Τζάκομο Μπαρότσι ντα Βινιόλα

Ο **Τζάκομο** (ή Τζάκοπο) **Μπαρότσι ντα Βινιόλα** (, 1 Οκτωβρίου 1507 – 7 Ιουλίου 1573), γνωστός απλώς και ως **Βινιόλα**, ήταν σημαντικός Ιταλός αρχιτέκτονας, που εντάσσεται στο καλλιτεχνικό ρεύμα του μανιερισμού και της ύστερης Αναγεννήσεως. Ως τα δύο μεγάλα αριστουργήματά του ανάμεσα σε πολύ μεγάλο αριθμό έργων θεωρούνται η Βίλα Φαρνέζε (στην Καπραρόλα) και η Εκκλησία του Ιησού των Ιησουιτών στη Ρώμη. Είναι ο ένας από τους τρεις μεγάλους αρχιτέκτονες που διέδωσαν τον ιταλικό αναγεννησιακό ρυθμό στον Δυτικό κόσμο, μαζί με τους Σεμπαστιάνο Σέρλιο και Αντρέα Παλλάντιο.

## Βιογραφικά δεδομένα
Ο Μπαρότσι ντα Βινιόλα γεννήθηκε στην πόλη Βινιόλα, κοντά στη Μοδένα. Ξεκίνησε την αρχιτεκτονική σταδιοδρομία του στην Μπολόνια, βιοποριζόμενος ζωγραφίζοντας και κατασκευάζοντας πλαίσια-μοτίβα για τεχνίτες. Πραγματοποίησε το πρώτο ταξίδι του στη Ρώμη το 1536 για να εκπονήσει γραμμικά σχέδια (με μετρήσεις) των αρχαίων ρωμαϊκών ναών, με τη σκέψη να εκδώσει μια εικονογραφημένη εκδοχή του έργου του Βιτρουβίου. Είχε την τύχη τότε να τον προσκαλέσει ο βασιλιάς Φραγκίσκος Α΄ της Γαλλίας, που ήθελε τεχνίτες για το Ανάκτορο του Φονταινεμπλώ, και έμεινε εκεί από το 1541 έως το 1543. Πιθανώς η γνωριμία του με τον Μπολονέζο αρχιτέκτονα Σέρλιο και με τον ζωγράφο Φραντσέσκο Πριματίτσο έγινε στο Φονταινεμπλώ.

Μετά την επιστροφή του στην Ιταλία, ο Μπαρότσι σχεδίασε το Παλάτσο Μπόκκι (*Palazzo Bocchi*) στην Μπολόνια προτού εγκατασταθεί στην Ρώμη, όπου εργάσθηκε για τον Πάπα Ιούλιο Γ΄. Μετά τον θάνατο του Πάπα, ο αρχιτέκτονας προσλήφθηκε από την παπική οικογένεια των Φαρνέζε και συνεργάσθηκε με τον Μιχαήλ Άγγελο, ο οποίος επηρέασε βαθιά την τέχνη του Βινιόλα.

Το 1558 ο αρχιτέκτονας πήγε στην Πιατσέντσα («Πλακεντία») για να αναθεωρήσει τα σχέδια του Παλάτσο Φαρνέζε, έργο που είχε παραγγελθεί από τη Μαργαρίτα της Πάρμας, σύζυγο του Οκταβίου Φαρνέζε.

Από το 1564 οπότε απεβίωσε ο Μιχαήλ Άγγελος, ο Βινιόλα συνέχισε το έργο του στη Βασιλική του Αγίου Πέτρου, όπου σχεδίασε δύο δευτερεύοντες θόλους σύμφωνα με το αρχικό σχέδιο του Μιχαήλ Αγγέλου. Ο ίδιος πέθανε το 1573, σε ηλικία 65 ετών, στη Ρώμη. Στην τετρακοσιοστή επέτειο από τον θάνατό του (1973) έγινε μετακομιδή των οστών του στο Πάνθεον. Ως μαθητής του Βινιόλα αναφέρεται ο Αντόνιο Γκαρτσόνι (*Antonio Garzoni*).

## Το έργο του
### Μείζονα αρχιτεκτονικά έργα
[thumb|254px|Η [Εκκλησία του Ιησού στη Ρώμη]]
thumb|right|225px|Κάτοψη του κτηρίου της Βίλα Φαρνέζε στην Καπραρόλα
* Ιουλιανή Βίλα για τον Πάπα Ιούλιο Γ΄, στη Ρώμη (1550-1553), σε συνεργασία με τον Μπαρτολομέο Αμμαννάτι που σχεδίασε το νυμφαίο και άλλα στοιχεία του κήπου, υπό τη γενική διεύθυνση του Βαζάρι, και καθοδήγηση τον ίδιο τον Πάπα (που είχε σχετικές γνώσεις) και τον Μιχαήλ Άγγελο
* Βίλα Φαρνέζε (στην Καπραρόλα) (1559-1573)
* Βίλα Λάντε στην κωμόπολη Μπανιάια (από το 1566), μαζί με τους κήπους της, τα συντριβάνια, κρήνες και τους απομονωμένους οικίσκους (*casini*) εντός των κήπων
* Εκκλησία του Ιησού (*Chiesa del Gesù*) στη Ρώμη, ο «μητρικός ναός» του Τάγματος των Ιησουιτών, που θα γινόταν πρότυπο για τις προσόψεις των ναών σε ρυθμό μπαρόκ τον επόμενο αιώνα
* Παπική Βασιλική της Αγίας Μαρίας των Αγγέλων στην Ασίζη (με τον Γκαλεάτσο Αλέσσι)
* Άγιος Ανδρέας της Βία Φλαμινία, ο πρώτος ναός που είχε ωοειδή τρούλο, ένα χαρακτηριστικό που έγινε «σήμα κατατεθέν» του μπαρόκ
* Παλάτσο ντεϊ Μπάνκι στην Μπολόνια
* Παλάτσο Φαρνέζε της Πιατσέντσα, ένα μεγαλοπρεπές σχέδιο ενός τεράστιου ανακτόρου, σε κλίμακα συγκρίσιμη στην Ιταλία μόνο με εκείνη του Ανακτόρου του Βατικανού. Το ορθογώνιο σχέδιο έχει διαστάσεις περίπου 111 μέτρα επί 88 μέτρα. Ωστόσο κατασκευάσθηκε σε λιγότερο από το μισό του μεγέθους που είχε στο σχέδιο και χωρίς πολλά από τα αρχιτεκτονικά του στοιχεία.
* Βασιλική του Αγίου Πέτρου στο Βατικανό, όπου ο Τζάκομο Μπαρότσι ντα Βινιόλα ανέλαβε τον ρόλο του επικεφαλής αρχιτέκτονα μετά τον θάνατο του Μιχαήλ Αγγέλου.
* Παλάτσο Κοντράρι Μπονκομπάνι στη Βινιόλα.
* Ναός της Σάντα Μαρία ντελλ Όρτο (1576-1578) στη Ρώμη (μόνο η πρόσοψη)
* Κήποι Φαρνέζε (ιταλ. *Orti Farnesiani* στον Παλατίνο λόφο της Ρώμης
* Σαντ' Άννα ντέι Παλαφρενιέρι στο Βατικανό (περ. 1570), με το σχέδιο και τον ωοειδή τρούλο να είναι εγγεγραμμένα σε ένα ορθογώνιο, το οποίο σχεδίασε ο Τζακίντο Μπαρότσι. Αυτό το σχέδιο μιμήθηκαν πολλοί αρχιτέκτονες του μπαρόκ.

### Λοιπά αρχιτεκτονικά έργα
thumb|right|upright=1.13|Οι «πέντε τάξεις» σε χαρακτικό από το βιβλίο του Βινιόλι ''Regola delli cinque ordini d'architettura''
* Βίλα Τζουστινιάνι Οντεσκάλκι (ιταλ. *Villa Giustiniani Odescalchi*) στην κωμόπολη Μπασσάνο Ρομάνο
* Ναός στον «Κήπο των τεράτων» στο Μπομάρτσο
* Ο Ναός του Αγίου Μάρκου και το Νοσοκομείο Σαν Τζοβάννι στην κωμόπολη Καπραρόλα
* Ναός της Παναγίας ντελ Πιάνο στην Καπράνιτσα
* Παλάτσο Πιστολίνι στο χωριό Κολλεβέκκιο του Λατίου
* Ναός του Αγίου Αντωνίου του Μάρτυρος (*Sant'Antonio Martire*) στην πόλη Φάρα ιν Σαμπίνα
* Κτίσματα στο Αββαείο της Φάρφα: μια κρήνη και ένας μύλος
* Το Δημαρχείο του Γκρόττε ντι Κάστρο (1568), αργότερα τροποποιήθηκε
* Το Ανάκτορο του Δούκα (*Palazzo Ducale*) στον Δήμο Γκαλλέζε
* Κάστρο στην Ιζόλα Φαρνέζε
* Παλάτσο Φαρνέζε στο χωριό Λατέρα (1550)
* Βίλα Μοντραγκόνε στον Δήμο Μόντε Πόρτσιο Κατόνε
* Υδραγωγείο του Νέπι
* Η Πλατεία Ουμβέρτου Α΄ με την Κρήνη των Ξιφών και το Παλάτσο Αλτιέρι στην κωμόπολη Οριόλο Ρομάνο
* Ο Ναός του Αγίου Αντωνίου Αμπάτα και το Παλάτσο ντελ Σεμινάριο (από τον μετασχηματισμό προϋπαρχόντων κτηρίων) στο Ριέτι
* To Παλάτσο Αλμπάνι στο Σοριάνο νελ Τσιμίνο
* Ο Ναός του Αγίου Λαυρεντίου (*San Lorenzo*) και το Παλάτσο Κάτσια Κανάλι στην κωμόπολη Σαντ' Ορέστε
* Ναός της Παναγίας του Ρουστσέλο (*Madonna del Ruscello*) στο χωριό Βαλλεράνο 
* Το ταφικό ιερό της Οικογένειας Σαντακρότσε στο χωριό Βεγιάνο
* Το Δημαρχείο του Βελλέτρι (από κοινού με τον Τζάκομο ντέλλα Πόρτα)
* Πύλη Φαούλλε (*Porta Faulle*) και η κρήνη της Πιάτσα ντέλλα Ρόκκα στο Βιτέρμπο, η δεύτερη με ανάθεση των Φαρνέζε
* Παλάτσο Μπόκκι (1545) στην Μπολόν9ια
* Παλάτσο Μπονκομπάνι στην Μπολόνια
* Κλιμακοστάσιο του Παλάτσο Ιζολάνι στην Μπολόνια
* Παλάτσο Μπουφαλίνι (1562) στην Τσιττά ντι Καστέλλο
* Παλάτσο Νόμπιλι-Ταρούτζι (*Nobili-Tarugi*) στο Μοντεπουλτσάνο
* Η Καστελλίνα (*La Castellina*, 1554) στη Νόρτσα
* Παλάτσο ντελ Τζαρντίνο στην Πάρμα
* Ρόκκα ντι Σαν Τζόρτζο στο Σαν Τζόρτζο Πιατσεντίνο
* Ναός της Σάντα Μαρία ντέλλα Κονσολατσιόνε, Τόντι
* Τα εξής κτήρια στη Ρώμη:
** Σάντα Κατερίνα ντέι Φουνάρι (το παρεκκλήσιο Ρίτσι ή Ρούιζ)
** Σάντα Μαρία Σκάλα Κοέλι (με τον Τζάκομο ντέλλα Πόρτα)
** Σάντα Μαρία της Τρασποντίνα
** Εργασίες στον Σαν Λορέντσο ιν Νταμάζο και η πύλη της καγκελλαρίας
** Παλάτσο Μποργκέζε
** Παλάτσο Φαρνέζε της Ρώμης
** Παλάτσο Φιρέντσε (το προαύλιο)
** Παλάτσο ντελ Βινιόλα στην Πιάτσα Ναβόνα
** Παλατσέττο Σπάντα (*Palazzetto Spada*)
** Το κυρίως προαύλιο του Ποντιφηκικού Πανεπιστημίου του Αγίου Θωμά Ακινάτη (*Angelicum*), πρώην Μονή των Αγίων Δομένικου και Σίξτου
** Πόρτα ντελ Πόπολο

### Μη κατασκευασθέντα σχέδια
thumb|Το βιβλίο του Βινιόλα ''Le due regole della prospettiva prattica'' (1682)
Ο Βινιόλα, όπως και πολλοί άλλοι αρχιτέκτονες, υπέβαλε τα σχέδιά του για την ολοκλήρωση της προσόψη της Βασιλικής του Αγίου Πετρωνίου στην Μπολόνια (περ. 1545). Σχέδια του Βινιόλα για τον ναό αυτόν, μαζί με εκείνα των Μπαλντασσάρε Περούτσι, Τζούλιο Ρομάνο, Αντρέα Παλλάντιο και άλλων, εκτέθηκαν το 2001 στη Φερράρα.

### Γραπτά έργα
Τα δύο δημοσιευμένα βιβλία που έγραψε ο Βινιόλα βοήθησαν στον καθορισμό του «κανόνα» τού τι συνιστά τον κλασικό αρχιτεκτονικό ρυθμό. Το πρώτο, με τίτλο *Regola delli cinque ordini d'architettura* (= «κανόνας των 5 τάξεων της αρχιτεκτονικής», α΄ έκδοση το 1562, πιθανώς στη Ρώμη), παρουσιάζει το πρακτικό σύστημα του Βινιόλα για την κατασκευή κιόνων στις πέντε κλασικές τάξεις-ρυθμούς (τοσκανικός, δωρικός, ιωνικός, κορινθιακός και σύνθετος) με τη χρήση αναλογιών, τις οποίες ο Βινιόλα προσδιόρισε από δικές του μετρήσεις κλασικών ρωμαϊκών μνημείων. Η καθαρότητα και το εύχρηστο της πραγματείας αυτής του Βινιόλα το κατέστησαν κατά τους επόμενους αιώνες το πλέον πολυεκδοθέν βιβλίο στην ιστορία της αρχιτεκτονικής.

Η δεύτερη πραγματεία του Βινιόλα, με τίτλο *Due regole della prospettiva pratica* (= «δύο κανόνες πρακτικής προοπτικής»], πρωτοεκδόθηκε μετά τον θάνατο του συγγραφέως με εκτεταμένα σχόλια από τον μαθηματικό Ιγνάτιο Ντάντι (Μπολόνια 1583). Εδώ ο Βινιόλα προκρίνει την προοπτική ενός σημείου έναντι των μεθόδων δύο σημείων, όπως η διεστιακή κατασκευή, και παρουσιάζει, χωρίς θεωρητικές περισπάσεις, πρακτικές εφαρμογές που θα μπορούσαν να γίνουν εύκολα κατανοητές από έναν αναθέτη έργου.

## Παραπομπές


## Πηγές
* 
* Το λήμμα «Βινιόλα Ιάκωβος Μπαρρότσι» στη *Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια* «Χάρη Πάτση», τόμος 8, σελ. 524

## Βιβλιογραφία
* 
* 
* 
* 
* 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Σύντομη βιογραφική σημείωση
* Ο Paolo Zauli για τον Βινιόλα

Κατηγορία:Ιταλοί αρχιτέκτονες
Κατηγορία:Μανιερισμός
Κατηγορία:Αρχιτέκτονες του Μπαρόκ