སི་ཡུ་ཌཌ་སན་ཌི་ནོ།

༉ སི་ཡུ་ཌཌ་སན་ཌི་ནོ་འདི་ མ་ན་གུ་ཝ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ ནི་ཀ་ར་གུ་ཝ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ མ་ན་གུ་ཝ་ལས་ བྱང་ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༡༢ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མཚོ་འདི་ ཛོ་ལོཊི་ལཱན (Xolotlán) གི་ལྷོ་ཕྱོགས་མཚོའི་མཐའ་མར་ཆགས་ཡོདཔ་དང་ མ་ན་གུ་ཝ་ཁྲོམ་ཆེན་ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཅིག་ཨིན་མས། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ གསརཔ་ཅིག་འབད་རུང་ ས་གནས་འདི་གིས་ མ་ནི་གུ་ཝ་གི་དོན་ལུ་ ཁྲོམ་ཟུར་དང་ འགྲུལ་སྐྱོད་འབད་སའི་ས་ཁོངས་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

སི་ཡུ་ཌཌ་སན་ཌི་ནོ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༩ ལུ་ རང་བཞིན་གྱི་རྐྱེན་ངན་སྦོམ་ཅིག་བྱུང་པའི་ཤུལ་ལས་ གཞུང་འབྲེལ་དུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས་། ཆུ་རུད་འདི་གིས་ མ་ན་གུ་ཝ་ལས་ མི་སེར་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ མཚོ་དང་གཙང་ཆུ་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་པའི་ ཉེན་ཁ་ཅན་དང་ འོང་འབབ་དམའ་བའི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ལས་ གནས་སྤོ་སྟེ་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་བསྒང་ གཞུང་གིས་ གནས་སྤོ་འགྱོ་མི་ མི་རློབས་ཚུ་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བའི་ཕྱི་ཁར་ ས་གནས་གསརཔ་ཅིག་ནང་ སྤོ་བཤུད་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ སི་ཡུ་ཌཌ་སན་ཌི་ནོ་ལུ་འགྱུར་ནུག།

སྤྱི་ལོ་ ༡༩༢༠ དང་ ༡༩༣༠ གྱ་གྲངས་ནང་ ཡུ་ཨེས་ཀྱིས་བར་འཛུལ་འབད་མི་ལུ་ འཐབ་འཛིང་འབད་མི་ རྒྱལ་ཡོངས་རྩ་སྒྱུར་གྱི་དཔའ་བོ་ ཨཱ་གཱས་ཊོ་ སི་ཡུ་ཌཌ་སན་ཌི་ནོ་ (Augusto C. Sandino) གི་མིང་ཐོག་ལས་ ཁྲོམ་འདི་ལུ་རྟགས་མཚན་དང་ སྲིད་དོན་གྱི་གལ་གནད་གཏིང་ཟབ་ཡོདཔ་ཨིན། འགོ་ཐོག་ལུ་ གློ་བུར་གྱི་གཞིས་ཆགས་ས་ཁོངས་ཅིག་སྦེ་ གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ སི་ཡུ་ཌཌ་སན་ཌི་ནོ་ལུ་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་དང་རྩི་ནག་བཏང་མི་ ལམ་དང་གློག་མེ་ དེ་ལས་ ཆུ་གི་ལམ་ལུགས་ཚུ་མེདཔ་ཨིན་པས། དེ་ལས་ རིམ་གྱིས་སྦེ་ གཞི་རིམ་སྒྲིག་འཛུགས་དང་ གཞུང་གི་གྲོགས་རམ་ དེ་ལས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་མཉམ་འབྲེལ་ཚུ་གི་ཐོག་ལས་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་ས་ཁོངས་ལུ་འགྱུར་ནུག།

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༤ ལུ་ སི་ཡུ་ཌཌ་སན་ཌི་ནོ་ལུ་ མི་རློབས་༡༤༠,༠༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་ ཚོད་དཔག་འབད་དེ་ཡོདཔ་ལས་ མ་ནི་གུ་ཝ་ལས་ཁུངས་ནང་ མི་རློབས་ཉུང་ཤོས་ཡོད་པའི་ཁྲོམ་སྡེ་ཅིག་ཨིན་མས། ཁྲོམ་འདི་ནང་ འབྱུང་ཁུངས་དང་ གོང་ཚད་མཐོ་བའི་ སྡོད་ཁྱིམ་གྱི་གདམ་ཁ་ཚུ་ལས་བརྟེན་ ལས་ཁུངས་གཞན་ཚུ་ནང་ལས་ ལཱ་གཡོག་དང་ མི་ཚེའི་གནས་སྟངས་ལེགས་ཤོམ་འཚོལ་མི་ མ་ན་གུ་ཝ་གི་གྲོང་གསེབ་མཐའ་འཁོར་ལས་ གནས་སྤོ་འོང་མི་ཚུ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་ འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མི་སེར་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ཨཱེསི་ཊི་ཟོ (mestizo) ཨིན་རུང་ ས་གནས་ཀྱི་མི་ཁུངས་དང་ ཨེ་ཕཱོ་རོ་གི་རིགས་བརྒྱུད་ཀྱི་བཟའ་ཚང་ཉུང་སུ་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེདཔ་ཨིན་མས། 

ཨེསི་པི་ནིཤ་འདི་ སྐད་ཡིག་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ རོ་མཱན་གྱི་ཡེ་ཤུའི་ལྟ་བ་འདི་ ཆོས་ལུགས་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ར་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ འདས་པའི་ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་ཚུ་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ཚུ་ མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་ ཡར་འཕར་སོང་ནུག། མི་རློབས་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ན་གཞོན་ཚུ་ཨིནམ་དང་ ལོ་ཚད་བར་མ་འདི་ ལོ་ ༢༥ ལས་ཉུངམ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཁྲོམ་འདི་ནང་ ལམ་སྲོལ་ལྟེ་བ་དང་ ན་གཞོན་གྱི་ལས་རིམ་ལེ་ཤ་ཅིག་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ སྙན་ཆ་དང་ ཟློས་གར་ ཞབས་ཁྲ་ དེ་ལས་ གྱང་རྩིག་ཚུ་ལུ་ གཙོ་བོར་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་དང་ གཞུང་མིན་ཚོགས་པ་ཚུ་གིས་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ གནོདཔ་བཀལ་ནི་དང་ སྡེ་ཚན་ནང་བཙུགས་ནི་གི་ ཐབས་ཤེས་ཚུ་བྱིན་ནིའི་དོན་ལུ་ མཉམ་འབྲེལ་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་ ཁྱིམ་ཚང་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ ཐོབ་དབང་མེད་པའི་ ན་གཞོན་ཚུ་ལུ་ཐོ་ཕོག་སྟེ་འདུག

དེ་དང་གཅིག་ཁར་ རང་ལུགས་ཀྱི་དུས་སྟོན་ཚུ་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ཁྲོམ་ཚོགས་དང་ དེང་སང་གི་རྣམ་པ་ལུ་སྦེ་ བརྩི་སྲུང་འབདཝ་ཨིནམ་ལས་ དཔྱེ་འབད་བ་ཅིན་ སཱན་ཕཱརན་སེས་ཀོ་ ཌི་ཨེ་སེས (San Francisco de Asís) བཟུམ་གྱི་ རྒྱབ་སྐྱོར་པ་གི་དུས་སྟོན་ཚུ་ ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་འགྲུལ་བསྐྱོད་དང་ཞབས་ཁྲ་ དེ་ལས་ སྙན་ཆ་ཚུ་གི་ཐོག་ལས་ བརྩི་སྲུང་འབདཝ་ཨིན། ལམ་སྲོལ་གྱི་ལས་རིམ་ནང་ལུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ དེང་སང་གི་ ནི་ཀ་ར་གུ་ཝ་གི་སྙན་ཆ་དང་ ཁྲོམ་ལམ་གྱི་གློག་བརྙན་ཁང་ དེ་ལས་ མི་སྡེ་དྲང་བདེན་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་མི་ སྒྱུ་རྩལ་འགྲེམས་སྟོན་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས།

ཤེས་རིག་གི་ཐད་ཁར་ མི་མང་སློབ་གྲྭའི་ལམ་ལུགས་འདི་གིས་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་ལུ་ ཞབས་ཏོག་བྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ མི་རློབས་མང་དྲག་མི་དང་ སློབ་དཔོན་མ་ལང་མི་ དེ་ལས་ ཐོན་སྐྱེད་ཚད་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེད་མི་ཚུ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་ འབྱུང་དོ་ཡོད་རུང་ རྒྱལ་ཡོངས་སྐུལ་བསྒྲགས་ལས་བརྟེན་ འབྲི་ལྷག་ཤེས་ཡོན་གྱི་གནས་ཚད་འདི་ མཐོ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ འདས་པའི་ལོ་ཚུ་ནང་ སློབ་གྲྭ་བཞག་མི་གི་གནས་ཚད་འདི་ མར་ཕབ་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། འཕྲུལ་རིག་སློབ་གྲྭ་དང་ མི་སྡེ་མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ བཟོ་བསྐྲུན་དང་འཕྲུལ་རིག་ དེ་ལས་ བརྡ་དོན་འཕྲུལ་རིག་ཚུ་ནང་ ལག་རྩལ་སྦྱོང་བརྡར་ཚུ་ བྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

སི་ཡུ་ཌཌ་སན་ཌི་ནོ་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ ལུགས་མཐུན་མིན་པའི་ཚོང་འབྲེལ་དང་ བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་ མི་མང་ལས་སྡེ་གི་ལཱ་གཡོག་དང་ ཞབས་ཏོག་བཟོ་གྲྭ་ཚུ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མ་ན་གུ་ཝ་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོདཔ་ལས་ མི་སེར་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ཉིན་བསྟར་བཞིན་དུ་ བཟོ་གྲྭ་དང་ཚོང་ཁང་ ཡང་ན་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ནང་ ཡིག་ཚང་ཚུ་ནང་ ལཱ་འབད་བར་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཁྲོམ་ལམ་གྱི་ཚོང་པ་དང་ འཕྲུལ་ཆས་བཟོ་མི་ ཐགས་འཐག་མི་དང་ཤིང་བཟོ་བོ་ དེ་ལས་ ཟ་འཐུང་བཙོང་མི་ཚུ་ ཁྲོམ་དང་ཁྲོམ་ལམ་གྱི་ཟུར་ཁར་ ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་འདི་ ཧེ་མ་དང་ཕྱདཔ་ད་དེ་ཅིག་ར་མེད་རུང་ ཁྲོམ་སྡེ་གི་ཕྱི་ཁའི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ ད་ལྟོ་ཡང་ སོ་ནམ་པ་ཚུ་གིས་ གེ་ཟ་དང་སྲནམ་ཅུམ་ དེ་ལས་ ཚོད་བསྲེ་ཚུ་ ས་གནས་ཀྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལུ་ འཛུགས་སྐྱོང་འབད་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ བྱ་གསོ་སྐྱོང་དང་ སྒོ་ནོར་གྱི་ལཱ་ཚུ་ཡང་ འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།  ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་བཟའ་ཚང་འཐུས་མི་ཚུ་ལས་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཡུ་ཨེས་དང་ ཀོསི་ཊ་རི་ཀ་ དེ་ལས་ ཨིསི་པེན་ཚུ་ནང་ དངུལ་བཏང་མི་ཚུ་ ཁྱིམ་གུང་པ་མང་ཤོས་ཅིག་ལུ་ འོང་འབབ་ཀྱི་ཐོན་ཁུངས་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པས། མ་དངུལ་འདི་ཚུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ ཤེས་རིག་དང་ཁྱིམ་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་ དེ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་ཆུང་བ་འགོ་བཙུགས་ནིའི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

སི་ཡུ་ཌཌ་སན་ཌི་ནོ་ལུ་ ཁྲོམ་ཚོགས་རྒྱ་སྐྱེད་དང་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ ཡར་དྲག་གཏང་ནིའི་ནང་ ལམ་སྦོམ་ཚུ་རྩི་ནག་གཏང་ནི་དང་ ཁྲོམ་སྡེའི་སྨན་ཁང་གསརཔ་རྐྱབ་ནི་ འཐུང་ཆུའི་མཐུན་རྐྱེན་རྒྱ་སྐྱེད་འབད་ནི་ དེ་ལས་ གློག་མེ་གི་རྒྱུན་ལམ་ཚུ་ ཡར་དྲག་གཏང་ནི་ཚུ་ཨིན་པས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ མི་མང་སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་ལམ་ལུགས་ཡར་དྲག་འགྱོ་སྟེ་ ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ མ་ན་གུ་ཝ་དང་ ཉེ་འདབས་ཀྱི་ཁྲོམ་སྡེ་ཚུ་དང་ བཱསི་གི་ལམ་མངམ་སྦེ་ མཐུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྡོད་ཁྱིམ་གོང་འཕེལ་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ གཞུང་གིས་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་མི་ འོང་འབབ་དམའ་བའི་སྡོད་ཁྱིམ་ཚུ་གིས་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་ས་ཆའི་གནས་སྟངས་འདི་ འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ལས་འགུལ་ཚུ་ནང་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ སློབ་གྲྭ་དང་གསོ་བའི་ལྟེ་བ་ དེ་ལས་ གླིང་ག་བཟུམ་གྱི་ གཞི་རྟེན་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ ཚུདཔ་ཨིན་པས། ཨིན་རུང་ ལུགས་མཐུན་མིན་པའི་གཞིས་ཆགས་ཚུ་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཆུ་རུད་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ཡོད་པའི་ ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ མི་སེར་ཚུ་ ཉེན་ཁ་ཅན་གྱི་གནས་སྟངས་ནང་ གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

གཅིག་འདི་ ན་གཞོན་ལཱ་གཡོག་མེད་མི་ལུ་ གདོང་ལེན་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ གཞུང་མིན་ཚོགས་པ་དང་ གཞུང་གི་ལས་རིམ་ཚུ་གིས་ ལག་རྩལ་སྦྱོང་བརྡར་དང་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལས་རིམ་ དེ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་ཆུང་བ་ཚུ་གི་ སྐྱིན་འགྲུལ་ཚུ་ ཡར་སེང་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་མ་ཚད་ འཕྲུལ་རིག་ལག་ལེན་འཐབ་ཐངས་འདི་ ཡར་དྲག་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་དང་ སློབ་གྲྭ་ཚུ་ནང་ གློག་རིག་བརྟག་དཔྱད་ཁང་དང་ ཡོངས་འབྲེལ་གྱི་ཟ་ཁང་ཚུ་ ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ འཕྲུལ་རིག་གི་དབྱེ་བ་འདི་ གོ་སྐབས་འདྲ་མཉམ་གྱི་དོན་ལུ་ གདོང་ལེན་ཅིག་སྦེ་ར་ ལུས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

**རྒྱབ་རྟེན་ཐོ།**

༡) ཤྲོ་ཌར་ ཨེམ་ཇེ་ (གནམ་ལོ་མེད ༢༠༠༧) མི་སྡེ་དྲན་ཤེས་དང་ཐབས་བྱུས། སྤྱི་ལོ་༡༩༢༧ལས་༡༩༣༢གི་བར་ན་ སན་ཌི་ནོ་ངོ་རྒོལ་གྱི་སྐབས་ལུ་ ནི་ཀ་ར་གུ་ཝ་ལུ་ གནམ་གྲུའི་དམག་འཁྲུག། རྒྱལ་སྤྱིའི་བྱུང་རབས་བསྐྱར་ཞིབ། བམ་ཚན ༢༩(༣)།

༢) བུརུཀ་སི་ ཌི་སི་ (གནམ་ལོ་མེད ༡༩༩༨) སྤྱི་ལོ་༡༩༢༦ལས་༡༩༣༤གི་བར་ན་ སན་ཌི་ནོ་ལུ་བྱུང་སྟེ་ཡོད་པའི་ངོ་བརྒལ། ཀོན་ནེག་ཊི་ཀཊ་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ།

༣) སི་ཡ་ར་ཀོཝ་སི་ཀི་ ཨར་ཇེ་ (གནམ་ལོ་མེད ༢༠༡༢) སན་ཌི་ནོ་གི་གཞུང་རྒོལ་དང་སྲིད་དོན་རྩུབ་སྤྱོད་ཀྱི་གནས་སྟངས། སྤྱི་ལོ་༡༩༥༦-༡༩༧༩། མཁས་དབང་གི་ཞིབ་འཇུག་རྩོམ་ཡིག་ཡུ་སི་ཨེལ་ཀེ།