Αρχαία ιστορία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης

Εντός των ορίων της σημερινής Βοσνίας και Ερζεγοβίνης, υπήρξαν πολλά στρώματα προϊστορικών πολιτισμών, των οποίων η δημιουργία και η εξαφάνιση συνδέονται με τα μεταναστευτικά ρεύματα άγνωστων εθνοτικών ομάδων.

## Προϊστορία
[αριστερά|μικρογραφία|[Αγγείο (αρχαιολογία)|Αγγείο από το Μπουτμίρ κοντά στο Σαράγεβο, πρώιμη νεολιθική εποχή.]]
Η παλαιολιθική εποχή στη Βοσνία χαρακτηρίζεται από το παλαιότερο παλαιολιθικό μνημείο στη νοτιοανατολική Ευρώπη, τις τοιχογραφίες στο Σπήλαιο Μπαντάνι κοντά στο Στόλατς της Ερζεγοβίνης. Μια μεγαλοπρεπής τοιχογραφία είναι *το Άλογο που δέχεται επίθεση από βέλη*, η οποία διατηρείται σε θραύσματα και χρονολογείται γύρω στο 14000 - 12000 π.Χ.

Κατά την εποχή που εμφανίζονται οι νεολιθικοί πολιτισμοί στη Βοσνία και στην Ερζεγοβίνη, υπήρχαν ενδιαφέροντα μείγματα μεσογειακών και πανονικών πολιτισμών. Η Ερζεγοβίνη ήταν υπό την επίδραση της καρυδικής κεραμικής από τη δυτική Μεσόγειο, όπως φαίνεται στο *Πράσινο Σπήλαιο* κοντά στο Μόσταρ, στο Τσάιρι κοντά στο Στόλατς, στο Λισίτσιτσιτσι κοντά στο Κόνιτς και *στο Πετς Μλίνι* κοντά στην Γκρούντε. Οι άνθρωποι τότε ζούσαν σε σπηλιές ή σε απλούς οικισμούς σε κορυφές λόφων. Στο άνω ρεύμα του ποταμού Μπόσνα και στα βορειοανατολικά της Βοσνίας, οι άνθρωποι ζούσαν σε ξύλινα σπίτια χτισμένα δίπλα στο ποτάμι. Σε αυτόν τον πολιτισμό μπορούμε να δούμε επιρροές από τους πολιτισμούς της Αδριατικής στον νότο και τον πολιτισμό Στάρτσεβιτς στα βορειοανατολικά. Οι πρωτότυπες εκφράσεις του πολιτισμού Κακάνι είναι τα κεραμικά αγγεία σε τέσσερα πόδια, που ονομάζονται ρυτά, τα οποία μπορούμε επίσης να τα βρούμε στον πολιτισμό Ντάνιλο στις κροατικές ακτές. Λόγω αυτών των αντικειμένων, ο πολιτισμός Κακάνι θεωρείται μέρος του ευρέος κύκλου των νεολιθικών πληθυσμών που ακολούθησαν μια λατρεία της ζωτικής δύναμης (από τη βόρεια Ιταλία, τη Δαλματία και την Ήπειρο μέχρι το Αιγαίο Πέλαγος). Ο πολιτισμός Μπούτμιρ κοντά στο Σαράγεβο είναι ξεχωριστός, με εκλεκτά κεραμικά και ποικίλες γεωμετρικές διακοσμήσεις (συχνά σπείρες). Οι μορφές από το Μπούτμιρ είναι μοναδικά γλυπτά φτιαγμένα με το χέρι. Τα κεφάλια είναι σχεδόν σαν πορτρέτα με τονισμένα μέρη του σώματος.

Οι οικισμοί της εποχής του χαλκού στην Ερζεγοβίνη χτίζονταν σαν ακροπόλεις (που ονομάζονται *γκραντίνα*) και στη Βοσνία έχουμε νεκροπόλεις με πέτρινους τύμβους. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, χάλκινα όπλα, διακοσμημένα πιάτα, επίπεδα περιδέραια και πόρπες ήταν διακοσμημένα με ένα συγκεκριμένο γεωμετρικό στιλ χαραγμένης διακόσμησης.

## Ιλλυρική περίοδος
[δεξιά|μικρογραφία|200x200εσ|Πολιτισμός Γλασινάκ της [Εποχή του Σιδήρου|εποχής του σιδήρου (γύρω στο 300 π.Χ.).]]
Ο χάλκινος πολιτισμός των Ιλλυριών, μιας εθνοτικής ομάδας με ξεχωριστή κουλτούρα και μορφή τέχνης, άρχισε να οργανώνεται στις περιοχές που αποτελεούν τη σημερινή Σλοβενία, Κροατία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Σερβία, Κοσσυφοπέδιο, Μαυροβούνιο, Αλβανία και μέρη της βόρειας Ελλάδας.

Από τον 8ο αιώνα π.Χ., οι ιλλυρικές φυλές εξελίχθηκαν σε βασίλεια. Το παλαιότερο καταγεγραμμένο βασίλειο στην Ιλλυρία (μια περιοχή στο δυτικό τμήμα της Βαλκανικής Χερσονήσου που κατοικούνταν από τους Ιλλυριούς, όπως καταγράφεται στην κλασική αρχαιότητα) ήταν αυτό των Εγχελίων τον 8ο αιώνα π.Χ. Η εποχή στην οποία παρατηρούμε άλλα ιλλυρικά βασίλεια ξεκινά περίπου το 400 π.Χ. και τελειώνει το 167 π.Χ. Οι Αυταριάτες υπό τον Πλευρία (337 π.Χ.) θεωρούνταν βασίλειο. Το βασίλειο των Αρδιαίων (αρχικά μια φυλή από την περιοχή της κοιλάδας του Νερέτβα) ξεκίνησε το 230 π.Χ. και έληξε το 167 π.Χ. Τα πιο αξιοσημείωτα ιλλυρικά βασίλεια και δυναστείες ήταν αυτά του Βάρδυλι των Δαρδάνων και του Άγρωνα των Αρδιαίων, οι οποίοι δημιούργησαν το τελευταίο και πιο γνωστό ιλλυρικό βασίλειο. Ο Άγρων κυβέρνησε τους Αρδιαίους και είχε επεκτείνει την κυριαρχία του και σε άλλες φυλές.

Από τον 7ο αιώνα π.Χ., ο χαλκός αντικαταστάθηκε από σίδηρο, μετά τον οποίο μόνο κοσμήματα και αντικείμενα τέχνης εξακολουθούσαν να κατασκευάζονται από χαλκό. Οι ιλλυρικές φυλές, υπό την επίδραση των πολιτισμών Χάλστατ στα βόρεια, σχημάτισαν περιφερειακά κέντρα που ήταν ελαφρώς διαφορετικά. Ένας πολύ σημαντικός ρόλος στη ζωή τους ήταν η λατρεία των νεκρών, η οποία φαίνεται στις προσεκτικές ταφές και τις τελετές ταφής τους, καθώς και στον πλούτο των τόπων ταφής τους. Στα βόρεια μέρη, υπήρχε μια μακρά παράδοση καύσης και ταφής σε ρηχούς τάφους, ενώ στα νότια οι νεκροί θάβονταν σε μεγάλους πέτρινους ή χωμάτινους τύμβους (που ονομάζονται *γρόμιλοι*) που στην Ερζεγοβίνη έφταναν σε μνημειώδη μεγέθη, πλάτους άνω των 50 μέτρων και ύψους 5 μέτρων.
[δεξιά|μικρογραφία|[Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία|Ρωμαϊκό ποτήρι από τον 2ο αιώνα που βρέθηκε στο Μποσάνσκι Νόβι.]]
Τον 4ο αιώνα π.Χ., καταγράφεται η πρώτη εισβολή των Κελτών στην περιοχή. Αυτοί έφεραν την τεχνική του τροχού κεραμικής, νέα είδη περονών και διαφορετικές χάλκινες και σιδερένιες ζώνες. Πέρασαν μόνο καθ' οδόν προς την Ελλάδα, επομένως η επιρροή τους στη Βοσνίακαι την Ερζεγοβίνη είναι αμελητέα. Οι κελτικές μεταναστεύσεις εκτόπισαν πολλές ιλλυρικές φυλές από τις πρώην γαίες τους, αλλά ορισμένες κελτικές και ιλλυρικές φυλές αναμείχθηκαν. Τα συγκεκριμένα ιστορικά στοιχεία για αυτήν την περίοδο είναι ελάχιστα, αλλά συνολικά φαίνεται ότι η περιοχή κατοικούνταν από διάφορους λαούς που μιλούσαν διαφορετικές γλώσσες.

Στο δέλτα του Νερέτβα στα νότια, υπήρχε σημαντική ελληνιστική επιρροή από την φυλή των ιλλυρικών Ντάορς. Η πρωτεύουσά τους ήταν το Ντάορσον στο Οσάνιτσι κοντά στο Στόλατς, το κύριο κέντρο του αρχαίου πολιτισμού στη Βοσνία και την Ερζεγοβίνη. Το Ντάορσον τον 4ο αιώνα π.Χ. περιβαλλόταν από μεγαλιθικά πέτρινα τείχη ύψους 5 μέτρων (τόσο μεγάλα όσο αυτά των Μυκηνών στην Ελλάδα), αποτελούμενα από μεγάλους τραπεζοειδείς λίθους. Οι Ντάορς κατασκεύαζαν μοναδικά χάλκινα νομίσματα και γλυπτά.

## Ρωμαϊκή περίοδος
Η σύγκρουση μεταξύ των Ιλλυριών και των αρχαίων Ρωμαίων ξεκίνησε το 229 π.Χ. Το έτος 168 π.Χ., η γη των Ιλλυριών έγινε η ρωμαϊκή επαρχία του Ιλλυρικού. Η Ρώμη ολοκλήρωσε την προσάρτηση της περιοχής το 9 μ.Χ., τερματίζοντας μια τριετή εξέγερση των Ιλλυριών εναντίον των Ρωμαίων. Το έτος 10 μ.Χ., η Ιλλυρία διαιρέθηκε και η βόρεια λωρίδα της σημερινής Βοσνίας και Ερζεγοβίνης κατά μήκος της νότιας πλευράς του ποταμού Σάβου έγινε μέρος της νέας επαρχίας της Παννονίας. Η υπόλοιπη περιοχή που σήμερα είναι η Βοσνία και Ερζεγοβίνη, το 'Μαυροβούνιο, η Δαλματία και η δυτική Σερβία έγιναν μέρος της ρωμαϊκής επαρχίας της Δαλματίας.
[αριστερά|μικρογραφία|Χάρτης αρχαίων οικισμών και δρόμων στη [Βοσνία (περιοχή)|Βοσνία και την Ερζεγοβίνη.]]
Κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, λατινόφωνοι άποικοι από όλη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία εγκαταστάθηκαν ανάμεσα στους Ιλλυριούς και οι Ρωμαίοι στρατιώτες ενθαρρύνθηκαν να αποσυρθούν στην περιοχή. Αρκετές πόλεις της σημερινής Βοσνίας ιδρύθηκαν υπό ρωμαϊκή κυριαρχία. Για παράδειγμα, η πόλη Μπλάγκαϊ στον ποταμό Μπούνα είναι χτισμένη στη θέση της ρωμαϊκής πόλης Μπόνα. Η ρωμαϊκή Βοσνία γνώρισε τεράστια ανάπτυξη, με πολλές ρωμαϊκές οδούς και κάστρα και μια οικονομία βασισμένη στην εκμετάλλευση των ορυχείων.  Μετά τη ρωμαϊκή κυριαρχία υπήρχε ένας μεγάλος αριθμός Βλάχων που κατάγονταν από έναν προσλαβικό πληθυσμό. Συγγενείς με τους Ρουμάνους και αρχικά μιλώντας μια γλώσσα συγγενή με τη ρουμανική, οι Βλάχοι είναι τώρα σλαβόφωνοι. 

Ο Χριστιανισμός είχε ήδη φτάσει στην περιοχή μέχρι τα τέλη του 1ου αιώνα, και πολλά τέχνεργα και αντικείμενα της εποχής το μαρτυρούν. Μετά τα γεγονότα των ετών 337 και 395, όταν διασπάστηκε η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, η Δαλματία και η Παννονία συμπεριλήφθηκαν στη Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Η περιοχή κατακτήθηκε από τους Ούννους και αργότερα από τους Οστρογότθους το 455. Το Βασίλειο των Οστρογότθων ηττήθηκε από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία στον Γοτθικό Πόλεμο από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό Α΄, και η περιοχή ανακαταλήφθηκε από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.

## Παραπομπές


## Πηγές
* Noel Malcolm, Bosnia A Short History, Macmillan London Limited, 1994.
* “Umjetničko Blago Bosne i Hercegovine”, several authors, Svjetlost, Σεράγεβο, 1987.