open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
༈ བར་དོའི་རྣམ་བཤད་གསལ་བའི་ཨ་དར་ཤ།

**ཀྱང་བསྐུལ་བ་པོ་ཡི་ངག །མི་གཅོག་སླད་དུ་དྲིན་ཅན་གྱི། །རྣམ་འདྲེན་འགའ་གསུང་ཐོས་པ་དག །གང་ནུས་ཡི་གེ་འདི་བགྱིས་སོ། ༡༦ །ནོར་འཁྲུལ་ཀུན་བཤགས་ལྷག་བསམ་དགེ་བ་གང་མཆིས་དེས། །མཐའ་མེད་འཁོར་བའི་མ་རྒན་རྫོགས་བྱང་ཐོབ་གྱུར་ཅིག །རྒྱལ་བསྟན་དྲི་མེད་གདུལ་བྱའི་སྒྲོན་མེར་རྟག་གསལ་བའི། །བཀྲ་ཤིས་དགེ་ལེགས་དུས་ཀུན་ཕྱོགས་མཐར་ཁྱབ་གྱུར་ཅིག ༡༧ །གསང་སྔགས་གསར་རྙིང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དགོངས་པ་སྤྱི་མཐུན་དུ་གྱུར་པའི་བར་དོ་མཐའ་དག་གི་འཆར་ཚུལ། སྐྱོན་ཡོན་ཉམས་ལེན་ཇི་ལྟར་དགོས་ཚུལ་སོགས་ཞིབ་གསལ་དུ་བཀོད་པ་ཞིག་དགོས་ཞེས་སྐལ་ལྡན་སྨོན་ལམ་པས་ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དང་བཅས་བསྐུལ་བར་མཛད་མོད་ཀྱང་། རང་ཉིད་ཐོས་བསམ་གྱི་མིག་རྒྱ་ཞན་ཅིང་། ཅུང་ཟད་ཐོས་པ་དག་ཀྱང་བརྗེད་ངས་ཀྱི་དབང་དུ་གྱུར་པའི་གཤིས་ཀྱིས། མཐའ་ཆོད་པ་ཞིག་སྨྲ་བར་མ་ནུས་ཤིང་འོན་ཀྱང་ཡིག་ཆ་ཕྲན་བུ་གང་མཐོང་དང་། རྣམ་འདྲེན་འགའི་སྐུ་དྲིན་གྱི་ཆ་ཤས་གང་ཐོབ་རྣམས་ཅི་ཐོན་དུ་བྲིས་པ་ལགས་ཤིང་། རྣམ་དཔྱོད་ཀྱིས་རྨོངས་ཕྱིར་བརྗོད་བྱ་རྣམས་མི་གཙང་ཞིང་འགལ་ཟློས་སོགས་ཀྱི་སྐྱོན་ཚོགས་མང་བར་མཆིས་ན། མཁས་གྲུབ་དཔྱོད་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་མི་ཁྲེལ་བར་གསོལ་བ་འདེབས་སོ།།ཞེས་སྣ་ཚོགས་རང་གྲོལ་གྱིས་རྒོད་ཚང་དཔལ་གྱི་ནགས་ཁྲོད་མཚམས་མལ་དུ་བྲིས་པ་དགེའོ།།**
ཕོབ་སྦྱིས་ཁ་ལུང་གཤོང་

ཕོབ་སྦྱིས་ཁ་འདི་&nbsp;དབང་འདུས་རྫོང་ཁག་གི་མངའ་འོག་ལུ་ས་གནས་དགའ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་འབད་ཆགས་སྟེ་ཡོད།

## མིང་གི་འབྱུང་རབས
## ས་ཆའི་གནས་སྟངས

## དཔལ་འབྱོར་གནས་སྟངས
## མི་རིགས
## སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ
### སྔོ་ཤིང་
### སྲོག་ཆགས་སྣ་ཚོགས
### འདབ་ཆགས
སྟག

**སྟག་** (Panthera tigris) འདི་གསོན་པོའི་གཅན་གཟན་གྱི་རིགས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ རིགས་མཚན་ Panthera གི་རིགས་ཅིག་ཨིན། སྟག་འདི་ཡང་ཁོང་གི་གཟུགས་ཁར་ཡོད་པའི་སྤུ་ལི་ཝང་གུར་ཁྲ་གནགཔོ་ཡོད་མི་དང་ གཟུགས་འོག་ཁ་ཐུག་དཀརཔོ་འབད་ཡོད་མི་འདི་ངོས་འཛིན་ཚུགས་པའི་རྟགས་མཚན་ཨིན། སྟག་འདི་སྤྱི་ཏོག་ཁ་གི་ཤ་ཟའི་སེམ་ཅན་ཅིག་འབདཝ་ལས་ ཤཝ་དང་རི་ཕག་ལ་སོགས་པའི་རྨིག་ཅན་གྱི་སེམས་ཅན་ཚུ་ཟཝ་ཨིན། འདི་ ས་གནས་དང་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ རང་རྐྱང་སྦེ་སྡོད་རུང་ མི་སྡེ་ནང་ལུ་ གནོད་འཚུབ་ཅན་ཅིག་ཨིན་མི་ རོ་ཁྱི་དང་ བུ་ཕྲུག་ཚུ་ལུ་ གནོད་འཚབ་རྐྱབ་ནི་དང་ འཛུགས་སྐྱོང་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ས་གནས་ཀྱི་ ས་ཁོངས་སྦོམ་ཚུ་ དགོཔ་ཨིན།
ཅི་ཅི་ཇེ་ལསེན་

Chencho Gyeltshen (སྐྱེས་ལོ་ ༡༠༥༩༩༦) ནི་ འབྲུག་གི་རྩེད་རྩེདཔ་ཨིནམ་ད་ ཁོ་ར་ ལི་ག་༢ གི་སྡེ་ཚན་ Sriwijaya གི་དོན་ལུ་ ཕབ་ལེན་འབད་མི་ཨིནམ་ད་ འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་སྡེ་ཚན་གྱི་ འགོ་དཔོན་ཡང་ཨིན། Gyeltshenའདི་ འབྲུག་གི་དོན་ལུ་ དུས་རབས་ཀྱི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་སྡེ་ཚན་གྱི་སྡེ་ཚན་གྱི་ ཨང་དང་པ་ཨིན་མི་ཨིན་

ཁོ་ར་ *CG7* ཡང་ན་ *འབྲུག་གི་* Ronaldoཟེར་ཡང་མིང་བཏགས་ཡོདཔ་ད་ ཁོ་གི་རྩེད་རིགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་འདི་ Cristiano Ronaldo གྱི་རྣམ་གཞག་དང་འདྲ། Gyeltshen འདི་ འབྲུག་གི་རྩེད་རིགས་རྩེད་རིགས་འགོ་དང་པ་ཨིན་མི་ཨིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱི་ཁར་སྦེ་རྩེད་འགྲན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
མཚམས་བྲག་དགོན་པ

མཚམས་བྲག་དགོན་པ་འདི་ འབྲི་གུང་སྐྱོབ་པ་རིན་ཆེན་དཔལ་གྱི་ཞལ་སློབ་ སྐྱུ་རུ་རའི་རིགས་ལས་འཁྲུངས་པའི་ གྲུབ་ཐོབ་དབུ་ཐོན་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ བྱག་གླེགས་བམ་བརྩེགས་དོ་བཟུམ་དང་ རི་ནོར་བུ་སྤུངས་པ་འདྲ་བར་ སྐུ་མཚམས་གནང་བཞུགས་ནི་འདི་གིས་ མཚམས་ནང་ངམ་མཚམས་བྲག་ཟེར་ བཏགས་གནང་ཡོད་ལུགས་བཤདཔ་ཨིན་པས། གདན་ས་དེ་དར་དཀར་ལ་མོའི་ལ་གཞོལ་ རྟེན་འབྲེལ་ལའི་སྐེད་པ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད།

གྲུབ་ཐོབ་དེ་གིས་ གདུང་བརྒྱུད་སྤེལ་གནང་ནིའི་དོན་ལུ་ གསང་ཡུམ་བཞེས་ཏེ་ བརྒྱུད་པ་ཚུ་གིས་ གཡུས་ཆགས་མི་འདི་གི་མིང་ལུ་ མེ་ལྟེམ་ཟེར་དར་ཁྱབ་སོང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དེའི་བརྒྱུད་པ་ལས་ ཆོས་རྗེ་ངག་དབང་རྡོ་རྗེ་འཁྲུངས་མི་དེ་ ས་གནས་འདི་ནང་སྒྲུབ་པ་གནང་བཞུགསཔ་ད་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་དངོས་སུ་བྱོན་ཏེ་ སློབ་དཔོན་ཧཱུྃ་ཆེན་ཀཱ་ར་གི་སྤྲུལ་པར་ ལུང་བསྟན་གནང་ཡོད་ལུགས་ཀྱི་ར་ཁུངས་ རྣམ་ཐར་ནང་བཀོད་དེ་འདུག། 

ངག་དབང་རྡོ་རྗེའི་ནུ་གཅུང་ མེ་ལྟེམ་ཆོས་རྗེའི་གདུང་བརྒྱུད་ཞལ་ངོ་དར་པོ་དང་ ཡུམ་མཁའ་འགྲོ་མགོ་ལེགས་སྲི་ཐུབ་གཉིས་ཀྱི་ སྲས་སྲོས་བདུན་ཡོད་པའི་ཆུང་ཤོས་འབད་ གྲུབ་པའི་དབང་པོ་རྗེ་བཙུན་ངག་དབང་འབྲུག་པ་སྐུ་འཁྲུངས་ནུག། བླ་མའི་མཚན་དེ་ཡང་ ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ཀྱི་གཉིད་ལམ་ནང་ལུ་ མཁའ་འགྲོའི་ལུང་བསྟན་གནང་མི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ངག་དབང་འབྲུག་པ་ (༡༦༨༢_༡༧༤༨) ཟེར་ གསོལ་གནང་མི་སྐྱེས་ཆེན་དེ་གིས་ ཡབ་མེས་ཀྱི་སྒྲུབ་ཁང་དེ་ནང་ གཙུག་ལག་ཁང་སྔར་བ་ལྷགཔ་སྦེ་ ལྷ་ཁང་ཐོག་ཚད་གསུམ་ རྟེན་དང་བརྟེན་པ་བཅས་བཞེངས་ཏེ་ གཙུག་ལག་ཁང་གི་རབ་གནས་ལུ་ སྒང་སྟེང་སྤྲུལ་སྐུ་བསྟན་འཛིན་ལེགས་པའི་དོན་གྲུབ་གདན་འདྲེན་ཞུ་ནུག། 

དེ་ལས་ཚུར་ དགོན་པ་འདི་ནང་ པད་གླིང་གི་ཆོས་བརྒྱུད་དར་ཁྱབ་བྱུང་སྟེ་ བཀའ་སྲུང་མགོན་པོ་མ་ནིང་གི་གསོལ་ཁ་ ད་རེས་ནངས་པའི་བར་ན་ཡང་ གནང་སྲོལ་ཡོད་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན་པས། དགོན་པ་འདི་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༩ ལུ་ གཞུང་གྲྭ་ཚང་གིས་དགེ་སློང་གི་སློབ་གྲྭ་བཙུགས་གནང་ནུག།
ཁུ་རུ།

ཁུ་རུ། 
ཁུ་རུ་ཟེར་མི་འདི་ ང་བཅས་རའི་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ དང་ཕུ་ཕམ་རྒན་ཤོས་ཚུ་གི་ངོ་བསྒང་ལས་ར་ རྩེ་སྲོལ་ཡོད་པའི་རྩེདམོ་ རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིན། རྩེདམོ་འདི་ ང་བཅས་རའི་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ མཐའ་དབུས་མེད་པའི་ས་གནས་ཚུ་ནང་ གཞུང་གཡོག་རྐྱབ་མི་དང་ གཡུས་སྒོ་ཚུ་ནང་ སོ་ནམ་ཞིང་ལཱ་འབད་མི་ལ་སོགས་པ་ མི་སེར་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་ ག་ར་གིས་སྤྲོ་བ་སྦོམ་བསྐྱེད་ཐོག་ལས་ རྩེ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། 

རྩེདམོ་འདི་ དང་ཕུ་འབད་བ་ཅིན་ མང་ཤོས་རང་ ལོ་གསར་དང་ ཁྲུས་བབས་ ཉིན་ལོག་ ངན་པ་དགུ་འཛོམས་ལ་སོགས་པའི་དུས་སྟོན་ཚུ་གི་སྐབས་ལུ་ རྩེ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ རེས་གཟའ་ཉིམ་དང་ ཟླཝ་ལ་སོགས་པ་བདུན་ཕྲག་ངལ་གསོ་ཚུ་གི་སྐབས་ལུ་ཡང་ རྩེ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ ད་རེས་ནངས་པར་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་མི་ཚུ་གིས་ དུས་སྟབས་བཟོ་ཞིནམ་ལས་ རྩེ་བའི་སྲོལ་ཡང་དར་ཏེ་ཡོད།

ཁུ་རུ་འདི་ ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་ ཤིང་གི་ཁུ་རུ་གུ་ བྱའི་སྒྲོ་བཙུགས་ཏེ་ རྩེ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ད་རེས་ནངས་པར་འབད་བ་ཅིན་ མང་ཤོས་ར་ ལྕགས་ཀྱི་ཁུ་རུ་གུ་ སྒྲོ་གི་ཚབ་གྱིབ་དང་ཤོག་གུ་ཚུ་བཙུགས་ཏེ་ རྩེ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁུ་རུའི་ཤིང་/ལྕགས་འདི་ རིང་ཚད་ དཔྱ་མཐོ་གང་དེ་ཅིག་འོང་ནི་དང་ འདི་གི་མཇུག་ལུ་ལྕགས་འཛེར་དང་ མགུ་ལུ་བྱའི་སྒྲོ་/གྱིབ་ཀྱི་སྒྲོ་བཙུགས་དགོཔ་ཨིན། 

ཁུ་རུའི་འབའ་འདི་ རིང་ཚད་ཁྱུ་གང་དེ་ཅིག་འོངམ་ཨིན། རྩེདམོ་འདི་ རྩེ་ནི་ལམ་ལུགས་དང་ སྡེ་ཚན་བཟོ་ཐངས་ སྐུགས་བརྩི་ཐངས་ འཆམ་རྐྱབ་ཐངས་ཚུ་མདའ་རྩེད་དང་ཅོག་འཐདཔ་ཨིན། རྩེདམོ་འདི་ ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་ མང་ཤོས་ར་ ཕོ་སྐྱེས་ཚུ་གིས་ རྩེཝ་ཨིན་རུང་ ད་རེས་ནངས་པར་ ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་ཡང་ རྩེ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
Index of Bhutan-related articles

