Δευτέρα Παρουσία (Μόσχος)

**Η Δευτέρα Παρουσία**, γνωστή και ως **Η Ημέρα της Κρίσεως**, είναι ένα έργο ζωγραφικής του Λέου Μόσχου. Η καλλιτεχνική του δράση τοποθετείται στον 17ο αιώνα. Είκοσι από τα έργα του έχουν σωθεί. Μοιραζόταν το ίδιο επίθετο με τον Ηλία Μόσχο και τον Ιωάννη Μόσχο, και ενδέχεται να υπήρχε κάποια συγγενική σχέση μεταξύ τους. Και οι τρεις ζωγράφοι άνθησαν την ίδια περίοδο. Ο Μόσχος εργάστηκε σε πολλές περιοχές της Ευρώπης, κυρίως στην Κρήτη, στη Ζάκυνθο και στη Βενετία. Μαθητής του υπήρξε ο διάσημος ζωγράφος Νικόλαος Δοξαράς.

Η Δευτέρα Παρουσία αποτελεί θέμα που έχει απασχολήσει πολλούς Έλληνες και Ιταλούς καλλιτέχνες από την απαρχή της θρησκείας. Το γεγονός αναφέρεται στην τελική κρίση της ανθρωπότητας πάνω στη γη. Ο πίνακας αποτελεί εικαστική απεικόνιση αυτού του γεγονότος. Ο Γεώργιος Κλόντζας φιλοτέχνησε τη δική του εκδοχή της Δευτέρας Παρουσίας, επηρεάζοντας πολλούς Κρητικούς καλλιτέχνες. Ο Φραγκιάς Καβερτζάς δημιούργησε επίσης τη δική του εκδοχή του θέματος. Η Δευτέρα Παρουσία του Λέου Μόσχου ανήκει στη συλλογή της Μαριάννας Λάτση. Το έργο εκτίθεται συχνά σε διάφορα μουσεία σε όλο τον κόσμο, κυρίως στην Ελλάδα.

## Περιγραφή
Η Δευτέρα Παρουσία είναι μια τέμπερα ζωγραφισμένη πάνω σε χρυσό φύλλο και ξύλινη επιφάνεια. Το ύψος της είναι 61 εκ. και το πλάτος 49,8 εκ. Το έργο ολοκληρώθηκε το 1653. Στο επάνω μέρος της εικόνας, ο Χριστός εμφανίζεται στο κέντρο και φέρει τη μορφή της Ανάστασης. Η Παναγία βρίσκεται στα αριστερά μας και πίσω της στέκονται έξι απόστολοι. Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής βρίσκεται στα δεξιά μας και οι υπόλοιποι έξι απόστολοι βρίσκονται πίσω του. Ο Ιησούς περιβάλλεται από έναν κύκλο αγγέλων. Στα αριστερά και δεξιά του, ένα μεγάλο πλήθος μορφών συμμετέχει στη σκηνή της Τελικής Κρίσης. Βασιλείς, ιεράρχες, μάρτυρες, άγιες γυναίκες και μοναχοί είναι παρόντες. Ακριβώς κάτω από τον Χριστό, ένας άγγελος κρατά μια σφαίρα στους ώμους του. Κάτω από τον άγγελο έχει συγκεντρωθεί μια πομπή που κρατά σύμβολα της Ακολουθίας του Πάθους. H Ιερά Λόγχη, η μαρμάρινη στήλη του μαστιγώματος του Ιησού και το άγιο μανδήλιο αποτελούν μέρος της σκηνής. Πιο κάτω, ένας σταυρός κοσμεί το κέντρο της εικόνας πάνω από ιερή αγία τράπεζα. Κάτω από τον σταυρό, πάνω στην αγία τράπεζα, το βιβλίο της ζωής είναι ανοικτό. Μια επιγραφή γράφει: «σωσμένοι είναι οι πιστοί». Στα αριστερά και δεξιά του κεντρικού σημείου δύο άγγελοι παίζουν σάλπιγγες.

Στα αριστερά του κεντρικού κύκλου, κάτω από τους μουσικούς αγγέλους, η γη απεικονίζεται επίπεδη. Στο βάθος υπάρχουν βουνά. Στην ξηρά, οι νεκροί ανασταίνονται. Αρχικά παρουσιάζονται ως σκελετοί αλλά σταδιακά παίρνουν ανθρώπινη μορφή. Οι τέσσερις άνεμοι της ελληνικής μυθολογίας απεικονίζονται επίσης με τη μορφή κεφαλών: δύο στον ουρανό και δύο στο νερό. Είναι γνωστοί και ως οι Άνεμοι.

Στο κάτω αριστερό μέρος της εικόνας απεικονίζεται ο παράδεισος. Παρόμοια σκηνή υπάρχει και στη Δευτέρα Παρουσία του Φραγκιά Καβερτζά. Ο Ιησούς εμφανίζεται με τη μορφή του αρχιερέα, καλωσορίζοντας τους δίκαιους στις πύλες του παραδείσου. Ο Χριστός συνοδεύεται από τρεις αγγέλους και υποδέχεται τον Άγιο Πέτρο. Στο εσωτερικό της οχυρωμένης, κάστρο-όμοιας δομής, η Παναγία περιβάλλεται από πυκνούς θάμνους και χαμηλά δέντρα. Γύρω της βρίσκονται έξι φύλακες άγγελοι. Στα αριστερά της, την προσκυνούν ο Αβραάμ και ο ευγνώμων ληστής. Οι υπόλοιπες πύλες φυλάσσονται από οπλισμένους αγγέλους. Στον τοίχο του κάστρου ο ζωγράφος έχει υπογράψει και χρονολογήσει το έργο.

Στην είσοδο της Κόλασης ο Αρχάγγελος Μιχαήλ ρίχνει τους ανάξιους σε μια υγρή, λάβα-όμοια ουσία. Ένας άλλος άγγελος συγκρατεί τους εξαπολυμένους δαίμονες, εμποδίζοντάς τους να εισέλθουν στο κεντρικό τμήμα της εικόνας πάνω από τη λάβα. Η λάβα οδηγεί σε ένα τεράστιο στόμα που συμβολίζει την πύλη της κόλασης. Δαίμονες περιβάλλουν το κάτω δεξί μέρος της εικόνας. Παρόμοια σκοτεινά πλάσματα εμφανίζονται και στη Δευτέρα Παρουσία του Κλώντζα και του Καβερτζά. Οι δαίμονες κουβαλούν τους ανάξιους στις πλάτες τους.

## Πινακοθήκη

Αρχείο:Leos_Moskos_Closeup_Last_Judgement.png|Κοντινό
Αρχείο:Last_Judgment_by_F.Kavertzas_(1640-41).jpg|Η Δευτέρα Παρουσία (Kαβερτζάς)
Αρχείο:Second_Coming_by_G.Klontzas_(16th_c.).jpg|Η Δευτέρα Παρουσία (Κλώντζας)


## Παραπομπές


Κατηγορία:Άγγελοι στην τέχνη
Κατηγορία:Έργα ελληνικής ζωγραφικής