Σφηνόμορφος

Ο **σφηνόμορφος** (λατινική και επιστημονική ονομασία *Sphenomorphus*) είναι γένος από σαύρες, που σήμερα περιλαμβάνει πολλά και διάφορα είδη των αποκαλούμενων σκίνκων (κοινώς *skinks* στην αγγλική). Παρά το ότι αναμφίβολα όλα τα είδη του είναι πιθανότατα πολύ κοντινοί συγγενείς μεταξύ τους, το γένος όπως καθορίζεται σήμερα φαίνεται να μην είναι μονοφυλετικό και αρκετά είδη μάλλον χρειάζεται να αφαιρεθούν από αυτό σε κάποια μελλοντική αναθεώρηση. Πέντε πρώην είδη του έχουν ήδη μεταφερθεί στο γένος *[[Pinoyscincus]]*. Το γένος ορίσθηκε για πρώτη φορά από τον Αυστριακό ζωολόγο Λέοπολντ Φίτσινγκερ το 1843.

Οι σφηνόμορφοι συναντώνται κυρίως στη Νοτιοανατολική Ασία, αλλά έχουν επίσης βρεθεί στην Ινδία και την Κίνα. 

## Είδη
Σήμερα αναγνωρίζονται γενικώς στο γένος *Sphenomorphus* τα εξής 113 είδη:

* *[[Σφηνόμορφος ο οξυκέφαλος|Sphenomorphus acutus]]* (W. Peters, 1864) – σφηνόμορφος ο οξυκέφαλος
* *[[Sphenomorphus aignanus]]* (Boulenger, 1898)
* *[[Sphenomorphus alfredi]]* (Boulenger, 1898) – σφηνόμορφος ο αλφρέδειος
* *Sphenomorphus annamiticus* (Boettger, 1901) – σφηνόμορφος του Βιετνάμ
* *[[Sphenomorphus annectens]]* (Boulenger, 1897) – σφηνόμορφος ο προσδεδεμένος
* *[[Sphenomorphus anomalopus]]* (Boulenger, 1890) – σφηνόμορφος ο ανωμαλόπους
* *[[Sphenomorphus anotus]]*, Greer, 1973 – σφηνόμορφος ο άνωτος
* *Sphenomorphus apalpebratus*, Datta-Roy, Das, Bauer, Lyngdoh-Tron & Karanth, 2013
* *[[Sphenomorphus bacboensis]]* (Eremchenko, 2003)
* *[[Sphenomorphus bignelli]]*, Schmidt, 1932
* *[[Sphenomorphus brunneus]]*, Greer & F. Parker, 1974
* *[[Sphenomorphus buenloicus]]*, Darevsky & V.S. Nguyen, 1983
* *[[Sphenomorphus buettikoferi]]* (Lidth de Jeude, 1905)
* *[[Sphenomorphus cameronicus]]*, Smith, 1924
* *[[Sphenomorphus capitolythos]]*, Shea & Michels, 2008
* *[[Sphenomorphus celebensis]]* (F. Müller, 1894) – σφηνόμορφος της Κελέβης
* *[[Sphenomorphus cinereus]]*, Greer & F. Parker, 1974
* *[[Sphenomorphus concinnatus]]* (Boulenger, 1887) – σφηνόμορφος ο κομψός
* *[[Sphenomorphus consobrinus]]* (W. Peters & Doria, 1878)
* *[[Sphenomorphus cophias]]*, Boulenger, 1908
* *[[Sphenomorphus courcyanus]]* (Annandale, 1912)
* *[[Sphenomorphus cranei]]*, Schmidt, 1932 – σφηνόμορφος του Κρέιν
* *[[Sphenomorphus crassus]]*, Inger, Lian, Lakim & Yambun, 2001
* *[[Sphenomorphus cryptotis]]*, Darevsky, Orlov & Cuc, 2004
* *[[Sphenomorphus cyanolaemus]]*, Inger & Hosmer, 1965 – σφηνόμορφος ο κυανόλαιμος
* *[[Sphenomorphus darlingtoni]]* (Loveridge, 1945)
* *Sphenomorphus dekkerae*, Shea, 2017
* *[[Sphenomorphus derooyae]]* (De Jong, 1927)
* *[[Sphenomorphus diwata]]*, W. Brown & Rabor, 1967
* *[[Sphenomorphus dussumieri]]* (A.M.C. Duméril & Bibron, 1839)
* *[[Sphenomorphus fasciatus]]* (Gray, 1845)
* *[[Sphenomorphus forbesi]]* (Boulenger, 1888)
* *[[Sphenomorphus fragilis]]* (Macleay, 1877)
* *[[Sphenomorphus fragosus]]*, Greer & F. Parker, 1967
* *[[Sphenomorphus fuscolineatus]]*, Greer & Shea, 2004
* *[[Sphenomorphus grandisonae]]*, Taylor, 1962 – σφηνόμορφος του Grandison
* *[[Sphenomorphus granulatus]]* (Boulenger, 1903)
* *[[Sphenomorphus haasi]]*, Inger & Hosmer, 1965
* *[[Sphenomorphus helenae]]*, Cochran, 1927
* *[[Sphenomorphus incognitus]]* (Thompson, 1912) – σφηνόμορφος ο άγνωστος
* *[[Sphenomorphus indicus]]* (Gray, 1853) – σφηνόμορφος ο ινδικός
* *[[Sphenomorphus jobiensis]]* (A. Meyer, 1874)
* *[[Sphenomorphus kinabaluensis]]* (Bartlett, 1895) – σφηνόμορφος του Κιναμπάλου
* *[[Sphenomorphus latifasciatus]]* (A. Meyer, 1874)
* *[[Sphenomorphus leptofasciatus]]*, Greer & F. Parker, 1974
* *[[Sphenomorphus lineopunctulatus]]*, Taylor, 1962 – σφηνόμορφος ο γραμμόστικτος
* *[[Sphenomorphus longicaudatus]]* (de Rooij, 1915) – σφηνόμορφος ο μακρόουρος
* *[[Sphenomorphus loriae]]* (Boulenger, 1897)
* *[[Sphenomorphus louisiadensis]]* (Boulenger, 1903)
* *[[Sphenomorphus maculatus]]* (Blyth, 1853) – σφηνόμορφος ο στικτός
* *[[Sphenomorphus maculicollus]]*, Bacon, 1967
* *[[Sphenomorphus maindroni]]* (Sauvage, 1879)
* *Sphenomorphus malaisei* (Rendahl, 1937)
* *[[Sphenomorphus malayanus]]* (Doria, 1888) – σφηνόμορφος ο μαλαϊκός
* *[[Sphenomorphus melanopogon]]* (A.M.C. Duméril & Bibron, 1839) – σφηνόμορφος ο μελανοπώγων
* *[[Sphenomorphus meyeri]]* (Doria, 1874)
* *[[Sphenomorphus microtympanum]]*, Greer, 1973
* *[[Sphenomorphus mimicus]]*, Taylor, 1962
* *Sphenomorphus mimikanus* (Boulenger, 1914)
* *[[Sphenomorphus minutus]]* (Meyer, 1874)
* *[[Sphenomorphus modiglianii]]* (Boulenger, 1894)
* *[[Sphenomorphus muelleri]]* (Schlegel, 1837) – σφηνόμορφος του Mueller
* *[[Sphenomorphus multisquamatus]]*, Inger, 1958 – σφηνόμορφος ο πολυφολιδωτός
* *[[Sphenomorphus murudensis]]*, M.A. Smith, 1925
* *[[Sphenomorphus necopinatus]]* (Brongersma, 1942)
* *[[Sphenomorphus neuhaussi]]*, T. Vogt, 1911
* *[[Sphenomorphus nigriventris]]* (De Rooij, 1915) – σφηνόμορφος ο μελανογάστορας
* *[[Sphenomorphus nigrolabris]]* (Günther, 1873) – σφηνόμορφος ο μελανόχειλος
* *[[Sphenomorphus nigrolineatus]]* (Boulenger, 1897) – σφηνόμορφος ο μελανόγραμμος
* *[[Sphenomorphus oligolepis]]* (Boulenger, 1914)
* *[[Sphenomorphus orientalis]]* (Shreve, 1940) – σφηνόμορφος ο ανατολικός
* *[[Sphenomorphus papuae]]* (Kinghorn, 1928)
* *Sphenomorphus phuquocensis*, Grismer, Nazarov, Bobrov, & Poyarkov, 2020 – σφηνόμορφος της Νήσου Φου-Κουόκ
* *[[Sphenomorphus praesignis]]* (Boulenger, 1900)
* *[[Sphenomorphus pratti]]* (Boulenger, 1903)
* *Sphenomorphus preylangensis*, Grismer, Wood, Quah, Anuar, Poyarkov, Thy, Orlov, Thammachoti, & Seiha, 2019
* *[[Sphenomorphus puncticentralis]]*, Iskandar, 1994
* *[[Sphenomorphus rarus]]*, C. Myers & Donnelly, 1991 – σφηνόμορφος ο σπάνιος
* *Sphenomorphus rufus* (Boulenger, 1887)
* *[[Sphenomorphus sabanus]]*, Inger, 1958
* *[[Sphenomorphus sanana]]* (Kopstein, 1926)
* *[[Sphenomorphus sanctus]]* (A.M.C. Duméril & Bibron, 1839) – σφηνόμορφος της Ιάβας
* *[[Sphenomorphus sarasinorum]]* (Boulenger, 1897)
* *[[Sphenomorphus schlegeli]]*, Dunn, 1927
* *[[Sphenomorphus schultzei]]* (T. Vogt, 1911)
* *[[Sphenomorphus scotophilus]]* (Boulenger, 1900) – σφηνόμορφος ο σκοτόφιλος
* *[[Sphenomorphus scutatus]]* (W. Peters, 1867) – σφηνόμορφος ο ασπιδωτός ή σφηνόμορφος του Παλάου
* *[[Sphenomorphus senja]]*, Grismer & Quah, 2015
* *[[Sphenomorphus sheai]]*, T. Nguyen, K. Nguyen, Van Devender, Bonkowski & Ziegler, 2013
* *[[Sphenomorphus shelfordi]]* (Boulenger, 1900)
* *[[Sphenomorphus simus]]* (Sauvage, 1879) – σφηνόμορφος ο βραχύρρινος
* *[[Sphenomorphus solomonis]]* (Boulenger, 1887)
* *[[Sphenomorphus stellatus]]* (Boulenger, 1900)
* *[[Sphenomorphus striolatus]]* (Weber, 1890)
* *Sphenomorphus sungaicolus*, Sumarli, Grismer, Wood, A. Ahmad, Rizal, Ismail, Izam, N. Ahmad & Linkem, 2016
* *[[Sphenomorphus taiwanensis]]*, Chen & Lue, 1987 – σφηνόμορφος της Ταϊβάν
* *[[Sphenomorphus tanahtinggi]]*, Inger, Lian, Lakim & Yambun, 2001
* *[[Sphenomorphus tanneri]]*, Greer & F. Parker, 1967 – σφηνόμορφος του Tanner
* *[[Sphenomorphus taylori]]*, Burt, 1930 – σφηνόμορφος του Taylor
* *[[Sphenomorphus tenuiculus]]* (Mocquard, 1890)
* *[[Sphenomorphus tersus]]* (M.A. Smith, 1916)
* *[[Sphenomorphus tetradactylus]]* (Darevsky & Orlov, 2005)
* *[[Sphenomorphus tonkinensis]]*, Q. Nguyen, Schmitz, T. Nguyen, Orlov, Böhme & Ziegler, 2011 – σφηνόμορφος του Τονκίνου
* *[[Sphenomorphus transversus]]*, Greer & F. Parker, 1971
* *[[Sphenomorphus tridigitus]]* (Bourret, 1939) – σφηνόμορφος ο τριδάκτυλος
* *[[Sphenomorphus tritaeniatus]]* (Bourret, 1937)
* *[[Sphenomorphus tropidonotus]]* (Boulenger, 1897) – σφηνόμορφος ο τροπιδόνωτος
* *[[Sphenomorphus undulatus]]* (W. Peters & Doria, 1878) – σφηνόμορφος ο κυματώδης
* *[[Sphenomorphus vanheurni]]* (Brongersma, 1942)
* *[[Sphenomorphus variegatus]]* (W. Peters, 1867)
* *Sphenomorphus wau*, Shea & Allison, 2021
* *[[Sphenomorphus wollastoni]]* (Boulenger, 1914)
* *[[Sphenomorphus woodfordi]]* (Boulenger, 1887)
* *Sphenomorphus yersini*, S. Nguyen, L. Nguyen, V.D.H. Nguyen, Orlov & Murphy, 2018 – σφηνόμορφος του Yersin
* *[[Sphenomorphus zimmeri]]* (Ahl, 1933)

## Παραπομπές


## Βιβλιογραφία
* Fitzinger, L.: *Systema Reptilium, Fasciculus Primus, Amblyglossae*, εκδ. Braumüller & Seidel, Βιέννη 1843 (*Sphenomorphus*, νέον γένος, σελ.&nbsp;23) (στη λατινική)

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Austin J.J., Arnold E.N.: «Using ancient and recent DNA to explore relationships of extinct and endangered ''Leiolopisma'' skinks (Reptilia: Scincidae) in the Mascarene islands», *Molecular Phylogenetics and Evolution*, τόμ. **39** (2), σσ. 503-511 (2006)
* Greer, Allen E., Patrick David  και Alexandre Teynié: «The Southeast Asian scincid lizard ''Siaphos tridigitus'' Bourret, 1939 (Reptilia, Scincidae): a second specimen», *Zoosystema*, τόμ. **28** (3), σσ. 785-790 (2006) (πλήρες κείμενο σε PDF)
* Shea G.M., Michels J.P.: «A replacement name for ''Sphenomorphus keiensis'' (Kopstein, 1926) from the southeastern Moluccas, Indonesia (Reptilia: Squamata: Scincidae) with a redescription of the species»  *Zoologische Mededelingen*, τόμ. **82** (52), σσ. 737-747 (2008) (PDF)

Σφηνομορφος