Μαυροβλάχοι

[μικρογραφία|404x404εσ|Χωρικός από την περιοχή του [Σπλιτ (της σύγχρονης Κροατίας). 1864.]]
**Mαυροβλάχοι** ή **Μορλάκοι** ή **Μορλάχοι** (σερβοκροατικά: Morlaci / Морлаци, ιταλικά: Morlacchi, ρουμανικά: Morlaci) είναι ένα εξώνυμο, που χρησιμοποιείται για μια αγροτική χριστιανική κοινότητα στην Ερζεγοβίνη, τη Λίκα και την ενδοχώρα της Δαλματίας. Ο όρος χρησιμοποιήθηκε αρχικά για μια δίγλωσση βλάχικη κτηνοτροφική κοινότητα στα βουνά της Κροατίας από το δεύτερο μισό του 14ου έως τις αρχές του 16ου αιώνα. Στη συνέχεια, όταν η κοινότητα εκτεινόταν στα βενετο-οθωμανικά σύνορα μέχρι τον 17ο αιώνα, αναφερόταν μόνο στους σλαβόφωνους κατοίκους της ενδοχώρας της Δαλματίας, ορθόδοξους και καθολικούς, τόσο στην βενετική όσο και στην τουρκική πλευρά. 

Το εξώνυμο έπαψε να χρησιμοποιείται με εθνική έννοια στα τέλη του 18ου αιώνα και άρχισε να θεωρείται υποτιμητικό, αλλά ανανεώθηκε ως κοινωνικό ή πολιτιστικό ανθρωπολογικό θέμα. Καθώς προχωρούσε η οικοδόμηση του 19ου αιώνα, ο βλάχικος/μορλαχικός πληθυσμός που ζούσε με τους Κροάτες και τους Σέρβους της Δαλματικής Ενδοχώρας ασπαζόταν είτε την κροατική είτε τη σερβική εθνική ταυτότητα, αλλά διατήρησε ορισμένα κοινά κοινωνικοπολιτισμικά χαρακτηριστικά.

## Ετυμολογία
Η λέξη *Μόρλαχ* προέρχεται από την ιταλική *λέξη Morlacco*. Χρησιμοποιείται από τους Βενετούς για να αναφερθούν στους Βλάχους από τη Δαλματία από τον 15ο αιώνα. Το όνομα *Morovlah* εμφανίζεται στα αρχεία του Ντουμπρόβνικ στα μέσα του 14ου αιώνα, ενώ τον 15ο αιώνα, η συντομευμένη μορφή *Μόρλαχ*, *Μόρλακ* ή *Μούρλακ* βρίσκεται στα αρχεία τόσο του Ντουμπρόβνικ όσο και της Βενετίας.  Δύο κύριες θεωρίες έχουν διατυπωθεί για να εξηγήσουν την προέλευση του όρου. 

Η πρώτη έχει αρχικά προταθεί από τον Δαλματό ιστορικό του 17ου αιώνα, Γιοχάνες Λούκιο, ο οποίος υποστήριξε ότι ο όρος προερχόταν από το βυζαντινό ελληνικό Μαυροβλάχοι. Ο Λούκιος βάσισε τη θεωρία του στο *[[Χρονικό του Ιερέα της Ντούκλια|Χρονικό του Ιερέα της Διόκλειας]]*, το οποίο δημοσίευσε και προώθησε. Εξήγησε ότι η επιλογή που έκαναν οι Βενετοί να χρησιμοποιήσουν αυτό το όνομα έγινε για να διακρίνουν τους Μορλάχους από τους *Λευκούς Λατίνους*, οι οποίοι ήταν οι κάτοικοι των πρώην ρωμαϊκών παράκτιων πόλεων της Δαλματίας. Αυτή η θεωρία είχε έντονη απήχηση στη ρουμανική ιστοριογραφία και Ρουμάνοι μελετητές έχουν υποστηρίξει ότι ο όρος «*Μόρλαχ*» σήμαινε επίσης «Βόρειοι Βλάχοι», που προέρχεται από την ινδοευρωπαϊκή πρακτική της ένδειξης των βασικών κατευθύνσεων με χρώματα. Ο Πέταρ Σκοκ υποστήριξε ότι ενώ το λατινικό *maurus* προέρχεται από το ελληνικό *μαύρος* («σκοτεινός»), οι δίφθογγοι *au* > *av* υποδηλώνουν ένα συγκεκριμένο λεξιλογικό υπόλειμμα δαλματορουμανικής γλώσσας.

Η άλλη θεωρία, που προτάθηκε κυρίως από την κροατική ιστοριογραφία των προηγούμενων αιώνων, αναφέρει ότι η *λέξη Μόρλαχ* σημαίνει «Βλάχοι κοντά στη θάλασσα», από τα σερβοκροατικά *more* («θάλασσα») και *vlah* («βλαχ»). Η πρώτη αναφορά σε αυτή τη θεωρία προέρχεται από τον ιερέα του 18ου αιώνα Αλμπέρτο Φόρτις, ο οποίος έγραψε εκτενώς για τους Μορλάχους στο βιβλίο του «Ταξίδι στη Δαλματία» το 1774.

## Προέλευση και πολιτισμός
μικρογραφία|291x291εσ|Μορλάχοι μουσικοί από τα Σάλωνα (στη σύγχρονη Κροατία), 1864
Οι Μορλάκοι αναφέρονται για πρώτη φορά σε δαλματικά έγγραφα του 14ου αιώνα, αλλά μετά την οθωμανική κατάκτηση της Βοσνίας το 1463 και ιδιαίτερα από τον 16ο αιώνα και μετά, ο όρος «Μόρλαχ» χρησιμοποιούνταν από τους Βενετούς για να αναφερθεί συνήθως στον οθωμανικό πληθυσμό από την ενδοχώρα της Δαλματίας, πέρα από τα σύνορα με τη Βενετική Δαλματία, ανεξάρτητα από την εθνική, θρησκευτική ή κοινωνική τους καταγωγή. Ενώ το όνομά τους θα μπορούσε να υπονοεί κάποια σχέση με τους ρομανόφωνους Βλάχους, ταξιδιωτικές αναφορές του 17ου και 18ου αιώνα μαρτυρούν ότι οι Μορλάκοι ήταν γλωσσικά Σλάβοι. Οι ίδιες ταξιδιωτικές αναφορές δείχνουν ότι ήταν ως επί το πλείστον της Ανατολικής Ορθόδοξης πίστης, αν και μερικοί ήταν και Ρωμαιοκαθολικοί. Σύμφωνα με τη Ρουμάνα ιστορικό Ντάνα Κάτσιουρ, στα μάτια των Βενετών η κοινότητά τους θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει ένα μείγμα Βλάχων, Κροατών, Σέρβων, Βοσνίων και άλλων λαών, εφόσον μοιράζονταν τον ίδιο τρόπο ζωής.

Έβγαζαν τα προς το ζην ως βοσκοί και έμποροι, καθώς και ως στρατιώτες. Παραμελούσαν τις γεωργικές εργασίες, συνήθως δεν είχαν κήπους και οπωρώνες εκτός από αυτούς που αναπτύσσονταν φυσικά, και είχαν για την εποχή παλιά γεωργικά εργαλεία, με τον Λόβριτς να το εξηγεί ως: «αυτό που δεν έκαναν οι πρόγονοί μας, ούτε εμείς θα κάνουμε». Οι οικογένειες Μορλάκων είχαν κοπάδια, που αριθμούσαν από 200 έως 600, ενώ οι φτωχότερες οικογένειες περίπου 40 έως 50, από τα οποία έπαιρναν γάλα και παρασκεύαζαν διάφορα γαλακτοκομικά προϊόντα .

Ο σύγχρονος Ι. Λόβριτς ανέφερε ότι οι Μορλάχοι ήταν Σλάβοι, που μιλούσαν καλύτερα σλαβικά από τους Ραγουζάνους λόγω της αυξανόμενης ιταλικοποίησης των δαλματικών ακτών. Ο Μπόσκο Ντέσνιτσα (1886–1945), αφού ανέλυσε βενετσιάνικα έγγραφα, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι Βενετοί δεν διαφοροποιούσαν τον σλαβικό λαό στη Δαλματία και ονόμαζαν τη γλώσσα και τη γραφή της περιοχής ως «ιλλυρική» ή «σερβική», ιδιαίτερα όταν αναφέρονταν στη γλώσσα των Μορλάχων ή Βλάχων στη Δαλματία. Η γλώσσα, το ιδίωμα και τα γράμματα συνοδεύονται πάντα από το επίθετο «σερβικά» ή «ιλλυρικά», ενώ, όταν πρόκειται για στρατιωτικό ζήτημα χρησιμοποιείται πάντα ο όρος «ιππικό κροατικό», «πολιτοφυλακή κροατική», ενώ ο όρος «Σλάβος» (*schiavona*) χρησιμοποιήθηκε για τον πληθυσμό. Ο Λόβριτς δεν έκανε διάκριση μεταξύ των Βλάχων/Μορλάχων και των Δαλματών και Μαυροβουνίων, τους οποίους θεωρούσε Σλάβους, και δεν ενοχλήθηκε καθόλου από το γεγονός ότι οι Μορλάχοι ήταν κυρίως Ορθόδοξοι Χριστιανοί. Ο Φόρτις σημείωσε ότι υπήρχαν συχνά συγκρούσεις μεταξύ των Καθολικών και των Ορθόδοξων Μορλάχων. Ο Κροάτης Ρωμαιοκαθολικός επίσκοπος Μίλε Μπόγκοβιτς κατέληξε στο συμπέρασμα, βάσει αρχείων εκείνης της εποχής, ότι ολόκληρος ο πληθυσμός κατά μήκος των οθωμανοβενετικών συνόρων στη Δαλματία ονομαζόταν Μορλάχοι, η μόνη διαφορά εντός της κοινότητας ήταν η θρησκευτική τους πεποίθηση. 
[μικρογραφία|Αγρότισσες Μορλάχες από την περιοχή [Σπλιτ|Σπάλατο (στη σύγχρονη Κροατία), 1864]]
Στο βιβλίο του, ο Φόρτις παρουσίασε την ποίηση των Μορλάχων δημοσιεύοντας αρκετά δείγματα τραγουδιών τους. Εντόπισε τη φυσική διαφορά μεταξύ τους: όσοι ήταν από τις περιοχές γύρω από το Κότορ, το Σιν και το Κνιν ήταν γενικά ξανθοί, με μπλε μάτια και πλατιά πρόσωπα, ενώ όσοι ήταν από τις περιοχές γύρω από το Ζαντβάριε και το Βργκόρατς είχαν γενικά καστανά μαλλιά με στενά πρόσωπα. Διέφεραν επίσης στη φύση. Αν και συχνά θεωρούνταν από τους κατοίκους των πόλεων ως ξένοι και «αυτοί οι άνθρωποι» από την περιφέρεια, το 1730 *[[Προβλεπτής|ο προβλεπτής]]* Ζόρζι Γκριμάνι τους περιέγραψε ως «άγριους, αλλά όχι αδάμαστους» από τη φύση τους, ο Έντουαρντ Γκίμπον τους αποκάλεσε «βάρβαρους» και ο Φόρτις επαίνεσε την «ευγενή αγριότητα», τις ηθικές, οικογενειακές και φιλικές τους αρετές, αλλά παραπονέθηκε επίσης για την επιμονή τους στην τήρηση των παλιών παραδόσεων. Διαπίστωσε ότι τραγουδούσαν μελαγχολικούς στίχους επικής ποίησης που σχετίζονταν με την οθωμανική κατοχή, συνοδευόμενους από το παραδοσιακό μονόχορδο όργανο που ονομάζεται *[[γκούσλε]]*. 

Οι Μάνφρεντ Μπέλερ και Γιόεπ Λέερσεν αναγνώρισαν τα πολιτιστικά χαρακτηριστικά τους ως μέρος του νοτιοσλαβικού και σερβικού εθνοτύπου. Το έργο του Φόρτις ξεκίνησε ένα λογοτεχνικό κίνημα στην ιταλική, ραγκουσανική και βενετσιάνικη λογοτεχνία: τον Μορλαχισμό, αφιερωμένο στους Μορλάχους, τα έθιμά τους και διάφορες άλλες πτυχές τους. 

## Ιστορία

### Πρώιμη ιστορία
Η χρήση του *όρου Μόρλαχ* μαρτυρείται για πρώτη φορά το 1344, όταν ο όρος *Μορόλακορουμ* αναφέρονται σε εδάφη γύρω από το Κνιν και την Κρμπάβα κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης μεταξύ των κόμητων των οικογενειών Κουργιάκοβιτς και Νέλιπιτς. Η πρώτη αναφορά του όρου *Μόρλαχ* γίνεται ταυτόχρονα με την εμφάνιση των Βλάχων στα έγγραφα της Κροατίας στις αρχές του 14ου αιώνα. Το 1321, ένας τοπικός ιερέας στο νησί Κρκ παραχώρησε γη στην εκκλησία («στις γαίες του Κνέζε, οι οποίες ονομάζονται βλάχικες»), ενώ το 1322 οι Βλάχοι συμμάχησαν με τον Μλάντεν Σούμπιτς στη μάχη στην ενδοχώρα του Τρογκίρ.  Σύμφωνα με τον Μούζιτς σε αυτά τα πρώιμα έγγραφα δεν υπάρχει αναγνωρίσιμη διαφοροποίηση μεταξύ των όρων Βλάχος και Μορλάχος.  Το 1352, στη συμφωνία με την οποία το Ζαντάρ πούλησε αλάτι στη Δημοκρατία της Βενετίας, το Ζαντάρ κράτησε μέρος του αλατιού που οι *Μορλάχοι* και άλλοι εξήγαγαν μέσω ξηράς. Το 1362, οι *Μορλαχόρουμ* εγκαταστάθηκαν, χωρίς άδεια, σε εδάφη του Τρογκίρ και τα χρησιμοποίησαν ως βοσκότοπους για μερικούς μήνες. Στο Καταστατικό του Σένι που χρονολογείται από το 1388, οι Φρανκοπάνοι ανέφεραν τους *Μοροβλάχους* και όρισαν τον χρόνο που είχαν για βοσκότοπους όταν κατέβαιναν από τα βουνά. Το 1412, οι *Μουρλάχοι* κατέλαβαν το Φρούριο Οστροβίτσα από τη Βενετία. Τον Αύγουστο του 1417, οι βενετσιάνικες Αρχές ανησυχούσαν για τους «Μορλάχους και άλλους Σλάβους» από την ενδοχώρα, οι οποίοι αποτελούσαν απειλή για την ασφάλεια στο Σίμπενικ. Οι Αρχές του Σίμπενικ το 1450 έδωσαν άδεια εισόδου στην πόλη στους Μορλάχους και σε ορισμένους Βλάχους, που αυτοαποκαλούνταν Κροάτες, και βρίσκονταν στην ίδια οικονομική και κοινωνική θέση εκείνη την εποχή. 

Οι πρώτοι Βλάχοι πιθανότατα ζούσαν στην κροατική επικράτεια ακόμη και πριν από τον 14ο αιώνα, όντας απόγονοι εκρωμαϊσμένων Ιλλυριών και προσλαβικών ρομανόφωνων λαών. Ο Κοσοβάρος ιστορικός Ζεφ Μιρντίτα (1936–2016) θεωρούσε την κτηνοτροφία ως χαρακτηριστικό των εθνοτικών ρομανόφωνων Βλάχων. Σύμφωνα με τον Κροάτη ιστορικό Ίβαν Μούζιτς (1934–2021), οι ρομανόφωνοι Βλάχοι που ασκούσαν την κτηνοτροφία κατοίκησαν πρώτα το Βέλεμπιτ - Ντίναρα και στη συνέχεια κατέβηκαν τον 14ο και 15ο αιώνα στις κοιλάδες και αναμίχθηκαν με τους αγρότες Κροάτες, χάνοντας τη ρομανόφωνη γλώσσα τους. Ο Μούζιτς πίστευε ότι ένα μέρος τους εξακολουθούσε να είναι ρομανόφωνοι ή ήταν δίγλωσσοι τον 15ο αιώνα, ενώ θεωρούσε τους Ιστρορουμάνους (αυτούς της λίμνης Τσέπιτς στην Ίστρια και του Κρκ) ως απογόνους αυτής της ομάδας Βέλεμπιτ-Ντίναρα. Ισχυρίστηκε επίσης ότι οι Κροάτες της Ντίναρα, της Σβιλάγια, της Πρόμινα, κάτω από το Βέλεμπιτ, στην Μπουκόβιτσα και στο Μόσετς υιοθέτησαν την κτηνοτροφία και έγιναν «Μορλάχοι» κατά την οθωμανική κυριαρχία στην περιοχή. Μέχρι τότε η ρομανική γλώσσα είχε χαθεί στην περιοχή και το μόνο «βλαχικό» στοιχείο ήταν η κτηνοτροφία. Τον 15ο αιώνα η Τσιτσάρια κατοικήθηκε από μετανάστες από τα νοτιοανατολικά του Βέλεμπιτ και την περίοδο 1555-1650 η Ίστρια κατοικήθηκε από μετανάστες από την βενετσιάνικη περιοχή του Ζαντάρ. Κι οι δύο κοινότητες σήμερα εξακολουθούν να μιλούν τη στοκαβιανή-τσακαβιανή διάλεκτο με ικαβιακή προφορά. Υπήρχαν βοσκοί από την Μπουκόβιτσα, που έβοσκαν στο Βέλεμπιτ και μιλούσαν σλαβικά, αλλά μετρούσαν πρόβατα στα ρομανικά στις δεκαετίες του '70 και του '80.

Οι Ιστρορουμάνοι και άλλοι Βλάχοι (ή Μορλάχοι) είχαν εγκατασταθεί στην Ίστρια (και την ορεινή Τσιτσάρια) μετά τα διάφορα καταστροφικά ξεσπάσματα πανώλης και πολέμων μεταξύ 1400 και 1600 φτάνοντας στο νησί Κρκ. Το 1465 και το 1468, υπάρχουν αναφορές για τον «Μορλάχο» δικαστή Γεργκ Μπόντολιτς και τον «Βλάχο» χωρικό Μίκουλ, στο Κρκ και την Τσρικβένιτσα, αντίστοιχα. Στο δεύτερο μισό του 15ου αιώνα, το νησί Κρκ κατοικήθηκε κυρίως από Καθολικούς Κροάτες Βλάχους, που μετανάστευσαν από την περιοχή του νότιου Βελέμπιτ και της Ντινάρα, μαζί με κάποιο ανατολικό ρομανόφωνο πληθυσμό.  Ο βενετσιάνικος αποικισμός της Ίστριας (και της Τσιτσάρια) έλαβε χώρα το αργότερο στις αρχές της δεκαετίας του 1520 και υπήρξαν αρκετές περιπτώσεις, όπου «Βλάχοι» επέστρεψαν στη Δαλματία. Σύμφωνα με τον Ιταλό φιλόλογο Άλβισε Αντρέοζε, οι Ιστρορουμάνοι μπορεί να αποτελούν ένα υπολειμματικό παρακλάδι των *μαυροβαλακίων* Ρομανικών ποιμένων «που αναφέρονταν στη Βοσνία, τη Σερβία και την Κροατία στα τέλη του Μεσαίωνα» και αναφέρονταν στην Ίστρια τον 15ο και 16ο αιώνα. 

