Τριώνυμο

Στα μαθηματικά, **τριώνυμο** ονομάζεται κάθε παράσταση της μορφής
:\alpha x^2 + \beta x + \gamma. 
Ο όρος "τριώνυμο" προκύπτει από το γεγονός ότι πρόκειται για ένα άθροισμα τριών μονωνύμων. Συνήθη προβλήματα που αφορούν τριώνυμα είναι (μεταξύ άλλων) η εύρεση ριζών του τριωνύμου, η παραγοντοποίηση, ο καθορισμός του προσήμου του για τις διάφορες τιμές του, καθώς και η ελαχιστοποίηση/μεγιστοποίησή του.

## Ρίζες Τριωνύμου
Ένα από τα βασικότερα προβλήματα που αφορούν τριώνυμα είναι η εύρεση των τιμών που τα μηδενίζουν, δηλαδή η επίλυση της εξίσωσης  \alpha x^2 + \beta x + \gamma = 0. Η συγκεκριμένη εξίσωση συνήθως ονομάζεται δευτεροβάθμια εξίσωση ή εξίσωση 2ου βαθμού. Γι' αυτές τις εξισώσεις έχουν προταθεί πολλοί τρόποι επίλυσης, αλλά η πιο ευρέως διαδεδομένη είναι η *μέθοδος της διακρίνουσας*. 

### Μέθοδος της διακρίνουσας
Η **διακρίνουσα** \Delta του τριωνύμου ορίζεται από τον τύπο 
:\Delta = \beta^2-4\alpha\gamma. 

Ανάλογα με την τιμή της διακρίνουσας το τριώνυμο έχει *δύο*, *μία* ή *καμμιά* πραγματική ρίζα. Πιο συγκεκριμένα, αν θεωρήσουμε ότι οι συντελεστές είναι πραγματικοί αριθμοί (δηλαδή \alpha, \beta, \gamma \in \R) θα ισχύει:

**Περίπτωση 1η:** Αν \Delta>0, τότε η εξίσωση έχει δύο πραγματικές ρίζες οι οποίες δίνονται από τους τύπους:
:x_1 = \frac{-\beta + \sqrt{\Delta}}{2\alpha} \quad  και  \quad x_2 = \frac{-\beta - \sqrt{\Delta}}{2\alpha}. 

**Περίπτωση 2η:** Αν \Delta=0, τότε η εξίσωση έχει μόνο μια πραγματική ρίζα, η οποία δίνεται από τον τύπο:
:x_1 = -\frac{\beta}{2\alpha}.
Η συγκεκριμένη ρίζα αναφέρεται συνήθως ως "διπλή ρίζα".

**Περίπτωση 3η:** Τέλος, αν \Delta, τότε η εξίσωση δεν έχει πραγματικές ρίζες, δεν υπάρχουν δηλαδή πραγματικές τιμές που μηδενίζουν το αντίστοιχο τριώνυμο. Υπάρχουν όμως ρίζες που ανήκουν στο σύνολο των μιγαδικών αριθμών και οι οποίες δίνονται από τους τύπους:
:x_1 = \frac{-\beta + \sqrt{-\Delta}\cdot\mathrm{i}}{2\alpha}\quad  και \quad x_2 = \frac{-\beta - \sqrt{-\Delta}\cdot\mathrm{i}}{2\alpha},
όπου \mathrm{i} είναι η φανταστική μονάδα με \mathrm{i}^2=-1. Όπως προβλέπει και η θεωρία των μιγαδικών αριθμών, οι δύο ρίζες είναι συζυγείς μιγαδικοί αριθμοί.

## Παραγοντοποίηση Τριωνύμου
Πολύ συχνά προκύπτει η ανάγκη να μετατραπεί ένα τριώνυμο σε γινόμενο πρωτοβάθμιων παραγόντων, δηλαδή να παραγοντοποιηθεί, ώστε να γίνει κάποια απλοποίηση της παράστασης.  Και σε αυτή την περίπτωση ο υπολογισμός της διακρίνουσας παίζει κρίσιμο ρόλο:

**Περίπτωση 1η:** Αν \Delta>0, τότε το τριώνυμο μπορεί να παραγοντοποιηθεί ως εξής:
:\alpha x^2 + \beta x + \gamma = \alpha\cdot(x - x_1)\cdot(x-x_2),
όπου x_1, x_2  είναι οι δύο πραγματικές ρίζες του τριωνύμου.

**Περίπτωση 2η:** Αν \Delta=0, τότε μπορούμε να γράψουμε
:\alpha x^2 + \beta x + \gamma = \alpha\cdot(x - x_1)^2,
όπου x_1 είναι η διπλή ρίζα του τριωνύμου.

**Περίπτωση 3η:** Τέλος, αν  \Delta, τότε το τριώνυμο δε μπορεί να γραφεί ως γινόμενο πρωτοβάθμιων παραγόντων με πραγματικούς συντελεστές. Μπορεί βέβαια να γραφεί ως γινόμενο παραγόντων με μιγαδικούς συντελεστές, χρησιμοποιώντας τις μιγαδικές ρίζες του τριωνύμου, δηλαδή
: \alpha x^2 + \beta x + \gamma = \alpha\cdot(x - x_1)\cdot(x-x_2).

## Πρόσημο Τριωνύμου
Ένα ακόμη πρόβλημα που ανακύπτει συχνά είναι η ανάγκη αναζήτησης του προσήμου ενός τριωνύμου, δηλαδή η αναζήτηση των πραγματικών τιμών του x για να γίνει το τριώνυμο θετικό ή αρνητικό. Και πάλι υπάρχουν 3 περιπτώσεις, ανάλογα με την τιμή της διακρίνουσας.

**Περίπτωση 1η:** Αν \Delta>0, τότε το τριώνυμο έχει το ίδιο πρόσημο με τον συντελεστή του μεγιστοβάθμιου όρου  (a) εκτός από το διάστημα ενδιάμεσα των ριζών του όπου το πρόσημο είναι αντίθετο. Δηλαδή για όλα τα x\in(-\infty, x_1)\cup(x_2,+\infty) το τριώνυμο παίρνει τιμές ομόσημες του \alpha, ενώ για όλα τα x\in(-x_1, x_2), το τριώνυμο παίρνει τιμές ετερόσημες του a.

**Περίπτωση 2η:** Αν \Delta=0, τότε το τριώνυμο έχει το ίδιο πρόσημο με τον συντελεστή του μεγιστοβάθμιου όρου (\alpha) εκτός βέβαια από την τιμή της ρίζας όπου μηδενίζεται.

**Περίπτωση 3η:** Τέλος, αν \Delta, τότε το τριώνυμο έχει το ίδιο πρόσημο με τον συντελεστή του μεγιστοβάθμιου όρου (\alpha) για όλες τις τιμές του x.

## Τύποι Βιετά
Στην περίπτωση που το τριώνυμο έχει δύο ρίζες, μπορούμε εύκολα να βρούμε το άθροισμα και το γινόμενο των δύο ριζών χρησιμοποιώντας τους τύπους της διακρίνουσας. Συγκεκριμένα, μπορεί εύκολα να αποδειχθεί ότι:

:S=x_1 + x_2 = -\frac{\beta}{\alpha},\quad και \quad P=x_1\cdot x_2 = \frac{\gamma}{\alpha}.

Οι δύο παραπάνω τύποι, που συνδέουν το άθροισμα και το γινόμενο των ριζών με τους συντελεστές του τριωνύμου ονομάζονται τύποι Βιετά.

## Ακρότατα τριωνύμου

Το τριώνυμο έχει ένα ακρότατο σημείο, για x = - \tfrac{\beta}{2\alpha} και η τιμή είναι y = \gamma - \tfrac{\beta^2}{4\alpha}. Για \alpha > 0, το ακρότατο είναι ελάχιστο και για \alpha  είναι μέγιστο. 

Για να αποδείξουμε ότι είναι ακρότατο, αρκεί να υπολογίσουμε την παράγωγο του τριωνύμου f(x) = \alpha x^2 + \beta x + \gamma και να την θέσουμε ίση με το μηδέν:
:f'(x) = 2\alpha x + \beta = 0 \Rightarrow x = - \frac{\beta}{2\alpha}.

## Στην εκπαίδευση
Στα ελληνικά σχολεία οι μαθητές διδάσκονται τις βασικές τεχνικές που αφορούν το τριώνυμο στην Γ΄ Γυμνασίου και στην Γ΄ Λυκείου.

## Περαιτέρω ανάγνωση

### Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Τριώνυμο: Συμπλήρωση τετραγώνου
* Διαδραστικές εφαρμογές για το τριώνυμο
* Διαδραστική εφαρμογή για τις ρίζες του τριωνύμου
* Διαδραστική εφαρμογή για το πρόσημο του τριωνύμου
* Διαδραστική εφαρμογή για το τριώνυμο
* Διαδραστική εφαρμογή για το τριώνυμο

### Ελληνικά άρθρα
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ξενόγλωσσα άρθρα
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Δείτε επίσης
* Δευτεροβάθμια εξίσωση
* Παραβολή (γεωμετρία)
* Πολυώνυμο

## Παραπομπές

Κατηγορία:Μαθηματικά