Λευκή Κροατία

δεξιά|μικρογραφία| Το εύρος των σλαβικών κεραμικών του πολιτισμού της Πράγας-Πενκόβκα σημειώνεται με μαύρο χρώμα, όλα τα γνωστά εθνώνυμα των Κροατών βρίσκονται σε αυτήν την περιοχή. Οι πιθανές διαδρομές μετανάστευσης των Κροατών υποδεικνύονται με βέλη, σύμφωνα με τον Β.Β. Σέντοβ (1979).
**Λευκή Κροατία** (επίσης **[[Μεγάλη Κροατία]]** ή **Χρωβατία**, κροατικά: Bijela Hrvatska, επίσης ) είναι η περιοχή, από την οποία μετανάστευσε μέρος των Λευκών Κροατών προς την περιοχή της σύγχρονης Κροατίας, και έζησε μεταξύ 7ου και 10ου αιώνα.

Σύμφωνα με πρόσφατες αρχαιολογικές και ιστοριογραφικές έρευνες, θεωρείται ότι υπήρχε ως φυλετικό πρωτοκράτος με πόλεις-κράτη όπως το Πλίσνεσκ, το Στίλσκο, το Ρέβνο, το Γάλιτς, η Τερεμπόβλια, μεταξύ άλλων, στη Δυτική Ουκρανία, το οποίο διήρκεσε μέχρι τα τέλη του 10ου αιώνα. Μερικοί ιστορικοί πιστεύουν ότι, μετά τη μετανάστευση των Κροατών τον 6ο-7ο αιώνα, η πρώην πατρίδα τους έχασε σταδιακά την πρωτοκαθεδρία της και επηρεάστηκε από άλλους σλαβικούς λαούς, όπως τους Ουκρανούς (Ρως του Κιέβου), τους Πολωνούς (Δουκάτο της Πολωνίας) και τους Τσέχους (Μεγάλη Μοραβία, Δουκάτο της Βοημίας). Άλλοι λένε ότι δεν υπήρξε ποτέ ξεχωριστή πολιτεία γνωστή ως Μεγάλη ή Λευκή Κροατία.

Σύμφωνα με το μεσαιωνικό *[[Χρονικό του Ιερέα της Ντούκλια]]*, μια άλλη περιοχή που αναφέρεται ως Λευκή Κροατία βρισκόταν νότια της Ποσαβίνα μαζί με την Κόκκινη Κροατία στη Δαλματία.

## Ιστορικές πηγές
Η πραγματεία του 10ου αιώνα *[[Προς τον ίδιον υιόν Ρωμανόν|Περί Διοικήσεως της Αυτοκρατορίας]] (Προς τον ίδιο υιόν Ρωμανόν)* από τον Κωνσταντίνο Ζ΄ Πορφυρογέννητο είναι το μόνο γνωστό έγγραφο, το οποίο υποδηλώνει τη «Λευκή Κροατία» ως τον τόπο από τον οποίο οι Κροάτες μετανάστευσαν στη Δαλματία, που συνορεύει με την ακτογραμμή της Αδριατικής Θάλασσας. Στο 30ό κεφάλαιο υπό τον τίτλο «Ιστορία της επαρχίας της Δαλματίας», αναφέρεται ότι «οι Κροάτες εκείνη την εποχή κατοικούσαν πέρα από τη Βαγιβαρεία, όπου βρίσκονται τώρα οι Βελοκροάτες. Οι υπόλοιποι Κροάτες έμεναν κοντά στη Φραγκία και τώρα ονομάζονται Βελοκροάτες, δηλαδή Λευκοί Κροάτες, και έχουν τον δικό τους άρχοντα. Είναι υποτελείς στον Όθωνα, τον μεγάλο βασιλιά της Φραγκίας, η οποία είναι επίσης Σαξονία, και είναι αβάπτιστοι, παντρεύονται μεταξύ τους και είναι φιλικοί με τους Τούρκους (ενν. Ούγγρους)».

Στο 31ο κεφάλαιο με τίτλο «Περί των Κροατών και της χώρας που κατοικούν», αναφέρεται ότι οι Κροάτες στη Δαλματία «κατάγονται από τους αβάπτιστους Κροάτες, οι οποίοι ονομάζονται επίσης «λευκοί», οι οποίοι ζουν πέρα από την Τουρκία και δίπλα στη Φραγκία και συνορεύουν με τους Σλάβους, τους αβάπτιστους Σέρβους...Η αρχαία Κροατία, η οποία ονομάζεται επίσης «λευκή», εξακολουθεί να είναι αβάπτιστη μέχρι και σήμερα, όπως και οι γείτονές της, οι Σέρβοι...Λεηλατούνται συνεχώς από Φράγκους, Τούρκους και Πετσενέγους...Ζουν μακριά από τη θάλασσα. Χρειάζονται 30 ημέρες ταξίδι από όπου ζουν μέχρι τη θάλασσα. Η θάλασσα, στην οποία καταφτάνουν μετά από 30 ημέρες, ονομάζεται σκοτεινή».

Στο 32ο κεφάλαιο με τίτλο «Περί των Σέρβων και της χώρας που κατοικούν», αναφερόταν για τους αβάπτιστους («λευκούς») Σέρβους ότι «γειτονεύουν με την Φραγκία, όπως και τη Μεγάλη Κροατία, η αβάπτιστη, που ονομάζεται επίσης «λευκή».

*Η Κροατία Άλμπα*, ή Λευκή Κροατία, αναφέρεται στο *[[Χρονικό του Ιερέα της Ντούκλια]]*, το οποίο συντάχθηκε στα λατινικά όχι νωρίτερα από τον 12ο αιώνα. Αυτό το έργο αναφέρεται στη Λευκή Κροατία ως το κάτω μέρος της Δαλματίας (*Croatia Alba, que et inferior Dalmatia dicitur*), σε αντίθεση με την *[[Ερυθρά Κροατία]]*, η οποία αναφέρεται στην άνω Δαλματία (*Croatia Rubea, que et superior Dalmatia dicitur*). Σύμφωνα με τον ιστορικό του 21ου αιώνα Α. Μαγιόροφ, η περιοχή αυτής της *Κροατίας Άλμπα* ήταν η πιο ανεπτυγμένη και πυκνοκατοικημένη και αποτελούσε τον πυρήνα του αναδυόμενου κροατικού κράτους.

Στο αχρονολόγητο μέρος του *[[Πρώτο Χρονικό|Πρώτου Χρονικού]]* του 12ου αιώνα, το οποίο αναφέρει την επανεγκατάσταση των Σλάβων από τον Δούναβη, οι Λευκοί Κροάτες αναφέρθηκαν μία φορά, μαζί με Σέρβους και Χορουτανούς (Καρινθίους). Σύμφωνα με τον Α. Μαγιόροφ, αυτή η αφήγηση βασίζεται στη δυτικοευρωπαϊκή μεσαιωνική παράδοση και συμφωνεί με το *Χρονικό του Ιερέα της Ντούκλια*,

Επιπλέον, υπάρχουν πολλές άλλες πηγές, οι οποίες αναφέρουν Κροάτες, οι οποίοι κατοικούσαν στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη μεταξύ των ανατολικών σλαβικών φυλών, αλλά καμία πηγή δεν τους αποκαλεί «λευκούς».

## Ετυμολογία
Τα επίθετα «λευκός» για τους Κροάτες και την πατρίδα τους, Κροατία, καθώς και «*μεγάλη*» για την Κροατία, η προέλευση και η σημασία τους είναι ακόμη υπό συζήτηση και χρειάζονται περαιτέρω έρευνα. Συνήθως θεωρείται ότι σχετίζεται με τον συμβολισμό, που χρησιμοποιούνταν στην αρχαιότητα. Το «λευκό» σχετίζεται με τη χρήση χρωμάτων μεταξύ των ευρασιατικών λαών για να υποδείξουν βασικές κατευθύνσεις. Το λευκό σήμαινε «Δυτικοί Κροάτες/Κροατία», σε σύγκριση με τα εδάφη στα ανατολικά, όπου είχαν ζήσει παλαιότερα. Το επίθετο «μεγάλη» πιθανότατα σήμαινε «παλιά, αρχαία, πρώην» πατρίδα για τους Λευκούς Κροάτες και τους νεοαφιχθέντες Κροάτες στη ρωμαϊκή επαρχία της Δαλματίας. Ο ιστορικός Α. Μαζόροφ τονίζει ότι ο όρος «Λευκοί Κροάτες» και ο αντίστοιχος «Λευκή Κροατία» είναι σχετικά νέοι όροι, οι οποίοι εφαρμόστηκαν ιστορικά μετά τη μετανάστευση των Κροατών σε νέα εδάφη. Σύμφωνα με το *[[Προς τον ίδιον υιόν Ρωμανόν|Περί Διοικήσεως της Αυτοκρατορίας]]* (*Προς τον ίδιον υιόν Ρωμανόν*) του 10ου αιώνα, οι Κροάτες, οι οποίοι παρέμειναν στις πρώην γαίες τους κοντά στα σύνορα της Φραγκίας, πολύ πρόσφατα τότε ονομάστηκαν «Λευκοί Κροάτες».

Ωστόσο, στο *Περί Διοικήσεως της Αυτοκρατορίας* δεν φαίνεται να υπάρχει αντίφαση μεταξύ της «λευκής» και της «μεγάλης» Κροατίας βόρεια των Καρπαθίων Ορέων, πιθανώς με την ίδια έννοια στην αντίληψη των Κροατών. Σε σημασιολογική σύγκριση, καθώς το χρώμα «λευκό» εκτός από την έννοια «Δυτικός» κάποιου θα μπορούσε επίσης να σημαίνει «νεότερος» (αργότερα συσχετίστηκε και με τον «αβάπτιστο»), η συσχέτιση με το «μεγάλη» είναι αντιφατική. Το εθνώνυμο με το επίθετο αμφισβητήθηκε επίσης λεξιλογικά και γραμματικά από γλωσσολόγους όπως οι Πέταρ Σκοκ, Στάνισουαφ Ρόσποντ, Γέρζι Ναλέπα και Χάινριχ Κούνστμαν, οι οποίοι υποστήριξαν ότι οι Βυζαντινοί δεν διαφοροποιούσαν το σλαβικό "bělъ-" (λευκός) από το "velъ-" (μεγάλος, σπουδαίος) και λόγω του κοινού ελληνικού βητακισμού, ο όρος *Belohrobatoi* θα πρέπει να διαβάζεται ως *Velohrobatoi* («Μεγάλοι/Παλιοί Κροάτες»). Η πιθανή σύγχυση θα μπορούσε να είχε συμβεί, εάν η αρχική σλαβική μορφή «velo-» είχε μεταγραφεί στο ελληνικό αλφάβητο και στη συνέχεια είχε μεταφραστεί εσφαλμένα, αλλά, μολονότι ένα τέτοιο συμπέρασμα δεν γίνεται πάντα αποδεκτό, άλλοι μελετητές, όπως ο Αλεξάνταρ Λόμα, δεν αντικρούουν την πιθανότητα εσφαλμένης μεταγραφής και μετάφρασης.

## Διαμάχη
[μικρογραφία| Λευκή Κροατία και [Λευκή Σερβία γύρω στο 560 μ.Χ., από τον Φράνσις Ντβόρνικ (1949-56).]]
μικρογραφία|Μεταναστευτικές οδοί των Λευκών Κροατών στα τέλη του 6ου και αρχές του 7ου αιώνα.
Στην ακαδημαϊκή έρευνα του 21ου αιώνα, οι ιστορικοί δεν συμφωνούν σχετικά με την τοποθεσία ή ακόμη και ότι υπήρξαν η Μεγάλη Κροατία και Λευκή Κροατία. Οι μελετητές πιστεύουν ότι οι Κροάτες μετακινήθηκαν σταδιακά από την Ανατολή προς τη Δύση και τον Νότο. Σύμφωνα με τον Μαζόροφ, τον 10ο αιώνα, πιστεύεται ότι οι Κροάτες επιβίωναν σε εναπομείνασες κοινότητες, διασκορπισμένες στην Ανατολή (Ουκρανία, Πολωνία, Σλοβακία), με άλλες στη Δύση στη Βοημία. Δεδομένης της παράδοσης της χρήσης χρωμάτων για τις βασικές κατευθύνσεις, ο Λεόντιος Βόιτοβιτς υποστήριξε ότι η Μεγάλη Κροατία, η οποία αναφερόταν τον 6ο και 7ο αιώνα, δεν υπήρχε πλέον τον 10ο αιώνα. Ο όρος *Λευκή Κροατία* χρησιμοποιούνταν για να αναφερθεί στο δυτικό τμήμα της επικράτειάς της. Μερικοί μελετητές, όπως οι Φράνιο Ράτσκι, Μ. Κος, Λούμπορ Νίντερλε και Νάντα Κλάιτς, πίστευαν στην ύπαρξή του όρου, ωστόσο άλλοι, όπως οι Βάτροσλαβ Γιάγκιτς, Τζων Μπάγκνελ Μπιούρυ, Κονσταντίν Γίρετσεκ και Αλεξάντερ Μπρύκνερ, απέρριψαν την ύπαρξη ανεξάρτητης πολιτείας, ενώ οι Φ. Βέστμπεργκ, Γ. Μάρκβαρτ, Λ. Χάουπτμαν και Χένρικ Ουοβμιάνσκι πίστευαν στην ύπαρξή του όρου, με την έννοια που αναφερόταν ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ζ΄ στο Δουκάτο της Βοημίας, το οποίο τον 10ο αιώνα έλεγχε τη Νότια Πολωνία και τη Δυτική Ουκρανία. Ομοίως, ο Β. Β. Σέντοβ σημείωσε ότι δεν υπάρχει αρχαιολογικό υλικό που να αποδεικνύει την ύπαρξή του. Ωστόσο, πρόσφατη αρχαιολογική έρευνα σε τοποθεσίες του 7ου-10ου αιώνα στη Δυτική Ουκρανία υποδηλώνει το αντίθετο: ότι η Μεγάλη Κροατία πιθανότατα ήταν ένα πολυκεντρικό πρωτοκράτος .

Οι ερμηνείες διέφεραν ως προς τη γεωγραφική περιοχή, στην οποία αναφέρεται ο όρος *Βαγιβαρεία*. Μερικοί μελετητές τον έχουν συσχετίσει με *[[Μπάμπια Γκούρα|την Μπάμπια Γκούρα]]* κοντά στον ποταμό Βιστούλα και την Κρακοβία στη Μικρή Πολωνία, αλλά θεωρείται συνήθως ότι αναφέρεται στη Βαυαρία. Ο Τίμπορ Ζίβκοβιτς σημειώνει ότι ο όρος αυτός προέρχεται από τη λατινική ονομασία της Βαυαρίας (*Bagoaria* και *Baioaria*) και, ως εκ τούτου, η πηγή αυτών των πληροφοριών για το *Περί Διοικήσεως της Αυτοκρατορίας* θα μπορούσε να είναι δυτικοευρωπαϊκής/δυτικής ρωμαϊκής προέλευσης (πιθανώς από τον Αναστάσιο τον Βιβλιοθηκάριο από τη Ρώμη). Σύμφωνα με τον Ζίβκοβιτς, είναι προφανές ότι ο παρατηρητής των πληροφοριών *πέρα από τη Βαυαρία* δεν είχε την έδρα του στην Κωνσταντινούπολη, επειδή αυτό θα υπονοούσε εδάφη βορειοδυτικά της Βαυαρίας και όχι βορειοανατολικά, όπου ζούσαν Κροάτες, γεγονός που δείχνει ότι η πηγή των πληροφοριών βρισκόταν στη Ρώμη. Σε παρόμοιο συμπέρασμα κατέληξε προηγουμένως ο Ουοβμιάνσκι λέγοντας ότι από τη δυτική οπτική γωνία*,* το *πέρα από τη Βαυαρία* (προς την Ανατολή) αντιπαραβάλλεται με το *πέρα από την Τουρκία* (βόρεια της Ουγγαρίας) από τη βυζαντινή οπτική γωνία.

Μια άλλη διαμάχη αφορά το γεωγραφικό σημείο αναφοράς της αναφερόμενης «θάλασσας, στην οποία καταφτάνουν μετά από 30 ημέρες, η οποία ονομάζεται σκοτεινή». Μερικοί μελετητές πιστεύουν ότι πρόκειται για αναφορά στη Βαλτική Θάλασσα, στην οποία μπορούσε κάποιο άτομο να φτάσει μετά από ταξίδι σε λιγότερο από 15 ημέρες, αν ξεκινούσε από τη Μικρά Πολωνία. Άλλοι λένε ότι είναι η Μαύρη Θάλασσα, μέχρι την οποία το ταξίδι θα διαρκούσε περίπου 30 ημέρες από την Πρυκαρπαθία (ποταμός Σαν, Άνω Δνείστερος και πόλη Πσέμισλ). Η διάρκεια του ταξιδιού εξαρτάται από τον τρόπο ταξιδιού και τις στάσεις. Λαμβάνοντας υπόψη όμως μια ημερήσια πεζοπορία στην αρχαιότητα μεταξύ 26-40 χιλιομέτρων και την Κρακοβία ως σημείο εκκίνησης, μέσα σε 30 ημέρες θα ήταν ευκολότερο να φτάσει κανείς στο Γκντανσκ στη Βαλτική Θάλασσα παρά στην Οδησσό στη Μαύρη Θάλασσα. Αυτό το γεγονός, με την πιο φυσική διαδρομή προς τη Βαλτική Θάλασσα, την έλλειψη αναφοράς για τους βόρειους γείτονες των Κροατών και την έλλειψη πρόσβασης στη Μαύρη Θάλασσα λόγω της παρουσίας Πετσενέγων, ορισμένοι υποστηρίζουν ότι «ευνοεί τη Βαλτική Θάλασσα». Οι Βυζαντινοί γνώριζαν πολύ καλά τη Μαύρη Θάλασσα, αλλά δεν την αποκαλούσαν «Μαύρη» ή «Σκοτεινή», αλλά με τη λέξη Εὔξεινος, ευφημισμός για την «Αφιλόξενη». Χρησιμοποιούσαν επίσης διαφορετικό όρο στην περίπτωσή της («Πόντος», όχι «θάλασσα»). Ωστόσο, ο όρος «σκοτεινή» θα μπορούσε να υποδηλώνει τη χρήση μιας πηγής διαφορετικής από τη βυζαντινή και δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν θα μπορούσε να εννοείται η Μαύρη Θάλασσα στο *Περί Διοικήσεως της Αυτοκρατορίας*. Μερικοί μελετητές θεωρούν πιο πιθανή την αναφορά στη Μαύρη Θάλασσα, επειδή στο *Περί Διοικήσεως της Αυτοκρατορίας* δεν υπάρχει αναφορά στη Βαλτική Θάλασσα. Το κεφάλαιο περιέχει πληροφορίες, που συνήθως βρίσκονται και σε αραβικές πηγές του 10ου αιώνα, όπως του Αλ Μασουντί: η Μαύρη Θάλασσα παρουσίαζε μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τους εμπόρους της Ανατολής και τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και το περσικό της όνομα «Σκοτεινή Θάλασσα» (*axšaēna-*) ήταν ήδη γνωστό  . Άλλες αραβοπερσικές πηγές περιγράφουν επίσης ένα μεγάλο σλαβικό κράτος με την πόλη *Χορδάμπ* δέκα ημέρες από τους Πετσενέγους, από την οποία πόλη διέρχεται ένας ποταμός (Δνείστερος) και οριοθετείται από βουνά (Καρπάθια), γεγονός που τοποθετεί τους Κροάτες και την Κροατία στην Πρυκαρπαθία.

Το έργο *Περί Διοικήσεως της Αυτοκρατορίας* έχει και άλλες αντιφατικές πληροφορίες. Αν και οι Κροάτες αναφέρεται ότι κατοικούν κοντά στους Φράγκους στη Δύση, λέγεται ότι δέχονταν επανειλημμένες επιδρομές από τους Πετσενέγους, οι οποίοι ζούσαν πολύ ανατολικά αυτής της περιοχής. Το *Περί Διοικήσεως της Αυτοκρατορίας* αναφέρει ότι οι Πετσενέγοι ζούσαν βόρεια των Ούγγρων και ότι οι Κροάτες συνόρευαν με τους Ούγγρους στα νότια. Αυτά τα κεφάλαια είναι γνωστό ότι βασίστηκαν σε διάφορες αρχειακές πηγές. Ήδη οι μελετητές του 19ου αιώνα, και αργότερα όπως οι Ουοβμιάνσκι, Σέντοβ και Μαζόροφ, μεταξύ άλλων, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το *Περί Διοικήσεως της Αυτοκρατορίας* αναφέρθηκε λανθασμένα στην τοποθεσία και τη μετανάστευση των Κροατών τον 7ο αιώνα, βασιζόμενο σε μερικές πληροφορίες για την τοποθεσία τους τον 9ο-10ο αιώνα, και οι πληροφορίες προέρχονταν από διαφορετικές πηγές, όταν συντάχθηκε η αφήγηση. Ο Φράνσις Ντβόρνικ (1956) θεώρησε ότι στα μέσα του 6ου αιώνα ο χώρος όπου ζούσαν Κροάτες και η Λευκή Κροατία περιλάμβαναν εδάφη μεταξύ των ποταμών Δνείστερου και Λουσατιανού Νάισσε. Ωστόσο, άλλοι μελετητές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι οι Κροάτες τον 7ο αιώνα δεν ζούσαν ακόμη κοντά στην επικράτεια της Βοημίας και ο Ουοβμιάνσκι θεώρησε ότι η θέση και η ύπαρξη των Κροατών στη Βοημία είναι αμφισβητήσιμη ακόμη και τον 10ο αιώνα. Η Λευκή Κροατία τον 7ο αιώνα δεν θα μπορούσε να συνορεύει με τη Φραγκία, επειδή «τα σύνορα των Φράγκων ήταν πολύ πιο δυτικά» και οι φραγκικές πηγές δεν αναφέρουν και δεν γνωρίζουν τίποτα για τους Κροάτες, υπονοώντας ότι πρέπει να ζούσαν πολύ πιο ανατολικά. Ο Ουοβμιάνσκι επέκρινε το γεγονός ότι ορισμένοι ιστορικοί βασίζονται κυρίως και χρησιμοποιούν μια και μοναδική πηγή από τον Νότο (*Περί Διοικήσεως της Αυτοκρατορίας*) αντί για πολλές άλλες πηγές από τον Βορρά, οι οποίες είναι πιο αξιόπιστες για τον προσδιορισμό της τοποθεσίας των Κροατών και της Κροατίας. Αυτές οι πηγές αναφέρουν Κροάτες και Κροατία στα Καρπάθια Όρη και ποτέ γύρω από τον ποταμό Έλβα (Βοημία).

Στο 13ο κεφάλαιο, το οποίο περιγράφει τους Ούγγρους γείτονες, Φράγκους στη Δύση, Πετσενέγους στο Βορρά και Μοραβούς στο Νότο, αναφέρεται επίσης ότι «στην άλλη πλευρά των βουνών, οι Κροάτες γειτνιάζουν με τους Τούρκους». Ωστόσο, καθώς αναφέρονται Πετσενέγοι στο Βορρά, ενώ τον 4ο αιώνα οι Κροάτες αναφέρονται ως οι νότιοι γείτονες των Ούγγρων, η περιγραφή είναι αβέβαιης σημασίας. Πιθανότατα, όμως, αναφέρεται σε Κροάτες που ζουν «στην άλλη πλευρά» των Καρπαθίων.

### Εκδοχές εδαφών
Ουκρανοί και Ρώσοι μελετητές τείνουν να αποδίδουν στους Κροάτες μεγάλες και ισχυρές περιοχές στην Ανατολή, ενώ Πολωνοί και Τσέχοι μελετητές τείνουν να υποβαθμίζουν την ύπαρξη Κροατών στις χώρες τους. Οι Πολωνοί μελετητές απέφυγαν να τοποθετήσουν τους Κροάτες κοντά στην Κρακοβία και θεωρούσαν ότι δεν συνόρευαν με τη Ρουθηνία, επειδή, όταν ο Βλαδίμηρος Α' επιτέθηκε στους Κροάτες το 992, αυτό θα είχε εκληφθεί ως κάλεσμα για πόλεμο από τον Μπολέσλαφ Α΄ τον Γενναίο.  Ωστόσο, το αν τα Ερυθρά Φρούρια κατοικούνταν από τους Λένδιους ή τους Λευκούς Κροάτες και ήταν ανεξάρτητες τόσο από την Κίβιτας Σινέσγκε (Πολωνία) όσο και από τους Ρως του Κιέβου, αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εθνογραφικής διαμάχης μεταξύ Πολωνών και Ουκρανορώσων ιστορικών.

Ανεξάρτητα από αυτό, αρχικά θεωρήθηκε ότι η Λευκή Κροατία βρισκόταν κατά μήκος του Άνω Έλβα στη βορειοανατολική Βοημία ή/και γύρω από την κοιλάδα του Άνω Βιστούλα στη Μικρή Πολωνία. Αυτό βασίζεται μόνο στην περιγραφή του *Περί Διοικήσεως της Αυτοκρατορίας* ότι ζούσαν βορειοανατολικά της Βαυαρίας, βόρεια της Ουγγαρίας και νότια των Λευκών Σέρβων. Σχετίζεται επίσης με τις τάσεις στην επιχειρηματολογία μεταξύ Πολωνών και Τσέχων ιστορικών, καθώς οι πρώτοι αρνούνταν την ύπαρξη Κροατών στην Πολωνία και οι δεύτεροι δεν αμφισβήτησαν την ύπαρξή τους κοντά στα Σουδητικά Όρη στην Τσεχία. Ωστόσο, λόγω πληροφοριών από άλλες πηγές, τον 19ο αιώνα διεξήχθη κοινό συμπέρασμα ότι οι Κροάτες ζούσαν βόρεια και ανατολικά των Καρπαθίων, συγκεκριμένα στην Πρυκαρπαθία και την Ανατολική Γαλικία.

Τον 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα, οι Πάβελ Γιόζεφ Σαφάρικ και Λούμπορ Νίντερλε συνδύασαν την ανατολική και τη δυτική αντίληψη για την τοποθέτηση της Κροατίας. Συγκεκριμένα, υποστήριξαν ότι εκτεινόταν από την Ανατολική Γαλικία μέχρι τη Βορειοανατολική Βοημία. Ο Νίντερλε, τοποθετώντας τη Λευκή Κροατία στην Πρυκαρπαθία, υποστήριξε ότι βρίσκονταν κυρίως στον ποταμό Βιστούλα, μεταξύ Τσέχων και Ουκρανών Κροατών, και σχημάτισαν μια μεγάλη συμμαχία κροατικών φυλών, η οποία διαλύθηκε, όταν οι Κροάτες του Βιστούλα μετανάστευσαν στα Δυτικά Βαλκάνια τον 7ο αιώνα. Οι Γιόζεφ Μάρκβαρτ και Λιούντμιλ Χάουπτμαν επίσης τοποθέτησαν το κύριο κέντρο των Κροατών στον ποταμό Βιστούλα. Οι Πολωνοί ιστορικοί ήταν ως επί το πλείστον αντίθετοι στην τοποθέτηση της κροατικής πατρίδας στον ποταμό Βιστούλα (στη Σιλεσία) υποστηρίζοντας ότι βασίζεται σε μη ισχυρή τεκμηρίωση και ως εκ τούτου αγνόησαν τους Κροάτες και τη Λευκή Κροατία στη σύνθεση της πολωνικής ιστορίας. Παρομοίως και οι Τσέχοι και Γερμανοί ιστορικοί τους συνέδεσαν με το πριγκιπάτο της δυναστείας Σλαβνίκ στον Άνω Έλβα στη βορειοανατολική Βοημία και θεώρησαν ότι αυτοί οι Κροάτες προέρχονταν από Ουκρανούς Κροάτες στον ποταμό Δνείστερο, κάτι που υποστήριξαν Ουκρανοί και Ρώσοι ιστορικοί. Οι Σαχμάτοφ, Σερεντόνιν και άλλοι τοποθετούσαν την Κροατία στην Ανατολική Γαλικία.
[μικρογραφία| Σύνορα του [Δουκάτο της Βοημίας|Δουκάτου της Βοημίας και της δυναστείας Σλαβνίκ υπό τον Μπολέσλαο Α' και τον Μπολέσλαο Β' της δυναστείας των Πρεμυσλιδών.]]
[μικρογραφία| Η φερόμενη, αλλά αμφισβητήσιμη, τοποθεσία των κροατικών φυλών (μπλε, κίτρινο), που επικαλύπτεται από το σημερινό έδαφος της [Τσεχίας κατά τον 10ο αιώνα, σύμφωνα με τον Β.Β. Σέντοβ (2002).]]
Στο δεύτερο μισό του 20ού και στις αρχές του 21ου αιώνα, οι Ντούσαν Τρεστίκ και Γκέραρντ Λαμπούντα ταυτοποιούσαν την Λευκή Κροατία με το πολυφυλετικό βασίλειο του Μπολέσλαου Α', δούκα της Βοημίας, ενώ οι Τρεστίκ και Γιάροσλαβ Μπακάλα με μεγαλύτερη ακρίβεια την τοποθετούσαν στην σημερινή Σιλεσία και τη Βόρεια Βοημία. Ο Ρίτσαρντ Έκμπλομ τους τοποθετούσε επίσης στην Άνω Σιλεσία και στην περιοχή της Κρακοβίας στην Πολωνία. Ο Ταντέους Λερ-Σπουαβίνσκι κυρίως συμφωνούσε με την τοποθέτηση του Νίντερλε γύρω από τον ποταμό Βιστούλα. Ο Φράνσις Ντβόρνικ τοποθέτησε τη Λευκή Κροατία στην Γαλικία, το δυτικό μέρος της οποίας ήταν στη Δυτική Γαλικία, με την Κρακοβία στην Πολωνία μέχρι το νοτιοανατολικό βοημικό κομμάτι της δυναστείας Σλαβνίκ, ενώ το ανατολικό τμήμα της ήταν στην Ανατολική Γαλικία (Άνω Δνείστερος). Ο Ουοβμιάνσκι, εκτός από την Πρυκαρπαθία και τη Ρουθηνία των Καρπαθίων, τοποθέτησε το κύριο κομμάτι των Κροατών στην κοιλάδα του Άνω Βιστούλα. Επίσης, υποστήριξε ότι οι αφηγήσεις του *Περί Διοικήσεως της Αυτοκρατορίας* ταυτοποιούσαν την Λευκή Κροατία με το Δουκάτο της Βοημίας του Μπολέσλαου Α', το οποίο εκείνη την εποχή ενσωμάτωνε τις περιοχές Βιστούλων και Λενζανηνών, διότι δέχονταν επίθεση από τους Πετσενέγους. Έτσι, υποστήριξε ότι, σύμφωνα με τις πηγές, είναι αβέβαιο το ότι οι Λευκοί Κροάτερς ζούσαν γύρω από τον ποταμό Έλβα κι αντ' αυτού τους τοποθετούσε στα Σουδητικά Όρη. Επίσης τόνισε ότι η τοποθέτησή τους στη Σιλεσία είναι θεωρητικό κατασκεύασμα χωρίς βάση σε πηγές. Ο Ίβο Γκολντστάιν τοποθέτησε την Λευκή Κροατία γύρω από την Κρακοβία. Σύμφωνα με τον Νόελ Μάλκολμ, η Λευκή Κροατία ήταν η περιοχή της σημερινής νότιας Πολωνίας. Ο Κρίστοφ Φοκτ τους τοποθετούσε στην Άνω Σιλεσία τον 9ο-10ο αιώνα. Ο Α. Μαζόροφ διαχωρίζει μεταξύ των όρων και αντιλήψεων Μεγάλης Κροατίας και Λευκής Κροατίας. Συμφωνεί ότι η Λευκή Κροατία κι οι Κροάτες που χαρακτηρίζονταν «Λευκοί» ήταν μια δεύτερη ιδέα, που εμφανίστηκε να έχει κάποια ιστορική παρουσία στις περιοχές του Άνω Έλβα και άνω Βιστούλα, αλλά η Μεγάλη Κροατία, η αρχική πατρίδα των Κροατών, βρισκόταν στην ανατολική Πρυκαρπαθία και στη λεκάνη του ποταμού Τίσα στη Ρουθηνία των Καρπαθίων. Επίσης, υποστηρίζει ότι ο συγγραφέας του έργου *Περί Διοικήσεως της Αυτοκρατορίας* έκανε μια απόπειρα να γεφυρώσει τις αντιγνωμίες μεταξύ ποικίλων αντιφατικών πηγών . Ο Σέντοβ πίστευε ότι οι Κροάτες ανήλθαν μεταξύ των Άντων του πολιτισμού Πενκόβκα. Μετά από αυτό, μετανάστευσαν προς τη Δύση και εγκαταστάθηκαν σε διαφορετικές ομάδες σε διάφορα μέρη. Ουκρανοί και Ρώσοι ιστορικοί και αρχαιολόγοι γενικά υποστήριζαν ότι η Μεγάλη κροατία, με την έννοια της πατρίδας από όπου οι Καρπάθιοι Κροάτες μετανάστευσαν στα Βαλκάνια, περιλάμβανε σχεδόν όλα τα εδάφη της μεταγενέστερης ιστορικής περιοχής της Γαλικίας.

Οι μελετητές έτειναν να τους τοποθετούν σε μια μεγάλη περιοχή. Ο Ν.Π. Μπάρσοφ τοποθέτησε τους Κροάτες στην ευρεία περιοχή των Καρπαθίων, στις πλαγιές των Τάτρα μέχρι τον ποταμό Τίσα και τον Προύθο στα νότια, μέχρι τον Δνείστερο στα ανατολικά και τον Βιστούλα στα βόρεια. Πολλοί εξέχοντες μελετητές θεωρούσαν ότι οι εκτάσεις από τον Δυτικό Μπουκ και τον Άνω Προύθο και τον Σερέτη στην Ανατολή μέχρι τον Νάισσε και τον Άνω Έλβα στη Δύση κατοικούνταν αρχικά από τους Κροάτες . Σύμφωνα με τον Φράνσις Ντβόρνικ, η Λευκή Κροατία εκτεινόταν από τον Νότιο Μπουκ και τους ποταμούς Βιέπς και Σαν κατά μήκος των πολωνο-ουκρανικών συνόρων, μέχρι τις πλαγιές των Καρπαθίων Ορέων, συμπεριλαμβανομένου του βόρειου τμήματος της Σλοβακίας, και στη συνέχεια από τους ποταμούς Νέτολιτσα και Ντούντλεβα στον άνω Μολδάβα, μέσω της Τσίντλινα μέχρι τα όρη Κρκονόσε στα βόρεια και βορειοδυτικά. Ο Ο. Α. Κουπτσίνσκι πίστευε ότι οι Ανατολικοί Κροάτες είχαν εδάφη από την Πρυκαρπαθία, την κοιλάδα του Μπεσκίντι, τη δυτική ακτή του ποταμού Βισουόκα, κατά μήκος της κοιλάδας Σαντόμιες μέχρι τον μεσαίο Σαν, κοντά στο Ντουνάγιετς και την αριστερή ακτή του Βιστούλα. Είπε ότι πιθανότατα κατείχαν επίσης την άνω λεκάνη απορροής του ποταμού Τίσα στα σύνορα Ουκρανίας-Σλοβακίας, άρα μεγάλο μέρος των εδαφών της σημερινής Δυτικής Ουκρανίας, της Νοτιοανατολικής Πολωνίας και της Βορειοανατολικής Τσεχίας. Ο Σέντοφ επέκρινε έντονα τέτοιες υποθέσεις λέγοντας ότι «αυτές οι υποθετικές κατασκευές παρουσιάζουν πλέον καθαρά ιστοριογραφικό ενδιαφέρον, καθώς δεν βρίσκουν καμία επιβεβαίωση σε αρχαιολογικό υλικό».
μικρογραφία|Εδαφικά και εθνοτικά σύνορα των Λευκών Κροατών σύμφωνα με Ουκρανούς αρχαιολόγους και ιστορικούς (1995-2019).
Σύμφωνα με πρόσφατη αρχαιολογική έρευνα του υλικού πολιτισμού και συμπεράσματα σχετικά με την εθνοφυλετική σχέση και τα εδαφικά όρια της περιοχής των Καρπαθίων από τον 6ο έως τον 10ο αιώνα, η φυλετική επικράτεια των Κροατών («Μεγάλη Κροατία») θεωρείται ομόφωνα από τους Ουκρανούς αρχαιολόγους ότι περιλάμβανε την Πρυκαρπαθία και τη Ρουθηνία των Καρπαθίων, με ανατολικά σύνορα τη λεκάνη του Άνω Δνείστερου, νοτιοανατολικά το υψίπεδο Χότιν που ξεκινά κοντά στο Τσερνίβτσι στον ποταμό Προύθο και καταλήγει στο Χότιν στον ποταμό Δνείστερο, βόρεια σύνορα τη λεκάνη απορροής των ποταμών Δυτικού Μπουκ και Δνείστερου και δυτικά σύνορα με τις κορυφογραμμές των Δυτικών Καρπαθίων στον Βισουόκα, τον δεξιό παραπόταμο του Άνω Βιστούλα στη Νοτιοανατολική Πολωνία       .

Υπάρχουν επίσης μελετητές, κυρίως Πολωνοί, που αμφισβητούν ότι οι Κροάτες ζούσαν κοντά στα Καρπάθια Όρη, κοντά στα πολωνο-ουκρανικά σύνορα, και μάλλον τους τοποθετούν ανατολικότερα, ενώ εντοπίζουν τους Λενζανηνούς στο Άνω Σαν και τον Άνω Δνείστερο ή σε ολόκληρη τη Δυτική Ουκρανία, αλλά αυτό δεν είναι βάσιμο  , καθώς η πολωνική ιστοριογραφία περιοδικά σε νέες παραλλαγές χρησιμοποιεί την ίδια διαμάχη για τον εντοπισμό των Λενζανηνών για να αποδείξει τη νομιμότητα των πολωνικών αξιώσεων στην ουκρανική παραμεθόρια περιοχή στα μέσα της δεκαετίας του '40, αν και τέτοιες πολιτικές αξιώσεις δεν υπάρχουν πλέον. Η Νάντα Κλάιτς πίστευε ότι οι Κροάτες είχαν μεταναστεύσει από την Καραντανία και όχι από ανατολικά και δυτικά σλαβικά εδάφη, αλλά μια τέτοια ιδέα απορρίπτεται από την παλαιότερη και νεότερη γενιά ιστορικών.

### Τοπωνύμια και ανθρωπώνυμα
Οι εκτεταμένες τοπωνυμικές μελέτες και η κριτική τους ανασκόπηση δείχνουν την ύπαρξη αρκετών τοπωνυμίων οικισμών στην Πολωνία και την Τσεχία, των οποίων η προέλευση πιθανώς θα μπορούσε να σχετίζεται με το κροατικό τοπωνύμιο στην προνεωτερική ιστορική περίοδο. Στην Τσεχία, μόνο τα τοπωνύμια στη Μοραβία έχουν τα αρχαϊκά φυλετικά ονόματα, ενώ στη Βοημία είναι παράγωγα, που υποδηλώνουν ότι σχηματίστηκαν στην περιφέρεια ή εκτός της κροατικής επικράτειας, και όλα αυτά μόνο από τον 9ο-10ο αιώνα, όταν έγινε η επέκταση της Μεγάλης Μοραβίας και του Δουκάτου της Βοημίας. Με βάση τα τοπωνύμια (και τις ιστορικές πηγές), η πατρίδα των κροατικών φυλών θα βρισκόταν στη σημερινή Νοτιοανατολική Πολωνία και Δυτική Ουκρανία. Στη λογοτεχνία αναφέρονται και άλλα ανατολικοευρωπαϊκά τοπωνύμια αλλά με αμφίβολη ετυμολογική σχέση με το κροατικό εθνώνυμο.

Επώνυμα που προέρχονται από κροατικό εθνώνυμο στην Πολωνία καταγράφονται από τον 14ο αιώνα στην Κρακοβία, το Πσέμισλ και αλλού, και γενικά μεταξύ των Πολωνών γηγενών ευγενών, των αγροτών και των κατοίκων της περιοχής, αλλά όχι μεταξύ των ξένων. Το χρησιμοποιούσαν ως παρατσούκλι, αλλά πιθανώς λόγω της επιρροής της μετανάστευσης από το Βασίλειο της Ουγγαρίας.

## Δείτε επίσης

* Κόκκινη Κροατία

## Παραπομπές

## Πηγές

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
*  ISBN 978-966-8067-43-10
* 
* 
* 
* 

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι

* 

Κατηγορία:10ος αιώνας στην Ευρώπη
Κατηγορία:Ιστορικές περιοχές της Ουκρανίας
Κατηγορία:Πρώιμη μεσαιωνική ιστορία της Πολωνίας