Αμπού Χαφέζ

Ο **Αμπού Χαφέζ Ομάρ** ή **Αμπού Χαφς** (πέθανε το 855) ήταν ο αρχηγός εξόριστων από το Αλ-Άνταλους ο οποίος επιτέθηκε αρχικά με τον στρατό του και κατέκτησε την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Μετά την εκδίωξη του από το Χαλιφάτο των Αββασιδών ξεκίνησε επιδρομές στην Βυζαντινή αυτοκρατορία, επιτέθηκε στην Κρήτη, την κατέκτησε και ίδρυσε το 
Εμιράτο της Κρήτης.

## Εγκατάσταση στην Αλεξάνδρεια

Οι Αραβικές και οι Βυζαντινές πηγές επιβεβαιώνουν το γεγονός ότι ο Αμπού Χαφς ήταν ο αρχηγός μιας ομάδας εξορίστων που κατέκτησε το νησί της Κρήτης. Οι εξόριστοι της Ανδαλουσίας είχαν επιβιώσει από μια εξέγερση απέναντι στον σκληρό Εμίρη Αλ-Χακάμ Α΄ (818). Μετά την καταστολή της εξέγερσης οι πολίτες του προαστίου της Κόρδοβας Αλ-Ραμπάντ εξορίστηκαν στο σύνολο τους, μετακινήθηκαν αρχικά και κατέκτησαν την πόλη Φεζ στο Μαρόκο, την εποχή εκείνη απαριθμούσαν περίπου 100.000 άνδρες. Μετά την μετακίνηση τους αποφάσισαν να ασχοληθούν με την πειρατεία, επιτέθηκαν στην Αλεξάνδρεια και την κατέκτησαν, παρέμειναν σε αυτή μέχρι την εποχή που τους εκδίωξε ο στρατηγός των Αββασιδών Αμπντάλλα ιμπν Ταχίρ Αλ-Χορασανί. Ο Κουμπιάκ σημειώνει ότι η υποθετική του καταγωγή από την Κόρδοβα συγκρούεται με άλλες απόψεις οι οποίες καταγράφουν ότι είχαν φτάσει στην Αλεξάνδρεια εξόριστοι από την Ανδαλουσία πριν το 798. Ο Αμπού Χαφς ως αρχηγός τους καταγόταν επίσης από ένα προάστιο που βρισκόταν μακριά από την Κόρδοβα. Ο Ιμπν Χαϋάν και άλλοι συγγραφείς καταγράφουν με διαφορετικό όνομα τον αρχηγό των εξορίστων της Κόρδοβας. Το πιθανότερο όπως τονίζουν ο Ιμπν Χαλντούν και ο Αχμέντ Μοχάμεντ αλ-Μακάρι που τον καταγράφουν ως *"αρχηγό επαναστατών του Ραμπάντ"* είναι ότι ο Αμπού Χαφς έγινε αρχηγός των εξορίστων της Κόρδοβας μετά την εγκατάσταση τους στην Αλεξάνδρεια.

## Κατάκτηση της Κρήτης

Στα τέλη της βασιλείας του αυτοκράτορα Μιχαήλ Β´ οι εξόριστοι υπό την ηγεσία του Αμπού Χαφς επιτέθηκαν στην Κρήτη με αρχικό στόχο την πειρατεία αλλά τελικά την κατέκτησαν. Το χρονικό της αποβίβασης των εξορίστων στην Κρήτη δεν είναι γνωστό, χρονολογείται γύρω στο 827, αμέσως μετά την εκδίωξη τους από την Αλεξάνδρεια. Οι Βυζαντινές πηγές το αντικρούουν αναφέροντας ότι η επίθεση των εξορίστων έγινε μετά την αποτυχημένη εξέγερση του Θωμά του Σλάβου (821–823), είχε αποδυναμώσει σε σημαντικό βαθμό το ναυτικό τους. Οι σύγχρονοι μελετητές όπως ο Βασίλειος Χρηστίδης και ο Χρήστος Μακρυπούλιας προτείνουν μια πιο συμβιβαστική ημερομηνία (824). Ο Χρηστίδης σημειώνει επιπλέον ότι μπορεί ο Αμπού Χαφς να αποβιβάστηκε στην Κρήτη πριν πάει στην Αλεξάνδρεια (824), κατόπιν επέστρεψε από την Αλεξάνδρεια και την κατέκτησε (826), με τον τρόπο αυτό λύνεται το πρόβλημα της ασυμφωνίας των πηγών. Οι όροι της συμφωνίας σύμφωνα με τον Ιμπν Ταχίρ ήταν ότι οι εξόριστοι της Ανδαλουσίας θα έφευγαν με τις οικογένειες τους από την Αλεξάνδρεια με 40 πλοία. Ο ιστορικός Ουώρεν Τρέντγκολντ καταγράφει τον αριθμό τους σε 12.000, οι 3.000 από αυτοί ήταν μάχιμοι άνδρες. Οι Βυζαντινές πηγές αναφέρουν ότι οι Άραβες είχαν εξοικειωθεί με την Κρήτη χάρη σε περασμένες αποτυχημένες επιδρομές να την κατακτήσουν. Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι αρχικός στόχος των Ανδαλουσιανών ήταν η λεηλασία, μετατράπηκε σε κατάκτηση όταν ο Αμπού Χαφς έβαλε φωτιά στα πλοία των Κρητικών. Η πληροφορία ότι οι εξόριστοι μετέφεραν μαζί και τις οικογένειες του είναι πιθανό μεταγενέστερη εκδοχή. Η περιοχή που αποβιβάστηκαν σύμφωνα με μερικούς ιστορικούς ήταν στα βόρεια του νησιού, στον Κόλπο της Σούδας κοντά στην μετέπειτα πρωτεύουσα που οικοδόμησαν Χάνδακα. Άλλοι ιστορικοί αναφέρουν ότι αποβιβάστηκαν αρχικά στα νότια, κατόπιν μετακινήθηκαν στο πυκνοκατοικημένο εσωτερικό και από εκεί στα βόρεια.

## Επιδρομές στα υπόλοιπα νησιά

Ο Αμπού Χαφς ανέλαβε την οικοδόμηση του Χάνδακα στον οποίο μεταφέρθηκε η πρωτεύουσα του από το εσωτερικό στην Γόρτυνα όπου είχαν αρχικά εγκατασταθεί. Ο στόχος του ήταν να αντιμετωπίσει τις οργανωμένες επιθέσεις των Βυζαντινών στρατηγών Φωτεινού και Κρατερού. Ο Αμπού Χαφς αναγνώρισε την υψηλή επικυριαρχία στο Χαλιφάτο των Αββασιδών αλλά εξακολουθούσε να κυβερνά την Κρήτη ως ανεξάρτητος ηγεμόνας. Οι Ανδαλουσιανοί κατέλαβαν τα επόμενα χρόνια πολλά νησιά από τις Κυκλάδες, ο Βυζαντινός ναύαρχος Νικήτας Ωορύφας μπόρεσε να τους εκδιώξει από τα νησιά αλλά απέτυχε να ανακαταλάβει την Κρήτη. Οι προσπάθειες του αυτοκράτορα Θεόφιλου να έρθει σε συμφωνία με τον Εμίρη της Κόρδοβας Αμπντ αρ-Ραχμάν Β΄ για κοινή δράση εναντίον των εξόριστων απέτυχαν. Οι Ανδαλουσιανοί κατέστρεψαν τον αυτοκρατορικό στόλο στην Θάσο, με αυτό τον τρόπο το σπουδαίο έργο του Ωωρύφα ακυρώθηκε και ήταν έτοιμοι για νέες λεηλασίες στα νησιά. Οι Ανδαλουσιανοί επιτέθηκαν κατόπιν στην Λέσβο, την Εύβοια, το Θέμα Θρακησίων όπου κατέστρεψαν το μοναστηριακό κέντρο του Όρους Λάτμος. Ο Βυζαντινός στρατηγός Κωνσταντίνος Κοντομύτης ωστόσο στην συνέχεια τους συνέτριψε. Ο Λογοθέτης Θεόκτιστος ανέλαβε με τον πρόωρο θάνατο του Θεόφιλου (842) να ανακαταλάβει την Κρήτη. Ο Θεόκτιστος ανακατέλαβε το μεγαλύτερο μέρος του νησιού αλλά οι ταραχές στην Κωνσταντινούπολη τον ανάγκασαν να επιστρέψει, οι στρατιώτες που άφησε πίσω του σφάχτηκαν από τους Άραβες. Από την Νομισματολογία προκύπτει ότι ο Αμπού Χαφς πέθανε γύρω στο 855, τον διαδέχθηκε ο γιος του Σαΐπης. Ο Αμπού Χαφέζ φέρεται από τους Βυζαντινούς χρονογράφους με το όνομα **Απόχαψις**.

## Παραπομπές



## Πηγές

*Canard, M. (1971). "Iḳrīṭis̲h̲". In Lewis, B.; Ménage, V. L.; Pellat, Ch. & Schacht, J. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume III: H–Iram. Leiden: E. J. Brill. σσ. 1082–1086. 
*Christides, Vassilios (1981). "The Raids of the Moslems of Crete in the Aegean Sea: Piracy and Conquest". Byzantion. 51: 76–111.
*Christides, Vassilios (2015). "Abū Ḥafṣ ʿUmar b. Shuʿayb al-Ballūṭī". In Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett (eds.). Encyclopaedia of Islam (3rd ed.). Brill Online. 
*Hitti, Philip Khûri, ed. (1916). The Origins of the Islamic State, Being a Translation from the Arabic, Accompanied with Annotations, Geographic and Historic Notes of the Kitâb Fitûh Al-buldân of Al-Imâm Abu-l Abbâs Ahmad Ibn-Jâbir Al-Balâdhuri. Vol. I. New York: Columbia University.
*Kubiak, Władyslaw B. (1970). "The Byzantine Attack on Damietta in 853 and the Egyptian Navy in the 9th Century". Byzantion. 40: 45–66. 
*Makrypoulias, Christos G. (2000). "Byzantine Expeditions against the Emirate of Crete c. 825–949". Graeco-Arabica. 7–8: 347–362.
*Miles, George C. (1964). "Byzantium and the Arabs: Relations in Crete and the Aegean Area". Dumbarton Oaks Papers. 18: 1–32. 
*Treadgold, Warren (1988). The Byzantine Revival, 780–842. Stanford, California: Stanford University Press.

Κατηγορία:Μεσαιωνικοί πειρατές
Κατηγορία:Εμιράτο της Κρήτης