### 16ος αιώνας
Αν και η πρώτη οθωμανική εισβολή στην Κροατία έλαβε χώρα στις αρχές του 15ου αιώνα, η απειλή για τις δαλματικές πόλεις άρχισε μετά την κατάκτηση της Βοσνίας το 1463. Κατά τη διάρκεια του βενετσιάνικου-οθωμανικού πολέμου του 1499-1502, σημειώθηκε μια σημαντική δημογραφική μετατόπιση στην ενδοχώρα της Δαλματίας, η οποία οδήγησε στην εγκατάλειψη πολλών οικισμών της περιοχής από τους προηγούμενους κατοίκους τους. Κατά τα χρόνια που ακολούθησαν την οθωμανική κατάκτηση του Σκράντιν και του Κνιν το 1522, οι τοπικοί Οθωμανοί ηγεμόνες άρχισαν να επανεγκαθιστούν τις ερημωμένες περιοχές με τους Βλάχους υπηκόους τους. Ως Μορλάχοι στα βενετσιάνικα αρχεία, οι νεοφερμένοι στην ενδοχώρα του Σίμπενικ προέρχονταν από την Ερζεγοβίνη και ανάμεσά τους κυριαρχούσαν τρεις βλάχικες φυλές (κατούν): οι Μιρίλοβιτς, οι Ραντόχνιτσι και οι Βογίχνιτσι.

Ταυτόχρονα, η Αυστριακή Αυτοκρατορία ίδρυσε τα Στρατιωτικά Σύνορα, τα οποία χρησίμευαν ως ζώνη προστασίας από τις οθωμανικές εισβολές. Έτσι, άλλοι Βλάχοι, σλαβοποιημένοι Βλάχοι και Σέρβοι εγκατέλειψαν τους Οθωμανούς και εγκαταστάθηκαν σε αυτήν την περιοχή. Κατά συνέπεια, οι Βλάχοι  χρησιμοποιήθηκαν τόσο από τους Οθωμανούς αφενός, όσο και από την Αυστρία και τη Βενετία αφετέρου. 

Από τον 16ο αιώνα και μετά, το όνομα «Μορλάχος» άρχισε να χρησιμοποιείται ειδικά από τους Βενετούς για να αναφέρεται σε οποιονδήποτε κάτοικο της ενδοχώρας, σε αντίθεση με εκείνους των παράκτιων πόλεων, σε μια περιοχή που εκτεινόταν από τα βόρεια του Κότορ μέχρι την περιοχή του Κόλπου του Κβάρνερ. Συγκεκριμένα, η περιοχή γύρω από την οροσειρά Βέλεμπιτ κατοικούνταν σε μεγάλο βαθμό από Μορλάχους, σε σημείο που οι Βενετοί την ονόμαζαν *Montagne della Morlacca* («βουνό των Μρολάχων»), ενώ χρησιμοποίησαν το όνομα *Canale della Morlacca* για να χαρακτηρίσουν το κανάλι Βέλεμπιτ.

Μεταξύ του τέλους του Κυπριακού Πολέμου το 1573 και της έναρξης του Κρητικού Πολέμου το 1645, οι εμπορικές σχέσεις μεταξύ της Βενετικής Δημοκρατίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας βελτιώθηκαν σημαντικά. Ως παραμεθόρια περιοχή μεταξύ των δύο, η Δαλματία έγινε ένα δυναμικό κέντρο αυτών των σχέσεων. Συγκεκριμένα, οι Μορλάχοι από την ενδοχώρα έπαιξαν σημαντικό ρόλο στο εμπόριο φέρνοντας καλαμπόκι, κρέας, τυρί και μαλλί σε πόλεις όπως το Σίμπενικ, και αγοράζοντας υφάσματα, κοσμήματα, ρούχα, λιχουδιές και, πάνω απ' όλα, αλάτι. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ένας σημαντικός αριθμός Μορλάχων μετανάστευσε στην βενετική πλευρά κοντά στο Σίμπενικ, είτε προσωρινά είτε μόνιμα. Αυτές οι μεταναστεύσεις αφορούσαν κυρίως αναζήτηση εργασίας ως στρατιώτες ή υπηρέτες, ή μέσω «μικτών» γάμων. Οι περισσότεροι από αυτούς τους μετανάστες Μορλάχους προέρχονταν από τις περιοχές της Ζαγόρα, του Πέτροβο Πόλιε, του οροπεδίου Μιλιέβτσι και της κοιλάδας Τσέτινα.

Το 1579, αρκετές ομάδες *Μορλάχων* μετανάστευσαν και ζήτησαν να προσληφθούν ως στρατιωτικοί άποικοι. Αρχικά, υπήρχαν κάποιες εντάσεις μεταξύ αυτών των μεταναστών και των εδραιωμένων Ουσκόκων. Το 1593, *ο γενικός [[Προβλεπτής|επόπτης]]* (Επίτροπος) Χριστόφορος Βαλιέ ανέφερε τρία έθνη που αποτελούσαν τους Ουσκόκους: τους «ιθαγενείς του Σένι, τους Κροάτες και τους Μορλάχους από τα τουρκικά μέρη». 

### 17ος αιώνας
[δεξιά|μικρογραφία|«[Μορλαχία» τον 17ο αιώνα, χάρτης του Τόμας Τζέφερις (1785).]]
Κατά την εποχή του Κρητικού Πολέμου (1645–69) και του Πολέμου του Μωρέως (1684–99), ένας μεγάλος αριθμός *Μορλάχων* εγκαταστάθηκε στην ενδοχώρα των δαλματικών πόλεων και στο Ράβνι Κόταρι του Ζαντάρ. Ήταν επιδέξιοι στον πόλεμο και εξοικειωμένοι με την τοπική επικράτεια και υπηρέτησαν ως μισθοφόροι τόσο στον βενετικό όσο και στον οθωμανικό στρατό. Η δραστηριότητά τους ήταν παρόμοια με αυτή των Ουσκόκων. Η στρατιωτική τους θητεία τους παρείχε γη και τους απάλλαξε από δοκιμασίες και τους έδινε δικαιώματα, που τους απάλλαξαν από το πλήρες δίκαιο του χρέους (μόνο 1/10 της απόδοσης). Έτσι, πολλοί εντάχθηκαν στους λεγόμενους στρατούς «Μορλάχων» ή «Βλάχων». 

Εκείνη την εποχή, μερικοί αξιόλογοι στρατιωτικοί ηγέτες Μορλάχων, που απαριθμήθηκαν επίσης στην επική ποίηση, ήταν οι: Γιάνκο Μίτροβιτς, Ίλια και Στόγιαν Γιάνκοβιτς, Πέταρ, Ίλια και Φράνιο Σμιλιάνιτς, Στιέπαν και Μάρκο Σόριτς, Βουκ Μάντουσιτς, Ίλια Περάιτσα, Σίμουν Μπορτουλάτσιτς, Μπόζο Μίλκοβιτς, Στάνισλαβ Σοτσίβιτσα και κόμητες Φράνιο και Γιουράι Ποσεντάρσκι. Διαιρεμένη ανά θρησκεία, η οικογένεια Μίτροβιτς-Γιάνκοβιτς ήταν οι ηγέτες των Ορθοδόξων Μορλάχων, ενώ η οικογένεια Σμιλιάνιτς ήταν ηγέτες των Καθολικών Μορλάχων. 

Μετά τη διάλυση της Δημοκρατίας της Βενετίας το 1797 και την απώλεια της εξουσίας στη Δαλματία, ο όρος Μορλάχος σταμάτησε να χρησιμοποιείται.

## Κληρονομιά
Κατά την εποχή του Διαφωτισμού και του Ρομαντισμού, οι Μορλάχοι θεωρούνταν το «πρότυπο της πρωτόγονης Σλαβικότητας» και τα «πνεύματα της ποιμενικής Αρκαδίας *Μορλάκκια*». Προσέλκυσαν την προσοχή ταξιδιωτικών συγγραφέων όπως ο Ζακόμπ Σπον και ο Σερ Τζορτζ Γουίλερ του 17ου αιώνα και των συγγραφέων του 18ου αιώνα Γιόχαν Γκότφριντ Χέρντερ και Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε, οι οποίοι χαρακτήρισαν τα ποιήματά τους «morlackisch». Το 1793, στο καρναβάλι της Βενετίας, παρουσιάστηκε ένα θεατρικό έργο για τους Μορλάχους, *το Gli Antichi Slavi* («Οι αρχαίοι Σλάβοι»), και το 1802 επαναπροσδιορίστηκε ως μπαλέτο *Le Nozze dei Morlacchi*.

Στις αρχές του 20ού αιώνα, θεωρούμενοι ακόμη ως λείψανα του πρωτόγονου παρελθόντος και συνώνυμοι με βάρβαρους λαούς, μπορεί να ενέπνευσαν τον μυθιστοριογράφο επιστημονικής φαντασίας Χ, Τζ. Γουέλς στην απεικόνιση των φανταστικών Μούρλοκ στο μυθιστόρημά του *[[Η Μηχανή του Χρόνου]]*. Ο Τόμας Γκράχαμ Τζάκσον περιέγραψε τις Μορλάχες ως ημιάγριες, που φορούσαν «κεντητά παντελόνια, που τους έδιναν την εμφάνιση Ινδιάνων γυναικών». Τον 20ό αιώνα, η Άλις Λι Μοκέ, όπως και πολλές άλλες γυναίκες περιηγήτριες, στο ταξιδιωτικό της βιβλίο του 1914 *Delightful Dalmatia* τόνισε τη «βάρβαρη ομορφιά» της εικόνας των γυναικών και ανδρών Μορλάχων με τις λαϊκές τους φορεσιές, η οποία «έκανε την πλατεία της Ζάρα να μοιάζει με σκηνικό» και μετάνιωσε για την έλευση του νέου πολιτισμού. 

Στα Βαλκάνια, ο όρος έγινε υποτιμητικός, υποδεικνύοντας άτομα από τα βουνά και καθυστερημένους ανθρώπους, παρόμοιος με την υποτιμητική χρήση του όρου «βλάχος» στα ελληνικά, και έγινε αντιπαθής στους ίδιους τους Μορλάχους .

Το ιταλικό τυρί Μορλάκο, που ονομάζεται επίσης μόρλακ, μπούρλακ ή μπουρλάκο, πήρε το όνομά του από τους κτηνοτρόφους και τους δασοκόμους Μορλάκους, που ζούσαν και το παρασκεύαζαν στην περιοχή Μόντε Γκράπα. Το *Μορλάκι* επιζεί επίσης ως ιταλικό οικογενειακό όνομα.

## Παραπομπές

## Πηγές

* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* 

Κατηγορία:Πολεμικά επαγγέλματα
Κατηγορία:Ιστορία της Δαλματίας
Κατηγορία:Ιστορία των Νότιων Σλάβων
Κατηγορία:Πρόσωπα της Βενετικής Δημοκρατίας
Κατηγορία:Ιστορικές πληθυσμιακές ομάδες της Ευρώπης
Κατηγορία:Βλάχοι
Κατηγορία:Σελίδες με πηγές CS1 στα Κροατικά (hr)
Κατηγορία:Μορλάχοι
Κατηγορία:Μεσαιωνική Βοσνία και Ερζεγοβίνη
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις