Παρασιτισμός

[μικρογραφία| Ένα παράσιτο ψαριών, το ισόποδο ''[Cymothoa exigua*, που αντικαθιστά τη γλώσσα ενός *Λιθογνάθου*]]
Ο *'παρασιτισμός** είναι μια στενή [[Συμβίωση (βιολογία)|συμβιωτική σχέση]] μεταξύ διαφορετικών [[Είδος (βιολογία)|ειδών]], κατά την οποία ο ένας οργανισμός, το παράσιτο, ζει πάνω ή μέσα σε έναν άλλο οργανισμό, τον [[Ξενιστής (βιολογία)|ξενιστή]], προκαλώντας του κάποια βλάβη, ενώ το ίδιο αποκομίζει οφέλη, [[Προσαρμογή|προσαρμόζοντας]] παράλληλα την δομή του σε αυτόν τον συμβιωτικό τρόπο ζωής. Με άλλα λόγια, από αυτήν την σχέση, ο ξενιστής βλάπτεται, ενώ το παράσιτο ωφελείται. Ο [[Εντομολογία|εντομολόγος]] [[Έντουαρντ Όσμπορν Γουίλσον|E.O. Wilson]] έχει χαρακτηρίσει τα παράσιτα ως «θηρευτές που τρώνε το θήραμά τους σε ποσότητα μικρότερη του ενός».  Στα παράσιτα περιλαμβάνονται μονοκύτταρα [[πρωτόζωα]], όπως οι παράγοντες της [[ελονοσία]]ς, η [[Αφρικανική τρυπανοσωμίαση|ασθένεια του ύπνου]] και η [[Αμοιβάδωση|αμοιβαδική δυσεντερία]]· ζώα, όπως αγκυλόστομα, [[Ψείρα|ψείρες]], [[κουνούπι]]α και νυχτερίδες βαμπίρ· [[Μύκητας|μύκητες]], όπως οι μύκητες του μελιού και οι παράγοντες της [[δερματοφυτίαση]]ς (''ringworm)''· και φυτά, όπως ο ιξός (''γκι''), η κουσκούτα (''dodder'') και η οροβάγχη (''broomrapes'').

Υπάρχουν έξι κύριες παρασιτικές [[Οικολογία της συμπεριφοράς|στρατηγικές]] εκμετάλλευσης των ζωικών ξενιστών, οι οποίες είναι: ο ''παρασιτικός ευνουχισμός'', ο ''άμεσα μεταδιδόμενος παρασιτισμός'' (με επαφή), ο '' μεταδιδόμενος παρασιτισμός'' (δηλαδή, μετάδοση μέσω της τροφής), ο ''παρασιτισμός που μεταδίδεται από φορείς'' (πχ κουνούπια), ο ''παρασιτοειδισμός'' και η ''μικροθήρευση''. Ένας κύριος άξονας ταξινόμησης αφορά την διεισδυτικότητα. Έτσι, για παράδειγμα, τα **ενδοπαράσιτα** ζουν μέσα στο σώμα του ξενιστή, ενώ τα **εξωπαράσιτα** (ή εκτοπαράσιτα) ζουν έξω, στην επιφάνεια του ξενιστή.

Ο παρασιτισμός, όπως και η θήρευση,  είναι ένας τύπος αλληλεπίδρασης καταναλωτή-πόρου, αλλά σε αντίθεση με τους θηρευτές, τα παράσιτα, με εξαίρεση τα παρασιτοειδή, είναι συνήθως πολύ μικρότερα από τους ξενιστές τους, δεν τους σκοτώνουν και συχνά ζουν μέσα ή πάνω στον ξενιστή τους για παρατεταμένη χρονική περίοδο. Τα παράσιτα των ζώων είναι εξαιρετικά εξειδικευμένα και [[Αναπαραγωγή|αναπαράγονται]] με ταχύτερους ρυθμούς από τους ξενιστές τους. Κλασικά παραδείγματα περιλαμβάνουν αλληλεπιδράσεις μεταξύ  [[Σπονδυλωτό|σπονδυλωτών]] ξενιστών και παρασίτων, όπως [[Κεστώδη|κεστοειδείς σκώληκες]], [[Τρηματώδη|τρηματώδεις σκώληκες]], τα είδη του ''[[πλασμώδιο]]υ'' που προκαλούν ελονοσία και οι [[Ψύλλος|ψύλλοι]] .

Τα παράσιτα μειώνουν την [[αρμοστικότητα]] (''fitness'') του ξενιστή εφαρμόζοντας μια γενική ή εξειδικευμένη παθολογία, από τον παρασιτικό ευνουχισμό (δηλαδή, προσβολή των γεννητικών αδένων), έως την τροποποίηση της συμπεριφοράς του ξενιστή. Τα παράσιτα αυξάνουν την [[Αρμοστικότητα|αρμοστικότητά]] τους, εκμεταλλευόμενοι τους ξενιστές. Παίρνουν πόρους που είναι απαραίτητοι για την επιβίωσή τους, ιδίως τρεφόμενοι από τους ξενιστές, ενώ χρησιμοποιούν ενδιάμεσους (δευτερεύοντες) ξενιστές, που θα τους βοηθήσουν στη μετάδοσή τους, από έναν οριστικό (''κύριο'') ξενιστή σε έναν άλλο. Αν και ο παρασιτισμός είναι συχνά ξεκάθαρος όρος, αποτελεί μέρος ενός μεγάλου φάσματος αλληλεπιδράσεων μεταξύ [[Είδος (βιολογία)|ειδών]], που κυμαίνεται από την θήρευση (μέσω του παρασιτοειδισμού), στην [[Βιολογική αμοιβαιότητα|αμοιβαιότητα]] μέσω της εξέλιξης, ενώ σε ορισμένους μύκητες, περιορίζεται στον [[Σαπρόφυτα|σαπροφυτισμό]].

