Οικονομία του Ιράν

Το Ιράν έχει μια μικτή, κεντρικά σχεδιασμένη οικονομία με μεγάλο δημόσιο τομέα. Αποτελείται από τους τομείς των υδρογονανθράκων, της γεωργίας και των υπηρεσιών, εκτός από τις μεταποιητικές και χρηματοοικονομικές υπηρεσίες,  με πάνω από 40 βιομηχανίες που διαπραγματεύονται στο Χρηματιστήριο της Τεχεράνης. Με το 10% των αποδεδειγμένων αποθεμάτων πετρελαίου στον κόσμο και το 15% των αποθεμάτων φυσικού αερίου, το Ιράν θεωρείται «ενεργειακή υπερδύναμη».   Παρ' όλα αυτά, από το 2024 το Ιράν υποφέρει από ενεργειακή κρίση και μια ευρύτερη οικονομική κρίση, η οποία οδήγησε σε μαζικές διαμαρτυρίες που ξέσπασαν στα τέλη του 2025. 

Από την Επανάσταση του 1979, η οικονομία του Ιράν έχει βιώσει βραδύτερη οικονομική ανάπτυξη, υψηλό πληθωρισμό και επαναλαμβανόμενες κρίσεις. Ο πόλεμος Ιράν-Ιράκ (1980-1988), η αυξημένη διαφθορά και οι διεθνείς κυρώσεις διέκοψαν σοβαρά την ανάπτυξη.  Τα τελευταία χρόνια, η οικονομία του Ιράν έχει αντιμετωπίσει στασιμότητα στην ανάπτυξη, ρυθμούς πληθωρισμού μεταξύ των υψηλότερων στον κόσμο, υποτίμηση του νομίσματος, αυξανόμενη φτώχεια, ελλείψεις νερού και ηλεκτρικού ρεύματος και χαμηλές κατατάξεις στους δείκτες διαφθοράς και επιχειρηματικού κλίματος. Ο σύντομος πόλεμος με το Ισραήλ τον Ιούνιο του 2025 επιδείνωσε περαιτέρω τις οικονομικές πιέσεις, προκαλώντας ζημιές δισεκατομμυρίων και απώλεια εσόδων.  Παρά το γεγονός ότι διαθέτει μεγάλα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, η οικονομία του Ιράν εξακολουθεί να επιβαρύνεται από διαρθρωτικές προκλήσεις και κακοδιαχείριση πολιτικής, με αποτέλεσμα περιορισμένη ανάπτυξη και πτώση του βιοτικού επιπέδου στην εποχή μετά την επανάσταση. 

Ένα μοναδικό χαρακτηριστικό της οικονομίας του Ιράν είναι η εξάρτηση από μεγάλα θρησκευτικά ιδρύματα που ονομάζονται bonyads, των οποίων οι συνδυασμένοι προϋπολογισμοί αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 30% των δαπανών της κεντρικής κυβέρνησης.  

Το 2007, το σχέδιο μεταρρύθμισης των ιρανικών επιδοτήσεων εισήγαγε ελέγχους τιμών και επιδοτήσεις, ιδίως στα τρόφιμα και την ενέργεια .   Το λαθρεμπόριο, οι διοικητικοί έλεγχοι, η εκτεταμένη διαφθορά, και άλλοι περιοριστικοί παράγοντες υπονομεύουν την ανάπτυξη με γνώμονα τον ιδιωτικό τομέα.  Το 20ετές όραμα της κυβέρνησης περιελάμβανε μεταρρυθμίσεις βασισμένες στην αγορά, οι οποίες αντικατοπτρίζονταν σε ένα πενταετές αναπτυξιακό σχέδιο, 2016 έως 2021, με επίκεντρο την «ανθεκτική οικονομία» και την « πρόοδο στην επιστήμη και την τεχνολογία ».  Το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών του Ιράν αφορά πετρέλαιο και φυσικό αέριο, αντιπροσωπεύοντας την πλειοψηφία των κρατικών εσόδων το 2010.  Τον Μάρτιο του 2022, το ιρανικό κοινοβούλιο υπό τον τότε νέο πρόεδρο Εμπραχίμ Ραϊσί αποφάσισε να καταργήσει μια σημαντική επιδότηση για την εισαγωγή τροφίμων, φαρμάκων και ζωοτροφών, αξίας 15 δισεκατομμυρίων δολαρίων το 2021.  Επίσης, τον Μάρτιο του 2022, συμφωνήθηκαν εξαγωγές 20 δισεκατομμυρίων τόνων βασικών αγαθών από τη Ρωσία, συμπεριλαμβανομένων φυτικού ελαίου, σιταριού, κριθαριού και καλαμποκιού. 

Ο μορφωμένος πληθυσμός του Ιράν, η υψηλή ανθρώπινη ανάπτυξη, η περιορισμένη οικονομία και οι ανεπαρκείς ξένες και εγχώριες επενδύσεις ώθησαν έναν αυξανόμενο αριθμό Ιρανών να αναζητήσουν εργασία στο εξωτερικό, με αποτέλεσμα μια σημαντική «διαρροή εγκεφάλων».   Ωστόσο, το 2015, το Ιράν και η P5+1 κατέληξαν σε συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα, η οποία άρει τις περισσότερες διεθνείς κυρώσεις.   Οι κυρώσεις κατά του Ιράν συνοδεύονται από αρνητικές ανθρωπιστικές επιπτώσεις.  Κατά συνέπεια, για ένα σύντομο χρονικό διάστημα, η τουριστική βιομηχανία βελτιώθηκε σημαντικά και ο πληθωρισμός της χώρας.  αν και η αποχώρηση των ΗΠΑ από το JCPOA το 2018 και η επιβολή περισσότερων από 1.500 κυρώσεων κατά του Ιράν εμπόδισαν ξανά την ανάπτυξη της οικονομίας και αύξησαν τον πληθωρισμό. 

Το ΑΕΠ συρρικνώθηκε το 2018 και το 2019, αλλά αναμενόταν μια μέτρια ανάκαμψη το 2020.  Οι προκλήσεις περιλαμβάνουν την έξαρση της COVID-19 που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2020, την επαναφορά των κυρώσεων των ΗΠΑ στα μέσα του 2018, την αυξημένη ανεργία λόγω των κυρώσεων,  τον πληθωρισμό,   τον πληθωρισμό των τροφίμων,  ένα «χρόνια αδύναμο και υποκεφαλαιοποιημένο» τραπεζικό σύστημα,   έναν «αναιμικό» ιδιωτικό τομέα,  και τη διαφθορά.  Το νόμισμα του Ιράν, το ιρανικό ριάλ, έχει υποτιμηθεί,  και το Ιράν έχει σχετικά χαμηλή βαθμολογία στην «Οικονομική Ελευθερία»,   και την « ευκολία διεξαγωγής επιχειρηματικών δραστηριοτήτων ». Πρόσφατα, το Ιράν αντιμετωπίζει σοβαρές οικονομικές προκλήσεις που προκύπτουν από τη μακρά σύγκρουση με το Ισραήλ και τον πόλεμο που ξέσπασε μεταξύ των δύο κρατών, ο οποίος είχε ως αποτέλεσμα την καταστροφή επενδύσεων άνω των 3 τρισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ. 

Το 2025 σημαδεύτηκε από την κατάρρευση του νομίσματος, την αύξηση του πληθωρισμού προκαλώντας εκτεταμένες αναταραχές. Το ιρανικό ριάλ έπεσε σε ιστορικά χαμηλά, διαπραγματευόμενο πολύ πάνω από το ένα εκατομμύριο ριάλ ανά δολάριο ΗΠΑ, συμβάλλοντας σε ρυθμούς πληθωρισμού που ξεπέρασαν το 40% και στην απότομη αύξηση των τιμών των βασικών προϊόντων, προκαλώντας δυσκολίες και διαμαρτυρίες σε εθνικό επίπεδο.   Η δημόσια απογοήτευση για τη διάβρωση του βιοτικού επιπέδου και της οικονομικής διαχείρισης πυροδότησε διαμαρτυρίες σε εθνικό επίπεδο στα τέλη του 2025 έως το 2026, σύροντας φοιτητές, εργαζόμενους και εμπόρους σε διαδηλώσεις που μετατράπηκαν σε αντικυβερνητικές διαδηλώσεις, συνοδεύτηκαν από διακοπές του διαδικτύου και βίαιες καταστολές από τις αρχές.  Η οικονομία υπέστη επιπλέον ζημιές από τον πόλεμο του Ιράν το 2026.
## Παραπομπές

Κατηγορία:Σελίδες με πηγές CS1 στα Γερμανικά (de)
Κατηγορία:Οργανισμός Εξαγωγών Πετρελαιοπαραγωγών Χωρών
Κατηγορία:Οικονομία του Ιράν