Lododo

**Lododo** alo **Lododowo** (Eŋlisigbeme Proverbs ) nye nya siwo miegblɔna kuɖe agbe aɖe si ame ɖe nɔ la ŋu. Enu enu la, nya siawo nyea nuxɔxlɔ̃ na amewo eye wodea sesẽ lãme na nunyuiwɔlawo.

## Lododo ƒe kpɔɖeŋu aɖewo

Lododo ƒe kpɔɖeŋu aɖewoe nye:
#Abɔ mekpe na wu ata o.
#Ada ata so ha, mɔ le eme.
#Adeɖitsa kple lãɖitsa ye do na go.
#Adzofu di aha ʋuu, amatsi woku ne.
#Afi ɖu ke, ke mevɔna le efe ŋkume o.
#Afia ɖe kpɔkpɔ nyo wu ya me kpɔkpɔ.
#Afɔ me yi na nugbe eye atagba tsi na aƒe o.
#Afɔ tu de, memuna de o.
#Aƒevemegbɔ, gbɔdome wòtsina.
#Agaga lolo me ƒle na agaga eve ƒe nu o.
#Agalã be ne yele axa dzi zɔm hã menye mɔ yebu o.
#Agbavi tɔ meɖuna anyanya o.
#Agbebaɖaa metia agbetɔ o.
#Agbenɔxevi megbea fu megbea fuma to o.
#Agɔ biã, de biã, gake agɔ me daa ami o.
#Agɔbaya meƒoanu dzro o. Yae ɖo agɔme.
#Ahlɔ̃e medoa nyi fɔkpa o.
#Ako be ne meɖi ʋu o hã, kpɔ ye ƒe ble me ɖa.
#Akɔta gbadzaa melɔ na halã o.
#Alegeli be ekpo ɖe megbetɔwo dzi.
#Ame aɖe me de na deku eve alɔme eye lɔ na kui o.
#Ame eve metsia bome o.
#Ame ŋutɔ ƒe aba vuvu me di na nya na ame o.
#Ame ŋutɔ ƒe golomehɛ ye si na ame.
#Ame ye nɔ na ame ŋuti hafi wo nye na zami.
#Anyigba sese gake agama ɖo na afɔ anyi blewuu.
#Ati ɖeka me wɔna ave o.
#Ati gɔglɔ dzi wonɔ na hafi tso dzɔdzɔ ɛtɔ.
#Avu ɖu ƒu me dua ga o.
#Avu ɖuna avutɔ.
#Avulélae xɔa kɔ.
#Bafa medoa kalẽ ha ɖa o.
#Dadi be nusi avu kpɔ hafi do ɣli, ye yekpɔna mia ŋku ɖedzi.
#Detsi vivi ye hea zikpui.
#Dɔbu me ɖu na nu eye dɔbu de na asi o.
#Du aɖe me gbede ʋuyɔvi wòzuna le du bubu me.
#Du aɖewo ƒe gbagba ye nye du aɖewo ƒe tutu.
#Du sia du kple eƒe koklokoko.
#Dumenyo mesɔa aƒe o.
#Dzea ʋa ɖia, aʋa mesi nɛ o.
#Dzigbɔdi wo tsɔ xɔa nu le fia si.
#Ɖe wo ta na hafi zɔ na.
#Ɖevi gba abɔbɔgo megba na klogo o.
#Ɖevi ka aple gã mekaa nya gã o.
#Fu kple dzidzɔ la nɔviwo wonye.
#Gbɔ̃ tokpo ye xlɔŋu via.
#Gbɔ̃sikɛ menɔa gbɔ̃ ŋgɔ o.
#Ge me tu na xɔ na aɖaba o.
#Gli matsɔ amegbɔ wome dea mee o.
#Ha be mele lolo me o, tsivivi mee wole.
#Ha be ŋdi tsie nye nyia.
#Hadzimatso la, akaye wo gba na.
#Haho metsɔa tɔ o.
#Klo be wó be ye neva kpɔ yegbe, ye na be ye ƒe ta tsi gome.
#Klugã me nye vigã o.
#Koklo be kɔ gbɔe agbe le.
#Koklo be ɣlidola wo xɔna na.
#Koklo metsɔa ƒu dome vea avu o.
#Kokloxɔ vuvu mekpe na ŋu na koklo o.
#Koklotsu eve wo le adzre wɔm, gake wo le wo nɔɛwoƒe ŋkukpɔm.
#Kɔdzo Dei be yele Blu fiam gake yeƒe ŋku le Eʋegbe ŋu.
#Lagla xoxo me ƒo na detsi o.
#Makpɔƒle metsia asime o.
#Melege melegea ɖewo tsia ɖi ame.
#Mɔdidi megbea du nu yi na o.
#Mɔse ƒe ye nye xɔme.
#Ne abɔbɔ yi nu gbe la, klo gbɔ wo dze na.
#Ne ame aɖe le ʋu tome ƒom la, egbɔ na ʋu la ŋutɔ ƒoge.
#Ne ati aɖe le nya dim ɣesiaɣi le fíáwo ŋuti la, mumu ye le dzrom.
#Ne edidi ʋu hã etsɔ ko woyɔne.
#Ne lo lolo ʋuu hã la, azimevi ko wonye.
#Ne lɔ̃lɔ sakɔ la menya tuna o.
#Ne ŋkugbagbatɔ aɖe be ye le ekpe da ge la, eƒe afɔ le ekpe la dzi xoxo.
#Nuɣeɖutɔ me nyana be dɔto o.
#Nunya adidoe asi me tu ne o.
#Nunyui wɔla ƒe ta me tsia bame o.
#Sabala le nogo gake mɔ le eme.
#Safui sese ye ʋu na gaʋɔ.
#Ta ɖeka meɖoa aɖaŋu o.
#Ta menɔanyi klo dɔa kuku o. 
#Tɔmedela ye gba na ze.
#To mekpeɛwu ta o.
#Tre eve nɔ tɔŋgɔ me gbe na gododo o.
#Vi gbã abɔbɔgo me gbã klo go o.
#Vivi mevɔ na le agɔ kuŋu hafi wotsɔne ƒua gbe o.
#Vivɔɛ me nye na mi le ata dzi eye wo tsɔ na hɛ kpanaɛ o.
#Ʋutɔtrɔ ŋue wotrɔa ɣeɖuɖu ɖo.
#Wome da kalami ɖe dadi gbɔ o.
#Zego yibɔ me ye akatsa ɣi la do go tso.
#Zigã me nye fia o.

## Nyasiawo ƒe tsoƒe


## Nuxexlẽwo le teƒe bubuwo
*Ewe Proverbs (5 Proverbs)
* Ewe Proverbs, their origin, relevance and philosophical base in the sociocultural education of the Ewes. Padmore Agbemabiese
*EVE LODODOWO -Proverbs of Ancient Ewe Culture-