Σηροτροφία

μικρογραφία|Κουκούλια σε διαδικασία βρασμού.
Η **σηροτροφία**, ή **βελουτουργία** ή **εκτροφή μεταξοσκωλήκων**, είναι η καλλιέργεια μεταξοσκωλήκων για την παραγωγή μεταξιού. Παρόλο που υπάρχουν διάφορα εμπορικά είδη μεταξοσκωλήκων, η κάμπια του οικιακού μεταξοσκώληκα (*Bombyx mori*) είναι το πιο ευρέως χρησιμοποιούμενο και εντατικά μελετημένο είδος. Αυτό το είδος μεταξοσκώληκα πλέον δεν απαντάται στην άγρια φύση, καθώς έχει τροποποιηθεί μέσω επιλεκτικής εκτροφής, καθιστώντας τα περισσότερα άτομα άπτερα και χωρίς άμυνα απέναντι σε θηρευτές. Πιστεύεται ότι το μετάξι παραγόταν για πρώτη φορά στην Κίνα ήδη από τη Νεολιθική περίοδο. Σήμερα, η Κίνα και η Ινδία αποτελούν τους δύο βασικούς παραγωγούς, καλύπτοντας περισσότερο από το 60% της ετήσιας παγκόσμιας παραγωγής μεταξιού.

## Ιστορία

Σύμφωνα με κινεζικά κείμενα του Κομφουκιανισμού, η ανακάλυψη της παραγωγής μεταξιού χρονολογείται περίπου στο 2700 π.Χ., αν και αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν την καλλιέργεια μεταξοσκωλήκων ήδη από την περίοδο Γιανγκσάο (5000–3000 π.Χ.). Το 1977, ανακαλύφθηκε στο Ναντσούν, στην επαρχία Χεμπέι, ένα κομμάτι κεραμικού ηλικίας 5.400–5.500 ετών, σχεδιασμένο να μοιάζει με μεταξοσκώληκα, προσφέροντας το παλαιότερο γνωστό στοιχείο σηροτροφίας. Επιπλέον, με προσεκτική ανάλυση αρχαιολογικών ινών μεταξιού που βρέθηκαν σε μνημεία του πολιτισμού της Κοιλάδας του Ινδού (2450–2000 π.Χ.), πιστεύεται ότι το μετάξι χρησιμοποιούνταν σε ευρύ φάσμα της Νότιας Ασίας. Μέχρι το πρώτο μισό του 1ου αιώνα μ.Χ., το μετάξι είχε φτάσει στην αρχαία Χοτάν μέσω μιας σειράς εμπορικών επαφών κατά μήκος του Δρόμου του Μεταξιού. Μέχρι το 140 μ.Χ., η παραγωγή μεταξιού είχε εγκαθιδρυθεί στην Ινδία. Τον 6ο αιώνα μ.Χ., η λαθραία μεταφορά αυγών μεταξοσκωλήκων στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, οδήγησε στην εγκατάσταση της παραγωγής στη Μεσόγειο, διατηρώντας το μονοπώλιο του Βυζαντίου για αιώνες (Βυζαντινό μετάξι). Το 1147, κατά τη Β΄ Σταυροφορία, ο Ρογήρος Β΄ της Σικελίας (1095–1154) επιτέθηκε σε Κόρινθο και Θήβα, δύο σημαντικά κέντρα παραγωγής βυζαντινού μεταξιού, αιχμαλωτίζοντας υφαντουργούς και τον εξοπλισμό τους και ιδρύοντας δικά του υφαντουργεία στο Παλέρμο και την Καλαβρία, εξαπλώνοντας τελικά τη βιομηχανία στη Δυτική Ευρώπη.
Αρχείο:Women_placing_silkworms_on_trays_together_with_mulberry_leaves_(Sericulture_by_Liang_Kai,_1200s).jpg|Οι μεταξοσκώληκες και τα φύλλα μουριάς τοποθετούνται σε δίσκους.
Αρχείο:Men_preparing_twig_frames_where_silkworms_will_spin_cocoons_(Sericulture_by_Liang_Kai,_1200s).jpg|Προετοιμάζονται ξύλινα πλαίσια από κλαδιά για τους μεταξοσκώληκες.
Αρχείο:Weighing_and_sorting_the_cocoons_(Sericulture_by_Liang_Kai,_1200s).jpg|Τα κουκούλια ζυγίζονται.
Αρχείο:Soaking_the_cocoons_and_reeling_the_silk_(Sericulture_by_Liang_Kai,_1200s).jpg|Τα κουκούλια βράζονται και το μετάξι τυλίγεται σε καρούλια.
Αρχείο:Weaving_the_silk_(Sericulture_by_Liang_Kai,_1200s).jpg|Το μετάξι υφαίνεται χρησιμοποιώντας αργαλειό.


