Χαλάνδρι

Το **Χαλάνδρι** είναι αστική περιοχή και ομώνυμος δήμος του Βορείου Τομέα Αθηνών της Περιφέρειας Αττικής, με 77.102 κατοίκους το 2021 και έκταση 10,805 τετρ.χλμ.. Στην αρχαιότητα ήταν έδρα του Δήμου Φλύας, τόπο καταγωγής του Ευριπίδη. Κατοικήθηκε από Μικρασιάτες μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή το 1922.

Ο Δήμος διακρίνεται για το εκτενές δίκτυο πεζοδρόμων και ποδηλατοδρόμων. Βρίσκεται σε υψόμετρο που κυμαίνεται μεταξύ 185-230 μέτρων και είναι προσβάσιμος από σημαντικούς αυτοκινητοδρόμους όπως η Αττική Οδός, η Κηφισίας και η Μεσογείων. Εξυπηρετείται μεταξύ άλλων από τους σταθμούς του Μετρό και Προαστιακού, Χαλάνδρι, Πλακεντίας, Αγίας Παρασκευής, Χολαργός και Νομισματοκοπείο.

Σημαντικά μνημεία είναι η Μικρασιατική Κρήνη του Χέλιου σε ανάμνηση της ομώνυμης κρήνης στη Μικρά Ασία, ο ναός της Παναγίας Μαρμαριώτισσας και το Μνημείο Μικρασιατικού Ξεριζωμού.

## Ονομασία - ετυμολογία
Η ετυμολογία του ονόματος Χαλάνδρι δεν έχει διευκρινισθεί με σαφήνεια. Διάφορες θεωρίες υφίστανται για την ετυμολογία του ονόματος:

* Η πρώτη θεωρία είναι ότι είχε κάποτε πληθυσμό 1.000 άνδρες, οπότε "Χιλιάνδριον", "Χαλάνδριον", *Χαλάνδρι*. 
* Μια άλλη εκδοχή είναι να προέρχεται από Τούρκο ή Αρβανίτη μεγαλογαιοκτήμονα, στον οποίο ανήκαν μεγάλες εκτάσεις γης κοντά στη ρεματιά του Χαλανδρίου κατά την τουρκοκρατία.

Ενώ οι παραπάνω εκδοχές δεν είναι επιστημονικά έγκυρες, η ονοματολογική έρευνα στον χώρο τής γλωσσολογίας έχει οδηγήσει στην αναγωγή τού τοπωνυμίου σε τύπο **χαλάδρι* 
 Ktismata-chalandri.jpg|Αστικά κτίσματα κέντρου.
 Anochalandri.jpg|Άνω Χαλάνδρι.
 Platania.jpg|Η οδός Ηρώδου Αττικού.
 Polydrosoy.jpg|Η οδός Πολυδρόσου.
 Giasemion-xalandri.jpg|Σπιτάκια στην οδό Γιασεμιών.


## Περιβάλλον
thumb|Ρεματιά Χαλανδρίου.

Η Ρεματιά Πεντέλης- Χαλανδρίου (Ποταμός Καλαμάς) είναι ένας από τους λίγους πνεύμονες πρασίνου που έχουν διατηρηθεί στην υπερκορεσμένη πρωτεύουσα των Αθηνών. Πηγάζει από το πλούσιο σε πηγές νερού Πεντελικό Όρος, νοτιοανατολικά του ποταμού Κηφισού και βορειοδυτικά της ρεματιάς της Παλλήνης. Συγκεκριμένα, πηγάζει από τα διοικητικά όρια του Δήμου Νέας Πεντέλης, χωρίζει στην κάθοδό της τους Δήμους Μελισσίων και Βριλησσίων ώσπου να καταλήξει στην εύφορη γη των Χαλανδραίων και να "σβήσει" σταδιακά στα διοικητικά όρια του Αμαρουσίου (στη συνοικία της Αγίας Φιλοθέης) και να διακλαδιστεί σε μικρότερα ρέματα στο Δήμο Φιλοθέης (που συναντούν τα Τουρκοβούνια). Η ρεματιά αυτή υπήρξε και η αφορμή του εποικισμού του δήμου Φλύας από πολύ παλιά, καθώς τα νερά που χύνονταν έδιναν ζωή στη χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής. Η ρεματιά πλούτισε τις περιοχές που διαρρέει με πλούσια και σπάνια βλάστηση, όπως αντίστοιχα προίκισε την Κηφισιά ο ομώνυμος ποταμός.

Από ιστορικά στοιχεία φαίνεται πως συνέβαλε στο δεύτερο σύστημα υδροδότησης της Αττικής κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους, μετά την ύδρευση από τον Υμηττό, ενώ στάθηκε και η αφορμή για την ανάδειξη των περιοχών απ' όπου διέρχεται, ως μερικές από τις πιο όμορφες οικιστικές ζώνες του λεκανοπεδίου. Ο κύριος όγκος της βλάστησης αποτελείται από μεσογειακά δάση με πιο χαρακτηριστική την πευκοβλάστηση. Δυστυχώς, οι περιοχές αυτές υπέστησαν το οικολογικό "έγκλημα" της παρασιτογόνου βαμβακίασης από τους μελισσοκόμους, ενώ προς εξυπηρέτηση των συγκοινωνιακών αναγκών του λεκανοπεδίου σε πολλά σημεία έχει μπαζωθεί από δρόμους και λεωφόρους (με πιο χαρακτηριστική τη διέλευση της Αττικής Οδού). Το μόνο έργο που πάγωσε ήταν η γέφυρα της οδού Λακωνίας που είχε σκοπό το 2004 να συνδέσει το Πολύδροσο και τη λεωφόρο Κηφισίας με τη Λεωφόρο Πεντέλης, την Αττική Οδό και τον Προαστιακό στο ύψος των Βριλησσίων, δημιουργώντας όμως πολλά συγκοινωνιακά προβλήματα. Παρά ταύτα, στο ύψος του Χαλανδρίου υπάρχει ιδιαίτερη ευαισθητοποίηση ως προς τη διαφύλαξής της με αιχμή το Σύλλογο Προστασίας Περιβάλλοντος και Ρεματιάς Πεντέλης - Χαλανδρίου που ιδρύθηκε το 1990 και έχει ως σκοπό τη διατήρηση της Ρεματιάς στη φυσική της κατάσταση χωρίς παρεμβάσεις που αλλοιώνουν τον χαρακτήρα της ως πνεύμονα πρασίνου.

Στη Ρεματιά Χαλανδρίου βρίσκεται και το Ευριπίδειο Θέατρο Ρεματιάς,το οποίο για περισσότερο από τρεις δεκαετίες φιλοξενεί το ομώνυμο φεστιβάλ όπου κάθε καλοκαίρι παρουσιάζει πλήθος καλλιτεχνών και ποικιλία εκδηλώσεων. Ανακαινίστηκε πλήρως μετά την καταστροφική πυρκαγιά το Μάιο του 2015. 

## Συγκοινωνία
Ο δήμος Χαλανδρίου βρίσκεται σε ένα αρκετά κομβικό σημείο του λεκανοπεδίου. Περιβάλλεται από τις δύο πιο βασικές λεωφόρους που παρέχουν πρόσβαση στο κέντρο της Αθήνας από το Βόρειο Τομέα και τον ανατολικό τομέα της πρωτεύουσας, δηλαδή τις λεωφόρους Κηφισίας και Μεσογείων. Επίσης στα διοικητικά όρια του δήμου ξεκινάει και η βασική διαδρομή προς το Πεντελικό όρος. Στα σύνορα του Χαλανδρίου με τους γειτονικούς του δήμους, λειτουργούν από το 2004 οι σταθμοί Χαλάνδρι, Δουκίσσης Πλακεντίας και 2 ακόμα σταθμοί, που γεωγραφικά ανήκουν στο Δήμο Χαλανδρίου, Αγ.Παρασκευή και Νομισματοκοπείο, καθώς επίσης και οι σταθμοί του προαστιακού Πεντέλης και Δουκίσσης Πλακεντίας. Επιπλέον, ο δήμος εξυπηρετείται από πλήθος γραμμών λεωφορείων και τρόλεϊ , που εξυπηρετούν το ευρύτερο συγκρότημα των βορειοανατολικών προαστίων.

Η διέλευση της Αττικής Οδού στα σύνορα με το βόρειο δήμο των Βριλησσίων και η διάνοιξη της οδού Ηρακλείτου, αποσυμφόρησε αρκετά την κορεσμένη λεωφόρο Πεντέλης, που αποτελούσε τη μοναδική διέξοδο προς την λεωφόρο Κηφισίας μέσω του Χαλανδρίου. Με τις νέες συγκοινωνιακές επεμβάσεις που έγιναν το κέντρο του δήμου αποσυμφορήθηκε αρκετά, αλλά δεν παύει λόγω της θέσης του να δέχεται ακόμα σημαντικό κυκλοφοριακό φορτίο. Παρά την κυκλοφοριακή μελέτη που εφαρμόστηκε το 2009 στην περιοχή της Μεταμόρφωσης (Τούφας) τα κυκλοφοριακά προβλήματα στην περιοχή εξακολουθούν να είναι οξυμένα, εξαιτίας κυρίως της αποσπασματικής εφαρμογής της μελέτης και της ελλιπούς αστυνόμευσης. Έως το 2020, προβλέπεται ο δήμος να καταστεί ιδιαιτέρως προνομιούχος σε θέματα συγκοινωνίας, καθώς θα περιβάλλεται σε ολόκληρη την έκτασή του από σταθμούς του Μετρό, με την ολοκλήρωση της γραμμής 4 του μετρό U που θα κινείται περιμετρικά των Τουρκοβουνίων και θα κάνει στάσεις στην υπερκορεσμένη Λεωφόρο Κηφισίας, ενώ θα εξυπηρετεί το κέντρο του Δήμου μέσω της στάσης "Σίδερα Χαλανδρίου". 


 Stathmos-chalandri.jpg|Σταθμός Χαλανδρίου.
 Πύλη Πλακεντίας.jpg|Κόμβος Δουκίσσης Πλακεντίας.


## Αθλητισμός
Στο Χαλάνδρι εδρεύουν τα παρακάτω σωματεία:

## Οικονομικά στοιχεία
Το Χαλάνδρι αποτελεί εμπορικό κέντρο που συγκεντρώνει αγοραστικό κοινό από όλο το Βόρειο Τομέα ακόμα και από άλλες περιοχές της πόλης. Επίσης αποτελεί και εστία έντονης επιχειρηματικής δράσης με πληθώρα επιχειρήσεων και αποτελεί και πόλο έλξης στελεχιακού δυναμικού, μαζί με το γειτονικό Μαρούσι. Στη μεγάλη έκταση του δήμου εξάλλου υπάρχει χώρος για διευθέτηση των ποικίλλων ζωνών και αυτό φαίνεται πως έχει γίνει με μεγάλη επιτυχία, καθώς υπάρχουν ζώνες που θυμίζουν μεγαλούπολη και οικιστικές ζώνες που θυμίζουν επαρχιακή κωμόπολη. Ο Δήμος ειδικεύεται στο εμπόριο και στην παροχή υπηρεσιών. Στην πόλη εδρεύουν πολλές από τις μεγάλες ελληνικές εταιρείες, κυρίως σε δυο δρόμους, την Εθνικής Αντιστάσεως και την Κηφισίας. Η περιοχή προσφέρει και πληθώρα επιλογών στον ιδιωτικό χώρο της Υγείας. Στα διοικητικά όρια προσφέρεται χώρος και για πολλές από τις πιο ενδιαφέρουσες αρχιτεκτονικά πρεσβείες των Αθηνών, ενώ μελετάται η μεταφορά του Υπουργείου Οικονομικών στο χώρο του Νομισματοκοπείου, κάτι που προβλέπεται να καταστήσει το δήμο ακόμα πιο σημαντικό κόμβο του λεκανοπεδίου της πρωτευούσης.


 Pezodromos.jpg|Εμπορικός πεζόδρομος.
 Junkie at Chalandri, Greece.jpg|Παλαιοπώλης, Χαλάνδρι


## Πληθυσμιακή εξέλιξη
thumb|250px|right|Η θέση του Χαλανδρίου στο Βόρειο Τομέα.
Ο πληθυσμός του Δήμου σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία το 1991 ανερχόταν σε 66.285 και το 2001 σε 74.034. Με αυτά τα νούμερα, το Χαλάνδρι είναι ο μεγαλύτερος δήμος των βορείων προαστίων με το Μαρούσι να ακολουθεί σε κοντινή απόσταση με περίπου *70.000* άτομα. Μπορεί ο γειτονικός δήμος να είναι μεγαλύτερος σε έκταση αλλά το Χαλάνδρι δε διαθέτει πλέον ακατοίκητες, εκτός σχεδίου ζώνες (πέρα από τη ζώνη του Νομισματοκοπείου), όπως συμβαίνει με το αχανές Μαρούσι. Ακολουθεί πίνακας με στατιστικά στοιχεία της ΕΣΥΕ για την πληθυσμιακή εξέλιξη του Χαλανδρίου τα τελευταία χρόνια, καθώς και εκτιμήσεις για την ανοικοδόμηση το 2007:





πρωτογενείς πηγές:ΕΣΥΕ, Δήμος Χαλανδραίων 


## Προσωπικότητες
Προσωπικότητες που γεννήθηκαν στο Χαλάνδρι
*Αρχαιότητα
** Ευριπίδης, αρχαίος συγγραφέας
** Θεμιστοκλής, αρχαίος πολιτικός και στρατιωτικός
*Νεώτεροι χρόνοι
** Βασίλειος Δούρος, Επιχειρηματίας και δωρητής της ομώνυμης πλατείας (Πλατεία Δούρου)
**Γεώργιος Καμίνης, πρώην δήμαρχος Αθηναίων 
**Χρυσόστομος Κατσουλιέρης, ηγούμενος της νέας αδελφότητας της Ιεράς Μονής Εσφιγμένου, διωχθείς από τη Δικτατορία
**Κωστής Παπαγιώργης, δημοσιογράφος 

## Δείτε επίσης
*[[Δήμος Χαλανδρίου]]* 

## Εικόνες

 Kareleio.jpg|Καρέλειο Ίδρυμα.
 Pianistria.jpg|Τζίνα Μπαχάουερ.
 Rematia-2.jpg|Θέατρο Ρεματιάς.
 Plateia-flyas.jpg|Πλατεία Φλύας.
 Polydroson.jpg|Επαύλεις στο Πολύδροσο Χαλανδρίου.
 Spiti-chalandri.jpg|Κεραμοσκεπή νεοκλασικά.
 Polydroso.jpg|Διατηρηθέντα αρχοντικά Χαλανδρίου.


## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Δήμος Χαλανδρίου 
* https://www.kathimerini.gr/society/562209442/elstat-ta-apotelesmata-tis-apografis-toy-nomimoy-plithysmoy-stin-ellada/


Κατηγορία:Δήμοι της Περιφέρειας Αττικής