Βινυλυδροϋπεροξείδιο

To **βινυλυδροϋπεροξείδιο** (αγγλικά: *vinylhydroperoxide*) είναι οργανική χημική ένωση, που περιέχει άνθρακα, υδρογόνο και οξυγόνο, με μοριακό τύπο **[[C2H4O2|C<sub>2</sub>H<sub>4</sub>O<sub>2</sub>]]** και ημισυντακτικό τύπο **CH<sub>2</sub>=CHO<sub>2</sub>H**. Είναι ένα οργανικό υπεροξείδιο και αποτελεί «τυπικό» υδατάνθρακα (δηλαδή ανήκει στις ενώσεις που έχουν την αναλογία ατόμων υδρογόνου - οξυγόνου 2:1, που έχει και το νερό, αλλά χωρίς να είναι πραγματικά σάκχαρα).

## Ισομέρεια
Με βάση το χημικό του τύπο, **C<sub>2</sub>H<sub>4</sub>O<sub>2</sub>**, έχει τα ακόλουθα εννέα (9) ισομερή θέσης:
# 1,1-αιθενοδιόλη, με ημισυντακτικό τύπο **CH<sub>2</sub>=C(OH)<sub>2</sub>**. Πρόκειται για ασταθή διενόλη, ελάσονα ταυτομερή με το αιθανικό οξύ.
# 1,2-αιθενοδιόλη, με ημισυντακτικό τύπο **HOCH=CH(OH)** (σε δύο (2) γεωμετρικά ισομερή). Πρόκειται για ασταθή διενόλη, ελάσονα ταυτομερή με την υδροξυαιθανάλη.
# Υδροξυαιθανάλη, με ημισυντακτικό τύπο **ΗΟCH<sub>2</sub>CHO.**
# Αιθανικό οξύ με ημισυντακτικό τύπο **CH<sub>3</sub>COOH**.
# Μεθανικός μεθυλεστέρας με ημισυντακτικό τύπο **HCOOCH<sub>3</sub>**.
# 1,2-διοξετάνιο ή **1,2-επιδιοξυαιθάνιο** με γραμμικό τύπο 200px|σύνδεσμος=https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B5%CE%AF%CE%BF:1,2-dioxetane.png|51x51εσ.
# 1,3-διοξετάνιο ή **1,1΄-εποξυμεθοξυμεθάνιο** με γραμμικό τύπο σύνδεσμος=https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B5%CE%AF%CE%BF:1,3-dioxetane.png|61x61εσ.
# Μεθυλοδιοξιράνιο ή **1,1-επιδιοξυαιθάνιο** με γραμμικό τύπο σύνδεσμος=https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B5%CE%AF%CE%BF:Methyldioxirane.png|69x69εσ.
# Οξιρανόλη ή **1,2-εποξυαιθανόλη** με γραμμικό τύπο σύνδεσμος=https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B5%CE%AF%CE%BF:Hydroxyoxirane.png|91x91εσ.

## Παραγωγή

Πολλές οργανομεταλλικές ενώσεις έχουν την τάση να εισάγουν μοριακό οξυγόνο σε δεσμούς C-M, όπου M μέταλλο, ενώ τα ηλεκτροθετικά μέταλλα είναι ευαίσθητα στην παρουσία νερού. Οι ιδιότητες αυτές αξιοποιούνται για την παραγωγή οργανικών υπεροξειδίων.

Πιο συγκεκριμένα, το βινυλυδροϋπεροξείδιο μπορεί να παραχθεί με επίδραση οξυγόνου σε βινυλολίθιο ή βινυλομαγνησιοαλογονίδιο (CH3MgX), ακολουθούμενη από υδρόλυση:
\mathrm{CH_2=CHLi + O_2 \xrightarrow[-10^oC] CH_2=CHO_2Li \xrightarrow{+H_2O}CH_2=CHO_2H + LiOH}

ή

\mathrm{CH_2=CHMgX + O_2 \xrightarrow CH_2=CHO_2MgX \xrightarrow{+H_2O}CH_2=CHO_2H + Mg(OH)X \downarrow}

Εναλλακτικά, υπάρχει δυνατότητα παραγωγής βινυλυδροϋπεροξειδίου με επίδραση Hg2+ σε αιθίνιο, ακολουθούμενη από επίδραση υπεροξειδίου του υδρογόνου:
\mathrm{HC \equiv CH + H_2O_2 \xrightarrow[H_2SO_4]{Hg^{2+}} CH_2=CHO_2H } 


## Χημική συμπεριφορά

### Αυτοδιάσπαση
Το βινυλυδροϋπεροξείδιο είναι ασταθές και αυτοδιασπάται με εξώθερμη αντίδραση. Σε αραιά διαλύματα σχηματίζει ελεύθερες ρίζες CH2=CHO• και •OH, που μπορούν να προκαλέσουν την έναρξη σειράς αντιδράσεων πολυμερισμού. Σε χημικά καθαρή μορφή μπορεί να χρειαστεί κάποια θερμότητα για την έναρξη της διαδικασίας, αλλά χρειάζεται προσοχή, γιατί η επιπλέον θερμότητα που παράγεται από την εξώθερμη διάσπαση κάνει τη διάσπαση αυτοεπιταχυνόμενη. Γενικά, έχουμε τις ακόλουθες αντιδράσεις διάσπασης:
\mathrm{CH_2=CHO_2H \xrightarrow{} CH_2=CHO^\bullet + \ ^\bullet OH}

\mathrm{CH_2=CHO_2H \xrightarrow{\triangle} CH_2=CHOH + |O|}
Επειδή η τελευταία παραγώμενη αιθενόλη ταυτομερίζεται σε αιθανάλη, που είναι εύκολα οξειδώσιμη σε αιθανικό οξύ, το τελευταίο είναι και το πιθανότερο τελικό προϊόν:
\mathrm{CH_2=CHOH \xrightarrow{} CH_3CHO \xrightarrow{+|O|} CH_3COOH}


### Ενεργό οξυγόνο
Το θεωρητικό ποσοστό σε «ενεργό οξυγόνο» για το βινυλυδροϋπεροξείδιο είναι A[O]θ% = 16/60·100% ≈ 26,7%.

### Παραγωγή εποξειδίων από αλκένια
Οξειδώνει αλκένια στα αντίστοιχα εποξείδια. Για παράδειγμα, οξειδώνει αιθένιο σε οξιράνιο:
\mathrm{CH_2=CHO_2H + CH_2=CH_2 \xrightarrow{} CH_3CHO +}σύνδεσμος=https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B5%CE%AF%CE%BF:Ethylene_oxide.svg|44x44εσ|Οξιράνιο


### Αναγωγή σε αιθανόλη
Ανάγεται (τελικά) σε αιθανόλη από λιθιοαργιλιοϋδρίδιο:
\mathrm{2CH_2=CHO_2H + LiAlH_4 \xrightarrow{} 2CH_3CH_2OH + LiAlO_2}


### Μετατροπή σε αιθενόνη
Με επίδραση ισχυρής βάσης, όπως το υδροξείδιο του καλίου, το βινυλυδροϋπεροξείδιο μπορεί να μετατραπεί σε αιθενόνη και νερό, μέσω ανασχηματισμού Kornblum–DeLaMare:
\mathrm{CH_2=CHO_2H  \xrightarrow{KOH} CH_2=CO + H_2O}


## Πηγές

* Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου, *Οργανική Χημεία*, Αθήνα 1972
* Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
* SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
* Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982
* Δημήτριου Ν. Νικολαΐδη: Ειδικά μαθήματα Οργανικής Χημείας, Θεσσαλονίκη 1983.
* Ν. Αλεξάνδρου, Α. Βάρβογλη, Δ. Νικολαΐδη: Χημεία Ετεροχημικών Ενώσεων, Θεσσαλονίκη 1985
## Αναφορές και σημειώσεις


Κατηγορία:Οργανικά υπεροξείδια
Κατηγορία:Ασταθείς ενώσεις
Κατηγορία:Τυπικοί υδατάνθρακες
Κατηγορία:C2