Τοκτά

Ο **Τοκτά**, *Toqta*, επίσης γράφεται Toχτά, Toκτού, Toχτάι, Toτστού ή Toχτογκά, (απεβ. ) ήταν Χαν της Χρυσής Ορδής από το 1291 έως το 1312.   Ήταν γιος του Μενγκού-Τιμούρ και δισεγγονός του Μπατού Χαν. 

Το όνομά του «Τοχτόχ» σημαίνει «κρατώ» στη μογγολική γλώσσα.

## Πρώιμη βασιλεία υπό τον Νογκάι
Ο Νογκάι Χαν ενορχήστρωσε ένα πραξικόπημα στο παλάτι, που κατέληξε στην εκδίωξη και την εκτέλεση του Ταλαμπουγκά. Ο Τοχτά έγινε χαν το 1291, και αρχικά ήταν υποτελής στον Νογκάι. Ωστόσο, ο Τοχτά τελικά ένωσε τους υποστηρικτές του εναντίον του Νογκάι, και αμφισβήτησε την εξουσία του Νογκάι το 1297, οδηγώντας σε εμφύλιο πόλεμο. Το 1299 ο Τοχτά νίκησε τελικά τον Νογκάι και σταθεροποίησε τη Χρυσή Ορδή. 

Ο Τοχτά ήθελε να εξαλείψει την ημι-ανεξαρτησία των Ρώσων πριγκίπων και οι Ρώσοι πρίγκιπες γίνονταν ολοένα και πιο ανήσυχοι. Ως μορφή υποταγής, οι χαν χρησιμοποιούσαν στρατιωτική θητεία, αλλά τα ρωσικά βοηθητικά στρατεύματα χρησιμοποιούνταν μόνο σε σπάνιες επιθέσεις στην Πολωνία και την Ουγγαρία, καθώς και σε στρατιωτικές εκστρατείες στον Καύκασο. Τα ρωσικά στρατεύματα παρέμειναν αποτελεσματικά, όταν ο χαν παρενέβη στις ρωσικές υποθέσεις.  Το 1293 ο Τοχτά έστειλε τον αδελφό του Τουντάν για να παράσχει στρατιωτική υποστήριξη στον Αντρέι εναντίον του Ντμίτρι, ο οποίος είχε υποστηρίξει την υπόθεση των Νογκάι.   Ο στρατός του Τουντάν θα συνέχιζε να καταστρέφει δεκατέσσερις πόλεις. Ο ίδιος ο Τοχτά (γνωστός εδώ ως Τοχτά-Τεμούρ) πήγε στο Τβερ και ανάγκασε τον Ντμίτρι Αλεξάντροβιτς, σύμμαχο του Νογκάι, να παραιτηθεί. Οι Ρώσοι χρονικογράφοι περιέγραψαν αυτά τα γεγονότα ως «η σκληρή εποχή της επιστροφής του Μπατού». Ορισμένες πηγές έχουν υποστηρίξει, ότι ο Τοχτά και ο Νογκάι είχαν συνεργαστεί.
αριστερά|μικρογραφία|Η μάχη μεταξύ των στρατών του Τοχτά και του Νογκάι το έτος 698 (1298-1299) στον ποταμό Ντον, στην οποία ο πρώτος ηττήθηκε. ''Τζαμί αλ-Ταβαρίχ'', τέλη 14ου αι. (Ασιατική Εταιρεία, D.31, Folio 44 recto).
Λίγο αργότερα, ο Τοχτά και ο Νογκάι ξεκίνησαν μία θανάσιμη αντιπαλότητα. Ο πεθερός τού Χαν, Σαλτζιντάι των Χουνγκγκιραδιδών, η σύζυγός του Μπεχλεμίς,  εγγονή του Τολούι, και άλλοι Τσινγκισίδες στην Ορδή, παραπονέθηκαν επίσης για την αντιπάθεια του Νογκάι απέναντί του. Ο Νογκάι είχε αρνηθεί να παρουσιαστεί στην αυλή του Χαν. Διαφωνούσαν επίσης για τα εμπορικά δικαιώματα των Βενετών και των Γενουατών εμπόρων.

Οι δυνάμεις του Χαν Τοχτά έχασαν την πρώτη μάχη εναντίον του Νογκάι το 1296–1297.  Ο Νογκάι δεν μπήκε στον κόπο να τον κυνηγήσει, αποφασίζοντας αντ' αυτού να επιστρέψει στα εδάφη του. Ο Τοχτά ζήτησε βοήθεια από τον Ιλχάν Γκαζάν. Ο τελευταίος αρνήθηκε, επειδή δεν ήθελε να αναμειχθεί στις διαμάχες τους. Το 1300 ο Τοχτά νίκησε τελικά τον Νογκάι στη μάχη του ποταμού Καγκαμλίκ, νοτιοδυτικά της πόλης Πολτάβα, και ένωσε τα εδάφη από τον Βόλγα μέχρι τον Ντον υπό την εξουσία του. Ο γιος του Νογκάι, Τσάκα, είχε καταφύγει πρώτα στη γη των Αλανών και στη συνέχεια στη Βουλγαρία, όπου βασίλευσε ως τσάρος τους. Αυτό είχε εξοργίσει τον Τοχτά τόσο πολύ, που ο κουνιάδος τού Τσάκα, Θεόδωρος Σβετοσλάβ, συμμετείχε σε μία συνωμοσία για την ανατροπή του λίγο αργότερα. Ο Τσάκα βρέθηκε στραγγαλισμένος, και το κεφάλι του στάλθηκε στον Χαν Τοχτά, για να δείξει την πίστη του Θεόδωρου Σβετοσλάβ και της βουλγαρικής αριστοκρατίας. Στη συνέχεια ο Τοχτά μοίρασε τα εδάφη του Νογκάι, τα οποία εκτείνονταν από την Κριμαία και τα ρωσικά πριγκιπάτα μέχρι τη σύγχρονη Ρουμανία, στον αδελφό του Σαρεϊμπουγκά και τούς γιους του.

## Μετέπειτα βασιλεία
[δεξιά|μικρογραφία|250x250εσ|Η διαίρεση της [Μογγολική αυτοκρατορία|Μογγολικής αυτοκρατορίας, , με τη Χρυσή Ορδή να εμφανίζεται με κίτρινο χρώμα.]]
Ενώ ο Τοχτά ήταν απασχολημένος με τους Νογκάι, ο Μπαγιάν Χαν ζήτησε τη βοήθειά του ενάντια στους επαναστάτες της Λευκής Ορδής. Δυστυχώς, ο Τοχτά δεν μπόρεσε να του στείλει κάποια βοήθεια. Το 1301 ο Μπαγιάν αναγκάστηκε να καταφύγει στην Τοχτά. Ο Τοχτά τον βοήθησε στη συνέχεια να επαναβεβαιώσει την εξουσία του επιτιθέμενος στον Κουρουιτσίκ, ο οποίος υποστηρίχθηκε από τον Καϊντού. Οι δυνάμεις της Χρυσής Ορδής κέρδισαν στη συνέχεια τη σύγκρουση με τον Τσαγκατάι Χαν Ντουβά και τον γιο του Καϊντού, Τσαπάρ.

Αφού εδραίωσε τον έλεγχό του στα ρωσικά πριγκιπάτα και τις στέπες των Κιπτσάκων, ο Τοχτά απαίτησε από τους Ιλχανίδες Γκαζάν να επιστρέψουν τις περιοχές του Αζερμπαϊτζάν και των Αράν . Ο Γκαζάν απέρριψε το αίτημά του και απάντησε: «αυτή η γη κατακτήθηκε από τα ινδικά ατσάλινα σπαθιά των προγόνων μας!» Ο Τοχτά αποφάσισε στη συνέχεια να αποκαταστήσει την προηγούμενη συμμαχία με τους Μαμελούκους της Αιγύπτου, και τούς έστειλε τούς απεσταλμένους του. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ολτζεϊτού, οι αντίστοιχοι στρατοί της Χρυσής Ορδής και του Ιλχανάτου ενεπλάκησαν σε μικρές συνοριακές συγκρούσεις, αλλά αυτό δεν έμελλε να διαρκέσει πολύ.

Το 1304 αγγελιοφόροι από το χανάτο Τσαγκατάι και τη δυναστεία Γιουάν έφθασαν στο Σαράι . Παρουσίασαν το σχέδιο των κυρίων τους και την ιδέα της ειρήνης. Ο Τοχτά αποδέχτηκε την ονομαστική κυριαρχία του αυτοκράτορα Γιουάν, Τεμούρ Ολτζεϊτού (Τσενγκζόνγκ), εγγονού του Κουμπλάι Χαν. Ταυτόχρονα, ο Ολτζεϊτού κυβερνούσε την Περσία των Ιλχανιδών, παραχωρώντας μόνο τα εδάφη του Αράν στον Τοχτά, και ο Ντουβά διατήρησε την ονομαστική κυριαρχία στο χανάτο Τσαγκατάι. Το ταχυδρομικό σύστημα και οι εμπορικοί δρόμοι αποκαταστάθηκαν επίσης. Η Χρυσή Ορδή έστειλε δύο tumens (20.000) για να ενισχύσει τα σύνορα των Γιουάν.

Ο Χαν Τoχτά συνέλαβε τους Ιταλούς κατοίκους του Σαράι, και πολιόρκησε την πόλη Κάφφα το 1307. Η αιτία πίσω από αυτό ήταν προφανώς η δυσαρέσκεια του Τoχτά για το ιταλικό εμπόριο Τουρκόφωνων σκλάβων, οι οποίοι πωλούνταν ως επί το πλείστον ως στρατιώτες στο σουλτανάτο των Μαμελούκων της Αιγύπτου. Οι Γενουάτες αντιστάθηκαν για ένα χρόνο, αλλά το 1308 πυρπόλησαν την πόλη τους και την εγκατέλειψαν. Οι σχέσεις μεταξύ των Ιταλών και της Χρυσής Ορδής παρέμειναν τεταμένες μέχρι το 1312, όταν ο Τοχτά απεβίωσε κατά τη διάρκεια των προετοιμασιών, για μία νέα στρατιωτική εκστρατεία εναντίον των ρωσικών εδαφών. Ορισμένες πηγές ισχυρίστηκαν ότι απεβίωσε χωρίς άνδρα διάδοχο. Αλλά οι  και ορισμένες μουσουλμανικές πηγές ανέφεραν ότι είχε τουλάχιστον τρεις γιους, και ένας από αυτούς δολοφονήθηκε από τους υποστηρικτές του Χαν Οζμπέκ. 

Αν και ήταν Σαμανιστής, ενδιαφερόταν για τον Βουδισμό. Ήταν ο τελευταίος μη Μουσουλμάνος χαν της Χρυσής Ορδής.

Το 1297 ο Χαν Τοχτά νυμφεύτηκε τη Μαρία Παλαιολογίνα, νόθη κόρη του Ρωμαίου Αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β΄ Παλαιολόγου. Η κόρη τους Μαρία παντρεύτηκε αργότερα τον Ναριμάντα, γιο του Γκεντιμίνα του μεγάλου δούκα της Λιθουανίας.

## Γενεαλογία
* Τζένγκις Χαν
* Τζότσι
* Μπατού Χαν
* Τοκοκάν
* Μενγκού-Τιμούρ
* **Τοκτά**

## Δείτε επίσης
* Κατάλογος χανών της Χρυσής Ορδής

## Αναφορές

## Πηγές
* 

## Περαιτέρω ανάγνωση
* 
* 
* 

Κατηγορία:Χρυσή ΟΡδή
Κατηγορία:Μπορτζιγκινίδες