Φαλαίνοψις

Η **φαλαίνοψις** ή **φαλαινόψις** *(*'Phalaenopsis**, Carl Ludwig Blume (Blume) (1825)), κοινώς γνωστή ως **ορχιδέα σκόρος*'. Στο εμπόριο κηπευτικών συντομογραφείται ως *Phal*, είναι ένα γένος  [[ορχιδέα]]ς που περιλαμβάνει περίπου 60 είδη. Η φαλαίνοψις *(Phalaenopsis)* είναι μια από τις πλέον δημοφιλείς ορχιδέες στο εμπόριο χάρη στην  ανάπτυξη πολλών τεχνητών υβριδίων. Είναι εγγενής στην νότια [[Κίνα]], [[Ταϊβάν]], [[Ινδική υποήπειρος|Ινδική υποήπειρο]], [[Νοτιοανατολική Ασία]] ([[Ταϊλάνδη]], [[Φιλιππίνες]], [[Μαλαισία]], [[Ινδονησία]] κλπ.), [[Νέα Γουινέα]], το [[Αρχιπέλαγος του Βίσμαρκ]] και [[Κουίνσλαντ]].

==Περιγραφή==
[[Αρχείο:Orchid Phalaenopsis hybrid.jpg|thumb|250px|left|Άνθος Φαλαίνοψις *(Phalaenopsis)* (κοντινή λήψη).]]
Η ονομασία του γένους προέρχεται από τα [[Ελληνική γλώσσα|Ελληνικά]] και σημαίνει «Φάλαινα - Φαλαινοειδές» και ίσως είναι μια αναφορά στο γένος *Phalaena*,  ονομασία που δόθηκε από τον [[Κάρολος Λινναίος|Κάρολο Λινναίο]] σε μια ομάδα των μεγάλων σκόρων, επειδή  τα άνθη ορισμένων ειδών υποτίθεται ότι ομοιάζουν με τους [[Νυχτοπεταλούδα|σκόρους]] κατά την πτήση. Γι' αυτό τον λόγο, τα είδη μερικές φορές ονομάζονται «ορχιδέες σκόροι».

Είναι εγγενές σε όλη τη [[νοτιοανατολική Ασία]] από το [[Ιμαλάια]] όρη έως τις νήσους του *Polillo*, *Palawan* και *Zamboanga del Norte* στη νήσο [[Μιντανάο]] στις [[Φιλιππίνες]] και τη βόρεια [[Αυστραλία]]. Η Νήσος Ορχιδέα *(Orchid Island)* της [[Ταϊβάν]], έχει ονομασθεί από αυτό το γένος. Λιγοστές πρόσφατες πληροφορίες σχετικά με τον οικότοπό τους και την οικολογία τους στη φύση, είναι διαθέσιμα, καθώς τις τελευταίες δεκαετίες, έχουν γίνει λίγες έρευνες.
  
Τα περισσότερα είναι επίφυτα σκιάς· λίγα είναι λιθόφυτα. Στην άγρια φύση, κάποια είδη φυτρώνουν κάτω από τους θόλους των υγρών και πεδινών δασών με υγρασία, προστατευμένα από την άμεση ηλιακή ακτινοβολία· άλλα, αναπτύσσονται σε εποχιακά ξηρά ή δροσερά περιβάλλοντα. Τα είδη έχουν προσαρμοστεί μεμονωμένα σε αυτούς τους τρεις βιότοπους.

Το γένος *Phalaenopsis*  δεν διαθέτει ούτε ψευδοβολβούς ούτε ρίζωμα, δεικνύει μια μονοποδιακή συνήθεια ανάπτυξης: ένας μοναδικός αναπτυσσόμενος μίσχος παράγει από την κορυφή ετησίως, ένα ή δυο εναλλασσόμενα, παχιά, σαρκώδη ελλειπτικά φύλλα, ενώ τα γηραιότερα φύλλα στη βάση, πέφτουν με την ίδια συχνότητα. Εάν το φυτό *Phalaenopsis* είναι πολύ υγιές, δύναται να έχει έως δέκα ή και περισσότερα φύλλα. Η ταξιανθία, είτε ένας βότρυς ή φόβη, εμφανίζεται από το μίσχο, μεταξύ των φύλων. Ανθίζουν σε όλο τους το μεγαλείο για αρκετές εβδομάδες. Εφόσον διατηρούνται στην οικία, τα άνθη δύνανται να διατηρηθούν δυο ή και τρεις μήνες μετά από την οποία η [[Ορχιδέα]] Φαλαίνοψις, θα πρέπει να εξοικονομήσει ενέργεια για περαιτέρω ανάπτυξη φύλλων, οφθαλμών και ρίζας.

