Ανδόρρα

Το **Πριγκιπάτο της Ανδόρρας** (, , ) είναι περίκλειστο κράτος, που βρίσκεται στη νοτιοδυτική Ευρώπη, στα ανατολικά Πυρηναία, μεταξύ Γαλλίας και Ισπανίας. Έχει έκταση 468 τ.χλμ. και πληθυσμό 89.165 κατοίκους, σύμφωνα με επίσημη εκτίμηση για το 2026. Το συνολικό μήκος της χώρας είναι 40 χλμ. Εκτός της πρωτεύουσας, Ανδόρρα λα Βέλια, περιλαμβάνει και 7 χωριά. Το κράτος ονομάζεται και *Πριγκιπάτο των Κοιλάδων της Ανδόρρας*.

## Ιστορία
thumb|Ο θυρεός της Ανδόρας στην έδρα του επισκόπου της Ουρζέλ
Η Πολιτεία της Ανδόρρας δημιουργήθηκε το 1278, όταν η περιοχή περιήλθε στον κόμη της Φουά (*Comte de Foix*) και στον επίσκοπο του Ουρζέλ. Τα δικαιώματα όμως της Κομητείας αυτής πέρασαν μετά από γάμο του Ερρίκου Δ΄ στο Γαλλικό Στέμμα. Έτσι, συνέχισε να βρίσκεται αυτοτελές μεν αλλά υπό την προστασία του εκάστοτε Βασιλέως, και σήμερα (κατά κληρονομικό δικαίωμα) Προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας.

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η χώρα παραλείφθηκε από τη συνθήκη του 1919, με αποτέλεσμα να παραμείνει σε εμπόλεμη κατάσταση με τη Γερμανία έως το 1958.

Το 1982 ανέλαβε πρώτος πρωθυπουργός ο Όσκαρ Ρίβας Ρετς και στις 14 Μαρτίου  του 1993 εγκρίθηκε Σύνταγμα με δημοψήφισμα. Σύμφωνα με το ίδιο το Σύνταγμα, τέθηκε σε ισχύ την ημέρα που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, στις 28 Απριλίου του 1993. Μερικούς μήνες αργότερα, στις 28 Ιουλίου του 1993, η Ανδόρρα έγινε μέλος του ΟΗΕ.

## Γεωγραφία και κλίμα
thumb|right|200px|Χάρτης της Ανδόρρας
thumb|left|Όρη της Ανδόρρας
Εξαιτίας της θέσης της στα ανατολικά Πυρηναία, η Ανδόρρα αποτελείται κυρίως από όρη με μέσο υψόμετρο 1.996 μ. Το μεγαλύτερο σε ύψος βουνό είναι το Κόμα Πεδρόσα (*Coma Pedrosa*) στα 2.946 μ. Το χαμηλότερο σημείο είναι 870 μ. στο σημείο που ενώνονται τρεις στενές κοιλάδες σε σχήμα Υ, στον ποταμό Βαλίρα.

### Κλίμα
thumb|left|Δορυφορική φωτογραφία της Ανδόρρας
Το εύκρατο κλίμα του κρατιδίου είναι παρόμοιο με εκείνο των όμορων χωρών του. Έτσι, εξαιτίας του μεγάλου υψομέτρου οι χειμώνες χαρακτηρίζονται από συχνές χιονοπτώσεις κατά μέσο όρο και παρατηρείται σχετική δροσιά το καλοκαίρι. Οι βροχοπτώσεις κατά μέσο όρο είναι της τάξης των 808&nbsp;mm και η μέση θερμοκρασία κυμαίνεται από -1 έως 6 βαθμούς Κελσίου τον Ιανουάριο σε 12 με 26 βαθμούς Κελσίου τον Ιούλιο.




### Χλωρίδα
thumb|left|Λουλούδια της Ανδόρρας
Φυτογεωγραφικά η χώρα ανήκει στην ευρωπαϊκή κυκλοβόρεια ατλαντική περιοχή. Σύμφωνα με το WWF, το έδαφος της Ανδόρρας ανήκει στην οικολογική ζώνη των κωνοφόρων και των μικτών δασών των Πυρηναίων. Τα δάση της αποτελούνται από πεύκα, ελάτες, βελανιδιές και άλλα δέντρα.

## Δημογραφία
Ο πληθυσμός της χώρας είναι 89.165 κάτοικοι το 2026 (204η στον κόσμο). Στο κρατίδιο ζουν Ισπανοί, Γάλλοι, Πορτογάλοι, Βρετανοί και Ιταλοί, σε ποσοστό 67,7%. Οι Ανδορρανοί αποτελούν μειονότητα στην ίδια τους τη χώρα, με 33% του συνολικού πληθυσμού. Ο ρυθμός αύξησης του πληθυσμού είναι -0,1% (εκτίμηση 2021) με τον ρυθμό γεννήσεων να είναι 6,91 γεννήσεις/1000 κατοίκους και θανάτων 7,86 θάνατοι/1000 κατοίκους πληθυσμού (εκτίμηση 2021). Το προσδόκιμο ζωής στο σύνολο του πληθυσμού, σύμφωνα με εκτιμήσεις του 2023 του Τμήματος Οικονομικών και Κοινωνικών Θεμάτων των Ηνωμένων Εθνών, ήταν 84,0 έτη (82,1 έτη για τους άνδρες και 86,1 έτη για τις γυναίκες) ενώ η διάμεση ηλικία ήταν τα 43,2 έτη.

### Γλώσσες
Η καταλανική γλώσσα είναι η εθνική γλώσσα της χώρας. Οι περισσότεροι κάτοικοι της χώρας μιλούν παράλληλα ισπανικά και γαλλικά. Το κρατίδιο είναι το μοναδικό μαζί με άλλα τρία (Γαλλία, Μονακό και Τουρκία) στην Ευρώπη που δεν έχει υπογράψει τη Θεμελιώδη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Προστασία των Μειονοτήτων.

### Θρησκεία
thumb|right|Ναός στην Ανδόρρα
Ο πληθυσμός πρεσβεύει κυρίως το Ρωμαιοκαθολικό δόγμα. Η προστάτιδά τους είναι η Θεοτόκος του Μεριτσέλ (*Mare de Déu de Meritxell*). Στις 8 Σεπτεμβρίου είναι εθνική εορτή, καθώς τιμάται η μνήμη της.

### Μακροζωία
thumb|left|Πάρκο στο κρατίδιο
Σύμφωνα με αμερικανική έρευνα του 2007, η Ανδόρρα κατέχει την μεγαλύτερη επίδοση μακροζωίας διεθνώς.

## Διοικητική διαίρεση
thumb|right|Χάρτης με τη διοικητική διαίρεση της Ανδόρρας
Το κρατίδιο διαιρείται σε 7 ενορίες. Αυτές είναι:
* Ανδόρρα Λα Βέλια
* Κανίλιο (*Canillo*)
* Ενκάμ (*Encamp*)
* Εσκάλντες-Ενγκορντάνι (*Escaldes-Engordany*)
* Λα Μασάνα (*La Massana*)
* Ορντίνο (*Ordino*)
* Σαντ Ζουλιά ντε Λόρια (*Sant Julià de Lòria*)

## Οικονομία
thumb|left|Το Μουσείο Καπνού στη Σαν Χουλιά ντε Λορία
Η οικονομία της βασίζεται κυρίως στον τουρισμό και αποτελεί οικονομικό κέντρο χάρη στις φορολογικές απαλλαγές. Το 1982 το Πριγκιπάτο επισκέφθηκαν, διερχόμενοι, περισσότεροι από 6 εκατομ. τουρίστες, αριθμός που ανέρχεται σε περισσότερο από 11,5 εκατομμύρια (εκτ. 2009). Επίσης οι κάτοικοι ασχολούνται με την καλλιέργεια πατάτας και καπνού. Καλλιεργούνται ακόμα κριθάρι και σίκαλη. Παράγεται επίσης ξυλεία και μόλυβδος. Οι εξαγωγές περιλαμβάνουν τσιγάρα, πούρα, έπιπλα, μεταλλικό νερό και γραμματόσημα. Η παραγωγή ηλεκτρισμού το 1984 ήταν 140 εκατομμύρια kwh και εισήγαγε ακόμη 200 εκατομμύρια kwh. Νόμισμα της χώρας είναι το ευρώ.

## Διακυβέρνηση
Αρχηγός Κράτους είναι από κοινού, ο εκάστοτε Πρόεδρος της Γαλλίας και ο επίσκοπος του Ουρζέλ. Έτσι, Αρχηγοί Κράτους (συμπρίγκιπες) είναι σήμερα ο Εμμανυέλ Μακρόν και ο επίσκοπος του Ουρζέλ, Ζοζέπ Λουίς Σεράνο Πεντινάτ. Ο Πρόεδρος της Γαλλίας εκπροσωπείται διά του προσωπικού του αντιπροσώπου στη συνηγεμονία. Στο αξίωμα αυτό υπηρετεί από τo 2024 ο Πατρίς Φορ. Αντιπρόσωπος του επισκόπου είναι ο Ζοζέπ Μαρία Μαουρί Πριόρ, από τον Ιούλιο του 2012. Την εκτελεστική εξουσία ασκεί ο αρχηγός κυβερνήσεως Ζαβιέρ Εσπότ Ζαμόρα (από το 2019). Το τελευταίο Σύνταγμα της χώρας εγκρίθηκε σε δημοψήφισμα, το 1993. Το Κοινοβούλιο (Γενικό Συμβούλιο) αποτελείται από 28 μέλη, των οποίων η θητεία διαρκεί 4 έτη και ο πρόεδρός του (σήμερα ο Βισένς Ματέου Ζαμόρα, ανέλαβε καθήκοντα στις 28 Απριλίου 2011) καλείται *Σύνδικος* (*Síndic General de les Valls d'Andorra*). Δικαίωμα ψήφου έχουν όσες και όσοι είναι ηλικίας 18 ετών και άνω.

## Εκλογές

## Άμυνα
Η Ισπανία και η Γαλλία έχουν την ευθύνη για την άμυνα της Ανδόρρας. Σήμερα έχει πολύ μικρή στρατιωτική δύναμη, 700 περίπου αντρών, η οποία χρησιμοποιείται μόνο για εθιμοτυπικούς λόγους.

## Επικοινωνίες και μεταφορές
thumb|right|Λογότυπο της εθνικής ραδιοφωνίας της Ανδόρρας
Οι αναλογικές τηλεοπτικές μεταδόσεις σταμάτησαν στις 25 Σεπτεμβρίου του 2007 και έκτοτε όλες οι τηλεοπτικές υπηρεσίες παρέχονται από την Επίγεια Ψηφιακή Τηλεόραση (*Televisió Digital Terrestre* ή TDT), η οποία μεταδίδει εκτός από τον μοναδικό τηλεοπτικό σταθμό της Ανδόρρας και ισπανικά και γαλλικά κανάλια. Η κρατική ραδιοφωνία (*Radio Nacional d’Andorra*) ευθύνεται για τη λειτουργία του *Radio Andorra* και του μουσικού σταθμού *Andorra Música*. 
thumb|left|Πινακίδα οχήματος στην Ανδόρρα
thumb|left|Τοπογραφικός χάρτης της Ανδόρρας
Η Ανδόρρα συνδέεται με τις εθνικές οδούς Ισπανίας και Γαλλίας. Στερείται σιδηροδρομικού δικτύου και αεροδρομίου, με πλησιέστερους αερολιμένες αυτούς του Σέου δ' Ουρζέλ, της Βαρκελώνης και του Περπινιάν. Καθώς αποτελεί περίκλειστη χώρα, η Ανδόρρα στερείται και λιμανιών. Η οδήγηση γίνεται στη δεξιά πλευρά του δρόμου. Για τις μεταφορές του κοινού γίνονται τακτικά δρομολόγια λεωφορείων.

## Εκπαίδευση
Ο αλφαβητισμός είναι της τάξης του 100%. Το 1986 στα σχολεία του κράτους φοιτούσαν 3.490 μαθητές και μαθήτριες πρωτοβάθμιας, 3.113 δευτεροβάθμιας, 170 τεχνολογίας και 46 ειδικών σχολών. Η χώρα διαθέτει δημόσιο πανεπιστήμιο (*Universitat d'Andorra*) από το 1997. Αποτελείται από νοσηλευτική σχολή, μία σχολή επιστημών πληροφορικής και ένα κέντρο για σπουδές εξ αποστάσεως. Είναι μέλος της Ένωσης Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων.

## Πολιτισμός
### Μουσική
thumb|Η Ανδόρα στον διαγωνισμό τραγουδιού της Γιουροβίζιον, το 2007, με το συγκρότημα Anonymous
Στη χώρα διοργανώνονται μουσικά φεστιβάλ και παρουσιάζονται παραδοσιακοί χοροί, όπως οι «κοντραπάς» (*contrapàs*) και «μαράτσα» (*marratxa*). Σημαντικός χορός, τυπικός της Καταλονίας, είναι και η σαρδάνα (*sardana*). Επίσης, στο Εσκάλντες-Ενγκορδάν χορεύεται και ο «χορός της Αγίας Άννας».
Στην Κάβρα δε Αντόρα δραστηριοποιείται και Ορχήστρα Νέων. Από το 2004 μέχρι το 2009 η χώρα συμμετείχε στον ευρωπαϊκό διαγωνισμό τραγουδιού της Eurovision.

### Αθλητισμός
Η Ανδόρρα είναι δημοφιλής τόπος για χειμερινά αθλήματα, εξαιτίας των ορέων της. 

Στο ποδόσφαιρο η Ανδόρρα είναι ιδιαίτερα αδύναμη αφού έχει πετύχει μόλις 7 επίσημες νίκες. Οι 4 εξ αυτών απέναντι σε Σαν Μαρίνο και Λιχτενστάιν. Η ποδοσφαιρική ομάδα ΦΚ Ανδόρρα συμμετέχει στα Ισπανικά πρωταθλήματα και μάλιστα στην Λα Λίγα 2. Βέβαια η Ανδόρρα διοργανώνει πρωτάθλημα το οποίο έχει κερδίσει τις περισσότερες φορές η ομάδα Σάντα Κολόμα.

Σημαντικότερη, είναι η παρουσία της Ανδόρρας στο άθλημα του Ράγκμπι γιούνιον. 

Στην Ευρώπη (FIRA - AER) η εθνική ομάδα της Ανδόρρας αγωνίζεται στην τέταρτη (από επτά υπάρχουσες) τη τάξει κατηγορία (ENC 2B). Διεθνώς, το IRB (Διεθνές Συμβούλιο Ράγκμπυ) την κατατάσσει 58η μεταξύ 93 χωρών.

Στην Ανδόρρα επίσης εδρεύει η ομάδα μπάσκετ ΜΚ Ανδόρρα η οποία συμμετέχει στο ισπανικό πρωτάθλημα.

Ουδέποτε η χώρα έχει κερδίσει κάποιο Ολυμπιακό μετάλλιο.

## Διεθνείς σχέσεις
Στην Ανδόρρα υπάρχουν πολλές πρεσβείες και προξενεία από χώρες που εκπροσωπούνται άμεσα σε αυτήν. 

## Παραπομπές

* Brutails *La Coutume d'Andorre* Paris 1904.
* Corts Peyret J. *Geografia Historia d'Andorra* Barcelona, 1945.
* Statesman's Year Book by John Paxton.

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* 
*https://www.geografikoi.gr/andorra/


Κατηγορία:Χώρες της Ευρώπης
Κατηγορία:Κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών
Κατηγορία:Περίκλειστα κράτη
Κατηγορία:Πριγκιπάτα