Μάχη του Τσερεζόλε

Η **μάχη του Τσερεζόλε** (*Ceresole*, επίσης *Cérisoles*) έλαβε χώρα στις 14 Απριλίου 1544, κατά τη διάρκεια του Ιταλικού Πολέμου του 1542–1546, έξω από το χωριό Τσερεζόλε ντ'Άλμπα στην περιοχή του Πιεμόντε της Ιταλίας. Ένας γαλλικός στρατός, με διοικητή τον Φρανσουά ντε Μπουρμπόν κόμη του Ανγκιάν, νίκησε τις συνδυασμένες δυνάμεις της Γερμανίας και της Ισπανίας, με διοικητή τον Aλφόνσο ντ'Αβάλος ντ'Ακουίνo, μαρκήσιο του Βάστο. Παρά το γεγονός ότι προκάλεσαν σημαντικές απώλειες στα αυτοκρατορικά στρατεύματα, οι Γάλλοι απέτυχαν στη συνέχεια να εκμεταλλευτούν τη νίκη τους καταλαμβάνοντας το Μιλάνο.

Ο Ανγκιάν και ο ντ'Αβάλος είχαν τακτοποιήσει τις στρατιές τους κατά μήκος δύο παράλληλων κορυφογραμμών. Λόγω της τοπογραφίας του πεδίου της μάχης, πολλές από τις επιμέρους ενέργειες της μάχης ήταν ασυντόνιστες. Η μάχη άνοιξε με αρκετές ώρες αψιμαχίας μεταξύ των αντίπαλων ομάδων αρκεβουζιέρων και μια αναποτελεσματική ανταλλαγή πυροβολικού, μετά την οποία ο ντ'Αβάλος διέταξε μια γενική προέλαση. Στο κέντρο, οι αυτοκρατορικοί λογχοφόροι συγκρούστηκαν με το γαλλικό και το ελβετικό πεζικό, με τις δύο πλευρές να έχουν τρομερές απώλειες. Στο νότιο τμήμα του πεδίου της μάχης, το Ιταλικό πεζικό στην αυτοκρατορική υπηρεσία παρασύρθηκε από τις επιθέσεις του γαλλικού ιππικού, και αποχώρησε όταν έμαθε ότι τα αυτοκρατορικά στρατεύματα του κέντρου είχαν ηττηθεί. Στο βορρά, εν τω μεταξύ, η γαλλική γραμμή πεζικού κατέρρευσε, και ο ντ'Ανγκιάν οδήγησε μια σειρά από αναποτελεσματικές και δαπανηρές επιθέσεις ιππικού εναντίον του Ισπανικού και Γερμανικού πεζικού, προτού το τελευταίο αναγκαστεί να παραδοθεί με την άφιξη του νικηφόρου ελβετικού και γαλλικού πεζικού από το κέντρο.

Η Τσερεζόλε ήταν μια από τις λίγες μάχες με λογχοφόρους κατά το δεύτερο μισό των Ιταλικών Πολέμων. Γνωστή μεταξύ των στρατιωτικών ιστορικών κυρίως για τη «μεγάλη σφαγή», που συνέβη όταν στήλες αναμεμειγμένων αρκεβουζιέρων και λογχοφόρων συναντήθηκαν στο κέντρο, καταδεικνύει επίσης τον συνεχιζόμενο ρόλο του παραδοσιακού βαρέως ιππικού σε ένα πεδίο μάχης, που κυριαρχείται σε μεγάλο βαθμό από το αναδυόμενο πεζικό.

## Προανάκρουσμα
Το άνοιγμα του πολέμου στη βόρεια Ιταλία σημαδεύτηκε από την πτώση της Νίκαιας σε έναν συνδυασμένο γαλλο-οθωμανικό στόλο τον Αύγουστο του 1543. Εν τω μεταξύ, οι γερμανο-ισπανικές δυνάμεις είχαν προχωρήσει από τη Λομβαρδία προς το Τορίνο, το οποίο είχε αφεθεί στα χέρια των Γάλλων στο τέλος του προηγούμενου πολέμου το 1538.  Τον χειμώνα του 1543–1544, είχε αναπτυχθεί ένα αδιέξοδο στο Πιεμόντε μεταξύ των Γάλλων, υπό τον Σιέρ ντε Μπουτιέρ, και του Αυτοκρατορικού στρατού, υπό τον ντ'Αβάλος.  Η γαλλική θέση, με επίκεντρο το Τορίνο, έφτασε προς τα έξω σε μια σειρά από οχυρωμένες πόλεις: Πινερόλo, Καρμανιόλα, Σαβιλιάνo, Σούζα, Moνκαλιέρι, Βιλανόβα, Κιβάσo και πολλές άλλες. Ο ντ'Αβάλος, εν τω μεταξύ, ήλεγχε μια ομάδα φρουρίων στην περιφέρεια της γαλλικής επικράτειας: Moντόβι, Άστι, Καζάλε Μονφεράτo, Βερτσέλι και Iβρέα.  Οι δύο στρατοί ασχολήθηκαν κυρίως με την επίθεση ο ένας στα απομακρυσμένα οχυρά του άλλου. Ο ντε Μπουτιέρ κατέλαβε το Σαν Τζερμάνο Βερτσελέζε, κοντά στο Βερτσέλι, και πολιόρκησε την Iβρέα. Ο ντ'Αβάλος, εν τω μεταξύ, κατέλαβε το Καρινιάνo, μόλις δεκαπέντε μίλια νότια του Τορίνο, και προχώρησε στη φρουρά και την οχύρωση του. 
[αριστερά|μικρογραφία| ''Πορτρέτο του Aλφόνσο ντ'Αβάλος, μαρκήσιου ντελ Βάστο, με υπηρέτη'' ([Ελαιογραφία|ελαιογραφία σε καμβά από τον Τιτσιάνο, π. 1533).]]
Καθώς οι δύο στρατοί επέστρεψαν στις χειμερινές διαμονές, ο Φραγκίσκος Α΄ της Γαλλίας αντικατέστησε τον Μπουτιέρ με τον Φραγκίσκο ντε Μπουρμπόν, κόμη του Ανγκιάν, έναν πρίγκιπα χωρίς εμπειρία να διοικεί στρατό.  Ο Φραγκίσκος έστειλε επίσης πρόσθετα στρατεύματα στο Πιεμόντε, συμπεριλαμβανομένων πολλών εκατοντάδων βαρέων ιππέων, μερικά σώματα γαλλικού πεζικού από το Ντοφινέ και το Λανγκεντόκ, και μια δύναμη σχεδόν Ελβετών από το Γκρυγιέρ (Φριμπούρ).  Τον Ιανουάριο του 1544, ο κόμης του Ανγκιάν πολιόρκησε το Καρινιάνo, το οποίο υπερασπιζόταν τα αυτοκρατορικά στρατεύματα υπό τη διοίκηση του Πύρρο Κολόνα.  Οι Γάλλοι ήταν της γνώμης ότι ο ντ'Αβάλος θα αναγκαζόταν να επιχειρήσει μια ανακούφιση της πολιορκημένης πόλης, οπότε θα μπορούσε να εξαναγκαστεί σε μάχη. αλλά καθώς τέτοιες μάχες θεωρούνταν πολύ επικίνδυνες, ο Ανγκιάν έστειλε τον Μπλαιζ ντε Λασεράν-Μασανκόμ, κύριο του Μονλύκ στο Παρίσι, για να ζητήσει από τον Φραγκίσκο Α΄ την άδεια να πολεμήσει.  Ο Moνλύκ προφανώς έπεισε τον Φραγκίσκο Α΄ να δώσει τη συγκατάθεσή του -ανάλογα με τη συμφωνία των λοχαγών του Ανγκιάν- σχετικά με τις αντιρρήσεις του κόμη του Σαιν-Πολ, ο οποίος παραπονέθηκε ότι μια ήττα θα άφηνε τη Γαλλία εκτεθειμένη σε εισβολή από τα στρατεύματα του ντ'Αβάλος, σε μια εποχή που ο Κάρολος Ε' της Γερμανίας και ο Ερρίκος Η' της Αγγλίας αναμενόταν να επιτεθούν στην Πικαρδία.  Ο Moνλύκ, επιστρέφοντας στην Ιταλία, έφερε μαζί του σχεδόν εκατό εθελοντές από τους νεαρούς ευγενείς της αυλής, συμπεριλαμβανομένου του Γκασπάρ ντε Κολινύ. 

Ο ντ' Αβάλος, αφού περίμενε την άφιξη ενός μεγάλου όγκου λογχοφόρων που έστειλε ο αυτοκράτορας Γερμανίας Κάρολος Ε', ξεκίνησε από το Άστι προς το Καρινιάνο.  Η συνολική του δύναμη περιελάμβανε 12.500–18.000 πεζούς, από τους οποίους ίσως οι 4.000 ήταν με αρκεβούζια ή με μουσκέτα. Μπόρεσε να συγκεντρώσει μόνο περίπου 800–1.000 ιππείς, εκ των οποίων λιγότεροι από 200 ήταν χωροφύλακες.  Ο ντ' Αβάλος αναγνώρισε τη σχετική αδυναμία του ιππικού του, αλλά θεώρησε ότι αντισταθμιζόταν από την εμπειρία του πεζικού του και τον μεγάλο αριθμό των αρκεβουζιέρων στις τάξεις του. 

Ο Ανγκιάν, έχοντας μάθει για την αυτοκρατορική προέλαση, άφησε μια δύναμη ανάσχεσης στο Καρινιάνo, και συγκέντρωσε τον υπόλοιπο στρατό του στην Καρμανιόλα, εμποδίζοντας τη διαδρομή του ντ'Αβάλος προς την πολιορκημένη πόλη.  Το γαλλικό ιππικό, επισκιάζοντας τις κινήσεις του ντ'Αβάλος, ανακάλυψε ότι οι αυτοκρατορικές δυνάμεις κατευθύνονταν απευθείας προς τη γαλλική θέση. Στις 10 Απριλίου, ο ντ'Αβάλος κατέλαβε το χωριό Τσερεζόλε ντ'Άλμπα, περίπου πέντε μίλια (8&nbsp;χλμ) νοτιοανατολικά των Γάλλων.  Οι αξιωματικοί του Ανγκιάν τον παρότρυναν να επιτεθεί αμέσως, αλλά ήταν αποφασισμένος να πολεμήσει στο έδαφος της επιλογής του. Το πρωί της 14ης Απριλίου, οι Γάλλοι βάδισαν από την Καρμανιόλα σε μια θέση περίπου τρία μίλια (5&nbsp;χλμ) στα νοτιοανατολικά, και περίμεναν την άφιξη του ντ'Αβάλος.  Ο Ανγκιάν και ο Moνλύκ θεώρησαν ότι το ανοιχτό έδαφος θα έδινε στο γαλλικό ιππικό ένα σημαντικό τακτικό πλεονέκτημα.  Σε αυτό το σημείο, ο γαλλικός στρατός αποτελούνταν από περίπου 11.000–13.000 πεζούς, 600 ελαφρούς ιππείς και 900–1.250 βαρύ ιππικό. Ο Ανγκιάν και ο ντ'Αβάλος είχαν περίπου είκοσι πυροβόλα.  Η μάχη ήρθε σε μια τυχερή στιγμή για τον Ανγκιάν, καθώς τα ελβετικά στρατεύματά του –όπως και πριν από τη μάχη της Μπικότσα– απειλούσαν να επιστρέψουν προς το σπίτι τους, εάν δεν πληρώνονταν. Η είδηση της επικείμενης μάχης επανέφερε κάποια ηρεμία στις τάξεις τους. 

## Η μάχη

### Οι θέσεις
μικρογραφία| Οι αρχικές θέσεις των αντίπαλων στρατών: τα γαλλικά στρατεύματα εμφανίζονται με μπλε και τα αυτοκρατορικά στρατεύματα με κόκκινο.
Τα στρατεύματα του Ανγκιάν ήταν τοποθετημένα κατά μήκος της κορυφής μιας κορυφογραμμής, που ήταν ψηλότερα στο κέντρο από ό,τι εκατέρωθεν, εμποδίζοντας τις πλάγιες πτέρυγες του γαλλικού στρατού να βλέπουν η μία την άλλη.  Ο γαλλικός στρατός χωρίστηκε στα παραδοσιακά σώματα «μάχης», «προπορευόμενοι» και «πίσω», που αντιστοιχούσαν στο κέντρο και τη δεξιά και την αριστερή πτέρυγα της γαλλικής γραμμής.  Στο άκρο δεξιά της γαλλικής θέσης βρισκόταν ένα σώμα ελαφρού ιππικού, αποτελούμενο από τρεις λόχους υπό τους Ντε Τερμ, Μπερναντίνo και Mωρέ, με συνολική δύναμη περίπου 450–500 ανδρών.  Στα αριστερά τους βρισκόταν το γαλλικό πεζικό υπό τον Ντε Ταΐς, που αριθμούσε περίπου 4.000, και, πιο αριστερά, μια μοίρα 80 χωροφυλάκων υπό τον Μπουτιέρ, ο οποίος ήταν ονομαστικά ο διοικητής ολόκληρης της γαλλικής δεξιάς πτέρυγας.  Το κέντρο της γαλλικής γραμμής σχηματίστηκε από δεκατρείς εταιρείες βετεράνων Ελβετών, που αριθμούσαν περίπου 4.000, υπό την κοινή διοίκηση του Γουίλιαμ Φρύλιχ του Σολέρ και ενός λοχαγού με το όνομα Σαιν Ζυλιάν.  Στα αριστερά τους ήταν ο ίδιος ο Ανγκιάν με τρεις λόχους βαρέως ιππικού, μια ομάδα ελαφρών ιππέων και τους εθελοντές από το Παρίσι: συνολικά, περίπου 450 στρατιώτες.  Η αριστερή πτέρυγα αποτελούνταν από δύο στήλες πεζικού, που αποτελούνταν από 3.000 νεοσύλλεκτους από το Γκυγιέρ και 2.000 Ιταλούς, όλοι υπό τη διοίκηση του Σιέρ Ντεσκρόζ.  Στο άκρο αριστερά της γραμμής ήταν περίπου 400 έφιπποι τοξότες, που είχαν αναπτυχθεί ως ελαφρύ ιππικό. διοικούνταν από τον Νταμπιέρ, στον οποίο δόθηκε επίσης η διοίκηση ολόκληρης της γαλλικής αριστερής πτέρυγας. 

Η αυτοκρατορική γραμμή σχηματίστηκε σε μια παρόμοια κορυφογραμμή που έβλεπε τη γαλλική θέση. Στην άκρα αριστερά, απέναντι από τον Ντε Τερμ, βρίσκονταν 300 Φλωρεντινοί ελαφρείς ιππείς υπό τον Ροντόλφο Μπαλιόνι. Πλαισιώνοντάς τους προς τα δεξιά ήταν 6.000 Ιταλοί πεζοί υπό τον Φεράντε Σανσεβερίνο, πρίγκιπα του Σαλέρνο.  Στο κέντρο βρίσκονταν οι 7.000 λογχοφόροι (landsknechte) υπό τη διοίκηση του Eριπράντο Μαντρούτσο. Στα δεξιά τους ήταν ο ίδιος ο ντ'Αβάλος, μαζί με τη μικρή δύναμη περίπου 200 βαρέων ιππέων υπό τον Κάρλο Γκοντζάγκα.  Η αυτοκρατορική δεξιά πτέρυγα αποτελούνταν από περίπου 5.000 Γερμανούς και Ισπανούς πεζούς υπό τον Ραμόν δε Καρδόνα. Πλαισιώθηκαν, στην άκρα δεξιά, από 300 ελαφρούς ιταλικούς ιππείς υπό τον Φιλίπ ντε Λανουά, πρίγκιπα της Σoυλμόνα. 

### Αρχικές κινήσεις
Καθώς τα στρατεύματα του ντ'Αβάλος, που προχωρούσαν από την Τσερεζόλε, άρχισαν να φτάνουν στο πεδίο της μάχης, και οι δύο στρατοί προσπάθησαν να κρύψουν τον αριθμό και τη θέση τους από τον άλλο. Ο Ανγκιάν είχε διατάξει τους Ελβετούς να ξαπλώσουν στο έδαφος πίσω από την κορυφή της κορυφογραμμής, ενώ μόνο η αριστερή πτέρυγα του αυτοκρατορικού στρατού ήταν αρχικά ορατή στους Γάλλους.  Ο ντ'Αβάλος έστειλε ομάδες αρκεβουζιέρων σε μια προσπάθεια να εντοπίσει τις γαλλικές πλευρές. Ο Ανγκιάν, με τη σειρά του, απέσυρε περίπου 800 αρκεβουζιέρους υπό τον Moνλύκ, για να καθυστερήσει την αυτοκρατορική προέλαση.  Η αψιμαχία μεταξύ των αρκεβουζιέρων συνεχίστηκε για σχεδόν τέσσερις ώρες. Ο Mαρτέν ντυ Μπελέ, παρατηρώντας τη συμπλοκή, τον περιέγραψε ως «ένα όμορφο θέαμα, για όποιον βρισκόταν σε ασφαλές μέρος και άπρακτος, διότι έκαναν ο ένας με τον άλλο όλα τα τεχνάσματα και τα στρατηγήματα της μικροσυμπλοκής».  Καθώς αποκαλύφθηκε η έκταση της θέσης κάθε στρατού, ο Ανγκιάν και ο ντ'Αβάλος έφεραν και οι δύο το πυροβολικό τους.  Ο κανονιοβολισμός που ακολούθησε συνεχίστηκε για αρκετές ώρες, αλλά είχε μικρό αποτέλεσμα λόγω της απόστασης και της σημαντικής κάλυψης, που είχαν τα στρατεύματα και από τις δύο πλευρές. 
αριστερά|μικρογραφία| Η πρώτη φάση της μάχης, συμπεριλαμβανομένης της αυτοκρατορικής προέλασης, της καταστροφής του ιππικού της Φλωρεντίας, της διαίρεσης των λογχοφόρων (landsknechts) και της προέλασης και υποχώρησης του ισπανικού βαρέως ιππικού.
Η αψιμαχία τελικά έληξε, όταν φαινόταν ότι το αυτοκρατορικό ιππικό θα επιτεθεί στους Γάλλους στρατιώτες στο πλευρό. Ο Moνλύκ ζήτησε τότε βοήθεια από τον Ντε Τερμ, ο οποίος προχώρησε με όλη τη δύναμη του ελαφρού ιππικού του.  Ο ντ' Αβάλος, παρατηρώντας τη γαλλική κίνηση, διέταξε μια γενική προέλαση σε όλη την αυτοκρατορική γραμμή.  Στο νότιο άκρο του πεδίου της μάχης, το γαλλικό ελαφρύ ιππικό οδήγησε τους Φλωρεντινούς του Μπαλιόνι πίσω στο προπορευόμενο πεζικό του Σανσεβερίνo και στη συνέχεια προχώρησε στην επίθεση απευθείας στη στήλη του πεζικού.  Ο ιταλικός σχηματισμός κράτησε, και ο ίδιος ο Ντε Τερμ τραυματίστηκε και αιχμαλωτίστηκε. αλλά όταν ο Σανσεβερίνo είχε αντιμετωπίσει την προκύπτουσα αναταραχή και ήταν έτοιμος να προχωρήσει ξανά, ο αγώνας στο κέντρο είχε ήδη κριθεί. 

