Φλιτζάνι

[μικρογραφία|250x250εσ| Φλιτζάνι και πιατάκι [ροκοκό, φτιαγμένο περίπου το 1753 από πορσελάνη με σμάλτο, Μουσείο Τέχνης της Κομητείας του Λος Άντζελες.]]
Το **φλιτζάνι** είναι δοχείο ανοιχτό στο επάνω μέρος, που χρησιμοποιείται για τη συγκράτηση, έκχυση ή πόση υγρών. Αν και χρησιμοποιείται κυρίως για υγρά, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για αποθήκευση στερεών προς έκχυση (π.χ. ζάχαρη, αλεύρι, δημητριακά, αλάτι). Τα φλιτζάνια κατασκευάζονται από γυαλί, μέταλλο, πορσελάνη, πηλό, ξύλο, πέτρα, κόκαλο, πολυστυρένιο, πλαστικό, αλουμίνιο ή άλλα υλικά και συνήθως έχουν μία ή δύο λαβές. Τα φλιτζάνια χρησιμοποιούνται για πόση σε ένα ευρύ φάσμα πολιτισμών και κοινωνικών τάξεων, ενώ διαφορετικά είδη φλιτζανιών χρησιμοποιούνται συνήθως για διαφορετικά υγρά ή σε διαφορετικές περιστάσεις. Τα μεγαλύτερα και ψηλότερα φλιτζάνια λέγονται και **κούπες**.

## Ιστορία
Τα φλιτζάνια χρησιμοποιούνταν πριν από την καταγραφή τους στην ιστορία, καθώς έχουν βρεθεί σε αρχαιολογικούς χώρους σε όλο τον κόσμο. Τα προϊστορικά φλιτζάνια κατασκευάζονταν μερικές φορές από κοχύλια και κούφιες πέτρες.

Στην αρχαία Μεσοποταμία, κατασκευάζονταν φλιτζάνια για διάφορους σκοπούς, ίσως και για μεταφορά και κατανάλωση αλκοολούχων ποτών.

Υπάρχουν ενδείξεις ότι η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία χρησιμοποιούσε φλιτζάνια σε όλη την Ευρώπη, με αξιοσημείωτα παραδείγματα όπως ασημένια φλιτζάνια στην Ουαλία και ένα γυάλινο φλιτζάνι που αλλάζει χρώματα στην αρχαία Θράκη. Στην Αγγλία, έχουν ανακαλυφθεί φλιτζάνια που χρονολογούνται από αρκετές χιλιάδες χρόνια, όπως το 3.700 ετών περίπου Rillaton Gold Cup. Τα φλιτζάνια χρησιμοποιήθηκαν στην Αμερική αρκετούς αιώνες πριν από την άφιξη των Ευρωπαίων.
Αρχείο:Lotiform Cup MET DP112599.jpg|εναλλ.=Ancient Egyptian lotiform cup; 1295-1185 BC; faience; height: 15 cm, diameter: 9.1 cm; Metropolitan Museum of Art (New York City)|Αρχαίο αιγυπτιακό φλιτζάνι; 1295-1185 π.Χ. φαγεντιανή ύψος: 15cm, διάμετρος: 9,1εκ. Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης (Νέα Υόρκη).
Αρχείο:China, Chinese Export, 18th century, Period of Kien Lung - Cup and Saucer - 1955.177 - Cleveland Museum of Art.jpg|εναλλ.=Chinese cup and saucer; 1745; porcelain; diameter: 10.2 cm; Cleveland Museum of Art (Cleveland, Ohio, USA)|Κινέζικο φλιτζάνι και πιατάκι; 1745, πορσελάνη, διάμετρος: 10,2εκ. Μουσείο Τέχνης Κλίβελαντ (Κλίβελαντ, Οχάιο).
Αρχείο:Sèvres Porcelain Manufactory - Cup and Saucer - 1998.412 - Cleveland Museum of Art.tif|εναλλ.=Sèvres cup and saucer, decorated with Gothic Revival ornaments and patterns; 1827; porcelain; overall: 8.2 x 10 cm; Cleveland Museum of Art|Φλιτζάνι και πιατάκι Σεβρών, διακοσμημένο με γοτθικά μοτίβα, 1827. πορσελάνη, 8,2x10εκ. Μουσείο Τέχνης Κλίβελαντ.
Αρχείο:Turkish Coffee with Crema.jpg|Φλιτζάνι ελληνικού καφέ.
Αρχείο:Swedish Wikipedia mug.JPG|Κούπα με το λογότυπο της σουηδικής Βικιπαίδειας.


## Πολιτιστική σημασία και χρήση
Δεδομένου ότι τα φλιτζάνια αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της εστίασης από αμνημονεύτων χρόνων, έχουν γίνει πολύτιμο μέρος της ανθρώπινης κουλτούρας. Το σχήμα ή η εικόνα ενός φλιτζανιού διαφέρουν στους ανθρώπινους πολιτισμούς.

### Μοναρχία
Ιστορικά, οι μονάρχες ανησυχούσαν ότι θα δολοφονηθούν μέσω δηλητηρίασης. Για να αποφύγουν αυτήν την κατάληξη, χρησιμοποιούσαν συχνά προσωπικά φλιτζάνια, τα οποία φυλούσαν φρουροί.

### Θρησκεία
[μικρογραφία| Φλιτζάνι νάτλα ([Εβραϊκή γλώσσα|εβραϊκά: נַטְלָה) με δύο λαβές που χρησιμοποιείται για τελετουργικό πλύσιμο στον Ιουδαϊσμό.]]

Οι αρχαίες ελληνικές θρησκευτικές πρακτικές περιλάμβαναν τις σπονδές. Το ρυτό ήταν ένα φλιτζάνι που χρησιμοποιούνταν σε αυτές τις τελετές.

### Κουζίνα
Η μεζούρα, μια προσαρμογή ενός απλού φλιτζανιού, είναι ένα συνηθισμένο σύνεργο μαγειρικής που χρησιμοποιείται τουλάχιστον από τους ρωμαϊκούς χρόνους. Εκτός από δοχεία πόσης, μεγάλα φλιτζάνια, που λέγονται και **κούπες**, χρησιμοποιούνται και ως εναλλακτικά σκεύη αντί για μπολ ή βαθιά πιάτα, ειδικά για σούπα. Υπάρχουν συνταγές για το μαγείρεμα διαφόρων πιάτων μέσα σε φλιτζάνι στον φούρνο μικροκυμάτων.

### Ανάπτυξη του παιδιού
Η χρήση του φλιτζανιού για να πιει κάτι αποτελεί σημαντικό βήμα στην ανάπτυξη ενός μωρού. Συνιστάται τα παιδιά να μεταβαίνουν από το μπιμπερό σε φλιτζάνι μεταξύ έξι μηνών και ενός έτους. Τα φλιτζάνια για μωρά είναι συνήθως φτιαγμένα από πλαστικό ή άλλο αύθραυστο υλικό.

### Διαφήμιση
Στον ανεπτυγμένο κόσμο, συχνά μοιράζονται φλιτζάνια για διαφημιστικούς σκοπούς. Για παράδειγμα, μια εταιρεία μπορεί να μοιράσει φλιτζάνια με το λογότυπό της σε μια εμπορική έκθεση ή μια πόλη μπορεί να μοιράσει φλιτζάνια με συνθήματα που προωθούν την ανακύκλωση. Υπάρχουν εταιρείες που παρέχουν υπηρεσίες εκτύπωσης πάνω σε φλιτζάνια.

## Είδη
Τα ονόματα διαφορετικών ειδών φλιτζανιών διαφέρουν ανάλογα με την περιοχή ή/και τη χρήση.
δεξιά|μικρογραφία| Φλιτζάνια τσαγιού σε πιατάκια.
Ενώ θεωρητικά, τα περισσότερα φλιτζάνια είναι κατάλληλα για κάθε πόσιμο υγρό, τα ζεστά ροφήματα όπως τσάι σερβίρονται γενικά είτε σε κούπες είτε σε φλιτζάνια τσαγιού από πορσελάνη. Αντίστοιχα, υπάρχουν φλιτζάνια ειδικά για διαφορετικά είδη καφέ.

## Εικόνες

Αρχείο:Cup_with_Kamares_ware_motif,_Phaistos,_1800-1700_BC,_AMH,_144926.jpg|εναλλ.=Minoan Kamares ware; 1800-1700 BC; from Phaistos (Crete); Archaeological Museum of Heraklion (Heraklion, Crete, Greece)| Μινωικό φλιτζάνι, 1800-1700 π.Χ. από τη Φαιστό (Κρήτη)Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.
Αρχείο:Drinking_cup_in_the_shape_of_a_fist,_MFA,_Boston_(11244059164).jpg|εναλλ.=Hittite drinking cup in the shape of a fist; 1400-1380 BC; silver; from Central Turkey; Museum of Fine Arts (Boston, USA)|Ασημένιο φλιτζάνι των Χετταίων σε σχήμα γροθιάς, 1400-1380 π.Χ. από την Κεντρική Τουρκία, Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστώνης.
Αρχείο:Greece,_6th_Century_BC_-_Siana_Cup_-_1965.78_-_Cleveland_Museum_of_Art.tif|εναλλ.=Greek kylix; 575-550 BC; black-figure terracotta; diameter: 26.8 cm, overall: 14.1 cm; Cleveland Museum of Art (Cleveland, Ohio, USA)| Ελληνική κύλικα, 575-550 π.Χ., μελανόμορφη τερακότα, διάμετρος: 26,8εκ, Μουσείο Τέχνης Κλίβελαντ.
Αρχείο:Ankara_Archaeology_and_art_museum_Skyphos_Glazed_terracotta_2019_3435.jpg|εναλλ.=Roman two-handled glazed cup; 1st century BC-4th Century AD; glazed terracotta; Erimtan Archaeology and Arts Museum (Ankara, Turkey)| Ρωμαϊκό φλιτζάνι με δύο λαβές, 1ος αιώνας π.Χ.-4ος αιώνας μ.Χ. εφυαλωμένη τερακότα, Μουσείο Αρχαιολογίας και Τεχνών Εριμτάν.
Αρχείο:China,_Qing_dynasty_-_Rectangular_Wine_Cup_(Zun)_with_Dragon_-_1952.500_-_Cleveland_Museum_of_Art.tif|εναλλ.=Rectangular wine cup (Zun) with a dragon; 1700s; grayish-white jade; overall: 14 cm; Cleveland Museum of Art|Ορθογώνιο φλιτζάνι κρασιού με δράκο, 1700, γκριζόλευκος νεφρίτης, συνολικά: 14εκ, Μουσείο Τέχνης Κλίβελαντ.
Αρχείο:Wedgwood_Factory_-_Cup_and_Saucer_-_1951.305_-_Cleveland_Museum_of_Art.tif|εναλλ.=Neoclassical coffee cup with saucer; circa 1790; jasper ware with relief decoration; diameter: 13.6 cm; by the Wedgwood Factory (England); Cleveland Museum of Art| Νεοκλασικό φλιτζάνι καφέ με πιατάκι, περίπου 1790, ιάσπις με ανάγλυφη διακόσμηση, διάμετρος: 13,6εκ από την Αγγλία, Μουσείο Τέχνης Κλίβελαντ.
Αρχείο:France,_19th_century_-_Cup_and_Saucer_-_2009.366_-_Cleveland_Museum_of_Art.tif|εναλλ.=French cup and saucer, decorated with Renaissance ornaments; 1880–1900; enamel and silver; overall: 6.5 x 8.5 x 6.5 cm; Cleveland Museum of Art|Γαλλικό φλιτζάνι και πιατάκι, διακοσμημένο μεαναγεννησιακά στολίδια, 1880–1900, σμάλτο και ασήμι, 6,5x8,5x6,5εκ Μουσείο Τέχνης Κλίβελαντ.
Αρχείο:Mocha_cup,_designed_by_Adolf_Flad,_made_by_KPM_Berlin,_1902,_porcelain,_1_of_6_-_Bröhan_Museum,_Berlin_-_DSC04094.JPG|εναλλ.=Art Nouveau cup; designed by Adolf Flad; 1902; porcelain; Bröhan Museum (Berlin, Germany)|Φλιτζάνι Αρ Νουβό, σχέδιο του Άντολφ Φλαντ, 1902, πορσελάνη, Μουσείο Bröhan.


## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Φλιτζάνια στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης

Κατηγορία:Αγγειοπλαστική
Κατηγορία:Δοχεία
Κατηγορία:Κεραμική
Κατηγορία:Σκεύη κουζίνας
Κατηγορία:Εστίαση