Πριγκιπάτο του Σαλέρνου

[μικρογραφία|300εσ|[Σόλιδος του πριγκιπάτου τον 9ο αι. Επιγρ.: SICONOLFUS / VICTOR +PRINCI, S I, CON.OB, 3,73 γραμ.]]

Το **Πριγκιπάτο του Σαλέρνου,** λατιν.: *Principatus Salerni,* ήταν ένα μεσαιωνικό κράτος της Νότιας Ιταλίας, που σχηματίστηκε το 851 από το Πριγκιπάτο του Βενεβέντου μετά από έναν 10ετή εμφύλιο πόλεμο. Είχε επίκεντρο την πόλη-λιμάνι του Σαλέρνο. Αν και όφειλε υποταγή κατά την ίδρυσή του στον αυτοκράτορα των Καρολιδών, ήταν *de facto* ανεξάρτητο σε όλη την ιστορία του και εναλλάσσονταν μεταξύ των Καρολιδών και των διαδόχων τους στη Δύση και των Ρωμαίων (Βυζαντινών) Αυτοκρατόρων στην ανατολή. 

## Ιστορία

### Σχηματισμός
Το 839 ο πρίγκιπας του Μπενεβέντο, Σικάρδος, απεβίωσε. Αμέσως, ο αρχιστράτηγος τού στρατού του, Ραδέλχις Α΄, κατέλαβε την εξουσία στο Μπενεβέντο, και φυλάκισε τον κληρονόμο και αδελφό του Σικάρου, Σικονόλφο, στον Τάραντα. Αμαλφιτανοί έμποροι έσωσαν τον Σικονόλφο από τη φυλακή, και ανακηρύχθηκε πρίγκιπας στο Σαλέρνο. Ξεκίνησε εμφύλιος πόλεμος στη Ν. Ιταλία (Μετζοτζιόρνο). Το 847 ο αυτοκράτορας Λοθάριος Α΄ έβαλε τον Γκυ Α΄ του Σπολέτο και τον Σέργιο Α΄ της Νάπολης να μεσολαβήσουν για τη διαίρεση του μεγάλου Λομβαρδικού πριγκιπάτου. Το 851 ο Λουδοβίκος Β΄ βασιλιάς της Λομβαρδίας, χώρισε το πριγκιπάτο σε δύο τμήματα: ένα με πρωτεύουσά του το Σαλέρνο, και ένα άλλο με το αρχικό Μπενεβέντο. 

Το Σαλέρνο αποτελούνταν από τις πόλεις Tάραντo, Κασάνο, Κοζέντσα, Παίστουμ, Κόντσα, Ποτέντσα, Σάρνο, Τσιμιτίλε (Nόλα), Κάπουα, Tεάνo και Σόρα. Ήταν μία θαλάσσια δύναμη με πολλά λιμάνια, συμπεριλαμβανομένου τού ίδιου τού Σαλέρνο, και έλεγχε κυρίως το δυτικό μισό του παλαιού δουκάτου. 

Το πριγκιπάτο δεν γνώρισε σταθερότητα στα πρώτα του χρόνια. Το 851 ο Σικονόλφ απεβίωσε και ο γιος του Σίκο ήταν ακόμη παιδί. Καθαιρέθηκε και αντικαταστάθηκε από τον αντιβασιλιά του, Πέτρο, το 853, και τον Πέτρο διαδέχθηκε εκείνο το έτος ο γιος του Αδεμάρ. Η θυελλώδης ηγεμονία του Αδεμάρ έληξε βίαια: μία εξέγερση τον καθαίρεσε και ο Γουαϊφέρ, γόνος μίας τοπικής οικογένειας, των Νταουφεριδών, τον τύφλωσε και τον φυλάκισε. Ο Γουαϊφέρ τον διαδέχθηκε στο πριγκιπικό αξίωμα με την υποστήριξη του λαού. 

### Νταουφερίδες
Ο Γουαϊφέρ σταθεροποίησε το πριγκιπάτο κατά τη διάρκεια της μακράς βασιλείας του, διάρκειας 10 ετών. Οι διάδοχοί του βασίλευσαν για εξίσου μεγάλες περιόδους, και σε σύντομο χρονικό διάστημα το Σαλέρνο ξεπέρασε το Μπενεβέντο σε μεγαλείο. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, η Κάπουα ανεξαρτητοποιήθηκε. Το Σαλέρνο ήταν τυπικά ακόμη υποτελές του Φράγκου αυτοκράτορα, αλλά ουσιαστικά ήταν ανεξάρτητο. Ο πρίγκιπας συμμάχησε ακόμη και με τους Σαρακηνούς. Το 880 ο Γουαϊφέρ απομακρύνθηκε με μία πράξη που δημιούργησε προηγούμενο από τον γιο του: ο Γουαϊμάρ Α΄ τον ανάγκασε να μετακομίσει σε μοναστήρι, και ανέλαβε τα ηνία της κυβέρνησης. Τα χρονικά της βασιλείας του τον περιγράφουν με δεσποτικούς όρους, και δεν φαίνεται να ήταν δημοφιλής. Ανέστρεψε τη συμμαχία με τους Σαρακηνούς υπέρ στενότερων δεσμών με τον αυτοκράτορα, τότε Κάρολο Β΄ τον Φαλακρό. Το 887 ωστόσο, χώρισε από τους Φράγκους και απέδωσε φόρο υποτέλειας στον Ρωμαίο (Βυζαντινό) Αυτοκράτορα, λαμβάνοντας τον τίτλο του *[[Πατρίκιοι|πατρίκιου]]*. Το 900 ή 901 ο γιος του, Γουαϊμάρ Β΄, τον ανάγκασε να εγκατασταθεί στο δικό του μοναστικό ίδρυμα του Σαν Μάσιμο, και ξεκίνησε τη βασιλεία του.  

Ο Γουαϊμάρ Β΄ ανέδειξε το Σαλέρνο σε μεγαλείο. Ήταν πιο θρησκευόμενος πρίγκιπας από τον πατέρα του, ο οποίος ήταν ευσεβής για τα δεδομένα της εποχής. Εισήγαγε τις μεταρρυθμίσεις του Κλυνύ στο Σαλέρνο. Ήταν επίσης πιο διατεθειμένος να πολεμήσει τους Μουσουλμάνους, και συμμετείχε στη διάσημη μάχη του Γαριλιάνο το 915. Σε αυτό ήταν σύμμαχος των Ρωμαίων (Βυζαντινών), όπως ήταν καθ' όλη τη διάρκεια τής βασιλείας του, με εξαίρεση μία σύντομη περίοδο τη δεκαετία του 920. Αύξησε το κύρος και την επιρροή του μέσω συμμαχιών γάμου με το Μπενεβέντο και την Κάπουα, και μάλιστα συμμετείχε σε επιτυχημένα σχέδια εναντίον της Ρωμαϊκής (Βυζαντινής) Καμπανίας, όπου κέρδισε μεγάλο έδαφος. Ο Γουαϊμάρ Β΄ εργάστηκε περαιτέρω για να σταθεροποιήσει τη δυναστεία του, αλλάζοντας το πρότυπο διαδοχής. Διόρισε τον γιο του Γισούλφ Α΄ ως συν-πρίγκιπα το 943, και ο Γισούλφ Β΄ τον διαδέχθηκε το 946. 

Η διαδοχή δεν ήταν αδιαμφισβήτητη από έξω. Οι συμμαχικές δυνάμεις του Ιωάννη Γ΄ της Νάπολης και του Λανδούλφου Β΄ του Μπενεβέντο εισέβαλαν, αλλά μία συμμαχία με τους Αμαλφιτανούς έσωσε τη βασιλεία του Γισούλφ Β΄. Ο Γισούλφ Β΄, όπως και ο πατέρας του, παρέμεινε με τους Ρωμαίους (Έλληνες), ακόμη και πολεμώντας με τον πάπα. Σύναψε συνθήκη με τον τελευταίο, και υπερασπίστηκε τον Παντούλφο Α΄ Σιδηροκέφαλο, πρίγκιπα του Μπενεβέντο και της Κάπουα. Αν και οι γείτονές του φαινόταν συνεχώς να τού αντιτίθενται, οι Σιδηροκέφαλος τον επανεγκατέστησαν μετά από μία εξέγερση του 974, η οποία είχε υποστηριχθεί από τον αδελφό του και τις γειτονικές ελληνικές πόλεις. Ο Γκισούλφ δεν απέκτησε παιδιά κατά το τέλος του, και το Σαλέρνο πέρασε στην ευρύτερη επικράτεια του Σιδηροκέφαλου, ο οποίος την παραχώρησε στον γιο του, Πανδόλφο Β΄. 

### Ξένη κυριαρχία
Από το 978, έτος τέλους του πρίγκιπα Γισούλφ, έως το 983, όταν οι Σαλερινοί επανέφεραν μία δυναστεία τής επιλογής τους, το πριγκιπάτο βρισκόταν υπό την κυριαρχία «ξένων»: είτε του πριγκιπικού οίκου της Κάπουας είτε των δουκών του Αμάλφι. Οι Αμαλφιτανοί εκμεταλλεύτηκαν το τέλος τού Σιδηροκέφαλου το 981 για να το καταλάβουν από τον Πανδόλφο Β', και ο Μάνσο Α' του Αμάλφι έγινε πρίγκιπας. Δεν ήταν δημοφιλής, και ένας Σπολετανός, ο Ιωάννης Β΄, γιος του Λάμπερτ, εξελέγη μετά την εκδίωξη των Αμαλφιτανών. Διαφωνίες επικράτησαν με το Αμάλφι, μέχρι το τέλος του πριγκιπάτου έναν αιώνα αργότερα. 

### Ζενίθ και παρακμή
Ο Ιωάννης ίδρυσε τη δική του δυναστεία, η οποία έμελλε να εγκαινιάσει την τελευταία περίοδο μεγαλείου του Σαλέρνο ως ανεξάρτητης Λομβαρδικής οντότητας. Προσπάθησε να αυξήσει τον έλεγχο της εκκλησίας στην περιοχή του, αλλά απέτυχε. Ακολούθησε την αρχή της συμβασιλείας με τους γιους, για να σταθεροποιήσει τη διαδοχή. Ο γιος του, Γουαϊμάρ Γ΄, έπρεπε να αντιμετωπίσει επιθέσεις Σαρακηνών, αλλά βοηθήθηκε από τους Νορμανδούς μισθοφόρους, που είχε βοηθήσει να στρατολογήσει στον νότο. Απομακρύνθηκε από τους Ρωμαίους (Βυζαντινούς) καθ' όλη τη διάρκεια τής βασιλείας του και υποστήριξε τους Λομβαρδούς επαναστάτες του Μέλο του Μπάρι. Υποστήριξε επίσης τον γείτονά του, Παδόλφο Δ΄ της Κάπουα, παρά την αντιδημοτικότητα τού τελευταίου. Υπό τον Γουαϊμάρ Γ΄, η Schola Medica Salernitana άρχισε να ακμάζει, και ήταν σε θέση να αναγράψει το *Πλούσιο Σαλέρνο* (Opulenta Salernitanum) στα νομίσματά του, ως ένδειξη τού εμπορικού πλούτου τής πόλης του.  
αριστερά|μικρογραφία|300x300εσ|Ο Γουαϊμάρ Δ΄ διεύρυνε το πριγκιπάτο του Σαλέρνο -μεταξύ 1038 και 1047- ώστε να συμπεριλάβει όλη την ηπειρωτική νότια Ιταλία.
Ο Γουαϊμάρ Δ΄ έφερε το Σαλέρνο στα ύψη του, αλλά εκείνο δεν επέζησε από αυτόν. Και αυτός χρησιμοποίησε τους Νορμανδούς για αμοιβαίο όφελος. Μπορεί να θεωρηθεί κυρίως υπεύθυνος για την άνοδο των Ωτβίλ στο Μετζοτζιόρνο. Αντιτάχθηκε στον Πανδόλφο της Κάπουα, σε αντίθεση με τον πατέρα του, και ένωσε το πριγκιπάτο του με αυτό για πρώτη φορά από την εποχή του Πανδόλφου Α΄ Σιδηροκέφαλου. 

Το 1038 ζήτησε τη διαιτησία και των δύο αυτοκρατόρων για θέματα που αφορούσαν τον Πανδόλφο, αλλά μόνο ο αυτοκράτορας Κορράδος Β΄, ανταποκρίθηκε, και το Σαλέρνο έγινε πλήρως δυτικό σε υποταγή. Ο Κορράδος Β΄ έκανε τον Γουαϊμάρ ισχυρό πρίγκιπα, και επέκτεινε στρατιωτικά την εξουσία του στις παράκτιες πόλεις-κράτη της Γαέτας, της Νάπολης και του Αμάλφι. Άρχισε κατακτήσεις στην Καμπανία, την Απουλία και την Καλαβρία, και μεταξύ 1038 και 1047 είχε τον έλεγχο ολόκληρης της ηπειρωτικής νότιας Ιταλίας. Αλλά οι επιτυχίες του ανατράπηκαν από τον γιο του Κορράδου Β΄, Ερρίκο Γ΄, ο οποίος το 1047 απομάκρυνε τον Γουαϊμάρ Δ΄ από την Κάπουα και αναδιάρθρωσε τη φύση των σχέσεων επικυρίαρχου-υποτελούς του για να περιορίσει την εξουσία του. 

Το 1052 ο Γκουαϊμάρ Δ΄ δολοφονήθηκε, και ο γιος και διάδοχός του Γισούλφ Β΄, δεν έδειξε καμία από τις πολιτικές του ικανότητες. 

Υπό τον Γισούλφ Β΄, το Σαλέρνο παρήκμασε. Έκανε άσκοπο πόλεμο στον Αμάλφι και στους Νορμανδούς γείτονές του, και τελικά στον ίδιο τον Ροβέρτο Γυισκάρδο, δούκα της Απουλίας . Αν και το Σαλέρνο παρέμεινε πλούσιο και εύπορο μέχρι το τέλος τής βασιλείας του, καταχράστηκε αυτόν τον πλούτο κατά την πολιορκία του 1077, και έχασε την πόλη και το πριγκιπάτο του από τον Γυισκάρδο. 

Με την ήττα του Γισούλφ, το Σαλέρνο έπαψε να είναι η πρωτεύουσα ενός μεγάλου πριγκιπάτου, και η κάποτε τεράστια επικράτειά του συγχωνεύτηκε πλήρως στο δουκάτο της Απουλίας και της Καλαβρίας, την χερσόνησο της οικογένειας Ωτβίλ.

Το Σαλέρνο παρέμεινε η σημαντικότερη πόλη της νότιας Ιταλίας μέχρι το τέλος της κυριαρχίας των Οτβίλ το 1194, πριν τιμωρηθεί για την προηγούμενη εξέγερσή του κατά της δυναστείας των Χοενστάουφεν το 1191, κατά την οποία ο πληθυσμός του παρέδωσε την εμπιστευμένη αυτοκράτειρα Κωνσταντία Ωτβίλ στον Τανκρέδο, βασιλιά της Σικελίας, οδηγώντας την στην ουσιαστική αιχμαλωσία της μέχρι τον Μάιο του 1192. Ως αποτέλεσμα, ο αυτοκράτορας Ερρίκος ΣΤ΄ κατέστρεψε το Σαλέρνο, και έκτοτε, η πόλη δεν ανέκτησε ποτέ την προηγούμενη σημασία της, καθώς στη νότια ηπειρωτική Ιταλία καταλήφθηκε από τη Νάπολη. 

Η Schola Medica Salernitana του Γουαϊμάρ Γ΄ επέζησε μέχρι την εποχή του Ναπολέοντα Α΄, και θεωρείται το πρώτο πανεπιστήμιο ιατρικής στον κόσμο. 

## Μετέπειτα
Μετά την ίδρυση του βασιλείου της Σικελίας το 1139 από τον Ρογήρο Β΄ της Σικελίας, το πριγκιπάτο του Σαλέρνο ανασυστάθηκε ως φέουδο υποτελές στο στέμμα, και κυβερνιόταν, μεταξύ άλλων, από εκπροσώπους μεγάλων ιταλικών αριστοκρατικών οικογενειών όπως οι Κολόνα, οι Ορσίνι και ιδιαίτερα οι Σανσεβερίνι. Ο Φεράντε Σανσεβερίνο ήταν ο τελευταίος από τους πραγματικούς πρίγκιπες του Σαλέρνο, και φιλοξένησε στο Σαλέρνο προσωπικότητες της Αναγέννησης, όπως ο Μπερνάρντο Τάσο, πατέρας του Τορκουάτο Τάσο.  

## Αναφορές

## Πηγές
* Chalandon, Ferdinand . *Histoire de la domination normande en Italie et en Sicilie* . Παρίσι, 1907.
* D'Ambrosio, A. *Storia di Napoli dalle origini ad oggi* . Εκδ. Nuova EV Napoli 2002
* *Dizionario Biografico degli Italiani* . Ρώμη, 1960 &#x2013; σήμερα.
* Gwatkin, HM, Whitney, JP (επιμ.) κ.ά. *Η Μεσαιωνική Ιστορία του Κέιμπριτζ: Τόμος III* . Cambridge University Press, 1926.
* Iannizzaro, Vincenzo. *Σαλέρνο. La Cinta Muraria dai Romani agli Spagnoli* . Editore Elea Press. Σαλέρνο, 1999.
* Νόριτς, Τζον Τζούλιους . *Οι Νορμανδοί στο Νότο 1016-1130* . Longmans : Λονδίνο, 1967.
* Ομάν, Τσαρλς . *Οι Σκοτεινοί Αιώνες 476-918* . Rivingtons: Λονδίνο, 1914.

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Αποσπάσματα από το ''Χρονικό του Σαλερνιτάνου'' σχετικά με τον Γκισούλφ Α΄.

Κατηγορία:Πρώην μοναρχίες της Ευρώπης
Κατηγορία:Λομβαρδοί
Κατηγορία:Πρώην πριγκιπάτα
Κατηγορία:Λήμματα που περιέχουν κείμενο στα λατινικά