Ορισμένα είδη *Phalaenopsis* στη [[Μαλαισία]], είναι γνωστά πως χρησιμοποιούν ευφυή καιρικά σημάδια, για να συντονίσουν μαζική ανθοφορία.

== Ταξινόμηση ==
[[Αρχείο:Phalaenopsis-Mambo.jpg|thumb|250px|left|*Phalaenopsis* *Mambo* (υβριδική καλλιέργεια).]]
Το γένος μπορεί να ταξινομηθεί σε δύο ομάδες:
* Μία ομάδα από είδη με μακρές, διακλαδισμένες ταξιανθίες (μήκους έως 1 m) και μεγάλα, σχεδόν στρογγυλά άνθη, με ροζ ή λευκές αποχρώσεις.
* Μια ομάδα από είδη με κοντούς μίσχους και λιγότερα στρογγυλεμένα, κηρώδη άνθη με πιο δηλωμένα χρώματα.
Στην ορολογία των μορφών ζωής των φυτών του *Raunkiær*, αυτά τα φυτά είναι επίφυτα.

Με βάση στοιχεία *DNA*, τα γένη *Doritis* *(Lindl.)* και *Kingidium* *(P.F.Hunt)* περιλαμβάνονται τώρα στην *Phalaenopsis*, σύμφωνα με το *«World Checklist of Selected Plant Families»*. Ωστόσο, δεν αποδέχονται όλοι οι ειδικοί σε αυτόν τον τομέα, αυτές τις ταξινομικές αλλαγές.

Η εντατική αμοιβαία γονιμοποίηση, έχει παραγάγει ένα μεγάλο αριθμό υβριδίων, όλων των χρωμάτων και ποικιλιών. Αυτά συνήθως είναι πιο προσαρμοσμένα στις τεχνητές συνθήκες από ό,τι οι βοτανικοί τους πρόγονοι. Πολλά είναι υβρίδια των *Phalaenopsis amabilis*, *Phalaenopsis schilleriana* ή *Phalaenopsis stuartiana*.

==Είδη==
[[Αρχείο:Phalaenopsis-de.jpg|thumb|250px|right|*Phalaenopsis* καλλιέργεια, πιθανώς *΄Aphrodite΄*.]]
[[Αρχείο:Sogo Yukidian.JPG|thumb|250px|right|Καλλιέργεια *Phalaenopsis*.]]
[[Αρχείο:Phalaenopsis Barbara Moler x Johanna 52-24x.jpg|thumb|250px|right|*Phalaenopsis* *(Barbara Moler x Johanna)*.]]
[[Αρχείο:Pink Phalaenopsis.jpg|thumb|250px|right|Ροζ&nbsp;*Phalaenopsis*.]]
[[Αρχείο:Phalaenopsis flower.JPG|thumb|250px|right|Άνθος Φαλαίνοψις.]]
[[Αρχείο:Phalaenopsiscultivars3600ppx.jpg|thumb|250px|right|Καλλιέργειες *Phalaenopsis*.]]
[[Αρχείο:Phalaenopsis-Nivacolor.jpg|thumb|250px|right|*Phalaenopsis* *Nivacolor* (καλλιεργούμενη ποικιλία).]]


== Φυσικά υβρίδια ==
[[Αρχείο:Phalaenopsis Orchid Floral Arrangement.jpg|thumb|250px|left|Ανθοσύνθεση Ορχιδέας *Phalaenopsis*.]]


== Διαγενικά υβρίδια ==
Τα παρακάτω νόθα γένη έχουν καθιερωθεί για διαγενικά υβρίδια τα οποία περιέχουν ως προγόνους, είδη *Phalaenopsis*.


==Αλλαγές μετά την επικονίαση στις ορχιδέες *Phalaenopsis*==
[[Αρχείο:Phalaenopsis Moth Pink Orchids.jpg|right|thumb|250px|Ροζ ορχιδέα (σκόρος) *Phalaenopsis*.]]
Σε μερικά είδη του γένους  Φαλαίνοψις  παρατηρείται το φαινόμενο της μετατροπής των ανθέων σε πράσινα φύλλα μετά την επικονίαση. Όπως σε πολλά άλλα φυτά, τα πέταλα των ανθέων της  ορχιδέας, χρησιμεύουν για την προσέλκυση εντόμων επικονίασης και την προστασία ουσιωδών οργάνων. Μετά την επικονίαση, συνήθως τα πέταλα θα υποστούν γηρασμό (δηλαδή μαρασμό και αποσύνθεση) επειδή είναι μεταβολικά ακριβά για να διατηρηθούν.  Σε πολλά είδη *Phalaenopsis*, όπως την *P. violacea*, τα πέταλα και τα σέπαλα βρίσκουν νέες χρήσεις μετά την επικονίαση, διαφεύγοντας έτσι τον προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο. Στην παραγωγή των χλωροπλαστών, μετατρέπονται πράσινα, γίνονται σαρκώδη και προφανώς αρχίζουν τη φωτοσύνθεση, όπως κάνουν τα φύλλα.

== Εκτρέφοντας *Phalaenopsis* ==
Οι *Phalaenopsis* είναι από τις πλέον δημοφιλείς ορχιδέες που πωλούνται σε γλάστρες, και αυτό οφείλεται στην ευκολία του πολλαπλασιασμού και της άνθισής τους υπό τεχνητές συνθήκες. Είναι μεταξύ των πρώτων ορχιδεών στις Βικτοριανές συλλογές. Από την έλευση του τετραπλοειδούς υβριδικού *Phalaenopsis* *Doris*, έχει γίνει απίστευτα απλή η κατ'οίκον καλλιέργεια και άνθισή τους, υπό την προϋπόθεση ότι λαμβάνεται κάποια φροντίδα να τους παρέχονται ορισμένες συνθήκες οι οποίες προσεγγίζουν τους μητρικούς τους οικότοπους. Η εμπορική τους παραγωγή έχει καταστεί βιομηχανία.

Στη φύση, τα είδη *Phalaenopsis*, τυπικά αρέσκονται στις ψηλές θερμοκρασίες, ευδοκιμούν σε θερμοκρασίες από 20 έως 35 [[Κέλσιος|°C]] (68-95&nbsp;°F), αλλά προσαρμόζονται πιο άνετα στις εύκρατες ζώνες, σε συνθήκες ανθρώπινης κατοίκησης (15 έως 30&nbsp;°C ή 59 έως 86&nbsp;°F)· σε θερμοκρασίες κάτω από 18&nbsp;°C (64.4&nbsp;°F) το υπερβολικό πότισμα προκαλεί σάπισμα των ριζών. Η *Phalaenopsis* απαιτεί υψηλή υγρασία (60-70%) και χαμηλό φως των 12.000 έως 20.000 *lux*. Ωστόσο, οι ορχιδέες *Phalaenopsis* μπορούν να προσαρμοστούν σε χαμηλότερη υγρασία, η οποία βρίσκεται στις περισσότερες οικίες. Είναι επίσης, τυπικά πιο σκληραγωγημένες από άλλα είδη ορχιδεών γεγονός που τις καθιστά ιδιαιτέρως δημοφιλείς μεταξύ των αρχαρίων καλλιεργητών ορχιδεών.
[[Αρχείο:Phalaenopsis bellina toapel.jpg|thumb|250px|left|Η *Phalaenopsis bellina*.]]
Οι αιχμές ανθέων εμφανίζονται από τους θύλακες πλησίον της βάσεως εκάστου φύλλου. Το πρώτο σημάδι είναι ανοιχτό πράσινο "σαν-ψευτογάντι" αντικείμενο, το οποίο προεξέχει από τον ιστό των φύλλων της βάσης. Πάνω από περίπου τρεις μήνες, η ακίδα επιμηκύνεται έως ότου αρχίσει να πρήσκει λιπαρούς οφθαλμούς οι οποίοι θα ανθίσουν.

Παλαιότερα, πιστεύετο ότι η ανθοφορία πυροδοτείται από τη νυχτερινή πτώση της θερμοκρασίας περί τους 5 με 6 βαθμούς για δυο έως τέσσερις συνεχόμενες εβδομάδες, συνήθως το φθινόπωρο και σε μια ημερήσια πτώση της θερμοκρασίας κάτω των .  Χρησιμοποιώντας δυο κλώνους *Phalaenopsis*, οι *Matthew G. Blanchard* και *Erik S. Runkle* (2006) καθόρισαν ότι, άλλες συνθήκες καλλιέργειας που είναι βέλτιστες, η έναρξη των ανθέων ελέγχεται από τις ημερήσιες θερμοκρασίες οι οποίες μειώνονται κάτω από , με μια σαφή αναχαίτηση της άνθησης σε θερμοκρασίες που υπερβαίνουν τους . Η μακροχρόνια πεποίθηση ότι μειωμένες βραδινές θερμοκρασίες ελέγχου, η έναρξη των ανθέων στην *Phalaenopsis* φαίνεται να είναι ψευδής.  Αντιθέτως, οι χαμηλότερες ημερήσιες θερμοκρασίες επηρεάζουν την ανθοφορία, ενώ οι θερμοκρασίες στη διάρκεια της νύχτας δεν φαίνεται να έχουν κάποια επίδραση.

== Οικολογία ==
Στις *Phalaenopsis*, φαινυλοπροπανοειδή ένζυμα ενισχύονται στη διαδικασία του φυτικού εγκλιματισμού σε διαφορετικά επίπεδα των φωτοσυνθετικών ροών φωτονίων.

==Δείτε επίσης==
* [[Ορχιδέα]]
* [[Ορχιδέα τίγρης]]

== Σημειώσεις ==
<references group="Σημ." />
;Παραπομπές σημειώσεων
<references group="Παρ. Σημ." />

== Παραπομπές ==
<references />

==Πηγές==
*  [http://www.botanicus.org/title/b11963621 Original publication by Carl Blume in "Bijdragen tot de Flora van Nederlandsch Indië"]
*  
*  Olaf Gruss & Manfred Wolf - Phalaenopsis; Edition Ulmer, ISBN 3-8001-6551-1 (in German)
*  Eric A. Christenson - Phalaenopsis: a Monograph; ISBN 0-88192-494-6
*  Harper, Tom (February 2004). Phalaenopsis Culture: Advice for Growing 20 Species. *Orchids Magazine* 73 (2). Delray Beach, FL: American Orchid Society, 2004.
*  Leroy-Terquem, Gerald and Jean Parisot. 1991. *Orchids: Care and Cultivation.* London: Cassel Publishers Ltd.
*  Schoser, Gustav. 1993. *Orchid Growing Basics.* New York: Sterling Publishing Co., Inc.
*  White, Judy. 1996. *Taylor’s Guide to Orchids.* Frances Tenenbaum, Series Editor. New York: Houghton-Mifflin, ISBN 0395677262

== Εξωτερικοί σύνδεσμοι ==
*  [http://www.phals.net/index_e.html *Phalaenopsis* orchids : species and primary hybrids]
*  [http://www.orchid-care-tips.com/phalaenopsis-orchid-care.html *Phalaenopsis* orchid care instructions]
*  [http://www.dmoz.org/Science/Biology/Flora_and_Fauna/Plantae/Magnoliophyta/Liliopsida/Orchidaceae/Phalaenopsis Open Directory Project *Phalaenopsis'' Category]

Κατηγορία:Ορχεοειδή