Λάγιος Κολτάι

Ο **Λάγιος Κολτάι** (Ουγγρικά: Lajos Koltai, γεννημένος στις 2 Απριλίου 1946) είναι Ούγγρος κινηματογραφιστής και σκηνοθέτης, γνωστός για τη δουλειά του με τους σκηνοθέτες Ίστβαν Σάμπο και Τζουζέπε Τορνατόρε.

Η δουλειά του στην ταινία *[[Μαλένα (ταινία)|Μαλένα]]* του χάρισε μια υποψηφιότητα για Όσκαρ Καλύτερης Φωτογραφίας.

## Πρώτα χρόνια και καριέρα
Γεννημένος στις αρχές του Ψυχρού Πολέμου, ο Κολτάι ενδιαφέρθηκε για τον κινηματογράφο σε πολύ νεαρή ηλικία, αν και στην Ουγγαρία εκείνη την εποχή, οι ταινίες με ανατρεπτικό περιεχόμενο λογοκρίνονταν αυστηρά. Γύρισε την πρώτη του μικρού μήκους ταινία με μια κάμερα Super 8 σε ηλικία 14 ετών και άρχισε να συντάσσει σύντομα σενάρια και να τα μετατρέπει σε ταινίες με πρωταγωνιστές φίλους και συγγενείς. Μια χρονιά κέρδισε το πρώτο και το δεύτερο βραβείο σε ένα τοπικό φεστιβάλ ερασιτεχνικού κινηματογράφου, και συμπτωματικά ένας άλλος νεαρός σκηνοθέτης, ο Ίστβαν Σάμπο, ήταν επικεφαλής της κριτικής επιτροπής. Ο Κολτάι αποφοίτησε από τη Σχολή Θεάτρου και Κινηματογράφου της Βουδαπέστης, μια σχολή γνωστή για την καλλιέργεια θρύλων όπως ο Βίλμος Ζίγκμοντ και ο Λάζλο Κόβακς.

## Συνεργασία με τον Ίστβαν Σάμπο
Από τα πρώτα βήματα στην καριέρα του, ο Κολτάι κέρδισε διεθνή αναγνώριση μέσω των συνεργασιών του με τον Σάμπο, δηλαδή της ταινίας του *Μεφίστο*, η οποία κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας, και της κλασικής πολιτικής ταινίας *Αγαπημένη μου Βέρα* του Παλ Γκαμπόρ. Εκείνη την εποχή, η διεθνής κινηματογραφική κοινότητα είχε αρχίσει να δίνει προσοχή σε αυτές τις ταινίες της Ανατολικής Ευρώπης. Ενώ το Χόλιγουντ βρισκόταν στο απόγειο της δημιουργικότητας μια δεκαετία νωρίτερα, μετά από αρκετές δεκαετίες παραγωγής ταινιών που δεν αντιμετώπιζαν τους ίδιους περιορισμούς όπως σε αυτά τα μέρη του κόσμου, το ουγγρικό καλλιτεχνικό πνεύμα άρχισε να βρίσκει τη θέση του στον κόσμο και πολλοί Ούγγροι σκηνοθέτες αντιμετώπιζαν αλήθειες για την ιστορία της χώρας τους, η οποία συνδέεται με τους ναζί. Ακολούθησαν πολλά καλλιτεχνικά και πολιτικά αριστουργήματα, η εφηβική ταινία *Οι έφηβοι* (1982), μια ταινία που πολλοί θεωρούν πολύ μπροστά από την εποχή της, η βραβευμένη από το Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών ταινία *Oberst Redl* (1985), η οποία κέρδισε μία ακόμη υποψηφιότητα για Όσκαρ, και το *Hanussen*, ένα ακόμη πολιτικό δράμα βασισμένο χαλαρά στην άνοδο του Αδόλφου Χίτλερ στην εξουσία.

Το 1995 στο 19ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Μόσχας, ο Κολτάι κέρδισε το Ειδικό Αργυρό Βραβείο Αγίου Γεωργίου Διεύθυνσης Φωτογραφίας για την δουλειά του στην ταινία *Ο Μάριο και ο Μάγος*. 

## Στο Χόλιγουντ
Περίπου την ίδια εποχή, ο Κολτάι αποφάσισε να μετακομίσει στις Ηνωμένες Πολιτείες λόγω των πολλών ευκαιριών στο πεδίο δράσης του Χόλιγουντ. Έτσι, εντάχθηκε στην Αμερικανική Εταιρεία Κινηματογράφου (ASC) και άρχισε να συγκεντρώνει ένα εντυπωσιακό σύνολο έργων, όπως τις ταινίες *Εραστές χωρίς όρια* του Λούις Μαντόκι, *Παρέα με τον Χέμινγουεϊ*, *Θηλυκό μυαλό*, *Όταν ένας άνδρας αγαπάει μια γυναίκα*, *Αναζητώντας την δικαιοσύνη*, *Πίσω στο σπίτι για τις διακοπές* της Τζόντι Φόστερ και η τελευταία ταινία των Τζακ Λέμον και Γουόλτερ Ματάου μαζί, με τίτλο *Ζιγκολό της συμφοράς*. Ενώ καμία από αυτές τις ταινίες δεν είχε ένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικό ή έστω όμορφο στιλ (εκτός ίσως από το *Εραστές χωρίς όρια* του Μαντόκι), την ίδια εποχή που έλαβε χώρα μία ακόμη καθοριστική συνεργασία, αυτή με τον Τζουζέπε Τορνατόρε, τον θρυλικό σκηνοθέτη του *[[Σινεμά ο Παράδεισος]]*. *Ο θρύλος του 1900* ήταν η πρώτη τους ταινία μαζί, με θέμα έναν πιανίστα που γεννήθηκε και μεγάλωσε σε ένα ατμόπλοιο. Ο Τορνατόρε ανέδειξε μερικά από τα καλύτερα έργα του Κολτάι, επιτρέποντας μια πραγματική δημιουργική συνεργασία στο πλατό, και το αποτέλεσμα είναι αυτό που πολλοί (συμπεριλαμβανομένου του ίδιου του Κολτάι) θεωρούν το πιο όμορφο έργο του. Το 2000, ο Κολτάι προτάθηκε για Όσκαρ για την συγκλονιστική ιστορία αγάπης του Τορνατόρε *[[Μαλένα (ταινία)|Μαλένα]]*. 

## ''Ένας άνθρωπος δίχως πεπρωμένο''
Το 2004, ο Κολτάι σκηνοθέτησε την πρώτη του ταινία, το δράμα *Ένας άνθρωπος δίχως πεπρωμένο* (Sorstalanság) με θέμα το Ολοκαύτωμα, βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του βραβευμένου με Νόμπελ Ούγγρου συγγραφέα Ίμρε Κέρτες. Η ταινία κυκλοφόρησε στην Ουγγαρία τον Φεβρουάριο του 2005 με μέτρια επιτυχία και στις Ηνωμένες Πολιτείες το φθινόπωρο του 2005. Είχε εκτενή προβολή και επιτυχία στα κινηματογραφικά φεστιβάλ, κάνοντας πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Telluride, στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Κάρλοβι Βάρι, στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Σικάγο, στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Λος Άντζελες, στο Φεστιβάλ Εβραϊκού Κινηματογράφου της Ουάσινγκτον, στο Φεστιβάλ Εβραϊκού Κινηματογράφου της Βοστώνης, στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Τορόντο, στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Γούντστοκ, στην Μπερλινάλε ή Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου, όπου ήταν υποψήφια για Χρυσή Άρκτο, μεταξύ άλλων. Ήταν επίσης υποψήφια για Καλύτερη Μουσική (Ένιο Μορικόνε) και Καλύτερη Φωτογραφία (Γκιούλα Πάντος) στα Βραβεία Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου, και η Ουγγαρία την πρότεινε για τα Βραβεία Όσκαρ του 2006, αλλά δεν κατάφερε να φτάσει στους πέντε τελικούς.

## Πρόσφατο έργο
Ο Κολτάι ολοκλήρωσε το πρώτο του αμερικανικό σκηνοθετικό συμβόλαιο για τη Focus Features, με την ταινία *Η τελευταία νύχτα*, σε σενάριο της Σούζαν Μινότ (*Κλεμμένη ομορφιά*) και του Μάικλ Κάνινγχαμ (*[[Οι ώρες]]*). Τα γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν το καλοκαίρι του 2006 στο Ρόουντ Άιλαντ. Πρωταγωνιστούν οι ηθοποιοί Κλερ Ντέινς, Τόνι Κολέτ, Βανέσα Ρέντγκρεϊβ και Μέριλ Στριπ. 

Το 2023, σκηνοθέτησε το *Semmelweis*, μια βιογραφική ταινία για τη ζωή του γιατρού του 19ου αιώνα Ιγκνάτς Σέμελβαϊς, την οποία η Ουγγαρία επέλεξε να προτείνει για υποψηφιότητα στην κατηγορία Διεθνούς Ταινίας Μεγάλου Μήκους στα Βραβεία Όσκαρ του 2025. 

## Παραπομπές

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* 

Κατηγορία:Ούγγροι σκηνοθέτες κινηματογράφου
Κατηγορία:Ούγγροι φωτογράφοι