Πολιορκία της Βουδαπέστης

μικρογραφία|293x293εσ|Ούγγροι στρατιώτες σε προάστιο της Βουδαπέστης
Η **Πολιορκία της Βουδαπέστης** ή **Μάχη της Βουδαπέστης** ήταν η περικύκλωση διάρκειας 50 ημερών από τις σοβιετικές και ρουμανικές δυνάμεις της ουγγρικής πρωτεύουσας, της Βουδαπέστης, κοντά στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η πολιορκία ξεκίνησε όταν η Βουδαπέστη, την οποία υπερασπίζονταν ουγγρικά και γερμανικά στρατεύματα, περικυκλώθηκε για πρώτη φορά στις 26 Δεκεμβρίου 1944 από τον Κόκκινο στρατό και τον ρουμανικό στρατό. Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας, περίπου 38.000 πολίτες πέθαναν λόγω πείνας ή στρατιωτικής δράσης. Η πόλη παραδόθηκε άνευ όρων στις 13 Φεβρουαρίου 1945. Ήταν μια στρατηγική νίκη για τους Συμμάχους στην πορεία τους προς το Βερολίνο.

## Γενική κατάσταση
Έχοντας υποστεί σχεδόν 200.000 θανάτους σε τρία χρόνια πολεμώντας τη Σοβιετική Ένωση και με τους Σοβιετικούς να πλησιάζουν τις πόλεις της, η Ουγγαρία ήταν έτοιμη στις αρχές του 1944 να αποσυρθεί από τον Πόλεμο. Καθώς οι πολιτικές δυνάμεις εντός της Ουγγαρίας πίεζαν για τον τερματισμό των μαχών, η Γερμανία ξεκίνησε προληπτικά την Επιχείρηση Μαργαρίτα στις 19 Μαρτίου 1944 και εισέβαλε στην Ουγγαρία.

Τον Οκτώβριο του 1944, μετά από διαδοχικές συμμαχικές νίκες στη Νορμανδία και τη Φαλαίζ της Γαλλίας, και μετά την κατάρρευση του Ανατολικού Μετώπου μετά την εκπληκτική επιτυχία της σοβιετικής θερινής επίθεσης, υπό την ονομασία Επιχείρηση Μπαγκρατιόν, ο Αντιβασιλέας της Ουγγαρίας, ο Μίκλος Χόρτι προσπάθησε ξανά να διαπραγματευτεί μια ξεχωριστή ειρήνη με τους Συμμάχους. Αφού άκουσε τις προσπάθειες του Χόρτι, ο Χίτλερ ξεκίνησε την Επιχείρηση Panzerfaust για να κρατήσει την Ουγγαρία στην πλευρά του Άξονα και ανάγκασε τον Χόρτι να παραιτηθεί. Ο ίδιος και η κυβέρνησή του αντικαταστάθηκαν από τον Ούγγρο Ferenc Szálasi, επικεφαλής του ακροδεξιού Εθνικού Σοσιαλιστικού Κόμματος *Σταυρός των Βελών*. Καθώς η νέα δεξιά κυβέρνηση και οι Γερμανοί σύμμαχοί της ετοίμαζαν την άμυνα της πρωτεύουσας, το IX Ορεινό Σώμα SS, αποτελούμενο από δύο τμήματα των Waffen-SS, στάλθηκε στη Βουδαπέστη για να ενισχύσει την άμυνα της πόλης.

## Σοβιετική επίθεση
Οι σοβιετικές δυνάμεις που πολιορκούσαν την πόλη ήταν μέρος του 2ου Ουκρανικού Μετώπου του Ροντιόν Μαλινόφσκι και του 3ου Ουκρανικού Μετώπου του Φιοντόρ Τολμπούχιν. Οι σχηματισμοί που έλαβαν μέρος στις μάχες περιλάμβαναν την 53η Στρατιά, την 7η Στρατιά Φρουρών, την 46η Στρατιά και το 7ο Ρουμανικό Σώμα Στρατού.

Εναντίον των Σοβιετικών στάλθηκαν  (Heer), τα Waffen SS και ο ουγγρικός στρατός. Η Πολιορκία της Βουδαπέστης ήταν μια από τις πιο αιματηρές πολιορκίες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

### Περικύκλωση της Βουδαπέστης
Ο Κόκκινος Στρατός ξεκίνησε την επίθεσή του εναντίον της πόλης στις 29 Οκτωβρίου 1944. Πάνω από 1.000.000 άντρες, χωρισμένοι σε δύο ομάδες ελιγμών προχώρησαν. Το σχέδιο ήταν να απομονωθεί η Βουδαπέστη από τις υπόλοιπες γερμανικές και ουγγρικές δυνάμεις. Στις 7 Νοεμβρίου 1944, σοβιετικά και ρουμανικά στρατεύματα μπήκαν στα ανατολικά προάστια, 20 χιλιόμετρα από την παλιά πόλη. Ο Κόκκινος Στρατός, μετά από μια πολύ αναγκαία παύση της επιχείρησης, επανέλαβε την επίθεσή του στις 19 Δεκεμβρίου. Στις 26 Δεκεμβρίου, ένας δρόμος που συνδέει τη Βουδαπέστη με τη Βιέννη καταλήφθη από τα σοβιετικά στρατεύματα, ολοκληρώνοντας έτσι την περικύκλωση της πόλης. Ο «ηγέτης του έθνους» που υποστηριζόταν από τους Ναζί (Nemzetvezető), Ferenc Szálasi, είχε ήδη φύγει από την πόλη στις 9 Δεκεμβρίου.

