Μπανάνα

thumb|right|180 px|Ο καρπός του δέντρου.
μικρογραφία|Άνθη (Καλαμάτα, Μεσσηνία, Πελοπόννησος)
Η **μπανάνα** είναι τροπικό φρούτο, καρπός της μπανανιάς. Περιέχει βιταμίνες A, B, C, Ε . Καταναλώνεται συνήθως ωμή, αν και μπορεί να φαγωθεί τηγανητή, ψητή και αποξηραμένη, σε στρογγυλές επίπεδες φέτες. Για τη διατήρησή της μπορεί μετά την ξήρανση να τριφτεί σε αλεύρι. Είναι φυτό ενδημικό της τροπικής ζώνης και πιθανώς εξημερώθηκε για πρώτη φορά στην Παπούα Νέα Γουινέα.  Σήμερα καλλιεργείται κυρίως μόνο στην τροπική ζώνη. Ορισμένες πρόσφατες ανακαλύψεις φυτολίθων μπανάνας στο Καμερούν που χρονολογούνται στην πρώτη χιλιετία π.Χ. πυροδότησαν μια διεθνή συζήτηση για την αρχαιότητα της καλλιέργειας της μπανάνας στην Αφρική. Υφίσταται γλωσσολογική της μαρτυρία ότι οι μπανάνες ήταν ήδη γνωστές στη Μαδαγασκάρη περίπου εκείνη την εποχή. Η πιο πρώιμη μαρτυρία καλλιέργειας μπανάνας πριν από αυτές τις πρόσφατες ανακαλύψεις θεωρείτο ο ύστερος 6ος αιώνας. Τούτη η μαρτυρία υπονοεί ότι οι μπανάνες καλλιεργούνταν στην Αφρική πριν φθάσουν Πολυνήσιοι έποικοι στη Μαδαγασκάρη και υποδεικνύει επίσης επαφή και εμπόριο μεταξύ Πολυνήσιων και Αφρικανών τουλάχιστον 3.000 χρόνια πριν. Άλλες ποικιλίες μπανάνας εισήχθησαν στην ανατολική ακτή της Αφρικής.

## Περιγραφή

Ο καρπός είναι μακρόστενος, κίτρινου χρώματος εξωτερικά, με ευχάριστο άρωμα και μαλακό φλοιό ο οποίος μπορεί να αφαιρεθεί με ευκολία. Το εσωτερικό χρώμα του είναι υπόλευκο και εκτός από γευστικός είναι και ιδιαίτερα εύπεπτος (η άγουρη μπανάνα όμως παράγει πολλά αέρια). Το μήκος του μπορεί να φτάσει τα 15-18 εκατοστά και διάμετρο τα 4-5 εκατοστά. Όσο είναι άγουρη η μπανάνα είναι πράσινη. Μόλις ωριμάσει, παίρνει το χαρακτηριστικό της κίτρινο χρώμα. Ο φλοιός της μπορεί εύκολα να αποσπαστεί σε λωρίδες. Το φυτό της μπανάνας είναι ψευδόστεμα που αναπτύσσεται έως τα 6 με 7,6 μέτρα σε ύψος. Τα φύλλα είναι διευθετημένα σπειροειδώς και είναι δυνατόν να αποκτήσουν 2,7 μ. σε μήκος και 60 εκατοστά σε πλάτος.Μια μερίδα μπανάνας θεωρείται ότι είναι περίπου 126 γραμμάρια. Αυτή η ποσότητα περιέχει τα εξής στοιχεία  τα οποία αναφέρονται στον παρακάτω πίνακα:

## Είδη
Υπάρχουν πολλά είδη ποικιλιών μπανάνας, πολλά από τα οποία θα εξέπλητταν τους Δυτικοευρωπαίους καταναλωτές που είναι συνηθισμένοι στην πανταχού παρούσα ποικιλία επιδόρπιου Cavendish που βρίσκονται στα σουπερμάρκετ. Άλλες περιλαμβάνουν τις κόκκινες κουβανέζικες (ή Κολοράντο) οι οποίες προέρχονται από τον Ισημερινό και έχουν καφετί-κόκκινο δέρμα, Λακτάταν από τις Φιλιππίνες οι οποίες είναι πολύ αρωματικές, και Μανζάνο και Μπούρο που έχουν ελαφριές γεύσεις μήλου και λεμονιού, αντίστοιχα. Άλλες εξωτικές ποικιλίες δεν καταναλώνονται γενικά τοπικά, επειδή δεν αποθηκεύονται σωστά ή βλάπτεται εύκολα η φλούδα τους. Φυτευτές μπανάνες (*Musa balbisiana*), οι πρόγονοι της κοινής εξημερωμένης μπανάνας πωλούνται σε αγορές στην Ινδονησία.

