Ζάκυνθος

Η **Ζάκυνθος** είναι ένα από τα νησιά των Επτανήσων. Είναι το ενδέκατο σε έκταση νησί στην Ελλάδα, καθώς και το τρίτο σε έκταση (μετά την Κεφαλονιά και την Κέρκυρα) και δεύτερο σε πληθυσμό (μετά την Κέρκυρα) νησί στα Επτάνησα. Η έκτασή της είναι 406 τ. χλμ και ο πληθυσμός ανέρχεται στους 41.180 κατοίκους (απογραφή 2021). Από την Πελοπόννησο απέχει 9,5 ναυτικά μίλια (από την Κυλλήνη του Νομού Ηλείας) και 8,5 ναυτικά μίλια από το πλησιέστερο βόρεια σε αυτή νησί, την Κεφαλονιά. Οι κάτοικοί της καλούνται *Ζακύνθιοι*, ή *Ζακυνθινοί*.
«Υρία», ένα από τα αρχαία ονόματα του νησιού της Ζακύνθου.

## Γεωγραφία
[thumb|225px|Η παραλία με το διάσημο [Ναυάγιο (Ζάκυνθος)|Ναυάγιο της Ζακύνθου]]
Το σχήμα της Ζακύνθου είναι ακανόνιστο τριγωνικό με το μεν βορειότερο άκρο του νησιού να καταλήγει στο ακρωτήριο Σκινάρι, ενώ στο νότιο-νοτιοανατολικό να σχηματίζεται ο κόλπος του Λαγανά μεταξύ των δύο ακρωτηρίων, Μαραθιά δυτικά και Γέρακας, ή Γεράκι, ανατολικό. Μέσα στον κόλπο του Λαγανά υπάρχουν τρία νησιά, το Μαραθωνήσι, ο Άγιος Σώστης και το Πελούζο, ενώ 37 ναυτικά μίλια νότια του Λαγανά βρίσκονται οι νήσοι Στροφάδες.

Ο κόλπος του Λαγανά, με τη μαγευτική παραλία του, έχει ανακηρυχθεί από το 1999 Εθνικό Πάρκο καθώς είναι τόπος ωοτοκίας της υπό εξαφάνιση χελώνας *[[Caretta caretta]]*. Οι δυτικές ακτές έχουν μήκος περίπου 34 χιλιόμετρα είναι βραχώδεις και απότομες σχηματίζοντας πολλές σπηλιές και κολπίσκους. Αντίθετα, οι ανατολικές ακτές που βλέπουν προς την Πελοπόννησο και έχουν μήκος 37 χιλιόμετρα είναι αμμώδεις με όμορφες παραλίες.

## Ιστορία

### Μυθολογία
Η Ζάκυνθος, την οποία ο Όμηρος αναφέρει σαν «*Υλήεσσα*» δηλαδή δασώδη, πήρε το όνομά της από τον πρώτο εποικιστή της τον Ζάκυνθο, γιο του Βασιλιά της Φρυγίας Δάρδανου. Στη συνέχεια την κατέκτησε ο Αρκείσιος, απόγονος του βασιλιά της Κεφαλονιάς Κέφαλου, πατέρας του Λαέρτη, και παππούς του Οδυσσέα. Έτσι περιήλθε η Ζάκυνθος στο Βασίλειο του Οδυσσέα ο οποίος σύμφωνα με το Ομηρικό έπος Οδύσσεια συμμετείχε με δώδεκα πλοία στον Τρωικό πόλεμο. Μετά την επιστροφή του όμως και τον φόνο των μνηστήρων, από τους οποίους είκοσι ήταν από τη Ζάκυνθο, οι Ζακυνθινοί επαναστάτησαν και απέσπασαν το νησί τους από το Βασίλειο του Οδυσσέα. Η Ζάκυνθος ακολουθώντας το πνεύμα που επικρατούσε στις πόλεις - κράτη του αρχαίου Ελληνικού χώρου κυβερνήθηκαν με το πολίτευμα της Δημοκρατίας. Τον 7ο αιώνα π.Χ. οι Ζακυνθινοί ίδρυσαν την **[[Σαγούντο|Ζάκυνθο]]** στην Ιβηρική Χερσόνησο κοντά στη Βαρκελώνη, που απείχε μόλις 1,3 χιλιόμετρα από τη θάλασσα. Κατά τον Στέφανο Βυζάντιο **[[Ζάκυνθος Λιβύης|Ζάκυνθος]]** ή **Ζακυνθία** ήταν και άλλη μια πόλη στη βόρεια Αφρική (η Λιβύη των αρχαίων Ελλήνων), ίσως και αυτή μια άλλη αποικία των Ζακυνθινών.

### Πελοποννησιακός Πόλεμος
Στους Περσικούς πολέμους η Ζάκυνθος έμεινε ουδέτερη. Όταν ξέσπασε ο Πρώτος Πελοποννησιακός Πόλεμος (459 π.Χ. - 446 π.Χ.) ο Αθηναίος στρατηγός Τολμίδης συμμάχησε με τη Ζάκυνθο. Οι Λακεδαιμόνιοι έκαναν ανεπιτυχή επίθεση να καταλάβουν τη Ζάκυνθο (430 π.Χ.), οι Ζακυνθινοί ανήκαν στους αυτόνομους συμμάχους των Αθηναίων και συμμετείχαν στην καταστροφική Εκστρατεία στη Σικελία. Όταν έληξε ο Πελοποννησιακός Πόλεμος η Ζάκυνθος φαίνεται ότι έγινε υποτελής των Σπαρτιατών, ο Τιμόθεος ένας Αθηναίος στρατιωτικός μετέφερε στην επιστροφή του από την Κέρκυρα εξόριστους Ζακυνθινούς (374 π.Χ.) και έκτισε μαζί τους ένα οχυρωμένο φρούριο. Οι εξόριστοι φαίνεται ήταν Ζακυνθινοί που αντιτάχθηκαν στους ηγεμόνες τους όταν έστειλαν για βοήθεια 25 πλοία στους Σπαρτιάτες. Η συμμαχία με τη Ζάκυνθο ήταν πολύ σημαντική για τους Αθηναίους αφού το νησί τους παρείχε τη λιθανθρακόπισσα, ήταν πολύτιμη για να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα στις Αθηναϊκές τριήρεις που ήταν κατασκευασμένες από ξύλο πεύκου. Η εξαγωγή της λιθανθρακόπισσας γινόταν από τη Λίμνη Κερίου χρησιμοποιώντας καλάμια με φύλλα μυρτιάς στην άκρη, μεταφερόταν στην παραλία κάτω από τα ύφαλα ή σε αποθήκες στον Πειραιά που βρισκόταν ο Αθηναϊκός στόλος.

### Ρωμαϊκή εποχή
Τον 3ο αιώνα π.Χ. που η Ζάκυνθος ανήκε στην Αιτωλική Συμπολιτεία την κατέλαβε ο Φίλιππος Ε΄ της Μακεδονίας. Ο Ρωμαίος Πραίτορας κατέλαβε προσωρινά την πόλη της Ζακύνθου εκτός από την Ακρόπολη (211 π.Χ.) αλλά ο Φίλιππος Ε΄ λίγο αργότερα την ανακατέλαβε. Η Ζάκυνθος κατακτήθηκε οριστικά από τη Ρώμη με τον στρατηγό Μάρκο Φούλβιους Νομπίλιορ (191 π.Χ.). Στους Μιθριδατικούς πολέμους δέχτηκε επίθεση από τον στρατηγό του Μιθριδάτη Αρχέλαο αλλά αποκρούστηκε. Οι Ρωμαίοι της παραχώρησαν σχετική αυτονομία, σύμφωνα με την τοπική παράδοση ο χριστιανισμός διαδόθηκε στο νησί από τη Μαρία Μαγδαληνή το 34 μ.Χ. όταν το πλοίο που τη μετέφερε στη Ρώμη σταμάτησε για λίγο στη Ζάκυνθο. 
Στη διάρκεια των πρώτων βυζαντινών χρόνων το νησί λεηλατείται από πειρατές και Βάνδαλους. Τον Μεσαίωνα το νησί ανήκε μέχρι το 1185 στο Βυζαντινό Θέμα Κεφαλληνίας μαζί με τα υπόλοιπα Επτάνησα.

### Η Παλατινή Κομητεία της Κεφαλλονιάς και της Ζακύνθου

Η Παλατινή Κομητεία της Κεφαλλονιάς και της Ζακύνθου την περίοδο (1185 - 1479) ήταν επαρχία του Βασιλείου της Σικελίας. Ο τίτλος του «*Κόμη*» δόθηκε για πρώτη φορά στον Μαργαριτόνε του Μπρίντιζι που πήρε σαν δώρο την Κεφαλλονιά και τη Ζάκυνθο από τον Γουλιέλμο Β΄ της Σικελίας (1185) για τις υπηρεσίες που του είχε προσφέρει. Οι κυβερνήτες της Παλατινής Κομητείας μετά τον Μαργαριτόνε (1185 - 1195) ήταν:

*Οικογένεια Ορσίνι (1195 - 1325)
**Ματθαίος Α΄ Ορσίνι (1195 – 1238)
**Ματθαίος Β΄ Ορσίνι (1238 – 1259)
**Ριχάρδος Α΄ Ορσίνι (1259 – 1304)
**Ιωάννης Α΄ Ορσίνι	(1304 – 1317)
**Νικόλαος Ορσίνι (1317 – 1323)
**Ιωάννης Β΄ Ορσίνι (1323 – 1325)
*Οίκος των Καπετιδών-Ανζού (1325 - 1357)
**Ιωάννης της Γραβίνας (1325 – 1336)
**Ροβέρτος του Τάραντα (1336 – 1357)
*Οίκος των Τόκκων (1357 - 1479)
**Λεονάρδος Α΄ Τόκκος (1357 – 1376)
**Κάρολος Α΄ Τόκκος	(1376 – 1429)
**Κάρολος Β΄ Τόκκος (1429 – 1448)
**Λεονάρδος Γ΄ Τόκκος (1448 – 1479)
**Αντώνιος Τόκκος (1482 - 1483)

### Η επέκταση των Τόκκων στην Ήπειρο

Ο Κάρολος Α΄ Τόκκος έκανε την πρώτη επέκταση του στην ηπειρωτική Ελλάδα όταν κατέκτησε το Αγγελόκαστρο Αιτωλοακαρνανίας (1405). Με τον θάνατο του θείου του Ησαύ Μπουοντελμόντι ο οποίος ήταν αδελφός της μητέρας του Μαγδαληνής κλήθηκε στα Ιωάννινα από τους κατοίκους να κυβερνήσει την πόλη τους (1411). Οι Αλβανοί που ζούσαν στην Ήπειρο αντέδρασαν έντονα και προσπάθησαν να τον εμποδίσουν υπό την ηγεσία του Γιακούμπ Σπάτα. Ο Κάρολος Α΄ Τόκκος τους νίκησε εύκολα, κατέλαβε τα Ιωάννινα (1412), την Άρτα (1416), ενσωμάτωσε τις ηπειρωτικές κατακτήσεις στο Δουκάτο του και ανακηρύχτηκε ταυτόχρονα Δεσπότης της Ηπείρου. Η Οθωμανική αυτοκρατορία έκανε ταυτόχρονα εκείνη την εποχή ταχύτατη προέλαση στην ηπειρωτική Ελλάδα. Ο Κάρολος Α΄ Τόκκος όρισε διάδοχο τον ανεψιό του Κάρολο Β΄, οι πέντε νόθοι γιοι του αντέδρασαν έντονα και κάλεσαν τους Οθωμανούς. Ο Σουλτάνος Μουράτ Β΄ έφτασε στα Ιωάννινα, οι κάτοικοι της πόλης παραδόθηκαν για να αποφύγουν την σφαγή και την κατέκτησε (9 Οκτωβρίου 1430). Ο Κάρολος Β΄ μετακίνησε την πρωτεύουσα του στην Άρτα, εκεί προσπάθησε να ενώσει τους Ορθοδόξους με τους Καθολικούς και επανίδρυσε την Επισκοπή Κεφαλληνίας, Ζακύνθου και Στροφάδων με έδρα την Κεφαλονιά. Με τον φόβο της επέκτασης του Σουλτάνο ζήτησε συμμαχία με την Δημοκρατία της Βενετίας, το Μεγάλο Συμβούλιο το δέχτηκε και του παραχώρησε τον τίτλο του Βενετού ευγενούς.

### Κατάκτηση της Ηπείρου από τους Οθωμανούς και διάλυση του Δεσποτάτου

Τον Κάρολο Β΄ διαδέχθηκε ο γιος του Λεονάρδος Γ΄ Τόκκος (1448), ήταν ακόμα ανήλικος και αιχμάλωτος των Οθωμανών στην Θεσσαλονίκη, οι Οθωμανοί βρήκαν την ευκαιρία να κατακτήσουν και την Άρτα (24 Μαρτίου 1449). Ο Λεονάρδος Γ΄ δραπέτευσε στην Λευκάδα και ζήτησε την βοήθεια του Αλφόνσου Ε΄ της Αραγωνίας, τον ανακήρυξε με κάθε επισημότητα *"Μεγαλοπρεπή δεσπότη Ηπείρου, δούκα Λευκάδας και Κόμη Κεφαλληνίας, Ζακύνθου και Ιθάκης"* (1451). Ο τίτλος του επισκόπου Κεφαλληνίας-Ζακύνθου επανιδρύθηκε ξανά με πρώτο νέο επίσκοπο τον Γεράσιμο Λομβέρδο (1454), τον τίτλο επικύρωσε και η Δημοκρατία της Βενετίας. Ο Λεονάρδος Γ΄ έστειλε τον Γεράσιμο Λομβέρδο στην Βενετία με αίτημα να ζητήσει την προστασία της Δημοκρατίας. Ο Δόγης της Βενετίας Πασκουάλε Μαλιπιέρο έκανε δεκτά τα αιτήματα του και τον έθεσε με διάταγμα υπό την προστασία του (1449). Οι Οθωμανοί κατέκτησαν την Αθήνα, το Δεσποτάτο του Μυστρά και κατόπιν ανακηρύχτηκε ο Α΄ Βενετοτουρκικός Πόλεμος (1464). Την εποχή εκείνη έφτασαν στην Ζάκυνθο 10.000 πρόσφυγες από την Πελοπόννησο και πολλοί Βενετοί υπο την ηγεσία του Μιχαήλ Ράλλη, ο Λεονάρδος Γ΄ τους παραχώρησε κτήματα για καλλιέργεια. Σύμφωνα με μαρτυρία του Ισπανού ιστοριογράφου Θουρίτα, το 1478 «η Ζάκυνθος είχε εικοσιπέντε χιλιάδας κατοίκους και ο Λεονάρδος Γ΄ απελάμβανε ετήσιο εισόδημα μεγαλύτερο των δώδεκα χιλιάδων δουκάτων. Επί πλέον το νησί ήταν αρκετά μεγάλο και με τη διοίκηση που είχε θα μπορούσε να αναγορευθεί σε βασίλειο. Ο Λεονάρδος Γ΄ παντρεύτηκε κατόπιν σε δεύτερο γάμο την Φραγκίσκη Μαρτζάνο από τη Φλωρεντία, ανεψιά του Βασιλιά της Νεάπολης Φερδινάνδου Α΄. Το γεγονός αυτό δυσαρέστησε τους Βενετούς επειδή φοβήθηκαν ότι θα περάσει το νησί στο Βασίλειο της Νεαπόλεως και όταν έληξε ο Α΄ Βενετο-Τουρκικός πόλεμος αποχώρησαν από την Ζάκυνθο (1478).. Την επόμενη χρονιά (1479) ο Σουλτάνος έδωσε διαταγή στον Γκεντίκ Αχμέτ να κατακτήσει την Λατινική Κομητεία της Κεφαλλονιάς και της Ζακύνθου. Ο Οθωμανικός στόλος υπό τον Γκεντίκ Αχμέτ κατέκτησε την Βόνιτσα, την Λευκάδα, ρήμαξε την Κεφαλονιά και προσάραξε για την Ζάκυνθο.

### Παραχώρηση της Ζακύνθου στην Δημοκρατία της Βενετίας

Ο Λεονάρδος, βλέποντας ότι δεν υπήρχε σωτηρία, πούλησε σε Βενετούς για 70.000 δουκάτα διάφορα κτήματά του και έφυγε με την οικογένειά του για τον Τάραντα από όπου συνέχισε το ταξίδι του για τη Νάπολη. Ύστερα από διαβουλεύσεις των Βενετών πρέσβεων στην Κωνσταντινούπολη με τον Σουλτάνο, αποφασίστηκε να επιτραπεί στους Βενετούς στρατιώτες και πολίτες να αναχωρήσουν από τη Ζάκυνθο, καθώς επίσης και σε όσους από τους κατοίκους το επιθυμούσαν. Ακολούθησε ομαδική έξοδος του πληθυσμού διότι όλοι καταλάβαιναν τι θα ακολουθούσε όταν οι Τούρκοι θα έβγαιναν στη στεριά. Στις 8 Σεπτεμβρίου 1479 οι Τούρκοι αποβιβάστηκαν στο νησί και το λεηλάτησαν για τρεις ημέρες σφάζοντας πολλούς από τους εναπομείναντες κατοίκους. Έκαψαν εκκλησίες, αρχοντικά και χωριά. Κατέστρεψαν περιουσίες, ελαιώνες και αμπέλια. Όσοι από τους κατοίκους έπεφταν στα χέρια τους τους αιχμαλώτιζαν και τους πουλούσαν στους Βενετούς προς 40 άσπρα τον καθένα. Στη συνέχεια οι Τούρκοι αναχώρησαν με τον στόλο τους αφήνοντας στο νησί μικρή φρουρά, την οποία έδιωξαν οι Βενετοί (1483) καταλαμβάνοντας το νησί στο όνομα της Γαληνότατης Δημοκρατίας του Αγίου Μάρκου. Με τη Συνθήκη Κωνσταντινούπολης (1479) η Ζάκυνθος πέρασε οριστικά στην Δημοκρατία της Βενετίας και η Κεφαλονιά μοιράστηκε ανάμεσα στην Δημοκρατία της Βενετίας και την Οθωμανική αυτοκρατορία. Η Κεφαλονιά πέρασε και αυτή ολόκληρη στην Δημοκρατία της Βενετίας όταν ξέσπασε ο Β΄ Βενετοτουρκικός Πόλεμος (1500).

### Βενετοκρατία
[thumb|right|200px|Άποψη της Ζακύνθου από τον χαρτογράφο [Κριστόφορο Μπουοντελμόντι (1420)]]
Η Ζάκυνθος παρέμεινε υπό Βενετική κυριαρχία για περισσότερους από τρεις αιώνες μέχρι τη διάλυση της Δημοκρατίας (1479 - 1797). Αξιοσημείωτο γεγονός της περιόδου αυτής ήταν η λαϊκή εξέγερση (ή οποία είχε απλά χαρακτήρα απευθείας απέναντι σε αγγαρείες και πρωταγωνιστές όχι φτωχούς, αλλά πλούσιους εμπόρους) γνωστή με το όνομα Ρεμπελιό των Ποπολάρων. Η Ζάκυνθος είχε ενεργό συμμετοχή στην εθνική εξέγερση των Ορλωφικών κατά των Οθωμανών (1770-1775). Ζακυνθινό εκστρατευτικό σώμα καθοδηγούμενο από τους κόμητες Ιωάννη Μακρή και Δημήτριο Μοτσενίγο πολέμησε στην Πελοπόννησο, ενώ δίκτυο κατασκόπων παρείχε πληροφορίες στους Ρώσους αναφορικά με τις κινήσεις του Οθωμανικού στόλου.

### Ρωσοτουρκική και Γαλλική κατοχή
Με τη Συνθήκη του Κάμπο Φόρμιο (Campo Formio) ακολουθεί τη διετία (1797-1799) η Γαλλοκρατία των Επτανήσων στην οποία κυβέρνησαν Γάλλοι δημοκρατικοί. Με τη Συνθήκη Ρωσοτουρκικής Συμμαχίας (1799) στην συνέχεια οι Ρώσοι σε συμμαχία τους Τούρκους κατέλαβαν προσωρινά το νησί μέχρι όπου συστάθηκε με τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης η Επτάνησος Πολιτεία (1800). Στην Επτανήσιο Πολιτεία μετείχε η Ζάκυνθος με τα άλλα νησιά του Ιονίου απαρτίζοντας το πρώτο αυτόνομο Ελληνικό κρατίδιο υπό τη σκιώδη επικυριαρχία του Σουλτάνου, με ουσιαστικό κυβερνήτη τον Ζακυνθινό κόμη Γεώργιο Μοτσενίγο, γόνο επιφανούς οικογένειας του νησιού και διπλωμάτη στην υπηρεσία της Ρωσίας. Οι Γάλλοι Αυτοκρατορικοί επανήλθαν με τον Ναπολέων Α΄ (1807) αλλά σε δυο χρόνια η Μεγάλη Βρετανία ανακατέλαβε τα Επτάνησα, τον Σεπτέμβριο του 1809 η Βρετανική σημαία τοποθετήθηκε πάνω από το κάστρο της Ζακύνθου, ακολούθησε η υποταγή της Κεφαλλονιάς και της Ιθάκης και η εγκατάσταση Βρετανού κυβερνήτη.

### Ηνωμένο Κράτος των Ιονίων Νήσων
[thumb|right|200px|Ο Ζακυνθινός ζωγράφος [Νικόλαος Κουτούζης - Αυτοπροσωπογραφία]]
thumb|right|200px|Τα ερείπια και το μοναστήρι της Ιεράς Μονής Παναγιάς Σκοπιώτισσας στο Όρος Σκοπός
Τα Επτάνησα έγιναν με τη «*Συνθήκη των Παρισίων*» τμήμα του Ηνωμένου Βασιλείου (5 Νοεμβρίου 1815) σαν Ηνωμένον Κράτος των Ιονίων Νήσων και η έδρα του Ύπατου Αρμοστή Ιονίων Νήσων.
Στην ουσία ήταν την περίοδο (1815 - 1864) η Ζάκυνθος μαζί με τα υπόλοιπα Επτάνησα ήταν τμήμα της Βρετανικής αποικιοκρατίας.
Το όνειρο των Ζακυνθινών να ενωθούν με την Ελλάδα πραγματοποιήθηκε ύστερα από σκληρούς αγώνες και συνολικά 680 χρόνια ξένης κατοχής.
Η Δεύτερη Εθνική Συνέλευση στην Αθήνα εξέλεξε βασιλιά των Ελλήνων τον πρίγκιπα Γουλιέλμο της Δανίας που στέφθηκε νέος βασιλιάς ως Γεώργιος Α΄ της Ελλάδας. Η Μεγάλη Βρετανία μετά την απόφαση αυτή έδωσε δώρο στην Ελλάδα τα Επτάνησα επειδή η αδελφή του νέου Έλληνα βασιλιά Αλεξάνδρα της Δανίας είχε παντρευτεί τον πρίγκιπα Εδουάρδο της Ουαλίας, διάδοχο του Αγγλικού θρόνου. Η Μεγάλη Βρετανία, η Γαλλία, η Ελλάδα και η Ρωσία υπέγραψαν τη «*Συνθήκη του Λονδίνου*» (29 Μαρτίου 1864) που κατοχύρωσε τα Επτάνησα ως Ελληνική επαρχία. Ο Λόρδος Ύπατος Αρμοστής των Ιονίων Νήσων κήρυξε επίσημα την Ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα (21 Μαΐου 1864).

Οι Βρετανοί Ύπατοι Αρμοστές Ιονίων Νήσων ήταν οι εξής:

*Σερ Τζέιμς Κάμπελ, 1ος βαρονέτος (1814 - 1816)
*Θωμάς Μαίτλαντ (1816 - 1823)
*Φρέντερικ Άνταμ (1823 - 1832)
*Αλεξάντερ Τζωρτζ Γούντφορντ (1832)
*Τζωρτζ Νούτζεντ-Γκρενβίλ, 2ος βαρόνος του Νούτζεντ (1832 - 1835)
*Χάουαρντ Ντάγκλας (1835 - 1840)
*Τζέιμς Αλεξάντερ Στιούαρτ-Μακένζι (1840 - 1843)
*Τζων Κολμπόρνε, 2ος βαρόνος του Σέιτον (1843 - 1849)
*Χένρι Τζωρτζ Γουόρντ (1849 - 1855)
*Τζων Γιανγκ (1855 - 1859)
*Γουίλλιαμ Γκλάντστοουν (1859)
*Χένρυ Νάητ Στορκς (1859 - 1863)
*Κόμης Δημητριος Νικολάου Καρούσος, Πρόεδρος του Κοινοβουλίου (1863 - 1864)

### 20ος αιώνας
Στη Ναζιστική κατοχή ο δήμαρχος της πόλης και ο επίσκοπος Χρυσόστομος αρνήθηκαν τον Ναζισμό, δεν επέτρεψαν στους Γερμανούς να δημιουργήσουν στρατόπεδα συγκέντρωσης Εβραίων στο νησί τους. Οι 275 Εβραίοι του νησιού βρήκαν προστασία σε μικρά χωριά από τους κατοίκους και επέζησαν όλοι σε αντίθεση με το 80% των Εβραίων στην Ελληνική επικράτεια που μεταφέρθηκαν σε Ναζιστικά στρατόπεδα εξόντωσης και θανατώθηκαν στο Ολοκαύτωμα. Οι δυο άντρες επιβραβεύτηκαν από τον Γιαντ Βασσέμ σαν Δίκαιοι των Εθνών.
Η Ζάκυνθος γνώρισε μεγάλες καταστροφές από τους φονικούς Σεισμούς του 1953 στο Ιόνιο 7.3 Ρίχτερ που κατέστρεψαν τα περισσότερα κτίρια στο νησί και οικοδομήθηκαν στη συνέχεια ισχυρά αντισεισμικά κτίρια. Ένας νέος ισχυρός σεισμός 6.4 Ρίχτερ (26 Οκτωβρίου 2018) δεν προκάλεσε κανέναν τραυματισμό, κατέστρεψε μόνο την προβλήτα και ένα μοναστήρι του 13ου αιώνα.

## Κλίμα
Το κλίμα της Ζακύνθου είναι ήπιο μεσογειακό με αρκετές βροχές από Νοέμβριο μέχρι Ιανουάριο και μεγάλη ηλιοφάνεια όλο το έτος. Το φθινόπωρο εκδηλώνονται πολλές φορές ισχυρές καταιγίδες με τη μορφή εκτεταμένων γραμμών λαίλαπας. Τα καλοκαίρια είναι συνήθως θερμά και ξηρά, χαρακτηριζόμενα από θερμές ημέρες και σχεδόν καθημερινό βορειοδυτικό άνεμο από το απόγευμα έως και το βράδυ, ενώ υπάρχουν και καλοκαιρινές καταιγίδες, καμιά φορά ισχυρές. 

## Οικονομία
Έχει πλούσια βλάστηση και είναι νησί με σημαντική αγροτική παραγωγή, στηριγμένη κυρίως στην καλλιέργεια της ελιάς, των εσπεριδοειδών και της σταφίδας καθώς και των ανθοκομικών.

Αναπτύσσεται επίσης σημαντική επιχειρηματική δραστηριότητα, κυρίως στον τομέα του τουρισμού, η οποία υποβοηθείται από το αεροδρόμιο Διονύσιος Σολωμός και πολλές ξενοδοχειακές μονάδες και καταλύματα, αξιοποιώντας τις φυσικές ομορφιές και την ιστορική παράδοση, σε συνδυασμό με τη φιλοξενία των κατοίκων.

## Τοπική αυτοδιοίκηση

Με το νέο σύστημα τοπικής αυτοδιοίκησης Καλλικράτης, η Ζάκυνθος διαθέτει πλέον μόνον ένα δήμο, τον Δήμο Ζακύνθου. Δήμαρχος Ζακύνθου απο το 2024 είναι ο Γιώργος Στασινόπουλος.

## Οικισμοί
Η μοναδική πόλη και πρωτεύουσα του νησιού είναι η Ζάκυνθος. Κωμοπόλεις δεν έχει το νησί ωστόσο έχει πολλά μεγάλα χωριά όπως είναι το Γαϊτάνι, το Μουζάκι, οι Αμπελόκηποι, το Καταστάρι, η Λιθακιά και το Βανάτο. 

## Πληθυσμός

Ο πληθυσμός της Ζακύνθου από την ενσωμάτωση της στην Ελλάδα μέχρι και το 1940 υπήρξε σταθερός με μία ελαφρά μείωση. Από το 1951 μέχρι και το 1981 ο πληθυσμός της μειώθηκε σημαντικά. Μετά το 1981 και μέχρι και σήμερα ο πληθυσμός της Ζακύνθου αυξήθηκε σημαντικά, σχεδόν ανακτώντας τα προπολεμικά επίπεδα του. Η Ζάκυνθος κατέγραψε τον μεγαλύτερο πληθυσμό της το 1896 (45.042) και τον μικρότερο το 1981 (30.014). Η μεγαλύτερη αύξηση του πληθυσμού έγινε το 2001 (19,3%) και η μικρότερη το 1940 (1,7%). Η μεγαλύτερη μείωση του πληθυσμού έγινε το 1971 (15,0%) και η μικρότερη το 1879 (0,1%). Είναι ένα από τα πιο πυκνοκατοικημένα νησιά στην Ελλάδα με πυκνότητα πληθυσμού 100,5 κατοίκους ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο. 
ImageSize  = width:900 height:300
PlotArea   = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = late
Colors =
 id:linegrey2 value:gray(0.9)
 id:linegrey value:gray(0.7)
 id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
 id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
 id:cobar3 value:rgb(0.7,0.3,0.3)
DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:50000
ScaleMajor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:19 align:left
  bar:1870 from:0 till:44557
  bar:1879 from:0 till:44522
  bar:1889 from:0 till:44070
  bar:1896 color:cobar2 from:0 till:45032
  bar:1907 from:0 till:42502
  bar:1920 from:0 till:37482
  bar:1928 from:0 till:40492
  bar:1940 from:0 till:41165
  bar:1951 from:0 till:38062
  bar:1961 from:0 till:35509
  bar:1971 from:0 till:30187
  bar:1981 color:cobar3 from:0 till:30014
  bar:1991 from:0 till:32582
  bar:2001 from:0 till:38883
  bar:2011 from:0 till:40759
  bar:2021 from:0 till:41180
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1870 at: 44557 text: 44.557 shift:(-14,5)
  bar:1879 at: 44522 text: 44.522 shift:(-14,5)
  bar:1889 at: 44070 text: 44.070 shift:(-14,5)
  bar:1896 at: 45032 text: 45.032 shift:(-14,5)
  bar:1907 at: 42502 text: 42.502 shift:(-14,5)
  bar:1920 at: 37482 text: 37.482 shift:(-14,5)
  bar:1928 at: 40492 text: 40.492 shift:(-14,5)
  bar:1940 at: 41165 text: 41.165 shift:(-14,5)
  bar:1951 at: 38062 text: 38.062 shift:(-14,5)
  bar:1961 at: 35509 text: 35.509 shift:(-14,5)
  bar:1971 at: 30187 text: 30.187 shift:(-14,5)
  bar:1981 at: 30014 text: 30.014 shift:(-14,5)
  bar:1991 at: 32582 text: 32.582 shift:(-14,5)
  bar:2001 at: 38883 text: 38.883 shift:(-14,5)
  bar:2011 at: 40759 text: 40.759 shift:(-14,5)
  bar:2021 at: 41180 text: 41.180 shift:(-14,5)


## Προστατευόμενες τοποθεσίες

### Δυτικές και βορειοανατολικές ακτές της Ζακύνθου
Οι δυτικές και βορειοανατολικές ακτές της Ζακύνθου είναι προστατευόμενη τοποθεσία του δικτύου Natura 2000, με κωδικό GR2210001.

Περιλαμβάνονται οι περιοχές από τον κόλπο του Αγίου Νικολάου στη Βορειοανατολική Ζάκυνθο ως την Άκρα Μαραθιά στη Νότια Ζάκυνθο. Οι απόκρημνες δυτικές ακτές του νησιού είναι οι πρόποδες του Όρους Βραχίονας. Οι απόκρημνες και βραχώδεις ακτές καλύπτονται από θαμνώνες, ενώ στις δασικές εκτάσεις κυριαρχούν τα χαλέπια πεύκα. 214.190 στρέμματα της περιοχής καλύπτονται από τη Ζώνη Ειδικής Προστασίας του Natura 2000.

Στην πανίδα της περιοχής περιλαμβάνονται: μεσογειακές φώκιες, σαύρες του Μοριά, καρέτα καρέτα, πετροπέρδικες, μαυροπετρίτες, θαλασσοκόρακες, ασπροκωλίνες (Oenanthe *hispanica),* λιοστριτσίδες *(Hippolais olivetorum),* μαυροτσιροβάκοι, κοκκινοτσιροβάκοι (*Sylvia* *cantillans),* σκουρόβλαχοι, και αμπελουργοί.

Στη χλωρίδα περιλαμβάνονται: τα τοπικά ενδημικά φυτά Limonium phytosianum και L. zacynthium, Serapias ionica, και άλλα.

#### Συλλογή φωτογραφιών: Δυτικές και βορειοανατολικές ακτές της Ζακύνθου

Navagio,_Zante_01.jpg|Θέα στην παραλία Navagio από drone (2024)
Navagio,_Zante_02.jpg|Θέα στην παραλία Navagio από drone (2024)
Αρχείο:"Πόρτο Λιμνιώνας", Δυτική Ζάκυνθος.jpg|Το «Πόρτο Λιμνιώνας» στη Δυτική Ζάκυνθο
Αρχείο:"Πόρτο Σέληνας", Βορειοδυτική Ζάκυνθος.jpg|Το «Πόρτο Σέληνας» στη Βορειοδυτική Ζάκυνθο
Αρχείο:Ζάκυνθος 15.jpg|Το Κερί Ζακύνθου
Αρχείο:Κορακονήσι, Δυτική Ζάκυνθος.jpg|Το Κορακονήσι στη Δυτική Ζάκυνθο
Αρχείο:Κορακονήσι, στα Δυτικά της Ζακύνθου.jpg|Κορακονήσι, η καμάρα των βράχων.
Αρχείο:Μοναδική θέα από 220 μέτρα ύψος!.jpg|Μοναδική θέα από 220 μέτρα ύψος!
Αρχείο:Πόρτο Λιμνιώνας, Δυτική Ζάκυνθος.jpg|Πόρτο Λιμνιώνας, Δ. Ζάκυνθος


### Κόλπος [[Λαγανάς Ζακύνθου|Λαγανά]] Ζακύνθου (Ακρ. Γεράκι - Κερί) και νησίδες [[Μαραθονήσι Ζακύνθου|Μαραθονήσι]] και [[Πελούζο Ζακύνθου|Πελούζο]]
Η περιοχή έκτασης 6977 εκτάρια είναι προστατευόμενη τοποθεσία του δικτύου Natura 2000 με κωδικό GR2210002.

#### Συλλογή φωτογραφιών

Αρχείο:Μακρύς Γιαλός.jpg|Μακρύς Γιαλός
Αρχείο:BLUE CAVE ZANTE 2.jpg|Από τις Γαλάζιες Σπηλιές Ζακύνθου.
Αρχείο:BLUE CAVE ZANTE.jpg|Γαλάζιες Σπηλιές
Αρχείο:Παραλία Γέρακας, στον κόλπο του Λαγανά.jpg|Παραλία Γέρακας, στον κόλπο του Λαγανά


### Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου

Πρόκειται για εθνικό πάρκο που περιλαμβάνει τον κόλπο του Λαγανά στις νότιες ακτές της Ζακύνθου.

## Πολιτισμός
Η Ζάκυνθος θεωρείται νησί με μακρά μουσική παράδοση. Οι Ζακύνθιοι ιδιαίτερα φιλόμουσοι συχνά συγκροτούν καλλίφωνες ομάδες - συντροφιές που τραγουδούν παλιά τοπικά τραγούδια και κυρίως καντάδες. Επίσης αποτελεί το νησί με τη δεύτερη μεγαλύτερη παράδοση στις φιλαρμονικές στα Επτάνησα, μετά την Κέρκυρα. Χαρακτηριστικοί οι στίχοι και του ομώνυμου παραδοσιακού:
::::::"*Νάταν η θάλασσα κρασί και τα βουνά μεζέδες,
::::::*κι οι βάρκες κρασοπότηρα να πίνουν οι γλετζέδες.
::::::*Να χαμηλώναν τα βουνά να βλέπα το Λεβάντε,
::::::*να βλέπα την Κεφαλλονιά και το ωραίο Τζάντε.
::::::*Ζάκυνθος και Κεφαλλονιά, Κέρκυρα και Λευκάδα,
::::::*αυτά τα τέσσερα νησιά στολίζουν την Ελλάδα."
Επίσης στη Ζάκυνθο ανθεί ένα ιδιαίτερο, ίσως ιδιότυπο, θεατρικό είδος υπαίθρου, που ονομάζεται «ομιλίες», στο οποίο συμπρωταγωνιστούν οι κάτοικοι με αυτοσχεδιασμούς ως παρλάτες. Η ιστορία αυτών ξεπερνά τους τρεις αιώνες. 
Από το 2009 η Ζάκυνθος έχει το δικό της φεστιβάλ τζαζ (Φεστιβάλ Τζαζ Ζακύνθου / Zante Jazz Festival) καθώς και φεστιβάλ κλασικής μουσικής.
Ο Δήμος Ζακύνθου εκδίδει τριμηνιαίο δημοτικό περιοδικό ενημέρωσης, πολιτισμού, επικοινωνίας με τον τίτλο «δήμος+ΠΟΛΙΤΕΙΑ» http://dimoskaipoliteia.blogspot.com που κυκλοφορεί ηλεκτρονικά και στο Διαδίκτυο.
Giostra Di Zante είναι ένα από τα παλιότερα δρώμενα του ζακυνθινού καρναβαλιού. Μαζί με τους χορούς, που διεξάγονταν κυρίως στις πολυτελείς αίθουσες των δύο Καζίνων (Ρωμιάνικο και Λομπαρδιανό) και τις πασίγνωστες και λαοφιλείς «Ομιλίες» (θέατρο δρόμου), οι οποίες παριστάνονταν από τον λαό σε υπαίθριους χώρους, αποτελούσαν (και αποτελούν) τις κυριότερες εκφράσεις της αποκριάτικης διασκέδασης του φημισμένου ιόνιου νησιού. Πρόκειται για έφιππους αγώνες, στους οποίους οι συμμετέχοντες λάβαιναν μέρος, διεκδικώντας το έπαθλο, όπου ήταν ένα αργυρό σπαθί, για τον πρώτο και ένα ζευγάρι ασημένια σπιρούνια για τον δεύτερο, αλλά και για την τιμή μιας γυναίκας, προς χάριν της οποίας αγωνίζονταν.

Αξίζει να αναφερθεί πως η Ζάκυνθος διαθέτει την αρχαιότερη Φιλαρμονική στην Ελλάδα η οποία ιδρύθηκε την 1η Μαίου 1816.

## Σεισμοί
thumb|Το καμπαναριό του ναού του αγίου Διονυσίου στη Ζάκυνθο και το μοναστήρι
Στην ιστορία της Ζακύνθου αναφέρονται πολλοί καταστροφικοί σεισμοί όπως αυτός του 1469. Ο μεγάλος σεισμός στις 16 Απριλίου 1513 ο οποίος κατέστρεψε τα τείχη του κάστρου.. Ο σεισμός του 1514 ο οποίος γκρέμισε το νότιο τμήμα της αρχαίας πρωτεύουσας και του Κάστρου δημιουργώντας το χάσμα ανάμεσα στον λόφο της Μπόχαλης και του λόφου του Αγ. Ηλία. καθώς και ο σεισμός του 1622 όταν χωρίστηκε το ακρωτήριο Αγ. Σώστης από το νησί της Ζακύνθου σχηματίζοντας το ομώνυμο νησάκι στον κόλπο του Λαγανά. Το 1742 συνέβη τρομερός σεισμός και η γη σειόταν για ένα ολόκληρο έτος από τους μετασεισμούς. Τρομεροί χαρακτηρίζονται και οι σεισμοί των ετών 1768, 1809, 1820, 1840, 1893, 1912.

Ισχυρότερος όλων ήταν ο σεισμός της 12ης Αυγούστου του 1953, που εκτιμάται ότι ήταν μεγέθους 7,1 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ. Ισοπεδώθηκαν σχεδόν όλα τα κτήρια του νησιού εκτός από την εκκλησία του Αγ. Διονυσίου, το κτήριο της Εθνικής Τράπεζας και το σχολείο της συνοικίας του Άμμου στην πρωτεύουσα, που ήταν κτισμένα αντισεισμικά. Αυτό έδωσε αφορμή να θεσπισθούν αυστηρότατοι κανονισμοί δόμησης των νέων κτηρίων και να κτίζονται όλα αντισεισμικά με τη χρήση άφθονου χάλυβα για το οπλισμένο σκυρόδεμα που αποτελεί τον φέροντα σκελετό τους. Έτσι στους σεισμούς των δεκαετιών του 1980 και 1990 που έφθασαν μέχρι και 6,2 Ρίχτερ, καθώς και στους σεισμούς του Απριλίου 2006 που γίνονταν καθημερινά για ένα μήνα περίπου φθάνοντας σε μέγεθος μέχρι και 5,9 Ρίχτερ οι ζημιές στα καινούργια κτήρια ήταν ελάχιστες. Με τα 6,8 Ρίχτερ του τελευταίου σεισμού της 26 Οκτωβρίου 2018, ταρακουνήθηκε όλο το νησί. Υπήρξαν μικρής έκτασης ζημιές σε παλαιά κυρίως κτήρια, αλλά σε γενικές γραμμές, σύμφωνα με την ομολογία των σεισμολόγων, «η Ζάκυνθος άντεξε».

## Προσωπικότητες
[thumb|Άγαλμα του [Διονύσιος Σολωμός|Διονύσιου Σολωμού στην πόλη της Ζακύνθου]]
* Άγιος Διονύσιος (1547-1622), Προστάτης Άγιος του νησιού.
* Ιωάννης Δημησιάνος, Μαθηματικός του 17ου αιώνα.
* Λεωνίδας Ζώης (1865-1956), Ιστορικός.
* Γρηγόριος Ξενόπουλος (1867-1951), Δημοσιογράφος και Συγγραφέας.
* Ανδρέας Κάλβος (1792-1869), Ποιητής.
* Παύλος Καρρέρ (1829-1896), Συνθέτης.*
* Κωνσταντίνος Καψάσκης (1923 - 1993), Έλληνας τραπεζίτης και ευεργέτης.
* Ντίνος Κονόμος (1918-1990), Συγγραφέας.
* Νικόλαος Κουτούζης (1741-1813), Ζωγράφος.
* Γεώργιος Κωστάκης (1913-1990), Συλλέκτης Ρωσικών έργων τέχνης.
*Δημήτρης Λάγιος (1952-1991), Συνθέτης
* Κωνσταντίνος Λομβάρδος (1820-1888), Γιατρός και Πολιτικός.
* Ερμάννος Λούντζης (1806-1868), Συγγραφέας και Ιστορικός.
* Θάλεια Μαγδαληνού (εικαστικός)
* Αντώνιος Μαρτελάος (1754-1819), Ποιητής και Δάσκαλος.
* Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου (1801-1832), Συγγραφέας.
* Δημήτριος Μοτσενίγος (1723-1793), Αγωνιστής των Ορλωφικών και Διπλωμάτης
* Γεώργιος Μοτσενίγος (1762-1839), Διπλωμάτης και Πολιτικός.
* Σάμουελ Μπαρφ (1793 - 1880), Άγγλος φιλέλληνας και τραπεζικός, διέμενε μόνιμα στο νησί από το 1816
* Διονύσιος Ρώμας (1906-1981), Συγγραφέας και Πολιτικός.
* Παχώμιος Ρουσάνος (1480 ή 1508-1553), λόγιος μοναχός, μέγας διδάσκαλος του έθνους.
* Διονύσιος Ρώμας (1771-1857), Πολιτικός.
* Διονύσιος Σολωμός (1798-1857), Εθνικός Ποιητής.
* Λουδοβίκος Στράνης (18ος-19ος αι.), Πρόξενος της Ένωσης Σουηδίας-Νορβηγίας στην Πάτρα και μέλος της * * Φιλικής Εταιρείας κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821.
* Γεώργιος Τερτσέτης (1800-1874), Αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης και Συγγραφέας.
* Ούγος Φώσκολος (1778-1827), ποιητής και επαναστάτης.
* Παναγιώτης Χιώτης (1814-1896), ιστορικός.
* Δημήτρης Μοθωναίος (1983), ηθοποιός
*Κωνσταντίνος Σαμψαρέλλος (1927-1996) αρχιμουσικός, συνθέτης.
*

## Παραπομπές


## Βιβλιογραφία
* Λεωνίδας Χ. Ζώης. «Ιστορία της Ζακύνθου» Αθήναι 1955
* Ντίνος Κονόμος, *Ζάκυνθος, Πεντακόσια χρόνια (1478-1978), τόμος πρώτος: Καστρόλοφος και Αιγιαλός*. Αθήνα 1979
* «Ζάκυνθος: Το λουλούδι του Ιονίου». Ειδικό αφιέρωμα περιοδικού Γεωτρόπιο τεύχος 16 σ. 47-54 (Ιουλ. 2000)
* Παναγιώτα Τζιβάρα: «Βενετοκρατούμενη Ζάκυνθος 1588-1594. Η νομή της εξουσίας από το Συμβούλιο των 150», εκδ. Ενάλιος, Αθήνα, 2009
* Γεράσιμος Χρυσάφης, «Η Ζάκυνθος στην αρχαία ελληνική γραμματεία», Επτανησιακά Φύλλα, τομ.20, 5 (2000), σελ.499-514 https://web.archive.org/web/20111224063816/http://genesis.ee.auth.gr/dimakis/Eptanfil/5/6.html
* Διονύσιος Δ. Ιθακήσιος, «Οικονομική Εξέλιξη της Ζακύνθου: Από τους αρχαίους χρόνους μέχρι σήμερα», Διατριβή επί Διδακτορία, Τμήμα Οικονομικής Επιστήμης - Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Πειραιάς, 1988.

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Δήμος Ζακυνθίων
*Ζάκυνθος
*Η θαυμάσια ιστορία των Εβραίων της Ζακύνθου
*Οι σεισμοί της Ζακύνθου

### Ψηφιακό αρχείο ΕΡΤ
* 
* 
*