Απεικονίσεις του Αβραάμ στον πολιτισμό

[μικρογραφία|''Ο Αβραάμ διώχνει την Άγαρ και τον Ισμαήλ'' (1657) του [Γκουερτσίνο]]
Ο Αβραάμ ήταν ο Εβραίος πατριάρχης των αβρααμικών θρησκειών στις οποίες έδωσε το όνομά του.  Στον Ιουδαϊσμό, είναι το πρόσωπο που ξεκίνησε τη σχέση μεταξύ του εβραϊκού λαού και του Θεού. Στον Χριστιανισμό, είναι ο πνευματικός πρόγονος όλων των πιστών, Εβραίων εκαι μη, και στο Ισλάμ, είναι ένας κρίκος στην αλυσίδα των προφητών, που ξεκινά με τον Αδάμ και φτάνει μέχρι τον Μωάμεθ.

Ως εκ τούτου, οι απεικονίσεις του Αβραάμ στην τέχνη και τον λαϊκό πολιτισμό είναι πολλές, ορισμένες από τις οποίες αναφέρονται κατηγοριοποιημένες ανά θέμα και με χρονονολική σειρά παρακάτω.

## Εικαστικές τέχνες
Οι πίνακες ζωγραφικής που αναφέρονται στη ζωή του Αβραάμ επικεντρώνονται συνήθως σε ελάχιστα περιστατικά: τη θυσία του Ισαάκ, τη συνάντηση με τον Μελχισεδέκ, την υποδοχή των τριών αγγέλων, την Άγαρ στην έρημο κ.ά. Ο καθηγητής Βιβλικών Σπουδών Μάρτιν Οκέιν γράφει ότι η παραβολή του Λαζάρος το φτωχού, όπως περιγράφεται στο *[[Κατά Λουκάν Ευαγγέλιον]]*, και στην οποία εμφανίζεται ο Αβραάμ, έγινε εμβληματική εικόνα στα χριστιανικά έργα.  Αρκετοί καλλιτέχνες έχουν εμπνευστεί από τη ζωή του Αβραάμ, όπως οι Άλμπρεχτ Ντίρερ (1471–1528), Καραβάτζο (1573–1610), Ντονατέλο, Ραφαήλ, Άντονι βαν Ντάικ και Κλοντ Λορέν. Ο Ρέμπραντ φιλοτέχνησε τουλάχιστον επτά έργα για τον Αβραάμ, ο Πέτερ Πάουλ Ρούμπενς δημιούργησε επίσης αρκετά, ο Μαρκ Σαγκάλ τουλάχιστον πέντε, ο Γκιστάβ Ντορέ έξι και ο Τζέιμς Τισό πάνω από είκοσι έργα με το θέμα. 

Η Σαρκοφάγος του Ιουνιίου Βάσου απεικονίζει μια σειρά από βιβλικές ιστορίες, ανάμεσα στις οποίες είναι και η θυσίας του Ισαάκ από τον Αβραάμ. Αυτές οι γλυπτές σκηνές βρίσκονται στο εξωτερικό μιας μαρμάρινης παλαιοχριστιανικής σαρκοφάγου που χρησιμοποιήθηκε για την ταφή του ύπατου Ιουνίου Βάσσου το 359. Η σαρκοφάγος έχει περιγραφεί ως «πιθανώς το πιο διάσημο έργο πρώιμης χριστιανικής ανάγλυφης γλυπτικής».  Η σαρκοφάγος τοποθετήθηκε αρχικά μέσα ή κάτω από την Παλιά Βασιλική του Αγίου Πέτρου, ανακαλύφθηκε εκ νέου το 1597 και τώρα βρίσκεται κάτω από τη σύγχρονη βασιλική, στο Μουσείο της Βασιλικής του Αγίου Πέτρου, στο Βατικανό. Η βάση της έχει διαστάσεις 1,2 μ. × 2,4 μ. × 1,2 μ. 

## Χριστιανική εικονογραφία
Ενίοτε, ο Αβραάμ αναγνωρίζεται από το γενικότερο πλαίσιο της εικόνας – τη συνάντηση με τον Μελχισεδέκ, τους τρεις αγγέλους ή τη θυσία του Ισαάκ. Σε ατομικές προσωπογραφίες, ένα σπαθί ή ένα μαχαίρι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως αξεσουάρ, όπως σε ένα άγαλμα του Τζιοβάνι Μαρία Μορλάιτερ ή σε έναν πίνακα του Λορέντσο Μόνακο.

Ήδη από τις αρχές του 3ου αι., η χριστιανική τέχνη ακολούθησε τη χριστιανική τυπολογία, καθιστώντας τη θυσία του Ισαάκ προανακοίνωση της θυσίας του Χριστού στο σταυρό και την ανάμνησή της στη Θεία Λειτουργία. 

Κάποιοι πρώιμοι χριστιανοί συγγραφείς ερμήνευσαν τους τρεις αγγέλους ως τον τριαδικό Θεό. Έτσι, στη Σάντα Μαρία Ματζόρε της Ρώμης, ένα ψηφιδωτό του 5ου αι. απεικονίζει μόνο τους επισκέπτες σε χρυσό φόντο και τοποθετεί ημιδιαφανή αντίγραφά τους στον «ουράνιο» χώρο πάνω από τη σκηνή. Στην Ανατολική Ορθόδοξη τέχνη, η επίσκεψη είναι το κύριο μέσο με το οποίο απεικονίζεται η Αγία Τριάδα. Ορισμένες εικόνες δεν περιλαμβάνουν τον Αβραάμ και τη Σάρα, όπως το έργο του Αντρέι Ρουμπλιόφ, το οποίο απεικονίζει μόνο τους τρεις αγγέλους ως νέους χωρίς γένια σε ένα τραπέζι. 

## Λογοτεχνία
Το θρησκευτικό δράμα ''Η θυσία του Αβραάμ'', που γράφτηκε τον 17ο αι. στην Κρήτη, είναι αγνώστου συγγραφέως, αν και έχει αποδοθεί από πολλούς στον Βιτσέντζο Κορνάρο λόγω των ομοιοήτων του με το ιπποτικό έπος *[[Ερωτόκριτος]]*. Αποτελείται από 1.144 ομοιοκατάληκτους στίχους και επικεντρώνεται στην υπόθεση της προσταγής του Θεού προς τον Αβραάμ να θυσιάσει τον γιο του, Ισαάκ (*[[Γένεσις (βιβλίο)|Γένεσις]]* κεφ. 22). 

Το ''Φόβος και'' ''τρόμος'' (πρωτότυπος τίτλος: Frygt og Bæven) είναι ένα επιδραστικό φιλοσοφικό έργο που εξέδωσε το 1843 ο Σέρεν Κίρκεγκορ με το ψευδώνυμο Ιωάννης ο Σιωπηλός. Ο Κίρκεγκορ ήθελε να κατανοήσει το άγχος που πρέπει να ένιωθε ο Αβραάμ όταν ο Θεός του ζήτησε να θυσιάσει τον γιο του.  Το μυθιστόρημα του Γ. Τζ Χάρντι *Father Abraham* (1935) αφηγείται την μυθοπλαστική ιστορία της ζωής του Αβραάμ.  Στη συλλογή διηγημάτων της *Sarah and After*, η Λιν Ράιντ Μπανκς αφηγείται την ιστορία του Αβραάμ και της Σάρας, με έμφαση στην πλευρά της Σάρας. 

## Μουσική
Το 1681, ο Μαρκ-Αντουάν Σαρπαντιέ κυκλοφόρησε το δραματικό μοτέτο *Sacrificim Abrahae H.402 – 402 a – 402 b*, για σολίστες, χορωδία, όργανα και μπάσο κοντίνουο.  Ο Σεμπαστιάν ντε Μπροσάρ συνέθεσε την καντάτα *Abraham ou le sacrifice d'Isaac* μεταξύ 1703 και 1708. 

Το 1994, ο Στιβ Ράιχ κυκλοφόρησε μια όπερα με τίτλο *Το* *σπήλαιο*. Η υπόθεση της όπερας βασίζεται στην ιστορία του Αβραάμ και της οικογένειάς του, όπως αυτή απαντά σε θρησκευτικά κείμενα και γίνεται κατανοητή από άτομα από διαφορετικούς πολιτισμούς και θρησκευτικές παραδόσεις. 

Το ομώνυμο κομμάτι του άλμπουμ του Μπομπ Ντίλαν *[[Highway 61 Revisited]]* (1965) περιέχει πέντε στροφές, με κάθε στροφή να περιγράφει ένα ασυνήθιστο πρόβλημα που τελικά επιλύεται στην οδό 61. Στην πρώτη στροφή, ο Θεός λέει στον Αβραάμ να «σκοτώσει έναν γιο». Ο Θεός θέλει η δολοφονία να γίνει στην οδό. Το αληθινό όνομα του Ντίλαν ήταν, επίσης, Αβραάμ.  Το 2004, το περιοδικό *[[Rolling Stone]]* κατέταξε το «Highway 61 Revisited» στη θέση 364 στον κατάλογο με τα 500 καλύτερα τραγούδια όλων των εποχών. 

## Θέατρο
Το κρητικό θρησκευτικό δράμα ''Η θυσία του Αβραάμ'' (17ος αι.) ανέβηκε από το Εθνικό Θέατρο τη σεζόν 1932-1933 σε διασκευή Γρηγορίου Ξενόπουλου και σκηνοθεσία Φώτου Πολίτη με τον Νικόλαο Ροζάν στον ρόλο του Αβραάμ  και απαναλήρθηκε το 1943.  Μια νέα παράσταση, υπό τη σκηνοθετική καθοδήγηση του Αλέξη Μινωτή, ανέβηκε το 1963 με Αβραάμ τον Γιάννη Αποστολίδη  και ξανά το 1990 με τον ίδιο τον Μινωτή ως Αβραάμ. 

## Κινηματογράφος
Τον ρόλο του Αβρράμ έχουν, μεταξύ άλλων, ερμηνεύσει οι:

* Δημήτρης Ψαράκης, στην ταινία του Νίκου Βαρβέρη *Η θυσία του Αβραάμ* (1971) βε βάση το ομότιτλο θρησκευτικό δράμα που αποδίδεται στον Βιτσέντζο Κορνάρο με συμπρωταγωνιστές τους Ίλυα Λιβυκού και Δήμητρα Σερεμέτη.
* Ρίτσαρντ Χάρις, στη μίνι σειρά *Αβραάμ* (*Abraham*, 1993), με συμπρωταγωνιστές τους Μπάρμπαρα Χέρσεϊ και Μαξιμίλιαν Σελ.
* Γκάρι Όλιβερ, στην ταινία *Ο Υιός του Θεού* (*Son of God,* 2014) του Κρίστοφερ Σπένσερ, με πρωταγωνιστή τον Ντιόγκο Μοργκάντο. 
* Νικήτας Τσακίρογλου, στην τηλεταινία *Η θυσία του Αβραάμ* (2021) του Ηλία Μαλανδρή από τη θεατρική παράσταση με συμπρωταγωνιστές τους Δέσποινα Μπεμπεδέλη και Γρηγόρη Βαλτινό.

## Παραπομπές

Κατηγορία:Βίβλος στην τέχνη και τον πολιτισμό
Κατηγορία:Αβραάμ