Σαντζάκι του Δυρραχίου

Το **σαντζάκι του Δυρραχίου** (οθωμανικά τουρκικά: سنجاق دراج, , ή , , αλβανικά: Sanxhaku i Durrësit) ήταν ένα από τα σαντζάκια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ονομάστηκε από την πρωτεύουσά του, το Δυρράχιο, και ήταν επίσης γνωστό ως **Σαντζάκ του Ντουράτσο** από το ιταλικό όνομα της πρωτεύουσάς του. 

Το σαντζάκι αποτελούνταν από τους καζάδες του Δυρραχίου, των Τιράνων, του Σιγιάκ, της Καβάγια και της Κρούγια. Το σαντζάκι του Δυρραχίου αποτελούσε το νότιο μισό του Βιλαετίου της Σκόδρας. Το βόρειο μισό ήταν το σαντζάκι της Σκόδρας. Το σαντζάκι του Δυρραχίου συνόρευε επίσης με τα σαντζάκια του Μοναστηρίου και της Ντίμπρα στα βορειοανατολικά του και με το σαντζάκι του Ελμπασάν στα ανατολικά και νότια. Τα δυτικά του σύνορα ήταν η Αδριατική Θάλασσα. Το έδαφός του ήταν γενικά επίπεδο και πεδινό. Μόνο τα ανατολικά τμήματα του καζά των Τιράνων και της Καβάγια ήταν ορεινά.

Το φρούριο του Δυρραχίου ήταν από τα τελευταία κάστρα στην αλβανική επικράτεια που έπεσαν στα χέρια των Οθωμανών στα μέσα του 1501 και η ίδια η πόλη εμφανίστηκε πολύ κατεστραμμένη από τις πολυάριθμες συγκρούσεις του προηγούμενου αιώνα. Υπό την οθωμανική κυριαρχία, η πόλη δεν θα ανακτούσε ποτέ την προηγούμενη ακμή που είχε από την αρχαιότητα. Μερική αναβίωση από άποψη οικονομικής και στρατηγικής σημασίας καταγράφεται κατά την περίοδο του αυτόνομου και *[[de facto]]* ανεξάρτητου αλβανικού πασαλικίου της Σκόδρας.

Το Δυρράχιο θα καθιερωθεί ως σαντζάκι μόλις το 1880 μετά από μεταρρύθμιση, που ακολούθησε τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο και το Συνέδριο του Βερολίνου. Ως σαντζάκι, βρισκόταν στη δικαιοδοσία του βιλαετίου της Σκόδρας. Ως διοικητικό όργανο τρίτου επιπέδου, θα είχε αρχικά τέσσερις καζάδες, αφού η Κρούγια μεταφέρθηκε στη δικαιοδοσία του σαντζακίου του Δυρραχίου μόλις το 1903.

Μετά την Επανάσταση των Νεοτούρκων του Ιουλίου του 1908, που επανέφερε σε ισχύ το φιλελεύθερο σύνταγμα του 1876 και την επανίδρυση του κοινοβουλίου, που ίσχυε μόνο για δύο χρόνια (1876-1878), στο σαντζάκι του Δυρραχίου θα εκλεγεί μόνο ένας εκπρόσωπος σε όλους τους καζάδες. Ο Εσάντ Πασάς, μέλος της εξέχουσας οικογένειας Τοπτάνι, θα εκλεγόταν βουλευτής και στις δύο εκλογές που διεξήχθησαν κατά τη διάρκεια της ύπαρξης του σαντζακίου (1908 και 1912). Οι Τοπτάνι κατά τον 19ο αιώνα και τις αρχές του 20ού αιώνα ήταν η πιο σημαντική οικογένεια από άποψη επιρροής, πλούτου και δύναμης. Τα μέλη της ήταν καταλύτες και συμμετέχοντες σε πολλά σημαντικά γεγονότα τόσο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας όσο και αργότερα της Ανεξάρτητης Αλβανίας.

Με την έναρξη του Α' Βαλκανικού Πολέμου το 1912, όλοι οι καζάδες κήρυξαν την ανεξαρτησία τους προσχωρώντας στο νέο αλβανικό κράτος. Στα τέλη Νοεμβρίου 1912, οι σερβικές δυνάμεις κατέλαβαν χωρίς αντίσταση το μεγαλύτερο μέρος του σαντζακιού του Δυρραχίου με το πρόσχημα ότι κατείχαν οθωμανικά εδάφη. Ωστόσο, αυτή η εισβολή δεν κράτησε πολύ, καθώς οι Μεγάλες Δυνάμεις δεν αναγνώρισαν ποτέ αυτή την κίνηση ως νόμιμη και αργότερα παρενέβησαν αναγκάζοντας τον σερβικό Στρατό να εγκαταλείψει τα αλβανικά εδάφη.

## Ιστορία
Η πόλη του Δυρραχίου ήταν ένα από τα τελευταία φρούρια σε αλβανικά κατοικημένα εδάφη που έπεσαν στα χέρια των Οθωμανών. Από την αρχαιότητα, η πόλη ήταν ένα από τα πιο σημαντικά και γνωστά κέντρα της ανατολικής Αδριατικής και της κεντρικής Μεσογείου. Η πόλη ήταν μέρος των πεδίων μάχης στον ρωμαϊκό εμφύλιο πόλεμο μεταξύ Ιουλίου Καίσαρα και Πομπήιου, ιδιαίτερα στη μάχη του Δυρραχίου το 48 π.Χ. Ομώνυμη μάχη έγινε κοντά στην πόλη το 1081 μεταξύ του Βυζαντινού αυτοκράτορα Αλέξιου Α' Κομνηνού και των Νορμανδών της νότιας Ιταλίας.
αριστερά|μικρογραφία|230x230εσ| Λιμάνι του Δυρραχίου το 1573
Κατά την τελευταία περίοδο αντίστασης, η πόλη-λιμάνι ήταν μέρος της *[[Ενετική Αλβανία|Ενετικής Αλβανίας]]*, όρος που αναφερόταν στις κτήσεις της Δημοκρατίας της Βενετίας κατά μήκος της νοτιοανατολικής Αδριατικής Θάλασσας. Πριν από τους Ενετούς, η πόλη και η γύρω περιοχή ήταν μέρος του Βασιλείου της Αλβανίας υπό την κυριαρχία των Ανζού και του Πριγκιπάτου της Αλβανίας υπό την κυριαρχία της αλβανικής ευγενικής οικογένειας των Τόπια.

Η πόλη έπεσε στα χέρια των Οθωμανών στις 17 Αυγούστου 1501, αφού δέχτηκε συνεχείς επιθέσεις και λεηλασίες κατά την τελευταία της περίοδο, αλλά και επειδή οι Βενετοί είχαν επανειλημμένα απορρίψει τα αιτήματα των τοπικών διοικητών να ενισχύσουν τα αμυντικά τείχη του φρουρίου και να στείλουν ενισχύσεις. Την επίθεση διαχειριζόταν ο *[[σαντζάκμπεης]]* του Ελμπασάν, με τη βοήθεια άλλων γειτονικών σαντζακιών, κάποιος Μεχμέτ Μπέης, που ήταν ο πρώτος που μπήκε στην πόλη με τις δυνάμεις του. 

Η πόλη σύμφωνα με τους σύγχρονους περιηγητές και χρονικογράφους ήταν ερειπωμένη και είχε πάρει μια όψη Αποκάλυψης. Επιδημίες όπως πανώλη και ελονοσία έπαιξαν επίσης σημαντικό ρόλο στη δημιουργία μιας τέτοιας καταστροφικής κατάστασης.

Στη δεκαετία του 1550, το Δυρράχιο και οι γύρω περιοχές φαίνεται να μετατράπηκαν σε κέντρο, όπου η πειρατεία είχε αρχίσει να ανθίζει. Κύριοι στόχοι τους ήταν ραγούσικα, αψβούργικα και ιδιαίτερα ενετικά εμπορικά πλοία. Μετά από αρπαγές και λεηλασία, κατευθύνθηκαν στο λιμάνι του Δυρραχίου, βρέθηκαν στο κάστρο υπό τον έλεγχο των Οθωμανών, υπό το πυροβολικό του οποίου μπορούσαν να καταφύγουν, όταν καταδιώκονταν από βενετικές γαλέρες, και να βρουν υποστήριξη από τις τοπικές Αρχές και τον πληθυσμό. 

Η πόλη ανέκαμψε μερικώς μετά την ανοικοδόμηση των αμυντικών τειχών και την επανέναρξη του εμπορίου με τη Βενετία και τη Ραγούσα, αλλά σίγουρα όχι στον βαθμό ανάπτυξης που είχε στο παρελθόν.  Η ανάπτυξη θα αποκτούσε νέα ώθηση με την εγκαθίδρυση των αυτόνομων και *[[de facto]]* ανεξάρτητων από το λεγόμενο Αλβανικό Πασαλίκι κατά τα τέλη του 18ου και τις αρχές του 19ου αιώνα. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι οικογένειες των ηγεμόνων Μπουσάτι της Σκόδρας, μαζί με τους Αλτούνι, που άσκησαν την επιρροή τους γύρω από τον καζά της Καβάγια, τους Μπαργκίνι στον καζά των Τιράνων και τους Τοπτάνι στον καζά της Κρούγια, μέσω συμμαχιών και ένοπλων συγκρούσεων μεταξύ τους, πολέμησαν για έλεγχο και επιρροή στην κεντρική Αλβανία και ιδιαίτερα για το λιμάνι του Δυρραχίου ως ένα από τα σημαντικότερα σημεία της περιοχής. 

Το 1771, ο Μεχμέτ Πασάς Μπουσάτι θα αποκτήσει τον έλεγχο των σαντζακίων του Ντουκαγκίν, του Ελμπασάν και της Οχρίδας, ως ανταμοιβή για τη δράση του κατά τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1768-1774. Έθεσε έτσι ολόκληρη την περιοχή, μεταξύ άλλων, όπως το Δυρράχιο, την Καβάγια, την Κρούγια, Το Σιζάκ και τα Τίρανα, υπό τον απόλυτο έλεγχο του Πασαλικίου της Σκόδρας και της οικογένειας Μπουσάτι για τις επόμενες πέντε δεκαετίες. Μετά τον θάνατο του Καρά Μαχμούτ Πασά, το κληρονομικό σύστημα, που είχε καθιερωθεί μέχρι τότε, αμφισβητήθηκε, καθώς ο Μαχμούτ Πασάς δεν είχε αφήσει γιους. Το αυτοκρατορικό Συμβούλιο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας άρχισε να εξετάζει το ενδεχόμενο να χωρίσει το πασαλίκι σε τρία σαντζάκια, εκ των οποίων το ένα σαντζάκι του Δυρραχίου, αλλά λόγω ανησυχίας για την επανέναρξη των συγκρούσεων μεταξύ των τοπικών αρχηγών, αναγκάστηκαν να εγκρίνουν τη μεταφορά της εξουσίας στα χέρια του Ιμπραήμ Πασά, που ήταν αδελφός του Καρά Μαχμούτ Πασά.  Ως εκ τούτου, η δημιουργία του σαντζακιού του Δυρραχίου τέθηκε σε αναμονή εκείνη την εποχή. 

Το 1831, οι Μπουσάτι ανατράπηκαν από την εξουσία μετά τη στρατιωτική επέμβαση της Υψηλής Πύλης. Στις 3 Νοεμβρίου 1839, κηρύχθηκε μια περίοδος μεταρρυθμίσεων μετά το Διάταγμα του Ροδώνα, που διήρκεσε περίπου 35 χρόνια. Θα ήταν γνωστή ως *εποχή [[Τανζιμάτ]]* και σκοπός της ήταν ο εκσυγχρονισμός και η εδραίωση των κοινωνικών και πολιτικών θεμελίων της αυτοκρατορίας, καθώς και η δημιουργία μιας νέας διοικητικής οργάνωσης. Μία από τις πρώτες μεταρρυθμίσεις ήταν η επίσημη διάλυση του φεουδαρχικού-στρατιωτικού συστήματος γνωστού ως *[[Τιμαριώτες|τιμαριώτικο]] σύστημα* και η αντικατάστασή του με μια σύγχρονη κρατική δομή. 

Εν τω μεταξύ, κατά τη διάρκεια αυτού του αιώνα η οικογένεια Τοπτάνι αναδείχθηκε ισχυρότερη και σύμφωνα με αναφορές ξένων προξένων και εγγράφων θεωρούνταν ως η πλουσιότερη και ισχυρότερη οικογένεια στο σαντζάκι του Δυρραχίου και πέρα από αυτό.  Κατείχαν περίπου τα τρία τέταρτα της ωφέλιμης γης και τα μέλη της οικογένειας συμμετείχαν σε πολλά από τα γεγονότα κατά την τελευταία περίοδο της αυτοκρατορίας στη Βαλκανική χερσόνησο, αλλά και στη διαμόρφωση και σημαντικά γεγονότα της ανεξάρτητης Αλβανίας.

### Ίδρυση και διοίκηση
Μετά το τέλος του Ρωσοτουρκικού πολέμου, που είχε ως αποτέλεσμα την ήττα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και τις υποχρεώσεις που της επιβλήθηκαν στο Συνέδριο του Βερολίνου, άρχισε να εξετάζεται μια νέα διοικητική μεταρρύθμιση, που θα κάλυπτε τις κοινωνικοοικονομικές ανάγκες της εποχής. Προκειμένου να ενισχυθεί περαιτέρω και να αυξηθεί ο έλεγχος της κεντρικής κυβέρνησης στις επαρχίες, η Υψηλή Πύλη ανέλαβε το 1864 μια διοικητική μεταρρύθμιση γνωστή ως Νόμος των Βιλαετίων, η οποία θα διαρκούσε αρκετά χρόνια, πριν πάρει σταθερή και τελική μορφή. Η μεταρρύθμιση αντικατέστησε το διοικητικό σύστημα του εγιαλετίου με νεοσύστατα βιλαέτια. Τα βιλαέτια χωρίστηκαν σε παρόμοιες υποδιαιρέσεις με τους διοικητικούς προκατόχους τους (σαντζάκια, καζάδες και ναχιγέδες). Το ίδιο το σαντζάκι είχε επικεφαλής έναν Μουτεσαρίφη, που εξαρτιόταν άμεσα από τον Βαλή, ο οποίος ήταν ο επικεφαλής του βιλαετίου. Οι δύο δεκαετίες που ακολούθησαν την εφαρμογή του νόμου για τα βιλαέτια ήταν και οι δεκαετίες που επέφεραν πολύ συχνές αλλαγές ως προς τα όρια στο βιλαέτι της Σκόδρας, τόσο λόγω των εδαφών που παραχωρήθηκαν υπέρ του Μαυροβουνίου, όσο και λόγω της αναδιάρθρωσης των εσωτερικών συνόρων μεταξύ βιλαετιών και σαντζακίων. 

Το 1869 ιδρύθηκε το Βιλαέτι της Σκόδρας, το οποίο περιλάμβανε μεταξύ άλλων τα σαντζάκια της Σκόδρας, της Ντίμπρα, του Πρίζρεν και του Ιπέκ. Το 1873, η έκταση του βιλαετίου της Σκόδρας μειώθηκε προς όφελος του πρόσφατου και βραχύβιου Βιλαετίου του Πρίζρεν, το οποίο περιλάμβανε όλο το Κοσσυφοπέδιο μαζί με τα σαντζάκια της Ντίμπρα, των Σκοπίων και της Νις. Ωστόσο, οι πιο συχνές και βαθιές αλλαγές στον χάρτη των βιλαετιών σημειώθηκαν στα χρόνια της Μεγάλης Ανατολικής Κρίσης (1875-1878). Η διοικητική διαίρεση του βιλαετίου αναθεωρήθηκε στα τέλη του 1880 με την ίδρυση δύο σαντζακιών ως διοικητικών μονάδων δεύτερης βαθμίδας.  Οι καζάδες του Πεκίν, των Τιράνων, του Σιζάκ και της Καβάγια προσαρτήθηκαν στο Δυρράχιο, το οποίο από καζά αναβαθμίστηκε στο επίπεδο του σαντζακιού. Το 1892, ο καζάς του Πεκίν πέρασε στο σαντζάκι του Ελμπασάν, που εξαρτιόταν από το Βιλαέτι του Μοναστηρίου. Έτσι, η διοικητική διαίρεση του βιλαετίου από το 1893 παρέμεινε η ίδια μέχρι το 1908, με εξαίρεση κάποιες αλλαγές εντός των ορίων του.  Η Κρούγια μεταφέρθηκε στο σαντζάκι του Δυρραχίου το 1903 μαζί με τη γύρω περιοχή. Η κίνηση αυτή θα γινόταν μετά από παρέμβαση του Βαλή του βιλαετίου για να διευκολυνθεί η παροχή δημόσιων υπηρεσιών στους κατοίκους, λαμβάνοντας υπόψη την πιο μακρινή απόσταση του καζά μεταξύ της κομητείας του Δυρραχίου από αυτή της Σκόδρας. Μέχρι το 1888, το Βιλαέτι της Σκόδρας αποτελούνταν από 2 σαντζάκια, 8 καζάδες, 6 ναχιγέδες και 329 χωριά, ενώ το 1893 αποτελούνταν από 2 σαντζάκια, 8 καζάδες, 10 ναχιγέδες και 470 χωριά. 

## Οικονομία και υποδομές
Κατά την πρώτη περίοδο της Τουρκοκρατίας, που συνέπεσε με τις αρχές του 16ου αιώνα, η πόλη του Δυρραχίου μετατράπηκε σε κέντρο πειρατείας. Κατά τη διάρκεια αυτών των χρόνων, υπήρχε σύνδεση μεταξύ της πειρατείας και της οικονομίας της πόλης, καθώς συχνά τα φορτία που λεηλατούνταν πωλούνταν στη συνέχεια στο παζάρι της πόλης. Ωστόσο, στα τέλη του αιώνα η περιοχή και ιδιαίτερα το λιμάνι του Δυρραχίου έγινε ένα από τα λιμάνια, από τα οποία εξάγονταν σημαντικές ποσότητες σιτηρών, ενώ λίγο αργότερα υπήρξε αύξηση της παραγωγής και του εμπορίου των προϊόντων ελιάς. Αρχειακή ένδειξη για την ανάκαμψη της οικονομίας της πόλης είναι η αναφορά του Βενετού προξένου στις 28 Μαρτίου 1769, όταν ανέφερε ότι η άφθονη ελαιοπαραγωγή εκείνης της χρονιάς επέτρεπε την εξαγωγή περίπου 2.600 τόνων μόνο προς τη Βενετία. 

Το 1797, η Δημοκρατία της Βενετίας, η οποία ήταν επίσης ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Δυρραχίου και άλλων αλβανικών επαρχιών, κατελήφθη χωρίς πόλεμο από τον στρατό του Ναπολέοντα Βοναπάρτη. Μέχρι το 1803, οι δύο πόλεις δεν είχαν σχεδόν καθόλου εμπορικές σχέσεις μεταξύ τους. Η δημοκρατία αντικαταστάθηκε από την Αυστριακή Αυτοκρατορία, η οποία διαδραμάτισε βασικό ρόλο τους επόμενους δύο αιώνες τόσο εμπορικά μέσω του λιμανιού της Τεργέστης όσο και πολιτιστικά με το σχηματισμό του *Kultusprotektorat*.

Στις 13 Μαΐου 1880, η Υψηλή Πύλη ανακοίνωσε την απαγόρευση των εξαγωγών σιτηρών και αυτό θα επηρέαζε αρνητικά την οικονομία του σαντζακιού, καθώς η διπλή μοναρχία ήταν ο κύριος εμπορικός εταίρος. Σύμφωνα με τον υποπρόξενο της Αυστρίας στην πόλη, στην πραγματικότητα αυτή η απαγόρευση επεκτάθηκε και σε άλλα αγροτικά προϊόντα. Ωστόσο, στις 23 Νοεμβρίου 1881, η Πύλη ανακοίνωσε την άρση της απαγόρευσης εξαγωγής σιτηρών και αυτό έγινε δεκτό από τον τοπικό πληθυσμό. Το 1884, σύμφωνα με τα οικονομικά στοιχεία της πόλης του Δυρραχίου, σημειώθηκε σημαντική αύξηση τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό εμπόριο. Το εμπορικό ισοζύγιο ξεπερνούσε τα 6 εκατομμύρια φράγκα και ο κύριος εμπορικός εταίρος ήταν αναμφισβήτητα η Αυστροουγγαρία μέσω θαλάσσιας σύνδεσης μεταξύ του λιμανιού του Δυρραχίου και αυτού της Τεργέστης, που τότε ήταν μέρος της διπλής μοναρχίας. Μεταξύ άλλων εμπορικών εταίρων ήταν η Ελλάδα, το Μαυροβούνιο, η Τουρκία (εσωτερικό εμπόριο με τη σημερινή Τουρκία ), η Ιταλία, η Ρωσία και η Τυνησία.

Αν και η γη του Δυρραχίου ήταν εύφορη αλλά δεν καλλιεργήθηκε σωστά, καλλιεργούνταν κυρίως μεγάλος αριθμός δημητριακών όπως σιτάρι, καλαμπόκι, κριθάρι, ρύζι και κάθε είδους λαχανικά και φρούτα. Αυτά εξάγονταν στην Τεργέστη και στην Ιταλία μέσω του λιμανιού του Δυρραχίου. 

## Δημογραφικά στοιχεία
Μετά την κατάκτηση του Δυρραχίου από τους Οθωμανούς, η πόλη είχε χάσει το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της λόγω της μετανάστευσης. Η πόλη καταστράφηκε από τις πρόσφατες μάχες και είχε χάσει τον χριστιανικό πληθυσμό. Εκτός από την οθωμανική φρουρά με αρκετές εκατοντάδες στρατιώτες, μόνο μερικές δεκάδες οικογένειες είχαν απομείνει στην πόλη. Η πόλη του Δυρραχίου αμέσως μετά την κατοχή είχε πληθυσμό περίπου 1.000 κατοίκους, γεγονός που υποδηλώνει μαζικές μεταναστεύσεις. Το 1610, η πόλη είχε περίπου 300 σπίτια, τα οποία δεν παρουσιάζουν δημογραφική ανάπτυξη, παρόλο που είχε περάσει περισσότερος από ένας αιώνας. Ο Εβλιγιά Τσελεμπή, ο οποίος επισκέφτηκε την πόλη γύρω στο 1670-71, αναφέρει ότι ο οικισμός είχε 150 σπίτια. 

Κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, όταν το Δυρράχιο έγινε σαντζάκι, τα στατιστικά στοιχεία γίνονται πιο σαφή, καθώς άρχισαν να καταγράφονται στο *[[Σαλναμές|σαλναμέ]]* του βιλαετίου της Σκόδρας. Έτσι, στο σαλναμέ του 1310 (σύμφωνα με το παλιό ισλαμικό ημερολόγιο Εγίρας), που συμπίπτει με το γρηγοριανό ημερολόγιο για τα έτη 1892-1893, το σαντζάκι του Δυρραχίου είχε πληθυσμό 87.373 κατοίκους, από τους οποίους 78.601 ήταν μουσουλμάνοι, 5.913 ορθόδοξοι, 2.797 καθολικοί και 62 αλλοδαποί. Το 1894, ο πληθυσμός φαίνεται να παραμένει λίγο πολύ ίδιος με πολύ μικρές αλλαγές. Στο μητρώο του 1898 ο πληθυσμός του σαντζακιού του Δυρραχίου, συμπεριλαμβανομένου του καζά της Κρούγια, είναι 78.300 μουσουλμάνοι, 5.950 ορθόδοξοι, 5.950 καθολικοί και 41 αλλοδαποί, συνολικά 90.241 κάτοικοι.

Το 1902, για πρώτη φορά, διενεργήθηκε πραγματική απογραφή από τις κεντρικές Αρχές, όπου η θρησκεία χρησιμοποιήθηκε και πάλι ως μονάδα διαίρεσης παρόμοια με τα μητρώα που συνέταξαν οι τοπικές Αρχές. Όσον αφορά το σαντζάκι του Δυρραχίου, ο πληθυσμός αποτελούνταν από 75.518 μουσουλμάνους και 6.883 μη μουσουλμάνους. Σε μια δεύτερη απογραφή που πραγματοποιήθηκε το 1906, το σαντζάκι του Δυρραχίου, στο οποίο περιλαμβανόταν ο καζάς της Κρούγια, είχε πληθυσμιακή κατανομή 81.572 μουσουλμάνων, 6.098 ορθοδόξων και 2.178 καθολικών. Τα στοιχεία αυτά, σε σύγκριση με μερικά χρόνια πριν, δείχνουν σταδιακή αύξηση κάθε καζά, αύξηση που θα συνεχιζόταν και τα επόμενα χρόνια. 

Από άποψη εθνοτικού διχασμού, το σαντζάκι του Δυρραχίου ήταν ένα από τα πιο ομοιογενή με αλβανική πλειοψηφία. Έτσι, το 1912 για παράδειγμα, 80.700 κάτοικοι ήταν εθνικά Αλβανοί από ένα σύνολο περίπου 83.000 που έφτανε το 96,6%.





## Κυβερνήτες
Οι κυβερνήτες ή όπως ονομάζονταν αλλιώς στα οθωμανικά *[[Μουτεσαρίφης|Μουτεσαρίφηδες]]* ήταν η ανώτατη αρχή του σαντζακιού. Μόνο ο *Βαλής*, ο οποίος ήταν ο κυβερνήτης του βιλαετίου, με έδρα τη Σκόδρα, ήταν από πάνω τους. Ο πρώτος Μουτεσαρίφης του σαντζακίου διορίστηκε ο Ραΐφ Εφέντι, ο οποίος είχε διατελέσει στο παρελθόν κυβερνήτης των Σκοπίων. Θα έμενε στο αξίωμα μόνο λίγους μήνες, καθώς στις 11 Ιουλίου 1881 θα άφηνε την τελευταία του πνοή. Θάφτηκε κοντά στο τζαμί της πόλης.

## Παραπομπές

## Πηγές

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Κατηγορία:Οθωμανική Αλβανία
Δυρραχιου
Κατηγορία:Σελίδες με πηγές CS1 στα Τουρκικά (tr)
Κατηγορία:Σελίδες με πηγές CS1 στα Αλβανικά (sq)
Κατηγορία:Λήμματα που περιέχουν κείμενο στα αλβανικά
Κατηγορία:Λήμματα που περιέχουν κείμενο στα οθωμανικά τουρκικά
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις