Η πάλη του Ιακώβ με τον άγγελο

[μικρογραφία|404x404εσ|Ο Ιακώβ παλεύει με τον Άγγελο 1855), από τον [Γκυστάβ Ντορέ ]]
**Η** **πάλη του Ιακώβ με τον άγγελο** είναι ένα περιστατικό που περιγράφεται στο Βιβλίο της Γένεσις (κεφάλαιο 32:22–32, γίνεται επίσης αναφορά του γεγονότος και στο Βιβλίο του Ωσηέ, κεφάλαιο 12:3–5). Ο «άγγελος» αυτός αναφέρεται στη Γένεση άλλοτε ως «άνθρωπος» (אִישׁ: *Ισ*) και άλλοτε ως «Θεός» (אֵל: *Ελ*), ενώ στον Ωσηέ αναφέρεται ως «άγγελος» (מַלְאָךְ: *Μαλάχ*). Η αφήγηση περιλαμβάνει και τη μετονομασία του Ιακώβ σε Ισραήλ (ερμηνευόμενο ως «εκείνος που αγωνίζεται με τον Θεό»).

Στην πατριαρχική αφήγηση της Γενέσεως, ο Ιακώβ περνά τη νύχτα μόνος στην όχθη ενός ποταμού, κατά την επιστροφή του στη Χαναάν. Εκεί συναντά έναν «άνθρωπο» που αρχίζει να παλεύει μαζί του μέχρι την αυγή. Στο τέλος, ο Ιακώβ λαμβάνει το όνομα Ισραήλ και ευλογείται, ενώ ο «άνθρωπος» αρνείται να αποκαλύψει το όνομά του. Τότε ο Ιακώβ ονομάζει τον τόπο της πάλης Φανουήλ (Πενουήλ), δηλώνοντας ότι είδε τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο.

## Παλαιά Διαθήκη
Σύμφωνα με τη Μετάφραση των Εβδομήκοντα:
* *22: Καὶ προεπορεύετο τὰ δῶρα κατὰ πρόσωπον αὐτοῦ· αὐτὸς δὲ ἐκοιμήθη τὴν νύκτα ἐκείνην ἐν τῇ παρεμβολῇ.*
* *23: Ἀναστὰς δὲ τὴν νύκτα ἐκείνην, ἔλαβε τὰς δύο γυναῖκας, καὶ τὰς δύο παιδίσκας, καὶ τὰ ἕνδεκα παιδία αὐτοῦ, καὶ διέβη τὴν διάβασιν τοῦ Ἰαβώχ.*
* *24: Καὶ ἔλαβεν αὐτοὺς, καὶ διέβη τὸν χειμάῤῥουν, καὶ διεβίβασε πάντα τὰ αὐτοῦ.*
* *25: Ὑπελείφθη δὲ Ἰακὼβ μόνος· καὶ ἐπάλαιεν ἄνθρωπος μετʼ αὐτοῦ ἕως πρωΐ.*
* *26: Εἶδε δὲ ὅτι οὐ δύναται πρὸς αὐτόν· καὶ ἥψατο τοῦ πλάτους τοῦ μηροῦ αὐτοῦ, καὶ ἐνάρκησε τὸ πλάτος τοῦ μηροῦ Ἰακὼβ ἐν τῷ παλαίειν αὐτὸν μετʼ αὐτοῦ.*
* *27: Καὶ εἶπεν αὐτῷ, ἀπόστειλόν με, ἀνέβη γὰρ ὁ ὄρθρος. ὁ δὲ εἶπεν, οὐ μή σε ἀποστείλω, ἐὰν μή με εὐλογήσῃς.*
* *28: Εἶπε δὲ αὐτῷ, τί τὸ ὄνομά σου ἐστίν; ὁ δὲ εἶπεν, Ἰακώβ.*
* *29: Καὶ εἶπεν αὐτῷ, οὐ κληθήσεται ἔτι τὸ ὄνομά σου Ἰακὼβ, ἀλλʼ Ἰσραὴλ ἔσται τὸ ὄνομά σου· ὅτι ἐνίσχυσας μετὰ Θεοῦ, καὶ μετὰ ἀνθρώπων δυνατὸς ἔσῃ.*
* *30: Ἠρώτησε δὲ Ἰακὼβ, καὶ εἶπεν, ἀνάγγειλόν μοι τὸ ὄνομά σου· καὶ εἶπεν, ἱνατί τοῦτο ἐρωτᾷς σὺ τὸ ὄνομά μου; καὶ εὐλόγησεν αὐτὸν ἐκεῖ.*
* *31: Καὶ ἐκάλεσεν Ἰακὼβ τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου, εἶδος Θεοῦ· εἶδον γὰρ Θεὸν πρόσωπον πρὸς πρὸσωπον, καὶ ἐσώθη μου ἡ ψυχή.*
* *32: Ἀνέτειλεν δὲ αὐτῷ ὁ ἥλιος, ἡνίκα παρῆλθε τὸ εἶδος τοῦ Θεοῦ· αὐτὸς δὲ ἐπέσκαζε τῷ μηρῷ αὐτοῦ. 33Ἕνεκεν τούτου οὐ μὴ φάγωσιν υἱοὶ Ἰσραὴλ τὸ νεῦρον, ὃ ἐνάρκησεν, ὅ ἐστιν ἐπὶ τοῦ πλάτους τοῦ μηροῦ, ἕως τῆς ἡμέρας ταύτης, ὅτι ἥψατο τοῦ πλάτους τοῦ μηροῦ Ἰακὼβ τοῦ νεύρου, ὃ ἐνάρκησεν.*

- Γένεσις 32:22-32

Η αφήγηση περιέχει αρκετά λογοπαίγνια με τις σημασίες εβραϊκών ονομάτων — Φανουήλ (ή Πενουήλ) δηλαδή είδος Θεού, και Ισραήλ — καθώς και ομοιότητα με τη ρίζα του ονόματος Ιακώβ (που μοιάζει με την εβραϊκή λέξη για την «πτέρνα», עָקֵב *ʿάκεμπ*) και τη σύνθεσή του. Το κουτσό βάδισμα του Ιακώβ (*Yaʿaqob*) μπορεί να αντανακλά το όνομα του ποταμού Ιαβόκ (יַבֹּק *Γιαμπόκ*), και ο Ναχμανίδης (Δευτ. 2:10 του Ιεσουρούν) δίνει ως ετυμολογία «αυτός που περπατά στραβά» (עָקֹב *Άκομπ*) για το όνομα Ιακώβ.

Το εβραϊκό κείμενο αναφέρει ότι πρόκειται για «άνθρωπο» (אִישׁ, στην μετάφραση των Εβδομήκοντα ἄνθρωπος, στην λατινική μετάφραση Vulgate *vir*) με τον οποίο παλεύει ο Ιακώβ, αλλά αργότερα αυτός ο «άνθρωπος» ταυτίζεται από τον Ιακώβ με τον Θεό (Ελοχίμ). Ο Ωσηέ 12:4 επιπλέον αναφέρει έναν «άγγελο» (malak). Κατά συνέπεια, η μετάφραση (Ταργκούμ) του Ονκελώ αποδίδει τη φράση ως «διότι είδα τον Άγγελο του Κυρίου πρόσωπο με πρόσωπο», ενώ άλλο Ταργκούμ διαβάζει «διότι είδα τους Αγγέλους του Κυρίου πρόσωπο με πρόσωπο».

## Ερμηνείες
μικρογραφία|321x321εσ|Ο Ιακώβ παλεύει με τον Άγγελο, Alexander Louis Leloir (1865)
Η ταυτότητα του αντιπάλου του Ιακώβ αποτελεί αντικείμενο συζήτησης: αναφέρεται ποικιλοτρόπως ως μορφή ονείρου, προφητική όραση, άγγελος (όπως ο Αρχάγγελος Μιχαήλ ή ο Σαμαήλ), προστατευτικό πνεύμα του ποταμού, ο Ιησούς ή ο ίδιος ο Θεός.

### Εβραϊκές ερμηνείες
Στο Βιβλίο του Ωσηέ, έδαφος 12:5, ο αντίπαλος του Ιακώβ περιγράφεται ως *μαλάχ*, δηλαδή «άγγελος»: «Πάλεψε με τον άγγελο και βγήκε νικητής, γιατί έκλαψε και ευλογία τού ζήτησε. Στη Βαιθήλ τον συνάντησε ο Θεός κι εκεί μίλησε μαζί του.». Η σχετική χρονολόγηση του κειμένου της Γένεσης και του Ωσηέ παραμένει αβέβαιη, καθώς και τα δύο ανήκουν στην Εβραϊκή Βίβλο όπως επιμελήθηκε στην περίοδο του Δευτέρου Ναού. Έχει προταθεί ότι το *malakh* μπορεί να είναι μεταγενέστερη διόρθωση του κειμένου και επομένως να αντιπροσωπεύει μια πρώιμη ιουδαϊκή ερμηνεία του επεισοδίου.

Ο Μαϊμονίδης θεώρησε ότι το περιστατικό ήταν «όραμα προφητείας», ενώ ο γαλλόφωνος ραββίνος Ρασί πίστευε ότι ο Ιακώβ πάλεψε με τον φύλακα-άγγελο του Ησαύ (ταυτισμένο με τον Σαμαήλ), τον μεγαλύτερο δίδυμο αδελφό του. Ο εβραίος σκηνοθέτης Ζβι Κόλιτζ (1993) αναφέρεται στον Ιακώβ «που παλεύει με τον Θεό».

Λόγω του τραυματισμού στο ισχίο που υπέστη ο Ιακώβ κατά την πάλη, ο ιουδαϊκός νόμος απαγορεύει την κατανάλωση του ισχυακού νεύρου, το οποίο διέρχεται από την άρθρωση του ισχίου και πρέπει να αφαιρείται από το κρέας μέσω της διαδικασίας του *νικκούρ* — όπως μνημονεύεται στη Γένεση 32:33.

### Χριστιανικές ερμηνείες
Η ερμηνεία ότι «ο Ιακώβ πάλεψε με τον Θεό» (όπως συναρτάται με το όνομα Ισρα-ήλ) είναι διαδεδομένη στη προτεσταντική θεολογία, και υποστηρίχθηκε από τους προτεσταντικούς μεταρρυθμιστές Μαρτίνο Λούθηρο και Ιωάννη Καλβίνο (αν και ο Καλβίνος πίστευε ότι το περιστατικό ήταν «μόνο όραμα»), καθώς και από μεταγενέστερους συγγραφείς όπως ο Πίτερ Μπέργκερ. Άλλα σχόλια αντιμετωπίζουν τη δήλωση του Ιακώβ ότι «είδε τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο» ως αναφορά στον Άγγελο του Κυρίου, που θεωρείται το «Πρόσωπο του Θεού».

Η εγγύτητα των όρων «άνθρωπος» και «Θεός» στο κείμενο έχει θεωρηθεί από ορισμένα χριστιανικά σχόλια ως ένδειξη Χριστοφάνειας. Ο J. Douglas MacMillan προτείνει ότι ο άγγελος με τον οποίο πάλεψε ο Ιακώβ αποτελεί μια προ-ενσαρκωτική εμφάνιση του Χριστού με μορφή ανθρώπου.

Ένα χριστιανικό σχόλιο για τα λόγια του Ιακώβ «είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο» τονίζει ότι η παρατήρηση του Ιακώβ δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο «άνθρωπος» με τον οποίο πάλεψε είναι ο ίδιος ο Θεός. Όπως και σε άλλες παρόμοιες περιπτώσεις, όταν κάποιος έβλεπε «τον άγγελο του Κυρίου», ήταν σύνηθες να λέγεται ότι είχε δει το πρόσωπο του Θεού.

### Άλλες απόψεις
Σε ανάλυση του βιβλίου του μαρξιστή φιλόσοφου Ερνστ Μπλοχ «ΑθεΪσμός στον Χριστιανισμό» (Atheism in Christianity, 1968), ο Roland Boer αναφέρει ότι ο Bloch κατατάσσει το γεγονός στην κατηγορία του «μύθου, ή τουλάχιστον θρύλου». Ο Boer χαρακτηρίζει αυτή την ανάγνωση ως παράδειγμα ενός «αιμοχαρούς, εκδικητικού Θεού ... που ξεπερνιέται από επινοητικούς ανθρώπους που θέλουν να αποφύγουν την οργή του».

Το επεισόδιο της πάλης στην όχθη ποταμού έχει επίσης συγκριθεί με ιστορίες της ελληνικής μυθολογίας, όπως η μονομαχία του Αχιλλέα με τον ποτάμιο θεό Σκάμανδρο και η πάλη του Μενέλαου με τον θαλάσσιο θεό Πρωτέα.

Η Ρόζμαρι Έλεν Γκίλεϊ (Rosemary Ellen Guiley) συνοψίζει:

*«Αυτή η δραματική σκηνή έχει προκαλέσει πολλά σχόλια από* *εβραίους, καθολικούς και προτεστάντες θεολόγους, βιβλικούς μελετητές και λογοτεχνικούς κριτικούς. Παλεύει ο Ιακώβ με τον Θεό ή με άγγελο; ... Δεν υπάρχει οριστική απάντηση, αλλά η ιστορία έχει εξορθολογιστεί, εξιδανικευτεί, θεωρηθεί ως μύθος, και ερμηνευθεί συμβολικά.»*

## Παραπομπές


Κατηγορία:Χριστιανική εικονογραφία