Ιβάν Μπαγκραμιάν

Ο **Ιβάν Χριστοφόροβιτς Μπαγκαμιάν**, γεννημένος **Χοβανές Μπαγκραμιάν** ( – 21 Σεπτεμβρίου 1982), ήταν Σοβιετικός στρατιωτικός διοικητής αρμενικής καταγωγής, ο οποίος κατείχε τον βαθμό του Στρατάρχη της Σοβιετικής Ένωσης. Ως διοικητής του 1ου Βαλτικού Μετώπου, ενορχήστρωσε τις επιθέσεις που εκδίωξαν τις γερμανικές δυνάμεις από τις δημοκρατίες της Βαλτικής κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ο Μπαγκραμιάν ήταν ο δεύτερος μη Σλάβος στρατιωτικός αξιωματικός, μετά τον Λετονό Μαξ Ράιτερ, που έγινε διοικητής μετώπου. Ήταν μεταξύ αρκετών Αρμενίων στον Σοβιετικό Στρατό που αποτελούσαν το υψηλότερο ποσοστό υψηλόβαθμων αξιωματικών στον σοβιετικό στρατό κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Η εμπειρία του Μπαγκραμιάν στον στρατιωτικό σχεδιασμό ως αρχηγού του επιτελείου τού επέτρεψε να διακριθεί ως ικανός διοικητής στα πρώτα στάδια των σοβιετικών αντεπιθέσεων εναντίον της ναζιστικής Γερμανίας. Του δόθηκε η πρώτη του διοίκηση μονάδας το 1942 και τον Νοέμβριο του 1943 έλαβε την διοίκησή του 1ου Βαλτικού Μετώπου, όπου και διακρίθηκε.

Δεν εντάχθηκε αμέσως στο Κομμουνιστικό Κόμμα μετά την εδραίωση της Οκτωβριανής Επανάστασης, και έγινε μέλος του μόλις το 1941, μια κίνηση ασυνήθιστη για Σοβιετικό στρατιωτικό αξιωματικό. Μετά τον πόλεμο, υπηρέτησε ως βουλευτής των Ανώτατων Σοβιέτ της Λετονικής Σοβιετικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας και της Αρμενικής Σοβιετικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας και ήταν τακτικός συμμετέχων στα Συνέδρια του Κόμματος. Το 1952, έγινε υποψήφιος για την Κεντρική Επιτροπή και, το 1961, εισήχθη ως τακτικό μέλος. Για τη συμβολή του κατά τη διάρκεια του πολέμου, θεωρήθηκε ευρέως εθνικός ήρωας στη Σοβιετική Ένωση και εξακολουθεί να μνημονεύεται σεβάσμια από Αρμενίους και Ρώσους σήμερα.

## Πρώιμη ζωή
Ο Ιβάν Χριστοφόροβιτς Μπαγκραμιάν γεννήθηκε στις  στην τότε Γελιζαβετπόλ της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Οι γονείς του, Μαριάμ και Χατσατούρ Μπαγκραμιάν, ήταν Αρμένιοι, αρχικά από το χωριό Τσαρντάχλου. Ο παππούς του Μπαγκραμιάν από την πλευρά του πατέρα του καταγόταν από το χωριό Κοτί. Ενώ ο πατέρας του Μπαγκραμιάν πήγαινε στη δουλειά όλη μέρα στον τοπικό σιδηροδρομικό σταθμό, η μητέρα του έμενε στο σπίτι για να φροντίσει τα επτά παιδιά της. Οι γονείς του Μπαγκραμιάν αποφάσισαν να τον εγγράψουν σε ένα πρόσφατα ανοιγμένο τοπικό διετές σχολείο, επειδή δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να τον στείλουν στο τοπικό *γυμνάσιο*.

Αποφοιτώντας το 1912, ο Μπαγκραμιάν, τον οποίο όλοι αποκαλούσαν χαϊδευτικά Βάνια, ακολούθησε τον πατέρα του και τους αδελφούς του εργαζόμενος στον τομέα των σιδηροδρόμων, φοιτώντας στο τριετές τεχνικό ινστιτούτο σιδηροδρόμων που βρισκόταν στην Τιφλίδα. Αποφοίτησε με άριστα και επρόκειτο να γίνει μηχανικός σιδηροδρόμων μέσα σε λίγα χρόνια, όταν τα γεγονότα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου άλλαξαν τη ζωή του.

## Α' Παγκόσμιος Πόλεμος
αριστερά|μικρογραφία| Ο Μπαγκραμιάν το 1916, ενώ υπηρετούσε στον αυτοκρατορικό ρωσικό στρατό.
Ο Μπαγκραμιάν γνώριζε καλά την στρατιωτική κατάσταση στο μέτωπο του Καυκάσου κατά τους πρώτους μήνες του Παγκοσμίου Πολέμου. Τον χειμώνα του 1914-15, ο Αυτοκρατορικός Ρωσικός Στρατός κατάφερε να αντισταθεί και να αποκρούσει την οθωμανική επίθεση που στόχευε στην κατάληψη του Σαρικάμις. Ο Μπαγκραμιάν άρχισε επίσης να διαβάζει οδυνηρές αναφορές στον ρωσικό τύπο για τα όσα συνέβαιναν εναντίον των συμπατριωτών του πέρα από τα σύνορα: η κυβέρνηση με επικεφαλής την Επιτροπή Ένωσης και Προόδου είχε ξεκινήσει εκστρατεία για τη γενοκτονία των Οθωμανών Αρμενίων. Επιδίωξε απεγνωσμένα να ενταχθεί στον στρατό, αλλά επειδή ήταν μόνο δεκαεπτά ετών και μηχανικός σιδηροδρόμων, δεν υπόκειτο σε στράτευση. Αυτό δεν τον απέτρεψε από το να προσπαθήσει, όπως αργότερα παρατήρησε, «Η θέση μου είναι στο μέτωπο».

Η ευκαιρία του δόθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 1915, όταν έγινε δεκτός ως εθελοντής στον ρωσικό στρατό. Τοποθετήθηκε στο 116ο Τάγμα Εφέδρων και στάλθηκε στην Αχαλτσίχε για βασική εκπαίδευση. Με την ολοκλήρωση της εκπαίδευσής του τον Δεκέμβριο, εντάχθηκε στο 2ο Συνοριακό Σύνταγμα του Καυκάσου της Ρωσικής Στρατιάς του Καυκάσου, το οποίο στάλθηκε για να εκδιώξει τους Οθωμανούς στην Περσία. Ο Μπαγκραμιάν συμμετείχε σε μάχες στο Ασανταμπάντ, το Χαμεντάν και το Κερμανσάχ, όπου οι ρωσικές νίκες έτρεψαν τις οθωμανικές δυνάμεις σε φυγή προς την Ανατολία.

Μαθαίνοντας για τα κατορθώματα των ανδρών της ομάδας, ο αρχηγός του επιτελείου του συντάγματος, στρατηγός Πάβελ Μελίκ-Σαχναζαριάν, συμβούλεψε τον Μπαγκραμιάν να επιστρέψει στην Τιφλίδα για να εγγραφεί στη Στρατιωτική Ακαδημία Πραπόρτσικ. Αλλά για να φοιτήσει στο σχολείο, ο Μπαγκραμιάν έπρεπε να πληροί την απαίτηση της ακαδημίας να έχει ολοκληρώσει την εκπαίδευσή του σε *γυμνάσιο*. Αυτό δεν τον πτόησε και, αφού προετοιμάστηκε για τα μαθήματα στο Αρμαβίρ, πέρασε τις εξετάσεις και άρχισε να φοιτά στην ακαδημία στις 13 Φεβρουαρίου 1917. Αποφοίτησε τον Ιούνιο του 1917 και τοποθετήθηκε στο 3ο Σύνταγμα Πεζικού, το οποίο στάθμευε κοντά στη λίμνη Ούρμια. Αλλά με την ανατροπή της Ρωσικής Προσωρινής Κυβέρνησης εν μέσω της Οκτωβριανής Επανάστασης του 1917, η μονάδα του αποστρατεύτηκε.

Με τη δημιουργία της νεοσύστατης Πρώτης Δημοκρατίας της Αρμενίας το 1918, ο Μπαγκραμιάν κατατάχθηκε στο νεοσύστατο 3ο Σύνταγμα. Από την 1η Απριλίου 1918, δηλαδή, μετά την υπογραφή της Συνθήκης του Μπρεστ-Λιτόφσκ (3 Μαρτίου 1918) από την Οθωμανική Αυτοκρατορία με τη Ρωσική ΣΟΣΔ, ήταν στο 1ο Σύνταγμα Ιππικού, το οποίο συμμετείχε σε μάχες στο Καραουργκάν, το Σαρικάμις και το Καρς εναντίον μονάδων της προελαύνουσας Τρίτης Οθωμανικής Στρατιάς. Συμμετείχε στη μάχη του Σαρνταράπατ τον Μάιο του 1918, όπου ο αρμενικός στρατός σημείωσε κρίσιμη νίκη εναντίον των οθωμανικών δυνάμεων. Παρέμεινε στο σύνταγμα μέχρι τον Μάιο του 1920.

## Μεσοπολεμικά χρόνια
μικρογραφία| Ο Μπαγκραμιάν με τη σύζυγό του Ταμάρα.
Τρία χρόνια μετά την ανατροπή της Προσωρινής Κυβέρνησης από τους Μπολσεβίκους τον Οκτώβριο του 1917, ο Κόκκινος Στρατός εισέβαλε στις δημοκρατίες του Νότιου Καυκάσου, το Αζερμπαϊτζάν, τη Γεωργία και την Αρμενία. Τον Μάιο του 1920, ο Μπαγκραμιάν, αναστατωμένος από τις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες της χώρας, συμμετείχε στην αποτυχημένη Εξέγερση του Μαΐου εναντίον της κυβέρνησης της Αρμενίας υπό την ηγεσία της Ντασνάκ. Αργότερα εκείνο το έτος, κατατάχθηκε στον Κόκκινο Στρατό. Φυλακίστηκε και στάλθηκε να εργαστεί στα χωράφια για αρκετούς μήνες, αλλά του επετράπη να επανενταχθεί στον στρατό με το ξέσπασμα του Τουρκοαρμενικού πολέμου. Αλλά τον Δεκέμβριο του 1920, η Αρμενία σοβιετοποιήθηκε και ο εθνικός στρατός στη συνέχεια διαλύθηκε. Ο Μπαγκραμιάν, ωστόσο, επέλεξε να καταταγεί στον 11ο Σοβιετικό Στρατό και διορίστηκε διοικητής συντάγματος ιππικού.

Καθώς η ζωή στην Αρμενία γινόταν σταθεροποιούταν υπό τη σοβιετική κυριαρχία, ο Μπαγκραμιάν προσπάθησε να βρει μια γυναίκα που είχε γνωρίσει αρκετά χρόνια νωρίτερα, την Ταμάρα Χαμαγιάκοβνα. Η Ταμάρα, η οποία εκείνη την εποχή ζούσε στο Ναχιτσεβάν με την οικογένειά της, είχε παντρευτεί έναν Αρμένιο αξιωματικό που είχε σκοτωθεί κατά τη διάρκεια του Τουρκοαρμενικού πολέμου, αφήνοντάς την με τον ενός έτους γιο τους, τον Μοβσές. Ο Μπαγκραμιάν την επισκέφτηκε και οι δυο τους αποφάσισαν να παντρευτούν στα τέλη του 1922. Εκτός από τον Μοβσές, ο οποίος αργότερα έγινε ζωγράφος, απέκτησαν μια κόρη, τη Μαργαρίτ, η οποία αργότερα έγινε γιατρός. Η Ταμάρα παρέμεινε στο πλευρό του Μπαγκραμιάν μέχρι τον θάνατό της το 1973.

Το 1923, ο Μπαγκραμιάν διορίστηκε διοικητής του Συντάγματος Ιππικού της Αλεξανδρούπολης, θέση που κατείχε μέχρι το 1931. Δύο χρόνια αργότερα, ο Μπαγκραμιάν αποφοίτησε από τη Σχολή Ιππικού του Λένινγκραντ και, το 1934, από τη Στρατιωτική Ακαδημία Φρούνζε. Στα απομνημονεύματά του, ο Πιότρ Γκριγκορένκο, ένας Ουκρανός διοικητής που φοίτησε στην Ακαδημία, θυμήθηκε πώς ο Μπαγκραμιάν αποβλήθηκε από την ακαδημία από τους ανωτέρους του, αφού έμαθαν ότι ήταν μυστικό μέλος του απαγορευμένου αρμενικού εθνικιστικού κόμματος Ντασνακτσουτιούν για περισσότερο από μια δεκαετία. Εν αναμονή της σύλληψής του, ο Γκριγκορένκο περιέγραψε τον Μπαγκραμιάν ως «βαθιά θλιμμένο», λέγοντας ότι το μόνο που εύχοταν ήταν να τον συλλάβουν σύντομα, ώστε να μπορέσει να τελειώσει με αυτό». Ο Γκριγκορένκο τον συμβούλεψε να ασκήσει έφεση κατά του εντάλματος σύλληψης, κάτι που έκανε απρόθυμα ο Μπαγκραμιάν και, με τη βοήθεια του μέλους του πολίτμπιρο, του Αρμένιου Αναστάς Μικογιάν, το ένταλμα σύλληψης ανακλήθηκε και δέχτηκε να «αποκατασταθεί». Από το 1934 έως το 1936, υπηρέτησε ως αρχηγός του επιτελείου της 5ης Μεραρχίας Ιππικού και μετά το 1938 εργάστηκε ως ανώτερος εκπαιδευτής και λέκτορας στη Στρατιωτική Ακαδημία του Σοβιετικού Γενικού Επιτελείου, ακόμη και όταν ο Στάλιν εκκαθάριζε το σώμα των ανώτερων σοβιετικών αξιωματικών. Ενώ οι συμφοιτητές τους από τη στρατιωτική ακαδημία, Αντρέι Γερεμένκο και Γκεόργκι Ζούκοφ, είχαν δει την καριέρα τους να προάγεται, αυτή του Μπαγκραμιάν παρέμεινε στάσιμη.

Το 1940, όταν ο στρατηγός Ζούκοφ προήχθη σε διοικητή της Στρατιωτικής Περιφέρειας του Κιέβου στην Ουκρανική ΣΣΔ, ο Μπαγκραμιάν έγραψε επιστολή ζητώντας να υπηρετήσει υπό τις εντολές του. Ο Ζούκοφ συμφώνησε και τον Δεκέμβριο ζήτησε τη βοήθειά του στη συγγραφή μιας εργασίας που θα παρουσίαζε στους διοικητές των Σοβιετικών Στρατιωτικών Περιφερειών. Η εργασία του Μπαγκραμιάν, με τίτλο «Διεξαγωγή μιας Σύγχρονης Επιθετικής Επιχείρησης», προφανώς εντυπωσίασε τον Ζούκοφ, καθώς προήγαγε τον Μπαγκραμιάν σε επικεφαλής επιχειρήσεων για τη Σοβιετική 12η Στρατιά που είχε έδρα την Ουκρανία. Μέσα σε τρεις μήνες, ωστόσο, ο Μπαγκραμιάν, τότε συνταγματάρχης, διορίστηκε αναπληρωτής αρχηγός του επιτελείου του Νοτιοδυτικού Μετώπου, με έδρα το Κίεβο.

## Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος

### Ουκρανία
Τον Ιούνιο του 1941, η ναζιστική Γερμανία εισέβαλε στη Σοβιετική Ένωση. Σε αντίθεση με πολλά από τα συνοριακά στρατεύματα που αιφνιδιάστηκαν από την επίθεση, ο Μπαγκραμιάν και ο διοικητής του, στρατηγός Μιχαήλ Κιρπονός, πίστευαν ότι η εισβολή της Γερμανίας ήταν αναπόφευκτη. Ωστόσο, ο Κιρπονός επέλεξε να αγνοήσει την πεποίθηση του Μπαγκραμιάν ότι η γερμανική επίθεση θα χρησιμοποιούσε τακτικές τύπου κεραυνοβόλου πολέμου, όπως αυτές που παρατηρήθηκαν στις εκστρατείες στην Πολωνία το 1939 και στη δυτική Ευρώπη το 1940. Από τον χειμώνα του 1939-40, ο Μπαγκραμιάν είχε ασχοληθεί με την εκπόνηση ενός σχεδίου μάχης που θα αντιμετώπιζε τις απειλές από την κατεύθυνση της δυτικής Ουκρανίας, το οποίο εγκρίθηκε μετά από πολυάριθμες αναθεωρήσεις στις 10 Μαΐου 1940.

Το πρωί της 22ας Ιουνίου, του ανατέθηκε η επίβλεψη της μεταφοράς μιας στρατιωτικής πομπής στο Τερνόπιλ. Ενώ η φάλαγγά του περνούσε από τα σοβιετικά αεροδρόμια κοντά στην πόλη Μπρόντι, γερμανικές αεροπορικές επιδρομές έπληξαν το αεροσκάφη στο έδαφος. Αρκετές ώρες αργότερα, έφτασαν στο Τερνόπιλ, έχοντας δεχθεί δύο σφυροκοπήματα από τα αεροπλάνα. Τρεις ημέρες μετά την εισβολή, τα σχέδια για την αντεπίθεση εφαρμόστηκαν, αλλά η αταξία κατέκλυσε τα στρατεύματα και η αντεπίθεση κατέρρευσε. Ο Μπαγκραμιάν συμμετείχε στις μεγάλες μάχες των αρμάτων μάχης στη δυτική Ουκρανία και στην αμυντική επιχείρηση γύρω από το Κίεβο, στην οποία σκοτώθηκε ο Κιρπονός και ολόκληρο το Μέτωπο καταλήφθηκε από τους Γερμανούς. Ήταν ένας από τους λίγους ανώτερους αξιωματικούς που ξέφυγαν από το περικυκλωμένο Μέτωπο.

Ο Μπαγκραμιάν διορίστηκε στη συνέχεια αρχηγός του επιτελείου του στρατάρχη Σεμιόν Τιμοσένκο και μαζί με τον μελλοντικό Σοβιετικό πρωθυπουργό Νικίτα Χρουστσόφ, τότε πολιτικό αξιωματούχο, συντόνισαν τις μάχες γύρω από το Ροστόφ. Στα απομνημονεύματά του, ο Χρουστσόφ περιέγραψε τον Μπαγκραμιάν ως «πολύ ακριβές άτομο που ανέφερε τα πάντα όπως ήταν. Πόσους στρατιώτες είχαμε, τις θέσεις τους και τη γενική κατάσταση».

Ο Χρουστσόφ συνέχισε περιγράφοντας λεπτομερώς μια αφήγηση όπου ο στρατάρχης Σεμιόν Μπουντιόνι, που στάλθηκε από τον επικεφαλής του τμήματος επιχειρήσεων από τη Μόσχα ως εκπρόσωπος της Στάβκα, έφτασε στο Κίεβο για να προεδρεύσει στο στρατοδικείο του Μπαγκραμιάν. Ο Μπαγκραμιάν διαμαρτυρήθηκε έντονα και είπε ότι εάν αμφισβητούνταν η ικανότητά του, τότε θα έπρεπε αντ' αυτού να του δοθεί μια μονάδα πεδίου για να διοικήσει. Προς δυσπιστία του Μπαγκραμιάν, ο Μπουντιόνι συνέχισε να προσπαθεί να τον πείσει να συμφωνήσει στην εκτέλεσή του. Ο Χρουστσόφ σχολίασε ότι ο καβγάς πυροδοτήθηκε αυθαίρετα και είχε λάβει χώρα μετά από ένα «άφθονο γλέντι με κονιάκ» και ότι «εκείνες τις μέρες δεν παίρναμε αυτό το είδος συζήτησης στα σοβαρά». Σύμφωνα με τον ίδιο, εκείνη την εποχή, ωστόσο, ο σοβιετικός στρατός ήταν ιδιαίτερα καχύποπτος απέναντι στους άνδρες στις τάξεις του, κρίνοντας ο ίδιος ότι υπήρχαν «εχθροί του λαού... παντού, ειδικά στον Κόκκινο Στρατό».

Ο Μπαγκραμιάν έπαιξε καθοριστικό ρόλο στον σχεδιασμό δύο σοβιετικών αντεπιθέσεων εναντίον των Γερμανών, συμπεριλαμβανομένης της μεγάλης επίθεσης που πραγματοποίησαν οι σοβιετικές δυνάμεις τον Δεκέμβριο κατά τη διάρκεια της Μάχης της Μόσχας, και για αυτό προήχθη στο βαθμό του υποστράτηγου. Τον ίδιο μήνα, διορίστηκε αρχηγός του επιτελείου μιας στρατιωτικής ομάδας επιχειρήσεων που θα επέβλεπε τρεις Ομάδες Στρατού: το Νότιο, το Νοτιοδυτικό και το Μέτωπο του Μπριάνσκ. Τον Μάρτιο του 1942, συνόδευσε τον Χρουστσόφ και τον Τιμοσένκο στη Μόσχα για να παρουσιάσουν στον Στάλιν τα σχέδια μιας νέας αντεπίθεσης προς το Χάρκοβο. Ο Στάλιν, εντυπωσιασμένος από το σχέδιό του, ενέκρινε την επιχείρηση και στις 8 Απριλίου προήγαγε τον Μπαγκραμιάν σε αρχηγό του επιτελείου του Νοτιοδυτικού Μετώπου. Στις 12 Μαΐου 1942, στρατοί του Νοτιοδυτικού Μετώπου επιτέθηκαν στο Χάρκοβο, αλλά η έναρξη της επίθεσης ήρθε σε μια ακατάλληλη στιγμή, καθώς επιτίθονταν από το θύλακα του Μπαρβένκοβο, μια περιοχή που οι γερμανικές δυνάμεις κόντευαν να περικυκλώσουν.

Ενώ οι σοβιετικές δυνάμεις αρχικά κατάφεραν να ανακαταλάβουν το Χάρκοβο, βρέθηκαν παγιδευμένες από τον γερμανικό στρατό μετά την κατάληψη του Μπαρβένκοβο. Στις 18 Μαΐου, ο Μπαγκραμιάν ζήτησε από τον Τιμοσένκο να τροποποιήσει τα σχέδια, αλλά ο Τιμοσένκο μαζί με τον Στάλιν αρνήθηκαν να εγκρίνουν το αίτημά του. Οι σοβιετικές απώλειες ήταν βαριές, καθώς οι 6η, 9η και 57η στρατιές (περίπου 18-20 μεραρχίες) που αποτελούσαν ένα μεγάλο μέρος του Νοτιοδυτικού Μετώπου, καταστράφηκαν όλες και ο Μπαγκραμιάν απομακρύνθηκε από τη θέση του στις 28 Ιουνίου από τη Στάβκα. Σύμφωνα με τον Χρουστσόφ, ο Μπαγκραμιάν ήταν τόσο συντετριμμένος από την τεράστια απώλεια ανδρών που μετά την ακύρωση της επιχείρησης: «ξέσπασε σε κλάματα. Τα νεύρα του ράγισαν... Έκλαιγε για τον στρατό μας». Θεωρούμενος υπεύθυνος για την αποτυχία της επιχείρησης και την «κακή επιτελική εργασία», υποβιβάστηκε σε αρχηγό του επιτελείου του 28ου Σοβιετικού Στρατού. Αρκετές μέρες αργότερα, έγραψε μια επιστολή στον Στάλιν ζητώντας να «υπηρετήσει στο μέτωπο με οποιαδήποτε ιδιότητα, όσο μέτρια κι αν ήταν». Ο Βρετανός στρατιωτικός ιστορικός Τζον Έρικσον υποστηρίζει ότι ο Μπαγκραμιάν έγινε άδικα αποδιοπομπαίος τράγος από τον Στάλιν στις προσπάθειές του να «αναζητήσει τους ενόχους» της κακοδιαχείρισης των επιχειρήσεων.

### Η 16η Στρατιά
Αν και δεν είχε ηγηθεί ποτέ μάχιμης μονάδας πριν τον πόλεμο, του ανατέθηκε η πρώτη του διοίκηση στρατού στο Δυτικό Μέτωπο, καθώς οι ανώτεροί του, και ιδιαίτερα ο Στρατάρχης Ζούκοφ, εντυπωσιάστηκαν από τις δεξιότητες και τις ικανότητές του ως αξιωματικός του επιτελείου. Ο Ζούκοφ, με την έγκριση της Στάβκα, τον διόρισε διοικητή της 16ης Στρατιάς (2ος σχηματισμός) (Ιούλιος 1942 - Απρίλιος 1943), αντικαθιστώντας τον προηγούμενο διοικητή της, Κονσταντίν Ροκοσόφσκι, ο οποίος είχε σταλεί να διοικήσει το Μέτωπο του Μπριάνσκ. Ο 16ος Στρατός μετέφερε τα στρατεύματά του στον 5ο Στρατό και η διοίκηση και το επιτελείο του μετακινήθηκαν στο δεύτερο κλιμάκιο του Δυτικού Μετώπου, όπου ο Στρατός ανέλαβε τη διοίκηση μέρους των στρατευμάτων του 10ου Στρατού και των αμυντικών του θέσεων. Στις 11 Αυγούστου, ωστόσο, οι γερμανικές δυνάμεις εξαπέλυσαν αιφνιδιαστική επίθεση στη νότια πλευρά του Δυτικού Μετώπου, διαχωρίζοντας την 61η Στρατιά από την 16η Στρατιά, η οποία δεν συμμετείχε στην επιθετική επιχείρηση Ρζεφ-Σίτσεφκα. Οι γερμανικές δυνάμεις απείλησαν την αριστερή πλευρά του Μπαγκραμιάν καθώς αυτός μετακίνησε γρήγορα τις δυνάμεις του για να αντιμετωπίσει τις κινήσεις τους και τους εμπόδισε να προχωρήσουν περαιτέρω στις 9 Σεπτεμβρίου.

Με τις υπόλοιπες μάχες του Ανατολικού Μετώπου σχεδόν εξ ολοκλήρου επικεντρωμένες στο Στάλινγκραντ και στις προσπάθειες των Γερμανών να προχωρήσουν στον Καύκασο, η 16η Στρατιά δεν κλήθηκε σε δράση μέχρι τον Φεβρουάριο του 1943. Μέχρι τότε, η πολιορκημένη στο Στάλινγκραντ 6η Γερμανική Στρατιά είχε περικυκλωθεί και παραδοθεί. Η 16η Στρατιά εκείνη την εποχή αποτελούνταν από τέσσερις μεραρχίες και μία ταξιαρχία πεζικού και υπό το φως της νέας επίθεσης, η δύναμη του Μπαγκραμιάν έλαβε δύο επιπλέον μεραρχίες, μια ταξιαρχία πεζικού, τέσσερις ταξιαρχίες αρμάτων μάχης και αρκετά συντάγματα πυροβολικού.

### Κουρσκ
Καθώς η μάχη του Στάλινγκραντ σηματοδότησε το σημείο καμπής του πολέμου, οι γερμανικές δυνάμεις αναδιοργανώθηκαν για μια νέα επίθεση το καλοκαίρι του 1943 για να επιτεθούν στο Κουρσκ, που κατείχαν οι Σοβιετικοί, στη Ρωσία. Η Γερμανική Ανώτατη Διοίκηση επρόκειτο να αναπτύξει μονάδες βετεράνων για να συντρίψουν τον θύλακα, συμπεριλαμβανομένης της Ένατης Στρατιάς και του 2ου Σώματος Πάντσερ των SS. Η Στάβκα, ήδη ενημερωμένη για την επικείμενη επίθεση, ζήτησε προέλαση προς τις γερμανικές αμυντικές γραμμές που βρίσκονταν κοντά στην πόλη Κοζέλσκ, οι οποίες θα προχωρούσαν νότια με τη βοήθεια των στρατών του Κεντρικού Μετώπου. Οι δυνάμεις θα προχωρούσαν στη συνέχεια στην αποκοπή ενός κενού 120 χιλιομέτρων που ουσιαστικά θα περικύκλωνε τους Γερμανούς και θα τους απέκοπτε από τις ενισχύσεις. Αυτό ήταν παρόμοιο με την *[[Επιχείρηση Ουρανός]]*, όπου ο Σοβιετικός Στρατός περικύκλωσε και παγίδευσε την Έκτη Στρατιά στο Στάλινγκραντ.

Η 11η Στρατιά Φρουράς του Μπαγκραμιάν (η μετονομασμένη 16η Στρατιά) ανέλαβε να συμμετάσχει στην επίθεση και της δόθηκαν τρεις επιπλέον μεραρχίες πεζικού και δύο σώματα αρμάτων μάχης, μια δύναμη που αποτελούνταν από δεκαπέντε μεραρχίες. Ο Μπαγκραμιάν, ωστόσο, υποστήριξε στη Στάβκα ότι ο σχεδιασμός του ήταν πολύ τολμηρός με την ελπίδα να επαναληφθεί μια επιτυχημένη περικύκλωση όπως αυτή στον *Ουρανό*. Ισχυρίστηκε ότι οι δυνάμεις του θα ήταν υπερβολικά επιταχυνόμενες και θα δυσκολεύονταν να επιτεθούν στις οχυρωμένες γερμανικές θέσεις στο Μπόλχοφ. Για να αποφύγει την επανάληψη της αποτυχίας στο Χάρκοβο το προηγούμενο έτος, ζήτησε αντ' αυτού από την 61η Στρατιά από το Μέτωπο του Μπριάνσκ να βοηθήσει την 11η Φρουρά του στην καταστροφή των γερμανικών δυνάμεων στο Μπόλχοφ, εξαλείφοντας έτσι την προστασία της 9ης Στρατιάς από τον βορρά. Έκανε έκκληση στον διοικητή του μετώπου, Βασίλι Σοκόλοφσκι, καθώς και στον Μαξ Ρέιτερ του Μπριάνσκ, οι οποίοι και οι δύο απέρριψαν την πρότασή του. Τον Απρίλιο, η Στάβκα κάλεσε τους κύριους διοικητές του Μετώπου στη Μόσχα για να τους ενημερώσει για τις προετοιμασίες για τη μάχη. Παρά τις διαμαρτυρίες του Σοκόλοφσκι και του Ράιτερ, ο Μπαγκραμιάν πρότεινε το εναλλακτικό του σχέδιο στον Στάλιν, ο οποίος συμφώνησε ότι θα ήταν καταλληλότερο. Στον Μπαγκραμιάν δόθηκαν είκοσι ημέρες για να προετοιμάσει τον 11ο Στρατό Φρουράς και στις 24 Μαΐου ανέφερε ότι οι δυνάμεις του ήταν έτοιμες. Η 11η Φρουρά αποτελούνταν πλέον από 135.000 άνδρες, 280 τεθωρακισμένα οχήματα μάχης, 2.700 πυροβόλα και αρκετές εκατοντάδες αεροσκάφη υποστήριξης εδάφους. Ο Στάλιν, ωστόσο, θεώρησε απαραίτητο να μειώσει περαιτέρω τις μαχητικές ικανότητες των γερμανικών δυνάμεων και καθυστέρησε την επίθεση.

Τελικά, οι Γερμανοί ήταν αυτοί που ανέλαβαν την πρωτοβουλία κινήσεων εξαπολύοντας την Επιχείρηση Ακρόπολη στις 5 Ιουλίου στην περιοχή γύρω από το Κουρσκ. Οι γερμανικές απώλειες ήταν αρχικά βαριές λόγω των αμυντικών προετοιμασιών των Σοβιετικών. Εκμεταλλευόμενες αυτό, στις 12 Ιουλίου, οι δυνάμεις του Μπαγκραμιάν ξεκίνησαν την επίθεσή τους, με την κωδική ονομασία Επιχείρηση Κουτούζοφ, και γρήγορα διέσπασαν την γερμανική άμυνα, προχωρώντας σε απόσταση 70 χιλιομέτρων έως τις 18 Ιουλίου. Στις 28 Ιουλίου, η επιχείρηση ολοκληρώθηκε με επιτυχία και προήχθη στο βαθμό του Συνταγματάρχη. Τον επόμενο μήνα, οι δυνάμεις του συμμετείχαν στις μεγάλης κλίμακας επιθέσεις με άρματα μάχης, οι οποίες απέκρουσαν τις γερμανικές επιθέσεις και ανάγκασαν τη Γερμανία να παραμείνει σε αμυντική θέση για το υπόλοιπο του πολέμου.

### Λευκορωσία
Με το τέλος των επιχειρήσεων στο Κουρσκ, οι Σοβιετικοί ξεκίνησαν σειρά επιθέσεων σε διάφορα μέτωπα για να εκδιώξουν τους Γερμανούς από τις κατεχόμενες σοβιετικές δημοκρατίες. Τον Οκτώβριο του 1943, η 11η Στρατιά Φρουράς του Μπαγκραμιάν μεταφέρθηκε στο Δεύτερο Βαλτικό Μέτωπο, το οποίο επικεντρώθηκε στην ανακατάληψη της Λευκορωσίας και των δημοκρατιών της Βαλτικής. Τον Νοέμβριο, ο Στάλιν προσέφερε στον Μπαγκραμιάν τη θέση του επικεφαλής διοικητή του Πρώτου Βαλτικού Μετώπου, το οποίο είχε παρόμοιους στόχους με το Δεύτερο, αλλά σημείωνε μικρή πρόοδο στην προέλασή του προς βορρά.

Ο Στάλιν του επέτρεψε να διατηρήσει την 11η Φρουρά και πρότεινε να αναλάβει τη θέση του ο Συνταγματάρχης Ν. Ε. Τσιμπίσοφ, ένας αξιωματικός υπό τον οποίο είχε υπηρετήσει. Ο Μπαγκραμιάν, ωστόσο, σχολίασε ότι διαφωνούσε με τον Τσιμπίσοφ και αντ' αυτού πρότεινε τον Αντιστράτηγο Κ. Ν. Γκαλίτσκι. Ο Στάλιν, συνειδητοποιώντας καθυστερημένα ότι ο Μπαγκραμιάν υπονοούσε ότι οι δύο δεν θα μπορούσαν να συντονιστούν αρμονικά λόγω σύγκρουσης κατοχής του ίδιου βαθμού, συμφώνησε με την πρόταση του Μπαγκραμιάν και τον προήγαγε στον βαθμό του Στρατηγού. Συμφώνησε επίσης να επιστρέψει το Δεύτερο Βαλτικό Μέτωπο ένα σώμα αρμάτων μάχης και μια μεραρχία πεζικού που είχαν αφαιρεθεί από την 11η Φρουρά, ενισχύοντας έτσι τις δυνάμεις υπό τον Μπαγκραμιάν σε συνολικά τέσσερις στρατούς.

Τον χειμώνα του 1943, οι δυνάμεις του προέλασαν προς την πόλη Βιτέμπσκ της Λευκορωσίας. Ένα από τα βασικά στοιχεία της επιτυχίας του Μπαγκραμιάν ήταν ότι πολλοί από τους στρατιώτες ήταν μέλη μονάδων βετεράνων που είχαν εκπαιδευτεί στις αρκτικές περιοχές της Σιβηρίας, κάτι που τους επέτρεπε να διαπερνούν εύκολα τις οχυρωμένες άμυνες που οι Γερμανοί προετοίμαζαν για μήνες. Μεταξύ των βασικών τοποθεσιών που ήταν επιτακτικές για να φτάσει κανείς στο Βιτέμπσκ ήταν η μικρή πόλη Γκοροντόκ, η οποία χρησίμευε ως βαριά οχυρωμένος γερμανικός κόμβος επικοινωνιών. Παρά τις ισχυρές άμυνες, ο Μπαγκραμιάν κατάφερε να χρησιμοποιήσει το βαρύ πυροβολικό και την αεροπορική υποστήριξη της Κόκκινης Πολεμικής Αεροπορίας στα τέλη Δεκεμβρίου για να βομβαρδίσει την πόλη και στη συνέχεια εξαπέλυσε μια τριπλή επίθεση, την επίθεση στο Γκοροντόκ, από το έδαφος. Η γερμανική φρουρά κατατροπώθηκε και μέχρι τις 24 Δεκεμβρίου, δύο μεραρχίες πεζικού και μία μεραρχία αρμάτων μάχης είχαν παραδοθεί. Στη Μόσχα, η είδηση της νίκης στο Γκοροντόκ χαιρετίστηκε με 124 κανονιοβολισμούς προς τιμήν του Μπαγκραμιάν και του Πρώτου Βαλτικού Μετώπου.
[αριστερά|μικρογραφία|270x270εσ| Γενικές αναπτύξεις σοβιετικών και γερμανικών δυνάμεων κατά τη διάρκεια της [Επιχείρηση Μπαγκρατιόν|Επιχείρησης Μπαγκράτιον τον Ιούνιο του 1944]]
Στις 2 Απριλίου 1944, ο Στάλιν έκανε δεκτό το αίτημα του Μπαγκραμιάν να απαλλάξει τα στρατεύματα του Μετώπου από επιθετικές ενέργειες. Ωστόσο, οι γερμανικές δυνάμεις εκμεταλλεύτηκαν την παύση για να επιτεθούν εναντίον Σοβιετικών παρτιζάνων στη Λευκορωσία. Το ανώτερο επιτελείο του Μπαγκραμιάν ανακατεύθυνε την αεροπορική υποστήριξη και άλλα κρίσιμα εφόδια για να βοηθήσει τους αντάρτες, επιτρέποντας στους περισσότερους από αυτούς να ξεφύγουν από την γερμανική περικύκλωση. Με την προέλαση των σοβιετικών δυνάμεων στη Βαλτική και την Ουκρανία, η Γερμανική Ομάδα Στρατιών Κέντρου είχε σε μεγάλο βαθμό απομονωθεί, καθώς η Στάβκα ετοιμαζόταν να εξαλείψει τον θύλακα (που αποτελούνταν από την Τρίτη Στρατιά Πάντσερ, τη Δεύτερη, την Τέταρτη και την Ένατη Στρατιά). Το σχέδιο της Στάβκα, με την κωδική ονομασία Επιχείρηση Μπαγκράτιον, κρατήθηκε μυστικό από όλους τους εμπλεκόμενους διοικητές του Μετώπου. Ο ίδιος ο Μπαγκραμιάν ενημερώθηκε μόλις τον Μάιο του 1944 για τον ρόλο του στην επίθεση.

Η επιχείρηση *Μπαγκράτιον* ζητούσε από το Πρώτο, Δεύτερο και Τρίτο Μέτωπο της Λευκορωσίας και το Πρώτο Μέτωπο της Βαλτικής να καταλάβουν την Ομάδα Στρατιών Κέντρου. Ο Μπαγκραμιάν είχε την εντολή να επιτεθεί στις δυνάμεις στον θύλακα, να διασχίσει τον ποταμό Νταουγκάβα και, μαζί με το Τρίτο Λευκορωσικό Μέτωπο, να εκκαθαρίσει τις γύρω περιοχές του Βιτέμπσκ από τις γερμανικές δυνάμεις. Αν και θεωρούσε ότι τα σχέδια για το Μπαγκράτιον ήταν ορθά, ανησυχούσε για την πιθανότητα γερμανικής εισβολής από την Ομάδα Στρατιών Βορρά εναντίον των δυνάμεών του από τον βορρά. Έκανε έκκληση για άλλη μια φορά στους ανωτέρους του, τον Ζούκοφ και τον Αλεξάντερ Βασιλέφσκι, να κινηθεί το Πρώτο Βαλτικό Μέτωπο προς τα δυτικά για να βοηθήσει στην εξάλειψη της Τρίτης Στρατιάς Πάντσερ, χωρίζοντας έτσι την Ομάδα Στρατιών Βορρά στα δύο. Οι Ζούκοφ και Βασιλέφσκι αποδέχτηκαν το επιχείρημά του, παρουσιάζοντάς το στον Στάλιν σε μια συνάντηση στις 23 Μαΐου, ο οποίος το ενέκρινε επίσημα με οδηγία στις 31 Μαΐου.

Αν και ο Μπαγκραμιάν θεωρούσε αποδεκτό να υποστεί βαριές απώλειες (όπως και όλοι οι διοικητές του Κόκκινου Στρατού), ανησυχούσε για την τεράστια απώλεια ζωών που υπέστησαν οι δυνάμεις του. Προσπάθησε να μειώσει αυτά τα επίπεδα κυρίως διατηρώντας το στοιχείο του αιφνιδιασμού στις επιχειρήσεις. Στις προετοιμασίες του για το Μπαγκράτιον, σχεδίαζε η 43η Στρατιά να κινηθεί μέσα από τα πιο γεωγραφικά δύσκολα έλη και βάλτους προς το δεξί πλευρό της Ομάδας Στρατιών Βορρά. Αυτός ο ελιγμός θα αιφνιδίαζε έτσι τον Βορρά, καθώς αναμενόταν η σοβιετική επίθεση να κινηθεί σε καταλληλότερο έδαφος. Αποδείχθηκε σωστός, καθώς στις αρχές Ιουνίου του 1944, η 43η Στρατιά σημείωσε επιτυχή επίθεση. Ο Διοικητής της 43ης Στρατιάς, Στρατηγός Αφανάσι Μπελομπορόντοφ, έγραψε ότι κατά τη διάρκεια της επίθεσης συνέλαβαν έναν Γερμανό στρατηγό ο οποίος δήλωσε ότι οι γερμανικές δυνάμεις είχαν αιφνιδιαστεί από τις επιτιθέμενες δυνάμεις.

Καθώς ο Μπαγκραμιάν προχωρούσε προς το Βιτέμπσκ, οι δυνάμεις του βοηθήθηκαν από τους ίδιους Λευκορώσους αντάρτες που είχαν διαφύγει από τη γερμανική περικύκλωση τον Απρίλιο. Παρείχαν ζωτικής σημασίας πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων πληροφοριών σχετικά με την τοποθεσία γεφυρών και τις κινήσεις στρατευμάτων, και εξαπέλυσαν επιθέσεις εναντίον γερμανικών εφοδιαστικών γραμμών. Στις 22 Ιουνίου 1944, το *Μπαγκράτιον* ξεκίνησε καθώς ο Μπαγκραμιάν προχωρούσε προς τα δυτικά όπως είχε προγραμματιστεί. Ωστόσο, ένα διευρυνόμενο χάσμα στη βόρεια πλευρά του Μετώπου μεγάλωνε καθώς προχωρούσε, ενώ το Δεύτερο Βαλτικό Μέτωπο, που είχε αναλάβει την άμυνα της περιοχής, δεν ανέλαβε δράση. Ο Στάλιν συμφώνησε να στείλει ένα σώμα αρμάτων μάχης για να ενισχύσει τις δυνάμεις του Μπαγκραμιάν, αλλά τον διέταξε να καταλάβει το Πολότσκ, κάτι που θα έκοβε τις γραμμές επικοινωνίας της Ομάδας Στρατιών Βορρά και θα άνοιγε μια διαδρομή προς την κεντρική Βαλτική. Μέχρι τις 3 Ιουλίου, τα στρατεύματά του είχαν ολοκληρώσει τα καθήκοντα που ορίζονται στην οδηγία, κατέστρεψαν την Τρίτη Στρατιά Πάντσερ και κατέλαβαν το Πολότσκ. Για τα επιτεύγματά του, στις 7 Ιουλίου τιμήθηκε με τον τίτλο του Ήρωα της Σοβιετικής Ένωσης.

### Οι χώρες της Βαλτικής
[μικρογραφία| Ο Μπαγκραμιάν σε [Παρέλαση|στρατιωτική παρέλαση στη Ρίγα, 1955]]
Με τη συνολική επιτυχία των σοβιετικών δυνάμεων στο *Μπαγκράτιον*, το Μέτωπό του επεκτάθηκε κατά τρεις στρατούς (αν και παραχώρησε την 4η Στρατιά Κρούσης στο Δεύτερο Βαλτικό), την 39η Στρατιά (προηγουμένως υπό τη διοίκηση του Τρίτου Λευκορωσικού), την 51η και τη 2η Στρατιά Φρουράς. Το Πρώτο Βαλτικό Μέτωπο έλαβε διαταγή από τη Στάβκα να κινηθεί δυτικά προκειμένου να εμποδίσει τις εναπομείνασες δυνάμεις της Ομάδας Στρατιών Βορρά να διαφύγουν στη Γερμανία. Παρά ταύτα, ο Μπαγκραμιάν συμπέρανε ότι, δεδομένου ότι πολλές από τις γενικές διαταγές εκδίδονταν προς τη Βέρμαχτ από τον Χίτλερ και όχι από το Γενικό Επιτελείο, και υπέθεσε ότι, ενώ υπήρχε η πιθανότητα να τους αντιμετωπίσουν στην λιθουανική πόλη Κάουνας, θεώρησε ότι η πιο πιθανή τοποθεσία θα ήταν η Ρίγα. Μίλησε με τον Βασιλέφσκι, ο οποίος συμφώνησε να αλλάξει τα σχέδια αν η θεωρία και η διαίσθησή του αποδεικνύονταν σωστές.

Καθώς το Πρώτο Βαλτικό άρχισε να κινείται προς τη Λιθουανία και την ανατολική Λετονία, κατέστη σαφές ότι η Ομάδα Στρατιών Βορράς θα προσπαθούσε να υπερκεράσει τις δυνάμεις του Μπαγκραμιάν κοντά στο Νταουγκάβπιλς, όπως είχε προβλέψει προηγουμένως. Ο Βασιλέφσκι, τηρώντας την υπόσχεσή του, απηύθυνε έκκληση στον Στάλιν να επιτρέψει στον Μπαγκραμιάν να μετακινηθεί στο Νταουγκάβπιλς, αλλά εκείνος αρνήθηκε. Ο Βασιλέφσκι με τη σειρά του, ανέλαβε την πρωτοβουλία και έδωσε το πράσινο φως στον Μπαγκραμιάν. Ωστόσο, με την απώλεια της 4ης Στρατιάς, ο Μπαγκραμιάν έμεινε αβοήθητος, καθώς η υποσχεμένη 39η Στρατιά του όχι μόνο δεν είχε φτάσει, αλλά αποτελούνταν μόνο από επτά μεραρχίες (σε σύγκριση με τις δέκα της 4ης Στρατιάς). Νιώθοντας ότι χανόταν χρόνος, συνέχισε με τις μονάδες που είχε.

Μέχρι τις 9 Ιουλίου, οι χερσαίες δυνάμεις του είχαν σημειώσει σημαντικά κέρδη αποκόπτοντας έναν ζωτικής σημασίας δρόμο που συνέδεε το Κάουνας με το Νταουγκάβπιλς. Εκμεταλλευόμενος αυτό, ο Μπαγκραμιάν συνεργάστηκε με άλλους διοικητές του Μετώπου για να επιτεθεί στην οπισθοφυλακή της Ομάδας Στρατιών Κέντρου, αλλά ο κακός συντονισμός μεταξύ των μονάδων οδήγησε σε αναχαίτιση της προέλασης. Εκείνη τη στιγμή, ο Μπαγκραμιάν συνειδητοποίησε ότι οι γερμανικές δυνάμεις πιθανότατα δεν επρόκειτο να υποχωρήσουν εύκολα από τις χώρες της Βαλτικής και έτσι οι περαιτέρω προελάσεις προς το Κάουνας θα ήταν άσκοπες. Πρότεινε στη Στάβκα να εξαπολύσει μια ολοκληρωτική επίθεση προς τη Ρίγα, αλλά η πρώτη απέρριψε τα σχέδιά του, δηλώνοντας ότι οι στρατοί του Δεύτερου και Τρίτου Βαλτικού Μετώπου θα είχαν ήδη προωθήσει την Ομάδα Στρατιών Κέντρο προς την Πρωσία μέχρι τη στιγμή της επίθεσης. Προσπάθησε να τους πείσει για το αντίθετο, επικαλούμενος τις αριθμητικά ανεπαρκείς δυνάμεις στα δύο Μέτωπα, αλλά απορρίφθηκε και διατάχθηκε να οδηγήσει προς έναν δρόμο που συνέδεε τη λιθουανική πόλη Σιαουλιάι με τη Ρίγα, με αποτέλεσμα την κατάληψή της στα τέλη Ιουλίου.

Με την κατάληψη του δρόμου, έπεισε τον Βασιλέφσκι να επιτρέψει στις δυνάμεις του να κινηθούν προς τη Ρίγα, λαμβάνοντας επίσημη έγκριση από τη Στάβκα με οδηγία στις 29 Ιουλίου. Στις 30 Ιουλίου, οι δυνάμεις του έφτασαν τελικά στην παραθαλάσσια πόλη Τούκουμς, κοντά στον κόλπο της Ρίγας, αποκόπτοντας έτσι συνολικά 38 γερμανικές μεραρχίες πεζικού και τεθωρακισμένων στη Λετονία. Για τα επιτεύγματά του σε αυτή τη μάχη, του απονεμήθηκε ο τίτλος του Ήρωα της Σοβιετικής Ένωσης. Κατά τη διάρκεια του Αυγούστου, οι σοβιετικές δυνάμεις σταμάτησαν την επίθεση της Ρίγας, επικεντρώνοντας την προσοχή τους στην ανάσχεση των γερμανικών επιθέσεων. Τελικά, στις 14 Σεπτεμβρίου 1944, το Πρώτο, Δεύτερο και Τρίτο Βαλτικό Μέτωπο εξαπέλυσαν επιθέσεις πλήρους κλίμακας με στόχο τη Ρίγα, αντιμετωπίζοντας σφοδρή αντίσταση από τους υπερασπιστές της. Στις 24 Σεπτεμβρίου, με τις δυνάμεις του μόνο 12 μίλια (19&nbsp;χλμ.) από τη Ρίγα, η Στάβκα διέταξε τις δυνάμεις του Μπαγκραμιάν να την εγκαταλείψουν στο Δεύτερο και Τρίτο Βαλτικό Μέτωπο, να ανασυνταχθούν και αντ' αυτού να προελάσουν εναντίον του Μέμελ. Οι δυνάμεις του επιτέθηκαν στο Μέμελ στις 5 Οκτωβρίου και στις 10 Οκτωβρίου έφτασαν στην πόλη, εμποδίζοντας ουσιαστικά την Ομάδα Στρατιών Βορρά να υποχωρήσει στην Πρωσία.

Στις αρχές του 1945, ο στρατός του Μπαγκραμιάν, υπό τη γενική διοίκηση του Βασιλίεφσκι, συμμετείχε στην προέλαση στην Ανατολική Πρωσία. Στην Επιχείρηση Σάμλαντ, το Πρώτο Βαλτικό Μέτωπο του Μπαγκραμιάν, γνωστό σήμερα ως Ομάδα Σάμλαντ, κατέλαβε το Κένιγκσμπεργκ (σημερινό Καλίνινγκραντ) τον Απρίλιο. Στις 9 Μαΐου 1945, αποδέχτηκε την παράδοση των γερμανικών δυνάμεων που ήταν συγκεντρωμένες στη Λετονία, καταλαμβάνοντας συνολικά 158 αεροσκάφη, 18.000 οχήματα, 500 άρματα μάχης και πυροβόλα εφόδου, μεταξύ άλλων όπλων.

## Καριέρα μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο
Μετά τον πόλεμο, ο Μπαγκραμιάν παρέμεινε στη διοίκηση της Βαλτικής Στρατιωτικής Περιοχής, διεξάγοντας επιχειρήσεις εναντίον παρτιζάνων στη Λιθουανία και τη Λετονία. Το 1954 διορίστηκε αρχιεπιθεωρητής του Υπουργείου Άμυνας. Στις 11 Μαρτίου 1955, ορίστηκε Υφυπουργός Άμυνας με τον βαθμό του Στρατάρχη της Σοβιετικής Ένωσης. Διετέλεσε επίσης επικεφαλής της Στρατιωτικής Ακαδημίας του Γενικού Επιτελείου.

Στις 2 Ιουνίου 1958, διορίστηκε εκ νέου Αναπληρωτής Υπουργός Άμυνας της ΕΣΣΔ - Επικεφαλής των Υπηρεσιών Αποστολών στα μετόπισθεν του Υπουργείου Άμυνας της ΕΣΣΔ (αργότερα - Αναπληρωτής Υπουργός Άμυνας της ΕΣΣΔ - Επικεφαλής των Υπηρεσιών Αποστολών στα μετόπισθεν των Ενόπλων Δυνάμεων της ΕΣΣΔ).

Αφιέρωσε μεγάλο μέρος του χρόνου του στη συγγραφή άρθρων σε στρατιωτικά περιοδικά σχετικά με τις σοβιετικές στρατηγικές επιχειρήσεις και, κυρίως, συνυπέγραψε το εξάτομο έργο για τη σοβιετική εμπλοκή κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, με τίτλο *«Ο Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος της Σοβιετικής Ένωσης (1941–1945)*. Τον Αύγουστο του 1967, ο Μπαγκραμιάν συνόδευσε τον Γενικό Γραμματέα Λεονίντ Μπρέζνιεφ και τον Πρωθυπουργό Αλεξέι Κοσίγκιν στο Βόρειο Βιετνάμ, όπου συναντήθηκαν με Βιετναμέζους ηγέτες για να κανονίσουν τη μεταφορά όπλων και προμηθειών πριν από την Επίθεση Τετ.

Ο Μπαγκραμιάν συνταξιοδοτήθηκε στις 25 Απριλίου 1968 και μετατέθηκε στη θέση του Γενικού Επιθεωρητή στην Ομάδα Γενικών Επιθεωρητών του Υπουργείου Άμυνας της ΕΣΣΔ. Το 1971, ολοκλήρωσε τον πρώτο τόμο των απομνημονευμάτων του με *τίτλο «Έτσι ξεκίνησε ο πόλεμος* » και το 1977 εκδόθηκε ο δεύτερος τόμος *με τίτλο «Έτσι πήγαμε στη νίκη*». Μεταξύ των πολυάριθμων σημείων που σημείωσε στον δεύτερο τόμο ήταν μια ανάλυση των δαπανηρών επιθέσεων του Κόκκινου Στρατού στα πρώτα στάδια του πολέμου.

Το 1979, εκδόθηκε ένα άλλο βιβλίο του Μπαγκραμιάν με τίτλο «*Τα Απομνημονεύματά μου»* και βασίστηκε στον πρώτο και τον δεύτερο τόμο. Ένα μεγάλο μέρος του βιβλίου αφιερώθηκε στα αρμενικά ζητήματα, συμπεριλαμβανομένων των εδαφών της Δυτικής Αρμενίας, των σφαγών Αρμενίων από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και της Γενοκτονίας των Αρμενίων, της οθωμανικής εισβολής στην Αρμενία και της Μάχης του Σαρνταράπατ, καθώς και άλλων θεμάτων. Ο στρατάρχης Μπαγκραμιάν τιμήθηκε με πολλά σοβιετικά και ξένα παράσημα και μετάλλια για τις υπηρεσίες του, συμπεριλαμβανομένων δύο Τάξεων του Ήρωα της Σοβιετικής Ένωσης, επτά Τάξεων του Λένιν, του Τάγματος της Οκτωβριανής Επανάστασης, τριών Τάξεων του Κόκκινου Σημαίου, δύο Τάξεων του Σουβόροφ και του Τάγματος του Κουτούζοφ. Μεταξύ των άλλων επαίνων που έλαβε ήταν το πολωνικό *[[Τάγμα της Αναγέννησης της Πολωνίας|Polonia Restituta]]* δύο φορές και το Μετάλλιο για τη Νίκη επί της Γερμανίας.

Μετά τον θάνατο του στρατάρχη Βασίλι Τσουίκοφ στις 18 Μαρτίου 1982, ήταν ο τελευταίος επιζών Σοβιετικός στρατάρχης που είχε αναλάβει υψηλόβαθμη διοίκηση στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Ωστόσο, ο Μπαγκραμιάν ήταν άρρωστος και πέθανε λίγους μήνες αργότερα, στις 21 Σεπτεμβρίου 1982, σε ηλικία 84 ετών. Τάφηκε με όλες τις στρατιωτικές τιμές στη Νεκρόπολη του Τείχους του Κρεμλίνου στη Μόσχα. Μια πόλη και μια περιοχή (''ραϊόν'') στη Σοβιετική Αρμενία, ένα στρατιωτικό πεδίο βολής, μια ταξιαρχία εκπαίδευσης του Αρμενικού Στρατού, ένας σταθμός του μετρό και μια μεγάλη λεωφόρος στην πρωτεύουσα Ερεβάν, έχουν ονομαστεί προς τιμήν του. Στις 11 Μαΐου 1997, η κυβέρνηση της Αρμενίας καθιέρωσε το αναμνηστικό μετάλλιο για τα 100ά γενέθλια του στρατάρχη Μπαγκραμιάν. Απονέμεται σε στρατιωτικό και πολιτικό προσωπικό που συμμετείχε στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

## Τιμητικές διακρίσεις και βραβεία


Αρχείο:Baghramyan statue (Yerevan) June 2023.JPG|εναλλ.=An equestrian statue of Marshal Bagramyan in Yerevan's Baghramyan Avenue, standing in front of the American University of Armenia|Έφιππος αδριάντας του στρατάρχη Μπαγκραμιάν στη λεωφόρο Μπαγκραμιάν του Ερεβάν, μπροστά από το Αμερικανικό Πανεπιστήμιο της Αρμενίας
Αρχείο:Kremlin Wall Necropolis - Bagramyan, Ivan.jpg|εναλλ.=Bagramyan's grave at the Kremlin Wall Necropolis in Moscow|Ο τάφος του Μπαγκραμιάν στη Νεκρόπολη του Τείχους του Κρεμλίνου στη Μόσχα
Αρχείο:Музей И.Х. Баграмяна, Ереван 5.gif|εναλλ.=A separate hall in Yerevan's Victory Park museum dedicated to Bagramyan.|Μια ξεχωριστή αίθουσα στο μουσείο Πάρκου της Νίκης του Ερεβάν αφιερωμένη στον Μπαγκραμιάν.

μικρογραφία| Η τελετουργική στολή του Μπαγκραμιάν

; Ξένα

## Παραπομπές


## Βιβλιογραφία

*
*
*
* 
* 

Κατηγορία:Ιππότες του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας
Κατηγορία:Αποδέκτες του Τάγματος του Λένιν
Κατηγορία:Ήρωες της Σοβιετικής Ένωσης
Κατηγορία:Στρατάρχες της Σοβιετικής Ένωσης
Κατηγορία:Λήμματα που περιέχουν κείμενο στα αρμενικά
Κατηγορία:Λήμματα που περιέχουν κείμενο στα ρωσικά