Ελευθέριος Μαντζίκας

Ο **Ελευθέριος Μαντζίκας** (1917, Λιγοψά Ιωαννίνων -  28 Φεβρουαρίου 2008) ήταν Έλληνας επιχειρηματίας, ιδρυτής της βιοτεχνίας ζυμαρικών Ρεκόρ και μετέπειτα ιδιοκτήτης της MISKO.

## Βιογραφία
Γεννήθηκε το 1917 στη Λιγοψά Ιωαννίνων. 

Ήταν το πρώτο παιδί της οικογένειας του Χρήστου και της Βασιλικής Μαντζίκα, το γένος Πατραμάνη. Είχε ακόμα μία αδερφή, την Αναστασία. Ο πατέρας του μέχρι τότε εργαζόταν ως αρτεργάτης στην Αίγυπτο. Το 1919, σε ηλικία δύο ετών έχασε τη μητέρα του, την 21χρονη Βασιλική, η οποία απεβίωσε έχοντας νοσήσει από την Ισπανική Γρίπη. 

### Παιδικά και νεανικά χρόνια
Πέρασε δύσκολα παιδικά χρόνια στη Λιγοψά, όπου μεγάλωσε κυρίως με τις γιαγιάδες του, αφού ο πατέρας του έλειπε το μεγαλύτερο διάστημα για δουλειά. Ο πατέρας του παντρεύτηκε ξανά λίγα χρόνια μετά την Παρασκευή Κυρίου, με την οποία απέκτησε τρία παιδιά: την Ευανθία, τη Σταυρούλα και τον Χαρίλαο. Το 1928, μόλις ο Λευτέρης τελείωσε την Ε’ τάξη του δημοτικού σχολείου, ταξίδεψε με τον πατέρα του στην Αθήνα, όπου εγγράφηκε στην ΣΤ’ τάξη και συνέχισε το σχολείο, ενώ ο Χρήστος Μαντζίκας ενοικίασε μαζί με τον συγχωριανό Ιωάννη Ντίσκο έναν φούρνο.

Τον Ιούλιο του 1931 ο πατέρας του Λευτέρη αποφάσισε να επιστρέψει στον τόπο του αφήνοντας τη δουλειά στην Αθήνα. Εγκαταστάθηκε στα Γιάννενα χωρίς τον Λευτέρη για να εργαστεί επίσης ως αρτεργάτης, κάνοντας παράλληλα και εποχικές αγροτικές εργασίες. Ο Λευτέρης έμεινε με τον θείο του, Δημήτριο Πατραμάνη, αδερφό της μητέρας του, για να ολοκληρώσει τη Β’ τάξη του γυμνασίου. 

Από τον Σεπτέμβριο του 1931, έχοντας επιστρέψει πια και αυτός στα Γιάννενα και μαθητής της Ζωσιμαίας Σχολής Ιωαννίνων, έμενε στον φούρνο, όπου εργαζόταν ο πατέρας του. Τότε αρρώστησε από ελονοσία. Ο Βασίλης Μαντζίκας, αδερφός του πατέρα του, προσκάλεσε τον Λευτέρη στην Αθήνα για να αναρρώσει από την ελονοσία και να συνεχίσει το σχολείο. Εκεί έμενε στον φούρνο, όπου δούλευε ο θείος του, και σιτιζόταν με βιβλιάριο από τοπική ταβέρνα. Ο Λευτέρης, που δεν ήθελε να στηρίζεται πια οικονομικά από κανέναν, ζήτησε δουλειά στο παντοπωλείο των Αδερφών Κίκιζα, μετέπειτα ιδιοκτητών της εταιρείας ζυμαρικών Μέλισσα**,** όπου προσλήφθηκε ως βοηθός του λογιστή Χρήστου Λαμπαδαράκη. Με κόπο και πολλές στερήσεις, παράλληλα με τη δουλειά τα βράδια διάβαζε κι έτσι αποφοίτησε του νυχτερινού εξατάξιου γυμνασίου και συνέχισε τις σπουδές του στην επίσης νυχτερινή τριετή Εμπορική Ιδιωτική Σχολή «Φοίνιξ».

### Πόλεμος
Τον Οκτώβριο του 1938 υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία ως ναύτης στον Πόρο και στη συνέχεια στον στρατό ξηράς με τοποθέτησή του στη Μυτιλήνη. Μετά ήρθε ο πόλεμος. Τον Ιανουάριο του 1941 βρέθηκε κληρωτός στη πρώτη γραμμή στην Κλεισούρα, όπου υπηρέτησε την πατρίδα του μέχρι τον Απρίλιο του 1941.

Όταν το μέτωπο κατέρρευσε γύρισε με ελαφρά κρυοπαγήματα στη Λιγοψά και στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου αρραβωνιάστηκε τη Μαρίνα Ντίσκου, κόρη του Ιωάννη Ντίσκου, την οποία γνώρισε στο καράβι «Ο Γλάρος» στο δρομολόγιο Πειραιάς-Πρέβεζα. Ο γάμος τους ήρθε λίγους μήνες μετά, στις 30 Σεπτεμβρίου του 1941. Εργάζονταν και οι δύο στον οικογενειακό φούρνο, ο οποίος έπειτα από μεγάλες δυσκολίες κατάφερε να επιβιώσει από τις καταστροφές του πολέμου και η λειτουργία του συνεχίστηκε μέχρι το 2014 στο Κολωνάκι με την επωνυμία «Κομπλέ». 

### Επιχειρηματική δράση
Η καθημερινή του επαφή με τους εμπόρους σιτηρών και αλεύρων σε συνδυασμό με το διορατικό του πνεύμα και τις γνώσεις του από τις σπουδές του στην εμπορική σχολή, τον ώθησαν σε μια απόφαση που άλλαξε για πάντα τη ζωή του.

Με την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων από την Αθήνα, ξεκίνησε η επιχειρηματική δράση του. Τον Μάρτιο του 1945, μαζί με τον φίλο του, Εμμανουήλ Παπαναστασίου, πρόσφυγα από την Κύζικος της Μικράς Ασίας, ο οποίος είχε εργαστεί τα παιδικά του χρόνια σε διάφορες βιοτεχνίες ζυμαρικών, και με την κατάθεση μικρών κεφαλαίων, ίδρυσαν στην Αθήνα τη βιοτεχνία ζυμαρικών «Ρεκόρ». Τον Οκτώβριο του 1953 προχώρησαν στη συνένωση της βιοτεχνίας «Ρεκόρ» με τη βιοτεχνία «Θρίαμβος» της οικογένειας Θεοδωράκη με έδρα την Αθήνα και της εταιρίας «Α.Ε. Παπαχρυσάνθου και Καμπέρου» με έδρα την Πάτρα. 

Στην πορεία, δαπανώντας το ποσό των 10.000 δραχμών, εξαγόρασαν την επωνυμία της εταιρίας MISKO (ΜΙΣΚΟ όπως ήταν η αρχική επωνυμία) με έδρα την Αθήνα, η οποία είχε ήδη χρεωκοπήσει από το 1945. Η ιστορία της MISKO είχε ξεκινήσει ως εργαστήρι παρασκευής ζυμαρικών το 1927 στον Πειραιά από τις οικογένειες του Φώτη Μιχαηλίδη, βιοτέχνη ζυμαρικών με καταγωγή από τη Μικρά Ασία, και του Μίνωα Κωνσταντίνη, Έλληνα από τα Χανιά με εβραϊκή καταγωγή.

Έτσι δημιουργήθηκε το 1953 στην Πάτρα η πρώτη εταιρία ζυμαρικών με καθαρά ευρωπαϊκά πρότυπα και η άνοδος για τη MISKO δεν άργησε να έρθει.

Τα μέσα της δεκαετίας του ’50 αποτέλεσαν εποχή ορόσημο για την εταιρία. Ένα ταξίδι του Λευτέρη στην περιοχή των Μετεώρων έγινε η αφορμή της δημιουργίας της πασίγνωστης διαφήμισης με έναν καλόγερο, που ξεκινούσε για τα ψώνια της μονής με το γαϊδουράκι του, και στο βάθος ένας άλλος ηγούμενος τού υπενθύμιζε τη μάρκα των μακαρονιών. Στη λεζάντα της υπήρχε μια φράση που έγινε μία από τις πιο χαρακτηριστικές διαφημίσεις όλων των εποχών: «Ακάκιε, μην ξεχάσεις τα μακαρόνια να είναι ΜΙΣΚΟ». Ο μοναχός Ακάκιος εξακολουθεί μέχρι και σήμερα να κοσμεί όλες τις συσκευασίες των ζυμαρικών της εταιρίας.

Η διαφήμιση εκτόξευσε τις πωλήσεις της βιοτεχνίας. Η MISKO υπήρξε η πρώτη ελληνική βιομηχανία ζυμαρικών που συσκεύασε τα μακαρόνια καταργώντας την χύμα διάθεση και βάζοντας τέλος στη νοθεία. Έπειτα από εισήγηση του Λευτέρη ως προέδρου του Συνδέσμου Ελλήνων Βιομηχάνων, εκδόθηκαν ειδικές αγορανομικές διατάξεις, που κατέστησαν επώνυμα τα ζυμαρικά και διασφαλίστηκαν άμεσα τα συμφέροντα των αγοραστών. Οι καινοτομίες διαδέχθηκαν η μία την άλλη και η MISKO κατέκτησε την πρώτη θέση στην αγορά ζυμαρικών. 

Το 1992 η ιταλική Barilla εξαγόρασε τη MISKO, διατηρώντας ωστόσο τον Μαντζίκα σαν επίτιμο πρόεδρο της βιομηχανίας. Λίγο καιρό μετά, ίδρυσε τη «ΘΕΟΜΑΡ», μια εταιρία επεξεργασίας μαρμάρων, δίνοντας έτσι συνέχεια στην αξιοσημείωτη επιχειρηματική του δραστηριότητα.

## Σωματεία
Ο Λευτέρης Μαντζίκας υπήρξε πρόεδρος και ενεργό μέλος σε πάνω από δέκα σωματεία και συνδέσμους.

Διετέλεσε πρόεδρος του Πανελλήνιου Συνδέσμου Βιομηχάνων Ζυμαρικών για 32 συνεχή χρόνια και πρόεδρος της Ομοσπονδίας Συνδέσμων Βιομηχάνων Ζυμαρικών των 12 χωρών της πρώην ΕΟΚ. Υπήρξε μέλος του γενικού συμβούλιου του Συνδέσμου Ελλήνων Βιομηχάνων, του γενικού συμβουλίου των Ανωνύμων Εταιριών Ε.Π.Ε. και του Πανελλήνιου Συνδέσμου Εξαγωγών. 

Το 1957 ίδρυσε στην Αθήνα την «Αδελφότητα Λιγοψάς», της οποίας υπήρξε πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου για 31 χρόνια. Διετέλεσε πρόεδρος της Πανηπειρωτικής Συνομοσπονδίας Ελλάδος για 15 χρόνια, χρηματοδοτώντας την, επίσης, ώστε να αποκτήσει ιδιόκτητα γραφεία στην Αθήνα. Το 1984, η ομοσπονδία ανακήρυξε τον Λευτέρη ως Μέγα Ηπειρώτη Ευεργέτη. Ήταν επίτιμος πρόεδρος και ευεργέτης της Ομοσπονδίας Πωγωνησίων και Μουργκάνας καθώς και άλλων σωματείων και αδελφοτήτων, και ισόβιο μέλος Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας (του Αρσάκειου) και του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού.

## Φιλανθρωπίες
Ο Μαντζίκας πρόσφερε με κάθε ευκαιρία στήριξη για την αντιμετώπιση καθημερινών δυσκολιών αλλά και δωρίζοντας ποσά σε οργανισμούς, ιδρύματα, νοσοκομεία, εκκλησιαστικούς ναούς, στην κοινότητα της Λιγοψάς χρηματοδοτώντας πολλά έργα.

Προσέφερε οικονομική βοήθεια για την οικοδόμηση της αίθουσας διδασκαλίας στη Στέγη Προβληματικών Παιδιών Ηπείρου στη Ζίτσα. Ενίσχυσε την ανοικοδόμηση του Πνευματικού κέντρου «Τσακάλωφ» των Ιωαννίνων, έκανε δωρεές στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων (ιατρική σχολή), στην εταιρία Ηπειρωτικών Μελετών, στον Σύλλογο Πολυτέκνων Γονέων των Ιωαννίνων, στο λύκειο Ελληνίδων, επιχορήγησε σπουδαστές από τη Λιγοψά, αλλά και παιδικό συσσίτιο στο δημοτικό σχολείο Λιγοψάς. Επιπλέον, έκανε δωρεές στο Γενικό Νοσοκομείο Ιωαννίνων, στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ιωαννίνων, στο Πατριαρχείο και στο Άγιο Όρος. Αναρίθμητες είναι και οι επιχορηγήσεις για κοινοτικά έργα που αφορούν ανακατασκευές σε εκκλησίες, πλατείες και παιδικές χαρές. Ενίσχυσε, ακόμα, με τόνους ζυμαρικών την Καλαμάτα, τη Ρουμανία και την Αιθιοπία.

Απέσπασε σε όλη τη διάρκεια της ζωής του πολλές διακρίσεις και βραβεία και τιμήθηκε για την ευεργεσία και την ανιδιοτελή προσφορά του. 

## Οικογένεια
Στις 28 Φεβρουαρίου 2008, ο Μαντζίκας απεβίωσε σε ηλικία 91 ετών. Έντεκα μέρες νωρίτερα, είχε αποβιώσει η σύζυγός του, Μαρίνα, με την οποία είχαν περάσει μαζί 67 χρόνια.

Ο Λευτέρης και η Μαρίνα απέκτησαν μαζί δύο κόρες: τη Βασιλική, σύζυγο του Δημητρίου Παντζόπουλου, ασχολούμενου με ναυτιλιακές επιχειρήσεις, και την Ειρήνη, σύζυγο του Αθανασίου Γιώτη, βιομήχανου μπαχαρικών. Είχε τέσσερα εγγόνια.

## Πηγές

* *Βασίλη Κραψίτη, «Ο Λευτέρης Χρ. Μαντζίκας – Μέγας Ηπειρώτης Ευεργέτης», Αθήνα 1993.*

## Παραπομπές

Κατηγορία:Έλληνες επιχειρηματίες