Κατάλογος Βυζαντινών σφετεριστών

Ακολουθεί κατάλογος αυτών που διεκδίκησαν την εξουσία στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία από το 395 που ο Αρκάδιος ανέλαβε την εξουσία ως το 1453 οπότε αλώθηκε η Κωνσταντινούπολη.

## Σφετεριστές που έγιναν Αυτοκράτορες
Οι παρακάτω από δική τους πρωτοβουλία εξεγέρθηκαν με στρατό ή έκαναν πραξικόπημα στο Παλάτι και ανήλθαν στον θρόνο:
* Βασιλίσκος
* Φωκάς
* Ηράκλειος
* Λεόντιος
* Τιβέριος Γ΄ (Αψίμαρος)
* Φιλιππικός Βαρδάνης
* Αναστάσιος Β΄ (Αρτέμιος)
* Θεοδόσιος Γ΄ ο Αδραμυττηνός
* Λέων Γ΄ ο Ίσαυρος
* Νικηφόρος Α΄ ο λογοθέτης
* Λέων Ε΄ ο Αρμένιος
* Μιχαήλ Β΄ ο Τραυλός
* Βασίλειος Α΄ ο Μακεδών
* Ιωάννης Α΄ Τσιμισκής
* Ισαάκιος Α΄ Κομνηνός
* Νικηφόρος Γ΄ Βοτανειάτης
* Αλέξιος Α΄ Κομνηνός
* Ανδρόνικος Α΄ Κομνηνός
* Ισαάκιος Β΄ Άγγελος
* Αλέξιος Γ΄ Άγγελος
* Αλέξιος Δ΄ Άγγελος
* Αλέξιος Ε΄ Δούκας
* Ανδρόνικος Γ΄ Παλαιολόγος
* Ιωάννης ΣΤ΄ Καντακουζηνός
* Ανδρόνικος Δ΄ Παλαιολόγος
* Ιωάννης Ζ΄ Παλαιολόγος

## Σφετεριστές που δεν επέτυχαν να γίνουν Αυτοκράτορες
Οι παρακάτω προτάθηκαν από το πλήθος ή προσπάθησαν μόνοι τους ή εξεγέρθηκαν με στρατό και ίσως αυτοανακηρύχθηκαν σε μία περιοχή, αλλά τελικά δεν ανήλθαν στον θρόνο. Η χρονολογία στην παρένθεση είναι η απόπειρα σφετερισμού. 

### Επί Ζήνωνος 474-491
* Μαρκιανός (σφετεριστής) (479). Ο γαμπρός του Ζήνωνα, που δυσαρεστήθηκε με την άνοδο εκείνου στον θρόνο. Κατέλαβε το Ιερό Παλάτιο, αλλά μετά συνελήφθη. Πέρασε το υπόλοιπο της ζωής του φυλακισμένος σε φρούριο στην Ισαυρία.
* Λεόντιος (σφετεριστής) (484-488). Διοικητής από την Ισαυρία, που ο Ζήνωνας τον έστειλε να καταστείλει την εξέγερση του Ιλλού, αλλά αυτοανακηρύχθηκε αυτοκράτορας, αφού τον έπεισε ο Ίλλος. Ο Ζήνωνας τον πολιόρκησε στο φρούριο Παπύριο για 4 έτη και όταν το κατέλαβε, τον εκτέλεσε.

### Επί Αναστασίου Α΄ 491-518
* Λογγίνος (ύπατος το 486) (491-492). Αδελφός του Ζήνωνα, ξεκίνησηε εξέγερση για να ενισχύσει τη διαδοχή του, αλλά νικήθηκε. Διέφυγε στην Αίγυπτο, όπου απεβίωσε.
* Αρεόβινδος Δαγαλάιφος Αρεόβινδος (512). Ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας από το πλήθος σε μία εξέγερση στην Κωνσταντινούπολη, αλλά αρνήθηκε να αποδεχθεί την ανακήρυξη. 

### Επί Ιουστίνου Α΄ 518-527
* Θεόκριτος (δομέστικος) (518). Ήταν κόμης δομεστικόρουμ όταν προσπάθησε να εξαγοράσει υποστήριξη για την άνοδό του στον θρόνο, μετά το τέλος του Αναστάσιου Α΄.  

### Επί Ιουστινιανού Α΄ 527-565
* Ιουλιανός μπεν Σαμπάρ (529-531). Ηγέτης μίας εξέγερσης των Σαμαρειτών, ανακηρύχθηκε *βασιλιάς του Ισραήλ*. Κατάφερε να ελέγξει όλη τη Σαμάρια, μετά όμως νικήθηκε.
* Υπάτιος (ύπατος το 500) (532). Ανιψιός του Αναστασίου Α΄. Ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας κατά τη στάση του Νίκα.
* Στότζας (536-545). Ρωμαίος στρατιωτικός που εκλέχθηκε ηγέτης από στρατό που εξεγέρθηκε, μόλις κατέλαβε το Βανδαλικό βασίλειο της Αφρικής. Προσπαθώντας να εγκαθιδρύσει ένα νέο βασίλειο, νικήθηκε και τραυματίστηκε μοιραία το 545. 
* Ιωάννης Κοττιστής (537). Από τη Μεσοποταμία, ήταν στρατιωτικός του πεζικού, που ανακηρύχθηκε "αυτοκράτορας" από τα στρατεύματά του, αλλά 4 ημέρες μετά νικήθηκε από τις Αυτοκρατορικές δυνάμεις στον Δάρα.

### Επί Ηρακλείου
* Κομεντίολος (αδελφός του Φωκά) (610-611).
* Ιωάννης της Κόντσα (617).
* Ελευθέριος (έξαρχος) (619).
* Ιωάννης Αθαλάριχος (635).

### Επί Κώνστα Β΄
* Μαυρίκιος ο Χαρτουλάριος (642).
* Βαλεντίνος (σφετεριστής) (644).
* Γρηγόριος ο Πατρίκιος (646-647).
* Ολύμπιος (έξαρχος) (650-652).
* Θεόδωρος Πασαγνάθης (651-652).
* Ελευθέριος ο Νεότερος (665-666).
* Σαβώριος (667-668).

### Επί Κωνσταντίνου Δ΄
* Μιζίζιος (668-669).

### Επί Ιουστινιανού Β΄ Ρινότμητου
* Γεώργιος (710-711).

### Επί Λέοντα Γ΄ Ισαύρου
* Βασίλειος Ονομάγουλος (718).
* Κοσμάς (727).
* Τιβέριος Πετάσιος (729-730).
* Βισέρος (737).

### Επί Κωνσταντίνου Ε΄ Εικονομάχου
* Αρτάβασδος και Νικηφόρος (742-743).

### Επί Λέοντος Δ΄ Χαζάρου
* Νικηφόρος (καίσαρ), α΄ φορά (776).

### Επί Κωνσταντίνου ΣΤ΄
* Νικηφόρος, β΄ φορά (780 και 792).
* Ελπίδιος (στρατηγός Σικελίας)

### Επί Ειρήνης της Αθηναίας
* Νικηφόρος, γ΄ φορά (797 και 799).
* Σταυράκιος (ευνούχος) (799-800).

### Επί Νικηφόρου Α΄ λογοθέτου
* Βαρδάνης Τούρκος (803).
* Αρσαβήρ (808).

### Επί Μιχαήλ Α΄ Ραγκαβέ
* Νικηφόρος, δ΄ φορά (812).

### Επί Μιχαήλ Β΄ εξ Αμορίου
* Θωμάς ο Σλάβος (821-823).
* Ευφήμιος (Σικελίας) (826-827).

### Επί Θεοφίλου
* Θεόφοβος (838-839)

### Επί Μιχαήλ Γ΄ Τραυλού
* Καρβέας (843-863)

### Επί Βασιλείου Α΄ Μακεδόνος
* Χρυσόχειρ (863-872). Ανιψιός του Καρβέα, διαδέχθηκε τον θείο του, αλλά νικήθηκε στη μάχη του Βαθέος Ρύακος και εκτελέστηκε.
* Ιωάννης Κουρκούας (9ος αι.) (886). Ηγέτης μίας ευρείας συνωμοσίας κατά του Βασιλείου Α΄, την οποία πρόδωσε ο παρακοιμώμενός του.

### Επί Λέοντα ΣΤ΄ Σοφού
* Ανδρόνικος Δούκας (στρατηγός υπό τον Λέοντα ΣΤ΄) (906-907).

### Επί Κωνσταντίνου Ζ΄ Πορφυρογέννητου
* Κωνσταντίνος Δούκας (σφετεριστής) (913). 
* Λέων Φωκάς ο Πρεσβύτερος (919). 
* Βάρδας Βοϊλας (923).
* Βασίλειος ο Χαλκόχειρ (932).

### Επί Νικηφόρου Β΄ Φωκά
* Καλοκυρός (968-971).

### Επί Ιωάννη Α΄ Τσιμισκή
* Λέων Φωκάς ο Νεότερος (970).

### Επί Βασιλείου Β΄ Βουλγαροκτόνου
* Βάρδας Φωκάς ο νεότερος (971 και 987-989).
* Βάρδας Σκληρός (96-979 και 987-990).
* Νικηφόρος Φωκάς Βαρυτράχηλος (1022).

### Επί Κωνσταντίνου Η΄ Μακεδόνων
* Κωνσταντίνος Βούρτζης (1025).
* Νικηφόρος Κομνηνός (1025).
* Βάρδας Φωκάς (1026).

### Επί Ρωμανού Γ΄ Αργυρού
* Κωνσταντίνος Διογένης (στρατηγός) (1029 και 1032).
* Βασίλειος Σκληρός (1033).

### Επί Μιχαήλ Δ΄ Παφλαγόνα
* Ελπίδιος Βραχάμιος (1034).
* Κωνσταντίνος Θ΄ Μονομάχος (1034 και 1038)
* Βασίλειος Συναδηνός (1040)
* Μιχαήλ Α΄ Κηρουλάριος (1040)
* Γρηγόριος Ταρωνίτης (1040).
* Ατενούλφος (αδερφός του Πανδούλφου Γ΄ του Βενεβέντου) (1040-1042).
* Πέτρος Δελεάνος (1040-1041).

### Επί Κωνσταντίνου Θ΄ Μονομάχου
* Αργυρός του Μπάρι (1042).
* Θεόφιλος Ερωτικός (1042).
* Γεώργιος Μανιάκης (1042-1043).
* Στέφανος Περγαμηνός (1043).
* Λέων Τορνίκιος (1047).
* Νικηφόρος Καμπανάρης (1050).
* Ρωμανός Βοΐλας (1051).
* Κωνσταντίνος Βαρύς (1052).

### Επί Θεοδώρας Μακεδόνων
* Νικηφόρος Πρωτεύων (1055).

### Επί Μιχαήλ ΣΤ΄ Στρατιωτικού
* Θεοδόσιος Μονομάχος (1056).
* Νικηφόρος Βρυέννιος (εθνάρχης) (1057).
* Ερβέβιος Φραγκόπουλος (1057).

### Επί Μιχαήλ Ζ΄ Δούκα
* Φιλάρετος Βραχάμιος (1071-1078).
* Κωνσταντίνος Μπόντιν (1072).
* Ρουσέλ ντε Μπαγιέλ (1073-1074).
* Ιωάννης Δούκας (καίσαρ) (1074).
* Νέστωρ (1076-1078).
* Λέβον Δαβατάνος (1077-1078).
* Νικηφόρος Βρυέννιος ο Πρεσβύτερος (1077-1078).

### Επί Νικηφόρου Γ΄ Βοτανειάτη
* Κωνστάντιος Δούκας (1078).
* Νικηφόρος Βασιλάκης (1078).
* Νικηφόρος Μελισσηνός (στρατηγός) (1080-1081).
* Ρουπέν Α΄ της Αρμενίας (1080-1085).

### Επί Αλεξίου Α΄ Κομνηνού
* Ραίκτωρ (1081).
* Κωνσταντίνος Ουμβερτόπουλος (1091).
* Τζαχάς (1092).
* Ιωάννης Κομνηνός (δουξ Δυρραχίου) (1092).
* Καρύκης (1093).
* Ραψομάτης (1093).
* Μιχαήλ Ταρωνίτης (1094).
* Κωνσταντίνος Διογένης (διεκδικητής) (1094).
* Νικηφόρος Διογένης (1094).
* Γρηγόριος Ταρωνίτης, κυβερνήτης της Χαλδίας (1104).
* Μιχαήλ Ανεμάς (1105).
* Ααρών (1107).
* Ψευδο-Λέων Διογένης (1116).

### Επί Ιωάννου Β΄ Κομνηνού
* Κασσιανός (1126-1130).
* Κωνσταντίνος Γαβράς (1126-1140).

### Επί Μανουήλ Α΄ Κομνηνού
* Θόρος Β΄ της Αρμενίας (1145-1169).
* Ανδρόνικος Α΄ Κομνηνός (1154).
* Αλέξιος Αξούχος (1167).

### Επί Αλεξίου Β΄ Κομνηνού
* Ανδρόνικος Κοντοστέφανος
* Ανδρόνικος Άγγελος
* Ιωάννης Κομνηνός Βατάτζης
* Θεόδωρος Άγγελος

### Επί Ανδρονίκου Α΄ Κομνηνού
* Ανδρόνικος Λαπαρδάς (1183).
* Θεόδωρος Καντακουζηνός (1184).
* Ισαάκιος Κομνηνός της Κύπρου (1184-1191).
* Αλέξιος Κομνηνός (1185). Μικρανιψιός του Μανουήλ Α΄ Κομνηνού.
* Αλέξιος Κομνηνός (1185). Νόθος γιος του Μανουήλ Α΄ Κομνηνού.

### Επί Ισαακίου Β΄ Αγγέλου
* Ανδρόνικος Βρυέννιος (1186).
* Αλέξιος Βρανάς (1187).
* Θεόδωρος Μαγκαφάς (1188-89 και 1204-06)
* Κωνσταντίνος Τατίκιος (1190).
* Βασίλειος Χότζας (1190-1204).
* Κωνσταντίνος Ασπιέτης (1190/91).
* Ισαάκιος Κομνηνός (1191).
* Ψευδο-Αλέξιος Β΄ (1191).
* Ψευδο-Αλέξιος Β΄ (1192). Άλλος διεκδικητής, που εξεγέρθηκε στην Παφλαγονία. 
* Κωνσταντίνος Άγγελος Δούκας (1193).

### Επί Αλεξίου Γ΄ Αγγέλου
* Αλέξιος Κοντοστέφανος (1195 και 1200),
* Ψευδο-Αλέξιος Β΄ (1196). Ακόμη ένας διεκδικητής, που ισχυρίστηκε ότι ήταν γιος του Μανουήλ Α΄ Κομνηνού. Εξεγέρθηκε στη Νικομήδεια, αλλά συνελήφθη και τυφλώθηκε.
* Ιβαγκός(1198-1200).
* Δοβρομηρός Χρύσος (1198-1202).
* Μιχαήλ Καντακουζηνός (1199).
* Ιωάννης Κομνηνός ο Παχύς (1201).
* Λέων Χαμάρετος (1200-1206).
* Μιχαήλ Α΄ Κομνηνός Δούκας Άγγελος (1200-1201).
* Λέων Σγουρός (1201-1208).
* Ιωάννης Σπυριδωνάκης (1201).

### Επί Αλεξίου Δ΄ Αγγέλου
* Λέων Γαβαλάς (1203-1239).
* Νικόλαος Καναβός (1204).

### Επί Θεοδώρου Α΄ Λάσκαρη
* Μανουήλ Μαυροζώμης (1204-1206).
* Σάββας Ασιδηνός (1204-1206).
* Άγιος Θεόδωρος ο Γαβράς (1204-1208).
* Δαυίδ Κομνηνός (1204-1207).
* Ιωάννης Καντακουζηνός (1205-1209).
* Αλέξιος Ασπιέτης (1205).
* Θεόδωρος Βρανάς (1205-1206).
* Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας (1215-1230).

### Επί Ιωάννου Γ΄ Βατάτζη
* Ισαάκιος Λάσκαρης και Αλέξιος Λάσκαρης (1224).
* Ανδρόνικος Νεστόργος και Ισαάκιος Νεστόργος (1224).
* Μανουήλ Κομνηνός Δούκας (1230-1237), αδελφός του Θεοδώρου.
* Ιωάννης Κομνηνός Δούκας (1237-1242), γιος του Θεοδώρου.
* Ιωάννης Γαβαλάς (1239-1250).

### Επί Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγου
* Ψευδο-Ιωάννης Δ΄ Λάσκαρης (1262).
* Ιωάννης Α΄ Δούκας (1280).

### Επί Ανδρονίκου Β΄ Παλαιολόγου
* Κωνσταντίνος Παλαιολόγος (γιος Μιχαήλ Η΄) (1292).
* Αλέξιος Φιλανθρωπηνός (1295).
* Ιωάννης Δριμύς (!305).
* Ιωάννης Κομνηνός Παλαιολόγος (1326-1327).

### Επί Ανδρονίκου Γ΄ Παλαιολόγου
* Συργιάννης Παλαιολόγος (1333-1334).

### Επί Ιωάννου Ε΄ Παλαιολόγου
* Νικηφόρος Β΄ Ορσίνι (1339-40 και 1356-59).
* Μιχαήλ Γαβριηλόπουλος (1342).
* Στέφανος Δουσάν (1346-1355).
* Ματθαίος Καντακουζηνός (1354-1357).
* Στέφανος Ούρος Ε΄ (1355-1371).
* Ιωάννης Λιμπιδάριος (1356).
* Συμεών Ούρεσης Παλαιολόγος (1356-1370).
* Θωμάς Β΄ Πρελιούμποβιτς (1366-1382).
* Ανδρόνικος Δ΄ Παλαιολόγος (1373 και 1384).

### Επί Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγου
* Θεοδόσιος Κύπριος (1402).

### Επί Ιωάννου Η΄ Παλαιολόγου
* Δημήτριος Παλαιολόγος (1442 και 1448). Αδελφός του Ιωάννη Η΄, διεκδίκησε τον θρόνο το 1442. Αν και επιχείρησε να χρησιμοποιήσει την αντι-Καθολική μερίδα που ήταν εναντίον του Ιωάννη Η΄, εγκαταλήφθηκε από τον στρατό του και εξορίστηκε στη Σηλυ(μ)βρία. Προσπάθησε πάλι να σφετεριστεί τον θρόνο το 1448 όταν απεβίωσε ο Ιωάννης Η΄, αλλά αντέδρασε η μητέρα του, που υποστήριξε τον μεγαλύτερο Κωνσταντίνο ΙΑ΄.

## Δείτε επίσης
* Κατάλογος βυζαντινών εξεγέρσεων και εμφυλίων πολέμων

## Πηγές
* Bartusis, Mark C. (1997). The Late Byzantine Army: Arms and Society 1204–1453. University of Pennsylvania Press. ISBN 0-8122-1620-2.
* Kazhdan, Alexander, ed. (1991), Oxford Dictionary of Byzantium, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-504652-6
* Kaegi, Walter Emil (1981), Byzantine Military Unrest, 471–843: An Interpretation, Amsterdam: Adolf M. Hakkert, ISBN 90-256-0902-3
* Savvides, Alexios G. K. (1995). Μελέτες Βυζαντινής Ιστορίας 11ου - 13ου αιώνα. 2η Έκδοση με διορθώσεις και συμπληρώσεις [Studies in Byzantine History of the 11th–13th centuries. 2nd Edition with corrections and additions] (in Greek). Athens: M. Kardamitas Publications. ISBN 960-354-019-6.
* Treadgold, Warren T. (1997). A History of the Byzantine State and Society. Stanford, CA: Stanford University Press. ISBN 0-8047-2630-2.