### "Μια μεγάλη σφαγή"
Το γαλλικό πεζικό -κυρίως Γασκώνοι- είχε εν τω μεταξύ ξεκινήσει την πλαγιά προς το Σανσεβερίνο.  Ο Moνλύκ, σημειώνοντας ότι η αταξία των Ιταλών τους είχε αναγκάσει σε αδιέξοδο, πρότεινε στον Ντε Ταΐς να επιτεθεί στην προχωρούσα στήλη λογχοφόρων (landsknechte) του Mαντρούτσo. Αυτή η συμβουλή έγινε αποδεκτή, και ο γαλλικός σχηματισμός έστριψε αριστερά, σε μια προσπάθεια να χτυπήσει τους λογχοφόρους στα πλάγια.  Ο Mαντρούτσo απάντησε χωρίζοντας τη στήλη του σε δύο ξεχωριστά τμήματα, το ένα από τα οποία κινήθηκε για να αναχαιτίσει τους Γάλλους, ενώ το άλλο συνέχισε την πλαγιά προς τους Ελβετούς που περίμεναν στο ύψωμα. 

Το πεζικό των ακοντιστών και σκοπευτών είχε ήδη υιοθετήσει ένα σύστημα, στο οποίο οι αρκεβουζιέροι και οι ακοντιστές αναμειγνύονταν σε συνδυασμένες μονάδες. Τόσο το γαλλικό, όσο και το αυτοκρατορικό πεζικό περιείχαν άντρες με πυροβόλα όπλα διάσπαρτα στις μεγαλύτερες στήλες των ακοντιστών.  Αυτός ο συνδυασμός ακοντιστών και μικρών όπλων έκανε τις κοντινές μάχες εξαιρετικά αιματηρές.  Το μικτό πεζικό ήταν κανονικά τοποθετημένο σε χωριστές ομάδες, με τους αρκεβουζιέρους στα πλευρά μιας κεντρικής στήλης από ακοντιστές. Στην Τσερεζόλε, ωστόσο, το γαλλικό πεζικό είχε τακτοποιηθεί με την πρώτη σειρά των ακοντιστών, ακολουθούμενη αμέσως από μια τάξη αρκεβουζιέρων, οι οποίοι διατάχθηκαν να κρατήσουν τα πυρά τους μέχρι να συναντηθούν οι δύο στήλες.  Ο Moνλύκ, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι είχε επινοήσει το σχέδιο, έγραψε ότι:Με αυτόν τον τρόπο θα πρέπει να σκοτώσουμε όλους τους λοχαγούς τους στην πρώτη σειρά. Αλλά διαπιστώσαμε ότι ήταν τόσο ευρηματικοί όσο εμείς, διότι πίσω από την πρώτη σειρά των ακοντιστών τους είχαν βάλει άνδρες με πιστόλια. Καμία πλευρά δεν πυροβόλησε μέχρι που τους αγγίξαμε, και μετά έγινε μια χονδρή σφαγή: κάθε βολή σκότωνε. Όλη η πρώτη σειρά σε κάθε πλευρά έπεσε. 
Οι Ελβετοί, βλέποντας τους Γάλλους να εμπλέκονται με τη μία από τις δύο στήλες των λογχοφόρων, τελικά κατέβηκαν για να συναντήσουν την άλλη, η οποία ανέβαινε αργά στην πλαγιά του λόφου.  Και οι δύο μάζες πεζικού παρέμειναν εγκλωβισμένες σε μια ώθηση ακοντιστών, έως ότου η μοίρα βαρέως ιππικού υπό τον Μπουτιέ επιτέθηκε στο πλευρό των λογχοφόρων, γκρεμίζοντας τον σχηματισμό τους και οδηγώντας τους στην πλαγιά.  Το αυτοκρατορικό βαρύ ιππικό, που βρισκόταν στα δεξιά των λογχοφόρων, και το οποίο είχε διαταχθεί από τον ντ'Αβάλος να επιτεθεί στους Ελβετούς, οπισθοχώρησε από τους ακοντιστές και έφυγε προς τα πίσω, αφήνοντας τον Κάρλο Γκοντζάγκα να αιχμαλωτιστεί. 

Το ελβετικό πεζικό και το πεζικό της Γασκώνης προχώρησαν στη σφαγή των εναπομεινάντων λογχοφόρων -των οποίων η αυστηρή διαταγή απέκλειε μια γρήγορη υποχώρηση- καθώς προσπάθησαν να αποσυρθούν από το πεδίο της μάχης.  Ο δρόμος προς την Τσερεζόλε ήταν γεμάτος πτώματα. Οι Ελβετοί, ειδικότερα, δεν έδειξαν έλεος, καθώς ήθελαν να εκδικηθούν την κακομεταχείριση της ελβετικής φρουράς του Moντόβι τον προηγούμενο Νοέμβριο.  Οι περισσότεροι από τους αξιωματικούς των λογχοφόρων σκοτώθηκαν. Και ενώ οι σύγχρονες μαρτυρίες πιθανώς υπερβάλλουν τους αριθμούς των νεκρών, είναι σαφές ότι το γερμανικό πεζικό είχε πάψει να υπάρχει ως μαχητική δύναμη.  Βλέποντας αυτό, ο Σανσεβερίνo αποφάσισε ότι η μάχη χάθηκε, και βάδισε στο Άστι με το μεγαλύτερο μέρος του ιταλικού πεζικού και τα υπολείμματα του φλωρεντινού ιππικού του Μπαλιόνι. Το γαλλικό ελαφρύ ιππικό, εν τω μεταξύ, ενώθηκε στην καταδίωξη των λογχοφόρων. 

