Αναφορά στον Γκρέκο

Η **Αναφορά στον Γκρέκο** είναι αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα του Έλληνα συγγραφέα Νίκου Καζαντζάκη, που εκδόθηκε μεταθανάτια το 1961. Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα του και λειτουργεί ως πνευματική και φιλοσοφική αποτίμηση της ζωής και του έργου του.

Ο συγγραφέας ξεκινά από τα παιδικά του χρόνια (αφού προηγουμένως αναφέρεται στους προγόνους και τους γονείς του), ανεβαίνει από σκαλοπάτι σε σκαλοπάτι και φτάνει στην κορυφή που αυθαίρετα ονομάτισε *Κρητική Ματιά* και στη σύλληψη της *[[Οδύσσεια (Καζαντζάκης)|Οδύσσειας]]*. Δεν αφηγείται το σύνολο της ζωής του, αλλά παρουσιάζει τους σταθμούς της πνευματικής του πορείας, χωρίς να ακολουθεί την αυστηρή χρονολογική σειρά της πραγματικής του βιογραφίας.

## Περιεχόμενο
Το βιβλίο είναι γραμμένο σε μορφή συμβολικής «αναφοράς», με τη στρατιωτική έννοια του όρου, προς τον ζωγράφο Δομήνικο Θεοτοκόπουλο (Ελ Γκρέκο), τον οποίο ο Καζαντζάκης θεωρεί πνευματικό του πρόγονο. (Ο Νίκος Καζαντζάκης κλείνει τον πρόλογο του βιβλίου γράφοντας: *«Άκουσε το λοιπόν, Στρατηγέ, την αναφορά μου και κάμε κρίση· άκουσε, Παππού, τη ζωή μου, κι αν πολέμησα κι εγώ μαζί σου, αν λαβώθηκα χωρίς κανένας να μάθει πως πόνεσα, αν δε γύρισα ποτέ την πλάτη μου στον οχτρό, δώσε μου την ευκή σου!»*) Μέσα από προσωπικές αναμνήσεις, ταξίδια, ιδεολογικές αναζητήσεις και στοχασμούς, ο συγγραφέας αφηγείται την πορεία της ζωής του, από την παιδική ηλικία στην Κρήτη έως την ωριμότητά του ως διανοούμενος και συγγραφέας. Ο Καζαντζάκης αναφέρει ότι τέσσερα στάθηκαν τ` αποφασιστικά σκαλοπάτια στο ανηφόρισμά του, και το καθένα φέρνει ένα ιερό όνομα: Χριστός, Βούδας, Λένιν, Οδυσσέας.

Η *Αναφορά στον Γκρέκο* δεν ακολουθεί αυστηρά τη συμβατική μορφή της αυτοβιογραφίας, αλλά συνδυάζει λογοτεχνική αφήγηση, φιλοσοφικό στοχασμό και ποιητικό λόγο. Κεντρικά θέματα του έργου είναι η ελευθερία, η πάλη του ανθρώπου με τον Θεό, η ευθύνη του δημιουργού και η πνευματική άσκηση.

To μυθιστόρημα αποτελείται από πρόλογο (Γενεύη, 15 Ιουνίου 1961) της Ελένης Ν. Καζαντζάκη, εισαγωγή, πρόλογο, 31 κεφάλαια και επίλογο. Στην επανεκτύπωση τον Απρίλιο του 2009 προστέθηκε επίμετρο με ενημερωτικό σημείωμα του Δρ. Πάτροκλου Σταύρου.

## Σημασία

Το έργο θεωρείται πολύ σημαντικό για την κατανόηση της κοσμοθεωρίας του Καζαντζάκη και κατέχει εξέχουσα θέση στη νεοελληνική λογοτεχνία. Η *Αναφορά στον Γκρέκο* είναι το τελευταίο έργο του μεγάλου Έλληνα συγγραφέα. Ο Πάτροκλος Σταύρου σημείωσε ότι *«Η Αναφορά στον Γκρέκο είναι απόγειον ψυχής και καρδίας. Γι' αυτό και κατά καιρούς επιλέγεται ως ένα από τα ωραιότερα βιβλία του κόσμου»*.

Στη γαλλική έκδοση του μυθιστορήματος (Plon, Παρίσι 1961) υπάρχει σχόλιο του Γάλλου ακαδημαϊκού Marcel Brion που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Le Monde. Εκεί έγραψε ο Brion ότι ο Καζαντζάκης ξέρει να αναγνωρίζει το ιερό σε κάθε πράγμα και παραθέτει τον Γερμανό νομπελίστα Τόμας Μαν, ο οποίος θεωρούσε τον Καζαντζάκη ισάξιο με τους μεγάλους Έλληνες ποιητές της αρχαιότητας, τους προγόνους του και ότι *«το πνεύμα του [[Όμηρος|Ομήρου]] αναβίωσε μέσα σ' αυτά τα φλογέρα, ορμητικά βιβλία εξαιρετικής ζωτικότητας, που εγείρονται από ένα πανθεϊστικό συναίσθημα όπου όλη η [[φύση]], μέχρι το ταπεινότερο φυτό του λόφου, καθαγιάζεται»*.

## Μεταφράσεις
Το μυθιστόρημα έχει μεταφραστεί στα Γαλλικά, Πορτογαλικά, Ισπανικά, Γερμανικά, Αγγλικά, Φινλανδικά, Τουρκικά, Τσεχικά, Ρουμανικά, Περσικά, Κινεζικά, Ιταλικά, Ολλανδικά, Σλοβενικά και Κουρδικά.

## Δείτε επίσης
* Συμπόσιον (Νίκος Καζαντζάκης)

## Σημειώσεις


## Παραπομπές


## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Κατηγορία:Μυθιστορήματα του Νίκου Καζαντζάκη