Έρευνα επαναπροσδιορισμού φαρμάκων για την COVID-19

**Η επανατοποθέτηση φαρμάκων** (επίσης γνωστή ως επανατοποθέτηση φαρμάκων, επαναπροφίλ, επανατοποθέτηση ή θεραπευτική μεταστροφή) είναι η επανατοποθέτηση ενός εγκεκριμένου φαρμάκου για τη θεραπεία μιας διαφορετικής νόσου ή ιατρικής κατάστασης από εκείνη για την οποία αναπτύχθηκε αρχικά. This is one line of scientific research which is being pursued to develop safe and effective COVID-19 treatments. Αυτή είναι μια γραμμή επιστημονικής έρευνας που επιδιώκεται για την ανάπτυξη ασφαλών και αποτελεσματικών θεραπειών COVID-19. Άλλες ερευνητικές κατευθύνσεις περιλαμβάνουν την ανάπτυξη εμβολίου COVID-19 και τη μετάγγιση πλάσματος ανάρρωσης.

Αρκετά υπάρχοντα αντιιικά φάρμακα, τα οποία είχαν προηγουμένως αναπτυχθεί ή χρησιμοποιηθεί ως θεραπείες για το σοβαρό οξύ αναπνευστικό σύνδρομο (SARS), το αναπνευστικό σύνδρομο της Μέσης Ανατολής (MERS), το HIV/AIDS και την ελονοσία, έχουν ερευνηθεί ως πιθανές θεραπείες για το COVID-19, με ορισμένα να προχωρούν σε κλινικές δοκιμές.

Σε δήλωσή του στο περιοδικό Nature Biotechnology τον Φεβρουάριο του 2020, ο επικεφαλής της Μονάδας Ιικής Οικολογίας των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ Vincent Munster δήλωσε: "Η γενική γονιδιωματική διάταξη και η γενική κινητική της αντιγραφής και η βιολογία των ιών MERS, SARS και SARS-CoV- είναι πολύ παρόμοια, οπότε η δοκιμή φαρμάκων που στοχεύουν σε σχετικά γενικά τμήματα αυτών των κορονοϊών είναι ένα λογικό βήμα".

## Μονοκλωνικά αντισώματα

Τα μονοκλωνικά αντισώματα που διερευνώνται για επαναχρησιμοποίηση περιλαμβάνουν παράγοντες κατά της IL-6 (tocilizumab) και κατά της IL-8 (BMS-986253). (Αυτό γίνεται παράλληλα με τα νέα φάρμακα μονοκλωνικών αντισωμάτων που αναπτύσσονται ειδικά για το COVID-19).

Το mavrilimumab είναι ένα ανθρώπινο μονοκλωνικό αντίσωμα που αναστέλλει τον υποδοχέα του ανθρώπινου παράγοντα διέγερσης αποικιών μακροφάγων κοκκιοκυττάρων (GM-CSF-R). Έχει μελετηθεί για να διαπιστωθεί εάν μπορεί να βελτιώσει την πρόγνωση για ασθενείς με πνευμονία COVID-19 και συστηματική υπερφλεγμονή. Μια μικρή μελέτη έδειξε κάποιες ευεργετικές επιδράσεις της θεραπείας με mavrilimumab σε σύγκριση με εκείνους που δεν έλαβαν.

Τον Ιανουάριο του 2021, η Εθνική Υπηρεσία Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου εξέδωσε οδηγίες σύμφωνα με τις οποίες τα ανοσοτροποποιητικά φάρμακα tocilizumab και sarilumab είναι ευεργετικά όταν χορηγούνται αμέσως σε άτομα με COVID-19 που εισάγονται σε μονάδα εντατικής θεραπείας, μετά από έρευνα που διαπίστωσε μείωση του κινδύνου θανάτου κατά 24%.

### Tocilizumab

Η τοσιλιζουμάμπη είναι ένας αναστολέας της ιντερλευκίνης 6 που έχει εγκριθεί για χρήση σε διάφορες παθήσεις, συμπεριλαμβανομένης της ρευματοειδούς αρθρίτιδας, της γιγαντοκυτταρικής αρτηρίτιδας, της συστηματικής νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας και του συνδρόμου σοβαρής απελευθέρωσης κυτταροκινών. Η χρήση του έχει μελετηθεί σε διάφορες δοκιμές.

Η Hoffmann-La Roche και ο ΠΟΥ έχουν πραγματοποιήσει ξεχωριστές δοκιμές σε σοβαρές περιπτώσεις. Η Roche ανακοίνωσε στις 29 Ιουλίου 2020 ότι η τυχαιοποιημένη διπλή-τυφλή δοκιμή της tocilizumab για τη θεραπεία της πνευμονίας σε ασθενείς με Covid δεν έδειξε κανένα όφελος.

Η μελέτη REMAP-CAP στο Ηνωμένο Βασίλειο διαπίστωσε ότι η tocilizumab ήταν επωφελής σε ενήλικες με σοβαρή πνευμονία COVID-19, οι οποίοι ήταν βαριά άρρωστοι και λάμβαναν αναπνευστική ή καρδιαγγειακή οργανική υποστήριξη σε περιβάλλον εντατικής θεραπείας, όταν αυτή ξεκίνησε εντός 24 ωρών από την ανάγκη για οργανική υποστήριξη. Η χρήση της tocilizumab και η θέση της στη θεραπεία έχουν επικαιροποιηθεί από το βρετανικό NICE τον Ιανουάριο του 2021.

Υπήρξε μέρος της μεγάλης δοκιμής RECOVERY στο Ηνωμένο Βασίλειο. Τα δημοσιευμένα αποτελέσματα έχουν επανεξεταστεί ως τα πιο οριστικά στοιχεία που αντιμετωπίζουν τη διαμάχη σχετικά με το αν η tocilizumab πρέπει να συμπεριληφθεί στη θεραπεία για τους βαρέως πάσχοντες ασθενείς με COVID-19. Πάνω από 4.000 ενήλικες διανεμήθηκαν τυχαία σε θεραπεία μεcilizumab ή συνήθη φροντίδα, αρκετές φορές περισσότεροι από το σύνολο των προηγούμενων τυχαιοποιημένων δοκιμών, και οι περισσότεροι ασθενείς έλαβαν συστηματικά κορτικοστεροειδή. Η θνησιμότητα εντός 28 ημερών ήταν 31% στους ασθενείς που διατέθηκαν σε tocilizumab και 35% σε εκείνους που έλαβαν συνήθη φροντίδα (αναλογία ποσοστών 0-85- p=0-0028). Η έξοδος από το νοσοκομείο εντός 28 ημερών ήταν επίσης πιο πιθανή.

Τον Ιούνιο του 2021, ο Αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) εξέδωσε άδεια επείγουσας χρήσης (EUA) για την tocilizumab για τη θεραπεία του COVID-19 σε νοσηλευόμενα άτομα ηλικίας δύο ετών και άνω που λαμβάνουν συστηματικά κορτικοστεροειδή και χρειάζονται συμπληρωματικό οξυγόνο, μη επεμβατικό ή επεμβατικό μηχανικό αερισμό ή οξυγόνωση με εξωσωματική μεμβράνη (ECMO).

Από τον Αύγουστο του 2021, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) αξιολογεί το tocilizumab για να επεκτείνει τη χρήση του ώστε να συμπεριλάβει τη θεραπεία νοσηλευόμενων ενηλίκων με σοβαρή COVID-19 που λαμβάνουν ήδη θεραπεία με κορτικοστεροειδή και χρειάζονται επιπλέον οξυγόνο ή μηχανικό αερισμό (αναπνοή υποβοηθούμενη από μηχάνημα).

## Αντιιικά

Η έρευνα επικεντρώνεται στην επαναχρησιμοποίηση εγκεκριμένων αντιικών φαρμάκων που έχουν προηγουμένως αναπτυχθεί κατά άλλων ιών, όπως ο MERS-CoV, ο SARS-CoV και ο ιός του Δυτικού Νείλου. Σε αυτά περιλαμβάνονται η φαβιπιραβίρη, η ρεμδεσιβίρη, η ριμπαβιρίνη, η τριαζαβιρίνη και η ουμιφενοβίρη.

Διαπιστώθηκε ότι ο συνδυασμός αρτεσουνάτης/πυραναριδίνης έχει ανασταλτική δράση στον SARS-CoV-2 σε in vitro δοκιμές με χρήση κυττάρων Hela. Η αρτεσουνάτη/πυραναριδίνη παρουσίασε ποσοστό αναστολής του τίτλου του ιού 99% ή περισσότερο μετά από 24 ώρες, ενώ η κυτταροτοξικότητα ήταν επίσης μειωμένη. Σε προδημοσίευση που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2020, αναφέρθηκε ότι η πυροναριδίνη και η αρτεσουνάτη παρουσιάζουν αντιιική δράση έναντι των ιών SARS-CoV-2 και της γρίπης χρησιμοποιώντας ανθρώπινα επιθηλιακά κύτταρα του πνεύμονα (Calu-3). Βρίσκεται σε κλινική δοκιμή φάσης ΙΙ στη Νότια Κορέα και στη Νότια Αφρική.

Το GS-441524 είναι το νουκλεοζίτη του remdesivir ProTide. Έχει αποδειχθεί ότι θεραπεύει γάτες που έχουν μολυνθεί με λοιμώδη περιτονίτιδα των αιλουροειδών (FIP), μια αιλουροειδή μορφή κοροναϊού με ποσοστό ίασης 96%. Μελέτες έχουν δείξει ότι ακόμη και όταν χορηγείται remdesivir, το GS-441524 είναι ο κυρίαρχος μεταβολίτης που κυκλοφορεί στον ορό λόγω της ταχείας υδρόλυσης των προ-φαρμάκων remdesivir, ακολουθούμενης από αποφωσφορυλίωση.[αναξιόπιστη ιατρική πηγή; ] Ορισμένοι ερευνητές έχουν προτείνει τη χρησιμότητά του ως θεραπεία για το COVID-19, επισημαίνοντας την ευκολότερη σύνθεση, την έλλειψη μεταβολισμού πρώτης διέλευσης στο ήπαρ, τη μεγαλύτερη υδροφιλικότητα και τον σχηματισμό τριφωσφορικών σε κυτταρικούς τύπους ανεξάρτητα από την έκφραση των CES1 και CTSA, των ενζύμων που απαιτούνται για τη βιοενεργοποίηση της ρεμδεσιβίρης.

Το molnupiravir είναι ένα φάρμακο που αναπτύχθηκε για τη θεραπεία της γρίπης. Βρίσκεται σε δοκιμές φάσης ΙΙ ως θεραπεία για το COVID-19. Τον Δεκέμβριο του 2020 οι επιστήμονες ανέφεραν ότι το αντιιικό φάρμακο molnupiravir που αναπτύχθηκε για τη θεραπεία της γρίπης μπορεί να καταστείλει πλήρως τη μετάδοση του SARS-CoV-2 εντός 24 ωρών σε κουνάβια, των οποίων η μετάδοση του COVID-19 βρίσκουν ότι μοιάζει πολύ με την εξάπλωση του SARS-CoV-2 σε ανθρώπινους πληθυσμούς νεαρών ενηλίκων.

Η νικολοσαμίδη αναγνωρίστηκε ως υποψήφιο αντιικό σε μια δοκιμή διαλογής φαρμάκων in vitro που έγινε στη Νότια Κορέα.

Στο εργαστήριο ερευνώνται και αναπτύσσονται αναστολείς πρωτεάσης, οι οποίοι στοχεύουν ειδικά στην πρωτεάση 3CLpro, όπως οι CLpro-1, GC376 και Rupintrivir.

Τα είδη των κοροναϊών διαθέτουν εγγενή αντίσταση στη ριμπαβιρίνη.

### Favipiravir

Η φαβιπιραβίρη είναι ένα αντιιικό φάρμακο που έχει εγκριθεί για τη θεραπεία της γρίπης στην Ιαπωνία. Υπάρχουν περιορισμένα στοιχεία που υποδηλώνουν ότι, σε σύγκριση με άλλα αντιιικά φάρμακα, η φαβιπιραβίρη μπορεί να βελτιώσει τα αποτελέσματα για τα άτομα με COVID-19, αλλά απαιτούνται πιο αυστηρές μελέτες προτού εξαχθούν συμπεράσματα.

Κινεζικές κλινικές δοκιμές στο Wuhan και στο Shenzhen ισχυρίστηκαν ότι έδειξαν ότι η φαβιπιραβίρη ήταν "σαφώς αποτελεσματική". Από τους 35 ασθενείς στο Shenzhen η εξέταση ήταν αρνητική σε διάμεση διάρκεια 4 ημερών, ενώ η διάρκεια της ασθένειας ήταν 11 ημέρες στους 45 ασθενείς που δεν το έλαβαν. Σε μια μελέτη που διεξήχθη στο Wuhan σε 240 ασθενείς με πνευμονία οι μισοί έλαβαν φαβιπιραβίρη και οι άλλοι μισοί ουμιφενοβίρη. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι ασθενείς ανέκαμπταν ταχύτερα από το βήχα και τον πυρετό όταν έλαβαν θεραπεία με φαβιπιραβίρη, αλλά δεν υπήρξε καμία αλλαγή στο πόσοι ασθενείς σε κάθε ομάδα προχώρησαν σε πιο προχωρημένα στάδια της νόσου που απαιτούσαν θεραπεία με αναπνευστήρα.

Στις 22 Μαρτίου 2020, η Ιταλία ενέκρινε το φάρμακο για πειραματική χρήση κατά του COVID-19 και άρχισε τη διεξαγωγή δοκιμών στις τρεις περιοχές που πλήττονται περισσότερο από τη νόσο. Ο Ιταλικός Φαρμακευτικός Οργανισμός υπενθύμισε στο κοινό ότι τα υπάρχοντα στοιχεία που υποστηρίζουν το φάρμακο είναι ελάχιστα και προκαταρκτικά.

Στις 30 Μαΐου 2020, το ρωσικό Υπουργείο Υγείας ενέκρινε μια γενική έκδοση του favipiravir με την ονομασία Avifavir, η οποία αποδείχθηκε ιδιαίτερα αποτελεσματική στην πρώτη φάση των κλινικών δοκιμών.

Τον Ιούνιο του 2020, η Ινδία ενέκρινε τη χρήση μιας γενόσημης έκδοσης της φαβιπραβίρης με την ονομασία FabiFlu, που αναπτύχθηκε από την Glenmark Pharmaceuticals, για τη θεραπεία ήπιων έως μέτριων περιπτώσεων COVID-19.

Στις 26 Μαΐου 2021, μια συστηματική ανασκόπηση διαπίστωσε 24% μεγαλύτερη πιθανότητα κλινικής βελτίωσης όταν χορηγείται τις πρώτες επτά ημέρες της νοσηλείας, αλλά καμία στατιστικά σημαντική μείωση της θνησιμότητας για καμία από τις ομάδες, συμπεριλαμβανομένων των ασθενών που νοσηλεύονται σε νοσοκομείο και εκείνων με ήπια ή μέτρια συμπτώματα.

### Lopinavir/ritonavir

Τον Μάρτιο του 2020, η κύρια πρωτεάση (3CLpro) του ιού SARS-CoV-2 ταυτοποιήθηκε ως στόχος για φάρμακα μετά τη μόλυνση. Το ένζυμο είναι απαραίτητο για την επεξεργασία της πολυπρωτεΐνης που σχετίζεται με την αντιγραφή. Για την εύρεση του ενζύμου, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν το γονιδίωμα που δημοσιεύθηκε από Κινέζους ερευνητές τον Ιανουάριο του 2020 για να απομονώσουν την κύρια πρωτεάση. Οι αναστολείς της πρωτεάσης που έχουν εγκριθεί για τη θεραπεία των ιών της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας (HIV) - η λοπιναβίρη και η ριτοναβίρη - έχουν προκαταρκτικές ενδείξεις δραστικότητας έναντι των κοροναϊρών, του SARS και του MERS. Ως δυνητική συνδυαστική θεραπεία, χρησιμοποιούνται μαζί σε δύο σκέλη Φάσης ΙΙΙ του παγκόσμιου προγράμματος Αλληλεγγύης 2020 για το COVID-19. Μια προκαταρκτική μελέτη στην Κίνα για τη συνδυασμένη λοπιναβίρη και ριτοναβίρη δεν διαπίστωσε καμία επίδραση σε άτομα που νοσηλεύτηκαν για COVID-19.

Μια μελέτη για το lopinavir/ritonavir (Kaletra), έναν συνδυασμό των αντιιικών lopinavir και ritonavir, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι "δεν παρατηρήθηκε κανένα όφελος". Τα φάρμακα σχεδιάστηκαν για να αναστέλλουν τον πολλαπλασιασμό του HIV με τη δέσμευση στην πρωτεάση. Μια ομάδα ερευνητών στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο προσπαθεί να τροποποιήσει τα φάρμακα για να βρει μια ένωση που θα συνδέεται με την πρωτεάση του SARS-CoV-2. Υπάρχουν επικρίσεις από την επιστημονική κοινότητα σχετικά με την κατεύθυνση πόρων για την επαναχρησιμοποίηση φαρμάκων που αναπτύχθηκαν ειδικά για τον ιό HIV/AIDS, επειδή τα φάρμακα αυτά είναι απίθανο να είναι αποτελεσματικά έναντι ενός ιού που δεν διαθέτει τη συγκεκριμένη πρωτεάση του HIV-1 στην οποία στοχεύουν. Ο ΠΟΥ συμπεριέλαβε τη λοπιναβίρη/ριτοναβίρη στη διεθνή δοκιμή Solidarity.

Στις 29 Ιουνίου, οι επικεφαλής ερευνητές της βρετανικής δοκιμής RECOVERY Trial ανέφεραν ότι δεν υπήρξε κλινικό όφελος από τη χρήση της λοπιναβίρης-ριτοναβίρης σε 1.596 άτομα που νοσηλεύτηκαν με σοβαρή λοίμωξη COVID-19 σε διάστημα 28 ημερών θεραπείας.

Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 2020, ελέγχοντας τα εγκεκριμένα από τον FDA φάρμακα που στοχεύουν την πρωτεΐνη SARS-CoV-2 spike (S), πρότεινε ότι η τρέχουσα μη ισορροπημένη φόρμουλα συνδυασμού της λοπιναβίρης μπορεί στην πραγματικότητα να παρεμβαίνει στην ανασταλτική δράση της ριτοναβίρης στην αλληλεπίδραση της περιοχής δέσμευσης του υποδοχέα-ανθρώπινου μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης-2 (RBD-hACE2), περιορίζοντας έτσι αποτελεσματικά το θεραπευτικό της όφελος σε περιπτώσεις COVID-19.

### Remdesivir

Το Remdesivir, που πωλείται με την εμπορική ονομασία Veklury, είναι ένα αντιιικό φάρμακο ευρέος φάσματος που αναπτύχθηκε από τη βιοφαρμακευτική εταιρεία Gilead Sciences. Χορηγείται μέσω ένεσης σε φλέβα. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, το remdesivir εγκρίθηκε ή εγκρίθηκε για επείγουσα χρήση για τη θεραπεία του COVID-19 σε περίπου 50 χώρες. Οι επικαιροποιημένες κατευθυντήριες γραμμές του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας τον Νοέμβριο του 2020 περιλαμβάνουν σύσταση υπό όρους κατά της χρήσης της ρεμδεσιβίρης για τη θεραπεία του COVID-19.

Η ρεμδεσιβίρη αναπτύχθηκε αρχικά για τη θεραπεία της ηπατίτιδας C και στη συνέχεια διερευνήθηκε για τη νόσο του ιού Έμπολα και τις λοιμώξεις από τον ιό Μάρμπουργκ προτού μελετηθεί ως θεραπεία μετά τη μόλυνση για το COVID-19.

Η πιο συχνή ανεπιθύμητη ενέργεια σε υγιείς εθελοντές είναι τα αυξημένα επίπεδα ηπατικών ενζύμων στο αίμα (ένδειξη ηπατικών προβλημάτων). Η πιο συχνή ανεπιθύμητη ενέργεια σε άτομα με COVID-19 είναι η ναυτία. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να περιλαμβάνουν φλεγμονή του ήπατος και αντίδραση σχετιζόμενη με την έγχυση με ναυτία, χαμηλή αρτηριακή πίεση και εφίδρωση.

Η ρεμδεσιβίρη είναι ένα προφάρμακο που προορίζεται να επιτρέψει την ενδοκυττάρια χορήγηση του μονοφωσφορικού GS-441524 και την επακόλουθη βιομετασχηματισμό σε τριφωσφορικό GS-441524, έναν αναστολέα ριβονουκλεοτιδικού αναλόγου της ιικής RNA πολυμεράσης.

Ο Αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) θεωρεί ότι πρόκειται για ένα φάρμακο πρώτης κατηγορίας.
Αντιπαρασιτικά
Η ιδέα της επαναπροσδιορισμού των φαρμάκων που κατευθύνονται από τον ξενιστή για αντιιική θεραπεία έχει γνωρίσει μια αναγέννηση. Σε ορισμένες περιπτώσεις η έρευνα έχει αναδείξει θεμελιώδεις περιορισμούς στη χρήση τους για τη θεραπεία οξέων λοιμώξεων από ιούς RNA. Τα αντιπαρασιτικά που έχουν διερευνηθεί περιλαμβάνουν τη χλωροκίνη, την υδροξυχλωροκίνη, τη μεφλοκίνη, την ιβερμεκτίνη και την ατοβακόνη.

## Αντιπαρασιτικά

### Χλωροκίνη και υδροξυχλωροκίνη

Αυτή η ενότητα αποτελεί απόσπασμα από το Χλωροκίνη και υδροξυχλωροκίνη κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19.[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα].

Η χλωροκίνη και η υδροξυχλωροκίνη είναι φάρμακα κατά της ελονοσίας που χρησιμοποιούνται επίσης κατά ορισμένων αυτοάνοσων νοσημάτων. Η χλωροκίνη, μαζί με την υδροξυχλωροκίνη, ήταν μια πρώιμη αποτυχημένη πειραματική θεραπεία για το COVID-19. Δεν είναι αποτελεσματικά για την πρόληψη της λοίμωξης.

Αρκετές χώρες χρησιμοποίησαν αρχικά χλωροκίνη ή υδροξυχλωροκίνη για τη θεραπεία ατόμων που νοσηλεύονται με COVID-19 (από τον Μάρτιο του 2020), αν και το φάρμακο δεν εγκρίθηκε επίσημα μέσω κλινικών δοκιμών. Από τον Απρίλιο έως τον Ιούνιο του 2020, υπήρξε έγκριση επείγουσας χρήσης για τη χρήση τους στις Ηνωμένες Πολιτείες και χρησιμοποιήθηκε εκτός επισήμανσης για πιθανή θεραπεία της νόσου. Στις 24 Απριλίου 2020, επικαλούμενος τον κίνδυνο "σοβαρών προβλημάτων καρδιακού ρυθμού", ο FDA ανήρτησε προειδοποίηση κατά της χρήσης του φαρμάκου για το COVID-19 "εκτός νοσοκομειακού περιβάλλοντος ή κλινικής δοκιμής".

Η χρήση τους αποσύρθηκε ως πιθανή θεραπεία για τη λοίμωξη COVID-19 όταν αποδείχθηκε ότι δεν είχε κανένα όφελος για τους νοσηλευόμενους ασθενείς με σοβαρή νόσο COVID-19 στη διεθνή δοκιμή Solidarity και στη βρετανική δοκιμή RECOVERY Trial. Στις 15 Ιουνίου, ο FDA ανακάλεσε την άδεια επείγουσας χρήσης, δηλώνοντας ότι "δεν ήταν πλέον λογικό να πιστεύεται" ότι το φάρμακο ήταν αποτελεσματικό κατά του COVID-19 ή ότι τα οφέλη του υπερέβαιναν τους "γνωστούς και δυνητικούς κινδύνους". Το φθινόπωρο του 2020, τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας εξέδωσαν θεραπευτικές κατευθυντήριες γραμμές που συνιστούσαν την αποφυγή της χρήσης υδροξυχλωροκίνης για το COVID-19, εκτός αν αυτή γίνεται στο πλαίσιο κλινικής δοκιμής.

Το 2021, η υδροξυχλωροκίνη ήταν μέρος της συνιστώμενης θεραπείας για ήπιες περιπτώσεις στην Ινδία.

### Ιβερμεκτίνη

In vitro, η ιβερμεκτίνη έχει αντι-ιικά αποτελέσματα έναντι πολλών διαφορετικών θετικών-ευαίσθητων ιών μονόκλωνου RNA, συμπεριλαμβανομένου του SARS-CoV-2. Μεταγενέστερες μελέτες διαπίστωσαν ότι η ιβερμεκτίνη μπορούσε να αναστείλει τον πολλαπλασιασμό του SARS-CoV-2 σε καλλιέργεια κυττάρων νεφρού πιθήκου με IC50 2,2-2,8 μΜ. Με βάση αυτές τις πληροφορίες, ωστόσο, θα απαιτούνταν δόσεις πολύ υψηλότερες από τις μέγιστες εγκεκριμένες ή με ασφάλεια επιτεύξιμες για χρήση στον άνθρωπο για αντιιική δράση. Εκτός από τις πρακτικές δυσκολίες, τόσο υψηλές δόσεις δεν καλύπτονται από τις τρέχουσες εγκρίσεις του φαρμάκου για χρήση στον άνθρωπο και θα ήταν τοξικές, καθώς ο αντιιικός μηχανισμός δράσης θεωρείται ότι λειτουργεί μέσω της καταστολής μιας κυτταρικής διεργασίας του ξενιστή, συγκεκριμένα της αναστολής της πυρηνικής μεταφοράς από την importin α/β1. Η αυτοθεραπεία με ένα εξαιρετικά συμπυκνωμένο σκεύασμα που προορίζεται για άλογα έχει οδηγήσει σε πολυάριθμες νοσηλείες και η υπερδοσολογία μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο, ενδεχομένως λόγω αλληλεπίδρασης με άλλα φάρμακα. Για την επίλυση των αβεβαιοτήτων που προέκυψαν από προηγούμενες μικρές ή κακής ποιότητας μελέτες, από τον Ιούνιο του 2021 βρίσκονται σε εξέλιξη δοκιμές μεγάλης κλίμακας στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Πολλές μελέτες σχετικά με την ιβερμεκτίνη για το COVID-19 έχουν σοβαρούς μεθοδολογικούς περιορισμούς, με αποτέλεσμα πολύ χαμηλή βεβαιότητα τεκμηρίωσης. Ως αποτέλεσμα, αρκετές οργανώσεις έχουν εκφράσει δημοσίως ότι τα αποδεικτικά στοιχεία για την αποτελεσματικότητα κατά του COVID-19 είναι αδύναμα. Τον Φεβρουάριο του 2021, η Merck, ο κατασκευαστής του φαρμάκου, εξέδωσε δήλωση στην οποία ανέφερε ότι δεν υπάρχουν καλές αποδείξεις ότι η ιβερμεκτίνη είναι αποτελεσματική κατά του COVID-19 και ότι η απόπειρα τέτοιας χρήσης μπορεί να είναι επισφαλής. Οι κατευθυντήριες γραμμές των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ για τη θεραπεία του COVID-19 αναφέρουν ότι τα στοιχεία για την ιβερμεκτίνη είναι πολύ περιορισμένα για να επιτρέψουν τη σύσταση υπέρ ή κατά της χρήσης της. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η εθνική συμβουλευτική επιτροπή θεραπείας COVID-19 καθόρισε ότι η βάση των στοιχείων και η αληθοφάνεια της ιβερμεκτίνης ως θεραπείας COVID-19 ήταν ανεπαρκείς για τη συνέχιση περαιτέρω ερευνών.

Η ιβερμεκτίνη δεν έχει εγκριθεί από τον Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) για χρήση στη θεραπεία οποιασδήποτε ιογενούς νόσου και δεν έχει εγκριθεί για χρήση για τη θεραπεία του COVID-19 εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αφού εξέτασε τα στοιχεία για την ιβερμεκτίνη, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) δήλωσε ότι "τα διαθέσιμα δεδομένα δεν υποστηρίζουν τη χρήση της για το COVID-19 εκτός καλά σχεδιασμένων κλινικών δοκιμών". Ο ΠΟΥ δήλωσε επίσης ότι η ιβερμεκτίνη δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του COVID-19 παρά μόνο σε κλινική δοκιμή. Η Ρυθμιστική Υπηρεσία Υγείας της Βραζιλίας, η Βραζιλιάνικη Εταιρεία Λοιμωδών Νοσημάτων και η Βραζιλιάνικη Θωρακική Εταιρεία εξέδωσαν δηλώσεις θέσης στις οποίες συμβουλεύουν κατά της χρήσης της ιβερμεκτίνης για την πρόληψη ή τη θεραπεία του COVID-19 σε πρώιμο στάδιο.

Η παραπληροφόρηση, ο χαμηλότερος βαθμός εμπιστοσύνης και το αίσθημα απόγνωσης για τον αυξανόμενο αριθμό κρουσμάτων και θανάτων οδήγησαν σε αύξηση της χρήσης της ιβερμεκτίνης στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, τη Λατινική Αμερική και τη Νότια Αφρική. Σε πολλές από αυτές τις χώρες, όπου δεν έχει χορηγηθεί επίσημη έγκριση, έχει επίσης αναπτυχθεί μια μαύρη αγορά.

