Ισπανοεβραϊκή γλώσσα

Η **Ισπανοεβραϊκή γλώσσα**, γνωστή επίσης ως **Λαντίνο** ή *Λαδίνο* (λαντίνο: *djudeo-espanyol*, εβραϊκά: גודיאו-איספאנייול), είναι ποικιλία της ισπανικής (καστιλιάνικης), η οποία ομιλείται επί πολλούς αιώνες από τους Σεφαραδίτες, τους Εβραίους που εκδιώχθηκαν από την Ισπανία το 1492. Όπως συνέβη και με τη γλώσσα Γίντις (γερμανοεβραϊκή), η ισπανοεβραϊκή γλώσσα έχει υποστεί την έντονη επίδραση της Εβραϊκής και γράφεται με χαρακτήρες του λατινικού αλφαβήτου στα περισσότερα μέρη, ενώ στο Ισραήλ προτιμάται το εβραϊκό αλφάβητο.

## Ονομασία της γλώσσας
Οι περισσότεροι ομιλητές της γλώσσας προτιμούν την ονομασία *Ισπανοεβραϊκή*. Ο όρος *Λαντίνο*, που προέρχεται από το επίθ. *latino* «λατινικός», θα μπορούσε να προκαλέσει σύγχυση με την επίσης ρομανική Λαδινική γλώσσα, που ομιλείται στη Β. Ιταλία και φέρει το ιταλ. όνομα *Ladino*. Άλλα ονόματα με τα οποία αποκαλείται η γλώσσα είναι τα ακόλουθα: *Σεφαραδίτικη, Γιουντέσμο* (Dzhudezmo / Judezmo) και (στην Εβραϊκή γλώσσα) *Spanyolit* (εβρ. לאדינו).

Θα μπορούσε, σε γενικές γραμμές, να λεχθεί ότι η ονομασία *Λαντίνο* προτιμάται από τους μη ειδήμονες, ενώ η ονομασία *Ισπανοεβραϊκή* χρησιμοποιείται στα γλωσσολογικά εγχειρίδια από τους ρομανιστές γλωσσολόγους. Οι γλωσσολόγοι του Ισραήλ έχουν ακολουθήσει την ονομασία *Dzhudezmo*.

Στο παρόν άρθρο ακολουθείται η επιστημονικώς ορθή (από πλευράς ταξινομήσεως) ονομασία *Ισπανοεβραϊκή γλώσσα*.

Η απόδοση της ονομασίας *Λαντίνο* στην εν λόγω γλώσσα δεν είναι απολύτως σαφής. Πριν από την εκδίωξη των Εβραίων από την Ισπανία, η λέξη σήμαινε απλώς «Ισπανικά» και δήλωνε ειδικότερα τη λογοτεχνική Ισπανική εν αντιθέσει προς τις διαλέκτους, καθώς και την Ισπανική γλώσσα σε αντιδιαστολή προς την Αραβική. Μετά την εκδίωξή τους οι Εβραίοι της Ισπανίας χρησιμοποιούσαν τη λέξη αναφερόμενοι στην προφορική απόδοση της Βίβλου στην παλαιά Ισπανική. Κατ’ επέκταση ως *Λαντίνο* έφθασε να δηλώνεται γενικότερα το ύφος της Ισπανικής, όχι μόνο στη Βιβλική μετάφραση, ακριβώς όπως οι Κούρδοι Εβραίοι γενίκευσαν την ονομασία Ταργκούμ ώστε να δηλώνει την Ιουδαιο-Αραμαϊκή γλώσσα. Για τον λόγο αυτόν, σχολαστικοί Εβραίοι λόγιοι, όπως ο Χαΐμ Βιδάλ Σεφιχά (Haim Vidal Sephiha), προτιμούν να κρατούν τον όρο *Λαντίνο* αποκλειστικά για την εξεβραϊσμένη μορφή της γλώσσας που χρησιμοποιήθηκε σε Βιβλικές μεταφράσεις, οι οποίες βασίστηκαν στην παραδοσιακή προφορική απόδοση που μνημονεύθηκε ανωτέρω.

## Ιστορική αναδρομή
[right|thumb|200px|Υπογεγραμμένο αντίγραφο από το Διάταγμα της [Αλάμπρα, με το οποίο περ. 200.000 Εβραίοι εκδιώχθηκαν από την Ισπανία το 1492]]

Οι Εβραίοι εκδιώχθηκαν από την Ισπανία μετά την έκδοση του διατάγματος της Αλάμπρα στις 2 Αυγούστου 1492, το οποίο υποχρέωνε όσους Εβραίους δεν μεταστρέφονταν στον χριστιανισμό να εγκαταλείψουν την ισπανική επικράτεια. Η πλειονότητα επέλεξε τον δρόμο της εξορίας και ίδρυσε κοινότητες σε διάφορες περιοχές της Ευρώπης και της Μεσογείου. Σε αυτές συγκαταλέγονται η Ολλανδία, η Ιταλία, το Μαρόκο, η Τουρκία, η Θεσσαλονίκη και η Ρόδος, καθώς και άλλες ζώνες της ανατολικής Μεσογείου και της Βόρειας Αφρικής.
Οι εξόριστοι Εβραίοι έγιναν ευνοϊκά δεκτοί στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και στη βαλκανική της επικράτεια, πράγμα που συνετέλεσε στο να σχηματίσουν πολλές κοινότητες σε αυτές τις περιοχές. Λόγω της προέλευσής τους, άρχισαν να αποκαλούνται *Sefardim* (*
2. *Besássesme de besos de su boca, que mijoris tus querencias  más que vino.*
3. *A güesmo de tus azeites buenos, azeite fue vaciado tu fama, por tanto mancevas te amaron.*
4. *Sontráeme detrás de ti. Coreremos.Trúxome el rey a sus cámaras. Agozar mos hemos con ti; Enmenteremos tus querencias más que vino, derechedades te amaron.*
5. *Negra yo y donosa, güenyas de Yerusaláin, como tiendas de Kedar, como telas de xelomó.*
6. *Non escarnexcades en mí, que yo denegrida, que me desfetijó el sol. Hijos de mi madre enrecieron en mí; pusiéronme gudradera alas vinyas, la vinya que a mí, non guadri.*
7. *Denuncia a mi el que amó mí alma. ¿Cómo pacerás, como yaceras en las siestas? ¿Porque sere como enbuelta sovre rebanyos de tus conpanyeros?*
8. *¿Si no sabes a ti la hermosa en las mujeres? Sal a ti en carcanyales de la oveja y ve a tus cabritos sovre moradas de los pastores.*
9. *A mi cavallaría en cuatregas de Paró te assemejí, mi companyera.*
10. * Se hermosearon tus quexadas con las axorcas, tu cerviç con las xarpas.*
11. * Axorcas de oro haremos a ti, con pinturias de la plata. *
12. *Hasta que el rey en su rescovda, mi almiçcle dio su güesmo.*
13. *Atadero del almiçcle, mi querido a mí entre mis pechos yacerá.*
14. * Racimo del alcanfor mi querido a mí, entre las vinyas de Enguedi.*
15. * Ec tú hermosa, mi companyera. Ec tú hermosa, tus ojos como de palombino.*
16. * Ec tú hermoso mi querido, también savroso, también nuestro lecho revedrido.*
17. *Vergas de muestra casa, alarzes. Muestros corredores broxes. *

==Υποσημειώσεις==
<div style="font-size:90%;"><references/></div></div>

==Βιβλιογραφία==
* Bunis, David M., 1999: *Judezmo: Αn introduction to the language of the Sephardic Jews of the Ottoman Empire*. Jerusalem 
* Lleal, Coloma, 1992: *A propósito de una denominación: El judeoespañol*. Alicante: Centro Virtual Cervantes. [http://www.cervantesvirtual.com/FichaObra.html?Ref=19944]
* Markus, Shimon, 1965: *Ha-safa ha-sefaradit-yehudit* [Η ισπανοεβραϊκή γλώσσα], Jerusalem.
* Nehama, Joseph, 1977: *Dictionnaire du judéo-espagnol*, Madrid.
* Socolovsky, Jerome: «Lost Language of Ladino Revived in Spain», *Morning Edition'', National Public Radio, March 19, 2007. http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=8989551

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* 


Κατηγορία:Εβραιορομανικές γλώσσες
Κατηγορία:Επαπειλούμενες ρομανικές γλώσσες
Κατηγορία:Σεφαρδιτικός εβραϊκός πολιτισμός
Κατηγορία:Γλώσσες της Τουρκίας
Κατηγορία:Γλώσσες της Ελλάδας
Κατηγορία:Γλώσσες της Ισπανίας
Κατηγορία:Γλώσσες της διασποράς
Κατηγορία:Επαπειλούμενες γλώσσες της διασποράς
Κατηγορία:Γλώσσες του Ισραήλ
Κατηγορία:Σοβαρά επαπειλούμενες γλώσσες