Ετεοκρητική γλώσσα

Η **Ετεοκρητική** («αληθινή Κρητική», από το ἐτεός, που σημαίνει «αληθινό» + κρητική) είναι προελληνική γλώσσα σε λίγες αλφαβητικές επιγραφές της αρχαίας Κρήτης.

Στην ανατολική Κρήτη βρέθηκαν επιγραφές οι οποίες, αν και γραμμένες με το ελληνικό αλφάβητο, δεν είναι ανιχνεύσιμες ως αμιγώς "ελληνικές". Χρονολογούνται στα τέλη του 7ου ή στις αρχές του 6ου αιώνα έως και τον 3ο αι. π.Χ.. Η γλώσσα είναι πιθανώς επιβίωση γλώσσας που ομιλείτο στην Κρήτη πριν από την άφιξη των Μυκηναίων. Δεν είναι βέβαιο αν προέρχεται από τη μινωική γλώσσα που σώζεται σε επιγραφές της Γραμμικής Α μια χιλιετία νωρίτερα, ή εάν συνδέεται με την παρουσία άλλων αρχαίων φυλών που κατοικούν στον ελληνικό χώρο. 

Ο όρος «ετεοκρητική» μερικές φορές εφαρμόζεται στην μινωική γλώσσα ή γλώσσες γραπτές πάνω από μια χιλιετία νωρίτερα στα αποκαλούμενα Κρητικά «ιερογλυφικά» (συλλαβάριο) και στη Γραμμική Α γραφή. Ο Υβ Ντυχού (Yves Duhoux) δήλωσε ωστόσο ότι «είναι απαραίτητο να διαχωριστεί αυστηρά η μελέτη της Ετεοκρητικής από εκείνη των 'ιερογλυφικών' επιγραφών και της Γραμμικής Α».

## Επιγραφές
Οι επιγραφές έχουν βρεθεί στην ανατολική Κρήτη, στις αρχαίες πόλεις Πραισό και Δρήρο και χρονολογούνται μεταξύ 6ου και 3ου αι. π.Χ. Συνολικά πρόκειται για πέντε επιγραφές κατά την επικρατούσα άποψη, εκ των οποίων η μία δίγλωσση με ελληνικό κείμενο μαζί με το ετεοκρητικό. Στις αρχαιότερες επιγραφές χρησιμοποιείται το αρχαϊκό κρητικό αλφάβητο, με ορισμένα γράμματα, των οποίων η φωνητική αξία ερίζεται. Δύο από τις επιγραφές χάθηκαν κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής και σώζονται μόνο οι αποτυπώσεις τους. Οι λέξεις συχνά χωρίζονται με μια κάθετη γραμμή και το κείμενο στις παλαιότερες επιγραφές είναι γραμμένο βουστροφηδόν. Οι νεότερες επιγραφές είναι γραμμένες εξ ολοκλήρου από αριστερά προς τα δεξιά με το ιωνικό αλφάβητο.

Παράδειγμα ετεοκρητικού κειμένου:

1.	||| 
2.	||||   
3.	 
4.	-- 
5.	

Αναγνωρίζονται ορισμένες ελληνικές λέξεις με συντόμευση και ιδιαίτερη ορθογραφία, όπως "ΤΥΡΟΝ" / ΕΤΥΡΟΝ", "ΙΣ ΑΛΥΡΙΑ" (πόλη: Έλυρος), ΜΥΝΑ κ.ά. Επίσης το "ἔFαδε"συναντάται και σε άλλες επιγραφές και έχει αποδοθεί ως "αποφασίζω" (Brown, σ.227). Ορισμένοι βέβαια, όπως ο Brown και ο Gordon, υποθέτουν ότι η επιγραφή αυτή είναι δίγλωσση, και ότι το πρώτο μέρος του κειμένου είναι γραμμένο στην Ετεο-κρητική ενώ το δεύτερο μέρος αποδίδει την ελληνική μετάφραση.

Σε άλλες επιγραφές εμφανίζονται χαρακτηριστικές ελληνικές λέξεις όπως ΖΗΘ-ΑΝΘΗ (πιθανώς όνομα θεότητας που περιέχει το λήμμα "άνθος"). Αυτή η επιγραφή έχει διαβαστεί ως εξής από τον Brown:

**ΕΠΙΟΙ ΖΗΘΑΝΘΗ ΕΝΕΤΗ ΠΑΡ ΣΙΦΑΙ**

Επίοι = από το "επείμι" (τοποθετούμαι πάνω σε κάτι)

Ζηθανθη = θεότητα

Ενέτη = ἐνετή **(**ἐνε, καρφίτσα, πόρπη, σε Όμηρο)

Παρ = παρά

Σίφαι = Σίφα/Σίφη (όνομα)

***"Τοποθετήθηκε (στη) Ζηθάνθη, πόρπη παρ(ά) τον Σίφα."***

Άλλες λέξεις όπως  "ΤΥΗΡ-ΜΙΡ-ΙΗΙΑ" που εντοπίζονται σε ετεοκρητικές επιγραφές (McDonald, Second Eteocretan-Greek Bilingual from Dreros ) είναι εξαιρετικά δύσκολο να θεωρηθούν ελληνικές , ωστόσο ορισμένες καταλήξεις λέξεων όπως -ηια δείχνουν σχέση με ελληνικές καταλήξεις. Από τη δίγλωσση αυτή επιγραφή το -ΙΗΙΑ- αντιστοιχεί σύμφωνα με τον Cyrus Gordon στην ελληνική "γενοίτο".

## Ονοματοδοσία
Η συμβατική ονομασία Ετεοκρητική προέρχεται από τον Όμηρο, ο οποίος στην Οδύσσεια, αναφερόμενος στους λαούς που κατοικούν στην Κρήτη, κατονομάζει και έναν λαό ως «Ετεόκρητες», που σημαίνει «γνήσιοι Κρήτες»:

 (τ 172-177)


Η παρουσία του λαού των «Ετεοκρητών» στην Κρήτη μαρτυρείται επίσης από τον Διόδωρο τον Σικελιώτη: (V.64.1)και από τον Στράβωνα:

 (10.4.6)


Περισσότερα για την προέλευση ή τα χαρακτηριστικά αυτού του λαού δεν είναι γνωστά.

## Γλώσσα
Πολλές είναι οι απόπειρες να ερμηνευθεί ή να καταταγεί η Ετεοκρητική σε μια γλωσσική οικογένα, ωστόσο έχουν διατυπωθεί διαφορετικές θεωρίες και το ελάχιστο δείγμα κειμένων δεν επιτρέπει την αποκρυπτογράφηση της γλώσσα με απόλυτη βεβαιότητα.  

### Μινωική γλώσσα
Μια πρώτη εξήγηση είναι η ταύτιση της Ετεοκρητικής με τη γλώσσα του Μινωικού πολιτισμού, όπως αυτή έχει καταγραφεί στη Μινωική ιερογλυφική γραφή ή στη Γραμμική Α . Η εξήγηση αυτή δεν γίνεται από όλους αποδεκτή. Σημειώνεται ότι η ανάγνωση των κειμένων της Γραμμικής Α, με βάση τις φωνητικές αξίες της αποκρυπτογραφημένης Γραμμικής Β, δεν αποδίδει κατανοητά κείμενα. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι Μυκηναίοι όταν κατέκτησαν την Μινωική Κρήτη το 1450 π.Χ., υιοθέτησαν μία προσαρμογή της Γραμμικής Α' για να γράψουν την δική τους Ινδο-ευρωπαϊκή γλώσσα. Αντίθετα η γλώσσα των Μινωιτών ήταν διαφορετική (ανατολιακής προέλευσης πιθανότατα) και παραμένει άγνωστη.

### Ελληνική γλώσσα
Έχει υποστηριχθεί ότι η Ετεοκρητική συγγενεύει με κάποια από τις ελληνικές διαλέκτους, ωστόσο απαιτείται περαιτέρω έρευνα για αυτήν την τεκμηρίωση. Βάση της ιστορικής, γεωγραφικής και πολιτισμικής σχέσης είναι πιθανό να αποτελεί  "προ-ελληνική" Πελασγική διάλεκτο (ο όρος *pre-Greek* που έχει επικρατήσει δεν είναι ακριβώς ορθός καθώς οι Πελασγοί είναι φύλο ελληνικό, το πιο σωστό είναι "προ-Μυκηναϊκές").  Χιλιάδες λέξεις αυτής της "χαμένης" γλώσσας έχουν ενσωματωθεί στα αρχαία ελληνικά (Beekes, R. S. P. (2014). Pre-Greek: Phonology, Morphology, Lexicon. Leiden: E. J. Brill). Εάν η Ετεοκρητική είναι πράγματι μία αρχαία ελληνική διάλεκτος που διατηρεί σχέσεις με την αρχαία Μινωική της Κρήτης, τότε τεκμηριώνεται μία σημαντική γλωσσική σχέση που έως σήμερα παραμένει ανεξερεύνητη.

### Σημιτική γλώσσα
Ο Cyrus Gordon, γνωστός κυρίως για τις εργασίες του στα Ουγκαριτικά κείμενα την ερμηνεύει ως "σημιτική" με σχέσεις με τη γλώσσα της Ugarit, ενώ παράλληλη ανάλυση κάνει και για την Ετεο-Κυπριακή. Ωστόσο η υπόθεση αυτή ελέγχεται, τόσο για την ορθή ανάγνωση των κειμένων, όσο και για την πειστικότητα της μετάφρασής τους.

## Ταξινόμηση
Αν και πενιχρές, οι επιγραφές υποδεικνύουν γλώσσα που δεν έχει προφανή συγγένεια με τις Ινδοευρωπαϊκές γλώσσες. 

Ο Ρ.Α. Μπράουν, καταγράφοντας μια σειρά από λέξεις προελληνικής καταγωγής από την Κρήτη υποδεικνύει μια σχέση μεταξύ Ετεοκρητικής, Λημνιακής (Πελασγικής), Μινωικών και Τυρρηνικών γλωσσών, για τις οποίες εισάγει το όνομα "Αιγαιοασιατικές" ως προτεινόμενη γλωσσική οικογένεια. Το ίδιο ακριβώς υποστηρίζει και ο Θωμόπουλος στο έργο του "Πελασγικά" (1912) παρέχοντας πλήρη τεκμηρίωση της πελασγικής προέλευσης του λεξιλογίου των επιγραφών. Ενώ είναι πιθανό να προήλθε η Ετεοκρητική από τη Μινωική της Γραμμικής Α, έως ότου υπάρξει αποδεκτή αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Α, η γλώσσα παραμένει αταξινόμητη και το ζήτημα της σχέσης μεταξύ των δύο γλωσσών υποθετικό.

## Σημειώσεις παραπομπές

## Πηγές
* Yves Duhoux, *L’ Étéocrétois*, J.C. Gieben, Amsterdam 1982, ISBN 9070265052 
* http://www.carolandray.plus.com/Eteocretan/Eteocretan.html

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Ιστοσελίδα με απεικονίσεις Ετεοκρητικής γλώσσας

Κατηγορία:Αρχαίες γλώσσες
Κατηγορία:Αταξινόμητες γλώσσες
Κατηγορία:Αρχαία Κρήτη
Κατηγορία:Εξαφανισμένες γλώσσες της Ευρώπης