ཊུ་བྷ་ལུ། Tuvalu

**ངོ་སྤྲོད།**

ཊུ་བྷ་ལུ་འདི་ ལྷོ་ཕྱོགས་པེ་སི་ཕིཀ་རྒྱ་མཚོ་ནང་ ཨསི་ཊེ་ལི་ཡ་དང་ཧཱ་ཝའི་རྒྱལ་ཁབ་གི་ བར་ན་་ཆགས་ཡོད་པའི་ མཚོ་གླིང་ཆུང་ཀུ་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། འདི་ལུ་ མཚོ་གླིང་དགུ་དང་ མཚོ་བྱག་གསུམ་ དེ་ལས་ མཚོ་མཐའ་དྲུག་ཡོདཔ་ཨིན། ས་ཆ་འདི་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༢༦ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཤོས་ཨང་བཞི་པ་ཨིན་པས།

**རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ཁྲོམ་སྡེ།**

ཊུ་བྷ་ལུ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ཕུ་ན་ཕུ་ཊི་ཨིནམ་དང་ དེ་ཡང་གནམ་མེད་ས་མེད་མི་རློབས་སྦོམ་ཡོདཔ་དང་ མཚོ་མཐའ་གོང་འཕེལ་འགྱོ་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིན་པས། འདི་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་གནམ་གྲུ་ཐང་དང་ གཞུང་གི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ དེ་ལས་ གཞི་རྟེན་མཁོ་ཆས་ཚུ་ཡོད་པའི་ ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིན་པས། མཚོ་གླིང་གཞན་ མི་སྡོད་ས་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་ ནེ་ནུ་མི་ཡ། ནུའི། ཝའི་ཊུ་པུ་ཚུ་ཨིནམ་དང་ འདི་རེ་རེ་ནང་ གཡུས་ཚན་ཆུང་ཀུ་དང་ གཡུས་ཁའི་ལུགས་སྲོལ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

**མི་རློབས།**

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ཚུན་ ཊུ་བྷ་ལུ་གི་ མི་རློབས་ཧ་ལམ་ ༡༡,༠༠༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཕུ་ན་ཕུ་ཊི་ལུ་ གཞོནམ་དང་ མི་རློབས་མང་སུ་ཅིག་ཡོད་མི་འདི་ཡང་ ས་ཆ་ཉུང་སུ་ཅིག་དང་ མཚོ་གླིང་གཞན་ཚུ་ནང་ གོ་སྐབས་ཚུ་ ལེ་ཤ་མེད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་མས། དམིགས་བསལ་གྱིས་ ནིའུ་ཛི་ལེནཌ་དང་ ཨཱས་ཊེ་ལི་ཡ་ལུ་ གཞིས་སྤོ་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ མི་རློབས་ཡར་འཕར་དང་ མི་རློབས་ཀྱི་གྱངས་ཁ་ལུ་གནོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

**མི་རིགས།** 

མི་རློབས་འདི་ གཙོ་བོ་ར་པོ་ལི་ནི་ཤེན་གྱི་རིགས་རྒྱུད་དང་ མའི་ཀོརོ་ནི་ཤེན་གྱི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་ གྱངས་ཁ་ཆུང་སུ་ཅིག་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ མི་རིགས་གཅིག་མཚུངས་དང་ རང་སོའི་སྡེ་ཚན་ལུ་གཞི་བཞག་མི་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ བཟའ་ཚང་དང་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་རིམ་སྒྲིག་ལུ་ གཙོ་བོར་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

**ཁ་སྐད།**

གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་འདི་ ཊུ་བྷ་ལུ་དང་ཨིང་ལིཤ་གཉིས་ཨིན་པས། ཊུ་བྷ་ལུ་འདི་ མཚོ་གླིང་ག་ར་ནང་ རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་སླབ་པའི་ པོ་ལི་ནི་སི་ཡཱན་གྱི་ཁ་སྐད་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཨིང་ལིཤ་འདི་ ཤེས་ཡོན་དང་ བདག་སྐྱོང་ དེ་ལས་ ཁྲིམས་འབྲེལ་གྱི་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་པས། གཡུས་ཁའི་ཁ་སྐད་ཚུ་མཚོ་གླིང་སོ་སོ་ནང་སླབ་ཨིན།

**རྒྱལ་རབས་དང་ཆོས་ལུགས།**

ཊུ་བྷ་ལུ་འདི་ ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གི་ཧེ་མ་པོ་ལི་ནེ་ཤིཡནསི་ཚུ་གིས་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ དུས་རབས་ ༡༩ པའི་ཕྱི་མཚམས་ལུ་ བིརི་ཊིཤ་སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་ལུ་ གྱུར་ཡོདཔ་དང་ གིལ་བརཊ་ དང་ ཨི་ལིསི་མཚོ་གླིང་གི་ གྲངས་སུ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཊུ་བྷ་ལུ་གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༨ ལུ་རང་དབང་ཐོབ་ནུག། ཆོས་ལུགས་ཁྱབ་ཆེཝ་འདི་ ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་དང་ དམིགས་བསལ་དུ་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༩༠ ལྷག་ཙམ་གྱིས་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཡན་ལག་ ཀཱོན་གིརི་གེ་ཤ་ནཱལ་ པོརོ་ཊེས་ཊེན་ཊི་(Congregational Protestantism) འདི་ཨིན་པས།

**ཁྲོམ་སྡེ་དང་གཞིས་ཆགས།**

སྔར་སྲོལ་གྱི་གོ་དོན་ནང་ ཊུ་བྷ་ལུ་ལུ་ ཁྲོམ་སྡེ་མེདཔ་ཨིན་པས། ཕུ་ན་ཕུ་ཊི་འདི་ ཁྲོམ་གྱི་ལྟེ་བ་ གཙོ་བོ་ཅིག་སྦེ་ ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ད་ མཚོ་གླིང་གཞན་མི་ཚུ་ གྲོང་གསེབ་དང་ སྔར་སྲོལ་དང་མཐུན་པའི་ མི་ཚེ་རྒྱུན་སྐྱོང་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྱིམ་ཚུ་ ཤིང་ར་གུ་རྐྱབ་ཡོདཔ་དང་ ས་གནས་ཀྱི་ཅ་ཆས་ ཏ་ལའི་ཤིང་དང་ གཞན་ཚུ་གིས་བཟོ་བཟོཝ་ཨིན་པས།

**གནམ་གཤིས།** 

ཊུ་བྷ་ལུ་ནང་ དྲོད་དང་ལྡན་པའི་ས་གཤིས་ཡོདཔ་དང་ ལོ་གཅིག་གི་རིང་ རློན་གཤེར་མཐོ་དྲགས་སྦེ་ དྲོད་དང་ལྡན་པའི་གནས་སྟངས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཆར་ཆུའི་དུས་ཚོད་ ༼སྤྱི་ཟླ་བཅུ་གཅིག་པ་ལས་བཞི་པ་ཚུན༽ ལུ་ ཆརཔ་འཕྲལ་འཕྲལ་ར་རྐྱབ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ གནམ་གཤིས་འགྱུར་བ་དང་ རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ཚད་ ཡར་འཕར་འགྱོ་མི་གི་དཀའ་ངལ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ས་ཆ་མང་ཤོས་ཅིག་ རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ཚད་ལས་ མི་ཊར་དག་པ་ཅིག་གི་ལྟག་ལུ་ར་ ཡོདཔ་ཨིན་པས།

**གཞུང་སྐྱོང་།**

ཊུ་བྷ་ལུ་འདི་ རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་འོག་ལུ་ དམངས་གཙོའི་སྤྱི་ཚོགས་གཞུང་དང་ འདི་ཡང་ བིརི་ཊིཤ་གི་རྒྱལ་བརྒྱུད་འདི་ མངའ་སྡེའི་དབུ་འཛིན་དང་ ས་གནས་དེ་ཁའི་གཙོ་འཛིན་གྱིས་ ངོ་ཚབ་སྦེ་ ངོས་འཛིན་འབདཝ་ཨིན། སྤྱི་ཚོགས་འདི་གིས་འཐུས་མི་ཚུ་གི་ནང་ལས་ བློན་ཆེན་ཅིག་བཙག་འཐུ་འབདཝ་ཨིན་པས། སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་ཚུ་ལུགས་མཐུན་མེདཔ་དང་ མཐུན་ཕྱོགས་ཚུ་ཡང་མང་ཤོས་ར་ ཁ་འཆམ་ནི་དང་ མཚོ་གླིང་གི་ངོ་ཚབ་ལུ་གཞི་བཞགཔ་ཨིན།

**ས་ཆ།** 

མཚོ་གླིང་འདི་ཚུ་ ཆུ་ཆེན་གཏིང་རིངམོ་མེད་པ་མཚོ་བྲག་ཡོད་པའི་མཚོ་གླིང་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་གཙང་ཆུ་ཡང་ན་ གངས་རི་ཚུ་མེདཔ་ཨིན་པས། བྱུ་རུ་ཡོད་པའི་མཚོ་མཐའ་འདི་ཚུ་ནང་ རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་ཡང་ཚད་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེདཔ་དང་ མཚོ་འགྲམ་ཡང་རུད་ཆད་ཀྱི་ འཕྱག་བདའ་ནི་གི་ ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འཐུང་ཆུ་འདི་ ཆརཔ་ལས་བསྡུ་ཞིནམ་ལས་ བསགས་མཛོད་ཚུ་ནང་བསག་སྟེ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

**དཔལ་འབྱོར།**

ཊུ་བྷ་ལུ གྲོགས་རམ་ལུ་བརྟེན་སྡོད་མི་ དཔལ་འབྱོར་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན་པས། ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་འདི་ ཌོ་ལར་ས་ཡ་ ༦༠ དེ་ཅིག་ལུ་སྔོན་རྩིས་བཏོན་ནུག། ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་ནི་འདི་ ཉུང་སུ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་ནང་བེ་ཏ་དང་ ཉ་ དེ་ལས་ ལག་བཟོ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། ནང་འདྲེན་ནང་གཙོ་བོ་ར་བཟའ་འཐུང་དང་ ས་སྣུམ་ དེ་ལས་ བཟོ་སྐྲུན་ཅ་ཆས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། འོང་འབབ་འདི་ཡང་ ཉ་གཟུང་ནིའི་ཆོག་ཐམ་དང་ དངུལ་འཐུས་ དེ་ལས་ ཡོངས་འབྲེལ་ཨིན་ཊར་ནེཊ་བརྙ་ལེན་འཐུས་ཚུ་ལས་འོངམ་ཨིན།

**ལམ་སྲོལ་དང་གྱོན་ཆས།**

ཊུ་བྷ་ལུ་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ མི་སྡེ་ནང་གཅིག་ཁར་སྡོད་ཐངས། སྲུང་གཏང་ནི། ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་ནི། སྙན་ཆ་དཀྲོག་ནི་ཚུ་ལུ་ གཙོ་རིམ་གཟུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྔར་སྲོལ་གྱི་གྱོན་ཆས་ལེ་ཤ་ཡོད་རུང་ འདི་ནང་ ཕོ་སྐྱེས་དང་ཨམ་སྲུ་གི་དོན་ལུ་ ལ་བྷ་ལ་བྷ་(ས་རོང་) ཚུ་ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལམ་སྲོལ་གྱི་མཛད་སྒོ་ཚུ་ གལ་གནད་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ ཕཱ་ཏི་ལི་ཟེར་བའི་ ཞབས་ཁྲའི་འཁྲབ་སྟོན་ཚུ་ བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

**ལྟ་བཤལ།**

ལྟ་བཤལ་འདི་ མཐའ་ཟུར་གྱི་ས་གནས་དང་ གཞི་རྟེན་གི་གདོང་ལེན་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཚད་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལྟ་སྐོར་པ་མང་ཤོས་ར་ ཞིབ་འཚོལ་པ་དང་ གྲོགས་རམ་ལས་བྱེདཔ་ ཡང་ན་ སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་ལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་ཨིན་པས། ལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་གིས་ མཚོ་ནང་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་དང་ ས་གནས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ གནོད་སྐྱོན་མེད་པའི་མཚོ་མཐའ་ཚུ་ ལྟ་བར་འོང་དོ་ཡོད་རུང་ རྒྱ་མཚོ་ཡར་འཕར་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ ཡུན་རིང་གི་ལྟ་བཤལ་གོང་འཕེལ་ལུ་ གནོད་ཉེན་བཀལ་ནི་གི་ཉེན་ཁ་ ཡོདཔ་ཨིན་མས།

**རྩེད་རིགས།**

རྐང་རྩེད་འདི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྩེདམོ་ཨིནམ་དང་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ བོ་ལི་བཱོལ་དང་རག་བི་ཨིན་མས། ཊུ་བྷ་ལུ་གི་ རྩེད་རིགས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་ རྒྱ་ཆེཝ་མེད་རུང་ ལུང་ཕྱོགས་རྩེད་རིགས་ཚུ་ནང་ བཅའ་མར་གཏོགས་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་སྤྱི་ཨོ་ལིམ་པིག་ཚོགས་ཆུང་གི་ འགན་རོགས་འཐུས་མི་ཡང་ཨིན་པས།

**བཞེས་སྒོ།**

སྔར་སྲོལ་གྱི་བཞེས་སྒོ་ནང་ བེ་ཏ། ཏ་རུ།(taro) བཱམ་རོ་ཊི། པཱན་ད་ནཱསི།(pandanus) ཉ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། ནང་འདྲེན་འབད་ཡོད་པའི་ཆུམ་དང་ ཊིན་པོག་ཏོ་གི་ཟས་ཚུ་གིས་ བཞེས་སྒོ་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན་པས། བཞེས་སྒོ་ཚུ་མང་ཤོས་ར་ མི་སྡེ་ནང་བགོ་བཤའ་རྐྱབ་དོ་ཡོད་པའི་ཁར་ ས་འོག་ལུ་ཡོད་པའི་མེ་ཐབ་ཡུ་མོ་(umu) ཟེར་མི་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་བཟོཝ་ཨིན་པས།

**ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།**

ཊུ་བྷ་ལུ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་མང་རབས་ཅིག་དང་གཅིག་ཁར་ ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ་ཚུ་ རྒྱུན་སྐྱོང་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་དང་ ཀ་མཱན་ཝེལཐ་ དེ་ལས་ པེ་སི་ཕིཀ་མཚོ་གླིང་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཡང་ཨིན་པས། མཚོ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ རྒྱ་མཚོ་ཡར་འཕར་འགྱོ་ནི་ལས་ ཉེན་སྲུང་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་ཚད་ནང་ དང་ལེན་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ གནམ་གཤིས་འགྱུར་བའི་སྐུལ་ཁྱབ་བརྡ་སྤྲོད་ཚུ་ ཤུགས་སྦེ་རང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

**མཇུག་དོན།**

ཊུ་བྷ་ལུ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་དང་མི་རློབས་ཉུང་སུ་ཡོད་རུང་ གནམ་གཤིས་འགྱུར་བཅོས་ཀྱི་སྐོར་ལས་ འཛམ་གླིང་གི་གྲོས་བསྡུར་ཚུ་ནང་ གལ་གནད་ཅན་གྱི་ལཱ་འགན་འབགཔ་ཨིན་པས། ལམ་སྲོལ་སྒྲིང་སྒྲི་དང་ མི་སྡེའི་བརྩི་མཐོང་ དེ་ལས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་དྲན་གཏད་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་དང་འབྲེལ་ ཊུ་བྷ་ལུ་གིས་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ངོ་རྟགས་ མི་ཉམས་རྒྱུན་སྐྱོང་འབད་བའི་ཁར་ དེང་སང་གི་གདོང་ལེན་ཚུ་བསལ་ཡི་རང་ འགྱོ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། 

**རྒྱབ་རྟེན།**