Προεδρικές εκλογές 2025 στην Γκαμπόν

**Προεδρικές εκλογές διεξήχθησαν στη [[Γκαμπόν]]** στις 12 Απριλίου 2025. Ήταν οι πρώτες εκλογές στη χώρα από τότε που η δυναστεία Μπόνγκο ανατράπηκε στο πραξικόπημα του 2023 έπειτα από 56 χρόνια στην εξουσία. Ο μεταβατικός πρόεδρος Μπρις Ολιγκί Νγκεμά ήταν υποψήφιος ως ανεξάρτητος, υπό την πλατφόρμα του Συναγερμού των Οικοδόμων.

Η συμμετοχή των ψηφοφόρων ανήλθε στο 70%, το υψηλότερο ποσοστό από τις προεδρικές εκλογές του 1993, τις πρώτες πολυκομματικές εκλογές. Την επόμενη ημέρα, ο Ολιγκί ανακηρύχθηκε νικητής των εκλογών, λαμβάνοντας το 90% των ψήφων, ενώ ο βασικός του αντίπαλος Αλαίν Κλοντ Μπιλί Μπι Νζε έλαβε 3%.
Τον Αύγουστο του 2023 διεξήχθησαν γενικές εκλογές, όπου ο τότε πρόεδρος Αλί Μπόνγκο εξασφάλισε τρίτη θητεία με 64% των ψήφων. Τα αποτελέσματα προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις και διαφωνίες και τέσσερις ημέρες αργότερα, ο Στρατός της Γκαμπόν και η Ρεπουμπλικανική Φρουρά της Γκαμπόν, υπό την ηγεσία του ταξίαρχου Μπρις Ολιγκί Νγκεμά, ξαδέλφου του Μπόνγκο, πραγματοποίησαν πραξικόπημα που ανέτρεψε και συνέλαβε τον Μπονγκό και την κυβέρνησή του, ακύρωσε τα αποτελέσματα των εκλογών και διέλυσε όλους τους κρατικούς θεσμούς. Ο στρατός ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας και συγκρότησε χούντα με τον Μπρις Ολιγκί ως μεταβατικό πρόεδρο.

Στις 13 Νοεμβρίου η χούντα υποσχέθηκε τη διεξαγωγή ελεύθερων και δίκαιων εκλογών.  Ο Μπρις Ολιγκί και η χούντα δεσμεύτηκαν να επιστρέψουν την εξουσία στους πολίτες στο τέλος μιας διετούς μεταβατικής περιόδου. Ωστόσο, στις αρχές Μαρτίου του 2025, παραιτήθηκε από τον στρατό και παρουσιάστηκε ως πολίτης, καθιστώντας τον έτσι επιλέξιμο για υποψηφιότητα.

Στις 9 Ιανουαρίου 2025 ο Ολιγκί ανακοίνωσε ότι η χώρα θα διεξάγει προεδρικές εκλογές στις 22 Μαρτίου 2025. Η απόφαση αυτή ακολούθησε την υιοθέτηση νέου συντάγματος τον Νοέμβριο του 2024, που θέσπιζε προεδρικό σύστημα με χρονικούς περιορισμούς θητειών και αυστηρότερα κριτήρια επιλεξιμότητας.  Ωστόσο, στις 22 Ιανουαρίου, η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι οι εκλογές θα διεξαχθούν στις 12 Απριλίου 2025. Η ημερομηνία αυτή ήταν έξι μήνες νωρίτερα από ό,τι προβλεπόταν στη μεταβατική συμφωνία.

Στις 20 Ιανουαρίου το Μεταβατικό Κοινοβούλιο ενέκρινε νέο εκλογικό κώδικα, επιτρέποντας στα μέλη των σωμάτων ασφαλείας και στους δικαστές να θέσουν υποψηφιότητα και δεσμεύοντας δύο έδρες στο κοινοβούλιο για τα μέλη της διασποράς της Γκαμπόν. Ορίστηκε όριο ηλικίας τα 70 έτη για την προεδρία, αποκλείοντας έτσι τους πιο γνωστούς υποψηφίους της αντιπολίτευσης.  Επιπλέον, επιτράπηκε σε όσους έχουν διπλή υπηκοότητα να είναι υποψήφιοι –εκτός από τις προεδρικές εκλογές– χωρίς να χρειάζεται να αποποιηθούν την άλλη τους υπηκοότητα, και η ευθύνη για τη διοργάνωση των εκλογών μεταφέρθηκε από τις τοπικές κυβερνήσεις στο Υπουργείο Εσωτερικών. 

Οι αιτήσεις υποψηφιότητας κατατέθηκαν μεταξύ 27 Φεβρουαρίου και 8 Μαρτίου 2025. 

## Συνταγματικό δημοψήφισμα
Στις 16 Νοεμβρίου 2024 η Γκαμπόν διεξήγαγε συνταγματικό δημοψήφισμα στην Γκαμπόν 2024, το οποίο εγκρίθηκε με 91% των ψήφων.  Ως αποτέλεσμα, καταργήθηκε το αξίωμα του Πρωθυπουργού της Γκαμπόν, οι προεδρικές θητείες ορίστηκαν σε επτά έτη με δυνατότητα μίας επανεκλογής και απαιτείται πλέον ο πρόεδρος να έχει τουλάχιστον έναν γονέα και έναν/μία σύζυγο με ιθαγένεια της Γκαμπόν. Το δημοψήφισμα θεωρήθηκε επίσης ως σημαντικό βήμα προς την επιστροφή στη δημοκρατική διακυβέρνηση μετά το πραξικόπημα του 2023.

## Εκλογικό σύστημα
Ο Πρόεδρος της Γκαμπόν εκλέγεται για θητεία επτά ετών μέσω του συστήματος δύο γύρων.

## Υποψήφιοι
### Δηλωμένοι και αποδεκτοί
* Μπρις Ολιγκί Νγκεμά, μεταβατικός πρόεδρος (Συναγερμός των Οικοδόμων)
* Αλαίν Κλοντ Μπιλί Μπι Νζε, πρώην πρωθυπουργός (*Ensemble pour le Gabon*)
* Στεφάν Ζερμέν Ιλόκο, πρώην στέλεχος του Δημοκρατικού Κόμματος της Γκαμπόν (*Large Rassemblement Arc-en-ciel*)
* Ζοζέφ Λαπενσέ Εσιγκόν, δικηγόρος και φορολογικός ελεγκτής (Ανεξάρτητος)
* , επιχειρηματίας (Ανεξάρτητος)
* Άξελ Στοφέν Ιμπίνγκα Ιμπίνγκα, επιχειρηματίας (Ανεξάρτητος)
* Τιερί Ιβόν Μισέλ Νγκόμα, επιχειρηματίας (Ανεξάρτητος)
* Αλαίν Σιμπλίς Γκομπρέ, πολιτικός μηχανικός, οικονομολόγος μεταφορών και δημόσιος υπάλληλος (Πατριωτικό Κόμμα της Γκαμπόν)

### Δηλωμένοι και μη αποδεκτοί
Ζαν-Ρεμί Γιαμά (*Parti national pour le travail et le progrès*)

### Μη επιτρεπόμενοι λόγω ηλικιακού ορίου
* Αλμπέρτ Όντο Όσα
* Πιερ Κλαβέρ Μαγκάνγκα Μουσαβού (Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Γκαμπόν)

## Διεξαγωγή
Το Υπουργείο Εξωτερικών της Γκαμπόν ανακοίνωσε ότι τόσο η Αφρικανική Ένωση όσο και η Ευρωπαϊκή Ένωση απέστειλαν παρατηρητές για την παρακολούθηση των εκλογών. Περίπου 3.000 εκλογικά τμήματα χρησιμοποιήθηκαν για την εξυπηρέτηση περίπου 920.000 εγγεγραμμένων ψηφοφόρων, συμπεριλαμβανομένων 28.000 που βρίσκονται στο εξωτερικό.

Η Αποστολή Παρακολούθησης των Εκλογών από Οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών της Γκαμπόν ανέφερε ότι τουλάχιστον το 94,8% των εκλογικών τμημάτων που παρατηρήθηκαν λειτούργησαν υπό ικανοποιητικές συνθήκες, ενώ το 98,6% κρίθηκε ότι λειτούργησε με ικανοποιητική διαφάνεια.

Σύμφωνα με τις πρώτες αναφορές διεθνών παρατηρητών, δεν καταγράφηκαν σοβαρά περιστατικά κατά τη διάρκεια της ψηφοφορίας. Η Ομάδα Παρατηρητών της Κοινοπολιτείας χαρακτήρισε τις εκλογές ήρεμες και τακτικές, επαινώντας τη βελτίωση στο τοπίο των μέσων ενημέρωσης, με μειωμένη κρατική παρέμβαση στο δημοσιογραφικό περιεχόμενο. Ωστόσο, κάλεσε τους πολίτες να συμμετέχουν περισσότερο στη δημοκρατική διαδικασία.

Παρά τις θετικές παρατηρήσεις, το BBC ανέφερε ότι κάποιοι βασικοί πολιτικοί αντίπαλοι αποκλείστηκαν από την εκλογική διαδικασία, γεγονός που προκαλεί ανησυχίες για τον συμπεριληπτικό χαρακτήρα της δημοκρατικής διαδικασίας.

## Αποτελέσματα
Σύμφωνα με τα προσωρινά αποτελέσματα που ανακοινώθηκαν στις 13 Απριλίου, ο Ολιγκί εξασφάλισε το 90,35% των ψήφων, ενώ ο Μπιλί Μπι Νζε έλαβε 3,02%, με το υπόλοιπο ποσοστό να κατανέμεται σε έξι ακόμη υποψηφίους. Η συμμετοχή εκτιμήθηκε στο 70,4%.

Στις 18 Απριλίου ο υπουργός Εσωτερικών και Ασφάλειας Χέρμαν Ιμονγκό παραχώρησε συνέντευξη Τύπου για να διορθώσει «σφάλματα» στα αρχικά εκλογικά αποτελέσματα. Μετά την πλήρη κεντρικοποίηση των πρωτοκόλλων, τα τελικά αποτελέσματα έδειξαν ότι ο Ολιγκί έλαβε 94,85% των ψήφων. Τα διορθωμένα αποτελέσματα υποβλήθηκαν στο Συνταγματικό Δικαστήριο της Γκαμπόν, το οποίο τα επικύρωσε στις 25 Απριλίου.
## Αποτελέσματα

## Εξελίξεις μετά τις εκλογές
Ο Μπιλί Μπι Νζε χαρακτήρισε τις εκλογές «μη ελεύθερες» και σημαδεμένες από την «κατάληψη όλων των κρατικών πόρων». Παράλληλα, ο Μπιλί Μπι Νζε ευχήθηκε καλή τύχη στη νέα ηγεσία και υποσχέθηκε να παραμείνει στην πολιτική.

Ο Μπρις Ολιγκί Νγκεμά ορκίστηκε στις 3 Μαΐου 2025.

Η Γκνίνγκα Τσανίνγκ Ζεναμπά διορίστηκε υπουργός Επιχειρηματικότητας, Εμπορίου και ΜΜΕ με προεδρικό διάταγμα στις 5 Μαΐου 2025.

## Παραπομπές


2025
Γκαμπον