Μελισσόχορτο

:*Να μην συγχέεται με το [[ξυλόθρουμπο]] *(Onosma frutescens)*, το οποίο αναφέρεται συχνά ως μελισσόχορτο.*

Η **Μέλισσα η φαρμακευτική** *(*'Melissa officinalis**)'', γνωστή και ως το **μελισσόχορτο** ή **μελισσοβότανο** ή **κιτροβάλσαμο** ''(lemon balm)'', η **βάλσαμος** ''(balm)'', το **κοινό βάλσαμο** ''(common balm)'' ή το **βάλσαμο μέντας*' *(balm mint)*, είναι ένα πολυετές  *(perennial)* [[φυτό]] το οποίο ανήκει στην οικογένεια [[Χειλανθή]] *(Lamiaceae)*, την οικογένεια της [[μέντα]]ς. Το θαμνώδες αυτό [[φυτό]] είναι ιθαγενές στη νότιο-κεντρική [[Ευρώπη]], τη [[Βόρεια Αφρική]], την περιοχή της Μεσογείου και την Κεντρική [[Ασία]].

Το ύψος του κυμαίνεται από 70 έως 150 εκατοστά. Τα [[φύλλο (βοτανική)|φύλλα]] έχουν μια ήπια μυρωδιά [[λεμόνι|λεμονιού]], που σχετίζεται με την μέντα. Τα φύλλα του είναι ωοειδή και οδοντωτά. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού εμφανίζονται μικρά λευκά άνθη γεμάτα με νέκταρ. Δεν θα πρέπει να συγχέεται με το μελισσοβάλσαμο *(bee balm)* (το οποίο είναι γένος *Monarda*). Τα λευκά λουλούδια προσελκύουν τις [[μέλισσα|μέλισσες]], εξ ου και το όνομα του γένους *«Melissa»*. Η γεύση του προέρχεται από την κιτρονελλάλη *(citronellal)* (24%), τη γερανιάλη *(geranial)* (16%), τον οξικό λιναλυλεστέρα *(linalyl acetate)* (12%) και το καρυοφυλλένιο *(caryophyllene)* (12%).

==Καλλιέργεια==
Η Μέλισσα η φαρμακευτική *(Melissa officinalis)*, είναι εγγενής στην [[Ευρώπη]], την [[Κεντρική Ασία]] και το [[Ιράν]], αλλά έχει αρχίσει να εγκλιματίζεται σε όλο τον κόσμο.

Οι σπόροι του μελισσοβότανου *(lemon balm)*, χρειάζονται φως και τουλάχιστον 20&nbsp;°C (70&nbsp;°F) για να βλαστήσουν. Το μελισσοβότανο αναπτύσσεται σε συμπαγείς μάζες και εξαπλώνεται βλαστητικά, καθώς και από σπόρους. Σε ήπιες εύκρατες ζώνες, οι μίσχοι του φυτού νεκρώνονται κατά την έναρξη του χειμώνα, αλλά βλασταίνουν και πάλι την άνοιξη. Το μελισσοβότανο αναπτύσσεται δυναμικά και δεν θα πρέπει να φυτεύεται εκεί όπου θα εξαπλωθεί σε άλλες φυτεύσεις.

Η Μέλισσα η φαρμακευτική μπορεί να είναι το «μελισσόφυλλον» που αναφέρεται στο [[Θεόφραστος|Θεόφραστο]]. Ήταν στο φυτικό κήπο του *John Gerard*, 1596.

Οι πολλές ποικιλίες της Μέλισσας της φαρμακευτικής περιλαμβάνουν:

(Η *M. officinalis ‘Quedlinburger Niederliegende’* είναι μια βελτιωμένη ποικιλία που εκτράφηκε για την υψηλή της περιεκτικότητα σε αιθέριο έλαιο.)

==Χρήσεις==

===Μαγειρική===
Το μελισσοβότανο συχνά χρησιμοποιείται ως αρωματική ύλη σε [[παγωτό|παγωτά]] και αφεψήματα τόσο ζεστά όσο και παγωμένα, συχνά σε συνδυασμό με άλλα [[βότανο|βότανα]] όπως το [[δυόσμος|δυόσμο]]. Επίσης, συχνά συνδυάζεται με πιάτα φρούτων ή στις καραμέλες. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε πιάτα με [[ψάρι]] και είναι το βασικό συστατικό στο πέστο από μελισσοβότανο.

===Κηπευτική===
Παρασκευάζοντας ψυχρά εμβρέγματα από τα φύλλα του, αυτό το έμβρεγμα, χρησιμεύει στην κατάβρεξη των κηπευτικών καθότι προστατεύει από τις ψείρες και τα άλλα μικρά έντομα.

===Παραδοσιακή και εναλλακτική ιατρική===
[[Αρχείο:MelissaEssentialOil.png|thumb|200px|left|[[Αιθέριο έλαιο]] μελισσοβότανου *(Μ officinalis)*.]]
Στην παραδοσιακή Αυστριακή ιατρική, τα φύλλα του μελισσοβότανου *(M. officinalis)* έχουν συνταγογραφηθεί για εσωτερική χρήση (όπως στο [[τσάι]]) ή εξωτερική χρήση ([[αιθέριο έλαιο]]) για την θεραπεία του [[γαστρεντερικός σωλήνας|γαστρεντερικού σωλήνα]], [[νευρικό σύστημα|νευρικού συστήματος]], [[ήπαρ|ήπατος]], και της [[χολή]]ς. Είναι επίσης, η κοινή προσθήκη στο τσάι μέντας *(peppermint tea)*, κυρίως λόγω της συμπληρωματικής του γεύσης.

Το μελισσόχορτο είναι το κύριο συστατικό των Καρμελιτών νερού *(Carmelite Water)*, και το οποίο ακόμη και σήμερα πωλείται στα φαρμακεία της Γερμανίας.

Το αιθέριο έλαιο από το μελισσόχορτο είναι πολύ δημοφιλές στην [[αρωματοθεραπεία]]. Το αιθέριο έλαιο συνήθως συν-αποστάζεται με έλαιο λεμονιού, έλαιο κιτρονέλλας *(citronella oil)* ή άλλα έλαια.

== Επιστημονική έρευνα ==
Υψηλές δόσεις καθαρισμένου εκχυλίσματος μελισσόχορτου, βρέθηκαν να είναι αποτελεσματικές στην βελτίωση των προκαλουμένων εργαστηριακών-καταπονήσεων επί των ανθρώπων, παράγωντας «σημαντικά αυξημένες αυτο-αξιολογήσεις ηρεμίας και μειωμένες αυτο-αξιολογήσεις εγρήγορσης». Οι συγγραφείς αναφέρουν επίσης «σημαντική αύξηση στην ταχύτητα της μαθηματικής επεξεργασίας, χωρίς μείωση της ακρίβειας» μετά τη χορήγηση δόσης 300&nbsp;mg του εκχυλίσματος.

Το μελισσόχορτο πιστεύεται πως αναστέλλει την απορρόφηση του φαρμάκου [[θυροξίνη]], το οποίο χορηγείται σε περιπτώσεις υπολειτουργίας του [[Θυρεοειδής αδένας|θυρεοειδή αδένα]].

Πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι μια ημερήσια δόση του τσαγιού μείωνε το οξειδωτικό στρες σε ακτινολογικό προσωπικό το οποίο είχε εκτεθεί σε επίμονη ακτινοβολία χαμηλής δόσης κατά τη διάρκεια της εργασίας του. Μετά από μόλις τριάντα μέρες έπειτα από καθημερινή λήψη του τσαγιού, η κατανάλωση του τσαγιού από μελισσόχορτο οδήγησε σε σημαντική βελτίωση των επιπέδων αντιοξειδωτικών ενζύμων όπως η καταλάση, η υπεροξειδική δισμουτάση και η υπεροξειδάση της γλουταθειόνης, και μια αξιοσημείωτη μείωση στην βλάβη του *DNA* στο πλάσμα, στην μυελοϋπεροξειδάση και στην υπεροξείδωση των λιπιδίων.

Τα θρυμματισμένα φύλλα, όταν τρίβονται στο δέρμα, χρησιμοποιούνται ως απωθητικό [[κουνούπι|κουνουπιών]].

Το μελισσόχορτο χρησιμοποιείται επίσης ως αφέψημα ή μορφή εκχυλίσματος. Χρησιμοποιείται ως αγχολυτικός, ήπιος καταπραϋντικός ή κατευναστικός παράγοντας. Σε τουλάχιστον μία μελέτη έχει βρεθεί ότι είναι αποτελεσματικό στη μείωση του στρες, αν και οι συγγραφείς της μελέτης κάνουν έκκληση για περαιτέρω έρευνες. Το εκχύλισμα από μελισσόχορτο ταυτοποιήθηκε ως ένας ισχυρός *in vitro* (εν υάλω) αναστολέας της *GABA* τρανσαμινάσης, το οποίο εξηγεί τις αγχολυτικές επιδράσεις. Η κύρια χημική ένωση υπεύθυνη για την αναστολή της δράσης της *GABA* τρανσαμινάσης βρέθηκε να είναι το ροσμαρινικό οξύ.

Το μελισσόχορτο και τα παρασκευάσματά του έχουν δείξει πως βελτιώνουν τη διάθεση και την πνευματική απόδοση. Σε αυτή την επίδραση πιστεύεται ότι εμπλέκονται οι μουσκαρινικοί και νικοτινικοί υποδοχείς ακετυλοχολίνης. Θετικά αποτελέσματα έχουν επιτευχθεί σε μια μικρή κλινική δοκιμή, στην οποία συμμετείχαν ασθενείς με τη [[νόσος Αλτσχάιμερ|νόσο Αλτσχάιμερ]], με ήπια έως μέτρια συμπτώματα.  Τα αιθέρια έλαια του έδειξαν υψηλή ταυτόχρονη αναστολή των ενζύμων ακετυλοχολινεστεράση και βουτυρυλοχολινεστεράση.

Οι αντιβακτηριδιακές του ιδιότητες έχουν επίσης αποδειχθεί αν και είναι σε σημαντικό βαθμό ασθενέστερες από ό,τι εκείνων που προέρχονται από έναν αριθμό άλλων φυτών τα οποία μελετήθηκαν. Το εκχύλισμα από μελισσοβότανο βρέθηκε επίσης να έχει εξαιρετικά υψηλή [[αντιοξειδωτικά|αντιοξειδωτική]] δράση.

Το μελισσοβότανο αναφέρεται στο επιστημονικό περιοδικό *«Endocrinology»* («Ενδοκρινολογία»), όπου εξηγείται πως επιδεικνύει αντι-θυροτροπική δραστηριότητα, αναστέλλοντας την προσκόλληση της [[θυρεοειδοτρόπος ορμόνη|TSH]] σε υποδοχείς *TSH* *("inhibiting TSH from attaching to TSH receptors")*, καθιστώντας έτσι δυνατή τη χρήση του στη θεραπεία της [[Νόσος Γκρέιβς|νόσου του Γκρέιβς]] *(Graves)* ή στον [[υπερθυρεοειδισμό]]

==Χημεία==
Το μελισσόχορτο περιέχει: ευγενόλη, τανίνες και τερπένια. Η Μέλισσα η φαρμακευτική *(Melissa officinalis)* περιέχει επίσης: 1-οκτεν-3-όλη, 10-*α*-καδινόλη, 3-οκτανόλη, 3-οκτανόνη*, α*-κουμπεμπένιο, *α*-χουμουλένιο, *β*-μπουρμπονένιο, καφεϊκό οξύ, καρυοφυλλλένιο, οξείδιο του καρυοφυλλενίου, *catechinene*, χλωρογενικό οξύ, *cis-3*-εξενόλη, *cis*-οκιμένιο, κιτράλη Α, Β κιτράλη, κιτρονελλάλη, κοπαένιο, *δ*-καδινένιο, οξικό ευγενυλεστέρα , *γ*-καδινένιο, γερανιάλη, γερανιόλη, οξικός γερανυλεστέρας, γερμακρένιο *D*, ισογερανιάλη, λιναλοόλη, 7-*O-*γλυκοσίδης της λουτεολίνης, νεράλη, νερόλη, οκτύλιο βενζοϊκό, ολεανολικό οξύ, πομολικό οξύ, πρωτοκατεχικό οξύ, *rhamnazine*, ροσμαρινικό οξύ, *rosmarinin* οξύ, σταχυόζη, ηλεκτρικό οξύ, θυμόλη, *trans*-οκιμένιο και ουρσολικό οξύ. Τα άνθη μελισσόχορτου μπορεί να περιέχουν ίχνη του αλκαλοειδούς αρμίνη.

==Εικόνες==
<gallery class="center" caption="" widths="220px" heights="220px">
Αρχείο:Melissa officinalis BB-1913.jpg|Εικονογράφιση του φυτού.
Αρχείο:Melissa officinalis01.jpg|Φύλλα.
Αρχείο:Melissa officinalis1.jpg|Φύλλα.
Αρχείο:Melissa officinalis2.JPG|Φύλλα.
Αρχείο:Melissa officinalis3.JPG|Φυτό.
Αρχείο:Melissa-officinalis-(Lemon-Balm)-flower-Vis-UV-IR-comparison.jpg|Φασματική σύγκριση, όπου φαίνεται ο οδηγός του [[νέκταρ]]ος, ο οποίος είναι ορατός στο υπεριώδες.
</gallery>

== Σημειώσεις ==
<references responsive="0" group="Σημ." />
;Παραπομπές σημειώσεων
<references responsive="0" group="Παρ. Σημ." />

== Παραπομπές ==
<references />

==Εξωτερικοί σύνδεσμοι==


*  [http://botanical.com/botanical/mgmh/b/balm--02.html Mrs M. Grieve, *A Modern Herbal'':] Lemon Balm
*  Lemon Balm List of Chemicals (Dr. Duke's)
*  Lemon Balm Medical Reference
*  Colgate Herbal Uses Melissa

Κατηγορία:Χειλανθή
Κατηγορία:Βότανα
Κατηγορία:Φαρμακευτικά φυτά
Κατηγορία:Ευρωπαϊκή χλωρίδα
Κατηγορία:Χλωρίδα της Ασίας
Κατηγορία:Χλωρίδα της Βόρειας Αφρικής
Κατηγορία:Μεσογειακή χλωρίδα
Κατηγορία:Αρωματικά φυτά