Χλωραιθίνιο

Το **αιθινυλοχλωρίδιο** ή **χλωροαιθίνιο** ή **χλωροακετυλένιο** είναι η χημική ένωση με μοριακό τύπο C2HCl και σύντομο συντακτικό HC≡CCl. Ανήκει στα αλκινυλοαλογονίδια, δηλαδή στα άκυκλα με ένα τριπλό δεσμό, οργανομονοαλογονίδια. Τα δυο (2) άτομα άνθρακα που περιέχει βρίσκονται σε υβριδισμό sp και συνδέονται με τριπλό δεσμό, δηλαδή ένα (1) σ και δύο (2) π.

## Μοριακή δομή





## Παραγωγή

### Με απόσπαση υδραλογόνων

Με απόσπαση δύο μορίων υδραλογόνου από 1,1-διαλο-1-χλωροαιθάνιο ή 1,2-διαλο-1-χλωροαιθάνιο ή και 1,1-διαλο-2-χλωροαιθάνιο, με χρήση υδροξειδίου του νατρίου (NaOH), με καλύτερα αποτελέσματα αν τα άλλα αλογόνα δεν είναι φθόριο ή χλώριο, παράγεται αιθινυλοχλωρίδιο.:

\mathrm{CH_3CX_2Cl + 2NaOH \xrightarrow{}  HC \equiv CCl + 2NaX + 2H_2O}
ή
\mathrm{XCH_2CHXCl + 2NaOH \xrightarrow{}  HC \equiv CCl + 2NaX + 2H_2O}

ή
\mathrm{X_2CHCH_2Cl + 2NaOH \xrightarrow{}  HC \equiv CCl + 2NaX + 2H_2O}


### Με απόσπαση αλογόνου

Με απόσπαση δύο μορίων αλογόνου από 1,1,2,2-τετρααλο-1-χλωροαιθάνιο, με χρήση ψευδαργύρου (Zn), παράγεται αιθινυλοχλωρίδιο. Καλύτερη απόδοση αν τα άλλα αλογόνα δεν είναι φθόριο ή χλώριο:

\mathrm{\mathrm{ X_2CHCX_2Cl + 2Zn \xrightarrow{} HC \equiv CCl + 2ZnX_2 }}


## Χημικές ιδιότητες και παράγωγα

* Παρέχει δυνατότητες προσθήκης στο τριπλό του δεσμό, όσο και υποκατάστασης με το αλογόνο του, αν και το οποίο είναι το δεύτερο χειρότερο (μετά το φθόριο), για τέτοιες αντιδράσεις.

### Ενυδάτωση

Με επίδραση θειικού οξέος και στη συνέχεια νερού (ενυδάτωση) σε αιθινυλοχλωρίδιο, παρουσία ιόντων υδραργύρου (Hg), παράγεται ακετυλοχλωρίδιο (CH3COCl)
:

\mathrm{HC \equiv CCl + H_2O \xrightarrow[H_2SO_4]{Hg^{2+}} CH_3COCl} 

* Ενδιάμεσα παράγεται 1-χλωροαιθενόλη (ασταθής ενόλη) που ισομερειώνεται προς ακετυλοχλωρίδιο.

### Προσθήκη υπαλογονώδους οξέος

Με επίδραση (προσθήκη) υποαλογονώδους οξέος (HOX) σε αιθινυλοχλωρίδιο παράγεται αλοαιθανοϋλοχλωρίδιο:

\mathrm{
HC \equiv CCl + HOX \xrightarrow{} XCH_2COCl
}

* Το HOX παράγεται συνήθως επιτόπου με την αντίδραση:

\mathrm{
2H_2O + X_2 \xrightarrow{} 2HOX
}

* Ενδιάμεσα παράγεται αλαιθενόλη (ασταθής ενόλη) που ισομερειώνεται σε αλοαιθανοϋλοχλωρίδιο.

### Καταλυτική υδρογόνωση

Με καταλυτική υδρογόνωση αιθινυλοχλωρίδιου σχηματίζεται αρχικά βινυλοχλωρίδιο και στη συνέχεια (με περίσσεια υδρογόνου) αιθυλοχλωρίδιο.:

\mathrm{
HC \equiv CCl + H_2 \xrightarrow{Ni\;\acute{\eta}\; Pd \;\acute{\eta}\; Pt} CH_2=CHCl \xrightarrow[+ H_2]{Ni\;\acute{\eta}\; Pd \;\acute{\eta}\; Pt} CH_3CH_2Cl
}


### Αλογόνωση

Με επίδραση αλογόνου (X2) (αλογόνωση) σε αιθινυλοχλωρίδιο έχουμε προσθήκη στον τριπλό δεσμό. Παράγεται αρχικά 1,2-διαλο-1-χλωροαιθένιο
και στη συνέχεια (με περίσσεια αλογόνου) 1,1,2,2-τετρααλο-1-χλωροαιθάνιο.:

\mathrm{
HC \equiv CCl  + X_2 \xrightarrow{CCl_4} XCH=CXCl  \xrightarrow[+X_2]{CCl_4} X_2CHCX_2Cl
}


### Υδραλογόνωση

Με προσθήκη υδραλογόνων (HX) (υδραλογόνωση) σε αιθινυλοχλωρίδιο παράγεται αρχικά 1-αλο-1-χλωροαιθένιο και στη συνέχεια (με περίσσεια υδραλογόνου) 1,1-διαλο-1-χλωροαιθάνιο.:

\mathrm{
HC \equiv CCl  + HX \xrightarrow{} CH_2=CXCl  \xrightarrow{+HX} CH_3CX_2Cl
}


### Υδροκυάνωση

Με προσθήκη υδροκυανίου (HCN) (υδροκυάνωση) σε αιθινυλοχλωρίδιο παράγεται 2-χλωροπροπενονιτρίλιο:

\mathrm{
HC \equiv CCl    + HCN \xrightarrow{} CH_2=CClCN  
}


### Προσθήκη μονοξειδίου του άνθρακα

1. Με προσθήκη μονοξειδίου του άνθρακα (CO) και νερού (H2O), παράγεται 2-χλωρο-2-προπενικό οξύ:

\mathrm{
HC \equiv CCl  + CO + H_2O \xrightarrow{} CH_2=CClCOOH
}


2. Με προσθήκη μονοξειδίου του άνθρακα (CO) και αλκοόλης (ROH), παράγεται 2-χλωροπροπενικός αλκυλεστέρας:

\mathrm{
HC \equiv CCl  + CO + ROH \xrightarrow{} CH_2=CClCOOR
}


### Διυδροξυλίωση

Η διυδροξυλίωση αιθινυλοχλωρίδιου, αντιστοιχεί σε προσθήκη H2O2 και παράγει υδροξυαιθανοϋλοχλωρίδιο:

1. Επίδραση αραιού διαλύματος υπερμαγγανικού καλίου (KMnO4). Π.χ.:

\mathrm{
5HC \equiv CCl  + 4KMnO_4 + 2H_2SO_4 \xrightarrow{} 5HOCH=C(Cl)OH + 4MnO + 2K_2SO_4 + 2H_2O } 
\mathrm{HOCH=C(Cl)OH \xrightarrow{} HOCH_2COCl} 


2. Επίδραση καρβονικού οξέος και υπεροξείδιου του υδρογόνου:

\mathrm{
HC \equiv CCl  + H_2O_2 \xrightarrow{RCOOH} HOCH=C(Cl)OH } 
\mathrm{HOCH=C(Cl)OH \xrightarrow{} HOCH_2COCl} 

* Ενδιάμεσα παράγεται 1-χλωροαιθενοδιόλη-1,2 (ασταθής ενόλη) που ισομερειώνεται σε υδροξυαιθανοϋλοχλωρίδιο.

### Προσθήκη αλκοολών

Με επίδραση αλκοόλης (ROH) σε αιθινυλοχλωρίδιο παράγεται αλκυλο(1-χλωροαιθενυλο)αιθέρας:

\mathrm{
HC \equiv CCl + ROH \xrightarrow{\triangle} CH_2=CClOR}



### Προσθήκη καρβονικών οξέων

Με επίδραση καρβονικών οξέων (RCOOH) σε αιθινυλοχλωρίδιο παράγεται καρβονικός (1'-χλωροαιθενυλο)εστέρας:

\mathrm{
HC \equiv CCl  + RCOOH \xrightarrow{} RCOOCCl=CH_2}



### Οζονόλυση

Με επίδραση όζοντος (οζονόλυση) σε αιθινυλοχλωρίδιο, παράγεται αρχικά ασταθές οζονίδιο που τελικά διασπάται σε φορμυλομεθανοϋλοχλωρίδιο:

\mathrm{
HC \equiv CCl + \frac{2}{3}O_3 \xrightarrow{H_2O} OCHCOCl }


### Επίδραση πυκνού υπερμαγγανικού καλίου

Με επίδραση πυκνού διαλύματος υπερμαγγανικού καλίου (KMnO4) παράγεται χλωροφορμυλομεθανικό οξύ:

\mathrm{
5HC \equiv CCl + 6KMnO_4 + 3H_2SO_4 \xrightarrow{} 5HOOCOCl + 6MnO_2 + 3K_2SO_4 + 3H_2O
}


### Υποκατάσταση χλωρίου από υδροξύλιο

Υδρόλυση με αραιό διάλυμα υδροξειδίου του νατρίου (NaOH) προς αιθενάλη (CH2=C=O):

\mathrm{HC \equiv CCl + NaOH \xrightarrow{-NaCl} HC \equiv COH \xrightarrow{} CH_2=C=O } 

* Ενδιάμεσα παράγεται αιθινόλη (ασταθής ινόλη) που ισομερειώνεται προς αιθενάλη.

### Παραγωγή αιθέρα

Με αλκοολικά άλατα (RONa) προς αιθινυλοαλκυλολαιθέρα (HC≡COR):

\mathrm{HC \equiv CCl  + RONa \xrightarrow{} HC \equiv COR + NaCl} 


### Παραγωγή αλκαδιινίου

Με αλκινικά άλατα (RC≡CNa) προς αλαδιίνιο (RC≡CC≡CH). Π.χ.:

\mathrm{HC \equiv CCl + RC \equiv CNa \xrightarrow{} RC \equiv CC \equiv CH + NaCl} 


### Παραγωγή εστέρα

Με καρβονικά άλατα (RCOONa) προς καρβονικό αιθινυλεστέρα (RCOOC≡CH):

\mathrm{HC \equiv CCl  + RCOONa \xrightarrow{} RCOOC \equiv CH + NaCl} 


### Παραγωγή νιτριλίου

Με κυανιούχο νάτριο (NaCN) προς προπινονιτρίλιο (ΗC≡CCN):

\mathrm{HC \equiv CCl  + NaCN \xrightarrow{} HC \equiv CCN + NaCl} 


### Παραγωγή αλκινίου

Με αλκυλολίθιο (RLi) προς αλκίνιο:

\mathrm{HC \equiv CCl  + RLi \xrightarrow{} RC \equiv CH  + LiCl} 


### Παραγωγή θειάλης

Με όξινο θειούχο νάτριο (NaSH) προς αιθενοθειάλη (CH2=C=S):

\mathrm{HC \equiv CCl + NaSH \xrightarrow{-NaCl} HC \equiv CSH  \xrightarrow{} CH_2=C=S } 

* Αρχικά παράγεται αιθινοθειόλη που ισομερειώνεται προς αιθενοθειάλη.

### Παραγωγή θειαιθέρα

Με θειολικό νάτριο (RSNa) προς αιθινυλοαλκυλοθειαιθέρα (RSC≡CH):

\mathrm{HC \equiv CCl + RSNa \xrightarrow{} HC \equiv CSR + NaCl} 


### Παραγωγή αιθινυλιωδιδίου

Με ιωδιούχο νάτριο (NaI) προς αιθινυλοοϊωδίδιο (HC≡CI):

\mathrm{HC \equiv CCl + NaI \xrightarrow{} HC \equiv CI + NaCl} 


### Παραγωγή νιτροπαραγώγων

Με νιτρώδη άργυρο (AgNO2) προς νιτροαιθίνιο (ΗC≡CNO2):

\mathrm{HC \equiv CCl + AgNO_2 \xrightarrow{} HC \equiv CNO_2 + AgCl \downarrow} 


### Παραγωγή οργανομεταλλικών ενώσεων

1. Με λίθιο (Li). Παράγεται αιθινυλολίθιο:


\mathrm{HC \equiv CCl + 2Li \xrightarrow HC \equiv CLi + LiCl}


2. Με μαγνήσιο (Mg) (αντιδραστήριο Grignard):


\mathrm{HC \equiv CCl + Mg \xrightarrow HC \equiv CMgCl}



### Παραγωγή αιθινυλοβενζολίου

Με αιθινυλίωση κατά Friedel-Crafts βενζολίου παράγεται αιθινυλοβενζόλιο:

\mathrm{PhH + HC \equiv CCl \xrightarrow{AlCl_3} PhC \equiv CH + HCl}



## Σημειώσεις και αναφορές


## Πηγές

* Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου, *Οργανική Χημεία*, Αθήνα 1972
* Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
* SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
* Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982

Κατηγορία:Αλκινυλαλογονίδια
Κατηγορία:Οργανικές ενώσεις χλωρίου