## ཞབས་དྲུང་སྐུ་མཆོད་
ལོ་བལྟར་ཧོར་ཟླ་༣པའི་ཚེས་༡༠ འདི ང་བཅས་རའི་འབྲུག་གི་བསྟན་པའི་བདག་པོ་ཞབས་་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་དགོངས་པ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིགས་སུ་གཤེགས་པའི་སྐུ་མཆོད་ཀྱི་དུས་ཆེན་ཨིན། དེ་འབད་ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་མཆོད་དུས་ཆེན་གྱི་ཉི་མར་གཞུང་འབྲེལ་ངལ་བསོ་བཞག་དགོ་མི་འདི་ ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ ག་བཅས་ར་ལྷོ་མོན་ཁ་བཞིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རང་དབང་རྩ་བརྟན་དུ་བཟོ་གནངམ་ལས་ཚུར་ ང་བཅས་ར་ རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་འབད་དེ་ བདེ་སྐྱིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་ངང་ལུ་སྡོད་ནི་འདི་བྱུངམ་ལས་བརྟེན་ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་དབུ་བརྙེར་པར་མཛད་པའི་སྐུ་དྲིན་སྦོམ་ཡོད་མི་འདི་ ག་ར་གིས་རྗེས་དྲན་ཞུ་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན། དེ་འབད་ནི་འདི་གིས་ དུས་ཆེན་འདི་གི་སྐབས་ ག་ར་གིས་ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་ལུ་ ཕྱག་མཆོད་གསོལ་འདེབས་ལུ་གསོལ་བརྩོན་དགོཔ་ག་ནི་ལས་གལ་ཆེཝ་མ་ཚད་ ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ལུ་གསོལ་བ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བཏབ་སྟེ་ ཐུགས་དམ་བསྐུལ་བ་ཅིན་ རང་རང་སོ་སོ་དང་ ལྷག་པར་དུ་ང་བཅས་ར་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་རྐྱེན་བར་ཆད་མི་བྱུང་བར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ་ བསྟན་པ་ཡུན་རིང་གནས་ནི་གི་རྟེན་འབྲེལ་ཡོདཔ་ཨིན་ནོ།།
ས་གཞི་གུ་ཆུ་

ཁྱིམ་ནང་ཆུ་མཐོང་པ་ཅིན་ ཆུ་ཡང་མ་མཐོང་པར་སྡོད་འོང་། འདི་བཟུམ་གྱི་ལཱ་འབད་བ་ཅིན་ སྐྱོན་སྦོམ་བྱུང་སྟེ་ཡོད་ཟེར་སྟོན་ ཚུགས་འོང་།

ཨིན་རུང་ ངོ་མཚར་ཅན་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ ཁྲོམ་ཁར་མར་འགྱོཝ་ད་ ཆུ་འདི་སའི་གུ་ལས་མར་འབབ་འགྱོཝ་ད་ ཆུ་དེ་ ཁྱིམ་ནང་འབབ་འགྱོ་མི་འདི་བཟུམ་སྦེ་ འཇིགས་སྐྲག་མི་འབྱུང་ཟེར་ཨིན་པས། ག་ཅི་འབད་ཟེར་བ་ཅིན་ ག་ཅི་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ ཕྱི་ཁར་ལུ་ ཆུའི་ཆུ་ཡོད་པ་ཅིན་ མི་དེ་གིས་ གཞན་གྱི་མགུ་ལུ་ ཆུ་འབུད་དེ་བླུག་དགོ་པའི་དོན་དག་གཞན་ཡང་ཡོད་འོང་། དེ་འབདཝ་ད་ ཁྱིམ་ནང་ལུ་ ཆུ་དུང་ཚུ་ རླུང་མ་བླུག་པར་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཆུ་རྐ་ཚུ་ རློ་མ་བླུག་སྟེ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཆུ་རྐ་ཚུ་ཡང་ རླུང་མར་ཉམས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་མས། འདི་ཚུ་ ཚིག་པ་གཅིག་ནང་འབད་བ་ཅིན་ ཁེ་རྒོ་སྦོམ་དང་ ཟད་འགྲོ་སྦོམ་ཨིན།
པ་རོ་ (རྒེད་འོག་གི་རྒྱལ་ས་)

'''སྦ་རུམ་''' པཱ་རོ་དེ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་[༡]  ཐིམ་ཕུག་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་༢༣ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ ཐོ་ཝང་རྫོང་ཁག་ པཱ་རོ་ཇོ་ནག་ཧཱག་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན།  རྒྱ་མཚོ་ལས་ མཐོ་ཚད་ཚད་༢,༢༦༦ གི་ས་ཆ་ཁར་ཡོདཔ་ད་ མི་རློབས་༢,༡༦༩ ཡོདཔ་ཨིན་པས།[༡]

ས་ཆ་དེ་ཡང་ རི་བརྒྱུད་ཁ་ཐུག་ལས་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ས་ཆ་དེ་ རི་བརྒྱུད་ཁ་ལུ་ཡོདཔ་ལས་ ས་ཆ་དེ་ རླུང་གི་ཆད་མ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། པཱ་རོ་འདི་ ལུང་གཤོང་ནང་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། སྤ་རོ་ལུ་ཡོད་མི་ ས་གནས་དེ་ཨིནམ་ད་ ས་གནས་དེ་ནང་ ས་གནས་དེ་ཡང་ ས་གནས་དེ་དང་འདྲན་འདྲ་སྦེ་ མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ད་ ས་གནས་འདི་ ས་གནས་དེ་ཁར་ཡོད་མི་ ས་གནས་ཀྱི་མཐོ་སའི་ ས་གནས་དེ་ རིང་ཚད་མི་ཊར་༢,༩༤༤(in2014) དང་ ས་གནས་དེ་ ས་ཆ་དེ་གི་ས་ཆ་དེ་གི་ ས་གནས་དེ་ བྱང་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལས་ ས་ཆ་དེ་ནང་བརྒལ་མི་ལས་ ས་ཆ་འདི་གི་ས་ཆ་གཞན་ཁར་ཡང་ མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།[བརྡ་དོན་༢] ས་ཆ་དེ་ནང་ མི་རློབས་༤༨ འབད་མི་ ས་ཆ་གྲུ་བཞི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་རེ་ལུ་ཡོད་པའི་ཁར་ ས་ཆ་དེ་ཡང་ ས་ཆ་དེ་གི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ཡོད་པའི་ ས་ཆ་དེ་ མི་རློབས་ཆུང་ཆུང་ཅིག་སྦེ་ར་ ཡོདཔ་ཨིན་མས།[༡] འདི་ཡང་ དེ་སྦེ་རང་ཨིན། ཁྲོམ་སྦོམ་ཤོས་དེ་ སྤ་རོ་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན།

ས་རིའི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ ཤིང་གི་རྫིང་ཁག་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ ས་རིའི་ས་ཁོངས་དེ་ མཐའ་ཟུར་གྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། གནས་སྟངས་འདི་ བྱང་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་གི་  °C ལུ་བརྒལ་ཏེ་ བཞག་ནི་ཨིན་མས། °C སྤྱི་ཟླ་༥ པའི་ནང་ གནམ་གཤིས་གནས་སྟངས་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ར་ མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ད་ གནམ་བྱཱར་དེ་ གནམ་གཤིས་གྱངས་ཁ་ལས་ སྐོརཔ་ཤུགས་སྦེ་ར་ མཐོངམ་ཨིན་པའི་ཁར་ གནམ་བྱཱར་འདི་ གནམ་བྱཱར་ལུ་ སྐོར  . གནམ་བྱཱར་དུས་ཡུན་ཐུང་ཀུ་སྦེ་ར་ མཐུད་དོ་ཡོདཔ་ད་ ཟླཝ་དེ་ཡང་ གནམ་བྱཱར་ལས་ སྐུད་འགྲོ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ར་ འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ གནམ་བྱཱར་སྐབས་ གནམ་བྱཱར་གི་ཟླཝ་འདི་ གནམ་བྱར་ཆུ་ལས་ སྐུགས་པ་༤ དང་ གནམ་བྱཱར་བར་བར་བར་བར་ལུ་ མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། &nbsp;&nbsp; ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་མི་ ཆརཔ་གི་ཚད་གཞི་དེ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ འབུམ་ཕྲག་བདུན་དང་ཕྱེད་དང་༤༠༠ དེ་རེ་ཨིན་མས།  ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་མི་དེ་ སྤྱི་ཟླ་༦ པའི་ནང་ ཆརཔ་ཤུགས་ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ ཆརཔ་ཤུགས་ཀྱིས་རྐྱབ་མི་དེ་ སྤྱི་ཟླ་༡ པའི་ནང་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཆརཔ་ཤུགས་ཐལ་མི་དེ་ སྤྱི་ཟླ་༦ པ་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ སྤྱི་ཟླ་༦ པའི་ཚེས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ཆརཔ་ཤུགས་ཆེ་དྲགས་སྦེ་ རྐྱབ་ནི་ཨིན་པས།

## ཁུངས་གཏུག
ཇ་ཏོ་ལཱ་ (Bhutan)

Jato La འདི་ བཀག་དམ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།  ཐིམ་ཕུག་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་༡༣ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཡོད་མི་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་གི་ ས་གནས་དེ་ཨིན།  རྒྱ་མཚོ་གི་མཐོ་སའི་ཚད་ལས་ མཐོ་ཤོས་ར་ ས་ཆ་༣,༤༤༦ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཨིནམ་ད་ ས་ཆ་དེ་ཡང་ ས་ཆ་དེ་གི་མཐོ་སར་ཨིན།

ས་གཞི་འདི་ གངས་རི་མཐོ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མི་ ས་གཞི་འདི་ ས་གཞི་འདི་ནང་ཆགས་ཏེ་ཡོད།

 ཤིང་གི་རྫིང་ཁག་ཚུ་ མེད་པར་ལུས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།[༡] ས་ཆ་དེ་ནང་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༩༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ ས་ཆ་དེ་ཡང་ ས་ཆ་དེ་གི་ས་ཆ་དེ་ནང་ ས་ཆ་དེ་ཅིག་ཁར་ཡོད་མི་དེ་ཡང་ ས་ཆ་འདི་ནང་ མི་རློམ་ཉུང་སུ་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེདཔ་ལས་ ས་ཆ་དེ་ ས་ཆ་དེ་ནང་ལས་བརྒལ་མི་མི་ཐོབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།[༢] གན གནམ་གཤིས་ཀྱི་གནས་སྟངས་འདི་ གནམ་བྱཱར་གྱི་གནས་སྟངས་འདི་ནང་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ར་ མཐོངམ་ཨིན། °C གནམ་གཤིས་ལུ་ སྐུལ་མ་གི་དྲོད་ཀྱིས་ དྲོ་གོང་ལུ་ སྐུད་པ་༧དེ་ཅིག་སྦེ་བཟོ་ནུག  སྤྱི་ཟླ་༥ པའི་ནང་ དྲོ་ཤོས་རང་ ༠༧°C གནམ་བྱཱར་དེ་ཡང་ སྤྱི་ཟླ་༥ པའི་ནང་ལུ་ ༣ °Cཨིན་མས། &nbsp;&nbsp; ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་མི་ ཆརཔ་གི་ཚད་གཞི་དེ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ ༦.༠༠ དེ་རེ་ཨིན་མས།  ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་མི་དེ་ སྤྱི་ཟླ་༧ པའི་ནང་ ཆརཔ་ཤུགས་ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ ཆརཔ་ཤུགས་ཀྱིས་རྐྱབ་མི་དེ་ སྤྱི་ཟླ་༡ པའི་ནང་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཆརཔ་ཤུགས་ཐལ་མི་དེ་ སྤྱི་ཟླ་༨ པའི་ནང་ རྐྱབས་ངན་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཆརཔ་ཤུགས་ཆེ་དྲགས་སྦེ་ རྐྱབ་ནི་དེ་ཡང་ སྤྱི་ཟླ་༨ པའི་ཚེས་༡ ལུ་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
དགེ་ལེགས་ཕུ་

**ཌོ་པི་**ཇོང་ཁ (Dzongkha: དགེ་ལེཁྲོམ་སྡེ་) ནི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེའི་གཙུག་ལག་ཁང་དེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུས་ཕྱོགས་ཀྱི་ ས་རཔཱན་ཇོ་ག་གཱག་རྫོང་ཁག་ནང་ཡོདཔ་ད་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ་དེ་ ཐིམ་ཕུག་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལས་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་༡༠ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ ཡོདཔ་ཨིན་པས།  རྒྱ་མཚོ་ལས་ མཐོ་ཤོས་ར་ ས་ཆ་༡,༢༡༡ (in 2014) དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཨིནམ་ད་ གེ་ལི་ག་ཕུག་གི་ས་ཁོངས་དེ་ནང་ མི་སེར་༩,༡༩༩༩ ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ས་ཆ་འདི་ ས་ཆ་གཞན་དང་མ་འདྲཝ་སྦེ་ར་ སྦ་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན། ས་གནས་མཐོ་ཤོས་དེ་ གེ་ལི་ག་ཕུབ་གི་བྱང་ཁ་ཐུག་ལས་ མཐོ་ཚད་མི་ཊར་༡,༦༩༣ དང་༨.༥ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཡོདཔ་ཨིན།[༡༢] ས་ཆ་གྲུ་བཞི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་རེ་ནང་ མི་གྲངས་༩༦ དེ་ཅིག་གིས་ ས་ཆ་དེ་ནང་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ད་ ས་ཆ་དེ་ཡང་ ས་ཆ་དེ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ མི་རློབས་དེ་ཡང་ མང་སུ་སྦེ་ར་ ཡོདཔ་ཨིན་པས།[༡༢] འདི་ཡང་ དེ་སྦེ་རང་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ཁར་ལུ་ ཁྲོམ་གཞན་ཡང་མེདཔ་ལས་ ཁྲོམ་འདི་ནང་སྡོད་ནི་མེདཔ་ལས་ ཁྲོམ་གཞན་གྱི་མཐའ་འཁོར་ལུ་སྡོད་ནི་མེདཔ་ཨིན་མས།

ས་ཞིང་གི་མཐའ་བསྐོར་གྱི་ ས་ཁོངས་ཚུ་ མེད་པར་ལུས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། གནམ་གཤིས་འདི་འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་ཡོདཔ་མས། °C རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཐད་ཁར་རང་དྲོད་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ད་ གནམ་བྱཱར་ལུ་ རང་བཞིན་གནས་གོང་འདི་ རང་བཞིན་གྱི་ཐིམ་ཐིམ་འདི་ རང་བཞིན་གྱིས་དྲོད་འགྱོ་སྟེ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ གནམ་བྱཱར་དེ་ རང་བཞིན་གནས་ཚད་ལས་བརྒལ་མི་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་མས། གནམ་ ཨོ་རྒྱན་ལུ་  °C དང་ གནམ་བྱཱར་ལུ་ ཟླཝ་འདི་ ཟླཝ་༡༦ ལུ་  °C ཨིན་པའི་གནས་ཚུལ། &nbsp;&nbsp; ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་མི་ ཆརཔ་གི་ཚད་གཞི་དེ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ འབུམ་༣,༣༩༠ དེ་རེ་ཨིན་མས།  ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་པའི་སྐབས་ ཟླ་རིམ་བཞིན་དུ་ ཟླ་རིམ་བཞིན་དུ་ འབུམ་འཁོར་༨༨༢ དང་ ན་ཧིང་གི་ཟླཝ་དེ་ཡང་ ༡.༠.༠.༣ སྦེ་ ཆརཔ་ཤུགས་ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཐིམ་ཕུག་གི་ཡིག་འབྲུ་

Tibetan ཡི་གེ་འདི་ Brahmi ཡི་གེ་ལས་ འབྱུང་ཁུངས་ abugidaཅིག་ཨིན་ འདི་ Tibetan, Dzongkha, Sikkim, Ladakhi, དང་དུས་སྐབོད་སྐད་ Balti ཡི་གེ་ཚུ་འབྲི་ནིའི་དོན་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།  *ཌི་ཨེམ་* འབྲུག་གི་ཨེབ་གཏང་འབད་ཡོད་མི་ ཨེབ་གཏང་འབདཝ་ཨིན་ (Tibetan: དབུ་ཅན་; Wylie: dbu-can; "མགུ་ཏོ་ཡོད་མི་") དེ་ལས་ལག་ཡིག་གི་ལག་ཡིག་གི་ཨེབ་ཐག་འདི་ ཨེབ་གཏང་འབད་མི་ ཨེབ་གཏང་འབདཝ་ཨིན།  འདི་ཡང་ ཊི་བེ་ཊི་གི་ མི་བརྒྱུད་ཀྱི་ ངོ་ཤེས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་ཨིན།  ཐིམ་ཕུག་ལུ་ཡང་ ཐིམ་ཕུག་གི་སྐད་ཡིག་ཚུ་ནང་ ཐིམ་ཕུའི་སྐད་ཡིག་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ རྒྱ་གར་ ནེ་པཱལ་ ཐི་བེ་ཊི་གི་སྐད་ཡིག་གི་མིང་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། Tibetan  ཡིག་འབྲུ་གཞན་ཚུ་བཀོད་ནི་ལུ་ ཕན་ཐོགས་བྱུང་ནུག དཔེར་ན་ Lepcha ཡིག་འབྲུ་དང་ 'Phags-pa ཡིག་འབྲུ་ཚུ་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཝན་ཌུ་ ཕོཌར་ག

