Φοίβος Ζαφειρίδης

Ο **Φοίβος - Κωνσταντίνος Ζαφειρίδης** είναι Έλληνας ψυχίατρος και τέως αναπληρωτής καθηγητής Ψυχολογίας των εξαρτήσεων στο Τμήμα Ψυχολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Είναι ο ιδρυτής της Ιθάκης της πρώτης θεραπευτικής κοινότητας για εξαρτημένους στην Ελλάδα και μετέπειτα του ΚΕΘΕΑ. Διετέλεσε μέλος του Δ.Σ. της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Θεραπευτικών Κοινοτήτων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης Θεραπευτικών Κοινοτήτων. Υπήρξε εισηγητής σε πολλά διεθνή και ελληνικά συνέδρια και δημοσίευσε μεγάλο αριθμό επιστημονικών άρθρων σε ελληνικά και ξένα περιοδικά.   Αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς εξαρτησιολόγους στο πεδίο της απεξάρτησης και ιδρυτή της πρώτης Θεραπευτικής Κοινότητας για εξαρτημένους στην Ελλάδα.

## Πρώτα χρόνια σταδιοδρομίας
Σπούδασε Ιατρική στην Αθήνα, όπου και ολοκλήρωσε την ειδικότητα της Παθολογίας και στη συνέχεια ειδικεύτηκε στην Κοινωνική Ψυχιατρική στη Δυτική Γερμανία. Εκεί εργάστηκε επί ένα χρόνο σε κέντρο σωματικής αποτοξίνωσης και σε θεραπευτική κοινότητα. Είναι διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης. Το 1982 επέστρεψε στην Ελλάδα και εργάστηκε ως Επιμελητής του Παιδοψυχιατρικού Νοσοκομείου Νταού Πεντέλης.

## Ίδρυση πρώτης Θεραπευτικής Κοινότητας «ΙΘΑΚΗ»
Το 1982 κατόπιν πρότασης της τότε Υφυπουργού Υγείας και Πρόνοιας Μαρίας Κυπριωτάκη, συντάσσει μελέτη για τη δημιουργία ενός καινοτόμου θεραπευτικού προγράμματος. Η μελέτη (Πρόταση για την Οργάνωση της Θεραπείας των Τοξικομανών στην Ελλάδα) κατατίθεται στο Υπουργείο τον Αύγουστο του 1982. Η μελέτη έγινε δεκτή κατόπιν αξιολόγησής της από τους καθηγητές Ψυχιατρικής Κ. Στεφανή και Α. Λιάκο Τον Νοέμβριο του 1983 ξεκίνα τη λειτουργία της η Ιθάκη η πρώτη θεραπευτική Κοινότητα στη χώρα για ανθρώπους με πρόβλημα εξάρτησης από παράνομες ψυχοτρόπες ουσίες (ναρκωτικά). Μέχρι την ίδρυση της Ιθάκης δεν υπήρχε στην Ελλάδα εξειδικευμένη δομή για ανθρώπους με ανάλογα προβλήματα και η όποια αντιμετώπισή τους γινόταν στα ψυχιατρικά ιδρύματα της χώρας.

## Ίδρυση ΚΕΘΕΑ
Η εντυπωσιακή πορεία της Ιθάκης τα πρώτα χρόνια λειτουργίας της και η μεγάλη αύξηση του προβλήματος των ναρκωτικών στη χώρα οδηγεί στην ίδρυση του ΚΕΘΕΑ. Πιο συγκεκριμένα τον Αύγουστο του 1987 κατόπιν πρότασης προς το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας ιδρύεται το Κέντρο Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων (ΚΕ.ΘΕ.Α.) ως φορέας διαχείρισης των Θεραπευτικών Κοινοτήτων. Πρώτος διευθυντής του ΚΕΘΕΑ αναλαμβάνει ο Φοίβος Ζαφειρίδης. Καθοριστική στην ίδρυση του ΚΕΘΕΑ είναι η υποστήριξη του αείμνηστου Υπουργού Υγείας Γιώργου Γεννηματά, ο οποίος αποδέχεται την πρωτοποριακή ιδέα για την εποχή της αυτοδιοίκησης του οργανισμού από τους εργαζόμενους, τα μέλη (σε επανένταξη) και τους γονείς τους. Τα επόμενα χρόνια ιδρύονται 4 κλειστές Θεραπευτικές Κοινότητες (ΕΞΟΔΟΣ, ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ, ΝΟΣΤΟΣ) και 2 ανοιχτές κοινότητες (ΣΤΡΟΦΗ, ΔΙΑΒΑΣΗ)

## Αποχώρηση από το ΚΕΘΕΑ και ακαδημαϊκή πορεία στο Α.Π.Θ.
Τον Φεβρουάριο του 1995 παραιτείται από τη θέση του διευθυντή του ΚΕΘΕΑ.  Την ίδια χρονιά αναλαμβάνει τη θέση του αναπληρωτή καθηγητή στο Τμήμα Ψυχολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, όπου διδάσκει ψυχολογία των εξαρτήσεων και ανθρωπιστική ψυχολογία/ψυχοθεραπεία. Το 1997 ιδρύει το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα των Εξαρτήσεων του ιδίου Πανεπιστημίου το οποίο λειτούργησε μέχρι το 2013. Το εν λόγω μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών ήταν το πρώτο στη χώρα και το μοναδικό για πολλά χρόνια και πολλοί απόφοιτοί του στελεχώνουν τις υπηρεσίες πρόληψης και απεξάρτησης της χώρας.  

## Δημιουργία Προγράμματος Προαγωγής Αυτοβοήθειας
Το 2000 καταθέτει πρόταση στον Ο.ΚΑ.ΝΑ. για τη δημιουργία ενός ανοικτού προγράμματος υποστήριξης εξαρτημένων σε σύμπραξη με το Α.Π.Θ. Το Φεβρουάριο του 2001 ξεκινάει πιλοτικά το νέο πρόγραμμα στη Θεσσαλονίκη και τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα του, οδηγούν στη σταθερή χρηματοδότηση του αρχικά από τον Ο.ΚΑ.ΝΑ. και αργότερα από το Υπουργείο Υγείας. Σήμερα το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας λειτουργεί εκτός από τη Θεσσαλονίκη, στα Χανιά (2012) και τη Λάρισα (2015), ενώ από το 2016 λειτουργεί στα πλαίσια του προγράμματος και το Κέντρο Επανενταξιακών, Εκπαιδευτικών και Πολιτιστικών δράσεων «Ξενώνας Ραψάνης».

Σήμερα ο Φοίβος Ζαφειρίδης εγκαταβιεί στη Ραψάνη και εκτός από Επιστημονικός Υπεύθυνος των Προγραμμάτων Προαγωγής Αυτοβοήθειας, ασχολείται με τη μελέτη και τη συγγραφή. Τα ακαδημαϊκά του ενδιαφέροντα αφορούν στην ιστορία της εξάρτησης και της απεξάρτησης, στην κριτική του νοσολογικου μοντέλου της εξάρτησης, στις θεωρίες της επιλογής για την εξάρτηση, στην πορεία του κινήματος των θεραπευτικών κοινοτήτων, στις ομάδες αυτοβοήθειας/αλληλοβοήθειας και στο φαινόμενο της φυσικής ανάρρωσης.

Είναι συγγραφέας τριών βιβλίων:

# *Οι θεραπευτικές κοινότητες: απάντηση στα ναρκωτικά. Από το Daytop στην Ιθάκη.* Θεσσαλονίκη, Εναλλακτικές Εκδόσεις, 1990 ISBN 9789604270040
# *Εξαρτήσεις και κοινωνία,* Αθήνα, Κέδρος, 2009 ISBN 9789600440348
# *Για τις αιτίες και τη θεραπεία των εξαρτήσεων: Απαντώντας στις ερωτήσεις του Αμερικανού εξαρτησιολόγου. Αθήνα, Πεδίο, 2018 ISBN 9789605460389*

## Παραπομπές