Συνείδηση

[μικρογραφία|[Ρενέ Ντεκάρτ (Καρτέσιος)]]
**Συνείδηση** είναι η νοητική δυνατότητα ενός οργανισμού η οποία του επιτρέπει, σε προέκταση των αισθήσεων του, να γνωρίζει και να κατανοεί τον εαυτό του, το περιβάλλον του, τα γεγονότα και γενικά όσα συμβαίνουν γύρω του, και μέσα του και να έχει το δυνατόν την αίσθηση της «θέσης» και της σημασίας του στον κόσμο καθώς και του αντίκτυπου των πράξεων του. Η ενσυνείδητη κατάσταση ως άμεση, ολοφάνερη, θεμελιώδης εμπειρία ζωής αποτέλεσε για τον Ρενέ Ντεκάρτ τη σταθερή αφετηρία στο έργο του για την «ανάπλαση» της πραγματικότητας.

## Ετυμολογία
Η λέξη συνείδηση προέρχεται από το απαρέμφατο συν-ειδέναι  *" «...δημοσία δέ ου τολμώ αναβαίνων εις το πλήθος το υμέτερον συμβουλεύειν τη πόλει. τούτου δέ αίτιόν εστιν ό (το οποίο) υμείς εμού πολλάκις ακηκόατε πολλαχού λέγοντος, ότι μοι θείον τι και *'δαιμόνιον γίγνεται φωνή*', ό και εν τη γραφή επικωμωδών (έγραψε και στην καταγγελία του διακωμωδώντας το) ο [[Μέλητος]] εγράψατο »  </div>

Και συνεχίζει ο Σωκράτης:«Σε μένα λοιπόν αυτό άρχισε να υπάρχει από τότε που ήμουνα παιδί, είναι μια φωνή που ακούω, η οποία, όποτε την ακούω, πάντοτε με αποτρέπει από κάτι που πρόκειται να κάνω, και ποτέ δεν με προτρέπει σε τίποτε. Αυτή είναι που με εμποδίζει ν΄ασχοληθώ με την πολιτική. Και μου φαίνεται, ότι κάνει πάρα πολύ καλά που με εμποδίζει γιατί θα είχα αφανιστεί και ούτε εσάς θα είχα ωφελήσει σε τίποτα ούτε τον εαυτό μου.»
<div lang="grc" style="font-family: Palatino Linotype;"> *" « δεινός γάρ έλεγχος η συνείδησις δρασμώ (φυγή ως δοτική οργάνου) της εαυτού σωτηρίας πραγματεύεσθαι.»  

Μετά δυο χιλιετίες περίπου ο Ιμμάνουελ Καντ διατυπώνει την περίφημη φράση του: ο έναστρος ουρανός πάνω μου και ο νόμος της ηθικής μέσα μου.

### Η «συνείδηση» στη λογοτεχνία, την τέχνη και τον κινηματογράφο
[μικρογραφία|Ο [Λέων Τολστόι με τα εγγόνια του (1909)]]
Ο Λέων Τολστόι ειδικότερα στο έργο του «Πατήρ Σέργιος» μας δίδει παραστατικά και ανάγλυφα την άμεση επενέργεια της τύψης ως αποτέλεσμα της ενοχής, αλλά και ως τιμωρία που μας επιβάλλει η «συνείδηση».

-Κοίταξε γύρω του. Το βλέμμα του έπεσε στο καντήλι. Έβαλε το δάχτυλό του πάνω από τη φλόγα κι έσμιξε τα φρύδια του, έτοιμος να υποφέρει. Για μια στιγμή είχε την εντύπωση πως δεν νοιώθει πόνο.
Τώρα έρχομαι, πρόφερε αυτός. Κι ανοίγοντας την πόρτα του, πέρασε από μπροστά της χωρίς να την κοιτάξει, άνοιξε την πόρτα που έβγαζε στο πρόδωμα, εκεί που έκοβε τα ξύλα. Βρήκε ψηλαφητά το κούτσουρο που έκοβε απάνω του τα ξύλα. Το τσεκούρι ήταν ακουμπισμένο πάνω στον τοίχο... Τώρα, τώρα, ξανάπε παίρνοντας το τσεκούρι με το δεξί του χέρι. Κι ακούμπησε τον δείχτη του αριστερού του χεριού πάνω στο κούτσουρο. Σήκωσε αμέσως το τσεκούρι ψηλά και το κατέβασε χτυπώντας λίγο παρακάτω από τη δεύτερη άρθρωση. Τύλιξε αμέσως το ακρωτηριασμένο του δάχτυλο με την άκρη του ράσου του και το ακούμπησε σφιχτά πάνω στο μερί του. Ξαναμπήκε τότε στη σπηλιά και σταματώντας απέναντι στη γυναίκα, χαμήλωσε τα μάτια του. Εκείνη πρόσεξε το χλωμό του πρόσωπο, το αριστερό του μάγουλο που έτρεμε, και ξαφνικά ένοιωσε ντροπή. Σηκώθηκε απότομα και, άρπαξε τη γούνα της, την έριξε απάνω της και τυλίχτηκε. Ξάφνου άκουσε κάτι σταλαγματιές που πέφτανε στο πάτωμα. Πρόσεξε καλύτερα κι είδε το αίμα να τρέχει από το χέρι, νάχει μουσκέψει το ράσο και να σταλάζει στο πάτωμα. Πιο χλωμή κι από τον ίδιο, γύρισε κοντά του και θέλησε να του μιλήσει. Αυτός όμως μπήκε αργά και ήρεμα στο καμαράκι, κλείνοντας την πόρτα από πίσω του.

thumb|left|200px|concience: Judas, Ελαιογραφία του Nikolai Ge

Στη σκηνή του τρένου, στην κινηματογραφική μεταφορά από τον Άγγλο σκηνοθέτη Ντέιβιντ Λην 1965, όπου ο Αντίπωφ (Στρέλνικωφ) ως μέλος του επαναστατικού δικαστηρίου  ανακρίνει τον παλιό του γνώριμο Δόκτορα Ζιβάγκο είναι ένα αξιοπρόσεκτο παράδειγμα *ηθικής κρίσης* και *αυτοσυνειδησίας* που καταλήγει στον αυτοπυροβολισμό.

## Υποσημειώσεις


## Παραπομπές


## Πηγές

* Βενέδικτος ντε Σπινόζα, Ηθική σε πέντε βιβλία: «Για τη φύση και την προέλευση του νου», «Για τη φύση και την προέλευση των συγκινήσεων», «Για τον ανθρώπινο περιορισμό»
* Τζων Λοκ, Δοκίμιο για την ανθρώπινη νόηση.
* Σοφοκλής, Αντιγόνη, Εκδ.Ζήτρος «Πρόλογος-μετάφραση-σχόλια-ερμηνεία» Ιωάννης Μπάρμπας (2001) ISBN 960-7760-64-6
*Σίγκμουντ Φρόυντ, Ερμηνευτική των ονείρων
*Αναστάσιος Αρβανιτάκης «Αιδώς. Η φύση και η σημασία του σεβασμού και της ντροπής στην ηθική ζωή των αρχαίων Ελλήνων». Επιστημονική επετηρίδα της Α.Β.Σ.Θ. 8 (1984), τεύχος ΙΙ, 1-404.
*Αρβανιτάκης, Α.: «Το πρόβλημα της ηθικής συνείδησης στην αρχαία Ελλάδα». Επιστημονική επετηρίς της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης 21 (1983), 9-40.

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* science.wikia
* *[https://www.naftemporiki.gr/techscience/2011856/vrethike-i-pigi-tis-syneidisis/ Βρέθηκε η πηγή της συνείδησης;].* naftemporiki.gr. 27/09/2025. Ανακτήθηκε στις 04/03/2026. 
* *[https://www.naftemporiki.gr/techscience/2075725/i-syneidisi-epivionei-gia-ores-meta-ton-kliniko-thanato-toy-anthropoy-kai-mporei-na-syndeetai-me-to-sympan-ypostirizoyn-nees-meletes/ Η συνείδηση επιβιώνει για ώρες μετά τον κλινικό θάνατο του ανθρώπου και μπορεί να συνδέεται με το Σύμπαν υποστηρίζουν νέες μελέτες].* naftemporiki.gr. 21/02/2026. Ανακτήθηκε στις 04/03/2026.

Κατηγορία:Νευροεπιστήμη
Κατηγορία:Γνωστική ψυχολογία
Κατηγορία:Νόηση

Κατηγορία:Φιλοσοφία του νου
Κατηγορία:Διανοητικές διαδικασίες
Κατηγορία:Φαινομενολογία
Κατηγορία:Γνωστική νευροεπιστήμη
Κατηγορία:Νευροψυχολογική αξιολόγηση