རྫོང་ཁག་གི་རྒྱལ་ས་ འབྲུག་གི་རྒྱལ་ས་ཝན་ཌུ་ ཕོ་ཌར་གེཨིན།[༡]  རྒྱལ་ས་དབུས་ཀྱི་ས་གནས་ ཝན་ཌུ་ ཕོ་ཌར་ག་ ཌཇོ་ནག་གཱག་ལུ་ཡོདཔ་ད་ རྒྱལ་ས་འདི་ ཊི་མཔུ་ལས་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་༢༥ དེ་ཅིག་གི་ས་གནས་ནང་ལུ་ ལྷོད་ཡོདཔ་ཨིན།  མཐོ་ཤོས་ར་ ས་ཆ་༡,༢༧༣ (in 2013)དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཨིནམ་ད་ ས་ཆ་དེ་ཡང་ ས་ཆ་དེ་གི་མཐོ་སར་ཨིནམ་ད་ ས་གནས་དེ་ནང་ མི་ངོམ་༧,༥༠༧ ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ས་ཆ་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལས་ རི་བརྒྱུད་ཁག་གི་མཐའ་བསྐོར་ནང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་མཐའ་བསྐོར་ནང་ རི་བརྒྱུད་ཁག་ཚུ་ཨིན་མས། ཝན་ཌུ་ ཕོ་ཌར་ག་ཟེར་མི་ས་གནས་འདི་ ལུང་གཤོང་གཅིག་ནང་ཡོདཔ་ཨིན། ས་གནས་དེ་ནང་ ས་གནས་མཐོ་ཤོས་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ ས་གནས་དེ་ ཆུ་ཁ་གི་ས་ཆ་མཐོ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མི་ ས་གནས་དེ་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་༡,༥༧༢ (in 2013)དང་ ༡.༠ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཡོད་མི་དེ་ ཆུ་ཁ་གི་བྱང་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལས་ ཨིན་ཌུ་ཕོཌར་གི་ས་ཆ་ཨིན།ཁྲོམ་སྡེ་སྦོམ་ཤོས་དང་ སྦོ་ལོགས་ཤོས་དེ་ སྤུ་ན་ཁ་ཨིནམ་ད་ ཁྲོམ་སྡེ་དེ་ ཆུ་ཁ་བྱང་ལས་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་༡༡.༩ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ ཨིན་ཌུ་ ཕོ་ཌར་གཱལ་ཟེར་མི་ ས་ཁོངས་ནང་ཡོདཔ་ཨིན།

ཤིང་གི་རྫིང་ཁ་ཅིག་གིས་བསྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།[༡]  མི་རློབས་དེ་ མི་རློབས་ལས་མི་གྲངས་༢༦ གི་ས་ཆ་དེ་ཡང་ མི་རློབས་ཉུང་སུ་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེདཔ་ཨིན་པས། [༢] གན གནམ་གཤིས་ཀྱི་གནས་སྟངས་འདི་ གནམ་བྱཱར་གྱི་གནས་སྟངས་འདི་ནང་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ར་ མཐོངམ་ཨིན།  དྲོ་གོང་ལུ་ ༠༠°C བཟོ་སྟེ་བཏངམ་ཨིན།  ཨོ་རྒྱན་ལུ་ ༡༢ °C གནམ་བྱཱར་ལུ་ ༡༦ °C ཨིན་པའི་གནས་ཚུལ། &nbsp;&nbsp; ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་མི་ ཆརཔ་གི་ཚད་གཞི་དེ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ ༦༠༠ དེ་རེ་ཨིན་མས།  ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་མི་དེ་ སྤྱི་ཟླ་༦ པའི་ནང་ ཆརཔ་ཤུགས་ཆེ་ཤོས་སྦེ་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ ཆརཔ་ཤུགས་ཀྱིས་རྐྱབ་མི་དེ་ སྤྱི་ཟླ་༡ པའི་ནང་ ཆར་ཆུ་འབུམ་༡.༠ དེ་ཅིག་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ གནམ་བྱཱར་གྱི་སྐབས་ ཆརཔ་ཤུགས་ཆེ་དྲགས་སྦེ་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
བསྣོན་

ཨང་གྲ**བརྒྱ་ཆ་** (ཨ་རྟག་རང་ "+" རྟགས་མཚན་གིས་བཀོད་དོ་ཡོདཔ་) འདི་རྩིས་རིག་ གཞི་རྟེན་གྱི་ བྱ་རིམ་༤ གྱི་གྲལ་ལས་སྣ་ཚུ་ འདི་ཡང་ ཨང་གྲངས་བཏོན་ནི་དང་ བགོ་བཀྲམ་འབད་ནི་དང་ བཀྲམ་སྤེལ་འབད་ རང་བཞིན་གྱི་གྲངས་གཉིས་བསྡོམས་འདི་ ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་ཚིག་དོན་ནང་ཡང་བཤད་ནི་ཨིན། རང་*A*">*བ* a **'འདི་ཡང་**' *B* མཉམ་བསྡོམས་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ A དང་ B གི་སྡེ་ཚན་གཉིས་ཆ་ར་ལུ་ ཆ་ཤས་གྲངས་སྦེ་ a དང་ b ཡོད་པའི་ཆ་ཤས་ཅིག་དང་ཆ་ཤས་གྲངས་སྦེ་ཆ་ཤས་མེད་ (དེ་ག་ཅི་ཨིན་ན་ཟེར་བ་ཅིན་ ཆ་ཤས་ཅིག་མེད་) ཟེར་ཨིན་པས། **'A**'">འདི་ཡང་ a དང་ **'B**' གྱི་*བ* A དང་ B གྱི་བསྡོམ་པའི་ནང་ཡོད་མི་ཚུ་གི་གྲངས་འབོར་ཨིན། (བསྡོམས་ A + B) 

དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ འཛིན་སྒོའི་ཁལ་ནང་ ཨེ་མ་༣ དང་ འཛིན་སྒོར་གཞན་ནང་ ཨེ་མ་༢ ཡོདཔ་ད་ འཛིན་སྒོ་༢ ཀྱི་ ནང་དོན་ཚུ་ གཅིག་ཁར་བསྡོམས་པ་ཅིན་ ཨེ་མ་༥ ཐོབ་འོང་། འདི་རྩིས་རིག་གི་ཚིག་དོན་ "3 + 2 = 5" དང་འདྲ་མཉམ་ཨིན། འདི་ཡང་ "3 + 2 དེ་ 5 དང་འདྲ་མཉམ་ཨིན་ཟེར་"

ཨང་བསྡོམས་དེ་ཡང་ མཚམས་སྦྱོར་ཅན་གྱི་ ཚད་གཞི་ཚུ་ནང་ཡང་ བཀག་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་ད་ འདི་ཚུ་ནང་ འབྲེལ་ཡོད་ཆ་མཉམ་གྲངས་དང་ རིག་གནས་གྲངས་དང་ ངོ་མ་གྲངས་དང་ མཉམ་སྡེབ་གྲངས་ དེ་ལས་ ཝེ་ཊར་དང་ ཚད་རིས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།

དེ་ལས་ ཨང་བཏགས་ནི་དེ་ གཞི་རྟེན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ཅིག་ཨིན་མས། 

འདི་ཡང་ མཉམ་འབྲེལ་ཅན་ཨིན་ འདི་ག་ཅི་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ ཨང་གཉིས་ལས་ལྷགཔ་ཅིག་བསྡོམས་པ་ཅིན་ གྲུབ་འབྲས་དེ་ དབྱེ་ཁག་ག་ཅི་ནང་ཡང་ བསྡོམས་ནི་དེ་ དབྱེ་བ་མེད་ཨིན། ༠ འདི་རྩིས་པའི་ཆ་ཤས་ཅིག་ཨིན་ འདི་ག་ཅི་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ ཁྱོད་ཀྱིས་གྲངས་ལུ་ ༠ ལུ་རྩིས་རྐྱབ་པ་ཅིན་ ཨང་གྲངས་དེ་འགྱུར་བ་མེདཔ་ཨིན།
ཟད་འགྲོ་སྐྱིན་འགྲུལ་གྱི་དོན་ལུ་

རྩིས་ནང་ ཨང་གྲངས་བཏོན་ནི་དེ་ གཞི་རྟེན་རྩིས་རྩིས་ཀྱི་ལཱ་༤ གི་གྲལ་ལས་གཅིག་ཨིན། འདི་ཡང་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ ཚད་མ་ཆུང་བའི་རྟགས་མཚན་ (−) དང་གཅིག་ཁར་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན། 

རང་བསྣོན་ ཨང་གྲངས་རྩིས་ཀྱི་ཐད་ལུ་ བསྡོམས་ནི་ཟེར་ཡང་སླབ་ཚུགས། *M*">M">*ཌི་ཨར་* n དང་ m གཉིས་བྱིན་པ་ཅིན་ དང་པ་འདི་ གྱངས་ཁ་ལེན་ཏེ་དང་ གཉིས་པ་འདི་ *མར་ཕབ་འབད་* རང་བཞིན་གྱི་གྲངས་ d འདི་ཡོད་པ་ཅིན་ *ཁྱད་པར་* དེ་ལས་ m ལུ་བསྡོམས་པ་ཅིན་ ཨང་གྲངས་ n སྦེ་བཏུབ། རྟགས་མཚན་ཚུ་ནང་ 

: n − *M* = d*འདི་ཡང་*

*
*
*
*

རྩིབསྣོན་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་ ཁེ་ཕན་ཡོདཔ་ལས་ ཟད་འགྲོ་འདི་ རང་རང་སོ་སོ་སྦེ་མ་བལྟ་བར་ ཟད་འགྲོ་གི་གྱངས་ཁ་འདི་ ཡར་སེང་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན། འདི་འབདཝ་ལས་ 7-3 གིས་ 7 དང་ -3 གི་བསྡོམས་ལུ་འགྱུར་ནུག འདི་འབདཝ་ལས་ བཟའ་ཚང་གི་ཁྲིམས་དང་ ཨང་གྲངས་ཚུ་ཆ་མཉམ་ལུ་ བསྡོམས་ནི་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས། འདི་བཟུམ་སྦེ་ ཨང་གྲངས་ཚུ་ བསྡོམས་ནི་དེ་ཡང་ བསྒྱུར་བཅོས་དང་འབྲེལ་བའི་མ་འབདཝ་ལས་ ཨང་གྲངས་བསྡོམས་ནི་དེ་ ཨིན་ཟེར་བཀོད་ནི་དེ་ཡང་ མཚམས་སྦྱོར་འབད་དགོཔ་ཨིན་ འདི་ཡང་ མཱ་ཱ་མི་ཊི་ཀིས་གིས་ "ཉུང་གྲྭ་ཚང་གི་"དང་ "ཉུང་གཏུད་" ཟེར་བའི་ཚིག་ཚུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་མེན་པར་ ཨང་གྲངས་ 7-3 ཟེར་རྩིས་ཏེ་ "-7" དང་ "−3" ཟེར་མིའི་ཚིག་ཆ་བསྡོམས་འབད་འོང་ཟེར་ཨིན་པས།
ཁྱིམ་ཐོག་

ཁྱིམ་གྱི་ཐོག་དང་ གྱལ་ཁའི་ཐོག་འདི་ ཁང་མིག་གི་ཐོག་ཁར་ཡོད་མི་ ཁང་མིག་དེ་ཨིནམ་ད་ ཁང་མིག་ནང་གི་གནས་སྟངས་འདི་ རླུང་གི་རླུང་དང་ སེམས་ཅན་ཚུ་གིས་ གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་ནི་ལས་ ཉེན་སྲུང་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན།  ཚད་མ་ཆི་ཚད་ཅིག་སྦེ་ར་ སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ས་ ས་མཐིལ་འདི་ ཆར་ཆུ་ཐོན་འགྱོ་ནི་ལུ་ ཕན་ཐོགས་འབྱུང་ནི་ཨིནམ་ལས་ ས་མཐའམ་མཐའམ་མར་འབབ་འགྱོ་ནི་གི་དོན་ལས་ ས་ཐའི་ཐོག་ཚད་འདི་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ རླུང་གི་འདབ་མ་དེ་ ཁྲོམ་གྱི་མཐའ་འཁོར་དང་ གློག་མེ་བཀག་ཐབས་ཀྱི་དོན་ལུ་ གསརཔ་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ སལུད་དེ་ གསརཔ་སྦེ་བཟོ་བཟོཝ་ཨིན།

ཁྱིམ་གྱི་དོན་ངོ་མ་འདི་ ཁྱིམ་གྱི་འོག་གི་ཁང་མིག་ལུ་ ཆརཔ་ལས་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ནི་དང་ ཁང་མིག་གི་ཐིག་ཚད་དང་རླུང་ དེ་ལས་ཁང་མིག་གི་ཐོད་ཚད་དེ་ མར་ཕབ་འབད་ནི་ཨིན། ཁེབས་དེ་གིས་ ཆུ་འདི་བཟུང་ཚུགསཔ་བཟོཝ་ཨིན། ཁེབས་དེ་འབག་མི་གཟུགས་ཀྱིས་ ཁེབས་དེ་སྒྲིང་སྒྲི་བཟོཝ་ཨིན། བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ གདམ་ཁ་ལུ་བརྟེན་ གྱལ་ཁེབས་འདི་ སྒོ་ཕྱེ་སྟེ་འགྱོ་ཚུགས་མི་ ས་ཁོངས་ཅིག་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས་ནི་ ཡང་ན་ ལག་ལེན་ཅན་གྱི་འགན་ཁུར་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་ དཔེར་ན་ ཁྱིམ་གུང་ངམ་ ཉིམ་མེ་འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་ བཙུགས་ནི་དང་ ཆརཔ་ཆུ་བསྡུ་ལེན་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ཆུ་རྫིང་ནང་ བཙུགས་ནི་དང་ ཡང་ན་ གྱལ་ཁ་སྦེ་རྐྱངམ་གཅིག་ ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས།
ཨེ་སི་ཡ་

**ཨེ་སི་ཡ་** (/ˈeɪʒə/ i AY-zhə, UK /ˈeɪʃə/ AY-shə) ནི་ འཛམ་གླིང་གི་ས་ཆ་དང་ མི་རློབས་ གཉིས་ཆ་ར་གི་ཐད་ལུ་ འཛམ་གླིང་གི་ དར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་ མང་སྡེ་གླིང་  ས་ཆ་འདི་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ས་ཡ་༤༤ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ ས་ཆ་འདི་ ས་ཆ་ཡོངས་བསྡོམས་ལས་ བརྒྱ་ཆ་༣༠ དེ་ཅིག་དང་ ས་ཆ་ཡོངས་ཀྱི་ས་ཆ་ལས་ བརྒྱ་ཆེར་༨ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། འཛམ་ མི་རློབས་ སྡོད་སའི་ས་གནས་ཅིག་ཨིནམ་ད་ [1] འདི་ཡང་ འགོ་དང་པ་གི་རྒྱལ་རབས་ཚུ་གི་ ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིན་མས། .༧ ཡོད་པའི་ནང་ འཛམ་གླིང་གི་མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༦༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།

ཨེ་ས་གཞི་ ཡུ་རོ་པི་ཡ་དང་ ཡུ་རོ་པེ་ཡ་དང་ ཡུ་རོབ་ ཨ་ཕ་རོ་-ཡུ་རེས་ཡ་གཉིས་ཆ་ར་ལུ་ ཡུ་རོ་པུ་དང་ ཨ་ཕི་རི་ཀ་ ས་ཆ་སྦོམ་གཅིག་བགོ་བཤའ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱིར་བཏང་གི་གནས་ནང་ ཨེསི་ཊི་ཀིའུ་རྒྱ་མཚོ་འདི་ ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ རྒྱ་མཚོ་རྒྱ་མཚོ་རྒྱ་མཚོ་ རྒྱ་མཚོ་རྒྱ་མཚོའི་ལྷོ་ཕྱོགས་དང་བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ Arctic Ocean ཀྱིས་མཐའ་མཚམས་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨེ་སི་ཡ་དང་ ཡུ་རོབ་གི་ས་མཚམས་དེ་ བྱུང་རབས་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་བཟོ་རྣམ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ཁོང་གཉིས་ལུ་ བཟོ་རིག་དང་ ས་གནས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གསལ་ཏོག་ཏོ་མེད་ནི་དེ་གིས་ཨིན། འདི་ཡང་ རང་འདོད་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ དུས་རྙིང་པའི་དུས་རབས་ནང་ འགོ་དང་པ་བཟོ་ཚར་བའི་བསྒང་ལས་ གནས་སྟངས་དེ་ནང་ འགྱོ་ནི་ཨིན་མས། ཡུ་རོ་ཨེ་ཤི་ཡ་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ དཀར་རྒྱ་མཚོ་གཉིས་ལུ་ བཀྲམ་སྤེལ་འབད་མི་དེ་ ཤར་ནུབ་ ལམ་སྲོལ་དང་ སྐད་ཡིག་དང་ མི་རིགས་ཀྱི་ ཁྱད་པར་ལུ་ སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཁ་ཅིག་གིས་ དབྱེ་ཁག་སོ་སོ་སྦེ་ བཟོ་མི་དབྱེ་བ་ལུ་བརྟེན་ ཁྱད་པར་སྦོམ་སྦེ་ར་ བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨེ་ཤི་ཡ་འདི་ ཨེ་ཤི་ཡཱན་ལས་སོ་སོ་སྦེ་འཕྱོག་ས་ཡོད་པའི་ སུ་ཨེ་ཛའི་ལམ་གྱི་ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ཡོདཀརཔོ་ ཨེ་ཤི་ཡའི་ཤར་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཨེ་ཤི་ཡཱ་གི་རྒྱ་མཚོ་དང་ ཨེ་ཤི་ཡན་རྒྱ་མཚོ་ དེ་ལས་ ཨེ་ཤི་ཡན་གྱི་རྒྱ་མཚོ་དང་ རྒྱ་མཚོ་ཀཱ་སི་པི་ཡཱན་གྱི་རྒྱ་མཚོ་ཚུ་ཡོདཔ་ད་ ཨེསི་ཡ་དེ་ ཡུ་རོབ་ལས་སོ་སོ་ཨིནམ་ཨིན། 

རྒྱ་ནག་ རྒྱ་གར་ འཛམ་གླིང་གི་དཔལ་འབྱོར་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་ཡོདཔ་ད་ སྤྱི་ལོ་༡༨༠༠ ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ སྤྱི་ལོ་༡༨༠ ལུ་ཨིན་མས། China was a major economic power for much of recorded history, with the highest GDP per capita until 1500, and for many the legendary wealth and prosperity of the ancient culture of India personified Asia, attracting European commerce, exploration, and colonialism. Silk Roadའདི་ ཨེ་ཤི་ཡ་གི་མཐའ་མཚམས་ལུ་ ཤར་ནུབ་ཀྱི་ཚོང་འབྲེལ་ལམ་ངོ་མ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ད་ མ་ལ་ཀ་གི་རྒྱ་མཚོ་དེ་ རྒྱ་མཚོ་གི་ལམ་ངོ་མ་ཅིག་ཨིན་མས།  འི་དུས་རབས་ནང་ ཨེ་སི་ཡ་གིས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཤུགས་ཤུགས་དང་ མི་རློབས་ཡར་སེང་སྒྲིང་སྒྲི་ཅིག་བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ མི་རློབས་ཀྱི་ཡར་སེང་ཡོངས་བསྡོམས་དེ་ མར་བབས་སོང་ནུག། 

ཨེ་སི་ཡ་དེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྡེ་ཚན་དང་ ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ གནས་སྟངས་དང་ དཔལ་འབྱོར་དང་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ མཐུན་ལམ་ དེ་ལས་ གཞུང་གི་ལམ་ལུགས་ཚུ་ནང་ རིགས་དང་ ས་གནས་ཚུ་ནང་ ཁྱད་པར་སྦོམ་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།
འབྲུག་གི་ས་གཞི།

འབྲུག་འདི་ མང་ཤོས་ར་ རི་མཐོ་དྲགས་དང་ དར་དྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ རྒྱ་གར་གྱི་ཐང་ཚུ་ནང་ འཕྱགས་འགྱོ་བའི་ཧེ་མ་ ལུང་གཤོང་བཟོ་མི་ གཙང་ཆུ་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ འཕྱགས་བདའ་ཡོདཔ་ཨིན། བྱང་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་གི་རི་བརྒྱུད་དང་ རི་བརྒྱུད་ཚུ་ ཡར་སེང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ད་ རི་བརྒྱུད་འདི་ མཐོ་ཚད་མི་ཊར་༤༠༠༠ལས་ མཐོ་ཤོས་ཨིཔུ་ན་ཀ་ གུང་ག་ར་པུ་ེན་སཱུམ་ཟེར་མི་ རི་བརྒྱུད་འདི་མཐོ་ཚད་མི་ཊར༧༥༧༠ ལུ་ལྷོད་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལས་ རི་བརྒྱུད་འདི་ རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་སྡོད་མི་ རི་ཐིམ་ཕུག་ གཡུས་ཚན་ཚུ་ནང་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ རྒྱལ་ཁ་བཟེད་ ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ཡོདཔ་ད་ ཁྲོམ་སྡེ་ཁག་གསུམ་འདི་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་ འདི་ཚུ་ཡང་ Thimphu (2300m) དང་ Punakha (1300m) འདི་ གནམ་བྱཱར་གྱི་རྒྱལ་ས་ཅིག་ཨིནམ་ད་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༢ ལུ་ Thimphu འདི་གཞུང་གི་གནས་བརྟན་སྦེ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ Paro (2200m) འདི་རྐྱངམ་གཅིག་ གནམ་གྲུ་ཐང་ཅིག་ཨིན་མས། &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; རི་ནག་པོ་འདི་ མཐོ་ཚད་མི་ཊར་༤,༠༠༠ གྱི་རིང་ལུ་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ བྱང་ལས་ལྷོ་བར་འཕྱལ་ཏེ་ ནུབ་དང་ ཤར་གྱི་ འབྲུག་གི་བར་ན་ ཟུར་ལམ་ཅིག་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།&nbsp;

ས་ཆ་༧༢.༥ དེ་ཅིག་ནགས་ཚལ་གྱིས་གང་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ ཁྲིམས་ཀྱི་ཁ་ཐུག་ལས་ ནགས་ཚལ་གིས་ མ་འོངས་པ་ལུ་ ས་ཆ་༦༠ དེ་ཅིག་རང་ཁྱབ་དགོཔ་ཨིན་མས། ས་གནས་འདི་ནང་ལུ་ སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ལས་ འབྲུག་འདི་ འཛམ་གླིང་གི་ ས་གནས་བཅུ་ནང་ སྐྱེ་ལྡན་གྱི་རིགས་ཚུ་ཡོད་པའི་ ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིན་ཟེར་རྩིས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
## ཡང་བལྟ་ནི།

*བརྡ་དོན།: ས་ཁམས་རིག་པ།

*འབྲུག
༉ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་

༉ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཨེ་སི་ཡ་ ནང་འཁོད་ལུ་ཡོདཔ་ད་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ སྤྱིར་བཏང་གི་གནས་སྟས་ཁོངས་ རྒྱ་མཚོ་ Caspian རྒྱ་མཚོ་གི་མཐའ་མཚམས་ལས་ རྒྱ་ནག་ རོམ་པ་ཚུ་གིས་ Transoxianaཟེར་མིང་བཏགས་ཏེ་ ད་རེས་ནངས་པར་ནུབ་ཕྱོགས་ Turkestanཟེར་སླབ་ཡོདཔ་ད་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ ཧེ་མ་ the USSR གི་ཡན་ལག་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ད་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༡ ལས་རང་དབང་ཐོབ་མི་ ལུང་ཕྱོགས་༥ ཡོད་མི་ལུ་ ཊ་ཀི་ཀི་སི་ཐཱན་མ་གཏོགས་ གཞན་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་གི་ ལམ་སྲོལ་དང་སྐད་རིགས་ཚུ་ ཊ་ཀིསི་ཐཱན་ཟེར་ཨིན་མས། མི་རློབས་ཀྱི་གྲལ་ལས་ཅིག་གིས་ ད་རེས་ནངས་པར་ཡང་ ས་གནས་སོ་སོ་ནང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་དང་ དཀོན་གཉེར་ཆོས་ལུགས་འདི་ སོན་ནའི་ཆོས་ལུགས་ཨིན། 

ས་ཁོངས་འདི་ ཨམ་སྲུའི་གནས་སྟངས་དང་ ས་གནས་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་ཅིག་གིས་ཁྱད་དུ་ཁྱད་དུ་འཕགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ གནའ་ཤུལ།། ས་གནས་སྤོ་རི། རིགས་བརྒྱུད་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང་ རྒྱལ་ཁབ་དང་རྒྱལ་ཁབ་དང་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་གས་སྟངས་སོ་སོར་ལས་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དུས་དང་ས་གཞིའི་གནས་སྟངས་སོ་སོ་ལས་ ས་ཁོངས་འདི་ ཀི་རོསི་སྦོམ་གྱིས་དབང་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་དང་ ཨེལསི་སཱན་ཌར་སྦོམ་གྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་དང་ མགོན་གྷི་ཤ་ ཀཱན་དང་ ཏ་མར་ལཱན་གྱི་ Timurid གི་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཚུ་གིས་དབང་འཛིན་འབད་ཞིནམ་ལས་ ཤུལ་ལས་ རུ་སི་དང་ the USSR གི་དབང་འཛིན་ལུ་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། ཀི་ཝང་ ས་གནས་འདི་ དུས་རབས་བུམ་ཐང་ རྒྱ་མཚོ་དང་ རྒྱ་མཚོ་གི་རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་མ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱ་མཚོ་དང་མཚོ་གི་རྒྱ་མཚོར་གྱི་རྒྱ་མཚོ་ཚུ་ རྒྱ་མཚོ་དང་ས་རིའི་རྒྱ་མཚོ་གི་མཐའ་མ་ལུ་གན་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱ་མཚོ་འདི་ རྒྱ་མཚོ་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་དང་རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་མཚམས་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ད་ རྒྱ་མཚོ་དང་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ རྒྱ་མཚོ་དང་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོར་ཚུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ རྒྱ་ནག་གི་གོང་འཕེལ་གྱི་ འཆར་གཞི་སྦོམ་ཅིག་ཨིན་པའི་ མིང་བཏགས་མི་ Silk Road New Roadཟེར་མི་འདི་ Asia, Europe, and Africa ཚུ་བསྡོམས་མི་ སྣུམ་འཁོར་དང་ ལོ་ཇིས་ཊིག་གི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་དང་བཟོ་ནི་ཨིན་པས།
ཧི་མ་ལ་ཡ།

**ཧི་མ་ལ་ཡ།** ཡང་ན་ ས་ཁོངས་འདི་ནང་ ས་གཞི་ རི་བོ་ཨེ་རེསི་ཊི་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། རི་ཕྲན་འདི་རྒྱ་མཚོ་ལས་ མཐོ་ཚད་མི་ཊར་༧,༢༠༠༠ (༢༣,༦༠༠) འབད་མི་ མཐོ་ཚད་ལས་བརྒལ་བའི་རི་ཕྲན་༡༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ ཧི་མ་ལ་ཡ་རི་ཕྲན་ཚུ་ནང་ཡོདཔ་ཨིན།

ཧི་མ་ལ་ཡས་རྒྱ་ནག་ རྒྱ་གར་ ནེ་པཱལ་ རྒྱ་གར་ པཱ་ཀིསི་ཊཱན་ འབྲུག་དང་ རྒྱ་གར་ཚུ་ཨིན། Kashmir ལུང་ཕྱོགས་ནང་ལུ་ ས་ཁོངས་ཀྱི་དབང་འཛིན་དེ་ རྒྱ་གར་དང་ པཱ་ཀིསི་ཏཱན་ དེ་ལས་ རྒྱ་ནག་གི་བར་ན་ དོ་འགྲན་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།  ཧི་མ་ལ་ཡཱན་གྱི་ རི་བརྒྱུད་འདི་ ནུབ་བྱང་ལུ་ ཀ་ར་ཀོ་རམ་དང་ ཧིན་ཌུའུ་ཀུ་ཤི་ རི་བརྒྱུད་ཚུ་དང་བྱང་ལུ་ ཐི་བེ་ཊ་རི་བརྒྱུད་རི་བརྒྱུད་ དེ་ལས་ ལྷོ་ཁ་ལུ་ རྒྱ་གར་དང་ གཱན་གེཊི་རི་བརྒྱུད་རི་རྒྱུད་ཚུ་དང་བསྡོམས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། གཱེན་ཌ་ གཙང་ཆུ་ཚུ་ རྒྱ་མཚོ་ གཱན་གེསི་ དེ་ལས་ ཐན་གཔོ་-བེརམ་པུ་ཊར་ཚུ་ ཧི་མ་ལ་ཡསི་གི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ ཡར་སེང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ད་ ཁོང་རའི་ཆུ་རྫིང་ནང་ མི་རློབས་ས་ཡ་༦༠༠ དེ་ཅིག་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ད་ མི་རློབས་ཡ་༥༣ གྱི་མི་རློབས་དེ་ ཧི་མ་ལ་ཡ་སི་ནང་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཧི་མ་ལ་ཡས་མཚོ་གིས་ ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་ ཐི་བེ་ཊི་ ལམ་སྲོལ་ཚུ་ བཟོ་སྐྲུན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། ཧིན་ཌូདང་ བུདྡ་ཆོས་ལུགས་ནང་ལུ་ ཧི་མ་ལ་ཡ་རི་མཐོ་ཚད་མང་ཤོས་ཅིག་ དམ་པ་སྦེ་བརྩི་ཡོདཔ་ཨིན། ཀ་ལཤ་ (རྒྱ་གར་གྱི་ཁ་ཐུག་ལས་) གི་མཐོ་སར་ཁ་ཐུག་ལས་ གན་ཇག་ར་པུ་ེན་སུམ་ མཱ་ཤ་པུ་ཅར་ ནན་ཌ་ལྷ་མོ་ ཀ་ཡ་ལཤ་ཚུ་ ཐི་བེ་ཊ་ཊར་ན་སི་མ་ལའི་ནང་ཡོདཔ་ལས་ རི་ཕག་འཐུ་བ་འབད་མི་ཚུ་ལུ་ བཀག་ཆ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།

ཨེ་ཤི་ཡཱན་ལུཌི་གི་འོག་ལུ་ཡོད་མི་ རྒྱ་གར་གྱི་ཐིག་ལེ་གི་ཐིག་ལེ་གིས་ཡར་སེང་འབད་ཡོདཔ་ད་ ཧི་མ་ལ་ཡ་རི་བརྒྱུད་དེ་ ནུབ་བྱང་ནུབ་ལས་ཤར་ལྷོ་ཤར་བར་རིང་ཚད་ཀི་ལོ་མི་ཊར་༢,༤༠༠ གི་རིང་ལུ་ རྒྱུགས་ཆུའི་ནང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།   ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་ལུ་ཡོད་པའི་ ནག་པཱར་བཱད་དེ་ རྒྱ་མཚོ་སི་ནཌ་གི་བྱང་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལས་ ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་གི་ཤར་ཕྱོགས་གི་ཨན་ཁར་ Namcha Barwa འདི་ Yarlung Tsangpo གཙང་ཆུ་ ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལས་ཡོདཔ་ཨིན།  ཕྱོགས་ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་༣༥༠ ལས་ ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ ཀ་ལོ་མི་ཊ་༡༥༠ ཚུན་ ཁྱབ་ཚད་ཅན་ཨིན།

## ཁུངས་གཏུག།
པཱ་རོ་གནམ་ཐང་

**པཱ་རོ་གནམ་ཐང་** (Bhutan airport)  བུ་ཐ་ནི་ཡ་གི་ རྒྱལ་ས་གནམ་གྲུ་ཚུ་ནང་ཨིན་མས།  ཐིམ་ཕུག་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་༢༣ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ ཐོ་ཝང་རྫོང་ཁག་ པཱ་རོ་ཇོ་ནག་ཧཱག་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། ས་གནས་དེ་ཁར་ ས་གནས་དེ་གི་ས་ཆ་དེ་ ས་གནས་འདི་ལས་ ས་གནས་དེ་ནང་ ས་གནས་དེ་ལས་ ས་གནས་འདི་ཁར་ ས་གནས་འདི་གི་ས་ཆ་འདི་ལས་ ས་ཆ་དེ་གི་ས་ཚད་ལས་ ས་ཆ་འདི་ལས་ མཐོ་ཤོས་ར་ ས་ཆ་དེ་ཁར་ ས་ཆ་དེ་ལས་ མཐོ་ཤོས་ ས་ཆ་དེ་ནང་ ས་ཆ་དེ་ར་ ས་ཆ་འདི་ཁར་ ས་ཆ་འདི་གི་ས་ཚད་དང་ ས་ཆ་དེ་ཆ་གཞན་ཁར་ ས་ཆ་གཞན་ཁར་ཡོད་ས་ལས་ ས་ཆ་གཞན་ཚུ་ང་ ས་ཆ་གཞན་ལས་ མཐོ་ཤོས་ས་ཆ་དེ་གི་ ས་ཆ་དེ་ ས་ཆ་གཞན་ལུ་ར་ར་ར་ར་ཡང་ཡོད་ས་ལས་ ས་གནས་དེ་ཡང་ ས་ཆ་གཞན་དང་ཕྱདཔ་ད་ ས་ཆ་གཞན་ཁ་གི་ས་ཆ་གཞན་ཁར་ར་ཡང་ཡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ས་ཆ་དེ་ ས་ཆ་དེ་གི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ཡོད་པའི་ ས་ཆ་དེ་ རོང་ཁ་ལུ་ཡོད་པའི་ ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིན་ ཨིན་རུང་ ས་ཆ་དེ་ནང་ ས་ཆ་དེ་ཡང་ ས་ཆ་དེ་དང་བསྟུན་ཏེ་ ས་ཆ་དེ་ཚུ་ནང་ར་ ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྤ་རོ་གནམ་ཐང་དེ་ ལུང་གཤོང་ནང་ཡོདཔ་ཨིན། ས་གནས་དེ་ཁར་ཡོད་མི་ ས་གནས་དེ་ ས་གནས་དེ་ནང་ ས་གནས་དེ་ཡོད་ ས་གནས་དེ་ སྤ་རོ་གནམ་ཐང་གི་ ཤར་ཁ་ཐུག་ལས་ ས་གནས་དེ་ལས་ ༦༠༠ གི་རིང་ཚད་དང་ ས་གནས་དེ་ནང་ལས་ ས་གནས་དེ་ ༡.༠ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གི་རིང་ཚད་དང་ ཤར་ཁ་ལུ་ ས་གནས་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།[བརྡ་དོན་༢] ས་ཆ་དེ་ནང་ མི་རློབས་ལས་མི་༤༨ འབད་མི་ ས་ཆ་གྲུ་བཞི་དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ ས་ཆ་དེ་ཡང་ ས་ཆ་དེ་གི་ས་ཆ་དེ་ནང་མ་ཤོང་པར་ བཞག་དོ་ཡོདཔ་ད་ ས་གནས་དེ་ནང་ མི་གྲངས་ཉུང་སུ་ཅིག་ལས་བརྒལ་ མི་རློབས་དེ་མ་ཤོང་བར་ བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།[༡] འདི་ཡང་ དེ་སྦེ་རང་ཨིན། སྦ་རུམ་ པཱ་རོ་ཨིནམ་ད་ ཕཱ་རོ་གནམ་ཐང་གི་ ས་ཆ་དེ་ ས་ཆ་དེ་གི་ས་ཆ་དེ་ནང་ ས་ཆ་དེ་ནང་ཡོད་མི་དེ་ ས་ཆ་དེ་ལས་ ས་ཆ་དེ་མ་མཐོ་བར་ ས་ཆ་དེ་ཁར་ཡོད་ནི་དེ་གིས་ཨིན།

ས་གནས་དེ་ཡང་ ནགས་ཚལ་ ཡོདཔ་ཨིན་པས། ས་གནས་དེ་ནང་ ས་གནས་དེ་ ས་གནས་དེ་གི་ ས་གནས་དེ་ཨིནམ་ལས་ ས་གནས་དེ་ནང་ལུ་ ས་གནས་དེ་ མང་ཤོས་ར་ ས་གནས་དེ་དང་ ས་གནས་གཞན་ཚུ་ནང་ ས་གནས་གཞན་ཁར་ ས་གནས་གཞན་ཅིག་ནང་ ས་གནས་དང་ ས་གནས་ཚུ་ནང་ ས་ཆ་གཞན་ཁར་ ས་ཆ་གཞན་ཚུ་ནང་ར་ ས་གནས་གཞན་ཚུ་གིས་ ས་གནས་དེ་ སྦྲུམ་སྦྲུམ་ གནས་སྟངས་འདི་ བྱང་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་གི་  ལུ་བརྒལ་ཏེ་ བཞག་ནི་ཨིན་མས། °C སྤྱི་ཟླ་༥ པའི་ནང་ གནམ་གཤིས་གནས་སྟངས་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ར་ མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ད་ གནམ་བྱཱར་དེ་ གནམ་གཤིས་གྱངས་ཁ་ལས་ སྐོརཔ་ཤུགས་སྦེ་ར་ མཐོངམ་ཨིན་པའི་ཁར་ གནམ་བྱཱར་འདི་ གནམ་བྱཱར་ལུ་ སྐོར " གནམ་བྱཱར་དུས་ཡུན་ཐུང་ཀུ་སྦེ་ར་ མཐུད་དོ་ཡོདཔ་ད་ ཟླཝ་དེ་ཡང་ གནམ་བྱཱར་ལས་ སྐུད་འགྲོ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ར་ འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ གནམ་བྱཱར་སྐབས་ གནམ་བྱཱར་གི་ཟླཝ་འདི་ གནམ་བྱར་ཆུ་ལས་ སྐུགས་པ་༤ དང་ གནམ་བྱཱར་བར་བར་བར་བར་ལུ་ མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། &nbsp;&nbsp; ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་མི་ ཆརཔ་གི་ཚད་གཞི་དེ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ འབུམ་ཕྲག་བདུན་དང་ཕྱེད་དང་༤༠༠ དེ་རེ་ཨིན་མས།  ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་མི་དེ་ སྤྱི་ཟླ་༦ པའི་ནང་ ཆརཔ་ཤུགས་ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ ཆརཔ་ཤུགས་ཀྱིས་རྐྱབ་མི་དེ་ སྤྱི་ཟླ་༡ པའི་ནང་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཆརཔ་ཤུགས་ཐལ་མི་དེ་ སྤྱི་ཟླ་༦ པ་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ སྤྱི་ཟླ་༦ པའི་ཚེས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ཆརཔ་ཤུགས་ཆེ་དྲགས་སྦེ་ རྐྱབ་ནི་ཨིན་པས།

## References
རྒྱལ་ཡོངས་དུས་ཆེན། National Day

རྒྱལ་ཡོངས་དུས་ཆེན་ཟེར་མི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་རང་ར་སོ་སོའི་ནང་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་བརྩི་སྲུང་ཞུ་སྲོལ་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དུས་ཆེན་རྩ་ཅན་ཅིག་ལུ་གོ་ནི་ཨིན། འཛམ་གླིང་འདི་ནང་རྒྱལ་ཁབ་ ༡༩༥ ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ཌེན་མརཀ་དང་ ཡུ་ནའི་ཊེཌེ་ཀིང་ཌོམ་གཉིས་ནང་རྐྱངམ་གཅིག་མ་གཏོགས་ གཞན་རྒྱལ་ཁབ་ག་ར་གིས་གཞུང་འབྲེལ་དུ་བརྩི་སྲུང་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། Fisher (༢༠༡༤)། དེ་སྦེ་བརྩི་སྲུང་ཞུ་དགོ་པའི་ཁུངས་དེ་ཡང་ རྒྱལ་རབས་འདི་ནང་ ནམ་ཡང་བརྗེད་པར་ཕངས་པའི་ཉིནམ་ཅིག་ཨིན་པ་ལས་བརྟེན་ བརྩི་སྲུང་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། 

འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཡོངས་དུས་ཆེན་འདི་ སྤྱི་ཟླ་ ༡༢ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༡༧ ལུ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་བརྩི་སྲུང་ཞུཝ་ཨིན། རྒྱལ་ཡོངས་དུས་ཆེན་བརྩི་སྲུང་ཞུ་དགོ་མི་འདི་ དེ་བསྒང་ང་བཅས་རའི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ མཐུ་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་གཞི་བཙུགས་གནང་མི་ ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་ཟེར་ ཆོས་ཀྱི་ཧོངས་ལས་རྗེ་མཁན་པོ་དང་ སྲིད་ཀྱི་ཧོངས་ལས་སྡེ་སྲིད་ཚུ་གིས་ མི་ལོ་མང་རབས་ཅིག་གི་རིང་དབང་སྟེ་སྡོད་ནུག། དེ་བཟུམ་མའི་ལུགས་གཉིས་གཞི་བཙུགས་མཛད་དེ་ ཁྲིམས་ཅིག་གི་མངའ་འོག་ལུ་གནས་རུང་ ཕྱིའི་དམག་དང་ནང་གི་དམག་འཁྲུག་ལངས་ཏེ་སྡོད་ནུག། ཨིན་རུང་ དུས་ཚོད་རིམ་གྱིས་སྦེ་ ང་བཅས་རའི་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ སྡེ་སྲིད་ཀྱི་རིང་ལུགས་འདི་མེད་པའི་བསྒང་ལས་ སྐྱིད་སྡུག་གི་ཕམ་ བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་རྒྱལཔོ་དང་པ་ གོང་ས་ཨྱོན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༠༧ སྤྱི་ཟླ་ ༡༢ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༡༧ ་ལུ་ རྒྱལ་པོའི་གསེར་ཁྲི་ལུ་ཁྲི་མངའ་རྒྱས་ཤིང་རྒྱས་པར་མཛད་ཡོདཔ་ཨིན། (Hasrat, ༡༩༨༠)། འདི་ལས་ཚུར་ ལོ་རན་ཆད་མེད་པར་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ རྒྱལ་ཡོངས་དུས་ཆེན་ཟེར་བརྩི་ནིའི་སྲོལ་བྱུང་ནུག།

དེ་སྦེ་བརྩི་སྲུང་ཞུ་དགོ་པའི་ཁུངས་ཡང་ ད་ལྟོ་ང་བཅས་རའི་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཞི་བདེ་དང་དགའ་སྐྱིད་ཀྱིས་ངང་ལསསྐྱོང་མི་ དབང་ཕྱུག་བརྒྱུད་འཛིན་རྒྱལཔོ་ཐོག་མར་འདི་ ཉིནམ་འདི་ནང་ལས་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ འབྲུག་གི་རྒྱལ་རབས་ནང་ ག་ནི་བ་གལ་ཅན་གྱི་ཉིནམ་ཅིག་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ སྡེ་སྲིད་ཚུ་གིས་སྐྱོང་སྟེ་ཡོད་པའི་དགའ་ཚོར་དང་ རྒྱལ་པོའི་རིང་ལུགས་འགོ་བཙུགས་པའི་རྟེན་འབྲེལ། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་གི་སྤྱི་གཙུག་གི་ཉིན་ཟླ་ མི་དབང་མངའ་བདག་རྒྱལ་པོ་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་དང་ འབྲུག་གི་རྒྱལ་པོ་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་དེ་ལས་བརྟེན་བྱུང་བྱུངམ་ཨིན། ང་བཅས་ར་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ དབང་ཕྱུག་བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་རྒྱལ་པོ་རིམ་བྱོན་གྱིས་སྐྱོང་སྟེ་ དུས་ཅི་བརྩི་སྲུང་ཞུཝ་ད་ མི་ལོ་ ༡༡༥ འཁོར་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཉིནམ་འདི་ཁར་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ངལ་གསོ་ཨིནམ་དང་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་མཐའ་དབུས་མེད་པའི་མི་སེར་ག་ར་གིས་ དད་དམ་གཙང་བའི་སྒོ་ལས་བརྩི་སྲུང་ཞུཝ་ཨིན། 

ཉིནམ་འདི་ཁ་ལུ་ ང་བཅས་ར་གིས་སྐྱབས་མགོན་དཀོན་མཆོག་གསུམ་དང་འདྲ་བའི་རྒྱལ་པོ་མཆོག་གིས་ བཀའ་སློབ་གསེར་གྱི་ཐིག་པ་ འབགན་རི་བ་ལྕི། འབོརན་གསེར་བ་ཕངས་པའི་བཀའ་སློབ་ཚུ་གནངམ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་འགྱུར་བ་རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་འགྱོ་ཡོད་མི་འདི་ཡང་ ང་བཅས་རའི་རྒྱལ་པོ་གིས་བཀའ་སློབ་ལྟར་དུ་ མཛད་མི་ལས་བརྟེན་ཨིནམ་ལས་ དམིགས་བསལ་དུ་ཉིནམ་འདི་གལ་ཅན་ཅིག་ཨིན། དེ་ཡང་ རྒྱལ་པོའི་བཀའ་སློབ་མང་རབས་ཅིག་གནང་པའི་གྲས་ལས་ མི་སེར་ཚུ་ལུ་དཀའ་ངལ་ག་བཟུམ་ཅིག་ར་ འབྱུང་དོ་ག་ཚུ་བཤད་དོ་ཡོད་དང་ དེ་དང་བསྟུན་པའི་གདོང་ལེན་ག་དེ་སྦེ་ར་འབད་དགོཔ་འདུག་ག་ཚུ་གི་ཐབས་ཤེས་ཚུ་ཡང་སྟོན་གནངམ་ཨིན། དེ་འབདཝ་ལས་ རྒྱལ་ཡོངས་དུས་ཆེན་ནང་གསུངས་མིའི་རྒྱལ་པོའི་གསུངས་བཤད་འདི་ལས་བརྟེན་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ འགྱུར་བ་རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་འབག་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། 

### རྒྱབ་རྟེན།

Fisher, M. (2014, July 3). *MAP: How every country in the world celebrates its version of July 4th* . Retrieved from Vox: 

Hasrat, B. J. (1980). *History of Bhutan.* Singapore: Times Printers Sdn. Bhd.

Source : Dzongkha Development Commission 2022
ཇོ་བོ་གདུང་ཤིང་གངས་རྒྱུད

གངས་རི་གནགཔོ་ཚུ འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ རི་བརྒྱུད་འདི་ཚུ་ཨིན།

བྱང་ལས་ལྷོ་ཁ་ཐུག་གི་ ཧི་མ་ལ་ཡ་ན་གི་ཁ་ཐུག་ལུ་ཡོད་མི་ ས་གནས་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ དབྱེ་ཁག་གཉིས་སྦེ་བཏོག་སྟེ་ ནུབ་ཕྱོགས་ འབྲུག་དང་ ཤར་ཕྱོགས་ འབྲུག་གི་བར་ན་ ཟུར་ལམ་བཟོ་སྟེ་ ཆུ་བཀྱག་ཅིག་བཟོ་སྟེ་ Mo Chhu དང་ Drangme Chhu ཆུ་མཛོད་ཚུ་གི་བར་ན་ བཞག་ཡོདཔ་ཨིན།

ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་ཁོངས་ཀྱི་ཚད་མི་ཊར་༧༠༠ དང་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཚད་མི་ཀྲར་༤,༦༠༠ གི་བར་ན་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ དོང་སིང་གིང་གི་མཐོ་སའི་ས་ཁོངས་ཨིན་མི་ *Jow Durshing རི་ཕག་* མཐོ་ཚད་མི་ཊ་༤༦༡༧ ཡོདཔ་ཨིན།[༡]

གངས་རི་གནགཔོ་ཚུ འདི་ *Jigme Singye Wangchuck རྒྱལ་ཡོངས་ལྡུམ་ར་* ས་གནས་འདི་ ས་གནས་ཀྱི་མི་སེར་ཚུ་གིས་ དུས་རྒྱུན་དུ་ དམ་པ་སྦེ་བརྩི་ནུག འདས་པའི་ལོ་ཚུ་ནང་ བྱ་བལྟ་བའི་དགའ་སྟོན་འབད་མི་ཚུ་ལུ་ དང་པ་ར་ འོང་འབབ་བྱིན་ཡོདཔ་ལས་ ཤུལ་ལས་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་ལུ་ འོང་འབབ་སྤྲོད་ནི་མེད་རུང་ རི་ཕག་ཚུ་དང་ཉེ་བའི་ ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་འགྱོ་ནི་ལས་ བཀག་ཆ་འབད་ནུག།
བསམ་རྩེ།

རྫོང་ཁག་གི་རྒྱལ་'''ས་མ་ཛེ་''' འབྲུག་གི་ས་ཆ་འདི་ཨིན།[༡]  ས་མ་ཛེ་ཌོང་ཀག་ཟེར་མི་རྫོང་ཁག་ནང་ཡོདཔ་ད་ དེ་འབད་བ་ཅིན་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལས་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་༨༠ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ ཐིམ་ཕུག་ ལྷོ་ནུབ་ཁ་ཐུག་ལས་ ཨིན་པས།  རྒྱ་མཚོ་ལས་ མཐོ་ཚད་ཚད་ཚད་༤༡༧ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཡོདཔ་ད་ མི་རློབས་༥,༤༧༩ ཡོདཔ་ཨིན་པས། (in 2013)

ས་ཆ་འདི་ ས་མ་ཛེ་ལུ་ཡོད་པའི་ ས་ཆ་མ་འདྲཝ་ཅིག་ཨིན་མས། ས་ཆ་དེ་ནང་ཡོད་ས་ལས་ ས་ཆ་དེ་ཡང་ ས་ཆ་གཞན་ཁར་ཡོད་ས་ལས་ ས་གནས་དེ་གི་མཐོ་ས་ཡང་ ས་ཆ་འདི་ལས་ ས་ཆ་གཞན་ཁ་ལུ་ཡོད་ ས་ཆ་དེ་ ས་ཆ་གཞན་ཁ་ལས་ ས་ཆ་གཞན་ཁར་ལས་ ས་ཆ་གཞན་ལས་ ས་ཆ་བརྒལ་དང་ ས་ཆ་གཞན་གྱི་ ས་ཆ་གཞན་ཚུ་ནང་ཡང་ ས་ཆ་བགོས་ཏེ་ཡོད་ ས་ཆ་གཞན་དེ་ཡང་ ས་གནས་གཞན་ཁར་ཡོད་ ས་ཆ་བགོ་བཤའ་རྐྱབ་མི་ལས་ ས་ཆ་དེ་མ་བརྒལ་དང་ རྒྱང་རིང་ཚད་ཡང་མ་བརྒལ་བར་ ས་ཆ་བགོ་བཀྲམ་རྐྱབ་མི་ལས་ སྦོམ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།[བརྡ་དོན་༢] ས་མ་ཛེ་ལུ་ མི་རློབས་འབོར་བསྡོམས་༢༣༠ རེ་དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ ས་མ་ཛེདེ་གི་ས་ཆ་དེ་ཡང་ མི་རློབས་ལས་བརྒལ་མ་སྡོད་པར་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ དེ་སྦེ་རང་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ཁར་ལུ་ ཁྲོམ་གཞན་ཡང་མེདཔ་ལས་ ཁྲོམ་འདི་ནང་སྡོད་ནི་མེདཔ་ལས་ ཁྲོམ་གཞན་གྱི་མཐའ་འཁོར་ལུ་སྡོད་ནི་མེདཔ་ཨིན་མས།

ས་མ་ཛེ་དེ་ ཤིང་གི་རྫིང་མཐའ་མ་ཅིག་གིས་བཀང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། གནམ་གཤིས་འདི་འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་ཡོདཔ་མས།  གནམ་བྱཱར་གྱི་བར་ན་ དྲོ་གོང་ཚད་༢༠°C ལུ་ཕུལཝ་ཨིན།  ༢༠༠༨ ལུ་ ༠༧ °C དང་ གནམ་བྱཱར་དེ་ ༡༦ °C ལུ་ ༡༦ °F ལུ་ ༡༦ སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། &nbsp;&nbsp; ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་མི་ ཆརཔ་གི་ཚད་གཞི་དེ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ ༦,༠༠༠ དེ་རེ་ཨིན་མས།  ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ ཆརཔ་ཤུགས་ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ གནམ་བྱཱར་གྱི་ཟླཝ་དེ་ཡང་ ཆརཔ་ཤུགས་ཀྱིས་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
པེ་མཱག་ཛེལ་ (Bhutan གི་རྫོང་ཁག་གི་རྒྱལ་ས་)

རྫོང་ཁག་གི་རྒྱལ་ས་ བུ་ཏཱན་གྱི་ པེ་མཱག་ཛེལ་ཨིན།[༡] འདི་ཡང་ པེ་མཱག་ཛེལ་ Dzongkhag རྫོང་ཁག་ནང་ཡོདཔ་ཨིན་ དེ་ཡང་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལས་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ Thimphu ལས་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་༡༨༠ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཨིན།  རྒྱ་མཚོ་ལས་ མཐོ་ཚད་༡,༢༠༧ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཨིནམ་ད་ པེ་མཱག་ཛེལ་ ལུ་ མི་སེར་ ༡༠༦༦ ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

ས་ཆ་འདི་ པེམ་ག་ཏ་ཤ་ལཱིའི་སྒང་ཚུ་ནང་ཨིན། མཐོ་ཤོས་ར་ པེ་མ་གད་ཤེལ་གྱི་བྱང་ཤར་ཁ་ཐུག་ལས་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་༡.༣ དང་༨༣༦ ཨིན་པའི་གནས་ཚུལ།ཁྲོམ་གྱི་གྱངས་ཁ་དེ་ སྤ་མག་ཐ་ཤི་ལཨིནམ་ལས་ ཁྲོམ་གྱི་གྱལ་ཁ་དེ་ སྤང་ཁ་ལུ་ཡོད་ནི་དེ་གིས་ཨིན་མས།

པེ་མཱག་ཛེལ་  ནགས་ཚལ་ ནགས་ཚལངམ་སྦེ་ར་ ཡོདཔ་ཨིན་སྦྲུམ་སྦྲུམ་[༡]  མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༨༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ ས་ཆ་དེ་ཡང་ ས་ཆ་དེ་ནང་ མི་གྲངས་འབོར་ལས་བརྒལ་མེདཔ་ཨིན་པས།[༢] གནས་སྟངས་འབུ་ནི་ གནམ་གཤིས་གནས་སྟངས་དང་བསྟུན་ཏེ་ སྐམ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་དང་ ས་གནས་འདི་ཡང་ ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོདཔ་དང་ ས་ཆ་འདི་ཡང་ ཉམས་བཅོས་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ གནམ་གཤིས་འདི་ཡང་ ཉལ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་མས། °C དྲོ་གོང་ལུ་  བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། གནམ་ June ལུ་  °C དང་ January ལུ་  °C ཨིན་པའི་གནས་ཚུལ། &nbsp;&nbsp; ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་མི་ ཆརཔ་གི་ཚད་གཞི་དེ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ ༦,༦༧༦ དེ་རེ་ཨིན་མས།  ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་མི་དེ་ སྤྱི་ཟླ་༦ པའི་ནང་ ཆརཔ་ཤུགས་ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ ཆརཔ་ཤུགས་ཀྱིས་རྐྱབ་མི་དེ་ སྤྱི་ཟླ་༡ པའི་ནང་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཆརཔ་ཤུགས་ཐལ་མི་དེ་ཡང་ སྤྱི་ཟླ་༦ པའི་ཚེས་༡ ལུ་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
བརྒྱད་བཅུ་གཉིས་

ནེ་པཱལ་ ཏིར་པུ་དེ་ གཡུས་ཚན་གྱི་དོན་ལུ་ ཕན་ཐོགས་ཅན་ཅིག་ཨིན་མས།  ཀར་ན་ལི་ལུང་ཕྱོགས་ འབྲུག་གི་དབེན་གཤོག་པའི་ས་གནས་ མ་ཌི་ཡ་ པཤ་ཤིམ་ན་ཅཱལ་ཟེར་མི་ནང་ཆགས་ཏེ་ཡོད་མི་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་༤༠༠ འབད་མི་རིང་ལུ་ ཀ་ཐམན་ཌུ་ རྒྱལ་ས་སྦེ་གནས་ཡོདཔ་ཨིན།

 དབྱར་རྩྭ་ཐང་གི་གནས་སྟངས་ལུ་བརྟེན་ཨིན་མས།[༡] °C ལུ་བརྒལ་ཏེ་ བཞག་ནི་ཨིན་མས། གནམ་ གནམ་བྱཱར་ལུ་ གནམ་བྱཱར་དུས་ཡུན་ཐུང་ཀུ་སྦེ་ཡོདཔ་ད་ གནམ་བྱཱར་དེ་ གནམ་བྱཱར་འདི་ གནམ་བྱར་གྱི་ཟླཝ་དེ་ གནམ་བྱར་ལུ་ གནམ་བྱར་གི་ཟླཝ་འདི་ ཟླཝ་༦ ལུ་ གནམ་བྱཱར་སྐབས་ གནམ་བྱཱར་ནང་ལུ་ གནམ་བྱཱར་དྲོད་དེ་ གནམ་བྱེ་རླུང་གི་ཐིག་ཚད་ " གནམ་བྱཱར་ཁ་བའི་ཟླཝ་དེ་འབད་བ་ཅིན་ གནམ་བྱཱར་ནང་ གནམ་བྱཱར་ནམ་དུས་ཡུན་ཐུང་ངུའི་ཐིག་ཚད་ 2°C &nbsp;&nbsp; ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་མི་ ཆརཔ་གི་ཚད་གཞི་དེ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ འབུམ་ཕྲག་༡,༢༦༨ དེ་རེ་ཨིན་མས།  གནམ་བྱཱར་གྱི་ཟླཝ་འདི་ གནམ་བྱུག་གི་ཟླཝ་འདི་ཨིནམ་ད་ ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་པ་ཅིན་ ཟླཝ་འདི་ཡང་ གནམ་བྱཱར་ལུ་ ཆརཔ་ཤུགས་ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ གནམ་བྱཱར་དེ་ཡང་ གནམ་བྱུག་གྱི་ཟླཝ་དེ་ཨིནམ་ད་ གནམ་བྱུག་ཀྱི་ཟླཝ་འདི་ཡང་ གྱུན་ཆག་ཆརཔ་ཤུགས་ཆག་སྦེ་ རྐྱབ་ནི་ཨིནམ་ལས་ གནམ་བྱཱར་འདི་ཡང་ གནམ་དགུན་ལུ་ ཆརཔ་གིས་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
གྲུབ་ཐོབ་ཇོ་བོ་དཔལ་འབྱོར། Drubthob Jowo Penjor

༉ གྲུབ་ཐོབ་དཔལ་འབྱོར་ ཡང་ན་མཚམས་པ་དཔལ་འབྱོར་ཟེར་ཞུ་མི་འདི་ འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་རྫོང་ཁག་ཉི་ཤུ་ཡོད་མི་ནང་ལས་ ཧཱ་རྫོང་ཁག་གི་འོག་ལུ་ གཡུས་རྟ་ལུང་ཟེར་ས་ལུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཏེ་ སྐུ་ན་ཆུང་ཀུའི་བསྒང་ལས་ར་ ཧེ་མའི་ཆོས་ཀྱི་བག་ཆགས་བཟང་པོ་སད་དེ་ གྲྭ་ཚང་གི་སྐུ་ཡོན་ཚུ་ག་ར་སྤ་རོ་རྫོང་ནང་འཛུལ་ཞུགས་མཛད་དེ་བཞེས་གནང་ནུག། དེ་ལས་མི་ཚེ་འདི་སྙིང་པོ་མེད་པར་གཟིགས་ཏེ་ དམ་པའི་ཆོས་ཡང་དག་པ་ཅིག་སྒྲུབ་ནིའི་ཐུགས་འདོད་བརྟན་པོ་ཐུགས་ལུ་འཁྲུངས་ཏེ་ སྐྱབས་རྗེ་རྗེ་མཁན་ཁྲི་རབས་ ༦༨ པ་བསྟན་འཛིན་དོན་གྲུབ་ཀྱི་ཞབས་སར་བཅར་ཏེ་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་དབང་དང་ཁྲིད་ལུང་ཚུ་ བུམ་པ་གང་བྱོའི་ཚུལ་དུ་ གསན་པར་མཛད་དེ་བླ་མའི་བཀའ་བཞིན་དུ་ རི་དྭགས་སེམས་ཅན་བཟུམ་སྦེ་ ཐིམ་ཕུག་གི་གནས་ངེས་མེད་རི་ཁྲོད་གངས་ཁྲོད་དང་ བྱག་ཕུག་ཚུ་དང་ ལྷག་པར་དུ་ཡང་ རྒྱ་མཚོ་ལས་མི་ཊར་ ༤༢༠༠ ལས་ལྷག་པའི་ཇོ་མོ་ལྷ་རི་དང་ གླིང་གཞི་རྫོང་གི་གནས་ངེས་མེད་ཚུ་ནང་མི་ལོ་ ༥༥ གི་རིང་ཁོ་ར་རྐྱངམ་གཅིག་བཞུགས་ཏེ་ དཀའ་སྤྱད་དང་དུ་ལེན་ཏེ་བླ་མའི་གདམས་ངག་འདི་ལུ་ བརྩོན་འགྲུས་གཡེལ་མེད་བསྐྱེད་དེ་སྒྲུབ་གནང་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཕྱག་ཆེན་གྱི་རྟོགས་པ་དངོས་སུ་ཐུགས་ལུ་འཁྲུངས་ཏེ་གྲུབ་པ་ཐོབ་རུང་ སྦས་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཚུལ་དུ་བཞུགས་ནུག། 

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ གི་རྒྱལ་ཡོངས་དུས་ཆེན་གྱི་སྐབས་ལུ་ མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་ལྔ་པ་ དཔལ་འཇིགས་མེད་གེ་སར་རྣམ་རྒྱལ་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་ གྲུབ་ཐོབ་དཔལ་འབྱོར་འདི་ ང་བཅས་ར་འབྲུག་པའི་བླམ་ཆོསཔ་ཚུ་ལུ་ དམ་པའི་ཆོས་ལུ་བརྩོན་འགྲུས་བསྐྱེད་དེ་མི་ཚེ་ཧྲིལ་བུ་ རི་ཁྲོད་དང་བྱག་ཕུག་ཚུ་ནང་ སྒོམ་སྒྲུབ་གནང་སྟེ་དམ་ཆོས་སྒྲུབ་ནི་ལུ་བརྩོན་པའི་ གང་ཟག་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཅིག་གི་དཔེ་སྟོན་མཛད་ནི་ལུ་ འབྲུག་ཐུགས་སྲས་ཀྱི་རྟགས་མ་གནང་སྟེ་ངོས་འཛིན་གནང་ཡོདཔ་ཨིན། མི་དབང་མངའ་བདག་རིན་པོ་མཆོག་གིས་ གྲུབ་ཐོབ་དཔལ་འབྱོར་འདི་ང་བཅས་ར་འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ མི་ལྡོག་པའི་དད་པ་ངོ་མ་ཡོད་མི་དང་ རང་དོན་སྤངས་པའི་དཔེ་སྟོན་ངོ་མ་ཅིག་ཨིན་ཟེར་གསུངས་ཡོདཔ་ཨིན། གྲུབ་ཐོབ་མཆོག་ ད་ལྟོ་ཡང་སྒོམ་སྒྲུབ་གནང་སྟེ་ར་བཞུགསཔ་ཨིན་རུང་ དད་ལྡན་གྱི་སློབ་མ་ཚུ་ལུ་ ཐུགས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་ངང་ལས་གཟིགས་ཏེ་ དབང་ལུང་དང་གདམས་ངག་ཚུ་གནང་སྟེ་ སྒྲུབ་པའི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་སྤེལ་གནང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། གྲུབ་ཐོབ་རིན་པོ་ཆེ་འདི་ད་ལྟོ་རྒྱལ་སྲས་སྤྲུལ་སྐུ་འཇིགས་མེད་སྟན་འཛིན་དབང་པོའི་ སྒྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་གཙོ་བོ་ཅིག་སྦེ་མཛད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། (ན་གཞོན་བྱང་སེམས། གནམ་ལོ་མེད། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༠།)

༼རྩོམ་ཡིག་འདི་སྲོལ་འཛིན་དང་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ལས་རིམ་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འདེབས།༽

**Source : Department of Culture and Dzongkha Development.** 

**རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།**

༡. ན་གཞོན་བྱང་སེམས། དུས་རབས་ ༢༡ པའི་རྣལ་འབྱོར་པ། གྲུབ་ཐོབ་དཔལ་འབྱོར། གནམ་ལོ་མེད། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༠། ཕེསི་བྷུག་ཁ་བྱང་།
གྲུབ་ཐོབ་རྒྱལ་མཚན། Drubthob Gyeltshen

༉ གྲུབ་ཐོབ་རྒྱལ་མཚན་འདི་ཁོ་རའི་ཨའི་གི་རྣམ་ཤེས་བར་དོ་ལུ་འཁྱམས་ཡོད་མི་འདི་ མོངན་མཁྱེན་གྱིས་གཟིགས་ཏེ་དག་པའི་ཞིང་ལུ་རྣམ་ཤེས་འཕོ་བཏང་མི་གི་སྦས་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཅན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཆེན་པོ་ཅིག་ཨིན། གྲུབ་ཐོབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཚན་ལྡན་གྱི་བླ་མ་༼སྐྱབས་རྗེ་བྱ་བྲལ་རིན་པོ་ཆེ། སྐྱབས་རྗེ་ སྤོ་ལོ་མཁན་རིན་པོ་ཆེ། སྐྱབས་རྗེ་བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེ། མེ་མེ་བླ་མ་བསོད་ནམས་བཟང་པོ་རིན་པོ་ཆེ། སྐྱབས་རྗེ་རྗེ་མཁན་ཁྲི་རབས་ ༦༥ པ་ འཇམ་དབྱངས་ཡེ་ཤེས་སེངྒེ། སྐྱབས་རྗེ་རྗེ་མཁན་ཁྲི་རབས་ ༦༨ པ་རྗེ་ཁྲི་ཟུར་བསྟན་འཛིན་དོན་གྲུབ། སྐྱབས་རྗེ་ཤངས་གྲྭ་སྐུ་ཕྲེང་ ༥ པ་ ངག་དབང་འགྱུར་མེད་ཆོས་སྐྱིད། སྐྱབས་རྗེ་མ་གཟིམ་དཀར་མདོག་རིན་པོ་ཆེ་དང་གཞན་བླ་མ་དམ་པ་༽ བཅུ་ཕྲག་ལྷག་ཙམ་གྱི་ཞབས་ཀྱི་པད་མོར་སྤྱི་བོར་བསྙེན་ཏེ་ དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྙིང་བཅུད་འཐུང་ཡོདཔ་ཨིན། བླ་མ་དེ་ཚུ་གི་གྱལ་ལས་སྐྱབས་རྗེ་བསྟན་འཛིན་དོན་གྲུབ་ནེ་པཱལ་ལུ་བཞུགསཔ་ད་ ལོ་ངོ་ ༡༠ གི་རིང་ཕྱག་གཡོགཔ་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་་ནུག། དེ་བསྒང་ཁོ་གི་སྐྱབས་རྗེ་བྱ་བྲལ་ལས་རྙིང་མའི་དབང་ལུང་དང་རྫོགས་ཆེན་གྱི་གདམས་ངག་དང་ སྐྱབས་རྗེ་བདུད་འཇོམས་འཇིགས་བྲལ་ཡེ་ཤེས་ལས་ གཏེར་གསར་གྱི་བཀའ་དབང་དང་གདམས་ངག་ཚུ་ཞུ་ཡོདཔ་ཨིན། 

དེ་ལས་གྲུབ་ཐོབ་རིན་པོ་ཆེ་གིས་རྟ་མགོ་ལུ་ ལོ་གསུམ་གྱི་སྒྲུབ་པ་གནང་བའི་མཐའ་མར་ ཐང་ཀ་ཕུ། སྟང་གྲོ་དུར་ཁྲོད། དགའ་ས་ཞྭ་སེལ་དང་མེ་ལོང་བྲག་ཚུ༼རྗེ་མཁན་ཁྲི་རབས་ ༩ པ་ ཤཱཀྱ་རིན་ཆེན་སྒོམ་གནང་ས༽ རྟེན་འབྲེལ་ལཱ། བྱ་རྒོད་མཚོ༼གྲུབ་ཐོབ་གཡུ་ཐོག་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱག་ཕུག༽ དང་གཞན་གལ་ཅན་གྱི་ས་གནས་ཚུ་ནང་ལུ་ ལོ་ངོ་མང་རབས་ཅིག་བླ་མའི་གདམས་ངག་ཚུ་ལུ་མི་ཚེ་བཅོལ་ཏེ་ མི་ཚེ་བློས་བཏང་སྟེ་སྒོམ་པ་དང་སྒྲུབ་པ་གནང་སྟེ་བཞུགས་ཏེ་ ཕྱག་ཆེན་གྱི་དགོངས་པ་དངོས་སུ་བརྙེས་ནུག། 

གྲུབ་ཐོབ་རིན་པོ་འདི་ཚེ་གཅིག་རི་ཁྲོད་ཁངས་ཁྲོད་འགྲིམས་བཞུགས་ནི་གིས་ཐུགས་ཐག་བཅད་ཡོད་རུང་ ཁོ་རའི་རྩ་བའི་བླམ་སྐྱབས་རྗེ་རྗེ་མཁན་ཁྲི་རབས་ ༦༨ པ་རྗེ་བསྟན་འཛིན་དོན་གྲུབ་ཀྱི་བཀའ་ཕེབས་མི་འདི་ སྤྱི་བོར་ལེན་ཏེ་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཞབས་ཏོག་གི་གྲས་ལས་ བླ་མའི་བཀའ་བཞིན་སྒྲུབ་པ་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་གཞན་ཅིག་མེདཔ་ཨིནམ་མཁྱེན་ཏེ་ ཆུ་ཁ་རྫོང་ཁག་གི་མཚམས་བྲག་དགོན་པའི་གྲུབ་དཔོན་སྦེ་བཀོ་བཞག་མཛད་མི་འདི་ དད་པ་འགྱུར་མེད་ཀྱི་ཐོག་ལས་ལྷུར་ལེན་མཛད་དེ་ལོ་ངོ་དག་པ་ཅིག་ཕྱག་ཞུ་ནུག། དེ་ལས་ཕྱག་འགན་ལས་གྲོལ་བའི་ཤུལ་ལས་ དོ་རུང་ལོག་སྟེ་མི་མེད་ལུང་སྟོང་དང་ནགས་ཚལ་མཐུག་པོ། གངས་རི་དང་གཡའ་རི་གི་ས་གནས་ངེས་མེད་ཚུ་ནང་བྱོན་ཏེ་ བོད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཆེན་པོ་རྗེ་བཙུན་མི་ལ་དང་ཅོག་འཐདཔ་སྦེ་ ཤིང་འོག་དང་བྱག་ཕུག་གི་ནང་ན་ཉལ་ཏེ་ བླ་མའི་གདམས་ངག་འདི་ཉིན་མཚན་མེད་པར་ཉམས་སུ་བླངས་ནུག། 

དེ་འབད་ནི་དེ་གིས་གྲུབ་ཐོབ་རྒྱལ་མཚན་འདི་ སྒོམ་པ་མཐར་སོན་པའི་གསང་བའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཆེན་པོ་ཅིག་ཨིན། གྲུབ་ཐོབ་ཀྱི་ཁོ་རའི་ཨའི་གི་རྣམ་ཤེས་འདི་བར་དོ་ལུ་ཡོདཔ་མོངན་ཤེས་ཀྱིས་གཟིགས་ཏེ་ འཕགས་པ་བཟང་པོ་སྤྱོད་པའི་སྨོན་ལམ་གྱི་རྒྱལ་པོའི་མདོ་ཚར་འབུམ་གཅིག་འདོན་ཏེ་ ཐར་པའི་གོ་འཕང་ལུ་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་གྱི་གང་ཟག་འདི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་མངོན་དུ་གྱུར་ཏེ་ ཐུགས་ཀྱི་དགོངས་པ་ཆོས་སྐུའི་ངང་ལས་སྐད་ཅིག་ཙམ་ཡང་མི་གཡོ་བར་གནས་པའི་ རྣལ་འབྱོར་པ་ཆེན་པོ་ཨིན། གྲུབ་ཐོབ་རིན་པོ་ཆེ་འདི་ད་ལྟོ་ཡང་ དགེ་སློང་བྲག་ལུ་སྒྲུབ་པ་གནང་བཞིན་པ་ཡོདཔ་ཨིན། ༼རྣལ་འབྱོར། གནམ་ལོ་མེད། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༠༽

༼རྩོམ་ཡིག་འདི་སྲོལ་འཛིན་དང་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ལས་རིམ་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འདེབས།༽

Source : Department of Culture and Dzongkha Development. 

**རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།** 

༡. ཡང་སྲིད་ཡང་ན་སྤྲུལ་སྐུ། གྲུབ་ཐོབ་རྒྱལ་མཚན། གནམ་ལོ་མེད། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༠། ཕེསི་བྷུག། ཡོངས་འབྲེལ་ཁ་བྱང་།
འབོད་སྒྲ། Ι Boedra songs

འབོད་སྒྲ་ཟེར་མི་འདི་ ཧེ་མ་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཞུང་ལྟེ་བའི་ གོངམ་ཚུ་ལུ་ ཕྱག་ཞུ་མི་འབོད་སྒརཔ་ཚུ་གིས་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལུ་དང་ ངལ་གསོའི་སྐབས་ལུ་ གཡུས་ཚན་ཚུ་གི་ནང་ལས་ཕར་འགྱོཝ་ད་ གྱལ་སྒོར་སྒོརམ་སྦེ་ གདངས་དབྱངས་ཐུང་སུ་ཅིག་སྦེ་ རྐྱབ་པའི་གླུ་གཞས་འདི་ལུ་སླབ་ཨིན། འབོད་སྒྲ་འདི་མང་ཤོས་ཅིག་ གྱལ་སྒོར་སྒོརམ་སྦེ་ རྐྱབ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས་ཀྱིས་ གླུ་དེབ་བློ་གསར་ལམ་སྟོན། ༢༠༠༣ ཤོག་༡༦༩ ནང་བཀོད་དོ་བཟུམ་སྦེ་ འབོད་སྒྲའི་ལེའུ་དང་སྟངས་སྟབས་འགྱིང་ཉམས་ཆེ་བའི་སྒོ་ལས་ རྐྱབ་མི་ལུ་འབོད་སྒྲ་ཟེར་སླབ་སྟེ་ གདངས་དབྱངས་ཐུང་སུ་ཅིག་འབད་ བསྒྱུར་ཁུག་མང་བ་རྒྱ་མཚོའི་ཟླ་བ་བཟུམ་དང་ རྐང་པའི་གོམ་སྟབས་ཡང་ རི་བོང་གི་འགྲོས་བཟུམ་སྦེ་ མགྱོགས་སུ་ཅིག་འབད་སྤོ་སྟེ་ ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་སྲོལ་ཡོད་མི་ཅིག་སླབ་ཨིན་ཟེར་བཤད་དེ་འདུག། འབོད་སྒྲ་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་མ་དར་བའི་ཧེ་མ་ སྒོར་སྒོརམ་ཟེར་སླབ་སྲོལ་འདུག། དེ་བཟུམ་སྦེ་ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་ གླུ་དེབ་བློ་གསར་དགའ་སྟོན་གྱི་ ཤོག་གྲངས་ ༢༡ གི་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ 

བོད་སྒྲ་ཟེར་མི་འདི་ སྔོན་མར་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྱིམ་ཚང་ཐག་ཉེ་ཤོས་ཅིག་ བོད་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཨིནམ་མ་ཚད་ ཚོང་དང་ཆོས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཚུ་སྦོམ་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ མི་དེ་ཚུ་ཡར་དང་མར་རྒྱ་འགྲུལ་འཐབ་ཞིནམ་ལས་ བོད་ཀྱི་ཟློས་གར་ལས་རྟ་དྲགས་ཏེ་ འདི་དང་ཆ་འདྲ་བར་འཐེན་མི་གླུ་གཞས་དེ་ཚུ་ལུ་ བོད་སྒྲ་ཟེར་སླབ་ཨིན། བོད་སྒྲ་དེ་ གདངས་ཐུང་སུ་ཅིག་དང་ཞབས་བྲོ་ཡང་ མགྱོགས་སུ་ཅིག་འབད་རྐྱབ་པའི་ཁར་ མང་ཆེ་ཤོས་ཅིག་གྱལ་སྒོར་སྒོརམ་འབད་རྐྱབ་ཨིན།

འབོད་སྒྲ་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་འདི་ མ་འོངས་སྔོན་གཟིགས་ཅན་གྱི་འབྲུག་བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་རྒྱལ་རབས་གསུམ་པ་ དཔལ་འཇིགས་མེད་རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་ རང་གི་ལམ་སྲོལ་ཉམས་པ་སོར་ཆུད་དང་ མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་གཏང་ནིའི་དོན་ལུ་ འབྲུག་གི་འཆམ་དང་ཞབས་བྲོའི་སྡེ་ཚན་ ལོགས་སུ་སྦེ་གཞི་བཙུགས་གནངམ་ལས་ཚུར་ ཞབས་ཁྲའི་མིང་འབོད་སྒྲ་དང་གཞུང་སྒྲ་ཟེར་ཡིག་ཐོག་ལུ་འགོ་དང་པ་བཀོད་གནང་སྟེ་ དར་ཁྱབ་སོང་ཡོད་པའི་ཚོད་འདུག། དེ་གི་ཧེ་མར་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ རྐྱབ་སྲོལ་ཡོད་དེ་འབད་རུང་ ཞབས་ཁྲ་གདངས་རིངམོ་དང་ ཞབས་ཁྲ་གདངས་ཐུང་ཀུ་ གྱལ་སྒོར་སྒོརམ་ཟེར་ སླབ་མ་གཏོགས་གཞུང་སྒྲ་དང་འབོད་སྒྲ་ ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་སླབ་སྲོལ་མིན་འདུག།

༼རྩོམ་ཡིག་འདི་སྲོལ་འཛིན་དང་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ལས་རིམ་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འདེབས།༽

**Source : Department of Culture and Dzongkha Development.** 

**རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།**

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། **(**༢༠༠༣**)** གླུ་དེབ་བློ་གསར་ལམ་སྟོན། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ལས་སྡེ། ཐིམ་ཕུག།

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། **(**༢༠༠༢**)** གླུ་དེབ་བློ་གསར་དགའ་སྟོན། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ལས་སྡེ། ཐིམ་ཕུག།
རྗོང་དཔོན

Dzongpen འདི་ Dzongkha གི་ཚིག་ཡིག་འདི་ ཌོ་གཱོན་པོན་ ཡང་ན་ dzong lord སྦེ་བསྒྱུར་བཅོས་འབདཝ་ཨིན། འབྲུག་གི་ཇོང་པེན་གྱིས་ གཅིག་སྒྲིལ་མ་འབད་པའི་ཧེ་མ་ འབྲུག་གི་ས་ཁོངས་ཚུ་ཅིག་ཁར་ སྐྱོང་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ད་རེས་ གཞུང་སྐྱོང་གི་འགན་ཁུར་ག་ནི་ཡང་ མིན་འདུག་ཟེར་ཨིན་པས། འདི་འབདཝ་ལས་ ད་ཆ་ Dzongpen འདི་ Wangchuck གི་བཟའ་ཚན་གྱི་འོག་ལུ་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན།

རིགས་གྲསཀྱི་ཐད་ཁར་ འབྲུག་འདི་ ལུང་ཕྱོགས་༩ ཡོད་པའི་ནང་ཡོདཔ་ཨིན། དོང་སོཔ་, པཱ་རོ་, པུ་ན་ཀ་, ཝན་ཌུ་ ཕོཌར་ན་ག, དག་ (Taka, Tarka, Tag) དང་ བུམ་ཐན་, ཐིམ་ཕུ, ཀུར་ཏོཌ (Kurttoi, Kuru-tod) དང་ ཀུར་མེཌ (Kurme, Kuru-mad) ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། Kurtoed དང་ Kurmaed གི་མངའ་སྡེ་ཚུ་ ས་གནས་གཞུང་གཅིག་ནང་བསྡོམས་ཡོདཔ་ལས་ གཞུང་ཚབ་ཀྱི་གྲངས་ཚད་དེ་ རང་ལུགས་ཀྱི་གནས་ཚད་ལས་ བརྒྱད་ལུ་བརྒལ་མེདཔ་ཨིན་པས། ཌཇོང་པེན་ (dzongpens) ལས་དཔོན་ཅིག་གིས་སྲིད་སྐྱོང་འབད་ཡོདཔ་ད་ གཞན་ཚུ་གིས་ པེན་ལོཔ (Dzongkha དཔོན་སློབ་; Wylie: dpon-slob; འདི་ཡང་ "Ponlop") ཟེར་མི་མིང་བཏགས་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ "གཞུང་ཚབ་"སྦེ་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ པེན་ལོབ་ཚུ་ དབང་ཤུགས་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས།

Dzongpens གིས་ Byagha, Dalay, Dalingkote, Ha, Kham, Punakha ("Punab"), Singhi, Tashichho Dzong, Thimphu ("Thimphub"), Tuwa, དང་ Wangdue Phodrang ("Wangzob") ལུ་དབང་སྐྱོང་འབད་ནུག

གཞུང་གི་ལམ་ལུགས་གཉིས་ཅན་གྱི་འོག་ལུ་ པེན་ལོཔདང་ཇོང་པེན་ཚུ་ རང་སོའི་མངའ་སྡེ་ཚུ་གི་ རྒྱལཔོ་ཚུ་ཨིན་རུང་ དརུག་ཌེ་སི་གི་ཕྱག་ཞུ་མི་ཚུ་ཨིན་མས། ཨིན་རུང་ ལག་ལེན་ནང་ལུ་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ གཞུང་གི་འོག་ལུ་ གནས་ཆུང་གི་འོག་ལུ་ཡོདཔ་ལས་ ཊོ་རན་སའི་ Penlop དང་ པཱ་རོ་གི་ Penlop གིས་ ས་གནས་ཀྱི་གཙོ་བོ་གཞན་ཚུ་ནང་དབང་བསྒྱུར་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།  དེ་ལས་ གཞུང་ཚབ་ཀྱི་གནས་ཚད་ག་ར་ Shabdrung Ngawang Namgyal གིས་བསྐོ་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཤུལ་ལས་ Druk Desi གིས་བསྐོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ དེང་གི་གི་ Penlopབཟུམ་ཅིག་སྦེ་ ཡིག་ཚང་ཚུ་ ཤུལ་འཛིན་གྱི་གནས་ཚད་ཅིག་ལུ་ཡོདཔ་ལས་ བཟའ་ཚང་ཚུ་ནང་ བཙག་འཐུ་གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན། Penlops དང་ dzongpens འདི་ཡང་ གཞུང་གི་གནས་ཚད་གཞན་ཚུ་ནང་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དཔེར་ན་ Druk Desi འདི་གཞན་གྱི་མངའ་སྡེ་ཚུ་གི་གཞུང་ཚབ་ཅིག་ཨིན་མི་ ཡང་ན་ གནས་ཚད་གཉིས་དང་གསུམ་པའི་ གནས་ཚད་ཅིག་ནང་ གནས་ཡོདཔ་ཨིན།
གློག་འཕྲིན་ཁ་བྱང་

**གློག་འཕྲིན་** གློག་འཕྲིན་ནང་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ ཨང་གྲངས་ཡིག་རྟགས་ཨིན་ ཨང་གྲངས་དང་མ་འཁྲིལ་བར་ ས་གནས་ཀྱི་ས་ཁོངས་ (ཡང་ན་ ལས་འཛིན་) ཡང་ན་ ཞབས་ཏོག་གི་དབྱེ་ཁག་ཅིག་ ངེས་འཛིན་འབདཝ་ཨིན།

འདི་ཚུ་གིས་ ས་གནས་ཀྱི་ས་ཁོངས་ (རྒྱལ་ཁབ་,ལུང་ཕྱོགས་ ཡང་ན་ ཁྲོམ་སྡེ་) ཡངན་ གློག་འཕྲིན་ཁ་ཐིག་ཚུ་ ས་མཚམས་ལུ་བགོ་བཤའ་རྐྱབ་ (དཔེར་ན་ གློག་འཕྲིན་སྤྱོད་མི་སོ་སོ་གི་ གློག་འཕྲིན་ཡིག་ཚང་ཚུ་) ཡངན་ ཞབས་ཏོག་གི་ཁ་ཐིག་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ བརྡ་དོན་གྱི་ཁ་ཐིག་ (ཡང་ན་ ཏི་རུ་སྤྲོད་ནི་) དང་ ཞབས་ཏོག་ཨང་གྲངས་ཚུ་ ངོ་རྐྱང་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ཨིན་མས།

འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ ཨང་གཅིག་ ཡང་ན་མང་ཤོས་ཅིག་ལས་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ ས་གནས་དང་ཁ་བྱང་གི་ཁ་བྱང་ཚུ་ཡོད་མི་དེ་ཡང་ ད་ལྟོ་མཐོང་དོ་བཟུམ་ཨིན། གནད་དོན་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ས་གནས་ཀྱི་ཁ་བྱང་ཅིག་ ལག་ལེན་འཐབ་དགོཔ་འདི་ དགོས་མཁོ་ཅན་ཅིག་ཨིན་རུང་ ས་ཁོངས་དེ་ནང་ཡོད་པའི་ཁ་བྱང་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་དེ་ གདམ་ཁ་རྐྱབ་མི་ ས་ཁོངས་ནང་ཡོད་ 

གློག་འཕྲིན་ཨང་གི་ཡི་གུ་འདི་ ཨང་གྲངས་ཚུ་ནང་ ཨང་གྲངས་འདི་ ཨང་རྟགས་ཀྱི་ཨང་གྲངས་ལས་ ཡི་གུ་ཐུང་ཀུ་ (ཨང་སྟོང་མེད་པར་) སྦྲེལ་འབད་དགོཔ་སྦེ་བཀོད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཨང་གྲངས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཅིག་ནང་ ཚིག་རྟགས་དང་ བར་ ཚུ་མ་ཚུད་ཟེར་བཀོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
གྲོ་ཞིབ་

བཟའ་འཐུང་གི་ཁུ་བ་  འདི་ ཤིང་གི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་ སའི་རིགས་ཚུ་ བཟོ་སྐྲུན་འབད་བའི་ཐོན་སྐྱེད་ཨིན། འདི་ཚུ་ དཀར་ཁུ་དང་ སའི་ཁུ་བ་ དེ་ལས་ སའི་ཁུའུ་ དེ་ལས་ སའི་ཀུ་བ་ དེ་ལས་ ཨེ་མ་ དེ་འབདཝ་ད་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ འབྱ་གི་མིང་འདི་ འབྱ་གི་འབྱུང་ཁུངས་མ་གསལ་བར་ ཚལ་ལུ་གི་མིང་དང་ ཟ་ནི་དང་ བཞེས་སྒོ་བཟོ་བའི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ འབྱ་གི་ཐོན་ཁུངས་འདི་ ཚོད་བསྲེ་དང་ བཞེས་བག་བཟོ་འབད་ནི་དང་ བཞེས་སྒོའི་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ དཀར་ཏོག་གི་མིང་ཨིན། དཀར་གྱི་གྲོ་ཞིབ་འདི་ བཞེས་སྒོ་གི་ལྕངམ་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ལུ་ "semola"ཟེར་སླབ་ཨིན་མས།
འབྲུག་གི་སྤྱི་ཚོགས།

## '''སྤྱི་ཚོགས།'''
འབྲུག་གི་སྤྱི་ཚོགས་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ དབུ་འཕང་མཐོ་བའི་ཁྲིམས་བཟོའི་གཙུག་སྡེ་ཨིན། གཙུག་སྡེ་འདི་ནང་ འབྲུག་རྒྱལ་པོ་མཆོག་དང་ ཚོགས་ཁང་གོང་འོག་གཉིས་ལྡན་གསུམ་ཚུདཔ་ཨིན། ཚོགས་ཁང་གཉིས་ཡང་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ་དང་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་གཉིས་ལུ་སླབ་ཨིན། སྤྱིར་གཏང་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ་ལུ་ ཚོགས་ཁང་གོངམ་དང་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་ལུ་ ཚོགས་ཁང་འོགམ་ཟེར་ཞུཝ་ཨིན། རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ་འདི་ ཁྲིམས་བཟོ་དང་བསྐྱར་ཞིབ་གཉིས་ཆ་རའི་འགན་དབང་ཡོདཔ་ལས་ བསྐྱར་ཞིབ་ཀྱི་ཚོགས་ཁང་ཟེར་ཡང་སླབ་ཨིན།

## '''གནས་ཡུན།'''
སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་ཡུན་འདི་ལོ་ལྔ་རེ་ཨིན། འབྲུག་གི་སྤྱི་ཚོགས་འདི་ འབྲུག་གི་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོའི་རྩ་ཚན་ ༡༡ པ་དང་འཁྲིལ་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་འབདཝ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ སྤྱི་ཚོགས་ལྷན་བཞུགས་འགོ་ཐོག་དང་པ་འདི་ སྤྱི་ཚེས་ ༨/༣/༢༠༠༨ ལས་ ༣༠/༣/༢༠༠༨ ཚུན་ཚོགས་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ལོ་ལྔ་རེ་རེའི་བར་ན་ རྒྱལ་ཡོངས་གནས་ཚད་ནང་ འདེམས་ཁོངས་བསྡོམས་༤༧ ནང་བཙགས་འཐུ་ཚར་རེ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ད་ སྲིད་ཚོགས་གཉིས་གདམ་འཐུ་བསྒྲུབས་སྟེ་ འདེམས་ཁོངས་དཔྱ་ཕྱེད་༼འདེམས་ཁོངས་༢༤༽ ལས་རྒྱལ་ཁ་འཐོབ་མི་འདི་གིས་ གཞུང་སྐྱོང་དང་སོ་སོར་དེ་གིས་ལྡོག་ཕྱོགས་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ད་ཚུན་རིང་གཞུང་ཐེངས་༤ སོར་ཡོདཔ་དང་ དེ་ནང་གཞུང་སྐྱོང་དང་ལྡོག་ཕྱོགས་འདི་འོག་གི་སྒྲོམ་ནང་བཀོད་ཡོད།

## '''གཞུང་སྐྱོང་དང་ལྡོག་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཕམ་སྐོར།'''

༼རྩོམ་ཡིག་འདི་སྲོལ་འཛིན་དང་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ལས་རིམ་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འདེབས།༽

**Source : Department of Culture and Dzongkha Development.**

## '''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།'''
༡༽   འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ། https://web.archive.org/web/20231113104609/https://www.nationalcouncil.bt/en

༢༽   འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡུ། https://web.archive.org/web/20231202121402/https://www.nab.gov.bt/en/

༣༽   འབྲུག་གི་བཙག་འཐུ་ལྷན་ཚོགས། https://www.ecb.bt/elections/

༤༽   འབྲུག་གི་སྤྱི་ཚོགས། ༼གནམ་ལོ་མེད་༢༠༠༨༽ འབྲུག་བཙག་འཐུའི་བཅའ་ཁྲིམས་༢༠༠༨ ཅན་མ། https://&#x20;www.ecb.bt/wpcontent/uploads/2013/04/ElectionActEnglish.pdf

འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ། Ι National Council

འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ། Ι National Assembly
འབྲུག་

བཱ་རེན་ཟེར་མི་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་དུ་ བཱ་རེན་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་ཨིན་མས།. སའུདི་ཨ་ར་བི་ཡ་དང་ ཨི་རཱན་གྱི་བར་ན་ཡོད་མི་ པར་སི་གི་མཚོ་གླིང་སྡེ་ཚན་འདི་ནང་ རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།.