སིཔཱེན་

**ས་ཁོངས་དང་རྒྱ་ཚད།**ཡུ་རོབ་ཀྱི་ལྷོ་ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཨའི་བེ་རི་ཡཱན་ཕྱོགས་གསུམ་མཚོ་་གླིང་ནང་ཆགས་ཡོད་པའི་ ཨིས་པེན་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རྒྱལ་རབ་ཅན་དང་ ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ དེ་ལས་ དེང་སང་གི་གོང་འཕེལ་ཚུ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། ཧ་ལམ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་མ་༥༠༥,༩༩༠ ཡོད་པའི་ཨིས་པེན་འདི་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་སྦོམ་ཤོས་བཞི་པ་ཨིན། ཕཱརན་སི། པཱོར་ཅུ་གཱལ། ཨེན་ཌོར་ར། དེ་ལས་ ཇིབ་རལ་ཊར་ཚུ་དང་ ས་མཚམས་མཐུད་དེ་ ཤར་དང་ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་ མེ་ཌི་ཊར་ནི་ཡཱན་མཚོ་དང་ བྱང་ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཨེ་ཊ་ལེན་ཊིག་རྒྱ་མཚོ་ཚུ་གིས་ བསྐོར་ར་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

**རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ།**

ཨིསི་པེན་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ མེཌ་རིཌ་འདི་ རྒྱལ་རབས་ལེ་ཤ་དང་ ལག་ལེན་ཡོད་པའི་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ དེང་སང་གི་ ཁྲོམ་ཆེན་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྟེ་བ་ལུ་ཆགས་ཡོད་པའི་ མེཌ་རིཌ་འདི་ནང་ མི་ས་ཡ་༣ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཨིས་པེན་གྱི་ སྲིད་དོན་དང་དཔལ་འབྱོར་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།ཁྲོམ་འདི་ནང་ ལམ་སྲོལ་རྙིངམ་དང་གསརཔ་ཚུ་ སེམས་ཁར་འབབ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་དང་ པ་ལ་ཛ་མེ་ཡོར་ དེ་ལས་ ཨཱལ་མུ་དེ་ན་ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་བཟུམ་གྱི་ རྒྱལ་རབ་ཅན་གྱི་ས་སྒོ་ཚུ་ དེང་སང་གི་བཟོ་རིགས་ལྡན་པའི་ཁྱིམ་དང་ ཁྲོམ་ཚུ་གི་སྦོ་ལོགས་ཁར་ཡོདཔ་ཨིན། མེཌ་རིཌ་ལུ་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ པ་ར་ཌོ་དང་ རེའི་ན་སོ་ཕི་ཡ་ དེ་ལས་ ཐའི་སེན་བོར་ནེ་མི་ཛ་བཟུམ་གྱི་ འཛམ་གླིང་གནས་ཚད་ཀྱི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ཚུ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ བེ་ལཛ་ཀུའེཛ་དང་ གོ་ཡ་ དེ་ལས་ པི་ཀ་སོ་བཟུམ་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་བྲིས་ཡོད་པའི་སྒྱུ་རྩལ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

མེཌ་རིཌ་ལུ་སྤྲོ་བ་ཆེ་བའི་ལས་རིམ་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ལས་གཅིག་འདི་གླིང་ག་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་དང་ ས་རྒྱ་ཆེ་བའི་རེ་ཊི་རོ་གླིང་ག་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྲོ་བ་གཞན་ཡང་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ ནུབ་མོའི་སྤྲོ་བའི་ལས་རིམ་ དེ་ལས་ ཏ་པསི་ཆང་ཁང་དང་ ཕལ་མེན་ཀོ་ལྟདམོ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ཡང་ རྩེད་རིགས་ལུ་དགའ་མི་ཚུ་ལུ་ཡང་སྤྲོ་བ་ཡོདཔ་དང་ འཛམ་གླིང་ནང་ མཐར་འཁྱོལ་ཅན་གྱི་རྐང་རྩེད་སྡེ་ཚན་ཅིག་ཨིན་མི་ རི་ཡལ་མཌིརཌ་འདི་ཡང་ ཁྲོམ་འདི་ནང་ཡོདཔ་ཨིན།

ཨིས་པེན་གཞུང་དང་ རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་གདན་ས་ཅིག་འབདཝ་ལས་ མེཌ་རིཌ་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་ལས་དོན་ནང་ འགན་ཁུར་ལྟེ་བ་ཅིག་འབགཔ་ཨིན། དེ་དང་འབྲེལ་ ལམ་སྲོལ་དང་ གསར་གཏོད་ཚུ་འཛོམས་སའི་ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ ལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ལྟ་སྐོར་འབད་བ་འགྱོ་སའི་ས་གོ་སྤྲོ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་ཡང་ཨིན་པས། 

ཁྲོམ་ཚོགས་ཆེ་བ་གཞན་ཡང་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཚུ་ཡང་ བར་སི་ལོ་ན། བེ་ལེན་ཤི་ཡ། སེ་བ་ཡེལ། བིལ་བའོ་ཚུ་ཨིནམ་ད་ ཁྲོམ་ཚོགས་རེ་རེ་གིས་ ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

**གནས་གཤིས།**

ཨིས་པེན་གྱི་ས་ཆའི་ཆགས་ཚུལ་འདི་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ པའི་རེནསི་དང་ སི་ཡེ་ར་ནི་བ་ཌ་ བཟུམ་གྱི་རི་རྒྱུད་དང་ བྱང་ཁ་ཐུག་ལུ་ སྔོ་ལྗང་ལྡན་པའི་ལུང་ཕྱོགས་ དེ་ལས་ མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡཱན་མཚོའི་མཐའ་མར་ ཉིམ་ཤར་བའི་མཚོའི་མཐའ་མ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། གནམ་གཤིས་འདི་ཡང་ ལུང་ཕྱོགས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ སོ་སོ་སྦེ་འོངམ་ཨིན། ལྷོ་དང་ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་འབདན་ གནམ་དགུན་ལུ་རློན་གཤེར་དང་ གནམ་བྱཱར་ཚ་དྲོད་དང་ ཆརཔ་བཀོན་དྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། བྱང་ཁ་ཐུག་ལུ་ རྒྱ་མཚོ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ན་ཁ་ཐུག་ལུ་སྐམ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།

**བྱུང་རབས།**

ཨིས་པེན་གྱི་བྱུང་རབས་འདི་ ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ རོ་མཱན་གྱི་དབང་ཚད་འོག་བཙུགས་བཙུགསཔ། ཝི་སི་གོ་ཐིག་རྒྱལ་གཞུང་རྒྱལ་ཁབ། དུས་རབས་༨ པའི་ནང་ ཨིསི་ལ་མིཀ་གིས་དབང་དུ་བསྡུ་ནི། དེ་ལས་ ༡༤༩༢ ལུ་ ཀིརིས་ཊེན་གི་རྒྱལ་ཁབ་ལོག་ཁོང་གི་དབང་འོག་ལུ་བཙུགས་ནིའི་དམག་འཐབ་ཚུ་ཨིན་པས། དམག་འཐབ་ཀྱི་ཤུལ་ལས་ ཀེ་ཐོ་ལིག་རྒྱལ་པོ་ ཕར་ཌི་ནཱནཌ་དང་ ཨི་ས་བེ་ལ་གི་འོག་ལུ་གོ་དང་པ་སྦེ་ ཀིརིས་ཊེན་གི་ཨིསི་པེ་ནིཤ་རྒྱལ་ཁབ་འགོ་བཙུགས་ནུག། དུས་རབས་ལས་བཅད་དེ་ ཨིས་པེན་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ སྟོབས་ཤུགས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་མས། ཕཱརན་ཀོ་(སྤྱི་ལོ་༡༩༣༩ ལས་༡༩༧༥) གི་བཀའ་བཙན་དབང་འཛིན་འོག་ལས་ རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོའི་རྒྱལ་བརྒྱུད་དང་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ལུ་འགྱུར་ནུག།

**མི་རློབས་དང་མི་རིགས།**

ཨིས་པེན་གྱི་མི་འབོར་ས་ཡ་ ༤༨ དེ་ཅིག་ཡོད། མི་རིགས་ཀྱི་ཐད་ཁར་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ ཨིས་པེ་ནིཤ་ཨིན་རུང་ འདི་ནང་ལུ་ ཀེ་ཊ་ལཱན་དང་བཱསཀ་ དེ་ལས་ གེ་ལི་ཤི་ཡཱན་བཟུམ་གྱི་མི་རིགས་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འདས་པའི་ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་ཚུ་ནང་ ཕྱི་མི་ནང་སྐྱོད་ལས་བརྟེན་ ལྷོ་ཨ་མི་རི་ཀ་དང་ བྱང་ཨཕ་རི་ཀ་ དེ་ལས་ ཤར་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་ལས་ མི་སྡེ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཡང་འོང་སྟེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

**སྐད་ཡིག།**

ཨིས་པེ་ནིཤ་(ཀཱས་ཊི་ལི་ཡཱན་)འདི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་རྒྱལ་ཡོངས་སྐད་ཡིག་ཨིན་རུང་ ཀེ་ཊ་ལཱན་དང་ བཱསཀ་ དེ་ལས་ གེ་ལི་ཤི་ཡཱན་བཟུམ་གྱི་ལུང་ཕྱོགས་སྐད་ཡིག་ཚུ་ཡང་ ཁོང་རའི་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་སྐད་ཡིག་ཅིག་ཨིན་མས། སྐད་ཡིག་སྣ་མང་འདི་ ཨིས་པེན་གི་ངོ་རྟགས་ནང་ལུ་ གལ་ཆེ་བའི་ཆ་ཤེས་ཅིག་ཨིན་མས།

**ཆོས་ལུགས།**

རོ་མཱན་ཀེ་ཐོ་ལི་ཟམ་འདི་ བྱུང་རབས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ཨིས་པེན་ལུ་ ཤུགས་ཆེ་བའི་ཆོས་ལུགས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཁོང་གི་ལམ་སྲོལ་དང་ ངལ་གསོ་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ འདི་དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨིན་རུང་ ཨིས་པེན་ལུ་ ཆོས་ལུགས་ག་ཅི་ཡང་མ་འབད་མི་ གྱངས་ཁ་མང་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཆོས་ལུགས་གྲངས་ཉུང་འབད་མི་ཡང་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ཡང་ ཁ་ཆེ་དང་ པོརོ་ཊེས་ཊེནཊ་ དེ་ལས་ ཇིའུ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

**ལམ་སྲོལ་དང་གྱོན་ཆས།**

ཨིས་པེན་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ སྒྱུ་རྩལ། བཟོ་རིགས། སྙན་ཆ། དེ་ལས་ རྩོམ་རིག་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། ཨཱན་ཊ་ལུ་ཤི་ཡ་ལུ་ ཕེལེ་མེན་ཀོ་ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་མི་ལས་ སཱལ་བ་ཌོར་ད་ལི་དང་ ཨེན་ཊོ་ནི་གའུ་དི་གི་ལཱ་ཚུན་ཚོད་ ལམ་སྲོལ་གྱི་བརྡ་སྟོན་ཚུ་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་སྟེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རང་ལུགས་ཀྱི་བགོ་ལ་འདི་ ལུང་ཕྱོགས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ཚོས་གཞི་བཀྱག་མདངས་དྲགས། འཚེམ་དྲུབ་འཐུ་འཐུཝ། དེ་ལས་ སྒྲོག་ཐག་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་ དུས་སྟོན་ཚུ་ནང་གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

**རྩེད་རིགས།**

རྐང་རྩེད་འདི་ རྩེད་རིགས་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་ད་ འཛམ་གླིང་ནང་ངོས་འཛིན་ཅན་གྱི་ རི་ཡལ་མ་ཌིཌ་དང་ ཨེཕ་སི་བཱར་སི་ལོ་ནཱ་བཟུམ་གྱི་ སྡེ་ཚན་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིས་པེན་གྱིས་ ཐང་རིལ་དང་ དྲྭ་རིལ་ དེ་ལས་ མོ་ཊར་རྩེད་རིགས་ཚུ་ནང་ཡང་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གླང་འཐབ་རྩེད་རིགས་འདི་ རྩོད་བསྡུར་ཅན་གྱི་རང་ལུགས་རྩེད་རིགས་ཅིག་ཨིན་རུང་ ད་རེས་ནངས་པར་ མར་ཉམས་སུ་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

**གཞུང་སྐྱོང་དང་སྲིད་ལུགས།**

ཨིས་པེན་འདི་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོའི་རྒྱལ་བརྒྱུད་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་པོ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ད་ ད་རེས་ རྒྱལ་པོ་ཕི་ལིཔ་༦ པ་ཨིནམ་ད་ བློན་ཆེན་གྱིས་ གཞུང་གི་དབུ་ཁྲིད་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨིས་པེན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་ (ཀོར་ཊེས་ཇེ་ནེ་ར་ལེས་)ནང་ ཀོང་གེརེསི་གི་འཐུས་མི་དང་ ཁྲིམས་བཟོ་ཚོགས་སྡེ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རང་སྐྱོང་ས་ཁོངས་༡༧ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ ས་གོ་རེ་རེ་ལུ་ རང་སྐྱོང་གཞུང་གི་གནས་རིམ་མ་འདྲཝ་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།

**དཔལ་འབྱོར།**

ཨིས་པེན་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་སྟངས་སྦོམ་ཤོས་༡༥ པ་ཨིནམ་ད་ དེ་ནང་ ལྟ་བཤལ། སྣུམ་འཁོར། སོ་ནམ། བཟོ་གྲྭ། དེ་ལས་ ཞབས་ཏོག་ཚུ་ གཙོ་བོར་བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྤྱི་ལོ་༢༠༠༨ ལུ་ དངུལ་འབྲེལ་གྱི་དཀའ་ངལ་བྱུང་པའི་སྐབས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ གདོང་ལེན་བྱུང་ཡོད་རུང་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རིམ་གྱི་སྦེ་ ཡར་དྲག་སོང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

**ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།**

ཨིས་པེན་འདི་ ཡུ་རོ་པིན་མཉམ་འབྲེལ། ནེ་ཊོ། འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས། དེ་ལས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་པ་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་ འཐུས་མི་ཅིག་ཨིན། ཡུ་རོབ་དང་ ལེ་ཊིན་ཨ་མི་རི་ཀ་ དེ་ལས་ མེ་ཌི་ཊེ་ར་ནི་ཡཱན་ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་ནང་ མཐུན་ལམ་སྒྲིང་སྒྲིང་སྦེ་ བདག་འཛིན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

**ལྟ་བཤལ།**

ཨིས་པེན་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ ལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་འགྱོ་སའི་ ས་གོ་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ མི་ས་ཡ་ལས་བཅད་དེ་ བྱུང་རབས་ཀྱི་ས་གོ། མཚོ་འགྲམ། བཞེས་སྒོ། དེ་ལས་ ལ་ཊོ་མ་ཊི་ན་དང་ སཱན་ཕར་མིན་བཟུམ་གྱི་ དུས་སྟོན་ཚུ་ནང་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་ཚོགས་ བར་སི་ལོ་ན། སེ་བའེལ། ག་ར་ན་ཌ་བཟུམ་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཚུ་ནང་ དུས་རབས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལས་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ བཟོ་རིགས་པའི་ཁྱིམ་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་བལྟ་ནི་འཐོབ་པས། 

**མཇུག་དོན།**

ཨིས་པེན་འདི་ ལམ་སྲོལ་རྙིངམ་དང་གསརཔ་གཉིས་སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོད་མི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ རོ་མཱན་གི་གྱང་ཁོག་ཚུ་ དེང་སང་གི་སྒྱུ་རྩལ་དང་གཅིག་ཁར་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། བཞེས་སྒོ་དང་ལམ་སྲོལ་ ཡང་ན་ མཚོ་འགྲམ་གྱི་ཐོག་ལས་ཨིན་རུང་ ཨིས་པེན་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ སྤྲོ་བ་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། 

**རྒྱབ་རྟེན།**