Σύντομες απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα

**Σύντομες απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα** (Αγγλικά: *Brief Answers to the Big Questions*) είναι τίτλος δημοφιλούς επιστημονικού βιβλίου που γράφτηκε από τον Άγγλο θεωρητικό φυσικό και κοσμολόγο Στήβεν Χόκινγκ. Το βιβλίο εξετάζει μερικά από τα μεγαλύτερα μυστήρια του σύμπαντος και προωθεί την άποψη ότι η επιστήμη είναι πολύ σημαντική για να βοηθήσει στην επίλυση προβλημάτων στον πλανήτη Γη. Ο εκδότης περιγράφει το βιβλίο ως «μια επιλογή των πιο βαθιών, προσιτών και επίκαιρων προβληματισμών του Χόκινγκ από το προσωπικό του αρχείο», και είναι βασισμένο, σύμφωνα με έναν κριτικό βιβλίων, σε «μισό εκατομμύριο περίπου λέξεις» από τα δοκίμια, τις διαλέξεις και τις κύριες ομιλίες του.

Το βιβλίο ήταν ημιτελές τη στιγμή του θανάτου του συγγραφέα, τον Μάρτιο του 2018, αλλά ολοκληρώθηκε σε συνεργασία με «τους ακαδημαϊκούς συναδέλφους του, την οικογένειά του και το Stephen Hawking Estate». Το βιβλίο περιλαμβάνει έναν πρόλογο γραμμένο από τον Έντι Ρέντμεϊν, ο οποίος κέρδισε ένα Όσκαρ για την ερμηνεία του ως Στίβεν Χόκινγκ στην ταινία του 2014 *[[Η Θεωρία των Πάντων (ταινία, 2014)|Η Θεωρία των Πάντων]]*, μια εισαγωγή του νομπελίστα φυσικού Κιπ Θορν και έναν επίλογο από τη Λούσι Χόκινγκ, την κόρη του συγγραφέα. Ένα μέρος των δικαιωμάτων από το βιβλίο θα πάει στην Εταιρεία για τη Νόσο του Κινητικού Νευρώνα (Motor Neurone Disease Association) και στο Ίδρυμα Stephen Hawking.

To βιβλίο εκδόθηκε στην αγγλική γλώσσα το 2018 από τις εκδόσεις Bantam Books (Νέα Υόρκη) και John Murray (Λονδίνο). Στα Ελληνικά το βιβλίο κυκλοφόρησε το 2019 από τις Εκδόσεις Πατάκη σε μετάφραση του Ανδρέα Μιχαηλίδη.

## Πρόλογος, εισαγωγή και επίλογος του βιβλίου
Ο Έντι Ρέντμεϊν, στον πρόλογο του βιβλίου, γράφει πως τρεις εικόνες συνθέτουν το πορτρέτο του Στίβεν Χόκινγκ: ο Αϊνστάιν που βγάζει τη γλώσσα του, για το χιούμορ της, ο τζόκερ στην τράπουλα γιατί ελέγχει το παιχνίδι και ο Τζέιμς Ντιν για τη λάμψη του. Ο Κιπ Θορν πάλι, στην εισαγωγή του βιβλίου, γράφει πως ο Στίβεν Χόκινγκ, εν αντιθέσει με τον ίδιο, πάντοτε ένιωθε έλξη για τα μεγάλα ερωτήματα, είτε αυτά είχαν σχέση με την επιστήμη του είτε όχι, και επίσης ότι είχε τις επαρκείς ικανότητες, τη σοφία και την αυτοπεποίθηση για να καταπιαστεί με αυτά. Τέλος, η κόρη του μεγάλου αστροφυσικού, Λούσι Χόκινγκ, στον επίλογο του βιβλίου, γράφει πως πιστεύει ότι ο πατέρας της θα ήταν πολύ περήφανος για αυτό το τελευταίο του βιβλίο.

## Τα δέκα μεγάλα ερωτήματα
Μετά από μία εισαγωγή με τίτλο *«Γιατί πρέπει να θέτουμε τα μεγάλα ερωτήματα»*, όπου αναφέρει ότι «Όταν βλέπουμε τη Γη από το Διάστημα, βλέπουμε τον εαυτό μας ως σύνολο. Βλέπουμε την ενότητα και όχι όσα μας χωρίζουν. Είναι μια τόσο απλή εικόνα, με ένα τόσο ισχυρό μήνυμα: ένας πλανήτης, ένα ανθρώπινο γένος.», ο Στίβεν Χόκινγκ απαντά σε δέκα μεγάλα ερωτήματα:

1. Υπάρχει Θεός;
: Ο Στίβεν Χόκινγκ απαντά ότι κατά τη γνώμη του η πιο απλή εξήγηση είναι πως δεν υπάρχει Θεός. Παρ' όλ' αυτά, λέει πως δε θέλει να δίνει την εντύπωση πως το αντικείμενο της δουλειάς του είναι η απόδειξη της ύπαρξης ή μη ύπαρξης του Θεού, γιατί το αντικείμενο της δουλειάς του είναι η εύρεση ενός ορθολογικού συστήματος για την κατανόηση του σύμπαντος που μας περιβάλλει.

2. Πώς ξεκίνησαν όλα;
: Σε αυτή του την απάντηση ο μεγάλος αστροφυσικός προσπαθεί να εξηγήσει ορισμένα πράγματα για τις απαρχές, το μέλλον και τη φύση του σύμπαντός μας. Επιπλέον, πιστεύει πως οφείλουμε να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε την απαρχή του σύμπαντος με βάση την επιστήμη. Μπορεί να είναι πέρα από τις δυνάμεις μας, πρέπει όμως τουλάχιστον να το επιχειρήσουμε.

3. Υπάρχει άλλη νοήμων ζωή στο σύμπαν;
: Κατά τον Χόκινγκ η πιθανότητα να υπάρχει άλλη νοήμων ζωή στο σύμπαν είναι μικρή, αλλά στην περίπτωση που υπάρχει θα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί, διότι η συνάντησή μας με έναν πιο προηγμένο πολιτισμό εξωγήινων ίσως καταλήξει, όπως το θέτει ο Χόκινγκ, όπως η συνάντηση των ιθαγενών Αμερικανών με τον Κολόμβο.

4. Μπορούμε να προβλέψουμε το μέλλον;
: Θεωρητικά όχι, όπως απέδειξε με την Αρχή της απροσδιοριστίας ο Βέρνερ Χάιζενμπεργκ. Και τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο δύσκολα αν λάβουμε υπόψη μας και τις μαύρες τρύπες, το εσωτερικό των οποίων δεν μπορούμε καν να παρατηρήσουμε.

5. Τι υπάρχει μέσα σε μια μαύρη τρύπα;
: Προς το παρόν, δε γνωρίζουμε τι υπάρχει μέσα σε μία μαύρη τρύπα, αλλά στο μέλλον ίσως αυτό αλλάξει.

6. Είναι δυνατά τα ταξίδια στον χρόνο;
: Οι γρήγορες μετακινήσεις στο Διάστημα και τα ταξίδια πίσω στον χρόνο δεν μπορούν να αποκλειστούν με βάση τις τρέχουσες γνώσεις μας, αλλά τέτοιου είδους ταξίδια θα προκαλούσαν μεγάλα λογικά προβλήματα.

7. Θα επιβιώσουμε πάνω στη Γη;
: Κατά τον μεγάλο αστροφυσικό, η απάντηση είναι όχι, διότι θεωρεί αναπόφευκτο πως είτε μια πυρηνική σύρραξη είτε μια περιβαλλοντική καταστροφή θα πλήξει τη Γη μέσα στα επόμενα 1.000 χρόνια.

8. Έχει νόημα να αποικίσουμε το Διάστημα;
: Έχει νόημα. Και έχει νόημα πρώτον, γιατί το Διάστημα βρίσκεται μπροστά μας έτοιμο για να το ανακαλύψουμε. Έπειτα, έχει νόημα για λόγους επιβίωσης του ανθρώπινου είδους (βλέπε προηγούμενη απάντηση).

9. Θα μας ξεπεράσει η τεχνητή νοημοσύνη;
: «Η νοημοσύνη είναι το κυριότερο χαρακτηριστικό της ανθρώπινης ύπαρξης και ταυτότητας. Όλα όσα έχει να μας προσφέρει ο πολιτισμός μας είναι προϊόν της ανθρώπινης νοημοσύνης.» Έτσι ξεκινάει αυτό το κεφάλαιο του βιβλίου ο Στίβεν Χόκινγκ. Η τεχνητή νοημοσύνη έχει να μας προσφέρει πάρα πολλά θετικά, όπως η εξάλειψη της φτώχειας και των ασθενειών, αλλά θα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί γιατί η τεχνητή νοημοσύνη πιθανόν να ξεπεράσει την ανθρώπινη νοημοσύνη μέσα στα επόμενα 100 χρόνια. Και όταν αυτό συμβεί θα πρέπει να είμαστε βέβαιοι πως η βούληση της τεχνητής νοημοσύνης δε θα έρχεται σε αντίθεση με τη δική μας.

10. Πώς μπορούμε να διαμορφώσουμε το μέλλον;
: Κατά τον Στίβεν Χόκινγκ, υπάρχουν μόνο δύο δυνατές επιλογές για να εξασφαλιστεί το μέλλον της ανθρωπότητας: πρώτον, η εξερεύνηση του Διαστήματος για άλλους πλανήτες όπου μπορούμε να ζήσουμε, και δεύτερον, η θετική χρήση της τεχνητής νοημοσύνης για να βελτιώσουμε τον κόσμο μας.

## Κριτική
Ο φυσικός Marcelo Gleiser, εξετάζοντας το βιβλίο για το NPR (National Public Radio), γράφει: «Ο Στίβεν Χόκινγκ είναι ένας από εκείνους τους σπάνιους φωστήρες του οποίου η ζωή συμβολίζει ό,τι καλύτερο έχει να προσφέρει η ανθρωπότητα... (το βιβλίο του είναι ένα που) κάθε σκεπτόμενος άνθρωπος που ανησυχεί για το μέλλον της ανθρωπότητας πρέπει να διαβάσει. Αν υπάρχει ένα ενοποιητικό θέμα σε όλο το βιβλίο, είναι η βαθιά πίστη του Χόκινγκ στην ικανότητα της επιστήμης να λύσει τα μεγαλύτερα προβλήματα της ανθρωπότητας... Οι απαντήσεις του στα μεγάλα ερωτήματα δείχνουν την πίστη του στον ορθολογισμό της φύσης και στην ικανότητά μας να αποκαλύπτουμε όλα τα μυστικά της... Παρόλο που ο Χόκινγκ αγγίζει την προέλευση του σύμπαντος, τη φυσική των μαύρων οπών και μερικά άλλα αγαπημένα του θέματα, το κύριο μέλημά του σε αυτό το βιβλίο δεν είναι η φυσική. Είναι η ανθρωπότητα και το συλλογικό της μέλλον... Εστιάζει την προσοχή του στο βιβλίο σε τρία σχετικά ερωτήματα: το μέλλον του πλανήτη μας, ο αποικισμός άλλων πλανητών και η άνοδος της τεχνητής νοημοσύνης. Χαράζει τη στρατηγική του για να μας σώσει από τον εαυτό μας... Μόνο η επιστήμη, υποστηρίζει ο Χόκινγκ, μπορεί να μας σώσει από τα λάθη μας... Ο Χόκινγκ πιστεύει ότι η εξελικτική αποστολή της ανθρωπότητας είναι να εξαπλωθεί στον γαλαξία ως ένα είδος κοσμικού κηπουρού, σπέρνοντας ζωή στην πορεία. Πιστεύει... ότι θα αναπτύξουμε μια θετική σχέση με τις ευφυείς μηχανές και ότι, μαζί, θα επανασχεδιάσουμε την τρέχουσα μοίρα του κόσμου και του είδους μας.»

Σύμφωνα με τον βραβευμένο επιστημονικό συντάκτη Tim Radford, γράφοντας για τον The Guardian, το βιβλίο του Χόκινγκ είναι «αβίαστα διδακτικό, απορροφητικό, καίριο και –όπου έχει σημασία– πνευματώδες». Ο Radford αναφέρει τα λόγια του Χόκινγκ, «Εάν το σύμπαν αθροίζεται με τίποτα, τότε δεν χρειάζεστε έναν Θεό για να το δημιουργήσετε. Το σύμπαν είναι το απόλυτο δωρεάν γεύμα». «Το χειρότερο λάθος μας» (αν είμαστε απορριπτικοί σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη). «Το μέλλον μας είναι ένας αγώνας μεταξύ της αυξανόμενης δύναμης της τεχνολογίας μας και της σοφίας με την οποία τη χρησιμοποιούμε. Ας βεβαιωθούμε ότι η σοφία κερδίζει.» και «Αν η ανθρωπότητα πρόκειται να συνεχίσει για ακόμη ένα εκατομμύριο χρόνια, το μέλλον μας έγκειται στο να πάμε με τόλμη (με περισσότερη επανδρωμένη εξερεύνηση του διαστήματος) εκεί που κανείς άλλος δεν έχει πάει πριν». Ο Radford γράφει, «Οι άνθρωποι που υποστηρίζουν την καλή εκπαίδευση για όλους, ένα αξιοπρεπώς χρηματοδοτούμενο εθνικό σύστημα υγείας και σοβαρές επενδύσεις στην έρευνα θα τον ξαναβρούν ως φίλο».

Η κριτικός Abigail Higgins, γράφοντας για το Vox, σημειώνει ότι ο συγγραφέας Χόκινγκ, στο βιβλίο, είναι «αστείος και αισιόδοξος, ακόμη και όταν μας προειδοποιεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι πιθανό να μας ξεπεράσει, ότι οι πλούσιοι είναι βέβαιο ότι θα εξελιχθούν σε υπεράνθρωπο είδος και ότι ο πλανήτης οδεύει προς την πλήρη κατοικησιμότητα... Το βιβλίο είναι τελικά μια ετυμηγορία για το μέλλον της ανθρωπότητας. Η ετυμηγορία είναι ότι είμαστε καταδικασμένοι, αλλά ψάξτε βαθύτερα και υπάρχει και κάτι άλλο εδώ, η πίστη ότι η ανθρώπινη σοφία και η καινοτομία θα εμποδίσουν τη δική μας καταστροφή, ακόμα κι όταν φαίνεται ότι είναι διαβολεμένο να την πραγματοποιήσουμε». Σύμφωνα με μια βιβλιοκριτική του επιστημονικού δημοσιογράφου Matin Durraniin, τρέχοντος εκδότη του Physics World: «Ο Χόκινγκ εκθέτει όλες τις μεγάλες ιδέες που θα περιμένατε από ένα από τα βιβλία του. Γενική θεωρία της σχετικότητας. Μεγάλη Έκρηξη. Κοσμολογικός πληθωρισμός. Σχηματισμός γαλαξιών. Βαρυτικά κύματα... Αυτό το βιβλίο θα σταθεί ως το μανιφέστο του Χόκινγκ. Αισιόδοξο και οραματικό, βλέπει την επιστήμη –και την επιστημονική κατανόηση– ως ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας».

Σύμφωνα με τον John Horgan, επιστημονικό δημοσιογράφο που γράφει για τη The Wall Street Journal, ο Χόκινγκ στο βιβλίο του προτιμά τη θεωρία χορδών ως τρόπο να εξηγήσει τη «θεωρία των πάντων» (η οποία ο Χόκινγκ προβλέπει ότι θα λυθεί μέχρι «το τέλος αυτού του αιώνα») και, με βάση την κβαντομηχανική, θεωρεί ότι ο κενός χώρος είναι γεμάτος με εικονικά σωματίδια, που «ξεπηδούν και βγαίνουν από την ύπαρξη», υποδηλώνοντας ότι ολόκληρο το σύμπαν μας ξεκίνησε ως ένα από αυτά τα σωματίδια, και επιπλέον, ότι ο κόσμος μας είναι «απλώς μια μικροσκοπική φυσαλίδα σε έναν άπειρο ωκεανό, ή πολυσύμπαν». Από αυτή την άποψη, ο Horgan αναφέρεται στην ανησυχία της Γερμανίδας φυσικού Sabine Hossenfelder, στο βιβλίο της *Lost in Math: How Beauty Leads Physics Astray*, ότι «οι φυσικοί που εργάζονται σε χορδές και πολυσύμπαν δεν εξασκούν πραγματικά τη φυσική» και παραθέτει τη Hossenfelder, «Δεν είμαι πια σίγουρη ότι αυτό που κάνουμε εδώ, στα θεμέλια της φυσικής, είναι επιστήμη». Ωστόσο, ο Ephrat Livni γράφοντας για τον Quartz παραθέτει την πεποίθηση του Χόκινγκ ότι οι νόμοι της φύσης από μόνοι τους αρκούν για να εξηγήσουν τη δημιουργία του σύμπαντός μας στη Μεγάλη Έκρηξη, χωρίς καμία ανάγκη για μια πράξη δημιουργίας από τον Θεό.

Ο Jon Christian, που γράφει για το Futurism και δημοσιεύεται στο Science Alert, σημειώνει ότι ο Χόκινγκ, στο βιβλίο του, κάνει αρκετές προβλέψεις, συμπεριλαμβανομένων προβλέψεων για την επεξεργασία γονιδίων, την τεχνητή νοημοσύνη και τη θρησκεία, με τις οποίες ορισμένοι ειδικοί μπορεί να μην συμφωνούν πλήρως. Ο κριτικός Zayan Guedim, σχολιάζοντας στο EdgyLabs, γράφει, «Το βιβλίο δεν είναι το επιστέγασμα όλων των έργων του μεγάλου επιστήμονα και δεν παρέχει ιδιαίτερες νέες ανακαλύψεις. Ωστόσο, μας δείχνει τη σημασία του μέλλοντός μας, τα «μεγάλα ερωτήματα» και την αυξανόμενη ανάγκη φροντίδας του πλανήτη μας».

## Σημειώσεις


## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Books by Stephen Hawking 

Κατηγορία:Βιβλία φυσικής
Κατηγορία:Βιβλία φιλοσοφίας