Βασιβουζούκοι

μικρογραφία| Μια ομάδα βασιβουζούκων, οθωμανική καρτ ποστάλ
[μικρογραφία| Αφρικανός βασιβουζούκος, από τον [Ζαν-Λεόν Ζερόμ]]
Ένας **βασιβουζούκος** (οθωμανικά τουρκικά: باشی بوزوق   başıbozuk, κυριολεκτ.&#x2009;«ένας του οποίου το κεφάλι είναι γυρισμένο, κατεστραμμένο κεφάλι, τρελός», «χωρίς αρχηγό» ή «ατίθασος») ήταν ένας άτακτος στρατιώτης του οθωμανικού στρατού, που μεγάλωσε σε περιόδους πολέμου. Ο στρατός στρατολόγησε κυρίως Αλβανούς και μερικές φορές Κιρκάσιους ως βασιβουζούκους, αλλά οι νεοσύλλεκτοι προέρχονταν από όλες τις εθνότητες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, συμπεριλαμβανομένων σκλάβων από την Ευρώπη ή την Αφρική. Οι βασιβουζούκοι είχαν τη φήμη ότι ήταν απείθαρχοι και βάναυσοι, διαβόητοι για λεηλασίες και λεία αμάχων ως αποτέλεσμα της έλλειψης κανονισμών και της προσδοκίας ότι θα συντηρούσαν τον εαυτό τους από τη γη.  

## Προέλευση και ιστορία
Αν και οι οθωμανικοί στρατοί περιείχαν πάντα άτακτα στρατεύματα, όπως μισθοφόρους, και τακτικούς στρατιώτες, η πίεση στο οθωμανικό φεουδαρχικό σύστημα, που προκλήθηκε κυρίως από την ευρεία έκταση της Αυτοκρατορίας, απαιτούσε μεγαλύτερη εξάρτηση από άτακτους στρατιώτες. Ήταν οπλισμένοι και συντηρούνταν από την κυβέρνηση, αλλά δεν λάμβαναν αμοιβή και δεν φορούσαν στολές ή διακριτικά. Παρακινούνταν να πολεμήσουν κυρίως από τις προσδοκίες της λεηλασίας. Αν και η πλειονότητα των στρατευμάτων πολεμούσε πεζή, μερικά στρατεύματα (αποκαλούμενα ακιντζήδες) ήταν έφιππα. Λόγω της έλλειψης πειθαρχίας τους, δεν ήταν ικανοί να αναλάβουν μεγάλες στρατιωτικές επιχειρήσεις, αλλά ήταν χρήσιμοι για άλλα καθήκοντα, όπως η αναγνώριση και τα φυλάκια. Ωστόσο, η αβέβαιη ιδιοσυγκρασία τους καθιστούσε περιστασιακά απαραίτητο τα τακτικά οθωμανικά στρατεύματα να τους αφοπλίσουν με τη βία.

Ο Οθωμανικός στρατός αποτελούνταν από τους εξής:

* Τα στρατεύματα του Σουλτάνου, που ονομάζονταν *καπικουλού*, ήταν μισθωτά, με πιο αξιοσημείωτο το σώμα των Γενιτσάρων.
* Επαρχιακοί στρατιώτες, οι οποίοι ήταν υποτελείς φέουδων (τουρκικά *[[Τιμαριώτες|τιμαρλί, «Τιμαριώτες»]]*), οι σημαντικότεροι ήταν οι *[[Σπαχής|Σπαήδες]]* και οι συντηρητές τους (που ονομάζονταν *τσεμπελού,* οπλισμένοι), αλλά υπήρχαν και άλλα είδη.
* Στρατιώτες υποτελών, προτεκτοράτου ή συμμαχικών κρατών (πιο σημαντικοί είναι οι Χαν της Κριμαίας)
* Βασιβουζούκοι, που συνήθως δεν έπαιρναν κανονικούς μισθούς και ζούσαν από τα λάφυρα

Πολλοί Αφρο-Τούρκοι, Αλβανοί, Τάταροι της Κριμαίας, Μουσουλμάνοι Ρομά και Πομάκοι ήταν βασιβουζούκοι στη Ρωμυλία .

Μια απόπειρα του Κοτζά Μεχμέτ Χιουσρέφ Πασά να διαλύσει τους Αλβανούς βασιβουζούκους υπέρ των τακτικών δυνάμεών του ξεκίνησε τις ταραχές, που οδήγησαν στην ίδρυση του Χεδιβάτου της Αιγύπτου του Μεχμέτ Αλή Πασά. Η χρήση των βασιβουζούκων εγκαταλείφθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα. Ωστόσο, αυτοοργανωμένα στρατεύματα βασιβουζούκων εμφανίστηκαν ακόμα αργότερα.

Ο όρος «βασιβο(υ)ζούκος» χρησιμοποιήθηκε επίσης για μια έφιππη δύναμη, που υπήρχε σε καιρό ειρήνης σε διάφορες επαρχίες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία εκτελούσε καθήκοντα χωροφυλακής.

## Φήμη και φρικαλεότητες
Οι βασιβουζούκοι ήταν διαβόητοι για τη βαναυσότητα και την απειθαρχία τους δίνοντας έτσι στον όρο τη δεύτερη, καθομιλουμένη σημασία του «απειθάρχητου ληστή» σε πολλές γλώσσες. Ο όρος έγινε δημοφιλής τον 20ό αιώνα από την κωμική σειρά *[[Τεντέν|Οι περιπέτειες του Τεντέν]]*, όπου η λέξη χρησιμοποιείται συχνά ως προσβολή από τον Καπετάνιο Χάντοκ.

Η σφαγή του Μπατάκ (1876) διεξήχθη από χιλιάδες βασιβουζούκους, που στάλθηκαν για να καταπνίξουν μια τοπική εξέγερση. Ομοίως, βασιβουζούκοι διέπραξαν τις σφαγές του Ηρακλείου το 1898 και της Φώκαιας το 1914. Κατά τη διάρκεια της εξέγερσης του Ίλιντεν το 1903 στην Οθωμανική Μακεδονία, αυτά τα στρατεύματα έκαψαν 119 χωριά και κατέστρεψαν 8.400 σπίτια και περισσότεροι από 50.000 Βούλγαροι πρόσφυγες χρειάστηκε να καταφύγουν στα βουνά. 
Αρχείο:Пиотровский. батакская резня. 1889 год.jpeg|εναλλ.=Bashi-bazouks carrying out the Batak massacre. Antoni Piotrowski, (1889).|Βασιβουζούκοι που πραγματοποιούν τη σφαγή του Μπατάκ . Αντόνι Πιοτρόφσκι, (1889).
Αρχείο:Basibozuk-1877.jpg|εναλλ.=Bashi-bazouks' atrocities in Ottoman Bulgaria. Unknown author, (1877).|Οι φρικαλεότητες των Βασιβουζούκων στην Οθωμανική Βουλγαρία. Άγνωστος καλλιτέχνης, (1877).
Αρχείο:Konstantin Makovsky - The Bulgarian martyresses.jpg|εναλλ.=The Bulgarian Martyresses (1877), painting by Konstantin Makovsky depicting the rape of two Bulgarian women in a church by one African-looking and two Turkish-looking bashi-bazouks, during the April Uprising.|*Βουλγάρες Μάρτυρες* (1877), πίνακας του Κονσταντίν Μακόφσκι, που απεικονίζει τον βιασμό δύο Βουλγάρων γυναικών σε μια εκκλησία από έναν Αφρικανό και δύο τουρκικής όψης βασιβουζούκους κατά την εξέγερση του Απριλίου . 


## Απεικονίσεις στην τέχνη

Αρχείο:Chef_arnaute_by_Jean-Léon_Gérôme.jpg|εναλλ.=An Albanian bashi-bazouk in Egypt. Painting by Jean-Léon Gérôme, 1870.| Αλβανός βασιβουζούκος στην Αίγυπτο. Πίνακας του Ζαν-Λεόν Ζερόμ, 1870.
Αρχείο:A_Bashi-Bazouk,_drawn_by_Francis_Davis_Millet.jpg|εναλλ.=Drawing of a bashi-bazouk by Francis Davis Millet, 1889.| Σχέδιο ενός βασιβουζούκου από τον Φράνσις Ντέιβις Μίλετ, 1889.
Αρχείο:Jean-Léon_Gérôme_–_Bachi-bouzouk_Arnaoute.jpg|εναλλ.=An Albanian bashi-bazouk painted by Jean-Léon Gérôme in the 1860s.| Αλβανός βασιβουζούκος από τον Ζαν-Λεόν Ζερόμ τη δεκαετία του 1860.
Αρχείο:Vernet-Lecomte_7.jpg|εναλλ.=A bashi-bazouk contemplating his loot. Painting by Émile Vernet-Lecomte, 1862.| Βασιβουζούκος που συλλογίζεται τα λάφυρά του. Πίνακας του Εμίλ Βερνέ-Λεκόμτ, 1862.
Αρχείο:Jean-Léon_Gérôme_-_A_Bashi-Bazouk.jpg|εναλλ.=An African bashi-bazouk, painted by Jean-Léon Gérôme, 1860s.| Αφρικανός βασιβουζούκος, του Ζαν-Λεόν Ζερόμ, δεκαετία του 1860.
Αρχείο:Два_ястреба_(Башибузуки).jpg|εναλλ.=Two captured bashi-bazouks, painted by Vasily Vereshchagin, 1878.| Δύο αιχμάλωτοι βασιβουζούκοι, από τον Βασίλι Βερεστσάγκιν, 1878.


## Δείτε επίσης

* Μισθοφόρος
* Πιντάρι, άτακτο ιππικό στην Ινδία του 18ου αιώνα
* Οθωμανικός Στρατός
* Στρατιωτική ιστορία της Τουρκίας

## Παραπομπές

## Πηγές

* 
* 
* *Ottoman warfare*, 1500–1700 by Rhoads Murphey. London : UCL Press, 1999.
* Özhan Öztürk (2005). *Karadeniz* (Black Sea): Ansiklopedik Sözlük. 2 Cilt. Heyamola Yayıncılık. İstanbul. .
* Montgomery, Viscount Bernard (1968). *A History of Warfare*, The World Publishing Company. 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* «Η κτηνωδία των Βασιβουζούκων στη Μονή του Επανωσήφη! | Cretalive ειδήσεις». *www.cretalive.gr*. 8 Ιουλίου 2022. Ανακτήθηκε στις 30 Μαρτίου 2025.

Κατηγορία:Οθωμανική περίοδος στα Βαλκάνια
Κατηγορία:19ος αιώνας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία
Κατηγορία:Μισθοφορικοί σχηματισμοί
Κατηγορία:Στρατιωτικοί σχηματισμοί της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
Κατηγορία:Τουρκικές λέξεις και φράσεις