Κιλίμι Πίροτ

μικρογραφία|194x194εσ|Κιλίμι Πίροτ με διακοσμητικά στοιχεία
Το **κιλίμι Πίροτ ή** **χαλί** **Πίροτ**ή (Σερβικά: Пиротски ћилим / Pirotski ćilim) αναφέρεται σε μια ποικιλία από επίπεδα υφαντά κιλίμια με ταπισερί τα οποία παραδοσιακά φτιάχονταν στο Πίροτ, μια πόλη που βρίσκεται στη νοτιοανατολική Σερβία. Το κιλίμι Πίροτ αναφέρεται συχνά ως ένα από τα εθνικά σύμβολα της Σερβίας.  Ενώ το Πίροτ είναι το ιστορικό κέντρο για την παραγωγή αυτού του στιλ χαλιού, το κιλίμι Πίροτ αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης ιστορίας της κατασκευής χαλιών στα Βαλκάνια, με τα χαλιά τύπου Πίροτ να βρίσκονται παραδοσιακά σε όλη την περιοχή, από τη σύγχρονη Βοσνία και Ερζεγοβίνη έως την Τουρκία. Το τουρκικό όνομα της πόλης Πίροτ, Σαρκόι*,* έχει επίσης δώσει το όνομα "σάρκιοϊ" σε χαλιά του ίδιου στιλ που παράγονται στη σύγχρονη Τουρκία,  ενώ η γειτονική πόλη Τσιπρόβτσι πέρα από τα σύνορα στη Βουλγαρία έχει αναγνωριστεί ως ένα ακόμη σημαντικό κέντρο για την ίδια παράδοση κιλιμιών.

Η κατασκευή κιλιμιών στο Πίροτ είναι η τέχνη της κατασκευής χαλιών σε κάθετο αργαλειό. Η τέχνη αυτή χρησιμοποιείται για την παραγωγή κιλιμιών από μαλλί, διακοσμημένων με διάφορα γεωμετρικά, φυτικά και άλλα στολίδια.  Η σημερινή αυθεντική ταπισερί έχει αναπτυχθεί υπό την επίδραση της ανατολίτικης ύφανσης.  Η κατασκευή χαλιών στο Πίροτ περιλαμβάνεται στον κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Σερβίας.  Μαζί με τα χαλιά Τσιπρόβτσι, τα κιλίμια Πίροτ θεωρούνται μέρος ενός περιφερειακού κέντρου ύφανσης χαλιών που προέρχεται από αυτήν την ορεινή περιοχή της Ανατολικής Σερβίας και της Δυτικής Βουλγαρίας.  Ένα παράδειγμα των σχεδίων από τις τελευταίες περιόδους είναι το μοτίβο του Ράσιτς το οποίο βασίστηκε στο κιλίμι που έφερε ο Σέρβος στρατηγός Μιχαήλο Ράσιτς. 

Τα κιλίμια Πίροτ, με περίπου 122 διακοσμητικά στοιχεία και 96 διαφορετικά είδη, προστατεύονται με γεωγραφική ένδειξη από το 2002. Είναι ένα από τα σημαντικότερα δείγματα παραδοσιακής χειροτεχνίας στη Σερβία. Στα τέλη του 19ου αιώνα και μέχρι τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, τα κιλίμια Πίροτ χρησιμοποιούνταν συχνά ως έμβλημα της σερβικής βασιλικής οικογένειας. Αυτή η παράδοση αναβίωσε το 2011, όταν τα κιλίμια Πίροτ επανεισήχθησαν σε κρατικές τελετές στη Σερβία.

## Επισκόπηση
[μικρογραφία|Έκθεση στο [Εθνογραφικό Μουσείο Βελιγραδίου|Εθνογραφικό Μουσείο στο Βελιγράδι]]
Η ύφανση χαλιών στο Πίροτ χρονολογείται από τον Μεσαίωνα.  Μία από τις πρώτες αναφορές στα κιλίμια Πίροτ σε γραπτές πηγές χρονολογείται από το 1565, όταν λέγεται ότι σκάφη στον Δούναβη και τον Δράβο ήταν καλυμμένα με κιλίμια Πίροτ. 

Το Πίροτ ήταν κάποτε το σημαντικότερο κέντρο κατασκευής χαλιών στα Βαλκάνια.  Η πόλη βρίσκεται στον ιστορικό κεντρικό αυτοκινητόδρομο που συνέδεε την κεντρική Ευρώπη με την Κωνσταντινούπολη.  Ένα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό ορισμένων χαλιών τύπου Πίροτ είναι η επιγραφή του Σέρβου ή Βούλγαρου υφαντή και το έτος ύφανσης του χαλιού. 

Σήμερα, πολλά κλασικά παραδείγματα κιλιμιών Πίροτ μπορούν να βρεθούν σε όλη τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, τη Βουλγαρία, την Κροατία, το Μαυροβούνιο, τη Σερβία, την Τουρκία και σε πολλές άλλες διεθνείς συλλογές.  Μία από τις κύριες ιδιότητες των χαλιών αυτών είναι τα αποτελέσματα που επιτυγχάνονται μέσω της επιλογής και της διάταξης των χρωμάτων.  Στις αρχές του 19ου αιώνα, οι φυτικές βαφές αντικαταστάθηκαν από χρωστικές ανιλίνης.  Από την παλιά τουρκική ονομασία του Πίροτ ως σάρκιοϊ προέρχεται η παραδοσιακή εμπορική ονομασία των χαλιών ως κιλίμια σάρκιοϊ. Προερχόμενα από τον ομώνυμο σημερινό τουρκικό οικισμό Σάρκιοϊ στην Ανατολική Θράκη, ο οποίος δεν είχε καθιερωμένη παράδοση στην κατασκευή χαλιών, τα σάρκιοϊ συχνά αποδίδονται ψευδώς ως χαλιά που προέρχονται από τη Θράκη. Επίσης, στον κλάδο της πώλησης χαλιών, τα σάρκιοϊ χαρακτηρίζονται ως ανατολίτικης ή τουρκικής προέλευσης, ώστε να πωλούνται ευκολότερα σε μη γνώστες, καθώς ορισμένοι προτιμούν χαλιά τα οποία έχουν ανατολίτικη προέλευση. Στην πραγματικότητα, τα σάρκιοϊ έχουν καθιερωθεί από τον 17ο αιώνα στην περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων ή στην οροσειρά Στάρα Πλάνινα στις πόλεις Πίροτ, Μπερκόβιτσα, Λομ, Τσιπρόβτσι και Σάμοκοβ. Αργότερα, παράγονταν επίσης στο Κνιάζεβατς και στο Κάριμπροντ.

## Πολιτιστικοί φορείς
[μικρογραφία|Κιλίμια Πίροτ (Bombe u pregradama και Rašičeva šara) μπροστά στον βασιλιά [Αλέξανδρος Α΄ της Γιουγκοσλαβίας|Αλέξανδρο Α΄ της Γιουγκοσλαβίας και τη βασίλισσα Μαρία στα εγκαίνια του Μνημείου Ευγνωμοσύνης προς τη Γαλλία στο Βελιγράδι (1930).]]

* «Σύλλογος "Γκρλίτσα» 
* «Σύλλογος Συντήρησης και Ανάπτυξης του Κιλιμιού Πίροτ», ιδρυθείς το 1995
* «Συνεταιρισμός Κιλιμιού Πίροτ», ιδρυθείς το 1902 
* «Damsko srce»

## Συλλογές

### Σερβικές
* Το Εθνογραφικό Μουσείο στο Βελιγράδι φιλοξενεί μια μικρή συλλογή χαλιών.
* Το Μουσείο Εφαρμοσμένων Τεχνών διαθέτει μια πολύτιμη συλλογή 120 περίπου χαλιών από το Πίροτ, που χρονολογούνται από τα τέλη του 18ου έως τα μέσα του 20ού αιώνα. 

### Διεθνείς
* Βρετανικό Μουσείο (2 κιλίμια, από το 2013) 

## Διακόσμηση
Τα κιλίμια Πίροτ με 122 περίπου διακοσμητικά σχέδια και 96 διαφορετικούς τύπους προστατεύονται με γεωγραφική ένδειξη το 2002.

## Εικόνες

Αρχείο:Pirotski_Cilim_Serbian_traditinal_carpet.JPG|εναλλ.=Pirot rug Venci| 
Αρχείο:Piroter_Kelim_1.jpg|εναλλ.=Scheme of a Pirot rug| 
Αρχείο:Pirot_rug_-_Pirotski_cilim_-_Sarkoy_kilim.jpg|εναλλ.=Scheme of the Razbacani đulovi type| 
Αρχείο:Kelim_2.jpg|εναλλ.=Scheme of the Bombe u pregradama type. Ornaments at the border are called kornjača (turtle).| 
Αρχείο:Pirotski_cilim_bombe_u_pregradama.png|εναλλ.=bombe u pregradama| 
Αρχείο:Bosanska_šara_Pirot_kilim.jpg|εναλλ.=Bosanska šara| 


## Παραπομπές

### Πηγές

* Peter Bausback, 1983: *Kelim. antike orientalische Flachgewebe*. Klinkhardt & Biermann, München. ISBN&nbsp;
* Marina Cvetković, 2008: *Игра шарених нити : колекција пиротских h̄илима Етнографског музеја у Београду (The Play of Varicolored filaments - collection of the Pirot Kilims in the Ethnographic Museum in Belgrade)*. Ethnografski muzej u Beogradu, Belgrad. ISBN&nbsp;
* Alastair Hull & José Luczyc-Wyhowska, 1993: *Kilim - the complete guide: History, pattern, technique, identification*. Thames and Hundson, London. ISBN&nbsp;
* Yanni Petsopulos, 1980: *Der Kelim*. Prestel Verlag, München. ISBN&nbsp;
* Dobrila Stojanović, 1987: *Пиротски  ћилими (Pirotski ćilimi)*. Muzejske zbirke VIII, Museum of Applied Arts (Muzej primenjene umetnosti), Belgrad.
*  (not used)
* 
* 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

*  (στα Αγγλικά)
* Gallery of historic Pirot rugs in the Museum of Ponišavlje, in Pirot
* Kilimpirot.com History and Tradition of Pirot rugs
* Pirot rug guild "Damsko srce", Pirot.)
* Radmila Vlatković, kurator museum Ponišljava on Pirot rugs)
* Sergej Ivanov - ''Importance of Zackel sheep breed in development of Pirot and Chiprovtsi kilim brand in the stara planina region''
* Balkanmagazin on Pirot carpet
* Bif.rs Pirotski cilim
* Pirotski ćilim opet pobedio
* 
* 
* 
* 
* 
Κατηγορία:Εθνικά σύμβολα της Σερβίας
Κατηγορία:Λαϊκή παράδοση της Βουλγαρίας
Κατηγορία:Πολιτισμός της Βουλγαρίας
Κατηγορία:Πολιτισμός της Σερβίας
Κατηγορία:Ταπητουργία
Κατηγορία:Χειροτεχνία