Ως αποτέλεσμα της σοβιετικής περικύκλωσης, σχεδόν 33.000 Γερμανοί και 37.000 Ούγγροι στρατιώτες, καθώς και πάνω από 800.000 πολίτες, παγιδεύτηκαν μέσα στην πόλη. Αρνούμενος να επιτρέψει την παράδοση, ο Αδόλφος Χίτλερ είχε κηρύξει τη Βουδαπέστη πόλη φρούριο (Festung Budapest), η οποία επρόκειτο να αμυνθεί μέχρι τον τελευταίο άνθρωπο. Ο στρατηγός των Waffen SS Καρλ Πφέφερ Βίλντενμπρουχ, διοικητής του IX Ορεινού Σώματος SS, ήταν υπεύθυνος για την άμυνα της πόλης.

Η Βουδαπέστη ήταν σημαντικός στόχος για τον Ιωσήφ Στάλιν. Η Διάσκεψη της Γιάλτας πλησίαζε και ο Στάλιν ήθελε να δείξει όλη του τη δύναμη στους Ουίνστον Τσόρτσιλ και Φράνκλιν Ν. Ρούσβελτ. Επομένως διέταξε τον στρατηγό του Ροντιόν Μαλινόφσκι να καταλάβει την πόλη χωρίς καθυστέρηση.

Το βράδυ της 28ης Δεκεμβρίου 1944, το 2ο και το 3ο Ουκρανικό Μέτωπο ήρθαν σε επαφή με τους πολιορκημένους Γερμανούς μέσω ασύρματου και ηχείων και τους μίλησαν για μια διαπραγμάτευση για τη συνθηκολόγηση της πόλης. Οι Σοβιετικοί υποσχέθηκαν να παράσχουν ανθρώπινες συνθήκες παράδοσης και να μην κακομεταχειριστούν τους Γερμανούς και τους Ούγγρους κρατούμενους. Υποσχέθηκαν επίσης ότι οι ομάδες των απεσταλμένων δεν θα φέρουν όπλα και θα εμφανιστούν σε αυτοκίνητα με λευκές σημαίες.

Την επόμενη μέρα, δύο ομάδες σοβιετικών απεσταλμένων εμφανίστηκαν όπως αναμενόταν. Ο πρώτος, που ανήκε στο 3ο Ουκρανικό Μέτωπο, έφτασε στις 10:00 π.μ. στον τομέα Budafok και μεταφέρθηκε στην έδρα του στρατηγού Βίλντενμπρουχ. Η διαπραγματευτική τους προσπάθεια ήταν μια αποτυχία. Ο Βίλντενμπρουχ αρνήθηκε τους όρους παράδοσης και έστειλε τους σοβιετικούς πράκτορες πίσω στο πεδίο της μάχης. Ενώ οι απεσταλμένοι ήταν καθ' οδόν προς τα στρατόπεδά τους, οι Γερμανοί άνοιξαν ξαφνικά πυρ, σκοτώνοντας τον λοχαγό Ι. A. Οσταπένκο. Ο υπολοχαγός Ν. F. Orlov και ο λοχίας Ye. Ο Τ. Γκορμπάτουκ γρήγορα πήδηξαν σε τάφρο και δραπέτευσαν. Λόγω των γερμανικών πυρών, οι Σοβιετικοί δεν μπόρεσαν να ανακτήσουν το σώμα του Οσταπένκο μέχρι τη νύχτα της 29ης Δεκεμβρίου. Τάφηκε στο Budafok με πλήρεις στρατιωτικές τιμές.

Η δεύτερη ομάδα απεσταλμένων ανήκε στο 2ο Μέτωπο της Ουκρανίας και έφτασε στις 11:00 π.μ. στον τομέα Kispest. Όταν έφτασαν οι απεσταλμένοι, η γερμανική φρουρά τους πυροβόλησε. Ο αρχηγός των απεσταλμένων, λοχαγός Μίκλος Στάινμετς, ζήτησε διαπραγμάτευση, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Σκοτώθηκε μαζί με τους δύο υφισταμένους του όταν γερμανικά πυρά έπληξαν το σοβιετικό αυτοκίνητο.

