Ιβάν Ασέν Β΄

Ο **Ιβάν-Ασέν Β΄** (*Иван Асен II*, 1190 - 24 Ιουνίου 1241) ήταν τσάρος της Βουλγαρίας από το 1218 έως το 1241. Ήταν ο μεγαλύτερος γιος του ιδρυτή του Β΄ Βουλγαρικού κράτους Ιβάν Ασέν Α΄ και της Έλενας (ίσως κόρης του Στεφάνου Α΄ των Νεμάνια της Σερβίας). Θεωρείται ως ο μεγαλύτερος και ενδοξότερος τσάρος της 2ης αυτοκρατορίας και ένας από τους ενδοξότερους Βουλγάρους τσάρους στην ιστορία, φέρνοντας τη Βουλγαρία στη μεγαλύτερή της έκταση και ακμή. Πήρε τον θρόνο, ανατρέποντας τον εξάδελφό του Μπόριλ με τη βοήθεια τού Ρώσου πρίγκιπα της Γαλικίας - Βοημίας. Η επιστροφή του βασιλιά της Ουγγαρίας Ανδρέα Β΄ από την Πέμπτη Σταυροφορία (1218) παρέσχε στον Ιβάν Β΄ την ευκαιρία να δημιουργήσει μια ισχυρή συμμαχία με τον γάμο του με την κόρη του Ούγγρου βασιλιά, την Άννα (Μαρία) τον Ιανουάριος του 1221. Για να πραγματοποιήσει τον γάμο, διαζεύχθηκε την πρώτη σύζυγό του Άννα, άγνωστης καταγωγής. Έτσι όλες οι αμφισβητούμενες περιοχές στον Δούναβη γύρω από το Βελιγράδι τέθηκαν υπό την κυριαρχία της συζύγου του, αφού τις πήρε ως γαμήλια προίκα.

## Πρώτα χρόνια

Ο πατέρας του Ιβάν Ασέν Α΄ ήταν ένας από τους ηγέτες στην εξέγερση απέναντι στην Βυζαντινή Αυτοκρατορία (1185). Οι νομάδες Κουμάνοι υποστήριξαν τους επαναστάτες και βοήθησαν να ιδρυθεί η Δεύτερη Βουλγαρική Αυτοκρατορία. Το έθνος περιορίστηκε αρχικά στα Όρη του Αίμου και στις πεδιάδες στα βόρεια μέχρι τον Κάτω Δούναβη. Ο Ιβάν Ασέν Α΄ ανακηρύχτηκε *"αυτοκράτορας"* των Βουλγάρων (1187), ο ομώνυμος γιος του γεννήθηκε την περίοδο 1192-1196. Η μητέρα του ήταν η Έλενα-Ευγενία. Ο Βογιάρος Ιβαγκός δολοφόνησε τον Ιβάν Ασέν Α΄, τον διαδέχθηκε στον θρόνο της Βουλγαρίας ο μικρότερος αδελφός του Καλογιάν της Βουλγαρίας. Στην αλληλογραφία του με τον πάπα Ιννοκέντιο Γ΄ δήλωσε ότι ήταν έτοιμος να αναγνωρίσει το Παπικό πρωτείο αρκεί να έχει στήριξη από την Αγία Έδρα. Ο Πάπας αρνήθηκε να τον αναγνωρίσει στην τάξη του Πατριάρχη στην Βουλγαρική Ορθόδοξη Εκκλησία αλλά του έδωσε τον τίτλο του Προκαθήμενου. Ο Πάπας δεν αναγνώρισε τον Καλογιάν ως αυτοκράτορα αλλά τον έστεψε ωστόσο ένας Παπικός απεσταλμένος στο Βελίκο Τάρνοβο (8 Νοεμβρίου 1204). Ο Καλογιάν εκμεταλλεύτηκε το πλεονέκτημα της διάλυσης της Βυζαντινής αυτοκρατορίας λόγω της Δ΄ Σταυροφορίας και επεκτάθηκε σε σημαντικά εδάφη. Την εποχή που πολιορκούσε την Θεσσαλονίκη, τον Οκτώβριο του 1207 δολοφονήθηκε.

Ο έφηβος Ιβάν Ασέν είχε το δικαίωμα να διαδεχτεί τον θείο του αλλά η Κουμανκάτα του Καλογιάν παντρεύτηκε τον Μπόριλ, γιο μιας από τις αδελφές του Καλογιάν και ανακηρύχτηκε αυτοκράτορας. Οι ακριβείς συνθήκες με τις οποίες ανέβηκε στον θρόνο ο Μπόριλ δεν είναι γνωστές. Ο ιστορικός Γεώργιος Ακροπολίτης καταγράφει ότι ο Ιβάν Ασέν δραπέτευσε από την Βουλγαρία και εγκαταστάθηκε στην *"γη των Ρώσων"*. Ο Φλορίν Κούρτα και ο Τζον Β. Α. Φάιν αναφέρουν ότι μια ομάδα Βογιάρων Βουλγάρων προσπάθησε να εξασφαλίσει τον θρόνο στον Ιβάν Ασέν μετά την δολοφονία του Καλογιάν, ηττήθηκαν και αναγκάστηκε ο Ιβάν Ασέν να εγκαταλείψει την Βουλγαρία. Ο ιστορικός Αλεξάντρου Ματζάρου έγραψε ότι οι Κουμάνοι που αντιτάχθηκαν στην αυξημένη δύναμη των Βογυάρων υποστήριξαν τον Ιβάν Ασέν. Η κυριαρχία του Μπόριλ ήταν πολύ ασταθής, οι δικοί του συγγενείς όπως ο Στρεζ και ο Αλέξιος Σλάβος αρνήθηκαν να τον υπακούσουν και ξεκίνησαν επαναστάσεις. Ο Ιβάν Ασέν παρέμεινε στην *"γη των Ρως"* για πολλά χρόνια, σύμφωνα με τον Ακροπολίτη *"συγκέντρωσε έναν ισχυρό όχλο και επέστρεψε στην Βουλγαρία"*. Ο ιστορικός Ματζάρου έγραψε ότι ο Ιβάν Ασέν κατόρθωσε να συγκεντρώσει έναν ισχυρό Ρωσικό στρατό επειδή οι αντίπαλοι του Μπορίλ του έστειλαν χρήματα. Ο ιστορικός Ιστβάν Βάσαρι συνδέει τον Ρωσικό όχλο με ημι-νομάδες, νίκησε τον Μπόριλ και *"κατέλαβε μεγάλο μέρος της γης του"*, ο Ματζάρου την συνδέει με την Δοβρουτσά.
Ο Φλορίν Κούρτα και ο Τζον Β. Α. Φάιν έγραψαν ότι ο Ιβάν Ασέν επέστρεψε στην Βουλγαρία όταν ο σύμμαχος του Μπόριλ Ανδρέας Β΄ της Ουγγαρίας αναχώρησε για την Ε΄ Σταυροφορία (2017). Ο Μπόριλ δραπέτευσε στο Τάρνοβο και ο Ιβάν Ασέν ξεκίνησε την πολιορκία της πόλης, σύμφωνα με τον Ακροπολίτη διατηρήθηκε επτά έτη. Οι τρεις Κουμάνοι αρχηγοί που νίκησε ο στρατηγός του Ανδρέα Β΄ Ιωακείμ, κόμης του Χέρμανσταντ στο Βίντιν (1210) είχαν προσληφθεί από τον Ιβάν Ασέν για να εμποδίσουν τον Ιωακείμ να βοηθήσει τον Μπόριλ στην εκστρατεία του εναντίον των επαναστατών. Ο κάτοικοι του Τάρνοβο παραδόθηκαν στον Ιβάν Ασέν μετά από επταετή πολιορκία. Ο Ιβάν Ασέν κατόπιν σύμφωνα με τον Ακροπολίτη *"συνέλαβε τον Ασέν και απέκτησε ολόκληρη την επικράτεια των Βουλγάρων"*.

## Άνοδος στον θρόνο

Δεν υπάρχουν ιστορικές πηγές σχετικά με τα πρώτα χρόνια της βασιλείας του. Ο Ανδρέας Β΄ της Ουγγαρίας έφτασε στην Βουλγαρία στα τέλη του 1218, μετά την επιστροφή του από την Ε΄ Σταυροφορία. Ο Ιβάν-Ασέν Β΄ δεν του επέτρεψε την είσοδο μέχρι την εποχή που ο Ανδρέας Β΄ του πρότεινε να του δώσει σύζυγο την κόρη του Άννα Μαρία της Ουγγαρίας. Η προίκα της Μαρίας περιείχε το Βελιγράδι και το Μπρανίτσεβο, περιοχές που διεκδικούσαν έντονα για πολλές δεκαετίες οι Ούγγροι και οι Βούλγαροι. Ο Ροβέρτος του Κουρτεναί εξελέγη νέος Λατίνος αυτοκράτορας, βάδισε κατόπιν από την Γαλλία για την Κωνσταντινούπολη (1221), ο Ιβάν Ασέν Β΄ τον συνόδευσε όταν περνούσε από την Βουλγαρία. Ο Ιβάν Ασέν Β΄ παρείχε στον νέο Λατίνο αυτοκράτορα προμήθειες με όπλα και χρήματα. Οι σχέσεις ανάμεσα στην Βουλγαρία και την Λατινική αυτοκρατορία είχαν παραμείνει ειρηνικές μέχρι την εποχή της βασιλείας του Ροβέρτου. Ο Ιβάν Ασέν Β΄ έκλεισε ειρήνη με τον Θεόδωρο Κομνηνό Δούκα που διεκδικούσε την Λατινική αυτοκρατορία, ο αδελφός του Μανουήλ Κομνηνός Δούκας παντρεύτηκε την νόθη κόρη του Ασέν Μαρία (1225). Ο Θεόδωρος που θεωρούσε πάντοτε τον εαυτό του διάδοχο της Βυζαντινής αυτοκρατορίας στέφτηκε Αυτοκράτορας της Θεσσαλονίκης (1226).

Τον Ροβέρτο του Κουρτεναί διαδέχθηκε τον Ιανουάριο του 1228 ο 11χρονος μικρότερος αδελφός του Βαλδουίνος Β΄ του Κουρτεναί. Ο Ιβάν Ασέν Β΄ πρότεινε να παντρέψει την κόρη του Ελένη με τον νέο αυτοκράτορα και με στόχο να αποκτήσει δικαιώματα στην αντιβασιλείας. Οι υποσχέσεις του ήταν να ενώσει τα Βουλγαρικά στρατεύματα με τα Λατινικά με στόχο να ανακαταλάβουν τις περιοχές που είχε κατακτήσει ο Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας. Οι Λατίνοι άρχοντες απέρριψαν ωστόσο την πρόταση επειδή ήθελαν να αποφύγουν ένοπλη σύγκρουση μαζί του. Την αντιβασιλεία ανέλαβε ο Βασιλέας της Ιερουσαλήμ Ιωάννης του Μπριέν που εγκατέλειψε την Ιταλία για την Κωνσταντινούπολη αλλά έμεινε το γεγονός μυστικό για χρόνια. Την προσφορά του Ιβάν Ασέν Β΄ την καταγράφουν μόνο κάποιοι Βενετοί συγγραφείς όπως ο Αντρέα Ντάντολο, οι σύγχρονοι ιστορικοί την απορρίπτουν. Οι σχέσεις ανάμεσα στην Βουλγαρία και την Ουγγαρία χειροτέρεψαν στα τέλη της δεκαετίας του 1220. Οι Μογγόλοι συνέτριψαν στην *"μάχη του ποταμού Κάλκα"* (1223) τις ενωμένες δυνάμεις των Ρώσων και των Κουμάνων, τότε ένας Κουμάνος αρχηγός ζήτησε να προσηλυτιστεί τον χριστιανισμό παρουσία του συμβασιλέα και διαδόχου του Ανδρέα Β΄ Μπέλα Δ΄ της Ουγγαρίας. Ο Πάπας Γρηγόριος Θ΄ έστειλε ταυτόχρονα επιστολή με την οποία θεωρούσε εχθρό της θρησκείας όποιον επιτεθεί σε οποιονδήποτε Κουμάνο την είχε ασπαστεί. Τα Ουγγρικά στρατεύματα προσπάθησαν να κατακτήσουν το Βίντιν αλλά η ημερομηνία της πολιορκίας καταγράφεται αργότερα (1232).

## Σχέσεις με τον Θεόδωρο ηγεμόνα της Ηπείρου
thumb|right|300px|Τα Βαλκάνια από το 1230 έως το 1251
Στη συνέχεια προσπάθησε να εξασφαλιστεί στα νότια, συμμαχώντας με τον Θεόδωρο Κομνηνό Δούκα της Ηπείρου, ο οποίος είχε υπό τον έλεγχό του την περιοχή της Οχρίδας. Η νέα συμμαχία σφραγίστηκε με τον γάμο της κόρης τού Ιβάν-Ασέν Β΄, της Μαρίας (από τον πρώτο γάμο του με την Άννα), με τον αδελφό τού Θεοδώρου, τον σεβαστοκράτορα Μανουήλ. Με τον θάνατο τού Λατίνου αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης Ροβέρτου Β΄ ντε Κουρτεναί (1228), πρότεινε να πάρει την αντιβασιλεία, αφού θα έδινε ως σύζυγο στον νεαρό Βαλδουίνο Β΄ τη θυγατέρα του Έλενα (1224 - 1254) (από τον 2ο γάμο του με την Άννα (Μαρία) της Ουγγαρίας). Οι βαρόνοι όμως, γνωρίζοντας τα ηγετικά σχέδια που είχε για τον εαυτό του, αρνήθηκαν την πρόταση. Ο Θεόδωρος της Ηπείρου, αφού κατέλαβε πρώτα τη Μακεδονία και τη Θεσσαλία, ανακατέλαβε τη Θεσσαλονίκη από τους Λατίνους (1224) και στέφθηκε "*αυτοκράτορας των Ρωμαίων*" από τον αρχιεπίσκοπο της Οχρίδος (1227).

Έχοντας ήδη καταλάβει την Αδριανούπολη το 1225, συνέχισε προσαρτώντας σχεδόν όλη τη Θράκη, έτοιμος να πλήξει την ίδια την Κωνσταντινούπολη. Τότε αναλαμβάνει (1228) την αντιβασιλεία στην Κωνσταντινούπολη, ως επίτροπος του νεαρού Βαλδουίνου Β΄, ο φιλόδοξος, γηραιός Ιωάννης του Μπριέν, που ήθελε να ανακαταλάβει τις Λατινικές κτήσεις της Μικράς Ασίας, εκδικούμενος την ήττα στο Ποιμανηνό. Ο Θεόδωρος της Ηπείρου, εξοργισμένος γιατί ο Ιβάν Ασέν Β΄ δεν τον βοήθησε στην ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης, στράφηκε εναντίον του, καταπατώντας τη συνθήκη συμμαχίας, που είχε υπογραφεί μεταξύ Ηπείρου και Βουλγαρίας. Στην περίφημη μάχη της Κλοκοτνίτσας (1230) όμως, ο Ιβάν Ασέν Β΄ συνέτριψε τον Θεόδωρο, αφαιρώντας του το βασίλειο της Θεσσαλονίκης, που το έδωσε στον αδελφό του Θεοδώρου και δικό του γαμπρό Μανουήλ. Ο Ιβάν Ασέν έκανε κατάσχεση σε πολλά λάφυρα αλλά απελευθέρωσε τους απλούς στρατιώτες. Ο ίδιος ο Θεόδωρος φυλακίστηκε, ενώ αργότερα που βρέθηκε να συμμετέχει σε συνωμοσία ενάντια στον Βούλγαρο βασιλιά, τυφλώθηκε. Οι ιστορικές αναφορές εξυμνούν τον Ιβάν Ασέν Β΄ για την ανθρώπινη συμπεριφορά απέναντι στους αιχμαλώτους του, χαρακτήρας που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τον βίαιο θείο του Καλογιάν, επιτρέποντάς τους να επιστρέφουν στα σπίτια τους σώοι. Ο ίδιος ανέγραψε σε κίονα στην εκκλησία των Αγ. Τεσσαράκοντα μαρτύρων στο Τάρνοβο, όπου υπερηφανεύτηκε για τη συντριβή του Θεοδώρου από τον στρατό του με τη βοήθεια των 40 μαρτύρων.
right|thumb|270px|Η επιγραφή του Βούλγαρου τσάρου Ιβάν Ασέν Β΄ σε κίονα, στον ναό των Αγ. Σαράντα μαρτύρων στο Τύρνοβο της Βουλγαρίας. Στο κείμενο ο τσάρος διατυμπανίζει τη νίκη του επί του Θεοδώρου Δούκα Κομνηνού και ότι μετά τη σύλληψη του τελευταίου μόνον η Κωνσταντινούπολη και οι κοντινές της πόλεις παραμένουν στην κατοχή των Φράγκων.

## Σχέσεις με τη Σερβία
Το 1233, η κόρη του Ιβάν Ασέν Β΄, η Μαρία, που είχε παντρευτεί τον Μανουήλ της Θεσσαλονίκης, τον χώρισε προκειμένου να παντρευτεί τον Στέφανο-Βλάντισλαβ Α΄, δευτερότοκο γιο του βασιλιά της Σερβίας. Το 1234 ένα κίνημα στη Σερβία, που κατευθυνόταν από τον Βούλγαρο βασιλιά, ανέτρεψε τον πρωτότοκο Στέφανο-Ράντοσλαβ (γαμπρό του Θεοδώρου της Ηπείρου), προκειμένου να τον αντικαταστήσει με τον γαμπρό του Στέφανο-Βλάντισλαβ Α΄. Αυτό σημαίνει, ότι η επιρροή της Βουλγαρίας επάνω στη Σερβία ήταν δεδομένη. Οι δύο ηγεμόνες δέθηκαν μεταξύ τους με την ισχυρότερη σχέση, που είναι δυνατό να δεθούν συμμαχικοί ηγέτες. Ο Στέφανος-Βλάντισλαβ Α΄ δεν κατόρθωσε να επιζήσει μετά τον θάνατο του πεθερού του Ιβάν Ασέν Β΄, αφού ανατράπηκε από τον μικρότερο αδελφό του Στέφανο-Ούρο Α΄. Την ίδια εποχή (1237), ένας άλλος αδελφός των Σέρβων βασιλιάδων, ο Άγ. Σάββας πεθαίνει στη Βουλγαρική πρωτεύουσα Τάρνοβο, και ο Ιβάν Ασέν Β΄ επιτρέπει στον γαμπρό του να μεταφέρει το σώμα του Αγίου πίσω στη Σερβία.

## Συμμαχία με τον Ιωάννη Γ΄ Βατάτζη της Νίκαιας - Αντιδράσεις

Με τη συντριβή των Βυζαντινών της Ηπείρου και την πρόσδεση της Σερβίας στο άρμα της Βουλγαρίας, ο Βούλγαρος βασιλιάς είχε γίνει πλέον ο ισχυρότερος άνδρας στα Βαλκάνια· τότε ο ισχυρότερος άνδρας στη Μικρά Ασία, ο Ιωάννης Γ' Δούκας Βατάτζης Αυτοκράτορας της Νίκαιας, έσπευσε να συνάψει συμμαχία μαζί του. Από την άλλη πλευρά, ο ίδιος ο Ιβάν Ασέν Β΄ θίχτηκε από τον παραγκωνισμό του από τους Λατίνους βαρόνους της Πόλης, που προτίμησαν την ανάληψη της Λατινικής αντιβασιλείας από τον Ιωάννη του Μπριέν. Η συμμαχία κατοχυρώθηκε με τον γάμο της κόρης τού Ιβάν Ασέν Β΄, της Έλενας (που είχε απορριφθεί από τους βαρόνους της Κωνσταντινούπολης το 1228, όπως αναφέρθηκε παραπάνω) με τον γιο και διάδοχο τού Ιωάννη Γ΄ Βατάτζη, τον Θεόδωρο (μετέπειτα Αυτοκράτορα Θεόδωρο Β΄ 1254-1258). Οι Ούγγροι, δυσαρεστημένοι έντονα από τη συμμαχία, κυρίευσαν το Βελιγράδι και επιτέθηκαν στη Σόφια, αλλά ηττήθηκαν από τον σεβαστοκράτορα Αλέξανδρο, αδελφό του Βούλγαρου βασιλιά. Υπό την ηγεσία του διαδόχου Μπέλα Δ΄ της Ουγγαρίας οι Ούγγροι επιτέθηκαν στη δυτική Βλαχία και κυρίευσαν το Σεβέριν. Είναι άγνωστος ο χρόνος κατοχής, αφού με τη Μογγολική επιδρομή τού 1241 είχε ήδη επανέλθει σε Βουλγαρικά χέρια.

Η συμμαχία με τον Ιωάννη Γ΄ Βατάτζη σφραγίστηκε (1235) με την -ένα ιστορικό για τους Βούλγαρους γεγονός- επαναφορά της Εκκλησίας τους από τον Καθολικισμό στην Ορθοδοξία και την αναγόρευση της Βουλγαρικής Εκκλησίας σε Πατριαρχείο. Οι δύο ηγεμόνες πολιόρκησαν την Κωνσταντινούπολη χωρίς επιτυχία, αφού είχαν κινητοποιηθεί οι Βενετοί και οι Φράγκοι της Πελοποννήσου (1235, 1236). Στη συνέχεια, λόγω του θανάτου του δυναμικού αντιβασιλιά Ιωάννη του Μπριέν, δημιουργήθηκαν ελπίδες για ηγεμονική επέμβαση στον Λατινικό θρόνο της Κωνσταντινούπολης. Έτσι ο Ιβάν Ασέν Β΄ διέλυσε τη συμμαχία με τον Ιωάννη Γ΄ Βατάτζη, συμμαχώντας με τους Φράγκους. Σχεδίαζε μάλιστα τον γάμο μίας θυγατέρας του με τον νεαρό αυτοκράτορα Βαλδουίνο, ακόμη και να απαγάγει την κόρη του Ελένη, που βρισκόταν στην Αυλή της Νίκαιας. Την ίδια χρονιά (1237) ενώ πολιορκούσε το Καινοφρούριο, που ήταν στην κατοχή της Νίκαιας, ήρθαν στον Ιβάν Ασέν Β΄ άσχημα νέα από την πρωτεύουσά του Τάρνοβο. Επρόκειτο για τους θανάτους της συζύγου του Άννας (Μαρίας) της Ουγγαρίας, ενός γιου του σε βρεφική ηλικία και του πατριάρχη του Ιωακείμ Α΄ Βουλγαρίας. Αυτό ο προληπτικός Βούλγαρος βασιλιάς το θεώρησε ως θεία τιμωρία για την εσφαλμένη πράξη του να καταλύσει τη συμμαχία με τον Ιωάννη Γ΄ Βατάτζη. Έτσι ακύρωσε αμέσως τη συμμαχία με τους Φράγκους και ανανέωσε τις συνθήκες και συμφωνίες με τον Βατάτζη.

Ο τυφλός, φυλακισμένος Θεόδωρος της Ηπείρου εκμεταλλεύτηκε τον θάνατο της συζύγου τού Ιβάν Ασέν Β΄, προτείνοντάς του να τον ελευθερώσει και να του δώσει ως σύζυγο τη θυγατέρα του Ειρήνη. Ο -τρελά ερωτευμένος με την εξόχου κάλλους Ειρήνη- τσάρος δέχτηκε αμέσως. Ο 
Γεώργιος Ακροπολίτης έγραψε ότι *"την λάτρεψε τόσο βαθιά όπως ο [[Μάρκος Αντώνιος]] την [[Κλεοπάτρα Ζ΄ της Αιγύπτου|Κλεοπάτρα]]"*. Ο Θεόδωρος αμέσως συγκέντρωσε στρατό και κατέλαβε τη Θεσσαλονίκη, ανατρέποντας τον αδελφό του Μανουήλ και τοποθετώντας στη θέση του τον γιο του Ιωάννη. Τότε ο Μανουήλ κατέφυγε στον Ιωάννη Γ΄ Βατάτζη και τού ζήτησε να τον βοηθήσει να ανακαταλάβει τη Θεσσαλονίκη, προσφέροντας την ψηλή κυριαρχία. Ο στρατός τους αποβιβάστηκε στον Παγασητικό (1239). Τελικά μόνο με διαπραγματεύσεις κατόρθωσαν να έρθουν σε συμφωνία: ο Μανουήλ να πάρει τη Θεσσαλία, ο Θεόδωρος τη δυτική Μακεδονία και ο Βατάτζης τη Θεσσαλονίκη. Οι εντάσεις κόπασαν σε δύο χρόνια (1241) με τον ταυτόχρονο θάνατο του Μανουήλ και του Ιβάν Ασέν Β΄ της Βουλγαρίας.

## Τελευταία χρόνια

Ο Ιβάν Ασέν Β΄ έστειλε τον Μάιο του 1240 απεσταλμένους στην Ουγγαρία και ζήτησε μια αμυντική συμμαχία εναντίον των Μογγόλων. Οι Μογγόλοι επεκτάθηκαν μέχρι την νότια κοιλάδα του Δούναβη και κατέκτησαν το Κίεβο (6 Δεκεμβρίου 1240). Η Μογγολική επέκταση πίεσε δεκάδες πρίγκιπες και Βογιάρους να δραπετεύσουν στην Βουλγαρία. Οι Κουμάνοι που είχαν εγκατασταθεί στην Ουγγαρία όταν τον Μάρτιο του 1241 δολοφονήθηκε ο αρχηγός τους Κότεν δραπέτευσαν επίσης στην Βουλγαρία. Ο Μαμελούκος Σουλτάνος Μπαϊμπάρς που καταγόταν από τους Κουμάνους έγραψε στην βιογραφία του ότι η φυλή του ζήτησε άσυλο στην Βουλγαρία μετά την επίθεση των Μογγόλων. Ο *"Χαν, βασιλεύς της Βλαχίας"* που σύμφωνα με πολλούς συγγραφείς ταυτίζεται με τον Ιβάν Ασέν Β΄ επέτρεψε τους Κουμάνους να εγκατασταθούν αλλά σύντομα τους επιτέθηκε και τους θανάτωσε ή τους αιχμαλώτισε. Ο Μαντγεάρου αιτιολογεί την απόφαση αυτή στον φόβο του μήπως οι Κουμάνοι λεηλατήσουν την Βουλγαρία.
Η ακριβής ημερομηνία του θανάτου του Ιβάν Ασέν Β΄ είναι άγνωστη, ο Βασάρι την καταγράφει (24 Ιουνίου 1241). Ο σύγχρονος συγγραφέας Αλμπερίκ του Τρουά-Φονταίν καταγράφει ότι ο διάδοχος του Καλιμάν Α΄ Ασέν υπέγραψε συνθήκη την εορτή του Ιωάννη του Βαπτιστή (24 Ιουνίου 1241) κάτι που υποδηλώνει ότι ο Ιβάν Ασέν Β΄ είχε ήδη πεθάνει. Ο Μαντγεάρου με την σειρά του έγραψε ότι ο Ιβάν Ασέν Β΄ πέθανε τον Μάιο ή τον Ιούνιο του 1241.

## Οικογένεια

Ο Ιβάν-Ασέν Β΄ παντρεύτηκε δύο ή τρεις φορές, η πρώτη του σύζυγος ήταν η Άννα την οποία ανάγκασε να μπει μοναστήρι με στόχο να παντρευτεί την δεύτερη σύζυγο του Μαρία της Ουγγαρίας, πέθανε ως μοναχή με το όνομα Ανίσια. Ο ιστορικός Πλάμεν Σίειτς Πάβλοφ σημειώνει ότι η Άννα-Ανίσια ήταν η χήρα του Καλογιάννη. Η Άννα-Ανίσια ίσως να μην ήταν επίσημη σύζυγος αλλά ερωμένη, μαζί της απέκτησε:

*Μαρία, παντρεύτηκε πρώτα τον Μανουήλ Άγγελο δεσπότη πρώτα της Θεσσαλονίκης και μετά της Θεσσαλίας.
*Μπελοσλάβα της Βουλγαρίας άκμασε 1234-1243, παντρεύτηκε τον Στέφανο Βλάντισλαβ Α΄ της Σερβίας.

Η δεύτερη σύζυγος του Ιβάν Ασέν Β΄ ήταν η Μαρία της Ουγγαρίας (1221). Το *"Συνοδικόν του Τσάρου Βορίλ"* και άλλες Βουλγαρικές πηγές την καταγράφουν ως *"Άννα"*, πιθανότατα άλλαξε το όνομα της όταν μετακινήθηκε στην Ουγγαρία ή ασπάστηκε την Ορθοδοξία (1235), μαζί της απέκτησε:

*Καλιμάν Ασέν Α΄ 1241-1246, τσάρος της Βουλγαρίας.
*Ελένα Ασανίνα 1224-1254, παντρεύτηκε τον Θεόδωρο Β΄ Βατάτζη Αυτοκράτορα των Ρωμαίων.
*Ταμάρα, της υποσχέθηκαν να την παντρέψουν με τον μελλοντικό αυτοκράτορα Μιχαήλ Παλαιολόγο.
*Πέτρος, πέθανε πρόωρα (1237), άλλος ένας γιος.

Η τρίτη του σύζυγος ήταν η Ειρήνη Κομνηνή Δούκαινα, με τον γάμο αυτό ο Ιβάν-Ασέν Β΄ έσπασε τους εκκλησιαστικούς κανόνες αφού η κόρη του είχε παντρευτεί τον θείο της Μανουήλ της Θεσσαλονίκης. Η Βουλγαρική εκκλησία αντιτάχθηκε σκληρά στον γάμο αυτό με αποτέλεσμα ο πατριάρχης να καθαιρεθεί ή να εκτελεστεί, μαζί της απέκτησε:

*Μιχαήλ Ασέν Α΄ π. 1246-1256/7, τσάρος της Βουλγαρίας.
*Μαρία Ασένινα άκμασε 1256-1257, παντρεύτηκε τον βογιάρο Μίτσο (Mico) (1262), που ανακηρύχθηκε βασιλιάς της Βουλγαρίας (1258) μετά την ανατροπή του Καλιμάν Β΄. Αυτός, ουσιαστικά διοικώντας δικό του πριγκιπάτο, δεν μπόρεσε να καταλάβει το Τάρνοβο. Με τη Βυζαντινή επίθεση (1263) εγκατέλειψε τη Μεσημβρία για να εγκατασταθεί στην Τρωάδα της Μικράς Ασίας, που του παραχώρησε ο Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος. Είχαν τέκνα:
**Ιβάν Ασέν Γ΄ της Βουλγαρίας.
**Κύρα-Μαρία Ασένινα, παντρεύτηκε τον Γεώργιο Α΄ Τέρτερ της Βουλγαρίας.
*Άννα-Τεοντόρα γενν. 1238-41, παντρεύτηκε τον Πέτρο σεβαστοκράτορα και η κόρη τους
**(άγνωστη) παντρεύτηκε τον Σισμάν δεσπότη του Βιντίν. Γιος τους ήταν ο Μιχαήλ Ασέν Γ΄.

## Τελικά συμπεράσματα
Ο Ιβάν-Ασέν χαρακτηρίζεται ως ένας από τους μεγαλύτερους Βούλγαρους βασιλείς και ο μεγαλύτερος της 2ης δυναστείας. Χαρακτηριστικότερος σταθμός στη βασιλεία του ήταν η συμμαχία με τον Ιωάννη Γ΄ Βατάτζη (1235), η επαναφορά της Βουλγαρικής εκκλησίας στην Ορθοδοξία με την ίδρυση του Βουλγαρικού πατριαρχείου μετά από ένα μακρύ χάσμα από το 1018. Αναγνωρίστηκε επίσης ως αυτοκράτορας και είναι ο πρώτος που έκοψε νομίσματα. Επί εποχής του η Βουλγαρία έγινε το ισχυρότερο κράτος στα Βαλκάνια· με τον θάνατό του άρχισε ολική παρακμή σε όλα τα επίπεδα λόγω ανικανότητας των διαδόχων του, αφού και ο ίδιος δεν φρόντισε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε το κράτος του να εξακολουθήσει να βρίσκεται σε ακμή και μετά τον θάνατο του. Αξιοσημείωτη είναι επίσης η ευσέβεια και η φιλανθρωπία του.

## Παραπομπές


## Πηγές
* Canev, Stefan (2006). "6 (1218–1241) Zavoevateljat na duši. Car Ivan Asen II", Bǎlgarski hroniki (in Bulgarian). Sofia, Plovdiv: Trud, Žanet 45.
* http://fmg.ac/Projects/MedLands/
* Delev, Petǎr; Valeri Kacunov, Plamen Mitev, Evgenija Kalinova, Iskra Baeva, Bojan Dobrev (2006). "16 Bǎlgarskata dǎržava pri Car Simeon; 10 Zlatnijat vek na bǎlgarskata kultura", Istorija i civilizacija za 11. klas (in Bulgarian). Trud, Sirma
* Dimitrov, Božidar (1994). "Restoration and rise of the Bulgarian state and its hegemony on the Balkan Peninsula 1185–1246", Bulgaria: illustrated history. Sofia: Borina.
* Fine, Jr., John V.A. (1987). The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest. Ann Arbor: University of Michigan Press
* Forbes, Nevill; Arnold J. Toynbee, D. Mitrany, D.G. Hogarth [1915]. "The Rise and Fall of the Second Bulgarian Empire: 1186–1258", The Balkans: A History of Bulgaria, Serbia, Greece, Romania and Turkey. Globusz Publishing
* Lalkov, Milčo (1997). "Tsar Ivan Assen II (1218–1241)", Rulers of Bulgaria. Kibea
* Vasiliev, Alexander (1952). "The role of Bulgaria in the Christian East under Tsar John Asen II", A History of the Byzantine Empire. Madison, Wisconsin: University of Wisconsin Press.
* 2005) "2.1 Sǎzdavane i utvǎrždavane na Vtorata bǎlgarska dǎržava. Vǎzstanovenata dǎržavnost", Bǎlgarite i Bǎlgarija (in Bulgarian). Ministry of Foreign Affairs of Bulgaria, Trud, Sirma.

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Κατηγορία:Τσάροι της Βουλγαρίας
Κατηγορία:Μεσαιωνική Ήπειρος
Κατηγορία:Οίκος των Ασέν