Ρυθμός

Ως **ρυθμός** (αρχαία ελλ. *ῥυθμός* - «κάθε τακτική επαναλαμβανόμενη κίνηση, συμμετρία») μπορεί γενικά να οριστεί "οποιαδήποτε κίνηση που χαρακτηρίζεται από την οργανωμένη διαδοχή ισχυρών και αδύναμων στοιχείων (ή/και το αντίθετο)». 
 
Αυτή η γενική έννοια του ρυθμού ως *τακτικής επαναλαμβανόμενης κίνησης*, μπορεί να παρατηρηθεί σε μια ευρεία ποικιλία φυσικών φαινομένων, τα οποία διακρίνονται από μία περιοδικότητα που μπορεί να έχει εύρος από μερικά μικροδευτερόλεπτα έως και εκατομμύρια χρόνια.

Στις τέχνες όπως η μουσική, η ποίηση, ο χορός, αλλά και οπτικά στον κινηματογράφο, ο ρυθμός εκφράζει την οργανωμένη διαδοχή των γεγονότων που χρησιμοποιούνται στην έκαστη τέχνη: των ήχων και σιωπών στη μουσική, τα βήματα και οι κινήσεις των χορευτών στον χορό, η οργάνωση λέξεων και προτάσεων στην ποίηση. Ο ρυθμός ως έννοια, μπορεί επίσης να παραπέμψει στον τρόπο με τον οποίο είναι οργανωμένα διάφορα οπτικά γεγονότα, ως «χρονομετρημένη κίνηση μέσα στον χώρο».  Παράλληλα, η ύπαρξη κοινής ορολογίας και λεξιλογίου, κάνουν εφικτή τη γεφύρωση της έννοιας του ρυθμού με τη γεωμετρία. 

Τα τελευταία χρόνια, ο ρυθμός και το μέτρο αποτελούν σημαντικό τομέα έρευνας από μελετητές της μουσικής τέχνης. Πρόσφατες μελέτες με θέμα τον ρυθμό έχουν διεξαχθεί από τους Μόρι Γιέστον (Maury Yeston) , Φρεντ Λέρνταλ και Ρέι Τζάκεντοφ (Fred Lerdahl and Ray Jackendoff), Τζόναθαν Κρέιμερ (Jonathan Kramer), Κρίστοφερ Χάστι (Christopher Hasty), Γουίλιαμ Ρόθστειν (William Rothstein) και Τζόελ Λέστερ (Joel Lester).

## Ανθρωπολογία

Στην τηλεοπτική σειρά με τίτλο *Πώς Λειτουργεί Η Μουσική*, ο Βρετανός παρουσιαστής Χάουαρντ Γκούντολ (Howard Goodall) αναφέρει θεωρίες σύμφωνα με τις οποίες, ο ανθρώπινος ρυθμός έχει κοινά σημεία αναφοράς με τη συχνότητα του περπατήματος, καθώς επίσης και με τον κτύπο της καρδιάς που αισθάνεται το έμβρυο στη μήτρα. Άλλες έρευνες, ωστόσο, αναφέρουν πως οι παλμοί της καρδιάς δεν σχετίζονται άμεσα με το θέμα. Ο Λόντον γράφει ότι το μουσικό μέτρο "προϋποθέτει τόσο την αρχική αντίληψή μας, όσο και την μεταγενέστερη προσδοκία (που δημιουργείται στον ακροατή) μιας σειράς από παλμούς, τους οποίους ο ακροατής αποσπά από το ρυθμικό πλέγμα της μουσικής, καθώς αυτό εξελίσσεται με το πέρας του χρόνου" (Λονδίνο 2004, 4). Τόσο η «αντίληψη» αυτή (perception), όσο και η «αφαίρεση» (abstraction) του ρυθμικού μέτρου, είναι τα θεμέλια της ανθρώπινης ενστικτώδους μουσικής συμμετοχής, και μπορεί να παραλληλιστεί με τον τρόπο που ο άνθρωπος διαχωρίζει μια σειρά πανομοιότυπων ρολογιακών κρότων σε επιμέρους στοιχεία (δηλαδή, "τικ-τακ-τικ-τακ") 

