Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Άνθιμος

Ο **Μητροπολίτης Άνθιμος** (κατά κόσμον *Διονύσιος Ρούσσας*, Σαλμώνη Ηλείας, 26 Οκτωβρίου 1934 - Θεσσαλονίκη, 13 Μαρτίου 2025) ήταν Έλληνας θεολόγος και ιεράρχης της Εκκλησίας της Ελλάδος, ο οποίος διετέλεσε Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης από το 2004 έως το 2023.

Προηγουμένως διετέλεσε Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως, Τραϊανουπόλεως και Σαμοθράκης από το 1974 έως το 2004. Υπήρξε υποψήφιος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών δύο φορές (1998 και 2008).

## Πρώτα χρόνια
Ο κατά κόσμον Διονύσιος Ρούσσας γεννήθηκε τον Οκτώβριο του 1934 στη Σαλμώνη Ηλείας και ήταν γιος του Δημητρίου και της Αργυρής, δασκάλας στο επάγγελμα. Τελείωσε τις εγκύκλιες σπουδές του το 1952 και πέτυχε στις εισαγωγικές εξετάσεις της Φιλοσοφικής και της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, επιλέγοντας την πρώτη. Το 1957 έλαβε πτυχίο από την Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Κατόπιν εργάστηκε ως άμισθος βοηθός της έδρας της Βυζαντινής Φιλολογίας καθώς και ως δάσκαλος στα εκπαιδευτήρια *Ελληνική Παιδεία*, των οποίων διετέλεσε και διευθυντής γυμνασίου. Παράλληλα σπούδασε στη Θεολογική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, απ' όπου πήρε πτυχίο το 1963. Υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία ως έφεδρος αξιωματικός στην Πολεμική Αεροπορία.

Το 1964 χειροτονήθηκε διάκονος από τον Μητροπολίτη Θήρας Γαβριήλ και τον επόμενο χρόνο, το 1965, πρεσβύτερος. Η Ιερά Σύνοδος του ανέθεσε την σύνταξη του φυλλαδίου «Φωνή Κυρίου», το οποίο διηύθυνε για έξι χρόνια, ενώ εργάστηκε και ως διορθωτής στα έντυπα της Αδελφότητος Θεολόγων «Ο Σωτήρ». Το 1966 παραιτήθηκε από την θέση του ως καθηγητής και τοποθετήθηκε διευθυντής κηρύγματος στην Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος. Δύο χρόνια αργότερα ανέλαβε την διεύθυνση του φοιτητικού θεολογικού οικοτροφείου, θέση στην οποία παρέμεινε μέχρι το 1974. Το 1968 ανέλαβε την ευθύνη των εκδόσεων και του Τυπογραφείου της Αποστολικής Διακονίας. Το 1971 ήταν υπεύθυνος για την φιλοξενία και την εκκλησιαστική συμμετοχή των Ορθοδόξων κληρικών για τους εορτασμούς της Εθνικής 150ετηρίδας. Τον Ιούλιο του 1971 εκπροσώπησε την Εκκλησία της Ελλάδος στην εκλογή και ενθρόνιση του Πατριάρχου Βουλγαρίας Μαξίμου. Από το 1965 ήταν προϊστάμενος στον Ιερό Ναό Αγίου Βασιλείου της οδού Μετσόβου στην Αθήνα, όπου παρέμεινε μέχρι την εκλογή του στη Μητρόπολη Αλεξανδρούπολης.

## Εκκλησιαστική διακονία
### Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως
Στις 13 Ιουλίου του 1974 εξελέγη από την Ιερά Σύνοδο της Ιεραρχίας Μητροπολίτης Αλε­ξαν­δρου­πό­λε­ως, Τρα­ϊ­α­νου­πό­λε­ως και Σαμοθράκης. Η χειροτονία του έγινε την επομένη στον Ιερό Ναό του Αγίου Βασιλείου οδού Μετσόβου. Στις 30 Ιουλίου ενθρονίστηκε στην Αλεξανδρούπολη.

Θεμελίωσε και ανήγειρε 35 νέους ναούς καθώς και δύο ιερές μονές, την γυναικεία Μονή Παναγίας του Έβρου και την ανδρώα Μονή Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου. Μεταξύ των εγκαταστάσεων που δημιουργήθηκαν με πρωτοβουλία του περιλαμβάνονται συνεδριακό κέντρο και ξενώνας, το Εκκλησιαστικό Μουσείο Αλεξανδρουπόλεως, το Σταυρίδειο εκκλησιαστικό μαθητικό οικοτροφείο αρρένων «*Ο άγιος Στέφανος*», το ενοριακό κέντρο του αγίου Ελευθερίου Αλεξανδρουπόλεως ενώ άρχισε να εκδίδει το διμηνιαίο εκκλησιαστικό περιοδικό «*Γνωριμία*». Επιπλέον μερίμνησε για την ανέγερση νέου γηροκομείου, νέων κτηρίων στις εκκλησιαστικές κατασκηνώσεις Μάκρης, του Ανθίμειου πολιτιστικού κέντρου και του ιδρύματος κοινωνικής και πολιτιστικής προσφοράς «*ο Άγιος Ιωσήφ*».

Συνεισέφερε στην ίδρυση της ιατρικής σχολής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης και στη λειτουργία του πανεπιστημιακού νοσοκομείου στην Αλεξανδρούπολη, ενέργειες για τις οποίες ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτορας της Ιατρικής Σχολής του ΔΠΘ. Από το 1986 έως το 1989 διετέλεσε τοποτηρητής της Ιεράς Μητροπόλεως Διδυμοτείχου, Ορεστιάδος και Σουφλίου. Εκπροσώπησε την Εκκλησία της Ελλάδας στις εορτές Κυρίλλου και Μεθοδίου στο Βατικανό το 1985 και στην ενθρόνιση του Αρχιεπισκόπου του Καντέρμπερι της Αγγλικανικής Εκκλησίας το 1991. Επίσης είχε διατελέσει επί τριετία μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης.

Το 1998 ήταν άτυπα υποψήφιος στις αρχιεπισκοπικές εκλογές. Στην πρώτη και δεύτερη ψηφοφορία έλαβε 13 ψήφους ενώ στην τρίτη, στην οποία στήριξε τον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο, 4 ψήφους. Επίσης ήταν μέλος της εξεταστικής επιτροπής για την καταγγελία περί υπεξαιρέσεως τεσσάρων δισεκατομμυρίων δραχμών από τα ταμεία της Εκκλησίας. Οι κατηγορίες αυτές έγιναν λίγο πριν τις αρχιεπισκοπικές εκλογές του Απριλίου του 1998, βάρυναν κυρίως τον Μητροπολίτη Θηβών Ιερώνυμο (μετέπειτα Αρχιεπίσκοπο Αθηνών) και τελικά αποδείχθηκαν αβάσιμες.

### Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης
thumb|right|Ο Μητροπολίτης Άνθιμος το 2011

Τον Απρίλιο του 2004, ο τότε μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως Άνθιμος πραγματοποίησε επαφές με τον Χριστόδουλο προκειμένου να αποφασιστεί - στην επερχόμενη ψηφοφορία της Ιεράς Συνόδου - η μετάθεσή του στην χηρεύουσα από το 2003 μητρόπολη Θεσσαλονίκης. Ενδιάμεσα είχε μεταβεί ο ίδιος στο Οικουμενικό Πατριαρχείο ως εκπρόσωπος της Εκκλησίας της Ελλάδος στις διαπραγματεύσεις για την υπέρβαση της κρίσης που είχε ξεσπάσει στις σχέσεις των δύο πλευρών με αφορμή την εκλογή νέων μητροπολιτών στις χηρεύουσες έδρες των «Νέων Χωρών».

Στις 26 του ιδίου μήνα, παρά τις προειδοποιήσεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου για προηγούμενη συνεννόηση, συνεκλήθη εκτάκτως η Ιερά Σύνοδος ώστε να προχωρήσει στην εκλογή τεσσάρων μητροπολιτών. Οι εκλογές πραγματοποιήθηκαν με την έγκριση σχετικής πλειοψηφίας (35 υπέρ και 23 κατά σε σύνολο 71 μελών), εν μέσω έντονων διαμαρτυριών αρκετών μελών της ιεραρχίας. Κατόπιν ο Άνθιμος εξελέγη μητροπολίτης Θεσσαλονίκης με 49 ψήφους έναντι πέντε του Βεροίας Παντελεήμονος και μιας του Ναυπάκτου Ιεροθέου. Οι εξελίξεις προκάλεσαν εκείνη την περίοδο νέα επιδείνωση στις σχέσεις των δύο Εκκλησιών, με το Πατριαρχείο να αποφασίζει την διαγραφή του Χριστόδουλου από τα δίπτυχα (άρση αναγνώρισης).

Ο Μητροπολίτης Ζακύνθου Χρυσόστομος και διάφοροι πολίτες προσέφυγαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας σχετικά με την εκλογή του Ανθίμου, υποστηρίζοντας ότι δεν υπήρξε η απαιτούμενη ψηφοφορία για τη μετάθεσή του και πως παραβιάστηκε η μυστικότητά της. Τελικά το ΣτΕ αποφάνθηκε υπέρ της νομιμότητας της μετάθεσης και ο Άνθιμος ενθρονίστηκε στις 18 Ιουνίου στον Καθεδρικό Ναό της του Θεού Σοφίας Θεσσαλονίκης. Το ίδιο έτος άρχισε να εκδίδει το περιοδικό «*Ευλογία*».

Το 2019 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας του Τμήματος Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Στις 7 Αυγούστου 2023 υπέβαλε την παραίτησή του από τον Μητροπολιτικό θρόνο της Θεσσαλονίκης για λόγους υγείας, η οποία έγινε αποδεκτή στις 13 Σεπτεμβρίου. 

Απεβίωσε στις 13 Μαρτίου 2025 στην Θεσσαλονίκη. Κηδεύτηκε με τιμές εν ενεργεία μητροπολίτη στον Καθεδρικό Ναό της Του Θεού Σοφίας, ενώ η ταφή του έγινε στο περιβάλλοντα χώρο του Μητροπολιτικού Ναού Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, στο κενοτάφιο του προκατόχου του, Μητροπολίτη Γενναδίου.

## Κατηγορίες, κριτική και αντιδράσεις
Δηλώσεις και ενέργειές του έχουν γίνει κατά καιρούς αντικείμενο κριτικής ως μισαλλόδοξες αντιεπιστημονικές, ομοφοβικές και ρατσιστικές.

Με μέριμνά του συγκεντρώθηκε ως το 2015 ποσό περίπου 3.000.000 ευρώ από δωρεές και εισφορές πιστών, με σκοπό την ανέγερση ιδρύματος χρονίως πασχόντων. Αρχικά σχεδιάστηκε να γίνει στο Πανόραμα αλλά το Συμβούλιο της Επικρατείας ακύρωσε το σχέδιο για περιβαλλοντικούς λόγους. Το Υπουργείο Υγείας ακολούθως παραχώρησε το πρώην ορφανοτροφείο *Μέγας Αλέξανδρος* στη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης με σκοπό την ανέγερση του ιδρύματος. Η παραχώρηση του κτηρίου στην Μητρόπολη από το Υπουργείο Υγείας έγινε σε αντίθεση με την τότε απόφαση του δημοτικού συμβουλίου να δοθεί η έκταση στον Δήμο Θεσσαλονίκης. Τελικά η παραχώρηση κατέστη άκυρη διότι παραβιάστηκαν οι όροι από την πλευρά της Μητρόπολης.

Ως Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, ο Άνθιμος είναι κατηγορούμενος για φορολογικές και ποινικές υποθέσεις σχετικά με το «Ορθόδοξο Ίδρυμα Παιδείας και Πολιτισμού» της Μητρόπολης. Η έρευνα ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2016 και αφορά την διετία 2004-2005, κατά την οποία φέρεται ότι δεν αποδόθηκε φόρος προστιθέμενης αξίας και φόρος εισοδήματος συνολικής αξίας άνω των 460.000 ευρώ. Ο τίτλος «Ορθόδοξο Ιδρυμα Παιδείας και Πολιτισμού» χαρακτηρίστηκε ως παραπλανητικός καθώς το ίδρυμα λειτουργούσε ξενοδοχειακή μονάδα, που εισέπραττε, έκοβε αποδείξεις, αλλά δεν απέδιδε ΦΠΑ και φόρους. Το συγκεκριμένο ίδρυμα καταργήθηκε το 2005 ύστερα από απόφαση της Ιεράς Συνόδου και συστάθηκε το «Εκπαιδευτικό και πολιτιστικό ίδρυμα της Ιεράς Μητρόπολης Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς» (με Πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου και πάλι τον Μητροπολίτη Άνθιμο) και υπό την ευθύνη του λειτουργεί η ίδια ξενοδοχειακή μονάδα.

Στις 21 Νοεμβρίου 2017 ανακοινώθηκε από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης η αναγόρευση του Άνθιμου ως επίτιμου διδάκτορα του Τμήματος Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής, με γνώμονα την πολυετή στήριξή του προς το έργο της σχολής και τους φοιτητές της. Αν και αρχικά είχε ανακοινωθεί ότι η τελετή θα γινόταν στις 27 Νοεμβρίου, αναβλήθηκε «για λόγους καλύτερης οργάνωσης» χωρίς να ανακοινωθεί νέα ημερομηνία. Η ανακοίνωση της αναγόρευσης οδήγησε σε πλήθος αντιδράσεων και πραγματοποίηση συλλογής υπογραφών που ζητούσαν την ανάκληση της απόφασης, θεωρώντας την «απόφαση-ντροπή για το ΑΠΘ». Ο πρόεδρος του τμήματος Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας σε συνέντευξή του υποστήριξε πως η αναβολή σχετιζόταν με τις αντιδράσεις και με το ενδεχόμενο «παρέμβασης κατά την διάρκεια της τελετής». Τελικά, χωρίς να προηγηθεί επίσημη ανακοίνωση, ανακηρύχτηκε επίτιμος διδάκτορας της σχολής τον Ιούλιο του 2019, εντός του επισκοπείου.

## Δημόσιες αντιπαραθέσεις
Στην κηδεία του Αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου ο Μητροπολίτης Άνθιμος εκφώνησε επικήδειο ως εκπρόσωπος της Εκκλησίας της Ελλάδος και προκάλεσε αντιδράσεις με την εκτός πρωτοκόλλου προσφώνηση του Κωνσταντίνου Γλύξμπουργκ, η οποία χαρακτηρίστηκε ως βαρύτατο θεσμικό ατόπημα. Στις αρχιεπισκοπικές εκλογές του 2008 ήταν για δεύτερη φορά υποψήφιος, συγκεντρώνοντας στην πρώτη ψηφοφορία 7 ψήφους και στηρίζοντας στη δεύτερη τον τελικώς εκλεγέντα Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο Β΄.

Το 2010 κατά τον εορτασμό του Αγίου Δημητρίου είχε φραστικό επεισόδιο με τον υποψήφιο δήμαρχο Θεσσαλονίκης Γιάννη Μπουτάρη, ο οποίος τον είχε αποκαλέσει νωρίτερα «μουτζαχεντίν». Συγκεκριμένα, ο Άνθιμος είπε στον Μπουτάρη: «*Με είπες μουτζαχεντίν. Σαν να σου λέω εγώ ότι είσαι Βούλγαρος προδότης. Να ανακαλέσεις γιατί όσο ζω εγώ, η Εκκλησία δε θα σου επιτρέψει να δεις τη δημαρχία*». Το περιστατικό σχολιάστηκε αρνητικά από μέρος των πιστών στο ναό, αλλά και από ένα μέρος των μέσων μαζικής ενημέρωσης.

Τον Δεκέμβριο του 2010 άσκησε αρνητική κριτική στον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο με αφορμή την παρουσία του στην συναυλία «αλληλεγγύης και κοινωνικής σύγκλισης» που έγινε στις 12 Δεκεμβρίου 2010 στην εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονα (οργανώθηκε από το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και την Αρχιεπισκοπή Αθηνών).

### Κατηγορίες για ρατσισμό και ομοφοβία
Ο Μητροπολίτης Άνθιμος έχει λάβει κριτική από ορισμένους για τη στάση του σε διάφορα κοινωνικά και πολιτικά θέματα. Για τα θέματα της ομοφυλοφιλίας και του επαναπροσδιορισμού φύλου, η στάση του έχει χαρακτηριστεί ως συντηρητική και ομοφοβική, ενώ έχει ασκήσει επανειλημμένως κριτική και λεκτικές επιθέσεις κατά του Φεστιβάλ Υπερηφάνειας της Θεσσαλονίκης.

Έχει κατηγορηθεί επίσης για ξενοφοβία και ιδιαιτέρως ισλαμοφοβία, με πιο πρόδηλο γεγονός τις κινητοποιήσεις κατά της ίδρυσης τμήματος Ισλαμικών Σπουδών στην Θεολογική Σχολή στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Ξενοφοβικές έχουν χαρακτηριστεί και άλλες δηλώσεις του με αφορμή την μεταναστευτική-προσφυγική κρίση. Έχει επίσης επικριθεί για το ότι έκανε δεκτό στο γραφείο του τον αρχηγό της νεοναζιστικής οργάνωσης *[[Χρυσή Αυγή]]*, Νίκο Μιχαλολιάκο και τη σύζυγό του Ελένη Ζαρούλια.

Σε κήρυγμα στις 14 Αυγούστου 2011 εξέφρασε την αντίθεσή του στην πρόθεση του πρόεδρου της Μελίτης να λειτουργήσει ραδιοφωνικό σταθμό στην Σλαβομακεδονική γλώσσα. Ο λόγος του Ανθίμου χαρακτηρίστηκε από την Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου ως ρατσιστικός και μισαλλόδοξος.

## Έργα
Παρακάτω παρατίθενται ενδεικτικά κάποια από τα βιβλία που επιμελήθηκε κι εξέδωσε.
*Διακονία του Λόγου, Αθήνα 1967.
*Σταυρός και Εκκλησία, Αθήνα 1969.
*Αναστάσιμα 50 Ύμνοι, Εκδ. Αποστολική Διακονία, Αθήνα 1973.
*Η μαρτυρια της εκκλησιας, Εκδ. Γνωριμία, Αλεξανδρούπολη 1978.
*Το εκκλησιαστικό μουσείο και οι παλαιές εκκλησίες, Εκδ. Ιερά Μητρόπολις Αλεξανδρουπόλεως & Σαμοθράκης 1978.
*Κείμενα ανησυχίας για την εκκλησία μας, Εκδ. Γνωριμία, Αλεξανδρούπολη 1982.
*Η Αγία Γλυκερία η μεγαλομάρτυς του Έβρου: ασματική ακολουθία, ο βίος και το μαρτύριο, αγιολογικά και υμνολογικά στοιχεία, Εκδ. Γνωριμία, Αλεξανδρούπολη 1989.
*Ιερά Μητρόπολις Αλεξανδρουπόλεως: εκκλησιαστικό μουσείο, Εκδ. Ιερά Μητρόπολις Αλεξανδρουπόλεως & Σαμοθράκης 1990.
*Εκκλησία και νέος Ελληνισμός: Απόψεις για την γενική κρίση, Εκδ. Γνωριμία, Αλεξανδρούπολη 1990.
*Θράκη Ελλάδα μου Ελλάδα Πατρίδα μου: η πορεία της Θράκης μέρα στην ιστορία από τους προϊστορικούς χρόνους μέχρι σήμερα, Αλεξανδρούπολη 1994.
*Θράκη: ανησυχίες και ελπίδες για το παρόν και το μέλλον, Αλεξανδρούπολη 1995.
*Οι Άγιοι ένδοξοι πέντε Νεομάρτυρες εκ Σαμοθράκης, Εκδ. Γνωριμία, Αλεξανδρούπολη 1997.
*Ορθόδοξη ευσεβεια: εκκλησιασμός, εξομολόγηση, Θεία κοινωνία, Εκδ. Αποστολική Διακονία, Αθήνα 1999.
*Ασματικαί Ακολουθίαι των Αγίων Ενδόξων πέντε Νεομαρτύρων. Αποστολική Διακονία, Αθήνα 2000.
*Κείμενα για την ορθόδοξη εκκλησία μας και για την ένδοξη πατρίδα μας, Εκδ. Γνωριμία, Αλεξανδρούπολη 1997.
*Τριάντα Χρόνια στον Έβρο (1974-2004), Εκδ. Ευλογία, Θεσσαλονίκη 2007.
*Ομιλίες και Λόγοι, Εκδ. Ευλογία, Θεσσαλονίκη 2008.
*Προς τα νειατα της Ελλάδος, Θεσσαλονίκη 2009.
*Ο Μακεδονικός Αγώνας, Εκδ. Γιαχούδη, Θεσσαλονίκη 2009.
*Ρωμανού του Μελωδού: Ύμνος εις τον Πρωτομάρτυρα Στέφανον, Εκδ. Άλφα Πι, Χίος 2016.

## Παραπομπές

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
*Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης 

Κατηγορία:Μητροπολίτες Αλεξανδρουπόλεως
Κατηγορία:Μητροπολίτες Θεσσαλονίκης