Ενισχυμένη Κλίμακα Φουτζίτα

[thumb|right|Το βέλος της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας (National Weather Service) των [Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής|ΗΠΑ που δείχνει την κλίμακα EF. Το βέλος αυτό περιλαμβάνει μια λέξη περιγραφής για κάθε επίπεδο της κλίμακας.]]

Η **Ενισχυμένη Κλίμακα Φουτζίτα (Enhanced Fujita Scale)** ή **Κλίμακα EF** είναι μια βελτιωμένη εκδοχή της πρώτης Κλίμακας Φουτζίτα και χρησιμοποιείται στη Βόρεια Αμερική για την ταξινόμηση της έντασης των σιφώνων, με βάση τις ζημιές που προκαλούν οι σίφωνες στις ανθρώπινες κατασκευές και στην βλάστηση. Αντικατέστησε την αρχική Κλίμακα Φουτζίτα, που είχε θεσπιστεί το 1971 από τον Ted Fujita.

Επί του παρόντος, η νέα αυτή Κλίμακα χρησιμοποιείται μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου και τέθηκε σε εφαρμογή την 1 Φεβρουαρίου 2007, στον Καναδά, από τις 1 Απριλίου 2013, στη Βραζιλία και στη Γαλλία, μεταξύ άλλων χωρών. Η κλίμακα EF χρησιμοποιείται επίσης ανεπίσημα σε άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας.

## Ιστορικό
### Ανεπάρκειες της αρχικής κλίμακας

Παρόλο που η αρχική Κλίμακα Φουτζίτα εξυπηρέτησε για αρκετά χρόνια τις βασικές ανάγκες κατάταξης και ταξινόμησης των σιφώνων, σύντομα θεωρήθηκε ως ανεπαρκής, καθώς προέκυψαν τα εξής προβλήματα:

* Το 1971 που εισήχθη, οι ταχύτητες των ανέμων που σχετίζονται με τις ζημιές που αναφέρονται, σπάνια είχαν έως τότε επαληθευτεί. Ο Fujita και άλλοι το αναγνώρισαν αμέσως αυτό και μια σχετική εντατική τεχνική ανάλυση πραγματοποιήθηκε στο υπόλοιπο της δεκαετίας του 1970. Η εν λόγω έρευνα, καθώς και περαιτέρω μελέτες, απέδειξαν ότι οι πραγματικές ταχύτητες των ανέμων στους σίφωνες που απαιτούνται για να προκαλέσουν τις ζημιές που περιγράφονται στην κλίμακα που καθιερώθηκε το 1971, στην πραγματικότητα ήταν πολύ χαμηλότερες από τα νούμερα που αναφέρονται στην αρχική κλίμακα, ιδίως για τις ανώτερες (F3 έως F5) κατηγορίες - με άλλα λόγια, οι ταχύτητες ανέμου στους ισχυρότερους σίφωνες, με βάση την πρώτη Κλίμακα Φουτζίτα, είχαν υπερεκτιμηθεί.
* Επίσης, αν και η κλίμακα έδωσε γενικές περιγραφές για το είδος των ζημιών που θα μπορούσε να προκαλέσει ένας σίφωνας, έδωσε ελάχιστο συνυπολογισμό και του είδους της οικοδομής, της αντοχής των κατασκευών και άλλων παραγόντων που ενδέχεται να έχουν ως αποτέλεσμα, ένα κτίριο να υποστεί μεγαλύτερες ζημιές σε χαμηλότερες ταχύτητες ανέμου.

### Ανάπτυξη και παρουσίαση της νέας

Η Ενισχυμένη Κλίμακα Φουτζίτα / Enhanced Fujita (EF) Scale ήταν μια αναβάθμιση της παλαιότερης Κλίμακας Φουτζίτα και αναπτύχθηκε μεταξύ του 2000 και του 2004, από εμπειρογνώμονες ειδικούς, χρησιμοποιώντας μηχανικές εκτιμήσεις της ταχύτητας του ανέμου και καλύτερη περιγραφή των ζημιών. Το πρότζεκτ αυτό έφερε την ονομασία **Fujita Scale Enhancement Project** (Πρότζεκτ Ενίσχυσης της Κλίμακας Φουτζίτα) και οργανώθηκε από το **Wind Science and Engineering Research Center** του Πανεπιστημίου Texas Tech University, στο Τέξας. Εκτός από το προσωπικό του Πανεπιστημίου, υπήρξε και εθελοντική συμμετοχή δεκάδων άλλων μετεωρολόγων, εμπειρογνωμόνων και πολιτικών μηχανικών.

Η νέα κλίμακα παρουσιάστηκε στο κοινό από την Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία των ΗΠΑ, σε συνέδριο της American Meteorological Society, στην Ατλάντα, στις 2 Φεβρουαρίου 2006. Χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά έναν χρόνο μετά τη δημόσια ανακοίνωσή της, όταν τμήματα της κεντρικής Φλόριντα επλήγησαν από αρκετούς σίφωνες ταυτόχρονα, από τους οποίους ο ισχυρότερος βαθμολογήθηκε ως EF3 σύμφωνα με την νέα κλίμακα. Η πρώτη φορά που δόθηκε η ανώτατη δυνατή αξιολόγηση EF5, ήταν στον σίφωνα που παρατηρήθηκε στο Γκρίνσμπουργκ (Greensburg) του Κάνσας στις 4 Μαΐου 2007.

Η βελτιωμένη κλίμακα Fujita αντικατέστησε την παροπλισμένη κλίμακα Fujita που εισήχθη το 1971 από τον Ted Fujita. Η επιχειρησιακή χρήση ξεκίνησε στις Ηνωμένες Πολιτείες την 1η Φεβρουαρίου 2007, ακολουθούμενη από τον Καναδά την 1η Απριλίου 2013, ο οποίος χρησιμοποιεί μια ελαφρά τροποποίησή της, γνωστή ως κλίμακα CEF. Χρησιμοποιείται επίσης στη Γαλλία από το 2008, αν και τροποποιήθηκε ελαφρώς με τη χρήση δεικτών ζημιών που λαμβάνουν υπόψη τα γαλλικά πρότυπα κατασκευής, την αυτοφυή βλάστηση και τη χρήση του μετρικού συστήματος. Στη Βραζιλία, η κλίμακα EF χρησιμοποιείται από την πλατφόρμα αναφοράς και το εθελοντικό δίκτυο παρατηρητών σοβαρών καταιγίδων (PREVOTS) από τον Ιούνιο του 2018 και από άλλους φορείς από το 2025. Ομοίως, η ιαπωνική εφαρμογή της κλίμακας τροποποιείται επίσης σε παρόμοιες γραμμές. Η ιαπωνική παραλλαγή αναφέρεται τοπικά στην Ιαπωνία ως JEF ή Japanese Enhanced Fujita Scale. Η κλίμακα χρησιμοποιείται ανεπίσημα και σε άλλες χώρες, όπως η Κίνα. 

Τον Νοέμβριο του 2022, δημοσιεύτηκε μια ερευνητική εργασία που αποκάλυψε ότι μια πιο ακριβής κλίμακα EF ήταν στα σκαριά. Αυτή η νεότερη κλίμακα αναμένεται να συνδυάσει και να δημιουργήσει δείκτες ζημιών και να εισαγάγει νέες μεθόδους εκτίμησης της ταχύτητας του ανέμου στους σίφωνες. Μερικές από αυτές τις νεότερες μεθόδους περιλαμβάνουν το κινητό ραντάρ doppler και την εγκληματολογική μηχανική.

Το 2024, οι Anthony W. Lyza, Matthew D. Flournoy και A. Addison Alford, ερευνητές του Εθνικού Εργαστηρίου Σοβαρών Καταιγίδων, του Κέντρου Πρόβλεψης Καταιγίδων, του CIWRO και της Σχολής Μετεωρολογίας του Πανεπιστημίου της Οκλαχόμα, δημοσίευσαν μια εργασία που ανέφερε: «Το >20% των σιφώνων από τα υπερκύτταρα μπορεί να είναι ικανοί να προκαλέσουν ζημιά EF4–EF5».

## Βασικές αρχές

Η Ενισχυμένη Κλίμακα Φουτζίτα έχει το ίδιο βασικό σχέδιο με την αρχική Κλίμακα Φουτζίτα, δηλαδή έξι κατηγορίες από το 0 έως το 5, που αντιπροσωπεύουν αντίστοιχη αύξηση των ζημιών. Αναθεωρήθηκε έτσι ώστε να αντικατοπτρίζει καλύτερα τις μελέτες των ζημιών των σιφώνων, προκειμένου να αντιστοιχεί σωστότερα με τις ταχύτητες ανέμου που σχετίζονται με τις ζημιές που προκαλούν. Πρακτικώς, σχεδιάστηκε έτσι ώστε ένας σίφωνας που είχε ταξινομηθεί με βάση την Κλίμακα Φουτζίτα θα μπορούσε να λάβει αντίστοιχη αριθμητική ταξινόμηση από το 0 έως το 5, αλλά με πιο ρεαλιστική ταχύτητα ανέμων και επιπλέον συνυπολογισμό και του είδους της οικοδομής κατά την εκτίμηση των καταστροφών. Συγκεκριμένα, προσθέτει επιπλέον περισσότερους τύπους των οικοδομών, της βλάστησης, επέκταση στους βαθμούς των ζημιών και καλύτερη εκτίμηση για καθοριστικές μεταβλητές, όπως οι διαφορές στην ποιότητα κατασκευής. 
thumb|280px|right|Αποτυπώματα στροβιλισμού στο έδαφος από σίφωνα έντασης F3.
 
Όπως και με την αρχική Κλίμακα Φουτζίτα, αν και κάθε επίπεδο ζημιών συνδέεται με μια ταχύτητα του ανέμου μέσα στον σίφωνα, η Ενισχυμένη Κλίμακα Φουτζίτα παραμένει μια κλίμακα ζημιών, καθώς βασίζεται στην πρακτική εκτίμηση των καταστροφών που προκαλούν οι σίφωνες και μόνο μια θεωρητική εκτίμηση για τις πραγματικές ταχύτητες ανέμου. Αν και η ταχύτητα των ανέμων που συνδέονται με τις ζημίες που αναφέρονται δεν έχει υποβληθεί σε εμπειρική ανάλυση (π.χ. λεπτομερής φυσική ή οποιαδήποτε αριθμητική προσομοίωση) λόγω του υπερβολικού απαιτούμενου κόστους, αρκετές σχετικές εντατικές τεχνικές αναλύσεις από την δεκαετία του 1970 έως σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί, μέσω εμπειρογνωμόνων, καθώς και από την εμπειρία στον τομέα των μετεωρολόγων και των μηχανικών.

Εκτός από την εκτίμηση των ζημιών στις οικοδομές και την βλάστηση, μπορούν επίσης να αναλυθούν στοιχεία από ραντάρ Doppler, φωτογραμμετρίας, αποτυπώματα στροβιλισμού στο έδαφος (κυκλοειδή σήματα / cycloidal marks), μαρτυρίες αυτοπτών μαρτύρων και των μέσων ενημέρωσης για να προσδιοριστεί η ένταση και να επιτευχθεί η ταξινόμηση.

## Παράμετροι
 
Παρακάτω παρουσιάζονται οι έξι κατηγορίες της Ενισχυμένης Κλίμακας Φουτζίτα. Παρόλο που οι ταχύτητες του ανέμου και τα φωτογραφικά παραδείγματα ζημιών έχουν αναθεωρηθεί, οι περιγραφές για τις ζημιές έχουν μεταφερθεί σχεδόν αναλλοίωτες από την αρχική κλίμακα Φουτζίτα, καθώς παραμένουν σχετικά ακριβείς ακόμα και σήμερα. Ωστόσο, για την πραγματική κλίμακα EF, πρακτικώς οι εμπειρογνώμονες πρέπει να αναζητούν τον **Δείκτη Ζημιάς (Damage Ιndicator)**, δηλαδή το είδος της οικοδομής που έχει καταστραφεί και να συμβουλεύονται τον **Βαθμό Ζημιών (Degree of Damage)** της ζημιάς που συνδέεται με την συγκεκριμένη ένδειξη.

Μια κατηγορία «EF-Unknown» (EFU) προστέθηκε αργότερα για σίφωνες που δεν μπορούν να βαθμολογηθούν, λόγω έλλειψης αποδεικτικών στοιχείων ζημιάς (unknown: άγνωστη). Προηγουμένως, όσοι σίφωνες καταγράφονταν επίσημα χωρίς να αφήνουν ζημιές (π.χ. όσοι παραμένουν σε ανοιχτό πεδίο, χωρίς κτίρια και βλάστηση) ταξινομούνταν πάντα ως EF0.

[right|thumb|300px|Αποτυπώματα σίφωνα έντασης EF5 που ξεκόλλησε την [Άσφαλτος|άσφαλτο από τον δρόμο, κοντά στη Φιλαδέλφεια, Μισισίπι, ΗΠΑ, στις 27 Απριλίου 2011.]]

Καθίσταται αντιληπτό ότι, αντίθετα με την πρώτη Κλίμακα Φουτζίτα, η σημερινή Κλίμακα EF δεν έχει επίπεδο άνω του EF5, έστω και θεωρητικό, καθώς το ανώτερο όριο της ταχύτητας του ανέμου στο επίπεδο EF5 είναι ανοιχτό.

Σημειωτέον ότι η σχετική συχνότητα εμφάνισης για την κάθε κατηγορία, αφορά τους σίφωνες που καταγράφονται στις Ηνωμένες Πολιτείες. Και στις δύο κλίμακες Φουτζίτα, τα πλάτη των σιφώνων είναι **μέσοι όροι** και πάντα τιμές κατά προσέγγιση. Επίσης, όσον αφορά την ταχύτητα των περιστροφικών ανέμων, οι επίσημες τιμές και στις δύο κλίμακες αντιπροσωπεύουν την **μέση ταχύτητα**, χωρίς να αποκλείουν την ύπαρξη ισχυρότερων ανέμων για σύντομες χρονικές περιόδους. Πρέπει να τονιστεί ότι και στις δύο κλίμακες η επίσημη ταξινόμηση αναφέρεται στην ταχύτητα εδάφους (ground speed), δηλαδή από την επιφάνεια έως και 10 μέτρα ύψος, ενώ στα μεγαλύτερα ύψη οι ταχύτητες των ανέμων συνήθως είναι ακόμα μεγαλύτερες, αλλά δεν υπολογίζονται στην κατάταξη.

## Δείκτες Ζημιών και Βαθμοί Ζημιών

Η Ενισχυμένη Κλίμακα Φουτζίτα έχει σήμερα 28 **Δείκτες Ζημίας / Damage Indicator (DI)**, δηλαδή ισάριθμα είδη οικοδομών και βλάστησης, με διαφορετικό αριθμό **Βαθμού των Ζημιών / Degree of Damage (DoD)** για κάθε είδος. Όλα τα είδη οικοδομών που αναφέρει και οι αντίστοιχες αξιολογήσεις για την επίσημη κατάταξη σε επίπεδο ισχύος, είναι με βάση τα αμερικανικά στάνταρ.

## Δείτε επίσης
* Σίφωνας 
* Κλίμακα Φουτζίτα 
* Κλίμακα TORRO
* Κλίμακα Μποφόρ

## Αναφορές


## Βιβλιογραφία
* 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* National Oceanic and Atmospheric Administration
** NOAA National Weather Service Improves Tornado Rating System at NOAA News.
** The Enhanced Fujita Scale (EF Scale) at Storm Prediction Center.
** EF-Scale Training  at The Warning Decision Training Branch of National Weather Service (NWS).
** The Enhanced Fujita Tornado Scale at National Climatic Data Center.
** The Tornado: An Engineering-Oriented Perspective (NWS SR147)
** A Guide for Conducting Convective Windstorm Surveys (NWS SR146).
* Fujita Scale Enhancement Project (Wind Science and Engineering Research Center at Texas Tech University).
* Symposium on the F-Scale and Severe-Weather Damage Assessment at American Meteorological Society.
* A Guide to F-Scale Damage Assessment, MetEd, University Corporation for Atmospheric Research.
* Mitigation Assessment Team Report: Midwest Tornadoes of May 3, 1999 (Federal Emergency Management Agency).

Κατηγορία:Μονάδες μέτρησης
Κατηγορία:Κλίμακες
Κατηγορία:Σίφωνας