## Παραγωγή
Οι μεταξοσκώληκες τρέφονται με φύλλα μουριάς και, μετά την τέταρτη έκδυση, σκαρφαλώνουν σε ένα κλαδί που τοποθετείται κοντά τους και υφαίνουν τα μεταξωτά τους κουκούλια. Το μετάξι αποτελείται από μια συνεχόμενη ίνα που περιέχει την πρωτεΐνη φιβροΐνη, η οποία εκκρίνεται από δύο σιελογόνους αδένες στο κεφάλι κάθε σκώληκα, και από ένα κολλώδες υλικό που ονομάζεται σερικίνη, το οποίο συγκολλά τις ίνες μεταξύ τους. Η σερικίνη αφαιρείται τοποθετώντας τα κουκούλια σε ζεστό νερό, απελευθερώνοντας τις μεταξωτές ίνες και προετοιμάζοντάς τες για το τύλιγμα σε καρούλια. Αυτή η διαδικασία είναι γνωστή ως **αποκομμίωση**. Η βύθιση σε ζεστό νερό σκοτώνει επίσης την νύμφη του μεταξοσκώληκα.

Οι μεμονωμένες ίνες συνενώνονται για να σχηματίσουν νήμα, σε μια διαδικασία που ονομάζεται κλώση μεταξιού, κατά την οποία το νήμα τραβιέται υπό τάση μέσα από διάφορους οδηγούς και τυλίγεται σε καρούλια. Αυτή η διαδικασία του τύλιγματος παράγει διαφορετικά είδη κλωστών ανάλογα με την ποσότητα και την κατεύθυνση της στρέψης. Τα νήματα μπορούν να πλεχθούν για να σχηματίσουν νήμα. Μετά το στέγνωμα, το ακατέργαστο μετάξι συσκευάζεται ανάλογα με την ποιότητά του.

## Βιώσιμο μετάξι

### Μετάξι ειρήνης
Το πιο διαδεδομένο υποκατάστατο του παραδοσιακού μεταξιού είναι το μετάξι ειρήνης, γνωστό και ως μετάξι Αχίνσα. Ο βασικός παράγοντας που καθιστά αυτό το είδος μεταξιού πιο ηθικό είναι ότι οι πεταλούδες επιτρέπεται να βγουν από τα κουκούλια τους και να πετάξουν πριν τα κουκούλια βραστούν. Αυτό σημαίνει ότι καμία νύμφη δεν «μαγειρεύεται ζωντανή» κατά την παραγωγή. Ωστόσο, οι οικιακοί μεταξοσκώληκες που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή μεταξιού έχουν υποστεί χιλιάδες χρόνια επιλεκτικής εκτροφής και δεν έχουν «σχεδιαστεί» για να βγαίνουν ζωντανοί από τα κουκούλια τους. Δεν μπορούν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους από θηρευτές, καθώς δεν μπορούν να πετάξουν ούτε να βλέπουν καθαρά, και συνήθως πεθαίνουν σύντομα μετά την έξοδο από τα κουκούλια τους.

### Άγριο μετάξι
Τα κουκούλια των μεταξοσκωλήκων Τούσαρ, που βρίσκονται σε ανοικτά δάση, χρησιμοποιούνται για την παραγωγή άγριου μεταξιού, γνωστού και ως μετάξι Τούσαρ. Σε σύγκριση με το παραδοσιακό μετάξι, τα κουκούλια τους συνήθως συλλέγονται αφού οι πεταλούδες έχουν εξέλθει, καθιστώντας το πιο ηθική επιλογή. Επειδή οι άγριοι μεταξοσκώληκες τρέφονται με διάφορα φυτά, το ύφασμα που προκύπτει είναι λιγότερο ομοιόμορφο αλλά πιο ανθεκτικό. Η παραγωγή άγριου μεταξιού, και ειδικά του μεταξιού Τούσαρ, συνήθως απαιτεί λιγότερες χημικές επεξεργασίες σε σχέση με το παραδοσιακό μετάξι, καθώς συχνά υποβάλλεται σε επεξεργασία χωρίς αποκομμίωση ή λεύκανση, διαδικασίες που χρησιμοποιούνται συνήθως στην παραγωγή μεταξιού μουριάς. Ωστόσο, οι νύμφες εξακολουθούν να βρίσκονται μέσα στα κουκούλια όταν αυτά συλλέγονται από ορισμένες επιχειρήσεις που παράγουν «άγριο μετάξι».

