Πόλεμοι του Οπίου

[μικρογραφία| Βρετανικός βομβαρδισμός της Κάντον από τα γύρω υψώματα, 29 Μαΐου 1841. Υδατογραφία του Edward H. Cree (1814–1901), Ναυτικός χειρουργός στο [Βασιλικό Ναυτικό (Ηνωμένο Βασίλειο)|Βασιλικό Ναυτικό.]]
Οι **Πόλεμοι του Οπίου** ήταν δύο πόλεμοι ανάμεσα στην Δυναστεία Τσινγκ και τις ευρωπαϊκές δυνάμεις στα μέσα του 19ου αιώνα. Ο Πρώτος Πόλεμος του Οπίου μεταξύ της δυναστείας Qing και του Ηνωμένου Βασιλείου (1839-1842) ξέσπασε ως αντίδραση των Βρετανών στις πολιτικές του Κινέζου αυτοκράτορα κατά του εμπορίου του οπίου. Ο δεύτερος πόλεμος του οπίου ήταν η σύγκρουση της δυναστείας των Qing με τη Βρετανία και τη Γαλλίας, στα 1856-1860. Σε κάθε σύγκρουση, οι ευρωπαϊκές δυνάμεις έκαναν χρήση σύγχρονης και πιο εξελιγμένης στρατιωτικής τεχνολογίας από τις δυνάμεις των Qing. Ως συνέπεια, οι ηττημένοι αναγκάζονται να επιβάλλουν ευνοϊκότερους δασμούς για τους Ευρωπαίους στα εισαγόμενα στην Κίνα προϊόντα, να πραγματοποιήσουν εμπορικές, αλλά και κομβικής εμπορικής σημασίας εδαφικές παραχωρήσεις υπέρ των νικητών.

Οι πόλεμοι αυτοί και οι μετέπειτα επιβληθείσες Συνθήκες εξασθένισαν τη δυναστεία των Qing και τις κινεζικές κυβερνήσεις και ανάγκασαν την Κίνα να "ανοίξει" συγκεκριμένα λιμάνια στους Ευρωπαίους (ειδικά τη Σαγκάη και τη Κουανγκτσόου) που ήταν κέντρα του διαμετακομιστικού εμπορίου όλης της αυτοκρατορίας.   Επιπρόσθετα, η παραχώρηση του Χονγκ Κονγκ μετά τους πολέμους έθεσε σε κίνδυνο την εδαφική κυριαρχία της Κίνας.

Η παραχώρηση αυτή είχε ελαφρές επιπτώσεις στην οικονομία της Κίνας, ωστόσο η αρκετά μεγάλη Εξέγερση των Ταϊπίνγκ και η Dungan Revolt επέφεραν πολύ μεγαλύτερες. 

## Πρώτος Πόλεμος του οπίου
[μικρογραφία| Το 98ο σύνταγμα "του ποδιού" (Regiment of Foot) κατά την επίθεση στο Chin-Kiang-Foo (Zhenjiang ), 21 Ιουλίου 1842, που οδήγησε στην ήττα της κυβέρνησης [Μαντσού . Ακουαρέλα από τον στρατιωτικό εικονογράφο Richard Simkin (1840-1926).]]
Ο πρώτος πόλεμος του οπίου ξεκίνησε το 1839 με αντικείμενο διαμάχης εμπορικά δικαιώματα, οικονομικές αποζημιώσεις και διπλωματικές θέσεις.  Τον 18ο αιώνα, η Κίνα απολάμβανε ένα ευνοϊκό για την ίδια εμπορικό ισοζύγιο με την Ευρώπη, εξάγοντας πορσελάνες, μετάξι και τσάι με αντάλλαγμα πολύτιμα μέταλλα, ιδίως ασήμι. Στα τέλη του 18ου αιώνα, η Βρετανική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών επέκτεινε την καλλιέργεια οπίου στα εδάφη της Βεγγάλης στην Ινδία, πουλώντας το σε ιδιώτες εμπόρους, οι οποίοι στη συνέχεια το μετέφεραν στην Κίνα και αντίστοιχα στα χέρια Κινέζων λαθρεμπόρων.  Μέχρι το 1787, η Εταιρεία έστελνε 4.000 κιβώτια οπίου (77 κιλά έκαστο) ετησίως. 

