Νάστα Ρόιτς

Η **Γέρκα Ερμίνα Λιούμπιτσα Ρόιτς** (6 Νοεμβρίου 1883 – 6 Νοεμβρίου 1964), πιο γνωστή ως **Νάστα Ρόιτς**, ήταν Κροάτισσα ζωγράφος.

Γεννημένη στο Μπιέλοβαρ, ήταν ένα ασθενικό παιδί και αντισυμβατική. Δεν της άρεσε το σχολείο ή το παιχνίδι με άλλα παιδιά, αλλά της άρεσε τόσο το κυνήγι όσο και η ιππασία. Αφού δήλωσε στα νιάτα της ότι ήταν άθεη, ο πατέρας της την εκπαίδευσε σε μοναστικό σχολείο. Καθώς έπεσε σε κατάθλιψη, στα δεκαπέντε της στάλθηκε στην παραθαλάσσια πόλη Κραλιέβιτσα, όπου γνώρισε έναν ζωγράφο, τον Μπράνκο Σένοα, ο οποίος την ενέπνευσε να γίνει καλλιτέχνις. Ο πατέρας της είχε αντίρρηση, αλλά σε αντάλλαγμα για τη συμφωνία της να μάθει μαγειρική, της επέτρεψε να φοιτήσει σε σχολή Καλών Τεχνών. Σπούδασε στο Ζάγκρεμπ, τη Βιέννη και το Μόναχο, μαθαίνοντας ζωγραφική, γλυπτική και χαρακτική. Όταν ο πατέρας της επέμεινε να παντρευτεί, η Ρόιτς, η οποία ήταν λεσβία, συνήψε έναν γάμο με τον Σενόα, αφού ο πατέρας της συμφώνησε να τη βοηθήσει να αποκτήσει ένα στούντιο και να τη βοηθήσει με τα έξοδα διαβίωσής της.

Από το 1909 εξέθετε έργα της στην Κροατική Εταιρεία Τέχνης στο Ζάγκρεμπ και ήταν η πρώτη γυναίκα που πραγματοποίησε ατομική έκθεση στο Σαλόν Ούλριχ. Συμμετείχε σε πολυάριθμες εκθέσεις στις πρωτεύουσες της Ανατολικής Ευρώπης μέχρι την έναρξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Κατά τη διάρκεια του πολέμου έλαβε παραγγελίες για πορτρέτα και εργάστηκε πάνω σε μια αυτοβιογραφία. Περίπου την ίδια εποχή, η Ρόιτς γνώρισε μια ομάδα λεσβιών, που είχαν εργαστεί για τα Νοσοκομεία Γυναικών της Σκωτίας για Εξωτερική Υπηρεσία κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Σερβία και το Σεράγεβο. Μετά τον πόλεμο, το προσωπικό του νοσοκομείου ίδρυσε ένα ορφανοτροφείο στην Μπάινα Μπάστα. Μία από αυτές ήταν μια Βρετανίδα, η Αλεξαντρίνα Όνσλοου, η οποία έγινε σύντροφος της Ρόιτς.

Από το 1923, ζούσαν ανοιχτά ως ζευγάρι σε ένα σπίτι που είχε σχεδιάσει η Ρόιτς, το οποίο μοιραζόταν με τον σύζυγό της μέχρι τον θάνατό του το 1939. Μεταξύ 1924 και 1926, η Ρόιτς και η Όνσλοου έζησαν στη Σκωτία και την Αγγλία, όπου η Ρόιτς είχε μια επιτυχημένη έκθεση στο Λονδίνο. Επιστρέφοντας στο Ζάγκρεμπ στα τέλη του 1926, το έργο της χλευάστηκε από τους κριτικούς. Εξέθετε έργα της στη Διεθνή Λέσχη Τέχνης Γυναικών στο Λονδίνο μέχρι το 1929 και εμπνεύστηκε την ίδρυση της Λέσχης Γυναικών Καλλιτεχνών με τη Λίνα Βιράντ Κρντσιτς για την προώθηση των έργων γυναικών καλλιτεχνών. Η ομάδα διοργάνωσε έντεκα εκθέσεις μεταξύ 1928 και 1940, στις οποίες παρουσίασε δικά της έργα. Όταν ξέσπασε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, το ζευγάρι εντάχθηκε στο κίνημα αντίστασης. Τις κατήγγειλαν στους Ούστασε, συνελήφθησαν, φυλακίστηκαν για αρκετούς μήνες το 1943 και δεν μπόρεσαν να ανακτήσουν την περιουσία τους μέχρι μετά το τέλος του πολέμου. Η Ρόιτς πέθανε το 1964, δεκατέσσερα χρόνια μετά την Όνσλοου, με την οποία θάφτηκε μαζί.

Η Ρόιτς και το έργο της ξεχάστηκαν σε μεγάλο βαθμό μέχρι τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας. Σχεδόν αμέσως μετά την ανεξαρτησία της Κροατίας, παρουσιάστηκε μια αναδρομική παρουσίαση του έργου της και οι μελετητές άρχισαν να αξιολογούν τις δύο αυτοβιογραφίες της, την αλληλογραφία της στο πλαίσιο του διεθνούς λεσβιακού της δικτύου και το φωτογραφικό της αρχείο. Είναι σπάνιο η κουήρ ιστορία στην περιοχή να έχει απτή τεκμηρίωση και τα αρχεία που άφησε θεωρούνται σημαντικά τόσο για τη βρετανική όσο και για τη γιουγκοσλαβική λεσβιακή ιστορία. Οι πίνακές της βρίσκονται σε πολλές δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές, όπως η Μοντέρνα Πινακοθήκη του Ζάγκρεμπ, το Δημοτικό Μουσείο του Μπιέλοβαρ, η Συλλογή Γιόσιπ Κόβατσιτς που ανήκει στην πόλη του Ζάγκρεμπ, καθώς και το Κροατικό Εθνικό Θέατρο. Το 2006, η Ρόιτς απεικονίστηκε σε ένα γραμματόσημο. Η ιστορικός Λεονίντα Κόβατς δημοσίευσε ένα βιβλίο, που ανέλυε την κληρονομιά της Ρόιτς το 2010 αναγνωρίζοντας ότι ήταν καινοτόμος και ώθησε τα όρια των κοινωνικοπολιτιστικών κανόνων. Πολυάριθμες αναδρομικές εκθέσεις του έργου της έχουν πραγματοποιηθεί σε όλη την Κροατία. 

## Νεανικά χρόνια και εκπαίδευση
Η Γέρκα Ερμίνα Λιούμπιτσα Ρόιτς, γνωστή ως Νάστα, γεννήθηκε στις 6 Νοεμβρίου 1883 στο Μπιέλοβαρ στο Βασίλειο της Κροατίας-Σλαβονίας, στην Αυστροουγγαρία, από την Σλάβα (το γένος Μπλάζιτς) και τον Μίλαν Ρόιτς. Τα αδέρφια της ήταν η Σλάβιτσα, η Λιέρκα, η Σλάβα, η Βγιέρα, ο Μίλαν και ο Βλαντιμίρ, αν και τόσο η Σλάβιτσα όσο και η Λιέρκα πέθαναν μικρά παιδιά και θάφτηκαν στο Κοιμητήριο του Αγίου Ανδρέα στο Μπιέλοβαρ. Ο Μίλαν ήταν εξέχων δικηγόρος, πολιτικός και πολιτιστική προσωπικότητα, που συνέβαλε στην καθιέρωση της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Κροατία. 

Η Ρόιτς φοίτησε στο δημοτικό σχολείο στην πόλη της. Ήταν ένα ασθενικό παιδί και δεν απολάμβανε το σχολείο ή το παιχνίδι με άλλα παιδιά, αλλά ήταν φανατική ιππεύτρια και κυνηγός. Αφού δήλωσε ότι ήταν άθεη, ο πατέρας της την έστειλε στη , μια μοναστική σχολή Ουρσουλινών στο Γκρατς. Η Ρόιτς περιέγραψε την περίοδο ως «βασανιστήριο». 

Βιώνοντας απόρριψη και ελάχιστη στοργή από την οικογένειά της, έπεσε σε κατάθλιψη και στα δεκαπέντε της στάλθηκε στην παραθαλάσσια πόλη Κραλιέβιτσα για να αναρρώσει. Ενώ βρισκόταν εκεί, γνώρισε τον ζωγράφο Μπράνκο Σένοα και η φιλία τους ώθησε το ενδιαφέρον της για τη ζωγραφική. Ο πατέρας τής επέτρεψε να επιστρέψει στο Μπιέλοβαρ, όπου φοίτησε στο Γυμνάσιο του Μπιέλοβαρ για δύο χρόνια, και άρχισε να σπουδάζει ζωγραφική με τον Γιόσιπ Χόνιετς. Το 1901, παρακολούθησε μαθήματα ζωγραφικής με τον Ότον Ιβέκοβιτς στην ιδιωτική του σχολή στο Ζάγκρεμπ. Το επόμενο έτος, η Ρόιτς μετακόμισε στη Βιέννη και εγγράφηκε στην Ακαδημία Θηλέων της Βιέννης. Ξεκίνησε επίσης να παρακολουθεί μαθήματα σε σχολή φωτογραφίας. Μέχρι το 1904, σπούδασε νεκρή φύση και υπαίθρια ζωγραφική τοπίου με τους Τίνα Μπλάου, Λούντβιχ Μίχαλεκ και Χανς Τίτσι.

Σύμφωνα με την Ρόιτς, ο πατέρας της δεν υποστήριζε την επιθυμία της να γίνει ζωγράφος, επομένως η φοίτησή της διακοπτόταν συχνά. Συμφώνησε να μάθει μαγειρική, υπό την προϋπόθεση ότι ο πατέρας της θα πλήρωνε για τα καλλιτεχνικά της μαθήματα. Ενώ βρισκόταν στη Βιέννη, ο πατέρας της διορίστηκε σε κυβερνητική θέση και η οικογένεια μετακόμισε στο Ζάγκρεμπ το 1906. Η μετακόμιση ήταν τραυματική για την Ρόιτς, καθώς αναγκάστηκε να αφήσει πίσω τα άλογά της. 

Το 1907, γράφτηκε στην Ακαδημία Θηλέων του Μονάχου, όπου σπούδασε με τους Άντολφ Χέφερ, Άντζελο Γιανκ και Χάινριχ Κνιρ. Ταυτόχρονα, παρακολούθησε μαθήματα στην ιδιωτική σχολή που διηύθυνε ο Μόριτς Χέιμαν, όπου γνώρισε τον Μίροσλαβ Κράλιεβιτς, μεταξύ άλλων ζωγράφων που συμμετείχαν στον γνωστό Κύκλο του Μονάχου. Αν και ήθελε να πάει στο Παρίσι, ασθένεια την εμπόδισε να το κάνει. Επιστρέφοντας στη Σχολή Καλών Τεχνών Γυναικών της Βιέννης, το 1908 άρχισε να σπουδάζει γλυπτική, χαλκογραφία και ξυλογλυπτική με τους Λούντβιχ Μίχαλεκ και Ότο Κένιχ  . Για να συνεχίσει την καριέρα της ως ζωγράφος, η Ρόιτς συμφώνησε να παντρευτεί τον Σενόα το 1910, με την προϋπόθεση ο πατέρας της να της παρέχει επαρκή έξοδα διαβίωσης και ένα στούντιο . Ο γάμος ήταν μόνο κατ' όνομα, καθώς η Ρόιτς ήταν λεσβία και είχε σχέσεις με την καλλιτέχνιδα Ντόρα Καρ και τη σοπράνο Μίλκα Τέρνινα . Σπούδασε επίσης ανατομία, προοπτική, προσωπογραφία και σύνθεση, πριν ολοκληρώσει τις σπουδές της το 1911 και επιστρέψει στο Ζάγκρεμπ.   

## Σταδιοδρομία

### Πρώιμη (1909–1923)
εναλλ.=Painting of a woman in traditional a Croatian costume holding a red umbrella aloft, walking on a dirt road. Behind her is a cottage surrounded by trees.|μικρογραφία| ( ''Καλό Καταφύγιο'' )
Η Ρόιτς άρχισε να εκθέτει το 1909 συμμετέχοντας σε έργα στην ετήσια Κροατική Εταιρεία Τέχνης στο Ζάγκρεμπ, επιστρέφοντας τόσο το 1911 όσο και το 1913 . Το 1911, έγινε η πρώτη γυναίκα που πραγματοποίησε ατομική έκθεση στο Σαλόν Ούλριχ. Το 1912, συμμετείχε στην Γιουγκοσλαβική Εαρινή Έκθεση στο Βελιγράδι και στο Σαλόνι Τέχνης της Βιέννης . Το 1913, η Ρόιτς εικονογράφησε την πρώτη έκδοση του παιδικού μυθιστορήματος της Ιβάνα Μπρλιτς-Μαζουράνιτς *Οι γενναίες περιπέτειες του Λάπιτς*. Επέστρεψε στο Σαλόνι της Βιέννης εκείνο το έτος και το 1914 οργάνωσε εκεί μια έκθεση με επίκεντρο τα κεντημένα γυναικεία χειροτεχνήματα από την Πετρίνια και το Ζάγκρεμπ, τα δικά της γλυπτά και αυτά της συναδέλφου της γλύπτριας Μίλα Βοντ . Ο μακροπρόθεσμος στόχος της ήταν να δημιουργήσει μια σειρά εκθέσεων με έργα από γυναικείους συλλόγους λαϊκής τέχνης για Σλάβους καλλιτέχνες στη Λιουμπλιάνα, το Λβιβ, την Πράγα και άλλες πρωτεύουσες της Ανατολικής Ευρώπης. 

Το ξέσπασμα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου ανέτρεψε τα σχέδιά της  και αντ' αυτού άρχισε να εργάζεται σε στούντιο, ζωγραφίζοντας πορτρέτα και δουλεύοντας πάνω σε μια αδημοσίευτη αυτοβιογραφία με τίτλο *Σκιές, Φως και Σκοτάδι* (1918–1919) . Το πρώτο της πορτρέτο, κατόπιν παραγγελίας, ήταν της ηθοποιού Μαρίγια Ρουζίτσκα Στρότσι το 1914. Η Ρόιτς συμμετείχε σε ομαδική έκθεση στην Πινακοθήκη Στρόσμαγιερ το 1917 και πραγματοποίησε ατομική έκθεση στο Ζάγκρεμπ το 1918. Επίσης, ανήρτησε έργα της το 1920 και το 1921 στις εκθέσεις της Ένωσης Λάντα, της πρώτης οργάνωσης καλλιτεχνών που ιδρύθηκε στο Βελιγράδι.
εναλλ.=Painting of six women in traditional costume carrying packages on their heads, accompanied by two children, all walking along a snow covered road, with mountains, bare trees, and a small cottage in the background.|δεξιά|μικρογραφία| ''Na cesti'' ( ''Στο δρόμο'' )
Εκείνη την εποχή, η Ρόιτς επικεντρώθηκε τόσο σε ανδρικά όσο και σε γυναικεία γυμνά και πορτρέτα φίλων. Ζωγράφισε πολυάριθμες αυτοπροσωπογραφίες και ενδιαφέρθηκε να απεικονίσει εικόνες της Νέας Γυναίκας. Οι αυτοπροσωπογραφίες της Ρόιτς απέρριπταν τις ιδέες της παραδοσιακής θηλυκότητας εστιάζοντας αντ' αυτού στην ανδρογυνία . Χαρακτηρίζονται να έχουν ασυνήθιστο ψυχολογικό βάθος, δίνοντας στον θεατή μια αίσθηση μοναξιάς, σοβαρότητας και μυστικής εσωτερικής ζωής του υποκειμένου, η οποία δεν ήταν ανοιχτή σε κανέναν άλλο. Σύμφωνα με μελετητές, αποτελεί μια αμφισβήτηση του στερεότυπου της «ιδιοφυΐας του ανθρώπου-καλλιτέχνη», στην οποία η Ρόιτς ζωγράφισε σκόπιμα τον εαυτό της σε ένα σκοτεινό εσωτερικό για να αποδώσει την απομόνωσή της, ενώ κρατούσε το πινέλο στο αριστερό της χέρι για να επιβεβαιώσει την αντίθεσή της. Ζωγράφισε επίσης τον εαυτό της ντυμένο με ανδρικά ρούχα . Τα αρχικά της τοπία παρουσίαζαν ένα μείγμα νεορομαντικών και συμβολιστικών ζωγραφικών στυλ και ήταν κυρίως πανοραμικές εικόνες της Κροατίας. Σε αυτή την περίοδο, δημιούργησε επίσης μικρές χαλκογραφίες, συνήθως επικεντρωμένες στο θέμα της θλίψης.

### Σχέσεις εν καιρώ πολέμου
Κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, μια ομάδα Βρετανών σουφραζετών, με επικεφαλής τη Σκωτσέζα γιατρό Έλσι Ίνγκλις, ήρθε στη Βαλκανική χερσόνησο υπό την αιγίδα των Σκωτσέζικων Νοσοκομείων Γυναικών για Εξωτερική Υπηρεσία. Καθώς οι γυναίκες δεν επιτρεπόταν να υπηρετούν ως στρατιωτικοί και περιορίζονταν σε ειδικότητες στην υγεία γυναικών και παιδιών, η Ίνγκλις οργάνωσε τα Νοσοκομεία Γυναικών της Σκωτίας για να επιτρέψει στις γυναίκες να υπηρετούν ως οδηγοί ασθενοφόρων, μαγείρισσες, γιατροί, νοσοκόμες και παραϊατρικό προσωπικό στο μέτωπο . Αφού απορρίφθηκε από το Γραφείο Πολέμου, η Ίνγκλις διαπραγματεύτηκε με συμμαχικές κυβερνήσεις και της επετράπη να ιδρύσει νοσοκομεία, αρχικά στη Γαλλία και στο Βασίλειο της Σερβίας.  Η πρώτη μονάδα έφτασε στη Σερβία τον Δεκέμβριο του 1914 και μέχρι την άνοιξη του 1915, η Εβελίνα Χάβερφιλντ διορίστηκε διοικήτρια της μονάδας. Με τη σειρά της, η Χάβερφιλντ έφερε τη σύντροφό της, Βέρα Χολμ, για να οργανώσει τις υπηρεσίες ασθενοφόρων και μεταφοράς, επιβλέποντας τόσο τα άλογα όσο και τα μηχανοκίνητα οχήματα. Η Χολμ είχε ασχοληθεί με το θέατρο πριν από τον πόλεμο και ήταν η οδηγός της Έμελιν Πάνκχερστ. Αυτή και η Χάβερφιλντ είχαν ένα δίκτυο λεσβιών φίλων στην υπηρεσία των Νοσοκομείων Γυναικών της Σκωτίας. 
δεξιά|μικρογραφία| Η Ρόιτς ζωγραφίζει στο στούντιό της περίπου το 1925, φωτογραφία από την Όνσλοου
Όταν δεν εργάζονταν, το προσωπικό οργάνωνε ομαδικά τραγούδια, μαντικά παιχνίδια και θεατρικές παραστάσεις. Όταν ο Γερμανικός Στρατός εισέβαλε στη Σερβία, το Νοσοκομείο Γυναικών της Σκωτίας αναγκάστηκε να εκκενωθεί, αλλά το 1916 και το 1917, μια άλλη μονάδα λειτούργησε στη Δοβρουτσά της Ρουμανίας, όπου τοποθετήθηκε η Αλεξαντρίνα Όνσλοου  μετά την προηγούμενη θητεία της στο Βέλγιο και τη Γαλλία . Στο τέλος του πολέμου, Χάβερφιλντ και Χολμ επέστρεψαν στη Σερβία και ίδρυσαν ένα ορφανοτροφείο στην Μπάινα Μπάστα. Η Ίνγκλις είχε πεθάνει το 1917 και η Χάβερφιλντ πέθανε τρία χρόνια αργότερα. Η Όνσλοου έγινε πρόεδρος του Ταμείου Χάβερφιλντ για τα Παιδιά της Σερβίας και εργάστηκαν με την Χολμ στην Μπάινα Μπάστα μέχρι το 1922 . Όπως συνέβαινε και κατά τη διάρκεια του πολέμου, στις ώρες εκτός εργασίας τους, οι πρώην εργαζόμενες των Σκωτσέζικων Γυναικείων Νοσοκομείων συναντιόντουσαν για κοινωνικές βραδιές και έκαναν ιστιοπλοϊκές εκδρομές στη Μεσόγειο Θάλασσα. Σε μια τέτοια εκδρομή στην Αδριατική Θάλασσα, η οποία πιθανότατα έλαβε χώρα το 1919, συναντήθηκαν η Ρόιτς και η Όνσλοου συναντήθηκαν. Άρχισαν να ζουν μαζί ως ζευγάρι το 1923. Η Ρόιτς σχεδίασε και έχτισε ένα σπίτι, το οποίο είχε περισσότερο χώρο στούντιο παρά χώρους διαβίωσης. Έζησαν ανοιχτά ως ζευγάρι εκεί  και μοιράζονταν τη στέγη με τον σύζυγο της Ρόιτς μέχρι τον θάνατό του το 1939 . Χρησίμευε ως καλλιτεχνικό στούντιο και σαλόνι, όπου συγκεντρώνονταν άλλοι καλλιτέχνες και συγγραφείς, όπως η Μπρλιτς-Μαζουράνιτς και η Μαρίγια Γιούριτς Ζαγκόρκα.

### Ηνωμένο Βασίλειο (1924–1926)
εναλλ.=A woman with an umbrella and a woman in Croatian costume standing on a street|μικρογραφία| Η Ρόιτς με την τραγουδίστρια της όπερας Μάγια Στρότσι-Πέτσιτς στο Λονδίνο, 1926
Το 1924, η Ρόιτς και η Όνσλοου μετακόμισαν στην Αγγλία, όπου η Ρόιτς ζωγράφισε απεικονίσεις των κτημάτων των φίλων της Όνσλοου και τοπία στη Σκωτία . Πολλά από τα έργα αυτής της περιόδου είναι ζωγραφισμένα σε μετα-ιμπρεσιονιστικό ύφος. Ζωγράφισε επίσης την πρώτη εικόνα αυτοκινήτου από Κροάτη ζωγράφο. Τον Ιούνιο του 1926, εξέθεσε τα έργα της στο Λονδίνο. Μια κριτική στο *The Studio* χαρακτήρισε τα τοπία της αξιέπαινα, ιδιαίτερα εκείνα με χιονισμένα τοπία, και τα περιέγραψε ως έχοντα «μια λεπτότητα στην προσαρμογή των τόνων και μια αλήθεια στο εφέ». Σύμφωνα με τον κριτικό, τα πορτρέτα και οι μελέτες των μορφών της ήταν πιο διστακτικά. Η επιτυχία της έκθεσης οδήγησε σε μια πρόσκληση για έκθεση τον επόμενο χρόνο με τη Διεθνή Λέσχη Τέχνης Γυναικών.

### Γιουγκοσλαβία (1926–1940)
Το ζευγάρι επέστρεψε στο Ζάγκρεμπ στα τέλη του 1926 και η Ρόιτς εξέθεσε τους πίνακες, που είχαν σημειώσει επιτυχία στο Λονδίνο τον Νοέμβριο. Η υποδοχή ήταν το αντίθετο από την βρετανική επιτυχία της, με τους Κροάτες κριτικούς να χλευάζουν το έργο της. Αποδέχτηκε την πρόσκληση να εκθέσει με τη Διεθνή Λέσχη Τέχνης Γυναικών και συμμετείχε στις ετήσιες εκδηλώσεις τους στο Λονδίνο το 1927, το 1928 και το 1929 . Εμπνευσμένες από την καλλιτεχνική ένωση του Λονδίνου, Κρντσιτς και Ρόιτς προσκάλεσαν άλλες καλλιτέχνιδες να σχηματίσουν τη Λέσχη Γυναικών Καλλιτεχνών το 1927. Ο πρώτος σύλλογος γυναικών καλλιτεχνών στην Κροατία   είχε ως στόχο να ενθαρρύνει εκθέσεις αποκλειστικά για γυναίκες, να προωθήσει την ανάπτυξη παρόμοιων συλλόγων σε όλη τη Γιουγκοσλαβία και να παρέχει δημόσια εκπαίδευση σχετικά με την τέχνη. Τα έσοδα από τις εκθέσεις χρησιμοποιήθηκαν για δημόσιες διαλέξεις. 

Έχοντας εγκριθεί από το Γιουγκοσλαβικό Υπουργείο Εσωτερικών τον Νοέμβριο, η λέσχη οργάνωσε την πρώτη της έκθεση το 1928 στο Art Pavilion του Ζάγκρεμπ.  Για άλλη μια φορά, οι Κροάτες κριτικοί που δημοσίευσαν κριτικές στην *εφημερίδα Narodne novine* και σε άλλα μέσα ενημέρωσης έγραψαν καυστικές και μισογυνιστικές κριτικές όχι μόνο για τα εκθέματα, τα οποία χαρακτήρισαν ως ξεπερασμένα και μη σοβαρά έργα τέχνης, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο επιλέχθηκαν τα έργα και οι συμμετέχουσες. Η Ρόιτς έγραψε μια απάντηση, η οποία δημοσιεύτηκε στην *Ženské listy* (*Σελίδες Γυναικών*) αντιτείνοντας ότι η έκθεση οργανώθηκε μέσω μιας συνεργατικής και σεβαστής διαδικασίας, χρησιμοποιώντας μια σύγχρονη μέθοδο αντί για απαρχαιωμένες ιεραρχικές δομές και κανόνες. Εξέθεσε έργα της σε καθεμία από τις έντεκα εκδηλώσεις που διοργάνωσε η Λέσχη Γυναικών Καλλιτεχνών μεταξύ 1928 και 1940 . Λόγω της ανοιχτά λεσβιακής της σχέσης, η Ρόιτς αρνήθηκε να αναλάβει καθήκοντα προέδρου της Λέσχης Γυναικών Καλλιτεχνών, φοβούμενη ότι αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει τη φήμη της λέσχης ή να οδηγήσει σε αρνητική δημοσιότητα. Αντ' αυτού, διετέλεσε γραμματέας της οργάνωσης.

Η Όνσλοου, της οποίας η οικογένεια ήταν Βρετανοί ευγενείς, χρησιμοποίησε την επιρροή της σε ευγενείς, συμπεριλαμβανομένης της Μαρίας της Γιουγκοσλαβίας, για να συγκεντρώσει χορηγούς για τον σύλλογο, να οργανώσει διεθνή δίκτυα και να εξασφαλίσει έργα κατά παραγγελία για την Ρόιτς, ένα από τα οποία ήταν ένα πορτρέτο του βασιλιά Αλεξάνδρου Α΄. Η Ρόιτς συμμετείχε επίσης στην Μικρή Αντάντ Γυναικών και βοήθησε στην οργάνωση μιας έκθεσης το 1938 για την παρουσίαση των έργων γυναικών καλλιτεχνών της Ανατολικής Ευρώπης στο Ζάγκρεμπ. Ταυτόχρονα με την εκδήλωση, δίπλα στην κύρια έκθεση στο Art Pavillion στήθηκε μια αναδρομική έκθεση Κροατισσών καλλιτέχνιδων, που ζωγράφισαν μεταξύ 1800 και 1914. Η Ρόιτς ήταν η νεότερη, μεταξύ των οποίων η Μαρίγια Στρούμερ Μπεντέκοβιτς και η Σλάβα Ρασκάι. Εκείνη τη χρονιά, η Λέσχη Γυναικών Καλλιτεχνών φιλοξένησε επίσης μια ατομική έκθεση της Ρόιτς και μια άλλη για την Αυστριακή ζωγράφο Τρούντε Βέχνερ.

Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του '20, το έργο της Ρόιτς επικεντρώθηκε περισσότερο στην εθνικιστική έκφραση, με τοπία που απεικόνιζαν ρομαντικές εικόνες και χωριά. Άρχισε επίσης να ζωγραφίζει νεκρές φύσεις και πορτρέτα ζώων. Αντλώντας έμπνευση από τις παραδόσεις του Ντανταϊσμού και της Νέας Αντικειμενικότητας, το έργο της του 1928  ( *Η εποχή μας* ) ήταν ένα κοινωνικό σχόλιο για την κοινωνική τάξη, το φύλο, την ιδεολογία και τη φυλή. Εκείνη τη χρονιά φιλοτέχνησε επίσης ένα χάλκινο γλυπτό,  ( *Άντρας και Γυναίκα Αγρότης*, 1928) και ένα ξυλόγλυπτο,  ( *Άνεμος*, 1928).

### Μεταγενέστερη ζωή (1940–1964)
Όταν ξέσπασε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, η Ρόιτς και η Όνσλοου εντάχθηκαν στο κίνημα αντίστασης. Τις κατήγγειλαν στους Ούστασε, συνελήφθησαν και φυλακίστηκαν το 1943. Αν και φοβόταν ότι θα τις πυροβολούσαν, η Ρόιτς επέπληξε τους φρουρούς τους ως «δειλούς». Και οι δύο γυναίκες αρρώστησαν και μεταφέρθηκαν στο νοσοκομείο της φυλακής. Μη μπορώντας να βρουν στοιχεία εναντίον τους, το ζευγάρι αφέθηκε ελεύθερο μετά από μερικούς μήνες, αλλά δεν μπόρεσαν να επιστρέψουν στο σπίτι τους μέχρι το 1945, όταν τους επιστράφηκε μέρος της περιουσίας τους . Συνέχισαν να υποστηρίζουν την αντίσταση και να αντιτίθενται στην εξάπλωση του φασισμού . Στα μεταγενέστερα της ζωής της, η Ρόιτς απολάμβανε την κηπουρική και ιδιαίτερα φρόντιζε έναν μεγάλο κήπο με τριανταφυλλιές. Συνέχισε να δημιουργεί έργα τέχνης και έγραψε επίσης δεύτερη αυτοβιογραφία, την οποία ολοκλήρωσε γύρω στο 1949. Η Όνσλοου πέθανε στο σπίτι τους στις 2 Φεβρουαρίου 1950 . Η Έλενε Πουσκάρσκι υπηρέτησε ως φροντίστρια την Ρόιτς στα τελευταία της χρόνια, τα οποία επισκιάστηκαν από τη φτώχεια της .

## Θάνατος και κληρονομιά
Η Ρόιτς πέθανε ανήμερα των γενεθλίων της το 1964 και θάφτηκε δίπλα στην Όνσλοου σε κοινό τάφο στο νεκροταφείο Μιρογκόι. Πέντε χρόνια μετά τον θάνατό της, μια αναδρομική έκθεση του έργου της παρουσιάστηκε στο Μπιέλοβαρ. Παρά την εξέχουσα θέση και την αφοσίωσή της στα αστικά έργα, η ιστορικός Λεονίντα Κόβατς δήλωσε ότι η Ρόιτς ξεχάστηκε και «σβήστηκε από την ιστορία της σύγχρονης τέχνης στην Κροατία». Μετά τον θάνατό της, το έργο της Ρόιτς διατηρήθηκε από την Πουσκάρσκι και στη συνέχεια προστατεύτηκε από τον συλλέκτη Γιόσιπ Κόβατσιτς. Μαζί με το σπίτι και τα έπιπλά της, τα χειρόγραφά της αγοράστηκαν από την οικογένεια του καλλιτέχνη Νταβόρ Πράις, ο οποίος χρησιμοποιεί το στούντιό της, ζει στο σπίτι και φρόντισε την Πουσκάρσκι μέχρι τον θάνατό της .

Σχεδόν αμέσως μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, τα γραπτά της Ρόιτς και άλλων Κροατών λεσβιών άρχισαν να συζητούνται από τους μελετητές, αν και οι αυτοβιογραφίες της δεν έχουν δημοσιευτεί. Το 2019, είχαν ξεκινήσει σχέδια για την έκδοση της πρώτης αυτοβιογραφίας του Ρόιτς με το Ινστιτούτο Λεξικογραφίας Μίροσλαβ Κρλέζα, όταν η επιμέλεια ολοκληρώθηκε από την Άνα Σέπαροβιτς. Τα φωτογραφικά της άλμπουμ έχουν διατηρηθεί, αλλά δεν είναι διαθέσιμα στο κοινό. Οι φωτογραφίες της καταγράφουν γυναίκες που δραστηριοποιήθηκαν στο κίνημα για την ψήφο των γυναικών στα Βαλκάνια, τη Ρουμανία και τη Σερβία από τα τέλη της Μπελ Επόκ έως την περίοδο του Μεσοπολέμου. Παρέχουν επίσης πληροφορίες για άλλες πολιτικές δραστηριότητες γυναικών και την ιστορία των λεσβιών στη Βρετανία και τη Γιουγκοσλαβία εκείνη την εποχή. Ομοίως, η αλληλογραφία της με την Χολμ, η οποία λάμβανε χώρα δεκαετίες, παρέχει απτές αποδείξεις της κουήρ ιστορίας στην περιοχή και έχει προσφέρει στους μελετητές στοιχεία για την ιστορική ορολογία και τους κώδικες, που χρησιμοποιούν οι λεσβίες στις σχέσεις τους. Οι ακαδημαϊκοί Κάθριν Μπέικερ και Όλγα Δημητρίεβιτς δήλωσαν ότι η ανάλυση των επιστολών έχει επίσης τη δυνατότητα να αλλάξει ό,τι είναι γνωστό για τις Βρετανίδες λεσβίες εκείνης της περιόδου. Το 2006, κυκλοφόρησε ένα γραμματόσημο σχεδιασμένο από τον Ντάνιελ Πόποβιτς με την εικόνα της Ρόιτς.

Οι πίνακες της Ρόιτς *Αυτοροσωπογραφία με κυνηγετικό τουφέκι* και *Αυτοπροσωπογραφία με άλογο* ανήκουν στην Πινακοθήκη Μοντέρνας Τέχνης Ζάγκρεμπ. Άλλα έργα φυλάσσονται, μεταξύ άλλων, στο Δημοτικό Μουσείο του Μπιέλοβαρ, στη Συλλογή Γιόσιπ Κόβατσιτς, που ανήκει στην πόλη του Ζάγκρεμπ, και στο Κροατικό Εθνικό Θέατρο του Ζάγκρεμπ, καθώς και στην ιδιωτική Συλλογή Κόβατσιτς-Μίχοτσινετς. Μια αναδρομική έκθεση του έργου της διοργανώθηκε στα μέσα της δεκαετίας του '90 και μια άλλη στο Art Pavilion το 2004. 

Το 2014, στην πεντηκοστή επέτειο από τον θάνατό της, το έργο της παρουσιάστηκε στο Art Pavilion και στη συνέχεια περιόδευσε στο Μουσείο της Πόλης του Βαράζντιν και στην Πινακοθήκη του Ντουμπρόβνικ. Το χρυσό ιωβηλαίο περιελάμβανε πάνω από εκατό έργα που ζωγραφίστηκαν από το 1902 έως το 1949. Πολλές από τις κυρίως ελαιογραφίες της έκθεσης θεωρούνταν χαμένες μέχρι να τις συγκεντρώσει η επιμελήτρια Γιασμίνκε Ποκλέτσκι Στόσιτς του Art Pavilion.  

Το 2020, στην πρώτη έκθεση αποκλειστικά για γυναίκες που πραγματοποιήθηκε στην Κροατία από την ανεξαρτησία της, τα έργα της παρουσιάστηκαν σε μια δίμηνη έκθεση στο Art Pavilion. Το καλλιτεχνικό έργο της Ρόιτς αναγνωρίζεται πλέον για την πρώιμη μοντερνιστική του προσέγγιση. Μη αρκούμενη στην απλή αναπαράσταση όσων είδε, δημιούργησε έργα που αμφισβητούν ενεργά και επαναπροσδιορίζουν τους κοινωνικοπολιτισμικούς κανόνες. Είναι ευρέως αναγνωρισμένη ως μία από τις σημαντικότερες Κροάτισσες ζωγράφους των αρχών του εικοστού αιώνα.  

## Παραπομπές

## Βιβλιογραφία
 
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

 

Κατηγορία:Γυναίκες αυτοβιογράφοι
Κατηγορία:Αυτοβιογράφοι
Κατηγορία:Σελίδες που περιέχουν συνδέσμους για περιεχόμενο μόνο με συνδρομή
Κατηγορία:Σελίδες με πηγές CS1 στα Σερβικά (sr)
Κατηγορία:Σελίδες με πηγές CS1 στα Κροατικά (hr)
Κατηγορία:Σελίδες με πηγές CS1 στα Γερμανικά (de)
Κατηγορία:Απαιτείται συνδρομή με τη χρήση via
Κατηγορία:Κροάτισσες συγγραφείς
Κατηγορία:Κροάτες ζωγράφοι
Κατηγορία:Λεσβίες συγγραφείς
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις