Οικογένεια φαν ντε Πάσε

[thumb|325px|«Η πτώσις του Φαέθοντος», έργο του Κρίσπιν φαν ντε Πάσε του Πρεσβύτερου σε σχέδιο του [Μαίρτεν ντε Φος]]
Η **Οικογένεια φαν ντε Πάσε** () ή **Οικογένεια ντε Πάσε** ήταν μια οικογένεια Ολλανδών λιθογράφων χαρακτών, με «γενάρχη» της τον Κρίσπιν (εξελλην. «Κρισπίνο») τον Πρεσβύτερο. Η ακμή της τοποθετείται τον 16ο και τον 17ο αιώνα. Μπορεί να συγκριθεί με τις φλαμανδικές οικογένειες των Βίριξ και των Σάντελερ, αλλά κυρίως σε ένα πιο εμπορικό επίπεδο. Τα περισσότερα έργα της ήταν προσωπογραφίες, πρώτες σελίδες βιβλίων και άλλα διακοσμητικά. Καθώς παρατηρείται και με τις άλλες οικογένειες, τα στιλ των μελών της είναι πολύ παρόμοια μεταξύ τους και είναι δύσκολο να διαπιστωθεί σε ποιον ανήκει ένα έργο που δεν φέρει υπογραφή ή χρονολογία, ή έστω ενδείξεις τοποθεσίας.

## Ο Κρίσπιν ο Πρεσβύτερος
[295px|thumb|left|«Πορτρέτα των 8 από τους 13 [Συνωμοσία της Πυρίτιδας|Συνωμότες της Πυρίτιδας», έργο του Κρίσπιν φαν ντε Πάσε του Πρεσβύτερου, 1605]]
Ο **Κρίσπιν [φαν] ντε Πάσε ο Πρεσβύτερος** (γενν. στο Αρνεμύντεν περί το 1564 και τάφηκε στις 6 Μαρτίου 1637 στην Ουτρέχτη) ήταν Ολλανδός εκδότης και χαράκτης, που μαθήτευσε και εργάσθηκε στην Αμβέρσα, τότε κέντρο των λιθογραφικών και χαρακτικών εκτυπώσεων, με πολύ παραγωγικά εργαστήρια που παρήγαν για λογαριασμό εκδοτών με θαυμάσια δίκτυα διανομής σε όλη την Ευρώπη. Το 1584-1585 ο Κρίσπιν έγινε μέλος της Συντεχνίας του Αγίου Λουκά των καλλιτεχνών της Αμβέρσας. Εργάσθηκε για λογαριασμό του εξέχοντα εκδοτικού οίκου Plantin Press.  

Υπήρξε κυρίως αναπαραγωγός σχεδίων καλλιτεχνών της Αμβέρσας, ιδίως του Μαίρτεν ντε Φος, που ήταν παραγωγικότατος σχεδιαστής. Ο φαν ντε Πάσε πήρε ως σύζυγό του τη Μαγνταλένα ντε Μποκ, μια ανιψιά της συζύγου του ντε Φος. Οι ταραχές όμως που προεκάλεσε ο Ογδοηκονταετής Πόλεμος διεσκόρπισαν πολλούς καλλιτέχνες ανά τη βόρεια Ευρώπη. Ως Αναβαπτιστής, ο Κρίσπιν ντε Πάσε κινδύνευε να υποστεί θρησκευτικές διώξεις. Μετεγκαταστάθηκε έτσι αρχικώς στο Άαχεν, και όταν οι Προτεστάντες εκδιώχθηκαν και από εκεί ίδρυσε δικό του εργαστήριο λιθογραφίας και καλλιτεχνικών εκτυπώσεων στην Κολωνία το 1589, αλλά και πάλι υποχρεώθηκε να μεταναστεύσει, το 1611. Περί το 1612 έστησε την επιχείρησή του στην Ουτρέχτη και από εκεί δημιούργησε χαρακτικά για την αγγλική αγορά και άλλες, πεθαίνοντας στην πόλη αυτή. Τα έργα του περιλαμβάνουν την εικονογράφηση των *Μεταμορφώσεων* του Οβιδίου και μια γνωστή απεικόνιση μερικών από τους Άγγλους Συνωμότες της Πυρίτιδας, σύγχρονη της Συνωμοσίας, αλλά με άγνωστη την πηγή στην οποία βασίστηκε για να αποδώσει τις φάτσες τους.

Τα έργα της οικογένειας απαντώνται σε πολλές πινακοθήκες, μεταξύ των οποίων στην Εθνική Πινακοθήκη Προσωπογραφιών του Λονδίνου.

## Η δεύτερη γενιά
[thumb|255px|«Πορτρέτο της [Ποκαχόντας σε ηλικία 21 ετών», έργο του Σίμον ντε Πάσε, 1616]]
Τέσσερα από τα τέκνα του Κρίσπιν φαν ντε Πάσε του Πρεσβύτερου έγιναν επίσης αξιόλογοι λιθογράφοι, όπως και ο εγγονός του (που είναι γνωστός ως «Κρίσπιν ο Γ΄»).

Ο πρωτότοκος γιος του, ο **Σίμον ντε Πάσε** (περ. 1595 – 6 Μαΐου 1647), εργάσθηκε στην Αγγλία από το 1616 περίπου και κατόπιν, το 1624, εγκαταστάθηκε στην Κοπεγχάγη ως «βασιλικός χαράκτης» και σχεδιαστής μεταλλίων. Παρέμεινε εκεί μέχρι τον θάνατό του.

Ο **[[Κρίσπιν φαν ντε Πάσε ο Νεότερος]]** (ή «Κρίσπιν Β΄», περ. 1597-1670) εργάσθηκε στο Παρίσι τουλάχιστον από το 1617 έως το 1627, στην Ουτρέχτη από το 1630 έως το 1639 και στη συνέχεια στο Άμστερνταμ μέχρι τον θάνατό του. Η εικονογράφηση του βιβλίου του Αντουάν ντε Πλυβινέλ *Maneige royal* (= «Οδηγίες προς τον Βασιλέα πώς να ιππεύει») θεωρείται από τον Hind το καλύτερο έργο ολόκληρης της Οικογένειας των φαν ντε Πάσε.

Ο **Βίλεμ ντε Πάσε** (*Willem de Passe*, περ. 1598 – περ. 1637) έχει, ως βραχύβιος, το μικρότερο σε ποσότητα έργο μεταξύ των αδελφών. Ανέλαβε το εργαστήριο του αδελφού του Σίμωνα στην Αγγλία, πιθανώς αφού πρώτα εργάσθηκε στη Γαλλία, και πέθανε στο Λονδίνο, ίσως από πανούκλα. Εντάχθηκε στην ενορία των Ουγενότων (ναός στην οδό Θρέντνηντλ) το 1624 και η σύζυγός του Ελίζαμπεθ ίσως ήταν αδελφή του Άγγλου εκδότη Τόμας Τζένερ (*Thomas Jenner*, θάν. 1673).

Η **[[Μαγνταλένα φαν ντε Πάσε]]** (*Magdalena van de Passe*, 1600-1638) γεννήθηκε, όπως και τα αδέλφια της, στην Κολωνία και απεβίωσε στην Ουτρέχτη. Ειδικεύθηκε στα τοπία μέχρι τον γάμο της με τον καλλιτέχνη Φρέντερικ φαν Μπέβερφορντεν το 1634, μετά τον οποίο σχεδόν σταμάτησε την καλλιτεχνική σταδιοδρομία της, παρά το ότι ο σύζυγός της πέθανε το 1636 και εκείνη επέστρεψε στον πατέρα της. Το έργο της περιλαμβάνει απεικονίσεις πλοίων, χάραξη πλακών τυπογραφείου και άλλα.

Μετά τους τρεις θανάτους στην οικογένεια μέσα σε δύο χρόνια (1637-1638), παρέμειναν μόνο ο Κρίσπιν ο Νεότερος στην Ολλανδική Δημοκρατία και ο Σίμον στη Δανία.

## Μείζονα έργα
* *Hortus Floridus*, κυρίως του Κρίσπιν του Νεότερου, 1614-1617
* *Heroologia Anglica*, 1620, με 65 προσωπογραφίες αξιοσημείωτων προσωπικοτήτων της Αγγλίας, από διάφορα μέλη της Οικογένειας φαν ντε Πάσε.

## Παραπομπές


## Πηγές
* Το λήμμα «Βαν ντε Πάσσε» στη *Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια* «Χάρη Πάτση», τόμ. 7, σελ. 752
* Hind Arthur M.: *[https://books.google.com/books?id=bxFb8nN_wUQC A History of Engraving and Etching]*, Houghton Mifflin Co., 1923 (στις ΗΠΑ), ανατύπωση Dover Publications, 1963, ISBN 0-486-20954-7
* Getty Foundation: *Union List of Artists' Names* online
* Mayor, Hyatt A.: *Prints and People*, Metropolitan Museum of Art / Princeton, 1971, ISBN 0-691-00326-2

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Βιογραφικά δεδομένα για τον Κρίσπιν τον Πρεσβύτερο

Κατηγορία:Λιθογράφοι
Κατηγορία:Ολλανδοί χαράκτες
Κατηγορία:Οικογένειες καλλιτεχνών