Σιλβάνους Ολίμπιο

Ο **Σιλβάνους Επιφάνιο Ολίμπιο** (IPA: *silvany epifanjo ɔλɛ̃pjo*· 6 Σεπτεμβρίου 1902 – 13 Ιανουαρίου 1963) ήταν Τογκολέζος πολιτικός που διετέλεσε πρωθυπουργός και στη συνέχεια πρόεδρος του Τόγκο από το 1958 μέχρι τη δολοφονία του το 1963. Προερχόταν από τη σημαντική οικογένεια Ολίμπιο, στην οποία περιλαμβανόταν και ο θείος του Οκταβιάνο Ολίμπιο, ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους στο Τόγκο στις αρχές του 1900.

Μετά την αποφοίτησή του από το London School of Economics, εργάστηκε για τη Unilever και έγινε γενικός διευθυντής των αφρικανικών δραστηριοτήτων της εταιρείας. Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Ολίμπιο αναδείχθηκε σε ηγετική μορφή των προσπαθειών για την ανεξαρτησία του Τόγκο και το κόμμα του κέρδισε τις εκλογές του 1958, καθιστώντας τον πρωθυπουργό της χώρας. Η εξουσία του εδραιώθηκε περαιτέρω όταν το Τόγκο πέτυχε την ανεξαρτησία του και ο ίδιος κέρδισε τις εκλογές του 1961, γεγονός που τον κατέστησε τον πρώτο πρόεδρο του Τόγκο. Δολοφονήθηκε κατά τη διάρκεια του πραξικοπήματος του 1963.

## Πρώτα χρόνια και επιχειρηματική σταδιοδρομία
Ο Σιλβάνους Ολίμπιο γεννήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 1902 στο Κπάντου του γερμανικού προτεκτοράτου του Τόγκολαντ, στη σημερινή περιφέρεια Βόλτα της Γκάνας. Ήταν εγγονός του σημαντικού Βραζιλιάνου εμπόρου Φρανσίσκο Ολίμπιο Σίλβιο και γιος του Επιφάνιο Ολίμπιο, ο οποίος διηύθυνε τον εξέχοντα εμπορικό οίκο για τους αδελφούς Μίλερ από το Λίβερπουλ στο Αγκουέ (στο σημερινό Μπενίν). Ο θείος του, Οκταβιάνο Ολίμπιο, είχε εγκαταστήσει την επιχείρησή του στη Λομέ, η οποία θα γινόταν η πρωτεύουσα του προτεκτοράτου, και γρήγορα έγινε ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους στη γερμανική και στη συνέχεια γαλλική αποικία του Τόγκολαντ. Οι Ολίμπιο ανήκαν επομένως σε μια αριστοκρατική κοινότητα μικτής βραζιλιάνικης και αφρικανικής καταγωγής που σχετιζόταν τόσο με τους Ταμπόμ της Γκάνας όσο και με τους Αμάρο της Νιγηρίας.

Η πρώιμη εκπαίδευσή του έγινε στο γερμανικό καθολικό σχολείο στη Λομέ, το οποίο ο θείος του Οκταβιάνο είχε χτίσει για την Εταιρεία του Θείου Λόγου. Στη συνέχεια, άρχισε σπουδές στο London School of Economics, όπου σπούδασε οικονομικά υπό τον Χάρολντ Λάσκι. Μετά την αποφοίτησή του, εργάστηκε για τη Unilever, αρχικά στη Νιγηρία και στη συνέχεια στη Χρυσή Ακτή (σημερινή Γκάνα). Μέχρι το 1929, τοποθετήθηκε επικεφαλής των δραστηριοτήτων της Unilever στο Τόγκολαντ.

Το 1938 παρέμεινε στη Λομέ, αλλά προήχθη σε γενικό διευθυντή των δραστηριοτήτων της United Africa Company (τότε τμήμα της Unilever) σε ολόκληρη την Αφρική. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου παντρεύτηκε την Ντίνα Γκρουνίτσκι, μια γυναίκα μικτής καταγωγής από την Γκάνα και γερμανοπολωνική κληρονομιά. Γεννήθηκε στο Κέτα (Γκάνα) ως μέλος της βασιλικής οικογένειας Αμεγκάσιε. Απέκτησαν μαζί πέντε παιδιά: τον Μπονίτο, τη Ροζίτα, τον Τζιλκρίστ, τη Σιλβάνα και τον Ελπίντιο.

Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, η αποικία περιήλθε υπό τον έλεγχο της κυβέρνησης της Γαλλίας του Βισύ, η οποία αντιμετώπισε την οικογένεια Ολίμπιο με γενική καχυποψία λόγω των δεσμών τους με τους Βρετανούς. Ο Ολίμπιο συνελήφθη το 1942 και κρατήθηκε υπό συνεχή επιτήρηση στην απομακρυσμένη πόλη Τζουγκού στο Γαλλικό Δαχομέη. Η φυλάκιση θα άλλαζε μόνιμα την άποψή του για τους Γάλλους και θα γινόταν ενεργός στην πίεση για την ανεξαρτησία του Τόγκο στο τέλος του πολέμου.

## Πολιτική σταδιοδρομία
Ο Ολίμπιο δραστηριοποιήθηκε στον εγχώριο και διεθνή αγώνα για την απόκτηση της ανεξαρτησίας του Τόγκο μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Δεδομένου ότι το Τόγκο δεν ήταν τυπικά γαλλική αποικία, αλλά τελούσε υπό την κηδεμονία της Κοινωνίας των Εθνών και στη συνέχεια των Ηνωμένων Εθνών, ο Ολίμπιο υπέβαλε αναφορές στο Συμβούλιο Κηδεμονίας των Ηνωμένων Εθνών για μια σειρά θεμάτων που πίεζαν προς την ανεξαρτησία. Η αίτησή του το 1947 προς το Συμβούλιο Κηδεμονίας ήταν η πρώτη αίτηση για επίλυση παραπόνων που κατατέθηκε στα Ηνωμένα Έθνη. Στο εσωτερικό ίδρυσε την *[[Επιτροπή Τογκολέζικης Ενότητας]]* (CUT), η οποία έγινε το κύριο κόμμα που αντιτάχθηκε στον γαλλικό έλεγχο στο Τόγκο.

Το κόμμα του Ολίμπιο μποϊκόταρε τις περισσότερες εκλογές κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1950 στο Τόγκο λόγω της έντονης γαλλικής εμπλοκής (συμπεριλαμβανομένων των εκλογών του 1956 που ανέδειξαν τον Νικολά Γκρουνίτσκι, αδελφό της συζύγου του Ολίμπιο, Πρωθυπουργό της αποικίας ως επικεφαλής του Τογκολέζικου Κόμματος Προόδου). Το 1954 ο Ολίμπιο συνελήφθη από τις γαλλικές αρχές και του αφαιρέθηκε το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι. Ωστόσο, οι αναφορές του στο Συμβούλιο Κηδεμονίας οδήγησαν στις εκλογές του 1958 όπου ο γαλλικός έλεγχος περιορίστηκε, αν και η εμπλοκή παρέμεινε σημαντική, και το κόμμα CUT του Ολίμπιο κατάφερε να κερδίσει κάθε εκλεγμένη θέση στο εθνικό συμβούλιο. Οι Γάλλοι αναγκάστηκαν τότε να αποκαταστήσουν το δικαίωμα του Ολίμπιο να κατέχει αξιώματα και εκείνος έγινε ο πρωθυπουργός της αποικίας του Τόγκο και άρχισε να πιέζει για ανεξαρτησία.

