Κιναμπάλου

Το όρος **Κιναμπάλου** () είναι το υψηλότερο βουνό στη μεγάλη νήσο Βόρνεο, στη Νοτιοανατολική Ασία. Με υψόμετρο κορυφής 4.095,2 μέτρα, καθιστά το Βόρνεο το νησί με το τρίτο υψηλότερο μέγιστο υψόμετρο μεταξύ όλων των νησιών της Γης (το Βόρνεο είναι και σε έκταση το τρίτο μεγαλύτερο νησί της Γης). Αποτελεί μέρος της οροσειράς Κρόκερ.

Το Κιναμπάλου βρίσκεται στο βορειότερο μέρος του Βόρνεο, στην ομόσπονδη Πολιτεία Σαμπάχ της Μαλαισίας (παρότι το 73% του νησιού ανήκει σε άλλο κράτος, την Ινδονησία), και έδωσε το όνομά του στην πρωτεύουσα της πολιτείας, την Κότα Κιναμπάλου. Είναι με διαφορά το υψηλότερο βουνό της Μαλαισίας, με δεύτερο το όρος Τρουσμάντι. Αποτελεί οικοπεριοχή πολύ μεγάλης σημασίας, και για τον λόγο αυτό προστατεύεται ολόκληρο ως Εθνικό Πάρκο Κιναμπάλου από το 1964. Το υψηλότερο σημείο, γνωστό ως «Κορυφή του Λόου» (Low's Peak), είναι προσβάσιμο χωρίς τη βοήθεια αναρριχητικού εξοπλισμού. Οι γεωγραφικές συντεταγμένες της περιοχής της κορυφής είναι πλάτος 6°05΄ Βόρειο και μήκος 116°33΄ Ανατολικό. Δεν υπάρχει υψηλότερη κορυφή σε απόσταση μικρότερη των 2538 χιλιομέτρων προς οποιαδήποτε κατεύθυνση.

## Βιολογία
Το όρος Κιναμπάλου, όπως και άλλες υψηλές περιοχές της οροσειράς Κρόκερ, είναι παγκοσμίως γνωστό για τη βιοποικιλότητα της χλωρίδας και της πανίδας του. Μία πρόσφατη βοτανική επισκόπηση εκτίμησε τα είδη φυτών του βουνού σε 5 ως 6 χιλιάδες (εκτός των βρύων, αλλά μαζί με τις φτέρες), δηλαδή περισσότερα από όσα είδη υπάρχουν αυτοφυή σε όλη την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και τον Καναδά μαζί.

Το 2015 μία μελέτη Μαλαισιανών και Ολλανδών επιστημόνων απέδειξε ότι η μοναδική χλωρίδα και πανίδα της κορυφής του Κιναμπάλου είναι νεότερες από το ίδιο το βουνό και εξελίχθηκαν τόσο από τοπικούς όσο και από μακρινούς ορεινούς προγόνους, ακόμα και από τα Ιμαλάια.

### Χλωρίδα
thumb|left|upright|Παγίδα του σαρκοφάγου φυτού ''Nepenthes rajah'', είδους ενδημικού στο βόρειο Βόρνεο
Η χλωρίδα στο βουνό διακρίνεται σε ζώνες διαφορετικού υψομέτρου. Αρχίζει στα χαμηλά με συκιές και σαρκοφάγα φυτά. Μετά, μεταξύ των 2.600 και των 3.200 μέτρων, υπάρχει μια ζώνη κοντών δέντρων, όπως το κωνοφόρο *Dacrydium gibbsiae*, που περιέχει επίσης θάμνους, βρύα, λειχήνες και φτέρες. Τέλος, κατά εντυπωσιακό τρόπο, μία από τις πλουσιότερες περιοχές σε είδη ορχιδεών στον κόσμο είναι οι ψηλότερες, πιο βραχώδεις πλαγιές του όρους.

