Μανωλάδα Ηλείας

Η **Μανωλάδα**, γνωστή και ως **Παλαιά Μανωλάδα** ή, κατά παλαιότερη γραφή, **Μανολάδα**,**** αποτελεί αγροτικό οικισμό της Περιφερειακής Ενότητας Ηλείας, ευρισκόμενη εντός της εύφορης πεδιάδας του Βουπρασίου, γνωστού και ως κάμπου της Μανωλάδας. Η οικονομική δραστηριότητα των κατοίκων επικεντρώνεται πρωτίστως στη γεωργία, με κύρια καλλιέργεια τη φράουλα, η οποία αποτελεί βασικό στοιχείο της τοπικής παραγωγής και οικονομίας. Ο οικισμός γειτνιάζει με τα χωριά Βάρδα, Νέα Μανωλάδα, Κουρτέσι, Νέο Βουπράσιο και Λάππα, ενώ απέχει περίπου 42 χιλιόμετρα από την Πάτρα και 50 χιλιόμετρα  από τον Πύργο, αποτελώντας έτσι κομβικό σημείο μεταξύ των δύο αστικών κέντρων της βορειοδυτικής Πελοποννήσου.

## Ιστορία
Η Μανωλάδα, αν και δεν είναι απολύτως εξακριβωμένο το ακριβές έτος της ίδρυσής της, φαίνεται ότι συγκροτήθηκε κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας ή, ενδεχομένως, των ύστερων Βυζαντινών χρόνων, δηλαδή μεταξύ του 13ου και 14ου αιώνα. Η ονομασία της αποδίδεται, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, στην Μανωλιάσσα, πριγκίπισσα της αρχαίας Υρμίνης. Η περιοχή όπου σήμερα εκτείνεται η κωμόπολη της Βάρδας ανήκε, κατά τον Μεσαίωνα, στη Μανωλάδα. Εκεί διεξήχθη το 1316 η ιστορική Μάχη της Μανωλάδας μεταξύ των Καταλανών και των Βυζαντινών, η οποία κατέληξε σε νίκη των τελευταίων.

Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, ο κάμπος της Μανωλάδας διακρίθηκε για την αγροτική της παραγωγικότητα. Μεγάλο μέρος των εκτάσεών της παραχωρήθηκε ως δωρεά σε μοναστηριακά ιδρύματα, ώστε να αποτραπεί η μετατροπή τους σε τσιφλίκια Οθωμανών αξιωματούχων. Με την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, οι κάτοικοι συμμετείχαν ενεργά, πολεμώντας στο πλευρό του Γεωργίου Σισίνη.

Το 1888, η διέλευση της σιδηροδρομικής γραμμής από την περιφέρεια της Μανωλάδας σηματοδότησε νέα φάση ανάπτυξης για την περιοχή. Στο σημείο αυτό ανεγέρθηκε ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Μανωλάδας, γύρω από τον οποίο σταδιακά σχηματίστηκε νέος οικισμός, η σημερινή Βάρδα. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή το 1922, η Μανωλάδα γνώρισε νέο κύμα εγκατάστασης, καθώς στην περιοχή εγκαταστάθηκαν Έλληνες πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, οι οποίοι ίδρυσαν τον γειτονικό οικισμό της Νέας Μανωλάδας.

### Διοικητική ιστορία
Το 1835 η Μανωλάδα προσαρτήθηκε στον Δήμο Βουπρασίων και το 1849 γίνεται έδρα του δήμου. Η Μανωλάδα ήταν έδρα του δήμου τα διαστήματα 07/09/1849-27/05/1864 και 12/06/1865-28/08/1912.

Το 1912 με την ίδρυση των κοινοτήτων γίνεται έδρα της νεοσύστατης κοινότητας Μανωλάδας, έως το 1997 που η κοινότητα αυτή καταργείται και η Μανωλάδα προσαρτάται στον Δήμο Βουπρασίου, έως το 2010 που προσαρτάται στον Δήμο Ανδραβίδας-Κυλλήνης.

### Μνημεία
Στο κοιμητήριο της Παλαιάς Μανωλάδας βρίσκεται ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου γνωστός και ως Παλαιοπαναγιά, ο οποίος χρονολογείται από την εποχή της Φραγκοκρατίας, περίπου το 1.300.

## Δημογραφικά στοιχεία
Η εξέλιξη του μόνιμου πληθυσμού του οικισμού τον 21ο αιώνα είναι η εξής:

## Αθλητισμός
Ο Α.Π.Σ. Προοδευτική Μανωλάδας εκπροσωπεί τη Μανωλάδα στο ποδόσφαιρο. Ιδρύθηκε το 1952 και αποτελεί ένα από τα πιο ιστορικά σωματεία της Ηλείας. Είναι ένα από τα ιδρυτικά σωματεία της Ε.Π.Σ. Ηλείας και έχει πολυετή παρουσία στην πρώτη κατηγορία των πρωταθλημάτων της.

## Δείτε επίσης
* Νέα Πικέρνη

## Παραπομπές


## Πηγές
* Αποτελέσματα της Απογραφής Πληθυσμού-Κατοικιών 2011 που αφορούν στο Μόνιμο Πληθυσμό της Χώρας, *Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας*, τχ. 2ο, φ. 3465 (28 Δεκεμβρίου 2012)
* Ε.Σ.Υ.Ε. - Μόνιμος Πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2001, Αθήνα 2004. ISBN 960-86704-8-9.
* Βασίλης Παναγιωτόπουλος, *Πληθυσμός και Οικισμοί της Πελοποννήσου: 13ος-18ος αιώνας*, μετάφρ. Χριστίνα Αγριαντώνη, επιμ. Αγγελική Κόκκου, Ιστορικό Αρχείο - Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος, Αθήνα 1987. ISBN 978-000-7059-21-8.

## Εξωτερικοί σύνδεσμοι
* Δήμος Βουπρασίας - Ιστορικά Στοιχεία, vouprasia.gov.gr
* Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Μανολάδας Ηλείας, eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 18/02/2013.
* Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Κοινότητας Μανολάδας Ηλείας, eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 11/09/2016.
* Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Δήμου Βουπρασίας (1997-2010) και Δήμου Βουπρασίων (1835-1912), eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 21/02/2014.

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Ηλείας
Κατηγορία:Δήμος Βουπρασίας