Βουλκάνους

Στη Ρωμαϊκή μυθολογία και στην Θρησκεία στην αρχαία Ρώμη ο **Βουλκάνους** (Λατινικά: *Volcānus* ή *Vulcānus*) ήταν ο θεός της φωτιάς που σχετιζόταν με την φωτιά από τα ηφαίστεια, την έρημο και τις μεταλλουργικές εργασίες. Ο θεός απεικονίζεται πολλές φορές με το σφυρί ενός μεταλλουργού. Τα Βουλκανάλια ήταν η επίσημη από τις Ρωμαϊκές εορτές αφιερωμένη προς τιμή του, εορταζόταν την 23η Αυγούστου. Ο Έλληνας αντίστοιχος του θεός στην Interpretatio graeca ήταν ο Ήφαιστος, θεός της φωτιάς και των μεταλλουργών. Ο Βουλκάνους ανήκε στις αρχαιότερες Ρωμαϊκές θεότητες, ο Μάρκος Τερέντιος Βάρρων έγραψε ότι ο βασιλιάς των Σαβίνων Τίτος Τάτιος αφιέρωσε ιερά σε μια σειρά από θεότητες ανάμεσα τους και τον Βουλκάνους. Η προέλευση του ονόματος του είναι ασαφής, σύμφωνα με την παράδοση σχετίζεται με τον υψηλό φωτισμό ο οποίος μετατρέπεται σε φλόγες, την ίδια άποψη ισχυρίζεται και ο Γουόλτερ Γουίλιαμ Σκιτ. Πολλοί συγγραφείς τον συσχετίζουν με τον Έλχάνο, θεό της φύσης στην Κρήτη. Αποκαλείται επίσης *Μούλκιμπερ* (*Mulciber*) στη Ρωμαϊκή μυθολογία και *Σέθλανς* ή *Βέλκανς* στην ετρουσκική. Σύμφωνα με το μύθο, το εργαστήρι του Βούλκαν ήταν κάτω από την Αίτνα στη Σικελία. Ο ναός του Βούλκαν στη Ρωμαϊκή Αγορά φαίνεται να έπαιξε σημαντικό ρόλο στις αστικές τελετουργίες του αρχαϊκού ρωμαϊκού βασιλείου.

## Λατρεία

Το αρχαιότερο ιερό του Βουλκάνους καταγράφεται στην Ρώμη ως *"Βουλκανάλ"*, βρισκόταν στην Ρωμαϊκή Αγορά στους πρόποδες του Καπιτωλίνου λόφου και χρονολογείται στα πρώτα χρόνια των Βασιλέων της Ρώμης. Η παράδοση αναφέρει ότι ιδρύθηκε από τον Σαβίνο συμβασιλέα των Ετρούσκων Τίτο Τάτιο και χρονολογείται τον 8ο αιώνα π.Χ. Οι Ετρούσκοι μάντεις είχαν προτείνει να αναγείρουν τον ναό του Βουλκάνους έξω από τα τείχη της πόλης, αργότερα μεταφέρθηκε στον Καπιτωλίνο λόφο. Τα *"Βολκανάλια"* ήταν αφιερωμένα στον Βουλκάνους και εορτάζονταν την 23η του Αυγούστου. Ο Βουλκάνους είχε έναν ναό προς τιμήν του στο Άρεως Πεδίον το οποίο υπήρχε στην Ρωμαϊκή Δημοκρατία (214 π.Χ.). Οι Ρωμαίοι ταύτιζαν τον Βουλκάνους με τον Έλληνα θεό των μεταλλουργών Ήφαιστο, συνδέθηκε όπως και ο Έλληνας ομόλογος του στην εποικοδομητική χρήση της φωτιάς στην Μεταλλοτεχνία. Ένα θραύσμα από Ελληνικό αγγείο που απεικονίζει τον Ήφαιστο βρέθηκε σε μια εορτή Βουλκαναλίων του 6ου αιώνα π.Χ., αυτό δείχνει ότι οι δύο θεοί εορτάζονταν ταυτόχρονα την ίδια μέρα. 

Ο Βουλκάνους είχε ισχυρότατη σχέση με τον Ήφαιστο στο θέμα της καταστροφικής φύσης της φωτιάς, για αυτό οι ικεσίες των οπαδών του στις λατρείες του επικεντρώθηκαν στο θέμα της προστασίας από το συγκεκριμένο καταστροφικό φυσικό φαινόμενο. Η τέλεση της εορτής των *"Βουλκαναλίων"* γινόταν της 23η του Αυγούστου, ημερομηνία στην οποία η μεγάλη καλοκαιρινή ζέστη έθετε σε κίνδυνο την καλλιέργεια και τους σιτοβολώνες σε καταστροφή από φωτιά. Στην διάρκεια της εορτής οι συμμέτοχοι άναβαν τεχνητές φωτιές και έριχναν μέσα μικρά ζώα όπως Ψάρια ζωντανά ως θυσία με στόχο να εξευμενίσουν τους θεούς. Τα *"Βουλκανάλια"* ήταν μια από τις τέσσερις εορτές που τελούνταν το δεύτερο ήμισυ του Αυγούστου, συσχετίζονταν με τις αντίστοιχες αγροτικές εορτές οι οποίες τελούνταν το δεύτερο ήμισυ του προηγούμενου μήνα Ιουλίου. Οι αγροτικές εορτές του Ιουλίου είχαν σχέση με την φύση και τα πόσιμα νερά στα οποία υπήρχε ανεπάρκεια, του Αυγούστου είχαν σχέση με την αποθήκευση των τροφών επειδή τότε επικρατούσαν ισχυροί άνεμοι και υπήρχε μεγάλος κίνδυνος πυρκαγιάς. Την περίοδο των Βουλκαναλίων επίσης πολλοί άνθρωποι κρεμούσαν τα ρούχα και τα υφάσματα τους κάτω από τον ήλιο, πιθανότατα το έθιμο αυτό αφορά την σχέση του Ηφαίστου με τον θεοποιημένο ήλιο. Ένα επιπλέον έθιμο που τηρούσαν στην διάρκεια της εορτής ήταν το άναμμα ενός κεριού με στόχο να εξευμενίσει ο Βουλκάνους την ευεργετική χρήση της φωτιάς. Ο υπεύθυνος για την λατρεία του θεού ήταν ο *"μάγος Βουλκανάλης"*, τελούσε μια φορά του χρόνου στις Καλένδες του Μαΐου θυσία στην θεά Μαία. Ο Βουλκάνους ήταν ένας από τους θεούς που εξευμενίστηκαν στην μεγάλη πυρκαγιά της Ρώμης επί Νέρωνα (64 μ.Χ.). Ο Δομιτιανός ίδρυσε έναν νέο βωμό προς τιμή του Βουλκάνους στον Κυρηνάλιο λόφο, στην περιοχή του βωμού προστέθηκαν στις θυσίες ένας κόκκινος ταύρος και ένας κόκκινος αγριόχοιρος.

## Τοπικοί θρύλοι

Η λατρεία των *"Βουλκαναλίων"* γινόταν κυρίως έξω από την πόλη με πρώτο στόχο να αποφύγουν τον κίνδυνο πυρκαγιάς η οποία θα έβαζε σε κίνδυνο τα αποθηκευμένα σιτηρά. Ο δεύτερος λόγος ήταν ώστε σε περίπτωση κινδύνου από εχθρικές επιδρομές να μπορέσουν να κατευθύνουν την πυρκαγιά εναντίον του εισβολέα, για αυτό διάλεγαν την κατάλληλη τοποθεσία. Η τακτική αυτή φαίνεται στο γεγονός ότι αφιερώθηκαν σε μια εορτή στον θεό τα όπλα των εχθρών τους καθώς και οι επιζώντες στρατηγοί. Οι τελετές συνδέθηκαν από τους ιστορικούς  με την αμυντική φωτιά σύμφωνα με την *"θεωρία των τριών Βεδικών θυσιαστικών πυρών"*. Στην διάρκεια της εορτής λειτουργούσαν τρεις βωμοί, ο πρώτος ήταν ο βωμός του γαιοκτήμονα τον οποίο θεωρούσαν ως την έδρα με την οποία θα μπορούσε να συνδεθεί ο ουρανός με την γη. Ο δεύτερος ήταν ο βωμός της θυσίας με τον οποίο μεταφερόταν η προσφορά από την γη στον ουρανό. Ο τρίτος ήταν ο αμυντικός βωμός, βρισκόταν στο νότιο τμήμα του λατρευτικού χώρου, σε κατάλληλο σημείο για προστασία από εχθρικές επιδρομές. Ο Βουλκάνους συνδέεται επίσης σύμφωνα με παραλλαγές του μύθου με την ανδρική ικανότητα για νομιμοποίηση. Ο τρομερός ληστής Κάκος ιδρυτής της Πραινέστης τον οποίο σκότωσε ο Ηρακλής θεωρείται γιος του Βουλκάνους, σύμφωνα με τον θρύλο μεταμορφώθηκε σε τέρας που ζούσε στον Αβεντίνο λόφο. Ο έκτος βασιλιάς της Ρώμης Σέρβιος Τύλλιος θεωρείται επίσης σύμφωνα με τους περισσότερους μελετητές γιος του Ηφαίστου αν και επίσημα ο πατέρας του ήταν άγνωστος. Πολλοί σχολιαστές θεωρούν ότι ο άγνωστος θεός που άφησε έγκυες την Φορτούνα Πριμιγένια στην Πραινέστη και την Φερόνια στην Ταρρακινή ήταν ο Βούλκανους, στην περίπτωση αυτή θεωρείται ο πατέρας του Γιούπιτερ. Η άποψη έρχεται σε αντίθεση με τον επίσημο Ρωμαϊκό μύθο ο οποίος θεωρεί την Φορτούνα κόρη του Γιούπιτερ και την μητέρα του Οπς επίσης ως *"Πριμιγένια"*. Σε όλες τις περιπτώσεις η γονιμότητα του θεού σχετίζεται με την φωτιά από την οικιακή εστία. Η μητέρα του γίγαντα Κάκου έμεινε έγκυος όταν έπεσε στην μήτρα της μια σπίθα από την οικιακή εστία της φωτιάς στην οποία καθόταν κοντά. 

Η μητέρα του Σέρβιου Τύλλου Οκρισία έμεινε έγκυος από ένα θαυματουργικό ανδρικό όργανο το οποίο εμφανίστηκε με θαυματουργικό τρόπο στις στάχτες της οικιακής εστίας στην οποία καθόταν κοντά. Η σύζυγος του βασιλέως Ταρκύνιου Τανακύλλα ενθουσιάστηκε από το γεγονός και την παρέλαβε στην υπηρεσία της. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος αναφέρει την ίδια ιστορία αλλά καταγράφει τον άγνωστο πατέρα του παιδιού ως *"Λαρ Φαμιλιάρις"*. Η θεϊκή καταγωγή του παιδιού αναγνωρίστηκε όταν το κεφάλι του περιστοιχίστηκε την ώρα που κοιμόταν από φλόγες υπό μορφή στεφανιού και έμεινε άθικτο. Οι αναλυτικότερες μελέτες των μύθων καταλήγουν σύμφωνα με τον αρχαιολόγο Αντρέα Κανταρίνι στο συμπέρασμα ότι ο Κάκος και η Κάκα ήταν γιοι του Βουλκάνους με μια τοπική θεότητα ή τον Βουλκάνους όπως προκύπτει στην περίπτωση του Κάκου. Ο Κάκος και η Κάκα ήταν παρόντες σε όλες τις μεταλλουργικές εργασίες του Βουλκάνους και της Βέστα. Οι θρύλοι οι οποίοι χρονολογούνται πριν αστικοποιηθεί το Λάτιο είναι σαφείς, σε θεϊκό επίπεδο ο ίδιος ο Βουλκάνους με μια παρθένα γεννά τον Γιούπιτερ, σε ανθρώπινο επίπεδο γεννά έναν βασιλιά με μια τοπική παρθένα. Η πρώτη αναφορά για την σχέση ανάμεσα στον Βουλκάνους και την Βέστα καταγράφεται σε μια κοινή μεταξύ τους εορτή (217 π.Χ.), τα ιερά τους βρίσκονταν επίσης σε κοντινή απόσταση. Ο Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς έγραψε ότι τις δύο λατρείες εισήγαγε στην Ρώμης ο βασιλεύς των Σαβίνων Τίτος Τάτιος με στόχο να εκπληρώσει έναν όρκο που είχε δώσει πριν από μια μάχη. Ο μετέπειτα μεγάλος συγγραφέας  Μάρκος Τερέντιος Βάρρων επιβεβαιώνει το γεγονός.

## Παραπομπές


## Πηγές

*Beard, Mary; John North; Simon Price (1998). Religions of Rome Volume 2: A Sourcebook. Cambridge: Cambridge University Press
*Cato Censor Origines fragment 65, cited in Scholia Veronensia ad Aeneidem VII 681
*Georges Dumézil (1996) [1966]. Archaic Roman Religion: Volume One. trans. Philip Krapp. Baltimore: Johns Hopkins University Press
*Larousse Desk Reference Encyclopedia, The Book People, Haydock, 1995
*Jacqueline Champeaux Fortuna, I, Fortuna dans la religion romaine archaique Rome, 1982
*Thomaidis, Konstantinos; Troll, Valentin R.; Deegan, Frances M.; Freda, Carmela; Corsaro, Rosa A.; Behncke, Boris; Rafailidis, Savvas (2021).
*W. W. Skeat Etymological Dictionary of the English Language New York 1963 (first published in 1882)

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 

Κατηγορία:Θεοί της Ρωμαϊκής μυθολογίας
Κατηγορία:Θεότητες της μεταλλουργίας
Κατηγορία:Θεότητες της φωτιάς