### Συμπλοκές στον βορρά
Στο βόρειο άκρο του πεδίου της μάχης, τα γεγονότα είχαν εξελιχθεί αρκετά διαφορετικά. Το ιππικό του Νταμπιέρ κατατρόπωσε την ομάδα των ελαφρών αλόγων του Λανουά. Οι Ιταλοί και το απόσπασμα από το Γκυγιέρ, εν τω μεταξύ, έσπασαν και τράπηκαν σε φυγή —αφήνοντας τους αξιωματικούς τους να σκοτωθούν— χωρίς να προσφέρουν κάποια πραγματική αντίσταση στο προερχόμενο αυτοκρατορικό πεζικό.  Καθώς το πεζικό του Καρδόνα περνούσε από την αρχική γαλλική γραμμή, ο Ανγκιάν κατέβηκε σε αυτό με ολόκληρο το σώμα του βαρέως ιππικού υπό τις διαταγές του. η μετέπειτα εμπλοκή έλαβε χώρα στην ανάποδη πλαγιά της κορυφογραμμής, μακριά από τα μάτια του υπόλοιπου πεδίου της μάχης. 
δεξιά|μικρογραφία| Η δεύτερη φάση της μάχης, συμπεριλαμβανομένης της καταστροφής του ναπολιτάνικου ιππικού και των λογχοφόρων, η αποχώρηση του Σανσεβερίνo, οι επιθέσεις του ιππικού του Ανγκιάν, η υποχώρηση του ισπανο-γερμανικού πεζικού και η επιστροφή του γαλλικού και ελβετικού πεζικού από την Τσερεζόλε.
Στην πρώτη επίθεση, το ιππικό του Ανγκιάν διείσδυσε σε μια γωνία του αυτοκρατορικού σχηματισμού, ωθώντας προς τα πίσω και χάνοντας μερικούς από τους εθελοντές από το Παρίσι.  Καθώς οι τάξεις του Καρδόνα έκλεισαν ξανά, το γαλλικό ιππικό γύρισε και έκανε μια δεύτερη επίθεση κάτω από σφοδρά πυρά των αρκεβουζίων. Αυτό ήταν πολύ πιο δαπανηρό και πάλι απέτυχε να σπάσει την Αυτοκρατορική στήλη.  Ο Ανγκιάν, μαζί με το ελαφρύ ιππικό του Νταμπιέρ, έκανε μια τρίτη επίθεση, η οποία και πάλι απέτυχε να επιτύχει ένα αποφασιστικό αποτέλεσμα. Λιγότεροι από εκατό Γάλλοι χωροφύλακες παρέμειναν στη συνέχεια.  Ο Ανγκιάν πίστευε ότι η μάχη χάθηκε -σύμφωνα με τον Moνλύκ, σκόπευε να μαχαιρώσει τον εαυτό του, "κάτι που θα μπορούσαν να κάνουν οι αρχαίοι Ρωμαίοι, αλλά όχι οι καλοί Χριστιανοί "- όταν ο Σαιν Ζουλιάν, ο Ελβετός διοικητής, έφτασε από το κέντρο του πεδίου της μάχης και ανέφερε ότι οι αυτοκρατορικές δυνάμεις εκεί είχαν κατατροπωθεί. 

