Δισιλιράνιο

To **δισιλιράνιο** (αγγλικά *disilirane*) είναι οργανική ετεροκυκλική χημική ένωση, που περιέχει άνθρακα, υδρογόνο και πυρίτιο, με μοριακό τύπο **[[CH6Si2|CH<sub>6</sub>Si<sub>2</sub>]]**, αν και συνήθως παριστάνεται με το γραμμικό τύπο του 30px|Τύπος δισιλιράνιου. Είναι το απλούστερο ετεροκυκλικό οργανοδισιλάνιο.

## Ισομέρεια
Με βάση το μοριακό τύπο του (CH6Si2) έχει τα ακόλουθα τρία (3) ισομερή θέσης:
# Μεθυλοδισιλένιο, με ημισυντακτικό τύπο **CH<sub>3</sub>SiH=SiH<sub>2</sub>**.
# Μεθυλενοδισιλάνιο, με ημισυντακτικό τύπο **CH<sub>2</sub>=SiHSiH<sub>3</sub>**.
# Σιλυλομεθυλενοσιλάνιο, με ημισυντακτικό τύπο **SiH<sub>3</sub>CH=SiH<sub>2</sub>**.

## «Μητρικό» και «θυγατρικά» δισιλιράνια
Το δισιλιράνιο είναι η «μητρική ένωση» για μια σειρά «θυγατρικών» του παραγώγων, που μαζί με τη «μητρική ένωση», ονομάζονται συλλήβδην «**δισιλιράνια**». Πρόκειται, δηλαδή, για όλες οι παράγωγες ετεροκυκλικές οργανικές ενώσεις που περιέχουν έναν (τουλάχιστον) δισιλιρανικό δακτύλιο, δηλαδή τριμελή ετεροκυκλικό δακτύλιο που μεριέχει δύο (2) σιλυλενικές ομάδες (-SiH2-) και μία (1) μεθυλενική ομάδα (-CH2-).

## Ονοματολογία
Η ονομασία «δισιλιράνιο» παράγεται από την συστηνόμενη από την IUPAC συστηματική ονοματολογία Hantzsch-Widman. Πιο συγκεκριμένα, το αρχικό πρόθεμα «δισιλ(α)» σημαίνει την παρουσία δύο (2) ατόμων πυριτίου στον ετεροκυκλικό δακτύλιο. Η συλλαβή «-ιρ-» σημαίνει ότι ο ετεροκυκλικός δακτύλιος είναι τριμελής, δηλαδή αποτελείται από τρία (3) συνολικά άτομα. Η συλλαβή «-αν-» σημαίνει την απουσία διπλού δεσμού στον ετεροκυκλικό δακτύλιο και τέλος, η κατάληξη «-ιο» δίνεται επειδή ο ετεροκυκλικός δακτύλιος δεν περιέχει άζωτο.

Η ονομασία «δισιλακυκλοπροπάνιο» παράγεται από την εναλλακτική ονοματολογία αντικατάστασης οργανικών ενώσεων. Πιο συγκεκριμένα, η ένωση θεωρείται κυκλοπροπάνιο, δύο (2) άτομα άνθρακα του οποίου αντικαταστάθηκαν από δύο (2) άτομο πυριτίου («δισιλ(α)-»).

Η ονομασία «επιδισιλαμεθάνιο» παράγεται από την εναλλακτική «ονοματολογία υποκατάστασης», δηλαδή μεθάνιο που δυο άτομα υδρογόνου του οποίου έχουν υποκατασταθεί από δύο (2) άτομα πυριτίου (-δισιλ(α)-), που σχηματίζουν δακτύλιο, όπως δηλώνει το πρόθεμα «επ(ι)-».

## Χημική συμπεριφορά και παράγωγα
Το δισιλιράνιο, από τη δομή του, συνδυάζει τις ιδιότητες ένωσης με τριμελή δακτύλιο, με αυτές οργανοδισιλανίου. Έτσι, ως ένωση με τριμελή δακτύλιο δίνει αντιδράσεις 1,3-κυκλοπροσθήκης με διάνοιξη δακτυλίου, όπου «σπάει» ο δεσμός Si-Si (ενέργεια δεσμού 222 kJ/mole), γιατί είναι ασθενέστερος από τους δεσμούς C-Si (ενέργεια δεσμών 318 kJ/mole). Ακόμη, ως οργανοσιλάνιο συνδυάζει τις αναγωγικές ιδιότητες ενός καρβιδίου και ενός υδριδίου, αφού το πυρίτιο έχει μικρότερη ηλεκτραρνητικότητα από τον άνθρακα αλλά και από το υδρογόνο.

## Πηγές πληροφόησης

# Παπαγεωργίου, Β.Π., Εφαρμοσμένη Οργανική Χημεία, Εκδόσεις Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 2005, ISBN 960-260-342-7
# SCHAUM'S OUTLINE SERIES, «ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ», Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
# «Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας» Ν. Α. Πετάση 1982
# Αναστάσιου Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
# Καραγκιοζίδη Σ. Πολυχρόνη, «Ονοματολογία Οργανικών Ενώσεων στα Ελληνικά & Αγγλικά» Β΄ Έκδοση Θεσσαλονίκη 1991
# Νικολάου Ε. Αλεξάνδρου, «Γενική Οργανική Χημεία», Εκδόσεις Ζήτη, Θεσσαλονίκη 1985
# Δημητρίου Ν. Νικολαΐδη, «Ειδικά Μαθήματα Οργανικής Χημείας», ΑΠΘ, θεσσαλονίκη 1983
# Νικολάου Ε. Αλεξάνδρου, Αναστάσιου Βάρβογλη, Φαίδωνα Χατζημηχαλάκη, «Εργαστηριακός Οδηγός», Εκδόσεις Ζήτη, Θεσσαλονίκη 1986
# Νικολάου Ε. Αλεξάνδρου, Αναστάσιου Βάρβογλη, Δημητρίου Ν. Νικολαΐδη: «Χημεία Ετεροκυκλικών Ενώσεων», Εκδόσεις Ζήτη, Θεσσαλονίκη 1985
# Διαδικτυακοί τόποι που αναφέρονται στις «Αναφορές και παρατηρήσεις».

## Παραπομπές και παρατηρήσεις


Κατηγορία:Οργανικές ετεροκυκλικές ενώσεις
Κατηγορία:Οργανοσιλάνια
Κατηγορία:C1
Κατηγορία:Ενώσεις με τριμελή δακτύλιο
Κατηγορία:Κορεσμένες ενώσεις
Κατηγορία:Μητρικές ενώσεις