Χασαναγκίνιτσα

Η ****** (πρωτότυπος τίτλος: *Hasanaginica* ή *Asanaginica*), που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά ως ***Το πένθιμο άσμα της ευγενούς συζύγου του Χασάν Αγά***, είναι νοτιοσλαβική λαϊκή μπαλάντα, που δημιουργήθηκε κατά την περίοδο 1646-1649, στην περιοχή του Ιμότσκι, η οποία εκείνη την εποχή ήταν μέρος του Εγιαλετίου της Βοσνίας που ανήκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ο συγγραφέας του ποιήματος, του οποίου η υπόθεση διαδραματίζεται σε ένα βοσνιομουσουλμανικό πολιτιστικό πλαίσιο, είναι άγνωστος.

## Ιστορικό έκδοσης
Η μπαλάντα μεταδιδόταν προφορικά επί σειρά ετών, μέχρι που γράφτηκε και εκδόθηκε το 1774 από τον Ιταλό ταξιδιώτη και εθνογράφο Αλμπέρτο Φόρτις στο βιβλίο του *Viaggio in Dalmazia* («Ταξίδι στη Δαλματία») μετά το ταξίδι που έκανε στη Δαλματία το 1770. Κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του, ο Φόρτιςανακάλυψε αυτό που ονόμασε «μπαλάντα των Μαυροβλάχων», καθώς οι Μαυροβλάχοι ήταν λαός της περιοχής εκείνης. Το βιβλίο του Φόρτις επικρίθηκε από τον Κροάτη συγγραφέα Ιβάν Λόβριτς στην απάντησή του *Σημειώσεις για τα «Ταξίδια στη Δαλματία» του Αββά Αλμπέρτο Φόρτις*, ο οποίος κατηγόρησε τον Φόρτις για πολλά πραγματολογικά λάθη, τα οποία στη συνέχεια προσπάθησε να διορθώσει.

Γύρω στο 1775, η *Χασαναγκίνιτσα* μεταφράστηκε στα Γερμανικά από τον Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκέτε, εμφανιζόμενη για πρώτη φορά το 1778 ανυπόγραφα ως ** στη συλλογή *Stimmen der Völker in Liedern* του Γιόχαν Γκότφριντ Χέρντερ.  Το 1789, εμφανίστηκε με την υπογραφή του Γκέτε στην όγδοη έκδοση των συλλογικών έργων του. 

Ο Γουόλτερ Σκοτ ήταν ο δεύτερος ξένος συγγραφέας που μετέφρασε τη *Χασαναγκίνα* το 1798, αυτή τη φορά στα Αγγλικά, με τον τίτλο *Lamentation of the Faithful Wife of Asan Aga* «Θρήνος της πιστής συζύγου του Ασάν Αγά», από τα Γερμανικά του Γκέτε. Σύντομα ακολούθησαν και άλλοι Βρετανοί μεταφραστές, όπως οι σερ Τζον Μπάουρινγκ, Τζέιμς Κλάρενς Μάνγκαν, Έντγκαρ Άλφρεντ Μπάουρινγκ, Μαίρη Αν Μπερτ, Τζορτζ Μπάνκροφτ, Όουεν Μέρεντιθ, Έντουαρντ Τσόουνερ και Γουίλιαμ Γκίμπσον.

Ένα ένα αρχικό μέρος της *Χασαναγκίνιτσα* μεταφράστηκε στα Ρωσικά το 1835 από τον Αλεξάντρ Σεργκέγεβιτς Πούσκιν, ενώ στη συνέχεια μεταφράστηκε η πλήρης μπαλάντα από την Άννα Αχμάτοβα, τη δεκαετία του 1950. Στα Γαλλικά, έχει μεταφραστεί από τον Προσπέρ Μεριμέ το 1827 και από τον Άνταμ Μιτσκιέβιτς το 1841), ενώ υπάρχουν μεταφράσεις της και σε άλλες γλώσσες. Έτσι, η μπαλάντα *Χασαναγκίνιτσα* αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της παγκόσμιας λογοτεχνικής κληρονομιάς ήδη από τον 18ο αιώνα, έχοντας μεταφραστεί σε περισσότερες από 40 γλώσσες. Θεωρείται μέρος της κοινής σερβοκροατικής (βοσνιακής, κροατικής και σερβικής) λογοτεχνικής κληρονομιάς.

## Σκηνικό και πλοκή
αριστερά|μικρογραφία|Ένα φόρεμα που φορούσε η ηθοποιός Νίνα Βάβρα σε μια παράσταση της ''Χασαναγκίνιτσα'' το 1909
Η *Χασαναγκίνιτσα* είναι μια μπαλάντα με θέμα τη μουσουλμανική οικογένεια Αράποβιτς στη Δαλματία. Τα περιστατικά τηε διαδραματίζονται κατά μήκος των συνόρων του Εγιαλετίου της Βοσνίας στο Βρντολ (το οποίο σήμερα ονομάζεται Ζάγκβοζντ), κοντά στα βουνά Βιόκοβο της Δαλματίας, όπου ο αγάς Χασάν Αράποβιτς είχε μεγάλες εκτάσεις. Τα ερείπια των πύργων του Χασάν υπάρχουν και σήμερα, καθώς και το σημείο όπου εικάζεται ότι είναι θαμμένη η *Χασαναγκίνιτσα*, κοντά στα ερείπια, στις νοτιοδυτικές πλαγιές της Γαλάζιας Λίμνης.

Η μπαλάντα αναφέρει ότι, μετά από μια μάχη, ενώ κείτεται τραυματισμένος, ο Χασάν-αγά καλεί τη σύζυγό του, τη Φατιμά, να τον συνοδεύσει στο πεδίο της μάχης, αλλά εκείνη αρνείται. Βαθύτατα θυμωμένος και πονεμένος, ο Χασάν-αγά στέλνει μήνυμα στη σύζυγό του διατάζοντάς τη να φύγει από το κάστρο του χωρίς τα παιδιά τους. Παρά τις παρακλήσεις της προς στον αδελφό της, ο οποίος της φέρνει το μήνυμα και τα έγγραφα του διαζυγίου, η σύζυγος του Χασάν-αγά εκδιώκεται από το σπίτι της και ο αδελφός της κανονίζει να την παντρέψει με έναν πλούσιο καδή. Εκείνη, ως τελευταία επιθυμία πριν από τον γάμο, ζητά από τον αδελφό της ένα μακρύ πέπλο, ώστε να μη βλέπει τα παιδιά της όσο θα περνάει από το παλιό της κάστρο η γαμήλια πομπή. Τελικά, τα παιδιά της τη βλέπουν και τη φωνάζουν. Καθώς σταματάει να τα αποχαιρετήσει για τελευταία φορά, πεθαίνει από τη θλίψη της.

## Γλωσσικό και ιστορικό υπόβαθρο
Η γλώσσα του ποιήματος ονομάζεται από τον Φόρτις «Ιλλυρική» (που σημαίνει Νότια Σλαβική), ονομασία που χρησιμοποιούνταν πριν από τον όρο Σερβοκροατική. Η έκδοση που δημοσίευσε ο Φόρτις πιθανότατα αντιγράφηκε από ένα ικαβικό κείμενο και τροποποιήθηκε σύμφωνα με το ύφος της γλώσσας που ομιλούνταν στο Ντουμπρόβνικ. Συνδυάζει κυρίως ικαβικές μορφές και περιλαμβάνει ορθογραφικά λάθη. Ο Σέρβος φιλόλογος και γλωσσολόγος Βουκ Στεφάνοβιτς Κάρατζιτς (1787–1864), ο οποίος δεν άκουσε ποτέ το ποίημα να τραγουδιέται από λαϊκό τραγουδιστή, άλλαξε τη μεταγραφή του Φόρτις για να δημιουργήσει μια πιο σερβική εκδοχή.

Το μέτρο της μπαλάντας είναι ένας κλασικός νοτιοσλαβικός δεκασύλλαβος ή δεκασύλλαβος στίχος, που μεταφράστηκε από τον Γκέτε ως τροχαϊκό πεντάμετρο.

Το όνομα *Χασαναγκίνιτσα* αντικατοπτρίζει τη σύγχρονη θέση των γυναικών ως κοινωνικά εξαρτώμενων από τους άνδρες, καθώς αναγνωρίζονται μόνο με το όνομα του συζύγου και όχι με το δικό τους όνομα.

Υπάρχει μεγάλη συζήτηση σχετικά με το αν η μπαλάντα ήταν καθαρά ποιητική και φανταστική ή αν βασιζόταν σε πραγματικά πρόσωπα και γεγονότα. Ωστόσο, τα ακόλουθα πρόσωπα όντως υπήρχαν και πιστεύεται ότι αποτελούν τη βάση της μπαλάντας:

* Χασάν-αγά Αράποβιτς – Οθωμανός αγάς, ακρίτας στο Εγιαλέτι της Βοσνίας
* Φατιμά Αράποβιτς (το γένος Πιντόροβιτς) – σύζυγος του Χασάν-αγά
* Πίντοροβιτς-μπέη – Οθωμανός μπέης και αδελφός της Φατιμά

Όπως συμπεραίνει ο Βόσνιος συγγραφέας Αλίγια Ισάκοβιτς (1932–1997) στη μονογραφία του το 1975, το ποίημα προέρχεται από τα σύνορα του Ιμότσκι.  Κατά τον 15ο αιώνα, αυτή η περιοχή ήταν γνωστή ως Μορλάχια.  Ο Χασάν-αγά είχε αυλές στο Βρντόβο (σημερινό Ζάγκβοζντ) και στη Ζούπα (χωριά στις βόρειες πλαγιές του Βιόκοβο) και ανήκε στη φυλή Αράποβιτς, της οποίας οι απόγονοι εξακολουθούν να ζουν στο Λιούμπουσκι της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης. 

## Προσαρμογές
Η *Χασαναγκίνιτσα* ήταν η μόνη αυθεντική μπαλάντα που συμπεριλήφθηκε στο *La Guzla*, μια λογοτεχνική απάτη του Προσπέρ Μεριμέ από το 1827.

Το 1909, ο Μίλαν Ογρίζοβιτς έγραψε ένα θεατρικό έργο σε τρία μέρη, διασκευάζοντας την ιστορία για το θέατρο.

Μια κινηματογραφική ταινία με τίτλο *Χασαναγκίνιτσα* γυρίστηκε το 1967 με πρωταγωνιστές τη Μιλένα Ντράβιτς και τον Ράντε Μάρκοβιτς. Ακολούθησε το 1983 μια γιουγκοσλαβική τηλεταινία με το ίδιο όνομα. 

Το 2000, μια όπερα βασισμένη στη *Χασαναγκίνιτσα* έκανε πρεμιέρα στο Εθνικό Θέατρο του Σαράγεβο και αργότερα κυκλοφόρησε σε σιντί. Το λιμπρέτο έγραψε ο Νίγαζ Αλισπάχιτς και ο συνθέτης ήταν ο Άσιμ Χόροζιτς.

*Η Χασαναγκίνιτσα* (1984) ήταν μια τηλεταινία του TV Sarajevo με τη Νάντα Ντουρέβσκα στον ομώνυμο ρόλο.

Το 2006, η παράσταση *Χασαναγκίνιτσα* έκανε πρεμιέρα στο Κροατικό Εθνικό Θέατρο στο Ζάγκρεμπ. Ο Μουσταφά Ναντάρεβιτς έκανε τη σκηνοθεσία και είχε τον πρωταγωνιστικό ρόλο.

Το 2009, η *Χασαναγκίνιτσα* έκανε πρεμιέρα στο Σερβικό Εθνικό Θέατρο.

## Παραπομπές


## Πηγές

* 
* 
* 
* 
* 
* 
Κατηγορία:Σερβική λογοτεχνία