Κοινοβούλιο της Σιέρα Λεόνε

Το **Κοινοβούλιο της Σιέρα Λεόνε** (Parliament of Sierra Leone) είναι το νομοθετικό μονοθάλαμο όργανο της Δημοκρατίας της Σιέρα Λεόνε. Αποτελείται από 149 μέλη, εκ των οποίων τα 135 εκλέγονται με καθολική ψηφοφορία και άμεσο εκλογικό σύστημα, ενώ οι υπόλοιπες 14 έδρες είναι έδρες που προορίζονται για τους αρχηγούς των παραδοσιακών φυλών.

## Εκλογικό σύστημα
[μικρογραφία|Η έδρα του Κοινοβουλίου στη [Φρίταουν.]]

Το Κοινοβούλιο της Σιέρα Λεόνε αποτελείται από 149 έδρες με θητεία πέντε ετών, εκ των οποίων οι 135 εκλέγονται με αναλογικό σύστημα σε πολυεδρικές περιφέρειες. Οι υπόλοιπες δεκατέσσερις έδρες είναι έδρες που προορίζονται για τους αρχηγούς των 190 κληρονομικών αρχηγιών, οι οποίοι εκλέγουν μεταξύ τους έμμεσα έναν εκπρόσωπο ανά διοικητική περιφέρεια. Ένα ποσοστιαίο όριο επιβάλλει τουλάχιστον 30% των εδρών να καταλαμβάνονται από γυναίκες.
Το κοινοβούλιο προεδρεύεται από τον Πρόεδρο της Βουλής.  Οι 135 εν ενεργεία εκλεγμένοι βουλευτές είναι μέλη του Κογκρέσου Όλου του Λαού και του Λαϊκού Κόμματος της Σιέρα Λεόνε, τα οποία αποτελούν τα δύο μεγαλύτερα πολιτικά κόμματα της χώρας.

### Ιστορικό
Το Κοινοβούλιο της Σιέρα Λεόνε, όπως και τα αντίστοιχα κοινοβούλια σε άλλες πρώην βρετανικές αποικίες, ξεκίνησε ως Νομοθετικό Συμβούλιο (Legislative Council). Ιδρύθηκε το 1863, αλλά μετονομάστηκε σε Βουλή των Αντιπροσώπων (House of Representatives) το 1954. Η πρώτη δεκαετία της ανεξαρτησίας (1961–1971), συχνά αποκαλούμενη ως "χρυσή εποχή", αποτέλεσε καθοριστική περίοδο για την κοινοβουλευτική εξέλιξη της χώρας. Όταν το 1808 η βρετανική μοναρχία ανέλαβε τη διοίκηση της αποικίας, κανένας Αφρικανός δεν συμμετείχε στη διακυβέρνηση· ο κυβερνήτης και ελάχιστοι λευκοί αξιωματούχοι κυβερνούσαν την αποικία μέσω ενός οργάνου που ονομαζόταν Συμβουλευτικό Συμβούλιο του Κυβερνήτη (Governor’s Advisory Council).

Μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, οι Κρεόλ (Creoles) απαιτούσαν λόγο στη διακυβέρνηση. Μια Επιτροπή Αλληλογραφίας, αποτελούμενη από Κρεόλους επιχειρηματίες, ιδρύθηκε το 1853 και στη συνέχεια αντικαταστάθηκε από την Εμπορική Ένωση (Mercantile Association) το 1858, με βασικό στόχο την κατοχύρωση του δικαιώματος πολιτικής εκπροσώπησης των πολιτών της Αποικίας. Μέσω αιτήσεων και αρθρογραφίας σε εφημερίδες προς τον Υπουργό Αποικιών, ασκήθηκε πίεση για τη δημιουργία νέου συντάγματος και εκλεγμένης συνέλευσης στη Σιέρα Λεόνε. Το Σύνταγμα του 1863 αναδιοργάνωσε και εγκαινίασε νέο νομοθετικό σώμα, χωρίς όμως να προβλέπει καθολική εκπροσώπηση.

Το σημερινό Κοινοβούλιο της Σιέρα Λεόνε έχει τις ρίζες του στις συνταγματικές εξελίξεις της αποικιακής περιόδου, με απαρχή το 1863, όταν οι βρετανικές αποικιακές αρχές επιχείρησαν τη δημιουργία Νομοθετικού και Εκτελεστικού Συμβουλίου. Τα δύο συμβούλια όντως συστάθηκαν: το Εκτελεστικό Συμβούλιο αποτελούνταν από τον Κυβερνήτη, τον Πρόεδρο του Ανώτατου Δικαστηρίου, τον Νομικό Εκπρόσωπο του Στέμματος (Attorney General), τον Γραμματέα της Αποικίας και τον Διοικητή των Στρατευμάτων. Αυτοί αποκαλούνταν Επίσημα Μέλη. Τα Ανεπίσημα Μέλη περιλάμβαναν τον Ευρω-Αφρικανό Τσαρλς Χέντλ και τον Σιερραλεονέζο Τζον Εζίντιο. Όλοι μαζί συνέθεταν το Νομοθετικό Συμβούλιο που ήταν υπεύθυνο για τη θέσπιση νόμων για την αποικία, αν και υπερβολικές εκτελεστικές εξουσίες συγκεντρώνονταν στον Κυβερνήτη.

Λόγω εξεγέρσεων και απεργιών από εργαζομένους στους σιδηροδρόμους, εντάθηκαν οι αντι-αποικιακές πιέσεις, με αποτέλεσμα τη δημιουργία του Εθνικού Κογκρέσου της Δυτικής Αφρικής (National Congress for West Africa) το 1920, με μέλη όπως ο επιχειρηματίας F.W. Dove και ο γιατρός H.C. Bankole Bright. Το Κογκρέσο αυτό απαίτησε την ίδρυση νομοθετικών συμβουλίων με αιρετά μέλη σε κάθε αποικία, όμως αυτές οι διεκδικήσεις απορρίφθηκαν, ακόμη και μετά από αποστολή αντιπροσωπείας στο Λονδίνο. Εκείνη την εποχή, το Προτεκτοράτο θεωρούνταν νομικά "ξένη χώρα".

Η κατάσταση άλλαξε με την έλευση του Κυβερνήτη σερ Ράνσφορντ Σλέιτερ, ο οποίος ήταν διατεθειμένος να παραχωρήσει λαϊκή εκπροσώπηση, αν και θεωρούσε παράλογο να υπάρχει κοινό νομοθετικό σώμα για την Αποικία και το Προτεκτοράτο. Για να ικανοποιήσει τα αιτήματα, σχεδίασε νέο Σύνταγμα το 1924, το οποίο υιοθετούσε εκλογικές αρχές για την Αποικία και προέβλεπε περιορισμένη εκπροσώπηση του Προτεκτοράτου μέσω αρχηγών φυλών. Στο πλαίσιο του φυλετικού συστήματος, μόνο οι αρχηγοί θεωρούνταν αρμόδιοι να εκφράσουν γνώμη με κύρος.

Η σύνθεση του νομοθετικού σώματος αυξήθηκε σε 21 μέλη, εκ των οποίων τα 3 ήταν παραδοσιακοί αρχηγοί (paramount chiefs). Από αυτά, τα 11 ήταν διορισμένα από την κυβέρνηση και τα 10 ανεπίσημα μέλη. Από τα ανεπίσημα μέλη, 5 ήταν αιρετοί αντιπρόσωποι από την κοινότητα των μορφωμένων Κρεόλ και 3 οι αρχηγοί του Προτεκτοράτου που διορίστηκαν από τον Κυβερνήτη. Αυτή η αλλαγή αποτέλεσε σημαντική πρόοδο για την αφρικανική εκπροσώπηση στη νομοθετική συνέλευση.

Το 1951 περαιτέρω συνταγματικές αλλαγές από τον Κυβερνήτη Μπέρεσφορντ Στοκ αύξησαν την εκπροσώπηση των αρχηγών σε 12, έναν για κάθε περιφέρεια — ένα σύστημα που εφαρμόζεται έως σήμερα.

Στις εκλογές του 1951, το SLPP κέρδισε και ορισμένα μέλη του κόμματος διορίστηκαν στο Εκτελεστικό Συμβούλιο. Το 1954, ο αρχηγός του κόμματος σερ Μίλτον Μαργκάι διορίστηκε Πρωθυπουργός και τα υπόλοιπα μέλη του συμβουλίου ανέλαβαν υπουργικά καθήκοντα.

Μετά την ανεξαρτησία το 1961, το Κοινοβούλιο εξελίχθηκε σε πλήρως αιρετό σώμα. Η έδρα του στεγαζόταν στην πτέρυγα του Υπουργείου Οικονομικών στην οδό Τζορτζ στο Φριτάουν — το πρώτο κοινοβουλευτικό κτίριο. Πλην των παραδοσιακών αρχηγών, που εκλέγονταν έμμεσα μέσω εκλεκτορικού σώματος, όλοι οι άλλοι βουλευτές εκλέγονταν σε μονοεδρικές περιφέρειες. Η χάραξη των εκλογικών ορίων βασιζόταν στην απογραφή. Μέχρι το 1967, το SLPP, ως πλειοψηφία, συγκροτούσε και την εκτελεστική εξουσία. Το 1968, μετά τις αμφιλεγόμενες εκλογές του 1967, το Κόμμα Όλων των Λαών (APC) απέκτησε κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Υπό την ηγεσία του Σιάκα Στίβενς, η κυβέρνηση του APC προχώρησε σε συνταγματικές μεταρρυθμίσεις που άλλαξαν ριζικά τη βρετανική κοινοβουλευτική δομή. Το 1971, η Σιέρα Λεόνε έγινε προεδρική δημοκρατία, με εκτελεστικό πρόεδρο που ήταν αρχηγός κράτους και κυβέρνησης.

Το Κοινοβούλιο επηρεάστηκε βαθύτατα από αυτήν την αλλαγή. Δεν συμμετείχε πλέον στον σχηματισμό της εκτελεστικής εξουσίας, καθώς οι δύο εξουσίες διαχωρίστηκαν.

Το 1978, η χώρα μετατράπηκε σε μονοκομματικό κράτος, και το Κοινοβούλιο κυριαρχούνταν αποκλειστικά από το APC, το οποίο ήταν το μόνο νομικά αναγνωρισμένο κόμμα. Όλα τα άλλα κόμματα διαλύθηκαν. Οι βουλευτές της αντιπολίτευσης του SLPP είχαν δύο επιλογές: να προσχωρήσουν στο APC ή να παραιτηθούν. Οι περισσότεροι επέλεξαν το πρώτο. Έτσι, από το 1978 έως το 1992, δεν υπήρχε επίσημη αντιπολίτευση στο Κοινοβούλιο.

Το 1992, η κυβέρνηση του APC ανατράπηκε από τον στρατό, και η Σιέρα Λεόνε μπήκε σε νέα περίοδο στρατιωτικής διακυβέρνησης, κατά την οποία το Κοινοβούλιο ανεστάλη επ' αόριστον.

Η νομοθετική εξουσία μεταβιβάστηκε σε στρατιωτικό συμβούλιο, το οποίο εξέδιδε διατάγματα. Αυτή η περίοδος αδράνειας έληξε το 1996 με την αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης.

Υπό εσωτερικές και διεθνείς πιέσεις, ο στρατός παρέδωσε την εξουσία σε πολιτική διακυβέρνηση με πολυκομματικό σύστημα.

Καθώς ο πόλεμος εμπόδισε τη διεξαγωγή απογραφής, δεν κατέστη δυνατή η ανακατανομή εκλογικών περιφερειών· έτσι, το 1996 εφαρμόστηκε προσωρινά το εκλογικό σύστημα της αναλογικής εκπροσώπησης (PR), όπου οι έδρες του Κοινοβουλίου κατανέμονταν με βάση την ψήφο στα κόμματα και όχι ανά εκλογική περιφέρεια.

Μέχρι τη μεταρρύθμιση που ψηφίστηκε το 2002, οι άμεσα εκλεγμένοι βουλευτές εκλέγονταν με αναλογικό σύστημα σε πολυεδρικές περιφέρειες και με εκλογικό όριο 12,5%. Τότε, ο αριθμός των βουλευτών ήταν 124, με 112 άμεσα εκλεγμένους και 12 αρχηγούς φυλών.

Μετά τη μεταρρύθμιση, οι βουλευτές εκλέγονται με πλειοψηφικό μονοεδρικό σύστημα σε αντίστοιχο αριθμό εκλογικών περιφερειών. Ο αριθμός των άμεσα εκλεγμένων βουλευτών παραμένει 112, κατανεμημένων σε 40 περιφέρειες στη Βόρεια Επαρχία, 27 στην Ανατολική, 25 στη Νότια και 20 στη Δυτική Ζώνη. Το 2018, το κοινοβούλιο αποτελείται από 146 έδρες με πενταετή θητεία, εκ των οποίων οι 132 είναι άμεσα εκλεγμένοι και 14 εκπρόσωποι αρχηγών φυλών, αφού ο αριθμός των περιφερειών αυξήθηκε από 12 σε 14.

Ο πρόεδρος Τζούλιους Μαάντα Μπίο ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2022 διαδικασία υιοθέτησης νέου εκλογικού νόμου, που σηματοδότησε την επιστροφή σε αναλογικό σύστημα. Ο νόμος επικρίθηκε έντονα από το Κογκρέσο Όλου του Λαού (APC), το οποίο κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι τροποποιεί το εκλογικό σύστημα προς όφελός της, με αποτέλεσμα οι βουλευτές να έρθουν στα χέρια και να πετάξουν καρέκλες μεταξύ τους κατά τη διάρκεια των κοινοβουλευτικών συζητήσεων. Ο πρόεδρος τελικά κατάφερε να περάσει τον εκλογικό νόμο τον Σεπτέμβριο του 2022. Το APC υπέβαλε προσφυγή στο Ανώτατο Δικαστήριο, η οποία απορρίφθηκε, με το δικαστήριο να κρίνει τον νόμο συνταγματικό.

Η κυβέρνηση ψήφισε επιπλέον στα τέλη Ιανουαρίου του 2023 έναν νόμο που καθιερώνει ποσοστιαίο όριο 30% συμμετοχής γυναικών σε όλους τους θεσμούς, περιλαμβανομένου του κοινοβουλίου.

## Πρόεδροι του Κοινοβουλίου

## Σημειώσεις και παραπομπές


Σιερα Λεονε