Θόλος (αρχιτεκτονική)

[μικρογραφία|Απεικόνιση της Θόλου της [Επίδαυρος|Επιδαύρου.]]
μικρογραφία|Δομή της Θόλου.
Η **Θόλος** είναι ένα αρχιτεκτονικό χαρακτηριστικό που χρησιμοποιήθηκε ευρέως στον κλασικό κόσμο. Περιλαμβάνει μια στρογγυλή δομή, συνήθως χτισμένη πάνω σε πλατφόρμα με λίγα σκαλοπάτια, και κυκλική κιονοστοιχία που υποστηρίζει μια καμπυλόσχημη οροφή. Η θόλος διαφέρει από τον μονόπτερο στο ότι διαθέτει τοίχους  και σηκό, ενώ ο μονόπτερος είναι απλούστερη δομή.

## Κλασικός κόσμος

### Ελλάδα
Στην Ελλάδα, η Θόλος είναι στρογγυλός ναός Ελληνικού περίπτερου αρχιτεκτονικού τύπου που περιβάλλεται από κυκλική κιονοστοιχία, όπως η Θόλος των Δελφών που χρονολογείται από το 370-360 π. Χ . 

Το Φιλιππείο στην Άλτιν της Ολυμπίας ήταν ένα κυκλικό μνημείο Ιωνικού ρυθμού κατασκευασμένο από ασβεστόλιθο και μάρμαρο, μια Θόλος με χρυσελεφάντινα αγάλματα του Φιλίππου, της οικογένειάς του, του Μεγάλου Αλέξανδρου, της Ολυμπιάδας, του Αμύντα III και της Ευρυδίκης Ι.


Αρχείο:Delphi tholos cazzul.JPG|Η Θόλος των Δελφών. 370-360 π.Χ .
Αρχείο:Plan Delphi Sanctuary of Athena Pronaia.svg|Ο Ναός της Αθηνάς Προναίας με Θόλο στους Δελφούς
Αρχείο:Reconstruction of section of tholos of Epidaurus. Wellcome L0011572.jpg|Τμήμα της Θόλου της Επιδαύρου.
Αρχείο:Θόλος Αρχαίας Αγοράς 1149.jpg|Ερείπια της Θόλου της Αθήνας.
Αρχείο:Tholos Olympie.JPG|Το Φιλιππείο στην Ολυμπία.


### Ιταλία
Στις Ρωμαϊκές πόλεις βρίσκονταν στο κέντρο της αγοράς,  και ίσως χρησιμοποιούνταν ως ψαραγορές. Έχουν προταθεί και άλλες χρήσεις για την κεντρική θόλο, όπως ο χώρος στον οποίο διατηρούνταν τα πρότυπα βάρη και μέτρα αναφοράς, ή ως ιερό για τους θεούς της αγοράς. Σε μερικές αγορές στο κέντρο της αυλής είχαν κτίσει μια πηγή νερού αντί για θόλο.
Αρχείο:Rome.Hercules Victor.01.JPG|Ναός του Νικητή Ηρακλή στο Forum Boarium Ρώμης.
Αρχείο:Serapeum (Pozzuoli) -2.jpg|Η αγορά του Pozzuoli. Στο κέντρο υπάρχει ευδιάκριτη θόλος.


## Ινδία

Οι πρώτοι αυτόνομοι ναοί στην Ινδία ήταν κυκλικοί, όπως ο Ναός του Bairat στο Ρατζαστάν, που περιλαμβάνει μια κυκλική κιονοστοιχία και περιβάλλοντα τοίχο, χτίστηκε κατά την εποχή του Αυτοκράτορα Ασόκα και κοντά του βρέθηκαν πέτρινες επιγραφές. Ο Ashoka έχτισε, επίσης, το Ναό Μαχαμπόντι στην Bodh Gaya περί το 250 π. Χ., και μια κυκλική δομή για να προστατεύσει το δέντρο Μπόντι. Αναπαραστάσεις της δομής του πρώιμου ναού βρίσκονται σε ανάγλυφα από το 100 π.Χ. στο Bhārhut και στο Sanchi. Κυκλικοί ναοί βρέθηκαν αργότερα και σε λαξευτές σπηλιές όπως οι Σπηλιές Tulja και Guntupalli.

Προτάθηκε ότι αυτές οι κυκλικές δομές με κιονοστοιχίες ίσως είναι εξέλιξη της ελληνικής Θόλου, αλλά και οι Ινδικές κυκλικές ξύλινες καλύβες θα μπορούσαν εξίσου να αποτέλεσαν έμπνευση.

## Νεοκλασικισμός
Η κορυφή του Καπιτώλιου των ΗΠΑ είναι Θόλος. Στεγάζει τον φωτισμό και αποτελεί βάση για το Άγαλμα της Ελευθερίας. Και το Πάνθεον στο Παρίσι κορυφώνεται με θόλο.
Αρχείο:Tholos (27583224585).jpg|Θόλος του Καπιτωλίου των ΗΠΑ
Αρχείο:U.S. Capitol Tholos.JPG|Θόλος του Καπιτωλίου των ΗΠΑ
Αρχείο:Paris-Pantheon-Facade.jpg|Το Πάνθεον στο Παρίσι.
Αρχείο:Dome of Panthéon de Paris - 2012-05-28.jpg|Το Πάνθεον στο Παρίσι.


## Άλλα

Αρχείο:Ad-Deir (Monastery) Petra Jordan1461.jpg|Κεντρική Θόλος στη μονή Ad Deir της Πέτρας.


## Βιβλιογραφία



Κατηγορία:Αρχαία μνημεία
Κατηγορία:Αρχαία ρωμαϊκά κτίρια και κατασκευές