Deutsche Volksliste

[μικρογραφία|350x350εσ| Η συνάντηση της Volksdeutsche στην κατεχόμενη [Βαρσοβία το 1940]]
Ο **Deutsche Volksliste** (γερμανικός λαϊκός κατάλογος), ένα ίδρυμα του ναζιστικού κόμματος, στόχευε να ταξινομήσει τους κατοίκους των κατεχόμενων ναζιστικών περιοχών (1939-1945) σε κατηγορίες επιθυμίας σύμφωνα με κριτήρια που συστηματοποιήθηκαν από τον *Reichsführer-SS* Χάινριχ Χίμλερ . Το ίδρυμα δημιουργήθηκε στην κατεχόμενη δυτική Πολωνία (1939-1945). Παρόμοια σχήματα αναπτύχθηκαν στη συνέχεια στην Κατεχόμενη Γαλλία (1940-1944) και στο Κομισαριάτο του Ράιχ στην Ουκρανίας\ (1941-1944).

*Οι Volksdeutsche* ( άτομα γερμανικής καταγωγής ) ήταν στην πρώτη θέση ως κατηγορία. Αποτελούσαν άτομα χωρίς γερμανική ιθαγένεια αλλά με γερμανική καταγωγή που ζούσαν εκτός Γερμανίας (σε αντίθεση με τους Γερμανούς ομογενείς ). Αν και τα άτομα του *Volksdeutsche* δεν διέθεταν γερμανική ιθαγένεια, η ενίσχυση και η ανάπτυξη εθνικών γερμανικών κοινοτήτων σε όλη την ανατολική και κεντρική Ευρώπη αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος του ναζιστικού οράματος για τη δημιουργία της Μεγάλης Γερμανίας ( *Großdeutschland* ). Σε ορισμένες περιοχές, όπως η Ρουμανία, η Κροατία και η Γιουγκοσλαβία / Σερβία, αναγνωρίστηκαν νομικά οι Γερμανοί  στη νομοθεσία ως προνομιακές ομάδες.

## Προπολεμική ναζιστική επαφή με άτομα γερμανικής καταγωγής
Το 1931, πριν από την άνοδο του στην εξουσία, το Ναζιστικό Κόμμα ίδρυσε το *Auslandsorganisation der NSDAP* (Εξωτερική Οργάνωση του Γερμανικού Εθνικού Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος), του οποίου στόχος ήταν να διαδώσει τη ναζιστική προπαγάνδα μεταξύ των γερμανικών μειονοτήτων που ζούσαν εκτός Γερμανίας. Το 1936, το Volksdeutsche Mittelstelle (Γραφείο Εθνικής Πρόνοιας της Γερμανίας), κοινώς γνωστό ως VoMi, ιδρύθηκε υπό τη διεύθυνση του Χίμλερ ως RKFDV της Γερμανικής Schutzstaffel (SS) ως γραφείο - σύνδεσμπος για τους Γερμανούς και με επικεφαλής τον SS- *Obergruppenführer* Βέρνερ Λόρεντς .

## Κίνητρα για τη δημιουργία της λίστας

### Γερμανικοποίηση
Σύμφωνα με την κατάθεση του Kuno Wirsich:

Όταν η Γερμανία εισέβαλε στην Πολωνία το 1939, προσάρτησε το δυτικό τμήμα της χώρας (καταλαμβάνοντας την Ανατολική Άνω Σιλεσία, δημιουργώντας τις νέες οντότητες με τα  Ραιχσγκάου του Ντάντσιχ - Δυτικής Πρωσίας  και της Βάρτελαντ, της Περιφέρειας Τσίχεναου (ή Νοτιοανατολικής Πρωσίας) και του Γενικού Κυβερνείου, του τελευταίου προοριζόμενου για τη διοίκηση του υπόλοιπου κατεχόμενου τμήματος της χώρας .

Το σχέδιο για την Πολωνία, όπως διατυπώνεται στο neralplan Ost, ήταν να «εξαγνίσει» τις πρόσφατα προσαρτημένες περιοχές προκειμένου να δημιουργήσει ένα γερμανικοποιημένο ρυθμιστή ενάντια στην πολωνική και σλαβική επιρροή. Αυτό συνεπαγόταν την απέλαση των Πολωνών από αυτές τις δυτικότερες περιοχές σε εκείνες που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο του Γενικού Κυβερνείου και την εγκατάσταση της περιοχής με Γερμανούς από άλλα σημεία, όπως από την περιοχή του Γενικού Κυβερνείου, από τα προπολεμικά γερμανικά σύνορα και από διάφορες περιοχές που τέθηκαν υπό τον έλεγχο Σοβιετική Ρωσία (κράτη της Βαλτικής, εδάφη της Ανατολικής Πολωνίας, Βολυνία, Γαλικία, Μπουκοβίνα, Βεσσαραβία και Δοβρουτσά).

Για να προωθήσει τον στόχο της γερμανικοποίησης, η ναζιστική Γερμανία προσπάθησε να αυξήσει τον αριθμό των « Volksdeutsche » στα κατακτημένα εδάφη με μια πολιτική γερμανικοποίησης ορισμένων τάξεων των κατακτημένων ανθρώπων, κυρίως εκείνων μεταξύ των Τσέχων, των Πολωνών και των Σλοβένων που είχαν Γερμανούς προγόνους. Έτσι, οι Ναζί ενθάρρυναν τους Πολωνούς απογόνους των Γερμανών, ή Πολωνούς που είχαν οικογενειακές σχέσεις με τους Γερμανούς, να ενταχθούν στο «Volksliste», ασκώντας συχνά πίεση για να υποχρεώσουν την εγγραφή τους. Όσοι συμμετείχαν απολάμβαναν προνομιακή κατάσταση και λάμβαναν ειδικά προνόμια. Στους εγγεγραμμένους δίνονταν καλύτερα τρόφιμα, διαμερίσματα, αγροκτήματα, εργαστήρια, έπιπλα και ρούχα - μεγάλο μέρος των οποίων κατασχέθηκε από Εβραίους και Πολωνούς που απελάθηκαν ή στάλθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης των Ναζί .

Ο προσδιορισμός ποιος ήταν γερμανικής εθνικότητας δεν ήταν εύκολος σε περιοχές που κατοικούνταν από Πολωνούς, Γερμανούς και άτομα Γερμανικής καταγωγής που είχαν εκπολωνιστεί . Υπήρχαν πολλοί στη δυτική Πολωνία που ισχυρίστηκαν τη γερμανική καταγωγή και αντιστάθηκαν στην απέλαση στο Γενικό Κυβερνείο βάσει αυτής. Παρόμοιες αμφισημίες σημειώθηκαν σε όλες τις άλλες ανατολικές περιοχές, όπως η Βοημία και η Μοραβία, η Σλοβακία, η Ουγγαρία, η Κροατία, η Ρουμανία και η Σερβία. Ακόμη και ο Χίμλερ εντυπωσιάστηκε από αυτό και είπε ότι τέτοια αντίσταση πρέπει να αποτελεί απόδειξη των νορδικών τους ιδιοτήτων. Επιπλέον, οι Ναζί αξιωματούχοι που είναι υπεύθυνοι για τα διάφορα προσαρτημένα εδάφη από την Πολωνία δεν ήθελαν να δουν πάρα πολλούς οικονομικά πολύτιμους εγχώριους κατοίκους να στέλνονται ανατολικά, οπότε και αυτοί επιθυμούσαν κάποια μορφή κριτηρίων που θα τους επέτρεπαν να αποφύγουν την απέλαση τυχόν ειδικευμένων Πολωνών με γερμανική καταγωγή . Οι Πολωνοί που θεωρήθηκαν κατάλληλοι για γερμανικοποίηση στάλθηκαν στο Ράιχ ως εργάτες. Πραγματοποιήθηκε επίσης μια «φυλετική εκτίμηση» όσον αφορά τους εθνοτικά Γερμανούς με συχνά απογοητευτικά αποτελέσματα.

Το 2006, ο Γερμανός ιστορικός Götz Aly εξέφρασε την άποψη ότι η ναζιστική πολιτική βασίστηκε σε κριτήρια επιλογής της Γαλλικής Δημοκρατίας που χρησιμοποιήθηκαν μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο για να εκδιώξουν τους Γερμανούς από την Αλσατία. 

### Πολλαπλά προγράμματα ad hoc κατηγοριοποίησης
Από την αρχή της γερμανικής κατοχής στην Πολωνία, αναπτύχθηκαν ορισμένα τοπικά επίπεδα κατηγοριοποίησης, οδηγώντας σε σύγχυση. Για παράδειγμα, τον Οκτώβριο του 1939, ο κυβερνήτης του Ράιχσγκάου Βάρτελαντ , γκάουλαϊτερ Άρτουρ Γκράιζερ (Arthur Greiser), δημιούργησε ένα κεντρικό γραφείο για την καταχώριση της *Volksdeutsche*, της *Deutsche Volksliste* ( *DVL:* Κατάλογος εθνοτικών Γερμανών), επίσης γνωστή ως *Volksliste* . Στις αρχές του 1940, εισήχθησαν διακρίσεις για να χωριστούν εκείνοι που ήταν εγγεγραμμένοι στο DVL σε τέσσερις κατηγορίες: εθνοτικοί Γερμανοί που δραστηριοποιούνται εκ μέρους του Τρίτου Ράιχ, "άλλοι" Γερμανοί, Πολωνοί Γερμανικής εξαγωγής (Πολωνοί με κάποια γερμανική καταγωγή) και Πολωνοί που είχαν σχέση με Γερμανούς από γάμο.

### Η λύση του Χίμλερ
Η λύση του Himmler στα σύγχυση και τα ανταγωνιστικά σχήματα κατηγοριοποίησης ήταν το Deutsche Volksliste (DVL), ένα ομοιόμορφο σχήμα κατηγοριοποίησης που θα μπορούσε να εφαρμοστεί παγκοσμίως. Το Φυλετικό Γραφείο του Ναζιστικού Κόμματος είχε δημιουργήσει ένα μητρώο που ονομάστηκε *Deutsche Volksliste* το 1939, αλλά αυτό ήταν μόνο ένας από τους προδρόμους της τελικής έκδοσης του Χίμλερ.

Το Deutsche Volksliste αποτελούνταν από τέσσερις κατηγορίες:  

* Κατηγορία I: *Volksdeutsche* (German > Εθνοτικά Γερμανοί")  — Άτομα γερμανικής καταγωγής, οι οποίοι είχαν συνταχθεί με το Ράιχ πριν το 1939.
* Κατηγορία II: *Deutschstämmige* (German > "Γερμανικής καταγωγής") — Άτομα γερμανικής καταγωγής με παθητική στάση.
* Κατηγορία III: *Eingedeutschte* (German > "Εθελοντικά γερμανοποιημένοι") — Αυτόχθονες, οι οποίοι είχαν μερικώς εκπολωνιστεί. Άρνηση συμπερίληψης στον κατάλογο συχνά κετέληγε σε μεταγωγή σε στρατόπεδο συγκέντρωση.
* Κατηγορία IV: *Rückgedeutschte* (German > "Δια της βίας εκγερμανισμένοι") — Άτομα πολωνικής εθνικότητος, που θεωρούνταν "φυλετικά πολύτιμοι¨, αλλά αρνούνταν τον εκγερμανισμό.

Αυτά τα μέλη του πληθυσμού που κατετάγησαν στην υψηλότερη κατηγορία δέχτηκαν την ιθαγένεια και την ταυτόχρονη υποχρεωτική στρατιωτική θητεία στις γερμανικές ένοπλες δυνάμεις.  Αρχικά, μόνο η Κατηγορία Ι θεωρήθηκε μέλος των SS (Schutzstaffel).  Ομοίως, οι γυναίκες που προσλήφθηκαν για εργασία στη Γερμανία ως νταντάδες υποχρεώθηκαν να ταξινομηθούν στην Κατηγορία Ι ή ΙΙ, λόγω της στενής επαφής τους με παιδιά Γερμανών και της πιθανότητας σεξουαλικής εκμετάλλευσης, και των τέκνων τους. Ο Χίμλερ το εξήρε ως ευκαιρία να κερδίσει πίσω αίμα και να ωφελήσει επίσης τις γυναίκες. 