Από το 1958 έως το 1961 ο Ολίμπιο υπηρέτησε ως πρωθυπουργός του Τόγκο και διετέλεσε επίσης υπουργός Οικονομικών, υπουργός Εξωτερικών και υπουργός Δικαιοσύνης για την αποικία. Συνδέθηκε με πολλούς από τους άλλους αγώνες ανεξαρτησίας σε όλη την ήπειρο· για παράδειγμα, καθιστώντας τον Αχμέτ Σεκού Τουρέ, πρώτο πρόεδρο της Γουινέας, ειδικό σύμβουλο (*conseiller spécial*) της κυβέρνησής του το 1960. Το 1961, ως μέρος της μεταβίβασης της εξουσίας μακριά από τον γαλλικό έλεγχο, η χώρα ψήφισε για πρόεδρο και επικύρωσε το Σύνταγμα που αναπτύχθηκε από τον Ολίμπιο και το κόμμα του. Ο Ολίμπιο νίκησε τον Γκρουνίτσκι με ποσοστό άνω του 90% των ψήφων και έγινε ο πρώτος πρόεδρος του Τόγκο.

### Εξωτερική πολιτική

Ο Ολιμπιο ακολούθησε σε μεγάλο βαθμό μια πολιτική σύνδεσης του Τόγκο με τη Βρετανία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες χώρες του Δυτικού Μπλοκ. Το 1962 επισκέφθηκε τις Ηνωμένες Πολιτείες και είχε μια φιλική συνάντηση με τον πρόεδρο Τζον Φ. Κένεντι. Από πολλές απόψεις, ήταν ένας πολιτιστικός σύνδεσμος μεταξύ της βρετανικής και της γαλλικής Δυτικής Αφρικής, μιλούσε άπταιστα και τις δύο γλώσσες και συνδεόταν με τις ελίτ και των δύο κύκλων.

#### Σχέσεις Τόγκο-Γκάνας
Μία από τις καθοριστικές δυναμικές κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Ολίμπιο ήταν η τεταμένη σχέση μεταξύ Γκάνας και Τόγκο. Ο Κουάμε Νκρούμαχ και ο Ολίμπιο ήταν αρχικά σύμμαχοι που συνεργάζονταν για την απόκτηση της ανεξαρτησίας των γειτονικών τους χωρών· ωστόσο, οι δύο ηγέτες ήρθαν σε ρήξη κατά τη διαμάχη για το δυτικό τμήμα της γερμανικής αποικίας που είχε γίνει μέρος της βρετανικής Χρυσής Ακτής και τελικά μέρος της Γκάνας. Η διαίρεση είχε ως αποτέλεσμα τον διχασμό των εδαφών του λαού Εουέ. Ο Νκρούμαχ πρότεινε ανοιχτά το Τόγκο και η Γκάνα να διαλύσουν τα αποικιακά σύνορα και να ενωθούν, ενώ ο Ολίμπιο επεδίωκε να επιστραφεί στο Τόγκο το ανατολικό τμήμα της γερμανικής αποικίας. Η σχέση έγινε πολύ τεταμένη, με τον Ολίμπιο να αναφέρεται στον Νκρούμαχ ως «μαύρο ιμπεριαλιστή» και τον Νκρούμαχ να απειλεί επανειλημμένα την κυβέρνηση του Ολίμπιο.

Οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών έγιναν εξαιρετικά οξυμένες μετά το 1961 με πολλαπλές απόπειρες δολοφονίας εναντίον κάθε ηγέτη, οι οποίες οδήγησαν σε κατηγορίες εκατέρωθεν και εγχώρια καταστολή, με πρόσφυγες να λαμβάνουν υποστήριξη από την άλλη χώρα. Εξόριστοι που αντιτίθεντο στον Νκρούμαχ οργανώθηκαν στο Τόγκο και εξόριστοι που αντιτίθεντο στον Ολίμπιο οργανώθηκαν στην Γκάνα, δημιουργώντας μια πολύ εκρηκτική ατμόσφαιρα.