Τα φυτά του βουνού εμφανίζουν υψηλά επίπεδα ενδημικών ειδών (δηλαδή ειδών που δεν βρίσκονται αυτοφυή σε κανένα άλλο μέρος του κόσμου). Οι ορχιδέες αποτελούν το γνωστότερο παράδειγμα, με 800 είδη, όπως το περιζήτητο από τον άνθρωπο είδος *[[παφιοπέδιλο]]* (*Paphiopedilum*), αλλά υπάρχουν και περισσότερα από 600 είδη από φτέρες (πιο πολλά από τα 500 που έχει ολόκληρη η Αφρική), από τα οποία τα 50 ενδημικά. Υπάρχει επίσης η πλουσιότερη συλλογή από νηπενθή του κόσμου (13 είδη, από τα οποία τα 5 ενδημικά), μεταξύ των οποίων το μεγαλύτερο στον κόσμο, το *[[Nepenthes rajah]]*. Το παρασιτικό φυτό *[[ραφλεσία]]* με το μεγαλύτερο απλοειδές λουλούδι στον κόσμο, βρίσκεται επίσης στο Κιναμπάλου (ιδίως το είδος *Rafflesia keithii*, του οποίου το λουλούδι φθάνει σε μέγεθος τα 94 εκατοστά).

Η τεράστια βιοποικιλότητα των φυτών στο βουνό οφείλεται σε έναν συνδυασμό διαφορετικών παραγόντων: το τροπικό κλίμα και ειδικότερα η βιογεωγραφική περιοχή που περιλαμβάνει τη νήσο Σουμάτρα, τη Μαλαϊκή Χερσόνησο και το Βόρνεο, το γεγονός ότι το όρος καλύπτει ευρεία κλιματική ποικιλία, από σχεδόν το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τον παγετό στην κορυφή, το ανώμαλο έδαφος και η ποικιλομορφία των πετρωμάτων και εδαφών, η υψηλή μέση ετήσια βροχόπτωση (περίπου 2.700 mm κατά μέσο όρο), και η κλιματική αστάθεια που προκαλείται διαχρονικά από περιόδους παγετώνων και ξηρασίας, οι οποίες οδηγούν στην εξέλιξη και στη διαφοροποίηση των ειδών. Η βιοποικιλότητα είναι μέγιστη στις χαμηλές περιοχές, όπου κυριαρχούν δάση από δέντρα της οικογένειας διπτεροκαρπίδες. Από την άλλη, τα περισσότερα από τα *ενδημικά* είδη του Κιναμπάλου απαντώνται στα ψηλότερα («ορεινά») δάση, ιδίως σε ultramafic εδάφη (εδάφη φτωχά σε φωσφορικά άλατα και πλούσια σε σίδηρο και μέταλλα που είναι δηλητηριώδη για πολλά φυτά - αυτή η τοξικότητα προήγαγε την ανάπτυξη ξεχωριστών ειδών φυτών, που δεν βρίσκονται πουθενά αλλού).

### Πανίδα
thumb|right|Ορεινός σκίουρος του είδους ''Sundasciurus tenuis'' από το όρος Κιναμπάλου
Η ποικιλία της φυτικής ζωής αποτελεί ενδιαίτημα για μεγάλη ποικιλία πτηνών και θηλαστικών ζώων. Υπάρχουν περίπου 326 είδη πτηνών στο Εθνικό Πάρκο Κιναμπάλου, μεταξύ των οποίων τα εντυπωσιακά βούκερος, ορεινός οφιαετός, βατραχόστομος, μυγοχάφτης της ζούγκλας και το είδος κίχλης *Garrulax calvus*. Τα περισσότερα από τα περίπου εκατό είδη θηλαστικών του βουνού είναι δενδρόβια. Περιλαμβάνουν το ένα από τα τέσσερα είδη μεγάλων πιθήκων, τον ουρακοτάγκο (αν και θεάται πλέον σπανίως: οι εκτιμήσεις για τον συνολικό αριθμό των ατόμων του είδους στο πάρκο κυμαίνονται από 25 ως 120). Υπάρχουν επίσης τρία είδη ελαφιών, καθώς και η νυφίτσα της Μαλαισίας *(Mustela nudipes)*, η ασιατική μικρώνυχος ενυδρίδα *(Aonyx cinerea)* και η λεοπαρδογαλή. Ενδημικά θηλαστικά είναι μεταξύ άλλων η μαύρη μυγαλή *(Suncus ater)* και ο ασβός του Βόρνεο *(Melogale everetti)*.

Η γιγάντια κόκκινη βδέλλα που τρώει διάφορα άλλα σκουλήκια, όπως τον γιγάντιο γαιοσκώληκα του Κιναμπάλου, είναι επίσης ενδημικό είδος. Στην περιοχή της κορυφής κατοικούν τουλάχιστον 26 ενδημικά είδη από σαλιγκάρια. Το 2012 μία μεγάλη επιστημονική αποστολή, που διοργανώθηκε από τη διεύθυνση πάρκων της Πολιτείας Σαμπάχ και το ολλανδικό Κέντρο Βιοποικιλότητας «Naturalis», πραγματοποίησε αναλύσεις DNA πολλών δεκάδων ενδημικών ειδών φυτών, ζώων, ακόμα και μυκήτων, για να κατανοήσει την εξελικτική προέλευση της μοναδικής βιοποικιλότητας του Κιναμπάλου.

### Απειλές και διατήρηση
Ευτυχώς για την άγρια ζωή, οι απότομες βουνοπλαγιές με το λίγο και τοξικό χώμα δεν είναι κατάλληλες για τη γεωργία, ούτε και για την υλοτόμηση, οπότε τα ενδιαιτήματα του Κιναμπάλου παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άθικτα, με κάποια υποβάθμιση στο 1/3 περίπου της αρχικής οικοπεριοχής. Το Εθνικό Πάρκο Κιναμπάλου ιδρύθηκε το 1964, ενώ τα γειτονικά βουνά προστατεύονται ως «Εθνικό Πάρκο της Οροσειράς Κρόκερ» από το 1984. Ωστόσο, η θεσμοθέτηση αυτή δεν εγγυάται την πλήρη προστασία, π.χ. το 1984 εκδόθηκαν άδειες υλοτομίας για το όρος Τρουσμάντι.

## Γεωλογία
Το όρος Κιναμπάλου είναι ουσιαστικά, ως προς τον κεντρικό του όγκο, μία τεράστια διείσδυση προς τα άνω μάγματος μέσα από ιζηματογενή στρώματα που στερεοποιήθηκε ως γρανιτοδιορίτης. Τα ιζηματογενή στρώματα είναι έντονα διπλωμένα και ανάγονται από την Ηώκαινο ως τη Μειόκαινο εποχή, συνδεόμενα με υπερβασικά και βασικά ηφαιστειογενή πετρώματα. Η άνοδος του μάγματος έγινε σε υγρή μορφή πριν από αρκετά εκατομμύρια έτη. Γεωλογικά είναι ένα πολύ νεαρό βουνό, καθώς ο γρανιτοδιορίτης στερεοποιήθηκε πριν από μόλις 10 περίπου εκατομμύρια έτη. Η σημερινή γεωμορφή θεωρείται ένα *peneplain* της Πλειόκαινης εποχής, καμπυλωμένο και βαθιά ρηγματωμένο, μέσα από το οποίο το σώμα γρανιτοδιορίτη του Κιναμπάλου υψώθηκε σε ισοστατική ρύθμιση. Ωθείται ακόμη προς τα άνω, με ρυθμό μισό μέτρο ανά αιώνα. Κατά την Πλειστόκαινο εποχή, πριν από περίπου 100.000 χρόνια, το βουνό ήταν καλυμμένο από πελώρια στρώματα πάγου και παγετώνων, οι οποίοι σμίλεψαν τις πλαγιές του με τον χαρακτηριστικό τους τρόπο, δημιουργώντας το βάθους 1.800 μέτρων Φαράγγι του Λόου (*Low's Gully*) στη βόρεια πλευρά του όρους. Η γρανιτική σύσταση και η παγετωνική διαμόρφωση του τοπίου είναι εμφανείς στο χρώμα και την όψη των τραχιών βραχωδών κορυφών του βουνού.

