Γαράμαντες

[thumb|Η γεωγραφική θέση των Γαράμαντων στην [Αφρική, πριν την ισλαμική κατάκτηση.]]
Οι **Γαράμαντες** (βερβερικά: iɣerman) ήταν φυλή Βερβέρων οι οποίοι ζούσαν στο Φεζάν κατά την αρχαιότητα.
 Οι Γαράμαντες εγκαταστάθηκαν στην περιοχή του Φέζαν τουλάχιστον από το 1000 π.Χ. και δημιούργησαν έναν πολιτισμό που διατηρήθηκε τουλάχιστον μέχρι τον 7ο αιώνα μ.Χ. Θεωρείται ότι εγκαταστάθηκαν στη σημερινή Λιβύη τον 5ο αιώνα. Οι Γαράμαντες δημιούργησε κατόπιν μια αστική κοινωνία μέσα στην μεγάλη έρημο, η πρωτεύουσα τους Γαράμα στην σημερινή πόλη Γκέρμα είχε πληθυσμό περίπου 4.000 κατοίκους μέσα στον αστικό ιστό και 4.000 κάτοικοι στα περίχωρα.

Η εμπορική διαδρομή της ερήμου Σαχάρα ήταν υπό τον έλεγχο των Γαράμαντων εκείνη την εποχή. Με αφορμή τον εμπορικό αυτόν δρόμο, ειδικά με τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, ανταλλάσσονταν ελεφαντόδοντα, διακοσμητικές πέτρες και είδη πολυτελείας με αντάλλαγμα αλάτι. Σήμερα, τοιχογραφίες και γραπτά από την περίοδο των Γαράμαντων έχουν βρεθεί στο εσωτερικό της Λιβύης. Αυτά τα γραπτά βρέθηκαν με τη γραφή Τιφινάγ που χρησιμοποιούν οι Βέρβεροι και οι Τουαρέγκ σήμερα.

## Ιστορία

Σύμφωνα με την Ελληνική μυθολογία μυθικός γενάρχης τους ήταν ο Γαράμας γιος του θεού Απόλλωνα και της πριγκιποπούλας της Κρήτης Ακάλλης, η οποία ήταν θυγατέρα του Μίνωα και της Πασιφάης. Η μητέρα του τον γέννησε την εποχή που ήταν εξόριστη από τον πατέρα της στην Λιβύη, ο Απολλώνιος ο Ρόδιος έγραψε ότι όταν έφτασε η Ακάλλη στην Αφρική ήταν ήδη έγκυος.
Τα αρχαιότερα γραπτά κείμενα σχετικά με τους Γαράμαντες χρονολογούνται τον 5ο αιώνα π.Χ. Ο Ηρόδοτος που τους καταγράφει ως έναν από τους αρχαίους λαούς της Λιβύης τους περιγράφει ως ένα *"πολύ μεγάλο έθνος"*, έτρεφαν βοοειδή και καλλιεργούσαν Χουρμάδες. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο οι Γαράμαντες χρησιμοποιούσαν άρματα με τέσσερα άλογα, με αυτά κυνηγούσαν *"τρωγλοδύτες Αιθίοπες"* με στόχο να τους υπηρετήσουν ως δούλοι. Ο Ηρόδοτος σημειώνει ότι *"οι Λίβιοι στα βόρεια και οι Αιθίοπες στα νότια ήταν γηγενείς Αφρικανοί, οι Έλληνες και οι Φοίνικες ήταν έποικοι"*. Η *"Λιβύη"* ήταν το Ελληνικό όνομα που περιγράφει την γη της Αφρικής δυτικά του Νείλου. Οι Γαράμαντες καταγράφονται από πολλούς άλλους ιστορικούς εκτός από τον Ηρόδοτο όπως ο Στράβων, ο Κλαύδιος Πτολεμαίος και ο Γάιος Ιούλιος Σολίνος, ο ιστορικός Ντέιβιντ Μάτινγκλι (2003) γράφει σχετικά με το θέμα:

*"Οι περισσότεροι αρχαίοι συγγραφείς τους περιγράφουν σαν νέγρους ή σαν πολύ σκουρόχρωμους, άλλοι τους ευθυγραμμίζουν με τους υπόλοιπους Βέρβερους, το βέβαιο είναι ότι αποτελούσαν μεικτούς πληθυσμούς [[Βέρβεροι]], μαύροι και άλλα επίπεδα επιμειξίας"*.

Οι Γαράμαντες σύμφωνα με τις Ρωμαϊκές απεικονίσεις είχαν το σώμα τους γεμάτο με τελετουργικές ουλές και Τατουάζ. Ο ιστορικός Τάκιτος αναφέρει ότι βοήθησαν τον επαναστάτη Τακφαρίνας και έκαναν πολλές επιδρομές σε Ρωμαϊκούς παράκτιους οικισμούς. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος στην συνέχεια αναφέρει ότι σε απάντηση ο Ρωμαίος Ύπατος Λεύκιος Κορνήλιος Βάλβος κατέκτησε 15 από τους οικισμούς τους (19 π.Χ.). Ο Αφρικανικής καταγωγής αυτοκράτορας Σεπτίμιος Σευήρος κατέκτησε την πρωτεύουσα τους Γαράμα (202 μ.Χ.). Η παρακμή του πολιτισμού των Γαράμαντων οφείλεται στην επιδείνωση των κλιματικών συνθηκών και στην κατασπατάληση εκ μέρους τους των ελάχιστων υδάτινων πόρων. Η έρημος της Σαχάρας είχε γίνει κάποιο διάστημα εύφορη επειδή οι Γαράμαντες χρησιμοποιούσαν τα ελάχιστα υπόγεια ύδατα τα οποία δεν μπορούσαν να ανανεωθούν. Τα υπόγεια ύδατα με αυτόν τον τρόπο εξαντλήθηκαν και οι Γαράμαντες αναγκάστηκαν τον 7ο αιώνα μ.Χ. να εγκαταλείψουν την  γη τους.

## Πολιτισμός

Οι αρχαιολογικές ανασκαφές ξεκίνησαν την δεκαετία του 1960 στην πρωτεύουσα των Γαράμαντων Γκέρμα η οποία στην αρχαιότητα ονομαζόταν Γαράμα, ανακάλυψαν 8 βασικές πόλεις τρεις από τις οποίες εξετάστηκαν λεπτομερώς αργότερα (2004). Οι Γαράμαντες είχαν επίσης έναν άλλον μεγάλο αριθμό από μικρότερους οικισμούς, η πρωτεύουσα Γαράμα είχε πληθυσμό 4.000 κατοίκων ενώ άλλοι 6.000 ζούσαν στα περίχωρα σε απόσταση 5 χιλιομέτρων μακριά από το κέντρο. O συνολικός αριθμός των Βερβέρων Γαράμαντων που ζούσαν στην Ουάντι ξεπερνούσε τους 50.000. Η διάσημη αρχαιολόγος από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ Ευθυμία Νικήτα (2001) εξέτασε τους σκελετούς των Γαράμαντων και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν ήταν πολεμοχαρείς και δεν ήταν εξασκημένοι σε σκληρές δραστηριότητες. Η Ευθυμία Νικήτα σημειώνει *"Ο [[Φυλετικός διμορφισμός]] στα άνω άκρα είναι όμοιος με τους υπόλοιπους πληθυσμούς της εποχής που είχαν κύρια ασχολία την γεωργία, δεν ήταν πιο εύρωστοι από τους υπόλοιπους Αφρικάνικους λαούς συνεπώς η Σαχάρα δεν απαιτούσε σκληραγωγία"*. Τα αρχαιολογικά ευρήματα των Γαράμαντων περιείχαν έναν μεγάλο αριθμό από τάφους, κάστρα και νεκροταφεία. Οι Γαράμαντες ανέσκαψαν έναν μεγάλο αριθμό από υπόγειες σήραγγες με στόχο να αποκτήσουν το ελάχιστο υπόγειο νερό που βρισκόταν κάτω από την γέφυρα. Τα περισσότερα από τα υπόγεια τούνελ γνωστά ως Κανάτ χρονολογούνται από το 200 π.Χ. μέχρι το 200 μ.Χ., η χρήση τους συνεχίστηκε μέχρι τον 7ο αιώνα μ.Χ. που οι Γαράμαντες εγκατέλειψαν την περιοχή λόγω εξάντλησης των αποθεμάτων. Το νερό χρησιμοποιούσαν εκτός από την δική τους ύδρευση και για την καλλιέργεια του εδάφους της ερήμου. Η εργασία της κατασκευής βασίστηκε στους Σκλάβους *"Τρωγλοδύτες Αιθίοπες"* τους οποίους οι ίδιοι οι Γαράμαντες είχαν συλλάβει στις επιδρομές με τα άρματα τους. Ο Μουαμάρ Καντάφι σύμφωνα με τον διεθνή ρεπόρτερ Πίτερ Μπομόντ γνώριζε την ιστορία τους αλλά τους αγνόησε σκόπιμα από την Λιβυκή ιστορία και τα σχολικά βιβλία, χρησιμοποίησε ωστόσο τον πολιτισμό τους αφού κατασκεύασε τα δικά τους Κανάτ για να δραπετεύσει.

## Παραπομπές



## Πηγές

*Belmonte, Juan Antonio; Esteban, César; Perera Betancort, Maria Antonia; Marrero, Rita (2002). "Archaeoastronomy in the Sahara: The Tombs of the Garamantes at Wadi el Agial, Fezzan, Libya". Journal for the History of Astronomy Supplement. 33.
*Borg, Victor Paul (August 2007). "The Garamantes: masters of the Sahara". Geographical. 79.
*Camps, Gabriel (2002). "Les Garamantes, conducteurs de chars et bâtisseurs dans le Fezzan antique". Clio.fr (in French). Archived from the original on 2014-10-18.
*Gearon, Eamonn (2011). The Sahara: A Cultural History. UK: Signal Books. 
*Smith, Richard (December 2003). "What Happened to the Ancient Libyans? Chasing Sources across the Sahara from Herodotus to Ibn Khaldun". Journal of World History. 14 (4): 459–500. 
*Stone, David L. (February 2010). "Review of David. J. Mattingly (ed.), The Archaeology of Fazzan. Volume 2. Site Gazetteer, Pottery and Other Survey Finds. Society for Libyan Studies Monograph 7. London: The Society for Libyan Studies and Socialist People's Libyan Arab Jamahariya Department of Antiquities, 2007. Pp. xxix, 522, figs. 760, tables 37. 
*Sadr, Karim (2004). "Who Were The Garamantes And What Became Of Them? The Archaeology of Fazzan. Volume I: Synthesis. Edited by David J. Mattingly. London: Society for Libyan Studies, and Tripoli: Department of Antiquities, 2003. 
*White, Kevin; Mattingly, David J. (January–February 2006). "Ancient lakes of the Sahara". American Scientist. 94 (1): 58–65.

Κατηγορία:Κράτη στην Αρχαία Αφρική
Κατηγορία:Αρχαιοελληνική γεωγραφία της Βόρειας Αφρικής