Εκστρατείες του Αζόφ (1695-1696)

Οι **εκστρατείες του Αζόφ (1695–1696)** (Ρωσικά: Азо́вские похо́ды) ήταν δύο ρωσικές στρατιωτικές εκστρατείες κατά τη διάρκεια του ρωσοτουρκικού πολέμου του 1686–1700, με επικεφαλής τον Πέτρο Α΄ της Ρωσίας και στόχο την κατάληψη του οθωμανικού Φρουρίου του Αζόφ (με φρουρά 7.000 ανδρών) με στόχο τον έλεγχο των νότιων εκβολών του ποταμού Ντον, για την απόκτηση πρόσβασης στην Αζοφική Θάλασσα και εισόδου στη Μαύρη Θάλασσα. Παρά την πεισματική αντίσταση και τις βαριές απώλειες, οι Ρώσοι υπό τον στρατηγό Μπορίς Σερεμέτιεφ μετά από μια αποτυχημένη πολιορκία το 1695, κατάφεραν να καταλάβουν το φρούριο, συνοδευόμενοι από ναυτική δύναμη, τον Ιούλιο του 1696, σηματοδοτώντας την πρώτη μεγάλη ρωσική νίκη εναντίον των Τούρκων. 

## Πρώτη εκστρατεία του Αζόφ
Η πρώτη εκστρατεία του Αζόφ ξεκίνησε την άνοιξη του 1695. Ο Μέγας Πέτρος διέταξε τον στρατό του (31.000 άνδρες και 170 πυροβόλα) να προχωρήσει προς το Αζόφ. Ο στρατός αποτελούνταν από επίλεκτα συντάγματα και Κοζάκους του Ντον και ήταν χωρισμένος σε τρεις μονάδες υπό τη διοίκηση των Φραντς Λεφόρ, Πάτρικ Γκόρντον και Άβτονομ Γκολόβιν. Εφόδια στέλνονταν στον Ντον από το Βορόνεζ. Το 1693 η οθωμανική φρουρά του φρουρίου ήταν 3.656 άτομα, εκ των οποίων 2.272 ήταν γενίτσαροι.  Μεταξύ 27 Ιουνίου και 5 Ιουλίου οι Ρώσοι απέκλεισαν το Φρούριο του Αζόφ από την ξηρά, αλλά δεν μπόρεσαν να ελέγξουν τον ποταμό και να αποτρέψουν τον ανεφοδιασμό. Μετά από δύο ανεπιτυχείς επιθέσεις στις 5 Αυγούστου και 25 Σεπτεμβρίου, η πολιορκία άρθηκε την 1η Οκτωβρίου. 

Ένας άλλος ρωσικός στρατός (120.000 άνδρες, κυρίως ιππικού, Στρέλτσι, Ουκρανοί Κοζάκοι και Καλμούκοι) υπό τη διοίκηση του Μπορίς Σερεμέτιεφ ξεκίνησε για τα κάτω ρου του Δνείπερου για να καταλάβει τα οθωμανικά οχυρά που υπήρχαν εκεί. Το κύριο οχυρό στο Γκαζί-Κερμάν καταλήφθηκε όταν ανατινάχθηκε η πυριτιδαποθήκη του, καθώς και το Ισλάμ-Κερμάν, το Ταγκάν και το Ταβάν,  αλλά οι Ρώσοι δεν μπόρεσαν να κρατήσουν την περιοχή και απέσυραν το μεγαλύτερο μέρος των δυνάμεών τους. Με τη Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης του 1700, οι υπόλοιποι Ρώσοι αποσύρθηκαν και ο κάτω Δνείπερος κηρύχθηκε αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη.

## Δεύτερη εκστρατεία του Αζόφ
Στα τέλη του 1695, οι Ρώσοι άρχισαν να προετοιμάζονται για τη δεύτερη εκστρατεία του Αζόφ. Μέχρι την άνοιξη του 1696 είχαν κατασκευάσει έναν στόλο πλοίων στο Βορόνεζ  με σκοπό να εμποδίσουν την τουρκική ενίσχυση της φρουράς στο Φρούριο του Αζόφ.   Το ιππικό υπό τη διοίκηση του Μπορίς Σερεμέτιεφ (με έως και 70.000 άνδρες) στάλθηκε και πάλι στα κάτω ρου του Δνείπερου. Από τις 23 έως τις 26 Απριλίου, οι κύριες δυνάμεις (75.000 άνδρες) υπό τη διοίκηση του Αλεξέι Σέιν άρχισαν να προελαύνουν προς το Αζόφ από ξηρά και ύδωρ (τους ποταμούς Βορόνεζ και Ντον). Ο Πέτρος Α΄ της Ρωσίας και ο στόλος των γαλερών του αναχώρησαν για το Αζόφ στις 3 Μαΐου. Στις 27 Μαΐου, ο ρωσικός στόλος (δύο πλοία γραμμής, τέσσερα πυρπολικά, 23 γαλέρες και διάφορα άλλα πλοία, κατασκευασμένα στο Βορόνεζ και σε κοντινές τοποθεσίες) υπό τη διοίκηση του Φραντς Λεφόρ έφτασε στη θάλασσα και απέκλεισε το Αζόφ. Στις 14 Ιουνίου, ο οθωμανικός στόλος (23 πλοία με 4.000 άνδρες) εμφανίστηκε στις εκβολές του Ντον. Ωστόσο, έφυγε αφού έχασε δύο πλοία σε μάχη. Οι ρωσικές δυνάμεις διεξήγαγαν μαζική επίθεση με πυροβόλα από ξηράς και θαλάσσης και οι Ουκρανοί και οι Κοζάκοι του Ντον κατέλαβαν το εξωτερικό προτείχισμα του φρουρίου στις 17 Ιουλίου. Η φρουρά του Αζόφ παραδόθηκε στις 19 Ιουλίου. 

## Συνέπειες
Οι εκστρατείες του Αζόφ απέδειξαν τη σημασία της ύπαρξης στόλου και σηματοδότησαν την αρχή της ανάδειξης του βασιλείου της Ρωσίας σε ναυτική δύναμη. Η επιτυχία της Ρωσίας στο Αζόφ ενίσχυσε τις θέσεις της κατά τη διάρκεια της Συνθήκης του Κάρλοβιτς το 1698-1699 και ευνόησε την υπογραφή της Συνθήκης της Κωνσταντινούπολης το 1700. Καθώς το λιμάνι του Αζόφ δεν ήταν βολικό για τον στρατιωτικό στόλο, ο τσάρος επέλεξε μια άλλη, πιο κατάλληλη τοποθεσία στις 27 Ιουλίου 1696, στο ακρωτήριο Τάγκαν-Ρογκ. Στις 12 Σεπτεμβρίου 1698, ιδρύθηκε εκεί Ταγκανρόγκ, το οποίο έγινε η πρώτη στρατιωτική βάση του Ρωσικού Ναυτικού.

Αν και η εκστρατεία ήταν επιτυχής, ήταν προφανές στον Πέτρο Α΄ της Ρωσίας ότι πέτυχε μόνο εν μέρει, καθώς ο στόλος του είχε μπλοκαριστεί στην Αζοφική Θάλασσα λόγω του κριμαϊκού και του οθωμανικού ελέγχου του Πορθμού του Κερτς. Ένα τακτικό ναυτικό και ειδικοί που μπορούσαν να ναυπηγήσουν και να πλοηγηθούν στρατιωτικά πλοία ήταν απαραίτητοι για την αντίσταση στις οθωμανικές επιθέσεις. Στις 20 Οκτωβρίου 1696, η βογιαρική δούμα ψήφισε τη δημιουργία του τακτικού Αυτοκρατορικού Ρωσικού Ναυτικού. Αυτή η ημερομηνία θεωρείται η ημερομηνία γέννησης του Ρωσικού Ναυτικού. Το πρώτο πρόγραμμα ναυπήγησης αποτελούνταν από 52 πλοία.

Το 1697, ένας Ρώσος πρέσβης που ήταν παρών στην αυλή των Σαφαβιδών έθεσε ένα ζήτημα παραδίδοντας ένα σημείωμα που όριζε ότι «Οι Λεσγίνοι, οι Κιρκάσιοι και άλλες καυκάσιες φυλές, κατά τα φαινόμενα Πέρσες υπήκοοι», είχαν παράσχει βοήθεια στους Οθωμανούς κατά τη διάρκεια των εκστρατειών του Αζόφ.  Η έκθεση περιελάμβανε επίσης το αίτημα να κηρυχθεί πόλεμος στους Οθωμανούς, καθώς και να επιστραφούν περίπου 300.000 τομάν στους Ρώσους, τα οποία, σύμφωνα με την έκθεση, οφείλονταν στον τσάρο «από την εποχή του σάχη Σαφί της Περσίας» (που βασίλεψε μεταξύ 1629–1642). 

Η Ρωσία αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τα εδαφικά της κέρδη 14 χρόνια αργότερα, το 1711, μετά τις οθωμανικές επιτυχίες στην Εκστρατεία του Προύθου εν μέσω του Μεγάλου Βορείου Πολέμου. Η Ρωσία ανέκτησε την περιοχή στον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο του 1735-1739, η οποία επιβεβαιώθηκε περαιτέρω μετά τον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο του 1768-1774, και η περιοχή παραμένει μέρος του Όμπλαστ του Ροστόφ μέχρι σήμερα.

## Παραπομπές

## Πηγές

* Brian L. Davies: *Warfare, State and Society on the Black Sea Steppe 1500-1700*, Oxon 2007. Google-Books-Link
* 
Κατηγορία:Αζοφική Θάλασσα
Κατηγορία:Ρωσοτουρκικοί πόλεμοι