Γαστούνη

Η **Γαστούνη** είναι πόλη της Πελοποννήσου και η τρίτη μεγαλύτερη στην Περιφερειακή Ενότητα Ηλείας, παίζοντας σημαντικό ρόλο ως αγροτικό και εμπορικό κέντρο της περιοχής. Η πόλη, ιστορικά, έχει βαθιές ρίζες και διαδραμάτισε καίριο ρόλο στην τοπική και ευρύτερη ιστορία. Η τοποθεσία γύρω από τη Γαστούνη, γνωστή ως κάμπος Γαστούνης, αναπτύσσεται πυκνός γεωργικός πληθυσμός, με καλλιέργειες αμπελιών, ελαιόδεντρων, οπωροφόρων δένδρων και λαχανικών, που συνθέτουν ένα από τα πιο παραγωγικά αγροτικά τοπία της Ελλάδας.

Κατά τη διάρκεια της Φραγκοκρατίας, η Γαστούνη αποτέλεσε σημείο στρατηγικής σημασίας, αποτελώντας μέρος του Πριγκιπάτου της Αχαΐας, υπό τη διοίκηση των Φράγκων πριγκίπων. Το όνομα «La Gastogne» που έφερε η πόλη, αναδεικνύει την ιστορική της σύνδεση με τον Φραγκικό κόσμο και την πολιτική παρουσία της περιοχής σε αυτή την περίοδο. Στην Οθωμανοκρατία, η Γαστούνη ανέλαβε ρόλο πρωτεύουσας της Ηλείας, ενώ εξελίχθηκε σε σημαντικό κέντρο ανεφοδιασμού κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821.

Στη συνοικία «Καθολική» της πόλης διασώζεται η εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου, ένα από τα πιο σημαντικά μνημεία της βυζαντινής αρχιτεκτονικής στην περιοχή. Η εκκλησία, η οποία έχει υποστεί ανακαίνιση το 1702, διατηρεί σημαντική θρησκευτική και πολιτιστική αξία για τους κατοίκους της Γαστούνης, με την επιγραφή που αναφέρει τη χρονολογία ανακαίνισης να αποτελεί ένα από τα ελάχιστα γνωστά ιστορικά ντοκουμέντα της εποχής.

Σήμερα, η Γαστούνη αποτελεί την έδρα του Δήμου Πηνειού, μετά τη συνένωση του Καποδιστριακού Δήμου Γαστούνης με άλλες γειτονικές περιοχές. Η σύγχρονη πόλη διατηρεί την αγροτική της ταυτότητα, ενώ συγχρόνως αναπτύσσεται ως ένα δυναμικό κέντρο τοπικής διοίκησης και οικονομίας, συνεχίζοντας την παράδοση του εμπορίου και της γεωργικής παραγωγής που έχει καθορίσει την εξέλιξή της από την αρχαιότητα έως σήμερα.

## Γεωγραφικά στοιχεία
Η Γαστούνη βρίσκεται στρατηγικά επί της Εθνικής Οδού Πατρών - Πύργου, σε απόσταση 27 χιλιομέτρων βορειοδυτικά από την πόλη του Πύργου και 67 χιλιομέτρων νοτιοδυτικά από την Πάτρα, σε υψόμετρο 15 μέτρων. Η γεωγραφική της θέση την καθιστά εύκολα προσβάσιμη και συνδεδεμένη με τα κυριότερα αστικά κέντρα της Δυτικής Πελοποννήσου.

Η πόλη βρίσκεται κοντά στον ποταμό Πηνειό, ο οποίος ρέει βόρεια και δυτικά της κωμόπολης, ενισχύοντας την αγροτική παραγωγή της περιοχής με τις ευεργετικές του ιδιότητες για τη γεωργία. Η Γαστούνη συνορεύει με τα χωριά Βαρθολομιό, Καβάσιλα, Καρδιακαύτι, Κόροιβος και Σαβάλια, δημιουργώντας έναν σύνδεσμο με την ευρύτερη αγροτική περιοχή της Ηλείας, η οποία χαρακτηρίζεται από πλούσιες γεωργικές καλλιέργειες και παραδοσιακές κοινωνικές δομές.

## Ιστορικά στοιχεία
μικρογραφία|Τοιχογραφίες της Παναγίας της Καθολικής, 12ος αιώνας μ.Χ.
Η Γαστούνη αποτελεί μία πόλη με πλούσια ιστορία και πολλές διακυμάνσεις στην εξέλιξή της, αν και η ακριβής χρονική στιγμή ίδρυσης της παραμένει άγνωστη. Η περιοχή αναφέρεται ότι κατά τον 6ο έως 8ο αιώνα μ.Χ. αποτελούσε σημαντικό κέντρο παραγωγής μεταξιού, με πολλές μουριές να ευδοκιμούν για τον σκοπό αυτό. Η γεωγραφική της θέση και η αγροτική της παραγωγή διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξή της κατά τη Βυζαντινή και μετέπειτα περίοδο. Μετά την κατάκτηση της Πελοποννήσου από τους Φράγκους, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στην περιοχή, η Γαστούνη απέκτησε το όνομα που διατηρεί μέχρι σήμερα, το οποίο προέρχεται από έναν εκ των Φράγκων πριγκίπων, τον «Γκαστόν» (Gaston). Κατά την Ενετοκρατία, η πόλη αποτέλεσε έδρα του τερριτόριου Γαστούνης, η οποία υπαγόταν στην ευρύτερη διοίκηση της Αχαΐας, μία από τις τέσσερις επαρχίες της Πελοποννήσου υπό ενετική κυριαρχία.
αριστερά|μικρογραφία|270x270εσ|<bdi>''Ένα τζαμί στην Γαστούνη'', λιθογραφία του Τζον Σπένσερ Στάνχοουπ (1824).</bdi>
Η Γαστούνη διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο και κατά την Οθωμανική περίοδο. Κατά την Α' Τουρκοκρατία, αποτέλεσε έδρα καζά (επαρχίας), ενώ κατά την Β' Τουρκοκρατία αναγνωρίστηκε ως βιλαέτι (διοικητική περιοχή), που περιλάμβανε ολόκληρη την Ηλεία και επιπλέον εδάφη. Αργότερα, το Βιλαέτι της Γαστούνης συρρικνώθηκε, με την αποσύνδεση του Πύργου και άλλων χωριών, τα οποία αποτέλεσαν ξεχωριστό βιλαέτι. Στην περίοδο αυτή, πολλοί Οθωμανοί εγκαταστάθηκαν στη Γαστούνη, ενώ η οικογένεια Σισίνη, που είχε ισχυρή παρουσία στην πόλη, ανέλαβε σημαντικούς διοικητικούς και στρατιωτικούς ρόλους. Κατά την Επανάσταση του 1770 (Ορλωφικά), η Γαστούνη πολιορκήθηκε από επαναστάτες, κυρίως από τη Ζάκυνθο, οι οποίοι καταλαμβάνοντας την πόλη αναίμακτα, συμφώνησαν με την Οθωμανική φρουρά για την ασφαλή τους αποχώρηση προς την Πάτρα. Τον Μάρτιο της ίδιας χρονιάς, οι Ζακύνθιοι όρισαν ως «Κυβερνήτη και πρεβεδούρο Πύργου και Γαστούνης» τον Νικόλαο Φορτούνα. 
μικρογραφία|Πορτρέτο του Γεώργιου Σισίνη (1769-1831), προκρίτου της Γαστούνης και οπλαρχηγού της Επανάστασης στην Ηλεία.
Η Γαστούνη, κατά την Επανάσταση, διαδραμάτισε σημαντικό στρατηγικό ρόλο, με την οικογένεια Σισίνη να αναλαμβάνει ενεργό δράση και ηγετικό ρόλο. Το 1821 ο Γεώργιος Σισίνης με τον Πυργιώτη Χαράλαμπο Βιλαέτη και 1.000 αγωνιστές πολιορκούσαν τη Γαστούνη, η οποία ήταν κατειλημμένη από 20.000 Οθωμανούς και Αρβανίτες Λαλαίους, χωρίς όμως να καταφέρουν να την καταλάβουν.

Το 1922, η Γαστούνη υποδέχθηκε πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, στο πλαίσιο της Μικρασιατικής Καταστροφής, οι οποίοι οργανώθηκαν στον Σύλλογο Μικρασιατών Γαστούνης «Οι Ίωνες», διατηρώντας ζωντανή την πολιτιστική τους κληρονομιά. Στη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, η πόλη καταλήφθηκε από τον Γερμανικό στρατό στις 20 Αυγούστου 1941, με το κτίριο του γυμνασίου να επιτάσσεται για τις ανάγκες των κατακτητών μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1944, όταν οι Γερμανοί αποχώρησαν. Στην περίοδο του Εμφυλίου Πολέμου, οι αντάρτες αποπειράθηκαν ανεπιτυχώς να καταλάβουν τη Γαστούνη, η οποία παρέμεινε υπό τον έλεγχο του εθνικού στρατού.

Η Γαστούνη, με την πλούσια ιστορική της διαδρομή, υπήρξε και παραμένει ένα από τα πιο καθοριστικά σημεία της Δυτικής Πελοποννήσου, συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν μέσα από τη διατήρηση της πολιτιστικής της κληρονομιάς και την εξέλιξή της ως σημαντικό αγροτικό και εμπορικό κέντρο της περιοχής.

## Διοικητική ιστορία
Η Γαστούνη το 1835 γίνεται η έδρα του νεοσύστατου Δήμου Ηλειαίων και το 1841 έδρα του νέου Δήμου Ήλιδος έως το 1891 που αλλάζει η έδρα για να επανέλθει το 1906. Το 1912 γίνεται ή έδρα της Δημοτικής Κοινότητας Γαστούνης έως το 1997 που αυτή καταργείται και προσαρτάται στον Δήμο Γαστούνης και γίνεται έδρα του, το 2010 προσαρτάται στον Δήμου Πηνειού του οποίου αποτελεί έδρα.

Αναφέρεται πριν το 1835 ότι ήταν έδρα ειρηνοδικείου. Το 1906 υπήρξε αντιδικία των κατοίκων της Γαστούνης και της Αμαλιάδος για το ποια θα είναι η έδρα του δήμου. Οι της Αμαλιάδος ξεκίνησαν με τρένο να πάνε στην Αθήνα να διαμαρτυρηθούν και οι της Γαστούνης έστησαν κανόνι στις γραμμές του τρένου όταν αυτό έρθει να του ρίξουν. Τελικώς οι Αμαλιαδαίοι πήγαν στην Αθήνα με πλοίο από την Κυλλήνη, αφού δεν τους έδιναν αμαξοστοιχία και αποφεύχθηκε η σύγκρουση.

## Δημογραφία

## Αξιοθέατα της Γαστούνης
### Οικία Σισίνη
Το σπίτι της οικογένειας Σισίνη αναπαλαιωμένο σήμερα. Ένα διάστημα ήταν δημαρχιακό μέγαρο του Δήμου Ήλιδας. Σήμερα στο κτίριο Σισίνη βρίσκεται το γραφείο του Δημάρχου Πηνειού και κάποιες από τις υπηρεσίες του Δήμου.
### Ναός Παναγίας Καθολικής
Ναός κατασκευασμένος κατά τη Φραγκοκρατία τον 12ο αιώνα μ.Χ που χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα. Κτισμένη σε βυζαντινό ρυθμό με μικρή Φράγκικη προσθήκη του 14ου αιώνα, επιγραφή που έχει βρεθεί αναφέρει έτος κτίσης το 1279. Κατά καιρούς γίνονται ανασκαφές στον ναό και βρίσκονται πολλές παλιές τοιχογραφίες πίσω από νεότερες.

## Διάσημοι Γαστουναίοι

* Χριστόφορος Άγγελος (1575-1638), λόγιος και πανεπιστημιακός
* Πανάγος Σισίνης (?-1716), πρόκριτος της Γαστούνης και Άγιος της Ορθόδοξης Εκκλησίας
* Γεώργιος Σισίνης (1769-1831), ιατρός, πολιτικός και αγωνιστής του 1821
* Διονύσιος Παπαγιαννόπουλος, πολιτικός και αγωνιστής του 1821
* Χρύσανθος Σισίνης (?-1845), πολιτικός και αγωνιστής του 1821
* Μιχαήλ Σισίνης (?-1856), πολιτικός και αγωνιστής του 1821
* Νικόλαος Σισίνης (1800-1880), πολιτικός και συνταγματάρχης
* Αδαμάντιος Πεπελάσης (1922-2017), οικονομολόγος, πανεπιστημιακός και τραπεζικός
* Νίκος Καχτίτσης (1926-1970), πεζογράφος
* Αλέξιος Καστρινός (1968), πολιτικός και δήμαρχος Γαστούνης

## Αθλητισμός
Στο ποδόσφαιρο σύλλογος της Γαστούνης είναι ο Α.Σ. Αίας με χρώματα κόκκινο-άσπρο και με παρουσίες σε εθνικές κατηγορίες. Άλλοι σύλλογοι είναι οι Γ.Σ. Γαστούνης και ο Α.Σ. Απόλλων.

## Πολιτισμός
Στη περιοχή δραστηριοποιούνται διάφοροι πολιτιστικοί φορείς και σύλλογοι. Μεταξύ αυτών, ο "Σύλλογος Μικρασιατών Γαστούνης «Οι Ίωνες»" και ο μουσικοχορευτικός όμιλος "Οι Ρίζες μας". Η χορευτική ομάδα του ομίλου "οι Ρίζες μας" έχει εκπροσωπήσει το Δήμο Πηνειού σε πολλές Πολιτιστικές εκδηλώσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Ξεχωρίζει επίσης η θεατρική ομάδα του Δήμου (θεατρικό εργαστήρι) που συστάθηκε τη δεκαετία του ΄70 και έχει αποσπάσει πλήθος τιμητικών διακρίσεων. Μεγάλο κεφάλαιο επίσης αποτελεί και η φιλαρμονική του Δήμου που συμμετέχει στα δρώμενα της περιοχής καθώς και σε φεστιβάλ επί σειρά ετών.

## Πηγές
* "Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Larousse Britrannica" τομ. 16ος, σελ. 209.

## Παραπομπές


Κατηγορία:Κωμοπόλεις της περιφερειακής ενότητας Ηλείας
Κατηγορία:Δήμος Πηνειού