## Χρήσεις
Τα φύλλα του φυτού είναι μεγάλα, εύκαμπτα και αδιάβροχα. Χρησιμοποιούνται με πολλούς τρόπους, σαν αλεξιβρόχια (ομπρέλες) και για το τύλιγμα της τροφής με σκοπό το μαγείρεμα ή την αποθήκευση. 

Στην Ινδία ο χυμός που βγαίνει από τον κορμό χρησιμοποιείται ως οικιακό φάρμακο για τη θεραπεία του ίκτερου, ενίοτε με την προσθήκη μελιού.

## Παγκόσμια παραγωγή
250px|right|thumb|Κρήτη
Μεγάλοι παραγωγοί μπανάνας είναι η Ινδία, η Κίνα, οι χώρες της Καραϊβικής, της Νότιας Αμερικής και χώρες της Αφρικής.

### [[Ελλάδα]] ([[Κρήτη]])
Στις αρχές της δεκαετίας του 1920, ένας μοναχός, έπειτα από επιστροφή από τους Αγίους Τόπους, φύτεψε μερικές μπανανιές στη μονή Αγ. Αντωνίου στην Άρβη Ηρακλείου. Καθώς κανένας δεν γνώριζε τα εν λόγω φυτά, όταν καρποφόρησαν κανένας δεν τα δοκίμαζε, ωστόσο κάποιοι τα φύτευαν στις αυλές τους ως καλλωπιστικά φυτά. Αργότερα, ένας γιατρός ο οποίος τις γνώριζε βρέθηκε στην περιοχή, το δοκίμασε μπροστά στους κατοίκους και αγόρασε ένα τσαμπί. Στις αρχές της δεκαετίας του 1930 ξεκίνησαν οι πρώτες καλλιέργειες.

Οι μπανάνες μεταφέρονταν με ζώα στη Βιάννο, το Ηράκλειο Κρήτης και την Αθήνα. Δέκα χρόνια αργότερα, ξεκίνησε η καλλιέργεια στα Μάλια ενώ στις αρχές της δεκαετίας του 1950, οι Κρητικοί το ανακαλύπτουν ως φρούτο. Χάρη στις κατάλληλες εδαφικές και κλιματικές συνθήκες, ευνοήθηκε ο εγκλιματισμός και η ανάπτυξη των φυτών. Με την πάροδο του καιρού, η καλλιέργεια επεκτάθηκε στη Σητεία, το Ρέθυμνο, την Ιεράπετρα και τα Χανιά. Τα καλλιεργήσιμα στρέμματα ήταν 2.500 υπαίθριας και 5.000 θερμοκηπιακής με παραγωγή 30.000 τόνους ετησίως. Το 1981, απαγορεύεται η εισαγωγή μπανάνας, έπειτα από διαμαρτυρίες των μπανανοπαραγωγών, αλλά ξαναγίνεται νόμιμη το 1989. 

Πολλοί παραγωγοί αλλάζουν καλλιέργεια, λόγω του ότι οι καταναλωτές προτιμούν την εισαγόμενη. Το 1990, ιδρύεται ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Κοινής Πώλησης Μπανάνας από τους παραγωγούς της Κρήτης, με έδρα την Άρβη. Αργότερα, η μπανάνα της Κρήτης εντάσσεται στα Ευρωπαϊκά Πρότυπα. Σήμερα καλλιεργούνται περίπου 700 στρέμματα σε θερμοκήπια και 150 στρέμματα σε υπαίθρια καλλιέργεια. Οι ποικιλίες που καλλιεργούνται στο νησί είναι οι Dwarf Cavendish, Giant Cavendish, Grande Naine και Williams με το 90% περίπου της καλλιεργούμενης έκτασης να είναι Grande Naine. Οι μπανάνες που καλλιεργούνται εκεί είναι μικρότερες, αλλά πιο αρωματικές και εύγευστες. Μπορούν επίσης να ευδοκιμήσουν στις Κυκλάδες, τα Δωδεκάνησα και τμήματα της Πελοποννήσου.

### Κύπρος
Στην Κύπρο, η καλλιέργεια ευδοκίµησε στην παραλιακή ζώνη της επαρχίας Πάφου, αλλά σήµερα, περιορίζεται στα χωριά Κισσόνεργα – Πέγεια, με ελάχιστες εξαιρέσεις. Η έκταση είναι περίπου 2600 δεκάρια. Η ποικιλία που ευδοκιμεί είναι η Dwarf Cavendish, χαµηλόκορµη ποικιλία µε καλή προσαρµοστικότητα στις κλιµατικές συνθήκες του νησιού.

## Στον πολιτισμό και τη λαϊκή κουλτούρα

### Θρησκεία και λαογραφία

* Στην Ινδία, οι μπανάνες αποτελούν σημαντικό μέρος σε πολλές ινδουιστικές γιορτές. Στους γάμους της νότιας Ινδίας, ιδιαίτερα στους γάμους των Ταμίλ, οι μπανανιές δένονται σε ζευγάρια για να σχηματίσουν μια αψίδα ως ευλογία στο ζευγάρι για μακροημέρευση.
* Στην Ταϊλάνδη, πιστεύεται ότι ένα συγκεκριμένο είδος μπανανιάς μπορεί να κατοικείται από ένα πνεύμα, το Νανγκ Τάνι, ένα είδος φαντάσματος που σχετίζεται με δέντρα και παρόμοια φυτά που παίρνει τη μορφή νεαρής γυναίκας.
* Στη λαογραφία της Μαλαισίας, ένα φάντασμα γνωστό ως Ποντιανάκ συνδέεται με την μπανανά και το πνεύμα του λέγεται ότι κατοικεί σε αυτή κατά τη διάρκεια της ημέρας.

### Πολιτική επιστήμη

* Μπανανία ονομάζεται μια χώρα με δυσλειτουργικούς θεσμούς και κρατικούς μηχανισμούς, που συνήθως έχει δικτατορικό καθεστώς αλλά φαινομενική δημοκρατία.

### Τέχνη

* Ο Ιάπωνας ποιητής, Ματσούο Μπασό (1644-1694), πήρε το όνομά του από την ιαπωνική λέξη 芭蕉 (Μπασό), όπως ονομάζεται η ιαπωνική μπανάνα. Η μπανανιά που φυτεύτηκε στον κήπο του από έναν ευγνώμονα μαθητή έγινε πηγή έμπνευσης για την ποίησή του, καθώς και σύμβολο της ζωής και του σπιτιού του.
* Το φαλλικό σχήμα της μπανάνας έχει αξιοποιηθεί σε έργα τέχνης από τον πίνακα του Τζόρτζιο ντε Κίρικο *Η αβεβαιότητα του ποιητή* (1913) και μετά.
* Το 1957, κυκλοφόρησε από τον Χάρι Μπελαφόντε το τραγούδι "Banana Boat Song" (μτφρ. *Η μπανανιέρα*) που αφηγείται την ιστορία των σκλάβων της Καραϊβικής που μέρα νύχτα φόρτωναν μπανάνες στα καράβια.
* Το εξώφυλλο του πρώτου άλμπουμ των The Velvet Underground με τίτλο *[[The Velvet Underground & Nico]]* (1967) περιλαμβάνει μια μπανάνα φτιαγμένη από τον Άντι Γουόρχολ. Στην αρχική έκδοση βινυλίου, ο ακροατής μπορούσε να «ξεφλουδίσει» αυτή την μπανάνα για να βρει μια ροζ, ξεφλουδισμένη μπανάνα στο εσωτερικό.
* Η αμερικανική ταινία ''Μπανάνες'' (1971) του Γούντι Άλεν εκτυλίσσεται σε μια φανταστική χώρα της Νότιας Αμερικής, όπου συμβαίνουν ευτράπελες πολιτικές καταστάσεις, παραπέμποντας στην έκφραση *μπανανία* (Αγγλικά: banana republic). Σε ερώτηση σχετικά με τον τίτλο της ταινίας, ο δημιουργός απάντησε ότι την ονόμασε έτσι "επειδή δεν έχει μέσα μπανάνες".
* Η μπανάνες, όπως και άλλα φρούτα, προσωποποιήθηκαν στην ελληνική τηλεοπτική μεταφορά των κόμικς *[[Φρουτοπία]]* (1985) του Ευγένιου Τριβιζά, όπου ήταν παίκτες της ποδοσφαιρικής ομάδας του Πανκιτρινιακού 
* Το 1987, κυκλοφόρησε μια ελληνική βιντεοταινία σε σενάριο και σκηνοθεσία του Γιάννη Δαλιανίδη με τον τίτλο *Μπανάνες* στην οποία ένας άντρας (Πάνος Μιχαλόπουλος) που έχει εμμονή με τις γυναίκες προσπαθεί να θεραπευτεί με μπανανοθεραπεία μετά από συμβουλή του ψυχιάτρου του. 
* Το *Ντομάτα με γεύση μπανάνας* είναι το τελευταίο βιβλίο του συγγραφέα Χρόνη Μίσσιου, που κυκλοφόρησε το 2001 από τις εκδόσεις Γράμματα με θέμα την αμφισβήτηση της σύγχρονης επιστήμης.

## Δείτε επίσης

* Κέτσαπ μπανάνας
* Μπανάνες Αντιλλών
* Μπανανία
* Μπανανιά

## Παραπομπές - σημειώσεις


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 
* 

Κατηγορία:Τροπικά φρούτα
Κατηγορία:Χλωρίδα της Ωκεανίας
Κατηγορία:Χλωρίδα της Παπούα Νέας Γουινέας
Κατηγορία:Εδώδιμα φρούτα