Οι άνθρωποι γνώριζαν για τα παράσιτα, όπως οι [[Νηματώδη|νηματώδεις]] και οι [[Τρηματώδη|τρηματώδεις]] σκώληκες, από την [[Αρχαία Αίγυπτος|αρχαία Αίγυπτο]], την [[Αρχαία Ελλάδα|Ελλάδα]] και τη [[Αρχαία Ρώμη|Ρώμη]]. Στην [[Πρώιμη νεότερη περίοδος|αρχή της σύγχρονης]] εποχής, ο [[Άντον φαν Λέβενχουκ|Antonie van Leeuwenhoek]] παρατήρησε ''τη Giardia lamblia'' στο μικροσκόπιό του το 1681, ενώ ο [[Φραντσέσκο Ρέντι|Francesco Redi]] περιέγραψε εσωτερικά και εξωτερικά παράσιτα, συμπεριλαμβανομένων  των [[Τρηματώδη|τρηματωδών]] ήπατος του προβάτου ("''διστομίαση" - fasciola hepatica'') και των  [[Τσιμπούρι|κροτώνων]] (''τσιμπούρια''). Η σύγχρονη [[παρασιτολογία]] αναπτύχθηκε τον 19ο αιώνα. Στην ανθρώπινη κουλτούρα, ο παρασιτισμός έχει αρνητική χροιά. Αυτό αξιοποιήθηκε με [[Σάτιρα|σατιρικό]] τρόπο στο ποίημα «Στην Ποίηση: Μια Ραψωδία» (''On Poetry: A Rhapsody''), του [[Τζόναθαν Σουίφτ|Jonathan Swift]] το 1733, συγκρίνοντας τους ποιητές με τους υπερπαρασιτικούς οργανισμούς. Στη [[μυθοπλασία]], το γοτθικό μυθιστόρημα τρόμου  ''[[Δράκουλας (βιβλίο)|Δράκουλας]]'' του [[Μπραμ Στόκερ]] το 1897, καθώς και πολλές μεταγενέστερες διασκευές του, παρουσίαζαν ένα παράσιτο που [[Αιματοφαγία|έπινε αίμα]]. Η ταινία ''[[Άλιεν|Alien]]'' του [[Ρίντλεϊ Σκοτ|Ridley Scott]] το 1979, ήταν ένα από τα πολλά έργα [[Επιστημονική φαντασία|επιστημονικής φαντασίας]] που παρουσίαζαν ένα παρασιτικό εξωγήινο είδος.

== Ετυμολογία ==
Ο όρος ''παράσιτο'' χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στα αγγλικά το 1539. Προέρχεται από το [[Παλαιά γαλλική γλώσσα|μεσαιωνικό γαλλικό]] ''parasite'', από το [[Λατινική γλώσσα|λατινικό]] ''parasitus'', τη λατινοποίηση του [[Αρχαία ελληνική γλώσσα|ελληνικού]] ''παράσιτος'' ("αυτός που τρώει στο τραπέζι κάποιου άλλου"), το οποίο είναι σύνθετη λέξη που προκύπτει από τη λέξη ''παρά-''  (δίπλα, από)  + ''σῖτος'' (''σιτάρι,'' κατ' επέκταση "τροφή"). Ο σχετικός όρος ''παρασιτισμός'' εμφανίζεται στα αγγλικά από το 1611.

== Εξελικτικές στρατηγικές ==

=== Βασικές έννοιες ===
[[Αρχείο:Taenia_solium_tapeworm_scolex_with_its_four_suckers_and_two_rows_of_hooks_5262_lores.jpg|μικρογραφία| Το κεφάλι (scolex) ενός κεστώδους σκώληκα ''Taenia solium.'' Ένα εντερικό παράσιτο, που έχει γάντζους και βεντούζες για να προσκολλάται στον [[Ξενιστής (βιολογία)|ξενιστή]] του.]]
Ο παρασιτισμός είναι ένα είδος [[Συμβίωση (βιολογία)|συμβίωσης]], μια στενή και επίμονη μακροχρόνια βιολογική αλληλεπίδραση, μεταξύ ενός παράσιτου και του ξενιστή του. Σε αντίθεση με τα [[Σαπρόφυτα|Σαπρότροφα]], τα παράσιτα τρέφονται με ζωντανούς ξενιστές, αν και ορισμένοι παρασιτικοί μύκητες, για παράδειγμα, μπορεί να συνεχίσουν να τρέφονται με ξενιστές που έχουν ήδη σκοτώσει. Σε αντίθεση με τον [[Ομοσιτισμός|ομοσιτισμό]] και την [[Βιολογική αμοιβαιότητα|αμοιβαιότητα]], η παρασιτική σχέση βλάπτει τον ξενιστή, είτε με το να τρέφεται το παράσιτο με αυτόν, είτε, όπως στην περίπτωση των εντερικών παρασίτων, καταναλώνοντας μέρος της τροφής του. Επειδή τα παράσιτα αλληλεπιδρούν με άλλα είδη, μπορούν εύκολα να δράσουν ως φορείς [[Παθογόνος μικροοργανισμός|παθογόνων μικροοργανισμών]], προκαλώντας [[Παρασίτωση|ασθένειες]]. Η θήρευση εξ ορισμού δεν αποτελεί [[Συμβίωση (βιολογία)|συμβίωση]], καθώς η αλληλεπίδραση είναι σύντομη. Ο εντομολόγος [[Έντουαρντ Όσμπορν Γουίλσον|E.O. Wilson]] έχει χαρακτηρίσει τα παράσιτα ως «θηρευτές που τρώνε το θήραμά τους σε μονάδες μικρότερες του ενός».

Σε αυτό το πεδίο δράσης υπάρχουν πολλές πιθανές στρατηγικές. Οι βιολόγοι ταξινομιστές κατηγοριοποιούν τα παράσιτα σε μια πληθώρα αλληλοεπικαλυπτόμενων ομάδων, με βάση τις αλληλεπιδράσεις τους με τους ξενιστές και τους [[Βιολογικός κύκλος της ζωής|κύκλους ζωής]] τους, οι οποίοι μερικές φορές είναι αρκετά πολύπλοκοι. Ένα **υποχρεωτικό** παράσιτο (''ολοπαράσιτο'') εξαρτάται πλήρως από τον ξενιστή για να ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής του, ενώ ένα **προαιρετικό** παράσιτο όχι. Οι κύκλοι ζωής των παρασίτων, που περιλαμβάνουν μόνο έναν ξενιστή ονομάζονται «**άμεσοι»**, ενώ εκείνα με οριστικό ξενιστή (στον οποίο το παράσιτο αναπαράγεται σεξουαλικά) και τουλάχιστον έναν ενδιάμεσο ξενιστή, ονομάζονται «**έμμεσοι**». Ένα ''ενδοπαράσιτο'' ζει μέσα στο σώμα του ξενιστή, ενώ ένα ''εξωπαράσιτο'' ζει εξωτερικά, στην επιφάνεια του ξενιστή. Τα **μεσοπαράσιτα**, όπως είναι για παράδειγμα ορισμένα [[κωπήποδα]], εισέρχονται σε ένα άνοιγμα στο σώμα του ξενιστή και παραμένουν μερικώς ενσωματωμένα εκεί. Μερικά παράσιτα μπορεί να είναι ευέλικτα και να τρέφονται από ένα ευρύ φάσμα ξενιστών, αλλά πολλά παράσιτα, όπως και η πλειονότητα των πρωτόζωων και ελμίνθων, που παρασιτούν σε ζώα, είναι εξειδικευμένα σε πολύ συγκεκριμένους ξενιστές. Μια πρώιμη βασική, λειτουργική διαίρεση των παρασίτων έκανε διάκριση μεταξύ των  μικροπαράσιτων και των μακροπαράσιτων. Το καθένα από αυτά χαρακτηρίζονταν από ένα μαθηματικό μοντέλο, προκειμένου να αναλυθούν οι μετακινήσεις των πληθυσμών, που αφορούσαν τα συμπλέγματα ξενιστή-παράσιτου. Οι μικροοργανισμοί και οι ιοί που μπορούν να αναπαραχθούν και να ολοκληρώσουν τον κύκλο ζωής τους μέσα στον ξενιστή, είναι γνωστοί ως **μικροπαράσιτα**. Από την άλλη, τα **μακροπαράσιτα** είναι οι πολυκύτταροι οργανισμοί που αναπαράγονται και ολοκληρώνουν τον κύκλο ζωής τους έξω από τον ξενιστή ή πάνω στο σώμα του ξενιστή.

Ένα μεγάλο μέρος της έρευνας σχετικά με τα είδη παρασιτισμού, έχει επικεντρωθεί στα παράσιτα των χερσαίων ζώων, όπως οι [[Ελμινθίαση|''έλμινθες'']]. Αυτές, σε άλλα περιβάλλοντα και με άλλους ξενιστές, έχουν συχνά ανάλογες στρατηγικές. Για παράδειγμα, το παρασιτικό χέλι (''simenchelys parasitica'') είναι πιθανώς ένα προαιρετικό ενδοπαράσιτο (δηλαδή, είναι ημιπαρασιτικό), που ευκαιριακά εισχωρεί μέσα σε άρρωστα ψάρια που πεθαίνουν και τα τρέφεται από αυτά. Τα [[Φυτοφάγο|φυτοφάγα]] έντομα όπως τα κοκκοειδή έντομα (''scale insects''), οι [[Αφίδα|αφίδες]] και οι [[Κάμπια|κάμπιες]], μοιάζουν πολύ με εξωπαράσιτα και επιτίθενται σε πολύ μεγαλύτερα φυτά. Χρησιμεύουν ως φορείς βακτηρίων, μυκήτων και ιών που προκαλούν [[Φυτοπαθολογία|φυτικές ασθένειες]]. Τα θηλυκά κοκκοειδή έντομα δεν μπορούν να κινηθούν, συνεπώς είναι «υποχρεωτικά παράσιτα», που είναι μόνιμα προσκολλημένα στους ξενιστές τους.

Τα αισθητήρια ερεθίσματα που χρησιμοποιεί ένα παράσιτο για να αναγνωρίσει και να προσεγγίσει έναν πιθανό ξενιστή, είναι γνωστά ως «σήματα ξενιστή». Τέτοια σήματα μπορεί να περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, δόνηση, εκπνεόμενο [[διοξείδιο του άνθρακα]], οσμές δέρματος, οπτικά και θερμικά αποτυπώματα και υγρασία.  Τα παρασιτικά φυτά μπορούν να χρησιμοποιήσουν, για παράδειγμα, φως, φυσικοχημικά ερεθίσματα ξενιστών και πτητικές ουσίες για να αναγνωρίσουν υποψήφιους ξενιστές.

=== Σημαντικές στρατηγικές ===
[[Αρχείο:Aggregated distribution of parasites on hosts.svg|μικρογραφία|270x270εσ|**Κατανομή συγκέντρωσης**. Τα παράσιτα κατανέμονται πολύ ανομοιόμορφα μεταξύ των ξενιστών τους. Οι περισσότεροι ξενιστές δεν έχουν παράσιτα και μόνο λίγοι ξενιστές φιλοξενούν το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού των παρασίτων. Αυτή η κατανομή καθιστά δύσκολη τη δειγματοληψία και απαιτεί προσεκτική χρήση των στατιστικών, διότι μπορεί δυνητικά να οδηγήσει σε λανθασμένα συμπεράσματα.]]
Υπάρχουν έξι κύριες παρασιτικές [[Οικολογία της συμπεριφοράς|στρατηγικές]], οι οποίες είναι: ο παρασιτικός ευνουχισμός, ο άμεσα μεταδιδόμενος παρασιτισμός, ο  μεταδιδόμενος παρασιτισμός, ο παρασιτισμός που μεταδίδεται από φορέα, ο παρασιτοειδισμός και η μικροθήρευση. Αυτά ισχύουν για παράσιτα των οποίων οι ξενιστές είναι φυτά και ζώα.  Οι στρατηγικές αυτές αντιπροσωπεύουν κάποια μέγιστα ακρότατα στην καμπύλη [[προσαρμογή]]ς του πληθυσμού. Βέβαια, υπάρχουν και περιπτώσεις που εφαρμόζονται  στρατηγικές ενδιάμεσων καταστάσεων, αλλά οι οργανισμοί πολλών διαφορετικών ομάδων, έχουν σταθερά συγκλίνει σε αυτές τις έξι, οι οποίες είναι εξελικτικά σταθερές.

Ένας άλλος τρόπος θεώρησης των εξελικτικών  επιλογών μπορεί να αναδειχθεί εξετάζοντας τέσσερα ουσιώδη ζητήματα: την επίδραση που έχει ένα παράσιτο στην [[αρμοστικότητα]] του ξενιστή του, τον αριθμό των ξενιστών που έχει σε κάθε στάδιο της ζωής του, το εάν ο ξενιστής εμποδίζεται να αναπαραχθεί από το παράσιτο και αν η επίδραση που έχουν τα παράσιτα εξαρτάται από την πυκνότητα του πληθυσμού τους (αριθμός παρασίτων ανά ξενιστή). Από αυτήν την ανάλυση, προκύπτουν οι κύριες εξελικτικές στρατηγικές του παρασιτισμού και της θήρευσης.



==== Παρασιτικοί ευνουχιστές ====
[[Αρχείο:Sacculina_carcini.jpg|μικρογραφία|Ο παρασιτικός ευνουχιστής ''Sacculina carcini'' (''επισημαίνεται'') προσκολλημένος στο καβούρι ξενιστή του]]
Οι παρασιτικοί ευνουχιστές καταστρέφουν εν μέρει ή πλήρως την ικανότητα αναπαραγωγής του ξενιστή τους, εκτρέποντας την ενέργεια που θα χρησιμοποιούνταν για την αναπαραγωγή του και διοχετεύοντάς την στην ανάπτυξη των ίδιων, το οποίο μερικές φορές προκαλεί γιγαντισμό στον ξενιστή. Τα υπόλοιπα συστήματα του ξενιστή παραμένουν όμως άθικτα, επιτρέποντάς του να επιβιώσει και να συντηρήσει το παράσιτο. Παρασιτικά [[καρκινοειδή]], όπως τα θυσανόποδα (''barnacles'') του εξειδικευμένου γένους ''Sacculina,'' προκαλούν βλάβη στις γονάδες, σε πολλά από τα διαθέσιμα είδη [[Κάβουρας|καβουριών]]-ξενιστών. Στην περίπτωση του γένους ''Sacculina'', οι όρχεις πάνω από τα δύο τρίτα των καβουριών-ξενιστών τους, εκφυλίζονται αρκετά ώστε αυτά τα αρσενικά καβούρια να αναπτύσσουν επιπρόσθετα χαρακτηριστικά του θηλυκού φύλου, όπως ευρύτερη κοιλιά, μικρότερα νύχια και αποφύσεις που συγκρατούν αυγά. Διάφορα είδη [[Ελμινθίαση|ελμίνθων]] ευνουχίζουν τους ξενιστές τους (πχ έντομα και σαλιγκάρια). Αυτό μπορεί να συμβεί άμεσα, με μηχανικό τρόπο, τρώγοντας τις γονάδες ή εκκρίνοντας μια χημική ουσία που καταστρέφει τα αναπαραγωγικά κύτταρα, είτε έμμεσα, με έκκριση κάποιας ορμόνης ή με εκτροπή των θρεπτικών συστατικών που προορίζονται για την αναπαραγωγή. Για παράδειγμα, το [[Τρηματώδη|τρηματώδες]] ''Zoogonus lasius'', του οποίου οι σποροκύστες δεν διαθέτουν στόματα, ευνουχίζει χημικά το θαλάσσιο σαλιγκάρι ''Tritia obsoleta'', αφού αναπτύσεται στις γονάδες του και σκοτώνει τα αναπαραγωγικά του κύτταρα. 

==== Άμεσα μεταδιδόμενα ====
[[Αρχείο:Male_human_head_louse.jpg|μικρογραφία|Οι ψείρες του ανθρώπινου κεφαλιού είναι άμεσα μεταδιδόμενα υποχρεωτικά εξωπαράσιτα]]
Τα άμεσα μεταδιδόμενα παράσιτα,  δεν απαιτούν φορέα για να φτάσουν στους ξενιστές τους και περιλαμβάνουν παράσιτα χερσαίων σπονδυλωτών, όπως ψείρες και ακάρεα· θαλάσσια παράσιτα, όπως [[κωπήποδα]] και αμφίποδα· μονογενή· και πολλά είδη [[Νηματώδη|νηματωδών]], [[Μύκητας|μυκήτων]], [[Πρωτόζωα|πρωτόζωων]], βακτηρίων και ιών. Είτε είναι ενδοπαράσιτα, είτε εξωπαράσιτα, το καθένα έχει ένα μοναδικό είδος ξενιστή. Αυτό το είδος ξενιστή, συνίσταται συνήθως από άτομα, που είναι απαλλαγμένα ή σχεδόν απαλλαγμένα από παράσιτα, ενώ μόνο η μειοψηφία φέρει μεγάλο αριθμό παρασίτων. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως **κατανομή συγκέντρωσης**.

==== Τροφικά μεταδιδόμενα ====
[[Αρχείο:Clonorchis_sinensis_2.png|μικρογραφία|Το ''Clonorchis sinensis'', η κινεζική ηπατική νόσος, μεταδίδεται τροφικά]]
Τα  παράσιτα μεταδίδονται μέσω της κατανάλωσης τροφής από έναν ξενιστή. Περιλαμβάνουν [[τρηματώδη]] (όλα εκτός από τα [[Σχιστοσωμίαση|σχιστοσώματα]]), [[κεστώδη]], [[Ακανθοκέφαλα|ακανθοκεφαλάνες]], πενταστομίδια, πολλά [[νηματώδη]] και πολλά [[πρωτόζωα]] όπως το ''τοξόπλασμα''.  Έχουν πολύπλοκους κύκλους ζωής που περιλαμβάνουν ξενιστές από δύο ή περισσότερα είδη. Στα νεανικά τους στάδια μολύνουν και συχνά δημιουργούν κύστεις στον ενδιάμεσο ξενιστή. Όταν το ζώο, που εκτελεί χρέη ενδιάμεσου ξενιστή, τρώγεται από ένα αρπακτικό (τον οριστικό ξενιστή), το παράσιτο επιβιώνει από τη διαδικασία της πέψης και ωριμάζει σε ενήλικα, ενώ μερικά ζουν ως εντερικά παράσιτα. Πολλά τροφικά μεταδιδόμενα παράσιτα τροποποιούν τη συμπεριφορά των ενδιάμεσων ξενιστών τους, αυξάνοντας τις πιθανότητές τους να φαγωθούν από ένα αρπακτικό. Όπως και με τα άμεσα μεταδιδόμενα παράσιτα, η κατανομή των τροφικά μεταδιδόμενων παρασίτων μεταξύ των ατόμων-ξενιστών συγκεντρώνεται. Η ταυτόχρονη μόλυνση από πολλαπλά παράσιτα είναι συχνή. Η , όπου (κατ' εξαίρεση) ολόκληρος ο [[Βιολογικός κύκλος της ζωής|κύκλος ζωής]] του παρασίτου λαμβάνει χώρα σε έναν μόνο πρωτεύοντα ξενιστή, μπορεί μερικές φορές να συμβεί σε έλμινθες, όπως η ''Strongyloides stercoralis''.

==== Μεταδιδόμενα από φορέα ====
[[Αρχείο:Trypanosoma_sp._PHIL_613_lores.jpg|μικρογραφία| Το μεταδιδόμενο από φορέα πρωτόζωο-ενδοπαράσιτο Τρυπανόσωμα ανάμεσα σε ανθρώπινα [[Ερυθροκύτταρο|ερυθρά αιμοσφαίρια]]]]
Τα παράσιτα που μεταδίδονται μέσω φορέα, βασίζονται στην συμμετοχή ενός τρίτου ατόμου, ενός ενδιάμεσου ξενιστή,  στον οποίο το παράσιτο δεν αναπαράγεται, αλλά τον χρησιμοποιεί ως μέσο για να  μεταφερθεί από τον έναν οριστικό ξενιστή στον άλλο.  Αυτά τα παράσιτα είναι μικροοργανισμοί, δηλαδή [[πρωτόζωα]], [[Βακτήριο|βακτήρια]] ή [[Ιός|ιοί]], συχνά ενδοκυττάρια [[Παθογόνος μικροοργανισμός|παθογόνα]] (αυτά που προκαλούν ασθένειες). Οι φορείς τους είναι κυρίως [[Αιματοφαγία|αιματοφαγικά]] [[αρθρόποδα]] όπως ψύλλοι, ψείρες, τσιμπούρια και κουνούπια. Για παράδειγμα, το τσιμπούρι των ελαφιών ''Ixodes scapularis,'' δρα ως φορέας για ασθένειες, όπως η [[Βορρελίωση|νόσος Lyme]], η ''πιροπλάσμωση'' και η ''αναπλάσμωση''. Τα πρωτόζωα ενδοπαράσιτα, όπως τα παράσιτα της [[ελονοσία]]ς του γένους ''[[Πλασμώδιο|plasmodium]]'' και τα παράσιτα της [[Αφρικανική τρυπανοσωμίαση|αφρικανικής τρυπανοσωμίασης]] του γένους ''Trypanosoma'', βρίσκονται σε τέτοια κατάσταση που μπορούν να προσβάλλουν και να μολύνουν το αίμα του ξενιστή τους, ενώ μπορούν να μεταφερθούν σε νέους ξενιστές με το τσίμπημα των εντόμων.

==== Παρασιτοειδή ====
Τα παρασιτοειδή είναι έντομα που αργά ή γρήγορα σκοτώνουν τους ξενιστές τους, τοποθετώντας τη σχέση αυτή πολύ κοντά στη θήρευση. Τα περισσότερα παρασιτοειδή είναι παρασιτοειδείς σφήκες ή άλλα [[υμενόπτερα]], ενώ άλλα περιλαμβάνουν [[δίπτερα]], όπως οι μύγες ''phorid''. Μπορούν να χωριστούν σε δύο ομάδες, ''ιδιοβιοτικά'' (''idiobionts'') και ''κοινοβιοτικά'' (''koinobionts''), που διαφέρουν ως προς τη μεταχείριση των ξενιστών τους.

Τα **ιδιοβιοτικά** παρασιτοειδή τσιμπούν το συχνά μεγάλο θήραμά τους κατά την στιγμή της προσβολής και το σκοτώνουν ακαριαία ή το παραλύουν άμεσα. Το ακινητοποιημένο θήραμα στη συνέχεια μεταφέρεται σε μια φωλιά, μερικές φορές μαζί με άλλα θηράματα, όταν δεν είναι αρκετά μεγάλο για να υποστηρίξει ένα παρασιτοειδές σε όλη την φάση ανάπτυξής του. Έπειτα, ένα αυγό τοποθετείται πάνω από το θήραμα και στη συνέχεια η φωλιά σφραγίζεται. Το παρασιτοειδές αναπτύσσεται γρήγορα μέσω των προνυμφικών και νυμφικών σταδίων του, τρεφόμενο με τις προμήθειες που του έχουν διατεθεί.

Τα **κοινοβιοτικά*' παρασιτοειδή, που περιλαμβάνουν [[Δίπτερα|μύγες]] καθώς και σφήκες, γεννούν τα αυγά τους μέσα σε νεαρούς ξενιστές, συνήθως προνύμφες. Στην συνέχεια αφήνονται, έτσι ώστε να συνεχίσουν να αναπτύσσονται και με αυτόν τον τρόπο, το παρασιτοειδές και ο ξενιστής εξελίσσονται μαζί για παραρετεταμένη χρονική περίοδο, μέχρι το παρασιτοειδές να φτάσει σε ενήλικη κατάσταση, αφήνοντας το θήραμά του νεκρό και φαγωμένο εσωτερικά. Μερικά κοινοβιοτικά ρυθμίζουν την ανάπτυξη του ξενιστή τους, εμποδίζοντάς τον για παράδειγμα να ολοκληρώσει το στάδιο της [[Νύμφη εντόμου|νύμφης]] ή αναγκάζοντάς τον να πραγματοποιήσει [[έκδυση]], όταν το παρασιτοειδές είναι έτοιμο για την έκδυση αυτή. Μπορούν να το κάνουν αυτό, παράγοντας ορμόνες που μιμούνται τις ορμόνες του ξενιστή (*εκδυστεροειδή*) ή ρυθμίζοντας το ενδοκρινικό σύστημα του ξενιστή.<gallery mode="packed">
Αρχείο:Live Tetragnatha montana (RMNH.ARA.14127) parasitized by Acrodactyla quadrisculpta larva (RMNH.INS.593867) - BDJ.1.e992.jpg|Οι ιδιοβιοτικές παρασιτοειδείς σφήκες παραλύουν αμέσως τους ξενιστές τους, για να φάνε οι προνύμφες τους (Pimplinae, στην εικόνα).
Αρχείο:CSIRO ScienceImage 2357 Spotted alfalfa aphid being attacked by parasitic wasp.jpg|Κοινοβιοτικές παρασιτοειδής σφήκες όπως η *braconid*, που γεννούν τα αυγά τους μέσα στο ξενιστή τους, ο οποίος συνεχίζει να αναπτύσσεται και να αλλάζει κέλυφος.
Αρχείο:Female Apocephalus borealis ovipositing into the abdomen of a worker honey bee.png|Μύγες phorid (στο κέντρο αριστερά) γεννάει αυγά στην κοιλιά μιας εργάτριας μέλισσας, αλλάζοντας την συμπεριφορά της.
</gallery>

==== Μικροθηρευτές ====
[[Αρχείο:Anopheles_minimus.jpg|μικρογραφία| [[Κουνούπι|Τα κουνούπια]] είναι μικροθηρευτές και σημαντικοί φορείς ασθενειών]]
Ένας μικροθηρευτής επιτίθεται σε περισσότερους από έναν ξενιστές, μειώνοντας την [[Αρμοστικότητα|αρμοστικότητά]] τους, τουλάχιστον κατά ένα μικρό ποσοστό, ενώ έρχεται σε επαφή με τους ξενιστές μόνο κατά διαστήματα. Αυτή η συμπεριφορά καθιστά τους μικροθηρευτές κατάλληλους ως φορείς, καθώς μπορούν να περάσουν μικρότερα παράσιτα από τον έναν ξενιστή στον άλλο. Οι περισσότεροι μικροθηρευτές είναι [[Αιματοφαγία|αιματοφαγικοί]], δηλαδή τρέφονται με αίμα. Περιλαμβάνουν [[δακτυλιοσκώληκες]], όπως [[Βδέλλα|βδέλλες]]· οστρακόδερμα, όπως βραγχίουρα και ισόποδα gnathiidae· διάφορα [[δίπτερα]], όπως κουνούπια και [[Μύγα τσε-τσε|μύγες τσε-τσε]]· άλλα αρθρόποδα, όπως ψύλλοι και τσιμπούρια· σπονδυλωτά, όπως θαλάσσιες λάμπραινες (*lampreys*) και θηλαστικά, όπως νυχτερίδες βαμπίρ.

=== Στρατηγικές μετάδοσης ===

Τα παράσιτα χρησιμοποιούν μια ποικιλία μεθόδων για να μολύνουν τα ζώα-ξενιστές, συμπεριλαμβανομένης της φυσικής επαφής, της μετάδοσης μέσω της διαδρομής κόπρανα-στόμα (δηλαδή, μέσω του κύκλου: κόπρανα ➞ χώμα ή νερό ➞ ζώα ή φυτά ➞ στόμα ξενιστή), των μολυσματικών σταδίων μη εξαρτημένων οργανισμών και της μετάδοσης με φορείς, που σε κάθε περίπτωση είναι κατάλληλες για τους διαφορετικούς ξενιστές, τους κύκλους ζωής και τις οικολογικές συνθήκες.  Μερικά παραδείγματα που παρουσιάζουν ορισμένους από τους πολλούς πιθανούς συνδυασμούς, φαίνονται στον παρακάτω πίνακα.


=== Παραλλαγές ===
Ανάμεσα στις πολλές παραλλαγές που υπάρχουν στις παρασιτικές στρατηγικές συγκαταλέγονται και ο υπερπαρασιτισμός (*hyperparasitism*), ο κοινωνικός παρασιτισμός (*social parasitism*), αναπαραγωγικός παρασιτισμός *(brood parasitism)*, ο κλεπτοπαρασιτισμός *(kleptoparasitism*), ο παρασιτισμός εγγενούς αναπαραγωγής *(sexual parasitism)* και ο αδελφοπαρασιτισμός *(adelphoparasitism)*.

==== Υπερπαρασιτισμός ====
Τα υπερπαράσιτα είναι οργανισμοί που τρέφονται από ένα άλλο παράσιτο. Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελούν τα [[πρωτόζωα]] που ζουν σε παράσιτα ελμίνθων, καθώς επίσης και κάποια ευκαιριακά ή υποχρεωτικά παρασιτοειδή, των οποίων οι ξενιστές είναι είτε συμβατικά παράσιτα, είτε παρασιτοειδή. Να σημειωθεί ότι εκτός από τον παρασιτισμό δευτέρου βαθμού, εμφανίζονται και άλλα επίπεδα παρασιτισμού, ειδικά μεταξύ των ευκαιριακών παρασιτοειδών. Σε συστήματα κηκίδων βελανιδιάς (*Oak gall*), μπορεί να υπάρχουν έως και πέντε επίπεδα παρασιτισμού.

Τα υπερπαράσιτα μπορούν να ελέγξουν τους πληθυσμούς των ξενιστών τους και για το σκοπό αυτό χρησιμοποιούνται στη γεωργία και σε κάποιο βαθμό στην [[ιατρική]]. Τα αποτελέσματα του ελέγχου αυτού μπορούν να φανούν από τον τρόπο με τον οποίο ο ιός CHV1 βοηθά στον έλεγχο των ζημιών που προκαλεί το έλκος της καστανιάς  (*Cryphonectria parasitica*) στα Αμερικάνικα καστανόδεντρα, καθώς και με τον τρόπο που οι [[Βακτηριοφάγος|βακτηριοφάγοι]] μπορούν να περιορίσουν τις βακτηριακές λοιμώξεις. Είναι πιθανό, αν και ελάχιστα ερευνημένο, ότι τα περισσότερα παθογόνα μικροπαράσιτα έχουν υπερπαράσιτα, που μπορεί να αποδειχθούν ευρέως χρήσιμα τόσο στη γεωργία όσο και στην ιατρική.

==== Κοινωνικός παρασιτισμός ====
Τα κοινωνικά παράσιτα εκμεταλλεύονται τις διαειδικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ μελών ευκοινωνικών ομάδων ζώων, όπως είναι τα [[μυρμήγκι]]α, οι [[τερμίτες]] και οι [[Βομβίνος|βομβίνοι]]. Παράδειγμα αποτελεί η μεγάλη μπλε πεταλούδα *(Phengaris arion)*, οι προνύμφες της οποίας  χρησιμοποιούν την τεχνική του μιμητισμού, παίρνοντας μορφή παρόμοια με μυρμήγκι, για να παρασιτούν εις βάρος ορισμένων μυρμηγκιών. Επίσης, ο [[βομβίνος]] *Bombus bohemicus*, μια αγριομέλισσα που εισβάλλει στις κυψέλες άλλων μελισσών, παίρνει τον έλεγχο της αναπαραγωγής, ενώ τα μικρά του μεγαλώνουν από μέλισσες-εργάτριες του ξενιστή. Παράδειγμα επίσης αποτελεί η ευκοινωνική μέλισσα *Melipona scutellaris*, της οποίας οι παρθένες βασίλισσες δραπετεύουν από τις εργάτριες-δολοφόνους και εισβάλλουν σε κάποια άλλη αποικία, που δεν διαθέτει βασίλισσα. Ένα ακραίο παράδειγμα διαειδικού κοινωνικού παρασιτισμού, συναντάται στο μυρμήγκι *Tetramorium inquilinum*, ένα υποχρεωτικό παράσιτο που ζει αποκλειστικά στην πλάτη άλλων μυρμηγκιών *Tetramorium*. Ένας μηχανισμός για την εξέλιξη του κοινωνικού παρασιτισμού προτάθηκε για πρώτη φορά από τον Carlo Emery το 1909. Σήμερα, γνωστός ως «ο κανόνας του Emery», δηλώνει ότι τα κοινωνικά παράσιτα τείνουν να σχετίζονται στενά με τους ξενιστές τους, που συχνά ανήκουν στο ίδιο γένος.

Ο ενδοειδικός κοινωνικός παρασιτισμός εμφανίζεται στην παρασιτική περίθαλψη (*parasitic* *nursing*), όπου μερικά μεμονωμένα νεαρά άτομα, παίρνουν γάλα από μη συσχετιζόμενα θηλυκά. Στο γένος «καπουτσίνος ο κλαίων» (*wedge-capped capuchins*), τα θηλυκά υψηλότερης κατάταξης παίρνουν μερικές φορές γάλα από θηλυκά χαμηλής κατάταξης χωρίς καμία ανταπόδοση.

==== Αναπαραγωγικός παρασιτισμός ====
Στον αναπαραγωγικό παρασιτισμό (*brood parasitism*), οι ξενιστές ενεργούν ως γονείς, καθώς μεγαλώνουν τα μικρά των παρασίτων ως δικά τους. Τα αναπαραγωγικά παράσιτα περιλαμβάνουν πτηνά διαφορετικών οικογενειών, όπως μόλοθρους, μακροουροχήρες, κούκους και μαυροκέφαλες πάπιες. Αυτά δεν φτιάχνουν μόνα τους φωλιές, αλλά αφήνουν τα αυγά τους σε φωλιές άλλων [[Είδος (βιολογία)|ειδών]]. Τα αυγά ορισμένων αναπαραγωγικών παρασίτων μιμούνται σε εμφάνιση εκείνα των ξενιστών τους, ενώ μερικά αυγά μόλοθρων έχουν σκληρό κέλυφος, γεγονός που καθιστά δύσκολο για τους ξενιστές να τα σκοτώσουν τρυπώντας τα. Οι δύο αυτοί μηχανισμοί οδηγούν τους ξενιστές στο να κάνουν επιλεκτική διαχείριση, εις βάρος των παρασιτικών αυγών. Ο ενήλικος θηλυκός [[Κούκος|Ευρωπαίος κούκος]] μιμείται επιπρόσθετα ένα αρπακτικό, το [[Ξεφτέρι|ευρωπαϊκό ξεφτέρι]], το οποίο του δίνει χρόνο να γεννήσει τα αυγά του στη φωλιά του ξενιστή (ξεφτεριού), χωρίς να γίνει αντιληπτός.

==== Κλεπτοπαρασιτισμός ====
Στον κλεπτοπαρασιτισμό (όπως υποδηλώνει και το πρώτο συνθετικό της λέξης), τα παράσιτα κλέβουν την τροφή που έχει συγκεντρώσει ο ξενιστής. Αυτός ο παρασιτισμός εκδηλώνεται συχνά σε στενούς συγγενείς, είτε εντός του ίδιου είδους, είτε μεταξύ ειδών του ίδιου γένους ή της ίδιας οικογένειας. Για παράδειγμα, οι πολλές γενεαλογίες της μέλισσας-κούκου (*cuckoo bee*), γεννούν τα αυγά τους στα κελιά της φωλιάς άλλων [[Μέλισσα|μελισσών]] της ίδιας οικογένειας. Ο κλεπτοπαρασιτισμός είναι γενικά ασυνήθιστος αλλά εμφανής στα πτηνά. Μερικά, όπως οι ληστόγλαροι, ειδικεύονται στην αρπάζουν τροφή από άλλα θαλασσοπούλια, κυνηγώντας τα ασταμάτητα, μέχρι να εγκαταλείψουν τα αλιεύματά τους.

==== Παρασιτισμός εγγενούς αναπαραγωγής ====
Μια μοναδική προσέγγιση παρατηρείται σε ορισμένα είδη πεσκαντρίτσας, όπως το *Ceratias holboelli*, όπου τα αρσενικά συρρικνώνονται σε μικροσκοπικά παράσιτα εγγενούς αναπαραγωγής (*sexual parasites*), εξ ολοκλήρου εξαρτημένα από τα θηλυκά του είδους τους για την επιβίωσή τους, το οποίο τους αναγκάζει να είναι μόνιμα προσκολλημένα κάτω από το σώμα του θηλυκού. Αυτό τα καταστεί ανίκανα να επιβιώσουν με τις δικές τους δυνάμεις. Το θηλυκό τρέφει το αρσενικό και το προστατεύει από τα αρπακτικά, ενώ το αρσενικό δεν ανταποδίδει τίποτα, εκτός από το σπέρμα που χρειάζεται το θηλυκό για να παράγει την επόμενη γενιά.

==== Αδελφοπαρασιτισμός ====
Ο αδελφοπαρασιτισμός, (όπως υποδεικνύει και το πρωτο συνθετικό της λέξης, "αδελφός"), εμφανίζεται σε είδη ξενιστή που σχετίζονται στενά με το παράσιτο, που συχνά ανήκουν στην ίδια οικογένεια ή γένος. Στην παρασιτοειδή μαύρη μύγα εσπεριδοειδών (*Encarsia perplexa*), τα θηλυκά που δεν ζευγαρώνουν, μπορεί να γεννούν απλοειδή αυγά στις πλήρως ανεπτυγμένες προνύμφες του είδους τους, παράγοντας αρσενικούς απογόνους, ενώ το θαλάσσιο σκουλήκι *Bonellia viridis* έχει παρόμοια αναπαραγωγική στρατηγική, αν και οι προνύμφες είναι πλαγκτονικές.

==== Παραδείγματα με εικόνες ====
<gallery class="center" mode="nolines" widths="180">
Αρχείο:Pteromalid hyperparasitoid.jpg|Μια υπερπαρασιτοειδής σφήκα τους γένους Pteromalidae στα κουκούλια του ξενιστή της, που είναι μια παρασιτοειδή σφήκα Braconid
Αρχείο:Maculinea arion Large Blue Upperside SFrance 2009-07-18.jpg|Η μεγάλη μπλε πεταλούδα είναι μιμητής μυρμηγκιών και κοινωνικό παράσιτο.
Αρχείο:Eastern Phoebe-nest-Brown-headed-Cowbird-egg.jpg|Στον αναπαργαωγικό παρασιτισμό, ο ξενιστής εκτρέφει τα μικρά ενός άλλου είδους. Εδώ φαίνεται ένα αυγό ενός μόλοθρου, που έχει γεννηθεί στη φωλιά ενός ξενιστή.
Αρχείο:Great Skua (cropped).jpg|Ο Μεγάλος Ληστόγλαρος είναι ένα ισχυρό κλεπτοπαράσιτο, που κυνηγά ασταμάτητα άλλα θαλασσοπούλια, μέχρι να εγκαταλείψουν τα αλιεύματά τους.
Αρχείο:Северная церапия (cropped).jpg|Η αρσενική πεσκανδρίτσα *Ceratias holboelli* ζει ως ένα μικροσκοπικό παράσιτο εγγενούς αναπαραγωγής, μόνιμα προσκολλημένο κάτω από το σώμα του θηλυκού.
Αρχείο:Encarsia perplexa.jpg|Το *Encarsia perplexa'' (κέντρο), που είναι ένα παρασιτοειδές της μαύρης μύγας εσπεριδοειδών (κάτω αριστερά), είναι επίσης ένα αδελφοπαράσιτο, που γεννά αυγά σε προνύμφες του δικού του είδους


## Σημειώσεις

## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 

Κατηγορία:Οικολογία
Κατηγορία:Παρασιτολογία