Η viral παραπληροφόρηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σχετικά με την ιβερμεκτίνη έχει κερδίσει ιδιαίτερη προσοχή στη Νότια Αφρική, όπου μια ομάδα κατά του εμβολιασμού με την ονομασία "Η Νότια Αφρική έχει δικαίωμα στην ιβερμεκτίνη" ασκεί πιέσεις για να καταστεί το φάρμακο διαθέσιμο για συνταγογράφηση. Μια άλλη ομάδα, η "Ivermectin Interest Group" (Ομάδα Ενδιαφέροντος για την ιβερμεκτίνη), ξεκίνησε δικαστική διαδικασία κατά της Ρυθμιστικής Αρχής Προϊόντων Υγείας της Νότιας Αφρικής (SAHPRA), με αποτέλεσμα να χορηγηθεί εξαίρεση για χρήση σε συμπονετική βάση. Η SAPHRA δήλωσε τον Απρίλιο του 2021 ότι "επί του παρόντος, δεν υπάρχουν εγκεκριμένες θεραπείες για τις λοιμώξεις από COVID-19".

Παρά την απουσία στοιχείων υψηλής ποιότητας που να υποδηλώνουν οποιαδήποτε αποτελεσματικότητα και τις αντίθετες συμβουλές, ορισμένες κυβερνήσεις έχουν επιτρέψει την εκτός επισήμανσης χρήση του για την πρόληψη και τη θεραπεία του COVID-19. Οι χώρες που έχουν χορηγήσει τέτοια επίσημη έγκριση για την ιβερμεκτίνη περιλαμβάνουν την Τσεχική Δημοκρατία, τη Σλοβακία, το Μεξικό, το Περού (αργότερα ανακλήθηκε), την Ινδία (αργότερα ανακλήθηκε) και την κολομβιανή πόλη Κάλι.

## Αντιπηκτικά

Για τη θεραπεία έχουν προταθεί φάρμακα για την πρόληψη της πήξης του αίματος και η αντιπηκτική θεραπεία με ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους φαίνεται να σχετίζεται με καλύτερα αποτελέσματα σε σοβαρές περιπτώσεις COVID-19 που εμφανίζουν σημεία πηκτικότητας (αυξημένα D-dimer). Αρκετά αντιπηκτικά έχουν δοκιμαστεί στην Ιταλία, με την ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους να χρησιμοποιείται ευρέως για τη θεραπεία των ασθενών, γεγονός που ώθησε τον Ιταλικό Οργανισμό Φαρμάκων να δημοσιεύσει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τη χρήση της.

Οι επιστήμονες εντόπισαν την ικανότητα της ηπαρίνης να συνδέεται με την πρωτεΐνη spike του ιού SARS-CoV-2, εξουδετερώνοντάς την, και πρότειναν το φάρμακο ως πιθανό αντιϊκό φάρμακο.

Στις 14 Απριλίου ανακοινώθηκε στην Ιταλία πολυκεντρική μελέτη σε 300 ασθενείς για την έρευνα της χρήσης νατριούχου ενοξαπαρίνης σε δόσεις προφύλαξης και θεραπείας.

Το αντιπηκτικό διπυριδαμόλη προτείνεται ως θεραπεία για το COVID-19 και βρίσκεται σε εξέλιξη κλινική δοκιμή.

## Ανοσοκατασταλτικά

Από τον Ιούλιο του 2021, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) αξιολογεί αίτηση για την επέκταση της χρήσης του anakinra (Kineret) ώστε να συμπεριλάβει τη θεραπεία του COVID-19 σε ενήλικες με πνευμονία που κινδυνεύουν να αναπτύξουν σοβαρή αναπνευστική ανεπάρκεια (αδυναμία των πνευμόνων να λειτουργήσουν σωστά).

## Ιντερφερόνες

Τα φάρμακα με ανοσοτροποποιητικές επιδράσεις που μπορεί να αποδειχθούν χρήσιμα στη θεραπεία του COVID-19 περιλαμβάνουν ιντερφερόνες τύπου Ι, όπως η ιντερφερόνη-β, η πεγκιντερφερόνη άλφα-2α και -2β.

Η IFN-β 1b έχει αποδειχθεί σε μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή ανοικτής ετικέτας σε συνδυασμό με λοπιναβίρη/ριτοναβίρη και ριμπαβιρίνη ότι μειώνει σημαντικά το ιικό φορτίο, ανακουφίζει τα συμπτώματα και μειώνει τις αντιδράσεις των κυτταροκινών σε σύγκριση με την λοπιναβίρη/ριτοναβίρη μόνη της.  Η IFN-β θα συμπεριληφθεί στη διεθνή δοκιμή Solidarity σε συνδυασμό με τα φάρμακα Lopinavir και Ritonavir για τον HIV. καθώς και στο REMAP-CAP Η φινλανδική εταιρεία βιοτεχνολογίας Faron Pharmaceuticals συνεχίζει να αναπτύσσει την INF-β για το ARDS και συμμετέχει σε παγκόσμιες πρωτοβουλίες[οι οποίες;] κατά του COVID-19, συμπεριλαμβανομένης της δοκιμής Solidarity. Η βρετανική εταιρεία βιοτεχνολογίας Synairgen ξεκίνησε τη διεξαγωγή δοκιμών για την IFN-β, ένα φάρμακο που αναπτύχθηκε αρχικά για τη θεραπεία της ΧΑΠ.

## Στεροειδή

### Δεξαμεθαζόνη

Η δεξαμεθαζόνη είναι ένα κορτικοστεροειδές φάρμακο που χρησιμοποιείται για πολλαπλές παθήσεις όπως ρευματικά προβλήματα, δερματικές παθήσεις, άσθμα και χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια μεταξύ άλλων. Μια πολυκεντρική, τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή της δεξαμεθαζόνης στη θεραπεία του συνδρόμου οξείας αναπνευστικής δυσχέρειας (ARDS), που δημοσιεύθηκε τον Φεβρουάριο του 2020, έδειξε μειωμένη ανάγκη για μηχανικό αερισμό και θνησιμότητα. Η δεξαμεθαζόνη είναι χρήσιμη μόνο σε άτομα που χρειάζονται συμπληρωματικό οξυγόνο. Μετά από ανάλυση επτά τυχαιοποιημένων μελετών, ο ΠΟΥ συνιστά τη χρήση συστηματικών κορτικοστεροειδών στις κατευθυντήριες γραμμές για τη θεραπεία ατόμων με σοβαρή ή κρίσιμη ασθένεια και να μην χρησιμοποιούνται σε άτομα που δεν πληρούν τα κριτήρια σοβαρής ασθένειας.

Στις 16 Ιουνίου, η μελέτη RECOVERY Trial του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης εξέδωσε δελτίο Τύπου με το οποίο ανακοίνωσε προκαταρκτικά αποτελέσματα σύμφωνα με τα οποία το φάρμακο θα μπορούσε να μειώσει τους θανάτους κατά περίπου ένα τρίτο στους συμμετέχοντες σε αναπνευστήρα και κατά περίπου ένα πέμπτο στους συμμετέχοντες σε οξυγόνο- δεν ωφέλησε τους ασθενείς που δεν χρειάζονταν αναπνευστική υποστήριξη. Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι η θεραπεία 8 ασθενών σε αναπνευστήρα με δεξαμεθαζόνη έσωσε μία ζωή και η θεραπεία 25 ασθενών σε οξυγόνο έσωσε μία ζωή. Αρκετοί εμπειρογνώμονες ζήτησαν να δημοσιευθεί γρήγορα το πλήρες σύνολο των δεδομένων, ώστε να καταστεί δυνατή η ευρύτερη ανάλυση των αποτελεσμάτων. Ένα προδημοσίευμα δημοσιεύθηκε στις 22 Ιουνίου και το άρθρο με αξιολόγηση από ομοτίμους εμφανίστηκε στις 17 Ιουλίου.

Με βάση αυτά τα προκαταρκτικά αποτελέσματα, η θεραπεία με δεξαμεθαζόνη έχει συστηθεί από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ (NIH) για ασθενείς με COVID-19 που αερίζονται μηχανικά ή που χρειάζονται συμπληρωματικό οξυγόνο αλλά δεν αερίζονται μηχανικά. Το NIH συνιστά να μην χρησιμοποιείται δεξαμεθαζόνη σε ασθενείς με COVID-19 που δεν χρειάζονται συμπληρωματικό οξυγόνο. Τον Ιούλιο του 2020, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) δήλωσε ότι βρίσκεται στη διαδικασία επικαιροποίησης των κατευθυντήριων οδηγιών θεραπείας ώστε να συμπεριλάβει τη δεξαμεθαζόνη ή άλλα στεροειδή.

Η ομάδα κατευθυντήριων γραμμών της Εταιρείας Λοιμωδών Νοσημάτων της Αμερικής (IDSA) προτείνει τη χρήση γλυκοκορτικοειδών για ασθενείς με σοβαρή COVID-19. όπου ως σοβαρή ορίζεται η περίπτωση ασθενών με κορεσμό οξυγόνου (SpO2) ≤94% στον αέρα δωματίου και εκείνων που χρειάζονται συμπληρωματικό οξυγόνο, μηχανικό αερισμό ή οξυγόνωση με εξωσωματική μεμβράνη (ECMO). Η IDSA συνιστά την αποφυγή της χρήσης γλυκοκορτικοειδών για τα άτομα με COVID-19 χωρίς υποξαιμία που απαιτεί συμπληρωματικό οξυγόνο.

Τον Ιούλιο του 2020, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) άρχισε να εξετάζει τα αποτελέσματα από το σκέλος της μελέτης RECOVERY που περιελάμβανε τη χρήση δεξαμεθαζόνης στη θεραπεία ασθενών με COVID-19 που εισήχθησαν στο νοσοκομείο για να γνωμοδοτήσει σχετικά με τα αποτελέσματα. Επικεντρώθηκε ιδιαίτερα στη δυνητική χρήση του φαρμάκου για τη θεραπεία ενηλίκων με COVID-19.

Τον Σεπτέμβριο του 2020, ο ΠΟΥ δημοσίευσε επικαιροποιημένες οδηγίες σχετικά με τη χρήση κορτικοστεροειδών για το COVID-19. Ο ΠΟΥ συνιστά συστηματικά κορτικοστεροειδή αντί της μη χορήγησης συστηματικών κορτικοστεροειδών για τη θεραπεία ατόμων με σοβαρό και κρίσιμο COVID-19 (ισχυρή σύσταση, βάσει στοιχείων μέτριας βεβαιότητας). Ο ΠΟΥ συνιστά να μη χρησιμοποιούνται κορτικοστεροειδή για τη θεραπεία ατόμων με μη σοβαρή COVID-19 (υπό όρους σύσταση, με βάση στοιχεία χαμηλής βεβαιότητας).

Τον Σεπτέμβριο του 2020, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΜΑ) ενέκρινε τη χρήση της δεξαμεθαζόνης σε ενήλικες και εφήβους (από δώδεκα ετών και με βάρος τουλάχιστον 40 κιλά) που χρειάζονται συμπληρωματική θεραπεία με οξυγόνο. Η δεξαμεθαζόνη μπορεί να ληφθεί από το στόμα ή να χορηγηθεί ως ένεση ή έγχυση (σταγόνα) σε φλέβα.

### Υδροκορτιζόνη

Τον Σεπτέμβριο του 2020, μια μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε από την ομάδα εργασίας REACT (Rapid Evidence Appraisal for COVID-19 Therapies) του ΠΟΥ διαπίστωσε ότι η υδροκορτιζόνη είναι αποτελεσματική στη μείωση του ποσοστού θνησιμότητας των βαρέως πασχόντων ασθενών με COVID-19 σε σύγκριση με άλλη συνήθη φροντίδα ή εικονικό φάρμακο.

Η χρήση των κορτικοστεροειδών μπορεί να προκαλέσει ένα σοβαρό και θανατηφόρο σύνδρομο "υπερμόλυνσης" για τα άτομα με στρογγυλοειδία, η οποία μπορεί να είναι μια υποκείμενη κατάσταση σε πληθυσμούς που εκτίθενται στο παράσιτο Strongyloides stercoralis. Ο κίνδυνος αυτός μπορεί να μετριαστεί με την κατά τεκμήριο χρήση ιβερμεκτίνης πριν από τη θεραπεία με στεροειδή.

### Budesonide

Η χορήγηση αυτού του εισπνεόμενου στεροειδούς νωρίς στην πορεία της λοίμωξης από COVID-19 έχει διαπιστωθεί ότι μειώνει την πιθανότητα ανάγκης επείγουσας ιατρικής περίθαλψης και μειώνει το χρόνο ανάρρωσης. Περισσότερες μελέτες βρίσκονται σε εξέλιξη. Τον Απρίλιο του 2021, η βουδεσονίδη εγκρίθηκε από τις αρχές στο Ηνωμένο Βασίλειο για χρήση εκτός επισήμανσης για τη θεραπεία του COVID-19 κατά περίπτωση.

### Άλλα

Η τικλεσονίδη, ένα εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές για το άσθμα, ταυτοποιήθηκε ως υποψήφιο αντιικό σε μια δοκιμασία διαλογής φαρμάκων in vitro που έγινε στη Νότια Κορέα. Έχει χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία ασθενών με προ-συμπτωματικό COVID-19 και βρίσκεται σε εξέλιξη κλινικές δοκιμές.

## Βιταμίνες

### Βιταμίνη C

Η συμπλήρωση με μικροθρεπτικά συστατικά, συμπεριλαμβανομένης της βιταμίνης C, έχει προταθεί ως μέρος της υποστηρικτικής διαχείρισης του COVID-19, καθώς τα επίπεδα της βιταμίνης C στον ορό και τα λευκοκύτταρα εξαντλούνται στο οξύ στάδιο της λοίμωξης λόγω των αυξημένων μεταβολικών απαιτήσεων. Έχει μελετηθεί η χρήση υψηλής δόσης ενδοφλέβιας βιταμίνης C. Σύμφωνα με το ClinicalTrials.gov, υπάρχουν τουλάχιστον 34 τρέχουσες κλινικές δοκιμές που περιλαμβάνουν βιταμίνη C, οι οποίες έχουν ολοκληρωθεί ή προσλαμβάνουν άτομα, νοσηλευόμενα και βαριά πάσχοντα από COVID-19.

### Βιταμίνη D

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, υπήρξε ενδιαφέρον για την κατάσταση της βιταμίνης D και τα συμπληρώματα, δεδομένης της σημαντικής επικάλυψης των παραγόντων κινδύνου για σοβαρό COVID-19 και ανεπάρκεια βιταμίνης D. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η παχυσαρκία, η μεγαλύτερη ηλικία και η μαύρη ή ασιατική εθνοτική καταγωγή, και είναι αξιοσημείωτο ότι η ανεπάρκεια βιταμίνης D είναι ιδιαίτερα συχνή σε αυτές τις ομάδες.

Οι κατευθυντήριες γραμμές των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας (NIH) για τη θεραπεία του COVID-19 δήλωσαν τον Ιούλιο του 2020 ότι "δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για να συστήσουμε είτε υπέρ είτε κατά της χρήσης της βιταμίνης D για την πρόληψη ή τη θεραπεία του COVID-19".

Η γενική σύσταση να εξεταστεί το ενδεχόμενο λήψης συμπληρωμάτων βιταμίνης D, ιδίως δεδομένων των επιπέδων ανεπάρκειας βιταμίνης D στους δυτικούς πληθυσμούς, έχει επαναληφθεί. Από τον Φεβρουάριο του 2021, το αγγλικό Εθνικό Ινστιτούτο Αριστείας για την Υγεία και τη Φροντίδα (NICE) συνέχισε να συνιστά μικρές δόσεις συμπληρωματικής βιταμίνης D για άτομα με μικρή έκθεση στον ήλιο, αλλά συνέστησε ότι οι επαγγελματίες δεν θα πρέπει να προσφέρουν συμπλήρωμα βιταμίνης D αποκλειστικά για την πρόληψη ή τη θεραπεία του COVID-19, παρά μόνο στο πλαίσιο κλινικής δοκιμής.

Πολλαπλές μελέτες έχουν αναφέρει συνδέσεις μεταξύ της προϋπάρχουσας ανεπάρκειας βιταμίνης D και της σοβαρότητας της νόσου. Αρκετές συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις αυτών δείχνουν ότι η ανεπάρκεια βιταμίνης D μπορεί να σχετίζεται με μεγαλύτερη πιθανότητα μόλυνσης από COVID-19 και έχουν καταδείξει σαφώς ότι υπάρχουν σημαντικές συσχετίσεις μεταξύ της ανεπάρκειας και της μεγαλύτερης σοβαρότητας της νόσου, συμπεριλαμβανομένων σχετικών αυξήσεων στα ποσοστά νοσηλείας και θνησιμότητας κατά περίπου 80%. Έχει αμφισβητηθεί η ποιότητα ορισμένων από τις μελέτες που συμπεριλήφθηκαν και το κατά πόσον αυτό καταδεικνύει αιτιώδη σχέση.

Πολλές κλινικές δοκιμές βρίσκονται σε εξέλιξη ή έχουν ολοκληρωθεί αξιολογώντας τη χρήση της βιταμίνης D από το στόμα και των μεταβολιτών της, όπως η καλσιφενδιόλη, για την πρόληψη ή τη θεραπεία της λοίμωξης COVID-19, ιδίως σε άτομα με ανεπάρκεια βιταμίνης D.

Οι επιδράσεις της από του στόματος χορήγησης συμπληρώματος βιταμίνης D στην ανάγκη εισαγωγής σε μονάδα εντατικής θεραπείας (ΜΕΘ) και στη θνησιμότητα σε νοσηλευόμενους ασθενείς με COVID-19 έχουν αποτελέσει αντικείμενο μετα-ανάλυσης. Διαπιστώθηκε πολύ χαμηλότερο ποσοστό εισαγωγής στη ΜΕΘ σε ασθενείς που έλαβαν συμπλήρωμα βιταμίνης D, το οποίο ήταν μόνο 36% του ποσοστού που παρατηρήθηκε σε ασθενείς χωρίς συμπλήρωμα (p

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

έρευνα επαναπροσδιορισμού φαρμάκων
COVID-19 έρευνα επαναπροσδιορισμού φαρμάκων
Κατηγορία:Γεγονότα το 2019
Κατηγορία:Δεκαετία 2020