονομίας για τους πρόσφυγες: η πρακτική εμπορευματοποιήθηκε, καθώς οι γυναίκες πουλούσαν την τέχνη τους για να στηρίξουν τις οικογένειές τους. Πολλές γυναικείες οργανώσεις εμφανίστηκαν εκείνη την εποχή, με επίκεντρο το να δίνουν στις γυναίκες τα εφόδια για να πάρουν πίσω την τέχνη και τη ζωή τους.

## Τατρίζ μετά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών του 1967
Μια δεύτερη αναβίωση του τατρίζ συνέβη στις δεκαετίες του '70 και του '80, μετά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών . Η εμπορευματοποίηση του τατρίζ αυξήθηκε, η αγορά στρέφει τη διεθνή προσοχή στην Παλαιστίνη. Σε αυτό το σημείο, η εξάσκηση και η διδασκαλία του τατρίζ έγινε επαναστατική πράξη. Η Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης ίδρυσε ακόμη και εργαστήρια τατρίζ σε προσφυγικούς καταυλισμούς.  «Εν ολίγοις, στις δεκαετίες του '70 και του '80, οι άνθρωποι επέκτειναν την αντίσταση και τον πολιτικό αγώνα στον πολιτισμό και σε άλλους μη πολιτικούς τομείς, όπως η εγχώρια σφαίρα, που ήταν λιγότερο εκτεθειμένοι στην άμεση ισραηλινή καταστολή: αυτή η πολιτιστική αντίσταση ήταν εμποτισμένη με λαογραφία». Το κέντημα έδωσε στις Παλαιστίνιες  δουλειά, δύναμη και ταυτότητα: αν και εκείνη την εποχή η τέχνη δεν ήταν πλέον μόνο γυναικεία δουλειά. Τώρα δεν είναι μόνο σύμβολο για την παλαιστινιακή κληρονομιά, αλλά μια νέα μορφή κινητοποίησης και ακτιβισμού.
μικρογραφία|Παλαιστινιακό "φόρεμα Ιντιφάντα"

## Τατρίζ και Ιντιφάντα
Καθ' όλη τη διάρκεια της Πρώτης Ιντιφάντα, η εθνικιστική τέχνη και εικόνες είχαν ισχυρή επιρροή στην αντίσταση και το αντίστροφο. Αυτό κλιμάκωσε την ισραηλινή λογοκρισία της παλαιστινιακής τέχνης, σε βαθμό που τα χρώματα της ίδιας της σημαίας δεν επιτρεπόταν να εμφανίζονται δημόσια. Το τατρίζ, μαζί με άλλα καθήκοντα που εκτελούσαν παραδοσιακά οι γυναίκες, όχι μόνο δημοσιοποιήθηκε, αλλά πολιτικοποιήθηκε σε μια μορφή εθνικιστικής εξέγερσης. Η χρήση του τατρίζ για την επίδειξη της παλαιστινιακής σημαίας σε θομπ έγινε δημοφιλής μορφή αντίστασης για τις Παλαιστίνιες. Αυτά τα φορέματα έγιναν γνωστά ως «φορέματα ιντιφάντα». Τα θομπ έγιναν εξαιρετικό μέσο για την παλαιστινιακή σημαία μετά την απαγόρευσή της σε δημόσιους χώρους. Οι γυναίκες μπορούσαν να φορούν τα «φορέματά ιντιφάντα» στα σπίτια τους ή σε άλλους ιδιωτικούς χώρους, και ακόμη και αν εμφανίζονταν δημόσια σε μια διαμαρτυρία, τα φορέματα δεν θα μπορούσαν να αφαιρεθούν από το σώμα τους.

## Παραπομπές

Κατηγορία:Τέχνες στην Παλαιστίνη
Κατηγορία:Ιστορία της Παλαιστίνης
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις