Μενγκού-Τιμούρ

Ο **Μενγκού-Τιμούρ,** *Mengu-Timur ή Möngke Temür,* μογγολ.:   , (απεβ. το 1280) ήταν Χαν της Χρυσής Ορδής, μίας διαίρεσης της Μογγολικής αυτοκρατορίας, από το 1266 έως το 1280.  Ήταν γιος του Τοκοκάν Χαν,  γιου του Μπατού, και της Κιοτσού Χατούν του Οϊράτ,  κόρης του Τοραλτσί Κιουρεγκέν και εγγονής του Κουτουκά Μπεκί.

Το όνομά του σημαίνει κυριολεκτικά «Αιώνιος Σίδηρος» στη μογγολική γλώσσα.

## Πρώιμη βασιλεία και εξωτερική πολιτική
μικρογραφία|Νομίσματα του Mονγκέ (Mενγκού) Tιμούρ. Νομισματοκοπείο Μπουλγκάρ. Χρονολογείται 672 Έ.Ε. (1273–1275 μ.Χ.).
μικρογραφία|Ο Μενγκού-Τιμούρ με τους Ρώσους πρίγκιπες, μικρογραφία από το Εικονογραφημένο Χρονικό του Ιβάν του Τρομερού (16ος αι.).
Ο Μενγκού-Τιμούρ ήταν ένας από τους τρεις υποψηφίους για τον θρόνο μετά το τέλος του Μπερκέ .  Οι άλλοι δύο υποψήφιοι ήταν ο γιος τού Μπερκέ και ο νεότερος αδελφός τού Μενγκού-Τιμούρ, Τοντέ Μονγκέ.  Ορισμένες πηγές αναφέρουν ότι ο Μπερκέ είχε ορίσει τον Μενγκού-Τιμούρ ως κληρονόμο του στο πλαίσιο μίας στρατηγικής, για να εξασφαλίσει την υποστήριξη των οπαδών τού Μπατού.  Η διαδοχή προκάλεσε ένταση εντός της Ορδής, και αυτό αντικατοπτρίζεται σε ρωσικές πηγές.  Μετά από αρκετούς μήνες, η ελίτ των Τζοτσιδών τελικά συμφώνησε να επιλέξει τον Μενγκού-Τιμούρ ως χαν. 

Στην αρχή της βασιλείας του, ο Μενγκού-Τιμούρ αναμόρφωσε το νομισματικό σύστημα, εκδίδοντας νέα αργυρά νομίσματα που έφεραν το όνομά του και τη σφραγίδα του, χωρίς κάποια αναφορά στον χαγάνο.  Διατήρησε επίσης την ανεξαρτησία της Χρυσής Ορδής, αρνούμενος να επισκεφτεί τον Κουμπλάι κατά την ενθρόνισή του, απαιτώντας αντ' αυτού έναν πρεσβευτή του Κουμπλάι να τον επισκεφτεί.  Αύξησε επίσης τον αριθμό των νομισματοκοπείων, και διασφάλισε ότι τα νομίσματα που αφορούσαν συγκεκριμένα μία περιοχή, ήταν έγκυρα σε ολόκληρη την Ορδή.  Αυτό επέτρεψε την περιφερειακή αυτονομία, και επομένως προστάτευσε το τοπικό εμπόριο. 

Το πρώτο *yarlyk* (διάταγμα) που εξέδωσε ο Μενγκού-Τιμούρ ήταν μία φορολογική απαλλαγή για τη Ρωσική Εκκλησία το 1267.  Οι Ρώσοι Ορθόδοξοι κληρικοί εξαιρούνταν επίσης από την εκτέλεση στρατιωτικής θητείας.  Η θρησκευτική πολιτική του Μενγκού-Τιμούρ ευθυγραμμιζόταν με αυτή του Τζένγκις Χαν και του Ογκεντέι Χαν, όπου στους ιερείς ορισμένων θρησκειών χορηγήθηκε καθεστώς *tarchan* με αντάλλαγμα την προσευχή τους για τον χαν και την οικογένειά του.  Ως αποτέλεσμα, ο Μενγκού-Τιμούρ μπόρεσε να ενισχύσει τους δεσμούς του με τις ρωσικές ηγεμονίες .  Ο Μενγκού-Τιμούρ εφάρμοσε το σύστημα *tarchan*, το οποίο ενσωμάτωσε τις ελίτ, αντί του συστήματος *[[Ζιμμήδες|dhimmi]]*, το οποίο στόχευε στην ενσωμάτωση των υπηκόων, απαιτώντας από τους μη Μουσουλμάνους να πληρώνουν ειδικό φόρο.  Ο Μενγκού-Τιμούρ αποφάσισε ότι οι Ρώσοι αγρότες θα υπάκουαν στους ευγενείς και τους θρησκευτικούς ηγέτες, και έτσι χρησιμοποίησε το σύστημα *tarchan* για να ενσωματώσει την αριστοκρατία και να κερδίσει την υποστήριξή της.  Ως αποτέλεσμα, ο Ρωσικός κλήρος μπόρεσε να δημιουργήσει νέες ιδιοκτησίες γαιών. 

Η εξωτερική πολιτική του Μενγκού-Τιμούρ ευθυγραμμίστηκε επίσης με αυτή του Μπερκέ.  Δεν ασπάστηκε το Ισλάμ, αλλά μπόρεσε να ανταλλάξει πρεσβείες με τον σουλτανάτο των Μαμελούκων, και η συμμαχία διατηρήθηκε λόγω των οικονομικών οφελών που αποκόμισαν και τα δύο μέρη.  Μετά το τέλος του πολέμου με το Ιλχανάτο, ο Μενγκού-Τιμούρ διατήρησε τη σχέση του με τον Μπαϊμπάρς και τους διαδόχους του.  Οι Γενουάτες ίδρυσαν εμπορικούς σταθμούς σε εδάφη που ελέγχονταν από την Ορδή, η μεγαλύτερη από τις οποίες βρισκόταν στην Κριμαία στο Σουντάκ.  Οι Γενουάτες δημιούργησαν επίσης ένα οχυρωμένο λιμάνι, και γύρω στο 1275-1280 ο Μενγκού-Τιμούρ τους επέτρεψε να νοικιάσουν την Κάφα.  Ο Μενγκού-Τιμούρ καλωσόριζε τους εμπόρους, εφόσον πλήρωναν φόρους και σέβονταν τον νόμο. 

Σε αντίθεση με τον Μπερκέ, ο Μενγκού-Τιμούρ προσπάθησε να αποκαταστήσει ειρηνικές σχέσεις υποτέλειας για τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.  Ο Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος έστειλε έναν μεγάλο φόρο υποτελείας σε υφάσματα, και στη συνέχεια πρόσφερε μία από τις κόρες του, την Ευφροσύνη Παλαιολογίνα.  Ο Μενγκού-Τιμούρ δέχτηκε την προσφορά τού Μιχαήλ Η΄, και η πριγκίπισσα παντρεύτηκε τον Νογκάι Χαν, καθώς του δόθηκε ο έλεγχος των εδαφών που βρίσκονταν πλησιέστερα στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.  Ο Μενγκού-Τιμούρ διατήρησε επίσης τη συμφωνία με τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, που επέτρεπε στα πλοία να περνούν από τον Βόσπορο και τα Δαρδανέλλια από τη Μαύρη Θάλασσα.  Η συμμαχία με τους Ρωμαίους ενίσχυσε τον έλεγχο της Χρυσής Ορδής στην πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα, ενώ η συμμαχία με τους Μαμελούκους έδωσε στους Τζοτσίδες πρόσβαση στον Νείλο και την Ερυθρά Θάλασσα. 

Το 1280 ξεκίνησε την εκστρατεία του εναντίον της Πολωνίας, η οποία κατέληξε στην ήττα του. Απεβίωσε λίγο μετά από αυτήν την ανεπιτυχή εκστρατεία. 

## Χρυσή Ορδή και η Μογγολική αυτοκρατορία
Ο Μενγκού-Τιμούρ είχε αρχικά προταθεί από τον Κουμπλάι Χαν.   Αλλά τάχθηκε με τον Καϊντού, ο οποίος ήταν αντίπαλος τού τελευταίου. Ο Κουμπλάι τον εμπόδισε μόνο από το να εισβάλει στο Ιλχανάτο με μεγάλη δύναμη.  Η Χρυσή Ορδή βοήθησε τον Καϊντού να καταστείλει τη δύναμη του Χανάτου Τσαγκατάι. Το 1265 ο Καϊντού ηττήθηκε από τον στρατό των Τσαγατάι υπό τον Γκιγιάζ-ουντ-ντιν Μπαράκ. Γι' αυτό, ο Χαν των Τζοχίντ Ουλού έστειλε 30.000 ένοπλους άνδρες με επικεφαλής τον θείο του Μπερκετσέρ, για να υποστηρίξουν τη δύναμη του Καϊντού. Η νίκη τους επί του στρατού των Τσαγκατάι ανάγκασε τον Γκιγιάζ-ουντ-ντιν Μπαράκ να ξεκινήσει μία συνθήκη ειρήνης μαζί τους. Μαζί σχημάτισαν συμμαχία, και οριοθέτησαν τα σύνορα των βασιλείων τους στο Τάλας. Ο Ρασίντ αλ-Ντιν ισχυρίζεται ότι η συνάντηση έλαβε χώρα την άνοιξη του 1269 στο Ταλάς, ενώ ο Γουασάφ γράφει ότι έλαβε χώρα γύρω στο 1267 νότια της Σαμαρκάνδης. Αν και ο Χε και ο Καϊντού επέπληξαν τον Μπαράκ για την εισβολή στο Ιλχανάτο, ο Μενγκού-Τιμούρ συνεχάρη τον Ιλχάν Αμπαγκά για την εκπληκτική νίκη του επί του στρατού Τσαγκατάι, προκειμένου να κρύψει την πραγματική του πρόθεση. Οι δύο πιθανότατα πολεμούσαν μεταξύ τους μέχρι τη δεκαετία του 1270. Ωστόσο, ορισμένοι μελετητές διαψεύδουν ότι συνέβησαν τέτοιες μάχες. 

Ακολουθώντας το προηγούμενο στην Μογγολική αυτοκρατορία από την εποχή του Τζένγκις Χαν, ο Μενγκού-Τιμούρ παραχώρησε καθεστώς αφορολόγητης απαλλαγής στην Ορθόδοξη Χριστιανική Εκκλησία στα τέλη της δεκαετίας του 1260, και δεν καταμέτρησε τους ιερείς και τις εκτάσεις τους κατά την απογραφή του 1275. 

Εκείνη την περίοδο, ο Κουμπλάι έστειλε τον αγαπημένο του γιο, Νομού Χαν, εναντίον του Καϊντού στο Αλμαλίκ. Ο Νομού Χαν έστειλε επιστολές στους ευγενείς των Τσινγκισιδών για να επιβεβαιώσει την υποστήριξή τους. Ο Μονγκέ Τιμούρ απάντησε ότι θα προστάτευε τον Κουμπλάι από τον Καϊντού, αν επιτίθετο στους Γιουάν. Το 1276 οι πρίγκιπες των Τσινγκισιδών Σιρεγκί και Τοχτεμούρ αυτομόλησαν στο πλευρό του Καϊντού, και συνέλαβαν τον γιο του Κουμπλάι. Στη συνέχεια, έστειλαν τον Νομουγκάν και τον αδελφό του Κιοκετσού στον Μενγκού-Τιμούρ και τον στρατηγό του στον Καϊντού. Η αυλή της Χρυσής Ορδής απελευθέρωσε τον Νομουγκάν το 1278  ή 10 χρόνια αργότερα. 

## Οικογένεια
Η Mενγκού-Τιμούρ νυμφεύτηκε πολλές φορές:

# Ολτζέι Χατούν — κόρη του Σαλτζιντάι Kουρεγκούν του Χονγκιράντ και της Κελμίς Ακά (κόρη του Κουτουκτού)
#* Αλκί
#* Τοκτά
# Σουλτάν Χατούν (από τη φυλή Χουσίν)
#* Aμπατσί
#* Τοντεκέν
# Κουτουκουί Χατούν (άγνωστη φυλή)
#* Μπορλούκ

Με άγνωστες συζύγους και παλλακίδες:
* Τουντάν
** Τσολχάν
* Σαράι Μπουκά
* Μολοκάι
** Ουλούς Μπουκά
* Καντάν
* Κοντουκάι
** Κουνγκές
* Τογριλτσά
** Οζ Μπεγκ

## Δείτε επίσης
* Κατάλογος χαν της Χρυσής Ορδής
* Πόλεμος Καϊντού-Κουμπλάι

## Αναφορές

## Πηγές
* "Мангу-Тимур" . Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary (in Russian). 1906.
* 
* 
* 

Κατηγορία:Μπορτζίγκιν
Κατηγορία:Χρυσή Ορδή