Γιεγισέ Τσαρέντς

Ο **Γιεγισέ Τσαρέντς** (αρμενικά Եղիշե Չարենց,  - 27 Νοεμβρίου 1937) ήταν Αρμένιος ποιητής, συγγραφέας και κοινωνικός ακτιβιστής. Η λογοτεχνική θεματολογία του Τσαρέντς κυμαινόταν από τις εμπειρίες του στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, τη Ρωσική Επανάσταση και συχνά την Αρμενία και τους Αρμένιους. Αναγνωρίζεται ως «ο κύριος ποιητής του 20ού αιώνα» στην Αρμενία.

Από τους πρώτους υποστηρικτές του κομμουνισμού και της ΕΣΣΔ, ο φουτουριστής Τσαρέντς εντάχθηκε στο Μπολσεβίκικο Κόμμα και έγινε ενεργός υποστηρικτής της Σοβιετικής Αρμενίας, ειδικά κατά την περίοδο της Νέας Οικονομικής Πολιτικής (ΝΕΠ) του Λένιν. Ωστόσο, απογοητεύτηκε από την κατεύθυνση της Σοβιετικής Ένωσης υπό τον  Ιωσήφ Στάλιν. Συνελήφθη από την NKVD κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εκκαθάρισης της δεκαετίας του 1930 και πέθανε το 1937 λόγω σοβαρών επιπλοκών υγείας, συμπεριλαμβανομένου του μορφινισμού. Ωστόσο, μετά τον θάνατο του Στάλιν, αθωώθηκε σε μια ομιλία του Αναστάς Μικογιάν το 1954 και αποκαταστάθηκε επίσημα από το σοβιετικό κράτος το 1955 κατά τη διάρκεια της εποχής της Αναθέρμανσης επί Χρουστσόφ.

## Βιογραφία

### Πρώιμη ζωή
μικρογραφία| Σπίτι-Μουσείο του Τσαρέντς στο Ερεβάν
μικρογραφία|220x220εσ| Αψίδα Τσάρεντς
Ο Γιεγισέ Τσαρέντς γεννήθηκε ως **Γιεγισέ Αμπγκάρι Σογομονιάν** στο Καρς (Ανατολική Αρμενία, τότε μέρος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας) το 1897 σε οικογένεια εμπόρων χαλιών. Η οικογένειά του καταγόταν από την αρμενική κοινότητα του Μακού, στην περσική Αρμενία. Αρχικά φοίτησε σε αρμενικό δημοτικό σχολείο, αλλά αργότερα μεταγράφηκε σε ρωσικό τεχνικό γυμνάσιο στο Καρς από το 1908 έως το 1912. Αφιέρωνε πολύ χρόνο στο διάβασμα. Το 1912, δημοσίευσε το πρώτο του ποίημα στο αρμενικό περιοδικό *Patani* (Τιφλίδα). Το 1915, εν μέσω των αναταραχών του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και της γενοκτονίας των Αρμενίων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, κατατάχθηκε εθελοντής να πολεμήσει σε ένα απόσπασμα στο Καυκάσιο Μέτωπο.

### Πολιτική και λογοτεχνική ανάπτυξη
Το 1915 ο Τσαρέντς στάλθηκε στο Βαν όπου έγινε μάρτυρας της καταστροφής που είχε προκαλέσει η τουρκική φρουρά στον αρμενικό πληθυσμό, αφήνοντας ανεξίτηλες αναμνήσεις που αργότερα τις έγραψε στα ποιήματά του. Το μακροσκελές ποίημά του *Danteakan araspel* (Δαντικός θρύλος, που εκδόθηκε το 1916) αφηγείται τις εμπειρίες του από το 1915. Ο Κεβόρκ Μπαρντακιάν γράφει ότι «Ο θάνατος, η καταστροφή και η αθώα αισιοδοξία αντιπαραβάλλονται έντονα» σε αυτό το ποίημα. Έφυγε από το μέτωπο ένα χρόνο αργότερα και σπούδασε στο Λαϊκό Πανεπιστήμιο Σανιάφσκι στη Μόσχα. Οι φρικαλεότητες του πολέμου και της γενοκτονίας είχαν σημαδέψει τον Τσαρέντς και έγινε ένθερμος υποστηρικτής των Μπολσεβίκων, βλέποντάς τους ως τη μόνη αληθινή ελπίδα για τη σωτηρία της Αρμενίας.

Ο Τσαρέντς κατατάχθηκε στον Κόκκινο Στρατό και πολέμησε κατά τη διάρκεια του Ρωσικού Εμφυλίου Πολέμου ως απλός στρατιώτης στη Ρωσία (Τσαρίτσιν) και στον Καύκασο. Το 1919, επέστρεψε στην Αρμενία και συμμετείχε σε επαναστατικές δραστηριότητες εκεί. Ένα χρόνο αργότερα, άρχισε να εργάζεται στο Υπουργείο Παιδείας ως διευθυντής του Τμήματος Καλλιτεχνικών Σπουδών. Ο Τσαρέντς θα έπαιρνε και πάλι τα όπλα, αυτή τη φορά εναντίον των συμπατριωτών του Αρμενίων, καθώς έλαβε χώρα μια εξέγερση κατά της σοβιετικής κυριαρχίας τον Φεβρουάριο του 1921  Ένα από τα πιο διάσημα ποιήματά του, «» («Λατρεύω τα φρούτα [ή το όνομα]  της γλυκιάς μου Αρμενίας με τη γεύση του ήλιου»), μια λυρική ωδή στην πατρίδα του, γράφτηκε το 1920-1921. Ο Τσαρέντς επέστρεψε στη Μόσχα το 1921 για να σπουδάσει στο Ινστιτούτο Λογοτεχνίας και Τεχνών που ίδρυσε ο Βαλέρι Μπριούσοφ. Σε ένα μανιφέστο που εκδόθηκε τον Ιούνιο του 1922, γνωστό ως «Διακήρυξη των Τριών», υπογεγραμμένο από τους Τσαρέντς, Γκεβόργκ Αμπόφ και Αζάτ Βστούνι, οι νεαροί συγγραφείς εξέφρασαν την υποστήριξή τους στον «προλεταριακό διεθνισμό». Το 1921-22 έγραψε το «Αμεναποέμ» (Το ποίημα όλων) και το «Ο Τσαρέντς-όνομα», ένα αυτοβιογραφικό ποίημα. Στη συνέχεια, ο Τσαρέντς δημοσίευσε το σατιρικό του μυθιστόρημα, *«Η Γη του Ναϊρί»* (Yerkir Nairi), το οποίο σημείωσε μεγάλη επιτυχία και εκδόθηκε επανειλημμένα στα ρωσικά στη Μόσχα κατά τη διάρκεια της ζωής του ποιητή. Τον Αύγουστο του 1934, ο Μαξίμ Γκόρκι τον παρουσίασε στους αντιπροσώπους του πρώτου συνεδρίου των Σοβιετικών συγγραφέων με *το έργο του «Εδώ είναι η Γη μας, το Ναϊρί»*.

Το πρώτο μέρος του *Yerkir Nairi* είναι αφιερωμένο στην περιγραφή δημόσιων προσώπων και τόπων του Καρς, καθώς και στην παρουσίαση της αρμενικής δημόσιας σφαίρας. Σύμφωνα με τον Τσαρέντς, *το Yerkir Nairi* του δεν είναι ορατό, «είναι ένα ακατανόητο θαύμα: ένα φρικτό μυστικό, μια εκπληκτική έκπληξη». Στο δεύτερο μέρος του μυθιστορήματος, το Καρς και οι ηγέτες του εμφανίζονται κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, και το τρίτο μέρος αφηγείται την πτώση του Καρς και την καταστροφή του ονείρου.
μικρογραφία|220x220εσ| Το κτίριο του ''Κρατικού Εκδοτικού Οίκου'' στο Ερεβάν, όπου ο Τσαρέντς εργάστηκε από το 1928 έως το 1935.
Το 1924-1925 ο Τσαρέντς πραγματοποίησε ένα επτάμηνο ταξίδι στο εξωτερικό, επισκεπτόμενος την Τουρκία, την Ιταλία (όπου γνώρισε τον Αβετίκ Ισαακιάν), τη Γαλλία και τη Γερμανία. Όταν ο Τσαρέντς επέστρεψε, ίδρυσε μια ένωση συγγραφέων με την ονομασία *«Νοέμβριος»* και εργάστηκε για τον κρατικό εκδοτικό οίκο από το 1928 έως το 1935.

Τον Σεπτέμβριο του 1926, σε έναν δρόμο στο Ερεβάν, ο Τσαρέντς πυροβόλησε και τραυμάτισε ελαφρά μια γυναίκα, τη Μαριάννα Αϊβαζιάν, αδελφή του συνθέτη Αρτέμι Αϊβαζιάν, αφού εκείνη είχε αντισταθεί στις προσπάθειές του σε αρκετές περιπτώσεις. Καταδικάστηκε σε οκτώ χρόνια φυλάκισης για την επίθεση, αλλά εξέτισε λίγο περισσότερο από ένα χρόνο από την ποινή του.

Το 1930, το βιβλίο του Τσαρέντς, «Επική Αυγή», το οποίο αποτελούνταν από ποιήματα που έγραψε την περίοδο 1927-30, εκδόθηκε στο Ερεβάν. Ήταν αφιερωμένο στην πρώτη του σύζυγο, Αρπενίκ.

Η τελευταία του ποιητική συλλογή, «Το Βιβλίο του Δρόμου», τυπώθηκε το 1933, αλλά η διανομή της καθυστέρησε από τη σοβιετική κυβέρνηση μέχρι το 1934, όταν επανεκδόθηκε με κάποιες αναθεωρήσεις. Σε αυτό το βιβλίο, σκιαγράφησε το πανόραμα της αρμενικής ιστορίας και την εξετάζει τμηματικά. Ο Γουίλιαμ Σαρογιάν τον συνάντησε το 1934 στη Μόσχα και έκτοτε τον περιέγραψε ως έναν ευγενικό, λαμπρό άνθρωπο που ήταν απελπιστικά λυπημένος.

Ο Τσαρέντς μετέφρασε επίσης πολλά έργα στα αρμενικά, συμπεριλαμβανομένης της «Διεθνούς».

### Τα τελευταία χρόνια και θάνατος
[μικρογραφία| Μνημείο στο [Γερεβάν|Ερεβάν]]
Εκτός από λίγα ποιήματα σε περιοδικά, ο Τσαρέντς δεν μπόρεσε να δημοσιεύσει τίποτα μετά το 1934 (ταυτόχρονα, τον Δεκέμβριο του 1935 ο Στάλιν ρώτησε μια αρμενική αντιπροσωπεία πώς είναι ο Τσαρέντς).

Τον Ιούλιο του 1936, όταν ο ηγέτης της Σοβιετικής Αρμενίας Αγασί Χαντζιάν δολοφονήθηκε από τον Λαυρέντι Μπέρια, ο Τσάρεντς έγραψε μια σειρά από επτά σονέτα. Μετά τον θάνατο του Κομιτάς έγραψε ένα από τα τελευταία σπουδαία έργα του, το «Αιώνιο Ρέκβιεμ εις μνήμην του Κομιτάς» (1936).

Η ηθοποιός Αρούς Βοσκανιάν αφηγήθηκε την τελευταία της επίσκεψη στον Τσαρέντς: «Φαινόταν εύθραυστος αλλά ευγενής. Πήρε λίγη μορφίνη και μετά διάβασε λίγο *Κομιτάς* . Όταν έσκυψα να του φιλήσω το χέρι, τρόμαξε». Έγινε εθισμένος στη μορφίνη υπό την πίεση της εκστρατείας εναντίον του και επειδή υπέφερε από κολικούς, που προκλήθηκαν από πέτρα στα νεφρά. Η υποδερμική βελόνα που χρησιμοποιούσε ο Τσαρέντς εκτίθεται στο μουσείο του στο Ερεβάν.

Θύμα της Γιεζόφτσινα, κατηγορήθηκε για «αντεπαναστατική και εθνικιστική δραστηριότητα» και φυλακίστηκε κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εκκαθάρισης. Πέθανε από πνευμονία στις 29 Νοεμβρίου 1937 λόγω σοβαρών επιπλοκών υγείας, υπό ασαφείς συνθήκες. Είναι άγνωστο πού θάφτηκε το σώμα του. Όλα τα βιβλία του απαγορεύτηκαν επίσης. Η νεότερη φίλη του Τσάρεντς, Ρεγγίνα Γκαζαρίαν, έθαψε και διέσωσε πολλά από τα χειρόγραφά του. 

### Προσωπική ζωή
Η πρώτη του σύζυγος ήταν η Αρπενίκ Τερ-Αστβατσατριάν, η οποία πέθανε το 1927. Το 1931 ο Τσαρέντς παντρεύτηκε την Ιζαμπέλα Κονταμπασιάν. Απέκτησαν δύο κόρες, την Αρπενίκ και την Αναχίτ (γεν. 1935).

## Κληρονομία
[μικρογραφία| Σοβιετικό γραμματόσημο του 1958 προς τιμήν του Τσαρέντς μετά [Αποκατάσταση (Σοβιετική Ένωση)|την αποκατάστασή του.]]
μικρογραφία| 1000 αρμενικά δράμια προς τιμήν του Τσαρέντς.

### Αποκατάσταση
Μετά τον θάνατο του Στάλιν, ο Αναστάς Μικογιάν ζήτησε την αποκατάσταση του Τσαρέντς σε ομιλία του στο Ερεβάν στις 11 Μαρτίου 1954. Η ομιλία προηγήθηκε της «Μυστικής Ομιλίας» του Νικίτα Χρουστσόφ κατά δύο χρόνια και έθεσε τις βάσεις για την επίσημη αποκατάσταση του Τσαρέντς στις 9 Μαρτίου 1955, καθώς και για τις παρασκηνιακές προσπάθειες αποκατάστασης του Μικογιάν με τους Σοβιετοαρμένιους ηγέτες. Το σπίτι του Τσαρέντς στην οδό Μαστότς 17 στο Ερεβάν μετατράπηκε στο Σπίτι-Μουσείο του Γιεγισέ Τσαρέντς από τις σοβιετικές αρμενικές αρχές το 1975. Η αρμενική πόλη Τσαρεντσαβάν πήρε το όνομά του.

Μετά την αποκατάστασή του, οι σοβιετικές αρχές εξέδωσαν επίσης ένα αναμνηστικό γραμματόσημο των 40 καπίκιων προς τιμήν του Τσαρέντς το 1958. Ένα άλλο αναμνηστικό γραμματόσημο των 150 αρμενικών ντραμ, καθώς και ένα αναμνηστικό νόμισμα των 100 αρμενικών ντραμ, εκδόθηκαν από τη Δημοκρατία της Αρμενίας το 1997. Το νέο νόμισμα της Δημοκρατίας της Αρμενίας, αξίας 1000 ντραμ, έφερε στη μία από τις δύο πλευρές του τη φωτογραφία του Τσαρέντς και ένα διάσημο απόσπασμα στα αρμενικά από ένα από τα ποιήματά του: «» («Λατρεύω τα φρούτα [ή το όνομα] με γεύση ήλιου της γλυκιάς μου Αρμενίας»). Ο Πάπας Φραγκίσκος, κατά την επίσκεψή του στην Αρμενία το 2016, απήγγειλε ένα απόσπασμα από το ποίημα του Τσαρέντς.

### Μεταφράσεις, αφιερώματα, κριτικά έργα
Έργα του Τσαρέντς έχουν μεταφραστεί στα ρωσικά από τους Βαλέρι Μπριούσοφ, Άννα Αχμάτοβα, Μπόρις Παστερνάκ και Αρσένι Ταρκόφσκι, στα γαλλικά από τον Λουί Αραγκόν και στα αγγλικά από τους Μαρζμέντ Μαργκοσιάν, Νταϊάνα Ντερ Χοβανεσιάν και άλλους. Ο Γουίλιαμ Σαρογιάν έγραψε ένα διήγημα για τον Σαρέντς στο βιβλίο του του 1971, *Γράμματα από την οδό Ταϊμπού 74 ή Μην φεύγεις αλλά αν πρέπει να πεις γεια σε όλους* .

Η πρώτη μονογραφία για τον Τσαρέντς δημοσιεύτηκε από τον Σάιμον Χακομπιάν (1888–1937) το 1924 στη Βιέννη. Μεταξύ των άλλων ερευνητών της ποίησης του Τσαρέντς κατά την περίοδο αυτή ήταν οι Πόγκος Μακιντσιάν, Χαρουτίαν Σουρχατιάν και Τιγκράν Αχουμιάν. Μετά τον θάνατό του, τόσο τα έργα του Τσαρέντς όσο και τα επιστημονικά έργα που ασχολούνταν μαζί του απαγορεύτηκαν για 17 χρόνια. Το 1954, ο Νοράιρ Νταμπαγκιάν (ο οποίος είχε προηγουμένως επιτεθεί στον Τσαρέντς τη δεκαετία του 1930) δημοσίευσε τη μονογραφία *Γιεγισέ Τσαρέντς*. Τις επόμενες δεκαετίες, έρευνες για τον Τσαρέντς δημοσιεύθηκαν από τους Χακόμπ Σαλαχιάν, Σουρέν Αγχαμπαμπιάν, Γκάρνικ Ανανιάν, Άλμαστ Ζακαριάν, Αναχίτ Τσαρέντς, Ντέιβιντ Γκασπαριάν και άλλους.

## Σημειώσεις


## Παραπομπές


Κατηγορία:Αρμένιοι κομμουνιστές
Κατηγορία:Λήμματα που περιέχουν κείμενο στα αρμενικά
Κατηγορία:Αρμένιοι ποιητές
Κατηγορία:Σοβιετικοί λογοτέχνες