Ντμίτρι Σεπίλοφ

Ο **Ντμίτρι Τροφίμοβιτς Σεπίλοφ** (, *Dmitrij Trofimovič Šepilov* ;  – 18 Αυγούστου 1995) ήταν Σοβιετικός οικονομολόγος, δικηγόρος και πολιτικός, που υπηρέτησε ως Υπουργός Εξωτερικών. Εντάχθηκε στην αποτυχημένη συνωμοσία για την εκδίωξη του Νικίτα Χρουστσόφ από την εξουσία το 1957, και καταγγέλθηκε και απομακρύνθηκε από την εξουσία. Αποκαταστάθηκε μετά την πτώση του Χρουστσόφ, έζησε μια σε μεγάλο βαθμό σκοτεινή περίοδο συνταξιοδότησης.

## Παιδική ηλικία
Ο Ντμίτρι Σεπίλοφ γεννήθηκε στο Ασκαμπάντ στην (σημερινή πρωτεύουσα του Τουρκμενιστάν) την Υπερκασπική Περιφέρεια της Ρωσικής Αυτοκρατορίας σε μια εργατική οικογένεια ρωσικής εθνότητας.  Αποφοίτησε από τη Νομική Σχολή του Κρατικού Πανεπιστημίου της Μόσχας το 1926 και στάλθηκε να εργαστεί στο Γιακούτσκ, όπου εργάστηκε ως αναπληρωτής εισαγγελέας και εν ενεργεία εισαγγελέας για τη Γιακουτία . Το 1928-1929 ο Σεπίλοφ εργάστηκε ως βοηθός περιφερειακός εισαγγελέας στο Σμολένσκ. Το 1931–1933 ο Σεπίλοφ σπούδασε στο Ινστιτούτο Ερυθρών Καθηγητών  στη Μόσχα ενώ ταυτόχρονα εργαζόταν ως «υπεύθυνος γραμματέας» του περιοδικού *Στο Αγροτικό Μέτωπο*. Μετά την αποφοίτησή του το 1933, ο Σεπίλοφ έγινε επικεφαλής του πολιτικού τμήματος ενός σοβχόζ. Το 1935 διορίστηκε Αναπληρωτής Προϊστάμενος του Τομέα Αγροτικής Επιστήμης της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης.

Το 1937 ο Σεπίλοφ έγινε Διδάκτωρ Επιστημών και έγινε Επιστημονικός Γραμματέας του Ινστιτούτου Οικονομικών Επιστημών της Σοβιετικής Ακαδημίας Επιστημών. Δίδαξε επίσης οικονομικά στα κολέγια της Μόσχας μεταξύ 1937 και 1941.

Λίγο μετά την έναρξη της Επιχείρησης Μπαρμπαρόσα, ο Σεπίλοφ εντάχθηκε στη Σοβιετική *Λαϊκή [[Πολιτοφυλακή]]* (Narodnoe Opolcheniye) τον Ιούλιο του 1941 και ήταν Πολιτικός Επίτροπος του τμήματος της Μόσχας κατά τη Μάχη της Μόσχας το 1941–1942. Το 1942-1943 ήταν πολιτικός επίτροπος της 23ης Στρατιάς Φρουρών  και το 1944–1946 της 4ης Στρατιάς Φρουρών,  τερματίζοντας τον πόλεμο με τον βαθμό του Ταγματάρχη. Μεταξύ Μαΐου 1945 και Φεβρουαρίου 1946, ο Σεπίλοφ ήταν ένας από τους κορυφαίους σοβιετικούς αξιωματούχους στη Βιέννη κατά τα πρώτα στάδια της σοβιετικής κατοχής των ανατολικών περιοχών της Αυστρίας.

## Πρώιμη καριέρα
Τον Φεβρουάριο του 1946, ο Σεπίλοφ διορίστηκε αναπληρωτής επικεφαλής του Τμήματος Προπαγάνδας και Αναταραχής της Κύριας Πολιτικής Διεύθυνσης του Σοβιετικού Στρατού. Στις 2 Αυγούστου 1946 έγινε επικεφαλής του τμήματος προπαγάνδας της κύριας εφημερίδας του Κομμουνιστικού Κόμματος *[[Πράβντα|Pravda]]*.

Στα μέσα του 1947, ο επικεφαλής του Τμήματος Προπαγάνδας και Αναταραχής της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος Γκεόργκι Αλεξάντροφ και οι βουλευτές του δέχθηκαν δημόσια κριτική για ανεπαρκή επαγρύπνηση και απομακρύνθηκαν από τις θέσεις τους. Ο Σεπίλοφ διορίστηκε αναπληρωτής επικεφαλής του Τμήματος στις 18 Σεπτεμβρίου 1947. Δεδομένου ότι ο νέος επικεφαλής του τμήματος, Μιχαήλ Σουσλόφ, είχε άλλες αρμοδιότητες, ο Σεπίλοφ είχε σχεδόν τον πλήρη έλεγχο των καθημερινών λειτουργιών του Τμήματος. Ένα από τα πρώτα του καθήκοντα ήταν να βοηθήσει τον Ζντάνοφ να πειθαρχήσουν στη Σοβιετική Ένωση οι δύο σπουδαιότεροι εν ζωή συνθέτες, ο Ντμίτρι Σοστακόβιτς και ο Σεργκέι Προκόφιεφ. Επέλεξε την Όγδοη και Ένατη Συμφωνία του Σοστακόβιτς και την όπερα *Πόλεμος και Ειρήνη* του Προκόφιεφ ως τα χειρότερα παραδείγματα του τι δεν πήγαινε καλά στη σοβιετική μουσική.

Ενώ βρισκόταν στη Μόσχα, ο Σεπίλοφ - διάσημος για τη σχεδόν φωτογραφική του μνήμη, την πολυμάθεια και τους κομψούς του τρόπους (σύμφωνα με φήμες, μπορούσε να τραγουδήσει ολόκληρη την όπερα του Τσαϊκόφσκι *[[Ντάμα πίκα]]* από μνήμης)  - έγινε ειδικός στην κομμουνιστική ιδεολογία και προστατευόμενος του επικεφαλής της κομμουνιστικής ιδεολογίας του Ιωσήφ Στάλιν Αντρέι Ζντάνοφ .  Ο διορισμός του Γιούρι Ζντάνοφ, γιου του Αντρέι Ζντάνοφ, να ηγηθεί του Τομέα Επιστημών του Τμήματος Προπαγάνδας την 1η Δεκεμβρίου 1947 έθεσε τον Σεπίλοφ στη λεπτή θέση να επιβλέπει τον γιο του προστάτη του. Η κατάσταση έγινε ακόμη πιο λεπτή από το γεγονός ότι ο Γιούρι Ζντάνοφ είχε μόλις παντρευτεί την κόρη του Ιωσήφ Στάλιν, Σβετλάνα και το γεγονός ότι ο Αντρέι Ζντάνοφ, ο στενότερος σύμβουλος του Στάλιν τότε, είχε πολλούς εχθρούς στη σοβιετική ηγεσία.

Όταν τον Απρίλιο του 1948 ο Σεπίλοφ ενέκρινε την ομιλία του Γιούρι Ζντάνοφ, που επέκρινε τον Σοβιετικό βιολόγο και αγαπημένο του Στάλιν, Τροφίμ Λυσένκο, ξεκίνησε μια έντονη πολιτική μάχη μεταξύ του Αντρέι Ζντάνοφ από τη μία πλευρά και των αντιπάλων του, που χρησιμοποιούσαν το επεισόδιο, για να δυσφημήσουν τον Ζντάνοφ.  Την 1η Ιουλίου 1948, ο κύριος αντίπαλος του Ζντάνοφ, Γκεόργκι Μαλενκόφ, ανέλαβε τη Γραμματεία του Κομμουνιστικού Κόμματος, ενώ ο Ζντάνοφ στάλθηκε σε δίμηνες διακοπές, όπου πέθανε. Ο Σεπίλοφ, ωστόσο, όχι μόνο επέζησε αυτής της αλλαγής στην κορυφή, αλλά βελτίωσε ακόμη και τη θέση του και διορίστηκε ως ο επόμενος επικεφαλής του Τμήματος Προπαγάνδας και Αναταραχής στις 10 Ιουλίου 1948. Επέζησε επίσης από τον επόμενο γύρο του εσωκομματικού αγώνα, που σχετιζόταν με την απομάκρυνση και αργότερα την εκτέλεση του μέλους του Πολιτικού Γραφείου Νικολάι Βοζνεσένσκι. Ωστόσο, στις 14 Ιουλίου 1949, επικρίθηκε από την Κεντρική Επιτροπή, επειδή επέτρεψε στο κύριο θεωρητικό περιοδικό του Κόμματος *Μπολσεβίκοι* να δημοσιεύσει το βιβλίο του Βοζνεσένσκι για τα οικονομικά, όταν ο Βοζνεσένσκι ήταν ακόμη στην εξουσία. 

Το 1952 ο Στάλιν έβαλε τον Σεπίλοφ υπεύθυνο για τη συγγραφή ενός νέου σοβιετικού εγχειριδίου οικονομικών βασισμένων στην πρόσφατα δημοσιευμένη πραγματεία του Στάλιν *Τα Οικονομικά Προβλήματα του Σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ*.  Στις 18 Νοεμβρίου 1952, μετά το 19ο Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος, ο Σεπίλοφ διορίστηκε αρχισυντάκτης της *Pravda*. 

## Θεωρητικός του Χρουστσόφ
Μετά τον θάνατο του Στάλιν τον Μάρτιο του 1953, ο Σεπίλοφ έγινε σύμμαχος και προστατευόμενος του νέου ηγέτη του Σοβιετικού Κομμουνιστικού Κόμματος Νικήτα Χρουστσόφ,  παρέχοντας ιδεολογική υποστήριξη στον αγώνα του τελευταίου με τον σοβιετικό πρωθυπουργό Γκεόργκι Μαλενκόφ. Την ίδια χρονιά έγινε αντεπιστέλλον μέλος της Σοβιετικής Ακαδημίας Επιστημών. Ενώ ο Μαλενκόφ ήταν υπέρ της παραγωγής περισσότερων καταναλωτικών αγαθών, ο Σεπίλοφ έδινε έμφαση στη βαριά και αμυντική βιομηχανία και χαρακτήρισε τη θέση του Μαλενκόφ ως εξής:
 
«Σε γενικά κατανοητή γλώσσα, αυτό σημαίνει: παραδίδουμε το πλεονέκτημα της προώθησης της ανάπτυξης της βαριάς βιομηχανίας, της κατασκευής μηχανών, της ενέργειας, της χημικής βιομηχανίας, της ηλεκτρονικής, της τεχνολογίας τζετ, των συστημάτων καθοδήγησης και ούτω καθεξής στον ιμπεριαλιστικό κόσμο... Είναι δύσκολο να φανταστούμε μια πιο αντιεπιστημονική, σάπια θεωρία, που θα μπορούσε να αφοπλίσει περισσότερο τον λαό μας.»

Τον Φεβρουάριο του 1955 ο Μαλενκόφ καθαιρέθηκε από την πρωθυπουργία ενώ ο Σεπίλοφ εξελέγη ένας από τους γραμματείς της Κεντρικής Επιτροπής στις 12 Ιουλίου 1955. Διατήρησε τη θέση του στην *Πράβντα* και έγινε ανώτερος κομμουνιστής θεωρητικός, συνεισφέροντας στον περίφημο «μυστικό λόγο» του Χρουστσόφ, που κατήγγειλε τον Στάλιν στο 20ο Συνέδριο του Κόμματος τον Φεβρουάριο του 1956. 

## Υπουργός Εξωτερικών
Παρόλο που το πεδίο του ήταν η μαρξιστική-λενινιστική θεωρία, ο Σεπίλοφ σύντομα άρχισε να διακλαδώνεται στην εξωτερική πολιτική. Στα τέλη Μαΐου 1955 συνόδευσε τον Χρουστσόφ και τον νέο σοβιετικό πρωθυπουργό Νικολάι Μπουλγκάνιν στη Γιουγκοσλαβία, για να τερματίσει την αντιπαράθεση μεταξύ των δύο χωρών, που είχε ξεκινήσει το 1947-1948. Σύμφωνα με τον Βέλικο Μιτσούνοβιτς, τότε μέλος της γιουγκοσλαβικής ηγεσίας:

: «Σε ένα γεύμα με τον Τίτο το 1955, ο Χρουστσόφ ζήτησε πολλές φορές από τον Σεπίλοφ να επιβεβαιώσει ένα περιστατικό, που μόλις είχε περιγράψει. «Ο Σεπίλοφ έβγαζε τη χαρτοπετσέτα του τραπεζιού», θυμάται ο Μιτσούνοβιτς, «σηκώνονταν από το τραπέζι και σαν να έγραφε επίσημα, απαντούσε: «Έτσι, Νικήτα Σεργκέγιεβιτς!» και κάθισε κάτω πάλι. Βρήκα μια τέτοια συμπεριφορά από την πλευρά του Σεπίλοφ πιο ασυνήθιστη, όπως έκανα και του Χρουστσόφ, όταν την ανέχομαι» 

Τον Ιούλιο του 1955 ο Σεπίλοφ ταξίδεψε στην Αίγυπτο για συνομιλίες με τον Αιγύπτιο ηγέτη Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ και εξασφάλισε μια συμφωνία όπλων, η οποία σήμαινε de facto σοβιετική αναγνώριση του στρατιωτικού καθεστώτος της Αιγύπτου και άνοιξε το δρόμο για την επακόλουθη σοβιετική-αιγυπτιακή συμμαχία.  Σηματοδοτούσε επίσης τη νέα ευελιξία, που βρήκε η Σοβιετική Ένωση στην αντιμετώπιση των μη κομμουνιστικών χωρών του Τρίτου Κόσμου σε έντονη αντίθεση με την αδιαλλαξία των χρόνων του Στάλιν. Στις 27 Φεβρουαρίου 1956, μετά το 20ο Συνέδριο του Σοβιετικού Κομμουνιστικού Κόμματος, ο Σεπίλοφ έγινε υποψήφιος (χωρίς δικαίωμα ψήφου) μέλος του Προεδρείου της Κεντρικής Επιτροπής (το όνομα του Πολιτικού Γραφείου το 1952-1966). 

Την 1η Ιουνίου 1956, ο Σεπίλοφ αντικατέστησε τον Βιατσεσλάβ Μολότοφ στη θέση του σοβιετικού υπουργού Εξωτερικών. Εγκατέλειψε τη θέση του στην *Πράβντα*, αλλά παρέμεινε Γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής μέχρι τις 24 Δεκεμβρίου.  Στις αρχές Ιουνίου 1956 ο Σεπίλοφ επέστρεψε στην Αίγυπτο και πρόσφερε τη σοβιετική βοήθεια για την κατασκευή του φράγματος του Ασουάν, η οποία τελικά έγινε αποδεκτή μετά την απόσυρση μιας ανταγωνιστικής προσφοράς Αμερικανο- Παγκόσμιας Τράπεζας τον Ιούλιο του 1956 στο πλαίσιο της γενικής επιδείνωσης των σχέσεων Δύσης-Αιγύπτου.

Στις 27 Ιουλίου 1956, μια μέρα αφότου ο Νάσερ ανακοίνωσε την εθνικοποίηση της Εταιρείας της Διώρυγας του Σουέζ, ο Σεπίλοφ συνάντησε τον Αιγύπτιο πρεσβευτή στη Σοβιετική Ένωση και πρόσφερε γενική υποστήριξη για τη θέση της Αιγύπτου, την οποία ο Χρουστσόφ έκανε επίσημη στην ομιλία του στις 31 Ιουλίου. Αν και η Σοβιετική Ένωση, η οποία υπέγραψε τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης του 1888, προσκλήθηκε στη διεθνή διάσκεψη για το ζήτημα του Σουέζ, που θα πραγματοποιόταν στο Λονδίνο στα μέσα Αυγούστου, ο Σεπίλοφ αρχικά δίστασε να αποδεχθεί την προσφορά. Ωστόσο, μόλις πάρθηκε η απόφαση να πάει, ηγήθηκε της σοβιετικής αντιπροσωπείας στη διάσκεψη. Αν και η διάσκεψη ενέκρινε το αμερικανικό ψήφισμα για τη διεθνοποίηση της Διώρυγας του Σουέζ με 18 ψήφους έναντι 4, ο Σεπίλοφ πέτυχε να συνάψει συμμαχία με την Ινδία, την Ινδονησία και την επικράτεια της Κεϋλάνης, σύμφωνα με τις οδηγίες της σοβιετικής ηγεσίας.

Ο Σεπίλοφ εκπροσώπησε τη Σοβιετική Ένωση στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ κατά την Ουγγρική Επανάσταση του 1956 και την Κρίση του Σουέζ τον Οκτώβριο-Νοέμβριο του 1956, αν και όλες οι σημαντικές πολιτικές αποφάσεις λήφθηκαν από τον Χρουστσόφ και άλλους κορυφαίους σοβιετικούς ηγέτες. 

## Περίοδος μετά την υπουργοποίηση και παραίτηση
Στις 14 Φεβρουαρίου 1957 ο Σεπίλοφ διορίστηκε και πάλι Γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής  υπεύθυνος για την κομμουνιστική ιδεολογία και την επόμενη μέρα, ο Αντρέι Γκρομίκο τον αντικατέστησε ως σοβιετικός υπουργός Εξωτερικών. Με τη νέα του ιδιότητα, ο Σεπίλοφ επέβλεψε το Δεύτερο Συνέδριο Συνθετών τον Μάρτιο του 1957, το οποίο επιβεβαίωσε εκ νέου την απόφαση του Πρώτου Συνεδρίου (Ιανουάριος 1948) να καταγγείλει τον Ντμίτρι Σοστακόβιτς και άλλους φορμαλιστές συνθέτες.  Ενώ εκφωνούσε την ομιλία του στους μουσικούς, ο Σεπίλοφ πρόφερε λάθος το όνομα του συνθέτη του 19ου αιώνα Ρίμσκι-Κόρσακοφ, δίνοντας έμφαση στη συλλαβή «σακ», η οποία ενέπνευσε τον Σοστακόβιτς να συνθέσει, ιδιωτικά, μια σατιρική καντάτα *Ο Αντιφορμαλιστής Ραγιόκ* αργότερα εκείνη τη χρονιά  (δημοσιεύτηκε το 1989). Οι πρωταγωνιστές του, ο Εντινίτσιν, ο Ντβόικιν και ο Τρόικιν είναι καταφανώς καρικατούρες του Στάλιν, του Ζντάνοφ και του Σεπίλοφ. Ο Σεπίλοφ κατήγγειλε επίσης τη τζαζ και τη ροκ μουσική στο Κογκρέσο, προειδοποιώντας ενάντια στα «άγρια όργια των σπηλαίων» και την «έκρηξη βασικών ενστίκτων και σεξουαλικών ορμών». 

Ο Σεπίλοφ ήταν ο μόνος Γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής, που αντιτάχθηκε στον Χρουστσόφ τον Ιούνιο του 1957, όταν η πλειοψηφία των μελών του Προεδρείου προσπάθησε να εκδιώξει τον Χρουστσόφ κατά τη λεγόμενη υπόθεση της Αντικομματικής Ομάδας. Σύμφωνα με πληροφορίες, συμμετείχε στην πλοκή την τελευταία στιγμή, όταν ο Λάζαρ Καγκανόβιτς τον διαβεβαίωσε ότι οι συνωμότες είχαν την πλειοψηφία στο Προεδρείο.  Όταν ο Χρουστσόφ επικράτησε στη συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής, ήταν έξαλλος για αυτό που είδε ως προδοσία του Σεπίλοφ και τον κατήγγειλε ως «Σεπίλοφ-που-εντάχθηκε-σ' αυτούς». Ο Σεπίλοφ εκδιώχθηκε από την Κεντρική Επιτροπή στις 29 Ιουνίου 1957 και υβρίστηκε στον Τύπο μαζί με τους Μολότοφ, Μαλενκόφ και Καγκάνοβιτς, τους μόνους άλλους 3 σοβιετικούς ηγέτες των οποίων η συμμετοχή στην απόπειρα πραξικοπήματος δημοσιοποιήθηκε εκείνη την εποχή. Ο Σεπίλοφ ήταν φίλος του Στρατάρχη Γκεόργκι Ζούκοφ και ίσως αυτός ήταν ένας από τους λόγους που λίγους μήνες αργότερα ο ίδιος ο Ζούκοφ απομακρύνθηκε από το αξίωμά του. 

Αφού έχασε τις θέσεις του στην Κεντρική Επιτροπή, ο Σεπίλοφ στάλθηκε στο Κιργιστάν, για να ηγηθεί του Οικονομικού Ινστιτούτου της τοπικής Ακαδημίας Επιστημών, αλλά σύντομα υποβιβάστηκε σε αναπληρωτή διευθυντή. Το 1960 ανακλήθηκε στη Μόσχα, εκδιώχθηκε από τη Σοβιετική Ακαδημία Επιστημών και στάλθηκε στο Σοβιετικό Κρατικό Αρχείο (Gosarkhiv) για να εργαστεί ως υπάλληλος, όπου παρέμεινε μέχρι τη συνταξιοδότησή του το 1982. Μετά από ένα δεύτερο κύμα καταγγελιών της «Αντικομματικής Ομάδας» στο 22ο Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος τον Νοέμβριο του 1961, ο Σεπίλοφ εκδιώχθηκε από το Κομμουνιστικό Κόμμα στις 21 Φεβρουαρίου 1962. Το 1976 του επετράπη να επανενταχθεί στο Κομμουνιστικό Κόμμα, αλλά παρέμεινε στο περιθώριο. 

Όταν ο Χρουστσόφ εκδιώχθηκε από τον σοβιετικό ηγέτη τον Οκτώβριο του 1964, ο Σεπίλοφ άρχισε να εργάζεται στα απομνημονεύματά του, ένα έργο το οποίο συνέχισε κατά διαστήματα μέχρι το 1970 περίπου. Τα χαρτιά του χάθηκαν μετά το θάνατό του σε ηλικία 89 ετών στη Μόσχα, αλλά τελικά βρέθηκαν και δημοσιεύθηκαν το 2001. 

Ως νεαρός άνδρας, ο Μάριον Μπάρι επέλεξε το "Σεπίλοφ" ως μεσαίο όνομά του. Λέγεται ότι αυτό έγινε προς τιμήν του σοβιετικού πολιτικού, αλλά οι λόγοι έχουν αμφισβητηθεί. 

## Παραπομπές

## Βιβλιογραφία

; Αυτοβιογραφία

* 
* *[http://www.worldcat.org/title/kremlins-scholar-a-memoir-of-soviet-politics-under-stalin-and-krushchev/oclc/470680248/viewport Dmitrii Shepilov The Kremlin Scholar A Memoir of σοβιετική πολιτική υπό τον Στάλιν και τον Khrushchev] University Press Yale, αστυνομικός. 2007*

; Στα Αγγλικά

* *Ομιλία στο 20ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ, 15 Φεβρουαρίου 1956*, Μόσχα, Εκδοτικός Οίκος Ξένων Γλωσσών, 1956, 28 σελ.
* *Το πρόβλημα του [[Σουέζ]]*, Μόσχα, Εκδοτικός Οίκος Ξένων Γλωσσών, 1956, 95σ.

; Στα ρώσικα

* *Obshchestvennoe i lichnoe v kolkhozah*, 1939, 79σ.
* *Velikij sovetskij narod*, Μόσχα, 1947, 47σ.
* *IV Stalin o kharaktere ekonomicheskikh zakonov sotsializma*, Moscow, Gosudarstvennoe izdatel'stwo politicheckoj literatury, 1952, 35σ.
* *Pechat' v bor'be za dal'nejshij pod'em sel'skogo hozyajstva*, Moscow, Gosudarstvennoe izdatel'stvo politicheckoj literatury, 1954, 63σ.
* *Za dal'nejshij rastsvet sovetskogo hudozhestvennogo tvorchestva*, 1957, 31σ.
* Ντμίτρι Σεπίλοφ. «Vospominaniia» στο *Voprosy istorii* 1998, αρ. 4.
* Шепилов Д.Т. Непримкнувший. Воспоминания Издательство «ВАГРИУС», 2001.ISBN&nbsp;5-264-00505-2
* Βιογραφία
* KA Zalessky. *Imperiya Stalina.* *Biograficheckij Entsiklopedicheskij slovar*' . Μόσχα, Veche, 2000.ISBN&nbsp;5-7838-0716-8

Κατηγορία:Ρώσοι πολιτικοί
Κατηγορία:Ρώσοι οικονομολόγοι
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις