Μεσαιωνική φιλοσοφία

[μικρογραφία|302x302εσ| Η [φιλοσοφία μεταξύ των επτά ελευθέρων τεχνών. εικόνα από το *Hortus deliciarum* του Χέραντ του Λάντσμπεργκ (12ος αι.).]]
***Η μεσαιωνική φιλοσοφία*** είναι η φιλοσοφία που αναπτύχθηκε κατά την περίοδο του Μεσαίωνα, η οποία εκτείνεται περίπου από την πτώση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας τον 5ο αιώνα μέχρι μετά την Αναγέννηση τον 13ο και 14ο αι. Η μεσαιωνική φιλοσοφία, κατανοητή ως έργο ανεξάρτητης φιλοσοφικής έρευνας, ξεκίνησε στη Βαγδάτη, στα μέσα του 8ου αι., καθώς και στη Γαλλία και τη Γερμανία, στην πλανόδια αυλή του Καρλομάγνου στο Άαχεν, κατά το τελευταίο τέταρτο του 8ου αι. Η μεσαιωνική φιλοσοφία ορίζεται εν μέρει από τη διαδικασία ανακάλυψης του αρχαίου πολιτισμού που αναπτύχθηκε στην Ελλάδα και τη Ρώμη κατά την κλασική περίοδο  και εν μέρει από την ανάγκη αντιμετώπισης θεολογικών προβλημάτων και ενσωμάτωσης του ιερού δόγματος με την κοσμική παιδεία. Αυτό είναι ένα από τα καθοριστικά χαρακτηριστικά αυτής της χρονικής περιόδου. Η κατανόηση του Θεού ήταν το επίκεντρο της μελέτης των φιλοσόφων εκείνης της εποχής, είτε ήταν μουσουλμάνοι είτε ήταν χριστιανοί.

Η ιστορία της μεσαιωνικής φιλοσοφίας χωρίζεται παραδοσιακά σε δύο κύριες περιόδους: την περίοδο στη Δύση μετά τον Πρώιμο Μεσαίωνα έως τον 12ο αι., όταν ανακαλύφθηκαν εκ νέου, μεταφράστηκαν και μελετήθηκαν τα έργα του Αριστοτέλη και του Πλάτωνα, και τη «χρυσή εποχή» του 12ου, 13ου και 14ου αι. που συμπίπτει με την υποδοχή των Άραβων σχολιαστών της  και με σημαντικές εξελίξεις στους τομείς της φιλοσοφίας της θρησκείας, της λογικής και της μεταφυσικής.

Η ώριμη μεσαιωνική σχολαστική περίοδος αντιμετωπίστηκε απαξιωτικά από τους ουμανιστές της Αναγέννησης, οι οποίοι την είδαν ως μια βάρβαρη «μεταβατική περίοδο» μεταξύ της κλασικής εποχής του ελληνικού και του ρωμαϊκού πολιτισμού και της αναγέννησης ή της αναβίωσης του κλασικού πολιτισμού.  Οι σύγχρονοι ιστορικοί θεωρούν τη μεσαιωνική εποχή εποχή φιλοσοφικής ανάπτυξης, επηρεασμένη σε μεγάλο βαθμό από τη χριστιανική θεολογία. Ένας από τους πιο αξιοσημείωτους στοχαστές της εποχής, ο Θωμάς ο Ακινάτης, δεν θεώρησε ποτέ τον εαυτό του φιλόσοφο και επέκρινε τους φιλοσόφους ότι πάντα «υστερούσαν έναντι της αληθινής και ορθής σοφίας».

Τα προβλήματα που συζητήθηκαν κατά τη διάρκεια όλης αυτής της περιόδου είναι η σχέση της πίστης με τη λογική, η ύπαρξη και η απλότητα του Θεού, ο σκοπός της θεολογίας και της μεταφυσικής καθώς και τα προβλήματα της γνώσης, των καθόλου και της εξατομίκευσης.

## Χαρακτηριστικά
[αριστερά|μικρογραφία|267x267εσ| Ο [Αβικέννας]]
Η μεσαιωνική φιλοσοφία δίνει μεγάλη έμφαση στη θεολογία. Με τις πιθανές εξαιρέσεις του Αβικέννα και του Αβερρόη, οι μεσαιωνικοί στοχαστές δεν θεωρούσαν καθόλου τους εαυτούς τους φιλόσοφους: για αυτούς, φιλόσοφοι ήταν οι αρχαίοι παγανιστές συγγραφείς όπως ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης. Ωστόσο, η θεολογία τους χρησιμοποίησε τις μεθόδους και τις λογικές τεχνικές των αρχαίων φιλοσόφων έτσι ώστε να αντιμετωπίσει δύσκολα θεολογικά ερωτήματα και σημεία του δόγματος. Ο Θωμάς Ακινάτης, σύμφωνα με τον Πίτερ Ντέμιαν, υποστήριξε ότι η φιλοσοφία είναι η δούλη της θεολογίας (*philosophia* *ancilla theologiae*). Παρά την ύπαρξη αυτής της άποψης ότι η φιλοσοφία είναι η δούλη της θεολογίας, οι μεσαιωνικοί στοχαστές δεν εμποδίστηκαν να αναπτύξουν πρωτότυπες και καινοτόμες φιλοσοφίες στο πλαίσιο των θεολογικών τους σχεδίων. Για παράδειγμα, στοχαστές όπως ο Αυγουστίνος Ιππώνος και ο Θωμάς Ακινάτης έκαναν μνημειώδεις ανακαλύψεις στη φιλοσοφία της χρονικότητας και της μεταφυσικής, αντίστοιχα.

Οι αρχές που διέπουν όλο το έργο των μεσαιωνικών φιλοσόφων είναι:

* Η χρήση της λογικής, της διαλεκτικής και της ανάλυσης για την ανακάλυψη της αλήθειας, γνωστή ως αναλογία.
* Ο σεβασμός στις ιδέες των αρχαίων φιλοσόφων, ιδιαίτερα του Αριστοτέλη, και ο σεβασμός στην αυθεντία τους (*auctoritas*).
* Η υποχρέωση συντονισμού των αντιλήψεων της φιλοσοφίας με τη θεολογική διδασκαλία και την αποκάλυψη (*concordia*).

Ένα από τα πιο έντονα συζητημένα θέματα εκείνης της περιόδου ήταν αυτό της πίστης εναντίον της λογικής. Τόσο ο Αβικέννας όσο και ο Αβερρόης έγειραν περισσότερο στην πλευρά της λογικής. Ο Αυγουστίνος, αντίθετα, δήλωσε ότι ποτέ δεν θα επέτρεπε στις φιλοσοφικές του έρευνες να υπερβούν την εξουσία του Θεού. Ο Άνσελμος Καντουαρίας προσπάθησε να αμυνθεί ενάντια σε αυτό που έβλεπε ως εν μέρει επίθεση ενάντια στην πίστη, με μια προσέγγιση που επέτρεπε τόσο την πίστη όσο και τη λογική. Η αυγουστινιανή λύση στο πρόβλημα της πίστης έναντι της λογικής είναι πρώτα να πιστέψεις και μετά να αναζητήσεις και στη συνέχεια να καταλάβεις (*fides quaerens intellectum*). Αυτό ήταν το μάντρα των χριστιανών στοχαστών, ιδιαίτερα των σχολαστικών φιλοσόφων (Αλβέρτος ο Μέγας, Μποναβεντούρα και Θωμάς Ακινάτης).

## Ιστορία

### Πρώιμη μεσαιωνική χριστιανική φιλοσοφία
[αριστερά|μικρογραφία| [Προσωπογραφία|Πορτρέτο του Φιλίπ ντε Σαμπέν, 17ος αι.]]
Τα όρια της πρώιμης μεσαιωνικής περιόδου αποτελούν αντικείμενο διαμάχης. Είναι γενικά αποδεκτό ότι ξεκινά  με τον Αυγουστίνο Ιππώνος (354–430) ο οποίος ανήκει αυστηρά στην κλασική περίοδο και τελειώνει με τη διαρκή αναβίωση της μάθησης στα τέλη του 11ου αι., στις αρχές της ώριμης μεσαιωνικής περιόδου.

Μετά την αναβίωση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η Δυτική Ευρώπη βυθίστηκε στους λεγόμενους Σκοτεινούς Αιώνες. Τα μοναστήρια ήταν μεταξύ των περιορισμένων εστιακών σημείων της επίσημης ακαδημαϊκής μάθησης, που θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι ήταν αποτέλεσμα ενός κανόνα του Αγίου Βενέδικτου το 525, που απαιτούσε από τους μοναχούς να διαβάζουν καθημερινά την Αγία Γραφή και της πρότασής του να δίνεται ένα βιβλίο σε κάθε μοναχό στην αρχή της Σαρακοστής. Σε μεταγενέστερες περιόδους, οι μοναχοί χρησιμοποιήθηκαν για την εκπαίδευση διοικητών και ιερέων.

Η πρώιμη χριστιανική σκέψη, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της πατερικής περιόδου, τείνει να είναι διαισθητική και μυστικιστική, και βασίζεται λιγότερο στη λογική και τα λογικά επιχειρήματα. Δίνει επίσης μεγαλύτερη έμφαση στα καμιά φορά μυστικιστικά δόγματα του Πλάτωνα και λιγότερο στη συστηματική σκέψη του Αριστοτέλη . Μεγάλο μέρος του έργου του Αριστοτέλη ήταν άγνωστο στη Δύση αυτήν την περίοδο. Οι μελετητές βασίστηκαν σε μεταφράσεις από τον Βοήθιο στα Λατινικά των *[[Κατηγορίες (Αριστοτέλης)|Κατηγοριών]]* του Αριστοτέλη, στο λογικό έργο *Περί ερμηνείας* και στη λατινική του μετάφραση του *Ισαγώγου* του Πορφυρίου, ένα σχόλιο στις *Κατηγορίες* του Αριστοτέλη.

Δύο Ρωμαίοι φιλόσοφοι είχαν επίσης μεγάλη επιρροή στην ανάπτυξη της μεσαιωνικής φιλοσοφίας: ο Αυγουστίνος Ιππώνος και ο Βοήθιος. Ο Αυγουστίνος θεωρείται ο μεγαλύτερος Πατέρας της Εκκλησίας. Είναι κυρίως θεολόγος και αφοσιωμένος συγγραφέας, αλλά μεγάλο μέρος της γραφής του είναι φιλοσοφικό. Οι σκέψεις του περιστρέφονται γύρω από την αλήθεια, τον Θεό, την ανθρώπινη ψυχή, τη φύση της αμαρτίας και τη σωτηρία. Για περισσότερα από χίλια χρόνια, δεν υπήρχε σχεδόν κανένα λατινικό έργο θεολογίας ή φιλοσοφίας που να μην παραθέτει τα γραπτά του ή να μην επικαλείται την αυθεντία του. Κάποια από τα γραπτά του είχαν επιρροή στην ανάπτυξη της πρώιμης σύγχρονης φιλοσοφίας, όπως αυτή του Ρενέ Ντεκάρτ. Ο Αυγουστίνος δήλωσε ότι αν κάνω λάθος, σημαίνει ότι υπάρχω (Si fallor, sum), κάτι που είναι πανομοιότυπο με το *cogito* του Ντεκάρτ. Ο Βοήθιος (480 c.–524) ήταν χριστιανός φιλόσοφος που γεννήθηκε στη Ρώμη από μια πολύ παλιά οικογένεια με επιρροή. Έγινε πρόξενος το 510 στο βασίλειο των Οστρογότθων. Η επιρροή του στην πρώιμη μεσαιωνική περίοδο ήταν επίσης αξιοσημείωτη (τόσο που μερικές φορές ονομάζεται βοηθική περίοδος). Σκόπευε να μεταφράσει όλα τα έργα του Αριστοτέλη και του Πλάτωνα από τα πρωτότυπα ελληνικά κείμενα στα λατινικά και μετέφρασε πολλά από τα λογικά έργα του Αριστοτέλη, όπως το *Περί Ερμηνείας* και τις *Κατηγορίες*. Έγραψε σχόλια σε αυτά τα έργα και στον *Ισαγωγό* του Πορφυρίου (σχολιασμός στις *Κατηγορίες*). Αυτό εισήγαγε το πρόβλημα των καθόλου στον μεσαιωνικό κόσμο.

Η πρώτη σημαντική ανανέωση της μάθησης στη Δύση έφτασε όταν ο Καρλομάγνος, ακολουθώντας τις συμβουλές του Κάντιδου, του Πέτρου της Πίζας και του Αλκουίνου της Υόρκης, προσέλκυσε τους μελετητές της Αγγλίας και της Ιρλανδίας και με αυτοκρατορικό διάταγμα το 787 μ.Χ. και ίδρυσε σχολεία σε κάθε αβαείο της αυτοκρατορίας του. Τα σχολεία αυτά, από τα οποία προέρχεται το όνομα σχολαστικισμός, έγιναν κέντρα μεσαιωνικής μάθησης.
[δεξιά|μικρογραφία|229x229εσ| [Άμπο του Φλερύ]]
Ο Ιωάννης Σκώτος Εριγένης (περίπου 815 – 877), διάδοχος του Αλκουίνου της Υόρκης ως επικεφαλής της Σχολής του Παλατιού, ήταν Ιρλανδός θεολόγος και νεοπλατωνικός φιλόσοφος. Είναι αξιοσημείωτος επειδή μετέφρασε και σχολίασε το έργο του Ψευδο-Διονυσίου του Αρεοπαγίτη, το οποία αρχικά είχε θεωρηθεί ότι ήταν από την αποστολική εποχή. Γύρω από αυτήν την περίοδο εμφανίστηκαν αρκετές δογματικές διαμάχες, όπως το ερώτημα εάν ο Θεός είχε προκαθορίσει άλλους για σωτηρία και άλλους για καταδίκη. Ο Εριγένης κλήθηκε να διευθετήσει αυτήν τη διαφορά. Ταυτόχρονα, ο Πασχάσιος Ραδβέρτος έθεσε ένα σημαντικό ερώτημα για την πραγματική παρουσία του Χριστού στην θεία ευχαριστία. Είναι η θεία ευχαριστία το ίδιο με το ιστορικό σώμα του Χριστού; Πώς μπορεί να υπάρχει σε πολλά μέρη και πολλές φορές; Ο Ραδβέρτος υποστήριξε ότι το πραγματικό σώμα του Χριστού είναι παρόν, καλυμμένο από την εμφάνιση του άρτου και του οίνου, και είναι παρόν σε όλους τους τόπους και όλες τις εποχές, μέσω της ακατανόητης δύναμης του Θεού.

Εκείνη η περίοδος γνώρισε επίσης μια αναβίωση του ακαδημαϊσμού. Στο Φλερύ, ο Θεόδουλφος, επίσκοπος της Ορλεάνης, ίδρυσε μια σχολή για τους νέους ευγενείς τους οποίους είχε εγκαταστήσει εκεί ο Καρλομάγνος. Στα μέσα του ένατου αι., η βιβλιοθήκη του ήταν μια από τις πιο ολοκληρωμένες βιβλιοθήκες που συγκεντρώθηκαν ποτέ στη Δύση, και μελετητές όπως ο Λούπος του Φεριέρες (π. 862) ταξίδεψαν μέχρι εκεί για να συμβουλευτούν τα κείμενά της. Αργότερα, υπό τον Άγιο Άμπο του Φλερύ (ηγούμενος 988–1004), επικεφαλής της αναμορφωμένης σχολής του αβαείου, ο Φλερύ απόλαυσε μια δεύτερη χρυσή εποχή.

Μετά την Καρολίγγεια περίοδο, ακολούθησε μια σύντομη σκοτεινή εποχή που έδωσε τη θέση της σε μια διαρκή αναβίωση της μάθησης κατά τον ενδέκατο αι., η οποία οφείλει πολλά στην εκ νέου ανακάλυψη της ελληνικής σκέψης από αραβικές μεταφράσεις και μουσουλμανικές συνεισφορές όπως το *Περί ψυχής* του Αβικέννα.

### Ώριμος Μεσαίωνας
Η περίοδος από τα μέσα του ενδέκατου αι. έως τα μέσα του δέκατου τέταρτου αι. είναι γνωστή ως «ώριμος Μεσαίωνας» ή «σχολαστική» περίοδος. Είναι γενικά αποδεκτό να ξεκινήσουμε με τον Άγιο Άνσελμο Καντουαρίας (1033–1109) έναν Ιταλό φιλόσοφο, θεολόγο και αξιωματούχο της εκκλησίας που είναι γνωστός ως ο εμπνευστής του οντολογικού επιχειρήματος για την ύπαρξη του Θεού.
[αριστερά|μικρογραφία|269x269εσ| Ο [Πλάτων, ο Σενέκας και ο Αριστοτέλης από τα *Λατρευτικά και Φιλοσοφικά Γράμματα*, π. 1330]]
Ο 13ος και οι αρχές του 14ου αι. θεωρούνται γενικά η ώριμη περίοδος του σχολαστικισμού. Οι αρχές του 13ου αι. γνώρισαν το αποκορύφωμα της ανάκαμψης της ελληνικής φιλοσοφίας. Οι μεταφραστικές σχολές αναπτύχθηκαν στην Ιταλία και τη Σικελία και τελικά στην υπόλοιπη Ευρώπη. Μελετητές όπως ο Αδελάρδος του Μπαθ ταξίδεψαν στη Σικελία και τον αραβικό κόσμο, μεταφράζοντας έργα για την αστρονομία και τα μαθηματικά, μεταξύ των οποίων κα η πρώτη ολοκληρωμένη μετάφραση των ''Στοιχείων'' του Ευκλείδη.  Ισχυροί Νορμανδοί βασιλιάδες συγκέντρωναν γνώστες από την Ιταλία και άλλες περιοχές στις αυλές τους ως ένδειξη του κύρους τους.  Οι μεταφράσεις και οι εκδόσεις των ελληνικών φιλοσοφικών κειμένων του Γουλιέλμου του Μέρμπεκε στα μέσα του μισού του δέκατου τρίτου αι. βοήθησαν στη διαμόρφωση μιας σαφέστερης εικόνας της ελληνικής φιλοσοφίας, και ιδιαίτερα του Αριστοτέλη, από ό,τι έδιναν οι αραβικές εκδόσεις στις οποίες είχαν προηγουμένως στηριχθεί, οι οποίες είχαν παραμορφώσει ή συσκοτίσει τη σχέση μεταξύ των φιλοφιλοφιλοσοφικών συστημάτων και των πλατωνικών συστημάτων. Το έργο του Μέρμπεκε αποτέλεσε τη βάση των σημαντικότερων σχολίων που ακολούθησαν.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, αναπτύχθηκαν πανεπιστήμια σε μεγάλες πόλεις της Ευρώπης και αντίπαλα τάγματα κληρικών εντός της Εκκλησίας άρχισαν να μάχονται για την απόκτηση του πολιτικού και πνευματικού ελέγχου σε αυτά τα κέντρα της ακαδημαϊκής ζωής. Τα δύο κύρια τάγματα που ιδρύθηκαν αυτή την περίοδο ήταν το τάγμα των Φραγκισκανών και το τάγμα των Δομινικανών. Οι Φραγκισκανοί ιδρύθηκαν από τον Φραγκίσκο της Ασίζης το 1209. Ηγέτης τους στα μέσα του αιώνα ήταν ο Μποναβεντούρε, ένας οπαδός της παράδοσης ο οποίος υπερασπίστηκε τη θεολογία του Αυγουστίνου και τη φιλοσοφία του Πλάτωνα, ενσωματώνοντας ένα μόνο μικρό κομμάτι από τον Αριστοτέλη στα πιο νεοπλατωνικά του στοιχεία. Ακολουθώντας τον Άνσελμο, ο Μποναβεντούρε θεωρούσε ότι η λογική μπορεί να ανακαλύψει την αλήθεια μόνο όταν η φιλοσοφία φωτίζεται από τη θρησκευτική πίστη. Άλλοι σημαντικοί Φραγκισκανοί συγγραφείς ήταν ο Ιωάννης Δουνς Σκώτος, ο Πέτρος Αουρεόλι και ο Γουλιέλμος του Όκαμ. Αντίθετα, το τάγμα των Δομινικανών, το οποίο ιδρύθηκε από τον Άγιο Δομίνικο το 1215, έδωσε μεγαλύτερη έμφαση στη χρήση της λογικής και έκανε εκτενή χρήση των νέων αριστοτελικών πηγών που προέρχονταν από την Ανατολή και τη Μαυριτανική Ισπανία. Οι μεγάλοι εκπρόσωποι της δομινικανικής σκέψης σε αυτή την περίοδο ήταν ο Αλβέρτος ο Μέγας και (ιδίως) Θωμάς Ακινάτης, των οποίων η έντεχνη σύνθεση του ελληνικού ορθολογισμού και του χριστιανικού δόγματος κατέληξε τελικά να καθορίσει την καθολική φιλοσοφία. Ο Θωμάς Ακινάτης έδωσε μεγαλύτερη έμφαση στη λογική και την επιχειρηματολογία και ήταν από τους πρώτους που χρησιμοποίησε τη νέα μετάφραση της μεταφυσικής και γνωσιολογικής γραφής του Αριστοτέλη. Αυτή ήταν μια σημαντική απόκλιση από τη νεοπλατωνική και αυγουστινιανή σκέψη που είχε κυριαρχήσει σε μεγάλο μέρος του πρώιμου σχολαστικισμού. Ο Ακινάτης έδειξε τον τρόπο με τον οποίο έγινε δυνατό να ενσωματωθεί ένα μεγάλο μέρος της φιλοσοφίας του Αριστοτέλη χωρίς να πέσουμε στα «λάθη» του σχολιαστή Αβερρόη, αν και ο Αβερρόης είχε επιρροή στην ανάπτυξη της φιλοσοφίας του Ακινάτη, ιδιαίτερα στη μεταφυσική.

Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο ιστορικός και φιλόσοφος Μάρτιν Γκράμπμαν ήταν ο πρώτος μελετητής που επεξεργάστηκε τις κατευθύνσεις της συνεχιζόμενης ανάπτυξης της σκέψης στον σχολαστικισμό και είδε στον Θωμά Ακινάτη περισσότερο μια απάντηση και μια ανάπτυξη της σκέψης παρά ένα ενιαίο, συνεκτικά προβαλλόμενο και οργανικό σύνολο. Αν και τα έργα του Γκράμπμαν στα γερμανικά είναι πολλά, μόνο το *Θωμάς Ακινάτης* (1928) είναι διαθέσιμο και στα αγγλικά. Ωστόσο, η σκέψη του Γκράμπμαν έπαιξε καθοριστικό ρόλο σε ολόκληρη τη σύγχρονη κατανόηση του σχολαστικισμού καθώς και τον κεντρικό ρόλο του Θωμά Ακινάτη.

## Θέματα
Όλοι οι κύριοι κλάδοι της φιλοσοφίας σήμερα ήταν κάποτε μέρος της μεσαιωνικής φιλοσοφίας. Η μεσαιωνική φιλοσοφία περιελάμβανε επίσης τις περισσότερες από τις περιοχές οι οποίες δημιουργήθηκαν αρχικά από τους παγανιστές φιλοσόφους της αρχαιότητας, ιδιαίτερα τον Αριστοτέλη. Ωστόσο, ο κλάδος που τώρα ονομάζεται φιλοσοφία της θρησκείας ήταν, εικάζεται, μια μοναδική εξέλιξη της μεσαιωνικής εποχής και πολλά από τα προβλήματα που καθορίζουν το θέμα αυτό διαμορφώθηκαν για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια τοτ Μεσαίωνα, με μορφές οι οποίες είναι ακόμα αναγνωρίσιμες στις μέρες μας.

### Θεολογία
Η μεσαιωνική φιλοσοφία είναι χαρακτηριστικά θεολογική. Κύρια θέματα που απασχόλησαν τους στοχαστές κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου είναι τα εξής:

* Το πρόβλημα της συμβατότητας των θείων ιδιοτήτων: Πώς οι ιδιότητες που παραδοσιακά αποδίδονται στο Υπέρτατο Ον, όπως η απεριόριστη δύναμη, η γνώση όλων των πραγμάτων, η άπειρη καλοσύνη, η ύπαρξη εκτός χρόνου, η άυλη φύση, και ούτω καθεξής, είναι λογικά συνεπείς μεταξύ τους;
* Το πρόβλημα του κακού: Οι κλασικοί φιλόσοφοι είχαν κάνει εικασίες για τη φύση του κακού, αλλά το πρόβλημα του πώς ένας παντοδύναμος, παντογνώστης, τρυφερός Θεός θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα σύστημα καταστάσεων μέσα στο οποίο υπάρχει το κακό προέκυψε για πρώτη φορά κατά τη μεσαιωνική περίοδο.
* Το πρόβλημα της ελεύθερης βούλησης: Ένα παρόμοιο πρόβλημα ήταν να εξηγηθεί πώς η «θεία πρόνοια» –η γνώση του Θεού για το τι θα συμβεί στο μέλλον– είναι συμβατή με την πίστη του ανθρώπου στην ελεύθερη βούλησή του.
* Ερωτήματα σχετικά με την αθανασία της νόησης, την ενότητα ή μη μεταξύ της ψυχής και της νόησης και την επακόλουθη διανοητική βάση για την πίστη στην αθανασία της ψυχής.
* Το ερώτημα αν μπορεί να υπάρχουν ουσίες που δεν είναι ύλες, για παράδειγμα, άγγελοι.

### Μεταφυσική
[δεξιά|μικρογραφία|200x200εσ|Το Βιβλίο 7 από τα ''[Μεταφυσικά|Μετά τα φυσικά*: *Ens dicitur multipliciter* – η λέξη «ον» προτάσσεται με πολλούς τρόπους]]
Μετά την «επανανακάλυψη» του έργου [[Μεταφυσικά|*Μετά τα φυσικά*]] του [[Αριστοτέλης|Αριστοτέλη]] στα μέσα του δωδέκατου αι., πολλοί σχολαστικοί έγραψαν σχόλια για αυτό το έργο (ιδίως ο [[Θωμάς Ακινάτης]] και ο [[Ιωάννης Δουνς Σκώτος]]). Το [[πρόβλημα των καθόλου]] ήταν ένα από τα κύρια προβλήματα που αντιμετωπίστηκαν κατά την περίοδο εκείνη. Άλλα θέματα ήταν τα εξής:

* [[Υλομορφισμός]] – ανάπτυξη του αριστοτελικού δόγματος ότι τα μεμονωμένα πράγματα είναι μια ένωση [[ύλη]]ς και μορφής (το [[άγαλμα]] είναι μια ένωση από [[Γρανίτης|γρανίτη]] και η μορφή που είναι σμιλευμένη σε αυτό)
* [[Ύπαρξη]] – ύπαρξη ως ύπαρξη
* [[Αιτιότητα]] – Η συζήτηση για την αιτιότητα επικεντρωνόταν κυρίως σε σχόλια πάνω στον Αριστοτέλη, κυρίως στα *Φυσικά*, στο *Περί ουρανού* και στο *Περί γενέσεως και φθοράς*. Η προσέγγιση αυτής της θεματικής περιοχής ήταν μοναδικά μεσαιωνική, καθώς η ορθολογική διερεύνηση του σύμπαντος θεωρήθηκε ένας τρόπος για την προσέγγιση του [[Θεός|Θεού]]. Η απόδειξη του Ιωάννη Δουνς Σκώτου για την ύπαρξη του Θεού βασίζεται στην έννοια της αιτιότητας.
* Εξατομίκευση. Το πρόβλημα της εξατομίκευσης είναι να εξηγηθεί πώς εξατομικεύουμε ή διακρίνουμε αριθμητικά τα μέλη κάθε δεδομένου είδους. Το πρόβλημα αυτό προέκυψε όταν χρειάστηκε να εξηγηθεί πώς διαφέρουν οι μεμονωμένοι [[Άγγελος|άγγελοι]] του ίδιου είδους μεταξύ τους. Οι άγγελοι είναι άυλοι και η αριθμητική τους διαφορά δεν μπορεί να εξηγηθεί από τη διαφορετική ύλη από την οποία αποτελούνται. Οι κύριοι συντελεστές αυτής της συζήτησης ήταν ο [[Θωμάς Ακινάτης]] και ο [[Ιωάννης Δουνς Σκώτος]].

=== Φιλοσοφία της φύσης ===
Στη [[φιλοσοφία της φύσης]] και στη [[φιλοσοφία της επιστήμης]], οι μεσαιωνικοί φιλόσοφοι επηρεάστηκαν  και πάλι κυρίως από τον [[Αριστοτέλης|Αριστοτέλη]]. Ωστόσο, από τον δέκατο τέταρτο αι. και μετά, η αυξανόμενη χρήση του μαθηματικού [[Συλλογισμός|συλλογισμού]] στη φυσική φιλοσοφία προετοίμασε το έδαφος για την άνοδο της επιστήμης στην [[Πρώιμη νεότερη περίοδος|πρώιμη νεότερη περίοδο]]. Οι πιο μαθηματικές συλλογιστικές τεχνικές του Γουλιέλμου του Χέιτσμπερι και του [[Γουλιέλμος του Όκαμ|Γουλιέλμου του Όκαμ]] είναι ενδεικτικές αυτής της τάσης. Άλλοι οι οποίοι συνεισέφεραν στη φιλοσοφία της φύσης είναι ο [[Αλβέρτος της Σαξονίας (φιλόσοφος)|Αλβέρτος της Σαξονίας]], [[Ζαν Μπουριντάν]] και ο Νικόλαος Οτρεκούρ. Έχει επίσης αναπτυχθεί η υπόθεση ότι δεν υπήρχε ριζική ασυνέχεια μεταξύ της πνευματικής ανάπτυξης του [[Μεσαίωνας|Μεσαίωνα]] και των εξελίξεων στην [[Αναγέννηση]] και στην πρώιμη σύγχρονη περίοδο.

=== Λογική ===
Ο ιστορικός της λογικής Ιωσήφ Μ. Μποχένσκι   θεωρούσε τον [[Μεσαίωνας|Μεσαίωνα]] μία από τις τρεις μεγάλες περιόδους στην ιστορία της λογικής. Από την εποχή του [[Πέτρος Αβελάρδος|Πέτρου Αβελάρδου]] έως τα μέσα του δέκατου τέταρτου αι., οι [[Σχολαστικισμός|σχολαστικοί συγγραφείς]] εξευγενίζουν και αναπτύσσουν την [[Αριστοτελισμός|αριστοτελική]] λογική σε αξιοσημείωτο βαθμό. Στην παλαιότερη περίοδο, συγγραφείς όπως ο Πέτρος Αβελάρδος έγραψαν σχόλια για τα έργα της Παλαιάς λογικής (με βάση τις [[Κατηγορίες (Αριστοτέλης)|*Κατηγορίες*]] του Αριστοτέλη, τα έργα *Περί ερμηνείας* και *Εισαγωγή στις κατηγορίες* του [[Πορφύριος|Πορφυρίου]]). Αργότερα, προέκυψαν νέα τμήματα λογικής έρευνας και αναπτύχθηκαν νέες λογικές και σημασιολογικές έννοιες. Σε γενικές γραμμές, οι λογικές εξελίξεις κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα επικεντρώθηκαν σε θέματα όπως η αδιαλυτότητα, οι υποχρεώσεις, οι ιδιότητες των όρων, ο [[συλλογισμός]] και τα σοφίσματα. Άλλοι στοχαστές οι οποίοι συνεισέφεραν σημαντικά στη μεσαιωνική λογική είναι ο [[Αλβέρτος της Σαξονίας (φιλόσοφος)|Αλβέρτος της Σαξονίας]], ο [[Ζαν Μπουριντάν]], ο [[Τζον Γουίκλιφ]], ο Παύλος της Βενετίας, ο Πέτρος της Ισπανίας, ο Ριχάρδος Κίλβινγκτον, ο Γουόλτερ Μπέρλεϊ, ο Γουλιέλμος Χέιτσμπερι και ο [[Γουλιέλμος του Όκαμ]].

=== Φιλοσοφία του νου ===
Η μεσαιωνική [[φιλοσοφία του νου]] βασίζεται στο βιβλίο *Περί ψυχής* του [[Αριστοτέλης|Αριστοτέλη]], ένα ακόμη έργο που ανακαλύφθηκε στη λατινική Δύση τον 12ο αι. Θεωρήθηκε κλάδος της [[Φιλοσοφία της φύσης|φιλοσοφίας της φύσης]]. Μερικά από τα θέματα τα οποία συζητούνται σε αυτόν τον τομέα είναι τα εξής:

* Θεία φώτιση – Το δόγμα της θείας φώτισης ήταν μια εναλλακτική στη [[φυσιοκρατία]]. Το δόγμα αυτό υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος χρειάζεται ειδική βοήθεια από τον [[Θεός|Θεό]] στη συνήθη [[σκέψη]] του. Το δόγμα θα συνδεθεί στενότερα με τον [[Αυγουστίνος Ιππώνος|Αυγουστίνο Ιππώνος]] και τους [[Σχολαστικισμός|σχολαστικούς]] οπαδούς του, ενώ επανεμφανίστηκε με διαφορετική μορφή στην [[Πρώιμη νεότερη περίοδος|πρώιμη νεότερη περίοδο]].
* Θεωρίες επίδειξης.
* Νοητική αναπαράσταση, δηλαδή η ιδέα ότι οι νοητικές καταστάσεις έχουν κάποια «σκοπιμότητα». Με άλλα λόγια, η ιδέα ότι, *παρά το γεγονός ότι πρόκειται για μια κατάσταση του νου, είναι σε θέση να αντιπροσωπεύουν πράγματα έξω από τον νου* είναι εγγενής στη σύγχρονη φιλοσοφία του νου. Η ιδέα αυτή έχει τις ρίζες της στη μεσαιωνική φιλοσοφία. (Η λέξη «σκοπιμότητα» αναβίωσε από τον Φραντς Μπρεντάνο, ο οποίος ήθελε να αντικατοπτρίζει τη μεσαιωνική της χρήση  ). Ο [[Γουλιέλμος του Όκαμ]] είναι πολύ γνωστός για τη θεωρία του ότι η [[γλώσσα]] δηλώνει νοητικές καταστάσεις κατά κύριο λόγο κατά σύμβαση, πραγματικά πράγματα δευτερευόντως, ενώ οι αντίστοιχες νοητικές καταστάσεις δηλώνουν πραγματικά πράγματα του εαυτού τους και αναγκαστικά.

Βασικοί συγγραφείς που ασχολήθηκαν με αυτόν τον τομέα είναι ο Αυγουστίνος Ιππώνος, ο [[Ιωάννης Δουνς Σκώτος]], ο Νικόλαος Οτρεκούρ, ο [[Θωμάς Ακινάτης]] και ο Γουλιέλμος του Όκαμ.

=== Ηθική ===
Αλ-Φαράμπι:

Ο [[Αλ-Φαράμπι]] είναι πολύ γνωστός στον κόσμο της μεσαιωνικής [[Ισλαμική φιλοσοφία|ισλαμικής φιλοσοφίας]] και [[ηθική]]ς για την ξεχωριστή προσέγγισή του στη γραφή. Αποκλίνοντας από την παραδοσιακή οδό της φιλοσοφικής τεκμηρίωσης, ο Αλ-Φαράμπι έγραφε με απλοϊκό τρόπο. Ωστόσο, υπάρχει μια κάποια άμεση πολυπλοκότητα που πρέπει να παρατηρηθεί στο έργο του. Επιπλέον, ο Αλ-Φαράμπι έγραφε σε αφηγηματικό ύφος. Αντί να απαριθμεί θεωρίες, αφηγούνταν μια ιστορία με λεπτά και άρρητα θέματα πρωτότυπων ηθικών εννοιών.

Συνεισφορές:

Στα αφηγηματικά του κομμάτια, ο Αλ-Φαράμπι καταπιάστηκε με ηθικές και φιλοσοφικές θεωρίες με αναφορά στην [[πολιτική]], την [[ηγεσία]], τα [[Χρηστά ήθη|ήθη]], την [[Θρησκεία|πίστη]] και τους πολίτες. Στα αξιοσημείωτα έργα του συγκαταλέγεται η *Επίτευξη της Ευτυχίας'', όπου ο Αλ-Φαράμπι υποστηρίζει ότι οι αντιλήψεις της πολιτικής επιστήμης και της θρησκείας πρέπει να οικοδομηθούν σε μια θεμελιώδη κατανόηση του σύμπαντος. Υποστηρίζει ότι πρέπει πρώτα να οικοδομηθούν έννοιες σε σχέση με καθολικά ζητήματα έτσι ώστε να σχηματίσει ο άνθρωπος δίκαιες απόψεις σε σχέση με την πολιτική φιλοσοφία και τη θρησκεία. Αυτά τα δύο θέματα αποτελούν σημαντικά σημεία εστίασης στο έργο τουΑλ-Φαράμπι. Μεγάλο μέρος της γραφής του εξετάζεται στις αντιλήψεις του για την αντιπαράθεση και την αλληλεπίδραση των προαναφερθέντων θεμάτων. Ένα παράδειγμα είναι ο ισχυρισμός του ότι τόσο τα πολιτικά όσο και τα θρησκευτικά πρόσωπα βρίσκονται στην ίδια ταξινόμηση ως γειτονικά με μια θεμελιώδη κατανόηση του σύμπαντος.

Βασικοί συγγραφείς που επικεντρώθηκαν σε αυτόν τον τομέα είναι ο Άνσελμος Καντουαρίας, ο Αυγουστίνος Ιππώνος, ο Πέτρος Αβελάρδος, ο Ιωάννης Δουνς Σκώτος, ο Πέτρος της Ισπανίας, ο Θωμάς Ακινάτης και ο Γουλιέλμος του Όκαμ. Βασικοί συγγραφείς που ασχολήθηκαν με την πολιτική θεωρία είναι ο Ντάντε Αλιγκέρι, ο Τζον Γουίκλιφ και ο Γουλιέλμος του Όκαμ.

## Δείτε επίσης

* Νομιναλισμός
* Σχολαστικισμός

## Παραπομπές

## Περαιτέρω ανάγνωση

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Ο Οδηγός Σπουδών της Φιλοσοφίας του Λονδίνου προσφέρει πολλές προτάσεις για το τι πρέπει να διαβάσει, ανάλογα με την εξοικείωση του μαθητή με το θέμα: Μεσαιωνική Φιλοσοφία
* 
* 

Κατηγορία:Φιλοσοφία του μεσαίωνα
Κατηγορία:Ιστορία της φιλοσοφίας
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις