Στρατιωτική δικτατορία στη Βραζιλία

μικρογραφία|321x321εσ|Τανκς στην Μπραζίλια, 1964.
Η **στρατιωτική δικτατορία στη Βραζιλία** (**) εγκαθιδρύθηκε την 1η Απριλίου 1964, μετά από πραξικόπημα από τις Ένοπλες Δυνάμεις Βραζιλίας, με την υποστήριξη της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών κατά του Προέδρου Ζουάου Γκουλάρτ. Η βραζιλιάνικη δικτατορία κράτησε για 21 χρόνια μέχρι τις 15 Μαρτίου 1985 . Το στρατιωτικό πραξικόπημα υποδαυλίστηκε από τους Ζοζέ ντε Μαγαλάις Πίντου, Αντεμάρ ντε Μπάρος και Κάρλος Λασέρδα, που είχαν ήδη λάβει μέρος στη συνωμοσία για την καθαίρεση του Ζετούλιο Βάργκας το 1945, τότε κυβερνήτες των πολιτειών Μίνας Ζεράις, Σάο Πάολο και Γκουαναμπάρα, αντίστοιχα.

Το πραξικόπημα σχεδιάστηκε και εκτελέστηκε από τους ανώτερους διοικητές του Βραζιλιάνικου Στρατού και έλαβε την υποστήριξη σχεδόν όλων των υψηλόβαθμων μελών του στρατού, μαζί με συντηρητικά στοιχεία της κοινωνίας, όπως η Καθολική Εκκλησία και τα αντικομμουνιστικά κινήματα πολιτών μεταξύ των Βραζιλιάνων στις μεσαίες και ανώτερες τάξεις. Σε διεθνές επίπεδο, υποστηρίχθηκε από το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ μέσω της πρεσβείας του στη Μπραζίλια.

Παρά τις αρχικές δεσμεύσεις του για το αντίθετο, το στρατιωτικό καθεστώς θέσπισε το 1967 ένα νέο περιοριστικό Σύνταγμα και κατέπνιξε την ελευθερία του λόγου και την πολιτική αντιπολίτευση. Το καθεστώς υιοθέτησε ως κατευθυντήριες γραμμές τον εθνικισμό, την οικονομική ανάπτυξη και τον αντικομουνισμό.

Η δικτατορία έφτασε στο απόγειο της δημοτικότητάς της τη δεκαετία του '70 με το λεγόμενο "Βραζιλιάνικο Θαύμα", παρόλο που το καθεστώς λογόκρινε όλα τα ΜΜΕ και βασάνιζε και εξόριζε αντιφρονούντες. Ο Ζουάου Φιγκεϊρέδου έγινε πρόεδρος τον Μάρτιο του 1979 και την ίδια χρονιά ψήφισε τον νόμο περί αμνηστίας για πολιτικά εγκλήματα, που διαπράχθηκαν υπέρ και κατά του καθεστώτος. Ενώ καταπολεμούσε τους "σκληροπυρηνικούς" στο εσωτερικό της κυβέρνησης και υποστήριζε μια πολιτική εκ νέου εκδημοκρατισμού, ο Φιγκεϊρέδου δεν μπορούσε να ελέγξει την καταρρέουσα οικονομία, τον χρόνιο πληθωρισμό και την ταυτόχρονη πτώση άλλων στρατιωτικών δικτατοριών στη Νότια Αμερική. Εν μέσω μαζικών λαϊκών διαδηλώσεων στους δρόμους των κυριότερων πόλεων της χώρας, διεξήχθησαν οι πρώτες ελεύθερες εκλογές μετά από 20 χρόνια για το εθνικό νομοθετικό σώμα το 1982. Το 1985, διεξήχθησαν άλλες εκλογές, αυτή τη φορά για την εκλογή (έμμεσα) νέου προέδρου, μεταξύ πολιτών υποψηφίων για πρώτη φορά από τη δεκαετία του '60, όπου κέρδισε η αντιπολίτευση. Το 1988, ψηφίστηκε νέο Σύνταγμα και η Βραζιλία επέστρεψε επίσημα στη δημοκρατία. Έκτοτε, ο Στρατός παρέμεινε υπό τον έλεγχο πολιτικών χωρίς επίσημο ρόλο στην εσωτερική πολιτική.

Η στρατιωτική κυβέρνηση της Βραζιλίας παρείχε ένα μοντέλο για άλλα στρατιωτικά καθεστώτα και δικτατορίες σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική, που συστηματοποιήθηκε από το λεγόμενο Δόγμα Εθνικής Ασφάλειας, που "δικαιολόγησε" τις ενέργειες του στρατού ως προς το συμφέρον της εθνικής ασφάλειας σε μια εποχή κρίσης, δημιουργώντας μια πνευματική βάση στην οποία βασίστηκαν άλλα στρατιωτικά καθεστώτα.

Το 2014, σχεδόν 30 χρόνια μετά την κατάρρευση του καθεστώτος, ο στρατός της Βραζιλίας αναγνώρισε για πρώτη φορά τις υπερβολές, που διέπραξαν οι πράκτορές του κατά τα χρόνια της δικτατορίας, συμπεριλαμβανομένων βασανιστηρίων και δολοφονιών πολιτικών αντιφρονούντων. Τον Μάιο του 2018, η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών δημοσίευσε ένα υπόμνημα, γραμμένο από τον Χένρι Κίσινγκερ, που χρονολογείται από τον Απρίλιο του 1974 (όταν υπηρετούσε ως Υπουργός Εξωτερικών), επιβεβαιώνοντας ότι η ηγεσία του βραζιλιάνικου στρατιωτικού καθεστώτος γνώριζε πλήρως τη δολοφονία αντιφρονούντων.

Υπολογίζεται ότι 434 άνθρωποι επιβεβαιωμένα είτε σκοτώθηκαν είτε αγνοούνται μόνιμα και 20.000 άνθρωποι βασανίστηκαν κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας στη Βραζιλία. Ενώ ορισμένοι ακτιβιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων και άλλοι ισχυρίζονται ότι ο πραγματικός αριθμός ίσως είναι πολύ μεγαλύτερος και θα πρέπει να περιλαμβάνει χιλιάδες ιθαγενείς, που πέθαναν εξαιτίας της αμέλειας του καθεστώτος, οι Ένοπλες Δυνάμεις πάντα το αμφισβητούσαν.

## Ιστορικό
Η πολιτική κρίση της Βραζιλίας προήλθε από τον τρόπο, με τον οποίο είχαν ελεγχθεί οι πολιτικές εντάσεις τις δεκαετίες του '30 και του '40 κατά την εποχή του Βάργκας. Η δικτατορία του Βάργκας και οι προεδρίες των δημοκρατικών διαδόχων του σημάδεψαν διαφορετικά στάδια του βραζιλιάνικου λαϊκισμού (1930–1964), μια εποχή οικονομικού εθνικισμού, εκσυγχρονισμού που καθοδηγείται από το κράτος και εμπορικών πολιτικών υποκατάστασης εισαγωγών. Οι πολιτικές του Βάργκας είχαν σκοπό να προωθήσουν μια αυτόνομη καπιταλιστική ανάπτυξη στη Βραζιλία, συνδέοντας την εκβιομηχάνιση με τον εθνικισμό, μια φόρμουλα που βασίζεται σε μια στρατηγική συμφιλίωσης των αντικρουόμενων συμφερόντων της μεσαίας τάξης, του ξένου κεφαλαίου, της εργατικής τάξης και της ολιγαρχίας της γης.

Ουσιαστικά, αυτό ήταν το έπος της ανόδου και της πτώσης του βραζιλιάνικου λαϊκισμού από το 1930 έως το 1964: η Βραζιλία βίωσε κατά τη διάρκεια αυτής της χρονικής περιόδου την αλλαγή από τον εξαγωγικό προσανατολισμό της Πρώτης Δημοκρατίας της Βραζιλίας (1889-1930) στην υποκατάσταση των εισαγωγών της λαϊκιστικής εποχής (1930–1964) και στη συνέχεια σε έναν μετριοπαθή στρουκτουραλισμό του 1964–80. Κάθε μία από αυτές τις δομικές αλλαγές ανάγκασε μια αναδιάταξη στην κοινωνία και προκάλεσε μια περίοδο πολιτικής κρίσης. Η περίοδος της δεξιάς στρατιωτικής δικτατορίας σηματοδότησε τη μετάβαση μεταξύ της λαϊκιστικής εποχής και της τρέχουσας περιόδου εκδημοκρατισμού.

Οι Ένοπλες Δυνάμεις της Βραζιλίας απέκτησαν μεγάλη πολιτική επιρροή μετά τον πόλεμο της Παραγουάης. Η πολιτικοποίηση των Ενόπλων Δυνάμεων αποδεικνύεται από την Διακήρυξη της Δημοκρατίας, η οποία ανέτρεψε την Αυτοκρατορία, ή εντός του Κινήματος των Ανθυπολοχαγών και της Επανάστασης του 1930. Οι εντάσεις κλιμακώθηκαν ξανά τη δεκαετία του '50, καθώς σημαντικοί στρατιωτικοί κύκλοι ενώθηκαν με την ελίτ, τις μεσαίες τάξεις και τους δεξιούς ακτιβιστές σε απόπειρες να εμποδίσουν την ανάληψη καθηκόντων από τους Προέδρους Ζουσελίνου Κουμπιτσέκ ντε Ολιβέιρα και Ζουάου Γκουλάρτ λόγω της υποτιθέμενης υποστήριξής τους στην κομμουνιστική ιδεολογία. Ενώ ο Κουμπιτσέκ αποδείχθηκε φιλικός προς τους καπιταλιστικούς θεσμούς, ο Γκουλάρτ υποσχέθηκε εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις, απαλλοτρίωσε επιχειρηματικά συμφέροντα και προώθησε την οικονομικοπολιτική ουδετερότητα με τις ΗΠΑ.

Όταν ο Γκουλάρτ ανέλαβε ξαφνικά την εξουσία το 1961, η κοινωνία έγινε βαθιά πολωμένη, με τις ελίτ να φοβούνται ότι η Βραζιλία, όπως η Κούβα, θα ενταχθεί στο Κομουνιστικό Μπλοκ, ενώ πολλοί πίστευαν ότι οι μεταρρυθμίσεις θα ενίσχυαν σημαντικά την ανάπτυξη της Βραζιλίας και θα τερμάτιζαν την οικονομική υποτέλειά της στις ΗΠΑ ή ακόμα και ότι ο Γκουλάρτ θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να αυξηθεί η δημοτικότητα της κομουνιστικής ατζέντας. Πολιτικοί με επιρροή, όπως ο Κάρλος Λασέρδα, και ακόμη και ο Κουμπιτσέκ, μεγιστάνες των μέσων ενημέρωσης (Ρομπέρτο Μαρίνιο, Οκτάβιο Φρίας, Ζούλιου ντε Μεσκίτα Φίλιο), η Εκκλησία, γαιοκτήμονες, επιχειρηματίες και η μεσαία τάξη ζήτησαν πραξικόπημα από τις Ένοπλες Δυνάμεις για την απομάκρυνση της κυβέρνησης. Οι παλιοί "σκληροπυρηνικοί" αξιωματικοί του Στρατού, βλέποντας την ευκαιρία να επιβάλουν το θετικιστικό οικονομικό τους πρόγραμμα, έπεισαν τους πιστούς ότι ο Γκουλάρτ ήταν μια κομουνιστική απειλή.

## Ο Γκουλάρτ και η πτώση της Τέταρτης Δημοκρατίας
[αριστερά|μικρογραφία|Ο Ζουάου Γκουλάρτ, δικηγόρος, ήταν ο πρόεδρος που έτεινε προς τα αριστερά και εκδιώχθηκε από τις Ένοπλες Δυνάμεις. Κατέφυγε στην [Ουρουγουάη ως πολιτικός πρόσφυγας.]]
Μετά την προεδρία του Κουμπιτσέκ, η δεξιά αντιπολίτευση εξέλεξε τον Ζάνιου Κουάντρους, ο οποίος στήριξε την εκλογική του εκστρατεία στην κριτική κατά του Κουμπιτσέκ και της κυβερνητικής διαφθοράς. Το σύμβολο της προεκλογικής εκστρατείας του Κουάντρους ήταν μια σκούπα, με την οποία ο πρόεδρος "καθάριζε τη διαφθορά". Στη σύντομη θητεία του ως πρόεδρος, ο Κουάντρους έκανε κινήσεις για την επανέναρξη των σχέσεών του με ορισμένες κομουνιστικές χώρες, έκανε ορισμένους αμφιλεγόμενους νόμους και νομοθετικές προτάσεις, αλλά χωρίς νομοθετική υποστήριξη, δεν μπορούσε να ακολουθήσει την ατζέντα του.

Τις τελευταίες μέρες του Αυγούστου του 1961, ο Κουάντρους προσπάθησε να σπάσει το αδιέξοδο παραιτούμενος από την προεδρία, προφανώς με σκοπό να επανέλθει υπό λαϊκή βούληση. Ο Ζουάου Γκουλάρτ ήταν αντιπρόεδρος. Ήταν μέλος του Εργατικού Κόμματος της Βραζιλίας και ήταν ενεργός στην πολιτική από την εποχή του Βάργκας. Όταν ο Κουάντρους παραιτήθηκε, ο Γκουλάρτ βρισκόταν εκτός χώρας και επισκεπτόταν την Κίνα. Εκείνη την εποχή, ο πρόεδρος και ο αντιπρόεδρος της Βραζιλίας εκλέγονταν διαφορετικά κομματικά. Κάποιοι ανώτατοι στρατιωτικοί προσπάθησαν να εμποδίσουν τον Γκουλάρτ να αναλάβει την προεδρία, κατηγορώντας τον ότι ήταν κομουνιστής, αλλά η νομικιστική εκστρατεία για την υποστήριξη του Γκουλάρτ ήταν ήδη ισχυρή. Η κρίση επιλύθηκε με την "κοινοβουλευτική λύση", μια ρύθμιση που μείωσε τις εξουσίες του προέδρου δημιουργώντας μια νέα θέση πρωθυπουργού, την οποία κατέλαβε ο Τανκρέδο Νέβες και εγκαθιδρύοντας μια κοινοβουλευτική δημοκρατία.

Η Βραζιλία επέστρεψε στην προεδρική κυβέρνηση το 1963 μετά από ένα δημοψήφισμα και, καθώς οι εξουσίες του Γκουλάρτ αυξάνονταν, έγινε φανερό ότι θα επιδίωκε να εφαρμόσει "βασικές μεταρρυθμίσεις" (μεταρρυθμίσεις από κάτω προς τα πάνω), όπως η μεταρρύθμιση της γης και η εθνικοποίηση των επιχειρήσεων σε διάφορους οικονομικούς τομείς, που θα απομάκρυνε το έθνος από την απαρχαιωμένη λατιφουντιακή οικονομία). Οι μεταρρυθμίσεις θεωρήθηκαν κομουνιστικές. Ο Γκουλάρτ προσπάθησε να εφαρμόσει τις μεταρρυθμίσεις ανεξάρτητα από τη σύμφωνη γνώμη καθιερωμένων θεσμών όπως το Κογκρέσο. Ο Γκουλάρτ είχε χαμηλή κοινοβουλευτική υποστήριξη, λόγω του γεγονότος ότι οι κεντρώες προσπάθειές του να κερδίσει την υποστήριξη και από τις δύο πλευρές του φάσματος άρχισαν σταδιακά να αποξενώνουν αμφότερες. Με την πάροδο του χρόνου, ο Γκουλάρτ αναγκάστηκε να στραφεί προς τα αριστερά του μέντορά του, Ζετούλιο Βάργκας, και αναγκάστηκε να κινητοποιήσει την εργατική τάξη και ακόμη και την αγροτιά εν μέσω της πτώσης της αστικής υποστήριξης των αστών. Ο πυρήνας του βραζιλιάνικου λαϊκισμού ήταν ο οικονομικός εθνικισμός και αυτό δεν ήταν πλέον ελκυστικό για τα μεσαία στρώματα. 

Την 1η Απριλίου 1964, μετά από μια νύχτα συνωμοσίας, στρατεύματα ανταρτών κατευθύνθηκαν προς το Ρίο ντε Τζανέιρο. Οι στρατηγοί του Σάο Πάολο και του Ρίο ντε Τζανέιρο πείστηκαν να συμμετάσχουν στο πραξικόπημα. Για να αποτρέψει έναν εμφύλιο πόλεμο και γνωρίζοντας ότι οι ΗΠΑ θα υποστήριζαν ανοιχτά τον στρατό, ο Πρόεδρος κατέφυγε πρώτα στο Ρίο Γκράντε ντο Σουλ και μετά πήγε εξόριστος στην Ουρουγουάη, όπου η οικογένειά του είχε μεγάλες εκτάσεις ως περιουσία.

### Εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών
Ο πρεσβευτής των ΗΠΑ Λίνκολν Γκόρντον παραδέχτηκε αργότερα ότι η πρεσβεία είχε δώσει χρήματα σε υποψηφίους κατά του Γκουλάρτ στις δημοτικές εκλογές του 1962 και είχε ενθαρρύνει τους συνωμότες. Πολύ επιπλέον στρατιωτικό και προσωπικό πληροφοριών των Ηνωμένων Πολιτειών επιχειρούσαν σε τέσσερα πετρελαιοφόρα του Πολεμικού Ναυτικού των Ηνωμένων Πολιτειών και στο αεροπλανοφόρο USS Forrestal, σε μια επιχείρηση με την κωδική ονομασία Επιχείρηση Αδελφός Σαμ. Αυτά τα πλοία είχαν τοποθετηθεί στα ανοικτά των ακτών του Ρίο ντε Τζανέιρο, σε περίπτωση που τα βραζιλιάνικα στρατεύματα χρειάζονταν στρατιωτική βοήθεια κατά το πραξικόπημα του 1964. Ένα έγγραφο από τον Γκόρντον το 1963 προς τον πρόεδρο των ΗΠΑ Τζον Φ. Κένεντι περιγράφει επίσης τους τρόπους, με τους οποίους θα έπρεπε να καταστραφεί ο Ζοάου Γκουλάρτκαι οι φόβοι του για μια κομουνιστική παρέμβαση, που υποστηρίζεται από τους Σοβιετικούς ή από την Κούβα.

Η Ουάσιγκτον αναγνώρισε αμέσως τη νέα κυβέρνηση το 1964 και χαιρέτισε το πραξικόπημα ως μια από τις "δημοκρατικές δυνάμεις", που φέρεται να απέκρουσε το χέρι του διεθνούς κομμουνισμού. Τα αμερικανικά ΜΜΕ, όπως το περιοδικό *[[Time]],* έδωσαν επίσης θετικές παρατηρήσεις σχετικά με τη διάλυση πολιτικών κομμάτων και τους μισθολογικούς ελέγχους.

Η Βραζιλία συμμετείχε ενεργά στην τρομοκρατική εκστρατεία, που υποστηριζόταν από τη CIA, κατά των αριστερών αντιφρονούντων, γνωστή ως Επιχείρηση Κόνδορας.

### Η υποτιθέμενη κομουνιστική απειλή
Το επιχείρημα που χρησιμοποιήθηκε για να δικαιολογήσει την εγκαθίδρυση μιας στρατιωτικής δικτατορίας στη χώρα ήταν η επικείμενη «κομουνιστική απειλή» το 1964. Ο ιστορικός Ροδρίγο Πάτου Σα Μότα αμφισβητεί τον ισχυρισμό ότι ο κομουνισμός είχε επαρκή δύναμη στη Βραζιλία για να απειλήσει το δημοκρατικό σύστημα το 1964. Σε μια συνέντευξη, ο Μότα είπε:Αντίθετα, ο Μότα ισχυρίζεται ότι ο ισχυρισμός περί «κομουνιστικής απειλής» κατασκευάστηκε για να ενοποιήσει τις ένοπλες δυνάμεις της Βραζιλίας και να αυξήσει την υποστήριξή τους στον πληθυσμό. Το Intercept  ανέφερε ότι η απειλή των «ανταρτών» του Τζάνγκο και οι κομουνιστικές διεισδύσεις στις ένοπλες δυνάμεις δεν ήταν παρά φαντασία και ότι το πραξικόπημα του '64 έγινε χωρίς αντίσταση, αφού «δεν υπήρχε αντίσταση». Επιπλέον, οι κομουνιστικοί ένοπλοι αγώνες εμφανίστηκαν μόνο μετά την εφαρμογή της δικτατορίας και όχι πριν από αυτήν και στην πραγματικότητα δεν έθεσαν ποτέ σε κίνδυνο τη δημοκρατία της Βραζιλίας.

## Διχοτομήσεις εντός του σώματος αξιωματικών
Το Σώμα Αξιωματικών των Ενόπλων Δυνάμεων χωρίστηκε μεταξύ όσων πίστευαν ότι έπρεπε να περιοριστούν στους στρατώνες τους και των σκληροπυρηνικών, που θεωρούσαν τους πολιτικούς πρόθυμους να στρέψουν τη Βραζιλία στον κομουνισμό. Η νίκη των σκληροπυρηνικών  έσυρε τη Βραζιλία στην αποκαλούμενη "απολυταρχικότητα". Ωστόσο, επειδή οι σκληροπυρηνικοί δεν μπορούσαν να αγνοήσουν τις αντίβαρες απόψεις των συναδέλφων τους ή την αντίσταση της κοινωνίας, δεν μπόρεσαν να θεσμοθετήσουν πολιτικά την ατζέντα τους. Επιπλέον, δεν προσπάθησαν να εξαλείψουν τον φιλελεύθερο συνταγματισμό, επειδή φοβούνταν την αποδοκιμασία της διεθνούς γνώμης και τη βλάβη της ευθυγράμμισής τους με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες ως προπύργιο του αντικομουνισμού κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, παρείχαν την ιδεολογία, που χρησιμοποιούσαν οι εξουσιαστές για να δικαιολογήσουν την κατοχή τους στην εξουσία. Η Ουάσιγκτον κήρυξε επίσης τη φιλελεύθερη δημοκρατία, η οποία ανάγκασε τους εξουσιαστές να αναλάβουν την αντιφατική θέση της υπεράσπισης της δημοκρατίας καταστρέφοντάς την. Η ανησυχία τους για τα φαινόμενα τους έκανε να απέχουν από την προσωπική δικτατορία απαιτώντας από κάθε διαδοχικό στρατηγό-πρόεδρο να παραδίδει εξουσία στον αντικαταστάτη του.

## Εγκαθίδρυση του καθεστώτος, Καστέλο Μπράνκο
Ο Στρατός δεν μπορούσε να βρει έναν πολιτικό αποδεκτό από όλες τις φατρίες που υποστήριξαν την ανατροπή του Ζοάου Γκουλάρτ. Στις 9 Απριλίου 1964 οι πραξικοπηματίες δημοσίευσαν την Πρώτη Θεσμική Πράξη, η οποία περιόριζε σε μεγάλο βαθμό τις ελευθερίες του συντάγματος του 1946. Παραχωρήθηκε στον Πρόεδρο η εξουσία να απομακρύνει εκλεγμένους αξιωματούχους από τα καθήκοντά τους, να απολύει δημοσίους υπαλλήλους και να ανακαλεί για δέκα χρόνια τα πολιτικά δικαιώματα όσων κρίθηκαν ένοχοι για υπονόμευση ή κατάχρηση δημοσίων πόρων. Στις 11 Απριλίου 1964, το Κογκρέσο εξέλεξε τον Αρχηγό του Επιτελείου Στρατού, Στρατάρχη Ουμπέρτο ντε Αλενκάρ Καστέλο Μπράνκο ως πρόεδρο για το υπόλοιπο της θητείας του Γκουλάρτ.

Ο Καστέλο Μπράνκο είχε τις προθέσεις να επιβλέψει μια ριζική μεταρρύθμιση του πολιτικοοικονομικού συστήματος και στη συνέχεια να επιστρέψει την εξουσία σε εκλεγμένους αξιωματούχους. Αρνήθηκε να παραμείνει στην εξουσία πέρα από το υπόλοιπο της θητείας του Γκουλάρτ ή να θεσμοθετήσει τον στρατό στην εξουσία. Ωστόσο, οι ανταγωνιστικές απαιτήσεις ριζοσπαστικοποίησαν την κατάσταση. Η στρατιωτική «σκληρή γραμμή» ήθελε πλήρη εκκαθάριση των αριστερών και λαϊκιστικών επιρροών, ενώ οι πολιτικοί εμπόδιζαν τις μεταρρυθμίσεις του Καστέλο Μπράνκο. Τον κατηγόρησαν για σκληρές ενέργειες για την επίτευξη των στόχων του και η στρατιωτική "σκληρή γραμμή" τον κατηγόρησε για επιείκεια.

Στις 27 Οκτωβρίου 1965, μετά τη νίκη των υποψηφίων της αντιπολίτευσης σε δύο επαρχιακές εκλογές, υπέγραψε τη Δεύτερη Θεσμική Πράξη, που εκκαθάρισε το Κογκρέσο, απομάκρυνε τους απαράδεκτους κυβερνήτες και επέκτεινε τις αυθαίρετες εξουσίες του προέδρου σε βάρος των νομοθετικών και δικαστικών κλάδων. Αυτό του έδωσε το περιθώριο να καταστείλει τη λαϊκιστική αριστερά, αλλά παρείχε επίσης στις επόμενες κυβερνήσεις του Αρτούρ ντα Κόστα ε Σίλβα (1967–69) και του Εμίλιο Γκαρασταζού Μέντιτσι (1969–74) «νομική» βάση για την σκληροπυρηνική αυταρχική διακυβέρνησή τους.

Ο Καστέλο Μπράνκο, μέσω εξωσυνταγματικών διαταγμάτων που ονομάστηκαν «Θεσμικές Πράξεις», έδωσε στην εκτελεστική εξουσία την ανεξέλεγκτη δυνατότητα να αλλάξει το σύνταγμα και να απομακρύνει οποιονδήποτε από το αξίωμα ("AI-1") καθώς και να εκλέξει την προεδρία από το Κογκρέσο. Δημιουργήθηκε ένα δικομματικό σύστημα: η Εθνική Συμμαχία Ανανέωσης (ARENA), που υποστηρίζεται από την κυβέρνηση, και το ήπιο μη αριστερό κόμμα της αντιπολίτευσης Δημοκρατικό Κίνημα της Βραζιλίας (MDB) ("AI-2"). Στο νέο Σύνταγμα του 1967 το όνομα της χώρας άλλαξε από *Ηνωμένες Πολιτείες της Βραζιλίας* σε *Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Βραζιλίας* .

## Σκλήρυνση του καθεστώτος, Κόστα ε Σίλβα
[μικρογραφία| Τανκς M41 Walker Bulldog στους δρόμους του [Ρίο ντε Τζανέιρο τον Απρίλιο του 1968.]]
Τον Καστέλο Μπράνκο τον διαδέχθηκε στην προεδρία ο στρατηγός Αρτούρ ντα Κόστα ε Σίλβα, ο οποίος ήταν εκπρόσωπος σκληροπυρηνικών στοιχείων του καθεστώτος. Στις 13 Δεκεμβρίου 1968, υπέγραψε τον πέμπτο Θεσμικό Νόμο, που έδινε στον πρόεδρο δικτατορικές εξουσίες, διέλυσε το Κογκρέσο και τα νομοθετικά σώματα των πολιτειών, ανέστειλε το σύνταγμα και επέβαλε λογοκρισία. Στις 31 Αυγούστου 1969, υπέστη εγκεφαλικό. Αντί για τον αντιπρόεδρό του, όλη την κρατική εξουσία ανέλαβε η στρατιωτική χούντα, η οποία στη συνέχεια επέλεξε τον στρατηγό Εμίλιο Γκαρασταζού Μέντιτσι ως νέο πρόεδρο.

## Τα "Χρόνια του Μολύβδου", περίοδος Μέντιτσι
μικρογραφία|''Βραζιλία: αγαπήστε τη ή αφήστε τη,'' σύνθημα του στρατιωτικού καθεστώτος.
Ο σκληροπυρηνικός Μέντιτσι υποστήριξε τις μεγαλύτερες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων της εποχής. Κατά τη διάρκεια της κυβέρνησής του, οι διώξεις και τα βασανιστήρια των αντιφρονούντων, η παρενόχληση κατά δημοσιογράφων και η λογοκρισία του Τύπου έγιναν πανταχού παρούσες. Η διαδοχική απαγωγή ξένων πρεσβευτών στη Βραζιλία έφερε σε αμηχανία τη στρατιωτική κυβέρνηση. Οι αντικυβερνητικές εκδηλώσεις και η δράση των ανταρτικών κινημάτων προκάλεσαν αύξηση των κατασταλτικών μέτρων. Οι αντάρτες των πόλεων από την Δράση Εθνικής Απελευθέρωσης και το Επαναστατικό Κίνημα της 8ης Οκτωβρίου καταπνίχθηκαν και αναλήφθηκαν στρατιωτικές επιχειρήσεις για τον τερματισμό του Ανταρτοπόλεμου του Αραγκουάια.

Τα «ιδεολογικά σύνορα» της βραζιλιάνικης εξωτερικής πολιτικής ενισχύθηκαν. Μέχρι το τέλος του 1970, ο επίσημος κατώτατος μισθός μειώθηκε στα 40 δολάρια ΗΠΑ/μήνα και το περισσότερο από το ένα τρίτο του βραζιλιάνικου εργατικού δυναμικού που είχε τους μισθούς του συνδεδεμένους με αυτόν έχασε περίπου το 50% της αγοραστικής του δύναμης σε σχέση με τα επίπεδα του 1960  της διακυβέρνησης Κουμπιτσέκ.
μικρογραφία|Πρώτη σελίδα του 5ου Θεσμικού Νόμου
Παρ' όλα αυτά, ο Μέντιτσι ήταν δημοφιλής, καθώς η θητεία του είχε τη μεγαλύτερη οικονομική ανάπτυξη από οποιονδήποτε άλλο Πρόεδρο της Βραζιλίας, ξεδιπλώθηκε το "βραζιλιάνικο θαύμα" και η χώρα κέρδισε το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου του 1970. Το 1971, ο Μέντιτσι παρουσίασε το Πρώτο Εθνικό Σχέδιο Ανάπτυξης, που στόχευε στην αύξηση του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης, ιδιαίτερα στις απομακρυσμένες βορειοανατολικές περιοχές και στην Αμαζονία. Τα αποτελέσματα της οικονομικής του πολιτικής εδραίωσαν την επιλογή για το εθνικό-αναπτυξιακό μοντέλο. Εξαιτίας αυτών των αποτελεσμάτων, οι οικονομικές σχέσεις της χώρας με το εξωτερικό μετασχηματίστηκαν, επιτρέποντας τη διεύρυνση της διεθνούς παρουσίας της.

Τον Νοέμβριο του 1970 πραγματοποιήθηκαν ομοσπονδιακές, πολιτειακές και δημοτικές εκλογές. Οι περισσότερες έδρες κέρδισαν οι υποψήφιοι του ARENA. Το 1973 καθιερώθηκε ένα εκλογικό κολεγιακό σύστημα και τον Ιανουάριο του 1974 ο στρατηγός Ερνέστο Γκάιζελ εξελέγη επόμενος πρόεδρος.

## Αντίσταση
Η πτώση του Γκουλάρτ ανησύχησε πολλούς πολίτες. Πολλοί φοιτητές, μαρξιστές και εργάτες σχημάτισαν ομάδες, που αντιτάχθηκαν στη στρατιωτική κυριαρχία. Μια μειοψηφία από αυτούς υιοθέτησε άμεσο ένοπλο αγώνα, ενώ οι περισσότεροι υποστήριξαν πολιτικές λύσεις για τη μαζική αναστολή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τους πρώτους μήνες μετά το πραξικόπημα, χιλιάδες άνθρωποι βρέθηκαν υπό κράτηση, ενώ χιλιάδες άλλοι απομακρύνθηκαν από τις δημόσιες υπηρεσίες ή τις πανεπιστημιακές θέσεις τους.

Το 1968 υπήρξε μια σύντομη χαλάρωση της κατασταλτικής πολιτικής του έθνους. Πειραματικοί καλλιτέχνες και μουσικοί σχημάτισαν το κίνημα Τροπικάλια κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Ωστόσο, ορισμένοι από τους σημαντικότερους λαϊκούς μουσικούς, ο Ζιλμπέρτο Γκιλ και Καετάνο Βελόζο, για παράδειγμα, συνελήφθησαν, φυλακίστηκαν και εξορίστηκαν. 
αριστερά|μικρογραφία| Φοιτητική πορεία ενάντια στη στρατιωτική δικτατορία, 1966.
Τα πρώτα σημάδια αντίστασης σε αυτή την καταστολή φάνηκαν με την εμφάνιση εκτεταμένων φοιτητικών διαμαρτυριών. Σε απάντηση, η κυβέρνηση εξέδωσε τον Πέμπτο Θεσμικό Νόμο τον Δεκέμβριο του 1968, ο οποίος ανέστειλε το habeas corpus, έκλεισε το Κογκρέσο, τερμάτισε τη δημοκρατική κυβέρνηση και θέσπισε άλλα κατασταλτικά χαρακτηριστικά.

Το 1969 το Επαναστατικό Κίνημα της 8ης Οκτωβρίου απήγαγε τον Τσαρλς Μπερκ Έλμπρικ, τον πρεσβευτή των ΗΠΑ στη Βραζιλία. Οι αγωνιστές της αντίστασης ζήτησαν την απελευθέρωση των φυλακισμένων αντιφρονούντων που βασανίζονταν σκληρά με αντάλλαγμα τον Πρέσβη Έλμπρικ. Η κυβέρνηση απάντησε υιοθετώντας πιο βάναυσα μέτρα κατά της εξέγερσης, που οδήγησαν στη δολοφονία του Κάρλος Μαριγέλα, ενός ηγέτη των ανταρτών, δύο μήνες μετά την απαγωγή του Έλμπρικ. Αυτό σηματοδότησε την αρχή της παρακμής της ένοπλης αντιπολίτευσης. Το 1970, ο Νομπούο Οκούτσι, γενικός πρόξενος της Ιαπωνίας στο Σάο Πάολο, απήχθη, ενώ ο Κέρτις Κάτερ, πρόξενος των ΗΠΑ στο Πόρτο Αλέγκρε, τραυματίστηκε στον ώμο, αλλά διέφυγε την απαγωγή. Επίσης το 1970, ο Έρενφριντ φον Χόλεμπεν, πρέσβης της Δυτικής Γερμανίας, απήχθη στο Ρίο και ένας από τους σωματοφύλακές του σκοτώθηκε.

## Καταστολή
Μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα, η νέα κυβέρνηση πρότεινε μια σειρά μέτρων για να ενισχύσει την κυριαρχία της και να αποδυναμώσει την αντιπολίτευση. Η περίπλοκη δομή της καταστολής του κράτους έφτασε σε πολλούς τομείς της βραζιλιάνικης κοινωνίας και περιλάμβανε την εφαρμογή μέτρων λογοκρισίας, διώξεων και παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η συστηματική καταστολή κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου στην ιστορία της Βραζιλίας εξαρτιόταν και εναλλάσσονταν μεταξύ των λεγόμενων «μετριοπαθών» (« *moderados* ») και «σκληροπυρηνικών» (« *linha dura* ») στην εξουσία. Το πιο επιθετικό σύνολο κατασταλτικών μέτρων έλαβε χώρα κατά την περίοδο μεταξύ 1968 και 1978, που ονομάστηκαν "Χρόνια του Μολύβδου" ( *Anos de Chumbo* ). Το κατασταλτικό χαρακτηριστικό του καθεστώτος, ωστόσο, ήταν παρόν στη βραζιλιάνικη κοινωνία καθ' όλη τη διάρκεια της στρατιωτικής κυριαρχίας.

### Λογοκρισία
Τα κυρίαρχα ΜΜΕ, αρχικά σε συνδυασμό με τη στρατιωτική επέμβαση την παραμονή του πραξικοπήματος, έγιναν αργότερα αντίθετα με την κυβέρνηση και επομένως κάτω από βαρείς κανόνες λογοκρισίας. Η διαχείριση όλων των τομέων της εθνικής επικοινωνίας εποπτευόταν από τον Ειδικό Σύμβουλο Δημοσίων Σχέσεων, που δημιουργήθηκε στις αρχές του 1968, ενώ η λογοκρισία θεσμοθετήθηκε μέσω του Ανώτερου Συμβουλίου Λογοκρισίας αργότερα το ίδιο έτος.

Ο Ανώτερος Σύμβουλος Λογοκρισίας εποπτευόταν από το Υπουργείο Δικαιοσύνης, το οποίο ήταν υπεύθυνο για την ανάλυση και την αναθεώρηση των αποφάσεων, που υποβλήθηκαν από τον διευθυντή του τμήματος Ομοσπονδιακών Αστυνομικών. Το υπουργείο ήταν επίσης υπεύθυνο για τη θέσπιση κατευθυντήριων γραμμών και κανόνων για την εφαρμογή της λογοκρισίας σε τοπικό επίπεδο. Η θεσμοθετημένη λογοκρισία επηρέασε όλους τους τομείς της επικοινωνίας στη βραζιλιάνικη κοινωνία: εφημερίδες, τηλεόραση, μουσική, θέατρο και όλες τις βιομηχανίες που σχετίζονται με δραστηριότητες μαζικής επικοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων των εταιρειών μάρκετινγκ.

Παρά τις προσπάθειες του καθεστώτος να λογοκρίνει όλα τα ΜΜΕ που θα μπορούσαν να βλάψουν την κυβέρνηση, ο πληθυσμός βρήκε τρόπους να το παρακάμψει όσο το δυνατόν περισσότερο. Παρόλο που οι καλλιτέχνες και οι δημοσιογράφοι έπρεπε να έχουν άδεια από τον σύμβουλο για να δημοσιεύσουν οποιοδήποτε κομμάτι επικοινωνίας, μερικές φορές μπορούσαν να ξεπεράσουν τα εμπόδια της λογοκρισίας με μη συμβατικούς τρόπους. Οι μουσικοί βασίζονταν σε λογοπαίγνια για να δημοσιεύσουν τραγούδια με κεκαλυμμένη κριτική προς την κυβέρνηση, ενώ διάσημες εφημερίδες γέμιζαν κενά λόγω λογοκριμένων άρθρων με τυχαίες συνταγές κέικ, ένας τρόπος να υποδείξουν στον πληθυσμό την εμπλοκή της κυβέρνησης στη δημοσίευσή τους.

### Παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων
[μικρογραφία| Μνημείο αφιερωμένο στα θύματα βασανιστηρίων στο [Ρεσίφε]]
Ήδη από το 1964, η στρατιωτική κυβέρνηση χρησιμοποιούσε ήδη συστηματικά τις διάφορες μορφές βασανιστηρίων που επινόησε όχι μόνο για να αποκτήσει πληροφορίες, που χρησιμοποιούσε για να συντρίψει ομάδες της αντιπολίτευσης, αλλά και για να εκφοβίσει και να φιμώσει τυχόν περαιτέρω πιθανούς αντιπάλους. Αυτό αυξήθηκε ριζικά μετά το 1968.

Ενώ άλλες δικτατορίες σκότωσαν περισσότερους ανθρώπους, η Βραζιλία βίωσε ευρεία χρήση βασανιστηρίων, όπως και κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Ζετούλιο Βάργκας. Ο εκτελεστής του Βάργκας, Φιλίντο Μύλλερ, ονομάστηκε «προστάτης των βασανιστών» στη Βραζιλία. Σύμβουλοι από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο εκπαίδευσαν τις βραζιλιάνικες δυνάμεις σε ανακρίσεις και βασανιστήρια. Για να εξαλείψει τους αριστερούς αντιπάλους της, η δικτατορία χρησιμοποίησε αυθαίρετες συλλήψεις, φυλάκιση χωρίς δίκες, απαγωγές και κυρίως βασανιστήρια, που περιλάμβαναν βιασμό και ευνουχισμό. Το βιβλίο *Βασανιστήρια στη Βραζιλία* παρέχει αφηγήσεις μόνο για ένα κλάσμα των φρικαλεοτήτων που διέπραξε η κυβέρνηση.

Η στρατιωτική κυβέρνηση δολοφόνησε εκατοντάδες άλλα άτομα, αν και αυτό έγινε κυρίως κρυφά και η αιτία θανάτου συχνά αναφέρεται ψευδώς ως τυχαία. Η κυβέρνηση κατά καιρούς τεμάχιζε και έκρυβε πτώματα.

Ο Γάλλος στρατηγός Πολ Οσαρές, βετεράνος του πολέμου της Αλγερίας, ήρθε στη Βραζιλία το 1973. Ο στρατηγός Οσαρές χρησιμοποίησε μεθόδους « αντεπαναστατικού πολέμου » κατά τη Μάχη του Αλγερίου, συμπεριλαμβανομένης της συστημικής χρήσης βασανιστηρίων, εκτελέσεων και πτήσεων θανάτου. Αργότερα εκπαίδευσε αξιωματικούς των ΗΠΑ και δίδαξε στρατιωτικά μαθήματα για τη στρατιωτική νοημοσύνη της Βραζιλίας. Αργότερα παραδέχτηκε ότι διατηρούσε στενούς δεσμούς με τον στρατό.

Μέχρι στιγμής κανείς δεν έχει τιμωρηθεί για αυτές τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, λόγω του νόμου περί αμνηστίας του 1979, που συντάχθηκε από τα μέλη της κυβέρνησης, που παρέμειναν στη θέση τους κατά τη μετάβαση στη δημοκρατία. Ο νόμος παρέχει αμνηστία και ατιμωρησία σε κάθε κυβερνητικό στέλεχος ή πολίτη, που κατηγορείται για πολιτικά εγκλήματα κατά τη διάρκεια της δικτατορίας. Εξαιτίας μιας ορισμένης «πολιτιστικής αμνησίας» στη Βραζιλία, τα θύματα δεν έχουν συγκεντρώσει ποτέ πολλή συμπόνοια, σεβασμό ή αναγνώριση του πόνου τους.

Γίνονται εργασίες για την τροποποίηση του νόμου περί αμνηστίας, ο οποίος έχει καταδικαστεί από το Διαμερικανικό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Η Εθνική Επιτροπή Αλήθειας δημιουργήθηκε το 2011 προσπαθώντας να βοηθήσει το έθνος να αντιμετωπίσει το παρελθόν του και να τιμήσει όσους αγωνίστηκαν για τη δημοκρατία και να αποζημιώσει τα μέλη των οικογενειών όσων σκοτώθηκαν ή εξαφανίστηκαν. Οι εργασίες της ολοκληρώθηκαν το 2014. Ανέφερε ότι υπό στρατιωτικό καθεστώς τουλάχιστον 191 άνθρωποι σκοτώθηκαν και 243 «εξαφανίστηκαν». Ο συνολικός αριθμός των θανάτων πιθανώς ανέρχεται σε εκατοντάδες, δεν αγγίζει αλλά μπορεί να πλησιάσει τους χίλιους, ενώ περισσότεροι από 50.000 άνθρωποι κρατήθηκαν και 10.000 αναγκάστηκαν να πάνε εξορία.

«Ο αριθμός των Βραζιλιάνων νεκρών από κυβερνητικά βασανιστήρια, δολοφονίες και «εξαφανίσεις» για την περίοδο 1964–81 ήταν [...] 333, που περιελάμβαναν 67 νεκρούς στον Ανταρτοπόλεμο του Αραγκουάια το 1972–74». Σύμφωνα με τον βραζιλιάνικο στρατό, 97 στρατιωτικοί και πολίτες σκοτώθηκαν από τρομοκρατικές και αντάρτικες ενέργειες που έγιναν από αριστερές ομάδες κατά την ίδια περίοδο.

Σε μια έκθεση του 2014 της Εθνικής Επιτροπής Αλήθειας της Βραζιλίας, η οποία τεκμηριώνει τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων της στρατιωτικής κυβέρνησης, σημειώθηκε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «είχαν ξοδέψει χρόνια διδάσκοντας τεχνικές βασανιστηρίων στον βραζιλιάνικο στρατό κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου».

## Διακυβέρνηση Γκάιζελ, ''distensão'' και το πετρελαϊκό σοκ του 1973
Σε αυτή την ατμόσφαιρα, ο απόστρατος στρατηγός Ερνέστο Γκάιζελ (1974–79) εξελέγη στην Προεδρία με την έγκριση του Μέντιτσι. Ο Γκάιζελ ήταν ένας στρατηγός με πολλές διασυνδέσεις και πρώην πρόεδρος της Petrobras.

Υπήρχαν έντονοι παρασκηνιακοί ελιγμοί από τους σκληροπυρηνικούς εναντίον του και από τους πιο μετριοπαθείς υποστηρικτές του Καστέλο Μπράνκο για αυτόν. Ευτυχώς για τον Γκάιζελ, ο μεγαλύτερος αδερφός του, Ορλάντο Γκάιζελ, ήταν υπουργός Στρατιωτικών, και ο στενός του σύμμαχος, ο στρατηγός Ζουάου Μπατίστα ντε Ολιβέιρα Φιγκεϊρέδου, ήταν αρχηγός του στρατιωτικού επιτελείου του Μέντιτσι. Μόλις ανέλαβε την εξουσία, ο Γκάιζελ υιοθέτησε μια πιο μετριοπαθή στάση σε σχέση με την πολιτική αντιπολίτευση από τον προκάτοχό του, τον Μέντιτσι.

### Πολιτική αποσυμπίεσης
Αν και δεν έγινε αμέσως κατανοητό από τους πολίτες, η άνοδος του Ερνέστο Γκάιζελ σηματοδότησε μια κίνηση προς μια λιγότερο καταπιεστική διακυβέρνηση. Αντικατέστησε αρκετούς περιφερειακούς διοικητές με έμπιστους αξιωματικούς και ονόμασε τα πολιτικά του προγράμματα *abertura* (άνοιγμα) και *distensão* (αποσυμπίεση), που σημαίνει σταδιακή χαλάρωση της αυταρχικής διακυβέρνησης. Ήταν, σύμφωνα με τα λόγια του, «το μέγιστο δυνατό επίπεδο ανάπτυξης με την ελάχιστη απαραίτητη ασφάλεια». 

Μαζί με τον Αρχηγό του Επιτελείου του, ο Γκάιζελ επινόησε ένα σχέδιο σταδιακού, αργού εκδημοκρατισμού, που τελικά θα πετύχαινε παρά όλες τις απειλές και την αντίθεση των σκληροπυρηνικών.

Ωστόσο, τα βασανιστήρια των αριστερών και κομουνιστών αντιπάλων του καθεστώτος από το DOI-CODI ήταν ακόμη σε εξέλιξη, όπως φάνηκε από τη δολοφονία του Βλαντιμίρ Χέρτζογκ.

Ο Γκάιζελ επέτρεψε στο αντιπολιτευόμενο Δημοκρατικό Κίνημα της Βραζιλίας (MDB) να διεξάγει μια σχεδόν ελεύθερη εκλογική εκστρατεία πριν από τις εκλογές του Νοεμβρίου 1974 και το MDB κέρδισε περισσότερες ψήφους από ποτέ.

Όταν το αντιπολιτευόμενο κόμμα MDB κέρδισε περισσότερες έδρες στις εκλογές του Κογκρέσου το 1976, ο Γκάιζελ τον Απρίλιο του 1977 χρησιμοποίησε τις εξουσίες που του παραχωρήθηκαν από το AI-5, απέλυσε το Κογκρέσο και εισήγαγε ένα νέο πακέτο νόμων, που έκανε τις κυβερνητικές εκλογές έμμεσες και δημιούργησε ένα εκλογικό κολέγιο για την εκλογή του επόμενου προέδρου, διασφαλίζοντας έτσι τις θέσεις του ARENA.

Το 1977 και το 1978, το ζήτημα της προεδρικής διαδοχής προκάλεσε περαιτέρω πολιτική αντιπαράθεση με τους σκληροπυρηνικούς. Τον Οκτώβριο του 1977 απέλυσε ξαφνικά τον ακροδεξιό Υπουργό Στρατιωτικών, Στρατηγό Σίλβιο Φρότα, ο οποίος είχε προσπαθήσει να γίνει υποψήφιος επόμενος πρόεδρος.

Τον Μάιο του 1978, ο Γκάιζελ χρειάστηκε να αντιμετωπίσει τις πρώτες εργατικές απεργίες από το 1964. 500.000 εργαζόμενοι, με επικεφαλής τον μελλοντικό Πρόεδρο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, ζήτησαν και κέρδισαν αύξηση μισθού 11%.

Μέχρι το τέλος της Προεδρίας του, ο Γκάιζελ είχε επιτρέψει στους εξόριστους πολίτες να επιστρέψουν, αποκατέστησε το habeas corpus, κατάργησε τις έκτακτες εξουσίες, τον Δεκέμβριο του 1978 τερμάτισε τον πέμπτο θεσμικό νόμο και επέβαλε τον στρατηγό Ζουάου Φιγκεϊρέδου (1979–85) ως διάδοχό του τον Μάρτιο του 1979.

### Οικονομία
[αριστερά|μικρογραφία| Ένα [Dodge 1800 ήταν το πρώτο πρωτότυπο που κατασκευάστηκε με έναν κινητήρα μόνο με αιθανόλη. Έκθεση στο *Memorial Aeroespacial Brasileiro*, CTA, Σάο Χοσέ ντος Κάμπος.]]
[αριστερά|μικρογραφία| Το [Βραζιλία|βραζιλιάνικο Fiat 147 ήταν το πρώτο σύγχρονο αυτοκίνητο που κυκλοφόρησε στην αγορά ικανό να λειτουργεί με καθαρό καύσιμο ένυδρης αιθανόλης ( E100 ).]]
Ο Πρόεδρος Γκάιζελ προσπάθησε να διατηρήσει υψηλούς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης του Βραζιλιάνικου Θαύματος, οι οποίοι ήταν συνδεδεμένοι με τη διατήρηση του κύρους του καθεστώτος, ακόμη και όταν προσπαθούσε να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις της πετρελαϊκής κρίσης του 1973 . Ο Γκάιζελ απομάκρυνε τον επί μακρόν υπουργό Οικονομικών Αντόνιο Ντελφίμ Νέτο. Διατήρησε τεράστιες κρατικές επενδύσεις σε υποδομές: αυτοκινητόδρομους, τηλεπικοινωνίες, υδροηλεκτρικά φράγματα, εξόρυξη ορυκτών, εργοστάσια και ατομική ενέργεια. Όλα αυτά απαιτούσαν περισσότερο διεθνή δανεισμό και αύξηση του κρατικού χρέους.

Αποκρούοντας τις εθνικιστικές αντιρρήσεις, άνοιξε τη Βραζιλία στην αναζήτηση πετρελαίου από ξένες εταιρείες για πρώτη φορά από τις αρχές της δεκαετίας του '50. Προσπάθησε επίσης να μειώσει την εξάρτηση της Βραζιλίας από το πετρέλαιο, υπογράφοντας μια συμφωνία 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ με τη Δυτική Γερμανία για την κατασκευή οκτώ πυρηνικών αντιδραστήρων στη Βραζιλία. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, το πρόγραμμα παραγωγής αιθανόλης προωθήθηκε ως εναλλακτική λύση στη βενζίνη και κατασκευάστηκαν τα πρώτα αυτοκίνητα με καύσιμο αιθανόλης .

Η Βραζιλία υπέστη δραστικές μειώσεις στους όρους του εμπορίου της ως αποτέλεσμα της πετρελαϊκής κρίσης του 1973. Στις αρχές της δεκαετίας του '70, οι επιδόσεις του εξαγωγικού τομέα υπονομεύτηκαν από ένα υπερτιμημένο νόμισμα. Με το εμπορικό ισοζύγιο υπό πίεση, το πετρελαϊκό σοκ οδήγησε σε απότομα υψηλότερους λογαριασμούς εισαγωγών. Έτσι, η κυβέρνηση Γκάιζελ δανείστηκε δισεκατομμύρια δολάρια για να ξεπεράσει την πετρελαϊκή κρίση. Αυτή η στρατηγική ήταν αποτελεσματική για την προώθηση της ανάπτυξης, αλλά αύξησε επίσης σημαντικά τις εισαγωγικές απαιτήσεις της Βραζιλίας, αυξάνοντας το ήδη μεγάλο έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών χρηματοδοτήθηκε από την αύξηση του εξωτερικού χρέους. Η προσδοκία ήταν ότι οι συνδυασμένες επιπτώσεις της εκβιομηχάνισης υποκατάστασης των εισαγωγών και της επέκτασης των εξαγωγών θα προκαλούσαν τελικά αυξανόμενα εμπορικά πλεονάσματα, επιτρέποντας την εξυπηρέτηση και την αποπληρωμή του εξωτερικού χρέους. 
[δεξιά|μικρογραφία| Ο πρόεδρος των ΗΠΑ [Τζίμι Κάρτερ απευθύνεται στο Κογκρέσο της Βραζιλίας, 30 Μαρτίου 1978]]
Η Βραζιλία άλλαξε την εξωτερική της πολιτική για να καλύψει τις οικονομικές της ανάγκες. Ο «υπεύθυνος πραγματισμός» αντικατέστησε την αυστηρή ευθυγράμμιση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και μια κοσμοθεωρία βασισμένη σε ιδεολογικά σύνορα και μπλοκ εθνών. Επειδή η Βραζιλία εξαρτιόταν κατά 80% από το εισαγόμενο πετρέλαιο, ο Γκάιζελ μετατόπισε τη χώρα από την άκριτη υποστήριξη του Ισραήλ σε μια πιο ουδέτερη στάση για τις υποθέσεις της Μέσης Ανατολής. Η κυβέρνησή του αναγνώρισε επίσης τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας και τις νέες σοσιαλιστικές κυβερνήσεις της Αγκόλας και της Μοζαμβίκης, αμφότερες πρώην πορτογαλικές αποικίες. Η κυβέρνηση πλησίασε τη Λατινική Αμερική, την Ευρώπη και την Ιαπωνία.

Η πρόθεση της Βραζιλίας να κατασκευάσει πυρηνικούς αντιδραστήρες με τη βοήθεια της Δυτικής Γερμανίας δημιούργησε εντάσεις με τις ΗΠΑ, που δεν ήθελαν να δουν μια πυρηνική Βραζιλία. Μετά την εκλογή του Κάρτερ δόθηκε μεγαλύτερη έμφαση στα ανθρώπινα δικαιώματα. Η νέα τροπολογία Χάρκιν περιόρισε την αμερικανική στρατιωτική βοήθεια σε χώρες με παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οι Βραζιλιάνοι δεξιοί και στρατιωτικοί θεώρησαν αυτό ως εισβολή στη βραζιλιάνικη κυριαρχία και ο Γκάιζελ αποκήρυξε κάθε μελλοντική στρατιωτική βοήθεια από τις Ηνωμένες Πολιτείες τον Απρίλιο του 1977 

## Μετάβαση στη δημοκρατία, Φιγκεϊρέδου
μικρογραφία|Διαδήλωση υπέρ της δημοκρατίας το 1984.
Ο Πρόεδρος Ζουάου Φιγκεϊρέδου οδήγησε τη χώρα πίσω στη δημοκρατία και προώθησε τη μεταφορά της εξουσίας στην πολιτική εξουσία, αντιμετωπίζοντας την αντίθεση από τους σκληροπυρηνικούς στο στρατό. Ο Φιγκεϊρέδου ήταν Στρατηγός του Στρατού και πρώην επικεφαλής της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών της Βραζιλίας.

Ως πρόεδρος, συνέχισε τη σταδιακή διαδικασία «abertura» (εκδημοκρατισμού) που ξεκίνησε το 1974. Ένας νόμος περί αμνηστίας, που υπογράφηκε από τον Φιγκεϊρέδου στις 28 Αυγούστου 1979, έδινε αμνηστία σε όσους καταδικάστηκαν για «πολιτικά ή συναφή» εγκλήματα μεταξύ 1961 και 1978. Στις αρχές της δεκαετίας του '80, το στρατιωτικό καθεστώς δεν μπορούσε πλέον να διατηρήσει αποτελεσματικά το δικομματικό σύστημα που καθιερώθηκε το 1966. Η κυβέρνηση Φιγκεϊρέδου διέλυσε το κόμμα ARENA, που ελεγχόταν από την κυβέρνηση, και επέτρεψε τον σχηματισμό νέων κομμάτων. Ο Πρόεδρος ήταν συχνά ανίκανος από ασθένεια και πήρε δύο παρατεταμένες άδειες για υγειονομική περίθαλψη το 1981 και το 1983, αλλά ο πολιτικός αντιπρόεδρος Αντόνιο Αουρελιάνο Τσάβες ντε Μεντόνσα δεν είχε μεγάλη πολιτική εξουσία.

Το 1981 το Κογκρέσο θέσπισε νόμο για την αποκατάσταση των άμεσων εκλογών των κυβερνητών των πολιτειών. Οι γενικές εκλογές του 1982 έφεραν μια οριακή νίκη στον διάδοχο του ARENA, το φιλοκυβερνητικό Δημοκρατικό Σοσιαλιστικό Κόμμα (43,22% των ψήφων), ενώ το αντιπολιτευόμενο Κόμμα Δημοκρατικού Κινήματος της Βραζιλίας έλαβε 42,96% των ψήφων. Τρεις μεγάλες πολιτείες, του Σάο Πάολο, του Ρίο ντε Τζανέιρο και της Μίνας Ζεράις, τις κέρδισε η αντιπολίτευση.

Ωστόσο, οι πολιτικές εξελίξεις επισκιάστηκαν από τα αυξανόμενα οικονομικά προβλήματα. Καθώς ο πληθωρισμός και η ανεργία εκτινάχθηκαν στα ύψη, το εξωτερικό χρέος έφτασε σε τεράστιες διαστάσεις, καθιστώντας τη Βραζιλία τον μεγαλύτερο οφειλέτη στον κόσμο, χρωστώντας περίπου 90 δισεκατομμύρια δολάρια σε διεθνείς δανειστές. Το πρόγραμμα λιτότητας που επέβαλε η κυβέρνηση δεν έφερε σημάδια ανάκαμψης για τη βραζιλιάνικη οικονομία.

Το 1984, διαδηλωτές κατέλαβαν τη χώρα και ήταν η επιτομή των νέων ελευθεριών του συνέρχεσθαι και της έκφρασης, αλλά ο πρωταρχικός στόχος του κινήματος δεν επιτεύχθηκε και οι προεδρικές εκλογές του 1985 διεξήχθησαν έμμεσα, μέσω επιλεγμένου εκλογικού κολεγίου. Η αντιπολίτευση αγωνίστηκε σθεναρά για την ψήφιση μιας συνταγματικής τροποποίησης που θα επέτρεπε άμεσες λαϊκές προεδρικές εκλογές τον Νοέμβριο του 1984, αλλά η πρόταση απέτυχε να κερδίσει την ψήφιση στο Κογκρέσο. Ο υποψήφιος της αντιπολίτευσης Τανκρέντο Νέβες διαδέχθηκε τον Φιγκεϊρέδου, όταν το Κογκρέσο διεξήγαγε εκλογές για τον νέο πρόεδρο.

## Εξωτερικές σχέσεις
[αριστερά|μικρογραφία|320x320εσ| Πρόεδροι Εμίλιο Μέντιτσι (αριστερά) και [Ρίτσαρντ Νίξον, Δεκέμβριος 1971.]]
[αριστερά|μικρογραφία| Ο Φιγκεϊρέδου και ο Πρόεδρος των ΗΠΑ [Ρόναλντ Ρήγκαν ιππεύουν άλογα στην Μπραζίλια, 1 Δεκεμβρίου 1982.]]
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η διεθνής ατζέντα της Βραζιλίας ενσωμάτωσε νέες αντιλήψεις. Με τους εθνικιστές στρατιωτικούς —που ήταν θιασώτες του κρατικού ελέγχου— στην εξουσία, υπήρχε αυξημένη ενέργεια για την αμφισβήτηση των ανισοτήτων του διεθνούς συστήματος. Το ενδιαφέρον για την επέκταση της κρατικής παρουσίας στην οικονομία συνοδεύτηκε από πολιτικές που αποσκοπούσαν να μεταμορφώσουν το προφίλ της Βραζιλίας στο εξωτερικό. Η σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούσε να εκτιμάται, αλλά η ευθυγράμμιση της πολιτικής δεν ήταν πλέον πλήρης. Οι συνδέσεις μεταξύ της διεθνούς δραστηριότητας της Βραζιλίας και των οικονομικών της συμφερόντων οδήγησαν την εξωτερική πολιτική να χαρακτηριστεί «Διπλωματία Ευημερίας». 

Αυτή η νέα έμφαση της διεθνούς πολιτικής της Βραζιλίας ακολουθήθηκε από μια αξιολόγηση των σχέσεων, που διατηρήθηκαν με τις Ηνωμένες Πολιτείες τα προηγούμενα χρόνια. Παρατηρήθηκε ότι η απόπειρα ενίσχυσης των δεσμών είχε αποφέρει περιορισμένα οφέλη. Σε αυτή την αντίληψη προστέθηκε μια αναθεώρηση της ιδεολογικής στάσης της Βραζιλίας μέσα στο παγκόσμιο σύστημα. Αυτή η κατάσταση πραγμάτων ενισχύθηκε περαιτέρω από τη στιγμιαία χαλάρωση της διπολικής αντιπαράθεσης κατά τη διάρκεια της ύφεσης. 

Η ανάπτυξη τέθηκε ως προτεραιότητα για τη βραζιλιάνικη διπλωματία. Αυτοί οι εννοιολογικοί μετασχηματισμοί υποστηρίχθηκαν από τα νεότερα τμήματα του Υπουργείου Εξωτερικών, που ταυτίστηκαν με τις αρχές της ανεξάρτητης εξωτερικής πολιτικής που είχε διακρίνει τις αρχές της δεκαετίας του '60. 

Με βάση τις προτεραιότητες της εξωτερικής της πολιτικής, η Βραζιλία υιοθέτησε νέες θέσεις σε διάφορους διεθνείς οργανισμούς. Αξιοσημείωτη ήταν η απόδοσή της στη 2η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD) το 1968 για την υπεράσπιση της μη διακριτικής και προτιμησιακής μεταχείρισης για τα βιομηχανικά προϊόντα των υπανάπτυκτων χωρών. Το ίδιο επίπεδο ανησυχίας διέκρινε τη στάση της Βραζιλίας στη συνεδρίαση της Οικονομικής Επιτροπής για τη Λατινική Αμερική (ECLA) στη Βίνια δελ Μαρ (1969). Με την ευκαιρία αυτή, η Βραζιλία εξέφρασε την υποστήριξή της σε ένα σχέδιο ενώσεων της Λατινικής Αμερικής. 

Στον τομέα της ασφάλειας, υπερασπίστηκε τον αφοπλισμό και καταδικάστηκε το κοινό σύστημα ελέγχου των δύο υπερδυνάμεων. Η Βραζιλία ήταν ιδιαίτερα επικριτική για τη Συνθήκη για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων, με σκοπό να εγγυηθεί το δικαίωμα να αναπτύξει τη δική της πυρηνική τεχνολογία. Αυτό το προνόμιο το είχε ήδη υπερασπιστεί στο παρελθόν, όταν η κυβέρνηση της Βραζιλίας αποφάσισε να μην αποδεχθεί την ισχύ της Συνθήκης για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Όπλων (TNP) στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική . Η θέση της Βραζιλίας για την TNP έγινε εμβληματική της αρνητικής στάσης που θα διατηρούσε, από τότε και μετά, σχετικά με την πολιτική εξουσίας των Ηνωμένων Πολιτειών και της Σοβιετικής Ένωσης. Η Βραζιλία προσπάθησε να ενισχύσει τη θέση της με διαπραγματευόμενους εποικισμούς πυρηνικής συνεργασίας με χώρες όπως το Ισραήλ (1966), η Γαλλία (1967), η Ινδία (1968) και οι Ηνωμένες Πολιτείες (1972). 

Οι αλλαγές στη βραζιλιάνικη διπλωματία αντικατοπτρίζονται και σε άλλα θέματα της διεθνούς ατζέντας, όπως η μετριοπαθής στάση που τηρήθηκε σε σχέση με τον «Πόλεμο των Έξι Ημερών» μεταξύ Αράβων και Ισραηλινών.

Η διεύρυνση της διεθνούς ατζέντας της Βραζιλίας συνέπεσε με τη διοικητική μεταρρύθμιση του Υπουργείου Εξωτερικών. Η μετακόμισή του στην Μπραζίλια το 1971 ακολουθήθηκε από εσωτερικό εκσυγχρονισμό. Δημιουργήθηκαν νέα τμήματα, ανταποκρινόμενα στη διαφοροποίηση της διεθνούς ατζέντας και στην αυξανόμενη σημασία της οικονομικής διπλωματίας.

Η εξωτερική πολιτική κατά τη διάρκεια 1969–74 ένωσε τρεις βασικές θέσεις. Η πρώτη, ιδεολογική, υπερασπίστηκε την ύπαρξη στρατιωτικών κυβερνήσεων στη Λατινική Αμερική. Για να το πετύχει αυτό, ο Οργανισμός Αμερικανικών Κρατών πολέμησε την τρομοκρατία στην περιοχή. Η δεύτερη επέκρινε τη διαδικασία διάτασης μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων, καταδικάζοντας τις επιπτώσεις της αμερικανικής και της σοβιετικής πολιτικής εξουσίας. Η τρίτη ζήτησε υποστήριξη για την ανάπτυξη, θεωρώντας ότι η Βραζιλία, με όλες τις οικονομικές της δυνατότητες, άξιζε μεγαλύτερη ευθύνη στο πλαίσιο του διεθνούς συστήματος. 

Εμφανίστηκαν νέα αιτήματα και προθέσεις, που σχετίζονται με την ιδέα ότι το έθνος ενίσχυε τη διαπραγματευτική του δύναμη στο παγκόσμιο σύστημα. Στα διεθνή φόρουμ, το κύριο αίτημά της έγινε η «συλλογική οικονομική ασφάλεια». Η προσπάθεια να ηγηθούν των χωρών του Τρίτου Κόσμου έκανε τη Βραζιλία να εκτιμήσει την πολυμερή διπλωματία. Προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση μπορούν να παρατηρηθούν στη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (1972), στη συνάντηση της GATT στο Τόκιο (1973) και στη Διάσκεψη για το Δίκαιο της Θάλασσας (1974). 

Αυτή η νέα στάση της Βραζιλίας χρησίμευσε ως βάση για την αναβίωση της σχέσης της με τις ΗΠΑ. Επιδιώχθηκε η διαφοροποίηση από άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής, που σημαίνει ειδική μεταχείριση από τις ΗΠΑ. Ωστόσο, όχι μόνο αυτή η προσδοκία δεν εκπληρώθηκε, αλλά η στρατιωτική βοήθεια και η συμφωνία εκπαιδευτικής συνεργασίας MEC-USAID διακόπηκαν. 

Η Ουάσιγκτον κράτησε αποστάσεις κατά την επίσκεψη του Προέδρου Μέντιτσι στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1971. Ειδικά στη στρατιωτική και διπλωματική σφαίρα, αναπτύχθηκαν εθνικιστικές ιδέες και τέθηκαν ερωτήματα σχετικά με την πολιτική ευθυγράμμισης με τις Ηνωμένες Πολιτείες. 

Το 1975, η κυβέρνηση συμμετείχε στην επιχείρηση Κόνδορας, η οποία ενέπλεξε διάφορες υπηρεσίες ασφαλείας της Λατινικής Αμερικής (συμπεριλαμβανομένης της Χιλής του Πινοσέτ και της Αργεντινής) στη δολοφονία πολιτικών αντιπάλων.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η Βραζιλία άρχισε να αφιερώνει περισσότερη προσοχή στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες. Ξεκίνησαν προγράμματα τεχνικής συνεργασίας στη Λατινική Αμερική και στην Αφρικήσυνοδευόμενα σε ορισμένες περιπτώσεις από επενδυτικά σχέδια κρατικών εταιρειών, ιδίως στους τομείς της ενέργειας και της επικοινωνίας. Με αυτό το πρόσχημα δημιουργήθηκε ένα διυπουργικό σύστημα, καθήκον του οποίου ήταν η επιλογή και ο συντονισμός έργων διεθνούς συνεργασίας. Για να προωθήσει αυτές τις καινοτομίες, το 1972 ο υπουργός Εξωτερικών Μπαρμπόσα επισκέφθηκε τη Σενεγάλη, το Τόγκο, την Γκάνα, την Δαχομέη, την Γκαμπόν, το Ζαΐρ, τη Νιγηρία, το Καμερούν και την Ακτή Ελεφαντοστού. 

Ωστόσο, την προοπτική των οικονομικών συμφερόντων και τη θέσπιση προγραμμάτων συνεργασίας με αυτές τις χώρες δεν ακολούθησε κάποια αναθεώρηση της θέσης της Βραζιλίας για το αποικιακό ζήτημα. Η παραδοσιακή πίστη ήταν ακόμα προς την Πορτογαλία.

## Χρονοδιάγραμμα

* Απρίλιος 1964 - Πραξικόπημα.
* Οκτώβριος 1965 - Κατάργηση πολιτικών κομμάτων, δημιουργία δικομματικού συστήματος.
* Οκτώβριος 1965 - Έμμεσες προεδρικές εκλογές.
* Ιανουάριος 1967 - Νέο Σύνταγμα.
* Μάρτιος 1967 - Ο Κόστα ε Σίλβα αναλαμβάνει καθήκοντα.
* Νοέμβριος 1967 - Η αντιπολίτευση ξεκινά ένοπλη αντίσταση.
* Μάρτιος 1968 - Έναρξη φοιτητικών διαμαρτυριών.
* Δεκέμβριος 1968 - Πέμπτος Θεσμικός Νόμος.
* Σεπτέμβριος 1969 - Ο Μέντιτσι πρόεδρος.
* Οκτώβριος 1969 - Νέο Σύνταγμα.
* Ιανουάριος 1973 - Ένοπλη αντίσταση καταστέλλεται.
* Ιούνιος 1973 - Ο Μέντιτσι ανακοινώνει τον Γκάιζελ διάδοχό του.
* Μάρτιος 1974 - Ο Γκάιζελ αναλαμβάνει καθήκοντα.
* Αύγουστος 1974 - Ανακοινώθηκε πολιτική χαλάρωση.
* Νοέμβριος 1974 - Το MDB κερδίζει στις εκλογές της Γερουσίας.
* Απρίλιος 1977 - Διαλύεται το Εθνικό Κογκρέσο.
* Οκτώβριος 1977 - Απολύεται ο Αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων.
* Ιανουάριος 1979 - Ακυρώνεται ο Πέμπτος Θεσμικός Νόμος.
* Μάρτιος 1979 - Ο Φιγκεϊρέδου αναλαμβάνει καθήκοντα.
* Νοέμβριος 1979 - Λήξη δικομματικού συστήματος ARENA και MDB.
* Νοέμβριος 1982 - Η αντιπολίτευση κερδίζει την Κάτω Βουλή του Κοινοβουλίου.
* Απρίλιος 1984 - Απιορρίπτεται η τροπολογία για τις άμεσες προεδρικές εκλογές.
* Μάρτιος 1985 - Ο Ζουζέ Σαρνέι αναλαμβάνει καθήκοντα.

## Δείτε επίσης

* Πραξικόπημα της Βραζιλίας 1964
* Πυρηνικές δραστηριότητες στη Βραζιλία
* Επιχείρηση Κόνδορας
* Volkswagen do Brasil

## Παραπομπές

### Πηγές

* 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* Αποχαρακτηρισμένα έγγραφα από το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ και τη CIA για το πραξικόπημα του 1964

Κατηγορία:Στρατιωτικές δικτατορίες
Κατηγορία:Πολιτική της Βραζιλίας
Κατηγορία:Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις