Βασίλειο του Πόντου

Το **Βασίλειο του Πόντου**, γνωστό και ως **Ποντιακή Αυτοκρατορία**, ήταν ελληνιστικό βασίλειο με κέντρο την ιστορική περιοχή του Πόντου και κυβερνήθηκε από τη δυναστεία των Μιθριδατιδών, η οποία πιθανόν να σχετίζεται άμεσα με τον Δαρείο Γ' της δυναστείας των Αχαιμενιδών. Το βασίλειο ανακηρύχθηκε από τον Μιθριδάτη Α ́ το 281 π. Χ. και διήρκεσε μέχρι την κατάκτησή του από τη Ρωμαϊκή Δημοκρατία το 63 π.Χ. Το Βασίλειο του Πόντου έφτασε στη μεγαλύτερη έκτασή του υπό τον Μιθριδάτη ΣΤ ́ Ευπάτωρ, ο οποίος κατέκτησε την Κολχίδα, την Καππαδοκία, τη Βιθυνία, τις ελληνικές αποικίες της Ταυρικής Χερσονήσου και για ένα σύντομο χρονικό διάστημα τη ρωμαϊκή επαρχία της Ασίας. Μετά από μακρά μάχη με τη Ρώμη στους Μιθριδατικούς Πολέμους, ο Πόντος ηττήθηκε. Το δυτικό τμήμα της ενσωματώθηκε στη Ρωμαϊκή Δημοκρατία ως επαρχία Βιθυνίας και Πόντου. Το ανατολικό μισό επέζησε ως εξαρτημένο βασίλειο μέχρι το 62 μ.Χ.

Καθώς το μεγαλύτερο μέρος του βασιλείου βρισκόταν στην περιοχή της Καππαδοκίας, η οποία σε πρώιμους χρόνους εκτεινόταν από τα σύνορα της Κιλικίας μέχρι τον Εύξεινο Πόντο, το βασίλειο στο σύνολό του ονομαζόταν αρχικά «Καππαδοκία από τον Πόντο» ή «Καππαδοκία από τον Εύξεινο», αλλά στη συνέχεια απλώς «Πόντος», το όνομα Καππαδοκία χρησιμοποιείται πλέον για να αναφερθεί στο νότιο μισό της περιοχής που προηγουμένως περιλαμβανόταν με αυτό το όνομα.

Το βασίλειο είχε τρία πολιτιστικά σκέλη, τα οποία συχνά συγχωνεύονταν: τα ελληνικά (κυρίως στην ακτή), τα περσικά και τα ανατολικά, με τα ελληνικά να γίνονται η επίσημη γλώσσα τον 3ο αιώνα π.Χ.

## Χαρακτηριστικά
Το Βασίλειο του Πόντου ήταν χωρισμένο σε δύο διακριτές περιοχές: την παράκτια περιοχή και το εσωτερικό του Πόντου. Η παράκτια περιοχή που βρέχεται από τη Μαύρη Θάλασσα χωρίζεται από την ορεινή ενδοχώρα από τις Ποντιακές Άλπεις, οι οποίες εκτείνονται παράλληλα με την ακτή. Οι κοιλάδες των ποταμών του Πόντου έτρεχαν επίσης παράλληλα με την ακτή και ήταν αρκετά εύφορες, υποστηρίζοντας κοπάδια βοοειδών, κεχρί και οπωροφόρα δέντρα, συμπεριλαμβανομένων κερασιών, μήλων και αχλαδιών. (Το *[[κεράσι]]* και η *[[Κερασούς]]* είναι πιθανώς συγγενικές έννοιες.) Στην παράκτια περιοχή κυριαρχούσαν οι ελληνικές πόλεις όπως η Άμαστρις (σημερινή Αμάσρα) και η Σινώπη, η οποία έγινε πρωτεύουσα του βασιλείου μετά την κατάληψή του. Η ακτή ήταν πλούσια σε ξυλεία, αλιεία και ελιές. Ο Πόντος ήταν επίσης πλούσιος σε σίδηρο και ασήμι, τα οποία εξορύσσονταν κοντά στην ακτή νότια της Φαρνακίας. Ο χάλυβας από τα Χαλιβιακά βουνά έγινε αρκετά διάσημος στην τότε Ελλάδα. Υπήρχαν επίσης χαλκός, μόλυβδος, ψευδάργυρος και αρσενικό. Το εσωτερικό του Πόντου είχε επίσης εύφορες κοιλάδες ποταμών όπως ο ποταμός Λύκος και η Ίριδα. Η μεγαλύτερη πόλη του εσωτερικού ήταν η Αμάσεια, η πρώιμη πρωτεύουσα του Πόντου, όπου οι βασιλιάδες του κράτους είχαν το παλάτι και τους βασιλικούς τάφους τους. Εκτός από την Αμάσεια και μερικές άλλες πόλεις, στο εσωτερικό κυριαρχούσαν κυρίως μικρά χωριά. Το βασίλειο του Πόντου διαιρέθηκε σε επαρχίες που ονομάζονταν με τον ίδιο τρόπο.

Ο διαχωρισμός μεταξύ ακτής και εσωτερικού ήταν επίσης πολιτιστικός. Οι ακτές ήταν κυρίως ελληνικές και επικεντρώνονταν στο θαλάσσιο εμπόριο. Το εσωτερικό καταλήφθηκε από τους Καππαδόκες της Μικράς Ασίας και τους Παφλαγόνες που κυβερνήθηκαν από μια περσική αριστοκρατία. Το εσωτερικό είχε επίσης επιβλητικούς ναούς με μεγάλα κτήματα. Οι θεοί του βασιλείου ήταν ως επί το πλείστον συγκρητιστικοί, με χαρακτηριστικά τοπικών θεών μαζί με περσικές και ελληνικές θεότητες. Σημαντικοί θεοί ήταν ο περσικός θεός Αχουραμάσδα, ο οποίος ονομαζόταν Ζευς Στράτιος, η θεά του φεγγαριού  (η Σελήνη) (αρσενικό Μηνός) και Μα (ερμηνεύεται ως Κυβέλη).

Οι θεοί του ήλιου ήταν ιδιαίτερα δημοφιλείς, με τον βασιλικό οίκο να ταυτίζεται με τον περσικό θεό Αχουραμάσδα της δυναστείας των Αχαιμενιδών, τόσο ο Απόλλωνας όσο και ο Μίθρας λατρεύονταν από τους βασιλιάδες. Πράγματι, το όνομα που χρησιμοποιούσε η πλειοψηφία των βασιλέων ήταν Μιθριδάτης, που σημαίνει «δόθηκε από τον Μίθρα». Ο ποντιακός πολιτισμός αντιπροσώπευε μια σύνθεση μεταξύ ελληνικών, περσικών και τοπικών στοιχείων με το πρώτο να συνδέεται κυρίως με την παράκτια περιοχή. Μέχρι την εποχή του Μιθριδάτη ΣΤ ́ Ευπάτωρ, τα ελληνικά ήταν η επίσημη γλώσσα του βασιλείου, αν και οι τοπικές γλώσσες συνέχισαν να ομιλούνται στο εσωτερικό.

## Ιστορία

### Μιθριδατική δυναστεία της Κίου

Η περιοχή του Πόντου ανήκε αρχικά στην περσική σατραπεία της Καππαδοκίας. Η περσική δυναστεία που επρόκειτο να ιδρύσει αυτό το βασίλειο είχε κυβερνήσει, κατά τον 4ο αιώνα π.Χ., την ελληνική πόλη της Κίου (ή Κίος) στη Μυσία, με πρώτο γνωστό μέλος τον Μιθριδάτη της Κίου. Ο γιος του, Αριοβαρζάνης Β ́ έγινε σατράπης της Φρυγίας. Έγινε ισχυρός σύμμαχος της Αθήνας και επαναστάτησε κατά του Αρταξέρξη, αλλά προδόθηκε από τον γιο του Μιθριδάτη Β ́ της Κίου. Ο Μιθριδάτης Β ́ παρέμεινε ως ηγεμόνας μετά τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου και ήταν υποτελής στον Αντίγονο Α ́ τον Μονόφθαλμο, ο οποίος κυβέρνησε για λίγο τη Μικρά Ασία μετά τη Συμφωνία του Τριπαραδείσου. Ο Μιθριδάτης σκοτώθηκε από τον Αντίγονο το 302 π.Χ. με την υποψία ότι συνεργαζόταν με τον εχθρό του Κάσσανδρο. Ο Αντίγονος σχεδίαζε να σκοτώσει τον γιο του Μιθριδάτη, τον ονόμασε επίσης Μιθριδάτη (αργότερα ονομάστηκε *Κτίστης*), αλλά ο Δημήτριος Α ́ τον προειδοποίησε και διέφυγε στην Ανατολή με έξι ιππείς.

Ο Μιθριδάτης πήγε πρώτα στην πόλη Κιμιάτα της Παφλαγονίας και αργότερα στην Αμάσεια του Πόντου. Κυβέρνησε από το 302 έως το 266 π.Χ., πολέμησε εναντίον του Σέλευκου Α ́ και το 281 (ή 280) π.Χ. ανακήρυξε τον εαυτό του βασιλιά ενός κράτους στη βόρεια Μικρά Ασία. Επέκτεινε περαιτέρω το βασίλειό του στον ποταμό Σαγγάριο στα δυτικά. Ο γιος του Αριοβαρζάνης κατέλαβε την Άμαστρι το 279, το πρώτο σημαντικό λιμάνι του Εύξεινου Πόντου. Επίσης ο Μιθριδάτης συμμάχησε με τους νεοαφιχθέντες Γαλάτες και νίκησε μια δύναμη που του έστειλε ο Πτολεμαίος Α ́. Ο Πτολεμαίος είχε επεκτείνει τα εδάφη του στη Μικρά Ασία από την αρχή του Πρώτου Συριακού Πολέμου κατά του Αντίοχου στα μέσα του 270 και συμμάχησε συμμαχία με την εχθρική πόλη του Μιθριδάτη, την Ηράκλεια Ποντική.

### Βασίλειο
Ελάχιστα γνωρίζουμε για τη σύντομη βασιλεία του Αριοβαρζάνη, εκτός από το γεγονός ότι όταν πέθανε ο γιος του, Μιθριδάτης Β ́ (250-189 μ.Χ.) έγινε βασιλιάς και δέχτηκε επίθεση από τους Γαλάτες. Ο Μιθριδατής Β ́ έλαβε βοήθεια από την Ηράκλεια Ποντική, όπου ήταν επίσης σε πόλεμο με τους Γαλάτες εκείνη την εποχή. Στη συνέχεια ο Μιθριδάτης υποστήριξε τον Αντίοχο Ιέραξ εναντίον του αδελφού του Σέλευκου Β ́ Καλλίνικου. Ο Σέλευκος ηττήθηκε στην Μικρά Ασία από τον Ιέραξ, τον Μιθριδάτη και τους Γαλάτες. Επίσης ο Μιθρυιδάτης επιτέθηκε στη Σινώπη το 220 μ.Χ. αλλά απέτυχε να καταλάβει την πόλη. Παντρεύτηκε την αδελφή του Σελεύκου Β ́ και έδωσε την κόρη του στον Αντίοχο Γ', για να αποκτήσει αναγνώριση για το νέο του βασίλειο και να δημιουργήσει ισχυρούς δεσμούς με την Αυτοκρατορία των Σελευκιδών. Οι πηγές παραμένουν «σιωπηλές» στον Πόντο για τα χρόνια που ακολούθησαν το θάνατο του Μιθριδάτη Β ́, όταν ο γιος του Μιθριδάτης Γ ́ κυβέρνησε (περ. 220-198/88).

Ο Φαρνάκης Α ́ του Πόντου ήταν πολύ πιο επιτυχημένος στην επέκταση του βασιλείου του σε βάρος των ελληνικών παραλιακών πόλεων. Ενεπλάκη σε πόλεμο με τον Προυσία Α΄ της Βιθυνίας εναντίον του Ευμένη της Περγάμου το 188 π.Χ., αλλά οι δυο τους έκαναν ειρήνη το 183 αφού η Βιθυνία υπέστη μια σειρά ανατροπών. Κατέλαβε τη Σινώπη το 182 π.Χ. και παρόλο που οι Ροδίτες παραπονέθηκαν στη Ρώμη γι' αυτό, δεν έγινε τίποτα. Ο Φαρνάκης κατέλαβε επίσης τις παράκτιες πόλεις Κοτύωρα, Φαρνάκια και Τραπεζούντα στα ανατολικά, αποκτώντας ουσιαστικά τον έλεγχο του μεγαλύτερου μέρους της βόρειας ακτογραμμής της Μικράς Ασίας. Παρά τις προσπάθειες των Ρωμαίων να διατηρήσουν την ειρήνη, ο Φαρνάκης πολέμησε εναντίον του Ευμενίου της Περγάμου και του Αριαράθης της Καππαδοκίας. Αν και αρχικά ήταν επιτυχής, φαίνεται ότι υπερκαλύφθηκε από το 179, όταν αναγκάστηκε να υπογράψει συνθήκη. Αναγκάστηκε να εγκαταλείψει όλες τις γαίες που είχε αποκτήσει στη Γαλατία, στην Παφλαγονία και στην πόλη Τίομ, αλλά κράτησε τη Σινώπη. Επιδιώκοντας να επεκτείνει την επιρροή του στο βορρά, ο Φαρνάκης συμμάχησε με τις πόλεις της Ταυρικής Χερσονήσου και με άλλες πόλεις του Εύξεινου Πόντου, όπως η Οδησσός στις θρακικές ακτές. Ο αδελφός του Φαρνάκη, Μιθριδάτης Δ ́ Φιλάδελφος υιοθέτησε μια ειρηνική, φιλορωμαϊκή πολιτική. Έστειλε βοήθεια στον Ρωμαίο σύμμαχο Άτταλο Β' Φιλάδελφο της Περγάμου εναντίον του Προυσία Β' της Βιθυνίας το 155.