Η είδηση της ήττας των λογχοφόρων έφτασε στα στρατεύματα του Καρδόνα περίπου την ίδια στιγμή που είχε φτάσει ο Ανγκιάν. Η αυτοκρατορική στήλη γύρισε και υποχώρησε προς την αρχική της θέση.  Ο Ανγκιάν ακολούθησε στενά με το υπόλοιπο ιππικό του. Σύντομα ενισχύθηκε από μια ομάδα Ιταλών έφιππων αρκεβουζιέρων, που είχαν σταθμεύσει στο Ρακονίζι και είχαν ξεκινήσει προς το πεδίο της μάχης, όταν άκουσαν την αρχική ανταλλαγή πυροβολικού.  Αυτοί οι αρκεβουζιέροι, που κατέβηκαν να πυροβολήσουν και στη συνέχεια επανασυντάχθηκαν, μπόρεσαν να παρενοχλήσουν την Αυτοκρατορική στήλη αρκετά, ώστε να επιβραδύνουν την υποχώρησή της.  Εν τω μεταξύ, το γαλλικό και ελβετικό πεζικό του κέντρου, έχοντας φτάσει στην Τσερεζόλε, είχε γυρίσει και επέστρεψε στο πεδίο της μάχης. Ο Moνλύκ, που ήταν μαζί τους, γράφει:Όταν ακούσαμε στο Τσερεζόλε ότι ο M. ντ'Ανγκιάν μάς ήθελε, τόσο οι Ελβετοί όσο και εμείς οι Γασκώνοι στρίψαμε προς το μέρος του -δεν είδα ποτέ να σχηματίζονται δύο τάγματα τόσο γρήγορα- συνταχθήκαμε ξανά στη γραμμή, καθώς τρέχαμε δίπλα-δίπλα. Ο εχθρός έφευγε σε γρήγορη πορεία, εκτοξεύοντας βολές από αρκεβούζια και κρατούσε το ιππικό μας, όταν τους είδαμε. Και όταν μας περιέγραψαν μόλις 400 βήματα μακριά, και το ιππικό μας ετοιμαζόταν να επιτεθεί, πέταξαν τα ακόντιά τους και παραδόθηκαν στους ιππείς. Μπορούσες να δεις δεκαπέντε ή είκοσι από αυτούς να γυρίζουν από έναν οπλισμένο, να τον πιέζουν και να του ζητούν τέταρτο, από φόβο για εμάς τους πεζούς, που θέλαμε να τους κόψουμε όλων τον λαιμό. Ίσως το ήμισυ των ανδρών του αυτοκρατορικού πεζικού σκοτώθηκαν, καθώς προσπαθούσαν να παραδοθούν. Οι υπόλοιποι, περίπου 3.150 άνδρες, αιχμαλωτίστηκαν.  Λίγοι, συμπεριλαμβανομένου του βαρόνου του Σάισνεκ, ο οποίος διοικούσε τα γερμανικά τμήματα πεζικού, κατάφεραν να διαφύγουν. 

## Συνέπεια
Οι απώλειες της μάχης ήταν ασυνήθιστα υψηλές, ακόμη και με τα πρότυπα της εποχής, και υπολογίζονται στο 28 τοις εκατό του συνολικού αριθμού των στρατευμάτων που εμπλέκονται.  Οι μικρότεροι αριθμοί που δίνονται για τους αυτοκρατορικούς νεκρούς στις σύγχρονες μαρτυρίες είναι μεταξύ 5.000 και 6.000, αν και ορισμένες γαλλικές πηγές δίνουν αριθμούς έως και 12.000.  Ένας μεγάλος αριθμός αξιωματικών σκοτώθηκε, ιδιαίτερα μεταξύ των λογχοφόρων. Πολλοί από αυτούς που επέζησαν αιχμαλωτίστηκαν, συμπεριλαμβανομένων των Ραμόν δε Καρδόνα, Κάρλο Γκοντζάγκα και Eριπράντο Μαντρούτσo.  Οι απώλειες των Γάλλων ήταν μικρότερες, αλλά αριθμούσαν τουλάχιστον 1.500 έως 2.000 νεκρούς.  Αυτοί περιλάμβαναν πολλούς από τους αξιωματικούς των δυνάμεων πεζικού της Γασκώνης και του Γκυγιέρ, καθώς και ένα μεγάλο μέρος της χωροφυλακής που είχε ακολουθήσει τον Ανγκιάν.  Ο μόνος Γάλλος κρατούμενος ήταν ο Ντε Τερμ, ο οποίος είχε μεταφερθεί μαζί με τους υποχωρούντες Ιταλούς του Σανσεβερίνo. 

Παρά την κατάρρευση του αυτοκρατορικού στρατού, η μάχη αποδείχθηκε μικρής στρατηγικής σημασίας.  Με την επιμονή του Φραγκίσκου Α', ο γαλλικός στρατός επανέλαβε την πολιορκία του Καρινιάνο, όπου ο Κολόνα άντεξε για αρκετές εβδομάδες. Λίγο μετά την παράδοση της πόλης, ο Ανγκιάν αναγκάστηκε να στείλει 23 λόχους ιταλικού και πεζικού της Γασκώνης -και σχεδόν το μισό βαρύ ιππικό του- στην Πικαρδία, στην οποία είχε εισβάλει ο Κάρολος Ε'.  Καθώς έμεινε χωρίς πραγματικό στρατό, ο Ανγκιάν δεν μπόρεσε να καταλάβει το Μιλάνο. Ο ντ'Αβάλος, εν τω μεταξύ, κατέστρεψε μια νέα δύναμη ιταλικού πεζικού υπό τον Πιέτρο Στρότσι και τον κόμη του Πιτιλιάνo στη μάχη του Σεραβάλε.  Το τέλος του πολέμου είδε μια επιστροφή στο status quo στη βόρεια Ιταλία.

## Ιστοριογραφία
Διάφορες λεπτομερείς σύγχρονες μαρτυρίες της μάχης έχουν διασωθεί. Μεταξύ των γαλλικών χρονικών συγκαταλέγονται οι αφηγήσεις του Mαρτέν Ντυ Μπελέ και του Μπλαιζ ντε Μονλύκ, οι οποίοι ήταν και οι δύο παρόντες στη σκηνή. Ο Σιέρ ντε Ταβάν, που συνόδευε τον Ανγκιάν, κάνει επίσης κάποια αναφορά στα γεγονότα στα απομνημονεύματά του.  Η πιο εκτενής αναφορά από την αυτοκρατορική πλευρά είναι αυτή του Πάολο Τζιόβιο. Παρά μια σειρά ασυνεπειών με άλλες αφηγήσεις, παρέχει, σύμφωνα με τον ιστορικό Σαρλ Ομάν, «πολύτιμες σημειώσεις, για σημεία που παραμελήθηκαν από όλους τους Γάλλους αφηγητές». 

Το ενδιαφέρον των σύγχρονων στρατιωτικών ιστορικών για τη μάχη επικεντρώθηκε κυρίως στον ρόλο των φορητών όπλων, και στη σφαγή που προέκυψε μεταξύ του πεζικού στο κέντρο.  Η διάταξη των ακοντιστών και των αρκεβουζιέρων που χρησιμοποιήθηκαν, θεωρήθηκε πολύ δαπανηρή, και δεν δοκιμάστηκε ξανά. Στις επόμενες μάχες, τα αρκεβούζια χρησιμοποιήθηκαν κυρίως για αψιμαχίες και από τις πλευρές μεγαλύτερων σχηματισμών ακοντιστών.  Η Τσερεζόλε παρουσιάζει επίσης ενδιαφέρον ως επίδειξη του συνεχιζόμενου ρόλου του παραδοσιακού βαρέως ιππικού στο πεδίο της μάχης.  Παρά την αποτυχία των τιμωριών του Ανγκιάν - οι Γάλλοι, σύμφωνα με τον Μπερτ Χολ, πίστευαν στην «αποτελεσματικότητα του βαρέως ιππικού χωρίς βοήθεια, για να σπάσουν πειθαρχημένους σχηματισμούς»: ένα μικρό σώμα χωροφυλάκων ήταν αρκετό, στο κέντρο, για να καταστρέψει τις στήλες πεζικού, που είχαν ήδη συμμετάσχει με άλλο πεζικό.  Πέρα από αυτή την τακτική χρησιμότητα, ένας άλλος λόγος για τη συνεχιζόμενη σημασία του ιππικού είναι προφανής από το τελευταίο επεισόδιο της μάχης: οι Γάλλοι χωροφύλακες ήταν τα μόνα στρατεύματα που εύλογα αναμένεται να αποδεχτούν την παράδοση του αντιπάλου, καθώς το ελβετικό και το γαλλικό πεζικό δεν είχαν καμία διάθεση να αιχμαλωτιστούν. Το ιππικό ήταν, σύμφωνα με τον Χολ, «σχεδόν διαισθητικά αναμενόμενο να λάβει υπόψη του αυτές τις παρακλήσεις χωρίς αμφιβολία». 

## Παραπομπές


## Αναφορές

* 
* Black, Jeremy. "Dynasty Forged by Fire." *MHQ: The Quarterly Journal of Military History* 18, no. 3 (Spring 2006): 34–43. ISSN&nbsp;1040-5992.
* 
* 
* 
* 
* 

## Περαιτέρω ανάγνωση

* Courteault, P. *Blaise de Monluc ιστορικός* . Παρίσι, 1908.
* Du Bellay, Martin, Sieur de Langey . *Αναμνήσεις του Martin και του Guillaume du Bellay* . Επιμέλεια VL Bourrilly και F. Vindry. 4 τόμοι. Παρίσι: Société de l'histoire de France, 1908–19.
* Τζιόβιο, Πάολο . *Όπερα Pauli Iovii* . Τόμος 3, μέρος 1, *Historiarum sui temporis* . Επιμέλεια D. Visconti. Ρώμη: Libreria dello Stato, 1957.
* Λοτ, Φερδινάνδο. *Recherches sur les effectifs des armées françaises des guerres d'Italie aux guerres deθρησκευτικά, 1494–1562* . Παρίσι: École Pratique des Hautes Études, 1962.
* Monluc, Blaise de . *Σχολιαστές* . Επιμέλεια P. Courteault. 3 τόμοι. Παρίσι: 1911–25. Μεταφράστηκε από τον Charles Cotton ως *Τα σχόλια του Messire Blaize de Montluc* (Λονδίνο: A. Clark, 1674).
* Monluc, Blaise de. *Στρατιωτικά Απομνημονεύματα: Blaise de Monluc, Οι πόλεμοι των Αψβούργων-Βαλουά και οι Γαλλικοί Πόλεμοι της Θρησκείας* . Επιμέλεια Ian Roy. Λονδίνο: Longmans, 1971.
* Saulx, Gaspard de, Seigneur de Tavanes . *Mémoires de très noble et très illustre Gaspard de Saulx, Seigneur de Tavanes, Mareschal de France, Admiral des Mers de Levant, Gouverneur de Provence, Conseiller du Roy, et capitaine de cent hommes d'armes* . Château de Lugny: Fourny, 1653.

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 

Κατηγορία:Μάχες της Γαλλίας
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις