Σπερματοδόχος κύστη

thumb|Οι σπερματοδόχες κύστεις (επάνω) μαζί με τον προστάτη.
Οι **σπερματοδόχες κύστεις** (ονομάζονται επίσης **σπερματοδόχοι αδένες**) είναι ζεύγος δύο σπειροειδών σωληνοειδών αδένων που βρίσκονται πίσω από την ουροδόχο κύστη ορισμένων αρσενικών θηλαστικών. Εκκρίνουν υγρό που εν μέρει αποτελεί το σπέρμα.

Οι κύστεις έχουν μήκος 5-10&nbsp;cm, διάμετρο 3–5&nbsp;cm και βρίσκονται μεταξύ της ουροδόχου κύστης και του ορθού. Έχουν πολλαπλές εκβολές που περιέχουν εκκριτικούς αδένες, οι οποίοι ενώνονται μαζί με τα σπερματικά σωληνάρια στον εκσπερματικό πόρο. Λαμβάνουν αίμα από τη κυστεροσπερματική αρτηρία και παροχετεύονται στις κυστεοσπερματικές φλέβες. Οι αδένες είναι επενδεδυμένοι με στηλοειδή και κυβοειδή κύτταρα. Οι κύστεις υπάρχουν σε πολλές ομάδες θηλαστικών, αλλά όχι σε μαρσιποφόρα, μονοτρήματα ή σαρκοφάγα.

Η φλεγμονή των σπερματοδόχων κύστεων ονομάζεται σπερματοδόχος κυστίτιδα, τις περισσότερες φορές οφείλεται σε βακτηριακή λοίμωξη ως αποτέλεσμα σεξουαλικά μεταδιδόμενης ασθένειας ή μετά από χειρουργική επέμβαση. Η σπερματική κυστίτιδα μπορεί να προκαλέσει πόνο στο κάτω μέρος της κοιλιάς, στο όσχεο, στο πέος ή στο περιτόναιο, επώδυνη εκσπερμάτιση και αίμα στο σπέρμα. Συνήθως αντιμετωπίζεται με αντιβιοτικά, αν και μπορεί να απαιτεί χειρουργική παροχέτευση σε περίπλοκες περιπτώσεις. Άλλες καταστάσεις μπορεί να επηρεάσουν τις κύστεις, συμπεριλαμβανομένων συγγενών ανωμαλιών όπως ατελής σχηματισμός και, σπάνια, όγκοι.

Οι σπερματικές κύστεις έχουν περιγραφεί ήδη από τον δεύτερο αιώνα μ.Χ. από τον Γαληνό.

## Δομή
Οι σπερματικές κύστεις είναι ζεύγος αδένων στους άνδρες που βρίσκονται κάτω από την ουροδόχο κύστη και στο άκρο του σπερματικού πόρου, όπου εισέρχεται στον προστάτη. Κάθε κύστη είναι ένας τυλιγμένος και διπλωμένος σωλήνας, με περιστασιακές εκβολές που ονομάζονται εκκολπώματα στο τοίχωμά του. Το κάτω μέρος του σωλήνα καταλήγει ως ένας ευθύς σωλήνας που ονομάζεται *απεκκριτικός πόρος*, ο οποίος ενώνεται με τον σπερματικό πόρο αυτής της πλευράς του σώματος για να σχηματίσει τον εκσπερματιστικό πόρο. Οι εκσπερματιστικοί πόροι περνούν από τον αδένα του προστάτη προτού ανοίξουν χωριστά στο σπερματικό λοφίδιο της προστατικής ουρήθρας. Οι κύστες έχουν μήκος 5-10&nbsp;cm, 3–5&nbsp;cm διάμετρο και όγκο περίπου 13 mL.

Οι κύστεις λαμβάνουν παροχή αίματος από ένα κλάδο της άνω κυστικής αρτηρίας και από την κάτω κυστική αρτηρία. Η άνω κυστική αρτηρία προέρχεται από τις ομφαλικές αρτηρίες, οι οποίες διακλαδίζονται απευθείας από τις έσω λαγόνιες αρτηρίες. Το αίμα παροχετεύεται στο κάτω φλεβικό πλέγμα, το οποίο παροχετεύεται στις έσω λαγόνιες φλέβες. Η λεμφική παροχέτευση γίνεται κατά μήκος των φλεβικών οδών, παροχετεύοντας στους έσω λαγόνιους λεμφαδένες.

Οι κύστες βρίσκονται πίσω από την ουροδόχο κύστη στο άκρο του σπερματικού πόρου. Βρίσκονται στο χώρο μεταξύ της ουροδόχου κύστης και του ορθού: η ουροδόχος κύστη και ο προστάτης βρίσκονται μπροστά, η άκρη του ουρητήρα καθώς εισέρχεται στην ουροδόχο κύστη πάνω και η περιτονία Ντενοβιγιέρ και το ορθό πίσω.

### Ανάπτυξη
Στο αναπτυσσόμενο έμβρυο, στο πίσω άκρο βρίσκεται μια κλοάκα. Αυτή, κατά την τέταρτη έως την έβδομη εβδομάδα, διαιρείται στον ουρογεννητικό κόλπο και στις αρχές του πρωκτικού πόρου, με ένα τοίχωμα που σχηματίζεται μεταξύ αυτών των δύο κολπωμάτων που ονομάζεται ουροορθικό διάφραγμα. Δύο αγωγοί σχηματίζονται ο ένας δίπλα στον άλλο που συνδέονται με τον ουρογεννητικό κόλπο: ο μεσονεφρικός πόρος και ο παραμεσονεφρικός πόρος, που στη συνέχεια σχηματίζουν τις αναπαραγωγικές οδούς του αρσενικού και του θηλυκού αντίστοιχα.

Στο αρσενικό, υπό την επίδραση της τεστοστερόνης, ο μεσονεφρικός πόρος πολλαπλασιάζεται, σχηματίζοντας την επιδιδυμίδα, τον σπερματικό πόρο και, μέσω ενός μικρού εξογκώματος κοντά στον αναπτυσσόμενο προστάτη, τις σπερματοδόχες κύστες. Τα κύτταρα Σερτόλι εκκρίνουν αντιμυλλέρια ορμόνη, η οποία προκαλεί την υποστροφή του παραμεσονεφρικού πόρου.

Η ανάπτυξη και η διατήρηση των σπερματοδόχων κύστεων, καθώς και η έκκριση και το μέγεθος/βάρος τους, εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα ανδρογόνα. Οι σπερματοδόχες κύστεις περιέχουν 5α-αναγωγάση, η οποία μεταβολίζει την τεστοστερόνη στον πολύ πιο ισχυρό μεταβολίτη της, τη διυδροτεστοστερόνη (DHT). Οι σπερματοδόχες κύστεις έχει επίσης βρεθεί ότι περιέχουν υποδοχείς ωχρινοτρόπου ορμόνης και ως εκ τούτου μπορεί επίσης να ρυθμίζονται από τον συνδέτη αυτού του υποδοχέα, την ωχρινοτρόπο ορμόνη.

### Μικροανατομία
Η εσωτερική επένδυση των σπερματοδόχων κύστεων (το επιθήλιο) αποτελείται από διάσπαρτα κύτταρα σε σχήμα στήλης και σε σχήμα κύβου. Υπάρχουν διάφορες περιγραφές της επένδυσης ως ψευδοστρωμματωποιημένα και που αποτελείται μόνο από στηλοειδή κύτταρα. Όταν παρατηρούνται με μικροσκόπιο, τα κύτταρα φαίνεται να έχουν μεγάλες φυσαλίδες στο εσωτερικό τους. Αυτό συμβαίνει επειδή το εσωτερικό τους, που ονομάζεται κυτταρόπλασμα, περιέχει σταγονίδια λιπιδίων που εμπλέκονται στην έκκριση κατά την εκσπερμάτιση. Ο ιστός των σπερματοδόχων κύστεων είναι γεμάτος αδένες, σε ακανόνιστη απόσταση. Εκτός από τους αδένες, οι σπερματοδόχες κύστες περιέχουν λείους μυς και συνδετικό ιστό. Αυτός ο ινώδης και μυϊκός ιστός περιβάλλει τους αδένες, βοηθώντας στην αποβολή του περιεχομένου τους. Η εξωτερική επιφάνεια των αδένων καλύπτεται από περιτόναιο.
Αρχείο:Seminal vesicle low mag.jpg|Μικρογραφία χαμηλής μεγέθυνσης σπερματοδόχου κύστης. Χρώση H&E.
Αρχείο:Seminal vesicle high mag.jpg|Μικρογραφία υψηλής μεγέθυνσης σπερματοδόχου κύστης. Χρώση H&E.


## Λειτουργία
Οι σπερματοδόχες κύστεις εκκρίνουν σημαντικό ποσοστό του υγρού που τελικά γίνεται σπέρμα. Το υγρό εκκρίνεται από τους εκσπερματωτικούς πόρους των κύστεων στον σπερματικό πόρο, όπου γίνεται μέρος του σπέρματος. Αυτό στη συνέχεια περνά μέσα από την ουρήθρα, όπου εκσπερματώνεται κατά τη διάρκεια μιας ανδρικής σεξουαλικής απόκρισης.

Περίπου το 70-85% του σπερματικού υγρού στον άνθρωπο προέρχεται από τις σπερματοδόχες κύστεις. Το υγρό αποτελείται από θρεπτικά συστατικά όπως φρουκτόζη και κιτρικό οξύ, προσταγλανδίνες και ινωδογόνο. Τα θρεπτικά συστατικά βοηθούν στην υποστήριξη του σπέρματος μέχρι να γίνει γονιμοποίηση. Οι προσταγλανδίνες μπορούν επίσης να βοηθήσουν μαλακώνοντας τους βλεννογόνους του τραχήλου της μήτρας και προκαλώντας αντίστροφες συσπάσεις τμημάτων της γυναικείας αναπαραγωγικής οδού όπως οι σάλπιγγες, για να διασφαλιστεί ότι το σπέρμα είναι λιγότερο πιθανό να αποβληθεί.

## Κλινική σημασία

### Νόσος
Οι ασθένειες των σπερματοδόχων κύστεων σε αντίθεση με αυτές του προστάτη είναι εξαιρετικά σπάνιες και σπάνια αναφέρονται στην ιατρική βιβλιογραφία.

Οι συγγενείς ανωμαλίες που σχετίζονται με τις σπερματοδόχες κύστεις περιλαμβάνουν την αποτυχία ανάπτυξης, είτε πλήρη (αγενεσία) είτε μερική (υποπλασία) και κύστεις. Η αποτυχία σχηματισμού των σπερματοδόχων κυστών συχνά σχετίζεται με την απουσία του σπερματικού πόρου ή ανώμαλη σύνδεση μεταξύ του σπερματικού πόρου και του ουρητήρα. Οι σπερματοδόχες κύστεις μπορεί επίσης να επηρεαστούν από κύστεις, αμυλοείδωση και πέτρες. Οι πέτρες ή οι κύστεις που μολύνονται ή αποφράσσουν το σπερματικό πόρο ή τις σπερματοδόχες κύστεις μπορεί να απαιτούν χειρουργική επέμβαση.

Η σπερματοδοχική κυστίτιδα (επίσης γνωστή ως σπερματοκυστίτιδα) είναι μια φλεγμονή των σπερματοδόχων κύστεων, που προκαλείται συχνότερα από βακτηριακή λοίμωξη. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν ασαφή πόνο στην πλάτη ή στην κάτω κοιλιακή χώρα, πόνο στο πέος, στο όσχεο ή στο περιτόναιο, επώδυνη εκσπερμάτιση, αίμα στο σπέρμα κατά την εκσπερμάτωση, ερεθιστικά και αποφρακτικά συμπτώματα ούρησης και ανικανότητα. Η μόλυνση μπορεί να οφείλεται σε σεξουαλικά μεταδιδόμενες λοιμώξεις, ως επιπλοκή μιας διαδικασίας όπως η βιοψία προστάτη. Συνήθως αντιμετωπίζεται με αντιβιοτικά. Εάν ένα άτομο αισθάνεται συνεχιζόμενη ενόχληση, μπορεί να εξεταστεί το ενδεχόμενο διουρηθρικής σπερματοσκόπησης. Μπορεί επίσης να απαιτηθεί παρέμβαση με τη μορφή παροχέτευσης μέσω του δέρματος ή χειρουργική επέμβαση εάν η μόλυνση γίνει απόστημα. Οι σπερματοδόχες κύστεις μπορεί επίσης να προσβληθούν από φυματίωση, σχιστοσωμίαση και εχινοκοκκίαση. Αυτές οι ασθένειες διερευνώνται, διαγιγνώσκονται και αντιμετωπίζονται ανάλογα με την υποκείμενη νόσο.

Οι καλοήθεις όγκοι των σπερματοδόχων κύστεων είναι σπάνιοι. Όταν εμφανίζονται, είναι συνήθως θηλώδη αδενώματα και κυσταδενώματα. Δεν προκαλούν αύξηση των καρκινικών δεικτών και συνήθως διαγιγνώσκονται με βάση την εξέταση του ιστού που έχει αφαιρεθεί μετά την επέμβαση. Το πρωτοπαθές αδενοκαρκίνωμα των σπερματοδόχων κύστεων, αν και σπάνιο, αποτελεί τον πιο κοινό κακοήθη καρκίνο των σπερματοδόχων κύστεων. Η πλειονότητα των κακοήθων καρκίνων που προσβάλλουν τις κύστες είναι βλάβες που έχουν επεκταθεί από κοντινά μέρη του σώματος. Όταν εμφανίζεται αδενοκαρκίνωμα, μπορεί να προκαλέσει αίμα στα ούρα, αίμα στο σπέρμα, επώδυνη ούρηση, κατακράτηση ούρων ή ακόμα και απόφραξη των ούρων. Τα αδενοκαρκινώματα συνήθως διαγιγνώσκονται μετά την εκτομή τους, με βάση τη διάγνωση των ιστών. Μερικά παράγουν τον καρκινικό δείκτη Ca-125, ο οποίος μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παρακολούθηση της επανεμφάνισης στη συνέχεια. Ακόμη πιο σπάνια νεοπλάσματα περιλαμβάνουν σάρκωμα, καρκίνωμα πλακωδών κυττάρων, όγκο λεκιθικού σάκου, νευροενδοκρινικό καρκίνωμα, παραγαγγλίωμα, στρωματικούς όγκους του επιθηλίου και λέμφωμα.

### Διερεύνηση
Τα συμπτώματα που οφείλονται σε ασθένειες των σπερματοδόχων κύστεων μπορεί να είναι ασαφή και να μην μπορούν να αποδοθούν συγκεκριμένα στις ίδιες τις κύστεις. Επιπλέον, ορισμένες καταστάσεις όπως όγκοι ή κύστεις μπορεί να μην προκαλούν καθόλου συμπτώματα. Όταν υπάρχουν υποψίες για ασθένειες, όπως λόγω πόνου κατά την εκσπερμάτωση, αίματος στα ούρα, στειρότητας, λόγω απόφραξης του ουροποιητικού συστήματος, μπορεί να γίνουν περαιτέρω έρευνες.

Μια δακτυλική ορθική εξέταση, στην οποία ένα δάκτυλο εισάγεται από έναν ιατρό μέσω του πρωκτού, μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερη από τη συνηθισμένη ευαισθησία στον προστάτη αδένα ή μπορεί να αποκαλύψει μια μεγάλη σπερματοδόχο κύστη. Η ψηλάφηση εξαρτάται από το μήκος του δείκτη, καθώς οι σπερματοδόχες κύστεις βρίσκονται πάνω από τον προστάτη και πίσω από την ουροδόχο κύστη.

Μπορεί να συλλεχθεί δείγμα ούρων και είναι πιθανό να δείξει αίμα στα ούρα. Η εργαστηριακή εξέταση του υγρού της σπερματοδόχου κύστης απαιτεί δείγμα σπέρματος, π.χ. για καλλιέργεια σπέρματος ή ανάλυση σπέρματος. Τα επίπεδα φρουκτόζης παρέχουν ένα μέτρο της λειτουργίας της σπερματικής κύστης και, εάν απουσιάζει, υπάρχει υποψία  αγενεσείας ή απόφραξης.

Η απεικόνιση των κύστεων παρέχεται με ιατρική απεικόνιση, με διορθικό υπερηχογράφημα, αξονική τομογραφία ή μαγνητική τομογραφία. Μια εξέταση με χρήση κυστεοσκόπησης, όπου ένας εύκαμπτος σωλήνας εισάγεται στην ουρήθρα, μπορεί να δείξει ασθένεια των κύστεων λόγω αλλαγών στη φυσιολογική εμφάνιση του κοντινού τριγώνου της ουροδόχου κύστης ή της προστατικής ουρήθρας.

## Άλλα ζώα
Η εξέλιξη των σπερματοδόχων κύστεων μπορεί να έχει επηρεαστεί από τη σεξουαλική επιλογή. Εμφανίζονται σε πολλές ομάδες θηλαστικών, αλλά απουσιάζουν στα μαρσιποφόρα, τα μονοτρήματα και τα σαρκοφάγα. Η λειτουργία είναι παρόμοια σε όλα τα θηλαστικά στα οποία υπάρχουν, δηλαδή να εκκρίνουν ένα υγρό ως μέρος του σπέρματος που εκσπερματώνεται κατά τη σεξουαλική απόκριση.

## Ιστορία
Η δράση των σπερματικών κύστεων έχει περιγραφεί στις αρχές του δεύτερου αιώνα μ.Χ. από τον Γαληνό, ως «αδενικά σώματα» που εκκρίνουν ουσίες παράλληλα με το σπέρμα κατά την αναπαραγωγή. Μέχρι την εποχή του Ηρόφιλου είχε περιγραφεί η παρουσία των αδένων και των σχετικών πόρων. Γύρω στην εποχή των αρχών του 17ου αιώνα η λέξη που χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει τις κύστεις, παραστάται, τελικά και αναμφίβολα χρησιμοποιήθηκε για να αναφερθεί στον προστάτη αδένα και όχι στις κύστες. Η πρώτη φορά που ο προστάτης απεικονίστηκε σε ατομικό σχέδιο ήταν από τον Ράινερ Ντε Γκράαφ το 1678.

## Πρόσθετες εικόνες

Αρχείο:Pelvic MRI T1FSE T2frFSE T2FSfrFSE 11.jpg|Σπερματιοδόχες κύστες που φαίνονται σε μαγνητική τομογραφία της λεκάνης. Η μεγάλη κυανόχρωμη περιοχή είναι η ουροδόχος κύστη και οι λοβώδεις μικρότερες δομές κάτω από αυτήν είναι οι κύστες.
Αρχείο:Seminal vesicles.jpg|Σπερματοδόχες κύστες σε πτωματικό δείγμα από πάνω, με την ουροδόχο κύστη στο κάτω μέρος της εικόνας και το ορθό στην κορυφή. Διακρίνεται η θέση τους κοντά στον σπερματικό πόρο.
Αρχείο:Gray1152.png|Η κάτω επιφάνεια της ουροδόχου κύστης με τις σπερματοδόχες κύστεις.


## Παραπομπές


Κατηγορία:Ανδρική υγεία
Κατηγορία:Ανδρικό αναπαραγωγικό σύστημα
Κατηγορία:Γεννητικά όργανα