Τζαμί Μπίμπι-Χανίμ

Το **Τζαμί Μπίμπι-Χανίμ** (ουζμπεκικά: Bibixonim masjidi, περσικά:  مسجد بی بی خانم · επίσης γράφεται με διάφορους τρόπους, ως Χανούμ ή Χανόμ) είναι ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της Σαμαρκάνδης του Ουζμπεκιστάν. Τον 15ο αιώνα, ήταν ένα από τα μεγαλύτερα και πιο μεγαλοπρεπή τζαμιά στον ισλαμικό κόσμο. Θεωρείται αριστούργημα της Τιμουριδικής Αναγέννησης. Μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα, μόνο ένα μεγαλοπρεπές ερείπιο είχε διασωθεί, αλλά μεγάλα τμήματα του τζαμιού αναστηλώθηκαν κατά τη σοβιετική περίοδο.
[μικρογραφία|200x200εσ| Μια φωτογραφία που τραβήχτηκε κάποια στιγμή μεταξύ 1905 και 1915 από τον πρωτοπόρο της έγχρωμης φωτογραφίας [Σεργκέι Προκούντιν-Γκόρσκι|Σεργκέι Μιχαήλοβιτς Προκούντιν-Γκόρσκι δείχνει την εμφάνιση του τζαμιού μετά την κατάρρευσή του στον σεισμό του 1897.]]

## Ιστορία
μικρογραφία|Αυλή του τζαμιού
[μικρογραφία| Πέτρινη βάση [Κοράνιο|για το Κοράνι]]
Μετά την εκστρατεία του στην Ινδία το 1399, ο Τιμούρ (Ταμερλάνος) αποφάσισε να αναλάβει την κατασκευή ενός γιγάντιου τζαμιού στη νέα του πρωτεύουσά, τη Σαμαρκάνδη. Όταν ο Τιμούρ επέστρεψε από την στρατιωτική του εκστρατεία το 1404, το τζαμί είχε σχεδόν ολοκληρωθεί. Ωστόσο, ο Τιμούρ δεν ήταν ευχαριστημένος με την πρόοδο της κατασκευής και αμέσως έκανε διάφορες αλλαγές, ειδικά στον κύριο τρούλο.

Από την αρχή της κατασκευής, εμφανίστηκαν προβλήματα δομικής ακεραιότητας της κατασκευής. Πραγματοποιήθηκαν διάφορες ανακατασκευές και ενισχύσεις προκειμένου να σωθεί το τζαμί. Ωστόσο, μετά από λίγα μόλις χρόνια, τα πρώτα τούβλα είχαν αρχίσει να πέφτουν από τον τεράστιο τρούλο πάνω από το μιχράμπ. Η κλίμακα των σχεδίων του Τιμούρ ώθησε τις τεχνικές δόμησης της εποχής στα όριά τους, και η ακεραιότητα του κτιρίου επιβαρύνθηκε από την βιαστική φύση της κατασκευής του.

Ο Τιμούρ έδωσε στο τζαμί το όνομα της συζύγου του, Σαράι Μουλκ Χανούμ. Ωστόσο, το Τζαμί Μπίμπι Χανύμ παραγγέλθηκε στην πραγματικότητα από την ίδια τη Σαράι Μουλκ Χανούμ.

Στα τέλη του 16ου αιώνα, ο Αμπντουλάχ Χαν Β΄ (Αμπντολάχ Χαν Οζμπέκ) (1533/4-1598), ο τελευταίος Χάνος της Μπουχάρα της δυναστείας των Σαϊμπανιδών, ακύρωσε όλες τις εργασίες αποκατάστασης στο Τζαμί Μπιμπι-Χανίμ. Μετά από αυτό, το τζαμί σιγά σιγά άρχισε να φθείρεται και να μετατρέπεται σε ερείπια από τον άνεμο, τον καιρό και τους σεισμούς. Η εσωτερική αψίδα της κατασκευής της πύλης κατέρρευσε τελικά από σεισμό το 1897. Κατά τη διάρκεια των αιώνων, τα ερείπια λεηλατήθηκαν από τους κατοίκους της Σαμαρκάνδης αναζητώντας οικοδομικό υλικό, ειδικά τα τούβλα των τοιχοποιίας μαζί με τις μαρμάρινες κολόνες.

Μια πρώτη βασική έρευνα για την προστασεία των ερειπίων έγινε κατά τη σοβιετική εποχή. Στα τέλη του 20ού αιώνα, η κυβέρνηση του Ουζμπεκιστάν ξεκίνησε την αποκατάσταση τριών κτιρίων με τρούλους και της κύριας πύλης. Το 1974 η κυβέρνηση της τότε Ουζμπεκικής ΣΣΔ ξεκίνησε την πολύπλοκη ανακατασκευή του τζαμιού. Η διακόσμηση των τρούλων και των προσόψεων αποκαταστάθηκε και συμπληρώθηκε εκτενώς. Κατά τη διάρκεια αυτών των αναστηλώσεων, μια σειρά από επιγραφές που αποκαλύπτουν τη Σουράτ αλ-Μπακαρά του Κορανίου προστέθηκε στο κύριο ιερό του τζαμιού.

## Αρχιτεκτονική
Σύμφωνα με τα χειρόγραφα, το τζαμί ανεγέρθηκε με εντολή του Τιμούρ το 1399–1405. Διαθέτει τα χαρακτηριστικά που χαρακτηρίζουν πολλές μουσουλμανικές μεσαιωνικές κατασκευές. Το τζαμί ακολουθεί το βασικό σχέδιο του τζαμιού με αυλή. Τα εξωτερικά τείχη περικλείουν μια ορθογώνια περιοχή μήκους 167 μέτρων και πλάτους 109 μέτρων, η οποία εκτείνεται περίπου από βορειοανατολικά προς νοτιοδυτικά — σύμφωνα με την Κίμπλα. Ωστόσο, το μέγεθος του χώρου χωρίς στεγασμένες στοές ήταν μόνο 78 επί 64 μέτρα.

Η είσοδος στο τζαμί γίνεται από τα βορειοανατολικά μέσω της τεράστιας (35 μέτρα ύψος) πύλης η οποία οδηγεί στην αυλή. Ένας μνημειώδης τρούλος πάνω από μια τετράγωνη βάση, ύψους περίπου 40 μ., υψώνεται στην απέναντι πλευρά της αυλής. Ο τρούλος αυτός είναι ο μεγαλύτερος τρούλος του τζαμιού. Παρ' όλα αυτά, ο τρούλος δεν είναι ορατός από την αυλή, καθώς ολόκληρο το κτίριο καλύπτεται από μέσα από το μεγαλοπρεπές πιστάκ, το οποίο πλαισίωνε ένα μνημειώδες ιβάν. Το ιβάν δεν επιτρέπει την είσοδο στο εσωτερικό της υποκείμενης κατασκευής που στηρίζει τον θόλο. Αυτό μπορεί να γίνει μόνο από τα πλάγια. Δύο άλλοι τρούλοι που σχετίζονται με τα ιουάν, μικρότεροι σε μέγεθος, έχουν πρόσοψη στο κέντρο των μακριών πλευρών της αυλής. Έτσι, το Τζαμί Μπιμπι-Χανίμ εφαρμόζει τον κλασικό αρχιτεκτονικό τύπο του «σχεδίου των τεσσάρων Ιβάν».

Στη μέση της αυλής βρίσκεται το πέτρινο βάθρο — η τεράστια βάση για το Κοράνι — κατασκευασμένο από περίτεχνα μαρμάρινα κομμάτια. Αυτό το αξιοσημείωτο θέαμα προέρχεται από την εποχή του Τιμούρ.

Το τεράστιο Τζαμί Μπίμπι-Χανίμ με τα τρία τρουλωτά του δωμάτια, τις στεγασμένες στοές και την ανοιχτή αυλή είχε σκοπό να συγκεντρώνει ολόκληρο τον ανδρικό πληθυσμό της πόλης Σαμαρκάνδης για τις κοινές προσευχές της Παρασκευής.

Στην κατασκευή των τριών τρούλων του τζαμιού Μπιμπι-Χανίμ, που ήταν εξελιγμένο την εποχή του Τιμούρ, εφαρμόστηκε μια σημαντική καινοτομία: μια διπλή κατασκευή, όπου η εσωτερική αίθουσα με τον τρούλο ούτε ως προς τη μορφή ούτε ως προς το ύψος αντιστοιχεί στο σχήμα του τρούλου από έξω. Υπάρχει ένας κοίλος χώρος μεταξύ της εσωτερικής οροφής και του εξωτερικού τρούλου. Αυτή η κατασκευή του θόλου επέτρεψε στην κύρια αίθουσα του τζαμιού να τηρήσει τις αναλογίες και την αισθητική του εσωτερικού ύψους 30 μέτρων πάνω από το μιχράμπ. Εν τω μεταξύ, ο εξωτερικός θόλος του κεντρικού κτιρίου, ύψους 40 μέτρων, θα μπορούσε να σχεδιαστεί για μέγιστο εντυπωσιασμό και ορατότητα. Αυτό το σχέδιο εφαρμόστηκε και στις πλευρικές δομές θόλων, γεγονός που επέτρεψε τη δημιουργία μικρών κτιρίων με σχήμα πύργου, με κομψούς εξωτερικούς θόλους σε σχήμα πεπονιού και διαμήκεις νευρώσεις.

Το εσωτερικό του τζαμιού περιέχει επιχρύσωση, που μιμείται τα τοπικά κεντήματα από μπροκάρ. Το τζαμί Μπίμπι-Χανίμ ήταν ένα από τα πιο φιλόδοξα αρχιτεκτονικά έργα της περιόδου των Τιμουριδών και επηρέασε την αρχιτεκτονική της Κεντρικής Ασίας καθώς και του Ιράν και του Αφγανιστάν.

## Εικόνες

Αρχείο:Bibi-Khanym_Mosque_(8145400614).jpg|εναλλ.=General view| Γενική άποψη
Αρχείο:SamarkandBibiKhanym.jpg|εναλλ.=Western iwan of the mosque| Δυτικό Ιβάν του τζαμιού
Αρχείο:Northern_iwan_of_Bibi-Khanym_Mosque_02.jpg|εναλλ.=Northern iwan of the mosque| Βόρειο Ιβάν του τζαμιού
Αρχείο:Bibi-Khanym_Mausoleum.jpg|εναλλ.=Bibi-Khanym Mausoleum in front of the mosque| Μαυσωλείο Μπίμπι-Χανίμ μπροστά από το τζαμί


## Παραπομπές

Κατηγορία:Τζαμιά
Κατηγορία:Κτίρια και κατασκευές στο Ουζμπεκιστάν