Παλαιότερα, το όπιο θεωρείτο ένα σχετικά αβλαβές φάρμακο, ωστόσο η νέα πρακτική του καπνίσματος του οπίου του αύξησε κατακόρυφα τη ζήτησή του και συχνά οδηγούσε τους χρήστες σε εθισμό. Ο Κινέζος αυτοκράτορας Jiaqing εξέδωσε σειρά διαταγμάτων που καθιστούσαν το όπιο παράνομο στα 1729, 1799, 1814 και 1831. Παρ' όλα αυτά οι εισαγωγές αυξήθηκαν, καθώς οι λαθρέμποροι και οι συνεργάτες τους αξιωματούχοι αποκόμιζαν τεράστια κέρδη.  Μάλιστα, μέρος στο λαθρεμπόριο του οπίου από την Τουρκία στην Κίνα έλαβαν και ορισμένοι Αμερικανοί, συμπεριλαμβανομένου του παππού του Αμερικανού Προέδρου του εικοστού αιώνα Φραγκλίνος Ρούζβελτ και των προγόνων του Υπουργού Εξωτερικών του 21ου αιώνα Τζον Κέρρυ. Στην αμερικανική ιστοριογραφία μερικές φορές γίνεται λόγος για "το εμπόριο της παλιάς Κίνας" (Old China Trade). Μέχρι το 1833, η κυκλοφορία του οπίου αυξήθηκε σε 30.000 κιβώτια.  Η ΕΑΙ έστελνε το όπιο στις αποθήκες της στην περιοχή ελεύθερου εμπορίου του Κάντον (Κουανγκτσόου) και κατόπιν το πουλούσε σε κινέζους λαθρέμπορους .

Το 1834, σταμάτησε το μονοπώλιο της ανατολικής Ινδίας στο εμπόριο οπίου της Κίνας και έτσι το παράνομο εμπόριο αυξήθηκε. Ανήσυχος εν μέρει με την ηθική παρακμή του λαού του και εν μέρει με την εκροή αργύρου λόγω του παράνομου εμπορίου, ο αυτοκράτορας έδωσε εντολή στον Αρμοστή Λιν Τσε Σχου να τερματίσει το εμπόριο. Το 1839, ο Λιν δημοσίευσε, αλλά δεν έστειλε στο Κάντον, μια ανοιχτή επιστολή προς την βασίλισσα Βικτώρια ζητώντας της να σταματήσει το λαθρεμπόριο οπίου. Ο Λιν κατόπιν διέταξε την κατάσχεση όλου του οπίου του Κάντον, συμπεριλαμβανομένου εκείνου που κατείχαν ξένες κυβερνήσεις και οι εμπορικές εταιρείες (τα πρώτα εργοστάσια της εποχής) . Οι εταιρείες μάλιστα ήταν ήδη έτοιμες να παραδώσουν ένα ποσό για να ικανοποιήσουν τα αιτήματά του.  Ο Τσαρς Έλιοτ, ιθύνων του βρετανικού εμπορίου στην Κίνα, κατέφτασε τρεις ημέρες μετά τη λήξη της προθεσμίας του Λιν, ενώ οι κινέζοι στρατιώτες επέβαλαν το κλείσιμο των εργοστασίων. Η αναστολή λειτουργίας τους σταμάτησε όταν τελικά ο Έλιοτ πλήρωσε όλο το όπιο ως εκπρόσωπος της βρετανικής κυβέρνησης (παρότι δεν είχε επίσημη εξουσία για την αγορά) και παρέδωσε τα 20.000 κιβώτια (1.300 μετρικούς τόνους) στον Lin, ο οποίος τα κατέστρεψε στο Humen.

Αργότερα, ο Έλιοτ επικοινώνησε με το Λονδίνο αιτούμενος τη χρήση στρατιωτικής δύναμης εναντίον των Κινέζων. Μια μικρή αψιμαχία σημειώθηκε μεταξύ βρετανικών και κινεζικών σκαφών στις εκβολές του Kowloon στις 4 Σεπτεμβρίου 1839.  Μετά από σχεδόν ένα χρόνο, η βρετανική κυβέρνηση αποφασίζει, τον Μάιο του 1840, να στείλει στρατεύματα για να επιβάλει αποζημιώσεις για τις οικονομικές απώλειες των βρετανών εμπόρων στο Κάντον και να εγγυηθεί τη μελλοντική ασφάλεια των εμπορικών της συμφερόντων. Στις 21 Ιουνίου 1840 μια βρετανική ναυτική δύναμη καταφθάνει από το Μακάο και βομβαρδίζει το λιμάνι Dinghai. Στην σύγκρουση που ακολουθεί, το Βασιλικό Ναυτικό αξιοποιεί τα ανώτερης τεχνολογίας πλοία και όπλα του για να προκαλέσει σειρά σημαντικών ηττών σε βάρος της κινεζικής αυτοκρατορίας. 

Ο πόλεμος ολοκληρώνεται με τη Συνθήκη του Νανκίνγκ το 1842, την πρώτη από τις αποκαλούμενες "άνισες συνθήκες" μεταξύ της Κίνας και των ευρωπαϊκών δυνάμεων.  Η συνθήκη αυτή ανάγκασε την Κίνα να παραχωρήσει το νησί του Χονγκ Κονγκ και ορισμένα από τα γύρω μικρότερα νησιά στο Ηνωμένο Βασίλειο, και "άνοιξε" στο διεθνές εμπόριο πέντε λιμάνια: τη Σαγκάη, το Κάντον, το Νινγκμπό (Ningbo), το Φουτσόου (Fuzhou) και το Σιαμέν (Xiamen) . Η συνθήκη επέβαλε επίσης πληρωμή 21 εκατομμυρίων δολαρίων στο Ηνωμένο Βασίλειο, εκ των οποίων τα έξι πληρώθηκαν άμεσα και τα υπόλοιπα με δόσεις αργότερα.  

## Δεύτερος πόλεμος του οπίου
μικρογραφία| Απεικόνιση της μάχης του Taku Forts το 1860 . Εικονογράφηση βιβλίου από το 1873.
Το 1853, η βόρεια Κίνα συγκλονίστηκε από την Εξέγερση των Ταϊπίνγκ, η οποία ίδρυσε την πρωτεύουσά της στο Ναντσίνγκ . Παρ 'όλα αυτά, διορίστηκε στο Κάντον ένας νέος αυτοκρατορικός Επίτροπος, ο Ye Mingchen, αποφασισμένος να εξαλείψει το εμπόριο οπίου, το οποίο ήταν τεχνικά παράνομο. Τον Οκτώβριο του 1856 κατέλαβε το *Arrow*, ένα πλοίο που ισχυριζόταν ότι ήταν βρετανικό και αλυσόδεσε το πλήρωμά του. Τζον Μπάουρινγκ, κυβερνήτης του Βρετανικού Χονγκ Κονγκ, κάλεσε τον στόλο του Ναύαρχου Σέιμουρ, που στις 23 Οκτωβρίου βομβάρδισε και κατέλαβε τα οχυρά του ποταμού Περλ στην προσέγγιση του Κάντον. Επιπρόσθετα, προχώρησε στον βομβαρδισμό του ίδιου του Κάντον, αλλά δεν είχε επαρκείς δυνάμεις για να κρατήσει την πόλη. Στις 15 Δεκεμβρίου, κατά τη διάρκεια μιας ταραχής στο Κάντον, πυρπολήθηκαν ευρωπαϊκά εμπορικά ακίνητα και ο Bowring ζήτησε στρατιωτική επέμβαση.  Η δολοφονία ενός Γάλλου ιεραπόστολου ενέπνευσε υποστήριξη από τη Γαλλία.

Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι, συμπεριλαμβανομένης και της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, ζήτησαν τώρα μεγαλύτερες παραχωρήσεις από την Κίνα, συμπεριλαμβανομένης της νομιμοποίησης του εμπορίου οπίου, της επέκτασης της μεταφοράς φθηνών εργατών (coolies) και την απαλλαγή των ξένων εισαγωγών από εσωτερικούς δασμούς .  Ο πόλεμος είχε ως αποτέλεσμα τη Συνθήκη του Tientsin (26 Ιουνίου 1858), η οποία ανάγκασε τους Κινέζους να πληρώσουν αποζημιώσεις για τα έξοδα του πρόσφατου πολέμου, να ανοίξουν δέκα ακόμα λιμάνια προς το ευρωπαϊκό εμπόριο, να νομιμοποιήσουν το εμπόριο οπίου και να παραχωρήσουν σε ξένους εμπόρους και ιεραποστόλους δικαιώματα να ταξιδεύουν εντός της Κίνας.  Μετά από μια δεύτερη φάση μαχών που περιελάμβανε τη λεηλασία του **Yuanming Yuan** και την κατοχή του συγκροτήματος της Απαγορευμένης Πόλης στο Πεκίνο, η Συνθήκη επιβεβαιώθηκε από τη Σύμβαση του Πεκίνου το 1860.

## Βιβλιογραφικές αναφορές


## Περαιτέρω ανάγνωση

* Beeching, Τζακ. *The Chinese Opium Wars* (Συγκομιδή Βιβλία, 1975)
* Φέι, Πίτερ Γουόρντ. *Ο Πόλεμος του Οπίου, 1840-1842: βάρβαροι στην Ουράνια Αυτοκρατορία στις αρχές του 19ου αιώνα και ο πόλεμος με τον οποίο αναγκάστηκαν να ανοίξουν τις πύλες της* (Univ of North Carolina Press, 1975).
* Gelber, Χάρι Γ. Όπιο, Στρατιώτες και Ευαγγελικοί: Πόλεμος της Βρετανίας το 1840–42 με την Κίνα και τα επακόλουθά του. Palgrave Macmillan, 2004).
* Hanes, W. Travis και Frank Sanello. *Το* απόσπασμα των *πολέμων του οπίου: Το εθισμό μιας αυτοκρατορίας και το* απόσπασμα *της διαφθοράς ενός άλλου* (2014)
* Kitson, Peter J. "Ο τελευταίος πόλεμος των ρομαντικών: De Quincey, Macaulay, the First Chinese Opium War" *Wordsworth Circle* (2018) 49 # 3 online 
* Λόβελ, Τζούλια. *Ο πόλεμος του οπίου: Ναρκωτικά, όνειρα και η δημιουργία της σύγχρονης Κίνας* (2011). απόσπασμα
* Platt, Stephen R. *Imperial Twilight: The War Opium and the End of the Last Golden Age της Κίνας* (NY Vintage, 2018), 556 σελ. Απόσπασμα
** Kenneth Pomeranz, "Blundering in War" (κριτική του Stephen R. Platt, *Imperial Twilight: The Opium War and the End of the Last Golden Age of China*, Vintage), *The New York Review of Books*, τόμος. LXVI, όχι. 10 (6 Ιουνίου 2019), σελ.&nbsp;38–41.
* Polachek, James M., *Ο πόλεμος του εσωτερικού οπίου* (Harvard Univ Asia Center, 1992).
* Waley, Arthur, εκδ. *Ο πόλεμος του οπίου μέσω των κινεζικών ματιών* (1960).
* Wong, John Y. *Deadly Dreams: Opium, Imperialism and the Arrow War (1856–1860) στην Κίνα.* (Cambridge UP, 2002) απόσπασμα
* Yu, Miles Maochun. "Η Κίνα είχε την ευκαιρία να κερδίσει τον πόλεμο του οπίου;" ''Στρατιωτική ιστορία στις ειδήσεις'' 3 Ιουλίου 2018

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* " The Opium Wars ", συζήτηση στο BBC Radio 4 με τους Yangwen Zheng, Lars Laamann και Xun Zhou ( *In Our Time*, 12 Απριλίου 2007)

Κατηγορία:Ιστορία της Κίνας
Κατηγορία:Πόλεμοι του Ηνωμένου Βασιλείου