Σπαθάριος

Ο **σπαθάριος**,  (που σημαίνει «αυτός που φέρει σπάθα) ήταν μια τάξη υστερορωμαϊκών αυτοκρατορικών σωματοφυλάκων στην Αυλή της Κωνσταντινούπολης τον 5ο–6ο αι., και αργότερα έγινε καθαρά τιμητική διάκριση στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.

## Ιστορία
[δεξιά|μικρογραφία| Χρυσό [Σφραγίδα|σφραγιστικό δαχτυλίδι του Ιωάννη, αυτοκρατορικού *σπαθαρίου του* 10ου αι. Eπιγρ.: Κ[ΥΡΙ]Ε ΒΟ[Η[Θ[Ε]Ι Τ[Ω ΣΩ] Δ[ΟΥ]Λ[Ω] ΙΩ[ΑΝΝΗ] CΠ[Α]Θ[Α[ΡΙΩ ...]]
Αρχικά, ο όρος πιθανότατα εφαρμόστηκε τόσο σε ιδιωτικούς, όσο και σε αυτοκρατορικούς σωματοφύλακες. Οι αρχικοί αυτοκρατορικοί *σπαθάριοι* πιθανότατα ήταν ή αργότερα έγιναν και ευνούχοι *[[κουβικουλάριος|cubicularii]]* (ελληνικά: κουβικουλάριοι, δηλ. θαλαμηπόλοι), μέλη του *sacrum cubiculum* (το αυτοκρατορικού «ιερού θάλαμου (κοιτώνος)») επιφορτισμένοι με στρατιωτικά καθήκοντα. Μαρτυρούνται από τη βασιλεία του Αυτοκράτορα Θεοδοσίου Β΄ (βασ. 408–450), όπου ο ευνούχος Χρυσάφιος κατείχε τη θέση. Η ύπαρξη του συγκεκριμένου τίτλου του *σπαθαροκουβικουλαρίου* για ευνούχους το 532 πιθανώς υποδηλώνει την ύπαρξη μέχρι τότε και άλλων, μη ευνούχων, *σπαθαρίων* σε αυτοκρατορική υπηρεσία. Οι διάφοροι στρατηγοί και κυβερνήτες των επαρχιών διατηρούσαν επίσης στρατιωτικούς συνοδούς, που ονομάζοντο *σπαθάριοι*, ενώ αυτοί του Αυτοκράτορα διακρίνονταν με το πρόθεμα *βασιλικοί* («αυτοκρατορικοί»). Ο αξιωματικός που ηγείτο των αυτοκρατορικών *σπαθαρίων* είχε τον τίτλο *[[πρωτοσπαθάριος]]* («πρώτος *σπαθάριος*»), ο οποίος έγινε ξεχωριστή διάκριση πιθανότατα στα τέλη του 7ου αι.

Στις αρχές του 8ου αι. αυτοί οι τίτλοι είχαν χάσει την αρχική τους στρατιωτική χροιά και έγιναν τιμητικοί τίτλοι. Ο τίτλος του *σπαθάριου* ήταν αρχικά αρκετά υψηλός, απονεμήθηκε για παράδειγμα από τον Αυτοκράτορα Ιουστινιανό Β΄ (βασ. 685–695) στον φίλο του και μελλοντικό αυτοκράτορα Λέοντα Γ΄ Ίσαυρο (βασ. 717-741). Ωστόσο σταδιακά παρήκμασε και στο *[[Κλητορολόγιον]]* του 899 κατέχει την έβδομη υψηλότερη θέση στην ιεραρχία των τάξεων των μη ευνούχων, πάνω από τον *[[Ύπατος (Αρχαία Ρώμη)|ύπατο]]* και κάτω από τον *[[Σπαθαροκανδιδάτος|σπαθαροκανδιδάτο]]*. Σύμφωνα με το *Κλητορολόγιο*, το διακριτικό της διάκρισης ήταν ένα χρυσό ξίφος. Ταυτόχρονα, ο όρος *οικείος σπαθάριος* εξακολουθούσε να ορίζει σωματοφύλακα του αυτοκρατορικού *οίκου* («νοικοκυριού»), σε διάκριση από τους *βασιλικούς σπαθαρίους,* που τώρα ήταν οι κάτοχοι της τιμητικής διάκρισης. Ο όρος έπαψε να χρησιμοποιείται μετά το 1075 περίπου, και όταν η Άννα Κομνηνή έγραψε την *[[Αλεξιάδα]]* της στις αρχές του 12ου αι., ο *σπαθάριος* θεωρείτο εντελώς ασήμαντος.

## Άλλες αναφορές
* Στη *[[Lex Alemannorum]]* (79.7), ένας *σπαθάριους* είναι ξιφομάχος.
* Στη μεσαιωνική Μολδαβία, ο s*pătar* ήταν ο φύλακας του βασιλικού ξίφους και του μαχαιριού, διοικητής του ιππικού και δεύτερος στην αρχή του στρατού μετά τον βοεβόδα. 
* Η Ælfric of Eynsham εκφράζει τον *spatharius* ως "σπαθοφόρο": " *swyrd-bora.* *Id est, Ensifer.* "
* Τον 12ο αιώνα, οι *[[Τάξη του Αγίου Ιάκωβου του Ξίφους|Μilites Ordinis Militaris S. Jacobi de la Spatha]]*, ένα πορτογαλικό ιπποτικό τάγμα, ήταν γνωστοί ως *Spatharii*.

## Βιβλιογραφικές αναφορές

## Πηγές
* Bury, J. B. (1911). The Imperial Administrative System of the Ninth Century – With a Revised Text of the Kletorologion of Philotheos. London: Oxford University Press. OCLC 1046639111 – via Archive.org.
Kazhdan, Alexander (1991). "Spatharios". In Kazhdan, Alexander (ed.). The Oxford Dictionary of Byzantium.
* 

Κατηγορία:Βυζαντινοί αυλικοί τίτλοι
Κατηγορία:Λήμματα που περιέχουν κείμενο στα ρουμάνικα