### Πρώτη γερμανική προσπάθεια απελευθέρωσης
Η σοβιετική επίθεση ξεκίνησε στα ανατολικά προάστια, προχωρώντας μέσω της Πέστης, κάνοντας καλή χρήση των μεγάλων κεντρικών δρόμων για να επιταχύνει την πρόοδό της. Οι Γερμανοί και οι Ούγγροι υπερασπιστές, συγκλονισμένοι, προσπάθησαν να ανταλλάξουν χώρο για χρόνο για να επιβραδύνουν τους Σοβιετικούς εκ των προτέρων. Τελικά αποσύρθηκαν για να συντομεύσουν τις γραμμές τους, ελπίζοντας να εκμεταλλευτούν την λοφώδη φύση της Βούδας.

Τον Ιανουάριο του 1945, οι Γερμανοί ξεκίνησαν μια τριμερή αντεπίθεση με κωδικό όνομα Επιχείρηση Konrad. Αυτή ήταν μια κοινή γερμανική-ουγγρική επιχείρηση για την προσπάθεια απελευθέρωσης της περικυκλωμένης φρουράς της Βουδαπέστης. Η επιχείρηση Konrad I ξεκίνησε την 1η Ιανουαρίου. Το IV Σώμα Πάντσερ SS επιτέθηκε από την Τάτα μέσω του λοφώδους εδάφους βορειοδυτικά της Βουδαπέστης σε μια προσπάθεια να σπάσει την πολιορκία. Στις 3 Ιανουαρίου, η σοβιετική διοίκηση έστειλε τέσσερα ακόμη τμήματα για να αντιμετωπίσει την απειλή. Αυτή η σοβιετική δράση σταμάτησε την επίθεση κοντά στο Μπίτσκε, λιγότερο από 20 χιλιόμετρα δυτικά της Βουδαπέστης. Οι Γερμανοί αναγκάστηκαν να αποσυρθούν στις 12 Ιανουαρίου.

Στη συνέχεια ξεκίνησε η Επιχείρηση Konrad II στις 7 Ιανουαρίου. Το IV Σώμα Πάντσερ SS επιτέθηκε από το Έστεργκομ προς το αεροδρόμιο της Βουδαπέστης σε μια προσπάθεια να το καταλάβει και να βελτιώσει την ικανότητά του να τροφοδοτεί την πόλη αεροπορικώς. Αυτή η επίθεση σταμάτησε κοντά στο αεροδρόμιο.

### Μάχη μέσα στη πόλη
Εν τω μεταξύ, ο αστικός πόλεμος μέσα στη Βουδαπέστη αυξήθηκε σε ένταση. Η επαναπρομήθευση έγινε καθοριστικός παράγοντας λόγω της απώλειας του αεροδρομίου Ferihegy στις 27 Δεκεμβρίου 1944, λίγο πριν από την έναρξη της πολιορκίας. Μέχρι τις 9 Ιανουαρίου 1945, τα γερμανικά στρατεύματα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν μερικές από τις κύριες λεωφόρους, καθώς και το πάρκο δίπλα στο κάστρο της Βούδας ως ζώνες προσγείωσης για αεροπλάνα και ανεμόπτερα, αν και βρίσκονταν συνεχώς υπό τα Σοβιετικά πυρά. Πριν από το πάγωμα του Δούναβη, ορισμένες προμήθειες θα μπορούσαν να σταλούν σε φορτηγίδες, κάτω από την κάλυψη του σκοταδιού και της ομίχλης.

Ωστόσο, οι ελλείψεις τροφίμων ήταν όλο και πιο συχνές και οι στρατιώτες έπρεπε να βασίζονται στο να βρουν τις δικές τους πηγές τροφής. Ορισμένοι μάλιστα κατέφευγαν να τρώνε τα δικά τους άλογα. Οι ακραίες θερμοκρασίες επηρέασαν επίσης τα γερμανικά και τα ουγγρικά στρατεύματα.

Σοβιετικά στρατεύματα βρέθηκαν γρήγορα στην ίδια κατάσταση με τους Γερμανούς που είχαν βρεθεί στο Στάλινγκραντ. Οι άντρες τους, ωστόσο, κατάφεραν να επωφεληθούν από το αστικό έδαφος, στηριζόμενοι σε μεγάλο βαθμό στους ελεύθερους σκοπευτές και στους σκαπανείς για να προχωρήσουν. Οι μάχες ξέσπασαν στους υπονόμους, καθώς και οι δύο πλευρές τους χρησιμοποίησαν για τις κινήσεις των στρατευμάτων τους. Έξι σοβιετικοί πεζοναύτες κατάφεραν να φτάσουν στο λόφο του Κάστρου και να συλλάβουν έναν Γερμανό αξιωματικό πριν επιστρέψουν στις δικές τους γραμμές - ακόμα υπόγεια. Αλλά αυτά τα κατορθώματα ήταν σπάνια λόγω των ενεδρών στους υπονόμους από τα στρατεύματα του Άξονα χρησιμοποιώντας ντόπιους κατοίκους ως οδηγούς.

Στα μέσα Ιανουαρίου, το νησί Csepel κατελήφθη, μαζί με τα στρατιωτικά εργοστάσιά του, τα οποία παρήγαγαν ακόμη Panzerfausts και βλήματα, ακόμη και υπό σοβιετικά πυρά. Εν τω μεταξύ, στη Πέστη, η κατάσταση για τις δυνάμεις του Άξονα επιδεινώθηκε, με τη φρουρά να αντιμετωπίζει τον κίνδυνο να κοπεί στα μισά από τα προωθημένα σοβιετικά στρατεύματα.

Στις 17 Ιανουαρίου 1945, ο Χίτλερ συμφώνησε να αποσύρει τα εναπομείναντα στρατεύματα από τη Πέστη για να προσπαθήσει να υπερασπιστεί τη Βούδα. Και οι πέντε γέφυρες που εκτείνονταν στο Δούναβη ήταν φραγμένες από την εκκένωση της Πέστης από στρατεύματα και πολίτες. Γερμανικά στρατεύματα κατέστρεψαν τις γέφυρες στις 18 Ιανουαρίου, παρά τις διαμαρτυρίες από Ούγγρους αξιωματικούς. Μία από αυτές ήταν η περίφημη Γέφυρα των Αλυσίδων, που χρονολογείται από το 1849.

### Δεύτερη γερμανική προσπάθεια απελευθέρωσης
Στις 18 Ιανουαρίου 1945, το IV Σώμα Πάντσερ SS, του οποίου η μετεγκατάσταση στην περιοχή βορειοανατολικά της λίμνης Balaton είχε ολοκληρωθεί την προηγούμενη ημέρα, ρίχτηκε και πάλι στη μάχη. Αυτή ήταν η επιχείρηση Konrad III. Σε δύο ημέρες, τα γερμανικά άρματα έφθασαν στον Δούναβη στο Ντουναουϊβάρος, διαλύοντας το σοβιετικό μέτωπο στη περιοχή Transdanubia, και μέχρι τις 26 Ιανουαρίου η επίθεση είχε φτάσει σε ένα σημείο περίπου 25 χιλιόμετρα από τον δακτύλιο γύρω από την πρωτεύουσα.

Ο Στάλιν διέταξε τα στρατεύματά του να κρατήσουν το έδαφος τους με κάθε κόστος, και δύο σοβιετικά σώματα που στάλθηκαν για επίθεση στη Βουδαπέστη μετακινήθηκαν βιαστικά στο νότο της πόλης για να αντιμετωπίσουν τη γερμανική επίθεση. Ωστόσο, τα γερμανικά στρατεύματα που απήχαν λιγότερο από 20 χιλιόμετρα από την πόλη δεν μπόρεσαν να διατηρήσουν την ώθηση τους λόγω κόπωσης και προβλημάτων ανεφοδιασμού. Οι υπερασπιστές της Βουδαπέστης ζήτησαν άδεια να φύγουν από την πόλη και να ξεφύγουν από τον κλοιό. Ο Χίτλερ αρνήθηκε.

Τα γερμανικά στρατεύματα δεν μπορούσαν πλέον να κρατήσουν το έδαφος τους. Αναγκάστηκαν να αποσυρθούν στις 28 Ιανουαρίου 1945 και να εγκαταλείψουν μεγάλο μέρος του κατεχόμενου εδάφους με την αξιοσημείωτη εξαίρεση της πόλης Σεκεσφεχερβάρ. Η μοίρα των υπερασπιστών της Βουδαπέστης είχε σφραγιστεί.

### Η μάχη για τη Βούδα
Σε αντίθεση με τη Πέστη, η οποία είναι χτισμένη σε επίπεδο έδαφος, η Βούδα είναι χτισμένη σε λόφους. Αυτό επέτρεψε στους υπερασπιστές να τοποθετήσουν πυροβολικό και οχυρώσεις επιβραδύνοντας σημαντικά τη σοβιετική πρόοδο. Την κύρια ακρόπολη, (Λόφος του Γκέλερτ), υπερασπίστηκαν τα στρατεύματα των Waffen-SS που απέκρουσαν με επιτυχία αρκετές σοβιετικές επιθέσεις. Σε κοντινή απόσταση, οι σοβιετικές και οι γερμανικές δυνάμεις πολεμούσαν για το νεκροταφείο της πόλης ανάμεσα σε τάφους ανοιγμένους από οβίδες. Αυτή η μάχη διήρκησε αρκετές μέρες.

Οι μάχες στο νησί της Μαργαρίτας, στη μέση του Δούναβη, ήταν ιδιαίτερα ανελέητες. Το νησί ήταν ακόμη συνδεδεμένο με την υπόλοιπη πόλη μέσω της υπόλοιπης μισής γέφυρας της Μαργαρίτας και χρησιμοποιήθηκε ως ζώνη πτώσης αλεξιπτωτιστών, καθώς και για την κάλυψη αυτοσχέδιων διαδρόμων προσγείωσης που δημιουργήθηκαν στο κέντρο της πόλης. Το 25ο τμήμα φρουρών τουφεκιοφόρων από τη σοβιετική πλευρά τέθηκε στον αγώνα για την κατάκτηση του νησιού.

Στις 11 Φεβρουαρίου 1945, ο Λόφος του Γκέλερτ έπεσε τελικά μετά από έξι εβδομάδες μάχης όταν τα Σοβιετικά στρατεύματα ξεκίνησαν μια βαριά επίθεση από τρεις κατευθύνσεις ταυτόχρονα. Το σοβιετικό πυροβολικό μπόρεσε να κυριαρχήσει σε ολόκληρη την πόλη και να πυροβολήσει τους εναπομείναντες υπερασπιστές των δυνάμεων του Άξονα, οι οποίοι είχαν συγκεντρωθεί σε λιγότερο από δύο τετραγωνικά χιλιόμετρα και υπέφεραν από υποσιτισμό και ασθένειες.

Παρά την έλλειψη προμηθειών, τα στρατεύματα του Άξονα αρνήθηκαν να παραδοθούν και υπερασπίστηκαν κάθε δρόμο και σπίτι. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, ορισμένοι Ούγγροι στρατιώτες που είχαν συλληφθεί αποστασιοποιήθηκαν και πολέμησαν για τη σοβιετική πλευρά. Ήταν γνωστοί συλλογικά ως «Εθελοντικό Σύνταγμα της Βούδας».

Αφού κατέλαβαν το νότιο σιδηροδρομικό σταθμό κατά τη διάρκεια δύο αιματηρών ημερών, τα σοβιετικά στρατεύματα προχώρησαν στο λόφο του Κάστρου. Στις 10 Φεβρουαρίου, μετά από μια βίαιη επίθεση, οι Σοβιετικοί πεζοναύτες εγκαθίδρυσαν ένα προγεφύρωμα στο λόφο του Κάστρου, ενώ απόκοψαν σχεδόν τις υπόλοιπες φρουρές στο μισό.

### Ξεμπλοκάρισμα και παράδοση
Ο Χίτλερ εξακολουθούσε να απαγορεύει στον Γερμανό διοικητή Βίλντενμπρουχ να εγκαταλείψει τη Βουδαπέστη ή να επιχειρήσει ξεμπλοκάρισμα. Αλλά οι πτήσεις με ανεμόπτερα (DFS 230) που έφεραν προμήθειες είχαν τελειώσει λίγες ημέρες νωρίτερα και οι πτώσεις με αλεξίπτωτα είχαν επίσης διακοπεί.

Σε απόγνωση, ο Βίλντενμπρουχ αποφάσισε να οδηγήσει τα απομεινάρια των στρατευμάτων του έξω από τη Βουδαπέστη. Ο Γερμανός διοικητής συνήθως δεν συμβουλευόταν τον Ούγγρο διοικητή της πόλης. Ωστόσο, συμπεριέλαβε τώρα χαρακτηριστικά τον στρατηγό Iván Hindy σε αυτήν την τελευταία απεγνωσμένη απόπειρα ξεμπλοκαρίσματος.

Το βράδυ της 11ης Φεβρουαρίου, περίπου 28.000 γερμανικά και ουγγρικά στρατεύματα άρχισαν να μετακινούνται βορειοδυτικά από το λόφο του κάστρου. Κινήθηκαν σε τρία κύματα. Χιλιάδες πολίτες ήταν με κάθε κύμα. Ολόκληρες οικογένειες, ωθώντας καροτσάκια, περνούσαν από το χιόνι και τον πάγο. Δυστυχώς για τους επίδοξους δραπέτες, οι Σοβιετικοί τους περίμεναν σε προετοιμασμένες θέσεις γύρω από την περιοχή Széll Kálmán tér.

Τα στρατεύματα, μαζί με τους πολίτες, χρησιμοποίησαν τη βαριά ομίχλη προς όφελός τους. Το πρώτο κύμα κατάφερε να εκπλήξει τους σοβιετικούς στρατιώτες και το πυροβολικό που περίμεναν .Πολλοί κατάφεραν να διαφύγουν αφού ήταν ελάχιστοι. Το δεύτερο και το τρίτο κύμα ήταν λιγότερο τυχεροί. Το σοβιετικό πυροβολικό και πυροβολαρχίες μπήκαν στην περιοχή διαφυγής, με θανατηφόρα αποτελέσματα σκοτώνοντας χιλιάδες. Παρά τις μεγάλες απώλειες, πέντε έως δέκα χιλιάδες άνθρωποι κατάφεραν να φτάσουν στους δασώδεις λόφους βορειοδυτικά της Βουδαπέστης και να διαφύγουν προς τη Βιέννη, αλλά μόνο 600-700 Γερμανοί και Ούγγροι στρατιώτες έφτασαν στις κύριες γερμανικές γραμμές από τη Βουδαπέστη.

Η πλειονότητα των δραπετών σκοτώθηκε, τραυματίστηκε ή συνελήφθη από τα σοβιετικά στρατεύματα. Ο Βίλντενμπουρκ και ο Hindy συνελήφθησαν από τα σοβιετικά στρατεύματα που τους περίμεναν καθώς ξεπρόβαλλαν από μια σήραγγα στην περιοχή του Κάστρου.

## Επακόλουθα
Οι εναπομείναντες υπερασπιστές παραδόθηκαν τελικά στις 13 Φεβρουαρίου 1945. Οι απώλειες των Γερμανών και των Ούγγρων ήταν υψηλές, με ολόκληρες μεραρχίες να έχουν εξαλειφθεί. Οι Γερμανοί έχασαν το σύνολο ή το μεγαλύτερο μέρος της 13ης μεραρχίας Panzer, της 60ης μεραρχίας Panzergrenadier Feldherrnhalle, της 8ης ιππικής μεραρχίας SS Florian Geyer και της 22ης ιππικής μεραρχίας εθελοντών SS Μαρία Θηρεσία. Το Ουγγρικό Σώμα εξαφανίστηκε ουσιαστικά, καθώς και το 10ο και το 12ο τμήμα πεζικού και το 1ο τμήμα θωρακισμένων.

Οι σοβιετικές δυνάμεις είχαν 100.000 έως 160.000 θύματα. Οι Σοβιετικοί ισχυρίστηκαν ότι είχαν παγιδεύσει 180.000 Γερμανούς και Ούγγρους «μαχητές», και δήλωσαν ότι είχαν συλλάβει 110.000 από αυτούς τους στρατιώτες. Ωστόσο, αμέσως μετά την πολιορκία, συγκέντρωσαν χιλιάδες Ούγγρους πολίτες και τους πρόσθεσαν στον αριθμό των αιχμαλώτων πολέμου, επιτρέποντας τους Σοβιετικούς να επικυρώσουν τα προηγούμενα διογκωμένα στοιχεία τους.

Η Βουδαπέστη βρισκόταν σε ερείπια, με πάνω από το 80 τοις εκατό των κτιρίων να έχουν καταστραφεί ή να έχουν υποστεί ζημιές, με ιστορικά κτίρια όπως το Ουγγρικό Κοινοβούλιο και το Κάστρο. Και οι επτά γέφυρες που εκτείνονταν στον Δούναβη καταστράφηκαν.

Τον Ιανουάριο του 1945, 32.000 Γερμανοί από την Ουγγαρία συνελήφθησαν και μεταφέρθηκαν στη Σοβιετική Ένωση ως καταναγκαστικοί εργάτες. Σε ορισμένα χωριά, ολόκληρος ο ενήλικος πληθυσμός μεταφέρθηκε σε στρατόπεδα εργασίας στη περιοχή του Ντονέτσκ. Πολλοί πέθαναν εκεί λόγω κακουχίας και κακομεταχείρισης. Συνολικά, περισσότεροι από 500.000 Ούγγροι μεταφέρθηκαν στη Σοβιετική Ένωση (συμπεριλαμβανομένων 100.000 και 170.000 Ούγγρων εθνοτικών Γερμανών).

Με εξαίρεση την Επιχείρηση Ξύπνημα της Άνοιξης, η οποία ξεκίνησε τον Μάρτιο του 1945, η πολιορκία της Βουδαπέστης ήταν η τελευταία μεγάλη επιχείρηση στο νότιο μέτωπο για τους Γερμανούς. Η πολιορκία εξάντλησε περαιτέρω τη Βέρμαχτ και ειδικά τα Waffen-SS. Για τα σοβιετικά στρατεύματα, η Πολιορκία της Βουδαπέστης ήταν μια τελευταία πρόβα πριν από τη Μάχη του Βερολίνου. Επίσης επέτρεψε στους Σοβιετικούς να ξεκινήσουν την επίθεση κατά της Βιέννης. Στις 13 Απριλίου 1945, ακριβώς δύο μήνες μετά την παράδοση της Βουδαπέστης, η Βιέννη έπεσε.

Ο Ραούλ Βάλενμπεργκ, ειδικός απεσταλμένος της Σουηδίας στη Βουδαπέστη από τον Ιούλιο έως τον Δεκέμβριο του 1944, είχε εκδώσει προστατευτικά διαβατήρια και διέθεσε τους Εβραίους σε κτίρια που χαρακτηρίστηκαν υπό σουηδική επικράτεια, σώζοντας δεκάδες χιλιάδες ζωές. Στις 17 Ιανουαρίου 1945, ο Βάλενμπεργκ, ο οποίος φέρεται να είχε δεσμούς με βρετανικές, αμερικανικές και σουηδικές υπηρεσίες συλλογής πληροφοριών, συνελήφθη από τις σοβιετικές αρχές και μεταφέρθηκε στη Μόσχα με τον ουγγρικό οδηγό του, Vilmos Langfelder. Στη συνέχεια εξαφανίστηκε στην ΕΣΣΔ και η τύχη του παραμένει ακόμα άγνωστη.

Μετά την παράδοση της πόλης, τα στρατεύματα κατοχής στρατολόγησαν βίαια όλους τους ικανούς άνδρες και νέους της Ουγγαρίας για να χτίσουν γέφυρες στο λιμάνι του Δούναβη. Για εβδομάδες μετά, ειδικά μετά τη άνοιξη, φουσκωμένα σώματα συσσωρεύονταν γύρω από τους πυλώνες αυτών των γεφυρών.

### Επιπτώσεις στους πολίτες
Σύμφωνα με τον ερευνητή και συγγραφέα Krisztián Ungváry, περίπου 38.000 πολίτες πέθαναν κατά τη διάρκεια της πολιορκίας: περίπου 13.000 από στρατιωτική δράση και 25.000 από πείνα, ασθένειες και άλλες αιτίες. Αν και το σοβιετικό προσωπικό έδωσε εντολές που απαγόρευαν την κακομεταχείριση κρατουμένων πολέμου και αμάχων σχεδόν σε κάθε μονάδα και έλαβε σκληρά μέτρα εναντίον των παραβατών, μετά το τέλος των εχθροπραξιών η Βουδαπέστη πλημμύρισε από σοβιετικούς λιποτάκτες που ζούσαν με τη λεηλασία και πολεμούσαν κατά της σοβιετικής υπηρεσίας ασφαλείας και της αστυνομίας. Λεηλασίες και μαζικοί βιασμοί πραγματοποιήθηκαν από Σοβιετικούς και από Ούγγρους εγκληματίες. Παρά το γεγονός ότι οι Σοβιετικοί συχνά έπαιρναν παιδιά και ολόκληρες οικογένειες υπό την προστασία τους και θεωρούσαν ταμπού το να βλάψουν τα παιδιά, ένας μεγάλος αριθμός γυναικών και κοριτσιών βιάστηκε, και οι εκτιμήσεις κυμαίνονται από 5.000 έως 200.000. Ο καθηγητής Andrea Pető προειδοποιεί ότι «αβέβαιες, άγριες εκτιμήσεις» χρησιμοποιήθηκαν για πολιτικούς σκοπούς στην Ουγγαρία για να αποσπάσουν την προσοχή του κοινού από τα εγκλήματα που διέπραξε η ίδια η χώρα, συμπεριλαμβανομένων των βιασμών που διαπράχθηκαν κατά των σοβιετικών γυναικών από τους Ούγγρους στο Ανατολικό μέτωπο. Ουγγρικά κορίτσια απήχθησαν και μεταφέρθηκαν στις εγκαταστάσεις του Κόκκινου Στρατού, όπου φυλακίστηκαν, βιάστηκαν επανειλημμένα και μερικές φορές δολοφονήθηκαν.

## Απομνημονεύματα και ημερολόγια
Τα γεγονότα στις γειτονιές Naphegy και Krisztinaváros της Βουδαπέστης αναφέρονται σε μερικά ημερολόγια και απομνημονεύματα επιζώντων. Ο Charles Farkas (Farkas Karoly) γεννήθηκε το 1926 και περιλαμβάνει την εμπειρία του κατά τη διάρκεια της πολιορκίας στο βιβλίο του *Vanished by the Danube: Peace, War, Revolution και Flight to the West*. Ο László Dezső, ένα 15χρονο αγόρι το 1944, έζησε στην οδό Mézzros 32 με την οικογένειά του. Ο Ντεζ κράτησε ημερολόγιο σε όλη την πολιορκία. Τα απομνημονεύματα του András Németh περιγράφουν επίσης την πολιορκία και τον βομβαρδισμό των κενών σχολικών κτιρίων που χρησιμοποίησε αυτός και οι συμπατριώτες του ως παρατηρητήριο.

Τα απομνημονεύματα του Heinz Landau, *Goodbye Transylvania, *παρουσιάζουν μια άποψη ενός Γερμανού στρατιώτη για τη μάχη.

*Το Pinball Games: Arts of Survival in Nazi and Communist Era*, που γράφτηκε από τον George F. Eber, είναι ένας πλούσιος λεπτομερής απολογισμός ενός 20χρονου Ούγγρου και της οικογένειάς του που ζούσε στην πολιορκία και δημοσιεύθηκε μετά το θάνατο του το 2010. Περιγράφει τις έξυπνες στρατηγικές που χρησιμοποιήθηκαν για την επιβίωση και την πλήξη και τον τρόμο μιας οικογένειας που παγιδεύτηκε, αλλά δεν θα παραδινόταν. Ο Έμπερ, ο οποίος είχε γίνει διεθνώς γνωστός αρχιτέκτονας, περιέλαβε σκίτσα μαζί με τα απομνημονεύματα του . Ένα από αυτά απεικονίζει έναν Ρώσο στρατιώτη που σκιαγραφείται σε ένα τείχος της Βουδαπέστης την πρώτη νύχτα που οι Γερμανοί εκδιώχθηκαν από τη γειτονιά του. Το υπόμνημα περιλαμβάνει επίσης μια περιγραφή του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και τη μεταπολεμική μετάβαση της χώρας σε κομμουνιστικό καθεστώς.

Τα απομνημονεύματα του 14χρονου δρομέα αποστολής, Ervin Y. Galantay, δίνουν μια εικόνα για τη μάχη και την αστική μάχη. Το ημερολόγιο του νεαρού δρομέα περιγράφει την καθημερινή ζωή και την επιβίωση πολιτών και στρατιωτών. Δημοσιεύθηκε στα αγγλικά από τον Τύπο Militaria στη Βουδαπέστη το 2005, με τον τίτλο Boy Soldier.

Ο Joseph Szentkiralyi, ο οποίος είχε εργαστεί στις Ηνωμένες Πολιτείες πριν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, είχε απελαθεί στην Ουγγαρία ως ξένος εχθρός μετά την έναρξη του πολέμου. Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας, αυτός και η οικογένειά του βίωναν συνεχείς βομβαρδισμούς του πυροβολικού και τις μάχες από δρόμο σε δρόμο μεταξύ των Γερμανών, των υπολειμμάτων του Βασιλικού Στρατού της Ουγγαρίας και των επιτιθέμενων Ρουμάνων και Σοβιετικών δυνάμεων. Ο Szentkiralyi, καταζητούμενος για ανάκριση από τους Ούγγρους αξιωματικούς του στρατού, κρυβότανε στους επάνω ορόφους των κτιρίων κατά τη διάρκεια βομβιστικών επιδρομών για να αποφύγει τη σύλληψη. Για να αποφευχθεί η πείνα και να διατηρηθεί ζωντανή η οικογένειά του, ο Szentkiralyi και άλλοι διακινδύνευαν τη ζωή τους για να αφήσουν τα καταφύγια τους τη νύχτα και έσφαζαν παγωμένα άλογα που έβρισκαν στους δρόμους. Στο τέλος, η καθημερινή σίτιση αποτελούνταν από λιωμένο χιόνι, κρέας αλόγου και 150 γραμμάρια ψωμιού. Ο Szentkiralyi εργάστηκε για τους Συμμάχους μετά το τέλος του πολέμου. Μαθαίνοντας ότι αντιμετώπισε επικείμενη σύλληψη, έφυγε στην Ελβετία για να αποφύγει την κράτηση και την πιθανή εκτέλεση από τους Σοβιετικούς.

## Σημειώσεις

* «Η χειρότερη ταλαιπωρία του ουγγρικού πληθυσμού οφείλεται στον βιασμό των γυναικών. Οι βιασμοί ,που επηρέασαν όλες τις ηλικιακές ομάδες από δέκα έως εβδομήντα ετών, είναι τόσο συνηθισμένοι που πολύ λίγες γυναίκες στην Ουγγαρία γλίτωσαν.» Έκθεση της ελβετικής πρεσβείας, σελ.350. (Krisztian Ungvary The Siege of Budapest 2005)
* «... οι αβέβαιοι, άγριοι αριθμοί που κυκλοφορούν δημοσίως επέτρεψαν στην Ουγγαρία να επαναπροσδιορίσει την εθνική της ταυτότητα μετά τον πόλεμο, δημιουργώντας το μύθο πως υπέφερε η Ουγγαρία όχι μόνο από τη ναζιστική Γερμανία αλλά και από το κόκκινο στρατό. Στην Ουγγαρία, αναφέροντας τα εγκλήματα (βιασμός και λεηλασία) που διαπράχθηκαν από τον Κόκκινο Στρατό θεωρήθηκε ως εκτροπή της προσοχής του κοινού μακριά από τα εγκλήματα που διέπραξε η Ουγγαρία ως μέρος της ναζιστικής πολεμικής μηχανής. Επειδή ο Κόκκινος Στρατός τοποθετήθηκε μόνιμα στην Ουγγαρία μετά το 1945, οι βιασμοί δεν ήταν μέρος του δημόσιου λόγου. Μια προβλέψιμη εξέλιξη της ουγγρικής ιστοριογραφίας μετά το 1989 ήταν να τονίσει το μαρτύριο της Ουγγαρίας, μετά τα όσα δημοσιεύθηκαν στη Δύση από Ούγγρους μετανάστες που ήταν μακριά όχι μόνο από αρχειακές πηγές αλλά και από τη μονολιθική ιστορική εξήγηση της κομμουνιστικής ιστοριογραφίας. Οι αβέβαιες, άγριες εκτιμήσεις επέτρεψαν τόσο στην Αυστρία όσο και στην Ουγγαρία να επαναπροσδιορίσουν τις εθνικές τους ταυτότητες μετά τον πόλεμο και για την Αυστρία τον μύθο του πρώτου θύματος που υπέφερε όχι μόνο από τη ναζιστική Γερμανία αλλά και από τον Κόκκινο στρατό. » Αντρέα Πετς. Η μνήμη και η αφήγηση του βιασμού στη Βουδαπέστη και τη Βιέννη το 1945 // Η ζωή μετά το θάνατο, Cambridge University Press, 2003, σ. 133

## Παραπομπές


Κατηγορία:Βουδαπέστη
Κατηγορία:Ιστορία της Ουγγαρίας κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο