Δήμητρα (όνομα)

**Δήμητρα**, ελληνικό γυναικείο κύριο όνομα (βαφτιστικό όνομα) το οποίο προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό όνομα της θεάς Δήμητρας.  

## Ετυμολογία

Το όνομα *Δήμητρα* είναι θηλυκός τύπος του νεοελληνικού αντρικού ονόματος *[[Δημήτριος (όνομα)|Δημήτρης]]*, το οποίο προέκυψε από το αρχαιοελληνικό *[[Δημήτριος (όνομα)|Δημήτριος]]*. Το αρχαιοελληνικό αντίστοιχο θηλυκό, που βρίσκεται ακόμη σε χρήση, είναι *Δημητρία* «αφιερωμένη στη Δήμητρα», τη θεά των γεωργικών εργασιών, της γονιμότητας και του γάμου στην αρχαιοελληνική μυθολογία.

Το ίδιο το θεωνύμιο *Δήμητρα* παράγεται από το αρχαιοελληνικό *Δημήτηρ* / *Δαμάτηρ* / *Δωμάτηρ*, που είναι αβέβαιου ετύμου, αν και, σύμφωνα με το *Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας* του Μπαμπινιώτη, είναι βέβαιο ότι το δεύτερο συνθετικό του ονόματος περιέχει τη λέξη *μήτηρ* / *μάτηρ*, ενώ το πρώτο συνθετικό πρέπει να ταυτίζεται με τη λέξη *δᾶ* «γη», οπότε το όνομα θα εσήμαινε «μητέρα γη».

Σύντομος τύπος του θεωνυμίου *Δήμητρα* είναι το *[[Δημώ]]*, όνομα με το οποίο είναι γνωστά τρία πρόσωπα της ελληνικής μυθολογίας και η Αθηναία εταίρα Δημώ (3ος αι. π.Χ.). Το νεοελληνικό όνομα *[[Δήμος (όνομα)|Δήμος]] *σχηματίστηκε ανεξάρτητα από το *Δημώ*.

## Διάδοση του ονόματος
Όνομα σήμερα ιδιαίτερα δημοφιλές στον ελληνικό χώρο. Σε μια προσπάθεια στατιστικής αποτίμησης της συχνότητας των ελληνικών ονομάτων, το βαφτιστικό *Δήμητρα* παρουσιάζεται ως το 15ο πιο συχνό όνομα (10ο ανάμεσα στα γυναικεία) και το *Δημητρία* ως το 438ο πιο συχνό όνομα (316ο ανάμεσα στα γυναικεία). Αντίστοιχα, το *[[Δημήτριος (όνομα)|Δημήτριος]]* εμφανίζεται ως το 6ο πιο συχνό όνομα (2ο ανάμεσα στα αντρικά).

Το αρχαιοελληνικό όνομα *Δήμητρα* φαίνεται ότι ήταν σπάνιο, όπως γενικώς συνέβαινε με τα ονόματα που επαναλάμβαναν αυτούσια τα θεωνύμια. Μαρτυρείται τρεις φορές, μιας Ροδίας και μιας ιέρειας της πόλης των Σιδητών στο *Lexicon of Greek Personal Names*, και μιας  Αμφιπολίτισσας στην ελληνιστική περίοδο.

Περισσότερο συχνό ήταν το αρχαιοελληνικό θεοφόρο *Δημητρία*, που, σύμφωνα με το *Θετίμα*, εμφανίζεται στο *Lexicon of Greek Personal Names* (*LGPN*, τμ. IV) 207 φορές, με πρωιμότερη βέβαιη μαρτυρία στην Αθήνα τον 5ο αι. π.Χ. και τελευταίες μαρτυρίες στη Θεσσαλονίκη, την Έδεσσα και τη Βέροια τον 5ο-6ο αι. μ.Χ. Παράλληλοι τύποι: *Δημετρία* (4ος αι. π.Χ., Αθήνα),  *Διμιτρία* (αυτοκρατορική περίοδος, Κυρηναϊκή),  *Δημητρήα* (αυτοκρατορική περίοδος, Βιθυνία· 2ος αι. μ.Χ., Μυσία), *Δεμετρία* (2ος-3ος αι. μ.Χ., Κύπρος), *Demetria* (αυτοκρατορική περίοδος, Κάτω Ιταλία· 1ος αι. μ.Χ., Κόρινθος· 2ος-3ος αι. μ.Χ., Κάτω Ιταλία· 3ος αι. μ.Χ., Θράκη), *Δημιτρία* (βυζαντινή περίοδος, Μεγαρίδα).

## Αντρικός τύπος
*[[Δημήτριος (όνομα)|Δημήτριος]]*, *[[Δημήτριος (όνομα)|Δημήτρης]]*
## Ονομαστική εορτή
Στις 26 Οκτωβρίου, Δημητρίου μεγαλομάρτυρος.

## Τύποι και υποκοριστικά του ονόματος
* *Δήμητρα*, *Δημητρία*, συνηθισμένοι τύποι, κοινοί σε όλη την Ελλάδα· το *Δημητρία* θεωρείται χαρακτηριστικό ζακυνθινό
* *Δημητρούλα*, *[[Τούλα (όνομα)|Τούλα]]*, Τρούλα, υποκοριστικοί τύποι, κοινοί σε όλη την Ελλάδα
* *Μημή*, *Μιμή*, *Μιμίκα*,* Μίμα*, από τους υποκοριστικούς αντρικούς σύντομους τύπους *Μήμης*, *Μημής*, *Μίμης*
* *Δήμη*, από τον αντρικό σύντομο τύπο *[[Δήμος (όνομα)|Δήμος]]*
* *Μήτση*, από τον αντρικό σύντομο τύπο *Μήτσος*
* *Ντίμη*, από τον αντρικό τύπο *Ντίμης*
* *Ντέμη*, με επίδραση του ξενικού *Demi*
### Διαλεκτικοί τύποι
* *Δημήτρω*, στην Κυνουρία, τη Λευκάδα και την Τριφυλία, στη Νεάπολη (Νεβσεχίρ) Καππαδοκίας
* *Δημητρού*, στην Κύπρο
* *Δημητρινιώ*, στις Σαράντα Εκκλησιές (Kırklareli) της Θράκης
* *Δημή*, στις Καρυές (Αράχωβα) Λακωνίας και στον Οινούντα (Βρέσθενα) Λακωνίας· *Δήμω*, στην πρόθεση 215 της μονής Βαρλαάμ των Μετεώρων, από τον αντρικό σύντομο τύπο *[[Δήμος (όνομα)|Δήμος]]*
* *Μήτρω*, από τον αντρικό σύντομο τύπο *Μήτρος*, στη Μακεδονία
* *Μυρτίνα*, *Μυλτίνη*, από *Μήρτος*, στο Σιδηρόκαστρο
* *Μπίτσα*, από τον αντρικό σύντομο τύπο *Μπίτσιος*, στην Αθήνα
* *Μητρούδα*, από τον αντρικό σύντομο τύπο *Μητρούδας*,  στο νομό Σερρών
* *Μητούλα*, από τον αντρικό σύντομο τύπο *Μήτος*,  στην Αίνο (Enez) της Θράκης· *Μήτω* στους τουρκόφωνους πρόσφυγες στη Νέα Ζίχνη από το Σογιούτ της Προύσας
* *Μητορή*, *Μουτουρή* στους τουρκόφωνους πρόσφυγες στα Σέρρας από το Εϊνεσί της Προύσας, από τον αντρικό σύντομο τύπο *Μουτούρης*

## Αγίες
* Δημητρία η Ρωμαία (Santa Demetria di Roma), αγία της Καθολικής Εκκλησίας (μαρτύρησε τον 4ο αι.), η μνήμη της οποίας τιμάται στις 21 Ιουνίου
* Στα μαρτυρολόγια της Ορθόδοξης Εκκλησίας δεν καταγράφονται άγιες, για τους άγιους βλ. στο βαφτιστικό *[[Δημήτριος (όνομα)|Δημήτριος]]*

## Το όνομα σε άλλες γλώσσες

* αγγλικά: *Demetria* (Ντεμέτρια), *Demi* (Ντεμί)
* ιταλικά: *Demetria* (Ντεμέτρια), *Dimitra*

## Παραπομπές


Κατηγορία:Γυναικεία ελληνικά ονόματα
Κατηγορία:Αγιωνύμια
Κατηγορία:Αρχαία ελληνικά ονόματα
Κατηγορία:Θεωνύμια
Κατηγορία:Θεοφόρα ονόματα