Πολυδεύκης (αστέρας)

**Πολυδεύκης** είναι το ιδιαίτερο όνομα του φωτεινότερου αστέρα στον αστερισμό Δίδυμοι, τoυ β Διδύμων (*beta Geminorum*, β Gem).

## Ονομασίες και Ιστορία

Το όνομα αυτό (στα λατινικά **Pollux**) προέρχεται από την αρχαία ελληνική μυθολογία, και συγκεκριμένα από τον ένα από τους δύο Διοσκούρους, γιους του Δία. Ο άλλος, ο Κάστορας, έδωσε το όνομά του στον άλλο φωτεινό αστέρα του αστερισμού (τον άλφα), και οι δύο μαζί την επωνυμία «Δίδυμοι» σε ολόκληρο τον αστερισμό. Στον Οβίδιο, ο αστέρας Πολυδεύκης (ή **Πολυδευκής**) απαντάται ως **Pugil**.

Ως συνοδός του θεού Απόλλωνα, ο αστέρας αυτός αποκλήθηκε και **Ηρακλής** ή **Ηρακλέης**, όνομα που αναφέρει και ο Τζον Φλάμστηντ (ως Hercules) και το οποίο βρίσκεται παρεφθαρμένο στους πρώιμους καταλόγους ως **Abrachaleus**, που ο Καίσιος ετυμολογεί από το αραβικό Ab = πατέρας και την ελληνική λέξη. Αυτό συντμήθηκε από ορισμένους σε **Aracaleus**, από τον Grotius σε **Iracleus** από τον Hyde σε **Heraclus** και από τον Τζιοβάνι Ριτσιόλι σε **Garacles**, ενώ ο ίδιος παραθέτει και τα ακατανόητα **Elhakaac** (για τους α και β Διδύμων από κοινού, υποτίθεται αραβικό) και **Ketpholtsuman** (για τον β μόνο).

Στους Άραβες ο Πολυδεύκης, είχε στην πραγματικότητα αρχικώς το περιγραφικό όνομα **Al Thani al Dhira**, δηλαδή «ο Δεύτερος του Βραχίονα», και μεταγενέστερα τις ονομασίες **Al Ras al Taum al Mu'ahhar** = «η Κεφαλή του Πίσω Διδύμου» και **Al Ras al Jauza** = «η Κεφαλή των Διδύμων». Από το τελευταίο προήλθαν τα **Rasalgense** και **Rasalgeuze / Rasalgauze** των *[[Αλφόνσειοι Πίνακες|Αλφόνσειων Πινάκων]]*.

Αν και αρκετά βόρεια (12°) της εκλειπτικής, ο β Διδύμων ήταν ο αστέρας που όριζε τον δωδέκατο ζωδιακό αστερισμό των Βαβυλωνίων, τον **Mash-mashu-arku**, τον «Ανατολικό των Διδύμων», ενώ ο ίδιος ο αστέρας έφερε το όνομα **Mu-sir-kes-da**. Οι α και β Διδύμων ήταν οι **Mas-mas**, οι «δίδυμοι», των Ασσυρίων πολύ πριν ορισθεί ο γύρω τους αστερισμός.

Ο Πτολεμαίος χαρακτήριζε τον Πολυδεύκη ως *«υπόκιρρον»*, όπως και πολλούς άλλους αστέρες με αυτή η παρόμοια απόχρωση, κιτρινωπή προς το πορτοκαλί, όρο τον οποίο ο Bayer μεταφράζει ορθά στη λατινική ως *subflava*, ενώ οι *Αλφόνσειοι Πίνακες* τον αποδίδουν ως *«quae trahit ad aerem, et est cerea»*.

## Αστρονομικά και αστροφυσικά δεδομένα

Ο Πολυδεύκης διαθέτει ένα εξωηλιακό πλανήτη, που περιφέρεται περί αυτόν μία φορά κάθε 589,64 γήινες ημέρες σε σχεδόν κυκλική τροχιά ακτίνας 245 εκατομμυρίων χιλιομέτρων. Η μάζα αυτού του πλανήτη εκτιμάται σε 2,3 φορές τη μάζα του πλανήτη Δία. Η αρχική ανακάλυψη έγινε το 1993 και επιβεβαιώθηκε το 2006.

Ο ίδιος ο αστέρας είναι κίτρινος-πορτοκαλί γίγαντας, πιθανότατα ελαφρώς μεταβλητός. Περιστρέφεται αργότερα από ό,τι ο Ήλιος γύρω από τον άξονά του, μία φορά κάθε 38 ημέρες.

Η επιφανειακή θερμοκρασία του αστέρα είναι 4.865 K, ενω η μάζα του εκτιμάται ότι είναι 1,86 φορές μεγαλύτερη της μάζας του Ήλιου και η διάμετρός του οκταπλάσια, επομένως ο όγκος του 500 και πλέον φορές μεγαλύτερος από τον όγκο του Ήλιου. Το απόλυτο μέγεθος είναι 1,09, που αντιστοιχεί σε πραγματική λαμπρότητα 32 φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Ήλιου.

Ο β Διδύμων εμφανίζει ιδία κίνηση, η οποία μετρήθηκε σε 0,627 arcsec/έτος, και απομακρύνεται από εμας με ταχύτητα 3,3 χιλιόμετρα ανά δευτερόλεπτο (11.900 χιλιόμετρα την ώρα).

## Πηγές
* Allen, R.H.: *Star Names: Their Lore and Meaning*, Dover Publ. 1963 (ονομασίες & ιστορία)
* Το αντίστοιχο άρθρο της αγγλόγλωσσης Wikipedia

## Δείτε επίσης
* Κατάλογος αστέρων των Διδύμων

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Περιγραφή 
* Ερευνητική εργασία: Εξωηλιακός πλανήτης περί τον β Διδύμων
* Ερευνητική εργασία: ''Precise Radial Velocities of Giant Stars II. Pollux and its Planetary Companion''

Πολυδευκης
Πολυδευκης
Κατηγορία:Αστέρες με ονομασία κατά Bayer
Κατηγορία:Πλανητικά συστήματα