Hebraeorum gens

[μικρογραφία|Ο [Πάπας Πίος Ε΄, από τον Μπαρτολομέο Λετερίνι]]
Με τον τίτλο «***Hebraeorum gens***» ονομάζεται παπική βούλα, συνταγμένη από τον Πάπα Πίο Ε΄. Πήρε το όνομα της από τις πρώτες λέξεις του κειμένου της. Στα ελληνικά, μπορεί να μεταφραστεί ως «Ο εβραϊκός λαός». Συντάχθηκε στις 4 Μαρτίου 1569, και πρόκειται για έγγραφο διαχείρισης των πληθυσμών των Παπικών Κρατών και συνεπώς διοικητικό έγγραφο του Πίου Ε΄, ο οποίος ενεργεί ως κοσμικός ηγεμόνας των κρατών του.

Με το έγγραφο αυτό, ο Πίος Ε΄ διατάζει την εκδίωξη όλων των Εβραίων από τα κράτη του, με εξαίρεση όσους κατοικούν στα γκέτο της Ρώμης και της Ανκόνα. Η εκδίωξη της εβραϊκής κοινότητας δικαιολογείται εδώ με την «κοινωνική της αχρηστία» και με κατηγορίες για τοκογλυφία, μαγικές πρακτικές και μίσος προς τους χριστιανούς. Οι Εβραίοι έχουν προθεσμία τριών μηνών για να εγκαταλείψουν τα Παπικά Κράτη, με την ποινή της κατάσχεσης των περιουσιών τους.

Οι οδηγίες αυτές σχετικά χαλαρώθηκαν από τον Σίξτο Ε΄ με τη βούλα *Christiana pietas* (1586), αλλά επανήλθαν σε ισχύ με τη βούλα *Caeca et obdurata* του Κλήμη Η΄ το 1593.

## Γενικές παρατηρήσεις
Στην εισαγωγή των αιτίων, ο Πίος Ε΄ ισχυρίζεται ότι οι Εβραίοι περιφρονήθηκαν και διασκορπίστηκαν εξαιτίας της απιστίας τους και ότι επέδειξαν προδοσία και αχαριστία όταν απέρριψαν τον Σωτήρα τους, οδηγώντας τον σε έναν άτιμο θάνατο («*perfida et ingrata suum Redemptorem indigna morte peremptum impie reprobarit*»).

Κατά τον πάπα, τα μέσα με τα οποία αντιμετωπίζουν την πείνα τους είναι ατιμωτικά και αισχρά («*foedas et infames artes, quibus famem tolerare possit*»).

Ο πάπας κατηγορεί τους Εβραίους ότι, με διάφορες μορφές τοκογλυφίας («*multa usurarum genera* […]*, quibus Hebraei egentium Christianorum substantiam usquequaque exinaniverunt*»), αφαίρεσαν στην ουσία τα μέσα επιβίωσης από τους χριστιανούς που βρίσκονταν σε ανάγκη· ότι πρόσφεραν καταφύγιο σε κλέφτες («*furum et latronum receptores*») και ότι επωφελούνταν από τα κλοπιμαία τους.

Αυτό που ο πάπας θεωρεί οτί είναι το πιο επικύνδινο («*quodque omnium perniciosissimum est*») είναι οι μάγοι, οι επωδές, τα κακόβουλα έργα και οι μαγικές δεισιδαιμονίες· μέσω αυτών, λέει, πολλούς αφελείς και αδύναμους ανθρώπους τους εκθέτουν στις απάτες του Σατανά («*sortilegiis, incantationibus, magicisque superstitionibus et maleficiis dediti, quamplurimos incautos atque infirmos, Sathanae praestigiis inducunt*»).

Ο πάπας πιστεύει επίσης ότι ο εβραϊκός λαός είναι εχθρικός προς όλους όσους φέρουν το όνομα του Χριστού («*quam infesta omnibus sit, qui hoc nomine [Christi] censentur*»).

Οι εκφράσεις αυτές, που σήμερα μπορεί να φαίνονται υπερβολικές και προσβλητικές, ήταν συνηθισμένες εκείνη την εποχή. Σε ανάλογο πλαίσιο εντάσσεται και το έργο «Ο Έμπορος της Βενετίας» του Σαίξπηρ, που γράφεται στο δεύτερο μισό του 16ου αιώνα και αντικατοπτρίζει την αμφισβήτηση για τον ρόλο των Εβραίων ως τοκογλύφων μετά την παλαιότερη απαγόρευση στους χριστιανούς να χρεώνουν τόκο.

## Χρονικές διατάξεις
Επηρεασμένος από την αύξηση των εγκλημάτων, που, κατά την κρίση του, θέτουν σε κίνδυνο το κράτος, και θεωρώντας ότι ο προαναφερθείς λαός δεν είναι χρήσιμος —ή είναι άχρηστος— για την Πολιτεία του («*augescentium quotidie, ad civitatum nostrorum perniciem, scelerum gravitate permoti; cogitantes praeterea, supradictam gentem* […] *nulli Reipublicae usui esse nostrae*»), ο πάπας Πίος Ε΄ διατάζει όλοι οι Εβραίοι και των δύο φύλων να εγκαταλείψουν τα εδάφη του μέσα σε τρεις μήνες από τη δημοσίευση της βούλας (§1).

Μετά την παρέλευση των τριών μηνών, κάθε Εβραίος, είτε προσκυνητής είτε μόνιμος κάτοικος, που θα συλληφθεί, θα αφαιρεθούν όλα του τα υπάρχοντα, θα καταστούν ιδιοκτησία της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και θα τεθούν σε διαρκή δουλεία («*rebus omnibus spolientur*, […] *mancipia Romanae Ecclesiae fiant, et in perpetuam servitutem asserantur*»). Οι πόλεις της Ανκόνας και της Ρώμης εξαιρούνται από αυτές τις διατάξεις (§2).

Οι παράγραφοι §3 και §4 καθορίζουν τον τρόπο εφαρμογής της βούλας.

Δεν επιτρέπεται σε κανένα («*Nulli ergo hominum liceat*») να παραβαίνει την παπική εντολή. Όποιος το τολμήσει, θα υποστεί τη θεία και αποστολική μήνιν/αγανάκτηση (§5).

Ορισμένοι περιορισμοί είχαν ήδη τεθεί από τον Πάπα Παύλο Δ΄ (στη βούλα *[[Cum nimis absurdum]]*), αλλά στο τέλος του incipit της *Hebraeorum gens* ο Πίος Ε΄ προτρέπει τους πιο απομακρυσμένους λαούς να υιοθετήσουν ανάλογα μέτρα («*nostris vero populis, qui praesertim a nobis aliquanto remotiores sunt, conducibilius fore* […]»), δηλαδή τα υπόλοιπα καθολικά κράτη.

## Επιπτώσεις
Οι περισσότερες από τις επιταγές της *Hebraeorum gens* καταργήθηκαν από τον Σίξτο Ε΄ με τη βούλα *Christiana pietas* (1586). Ωστόσο, στο δεύτερο έτος της παποσύνης του Κλήμη Η΄, το 1593, εκδόθηκε η βούλα *Caeca et obdurata*, με την οποία επανακοινώνεται η εκδίωξη των εβραίων από τα εδάφη του.

## Παραπομπές

Κατηγορία:Παπικές βούλες