BMW E65

Η **BMW Σειρά 7 E65 / E66** ήταν ένα μεγάλο πολυτελές σεντάν αυτοκίνητο της κατηγορίας F, που κατασκευάστηκε από τη γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία BMW, από τον Νοέμβριο του 2001 έως τον Σεπτέμβριο του 2008. Αντικατέστησε τη BMW E38 και τελικώς αντικαταστάθηκε στα τέλη του 2008 από τη BMW F01. Χρονολογικά, η Ε65 / E66 ήταν η τέταρτη γενιά της Σειράς 7. Συνολικά κατασκευάστηκαν 343.073 αντίτυπα σειράς E65 / E66 στα 7 έτη παραγωγής της, αριθμός ελαφρά μεγαλύτερος από τα 340.242 αντίτυπα του προκατόχου του.

## Ονοματολογία

Κυκλοφόρησε σε 4 εκδόσεις: 

* E65 - η στάνταρ εκδοχή.
* E66 - η εκδοχή με μακρύτερο κατά 14,0 εκατοστά μεταξόνιο.
* E67 - η θωρακισμένη εκδοχή.
* E68 - η υβριδική εκδοχή βενζίνης / υγρού υδρογόνου.

Αν και εκδοχές με μακρύτερο μεταξόνιο, όπως επίσης και θωρακισμένες κατασκευής από το εργοστάσιο, είχαν υπάρξει και σε παλαιότερες γενιές της Σειράς 7, η E65 ήταν η πρώτη στην ιστορία γενιά της Σειράς 7 με ξεχωριστούς κωδικούς για την κάθε εκδοχή. 

## Εισαγωγή

Η εξέλιξη του μοντέλου ξεκίνησε στις αρχές του 1996, ενώ η προκάτοχος BMW E38 ήταν ακόμα σχετικά καινούρια στην αγορά. Στις αρχές του 1997 ο τότε επικεφαλής της σχεδίασης, Chris Bangle, προκήρυξε έναν σχετικό διαγωνισμό για την αισθητική εμφάνιση της νέας Σειράς 7. Μετά από έναν σκληρό συναγωνισμό μεταξύ 20 σχεδιαστών, την άνοιξη του 1998 επελέγη ένα ριζοσπαστικό ντιζάιν, τόσο εξωτερικά, όσο και στο σαλόνι, που είχε μόλις διαμορφωθεί από τον Adrian van Hooydonk. Στο ντιζάιν που επελέγη επίσημα, στη συνέχεια, έως και τον Ιανουάριο του 1999, υπήρξαν κάποιες ακόμα τελικές πινελιές από τον επικεφαλής Chris Bangle. Η εξέλιξη του αυτοκινήτου ολοκληρώθηκε στις αρχές του 2001, μετά και τις τελευταίες τεχνολογικές προσθήκες.

Τελικώς, η τέταρτη γενιά της Σειράς 7 αποκαλύφθηκε επίσημα στο Σαλόνι Αυτοκινήτου της Φρανκφούρτης τον Σεπτέμβριο του 2001, αν και τότε δεν συγκέντρωσε την αναμενόμενη δημοσιότητα, καθώς το Σαλόνι αυτό έτυχε να ανοίξει στις 11 του μηνός, την ίδια ημέρα που εκδηλώθηκαν οι τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στις Ηνωμένες Πολιτείες, φαινόμενο που έπληξε τότε και όλα τα μοντέλα αυτοκινήτων που έκαναν πρεμιέρα στο Σαλόνι αυτό. Η μαζική παραγωγή της, ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2001.
[thumb|left|[Πλευρά οδήγησης|Δεξιοτίμονη BMW 745 Li του 2002 στο Δουβλίνο, Ιρλανδία, σε φωτογραφία τον Απρίλιο του 2012.]]

Στην Ευρώπη το αυτοκίνητο κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στις 17 Νοεμβρίου 2001, ως μοντέλο 2002. Στις Ηνωμένες Πολιτείες κυκλοφόρησε επίσημα τον Ιανουάριο του 2002, αν και παραδόξως ως μοντέλο της σεζόν (model year, έτος μοντέλου) του 2003, με αποτέλεσμα μια εξαιρετικά μεγάλης διάρκειας σεζόν του 2003. Επίσης, στην αγορά των ΗΠΑ έφτασε αρχικά μόνο στην έκδοση 745i και, μόλις 2 μήνες μετά, τον Μάρτιο έφτασε και η έκδοση 745Li με το μακρύτερο μεταξόνιο. Στις άλλες αγορές διεθνώς, το μοντέλο εμφανίστηκε την άνοιξη του 2002. 

## Εκδοχές και κινητήρες

Αρχικά κυκλοφόρησε μόνο η στάνταρ εκδοχή αμαξώματος Ε65 και μόνο με τα μοντέλα 735i (ισχύος 272 hp) και 745i (ισχύος 333 hp), αμφότερα με βενζινοκινητήρες V8, αν και ειδικότερα στις ΗΠΑ ξεκίνησε αποκλειστικά με την έκδοση 745i (όπως προαναφέρθηκε). Τoν Απρίλιο του 2002, κυκλοφόρησε διεθνώς και η εκδοχή με μακρύτερο μεταξόνιο E66, με ένα επιπλέον L στο όνομα της κάθε έκδοσης: 735Li και 745Li. Μάλιστα ήταν η πρώτη στην ιστορία Σειρά 7 που άλλαξε την σειρά των γραμμάτων στις εκδόσεις με μακρύτερο μεταξόνιο από 7xxiL σε 7xxLi.

Λίγους μήνες μετά, ακολούθησαν οι εκδόσεις με κινητήρες ντίζελ 730d και 740d, με σύστημα ψεκασμού common-rail δεύτερης γενιάς, αρχικά μόνο με το στάνταρ μεταξόνιο. Το φθινόπωρο του 2002, η παλέτα συμπληρώθηκε από την νέα 760i/760Li, με κινητήρα βενζίνης, κυβισμού 5.972 cm³ V12 και 48-βάλβιδο, ισχύος 445 hp στις 6.000 στροφές το λεπτό, με άμεσο ψεκασμό και, για πρώτη φορά, με πλήρως μεταβλητό έλεγχο βαλβίδων **Valvetronic**.

Την άνοιξη του 2003, πάντως, προστέθηκε και μια βασική έκδοση βενζίνης 730i/730Li, με κινητήρα 2.979 cm³ και 6-κύλινδρο σε σειρά (I6). 

## Κιβώτια ταχυτήτων
thumb|right|Το σαλόνι και το ταμπλό μιας BMW E65 745i.

Η σειρά E65 / E66 έφερε αποκλειστικά 6-τάχυτητα αυτόματα κιβώτια της γερμανικής εταιρείας ZF και ήταν τα εξής:

* 6-τάχυτο αυτόματο 6HP26 της ZF (730d / 735i / 740d / 740i / 745i / 750i / 760i)
* 6-τάχυτο αυτόματο 6HP19 της ZF (730i)
* 6-τάχυτο αυτόματο 6HP32 της ZF (745d)

## Καινοτομίες
thumb|right|Το σαλόνι της προηγούμενης BMW E65 745i. Σημειώστε τα κουμπιά ελέγχου των καθισμάτων, τα οποία ήταν στο κεντρικό υποβραχιόνιο ανάμεσα στα 2 μπροστινά καθίσματα.

Όπως προαναφέρθηκε όλοι οι κινητήρες της Σειράς E65 / Ε66 συνδυάζονταν αποκλειστικά με 6-τάχυτα αυτόματα κιβώτια ταχυτήτων, πλήρως ηλεκτρονικά ελεγχόμενα και μάλιστα το E65 / Ε66 ήταν το πρώτο στην ιστορία αυτοκίνητο παγκοσμίως με 6-τάχυτο αυτόματο κιβώτιο. Ελέγχεται από έναν μικρό μοχλό πίσω από το τιμόνι και πάνω στην κολώνα του τιμονιού, ή με κουμπιά στο τιμόνι όταν επιλέγεται ο χειροκίνητος έλεγχος.

Στο σημείο που βρίσκεται παραδοσιακά ο λεβιές ταχυτήτων, τοποθετήθηκε το καινοτόμο σύστημα **iDrive**. Για την ακρίβεια, το iDrive λειτουργεί με το λειτουργικό σύστημα Windows CE της Microsoft και ελέγχεται από ένα περιστροφικό ποντίκι, μέσω ποικιλίας κινήσεων joystick / ολίσθηση / πάτημα. Με το σύστημα αυτό ρυθμίζεται το σύστημα δορυφορικής πλοήγησης GPS, ο κλιματισμός, το ηχοσύστημα και η πρόσβαση στο Διαδίκτυο - όλα στάνταρ στην Ε65 / Ε66. Όλες οι σχετικές ενδείξεις ενσωματώθηκαν στην κεντρική οθόνη, που είχε τοποθετηθεί στο πάνω μέρος της κεντρικής κονσόλας, η οποία ενημέρωνε τον οδηγό και για την κατάσταση του κινητήρα. Στην πράξη, ωστόσο, το σύστημα αυτό απέσπασε και τότε και στα νεότερα χρόνια αρνητικά σχόλια, καθώς αρχικά απεδείχθη ιδιαίτερα δύσκολο στη χρήση από τους οδηγούς, αν και στα μεταγενέστερα μοντέλα της BMW έγινε σταδιακά πιο εύχρηστο.

Αρχείο:BMW_E65_iDrive_Controller_Update.jpg|Ο έλεγχος του iDrive με το ποντίκι και τα πλήκτρα (2005 - 2008)
Αρχείο:BMW_E65_iDrive_LCI_Settings.jpg|Οι αρχικές βασικές επιλογές (settings menu) του iDrive (2005 - 2008)
Αρχείο:BMW_E65_iDrive_CBS.jpg|Η οθόνη του iDrive για τα σέρβις του αυτοκινήτου (2005 - 2008)
Αρχείο:BMW_E65_iDrive_LCI_7_Series_Climate.jpg|Η οθόνη του iDrive για έλεγχο του κλιματισμού (2005 - 2008)


Για την ακρίβεια, η πρώτη γενιά του iDrive βασιζόταν σε CD-ROM, αλλά τον Μάρτιο του 2003 καθιέρωσε DVD, καθώς και μια ταχύτερη Κεντρική Μονάδα Επεξεργασίας (Central Processing Unit - **CPU**) με έναν ταχύτερο μικροεπεξεργαστή (microprocessor) και προστέθηκαν δύο πλήκτρα πίσω από το ποντίκι, το «Menu» και το «Customisable» (απεικονιζόταν με έναν ρόμβο), για ακόμα ευκολότερο έλεγχο. Με την ανανέωση της E65 / E66 τον Απρίλιο του 2005, προστέθηκαν και δύο νέα πλήκτρα, πίσω από τα προαναφερθέντα, για την εύκολη αλλαγή ραδιοφωνικών σταθμών και για να παρακάμπτονται τραγούδια, με σκοπό να επιλέγονται απευθείας τα επιθυμητά τραγούδια, ενώ η προαιρετική επιλογή της φαρδύτερης οθόνης των 8,8 ιντσών απέκτησε μια πιο φωτεινή οθόνη.

