Ρους

Ο **Ρους** *(*'Rhus**)'', είναι το γένος από τα περίπου 35 είδη [[ανθοφόρο φυτό|ανθοφόρων φυτών]] και των συγγενικών γενών, στην οικογένεια των Ανακαρδιοειδών (Anacardiaceae). Αναπτύσσονται στις υποτροπικές και εύκρατες περιοχές σε όλο τον κόσμο, ιδιαίτερα στην [[Αφρική]] και τη [[Βόρεια Αμερική]].

==Ετυμολογία, άλλες ονομασίες==
Λέγεται επίσης **βυρσιά** ή **βιρσιά** ή **ρους**, από το Αρχαίο Ελληνικό «» ή, από την παραφθορά του, **ρούδι** ή **σουμάκ** ή **σουμάκι*'. Η λέξη «σουμάκ», προέρχεται από την παλαιά Γαλλική "σουμάκι" (13ος αιώνας), από το Μεσαιωνικό Λατινικό *sumach*, από το Αραβικό *summāq* (سماق), από το Συριακό *summāq* (ܣܡܘܩ) - που σημαίνει «κόκκινο».

==Περιγραφή==
Οι ρόες είναι [[Θάμνος|θάμνοι]] και μικρά [[δένδρο|δένδρα]] που μπορούν να φτάσουν σε ύψος 1-10 μέτρα. Τα [[Φύλλο (βοτανική)|φύλλα]] τους είναι τοποθετημένα σπειροειδώς, συνήθως σε [[πτεροειδές|πτεροειδή ένωση]] *(pinnately compound)*, αν και ορισμένα είδη έχουν τρίφυλλα ή απλά φύλλα. Τα [[άνθος|άνθη]] τους αναπτύσσονται σε πυκνές [[ανθήλη|ανθήλες]] *(panicles)* ή στάχεις 5-30 εκατοστών, κάθε άνθος είναι πολύ μικρό, πρασινωπό, κρεμώδες λευκό ή κόκκινο, με πέντε [[πέταλο|πέταλα]]. Οι [[καρπός|καρποί]] σχηματίζουν πυκνές συστάδες από κοκκινωπές [[Δρύπη|δρύπες]]  οι οποίες ονομάζονται βαρίδια. Οι αποξηραμένοι καρποί κάποιων ειδών θρυμματίζονται για να παράγουν ένα αψύ βυσσινί [[μπαχαρικό]].

Οι ρόες πολλαπλασιάζονται τόσο από τους σπόρους ([[εξάπλωση (σπόρου)|εξαπλώνονται]] από τα πουλιά και τα άλλα ζώα μέσα από τα περιττώματά τους), όσο και από τους νέους [[βλαστός|βλαστούς]] και από τα [[ρίζωμα|ριζώματα]], σχηματίζοντας μεγάλες [[αποικία κλώνου|αποικίες κλώνων]].
<gallery class="center" widths="170px" heights="170px">
Αρχείο:fern frond pinnate.jpg|Ένα απλό πτεροειδές *(unipinnate)* φύλλο από φτέρη, *Blechnum appendiculatum*.
Αρχείο:Caryota bipinnate leaves IMG 5385.JPG|Διπτεροειδή *(bipinnate)* φύλλα, από το είδος του [[Φοίνικας (φυτό)|φοίνικα]] του γένους *Caryota*.
Αρχείο:Petal-sepal.jpg|Τετραμερές άνθος *(Ludwigia octovalvis)* όπου φαίνονται τα πέταλα και τα σέπαλα.
</gallery>

==Καλλιέργεια και χρήσεις==
[[Αρχείο:Sumac.jpg|thumb|left|300px|Σουμάκι μπαχαρικό.]]
Είδη, συμπεριλαμβανομένων του *Ρου του αρωματικού*  *(Rhus aromatica)*, του *Ρου του μικρόφυλλου* *(Rhus microphylla)*, του *μεφιτιδοθάμνου* *(skunkbush), του ρου του τρίλοβου (Rhus trilobata)* *κ.ά.,* είτε καλλιεργούνται ως [[καλλωπιστικό φυτό|καλλωπιστικά φυτά]], είτε φύονται ως άγρια ​​είδη.

===Αρωματικές ουσίες μπαχαρικών και ποτών===
Οι καρποί του ρου αλέθονται σε μια βυσσινί-μωβ σκόνη και χρησιμοποιούνται ως μπαχαρικό στην κουζίνα της [[Μέση Ανατολή|Μέσης Ανατολής]] για να προσθέσουν μια λεμονάτη γεύση στις σαλάτες ή στο κρέας. Στην [[Αραβική κουζίνα]] χρησιμοποιείται ως γαρνιτούρα για μεζέδες όπως το [[χούμους]] και ακόμη προστίθεται σε σαλάτες στην [[Λεβάντες|Ανατολική Μεσόγειο]]. Στην ιρανική (περσική και κουρδική) κουζίνα το σουμάκι προστίθεται στο [[ρύζι]] ή στο [[κεμπάπ]]. Στις κουζίνες της [[Ιορδανία]]ς και της [[Τουρκία]]ς προστίθεται στις σαλάτες, στο κεμπάπ και στο [[λαχματζούν]] *(lahmacun)*. Ο *Ρους ο βυρσοδεψικός* *(Rhus coriaria)* χρησιμοποιείται στο μείγμα μπαχαρικών *ζάαταρ*.

Στη [[Βόρεια Αμερική]] το λείο σουμάκι (*Ρους ο λείος*) *(R. glabra)* και το σουμάκι *staghorn (R. typhina)*, χρησιμοποιούνται μερικές φορές για να κάνουν ένα ποτό που ονομάζεται "σουμακάδα" (από το *"sumac-ade"*), "ινδική λεμονάδα" ή "χυμός ρου". Αυτό το ποτό γίνεται με το μούλιασμα των δρυπών σε δροσερό νερό, τρίβοντάς τες ώστε να εξαχθούν οι ουσίες, στραγγίζοντας το υγρό με ένα βαμβακερό ύφασμα ([[τουλουπάνι|τουλπάνι]]) και γλυκαίνοντάς τες. Οι ιθαγενείς Αμερικανοί χρησιμοποιούν επίσης τα φύλλα και τις δρύπες του ρου σε συνδυασμό με καπνό ([[ταμπάκο]]) σε παραδοσιακά μείγματα καπνίσματος.

===Χρωστική ουσία στη βυρσοδεψία===
Τα φύλλα ορισμένων ειδών ρου δίνουν [[τανίνη]] (ως επί το πλείστον την πυρογαλλόλη-τύπου *(pyrogallol-type)*, μια ουσία που χρησιμοποιείται στη φυτική βαφή κατά την επεξεργασία δερμάτων. Τα δερμάτινα που είναι ψεκασμένα με σουμάκ είναι εύκαμπτα, ελαφρά στο βάρος και ανοιχτόχρωμα. Με τανίνες σουμάκ χρωματίζονται τα δερμάτινα του [[Μαρόκο]]υ.

===Ιατρική χρήση===
Το σουμάκι χρησιμοποιήθηκε ως θεραπεία για αρκετές ελαφράς μορφής ασθένειες στη μεσαιωνική ιατρική, κυρίως στις χώρες της Μέσης Ανατολής (όπου το σουμάκι ήταν πιο εύκολα διαθέσιμο, σε σχέση με την Ευρώπη). Ένα ναυάγιο του 11ου αιώνα στα ανοικτά των ακτών της [[Ρόδος|Ρόδου]], ​​που ανασκάφηκε από τους αρχαιολόγους το 1970, περιείχε εμπορικές ποσότητες από δρύπες ρου. Αυτές θα μπορούσαν να προορίζονταν για χρήση φαρμακευτική, μαγειρική ή για βαφή.  Ο ρους είδους *Rhus typhina* είναι ισχυρό [[αντιοξειδωτικό]], με βαθμολογία *ORAC* πάνω από 1.500 μmol TE/g.
===Άλλες χρήσεις===
Μερικοί μελισσοκόμοι χρησιμοποιούν αποξηραμένα βαρίδια σουμάκ ως πηγή καύσης για το κάπνισμα των μελισσιών τους.

Τα στελέχη του ρου έχουν επίσης μια μαλακή ψίχα στο κέντρο, που είναι χρήσιμη στην παραδοσιακή παρασκευή της αμερικάνικης πίπας καπνίσματος. Χρησιμοποιούνταν συνήθως ως στελέχη πιπών στις βόρειες Ηνωμένες Πολιτείες.

Το αποξηραμένο ξύλο του ρου φθορίζει κάτω από μεγάλου μήκους κύματος [[υπεριώδης|υπεριώδη]] [[ακτινοβολία]].

==Τοξικότητα και έλεγχος==
Μερικά είδη πρότερα αναγνωρισμένα ως είδη ρου, όπως ο [[δηλητηριώδης κισσός]] *(Toxicodendron radicans*, συν. *Rhus Toxicodendron)*, η δηλητηριώδης βελανιδιά *(Toxicodendron diversilobum*, συν. *Rhus diversiloba)* και ο δηλητηριώδης ρους *(Toxicodendron vernix*, συν. *Rhus vernix*), έχουν το αλλεργιογόνο [[ουρουσιόλ]] *(urushiol)* και μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές αλλεργικές αντιδράσεις. Ο δηλητηριώδης ρους αναγνωρίζεται από τις λευκές του δρύπες, οι οποίες διαφέρουν από τις ερυθρές δρύπες του γνήσιου ρου.

Το κλάδεμα του ρου δεν είναι ένα καλό μέτρο ελέγχου, δεδομένου ότι το ξύλο του είναι ελαστικό, με αποτέλεσμα να έχουμε ακανόνιστα, αιχμηρά πρέμνα μετά το κλάδεμα. Το φυτό ανακάμπτει γρήγορα, με νέα αύξηση μετά το κλάδεμα. Οι αίγες θεωρούνται μια αποτελεσματική και γρήγορη μέθοδος ελέγχου του μεγέθους των ρόων, καθώς τρώνε τον φλοιό, ο οποίος βοηθά στην πρόληψη νέων βλαστών.
<gallery class="center" widths="190px" heights="190px">
Αρχείο:Sumac-Drupes.JPG|Δρύπες του *ρου* *staghorn* στο *Coudersport της* [[Πενσυλβάνια]].
Αρχείο:Rhus typhina.JPG|νέο κλαδί *ρου* είδους *staghorn*
Αρχείο:Smooth Sumac (2997144434).jpg|Λείο σουμάκι *(smooth sumac)* *(Rhus glabra)*.
Αρχείο:Sumac fruit.JPG|Καρπός ρου  στο [[Ομάν]]
</gallery>
==Ταξινομική==
Κάποτε ο ρους περιείχε πάνω από 250 είδη. Πρόσφατες έρευνες [[μοριακή φυλογένεση|μοριακής φυλογένεσης]]  προτείνουν τη διάσπαση του ρου εν ευρεία εννοία σε γένη *Actinocheita*, *Baronia*, *Cotinus*, *Malosma*, *Searsia*, *Toxicodendron* και σε ρου γένους *Rhus* εν στενή εννοία. Αν γίνει αυτό, τότε περίπου 35 είδη θα παραμείνουν στο γένος ρους *(Rhus)*. Ωστόσο, τα δεδομένα δεν είναι ακόμα αρκετά σαφή ώστε να διευθετηθεί η σωστή τοποθέτηση όλων των ειδών σε αυτά τα γένη.

===Επιλεγμένα είδη===
;Αφρική (όλα αυτά τα είδη, έχουν μεταφερθεί στο γένος *Searsia*)

;Ασία

;Αυστραλία, Ειρηνικός

;Λεκάνη της Μεσογείου

;Μέση Ανατολή (όλα τα είδη αυτά έχουν μεταφερθεί στο γένος *Searsia*)

;Ανατολική Βόρεια Αμερική

;Δυτική Βόρεια Αμερική

;Μεξικό και Κεντρική Αμερική
* *Rhus muelleri* <small></small> - σουμάκι του *Müller* *(Müller's sumac)* (βορειοανατολικό [[Μεξικό]])
<gallery class="center" caption="" widths="190px" heights="190px">
Αρχείο:Rhus copallinum.jpg|Φύλλα και άνθη από το φτερωτό σουμάκι.
Αρχείο:Rhus sp hybrid SRIC SR 00-05-19.jpg|Απολίθωμα του *Rhus malloryi*.
Αρχείο:Staghorn Sumac fruit.jpg|Σουμάκι του *staghorn* *(staghorn sumac)*.
Αρχείο:Sumac leaf circle.jpg|Κύκλος από φύλλα βυρσιάς.
</gallery>

==Δείτε επίσης==
* [[Ρους ο βυρσοδεψικός]]

== Σημειώσεις ==
<references group="Σημ." />

== Παραπομπές ==
<references />

==Εξωτερικοί σύνδεσμοι (στα Αγγλικά)==

* [http://data.gbif.org/species/13192654 Global Biodiversity Information Facility portal: *Rhus'']
* Sumac at "HikikoRecipes"

Κατηγορία:Ανακαρδιοειδή
Κατηγορία:Μπαχαρικά
Κατηγορία:Μεσογειακή κουζίνα
Κατηγορία:Δρύπες
Κατηγορία:Ξινά τρόφιμα