Ο Τζόζεφ Τζορντάνια ισχυρίζεται ότι η αίσθηση του ρυθμού αναπτύχθηκε στα πρώτα στάδια της εξέλιξης ανθρωποειδών, με βάση τη φυσική επιλογή (natural selection). Πολλά ζώα περπατούν ρυθμικά και ακούν τους ήχους της καρδιάς μέσα στη μήτρα, αλλά μόνο ο άνθρωπος έχουν την ικανότητα να λαμβάνει μέρος σε δραστηριότητες που χαρακτηρίζονται από συντονισμένες ρυθμικές εκφωνήσεις. Σύμφωνα με τον Τζορντάνια, η ανάπτυξη της αίσθησης του ρυθμού ήταν σημαντική για την επίτευξη της συγκεκριμένης νευρολογικής κατάστασης που ο ίδιος συγγραφέας ονομάζει *έκσταση εν περίοδο μάχης* (*battle trance*). Αυτή η (νευρολογική) κατάσταση ήταν κρίσιμη για την ανάπτυξη ενός αποτελεσματικού αμυντικού συστήματος στα πρώιμα ανθρωποειδή εναντίον μεγάλων Αφρικανικών θηρευτών, ιδίως από τότε που τα ανθρωποειδή μετέβησαν από ασφαλέστερες κατοικίες (λ.χ., κλαδιά  δέντρων) σε πιο επικίνδυνο έδαφος. Η ρυθμική πολεμική κραυγή, οι ρυθμικές τυμπανοκρουσίες των σαμάνων, οι ρυθμικές ασκήσεις των στρατιωτών, καθώς και το σύγχρονο επαγγελματικό μαχητικό δυναμικό που εκτίθεται σε μουσικές με έντονο το ρυθμικό στοιχείο, χρησιμοποιούν τη δυνατότητα του ρυθμού να ενώνει ανθρώπινα άτομα υπό μια κοινή συλλογική ταυτότητα, όπου τα μέλη της ομάδας θέτουν τα συμφέροντα της ομάδας πάνω από το ατομικό συμφέρον και την ασφάλειά τους.

Ο νευρολόγος Όλιβερ Σακς αναφέρει ότι οι χιμπατζήδες και άλλα ζώα δεν εμφανίζουν παρόμοια εκτίμηση ως προς το στοιχείο του ρυθμού, ισχυρίζεται δε ότι η ανθρώπινη τάση για ρυθμό είναι θεμελιώδης, σε βαθμό που ένας άνθρωπος δεν μπορεί να χάσει την αίσθηση του ρυθμού (λ.χ., από εγκεφαλικό επεισόδιο).
Οι ανθρώπινες ρυθμικές τέχνες, ενδεχομένως,ειναι εν μέρει ριζωμένη στο τελετουργικό της ερωτοτροπίας. 

Η δημιουργία ενός βασικού ρυθμού απαιτεί καταρχήν την ικανότητα του να μπορεί κανείς να αντιληφθεί μια συνεχόμενη ακολουθία από διακριτούς παλμούς μικρής διάρκειας· κι επίσης, καθώς η υποκειμενική αντίληψη της έντασης σχετίζεται με τα επίπεδα θορύβου, κάθε παλμός πρέπει να σβήσει παντελώς πριν προκύψει ο επόμενος, ώστε να θεωρείται 'διακριτός'. Για το λόγο αυτό, εξαιτίας της ταχείας αρχικής αιχμής που διακρίνει τους ήχους των κρουστών οργάνων, καθιστά τα εν λόγω όργανα ιδανικά για τη δημιουργία ρυθμών. Οι πολιτισμοί που βασίζουν τις μουσικές τους παραδόσεις ως επί το πλείστον σε κρουστά όργανα, παρουσιάζουν μια ανεπτυγμένη αντίληψη ως προς το στοιχείο του ρυθμού, κάνοντας χρήση μουσικών συνθετικών μέσων όπως οι πολύρυθμοι, τα πολυμέτρα, η μικρορυθμία και άλλα. Τέτοιοι είναι οι διασταυρούμενοι ρυθμοί της Νοτίου Σαχάρας της Αφρικής, και οι αλληλοπλεκόμενοι (*interlocking*) ρυθμοί *kotekan* που χαρακτηρίζουν σε μεγάλο βαθμό την ινδονησιακή μουσική *gamelan*.

## Ορολογία
### Παλμός, κτύπος και μέτρο

Στη μουσική, στον χορό και στην προφορική ποίηση, δημιουργείται και διατηρείται ένα *μετρικό επίπεδο*, το οποίο μπορεί να είναι ηχητικά εμφανές και παρόν, ή να υπονοείται.
 
Το επίπεδο αυτό αποτελείται από μια επαναλαμβανόμενη ακολουθία πανομοιότυπων και διακριτών ερεθισμάτων μικρής διάρκειας, που εκλαμβάνονται ως σημεία στο χρόνο.
 
Ο παλμός δεν είναι απαραίτητα το γρηγορότερο ή αργότερο στοιχείο του ρυθμού, αλλά εκείνο που γίνεται αντιληπτό ως το βασικότερο: που ωθεί τον ακροατή στο να κτυπήσει παλαμάκια ή/και να χορέψει, 'πατώντας' επάνω στα χρονικά σημεία που στιγματοδοτεί ο παλμός (Handel, 1989). Στη δυτικό σύστημα μουσικής σημειογραφίας, συνήθως ένας παλμός ισοδυναμεί με ένα τέταρτο· οτιδήποτε 'κινείται' ταχύτερα από τον παλμό αντιστοιχεί σε υποπολλαπλάσια του μετρικού επιπέδου, και το αντίστροφο (δηλαδή, ήχοι που διαρκούν περισσότερο από έναν παλμό ανήκουν σε πολλαπλλάσια του μετρικού επιπέδου)  (Wittlich 1975, κεφ. 3). Μόλις εδραιωθεί μια μετρική ιεραρχία, "ένας ακροατής θα διατηρήσει την οργάνωση αυτή, για όσο συνεχίζουν να του/της παρουσιάζονται ενδείξεις, έστω και ελάχιστες σε ποσότητα" (Lester 1986, 77).

### Μονάδα και κίνηση

Ένα διαρκές μοτίβο που συγχρονίζεται με παλμό ή παλμούς του υποκειμενικού μετρικό επιπέδου μπορεί να ονομάζεται ρυθμική μονάδα. Αυτό μπορεί να χαρακτηριστεί ως’Μετρικούς - ακόμη και μοτίβα, όπως η σταθερή όγδοα ή παλμούς - intrametric - επιβεβαιώνοντας μοτίβα, όπως η διακεκομμένη έγδοου με δέκατη έκτη νότα και σχέδια κούνια - contrametric - χωρίς την επιβεβαίωση, ή σχέδια και συνκόπτεται extrametric - παράτυπες, όπως tuplets.

Μια ρυθμική κίνηση είναι κάθε διαρκές μοτίβο που, σε αντίθεση με τη ρυθμική μονάδα, δεν καταλαμβάνει ένα χρονικό διάστημα που αντιστοιχεί σε παλμό ή παλμούς σε ένα υποκείμενο μετρικούς επίπεδο. Μπορεί να περιγραφεί σύμφωνα με τις αρχές της και τελειώνει από τις ρυθμικές μονάδες που περιέχει. Οι αρχές σχετικά με ένα ισχυρό παλμό είναι θετικές, μ΄ένα αδύναμο παλμό, anacrustic και αυτές που αρχίζουν μετά από ανάπαυση ή (συνδεδεμένων πάνω σημείωμα) καλούνται αρχικά υπόλοιπα.Οι καταλήξεις σ’ ένα ισχυρό παλμό είναι ισχυρές,σ’ ένα αδύναμο παλμό, αδύναμες και εκείνες που τελειώνουν σ΄ενα ισχυρό ή αδύναμο παλμό είναι αισιόδοξες. 

### Εναλλαγή και Επανάληψη
Ο ρυθμός χαρακτηρίζεται από τη ρυθμιζόμενη διαδοχή του απέναντι στα στοιχεία, τη δυναμική των ισχυρών και των αδύναμων ρυθμών,( έπαιξε το ρυθμό) και την αθόρυβο αλλά σιωπηρό ρυθμό ανάπαυσης, το μακρύ και το σύντομο σημείωμα. Όπως και να αντιλαμβανόμαστε το ρυθμός πρέπει να είμαστε σε θέση να το προβλέψουμε. Αυτό εξαρτάται από την επανάληψη ενός μοτίβου που είναι αρκετά μικρή για να το απομνημονεύσουμε.

Η εναλλαγή των ισχυρών και των αδύναμων παλμών είναι θεμελιώδους σημασίας για την αρχαία γλώσσα της ποίησης, του χορού και της μουσικής. Η κοινή ποιητική όρος «πόδι» αναφέρεται, όπως και στο χορό, με την ανύψωση και χτυπώντας το πόδι του στο χρόνο. Με παρόμοιο τρόπο οι μουσικοί μιλούν για ένα αισιόδοξο και ένα υποτονικό και για το "on"  "off" ρυθμό. Αυτές οι αντιθέσεις φυσικά διευκολύνουν τη διπλή ιεραρχία του ρυθμού και εξαρτάται από τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα της διάρκειας ,της προφοράς και του υπολοίπου που αποτελεί  «παλμό της ομάδας" που αντιστοιχεί στο ποιητικό πόδι. Κανονικά τέτοιες παλμό-ομάδες ορίζονται από τη λήψη των πιο τονισμένων παλμών ως το πρώτο και καταμέτρηση των παλμών μέχρι τον επόμενο τόνο(MacPherson 1930, 5; Scholes 1977) Ένας ρυθμός οπού οι τόνοι του είναι ότι και σ’άλλο ρυθμό και δίνει έμφαση σ τον κάτω ρυθμό ,επειδή καθορίστηκε ή αναλαμβάνεται από τη μελωδία ή από ένα προηγούμενο ρυθμό ονομάζεται συνκοπτόμενος ρυθμός.

Κανονικά, ακόμα και η πιο πολύπλοκη(μελωδία) από μέτρα μπορεί να αναλυθεί σε μια αλυσίδα διπλών και τριπλών παλμών (MacPherson 1930, 5; Scholes 1977)είτε με την προσθήκη είτε με τη διάσπαση. Σύμφωνα με τον Pierre Boulez, οι δομές των κτυπημάτων πέραν των τεσσάρων, στη δυτική μουσική, είναι «όχι απλά φυσικό».Οι Δυτικοί  ρυθμοί συνήθως είναι  τοποθετημένοι για μια στιγμή υπογραφής, εν μέρει, σηματοδοτώντας ένα μετρητή που αντιστοιχεί συνήθως για τη μέτρηση μήκους και ομαδοποιείτε σε δύο ή τρία beats, τα οποία ονομάζονται διπλός μετρητής και τρίκλινα μέτρα, αντίστοιχα. Εάν τα beats είναι σταθερά ή σε ομάδες των δύο, τριών, ή τεσσάρων, είναι απλό μέτρο, αν ειναι από προσμίξεις των δύο και τριών είναι σύνθετο μέτρο. Σε άλλα συστήματα της μουσικής, όπως στην Ινδική κλασική μουσική οι ρυθμοί μπορούν να ομαδοποιηθούν σε διάφορους αριθμούς των κτύπων. Σε ορισμένες μορφές μουσικής, όπως οι ρυθμοί Yakshagana ακόμη ομαδοποιούνται σε κλασματικα beats.

### Τέμπο και διάρκεια
Ο ρυθμός ενός μουσικού κομματιού καθορίζεται από την *ταχύτητα* (tempo), από το πόσο γρήγορα ή αργά διαδέχεται ένας παλμός (ή κτύπος) τον επόμενο. Η ταχύτητα στη μουσική μετράται συχνά σε *παλμούς ανά λεπτό* (beats per minute, bpm): κάνοντας λόγο για '60 bpm', εννοούμε 'ταχύτητα που ισοδυναμεί με εξήντα παλμούς το λεπτό' (στη συγκεκριμένη περίπτωση των 60bpm, κάθε παλμός ισοδυναμεί με ένα δευτερόλεπτο). Μια ρυθμική μονάδα είναι ένα διαρκές μοτίβο που έχει μια περίοδο που ισοδυναμεί με παλμό ή περισσότερους παλμούς.  Η διάρκεια μιας τέτοιας μονάδας είναι αντιστρόφως ανάλογη με ρυθμό της.

Ο μουσικός ήχος μπορεί να αναλυθεί σε πέντε διαφορετικές χρονικές κλίμακες, η οποία Moravcsik φροντίζει  για την αύξηση της διάρκειας.:
* Πολύ μικρή: ένας ενιαίος κύκλος ενός ακουστικού κύματος, περίπου 1.30 με 1.10, 000 δευτερόλεπτα (30-10,000 Hz ή περισσότερο από 1.800 bpm). Αυτοί,  ρυθμικά στη φύση, δεν γίνονται αντιληπτοί ως ξεχωριστές εκδηλώσεις αλλά στο συνεχόμενο μουσικό βήμα.
* Σύντομη: της τάξης του ενός δευτερόλεπτο (1 Hz, 60bpm, 10-100,000 ήχου κύκλοι).Τα μουσικά τέμπο γενικά καθορίζονται στα beats που κυμαίνονται μεταξύ 40 και 240 ανά λεπτό. Ένα συνεχής παλμός μπορεί να γίνει αντιληπτός ως ένα μουσικό ρυθμό, αν είναι πιο γρήγορος από 8-10 ανά δευτερόλεπτο (8-10 Hz, 480-600 bpm) ή μικρότερος του 1 ανά 1,5 με 2 δευτερόλεπτα (0,6 έως 0,5 Hz, 40-30 bpm ). Πολύ γρήγορα ένα παλμό γίνεται κηφήνας,  το υπερβολικά αργό ακολουθία των ήχων φαίνεται ξένο.  Αυτή η φορά-πλαίσιο αντιστοιχεί περίπου στον ανθρώπινο καρδιακό ρυθμό και τη διάρκεια του ενός μόνο βήματος, συλλαβής ή ρυθμικής κίνησης.
* Μεσαία: ≥ λίγα δευτερόλεπτα, αυτό το μεσαίο επίπεδο durational "καθορίζει το ρυθμό της μουσικής" [17], δεδομένου ότι επιτρέπει τον ορισμό της ρυθμικής μονάδας, τη ρύθμιση μιας ολόκληρης ακολουθίας των τονισμένων, άτονων και σιωπηλών ή παλμών «ανάπαυση» στα κύτταρα του ενός μέτρου που μπορεί να προκαλέσει την "συντομότερη κατανοητή και αυτοτελή μονάδα μουσικής», as it allows the definition of a rhythmic unit, the arrangement of an entire sequence of accented, unaccented and silent or "rest" pulses into the cells of a **measure** that may give rise to the "briefest intelligible and self-existent musical unit", a **[[motif (music)|motif]]** or **[[figure (music)|figure]]**. This may be further organized, by repetition and variation, into a definite **phrase** that may characterise an entire genre of music, dance or poetry and that may be regarded as the fundamental formal unit of music.
* Μακριά: ≥ πολλά δευτερόλεπτα ή λεπτά, που αντιστοιχεί σε διαρκής μονάδα που "αποτελείται από μουσικές φράσεις" , η οποία μπορεί να κάνει μια μελωδία, μια τυπική ενότητα, μια ποιητική στροφή ή μια χαρακτηριστική αλληλουχία των χορευτικών κινήσεων και βηματων. Έτσι, η χρονική κανονικότητα των μουσικών οργανώσεων περιλαμβάνει τα πιο στοιχειώδη επίπεδα της μουσικής φόρμας.
* Πολύ μακριά: ≥ λεπτά ή πολλές ώρες, μουσικές συνθέσεις ή υποδιαιρέσεις των συνθέσεων.

Ο Κέρτις Ρόουντς (Curtis Roads) υιοθετεί μια ευρύτερη άποψη με διακριτικές εννέα κλίμακες του χρόνου, αυτή τη φορά κατά φθίνουσα σειρά της διάρκειας. Οι δύο πρώτες, το άπειρο και το supramusical, περιλαμβάνουν φυσικά περιοδικότητες μήνες, χρόνια, δεκαετίες, αιώνες και περισσότερο, ενώ οι τρεις τελευταίες, το δείγμα και το επιμέρους δείγμα, οι οποίες λαμβάνουν υπόψη των ψηφιακών και ηλεκτρονικών τιμών "πολύ σύντομη για να καταγραφεί σωστά ή ως αντιληπτή », το οποίο μετράται σε εκατομμυριοστά μικροδευτερόλεπτα, και, τέλος, η απειροελάχιστη ή απείρως σύντομη, είναι και πάλι στο εξω-μουσικό τομέα



Κατηγορία:Μουσική θεωρία
Κατηγορία:Πρότυπα (δομή)
Κατηγορία:Ρυθμός και μέτρο