Χι Ρο

δεξιά|μικρογραφία|179x179εσ|<center>Το σύμβολο Χι Ρο</center>
Το **Χι Ρο** (επίσης γνωστό ως *chrismon*) είναι μια από τις πρώτες μορφές του χριστογράμματος, που σχηματίζεται με την τοποθέτηση των δύο πρώτων (κεφαλαίων) γραμμάτων - Χι και Ρω (**ΧΡ**) - της ελληνικής λέξης  (Χριστός) με τέτοιο τρόπο ώστε η κατακόρυφη διαδρομή του Ρο να τέμνει το κέντρο του Χι.

Το σύμβολο Χι-Ρο χρησιμοποιήθηκε από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Α΄ (β. 306-337 μ.Χ.) ως μέρος του στρατιωτικού προτύπου (vexillum). Το πρότυπο του Κωνσταντίνου ήταν γνωστό ως Λάβαρο. Τα πρώτα σύμβολα παρόμοια με το Χι Ρο ήταν το Σταυρόγραμμα () και το μονόγραμμα IX ().

Στην προχριστιανική εποχή, το σύμβολο Χι-Ρο ήταν επίσης να σηματοδοτήσει ένα ιδιαίτερα πολύτιμο ή σχετικό απόσπασμα στο περιθώριο μιας σελίδας, συντομεύοντας το *chrēston* (καλό). Μερικά νομίσματα του Πτολεμαίου Γ΄ Ευεργέτη (περ. 246–222 π.Χ.) σημειώθηκαν με Χι-Ρο.

Αν και σχηματίζεται από ελληνικούς χαρακτήρες, η συσκευή (ή τα ξεχωριστά μέρη της) βρίσκεται συχνά ως συντομογραφία σε λατινικό κείμενο, με προσλήψεις προστιθέμενες κατάλληλες σε ένα λατινικό ουσιαστικό, έτσι το *XPo*, που σημαίνει *Christo*, "to Christ", την Δοτική μορφή του *Christus.*

Το σύμβολο Χι Ρο έχει δύο σημεία κωδικού Unicode:  U+2627 ☧ CHI RHO in the Miscellaneous symbols block and U+2CE9 ⳩ COPTIC SYMBOL KHI RO in the Coptic block.

## Προέλευση και υιοθέτηση
αριστερά|μικρογραφία|203x203εσ|Το Missorium που απεικονίζει τον γιο του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου του Μεγάλου Κωνσταντίνος Β΄ συνοδευόμενο από έναν φύλακα με το Χι Ρο που απεικονίζεται στην ασπίδα του (αριστερά, πίσω από το άλογο).Σύμφωνα με τον Λακτάντιο, ένας Λατινός ιστορικός Βορειοαφρικανικής καταγωγής που σώθηκε από τη φτώχεια από τον Μέγα Κωνσταντίνο (β. 306–337), ο οποίος τον έκανε δάσκαλο στον γιο του Κρίσπο, ο Κωνσταντίνος είχε ονειρευτεί να διατάξει να βάλει "ουράνιο θεϊκό σύμβολο" () στις ασπίδες των στρατιωτών του. Η περιγραφή του πραγματικού συμβόλου που επέλεξε ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος το επόμενο πρωί, όπως ανέφερε ο Λακτάντιος, δεν είναι πολύ σαφής: μοιάζει πολύ με ένα Tau-Rho ή ένα σταυρόγραμμα (), ένα παρόμοιο χριστιανικό σύμβολο. Εκείνη την ημέρα ο στρατός του Κωνσταντίνου πολέμησε τις δυνάμεις του Μαξέντιου και κέρδισε τη Μάχη της Μουλβίας γέφυρας (312), έξω από τη Ρώμη.
[δεξιά|μικρογραφία|Το [Λάβαρο του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου του Μεγάλου, ένα πρότυπο που ενσωματώνει το στεφάνι Χι-Ρο, από ένα παλαιό ασημένιο μετάλλιο.]]
[μικρογραφία|Το λεγόμενο "Chrismon του [Αμβρόσιος Μεδιολάνων|Αμβρόσιου Μεδιολάνων" (*Chrismon Sancti Ambrosii*), που εκτίθεται στον ανατολικό τοίχο του καθεδρικού ναού του Μιλάνου, ένα Χι Ρο σε συνδυασμό με το Άλφα και Ωμέγα σε κύκλο. Σύμφωνα με τον Landulf του Μιλάνου (12ος αιώνας), χρησιμοποιήθηκε από τον Αμβρόσιο Μεδιολάνων για να εισαγάγει τους κατηχούμενους στα μυστήρια της χριστιανικής πίστης (από όπου ονομάστηκε «μαντείο» ή **' του Αγιου Αμβροσίου, γραμμένο από τον Landulf ως ''crismon'', όπου αργότερα ο [[Νέα λατινικά|Νέος λατινικός]] όρος για το σύμβολο Χι-Ρο).]]
Ο [[Ευσέβιος της Καισαρείας|Ευσέβιος της Καισάρειας]] (πέθανε το 339) έδωσε δύο διαφορετικούς λόγους για τα γεγονότα. Στην ιστορία της εκκλησίας του, που γράφτηκε λίγο μετά τη μάχη, όταν ο Ευσέβιος δεν είχε ακόμη επαφή με τον Κωνσταντίνο, δεν αναφέρει κανένα όνειρο ή όραμα, αλλά συγκρίνει την ήττα του Μαξέντιου (πνίγηκε στον [[Τίβερης|Τίβερη]]) με εκείνη του βιβλικού [[φαραώ]] και πιστώνει τη νίκη του Κωνσταντίνου στη θεϊκή προστασία.

Σε ένα υπόμνημα του Ρωμαίου αυτοκράτορα που έγραψε ο Ευσέβιος μετά το θάνατο του Κωνσταντίνου (''Βίος Μεγάλου Κωνσταντίνου'', περίπου 337–339), μια θαυματουργή εμφάνιση λέγεται ότι είχε έρθει στην [[Γαλατία]] πολύ πριν από τη Μάχη της Μουλβίας γέφυρας. Σε αυτήν την μεταγενέστερη έκδοση, ο Ρωμαίος αυτοκράτορας είχε σκεφτεί τις ατυχίες που αντιμετώπισαν οι διοικητές που επικαλέστηκαν τη βοήθεια πολλών διαφορετικών θεών και αποφάσισαν να ζητήσουν θεϊκή βοήθεια στην επικείμενη μάχη από τον Ένα Θεό. Το μεσημέρι, ο Κωνσταντίνος είδε ένα σταυρό φωτός επιβαλλόμενο πάνω από τον [[Ήλιος|ήλιο]]. Σε αυτό, με ελληνικούς χαρακτήρες, ήταν το ρητό "Τούτῳ Νίκα!" ("Σε αυτό το σημάδι θα κατακτήσετε!"). Όχι μόνο ο Κωνσταντίνος, αλλά ολόκληρος ο στρατός είδε το θαύμα. Εκείνο το βράδυ, ο [[Ιησούς Χριστός|Χριστός]] εμφανίστηκε στον Ρωμαίο αυτοκράτορα σε ένα όνειρο και του είπε να κάνει ένα αντίγραφο του σημείου που είχε δει στον ουρανό, κάτι που θα αποτελούσε σίγουρη άμυνα στη μάχη.

Ο Ευσέβιος έγραψε στο ''Vita'' ότι ο ίδιος ο Κωνσταντίνος του είχε πει αυτή την ιστορία "και το επιβεβαίωσε με όρκους" αργά στη ζωή "όταν θεωρήθηκα άξιος της γνωριμίας και της συντροφιάς του." "Πράγματι", λέει ο Ευσέβιος, "αν είχε πει κάποιος άλλος αυτήν την ιστορία, δεν θα ήταν εύκολο να το αποδεχτούμε".

Ο Ευσέβιος άφησε επίσης μια περιγραφή του [[Λάβαρο]]υ, του στρατιωτικού προτύπου που ενσωμάτωσε το σύμβολο Χι Ρο, το οποίο χρησιμοποίησε ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος στους μετέπειτα πολέμους του εναντίον του Λικίνιου.

== Μετέπειτα χρήση ==

=== Ύστερη αρχαιότητα ===
Μια πρώιμη οπτική αναπαράσταση της σύνδεσης μεταξύ της [[Σταύρωση του Ιησού Χριστού|Σταύρωσης του Ιησού]] και της ανάστασής του, που παρατηρήθηκε στη [[Σαρκοφάγος|σαρκοφάγο]] του [[Φλαβία Δομιτίλλα|Δομιτίλλα]] του 4ου αιώνα στη Ρώμη, η χρήση στεφανιού γύρω από το συμβολίζει τη νίκη της [[Ανάσταση του Χριστού|Αναστάσεως]] έναντι του θανάτου.

Μετά τον Κωνσταντίνο, το Χι-Ρο έγινε μέρος των επίσημων [[Αυτοκρατορικό διακριτικό|αυτοκρατορικών διακριτικών]]. Οι [[Αρχαιολογία|αρχαιολόγοι]] έχουν αποκαλύψει στοιχεία που αποδεικνύουν ότι το Χι-Ρο ήταν [[εθνόσημο]] στα [[Περικεφαλαία|κράνη]] μερικών στρατιωτών της υστερορωμαικης περιόδου. Νομίσματα και μενταγιόν που κόπηκαν κατά τη διάρκεια της αυτοκρατορίας του Κωνσταντίνου έφεραν επίσης το Χι-Ρο μέχρι το 350, το Χι-Ρο άρχισε να χρησιμοποιείται σε χριστιανικές [[Σαρκοφάγος|σαρκοφάγους]] και τις [[Νωπογραφία|τοιχογραφίες]]. Ο σφετεριστής [[Μαγνέντιος]] φαίνεται να ήταν ο πρώτος που χρησιμοποίησε το μονόγραμμα Χι-Ρο που πλαισιώνεται από το [[Άλφα και Ωμέγα]], στο πίσω μέρος ορισμένων νομισμάτων που κόπηκαν το 353. Στη [[Ρωμαϊκή Βρετανία]], αποκαλύφθηκε ένα [[ψηφιδωτό]] [[Μωσαϊκό Hinton St Mary|πεζοδρόμιο στο Hinton St. Mary]], Dorset, το 1963. Για στιλιστικούς λόγους χρονολογείται στον 4ο αιώνα. Ο κεντρικός του στρογγυλός αναπαριστά ένα γενειοφόρο αρσενικό κεφάλι και μια προτομή ντυμένη σε ένα ''[[Πάλλιον|παλλάδιο]]'' μπροστά από το σύμβολο Χι-Ρο, πλαισιωμένο από [[Ροδιά|ρόδια]], σύμβολα της αιώνιας ζωής. Ένα άλλο Romano-British Χι-Ρο, σε [[νωπογραφία]], βρέθηκε στην τοποθεσία μιας βίλας στο [[Ρωμαϊκή βίλα Lullingstone|Lullingstone]] (εικονογραφημένο). Το σύμβολο βρέθηκε επίσης στα ρωμαϊκά χριστιανικά δαχτυλίδια στη Βρετανία.

Το 2020, οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν στη [[Βιντολάντα]] της βόρειας Αγγλίας ένα δισκοπότηρο του 5ου αιώνα καλυμμένο με θρησκευτική εικονογραφία, συμπεριλαμβανομένου του Χι-Ρο.

== Insular Gospel books ==
Στα Insular Gospel books, η αρχή του Ματθαίου 1:18, στο τέλος του απολογισμού του σχετικά με τη [[Γενεαλογία του Ιησού|γενεαλογία του Χριστού]] και η παρουσίαση του απολογισμού του για τη ζωή, που αντιπροσωπεύει έτσι τη στιγμή της [[Ενανθρώπηση|ενσάρκωσης του Χριστού]], συνήθως σημαδεύτηκε με μια βαριά διακοσμημένη σελίδα, όπου τα γράμματα της πρώτης λέξης "Christi" συντομεύονται και γράφονται στα ελληνικά ως "XPI", και συχνά σχεδόν βυθίζονται από διακόσμηση. Αν και τα γράμματα γράφονται το ένα μετά το άλλο και τα "X" και "P" δεν συνδυάζονται σε ένα μονόγραμμα, αυτά είναι γνωστά ως σελίδες Χι-Ρο.

Διάσημα παραδείγματα είναι στο [[Βιβλίο του Κελς|βιβλίο των Kells]] και στο [[Ευαγγέλια του Λίντισφαρν|βιβλίο της Lindisfarne]]. Το "Χ" θεωρήθηκε ως το ''[[σταυρός του αγ. Ανδρέα|cruss decussata]]'', σύμβολο του σταυρού. Αυτή η ιδέα βρίσκεται στα έργα του [[Ισίδωρος της Σεβίλλης|Ισίδωρου της Σεβίλλης]] και άλλων [[Πατρολογία|πατερικών]] και πρώιμων μεσαιωνικών συγγραφέων. Το βιβλίο του Kells έχει μια δεύτερη συντομογραφία Χι-Ρο στο folio 124 στο λογαριασμό της [[Σταύρωση του Ιησού Χριστού|Σταύρωσης του Χριστού]], και σε ορισμένα χειρόγραφα το Χι-Ρο εμφανίζεται στην αρχή του Ματθαίου παρά στο μεσαίο κείμενο στο Κατά Ματθαίον 1:18. Σε κάποια άλλα έργα όπως το [[Καρολίναν τέχνη|Carolingian]] [[Godescalc Ευαγγελιστής|Godescalc Evangelistary]], το "XPS" με διαδοχικά γράμματα, που αντιπροσωπεύει το "Christus", έχει μια εξέχουσα θέση.

== Φωτοθήκη ==
<gallery class="center" widths="150" heights="150">
Αρχείο:Rom, Calixtus-Katakomben, Steintafel mit Christussymbol "Chi Rho".jpg|Το σύμβολο Χι Ρο <big>☧</big>, [[Catacomb of Callixtus|κατακόμβες του San Callisto]], [[Rome|Ρώμη]].
Αρχείο:Chrisme Colosseum Rome Italy.jpg|Μονογράφημα του Χριστού (το Χι Ρο) σε μια πλάκα [[Sarcophagus|σαρκοφάγου]], μάρμαρο του 4ου αιώνα μ.Χ., Musei Vaticani, σε έκθεση σε προσωρινή έκθεση στο Κολοσσαίο της Ρώμης, Ιταλία.
Αρχείο:Rom, Domitilla-Katakomben, Steintafel mit Christussymbol chi rho.jpg|Το σύμβολο Χι Ρο <big>☧</big>, [[Catacombs of Rome#Catacombs of Domitilla|κατακόμβες του Domitilla]], Ρώμη.
Αρχείο:Rom, Domitilla-Katakomben, Steintafel mit Inschrift, Alpha und Omega und Christussymbol Chi Rho.jpg|Το σύμβολο Χι Ρο <big>☧</big> με [[Alpha and Omega|Alpha και Omega]], κατακόμβες του Domitilla, Ρώμη.
Αρχείο:Contantinople Christian sarcophagus circa 400.jpg|Χριστιανική [[Sarcophagus|σαρκοφάγος]] [[Constantinople|Κωνσταντινούπολης]] με το [[XI monogram|μονόγραμμα XI]], περίπου το 400.
Αρχείο:Anastasis Pio Christiano Inv31525.jpg|Το Χι Ρο με ένα στεφάνι που συμβολίζει τη νίκη της Ανάστασης, πάνω από τους Ρωμαίους στρατιώτες, περίπου 350.
Αρχείο:Chi-rho mensa Louvre Ma 3023.jpg|Το Χι Ρο σε [[Altar (Catholicism)|βωμό του]] του 4ου αιώνα, Khirbet Um El'Amad, [[Algeria|Αλγερία]].
Αρχείο:Christogramvormig beslag in brons, 375 tot 450 NC, vindplaats- Neerharen-Rekem, 1982, Germaanse nederzetting, afvalkuil 7, collectie Gallo-Romeins Museum Tongeren, 81.NE.023.jpg|Απλικέ ρωμαίικο Χι Ρο σε χαλκό από έναν γερμανικό οικισμό στο Neerharen (Βέλγιο), 375-450 μ.Χ., [[Gallo-Roman Museum, Tongeren|Gallo-Roman Museum (Tongeren)]]
Αρχείο:Vingerring met christogram in zilver, 300 tot 400 NC, vindplaats- Tongeren, noordoostgrafveld, Jaminéstraat, 1982, zone A, graf 21, collectie Gallo-Romeins Museum Tongeren, 82.H.1.jpg|Ασημένιο δαχτυλίδι με σύμβολο Χι Ρο που βρέθηκε σε μια χριστιανική ταφή στο υστερορωμαικο Tongeren (Βέλγιο), 4ος αιώνας μ.Χ., [[Gallo-Roman Museum, Tongeren|Gallo-Roman Museum (Tongeren)]]
Αρχείο:ChristianPendantMaria398-407.JPG|Χριστιανικό κρεμαστό κόσμημα της [[Maria (empress)|Μαρίας]] (398–407), σύζυγος του αυτοκράτορα [[Φλάβιος Ονώριος|Ονορίου]] (περ. 395–423), με κείμενο σε σχήμα Χι Ρο, [[Musée du Louvre|Λούβρο]].
Αρχείο:Hinton St Mary.jpg|Ρωμαϊκό χριστιανικό ψηφιδωτό με το Χι Ρο, [[Hinton St. Mary]], Αγγλία.
Αρχείο:Galicia - Quiroga Chi Rho.jpg|Χριστιανικο Χι Ρο σε μαρμάρινο τραπέζι του 5ου αιώνα, [[Quiroga, Galicia|Quiroga]], [[Galicia (Spain)|Galicia]].
Αρχείο:Lullingstone paintings2.jpg|Ανακατασκευή νωπογραφίας Χι Ρο από τη ρωμαϊκή βίλα στο [[Lullingstone Roman Villa|Lullingstone]], συμπεριλαμβανομένων των [[Άλφα και Ωμέγα]].
Αρχείο:SarcophagusSoissonFrance6thCentury.jpg|Σαρκοφάγος με σύμβολο Χι Ρο και [[Άλφα και Ωμέγα]], 6ος αιώνας, [[Soissons]], Γαλλία
Αρχείο:KellsFol034rChiRhoMonogram.jpg|Το Folio 34r του [[Book of Kells]] είναι η σελίδα Χι Ρο, επεκτείνοντας τα δύο πρώτα γράμματα της λέξης ''[[Christ]]''.
Αρχείο:‘Majestas Domini’ uit het Evangeliarium van Godescalc.jpg|Διαδοχικό "XPS" στο [[Carolingian art|Carolingian]] [[Godescalc Evangelistary]].
Αρχείο:Attic San Giovanni in Laterano 2006-09-07 n1.jpg|Χι Ρο στη στέγη της [[Άγιος Ιωάννης του Λατερανού|Βασιλικής του Αγίου Ιωάννη του Λατερανού]], Ρώμη.
Αρχείο:BentoXVI-44-11052007.jpg|Χι Ρο και [[Άλφα και Ωμέγα]] σε έναν σύγχρονο καθολικό [[Altar (Catholicism)|βωμό]].
Αρχείο:Otr-ymca-detail.jpg|Χι-Ρο σε κτίριο του [[YMCA]] [[Over-the-Rhine|, Over-the-Rhine]], [[Σινσινάτι|Σινσινάτι, Οχάιο]].
Αρχείο:Basilica of the Annunciation Nazareth 290314 06.jpg|Με το [[Άλφα και Ωμέγα]] στη [[Εκκλησία του Ευαγγελισμού|Βασιλική του Ευαγγελισμού]] στη [[Ναζαρέτ]].
Αρχείο:Nis Coat of Arms.png|Το σύμβολο Χι-Ρο φαίνεται στο οικόσημο του [[Niš]], στην πόλη της [[Σερβία]]ς και στη γενέτειρα του [[Μέγας Κωνσταντίνος|Μεγάλου Κωνσταντίνου]]
</gallery>

== Δείτε επίσης ==

* [[Άλφα και Ωμέγα]]
* [[Χι-Ρο (αποσαφήνιση)]]
* [[Χριστιανικός συμβολισμός]]
* [[Χριστόγραμμα]]
* [[Ίχθυς]]
* [[Λάβαρο]]
* [[Το σήμα του εμπόρου]]
* [[Κύριος]]

== Παραπομπές ==
<references />

**Βιβλιογραφία**
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
**Περαιτέρω ανάγνωση'''
* 
* 
* 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 
* 
*Πρωτοχριστιανικά σύμβολα και η σημασία τους
*Σύμβολα της Εκκλησίας την εποχή των μεγάλων διωγμών των χριστιανών

Κατηγορία:Χριστιανική ορολογία
Κατηγορία:Χριστιανικά σύμβολα