Κρανίδι Αργολίδας

Το **Κρανίδι** είναι κωμόπολη της Αργολίδας στο ανατολικό άκρο της Πελοποννήσου. Ο πληθυσμός του είναι 4.053 κάτοικοι σύμφωνα με την απογραφή του 2021. Απέχει περίπου 65 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά από το Ναύπλιο και 170 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά από την Αθήνα. Διά θαλάσσης επικοινωνεί με τον Πειραιά και τα νησιά του Αργοσαρωνικού μέσω των λιμανιών της Ερμιόνης και του Πορτοχελίου. Από το 2010 αποτελεί έδρα του Δήμου Ερμιονίδας.

Είναι γνωστό για το ελαιόλαδο Κρανιδίου το οποίο έχει αναγνωριστεί ως ΠΟΠ. Έχει το χαρακτηριστικό ότι αποτελείται κατά 80% από την ποικιλία Μανάκι και 20% από την ποικιλία Κορωνέικη. Η σύνθεση των δύο ποικιλιών τού δίνει την ιδιαιτερότητα που έχει και το χαρακτηρίζει για τα υψηλά ποιοτικά του χαρακτηριστικά. Το Κρανίδι είναι επίσης η γενέτειρα του Έλληνα ηθοποιού Δημήτρη Παπαμιχαήλ.

## Ονομασία
Σύμφωνα με μια εκδοχή το σύγχρονο όνομά του προέρχεται από το *κραναός* που σημαίνει *τραχύς* και θεωρείται δηλωτικό της περιοχής. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή, το όνομα οφείλεται σε παραφθορά της λέξης *Κορωνίδα*, το όνομα παραπλήσιας νησίδας που φέρει το όνομα της μητέρας του θεού της Ιατρικής, του Ασκληπιού, ο οποίος λατρευόταν από τους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής κατά την αρχαιότητα.

## Γεωγραφία
Το Κρανίδι είναι κτισμένο αμφιθεατρικά στους λόφους της *Αγίας Άννας* και της *Μπαρδούνιας* με προσανατολισμό βορειοδυτικό. Δυτικά και ανατολικά από την πόλη η περιοχή χαρακτηρίζεται πετρώδης με χαμηλή βλάστηση ενώ στη νοτιοανατολική μεριά υπάρχει το πευκόδασος της *Κορακιάς*. Βόρεια βρίσκεται το βουνό του *Προφήτη Ηλία* ενώ βορειοδυτικά ο όρμος της *Κοιλάδας* με το ομώνυμο παραδοσιακό χωριό και το προϊστορικό σπήλαιο ''Φράγχθι'' σε απόσταση 6 χιλιόμετρα ανατολικά σε απόσταση 10 χιλιόμετρα βρίσκεται η Ερμιόνη και νότια σε απόσταση 7 χιλιόμετρα το Πόρτο Χέλι. Σε ολόκληρη την περιοχή της Ερμιονίδας υπάρχουν πανέμορφες δαντελωτές ακρογιαλιές και παραλίες με καθαρά νερά.

## Ιστορία
Το Κρανίδι πρωτοαναφέρεται σε χρυσόβουλο του Βυζαντινού Αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β΄ Παλαιολόγου (1259-1332) το οποίο δωρήθηκε στον Θεόδωρο Νομικόπουλο για τις υπηρεσίες του απέναντι στον Αυτοκράτορα. Το Κρανίδι αναφέρεται ως πατρογονικό χωρίο και ανήκε στη χώρα του Δαμαλά. Δεύτερη επίσημη αναφορά υπάρχει το 1530 μ.Χ. ενώ λάμβανε χώρα η εποίκηση του από αλβανόφωνους πληθυσμούς (Αρβανίτες). Αυτοί μετακινούνταν στις νότιες περιοχές για να προστατευτούν από τους Τούρκους αλλά και για να εξασφαλίσουν βοσκοτόπια για κτηνοτροφία και γη για καλλιέργεια. Εκεί αναμίχθηκαν και αφομοιώθηκαν χωρίς προβλήματα με το τοπικό στοιχείο και από αυτή τη ζύμωση προέκυψε το Αρβανίτικο γλωσσικό ιδίωμα που μιλιέται μέχρι και στις μέρες μας.

Κατά την παράδοση, στην περιοχή υπήρχαν τέσσερις οικισμοί προστατευμένοι από τη θάλασσα, λόγω του φόβου των πειρατών. Ο *Άη Γιάννης*, η *Μιλίνδρα*, τα *Βίλια* και οι *Μπιές* οι οποίοι και αποτέλεσαν τα κύτταρα για την πόλη του Κρανιδίου. Ο οικισμός του *Άη Γιάννη* αποτέλεσε το κέντρο όπου γύρω του άρχισε να συγκροτείται η πόλη και τοποθετείται στο σημείο που σήμερα βρίσκεται ο Μητροπολιτικός Ναός του Τιμίου Ιωάννη Προδρόμου. Ο σημερινός Ναός κτίστηκε το 1852 από τον Ιταλό αρχιτέκτονα Ιάκωβο Σεμπαστίνο αντικαθιστώντας το παλαιότερο βυζαντινό εκκλησάκι που είχε προσφέρει και το όνομα του στον οικισμό. Ο οικισμός της *Μιλίνδρας* βρίσκεται στα βόρεια της πόλης και στους πρόποδες του βουνού του Προφήτη Ηλία (300 μ. υψόμετρο) και ανήκει στην ευρύτερη περιοχή του ναού του Απόλλωνα όπως καθορίζεται από τον Παυσανία. Δυο εκκλησάκια σημειώνουν τη παρουσία τους εκεί, του Αγίου Αντρέα και των Αγίων Αναργύρων καθώς και το αρχαίο *Πηγάδι της Μιλίντρας* ή *Πλατύ Πηγάδι* με το τετράγωνο σχήμα του και τους επιβλητικούς ογκόλιθους που το περιβάλλουν, χαρακτηριστικό των αρχαίων πηγαδιών της Ερμιονίδας. Υπάρχουν αναφορές πως μέχρι πριν από 70 χρόνια ήταν σε χρήση το νεκροταφείο των Μιλινδρωτών στην περιοχή. Τα *Βίλια* βρίσκονται στα δυτικά του Κρανιδίου εκεί που σήμερα βρίσκεται το εκκλησάκι του Αγίου Παντελεήμονα. Η περίοπτη θέση που επιβλέπει την αργολική θάλασσα, ενισχύει την εκδοχή ύπαρξης βίγλας και επιβεβαιώνει την προέλευση της ονομασίας της περιοχής. Χαμηλότερα σε μια μικρή ρεματιά είναι το πηγάδι της *Βίλας*. Οι *Μπιές* βρίσκονται ανατολικά του Κρανιδίου και συνορεύουν με τη θέση *Δισκούρια* της Ερμιόνης. Το όνομα τους πιθανόν το οφείλουν στην οικογένεια των πρώτων οικιστών. Επίσης στην περιοχή παρατηρείται αρχαίο πηγάδι αλλά μεταγενέστερο από τα προηγούμενα.

Επί Τουρκοκρατίας, ήταν γνωστό ως «Κάτω Ναχαγιέ», που σημαίνει «Κάτω Επαρχία». Το Κρανίδι έπαιξε σημαντικό ρόλο στην Επανάσταση του 1821. Πιθανότατα η κήρυξη της Επανάστασης στο Κρανίδι έγινε στις 27 Μαρτίου 1821, την ίδια ημέρα που κηρύχθηκε και στις Σπέτσες. Πολλοί Κρανιδιώτες, έλαβαν μέρος στην πολιορκία του Αναπλιού, της Τριπόλεως, του Ακροκορίνθου αλλά και στα Δερβενάκια όπου και έπεσε ο Φιλικός Αρχιμανδρίτης Αρσένιος Κρέστας (Παπαρσένης) ηγούμενος της Μονής Ζωοδόχου Πηγής Κοιλάδας. Λόγω της φυσικής του οχύρωσης και της καλής σχέσης των Κρανιδιωτών με τους νησιώτες κατά την περίοδο 1823 – 1824 υπήρξε η έδρα της κυβέρνησης και του εκτελεστικού. Επίσης το Κρανίδι είναι η γενέτειρα του Εμμανουήλ Ρέπουλη, στενού συνεργάτη και αντιπρόεδρου της Κυβέρνησης Ελ. Βενιζέλου.

Παρέμεινε διοικητικό κέντρο και μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας. Ορίστηκε αρχικά έδρα του τοπικού Δήμου Μάσητος (μετονομάστηκε στην συνέχεια σε Δήμο Κρανιδίου) και από το 1841 αποτέλεσε έδρα της Επαρχίας Ερμιονίδος (αρχικά έδρα είχαν οριστεί οι Σπέτσες).

Στο Κρανίδι γεννήθηκε το 1902 ο Παντελεήμων Παπαγεωργίου, μετέπειτα Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης.

## Χριστιανικοί ναοί
240px|thumb|right|Εικόνα του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου Κρανιδίου δια χειρός Εμμανουήλ Τζάνε

Στο Κρανίδι τα μοναστήρια και οι εκκλησίες είναι κατάσπαρτες και με βαθιά ιστορία. Το μοναστήρι της Παναγίας της Παντανάσης, το ησυχαστήριο της Αγίας Άννας, που χρονολογείται στα μέσα του 13ου αι. και είναι χτισμένο σε πευκόφυτο λόφο με πανοραμική θέα, το βυζαντινό εκκλησάκι της Αγίας Τριάδας με πλούσια αγιογραφία στο εσωτερικό του, ο παλαιότερος γνωστός χρονολογημένος σταυρεπίστεγος ναός στον Ελλαδικό χώρο που χρονολογείται από το 1240 μ.Χ. στη θέση Πικροδάφνη, ο ναός του Αγίου Γεωργίου και ο ναός του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου – σημερινή Μητρόπολη του Κρανιδίου όπου πρόσφατα ήρθε στη επιφάνεια εικόνα του Εμμανουήλ Τζάνε, με χρονολογία το 1646 μ.Χ. και φυλάσσεται στον Ναό και ένα πλήθος άλλων ναών αποτελούν μάρτυρες της θρησκευτικότητας των κατοίκων αλλά και τη συνεχή κατοίκηση της περιοχής.

## Αρχιτεκτονική
Στην πρωτεύουσα της Ερμιονίδας αξιοσημείωτη είναι και η παραδοσιακή αρχιτεκτονική των σπιτιών. Οι πελεκητές πέτρες, τα περίτεχνα μπαλκόνια, οι φεγγίτες πάνω από τις πόρτες και τα παράθυρα, οι στέγες του παραδοσιακού βυζαντινού τύπου, τα γωνιασμένα κεραμίδια στο ρόλο των ακροκεράμων και οι μάντρες οι οποίες κυριολεκτικά οχύρωναν το σπίτι, δίνουν ένα υψηλό αισθητικό αποτέλεσμα. Ο οικισμός έχει χαρακτηριστικό νησιώτικο χρώμα και θυμίζει πολύ τους οικισμούς των νησιών του Αργοσαρωνικού. Ακόμη λειτουργεί Λαογραφικό Μουσείο το οποίο φιλοξενεί, σκεύη μαγειρικής, εικόνες, έπιπλα, ρόκες γνεσίματος, αργαλειό, ενδύματα, κεντήματα, υφαντά δείγματα παραδοσιακής φορεσιάς και άλλα αντικείμενα λαϊκής τέχνης.

Τα χαρακτηριστικά για την τοπική αρχιτεκτονική κτήρια, του Δημαρχείου και της βιβλιοθήκης, οι πέντε μεγάλες εκκλησίες του 19ου αι., το μοναδικό για την αρχιτεκτονική του καλντερίμι, στο πηγάδι του Πύργου, οι τρεις ανακαινισμένοι ανεμόμυλοι, τα παραδοσιακά λιοτρίβια με τις μεγάλες πέτρες, καθώς και τα πολλά ξωκλήσια συμπληρώνουν την εικόνα μιας πολιτείας πανέμορφης.

## Ναυτιλία
Το Κρανίδι στις αρχές 20ου αι. διέθετε μεγάλο εμπορικό στόλο λόγω της ασχολίας των κατοίκων μετά τα χρόνια της Επαναστάσεως με το εμπόριο και τη ναυτιλία καθώς και με τις ιδιαίτερες σχέσεις με τους Σπετσιώτες και τους Υδραίους. Τα παλαιά αρχοντικά των καπεταναίων με τη νησιωτική τεχνοτροπία κτίστηκαν την πεντηκονταετία 1840 - 1890 κατά την εποχή της ακμής της ιστιοφόρου ναυτιλίας στη Ελλάδα. Όταν ύστερα από το 1890 η ιστιοφόρος ναυτιλία άρχισε να παρακμάζει λόγω του συναγωνισμού με τα ατμόπλοια οι ναυτικοί ασχολήθηκαν με την σπογγαλιεία και την αλιεία ενώ οι λιγότεροι στράφηκαν στη γεωργία και την κτηνοτροφία. Οι κάτοικοί του ακόμη και σήμερα συνεχίζουν με τις ίδιες ασχολίες ενώ πολλοί έχουν στραφεί στα τουριστικά επαγγέλματα λόγω των ξενοδοχειακών εγκαταστάσεων της περιοχής αλλά και της υψηλής επισκεψιμότητάς της. 

## Πληθυσμός

Το Κρανίδι γνώρισε σημαντική μείωση του πληθυσμού του από το 1861 μέχρι και το 1971 (με εξαίρεση το 1896 και το 1940 όποτε και υπήρξε αύξηση) και έκτοτε ο πληθυσμός άρχισε να αυξάνεται. Το 2011 ωστόσο ο πληθυσμός της κωμόπολης μειώθηκε πάλι. Σε σχέση με τον 19ο αιώνα ο πληθυσμός του Κρανιδίου παραμένει σημαντικά μειωμένος.

**Διάγραμμα ιστορικής εξέλιξης πληθυσμού από το 1861**
ImageSize  = width:900 height:300
PlotArea   = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = late
Colors =
 id:linegrey2 value:gray(0.9)
 id:linegrey value:gray(0.7)
 id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
 id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
 id:cobar3 value:rgb(0.7,0.3,0.3)
DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:7000
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:19 align:left
  bar:1861 from:0 till:6639
  bar:1879 from:0 till:5628
  bar:1889 from:0 till:5500
  bar:1896 color:cobar2 from:0 till:6954
  bar:1907 from:0 till:6033
  bar:1920 from:0 till:4384
  bar:1928 from:0 till:4214
  bar:1940 from:0 till:4456
  bar:1951 from:0 till:4280
  bar:1961 from:0 till:3942
  bar:1971 color:cobar3 from:0 till:3657
  bar:1981 from:0 till:3794
  bar:1991 from:0 till:3970
  bar:2001 from:0 till:4398
  bar:2011 from:0 till:4006
  bar:2021 from:0 till:4053
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1861 at: 6639 text: 6.639 shift:(-14,5)
  bar:1879 at: 5628 text: 5.628 shift:(-14,5)
  bar:1889 at: 5500 text: 5.500 shift:(-14,5)
  bar:1896 at: 6954 text: 6.954 shift:(-14,5)
  bar:1907 at: 6033 text: 6.033 shift:(-14,5)
  bar:1920 at: 4384 text: 4.384 shift:(-14,5)
  bar:1928 at: 4214 text: 4.214 shift:(-14,5)
  bar:1940 at: 4456 text: 4.456 shift:(-14,5)
  bar:1951 at: 4280 text: 4.280 shift:(-14,5)
  bar:1961 at: 3942 text: 3.942 shift:(-14,5)
  bar:1971 at: 3657 text: 3.657 shift:(-14,5)
  bar:1981 at: 3794 text: 3.794 shift:(-14,5)
  bar:1991 at: 3970 text: 3.970 shift:(-14,5)
  bar:2001 at: 4398 text: 4.398 shift:(-14,5)
  bar:2011 at: 4006 text: 4.006 shift:(-14,5)
  bar:2021 at: 4053 text: 4.053 shift:(-14,5)


## Πανοραμικές Φωτογραφίες

Αρχείο:Kranidi002.jpg
Αρχείο:Kranidi010.jpg
Αρχείο:Kranidi009.jpg
Αρχείο:Kranidi006.jpg
Αρχείο:Kranidi001.jpg
Αρχείο:Kranidi007.jpg
Αρχείο:Kranidi011.jpg


## Ενημέρωση
***91.2** ΕΡΤ Τρίπολης
***97.4** Τρίτο Πρόγραμμα
***99.4** Δεύτερο Πρόγραμμα
***99.7** Δίαυλος 1 Αρκαδίας
***101.2** ΕΡΤnews Radio
***102.0** ΣΚΑΪ Αργολίδας
***103.2** ΕΡΑ Σπορ
***104.3** Ράδιο Ερμιονίδα
***107.1** Ράδιο Κρανίδι

## Πηγές - Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
*Δήμος Κρανιδίου
*Δήμος Ερμιονίδας
*Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Αργολίδας
*Ιστοσελίδα Γενικού Λυκείου Κρανιδίου
*Ιστοσελίδα Γυμνασίου Κρανιδίου
*Ιστορική Ερμιονίδα

Κατηγορία:Κρανίδι
Κατηγορία:Κωμοπόλεις της περιφερειακής ενότητας Αργολίδας
Κατηγορία:Δήμος Ερμιονίδας