Άλλες καινοτομίες που εισήχθησαν για πρώτη φορά στην E65 / E66, την τότε ναυαρχίδα της BMW ήταν:

* Ανάρτηση με ενεργό σταθεροποιητή στο κέντρο του άξονα μετάδοσης, κατά των κλίσεων, για την μείωση των κλίσεων του αμαξώματος στις στροφές, χωρίς να μειώνεται η άνεση στην οδήγηση.
* Κατευθυνόμενοι προβολείς, που προσαρμόζουν ηλεκτρονικά τα φώτα χαμηλής στάθμης, οριζοντίως, στις στροφές, και καθέτως, αναλόγως με το βάρος στον πίσω άξονα (δείτε σχετικά στην επόμενη ενότητα).
* Η πρώτη BMW που προσέφερε προβολείς με φώτα bi-Xenon και υψηλής έντασης.
* Το πρώτο αυτοκίνητο παγκοσμίως με ηλεκτρικό χειρόφρενο. Μάλιστα μπορούσε να ενεργοποιηθεί αυτόματα σε καταστάσεις σταματήματος και εκκίνησης σε μποτιλιάρισμα, καθώς και όταν ο οδηγός έσβηνε τον κινητήρα.
* Η πρώτη BMW με σύστημα δορυφορικής πλοήγησης που βασιζόταν σε DVD.
* Προσαρμοζόμενο αναλόγως με την κυκλοφορία cruise control. Ωστόσο, ειδικά αυτό είχε γίνει ήδη διαθέσιμο σε κάποιες αγορές από την προκάτοχο BMW Σειρά 7 E38.
* Προαιρετικό σύστημα που κλείνει μόνο του τις πόρτες και το καπό αν ο οδηγός δεν τα κλείσει εντελώς.
* Σύστημα Νυχτερινής Όρασης (δείτε σχετικά στην επόμενη ενότητα).

Σημειωτέον ότι οι πλευρικοί αερόσακοι οροφής έγιναν μεγαλύτερου όγκου από το προηγούμενο μοντέλο.

## Ανανέωση του 2005
[thumb|right|[Πλευρά οδήγησης|Δεξιοτίμονη BMW E66 760Li του 2007 στο Τόκιο.]]
[thumb|right|Το πίσω μέρος της προηγούμενης E66 760Li στο [Τόκιο.]]

Ως απάντηση στα επικριτικά σχόλια από τον Τύπο αυτοκινήτου και το κοινό που είχε πυροδοτήσει αρχικά το ριζοσπαστικό ντιζάιν της Ε65 / Ε66, τον Απρίλιο του 2005 υπέστη ένα έντονο λίφτινγκ στην εξωτερική εμφάνιση, που έγινε κάπως πιο συμβατική. Ταυτόχρονα, όλοι οι κινητήρες της, εκτός από τον κορυφαίο 6.0 λίτρων V12, υπέστησαν εκσυγχρονισμό. Οι εκδόσεις 735i/735Li και 745i/745Li αντικαταστάθηκαν από τις νέες 740i/740Li και 750i/750Li, με νέους κινητήρες, κυβισμών αντίστοιχων με τα ονόματα. Η βασική έκδοση 730i απέκτησε έναν νέο 6-κύλινδρο σε σειρά (I6) κινητήρα 2.996 cm³, ισχύος 258 hp στις 6.600 στροφές το λεπτό, έναντι 231 hp στις 5.900 στροφές το λεπτό του προηγούμενου 6-κύλινδρου σε σειρά κινητήρα. Μεταξύ των πετρελαιοκίνητων μοντέλων, η έκδοση 740d αντικαταστάθηκε από την 745d, ενώ η 730d απέκτησε και εκδοχή με μακρύτερο μεταξόνιο, την 730Ld. Οι 730d/730Ld και 745d εξοπλίστηκαν με τεχνολογία common-rail τρίτης γενιάς. Η 745d έφερε διπλό υπερσυμπιεστή (bi-turbo) και η 730d έναν υπερσυμπιεστή (turbo).

Επίσης, εμφανίστηκε το πακέτο **Adaptive Drive**, που έφερε αμορτισέρ με ρυθμιζόμενη δύναμη απόσβεσης. Το σύστημα **iDrive** απλοποιήθηκε και έγινε πιο φιλικό στη χρήση για τον οδηγό, η οθόνη του απέκτησε πιο καθαρά και ευανάγνωστα γραφικά, ενώ το περιστροφικό ποντίκι χειρισμού του απέκτησε δερμάτινη επιφάνεια. Ο αισθητήρας βροχής για τους υαλοκαθαριστήρες (αρχικά ήταν έξτρα) και οι προβολείς αυτόματης λειτουργίας και προσαρμογής (είχαν εισαχθεί τη σεζόν / model year του 2003, ως έξτρα) έγιναν πλέον στάνταρ σε όλες τις εκδόσεις της BMW E65 / E66.

Στα τέλη του 2005, εμφανίστηκε προαιρετικό Σύστημα Νυχτερινής Όρασης (γνωστό επίσημα ως *BMW night vision*), με υπέρυθρους αισθητήρες και με απόσταση απεικόνισης τα 300 μέτρα. Ταυτόχρονα, εισήχθησαν και αυτορυθμιζόμενα μακρινά φώτα (τα λεγόμενα *BMW high-beam assistant*), ένα σύστημα στο οποίο τα μακρινά φώτα ενεργοποιούνται αυτόματα στο σκοτάδι και προσωρινά απενεργοποιούνται όταν ανιχνεύονται οχήματα που έρχονται από την αντίθετη κατεύθυνση.

## BMW Hydrogen 7
[thumb|right|BMW Hydrogen 7 E68 μπροστά από την [Πύλη του Βρανδεμβούργου, σε φωτογραφία τον Ιούνιο του 2009.]]

Η γενιά Ε65 / Ε66 της Σειράς 7 διατέθηκε και σε μια ειδική έκδοση υδρογόνου, γνωστή ως **BMW Hydrogen 7 E68**, η οποία ήταν το πρώτο παγκοσμίως αυτοκίνητο παραγωγής με κυψέλες καυσίμου για την παραγωγή ενέργειας με βάση το υδρογόνο. Το μεγάλο πλεονέκτημα του υδρογόνου είναι ότι επιτυγχάνει «καθαρή» καύση, καθώς όταν καίγεται με οξυγόνο παράγει μόνο νερό και θερμότητα, χωρίς κατά συνέπεια να εκπέμπει καυσαέρια.

Ιστορικά, η BMW E68 ήταν τυπικώς ένα υβριδικό μοντέλο, καθώς μπορούσε να καταναλώνει βενζίνη ή υγρό υδρογόνο, κατ' επιλογήν του οδηγού. Τελικώς όμως, η E68 κυκλοφόρησε σε περιορισμένα αντίτυπα και σε πολύ λίγες χώρες, και κυρίως για πειραματικούς σκοπούς. Επίσης, διατέθηκε και σε κάποιους VIP και γενικώς σε επώνυμα πρόσωπα, με σκοπό την αυτοπροβολή της ευαισθησίας τους για την οικολογία και την κλιματική αλλαγή.

## Ετήσια παραγωγή
thumb|right|Ο πίνακας οργάνων μιας BMW Hydrogen 7 E66 (επίσημος κωδικός E68).
[thumb|right|BMW Hydrogen 7 στο [Οντάριο, Καναδάς τον Φεβρουάριο του 2007.]]

Οι χρονολογίες δίνονται σε ημερολογιακά έτη και όχι σε σεζόν (model years, έτη μοντέλου).

## Αναφορές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* www.topspeed.com/cars/ BMW 7 Series/ a look back
* 2002-2008 BMW 7-Series review (αναφέρεται στη BMW E65 / E66 Αμερικανικών προδιαγραφών)
* BMW 7-Series E65 / E66 (2002 - 2008) photogallery and specs
* 7 Series - E65 / E66 (2002 - 2008) - Bimmerfest - BMW Forums
*  BMW E65 Parts Catalog

E65
Κατηγορία:Αυτοκίνητα πολυτελείας
Κατηγορία:Γερμανικά αυτοκίνητα