སན་ཊོ་ཌོ་མིང་གོ།

༉ སྤྱི་ལོ་༡༤༩༦ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ སན་ཊོ་ཌོ་མིང་གོ་འདི་ འཛམ་གླིང་གསརཔ་ནང་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་མི་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ ལེ་ཊིན་ཨ་མི་རི་ཀ་ལུ་ ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཐད་ཁར་ ཤུགས་ཅན་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་སྦེ་ལུས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། སན་ཊོ་ཌོ་མིང་གོ་འདི་ ཌོ་མི་ནི་ཀན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ ལྷོ་ཕྱོགས་མཚོ་འགྲམ་ལུ་ ཀེ་རི་བི་ཡཱན་མཚོ་བདའ་སྟེ་ ཨོ་ཛ་མ་གཙང་ཆུ་གི་མཐའ་མར་ ཆགས་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཐད་ཁར་ རང་དབང་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ བདག་སྐྱོང་ལྟེ་བའི་སྡེ་ཚན་ཅིག་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན་མས། 

སྤྱི་ལོ་ ༡༤༩༦ ལུ་ ཀིརེསི་ཊོ་ཕཱར་ ཀོ་ལོམ་བཱས་གི་ཕོ་རྒནམ་ བཱར་ཐོ་ལོ་མེཝ ཀོ་ལོམ་བཱས་ (Bartholomew Columbus) གིས་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ སན་ཊོ་ཌོ་མིང་གོ་འདི་ འཛམ་གླིང་གི་བྱུང་རབས་ནང་ལུ་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ས་གནས་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༥༠༢ ལུ་ སྤྱི་འཛིན་  ནི་ཀོ་ལཱས་ ཌི་ ཨོ་ཝེན་ཌོ (Nicolás de Ovando) གི་འོག་ལུ་ ཁྲོམ་འདི་ རླུང་འཚུབ་ཀྱི་གནོད་སྐྱོན་བྱུང་པའི་ཤུལ་ལས་ ལོག་སྟེ་རྐྱབ་སྟེ་ དབང་འོག་ས་ཁོངས་ ཟོ་ན་གིས་གཞི་འགྱམ་བཙུགས་ཏེ་ ད་རེས་ ཡུ་ནིསེ་ཀོ་ (UNESCO) གི་འཛམ་གླིང་སྲོལ་ཁྱུན་ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིན། 

མི་རློབས་ཀྱི་ཐད་ཁར་ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༤ ཚུན་ སཱན་ཊོ་ཌོ་མིང་གོ་གི་ཁྲོམ་ཆེན་ས་ཁོངས་ནང་ མི་ས་ཡ་ ༣ ལྷགཔ་ཅིག་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཌོ་མི་ནི་ཀན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ ཁྲོམ་ཆེན་ས་ཁོངས་སྦོམ་ཤོས་དང་ ཀེ་རི་བི་ཡཱན་གྱི་ས་ཁོངས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཡོངས་རྫོང་ཁག་འདི་ལུ་ མི་རློབས་ས་ཡ་ ༡ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།དམིགས་བསལ་གྱིས་ འོང་འབབ་དམའ་བའི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ ཧེ་ཊི་ཡན་དང་ ཝེ་ནི་ཛུ་ལཱན་ དེ་ལས་ ལེ་ཊིན་ཨ་མི་རི་ཀ་གི་མི་རློབས་ཡང་ མང་སུ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

སྐད་ཡིག་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་འདི་ ཨེསི་པི་ནིཤ་ཨིནམ་དང་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ར་ རོ་མཱན་ཡེ་ཤུ་ཨིནམ་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ འདས་པའི་ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་ཚུ་ནང་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་ ཡར་འཕར་སོང་ནུག ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ནང་མི་རློབས་གཞོནམ་དང་ ལོ་ཚད་བར་མ་ ༢༨ དེ་ཅིག་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་གོང་འཕེལ་གྱི་གནས་ཚད་མཐོ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།

དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཐད་ཁར་ སན་ཊོ་ཌོ་མིང་གོ་འདི་ ཌོ་མི་ནི་ཀན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་གི་ དཔལ་འབྱོར་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་གྱི་ཆ་ཤས་གལ་ཅན་ཅིག་ཨིན། ཁྲོམ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་དེ་ དངུལ་རྩིས་དང་བརྒྱུད་འཕྲིན་ སིལ་ཚོང་དང་གཞིས་ཁྱིམ་ ལྟ་བཤལ་དང་བཟོ་སྐྲུན་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ ལས་སྡེ་གཙོ་བོ་ཚུ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། སན་ཊོ་ཌོ་མིང་གོ་གིས་ དངུལ་ཁང་ལྟེ་བ་དང་ བགོ་བཤའ་བརྗེ་སོར་ དེ་ལས་ རྒྱལ་ཡོངས་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ལས་སྡེ་མང་ཤོས་ཅིག་གི་ ཡིག་ཚང་ལྟེ་བ་ཚུ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དངུལ་ཁང་དང་ཉེན་བཅོལ་ དེ་ལས་ བརྒྱུད་འཕྲིན་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཁྲོམ་སྡེ་གི་ མཐོ་རིམ་ལས་སྡེ་ ཨེ་ཝི་ནི་ཌ ཝིནསེ་ཊན་ ཅརཆ་ཧིལ (Avenida Winston Churchill) ནང་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

ལྟ་བཤལ་གྱི་ཐད་ཁར་ མཚོ་འགྲམ་གྱི་ས་གནས་གཙོ་བོ་ཅིག་མེན་རུང་ སན་ཊོ་ཌོ་མིང་གོ་གིས་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ ལྟ་བཤལཔ་ས་ཡ་ལས་བཅད་དེ་ རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་དང་ ཕྱི་རུའི་མཐོང་སྣང་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལས་རིམ་ཚུ་ནང་ འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ དེང་སང་གི་ཚོང་འབྲེལ་ལྟེ་བ་ ཨ་གོ་ར་(Agora) དང་ སཱམ་བིལ་ སན་ཊོ་ཌོ་མིང་གོ་ (Sambil Santo Domingo) ཚུ་གིས་ ཚོང་འབྲེལ་དང་སྤྲོ་སྟོན་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་ ལཱ་འབདཝ་ཨིན། སཱན་ཤཱིའི་གོ་བཟུམ་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ བཟོ་གྲྭ་འཕྲུལ་ཁང་ཉུང་སུ་ཡོད་རུང་ སན་ཊོ་ཌོ་མིང་གོ་གིས་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ བགོ་ལ་དང་སྨན་རིགས་ དེ་ལས་ ཟ་འཐུང་བཟོ་གྲྭ་ཚུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ རང་དབང་གི་ཚོང་འབྲེལ་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ བཟོ་གྲྭ་ལས་སྡེ་ཡར་འཕར་འགྱོ་མི་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབདཝ་ཨིན་མས།

དེ་བཟུམ་སྦེ་ མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་ ཁྲོམ་ཚོགས་གོང་འཕེལ་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ འགྲུལ་སྐྱོད་བཀག་ཆ་དང་ སྡོད་ཁྱིམ་མ་ལང་པའི་དཀའ་ངལ་ དེ་ལས་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ལུ་ གནོན་ཤུགས་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཁྲོམ་སྡེའི་མི་མང་སྐྱེལ་འདྲེན་ལམ་ལུགས་འདི་ སན་ཊོ་ཌོ་མིང་གོ་ས་འོག་རེ་ལི་ལམ་ རྒྱ་སྐྱེད་བཏང་མི་དང་འབྲེལ་ ཡར་རྒྱས་སྦོམ་སྦེ་ར་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ ད་རེས་ ལག་ལེན་འཐབ་སའི་ ལམ་ཐིག་གཉིས་དང་ དེ་ལས་མངམ་བཟོ་བསྐྲུན་འབད་བའི་བསྒང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཨརཝ་བརྐུ་ནི་དང་ སྨྱོ་རྫས་ནག་ཚོང་འབད་ནི་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ བྱ་ངན་ཚུ་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཁྱིམ་ཚང་དབུལ་ཕོངས་ཚུ་ནང་ ཚ་གྱང་ཅན་ཅིག་སྦེ་ ལུས་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཁྲིམས་སྲུང་འགག་པ་ཚུ་ ཡར་སེང་འགྱོ་མི་དང་ མི་སྡེ་ཁྲིམས་སྲུང་འགག་པ་ དེ་ལས་ པར་ཆས་ལྟ་རྟོག་འབད་མི་ཚུ་གིས་ དྲག་སྤྱོད་ཀྱི་བྱ་ངན་ཚུ་ དུམ་གྲ་ཅིག་ མར་ཕབ་འབད་ཚུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་མ་ཚད་ སྣུམ་འཁོར་དང་ བཟོ་གྲྭའི་ཕྱགས་སྙིགས་ དེ་ལས་ ཕྱགས་སྙིགས་འཛིན་སྐྱོང་ལེགས་ཤོམ་མེད་མི་ལུ་བརྟེན་ ཨོ་ཛ་མ་གཙང་ཆུ་དང་ རླུང་གི་སྤུས་ཚད་གཉིས་ཆ་ར་ལུ་ ཉེན་ཁ་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ ཤེས་རིག་གི་སྤུས་ཚད་དང་ གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ དེ་ལས་ སྡོད་ཁྱིམ་གྱི་ཐད་ཁར་ ཕྱུགཔོ་དང་ དབུལ་ཕོངས་ཀྱི་བར་ན་ ཁྱད་པར་སྦོམ་སྦེ་ར་ ལུས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མི་རྒྱུ་སྟོབས་ཅན་ཚུ་གིས་ སྒེར་གྱི་སྨན་ཁང་དང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་སློབ་གྲྭ་ཚུ་ནང་ འཛུལ་སྤྱོད་འབད་ཚུགས་དོ་ཡོད་རུང་ གཞན་མི་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ མི་མང་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ལུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འཐོབ་ཚུགས་པ་ལཱ་ཁག་བཏང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ཁྲོམ་སྡེ་གིས་ཁྲལ་དང་ཆོག་ཐམ་ དེ་ལས་ ཞི་བའི་ཐོ་བཀོད་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཡོངས་འབྲེལ་ཐོག་ལས་ ཞབས་ཏོག་ཚུ་ བྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འཕྲུལ་རིག་ལྟེ་བ་དང་ མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ལཱ་འབད་སའི་ས་གོ་ཚུ་ འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ འཕྲུལ་རིག་དང་ དངུལ་འབྲེལ་ དེ་ལས་ གསར་གཏོད་བཟོ་གྲྭ་ཚུ་ནང་ འགོ་བཙུགས་མི་ཚུ་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སན་ཊོ་ཌོ་མིང་གོ་འདི་ རྒྱལ་རབས་དང་དེང་སང་གི་གནས་སྟངས་ཚུ་ གཅིག་ཁར་འཛོམས་སའི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ཨིནམ་ད་ འདི་གིས་ ཌོ་མི་ནིཡན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་གི་སེམས་ཁམས་དང་ སེམས་ཀྱི་པར་རིས་ཚུ་ གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་སྟོནམ་ཨིན་མས། 

**རྒྱབ་རྟེན་ཐོ།**

༡) ཝི་ཡར་ཌ་ ཨེཆ་ཇེ་ (གནམ་ལོ་མེད ༡༩༨༢) ཌོ་མི་ནི་ཀན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ།

༢) ཨེ་ཌེལ་མཱན་ ཌི་ཇེ་ (གནམ་ལོ་མེད ༢༠༡༩) ཌོ་མི་ནི་ཀན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཡོད་པའི་ སན་ཊོ་ཌོ་མིང་གོ་གི་ཁྲོམ་ཚོགས་མཐའ་འཁོར་འཛིན་སྐྱོང་སྐོར། དེང་སང་ཁྲོམ་ཚོགས་ཞིབ་འཇུག་ བམ་ཚན་ ༧(༠༡) ཤོག་གྲངས་ ༧༦།

༣) བཱ་རེ་ར་ བི་དང་གུར་སི་ལོ་ཝ་ པི་ ར་བི་ནོ་ཝིཊ་ ཨེས་དང་སུ་མོ་རི་ ཨེཆ་ (གནམ་ལོ་མེད ༢༠༠༧) ཌོ་མི་ནི་ཀན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྟ་བཤལ། ཨེམ་ཨོ་སི་ལས་འགུལ་ཡིག་ཆ།