Ποινική δίκη

**Ποινική δίκη**, σε αντιδιαστολή της αστικής δίκης, είναι η διαδικασία που ακολουθείται από τα αρμόδια όργανα της Πολιτείας για τον καταλογισμό της προσήκουσας ποινικής κύρωσης σε βάρος ενός κατηγορούμενου για την τέλεση μιας αξιόποινης πράξης. 
Τη διαδικασία αυτή διέπει η Ποινική Δικονομία. Οι ποινικές δίκες διενεργούνται από τα Ποινικά Δικαστήρια.

## Αρχές ποινικής δίκης
Σύμφωνα με τις σύγχρονες θεωρίες της ποινικής επιστήμης στη ποινική δίκη διακρίνονται οι ακόλουθες επτά γενικές αρχές (σε περίληψη):
# Αρχή της ιδιωτικής κατηγορίας. Η αρχή αυτή αναφέρεται με τη στενή έννοια του όρου, στη περίπτωση που ο κατήγορος είναι ο παθών, ή της λαϊκής κατηγορίας που ο κατήγορος είναι οποιοσδήποτε πολίτης. 
# Αρχή της δημόσιας αυτεπάγγελτης δίωξης. Η αρχή αυτή ισχύει στις περιπτώσεις που την ποινική δίωξη ασκεί και την κατηγορία εκπροσωπεί όργανο της Πολιτείας. 
# Αρχή της εξεταστικής μορφής της ποινικής δίωξης>. Η αρχή αυτή υφίσταται στη περίπτωση που το όργανο τη Πολιτείας που ασκεί τη δίωξη το ίδιο και δικάζει.
# Αρχή της κατηγορητικής μορφής της ποινικής δίωξης. Αυτή ισχύει στη περίπτωση που άλλο όργανο της Πολιτείας ασκεί τη δίωξη και άλλο δικάζει, (αντίθετο της προηγουμένης αρχής).
# Αρχή της σκοπιμότητας. Αυτή ισχύει στη περίπτωση που το επιτετραμμένο όργανο που ασκεί τη δίωξη έχει τη διακριτική ευχέρεια να την ασκήσει ή όχι.
# Αρχή της νομιμότητας. Αυτή ισχύει στις περιπτώσεις που το επιτετραμμένο όργανο για τη δίωξη έχει υπηρεσιακό καθήκον εφόσον κρίνει ότι υφίστανται στοιχεία διάπραξης αξιόποινης πράξης, να ασκήσει τη δίωξη.
# Αρχή της αναζήτησης της ουσιαστικής αλήθειας. Η αρχή αυτή αναφέρεται στο γεγονός ότι στη ποινική δίκη ερευνάται η πραγματική αλήθεια της διάπραξης αξιόποινης πράξης προκειμένου να υποστεί τις συνέπειες ο πραγματικός ένοχος και όχι απλά ο όποιος κατηγορούμενος. Έτσι η αρχή αυτή εξετάζει επί της ουσιαστικής αλήθειας. Εξ αυτής της αρχής και η ομολογία ακόμα του κατηγορουμένου δεν αποτελεί δέσμευση για τον δικαστή.
Από την τελευταία εγείρονται ειδικότερα τέσσερις επιμέρους αρχές ιδιαίτερα σημαντικές:
# Αρχή της ανάκρισης. Βάσει της οποίας η απόδειξη είναι έργο του δικαστή.
# Αρχή χρήσης παντός αποδεικτικού μέσου, βάσει της οποίας επιτρέπεται η χρήση οποιουδήποτε αποδεικτικού μέσου,(κατά κανόνα).
# Αρχή της ελεύθερης εκτίμησης, που αναφέρεται στην εκτίμηση των αποδείξεων, και 
# Αρχή μη ενοχής, επί αμφιβολίας. Σύμφωνα μ΄ αυτή αν υπάρξουν αμφιβολίες περί της ενοχής κατηγορουμένου / κατηγορουμένων ο δικαστής πρέπει να τον/τους αθωώσει.

* Στην Ελλάδα ισχύει η αρχή της δημόσιας αυτεπάγγελτης δίωξης, υπό την κατηγορητική μορφή, και την αρχή της νομιμότητας.

## Μέρη - στάδια
Σε γενικές  γραμμές παγκοσμίως, κατά τη ποινική επιστήμη, αναγνωρίζεται ότι η ποινική δίκη διακρίνεται βασικά σε δύο μέρη, ή στάδια, στη προδικασία και στη κυρία ή επ΄  ακροατηρίω διαδικασία, ενώ κατ΄ άλλους σε τέσσερα στάδια, συμπεριλαμβανομένων την άσκηση ένδικων μέσων και τη διαδικασία εκτέλεσης των αποφάσεων.
:**1**. Η **[[ποινική προδικασία|προδικασία]]**, τόσο από επιστημονικής όσο και από πρακτικής σκοπιάς διακρίνεται επιμέρους 
:α) στην **κυρία προδικασία** που περιλαμβάνει ι) την προανάκριση (ή προεισαγωγική ανάκριση) και ιι) την κυρία ή τακτική ανάκριση, και
:β) την **ενδιάμεση ανάκριση**, που γίνεται ενώπιον δικαστικών συμβουλίων (Συμβούλιο Πλημμελειοδικών ή Εφετών), όπου αποφασίζεται δια βουλεύματος η απαλλαγή του κατηγορουμένου ή η παραπομπή αυτού σε δίκη.

:**2**. Η **κυρία διαδικασία**, ή **επ΄ ακροατηρίου** διακρίνεται και αυτή σε δύο επιμέρους στάδια:
:α) την **προπαρασκευαστική διαδικασία** (που αφορά κλητεύσεις - επιδόσεις, προσαγωγές) και
:β) την **κυρία διαδικασία** (της ποινικής δίκης) που είναι η διαδικασία - εξέταση που γίνεται εντός του δικαστηρίου. Πρόκειται για το σημαντικότερο στάδιο, όπου και αποφασίζεται η αθώωση ή η ενοχή του κατηγορουμένου.

:**3**. Η **άσκηση ένδικων μέσων** που αφορούν προβαλλόμενες αντιρρήσεις εναντίον απόφασης ή βουλεύματος με σκοπό την εξαφάνιση, ή την μεταρρύθμιση, ή την ακύρωση. Σημειώνεται, ότι τα ένδικα μέσα είναι καταρχάς η έφεση και εντέλει η αίτηση αναίρεσης. Και τέλος

:**4**. Η **εκτέλεση απόφασης**, που αποτελεί και το τελικό στάδιο όπου κατ΄ αυτό η μεν αθωωτική απόφαση εκτελείται αμέσως μόλις απαγγελθεί, ενώ η καταδικαστική απόφαση όπως και κάθε διάταξη του δικαστή ή εισαγγελέα μόλις γίνει αμετάκλητη. Αρμόδιος για την εκτέλεση της απόφασης είναι ο εισαγγελέας.

### Σημειώσεις
* Η διάκριση της προδικασίας σε προανάκριση και τακτική ανάκριση βασίζεται στην ιδιότητα εκείνου που την διενεργεί, όπου στη μεν πρώτη περίπτωση μπορεί να είναι ο ίδιος ο εισαγγελέας ή υπό την διεύθυνση και κατά παραγγελία αυτού οι καλούμενοι ανακριτικοί υπάλληλοι (γενικοί ή ειδικοί), στη δε δεύτερη περίπτωση μόνο τακτικός δικαστής, που ορίζεται ως ανακριτής.
* Στην άσκηση ένδικων μέσων υφίστανται και άλλες έκτακτες διαδικασίες που στρέφονται κατά αποφάσεων που έχουν ισχύ δεδικασμένου, όπως είναι η επανάληψη δίκης, αναψηλάφηση, η αποκατάσταση και αποζημίωση των αδίκως καταδικασθέντων ή προσωρινά κρατηθέντων.

## Πρόσωπα Ποινικής Δίκης
Τα πρόσωπα που λαμβάνουν μέρος σε μία ποινική δίκη διακρίνονται σε βασικά, πρόσθετα και βοηθητικά.
Βασικά πρόσωπα θεωρούνται ο Εισαγγελέας, ο Δικαστής , στην έννοια του οποίου περιλαμβάνονται και οι Ένορκοι και ο κατηγορούμενος.
Πρόσθετα πρόσωπα της ποινικής δίκης είναι ο Παριστάμενος για την υποστήριξη της κατηγορίας (πρώην πολιτικώς ενάγων).
Βοηθητικά πρόσωπα ποινικής δίκης θεωρούνται ο γραμματέας, ο συνήγορος, ο επιμελητής ανηλίκων, πραγματογνώμονες και οι αρμόδιοι αστυνομικοί υπάλληλοι.

## [[Αποδεικτικά μέσα]]
Αποδεικτικά μέσα της ποινικής δίκης είναι: 
# οι ενδείξεις, 
# η αυτοψία, 
# η πραγματογνωμοσύνη, 
# η ομολογία του κατηγορουμένου, 
# οι μάρτυρες και 
# τα έγραφα.

## Δείτε επίσης
* Ανάκριση

## Πηγές
* Δ. Ντζιώρας "Σύστημα Ελληνικής Ποινικής Δικονομία" τομ.1ος σελ.5 - Αθήναι 1973
* Φ. Βηλαράς "Ποινικόν Δίκαιον Γενικό μέρος" σελ.6 κ.ε. - Αθήναι 1969

Δικονομία