## Το ιερό βουνό: Θρύλοι και ιστορία
thumb|left|«Το Κίνα Μπάλου από την Κοιλάδα Πινοκόκ»: λιθογραφία που εκδόθηκε το 1862.
thumb|right|Οφθαλμαπάτη «προσώπου» πάνω σε βράχο στην ανατολική πλευρά του όρους Κιναμπάλου, όπως φαίνεται από την περιοχή Μεσιλάου (φωτογρ. Δεκέμβριος 2011)
[thumb|right|Το Κιναμπάλου όπως φαίνεται από την κορυφή του γειτονικού όρους [Ταμπουγιουκόν.]]
Λίγες σχετικώς αρχικές παραδόσεις γέννησαν τις παραδοσιακές ετυμολογήσεις για το όνομα του βουνού. Η πρώτη εξάγει το όνομα «Κιναμπάλου» από σύντμηση της λέξεως της γλώσσας κανταζάν-ντουσούν *Aki Nabalu*, που σημαίνει «σεβάσμιο ύψωμα των νεκρών». Είναι επίσης πιστευτό ότι το όνομα του όρους προέρχεται από τη φράση της ίδιας γλώσσας *tina balu*, που σημαίνει «χήρα μάνα». Από αυτή την ετυμολόγηση προέκυψε ο θρύλος ότι η *Tina balu* είναι το πνεύμα του ίδιου του βουνού. Μια τρίτη ετυμολόγηση από την ίδια πάντα γλώσσα είναι από τις λέξεις *ki* (= έχω/έχει) και *nabalu* (= βουνό), ώστε η φράση *ki-nabalu* σημαίνει «έχει βουνό». Είναι συνηθισμένο στη φυλή Ντουσούν να ονομάζουν έναν τόπο με βάση το τι έχει ο τόπος αυτός. Υπάρχει π.χ. μέρος με το όνομα *Ki-waig*, που σημαίνει «έχει νερό». Αυτό καθιστά πιθανότερη την τρίτη ετυμολόγηση.

Βέβαια μια δημοφιλής εκδοχή με την οποία παραμυθιάζουν οι ντόπιοι τους Κινέζους και Δυτικούς τουρίστες είναι ότι το όνομα του βουνού σημαίνει στην πραγματικότητα *Cina Balu*, δηλαδή «Κινέζα χήρα». Εξαιτίας της γλωσσολογικής επιρροής στους Κανταζάν-Ντουσούν της Πολιτείας Σαμπάχ, η προφορά της λέξεως *cina* (τσι-να) έχει αλλάξει σε *Kina*. Κανένας δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα πότε ή πού γεννήθηκε αυτή η ετυμολόγηση, αλλά φαίνεται ότι προέκυψε μετά το 1985.

Σύμφωνα με παλαιό θρύλο, ένας Κινέζος πρίγκιπας ναυάγησε κάποτε στο Βόρνεο όταν το πλοίο του βυθίστηκε. Διασώθηκε από τους ιθαγενείς ενός γειτονικού χωριού. Καθώς ανελάμβανε δυνάμεις, έγινε με τον καιρό σαν ένας ακόμα από τους χωρικούς. Στο τέλος ερωτεύθηκε μία χωριατοπούλα και παντρεύτηκαν. Μετά από χρόνια ωστόσο, άρχισε να νοσταλγεί την πατρίδα του, κι έτσι ζήτησε άδεια από τη νέα του οικογένεια να επιστρέψει στην Κίνα για να επισκεφθεί τους γονείς του, που ήσαν το αυτοκρατορικό ζεύγος της χώρας. Υποσχέθηκε στη σύζυγό του ότι μόλις τελείωνε τα οικογενειακά του καθήκοντα στην Κίνα, θα επέστρεφε στο Βόρνεο για να την πάρει μαζί με τα παιδιά τους στην πατρίδα του. Όταν επέστρεψε στους γονείς του, εκείνοι τον υποδέχθηκαν με μεγάλες τιμές. Αλλά προς απογοήτευσή του διαφώνησαν με το να φέρει την αλλοδαπή σύζυγό του. Ακόμα χειρότερα, τον πληροφόρησαν ότι τον είχαν ήδη αρραβωνιάσει με μία πριγκίπισσα γειτονικού βασιλείου. Μη έχοντας επιλογή (εξαιτίας του παραδοσιακού σεβασμού προς τους γονείς), τους υπάκουσε με βαριά καρδιά.

Στο μεταξύ, στο Βόρνεο η σύζυγός του γινόταν όλο και πιο ανυπόμονη, και στο τέλος αποφάσισε να παρατηρεί τη θάλασσα για να εντοπίσει το πλοίο που θα έφερνε τον άντρα της πίσω. Επειδή όμως το χωριό δεν είχε καλή θέα προς τη θάλασσα, αποφάσισε να ανεβαίνει στο ψηλότερο βουνό κοντά στο χωριό της, ώστε να έχει καλύτερη θέα των πλοίων που έπλεαν στη Νότια Σινική Θάλασσα. Ανέβαινε έτσι στο βουνό κάθε πρωί και επέστρεφε μόνο το βράδυ για να φροντίσει τα παιδιά της που μεγάλωναν. Στο τέλος αρρώστησε από την υπερβολική κούραση και πέθανε στην κορυφή του κρύου βουνού, περιμένοντας τον σύζυγό της. Το πνεύμα του βουνού, έχοντας παρακολουθήσει τη γυναίκα για χρόνια, συγκινήθηκε πάρα πολύ από την αφοσίωσή της προς τον σύζυγό της και τη μετέτρεψε σε βράχο, που έβλεπε προς τη Νότια Σινική Θάλασσα, έτσι ώστε να μπορεί να περιμένει για πάντα την επιστροφή του αγαπημένου της συζύγου. Οι χωρικοί του χωριού της, όταν έμαθαν τον θάνατό της συγκινήθηκαν επίσης βαθιά και έτσι αποφάσισαν να ονομάσουν το βουνό «Κιναμπάλου» σε ανάμνησή της. Για αυτούς, το βουνό ήταν ένα σύμβολο της παντοτινής αγάπης και αφοσίωσης.

Τοπικός θρύλος των κατοίκων του διαμερίσματος Ρανάου της Πολιτείας Σαμπάχ αναφέρει ότι η Κορυφή του Σαιν Τζων είναι ο βράχος στον οποίο μεταμορφώθηκε το σώμα της γυναίκας.

Για τους Κανταζάν και τους Ντουσούν, το Κιναμπάλου ήταν ανέκαθεν ιερό, τιμώμενο ως ο τόπος αναπαύσεως των προγόνων τους. Θάβουν τους νεκρούς τους με το πρόσωπό τους να βλέπει προς την πλευρά του βουνού. Παρά το ότι πολλά μέλη αυτών των φυλών έχουν πλέον ασπασθεί «στάνταρ» θρησκείες, το βουνό παραμένει και για αυτούς ένας σεβάσμιος ιερός τόπος, ως μία πηγή της ταυτότητάς τους, παρόμοια με το Όρος Κένυα στην Αφρική.

### Νεότερη ιστορία
Ο Βρετανός αποικιακός διοικητής Χιου Λόου πραγματοποίησε την πρώτη καταγεγραμμένη άνοδο στην περιοχή της κορυφής του Κιναμπάλου τον Μάρτιο του 1851, αλλά δεν επεχείρησε να φθάσει στην ίδια την κορυφή, θεωρώντας την «απρόσιτη σε οτιδήποτε άλλο εκτός από φτερωτά ζώα». Τον Απρίλιο και τον Ιούλιο του 1858 επανέλαβε την ίδια άνοδο συνοδευόμενος από τον Βρετανό πρόξενο στο Μπρουνέι, τον Σπένσερ Σαιν Τζων. Ο πρώτος που έφθασε (καταγεγραμμένα) στην υψηλότερη κορυφή του Κιναμπάλου ήταν ο Άγγλος ζωολόγος και εξερευνητής Τζων Χουάιτχεντ, το 1888. Ωστόσο, η κορυφή αποκαλείται συχνά «Κορυφή του Λόου» προς τιμή του Χιου Λόου, όπως και το Φαράγγι του Λόου. Η επίσης Βρετανίδα βοτανολόγος Λίλιαν Γκιμπς έγινε η πρώτη γυναίκα και η πρώτη βοτανολόγος που έφθασε στην κορυφή, τον Φεβρουάριο του 1910.

Ο βοτανολόγος Ε. Τζ. Χ. Κόρνερ ηγήθηκε δύο σημαντικών επιστημονικών βρετανικών αποστολών στο βουνό το 1961 και το 1964. Το Εθνικό Πάρκο Κιναμπάλου δημιουργήθηκε το 1964 και ανακηρύχθηκε φυσικό Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς το έτος 2000.

### Ο σεισμός του 2015
Στις 5 Ιουνίου του 2015, στις 07:15 τοπική ώρα, η περιοχή του Κιναμπάλου έπαθε ζημιές από σεισμό μεγέθους 5,9 ή 6,0 βαθμών Ρίχτερ. Δεκαοκτώ άνθρωποι, μεταξύ των οποίων πεζοπόροι και οδηγοί του βουνού, σκοτώθηκαν από τον σεισμό και από μια μεγάλη κατολίσθηση που αυτός προκάλεσε. Το Ρανάου και πολλά μέρη της δυτικής ακτής της Πολιτείας Σαμπάχ επηρεάσθηκαν, ενώ η κορυφή «Αυτί του Γαϊδάρου» έχασε το σχήμα της.

Μόλις 6 ημέρες πριν συμβεί ο σεισμός, περίπου δέκα Δυτικοί τουρίστες (6 άνδρες και 4 γυναίκες από τον Καναδά, τη Γερμανία, την Ολλανδία και τη Μεγάλη Βρετανία) «επιδόθηκαν σε γυμνισμό και ούρησαν πάνω στο βουνό», πράξεις που κατά τους ντόπιους εξόργισαν το πνεύμα του ιερού τόπου. Μερικοί από τους τελευταίους ήθελαν να δικαστούν οι ιερόσυλοι σε τοπικό δικαστήριο και να υποχρεωθούν να πληρώσουν το «sogit», ένα είδος αποζημιώσεως που δίνεται είτε σε χρήμα, είτε σε ζώα, ώστε να εξευμενισθεί το θυμωμένο πνεύμα σύμφωνα με τα τοπικά έθιμα των Κανταζάν-Ντουσούν. Ωστόσο, καθώς οι περισσότεροι από τους τουρίστες είχαν ελευθερωθεί από τη φυλακή και διαφύγει στο εξωτερικό, οι τοπικοί χωρικοί έπρεπε να τελέσουν τα δικά τους τελετουργικά. Μετά τον σεισμό, μερικοί από τους ένοχους τουρίστες και οι οικογένειές τους εξέφρασαν τη συγγνώμη τους προς όλους τους παθόντες, ενώ η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου αναθεώρησε την ταξιδιωτική οδηγία της για τη Μαλαισία.

## Οδηγίες για ορειβάτες
Το γραφείο Πάρκων του Σαμπάχ («Sabah Parks») χορηγεί άδεια για ανάβαση στην κορυφή μόνο σε ορειβάτες που θα διαμείνουν σε ορειβατικό καταφύγιο. Εξαιτίας των περιορισμένων θέσεων κλινών στα καταφύγια, ο αριθμός των όσων ανεβαίνουν στο Κιναμπάλου περιορίζεται έτσι σε 130 ως 145 την ημέρα. Οι ορειβάτες, σύμφωνα με τους κανονισμούς του Εθνικού Πάρκου, πρέπει να συνοδεύονται από πιστοποιημένους οδηγούς.

Υπάρχουν δύο κύρια σημεία εκκινήσεως για την ανάβαση: η Πύλη Τιμποχόν (Timpohon Gate), σε απόσταση 5,5 χλμ. από τα Γραφεία του Εθνικού Πάρκου και σε υψόμετρο 1.866 μέτρα, και το Mesilau Nature Resort. Το δεύτερο βρίσκεται σε λίγο μεγαλύτερο υψόμετρο, αλλά περνά πάνω από μία ράχη προσθέτοντας περίπου 2.000 μέτρα στην άνοδο. Οι δύο διαδρομές συναντώνται περί τα δύο χιλιόμετρα πριν από το καταφύγιο Laban Rata.

Εκτός από τα καταφύγια εντός του Πάρκου, υπάρχει και ξενώνας έξω από αυτό, πολύ κοντά στα γραφεία. Μπορεί να φθάσει κάποιος στην κορυφή μέσα σε μία ημέρα, αλλά συνήθως γίνεται μία διανυκτέρευση στο Laban Rata, σε υψόμετρο 3.270 μέτρα, με την ανάβαση να ολοκληρώνεται, όπως και όλη η κατάβαση, τη δεύτερη ημέρα. Η πλειονότητα των ορειβατών αρχίζει από την Πύλη Τιμποχόν, φθάνοντας ως εκεί με μίνι λεωφορείο ή περπατώντας. Από εκεί μέχρι το Laban Rata χρειάζονται 3 ως 6 ώρες. Οι προμήθειες για το καταφύγιο μεταφέρονται από αχθοφόρους, που μπορούν να σηκώσουν μέχρι και 35 κιλά ο καθένας στην πλάτη του. Το καταφύγιο προσφέρει ζεστό φαγητό και ποτά. Το μονοπάτι εκεί μέχρι την κορυφή έχει μήκος δύο χιλιομέτρων και υψομετρική διαφορά 825 μέτρα, και διανύεται σε 2 ως 4 ώρες.

Με δεδομένο το μεγάλο υψόμετρο, μερικοί άνθρωποι μπορούν να υποφέρουν από ασθένεια υψομέτρου. Η διανυκτέρευση σε καταφύγιο και η άνοδος με βραδύτερο ρυθμό μπορεί να μειώσει την πιθανότητα για κάτι τέτοιο.

### Το Φαράγγι του Λόου
Το Φαράγγι του Λόου είναι ένα φαράγγι βάθους 1.800 μέτρων, στη βόρεια πλευρά του Κιναμπάλου, που δημιουργήθηκε κατά την εποχή των παγετώνων. Θεωρείται ένα από τα λιγότερο εξερευνημένα και περισσότερο αφιλόξενα μέρη στη Γη. Τον Μάρτιο του 1994 δύο αξιωματικοί του βρετανικού στρατού δέχθηκαν οξείες επικρίσεις επειδή οδήγησαν απόσπασμα από επτά Βρετανούς και τρεις Κινέζους (από το Χονγκ Κονγκ) στρατιώτες σε μια απόπειρα να καταρριχηθούν μέσα στο φαράγγι, κάτι που απαίτησε στη συνέχεια εκτεταμένες προσπάθειες διασώσεως από τη RAF και τον στρατό της Μαλαισίας. Το απόσπασμα δεν ήταν εφοδιασμένο με ασυρμάτους και οι αξιωματικοί με τους τρεις Κινέζους παγιδεύτηκαν επί 16 ημέρες, τις 5 χωρίς τροφή, προτού διασωθούν με φορεία που κατεβάστηκαν από ελικόπτερο. Η περιπέτειά τους ενέπνευσε ένα βιβλίο με τίτλο *Descent Into Chaos* (1996) και την τηλεταινία *The Place of the Dead* (1997). Η πρώτη επιτυχημένη πλήρης καταρρίχηση του φαραγγιού επιτεύχθηκε από μια Μαλαισιανοβρετανική ομάδα 27 ανδρών υπό την ηγεσία του ορειβάτη και απόστρατου αξιωματικού του βρετανικού στρατού Πατ Γκάνσον (Gunson) το 1998.

## Θερμοκρασίες
Η θερμοκρασία στην περιοχή της κορυφής του όρους Κιναμπάλου είναι συνήθως −4&nbsp;°C ως 8&nbsp;°C τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο, και 3&nbsp;°C ως 12&nbsp;°C από τον Ιούνιο ως τον Σεπτέμβριο. Τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο εμφανίζεται πάχνη, πάγος και σπανιότερα χιόνι εμφανίζονται στην κορυφή.

## Παραπομπές


## Βιβλιογραφία

* Hugh Midori Paxton: «Climb rain forests to the clouds», *[[The Japan Times]]*, 7 Μαρτίου 2001
* Jim Solicki: «They came, they climbed: Mount Kinabalu conquered», *[[The Globe and Mail]]*, 23 Ιουνίου 2001
* Jocasta Webb:«The truth about Mount Kinabalu», *[[The Guardian]]*, 1 Σεπτεμβρίου 2001
* Gabby Salazar: Sunrise Hiking on Mount Kinabalu, *[[National Geographic (περιοδικό)|National Geographic]]*, 2 Ιουνίου 2014
* Amy Willis: «What are the rules on climbing Mount Kinabalu and why is it so sacred?», *[[Metro (Βρετανική Εφημερίδα)|Metro]]*, 11 Ιουνίου 2015

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* 
* Ορειβάτες που έχουν ανεβεί στο βουνό

Κατηγορία:Βουνά της Μαλαισίας
Κατηγορία:Βόρνεο
Κατηγορία:Ιερά βουνά
Κατηγορία:Οικοπεριοχές της Ασίας