#### Σχέσεις Τόγκο-Γαλλίας
Οι Γάλλοι αντιμετώπισαν αρχικά τον Ολίμπιο με σημαντική εχθρότητα κατά τη μετάβαση στην ανεξαρτησία και αργότερα, αφού ο Ολίμπιο έγινε πρόεδρος το 1961, ανησυχούσαν ότι ήταν ευθυγραμμισμένος με τα βρετανικά και αμερικανικά συμφέροντα. Ο Ολίμπιο υιοθέτησε μια μοναδική θέση για τους πρώιμους ανεξάρτητους Αφρικανούς ηγέτες πρώην γαλλικών εδαφών. Αν και προσπάθησε να στηρίζεται σε ελάχιστη ξένη βοήθεια, όταν ήταν απαραίτητο βασιζόταν στη γερμανική και όχι στη γαλλική βοήθεια. Δεν συμμετείχε στις συμμαχίες μεταξύ της Γαλλίας και των πρώην αποικιών της (ειδικότερα δεν εντάχθηκε στην Αφρικανική και Μαλαγασική Ένωση) και καλλιέργησε δεσμούς με πρώην βρετανικές αποικίες (κυρίως τη Νιγηρία) και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Τελικά, άρχισε να βελτιώνει τις σχέσεις του με τη Γαλλία και όταν οι σχέσεις με την Γκάνα ήταν στο πιο τεταμένο σημείο τους, εξασφάλισε ένα αμυντικό σύμφωνο με τους Γάλλους προκειμένου να διασφαλίσει την προστασία του Τόγκο.

### Εσωτερική πολιτική
Η εσωτερική πολιτική καθορίστηκε σε μεγάλο βαθμό από τις προσπάθειες του Ολίμπιο να περιορίσει τις δαπάνες και να αναπτύξει τη χώρα του χωρίς να εξαρτάται από εξωτερική υποστήριξη, καθώς και από την καταστολή των κομμάτων της αντιπολίτευσης.

Η λιτότητα στις δαπάνες ήταν πιο σημαντική στον τομέα της στρατιωτικής πολιτικής. Αρχικά, ο Ολίμπιο είχε πιέσει το Τόγκο να μην έχει καθόλου στρατό όταν θα αποκτούσε την ανεξαρτησία του, αλλά λόγω των απειλών από τον Νκρούμαχ, συμφώνησε σε έναν μικρό στρατό (μόνο περίπου 250 στρατιώτες). Ωστόσο, ένας αυξανόμενος αριθμός Γάλλων στρατιωτών άρχισε να επιστρέφει στα σπίτια του στο Τόγκο και δεν τους δόθηκε η δυνατότητα κατάταξης στον περιορισμένο στρατό του Τόγκο λόγω του μικρού μεγέθους του. Ο Εμανουέλ Μποτζολέ και ο Κλεμπέρ Ντάτζο, οι ηγέτες του στρατού του Τόγκο, προσπάθησαν επανειλημμένα να πείσουν τον Ολίμπιο να αυξήσει τη χρηματοδότηση και να στρατολογήσει περισσότερους από τους πρώην στρατιώτες του γαλλικού στρατού που επέστρεφαν στη χώρα, αλλά χωρίς επιτυχία. Στις 24 Σεπτεμβρίου 1962 ο Ολίμπιο απέρριψε την προσωπική έκκληση του Ετιέν Εγιαντεμά, λοχία του γαλλικού στρατού, να ενταχθεί στον στρατό του Τόγκο. Στις 7 Ιανουαρίου 1963 ο Ντάτζο παρουσίασε και πάλι αίτημα για στρατολόγηση Γάλλων πρώην στρατιωτών και ο Ολίμπιο φέρεται να έσκισε το αίτημα.

Ταυτόχρονα, το Τόγκο έγινε σε μεγάλο βαθμό ένα μονοκομματικό κράτος κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Ολίμπιο. Έπειτα από μια ανεπιτυχή απόπειρα κατά της ζωής του Ολίμπιο το 1961, για την οποία κατηγορήθηκαν το Τογκολέζικο Κόμμα Προόδου του Γκρουνίτσκι και το κίνημα Juvento υπό τον Αντουάν Μεατσί, η αντιπολίτευση τέθηκε εκτός νόμου. Ο Μεατσί φυλακίστηκε για μικρό χρονικό διάστημα πριν εξοριστεί και άλλοι ηγέτες της αντιπολίτευσης εγκατέλειψαν τη χώρα. Το αποτέλεσμα ήταν ο Ολίμπιο να διατηρεί σημαντική εξουσία και το κόμμα του να κυριαρχεί στην πολιτική ζωή.