Ο διάδοχός του, ο Μιθριδάτης Ε ́ ο Ευεργέτης, παρέμεινε φίλος της Ρώμης και το 149 π.Χ. έστειλε πλοία και μια μικρή δύναμη βοηθών για να βοηθήσει τη Ρώμη στον Γ' Καρχηδονιακό Πόλεμο. Έστειλε επίσης στρατεύματα για τον πόλεμο κατά του Ευμένη Γ ́ (Αριστόνικου), ο οποίος είχε σφετεριστεί το θρόνο της Περγάμου μετά το θάνατο του Άτταλου Γ ́. Όταν η Ρώμη παρέλαβε το Βασίλειο της Περγάμου με συνθήκη του Άτταλου Γ ́, χωρίς κληρονόμο, μετέτρεψε ένα μέρος του στην επαρχία της Ασίας, ενώ το υπόλοιπο το έδωσε σε πιστούς συμμάχους βασιλιάδες. Για την αφοσίωσή του ο Μιθριδάτης τιμήθηκε με την περιοχή της Φρυγίας. Το βασίλειο της Καππαδοκίας έλαβε τη Λυκαονία. Εξαιτίας αυτού, φαίνεται λογικό να υποθέσουμε ότι ο Πόντος είχε κάποιο βαθμό ελέγχου επί της Γαλατίας, δεδομένου ότι η Φρυγία δεν συνορεύει απευθείας με τον Πόντο. Είναι πιθανό ότι ο Μιθριδάτης κληρονόμησε μέρος της Παφλαγονίας μετά το θάνατο του βασιλιά της, Πυλαιμένης. Ο Μιθριδάτης Ε ́ πάντρεψε την κόρη του Λαοδίκη με τον βασιλιά της Καππαδόκίας Αριάραθη ΣΤ ́ και συνέχισε την εισβολή στην Καππαδοκία, αν και οι λεπτομέρειες αυτού του πολέμου είναι άγνωστες. Ήταν ο πρώτος βασιλιάς που στρατολόγησε Έλληνες μισθοφόρους στο Αιγαίο, τιμήθηκε στη Δήλο και απεικονιζόταν ως Απόλλωνας στα νομίσματά του. Ο Μιθριδάτης δολοφονήθηκε στη Σινώπη το 121/0, οι λεπτομέρειες του οποίου είναι ασαφείς.

Επειδή και οι δύο γιοι του Μιθριδάτη Ε', ο Μιθριδατής ΣΤ ́ και ο Μιθριδάτης Χρηστός, ήταν ακόμα παιδιά, ο Πόντος πέρασε στην εξουσία της γυναίκας του, της Λαοδίκης. Αυτή ευνοούσε τον Χρηστό και ο Μιθριδάτης ΣΤ ́ δραπέτευσε από την βασιλική αυλή. Ο θρύλος λέει ότι αυτή ήταν η εποχή που ταξίδεψε στη Μικρά Ασία, αντιστάθηκε στα δηλητήρια και έμαθε όλες τις γλώσσες των υπηκόων του. Επέστρεψε το 113 π.Χ. για να εκθρονίσει τη μητέρα του, την έριξαν στη φυλακή και τελικά σκότωσε τον αδελφό του.

## Παραπομπές


Κατηγορία:Βασίλειο του Πόντου
Κατηγορία:Πρώην κράτη της Ασίας
Κατηγορία:Πρώην μοναρχίες της Ασίας