Πολυγόνατο

Το **πολυγόνατο** (*Polygonatum*), γνωστό και ως **«σφραγίδα του Σολομώντος»**, είναι γένος αγγειόσπερμων ποωδών φυτών, που ανήκει σύμφωνα με το ταξινομικό σύστημα APG III στην οικογένεια του σπαραγγιού, τα ασπαραγοειδή, και συγκεκριμένα στην υποοικογένεια νολινοειδή (που αντικατέστησε την οικογένεια *Ruscaceae*). Κατά καιρούς έχει ταξινομηθεί επίσης στην πρώην οικογένεια *Convallariaceae* και στην οικογένεια των κρίνων, τα λειριοειδή. Τα πολυγόνατα βρίσκονται στη φύση σε όλες τις χώρες της βόρειας εύκρατης ζώνης της Γης. Τα περισσότερα από τα περίπου 64 είδη απαντώνται στην Ασία, από τα οποία τα 20 είναι ενδημικά στην Κίνα. Αρκετά είδη φυτρώνουν σε υγρές και σκιερές τοποθεσίες των δασών.

## Ετυμολογία
Το όνομα προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη *πολυγόνατον*, που σημαίνει «με πολλά γόνατα» και οφείλεται στο ρίζωμά του, που έχει πολλά «γόνατα». Μια ερμηνεία για την κοινή ονομασία «σφραγίδα του Σολομώντος» είναι ότι το ρίζωμά του φέρει βαθουλώματα που μοιάζουν με βασιλικές σφραγίδες, ενώ σύμφωνα με άλλη ερμηνεία τα κομμένα ριζώματα ή ρίζες του μοιάζουν με εβραϊκά γράμματα.

## Περιγραφή
Οι καρποί του πολυγόνατου είναι κόκκινες ή μαύρες σφαιρικές ράγες. Το ρίζωμά του είναι οριζόντιο και αρθρωτό, με άφθονα ινώδη ριζίδια και μεγάλες στρογγυλές ουλές. Από αυτό εκφύεται ο βλαστός. Το είδος *[[Πολυγόνατο το πολυανθές|Polygonatum multiflorum]]*, που απαντάται και στην ηπειρωτική Ελλάδα, ανθίζει τον Απρίλιο και τον Μάιο.

## Είδη
[thumb|right|Το είδος ''[Polygonatum humile*]]
[[Αρχείο:20140810Polygonatum odoratum1.jpg|thumb|right|Καρπός του *Polygonatum odoratum*]]
[[Αρχείο:Polygonatum verticillatum Giant One02.jpg|thumb|right|Το είδος *Polygonatum verticillatum*]]
Σήμερα (2014) ο [[Παγκόσμιος Κατάλογος Ελέγχου Επιλεγμένων Οικογενειών Φυτών]] περιέχει 74 είδη *και υβρίδια* του γένους, τα ακόλουθα:


* *Polygonatum acuminatifolium* <small>Kom.</small>
* *Polygonatum adnatum* <small>S.Yun Liang</small>
* *Polygonatum altelobatum* <small>Hayata</small>
* *Polygonatum alternicirrhosum* <small>Hand.-Mazz.</small>
* *Polygonatum amabile* <small>Yatabe</small>
* *Polygonatum arisanense* <small>Hayata</small>
* *Polygonatum × azegamii* <small>(Ohwi) M.N. Tamura</small>
* *Polygonatum biflorum* <small>(Walter) Elliott</small> (μαζί με το *Polygonatum commutatum*) – είδος της Βόρειας Αμερικής
* *Polygonatum brevistylum* <small>Baker</small>
* *Polygonatum × buschianum* <small>Tzvelev</small>
* *Polygonatum cathcartii* <small>Baker</small>
* *Polygonatum chingshuishanianum* <small>S.S. Ying</small>
* *Polygonatum cirrhifolium* <small>(Wall.) Royle</small> – *πολυγόνατο το θυσανόφυλλο*, είδος της νότιας Κίνας
* *Polygonatum cryptanthum* <small>H.Lév. & Vaniot</small>
* *Polygonatum curvistylum* <small>Hua</small>
* *Polygonatum cyrtonema* <small>Hua</small> – είδος της Ανατολικής Ασίας
* *Polygonatum × desoulavyi* <small>Kom.</small>
* *Polygonatum × domonense* <small>Satake</small>
* *Polygonatum falcatum* <small>A.Gray</small> – είδος της Ανατολικής Ασίας
* *Polygonatum filipes* <small>Merr. ex C.Jeffrey & McEwan</small>
* *Polygonatum franchetii* <small>Hua</small>
* *Polygonatum geminiflorum* <small>Decne.</small>
* *Polygonatum glaberrimum* <small>K.Koch</small>
* *Polygonatum gracile* <small>P.Y.Li</small>
* *Polygonatum graminifolium* <small>Hook.</small>
* *Polygonatum grandicaule* <small>Y.S.Kim</small>
* *Polygonatum griffithii* <small>Baker</small>
* *Polygonatum hirtellum* <small>Hand.-Mazz.</small>
* *Polygonatum hirtum* (μαζί με το  *Polygonatum latifolium*) <small>(Bosc ex Poir.) Pursh</small>
* *Polygonatum hookeri* <small>Baker</small>
* *Polygonatum humile* <small>Fisch. ex Maxim.</small> – είδος της Ανατολικής Ασίας
* *Polygonatum × hybridum* <small>Brügger</small> – καλλωπιστικό υβρίδιο της Ευρώπης
* *Polygonatum inflatum* <small>Kom.</small> – είδος της Ανατολικής Ασίας
* *Polygonatum infundiflorum* <small>Y.S.Kim</small>
* *Polygonatum involucratum* <small>(Franch. & Sav.) Maxim.</small> – ασιατικό είδος
* *Polygonatum jinzhaiense* <small>D.C.Zhang & J.Z.Shao</small>
* *Polygonatum kingianum* <small>Collett & Hemsl.</small> – 
* *Polygonatum × krylovii* <small>(Ameljcz. & Malachova) A.L. Ebel</small>
* *Polygonatum lasianthum* <small>Maxim.</small> – είδος της Κορέας – είδος της Ανατολικής Ασίας
* *Polygonatum leiboense* <small>S.C.Chen & D.Q.Liu</small>
* *Polygonatum longipedunculatum* <small>S.Yun Liang</small>
* *Polygonatum longistylum* <small>Y.Wan ex C.Z.Gao</small>
* *Polygonatum macranthum* <small>(Maxim.) Koidz.</small>
* *Polygonatum macropodum* <small>Turcz.</small> – ασιατικό είδος
* *Polygonatum megaphyllum* <small>P.Y.Li</small>
* *Polygonatum mengtzense* <small>F.T.Wang & Tang</small>
* *Polygonatum multiflorum* <small>(L.) All.</small> – *πολυγόνατο το πολυανθές*, το συνηθισμένο ευρωπαϊκό είδος
* *Polygonatum nervulosum* <small>Baker</small>
* *Polygonatum nodosum* <small>Hua</small>
* *Polygonatum odoratum* <small>(Mill.) Druce</small> – ευρωπαϊκό είδος
* *Polygonatum omeiense* <small>Z.Y.Zhu</small>
* *Polygonatum oppositifolium* <small>(Wall.) Royle</small>
* *Polygonatum orientale* <small>Desf.</small> – είδος της Δυτικής Ασίας και της Ανατολικής Ευρώπης
* *Polygonatum prattii* <small>Baker</small>
* *Polygonatum × pseudopolyanthemum* <small>Miscz. ex Grossh.</small>
* *Polygonatum pubescens* <small>(Willd.) Pursh</small> – είδος της ανατολικής Βόρειας Αμερικής
* *Polygonatum punctatum* <small>Royle ex Kunth</small>
* *Polygonatum qinghaiense* <small>Z.L. Wu & Y.C. Yang</small>
* *Polygonatum robustum* <small>(Korsh.) Nakai</small>
* *Polygonatum roseum* <small>(Ledeb.) Kunth</small>
* *Polygonatum sewerzowii* <small>Regel</small>
* *Polygonatum sibiricum* <small>Redouté</small> – *πολυγόνατο το σιβηρικό*, είδος της Ανατολικής Ασίας
* *Polygonatum singalilense* <small>H. Hara</small>
* *Polygonatum sparsifolium* <small>F.T. Wang & Tang</small>
* *Polygonatum stenophyllum* <small>Maxim.</small>
* *Polygonatum stewartianum* <small>Diels</small>
* *Polygonatum × tamaense* <small>H. Hara</small>
* *Polygonatum tessellatum* <small>F.T. Wang & Tang</small>
* *Polygonatum verticillatum* <small>(L.) All.</small> – ευρωπαϊκό είδος
* *Polygonatum vietnamicum* <small>L.I. Abramova</small>
* *Polygonatum wardii* <small>F.T. Wang & Tang</small>
* *Polygonatum yunnanense* <small>H. Lév.</small>
* *Polygonatum zanlanscianense* <small>Pamp.</small>
* *Polygonatum zhejiangensis* <small>X.J.Xue & H.Yao</small>


==Χρήσεις==
===Κηπουρική===
Αρκετά είδη πολυγόνατου καλλιεργούνται ως [[καλλωπιστικά φυτά]], όπως είναι τα:

* *P. biflorum*
* *P. hirtum*
* *P. hookeri*
* *P. humile*
* *P. multiflorum*
* *P. odoratum*
* *P. stewartianum*
* *P. verticillatum*

===Τροφή===
Πολλά είδη πολυγόνατου καταναλώνονται ως τροφή στην Κίνα από την αρχαιότητα: οι βλαστοί, τα [[Ρίζωμα|ριζώματα]], ακόμα και τα φύλλα, τρώγονται ωμά ή μαγειρεμένα, ως συνοδευτικό κρέατος και ρυζιού. Ειδικότερα τα ριζώματα δύο ειδών τρώγονται με ποδαράκια κοτόπουλου ή πόδια χοίρου σε εορταστικά τραπέζια. Από τα ριζώματα παρασκευάζεται [[αφέψημα]] και επίσης αφήνονται μέσα στο κρασί ή άλλα οινοπνευματώδη ποτά ώστε να τα αρωματίσουν. Το είδος *P. sibirica* δίνει ένα «τσάι» που ονομάζεται *dungulle* στην [[Κορέα]]. Επίσης τηγανίζονται με ζάχαρη και μέλι, δίνοντας γλυκάκια. Επίσης τα αμυλώδη ριζώματα μπορούν να αποξηρανθούν, να αλεσθούν και να προστεθούν στο [[αλεύρι]], καθιστάμενα έτσι μέρος της [[Βασική τροφή|βασικής διατροφής]]. Ειδικότερα το ρίζωμα του *P. sibiricum* γίνεται πολτός, μετά βράζεται, στραγγίζεται και δένεται με αλεύρι [[Κριθάρι|κριθαριού]], δημιουργώντας ένα γλυκό [[Άρτυμα|αρτυματικό]] υγρό που ονομάζεται *τανγκ-χσι*. Σε περιόδους λιμού, πολλοί Κινέζοι επεβίωσαν χάρη στο είδος *P. megaphyllum*.

Οι νεαροί βλαστοί μερικών ειδών μπορούν να βραστούν και να καταναλωθούν όπως το [[σπαράγγι]]. Τα είδη *P. cirrifolium* και *P. verticillatum* χρησιμεύουν ως φυλλώδη λαχανικά στην [[Ινδία]]. Το αμερικανικό είδος *P. biflorum* έχει αμυλώδες ρίζωμα που καταναλωνόταν όπως η πατάτα και αλεθόταν σε αλεύρι για ψωμί.

===Παραδοσιακή ιατρική===
Η χρήση του φυτού ως [[Διαβήτης (ασθένεια)|αντιδιαβητικού]] στην παραδοσιακή ιατρική αναφέρθηκε το 1930 από τη Χέντβιχ Λάνγκεκερ (Hedwig Langecker, 1894-1989), η οποία μετά από πειράματα συμπέρανε ότι το πολυγόνατο ήταν αποτελεσματικό στην καταπολέμηση της διατροφογενούς [[υπεργλυκαιμία]]ς, αλλά όχι εκείνης που προκαλείται από απελευθέρωση [[αδρεναλίνη]]ς, μάλλον εξαιτίας της γλυκοκινίνης που περιέχει.

Τα φύλλα του είδους *P. verticillatum* συνταγογραφούνται από την [[Αγιούρ Βέντα|Αγιουρβέδα]] ως [[αφροδισιακό]], ενώ χρησιμεύουν και ως αναλγητικό, αντιπυρετικό, αντιφλεγμονώδες, αντιαλλεργικό και τονωτικό φάρμακο.

Στην [[παραδοσιακή κινέζικη ιατρική]] το [[Βοτανοθεραπεία|βοτάνι]] που είναι γνωστό ως *rhizoma polygonati'' είναι μίγμα διάφορων ειδών πολυγόνατου. Υποτίθεται ότι ενισχύει διάφορα όργανα και το τσι. Το πολυγόνατο πιστεύεται ότι αποκαθιστά τη διανοητική ζωτικότητα, ιδίως μετά από διανοητική υπερκόπωση, φόρτιση (στρες) ή εξάντληση.

## Παραπομπές


Πολυγονατο