Τρισιλιράνιο

To **τρισιλιράνιο** (αγγλικά *triisilirane*) είναι ανόργανη ισοκυκλική χημική ένωση, που περιέχειυδρογόνο και πυρίτιο, με μοριακό τύπο **[[Si3H3|Si<sub>3</sub>H<sub>6</sub>]]**, αν και συνήθως παριστάνεται με τον ελαφρά συντομευμένο συντακτικό του τύπο 60x60εσ. Είναι το απλούστερο κυκλοσιλάνιο. Αποτελεί το πυριτιούχο ανάλογο του κυκλοπροπάνιου.

## Ισομέρεια
Με βάση το μοριακό τύπο του (Si3H6) έχει ένα (1) ισομερές θέσης, το τρισιλένιο, με ημισυντακτικό τύπο **SiH<sub>3</sub>SiH=SiH<sub>2</sub>**.

## «Μητρικό» και «θυγατρικά» τρισιλιράνια
Το τρισιλιράνιο είναι η «μητρική ένωση» για μια σειρά «θυγατρικών» του παραγώγων (ανόργανων και οργανικών ), που μαζί με τη «μητρική ένωση», ονομάζονται συλλήβδην «**τρισιλιράνια**». Πρόκειται, δηλαδή, για όλες οι παράγωγες ενώσεις που περιέχουν έναν (τουλάχιστον) τρισιλιρανικό δακτύλιο, δηλαδή τριμελή ισοκυκλικό δακτύλιο, τον οποίο σχηματίζουν τρία (3) άτομα πυριτίου.

## Ονοματολογία
Η ονομασία «τρισιλιράνιο» παράγεται από την συστηνόμενη από την IUPAC συστηματική ονοματολογία Hantzsch-Widman, παρόλο που η ένωση είναι ισοκυκλική. Πιο συγκεκριμένα, το αρχικό πρόθεμα «τρισιλ(α)» σημαίνει την παρουσία τριών (3) ατόμων πυριτίου στον ισοκυκλικό δακτύλιο. Η συλλαβή «-ιρ-» σημαίνει ότι ο ισοκυκλικός δακτύλιος είναι τριμελής, δηλαδή αποτελείται από τρία (3) συνολικά άτομα. Η συλλαβή «-αν-» σημαίνει την απουσία διπλού δεσμού στον ετεροκυκλικό δακτύλιο και τέλος, η κατάληξη «-ιο» δίνεται επειδή ο ετεροκυκλικός δακτύλιος δεν περιέχει άζωτο.

Η ονομασία «κυκλοτρισιλάνιο» παράγεται από την επίσης συστηματική ονοματολογία των σιλανίων. Η ονομασία αυτή δηλώνει ότι η ένωση περιέχει ένα δακτύλιο («κυκλο-»), ότι περιέχει τρία (3) άτομα («-τρι-»), πυρίτιου («-σιλ(α)-»), ότι είναι κορεσμένη «-αν-» και ότι δεν περιέχει χαρακτηριστική ομάδα με χαρακτηριστική κατάληξη «-ιο».

## Χημική συμπεριφορά και παράγωγα
Το τρισιλιράνιο, από τη δομή του, συνδυάζει τις ιδιότητες ένωσης με τριμελή δακτύλιο, με αυτές σιλανίου. Έτσι, ως ένωση με τριμελή δακτύλιο δίνει αντιδράσεις 1,3-κυκλοπροσθήκης με διάνοιξη δακτυλίου. Ακόμη, ως σιλάνιο έχει τις αναγωγικές ιδιότητες ενός υδριδίου, αφού το πυρίτιο έχει μικρότερη ηλεκτραρνητικότητα από τον άνθρακα αλλά και από το υδρογόνο.

## Πηγές πληροφόησης

# Παπαγεωργίου, Β.Π., Εφαρμοσμένη Οργανική Χημεία, Εκδόσεις Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 2005, ISBN 960-260-342-7
# SCHAUM'S OUTLINE SERIES, «ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ», Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
# «Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας» Ν. Α. Πετάση 1982
# Αναστάσιου Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
# Καραγκιοζίδη Σ. Πολυχρόνη, «Ονοματολογία Οργανικών Ενώσεων στα Ελληνικά & Αγγλικά» Β΄ Έκδοση Θεσσαλονίκη 1991
# Νικολάου Ε. Αλεξάνδρου, «Γενική Οργανική Χημεία», Εκδόσεις Ζήτη, Θεσσαλονίκη 1985
# Δημητρίου Ν. Νικολαΐδη, «Ειδικά Μαθήματα Οργανικής Χημείας», ΑΠΘ, θεσσαλονίκη 1983
# Νικολάου Ε. Αλεξάνδρου, Αναστάσιου Βάρβογλη, Φαίδωνα Χατζημηχαλάκη, «Εργαστηριακός Οδηγός», Εκδόσεις Ζήτη, Θεσσαλονίκη 1986
# Νικολάου Ε. Αλεξάνδρου, Αναστάσιου Βάρβογλη, Δημητρίου Ν. Νικολαΐδη: «Χημεία Ετεροκυκλικών Ενώσεων», Εκδόσεις Ζήτη, Θεσσαλονίκη 1985
# Διαδικτυακοί τόποι που αναφέρονται στις «Αναφορές και παρατηρήσεις».
## Σημειώσεις και αναφορές


Κατηγορία:Ανόργανα σιλάνια
Κατηγορία:Υδρίδια
Κατηγορία:Μητρικές ενώσεις