Πετρελαϊκή κρίση του 1979

Η **πετρελαϊκή κρίση του 1979**, γνωστή και ως **πετρελαϊκό σοκ του 1979** ή **δεύτερη πετρελαϊκή κρίση**, ήταν μια ενεργειακή κρίση που προκλήθηκε από πτώση της παραγωγής πετρελαίου στον απόηχο της Ιρανικής Επανάστασης. Αν και η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου μειώθηκε μόνο κατά περίπου 4%, η αντίδραση των αγορών πετρελαίου αύξησε δραστικά την τιμή του αργού πετρελαίου τους επόμενους 12 μήνες, υπερδιπλασιάζοντας την στα 39.50 δολάρια ανά βαρέλι. Η ξαφνική αύξηση της τιμής συνδέθηκε με ελλείψεις καυσίμων και μεγάλες ουρές στα βενζινάδικα παρόμοια με την πετρελαϊκή κρίση του 1973.

Το 1980, μετά την έναρξη του πολέμου Ιράν-Ιράκ, η παραγωγή πετρελαίου στο Ιράν μειώθηκε δραστικά. Η παραγωγή πετρελαίου του Ιράκ μειώθηκε επίσης σημαντικά, προκαλώντας οικονομική ύφεση παγκοσμίως. Οι τιμές του πετρελαίου δεν επέστρεψαν στα προ κρίσης επίπεδα μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980.

Οι τιμές του πετρελαίου μετά το 1980 άρχισαν μια σταθερή πτώση τα επόμενα 20 χρόνια, εκτός από μια σύντομη άνοδο κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Κόλπου, η οποία στη συνέχεια έφτασε σε πτώση 60% τη δεκαετία του 1990. Το Μεξικό, η Νιγηρία και οι σημαντικότεροι εξαγωγείς πετρελαίου της Βενεζουέλας επέκτεισαν την παραγωγή τους κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Η Σοβιετική Ένωση έγινε ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον κόσμο και το πετρέλαιο από τη Βόρεια Θάλασσα και την Αλάσκα πλημμύρισε την αγορά.

## Ιράν
Τον Νοέμβριο του 1978, μια απεργία αποτελούμενη από 37.000 εργάτες στα  διυλιστήρια πετρελαίου του Ιράν μείωσε την παραγωγή από 6 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα σε περίπου 1.5 εκατομμύρια. Οι ξένοι εργάτες εγκατέλειψαν τη χώρα. Ωστόσο, φέρνοντας το ναυτικό προσωπικό στις επιχειρήσεις παραγωγής αργού πετρελαίου, η κυβέρνηση διόρθωσε τις βραχυπρόθεσμες διακοπές και μέχρι τα τέλη Νοεμβρίου η παραγωγή επανήλθε σχεδόν σε κανονικά επίπεδα.

Στις 16 Ιανουαρίου 1979, ο Σάχης του Ιράν, Μοχαμάντ Ρεζά Παχλαβί, και η σύζυγός του, Φαράχ Παχλαβί, έφυγαν από το Ιράν κατόπιν εντολής του πρωθυπουργού Shapour Bakhtiar, ο οποίος προσπάθησε να ηρεμήσει την κατάσταση. Μετά την αποχώρηση του Σάχη, ο Αγιατολάχ Χομεϊνί έγινε ο νέος ηγέτης του Ιράν.

## Υπάρχοντα

### Άλλα μέλη του ΟΠΕΚ
350px|μικρογραφία|Διακυμάνσεις των καθαρών εσόδων του ΟΠΕΚ από τις εξαγωγές πετρελαίου από το 1972
Η άνοδος της τιμής του πετρελαίου ωφέλησε μερικά μέλη του Οργανισμού Πετρελαιοεξαγωγικών Χωρών (ΟΠΕΚ), ο οποίος πραγματοποίησε κέρδη ρεκόρ. Κάτω από τη νέα ιρανική κυβέρνηση, οι εξαγωγές πετρελαίου ξεκίνησαν σταδιακά αργότερα, αλλά η παραγωγή ήταν ασυνεπής και σε χαμηλότερο όγκο, αυξάνοντας περαιτέρω τις τιμές. Η Σαουδική Αραβία και άλλα κράτη του ΟΠΕΚ, υπό την προεδρία της Mana Al Otaiba, αύξησαν την παραγωγή για να αντισταθμίσουν το μεγαλύτερο μέρος της πτώσης και στις αρχές του 1979 η συνολική απώλεια της παγκόσμιας παραγωγής ήταν περίπου το 4%.

Ο πόλεμος μεταξύ του Ιράν και του Ιράκ το 1980 προκάλεσε περαιτέρω πτώση 7% στην παγκόσμια παραγωγή  και η παραγωγή του ΟΠΕΚ ξεπεράστηκε από άλλους εξαγωγείς όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες καθώς τα κράτη μέλη του χωρίστηκαν μεταξύ τους. Η Σαουδική Αραβία, ένας «swing παραγωγός», προσπάθησε να ανακτήσει το μερίδιο αγοράς μετά το 1985, αυξάνοντας την παραγωγή και προκαλώντας καθοδική πίεση στις τιμές, καθιστώντας τις εγκαταστάσεις παραγωγής πετρελαίου υψηλού κόστους λιγότερο κερδοφόρες.

### Ηνωμένες Πολιτείες
[thumb|350px|Ουρά σε βενζινάδικο στο [Μέριλαντ, Ηνωμένες Πολιτείες, 15 Ιουνίου 1979.]]
Η πετρελαϊκή κρίση είχε μικτό αντίκτυπο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ορισμένες περιοχές της χώρας είναι πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές και άλλες περιοχές καταναλώνουν πετρέλαιο. Ο Ρίτσαρντ Νίξον επέβαλε ελέγχους τιμών στο εγχώριο πετρέλαιο. Οι έλεγχοι της βενζίνης καταργήθηκαν, αλλά οι έλεγχοι στο εγχώριο αμερικανικό πετρέλαιο παρέμειναν.

Η κυβέρνηση του Τζίμι Κάρτερ ξεκίνησε μια σταδιακή απορρύθμιση των τιμών του πετρελαίου στις 5 Απριλίου 1979, όταν η μέση τιμή του αργού πετρελαίου ήταν 15.85 δολάρια ανά βαρέλι. Ξεκινώντας με την ιρανική επανάσταση, η τιμή του αργού πετρελαίου αυξήθηκε στα 39.50 δολάρια ανά βαρέλι τους επόμενους 12 μήνες (η υψηλότερη πραγματική τιμή όλων των εποχών μέχρι τις 3 Μαρτίου 2008). Η απορρύθμιση των εγχώριων ελέγχων των τιμών του πετρελαίου επέτρεψε στην παραγωγή πετρελαίου των ΗΠΑ να αυξηθεί απότομα από τα μεγάλα κοιτάσματα Prudhoe Bay, ενώ οι εισαγωγές πετρελαίου μειώθηκαν απότομα.

Αν και δεν σχετίζεται άμεσα, η σχεδόν καταστροφή στο Three Mile Island στις 28 Μαρτίου 1979, αύξησε επίσης το άγχος σχετικά με την ενεργειακή πολιτική και τη διαθεσιμότητα. Λόγω των αναμνήσεων της έλλειψης πετρελαίου το 1973, οι αυτοκινητιστές άρχισαν σύντομα να αγοράζουν καύσιμα εξαιτίας πανικού και εμφανίστηκαν μεγάλες ουρές στα βενζινάδικα, όπως και έξι χρόνια νωρίτερα. Το μέσο όχημα της εποχής κατανάλωνε μεταξύ δύο και τριών λίτρων (περίπου 0,5-0,8 γαλόνια) βενζίνης την ώρα ενώ ήταν στο ρελαντί, και υπολογίστηκε ότι οι Αμερικανοί σπαταλούσαν έως και  πετρελαίου την ημέρα όταν βρίσκονταν με ρελαντί τις μηχανές τους στις ουρές στα πρατήρια καυσίμων .
μικρογραφία|200x200εσ|Δελτίο βενζίνης τυπώθηκε αλλά δεν εκδόθηκε κατά την ενεργειακή κρίση του 1979
Η ποσότητα του πετρελαίου που πωλήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1979 ήταν μόνο 3,5 % μικρότερη από το ρεκόρ που είχε σημειωθεί για το πετρέλαιο που πωλήθηκε το προηγούμενο έτος. Μια τηλεφωνική δημοσκόπηση με 1.600 Αμερικανούς ενήλικες που διεξήχθη από το Associated Press και το NBC News και δημοσιεύθηκε στις αρχές Μαΐου 1979 βρήκε ότι μόνο το 37 % των Αμερικανών πίστευε ότι οι ελλείψεις ενέργειας ήταν πραγματικές, το 9% δεν ήταν σίγουρο και το 54% πίστευε ότι οι ελλείψεις ενέργειας ήταν απάτη.

Πολλοί πολιτικοί πρότειναν τον περιορισμό της βενζίνης. Ένας τέτοιος υποστηρικτής ήταν ο Χάρι Χιουζ, Κυβερνήτης του Μέριλαντ, ο οποίος πρότεινε τον μονό-ζυγό δελτίο (μόνο άτομα με μονό αριθμό κυκλοφορίας μπορούσαν να αγοράσουν βενζίνη σε μονές ημέρες), όπως χρησιμοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της Πετρελαϊκής Κρίσης του 1973 . Αρκετές πολιτείες εφάρμοσαν μονά-ζυγά δελτία, όπως η Καλιφόρνια, η Πενσυλβάνια, η Νέα Υόρκη, το Νιου Τζέρσεϊ, το Όρεγκον και Τέξας. Τα κουπόνια για το δελτίο βενζίνης εκτυπώθηκαν αλλά δεν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ στην πραγματικότητατο  κατά τη διάρκεια της κρίσης του 1979.

Στις 15 Ιουλίου 1979, ο Πρόεδρος Κάρτερ περιέγραψε τα σχέδιά του να μειώσει τις εισαγωγές πετρελαίου και να βελτιώσει την ενεργειακή απόδοση στην ομιλία του «Κρίση Εμπιστοσύνης» (μερικές φορές γνωστή ως ομιλία «αδιαθεσίας»). Στην ομιλία, ο Κάρτερ ενθάρρυνε τους πολίτες να κάνουν ό,τι μπορούν για να μειώσουν τη χρήση ενέργειας. Είχε ήδη εγκαταστήσει ηλιακούς συλλέκτες θέρμανσης δεξαμενής νερού στην οροφή του Λευκού Οίκου και μια ξυλόσομπα στους χώρους διαβίωσης. Ωστόσο, τα πάνελ αφαιρέθηκαν το 1986, σύμφωνα με πληροφορίες για συντήρηση στέγης, κατά τη διάρκεια της διοίκησης του διαδόχου του, Ρόναλντ Ρήγκαν.

Η ομιλία του Κάρτερ υποστήριξε ότι η πετρελαϊκή κρίση ήταν «το ηθικό ισοδύναμο του πολέμου». Τον Νοέμβριο του 1979, Ιρανοί επαναστάτες κατέλαβαν την Αμερικανική Πρεσβεία και ο Κάρτερ επέβαλε εμπάργκο στο ιρανικό πετρέλαιο. Τον Ιανουάριο του 1980, εξέδωσε το Δόγμα Κάρτερ, δηλώνοντας: «Μια προσπάθεια από οποιαδήποτε εξωτερική δύναμη να αποκτήσει τον έλεγχο της περιοχής του Περσικού Κόλπου θα θεωρηθεί ως επίθεση στα ζωτικά συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών». Επιπλέον, ως μέρος των προσπαθειών της κυβέρνησής του για απορρύθμιση, ο Κάρτερ πρότεινε την άρση των ελέγχων τιμών που είχαν επιβληθεί από την κυβέρνηση Ρίτσαρντ Νίξον πριν από την κρίση του 1973. Ο Κάρτερ συμφώνησε να καταργήσει τους ελέγχους των τιμών σταδιακά. Τελικά διαλύθηκαν το 1981 επί Ρίγκαν. Ο Κάρτερ δήλωσε επίσης ότι θα επιβάλει έναν απροσδόκητο φόρο κερδών στις εταιρείες πετρελαίου. Ενώ η ρυθμιζόμενη τιμή του εγχώριου πετρελαίου διατηρήθηκε στα 6 δολάρια το βαρέλι, η τιμή της παγκόσμιας αγοράς ήταν 30 δολάρια.

Το 1980, η κυβέρνηση των ΗΠΑ ίδρυσε την Synthetic Fuels Corporation για να παράγει μια εναλλακτική λύση στα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.

Όταν η τιμή του αργού πετρελαίου West Texas Intermediate αυξήθηκε κατά 250% μεταξύ 1978 και 1980, οι πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές του Τέξας, της Οκλαχόμα, της Λουιζιάνα, του Κολοράντο, του Ουαϊόμινγκ και της Αλάσκας άρχισαν να βιώνουν οικονομική άνθηση και εισροές πληθυσμού.

Σύμφωνα με μια μελέτη, τα άτομα που ήταν μεταξύ 15 και 18 ετών κατά τη διάρκεια της πετρελαϊκής κρίσης του 1979 είχαν σημαντικά λιγότερες πιθανότητες να χρησιμοποιήσουν αυτοκίνητα όταν ήταν στα 30 τους.

### Άλλα κράτη που καταναλώνουν πετρέλαιο
Σε απάντηση στις υψηλές τιμές του πετρελαίου της δεκαετίας του 1970, οι βιομηχανικές χώρες έλαβαν μέτρα για να μειώσουν την εξάρτησή τους από το πετρέλαιο του Οργανισμού Πετρελαιοεξαγωγικών Χωρών (ΟΠΕΚ).
Οι επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας παγκοσμίως άλλαξαν από το πετρέλαιο στον άνθρακα, το φυσικό αέριο ή την πυρηνική ενέργεια. Οι εθνικές κυβερνήσεις ξεκίνησαν ερευνητικά προγράμματα πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανάπτυξη εναλλακτικών λύσεων για το πετρέλαιο  και η εμπορική εξερεύνηση ανέπτυξε μεγάλα κοιτάσματα πετρελαίου εκτός ΟΠΕΚ στη Σιβηρία, την Αλάσκα, τη Βόρεια Θάλασσα και τον Κόλπο του Μεξικού. Μέχρι το 1986, η ημερήσια παγκόσμια ζήτηση για πετρέλαιο μειώθηκε κατά 5&nbsp;εκατομμύρια βαρέλια, αλλά η παραγωγή εκτός ΟΠΕΚ αυξήθηκε ακόμη περισσότερο. Κατά συνέπεια, το μερίδιο αγοράς του ΟΠΕΚ μειώθηκε από 50% το 1979 σε 29% το 1985.

### Οικονομία καυσίμου αυτοκινήτου
Εκείνη την εποχή, οι «Big Three» αυτοκινητοβιομηχανίες του Ντιτρόιτ (Ford, Chrysler, GM) μάρκεταν αυτοκίνητα πλήρους μεγέθους, όπως το Chevrolet Caprice, το Ford LTD Crown Victoria και το Dodge St. Η απάντηση του Ντιτρόιτ στην αυξανόμενη δημοτικότητα των εισαγόμενων αυτοκινήτων όπως το Toyota Corolla και το Volkswagen Rabbit ήταν το Chevrolet Citation και το Ford Fairmont . Η Ford αντικατέστησε το Ford Pinto με το Ford Escort και η Chrysler, στα πρόθυρα της χρεοκοπίας, παρουσίασε το Dodge Aries K . Η GM είχε δυσμενείς αντιδράσεις στην αγορά στο Citation και παρουσίασε το Chevrolet Corsica και το Chevrolet Beretta το 1987 που πουλούσαν καλύτερα. Η GM αντικατέστησε επίσης το Chevrolet Monza, παρουσιάζοντας το Chevrolet Cavalier του 1982 που έτυχε καλύτερης αποδοχής. Η Ford γνώρισε παρόμοια απόρριψη της αγοράς του Fairmont και παρουσίασε το εμπροσθιοκίνητο Ford Tempo το 1984.

Το Ντιτρόιτ δεν ήταν καλά προετοιμασμένο για την ξαφνική άνοδο των τιμών των καυσίμων και εισήγαγε μάρκες (κυρίως τα ασιατικά μοντέλα, τα οποία διατέθηκαν μαζικά και είχαν χαμηλότερο κόστος κατασκευής σε αντίθεση με τις βρετανικές και δυτικογερμανικές μάρκες). Επιπλέον, η άνοδος της αξίας του γερμανικού μάρκου και της βρετανικής λίρας οδήγησε στη μετάβαση στην άνοδο των Ιάπωνων κατασκευαστών, καθώς ήταν σε θέση να εξάγουν το προϊόν τους από την Ιαπωνία με χαμηλότερο κόστος, με αποτέλεσμα κερδοφόρα κέρδη (παρά τις κατηγορίες για ντάμπινγκ τιμών ) και ήταν πλέον ευρύτερα διαθέσιμα στη Βόρεια Αμερική και αναπτύσσοντας μια πιστή βάση πελατών.

Ένα χρόνο μετά την Ιρανική Επανάσταση του 1979, οι Ιάπωνες κατασκευαστές ξεπέρασαν τα σύνολα παραγωγής του Ντιτρόιτ και έγιναν πρώτοι στον κόσμο. Πράγματι, το μερίδιο των ιαπωνικών αυτοκινήτων στις αγορές αυτοκινήτων στις ΗΠΑ αυξήθηκε από 9 τοις εκατό το 1976 σε 21 τοις εκατό το 1980. Οι ιαπωνικές εξαγωγές αργότερα θα εκτοπίσουν την αγορά αυτοκινήτων που κάποτε κυριαρχούσαν οι ευρωπαίοι κατασκευαστές χαμηλότερης βαθμίδας ( Renault, Fiat, Opel, Peugeot, MG, Triumph, Citroen ). Κάποιοι θα κήρυξαν πτώχευση  Triumph, Simca) ή να αποσυρθεί από την αγορά των ΗΠΑ, ειδικά λόγω της γκρίζας αγοράς αυτοκινήτων ή της αδυναμίας του οχήματος να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις DOT (από τις απαιτήσεις εκπομπών έως τον φωτισμό αυτοκινήτου). Πολλές εισαγόμενες μάρκες χρησιμοποίησαν τεχνολογίες εξοικονόμησης καυσίμου, όπως ψεκασμό καυσίμου και κινητήρες πολλαπλών βαλβίδων για την κοινή χρήση καρμπυρατέρ.  Η συνολική οικονομία καυσίμου των αυτοκινήτων στις Ηνωμένες Πολιτείες αυξήθηκε από περίπου 15 μίλια ανά γαλόνι το 1979 σε 18 mpg έως το 1985 και 20 mpg έως το 1990. Αυτός ήταν ένας παράγοντας που οδήγησε στην επακόλουθη υπερκατανάλωση πετρελαίου της δεκαετίας του 1980.

## Παραπομπές

## Περαιτέρω ανάγνωση

* 
* Lesch, David W. *1979: The Year That Shaped The Modern Middle East* (2001) excerpt
* Odell, Peter R. *Oil and gas: crises and controversies 1961-2000* (2001) 
* Odell, Peter R. *Oil and world power : background to the oil crisis* (1974) 
* Painter, David S. (2014) "Oil and geopolitics: The oil crises of the 1970s and the cold war." *Historical Social Research/Historische Sozialforschung* (2014): 186–208.  online
* Randall, Stephen J. *United States foreign oil policy since World War I: For profits and security* (Montreal:  McGill-Queen's Press-MQUP, 2005).
* 

Κατηγορία:Πετρελαϊκή πολιτική
Κατηγορία:Ιστορία της οικονομίας
Κατηγορία:Χρηματοοικονομικά