Ο Χίμλερ δήλωσε ότι 'καμία σταγόνα γερμανικού αίματος" δεν θα χαθεί ή θα μείνει πίσω για να ανακατευτεί με κάποια"εξωγήινη φυλή".  Το «γερμανικό αίμα» θεωρήθηκε τόσο πολύτιμο που κάθε «γερμανικό» άτομο θα ήταν αναγκαστικά χρήσιμο για οποιαδήποτε χώρα. Επομένως, όλοι οι Γερμανοί που δεν υποστηρίζουν το Ράιχ ήταν κίνδυνος γι 'αυτό.  Άτομα που είχαν καταταγεί σε μία από αυτές τις κατηγορίες αλλά που αρνήθηκαν τους δεσμούς τους με τη Γερμανία αντιμετωπίστηκαν πολύ σκληρά και μετήχθησαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.  Άνδρες που είχαν «ένα ιδιαίτερα κακό πολιτικό μητρώο» - είχαν υποστηρίξει διωγμούς ή μποϊκοτάζ εθνοτικών Γερμανών - έπρεπε να σταλούν αμέσως σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Τα παιδιά τους επρόκειτο να απομακρυνθούν για γερμανικοποίηση και οι γυναίκες τους είτε να σταλούν στα στρατόπεδα επίσης, εάν είχαν υποστηρίξει επίσης τις ενέργειες, ή να απομακρυνθούν για γερμανικοποίηση 

Άτομα των κατηγοριών III και IV στάλθηκαν στη Γερμανία ως εργάτες και υπόκεινται σε στρατολόγηση στη Βέρμαχτ. 

## Υλοποίηση στην Πολωνία
Ο Χίμλερ είχε προετοιμάσει το σχέδιο και έπειτα το διέταξε να το διαχειρίζεται το Υπουργείο Εσωτερικών του Βίλχελμ Φρικ. Η *Deutsche Volksliste* έλαβε εντολή τον Μάρτιο του 1941 με διατάγματα του Υπουργού Εσωτερικών του Ράιχ (Φρικ) και του Χίμλερ στα καθήκοντά του ως Kommissar für die Festigung des deutschen Volkstums (Επίτροπος για την ενίσχυση της Γερμανίας).  Έτσι, το σχέδιο του Χίμλερ τέθηκε τελικά σε εφαρμογή ενάμιση χρόνο μετά την έναρξη της διαδικασίας ad hoc κατηγοριοποίησης στην Πολωνία. Στις 3 Απριλίου 1941 επεκτάθηκε σε όλες τις περιοχές της Δυτικής Πολωνίας.

### Ανατολική Άνω Σιλεσία
Η πολιτική υπηκοότητας στην Ανατολική Άνω Σιλεσία ήταν διαφορετική από αυτήν που εφαρμόστηκε σε άλλες πολωνικές περιοχές που περιλαμβάνονταν στο Ράιχ. Το κίνητρο για τη διαφορά ήταν οι διαφορετικές τοπικές οικονομικές συνθήκες και η ανάγκη να διατηρηθεί το εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό απαραίτητο για τη βαριά βιομηχανία της Σιλεσίας. Σε ορισμένες ιστορικές αναλύσεις, έχει επίσης παρατηρηθεί, αν και λιγότερο ρητά, ότι η πολιτική ιθαγένειας των τοπικών γερμανικών ελίτ ήταν επίσης σκόπιμα διαφορετική. Προφανώς, ο γκαουλάιτερ Γιόζεφ Βάγκνερ, καθώς και ο διάδοχός του, Φριτς Μπραχτ (Fritz Bracht), είδαν την ανάγκη αποκλεισμού των Σιλεσίων από τις κατηγοριοποιήσεις που έγιναν μόνο βάσει φυλετικών κριτηρίων που τονίστηκαν από τον Χίμλερ όταν ήταν επίτροπος του Ράιχ για την ενίσχυση της Γερμανικότητας.

Ο Φριτς και ο Μπραχτ χρησιμοποίησαν επίσης πολιτικά κριτήρια, τα οποία καθιστούσαν την κατάσταση παρόμοια με την Πομερελία (Pomerelia) ,πρώην Δυτική Πρωσία, προσαρτημένη στο Ντάντσιχ - Δυτική Πρωσία) και περιοχές που προσαρτήθηκαν από τη Γερμανία στη Δυτική Ευρώπη (όπως η Αλσατία - Λωρραίνη ). Αυτό είχε ως αποτέλεσμα έναν σχετικά χαμηλό αριθμό απελάσεων και στην πλειοψηφία των Ανατολικών Άνω Σιλεσιών (τόσο των Δυτικών Σιλεσίων -Σλάβων όσο και των εθνικών Πολωνών) να είναι επιλέξιμοι για τη γερμανική υπηκοότητα, αν και τα δικαιώματά τους φέρεται να είναι περιορισμένα σε σύγκριση με εκείνα άλλων Γερμανών πολιτών. 

### Οφέλη καταγραφής
Οι γερμανικές αρχές κατοχής ενθάρρυναν τους Πολωνο'υς να εγγραφούν στη Volksliste, και σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα τους ανάγκασε να το κάνουν. Στην κατεχόμενη Πολωνία, το καθεστώς του *Volksdeutscher* παρείχε πολλά προνόμια, αλλά υποχρέωνε, επίσης, τους εγγεγραμμένους σε στρατολόγηση στο γερμανικό στρατό.

### Πολωνική απάντηση
Η πολωνική απάντηση στο ίδρυμα της Deutsche Volksliste ήταν ανάμικτη. Το να γίνεις δεκτός στην τάξη III θα μπορούσε να σημαίνει τη διατήρηση της περιουσίας κάποιου, αλλά μπορεί επίσης να σημαίνει τη μεταγωγή στο Ράιχ ως εργάτη ή τη στρατολόγηση στη Βέρμαχτ.

Πολωνοί πολίτες της Γερμανικής καταγωγής, οι οποίοι συχνά ταυτίζονταν με το πολωνικό έθνος, αντιμετώπισαν το δίλημμα για το αν θα εγγραφούν στη *Volksliste* . Αυτή η ομάδα περιελάμβανε Γερμανούς, των οποίων οι οικογένειες είχαν ζήσει στην Πολωνία για αιώνες, και Γερμανούς (που έγιναν πολίτες της Πολωνίας μετά το 1920) από το τμήμα της Γερμανίας που είχε αποδοθεί στην Πολωνία μετά τον Α΄  Παγκόσμιο Πόλεμο . Πολλοί τέτοιοι Γερμανοί είχαν παντρευτεί ή νυμφευτεί Πολωνούς και παρέμειναν εχθρικοί προς αυτήν.  Συχνά η επιλογή ήταν είτε κάποιος/α να υπογράψει και να θεωρηθεί προδότης από τους Πολωνούς, είτε να μην υπογράψει και να αντιμετωπίζεται από τη γερμανική κατοχή ως προδότης της γερμανικής «φυλής».  Οι Πολωνοί που εγγράφηκαν ως Γερμανοί αντιμετωπίστηκαν από άλλους Πολωνούς με ιδιαίτερη περιφρόνηση και το γεγονός ότι υπέγραψαν τη Volksliste αποτελούσε μεγάλη προδοσία σύμφωνα με τον πολωνικό "υπόγειο" νόμο . Οι Πολωνοί που προτίμησαν να μείνουν με τους φίλους και τους συγγενείς τους αντιστάθηκαν μερικές φορές στις ναζιστικές πιέσεις για να υποβάλουν αίτηση για την DVL, επιλέγοντας την απέλαση στο Γενικό Κυβερνείο λόγω της γερμανικοποίησης. Τα παιδιά τους συχνά παίρνονταν για γερμανικοποίηση ενώ αυτοί απελαύνονταν. 

Σε ορισμένα μέρη της κατεχόμενης από τη Γερμανία πολωνικής Σιλεσίας, η Volksliste ήταν υποχρεωτική, και τόσο η πολωνική κυβέρνηση στην εξορία όσο και ο επίσκοπος του Κατοβίτσε, Stanisław Adamski, αναγκάστηκαν να την υπογράψουν «για να καλύψουν και να σώσουν το πολωνικό στοιχείο στην ανώτερη Σιλεσία».  Οι Εθνοτικοί Πολωνοί από τη Γερμανική Πολωνική Σιλεσία υπέστησαν επίσης πιέσεις από τις ναζιστικές αρχές να υπογράψουν για την κατηγορία III ή IV. Σε πολλές περιπτώσεις οι άνθρωποι φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν και από το στενό περιβάλλον τους απειλούσαν εάν αρνούνταν να υπογράψουν. Η μεταγωγή σε στρατόπεδα συγκέντρωσης ήταν επίσης συχνή.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα άτομα συμβουλεύθηκαν πρώτα την πολωνική αντίσταση, πριν εγγραφούν στο Volksliste. Αυτοί οι Volksdeutsche διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στις δραστηριότητες συλλογής πληροφοριών της πολωνικής αντίστασης και ήταν μερικές φορές η κύρια πηγή πληροφοριών για τους Συμμάχους. Ωστόσο, στα μάτια της μεταπολεμικής κομμουνιστικής κυβέρνησης, η βοήθεια της μη κομμουνιστικής πολωνικής αντίστασης δεν θεωρήθηκε ως ελαφρυντικός παράγοντας. Ως εκ τούτου, πολλοί από αυτούς τους διπλούς πράκτορες Volksdeutsche διώχθηκαν μετά τον πόλεμο.

### Αποτελέσματα
Σύμφωνα με τον Ρμόπερτ Κελ (Robert Koehl), "Με την εισαγωγή της διαδικασίας εγγραφής που είναι γνωστή ως η Γερμανική Εθνική Λίστα (DVL), ανακαλύφθηκαν περίπου 900.000 περισσότεροι" Γερμανοί ", οι περισσότεροι από τους οποίους ήταν ημιπολωνικές μειονότητες, όπως οι Kassubians, οι Masurians και οι τοπικοί Άνω Σιλέσιοι που οι Γερμανοί ονόμασαν «Wasserpolen». Μερικές χιλιάδες «εκ νέου γερμανικοποιήσιμοι» ... είχαν επίσης αποσταλεί στο Ράιχ. "  Μέχρι τον Οκτώβριο του 1943, περίπου το 90 τοις εκατό (1.290.000) των Σιλεσίων υπέγραψαν το DVL. 

Ο συνολικός αριθμός των καταχωρηθέντων στη DVL εκτιμάται σε περίπου 2,7 εκατομμύρια, με 1 εκατομμύριο στις κατηγορίες I και II και τα υπόλοιπα 1,7 εκατομμύρια στις κατηγορίες III και IV. Στο Γενικό Κυβερνείο υπήρχαν 120.000 Volksdeutsche.  Deutsche Volksliste, στα τέλη του 1942 

## Υλοποίηση σε άλλες χώρες
Αφού η Γερμανία κατέλαβε τη Γιουγκοσλαβία, τη χώρισε σε διάφορα μέρη, συμπεριλαμβανομένης της Κροατίας και της Σερβίας, όπου οι Γερμανοί εθνοτκοί νομιμοποιήθηκαν ως μέλη των κυβερνουσών ομάδων, και έτσι εισηχθη η «Volksliste» εκεί. Εγγεγραμμένοι εθνοτκοί Γερμανοί στις κατηγορίες 1 και 2 που ζούσαν στη Σοβιετική Ένωση επανεγκαταστάθηκαν μέσω Γιουγκοσλαβίας στη Γερμανία.

## Μεταπολεμικά
Στο τέλος του πολέμου, τα αρχεία της Deutsche Volksliste βρέθηκαν στα τμήματα καταχώρησης υπηρεσιών των αντίστοιχων τοπικών αρχών. Το μεγαλύτερο μέρος αυτών των εγγράφων βρίσκονται σήμερα στα πολωνικά αρχεία. Στην Πολωνία, τα μέλη του Volksliste υποβλήθηκαν σε διαδικασία «αποκατάστασης», καθώς το 1950 1.104.100 πρώην Γερμανοί υπήκοοι και μέλη Volksliste ζούσαν στην Πολωνία. 

Μετά την κατάρρευση της ναζιστικής Γερμανίας, ορισμένοι Volksdeutsche δικάστηκαν από τις πολωνικές αρχές για προδοσία. Ακόμα και τώρα, στην Πολωνία η λέξη *Volksdeutsch* θεωρείται προσβολή, συνώνυμη με τον προδότη.

## Παραπομπές


Κατηγορία:Ολοκαύτωμα στην Πολωνία
Κατηγορία:Ρατσισμός
Κατηγορία:Ιστορία της Σιλεσίας
Κατηγορία:Ιστορία της Πολωνίας κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Κατηγορία:Σχέσεις Γερμανίας-Πολωνίας
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις