Ταπαγιάν

[μικρογραφία| Παραδοσιακά αγγεία ''ταπαγιάν'' στο [Μπίγαν, Φιλιππίνες]]
μικρογραφία| Ένας μαλαϊκό ''ταπαγιάν''.
Τα ***ταπαγιάν''' (tapayan)'' ή ***τεμπαγιάν*** (''tempayan)'' (επίσης γνωστά ως '''μπαλάνγκα''', '''μπελάγνκα''' ή '''μπανγκά''' [''balanga, belanga ή banga'']) είναι μεγάλα κεραμικά σκεύη με φαρδύ στόμιο ή πήλινα αγγεία που βρίσκονται σε διάφορους [[Αυστρονήσιοι|αυστρονήσιους]] πολιτισμούς στη νησιωτική [[Νοτιοανατολική Ασία]]. Οι διάφορες χρήσεις τους περιλαμβάνουν τη ζύμωση ρυζιού (''[[ταπάι]]''), τη ζύμωση ξιδιού ή αλκοολούχων ποτών, την αποθήκευση φαγητού και νερού, το μαγείρεμα και την ταφή του νεκρού.

Ο όρος ''ταπαγιάν'' περιλαμβάνει επίσης τα εισαγόμενα κεραμικά σκεύη ***μαρταμπάν**' (*martaban*), που προήλθαν αρχικά από κλιβάνους στη Νότια Κίνα και την Ινδοκίνα. Αυτά χρησιμοποιήθηκαν κυρίως ως βάζα αποθήκευσης για τρόφιμα και πολύτιμα εμπορικά αγαθά κατά τη διάρκεια των θαλάσσιων ταξιδιών, αλλά εκτιμήθηκαν ιδιαίτερα τα ίδια ως εμπορεύματα. Έγιναν κειμήλια και σύμβολα πλούτου και καθεστώτος ανάμεσα σε διάφορους αυτόχθονες πολιτισμούς στα νησιά της Νοτιοανατολικής Ασίας.

## Ετυμολογία
*Το tapayan* προέρχεται από το πρωτομαλαϊκό-πολυνησιακό tapay-an που αναφέρεται σε μεγάλα χωμάτινα βάζα που αρχικά χρησιμοποιούνταν για τη ζύμωση του κρασιού από ρύζι (ταπάι). Στις σύγχρονες αυστρονησιακές γλώσσες, τα παράγωγα περιλαμβάνουν τα: *tapayan* (Ταγκάλογκ, Ιλοκάνο και διάφορες γλώσσες Βισαγιάν), *tapj-an* (Ιμπαλόι) και *tapáy-an* (Χανουνούο) στις Φιλιππίνες, καθώς και *tepayan* (Ιμπάν) και *tempayan* (Ιαβαϊκά και Μαλαϊκά) στο Μπρουνέι, τη Μαλαισία και την Ινδονησία.

Το *balanga* προέρχεται από το πρωτοφιλιππινέζικο balangaq («βάζο νερού»). Ομόρριζα περιλαμβάνουν τις *balanga* και *banga* (Ταγκάλογκ, Ιλοκάνο, Πανγκασινάν, οι περισσότερες γλώσσες Βισαγιάν), *vangaq* (Ιβατάν), *byanga* (Καλίνγκα) και *balangaq* (Καπαμπάνγκαν) στις Φιλιππίνες, καθώς και *balanga*, *belanga* ή *blanga* στην Ινδονησία και τη Μαλαισία.

## Περιγραφή
[μικρογραφία| Παραδοσιακά βάζα ''burnay'' που περιέχουν ζύμωση ''[μπαγκουόνγκ* στο [[Ιλόκος Νόρτε]], [[Φιλιππίνες]]]]
Τα βάζα *ταπαγιάν* κυμαίνονται σε μέγεθος από 30 εκατοστά έως μεγαλύτερα από 100 εκατοστά. Συνήθως έχουν βολβοειδείς «ώμους» και επίπεδες χωρίς στολίδια βάσεις. Οριζόντιες ή κατακόρυφες λαβές μπορεί να υπάρχουν, έως και οκτώ σε αριθμό. Τα στόμια των βάζων είναι συνήθως φαρδιά, αλλά τα βάζα που χρησιμοποιούνται για την αποθήκευση κρασιού μπορούν να έχουν σχετικά μικρότερα στόματα και είναι σφιχτά καλυμμένα για να αποτραπεί η εξάτμιση του αλκοόλ. Τα πρώτα ντόπια *ταπαγιάν* ήταν ως επί το πλείστον χωρίς σμάλτο, ενώ αργότερα τα *ταπαγιάν* και τα εισαγόμενα *μαρταμπάν* ήταν επισμαλτωμένα (συνήθως στο εξωτερικό) και επομένως ήταν πιο κατάλληλα για αποθήκευση υγρών.

=== Φιλιππίνες ===
[[Αρχείο:Annual_report_of_the_Director_to_the_Board_of_Trustees_for_the_year_.._(1910)_(18246004349).jpg|μικρογραφία| [[Ιγκορότ]] κατασκευαστές κεραμικών (περ. 1910).]]
Το *ταπαγιάν* στις Φιλιππίνες χρησιμοποιείταιι πιο συχνά για αποθήκευση νερού, ζύμωση και μαγείρεμα. Το *ταπαγιάν* διακρίνεται από το πολύ μικρότερο πήλινο σκεύος μαγειρικής (*παλαγιόκ* ή *κουλόν*). *Το* *ταπαγιάν* είναι επίσης γνωστό ως *kalamba* ή *angang* στα Ταγκάλογκ και [[Γλώσσα Ιτάβις|Ιτάβις]].

Το *ταπαγιάν που* χρησιμοποιείται αποκλειστικά για την αποθήκευση νερού ονομάζεται μερικές φορές *banga* ή *balanga*, για να το διακρίνει από άλλα *ταπαγιάν*. Το *banga* ήταν ένα ουσιαστικό μέρος των παραδοσιακών φιλιππινέζικων κουζινών και κανονικά φυλάγονταν στο *banggera*, τον πάγκο της κουζίνας από μπαμπού με σχιστόλιθο που εκτείνεται από τους εξωτερικούς τοίχους του σπιτιού. Τα εξειδικευμένα *ταπαγιάν* που χρησιμοποιούνται για τη ζύμωση προϊόντων διατροφής, με παχύτερους τοίχους και αεροστεγές κάλυμμα, διακρίνονται επίσης ως *burnay* στα Ιλοκάνο.

=== Ινδονησία, Μαλαισία και Μπρουνέι ===
Τα βάζα *τεμπαγιάν* (επίσης γνωστά ως *tempajan*, *kendi*, *balanga*, *belanga* ή *blanga*) στην [[Ινδονησία]], τη [[Μαλαισία]] και το [[Μπρουνέι]] χρησιμοποιήθηκαν επίσης κυρίως για αποθήκευση νερού, ζύμωση και μαγείρεμα.

== Βάζο ταφής ==
[[Αρχείο:Manunggul_Jar.jpg|μικρογραφία| Το [[Βάζο Μανουνγκούλ]], ένα βάζο ταφής από την [[Παλαουάν|Παλάουαν]] που χρονολογείται από το 890-710 π.Χ.]]
[[Αρχείο:Burial_jars_secondary.jpg|μικρογραφία| Διάφορα βάζα ταφής *ταπαγιάν* χρησιμοποιούνται στην Ιερατική Σχολή του Αγίου Ροζάριο του Μπικόλ.]]
Τα *ταπαγιάν*, καθώς και άλλα πιο εξειδικευμένα δοχεία, χρησιμοποιούνταν επίσης ως βάζα ταφής στους αρχαίους Αυστρονήσιους πολιτισμούς. Χρησιμοποιούνται για την αποθήκευση των σκελετικών υπολειμμάτων των νεκρών. Το παλαιότερο παράδειγμα του οποίου είναι το περίτεχνο [[Βάζο Μανουνγκούλ]], που χρονολογείται στο 890-710 π.Χ., από τα [[Σπήλαια Ταμπόν]] του [[Παλαουάν|Παλάουαν]] στις [[Φιλιππίνες]].

== Εμπόριο ==


=== Βάζα *μαρταμπάν* ===
Τα πήλινα σκεύη *μαρταμπάν* συνήθως εισάγονται. Αρχικά, κατασκευάζονταν στη [[Νότια Κίνα]] τουλάχιστον από την περίοδο της [[Δυναστεία Χαν|δυναστείας των Χαν]] (206 π.Χ. - 220 μ.Χ.), αλλά στους μετέπειτα αιώνες περιλάμβαναν επίσης κεραμικά που κατασκευάστηκαν στην [[Ταϊλάνδη]], τη [[Μιανμάρ]], την [[Καμπότζη]], το [[Λάος]], το [[Βιετνάμ]] και τη νησιωτική Νοτιοανατολική Ασία από ντόπιους και Κινέζους μετανάστες. Το όνομα *martaban* προέρχεται από το λιμάνι Μαρταμπάν (σύγχρονο [[Μοτάμα]], [[Μιανμάρ]]), ένα σημαντικό εμπορικό λιμάνι στο [[Θαλάσσιος Δρόμος του Μεταξιού|Θαλάσσιο Δρόμο του Μεταξιού]]. Ο όρος *martaban* χρησιμοποιείται επίσης στην [[Εγγύς Ανατολή]] (και μπορεί να είναι η πηγή των όρων για το [[Αμυγδαλόπαστα|μαρζιπάν]]), αλλά σε αντίθεση με το *martaban της* Νοτιοανατολικής Ασίας, αναφέρθηκαν στο κινεζικό σκεύος [[σελαντόν]]. Το βιετναμέζικο σκεύος ξεχωρίστηκε επίσης μερικές φορές από το *martaban* ως *guci* (επίσης *gusi*, *gusih*, *guchi* ή *gutchi* ) από το [[Τζιάοτσι]], το παλιό όνομα για το βόρειο Βιετνάμ, ενώ τα ταϊλανδέζικα κεραμικά διακρίθηκαν ως *syam*, από το [[Σιάμ]] ή το Σαγιάμ, το παλιό όνομα της [[Ταϊλάνδη|Ταϊλάνδης]].
[[Αρχείο:Packing_and_storage_jars_from_the_Belitung_shipwreck,_ArtScience_Museum,_Singapore_-_20110618.jpg|αριστερά|μικρογραφία| Διάφορα *μαρταμπάν'' του 9ου αιώνα από το ναυάγιο του Μπελιτούνγκ της Ινδονησίας.]]

## Δείτε επίσης

* Φιλιππινέζικα κεραμικά
* Ταπάι
* Ταπούι
* Θαλάσσιος Δρόμος του Μεταξιού
* Αμφορέας

## Παραπομπές


Κατηγορία:Φιλιππινέζικη κεραμική
Κατηγορία:Μαγειρικά σκεύη