Μεγάλο Χορασάν

Το **Χορασάν**  (μεσοπερσικά: 𐬒𐬊𐬭𐬀𐬯𐬀𐬥 / Xwarāsān, περσικά: خراسان) είναι μια ιστορική ανατολική περιοχή στο Ιρανικό Οροπέδιο στη Δυτική και Κεντρική Ασία, η οποία περιλαμβάνει το δυτικό και βόρειο Αφγανιστάν, το βορειοανατολικό Ιράν, τα ανατολικά μισά του Τουρκμενιστάν και του Ουζμπεκιστάν, το δυτικό Τατζικιστάν και τμήματα του Κιργιστάν και του Καζακστάν.

Η έκταση της περιοχής που αναφέρεται ως *Χορασάν* ποικίλλει με την πάροδο του χρόνου. Με την αυστηρότερη ιστορική της έννοια, περιλάμβανε τα σημερινά εδάφη του βορειοανατολικού Ιράν, τμήματα του Αφγανιστάν και νότια τμήματα της Κεντρικής Ασίας, εκτεινόμενα μέχρι τον ποταμό Άμου Ντάρια (Ώξος). Ωστόσο, το όνομα έχει συχνά χρησιμοποιηθεί για να συμπεριλάβει μια ευρύτερη περιοχή, η οποία περιλάμβανε το μεγαλύτερο μέρος της Υπερωξιανής (που περιλάμβανε τη Μπουχάρα και τη Σαμαρκάνδη στο σημερινό Ουζμπεκιστάν), εκτεινόταν δυτικά μέχρι τις ακτές της Κασπίας και μέχρι το Νταστ-ε Καβίρ νότια μέχρι το Σιστάν και ανατολικά μέχρι τα βουνά Παμίρ. Ο όρος *Μεγάλο Χορασάν* χρησιμοποιείται σήμερα μερικές φορές για να διακρίνει την ευρύτερη ιστορική περιοχή από την πρώην επαρχία Χορασάν του Ιράν (1906–2004), η οποία περιλάμβανε περίπου το δυτικό τμήμα του ιστορικού Μεγάλου Χορασάν.

## Ετυμολογία
Το όνομα *Χορασάν* είναι περσικό (από το μέσο περσικό *Xwarāsān*, εἰσ. *xwlʾsʾn*', που σημαίνει «από όπου προέρχεται ο ήλιος» ή «η Ανατολική Επαρχία»). Το όνομα δόθηκε για πρώτη φορά στην ανατολική επαρχία της Περσίας (Αρχαίο Ιράν) κατά τη διάρκεια της Σασσανιδικής Αυτοκρατορίας και χρησιμοποιήθηκε από τα τέλη του Μεσαίωνα σε διάκριση από τη γειτονική Υπερωξιανή.

Το σασσανικό όνομα *Xwarāsān* έχει με τη σειρά του υποστηριχθεί ότι προέρχεται από το βακτριανό ονόματος της περιοχής, *Miirosan* (βακτριανή ορθογραφία: μιιροσανο, μιροσανο, παλαιότερα μιυροασανο), το οποίο είχε την ίδια σημασία «ανατολή» (που αντιστοιχεί σε μια υποθετική πρωτοϊρανική μορφή **miθrāsāna*· βλ. Μίθρας, βακτριανό *mihr* για τη σχετική ηλιακή θεότητα). Η επαρχία συχνά υποδιαιρούνταν σε τέσσερις συνοικίες: η Νισαπούρ στο σημερινό Ιράν, η Μερβ στο σημερινό Τουρκμενιστάν, η Χεράτ και η Μπαλχ στο σημερινό Αφγανιστάν ήταν τα κέντρα, αντίστοιχα, των δυτικότερων, βορειότερων, κεντρικών και ανατολικότερων συνοικιών.

Το Χορασάν ιδρύθηκε για πρώτη φορά ως διοικητική διαίρεση τον 6ο αιώνα (περίπου μετά το 520) από τους Σασσανίδες, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Καβάδη Α΄ ή Χοσρόη Α΄ και περιλάμβανε τα ανατολικά και βορειοανατολικά τμήματα της αυτοκρατορίας. Η χρήση του Βακτριανού *Μιροσάν* «η ανατολή» ως διοικητικού προσδιορισμού υπό τους Αλχάνους ηγεμόνες στην ίδια περιοχή είναι πιθανώς ο πρόδρομος της διοικητικής διαίρεσης του Χουρασάν των Σασσανιδών, που συνέβη μετά την κατάληψη των εφθαλιτικών εδαφών νότια του Ώξου. Ο μετασχηματισμός του όρου και η ταύτισή του με μια ευρύτερη περιοχή είναι επομένως μια εξέλιξη της ύστερης σασσανιδικής και πρώιμης ισλαμικής περιόδου. Η πρώιμη ισλαμική χρήση συχνά θεωρούσε παντού ανατολικά του Τζιμπάλ ή αυτό που στη συνέχεια ονομάστηκε Ιράκ Ατζαμί, ότι περιλαμβανόταν σε μια τεράστια και χαλαρά καθορισμένη περιοχή του Χορασάν, η οποία θα μπορούσε ακόμη και να εκτείνεται μέχρι την κοιλάδα του Ινδού και τα βουνά Παμίρ. Το όριο μεταξύ αυτών των δύο ήταν η περιοχή που περιέβαλλε τις πόλεις Γκοργκάν και Κουμίς. Συγκεκριμένα, οι Γαζναβίδες, οι Σελτζούκοι και οι Τιμουρίδες χώρισαν τις αυτοκρατορίες τους σε ιρακινές και χορασάνιες περιοχές.

Πιστεύεται ότι το Χορασάν οριοθετούνταν νοτιοδυτικά από την έρημο και την πόλη Τάμπας, γνωστή ως «Πύλη του Χορασάν», από το οποίο εκτεινόταν ανατολικά μέχρι τα βουνά του κεντρικού Αφγανιστάν. Πηγές από τον 10ο αιώνα και μετά αναφέρονται σε περιοχές στα νότια του Ινδικού Κους ως Πεδιάδες του Χορασάν, σχηματίζοντας μια παραμεθόρια περιοχή μεταξύ του Χορασάν και του Ινδουστάν.

## Γεωγραφία

Έχοντας ιδρυθεί για πρώτη φορά τον 6ο αιώνα ως μία από τις τέσσερις διοικητικές (στρατιωτικές) διαιρέσεις της Σασσανιδικής Αυτοκρατορίας, η έκταση της περιοχής ποικίλει σημαντικά κατά τη διάρκεια της σχεδόν 1.500 ετών ιστορίας της. Αρχικά, η διαιρεση του Χορασάν της Σασσανιδικής Αυτοκρατορίας κάλυπτε τα βορειοανατολικά στρατιωτικά κέρδη της αυτοκρατορίας, στο απόγειό της περιλαμβάνοντας πόλεις όπως η Νισαπούρ, η Χεράτ, η Μερβ, η Φαριάμπ, η Ταλοκάν, η Μπαλχ, η Μπουχάρα, η Μπαντγκίς, η Αμπιγουάρντ, η Γκαρτζιστάν, η Τους και η Σαράχς.

Με την άνοδο του Χαλιφάτου των Ομεϋαδών, ο χαρακτηρισμός κληρονομήθηκε και επεκτάθηκε μέχρι τα στρατιωτικά τους κέρδη στην ανατολή, ξεκινώντας με τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις στη Νισαπούρ και τη Μερβ, και επεκτάθηκε αργά προς τα ανατολικά στο Τοχαριστάν και τη Σογδιανή. Υπό τους Χαλίφηδες, το Χορασάν ήταν το όνομα μιας από τις τρεις πολιτικές ζώνες υπό την κυριαρχία τους

Υπό τα χαλιφάτα των Ομεϋαδών και των Αββασιδών, το Χορασάν διαιρέθηκε σε τέσσερις κύριες ενότητες, κάθε μία από τις οποίες βασιζόταν σε μία μόνο μεγάλη πόλη: Νισαπούρ, Μερβ, Χεράτ και Μπαλχ. Μέχρι τον 10ο αιώνα, ο Ιμπν Χορνταντμπέχ και το Χουντούντ αλ-Αλάμ αναφέρουν αυτό που περίπου περιλαμβάνει τις προηγούμενες περιοχές Αμπαρσάχρ, Τοχαριστάν και Σογδιανή ως το καθαυτό *Χορασάν*. Αναφέρουν επίσης το νότιο τμήμα του Ινδού Κους, δηλαδή τις περιοχές Σιστάν, Ρουκχούντ, Ζαμπουλιστάν και Καμπούλ κ.λπ., για να αποτελέσουν τα όρια *του Χορασάν*, μια παραμεθόρια περιοχή μεταξύ Χορασάν και Ινδουστάν.
[μικρογραφία|300x300εσ|Χάρτης της Περσίας από τον [Εμάνουελ Μπόουεν, που δείχνει τα ονόματα εδαφών κατά τη διάρκεια της δυναστείας των Σαφαβιδών της Περσίας και της Μογγολικής Αυτοκρατορίας της Ινδίας (~1500–1747)]]
Μέχρι τα τέλη του Μεσαίωνα, ο όρος έχασε τη διοικητική του σημασία και στη δύση εφαρμοζόταν χαλαρά μόνο μεταξύ των τουρκοπερσικών δυναστειών του σύγχρονου Ιράν σε όλα τα εδάφη του, που βρίσκονταν ανατολικά και βορειοανατολικά της ερήμου Νταστ-ε Καβίρ. Ως εκ τούτου, υπόκειτο σε συνεχείς αλλαγές, καθώς το μέγεθος των αυτοκρατοριών τους άλλαζε. Στην ανατολή, *ο όρος Χορασάν* έγινε επίσης ένας όρος, που συνδέθηκε με τα μεγάλα αστικά κέντρα της Κεντρικής Ασίας. Αναφέρεται στο *[[Μπαμπουρνάμα]]* (από τη δεκαετία του 1580) ότι:
  

Στη σύγχρονη εποχή, ο όρος έχει αποτελέσει πηγή μεγάλης νοσταλγίας και εθνικισμού, ιδίως μεταξύ των Τατζίκων της Κεντρικής Ασίας. Πολλοί Τατζίκοι θεωρούν το Χορασάν ως αναπόσπαστο μέρος της εθνικής τους ταυτότητας, γεγονός που έχει διατηρήσει το ενδιαφέρον για τον όρο, συμπεριλαμβανομένης της σημασίας και της πολιτιστικής του σημασίας, τόσο στην κοινή συζήτηση όσο και στον ακαδημαϊκό χώρο, παρά την παύση της πολιτικής χρήσης του στην περιοχή.

Σύμφωνα με τον Αφγανό ιστορικό Γκουλάμ Μοχάμεντ Γκομπάρ (1897–1978), τα σημερινά περσόφωνα εδάφη του Αφγανιστάν αποτελούσαν το μεγαλύτερο μέρος του Χορασάν,  καθώς δύο από τις τέσσερις κύριες πρωτεύουσες του Χορασάν (Χεράτ και Μπαλχ) βρίσκονται τώρα στο Αφγανιστάν. Ο Γκομπάρ χρησιμοποιεί τους όρους *«Βασικό Χορασάν»* και «*Μη Βασικό* *Χορασάν»* στο βιβλίο του για να διακρίνει μεταξύ της χρήσης του Χορασάν με την αυστηρή έννοια και της χρήσης του με χαλαρή έννοια. Σύμφωνα με αυτόν, ο πρώτος όρος περιελάμβανε περιοχές, που εκτείνονταν μεταξύ Μπαλχ στα ανατολικά, Μερβ στα βόρεια, Σιστάν στα νότια, Νισαπούρ στα δυτικά και Χεράτ, γνωστή ως το *Μαργαριτάρι του Χορασάν*, στο κέντρο. Στην δεύτερη περίπτωση, τα όρια εκτείνονταν μέχρι τη Χαζαρατζάτ και την Καμπούλ στα ανατολικά, το Μπαλουχιστάν στα νότια, την Υπερωξιανή και τη Χορασμία στα βόρεια, και τη Νταμγκάν και το Γκοργκάν στα δυτικά. 
[μικρογραφία|300x300εσ|Ονόματα εδαφών κατά τη διάρκεια του [Χαλιφάτο των Αββασιδών|Χαλιφάτου το 750]]

## Ιστορία
[μικρογραφία|300x300εσ|Χάρτης του 1886 της [Εγγύς Ανατολής του 10ου αιώνα, που δείχνει το Χορασάν ανατολικά της επαρχίας Τζιμπάλ.]]

### Αρχαία εποχή
Κατά την εποχή των Σασσανιδών, πιθανώς κατά τη βασιλεία του Χοσρόη Α΄, η Περσία ήταν χωρισμένη σε τέσσερις περιοχές. Δεδομένου ότι τα εδάφη των Σασσανιδών παρέμειναν λίγο-πολύ σταθερά μέχρι τις ισλαμικές κατακτήσεις, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι το Σασσανιδικό Χορασάν συνορεύει στα νότια με το Σιστάν και το Κερμάν, στα δυτικά με τις κεντρικές ερήμους του σύγχρονου Ιράν και στα ανατολικά με την Κίνα και την Ινδία.

Κατά την εποχή των Σασσανιδών, το Χορασάν διαιρέθηκε περαιτέρω σε τέσσερις μικρότερες περιοχές και κάθε περιοχή κυβερνιόταν από έναν μαρζμπάν. Αυτές οι τέσσερις περιοχές ήταν η Νισαπούρ, η Μαρβ, η Χεράτ και η Μπαλχ. 
[μικρογραφία|Ένα πρώιμο ορυχείο [τιρκουάζ στο χωριό Μαντάν του Χορασάν στις αρχές του 20ού αιώνα]]
Το Χορασάν στα ανατολικά γνώρισε κάποιες συγκρούσεις με τους Εφθαλίτες, οι οποίοι έγιναν οι νέοι ηγεμόνες της περιοχής, αλλά τα σύνορα παρέμειναν σταθερά. Όντας στα ανατολικά μέρη των Σασσανιδών και πιο μακριά από την Αραβία, η περιοχή του Χορασάν κατακτήθηκε μετά την υπόλοιπη Περσία.

Ο τελευταίος Σασσανίδης βασιλιάς της Περσίας, ο Ισδιγέρδης Γ΄, μετέφερε τον θρόνο στο Χορασάν μετά την αραβική εισβολή στα δυτικά μέρη της αυτοκρατορίας. Μετά τη δολοφονία του βασιλιά, το Χορασάν κατακτήθηκε από Άραβες Μουσουλμάνους το 647 μ.Χ. Όπως και άλλες επαρχίες της Περσίας, έγινε επαρχία του Χαλιφάτου των Ομεϋαδών.

### Μεσαιωνική εποχή
Το πρώτο κίνημα κατά της αραβικής κατάκτησης ηγήθηκε ο Αμπού Μουσλίμ Χορασάνι μεταξύ 747 και 750. Με καταγωγή από το Ισφαχάν, οι μελετητές πιστεύουν ότι ο Αμπού Μουσλίμ ήταν πιθανώς Πέρσης. Είναι πιθανό να γεννήθηκε σκλάβος. Σύμφωνα με τον αρχαίο Πέρση ιστορικό Αλ-Σαχραστάνι, ήταν Καϊσανίτης. Αυτό το επαναστατικό σιιτικό κίνημα απέρριψε τους τρεις χαλίφηδες που είχαν προηγηθεί του Αλί.

Ο Αμπού Μουσλίμ βοήθησε τους Αββασίδες να ανέλθουν στην εξουσία, αλλά αργότερα σκοτώθηκε από τον Αλ-Μανσούρ, έναν Αββασίδη χαλίφη. Το πρώτο βασίλειο ανεξάρτητο από την αραβική κυριαρχία ιδρύθηκε στο Χορασάν από τον Ταχίρ Φοσαντζί το 821, αλλά φαίνεται ότι επρόκειτο περισσότερο για θέμα πολιτικού και εδαφικού κέρδους. Ο Ταχίρ είχε βοηθήσει τον Χαλίφη να υποτάξει άλλα εθνικιστικά κινήματα σε άλλα μέρη της Περσίας, όπως το κίνημα του Μαζιάρ στο Ταβαριστάν.

Άλλες σημαντικές ανεξάρτητες δυναστείες που κυβέρνησαν το Χορασάν ήταν οι Σαφαρίδες από το Ζαράντζ (861–1003), οι Σαμανίδες από τη Μπουχάρα (875–999), οι Γαζναβίδες από το Γκαζνί (963–1167), οι Σελτζούκοι (1037–1194), οι Χορεσμίδες (1077–1231), οι Γκουρίδες (1149–1212) και οι Τιμουρίδες (1370–1506). Το 1221, ο γιος του Τζένγκις Χαν, Τολούι, επέβλεψε την υποδούλωση του Χορασάν από τους Μογγόλους, εκτελώντας το έργο «με μια σχολαστικότητα από την οποία η περιοχή δεν έχει ποτέ ανακάμψει».

Καθ' όλη τη διάρκεια του 19ου και 20ού αιώνα, η πλειονότητα των ισλαμικών αρχαιολογικών προσπαθειών επικεντρώθηκε στη μεσαιωνική εποχή, κυρίως σε περιοχές κοντά σε αυτό που σήμερα αποτελεί την Κεντρική Ασία.

#### Εποχή Ρασιντούν (651–661)
Υπό τον χαλίφη Ομάρ ( r. 634–644 ), το Χαλιφάτο Ρασιντούν κατέλαβε σχεδόν ολόκληρη την Περσία από την Αυτοκρατορία των Σασσανιδών. Ωστόσο, οι περιοχές του Χορασάν δεν κατακτήθηκαν παρά γύρω στο 651 κατά τη διάρκεια του χαλιφάτου του Οθμάν. Οι διοικητές των Ρασιντούν, Αχνάφ ιμπν Καΐς και Αμπντ Αλλάχ ιμπν Αμίρ, ανέλαβαν να ηγηθούν της εισβολής στο Χορασάν. Στα τέλη του 651, ο στρατός των Ρασιντούν νίκησε τις συνδυασμένες δυνάμεις του Σασσανιδικού και του Πρώτου Τουρκικού Χαγανάτου στη Μάχη του ποταμού Ώξου. Το επόμενο έτος, ο Ιμπν Αμίρ συνήψε συνθήκη ειρήνης με τον Καναντμπάκ, Ιρανό ευγενή και *[[καναράνγκ]]* του Τους. Ο Σασσανίδης επαναστάτης Μπουρζίν Σαχ, του οίκου Καρέν, επαναστάτησε εναντίον του Ιμπν Αμίρ, αν και ο τελευταίος συνέτριψε τους επαναστάτες στη Μάχη της Νισαπούρ.

#### Εποχή των Ομεϋαδών (661–750)
Αφού ολοκληρώθηκε η εισβολή στην Περσία υπό τον Ρασιντούν σε πέντε χρόνια και σχεδόν όλα τα περσικά εδάφη τέθηκαν υπό αραβικό έλεγχο, αναπόφευκτα δημιουργήθηκαν νέα προβλήματα για το χαλιφάτο. Θύλακες φυλετικής αντίστασης συνεχίστηκαν για αιώνες στα αφγανικά εδάφη. Κατά τη διάρκεια του 7ου αιώνα, αραβικοί στρατοί εισέβαλαν στην περιοχή του Αφγανιστάν από το Χορασάν. Ένα δεύτερο πρόβλημα ήταν, ως επακόλουθο της μουσουλμανικής κατάκτησης της Περσίας, ότι οι μουσουλμάνοι έγιναν γείτονες των πόλεων-κρατών της Υπερωξιανής. Αν και η Υπερωξιανή συμπεριλήφθηκε στην χαλαρά ορισμένη περιοχή του «Τουρκεστάν», μόνο η άρχουσα ελίτ της Υπερωξιανής ήταν εν μέρει τουρκικής καταγωγής, ενώ ο τοπικός πληθυσμός ήταν ως επί το πλείστον ένα ποικίλο μείγμα τοπικών ιρανικών πληθυσμών. Καθώς οι Άραβες έφτασαν στην Υπερωξιανή μετά την κατάκτηση της Σασσανιδικής Περσικής Αυτοκρατορίας, οι τοπικοί ιρανοτουρκικοί και αραβικοί στρατοί συγκρούστηκαν για τον έλεγχο των πόλεων του Δρόμου του Μεταξιού της Υπερωξιανής. Συγκεκριμένα, οι Τουργκές υπό την ηγεσία του Σουλούκ και οι Χάζαροι υπό τον Μπαρτζίκ συγκρούστηκαν με τους Άραβες γείτονές τους προκειμένου να ελέγξουν αυτήν την οικονομικά σημαντική περιοχή. Δύο αξιοσημείωτοι στρατηγοί των Ομεϋαδών, ο Κουτάιμπα ιμπν Μουσλίμ και ο Νασρ ιμπν Σαγιάρ, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην τελική κατάκτηση.

Τον Ιούλιο του 738, σε ηλικία 74 ετών, ο Νασρ διορίστηκε κυβερνήτης του Χορασάν. Παρά την ηλικία του, ήταν ευρέως σεβαστός τόσο για το στρατιωτικό του ιστορικό, όσο και για τις γνώσεις του για τις υποθέσεις του Χορασάν και τις ικανότητές του ως πολιτικού. Ο Ιούλιος Βελχάουζεν έγραψε γι' αυτόν ότι «η ηλικία του δεν επηρέασε τη φρεσκάδα του μυαλού του, όπως μαρτυρούν όχι μόνο οι πράξεις του, αλλά και οι στίχοι στους οποίους εξέφραζε τα συναισθήματά του μέχρι το τέλος της ζωής του». Ωστόσο, στο κλίμα της εποχής, ο διορισμός του οφειλόταν περισσότερο στην κατάλληλη φυλετική του σχέση παρά στις προσωπικές του ιδιότητες.

Το 724, αμέσως μετά την άνοδο του Χισάμ ιμπν Αμπντ αλ-Μαλίκ στο θρόνο, ο αδελφός του Άσαντ, Χαλίντ αλ-Κάσρι, διορίστηκε στη σημαντική θέση του κυβερνήτη του Ιράκ, με ευθύνη για ολόκληρη την Ισλαμική Ανατολή, την οποία κατείχε μέχρι το 738. Ο Χαλίντ με τη σειρά του όρισε τον Άσαντ κυβερνήτη του Χορασάν. Έτσι, οι δύο αδελφοί έγιναν, σύμφωνα με την Πατρίσια Κρόουν, «μεταξύ των πιο εξέχοντων ανδρών της περιόδου των Μαρβανιδών».

Η άφιξη του Άσαντ στο Χορασάν βρήκε την επαρχία σε κίνδυνο: ο προκάτοχός του, Μουσλίμ ιμπν Σαΐντ αλ-Κιλάμπι, μόλις είχε επιχειρήσει μια εκστρατεία εναντίον της Φεργκάνα και υπέστη μια μεγάλη ήττα, την λεγόμενη «Ημέρα της Δίψας», στα χέρια των Τούρκων του Τουργκές και των σογδιανών πριγκιπάτων της Υπερωξιανής, που είχαν εξεγερθεί ενάντια στη μουσουλμανική κυριαρχία.

Από τις πρώτες ημέρες των μουσουλμανικών κατακτήσεων, οι αραβικοί στρατοί χωρίζονταν σε συντάγματα, που προέρχονταν από μεμονωμένες φυλές ή φυλετικές συνομοσπονδίες. Παρά το γεγονός ότι πολλές από αυτές τις ομάδες ήταν πρόσφατες δημιουργίες, που δημιουργήθηκαν για λόγους στρατιωτικής αποτελεσματικότητας και όχι για κάποια κοινή καταγωγή, σύντομα ανέπτυξαν μια ισχυρή και ξεχωριστή ταυτότητα.

Μέχρι την αρχή της περιόδου των Ομεϋαδών, αυτό το σύστημα προχώρησε στο σχηματισμό ολοένα και μεγαλύτερων υπερομάδων, που κορυφώθηκαν με τις δύο υπερομάδες: τους βόρειους Άραβες Μουντάρι ή Καϊσί, και τους νότιους Άραβες ή «Υεμενίτες» (*Γιαμάν*), που κυριαρχούνταν από τις φυλές Αζντ και Ραμπιά. Μέχρι τον 8ο αιώνα, αυτή η διαίρεση είχε εδραιωθεί σταθερά σε όλο το Χαλιφάτο και αποτελούσε πηγή συνεχούς εσωτερικής αστάθειας, καθώς οι δύο ομάδες σχημάτιζαν ουσιαστικά δύο αντίπαλα πολιτικά κόμματα, που ανταγωνίζονταν για την εξουσία και χωρίζονταν από ένα έντονο μίσος το ένα για το άλλο.

Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Χισάμ ιμπν Αμπντ αλ-Μαλίκ, η κυβέρνηση των Ομεϋαδών διόρισε Μουδαρί ως κυβερνήτες στο Χορασάν, εκτός από τη θητεία του Άσαντ ιμπν Αμπντάλα αλ-Κάσρι το 735–738. Ο διορισμός του Νασρ έγινε τέσσερις μήνες μετά τον θάνατο του Άσαντ.

Εν τω μεταξύ, οι πηγές αναφέρουν με ποικίλους τρόπους ότι η επαρχία διοικούνταν είτε από τον Σύριο στρατηγό Τζαφάρ ιμπν Χανζάλα αλ-Μπαχράνι είτε από τον υπολοχαγό του Άσαντ, Τζουντάι αλ-Κιρμανί. Σε κάθε περίπτωση, οι πηγές συμφωνούν ότι ο αλ-Κιρμανί ήταν εκείνη την εποχή ο πιο εξέχων άνθρωπος στο Χορασάν και θα έπρεπε να ήταν η σαφής επιλογή για κυβερνήτης. Οι υεμενικές του ρίζες (ήταν ο ηγέτης του Αζντ στο Χορασάν), ωστόσο, τον καθιστούσαν δυσάρεστο στον Χαλίφη.

#### Εποχή των Αββασιδών (750–861)
Το Χορασάν έγινε το αρχηγείο της Επανάστασης των Αββασιδών εναντίον των Ομεϋαδών. Ηγήθηκε του Αμπού Μουσλίμ, ο οποίος ο ίδιος ανήκε στο Χορασάν. Αυτή η επαρχία ήταν μέρος του ιρανικού κόσμου, που είχε αποικιστεί σε μεγάλο βαθμό από αραβικές φυλές μετά την μουσουλμανική κατάκτηση, με σκοπό την αντικατάσταση της δυναστείας των Ομεϋαδών, η οποία αποδείχθηκε επιτυχημένη υπό το σύμβολο του Μαύρου Λάβαρου.

### Σύγχρονη εποχή
μικρογραφία|Το χωριό Μαντάν το 1909
Μεταξύ των αρχών του 16ου και των αρχών του 18ου αιώνα, τμήματα του Χορασάν διεκδικήθηκαν μεταξύ των Σαφαβιδών και των Ουζμπέκων. Ένα μέρος της περιοχής του Χορασάν κατακτήθηκε το 1722 από τους Γκιλτζί Παστούν από την Κανταχάρ και έγινε μέρος της δυναστείας Χοτάκ από το 1722 έως το 1729.

Ο Ναντέρ Σαχ ανακατέλαβε το Χορασάν το 1729 και επέλεξε το Μασχάντ ως πρωτεύουσα της Περσίας. Μετά τη δολοφονία του το 1747, τα ανατολικά τμήματα του Χορασάν, συμπεριλαμβανομένης της Χεράτ, προσαρτήθηκαν στην Αυτοκρατορία Ντουρανί. Η περιοχή της Μασχάντ βρισκόταν υπό τον έλεγχο του εγγονού του Ναντέρ Σαχ, Σαχρόχ Αφσάρ, μέχρι που καταλήφθηκε από τη δυναστεία των Κατζάρων το 1796. Το 1856, οι Ιρανοί, υπό τη δυναστεία των Κατζάρων, ανακατέλαβαν για λίγο τη Χεράτ. Με τη Συνθήκη του Παρισιού του 1857, που υπογράφηκε μεταξύ του Ιράν και της Βρετανικής Αυτοκρατορίας για τον τερματισμό του Αγγλοπερσικού Πολέμου, τα ιρανικά στρατεύματα αποσύρθηκαν από τη Χεράτ. Αργότερα, το 1881, το Ιράν παραιτήθηκε από τις αξιώσεις του σε ένα μέρος των βόρειων περιοχών του Χορασάν στη Ρωσική Αυτοκρατορία, που περιλάμβανε κυρίως το Μερβ, με τη Συνθήκη του Αχάλ (γνωστή και ως *Συνθήκη του Αχάλ-Χορασάν*).

## Πολιτιστική σημασία
[μικρογραφία|Ο Τιμουρίδης κατακτητής [Μπαμπούρ εξορίζει τον ύπουλο συγγενή του, Μοχάμαντ Χουσαΐμ Μίρζα, στο Χορασάν.]]
Το Χορασάν είχε μεγάλη πολιτιστική σημασία μεταξύ άλλων περιοχών στο Μεγάλο Ιράν. Η λογοτεχνική νέα περσική γλώσσα αναπτύχθηκε στο Χορασάν και την Υπερωξιανή και σταδιακά αντικατέστησε την παρθική γλώσσα. Η νέα περσική λογοτεχνία εμφανίστηκε και άκμασε στο Χορασάν και την Υπερωξιανή, όπου εδρεύονταν οι πρώιμες ιρανικές δυναστείες όπως οι Ταχιρίδες, οι Σαμανίδες, οι Σαφιρίδες και οι Γαζναβίδες, τουρκοπερσική δυναστεία.

Μέχρι την καταστροφική εισβολή των Μογγόλων τον 13ο αιώνα, το Χορασάν παρέμεινε η πολιτιστική πρωτεύουσα της Περσίας. Έχει αναδείξει επιστήμονες όπως ο Αβικέννας, ο Αλ-Φαραμπί, ο Αλ-Μπιρουνί, ο Ομάρ Καγιάμ, ο Αλ-Χουαρίζμι, ο Αλβουμάσαρ, ο Αλ-Φαργκάνι, ο Αμπού Γουάφα, ο Νασίρ αλ-Ντιν αλ-Τούσι, ο Σαράφ αλ-Ντιν αλ-Τουσί και πολλοί άλλοι, οι οποίοι είναι ευρέως γνωστοί για τις σημαντικές συνεισφορές τους σε διάφορους τομείς όπως τα μαθηματικά, η αστρονομία, η ιατρική, η φυσική, η γεωγραφία και η γεωλογία.

Υπήρξαν πολλοί αρχαιολογικοί χώροι σε όλο το Χορασάν, ωστόσο πολλές από αυτές τις αποστολές ήταν παράνομες ή διαπράχθηκαν με αποκλειστικό σκοπό το κέρδος, αφήνοντας πολλούς χώρους χωρίς τεκμηρίωση ή αρχεία.

## Δείτε επίσης
 

* Αριανή
* Βακτριανή
* Νταχιστάν
* Χορασμία
* Παρθία
* Σογδιανή
* Τοχαριστάν
* Υπερωξιανή
* Τουρκεστάν

## Παραπομπές

### Βιβλιογραφία

* Blankinship, Khalid Yahya (1994). The End of the Jihâd State: The Reign of Hishām ibn ʻAbd al-Malik and the Collapse of the Umayyads. Albany, New York: State University of New York Press. .
* Crone, Patricia (1980). Slaves on Horses: The Evolution of the Islamic Polity. Cambridge: Cambridge University Press. .
* Gibb, H. A. R. (1923). The Arab Conquests in Central Asia. London: The Royal Asiatic Society. OCLC 499987512.
* 
* Hawting, Gerald R. (2000). The First Dynasty of Islam: The Umayyad Caliphate AD 661–750 (Second ed.). London and New York: Routledge. .
* 
* 
* 

## Περαιτέρω ανάγνωση

* 

Κατηγορία:Ιστορικές περιοχές του Αφγανιστάν
Κατηγορία:Περιφέρειες του Τουρκμενιστάν
Κατηγορία:Επαρχίες του Τατζικιστάν
Κατηγορία:Γεωγραφία της Δυτικής Ασίας
Κατηγορία:Γεωγραφία της Κεντρικής Ασίας
Κατηγορία:Χορασάν
Κατηγορία:Λήμματα που περιέχουν κείμενο στα περσικά