### Στάδια παραγωγής
Τα στάδια παραγωγής είναι τα εξής:

# Η θηλυκή πεταλούδα μεταξοσκώληκα γεννά 300 έως 500 αυγά.
# Τα αυγά της πεταλούδας μεταξοσκώληκα εκκολάπτονται και σχηματίζουν προνύμφες ή κάμπιες, γνωστές ως μεταξοσκώληκες.
# Οι προνύμφες τρέφονται με φύλλα μουριάς.
# Αφού μεγαλώσουν και αλλάξουν δέρμα αρκετές φορές, ο μεταξοσκώληκας εκκρίνει μία μεταξωτή ίνα και σχηματίζει ένα δίχτυ για να στηριχθεί.
# Κουνάει το σώμα του από πλευρά σε πλευρά σε σχήμα «8», κατανέμοντας το σάλιο που θα σχηματίσει το μετάξι.
# Το μετάξι στερεοποιείται όταν έρχεται σε επαφή με τον αέρα.
# Ο μεταξοσκώληκας υφαίνει περίπου 1.600 μέτρα ίνας και κλείνεται πλήρως σε ένα κουκούλι μέσα σε δύο με τρεις ημέρες. Η ποσότητα χρήσιμου μεταξιού από κάθε κουκούλι είναι μικρή. Ως αποτέλεσμα, χρειάζονται περίπου 2.500 μεταξοσκώληκες για να παραχθούν 450 γραμμάρια ακατέργαστου μεταξιού.
# Τα ακέραια κουκούλια βράζονται, σκοτώνοντας τη νύμφη του μεταξοσκώληκα.
# Το μετάξι εξάγεται βουρτσίζοντας το άθικτο κουκούλι για να βρεθεί το εξωτερικό άκρο της ίνας.
# Οι μεταξωτές ίνες τυλίγονται στη συνέχεια σε καρούλι. Ένα κουκούλι περιέχει περίπου 910 μ. μεταξωτής ίνας. Το μετάξι σε αυτό το στάδιο ονομάζεται ακατέργαστο μετάξι. Ένα νήμα αποτελείται από έως και 48 μεμονωμένες μεταξωτές ίνες.

Ο Μαχάτμα Γκάντι ήταν επικριτικός απέναντι στην παραγωγή μεταξιού, βασιζόμενος στη φιλοσοφία Αχίνσα («να μην βλάπτουμε κανένα ζωντανό ον»). Προώθησε επίσης το μετάξι Αχίνσα, το οποίο παρασκευάζεται χωρίς να βράζεται η νύμφη για την εξαγωγή του μεταξιού, καθώς και το άγριο μετάξι, που προέρχεται από τα κουκούλια άγριων και ημι-άγριων μεταξοσκωλήκων. Το μουσικό συγκρότημα The Human League επίσης άσκησε κριτική στη σηροτροφία στο πρώτο τους single, *Being Boiled*. Η οργάνωση PETA έχει επίσης κάνει εκστρατείες ενάντια στην παραγωγή μεταξιού.

## Νύμφες ως φαγητό
[μικρογραφία|[Μπόντεγκι]]
Η παραδοσιακή μέθοδος παραγωγής μεταξιού έχει ως αποτέλεσμα περίπου 8 κιλά νύμφες μεταξοσκωλήκων σε υγρή μορφή και περίπου 2 κιλά σε ξηρή μορφή ανά κιλό ακατέργαστου μεταξιού. Αυτό το παραπροϊόν έχει ιστορικά καταναλωθεί από ανθρώπους σε περιοχές παραγωγής μεταξιού.

## Εικονοθήκη

Αρχείο:Equipment_for_unravelling_silk_cocoons._Khotan.jpg|Εξοπλισμός για το ξετύλιγμα των κουκουλιών μεταξιού – Χοτάν.
Αρχείο:Sericulture.jpg|Το τρίτο στάδιο του μεταξοσκώληκα (προνύμφη).
Αρχείο:Sericuturist.jpg|Μεταξοσκώληκες σε σύγχρονο περιστροφικό στήριγμα.
Αρχείο:Sericulture-cocoon.jpg|Κουκούλια μεταξιού πάνω σε στήριγματα.


## Παραπομπές



Κατηγορία:Μετάξι
Κατηγορία:Ιστορία της γεωργίας
Κατηγορία:Παραγωγή μεταξιού
Κατηγορία:Δρόμος του Μεταξιού