## Δολοφονία

Λίγο μετά τα μεσάνυχτα της 13ης Ιανουαρίου 1963, ο Ολίμπιο και η σύζυγός του ξύπνησαν από μέλη του στρατού που εισέβαλαν στο σπίτι τους. Πριν από την αυγή, το νεκρό σώμα του Ολίμπιο ανακαλύφθηκε από τον πρεσβευτή των ΗΠΑ Λέον Μπ. Πουλάδα τρία πόδια από την πόρτα της πρεσβείας των ΗΠΑ. Ήταν το πρώτο πραξικόπημα στις γαλλικές και βρετανικές αποικίες στην Αφρική που πέτυχαν την ανεξαρτησία τους στις δεκαετίες του 1950 και 1960, και ο Ολίμπιο μνημονεύεται ως ο πρώτος πρόεδρος που δολοφονήθηκε κατά τη διάρκεια στρατιωτικού πραξικοπήματος στην Αφρική. Ο Ετιέν Εγιαντεμά, ο οποίος θα καταλάμβανε την εξουσία το 1967 και θα παρέμενε στο αξίωμα μέχρι το 2005, ισχυρίστηκε ότι πυροβόλησε προσωπικά τον Ολίμπιο ενώ εκείνος προσπαθούσε να διαφύγει. Ο Εμανουέλ Μποτζολέ έγινε επικεφαλής της κυβέρνησης για δύο ημέρες μέχρι ο στρατός να δημιουργήσει μια νέα κυβέρνηση με επικεφαλής τον Νικολά Γκρουνίτσκι ως πρόεδρο και τον Αντουάν Μεατσί ως αντιπρόεδρο.

Η δολοφονία προκάλεσε σοκ σε όλη την Αφρική. Η Γουινέα, η Λιβερία, η Ακτή Ελεφαντοστού και η Τανγκανίκα κατήγγειλαν το πραξικόπημα και τη δολοφονία, ενώ μόνο η Σενεγάλη και η Γκάνα (και σε μικρότερο βαθμό το Μπενίν) αναγνώρισαν την κυβέρνηση των Γκρουνίτσκι και Μεατσί μέχρι τις εκλογές του Μαΐου. Η κυβέρνηση του Τόγκο αποκλείστηκε από τη Διάσκεψη της Αντίς Αμπέμπα που ίδρυσε τον Οργανισμό Αφρικανικής Ενότητας αργότερα το ίδιο έτος ως αποτέλεσμα του πραξικοπήματος.

## Μετέπειτα εξέλιξη
Ο στρατός αυξήθηκε δραματικά από 250 άτομα το 1963 σε 1.200 μέχρι το 1966. Όταν οι διαδηλώσεις στην περιοχή των Εουέ, της εθνοτικής ομάδας του Ολίμπιο, προκάλεσαν χάος το 1967, ο στρατός υπό τον Εγιαντεμά ανέτρεψε την κυβέρνηση του Γκρουνίτσκι. Ο Εγιαντεμά κυβέρνησε τη χώρα από το 1967 έως το 2005. Η οικογένεια του Ολίμπιο παρέμεινε στην εξορία για μεγάλο μέρος αυτής της περιόδου και επέστρεψε στη χώρα μόνο με τα δημοκρατικά ανοίγματα στο τέλος της διακυβέρνησης του Εγιαντεμά. Ο γιος του Ολίμπιο, Ζιλκρίστ Ολίμπιο, είναι επικεφαλής του κόμματος Ένωση Δυνάμεων για την Αλλαγή και ηγείται της κύριας αντιπολίτευσης στο Τόγκο από τα μέσα της δεκαετίας του 1990.

## Παραπομπές

### Βιβλιογραφία
#### Βιβλία και περιοδικά

#### Εφημερίδες
(οργανωμένες χρονολογικά)

Κατηγορία:Πρόεδροι του Τόγκο
Κατηγορία:Πρωθυπουργοί του Τόγκο
Κατηγορία:Δολοφονημένοι πολιτικοί