open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
དབང་འདུས་རྩེ་ལྷ་ཁང་།

**དབང་འདུས་རྩེ་ལྷ་ཁང་ཆགས་རབས།**

དབང་འདུས་རྩེ་ལྷ་ཁང་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འཁོར་ལོ་བསྒྱར་བའི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཐིམ་ཕུག་གི་མངའ་འོག་ལུ་ཡོད་པའི་ ཀ་ཝང་རྒེད་འོག་ནང་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཡ་མཚན་ཆེ་བའི་ལྷ་ཁང་འདི་མཇལ་ནིའི་དོན་ལུ་ དད་འདོད་ཅན་གྱི་མེ་སེར་ཕོ་མོ་ཚུ་གིས་ བདེ་ཆེན་ཕོ་བྲང་ལས་ཡར་གྱེན་འཛེགས་ཏེ་ དུས་ཡུན་སྐར་མ་ ༣༠ དེ་ཅིག་འགྱོཝ་ད་ ལྷ་ཁང་ལུ་ལྷོད་ཚུགསཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ས་གནས་གཞན་ཁ་ལས་འགྱོ་ནིའི་དང་འདོད་ཡོད་རུང་ གཟི་ལུང་ཁ་དང་སངས་རྒྱས་སྒང་ཚུ་ལས་ཡང་ འགྱོ་སའི་ལམ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ལྷ་ཁང་དང་རྫོང་གཞིས་ཚུ་མང་ཤོས་ར་སྔོན་བྱོན་དགེ་བ་གོངམ་ཚུ་གིས་ ལུང་བསྟན་དང་བསྟུན་ཏེ་བཞེངས་གནང་མི་ཙང་ཙ་ཨིན་མས། དེ་བཟུམ་སྦེ་དབང་འདུས་རྩེ་ལྷ་ཁང་ཡང་དད་པའི་ས་བོན་ (གནམ་ལོ་མེད་ ༢༠༡༣ ཤོག་གྲངས་ ༢༡༧) དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ "ཟབ་དོན་ལྷུན་གྲུབ་རྩེའམ་དབང་འདུས་རྩེ་ལྷ་ཁང་འདི་ སྤྱ་ལོ་ ༡༧༡༥ ལུའམ་རབ་བྱུང་ ༡༢ པའི་ཤིང་ལུག་ལོར་ སྡེ་སྲིད་ཁྲི་རབས་བརྒྱད་པ་སྡེ་པ་རྒྱ་བོའམ་འབྲུག་རབ་རྒྱས་ཀྱི་དབུ་བླ་ མཁས་གྲུབ་བསྟན་འཛིན་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་བཞེངས་གནང་ནུག།" ཟེར་ཨིན་པས། ཨིན་རུང་  ལྷ་ཁང་གི་ཁྱིམ་ཐོག་དང་ལྡེབས་རིས་ དེ་ལས་ཐང་ཀ་ཚུ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ གི་ལོ་ལུ་ རླུང་འཚུབ་ཀྱི་གནོད་སྐྱེན་བཀལ་ཡོདཔ་པའི་ཤུལ་ མཇུག་ར་ ༢༠༢༠ གི་ལོ་ལུ་ ལོག་ཉམས་བཅོས་འབད་གནང་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

ཤུལ་ལས་ དབང་འདུས་རྩེ་ལྷ་ཁང་འདི་ ཐིམ་ཕུག་རྫོང་དཔོན་ཚུ་དང་སྡེ་སྲིད་ཚུ་གིས་བཞུགས་གནས་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཞབས་དྲུང་སྤྲུལ་སྐུ་གི་བཞུགས་གནས་ལུ་ཡང་གྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ ཞབས་དྲུང་ཐུགས་སྤྲུལ་དང་པ་ འཇིགས་མེད་གྲགས་པ་མཆོག་ ཞིང་ལུ་མ་གཤེགས་པའི་ཧེ་མ་དབང་འདུས་རྩེ་ལུ་བཞུགས་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས། དེ་གི་ཤུལ་ལས་ འབྲུག་གི་སྡེ་སྲིད་ཁྲི་རབས་ ༣༢ པ་དང་ ༣༦ པའི་ཁྲི་ཐོག་ལུ་བྱོན་མི་ སྡེ་སྲིད་ཆོས་སྐྱིད་རྒྱ་མཚོ་ཡང་དབང་འདུས་རྩེ་ལུ་བཞུགས་ཏེ་གཤགས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཐིམ་ཕུག་རྫོང་དཔོན་ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་སྒེར་གྱི་བཞུགས་གནས་སྦེ་ཡང་སྡོད་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས།

དབང་འདུས་རྩེ་ལྷ་ཁང་འདི་ནང་ལུ་ དད་ཅན་གྱི་མི་སེར་ཚུ་གིས་སྐྱབས་འཚོལ་སའི་ནང་རྟེན་ཚུ་ཡང་ སྤྱིར་བཏང་ ལྷ་ཁང་དང་རྫོང་གཞིས་ཚུ་ནང་ལུ་ གདན་ས་བཅགས་གནང་མི་དང་ལུང་བསྟན་གནང་མི་ དེ་ལས་ས་གནས་འདི་ཁའི་གནས་བདག་ཚུ་གི་སྐུ་འདྲ་ཚུ་བཙུགས་སྲོལ་ཡོདཔ་བཟུམ་སྦེ ལྷ་ཁང་གི་འོག་ཐོག་ལུ་ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་ སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་དང་  དེའི་གཡས་ཧོངས་ལས་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་དང་ གཡོན་ལས་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྐུ་འདྲ་ཚུ་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ཚེ་རིང་མ་དང་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ་ དེ་ལས་དཔལ་ཡེ་ཤེས་མགོན་པོའི་སྐུ་འདྲ་ཚུ་ཡང་མཇལ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ལྷ་ཁང་གི་སྟེང་ཐོག་ལུ་ཡོད་པའི་མགོན་ཁང་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྫོང་ཁག་ ༢༠ ག་ཆོས་སྲུང་ག་ར་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ འདི་གིས་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཏེ་ཡོད་པའི་བརྡ་མཚོན་སྟོནམ་ཨིན་མས།

ལྷ་ཁང་འདི་ནང་ལུ་ རང་ཟླ་ ༦ པའི་ཚེས་ ༢༢ ལས་འགོ་བཟུང་སྟེ་ཉིན་གྲངས་ ༩ གི་རིང་ལུ་ཁག་ཆེ་བའི་རིམ་གྲོ་ཚུ་གཏང་སྲོལ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རྒྱལ་པོའི་བསྟན་མདོས། ལྷ་མོའི་བསྟན་མདོས། ཚེ་རིང་མའི་བསྟན་མདོས་དང་ གནས་རྟེན་བཅུ་དྲུག་གི་མཆོག་ག་ཚུ་གནང་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མདོར་བསྡུས་བ་ཅིན་ དབང་འདུས་རྩེ་འདི་འབྲུག་གི་ཆོས་སྲུང་ཡོངས་རྫོགས་བཞུགས་ཏེ་ཡོད་སའི་ལྷ་ཁང་གཅིག་འབདཝ་ལས་ རྩ་ཅན་ཅིག་ཨིན་པས།

**རྒྱབ་རྟེན།**

ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། (གནམ་ལོ་མེད། ༢༠༡༣) *དད་པའི་ས་བོན།* ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

Orientalarchitecture.com. (n.d)  *Wangditse Lhakhang.* Retrived from:
ཚེ་རིང་ཕུན་ཚོགས། (ཕོ་འཁྲབ་རྩེདཔ།)

**འཁྲབ་རྩེདཔ་** **ཚེ་རིང་ཕུན་ཚོགས།                            **

རྣམ་འགྱུར་སྟོན་ནིའི་ནང་མཁས་མཆོག་ཡོད་མི་ འབྲུག་པའི་གློག་བརྙན་ནང་གི་ཕོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་ ཚེ་རིང་ཕུན་ཚོགས་འདི་ ཆུ་ཁ་རྫོང་ཁག་ནང་ལས་ཨིན་མས། ཚེ་རིང་ཕུན་ཚོགས་ཁོ་ར་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༧ གྱི་ལུ་མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་མཐར་འཁྱོལཝ་ཅིག་ འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལུ་འཛུལ་ཞུགས་འབད་ནུག། ཁོ་གི་གློག་བརྙན་གོ་དང་པ་ར་ ཡིད་ཤེས་བཟོ་སྐྲུན་གྱིས་བཟོ་ཡོད་པའི་གློག་བརྙན་ སེང་གེ་དང་དགའ་ལེགསམོ་ཐོན་རིམ་ ༣ པ་ནང་ལུ་ ལྡོག་ཕྱོགས་འཁྲབ་རྩེདཔ་སྦེ་བརྩེས་ནུག། དེ་ཡང་  བཀོད་ཁྱབ་མདོ་ཆེན་ཚེ་འདས་ཚེ་རིང་དབང་རྒྱལ་གྱིས་ གོ་སྐབས་ཅིག་བྱིན་ཡོདཔ་ལས་ ཁོ་གི་སེམས་ལས་བཀའ་དྲིན་དགའ་ཚོར་ནམ་ཡང་མི་བརྗེད་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན་མས། ཁོ་ར་ཆུང་སུ་སྦེ་སྡོདཔ་ད་ ཁོ་རའི་ལྕོགས་གྲུབ་ཚུ་ཕྱི་ཁར་སྟོན་ནིའི་ནང་ གཡང་ཟ་སྟེ་སྡོད་སྡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཁོ་ར་ལུ་ཡོད་པའི་ལྕོགས་གྲུབ་འདི་གདོང་གཟང་སྟེ་ གློག་བརྙན་ཐོག་ལས་སྦེ་ཕྱི་ཁར་སྟོན་པའི་བསྒང་ལས་ འབྲུག་ལུ་ཕོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ལུ་གྱུར་སོ་ནུག། ཚེ་རིང་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་འབྲུག་གི་གློག་བརྙན་ ༥༥ དེམ་ཅིག་ནང་ལུ་བཅའ་མར་གཏོགས་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ གྱི་ལོ་ལུ་ གློག་བརྙན་ཧ་གོ་གནང་སྨེ་ཟེར་མི་ནང་ལས་ འཁྲབ་རྩེདཔ་རྒྱབ་སྐྱོར་པ་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར་ཡང་ཐོབ་ནུག།

ཚེ་རིང་ཕུན་ཚོགས་ཁོ་ར་ འཁྲབ་རྩེདཔ་འབད་ནི་དང་ རྣམ་འགྱུར་སྟོན་ནིའི་ལྕོགས་གྲུབ་རྐྱངམ་གཅིག་མེན་པར་ གློག་བརྙན་གྱི་བཀོད་ཁྱབ་མདོ་ཆེན་སྦེ་ཡང་ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁོ་གིས་ གློག་བརྙན་འགོ་དང་པ་ དབའི་བླ་མ་དཀོན་མཆོག་ཟེར་མི་འདི་བཀོད་ཁྱབ་འབད་དེ་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༥ ལུ་འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པའི་བཀོད་ཁྱབ་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གདམ་འཐུ་ནང་ཚུད་ནུག། 

ཚེ་རིང་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས་ འབྲུག་གི་གསུང་སྐད་ཟེར་ འཁྲབ་རྩེདཔ་བཙན་སྐྱོགས་རྡོ་རྗེ་གིས་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཡོད་པའི་གསུང་སྐད་འགྲན་བསྡུར་གྱི་འཁྲབ་སྟོན་མདོ་ཆེན་སྦེ་ཡང་ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

**རྒྱབ་རྟེན།**

འབྲུག་ས་སྨུག། (༢༠༢༢) གློག་བརྙན་ནུབ་གཅིག། 

འབྲུག་གི་གློག་བརྙན། (༢༠༡༧) ཚེ་རིང་ཕུན་ཚོགས། 

འབྲུག་གློག་བརྙན། (2020) འབྲུག་གི་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་མི།
འཁྲབ་རྩེདཔ་ རྟ་མགྲིན་བསོད་ནམས།

**འཁྲབ་རྩེདཔ་ རྟ་མགྲིན་བསོད་ནམས།**

འབྲུག་གི་ཡོངས་གྲོགས་ཅན་གྱི་འཁྲབ་རྩེདཔ་རྟ་མགྲིན་བསོད་ནམས་ཟེར་མི་འདི་ སྤ་རོ་རྫོང་ཁག་ནང་ལས་ཨིན། ཁོ་རའི་ཨའི་འདི་དར་དཀར་ན་ལས་ཨིནམ་ལས་ ཁོ་རའི་སློབ་གྲ་ཆུང་བ་འདི་ དར་དཀར་སློབ་གྲ་ནང་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ གཙུག་ལག་ཤེས་ཡོན་འདི་ ཁྲིམས་ཀྱི་ནང་ལུ་སྦྱང་བརྩོན་འབད་ནུག། རྟ་མགྲིན་བསོད་ནམས་ཁོ་ར་ཁྲིམས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་སྦྱངས་པའི་མཐའ་མ་ རྒྱལ་གཞུང་ཞི་གཡོག་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཆོས་རྒྱུགས་ཕུལ་ཏེ་ སྤ་རོ་རྫོང་ཁག་གི་ཁྲིམས་མདུན་ནང་ལོ་ངོ་གཉིས་ཕྱག་ཞུ་ནུག། དེ་ལས་ ཞི་གཡོག་ནང་ལས་དགོངསམ་ཞུ་སྟེ་ ཁོ་རའི་སྒེར་གྱི་ཁྲིམས་དོན་ཡིག་ཚང་ཅིག་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ ཁོ་ར་ཁྲིམས་ལྡན་གྱི་ལཱ་ག་ཅི་འབད་དགོ་རུང་འཐུས་ཤོར་མེདཔ་ལས་ འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་དང་འབྲུག་དྭངས་གསལ་རྩོལ་སྒྲུབ་ཚུ་ནང་གི་ཁྲིམས་དོན་གྲོས་བསྟུན་པ་སྦེ་ཕྱག་ཞུཝ་ཨིན་མས།

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ གྱི་ལོ་ལུ་རྟ་མགྲིན་བསོད་ནམས་ཀྱི་འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ ཕོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་སྦེ་འཛུལ་ཞུགས་འབད་ནུག། ཁོ་གི་གློག་བརྙན་འགོ་དང་པ་ གཉིད་ལམ་ནང་གི་ཨ་ཞེ་ཟེར་ འོད་ལྡན་བཟོ་སྐྲུན་པ་གིས་བཟོ་ཡོད་མི་ནང་ལུ་བརྩེས་ནུག། རྟ་མགྲིན་བསོད་ནམས་ཀྱིས་གློག་བརྙན་ ༢༠ དེ་ཅིག་ནང་ལུ་བཅའ་མར་གཏོགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྟ་མགྲིན་ཁོ་ར་འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལུ་འཁྲབ་རྩེདཔ་རྐྱངམ་གཅིག་མེན་པར་ བཀོད་ཁྱབ་མདོ་ཆེན་དང་བཟོ་སྐྲུན་པ་སྦེ་ཡང་ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ གློག་བརྙན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་མཁྱེན་ནོ་ཟེར་མི་འདི་བཀོད་ཁྱབ་འབད་ནུག། རྟ་མགྲིན་བསོད་ནམས་ཁོ་ར་ གློག་བརྙན་ནང་ལུ་རྣམ་འགྱུར་ག་ཅི་བཟུམ་སྟོན་དགོ་རུང་འཐུས་ཤོར་མེདཔ་ལས་ གློག་བརྙན་ཧིང་གཏམ་བང་མཛོད་ཟེར་མི་ནང་ལས་ དགོད་བྲ་སྒྱུར་མི་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསལ་ར་ཡང་ཐོབ་ནུག།

རྟ་མགྲིན་བསོད་ནམས་འདི་ཡོན་ཏན་སྣ་མང་ལྡན་པའི་འཁྲབ་རྩེདཔ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ ཁོ་ལུ་ཁྱད་ཆོས་གཞན་ ཞབས་ཁྲ་བརྩམ་ནི་དང་འཐེན་ནིའི་ནང་ལུ་འདུག། ཁོ་གིས་བརྩམས་ཡོད་མི་ཞབས་ཚུ་མང་ཤོར་ར་ རྒྱལཔོ་དང་རྒྱལ་ཁབ་ལུ་བསྟོད་པའི་གླུ་ཚིག་ཚུ་བཙུགས་ཏེ་རྩམ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྟ་མགྲིན་གྱིས་བརྩམས་ཡོད་པའི་ཞབས་ཁྲ་ སྐུ་པར་ཟེར་མི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་གནམ་མེད་ས་མེད་ཡོངས་གྲགས་འགྱོ་ཡོདཔ་ལས་ མི་དྲག་ཞན་ཆེ་ཆུང་མེད་པར་ག་ར་གིས་དགའ་མི་ཅིག་ཨིན། 

རྟ་མགྲིན་བསོད་ནམས་ཁོ་ར་ ཆོས་སེམས་དང་བྱམ་སེམས་ཅན་གྱི་མི་ངོམ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ ཁོ་གི་ཤ་མ་ཟ་བར་ལོ་ ༡༦ ལངས་ཡོདཔ་དང་ ཁོ་གིས་ཤ་མ་བཞེས་ཟེར་བའི་བརྡ་སྤྲོད་ཚུ་ གློག་བརྙན་མང་ཤོར་ནང་ལུ་ ཁྱབ་སྤེལ་འབད་དེ་ཡོད། རྟ་མགྲིན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ནད་ཡམས་གྱི་སྟབས་མ་བདེ་བར་སྡོད་པའི་དུས་ལུ་ བདེ་སྲུང་ནང་ལུ་འཛུལ་ཞུགས་འབད་དེ ཕྱག་ཞུ་ནུག། འདི་བཟུམ་སྦེ་ ནད་ཡམས་ཀྱི་སྐབས་ལུ་འགྲོ་འགྲུལ་བཀག་སྡམ་འབད་བའི་དུས་ཚེད་ནང་ འབྲུག་མི་ཡོངས་ལུ་ཐུགས་སྤྲོ་བའི་ལས་རིམ་ལེགས་ཤོམ་འབད་ཟེར་མི་འདི་ འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པའི་འཁྲབ་རྩེདཔ་ཚུ་དང་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གྱི་ལས་རིམ་ཅིག་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནུག།

**རྒྱབ་རྟེན།**

འབྲུག་གློག་བརྙན། (༢༠༢༢) འབྲུག་གི་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་མི། www.facebook.com

འབྲུག་གསར་ཤོག། (༢༠༢༢) རྟ་མགྲིན་བསོད་ནམས་འབྲུག་གི་ཕོ་འཁྲབ་རྕེདཔ།
ལོ་འབག།

**ལོ་འབག།**

ལོ་འབག་འདི་ ཧཱ་དང་སྤ་རོ་གི་མི་སེར་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཉིནམ་གནམ་མེད་ས་མེད་ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་ཨིན་མས། རང་ཟླ་ ༡༠ པའི་ཚེས་ ༢༩ ལས་རང་ཟླ་ ༡༡ པའི་ཚེས་ ༡ ཚུན་ཚོད་ ཧཱ་དང་སྤ་རོ་རྫོང་ཁག་གཉིས་ནང་ལུ་ ཨ་རྟག་ར་ བརྩི་སྲུང་ཞུ་ནི་ཡོད་མི་ལོ་འབག་འདི་ ཁོང་གི་དོན་ལུ་ ལོ་གསར་བཟུམ་ཅིག་ཨིན་མས། ལོ་འབག་ཟེར་མི་འདི་ ལོ་རྙིངམ་འདི་ ནཝ་ཚཝ་ག་ནི་ཡང་མེད་པར་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་མཐར་བསྐྱལ་བ་གིས་མ་ཚད་ དེ་བཞིན་དུ་ ལོ་གསརཔ་གི་ནང་ལུ་ ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཏོག་ཏོ་སྦེ་འོང་བའི་རྟེན་འབྲེལ་ལུ་ཨིན་མས། དེའི་སྐབས་ལུ་ མི་ཚུ་གིས་འདས་པའི་ལོའི་ནང་ ཆར་ཆུ་དུས་ལུ་འབབ་ ལོ་ཕྱུགས་རྟག་ཏུ་ལེགས་ མི་ལུ་ན་ཚ་མེད་ ནད་ཡམས་མུ་གེ་ཞི་སྟེ་ ཐུགས་རྗེས་གཟིགས་པའི་དགའ་ཚོར་ལུ་སྦེ་ རང་གི་ཡུལ་ལྷ་དང་ཀླུ་ཚུ་མཆོད་ནི་དང་། གླུད་བཞེངས་ཏེ་ ལོ་གསརཔ་དེ་ནང་འབྱུང་སྲིད་པའི་ན་ཚ་དང་རྐྱེན་བར་ཆད་ཚུ་ཡང་འབག་སོང་ཟེར་ བཤགས་གཏངམ་ཨིན་མས། 

ལོ་འབག་གི་སྐབས་ལུ་ ཁྱིམ་གཅིག་གི་བཟའ་ཚང་ཚུ་ ས་གནས་ག་ཏེ་ཡོད་རུང་ ཕ་ཁྱིམ་ནང་ལུ་འཛོམས་ཏེ་ མཛར་ཅུམ་ཟ་ནི་དང༌། དེ་ གིས་ཡང་མ་ཚད་པར་ ལོ་འབག་གི་ཉིནམ་ལུ་ མི་དབང་མངའ་བདག་རྒྱལ་པོ་དང་སྐུ་འཁོར་ལྷན་རྒྱས། དེ་ལས་ འབྲུག་གི་མི་སེར་ག་ར་ དགའ་བ་དང་སྐྱིད་པའི་ངང་ལུ་བཞུགས་པ་གིས་མ་ཚད་ སྐུ་ཚེ་ཞབས་པད་བརྟན་བཅུག་ཟེར་བའི་སྨོན་ལམ་ཚུ་བཏབ་ཨིན། དེ་ལས་  ཧཱཔ་ཚུ་གིས་ ནངས་པ་ལོ་འབག་ཨིན་པ་ཅིན་ ད་རིས་ཕྱི་རུ་ལས་ར་ རྒྱ་རེད་ཕྱེ་དང་ལོམ་གྱིས་ ཧོན་ཏོས་ཚུ་བཟོཝ་ཨིན། ཧོན་ཏོས་འདི་ ཧཱཔ་ཚུ་གི་ཟས་རྡིག་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་། ཉིནམ་ད་རིས་ལས་ར་ ཧོན་ཏོས་བཟོ་དགོ་མི་འདི་ རང་གི་གཉེན་ཉེཝ་ས་ཐག་རིང་སར་སྡོད་མི་ཚུ་ལུ་བསྐྱལ་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ ལོ་འབག་གི་དུས་ཚོད་ནང་ལུ་ རང་གི་ཁྱིམ་ནང་ལུ་མི་ཅིག་ཤི་སོ་པ་ཅིན་ ལོ་འབག་འདི་བརྩི་སྲུང་ཞུ་ནི་མེདཔ་ཨིན།  ལོ་འབག་གི་དུས་ཚོད་ནང་ལུ་ ལཱ་ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་ཡོད་དེ་ར་འབད་རུང་ རྒྱབ་ཁར་བཀོ་བཞག་སྟེ་ངལ་འཚོ་སྦེ་སྡོདཔ་ཨིན། ཉིནམ་འདི་ཁར་ ས་ཕྱོགས་གཞན་ཁར་ཡོད་མི་ ཕམ་དང་སྤུན་ཆ་ ཁྱིམ་ཚང་གཉེན་ཉེཝ་ཚུ་ག་ར་ རང་གི་གཡུས་ཁར་འོངས་སྦེ་ གཅིག་ཁར་འཛོམས་ཏེ་ ཉིནམ་འདི་གནམ་མེད་ས་མེད་སྤོ་བ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་བཟོཝ་ཨིན། 

དེ་ལས་ གཡུས་ཁ་གི་ཕོ་སྐྱེས་ཚུ་གིས་ ལོ་འབག་གི་ཉིནམ་འདི་ལུ་ མདའ་དང་ཁུ་རུ་ལ་སོགས་པ་ རང་ལུགས་ཀྱི་རྩེདམོ་གཞན་ཚུ་ཡང་བརྩེ་ནི་ཡོདཔ་དང་ ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་ རྩེདམོ་རྩེ་ས་ལུ་ ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་ཤེས་མི་ཚུ་གིས་ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་ ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་མ་ཤེས་མི་ཚུ་གིས་ ཇ་ཆང་ཚུ་བསྒྲིགས་ཏེ་བསྐྱལཝ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ ཉིན་མར་རྩེདམོ་བརྩེས་པའི་ཕྱི་རུ་ ཕོ་མོ་ག་ར་གནསཔོ་གཅིག་གི་ཁྱིམ་ནང་ལུ་ ག་ར་དགའ་དགའ་སྤོ་བའི་སྒོ་ལས་ དྲོ་པ་ཚུན་ཚོད་ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་སྟེ་སྡོདཔ་ཨིན་མས། 

**རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།**

*འབྲུག་གི་དངོས་་མེད་ལམ་སྲོལ.* (༢༠༡༥).

Dorji, J. (2009). Lomba:The New Year in Paro  Style.In Proceeding of the Fifth Colloquium on Tangible & Intangible  Cultural Heritage,II. Paro.

samten. (n.d.). *archaryasamten* . Retrieved  from  pot.com.
མགོནམ་རྡོ་རྗེ།

**དགོད་བྲ་སྒྱུར་མི་ མགོནམ་རྡོ་རྗེ།** 

སྤ་རོ་སྲོས་ལས་ཨིན་མི་མགོནམ་རྡོ་རྗེ་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་དགོད་བྲ་སྒྱུར་མི་སྐད་ཅན་མིང་ཅན་ཅིག་ཨིན། ཁོ་ར་སློབ་གྲྭ་ནང་འགྱོ་སྟེ་ ཤེས་ཡོན་ལྷབ་སྦྱང་འབད་བའི་ཉམས་མྱོང་མེད་རུང་ ཁོ་ར་ཆུང་ཚེ་མའི་བསྒང་ལས་གཡུས་ཁར་སྡོད་དེ་ ཁོ་རའི་ཕམ་གཉིས་ལུ་ཆ་རོགས་འབད་དེ་སྡོད་ནུག། 

མགོནམ་རྡོ་རྗེ་གིས་གློག་བརྙན་འགོ་དང་པ་ར་ བཀྲ་ཤིས་སྙན་ཆ་གིས་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ཡོད་པའི་གློག་བརྙན་ མགུ་སྐོར་ཟེར་མི་ནང་ལུ་འཁྲབ་རྩེདཔ་ཕུརཔ་ཕྲིན་ལས་ཀྱི་ཚ་བོ་སྦེ་བརྩེས་ནུག། མ་གཞི་མགོནམ་རྡོ་རྗེ་འདི་སྙན་ཆ་སྐྲོག་མི་ཅིག་ཨིན་རུང་ གློག་བརྙན་འདི་ནང་ལུ་འཁྲབ་རྩེདཔ་མ་ལངསམ་ལས་ ཁོ་རའི་ཕོ་རྒནམ་མགོནམ་ཚེ་རིང་གིས་ ཁོ་གིས་འབད་ཚུགས་ཟེར་སླབ་ལས་ ཁོ་ར་གློག་བརྙན་ནང་འཛུལ་ནིའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་ནུག། གློག་བརྙན་ནང་ལུ་མ་འཛུལ་བའི་ཧེ་མ་ མགོནམ་རྡོ་རྗེ་ཁོ་ར་སྙན་ཆ་བསྐྲོག་ནིའི་ནང་ལྕོགས་གྲུབ་ཡོདཔ་ལས་ ཁོ་རའི་ཕོ་རྒནམ་དང་གཅིག་ཁར་ རྒྱལ་གཞུང་འཆམ་དང་ཟློས་གར་ནང་ སྙན་ཆ་སྐྲོག་མི་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་ནུག། དེ་བསྒང་ ཕོ་རྒནམ་མགོནམ་ཚེ་རིང་འདི་འཆམ་རྐྱབ་མི་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་ནུག། མགོནམ་རྡོ་རྗེ་གིས་ འབྲུག་ལུ་ཡོད་པའི་རང་ལུགས་ཀྱི་སྙན་ཆ་མང་ཆེ་ཤོས་ཅིག་བསྐྲོག་ཤེས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

མགོནམ་རྡོ་རྗེ་ཁོ་ར་ དགོད་བྲ་བསྒྱུར་ནིའི་ནང་ལུ་མཁས་མཆོག་འབདཝ་ལས་ འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལས་ དགོད་བྲ་བསྒྱུར་ནིའི་ནང་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར་ཡང་ལེན་ཐེངས་གཉིས་ཐོབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མགོནམ་རྡོ་རྗེ་ཁོ་ར་ གློག་བརྙན་ནང་ལུ་དགོད་བྲ་བསྒྱུར་ནི་ལུ་མཁས་མཆོག་རྐྱངམ་གཅིག་མེད་པར་ བློ་ཟེ་བསྒྱུར་ནི་དང་གསལ་བཤད་འབད་ནིའི་ནང་ལུ་ཡང་ ལྕོགས་གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན། མགོནམ་རྡོ་རྗེ་ཁོ་ར་ ཤེས་ཡོན་སྦྱང་ནིའི་གོ་སྐབས་མ་ཐོབ་རུང་ ཁོ་རའི་ལྕོགས་གྲུབ་ལས་བརྟེན་ ཕྱི་རྒྱལ་ཡུ་ཨེསི་ཨེ་དང་ ཐའེ་ལེནཌ་ལུ་ གློག་བརྙན་བཟོ་བར་དང་ འཁྲབ་སྟོན་སྟོན་པར་འགྱོ་ནི་གོ་སྐབས་ཡང་ཐོབ་སྟེ་འདུག། མགོནམ་རྡོ་རྗེ་ཁོ་ར་ཁ་སླབ་ནི་དང་གསལ་བཤད་འབད་ནིའི་ནང་ལུ་འཇོན་ཐང་ཅན་ཅིག་འབདཝ་ལས་ རྒྱལ་ཡོངས་དུས་ཆེན་གྱི་སྐབས་ལུ་ གསལ་བཤདཔ་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འབྲུག་གི་གསུང་སྐད་དང་འབྲུག་མཁས་འཕགས་ཅན་ཟེར་བའི་གསུང་སྐད་འགྲན་བསྡུར་ཚུ་ནང་གི་ གསལ་བཤདཔ་སྦེ་ཕྱག་ཞུཝ་ཨིན་པས། ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་ མགོནམ་རྡོ་རྗེ་གིས་ འབྲུག་གི་གློག་བརྙན་ ༤༥ དེ་ཅིག་ནང་བཅའ་མར་གཏོགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ གློག་བརྙན་ཚུ་ཡང་བཟོ་སྐྲུན་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ད་རེས་ནངས་པ་་ མགོནམ་རྡོ་རྗེ་གིས་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ཡོད་པའི་གློག་བརྙན་ མི་ཚེ་མིག་གིས་མི་མཐོང་ཟེར་མི་འདི་ གློག་བརྙན་ཁང་ཚུ་ལས་ཕར་སྟོན་པའི་བསྒང་ར་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

**རྒྱབ་རྟེན།**

ཨོ་རྒྱན་ཕུན་ཚོགས་རབས་རྒྱལ། (༢༠༢༢) རབས་རྒྱལ་དང་གཅིག་ཁར་སྲུ་ཇ་བཞེས་པ་བྱོན་ཤོག། yotube.com/c/Drukyelfilms

འབྲུག་གི་གློག་བརྙན། (༢༠༡༧) ཚེ་རིང་ཕུན་ཚོགས།
ཕུརཔ་ཕྲིན་ལས།

**འཁྲབ་རྩེདཔ་ ཕུརཔ་ཕྲིན་ལས།**

ཁ་ལས་ཚིག་གཅིག་ལས་བརྒལ་མ་སླབ་རུང་ འབྲུག་མི་ཡོངས་ཕོཝ་ན་ན་ར་བགའ་བཅུག་མི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་མི་ངོམ་ ཕུརཔ་ཕྲིན་ལས་ཟེར་མི་འདི་ སྤུ་ན་ཁ་རྟ་ལོག་ལས་ཨིན་པས། ཁོ་ར་ ལོ་ན་ཆུང་ཀུ་བསྒང་ལས་ དགེ་སློང་ནང་འཛུལ་ཞུགས་འབད་དེ་ ནང་པའི་གཞུང་ཚུ་སྦྱངས་ནུག། ཁོ་ར་ ཤེས་ཡོན་སྦྱང་ས་ རྟ་ལོག་ནོརབུ་སྒང་མགོན་པ་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ བདེ་ཆེན་ཕོ་བྲང་བཤད་གྲྭ་ནང་ལུ་ལོ་དྲུག། ཐིམ་ཕུག་རྫོང་ནང་ལོ་གཉིས། ཕ་ཇོ་ལྡིངས་དགོན་པ་ལུ་ལོ་དྲུག། དེ་ལས་སེམས་རྟོགས་ཁ་ལུ་ ལོ་གཉིས་སྡོད་ནུག།

ཕུརཔ་ཕྲིན་ལས་ཁོ་ར་ ལོ་ངོ་ ༡༧ དེ་ཅིག་ དགེ་སློ་ནང་སྡོད་པའི་ཤུལ་ལུ་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༦ སྐྱེས་ལོ་ ༣༠ ལངམ་ད་ དགོངས་ཞུ་འབད་དེ་ རྒྱལ་གཞུང་འཆམ་དང་ཟློས་གར་ནང་ལུ་ ཨ་ཙ་ར་གོངམ་སྦེ་ལོ་དགུ་ཕྱག་ཞུ་ནུག། ཁོ་གིས་ ཐིམ་ཕུག་ཚེས་བཅུ་གི་སྐབས་ལུ་ ཨ་ཙ་ར་སྦེ་དགོད་བྲ་བསྒྱུར་ནི་གི་གོ་སྐབས་ཐོབ་ནི་འདི་གིས་ ཁོ་འབྲུག་གི་གློག་བརྙན་ཚོགསཔ་ནང་ལུ་དགོད་བྲ་སྒྱུར་མི་སྦེ་ཐོབ་ཅི་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན་པས། ཕུརཔ་ཕྲིན་ལས་ལུ་ བརྩེ་བའི་བུ་གཞི་གསུམ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

ཕུརཔ་ཕྲིན་ལས་ཀྱིས་འབྲུག་ག་གློག་བརྙན་ཚུ་ནང་ལུ་ མང་ཤོས་ར་དགོད་བྲ་སྒྱར་མི་སྦེ་བརྩེས་ཡོདཔ་དང་ ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོན་ ཁོ་གིས་ འབྲུག་གི་གློག་བརྙན་ ༦༦ དེ་ཅིག་ནང་བཅའ་མར་གཏོགས་ཏེ་འདུག། ཁོ་གིས་ གློག་བརྙན་འགོ་དང་པ་ར་ ལན་ཆགས་ཟེར་མི་ནང་ལུ་བརྩེས་ཏེ་ ཁོ་ལུ་དགོད་བྲ་སྒྱུར་ནི་འདི་ རང་བཞིན་གྱི་རིག་སྟོབས་ཅིག་འབདཝ་ལས་ འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལས་ དགོད་བྲ་སྒྱུར་མི་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར་ལེ་ཤ་ར་ཐོབ་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་།

༡/ གློག་བརྙན་ཤ་དང་སེན་མོ་ནང་ལས་དགོད་བྲ་སྒྱུར་མི་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར།

༢/ གློག་བརྙན་སེམས་ཀྱི་དམ་ཚིག་ནང་ལས་དགོད་བྲ་སྒྱུར་མི་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར།

༣/ གློག་བརྙན་ཕུརཔ་ཕྲིན་ལས་ནང་ལས་དགོད་བྲ་སྒྱུར་མི་དྲག་ཤོས་གསོལ་ར།

༤/ གློག་བརྙན་སེམས་དགའ་བའི་སྟག་ཤར་ནང་ལས་དགོད་བྲ་སྒྱུར་མི་དྲག་ཤོས་གསོལ་ར།

ཕུརཔ་ཕྲིན་ལས་ཁོ་ར་ དགོད་བྲ་བསྒྱུར་ནི་རྐྱངམ་གཅིག་ནང་མཁས་མཆོག་མེན་པར་ གཞན་ཡང་བློ་ཟེ་བསྒྱུར་ནི་དང་བརྩམ་ནི། ཞབས་ཁྲ་བརྩམ་ནི་དང་འཐེན་ནི་ཚུ་ནང་ལུ་ཡང་ལྕོགས་གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་བཟུམ་སྦེ་ སྲུང་བྲི་ནི་དང་བློ་ཚིག་བྲི་ནིའི་ནང་ལུ་ཡང་ མཁས་པ་ཅིག་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ གསལ་བཤད་འབད་ནིའི་ནང་ལུ་ཡང་ མཁས་མཆོག་ཅིག་འབདཝ་ལས་ རྒྱལ་ཡོངས་དུས་ཆེན་གྱི་སྐབས་ལུ་ གསལ་བཤདཔ་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་དང་ འབྲུག་གི་གསུང་སྐད་ཟེར་མི་གསུང་སྐད་འགྲུན་བསྡུར་ནང་ལུ་ཡང་གསལ་བཤད་པ་སྦེེ་ཕྱག་ཞུ་ནུག།

ཁོ་གིས་ ཁོ་རའི་མི་ཚེའི་གནས་སྟངས་དང་ཉམས་མྱོང་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ མིསི་ཊར་པི་ཊི་ (MR.PT) ཟེར་བའི་གློག་བརྙན་འདི་ ཁོ་ར་གིས་ར་བཟོ་སྐྲུན་འབད་དེ་ ཡོདཔ་ཨིན། 

**རྒྱབ་རྟེན།**

འབྲུག་གི་གློག་བརྙན། (༢༠༡༧) ཕུརཔ་ཕྲིན་ལུགས། 

འབྲུག་ས་སྨུག། (༢༠༢༢) འབྲུག་གི་དགོད་བྲ་ཅན།
སྒེར་སྡེ་གོང་འཕེལ།

**སྒེར་སྡེ་གོང་འཕེལ།**

སྒེར་སྡེ་ཟེར་མི་འདི་ གཞུང་དང་འབྲེལ་གཏོགས་མེད་པར་ མི་ངོ་ཅིག་དང་ ཡང་ན་ལས་སྡེ་ཅིག་གིས་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་མི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅིག་ཨིན། (Ben Lutkevich, 2022). Bhutanese Chambers of Commerce and Industry (2021) གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་དང་ལུང་ཕྱོགས། དེ་ལས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་ལས་སྡེ་ཚན་དང་ གཞུང་དང་འབྲེལ་བ་མེན་པའི་ལས་ཁུངས། ཚོང་ལཱ་འབད་མི་ཚུ་ག་ར་ སྒེར་སྡེ་ནང་ལུ་ཚུདཔ་ཨིན་ཟེར་བཤད་དེ་འདུག། 

སྒེར་སྡེ་གོང་འཕེལ་འདི་ཡང་ དུས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། སྒེར་སྡེ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཐོག་ལས་ཕན་ཐོགསཔ་རྐྱངམ་གཅིག་མེན་པར་ གཞན་གོ་སྐབས་ཡང་ལེ་ཤ་བྱིནམ་ཨིན། དེ་ཡང་ Dorji Wangchuk (2020), གིས་བཤད་མི་ནང་ སྒེར་སྡེ་གོང་འཕེལ་གྱིས་ ན་གཞོན་ཚུ་ལུ་གཡོག་གི་གོ་སྐབས་ཡང་བྱིནམ་མ་ཚད་ བཟའ་ཚང་གི་སྲུང་སྐྱོབ་དང་འོང་འབབ་ཚུ་ཡང་བྱིནམ་ཨིན་པས། འདི་བཟུམ་སྦེ་ར་ སྒེར་སྡེ་གོང་འཕེལ་གྱིས་ ཚོང་ལས་ནང་ལས་ཕར་ གསར་གཏོད་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་དང་ གལ་ཆེ་ཤོས་ར་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འོང་འབབ་ཚུ་ ཁ་སྐོང་འབག་འོངམ་ཨིན་པས། ད་རུང་ཡང་ Career Guide (2020) གིས་བཀོད་མི་ནང་ སྒེར་སྡེ་གོང་འཕེལ་གྱིས་ གཡོག་གི་ས་སྟོང་བཟོ་ནིའི་ནང་ འགན་ཁུར་ཚུ་ཧིང་ལས་འབག་སྟེ་ ལཱ་འབདཝ་ཨིན་ཟེར་ཨིན་མས། འདི་ཡང་ སྒེར་སྡེ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ དམིགས་གཏད་འདི་ར་ འོང་འབབ་བཟོ་ནི་འདི་ཨིན་ནི་འདི་གིས་ སྒེར་སྡེ་གོང་འཕེལ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་གལ་ཅན་ཅིག་ཨིན་པས།འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ད་ལྟོ་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་བསྒང་ཨིན་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ འགྲོ་འགྲུལ་དང་ཚོང་བཙོང་སའི་ས་གོ་ཚུ་གི་ གདོང་ལེན་ཚུ་འབྱུངམ་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ Country Partnership Strategy: Bhutan (2018) གིས་བཤད་མི་ནང་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ སྒེར་སྡེ་ཚུ་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི་ལུ་ གདོང་ལེན་སྦོམ་ཤོས་ར་ ཚོང་ཚུ་བཙོང་ནི་གི་ས་གོ་དང་ འཁོར་ལམ་ལེགས་ཤོམ་མེད་མི་འདི་ཨིན་པས། དེ་མ་ཚད་ ང་བཅས་རའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ལས་ ས་གོ་འདི་ནང་དགོ་པའི་རིག་རྩལ་ཅན་གྱི་ལས་མི་མ་ལངས་པའི་གདོང་ལེན་ཚུ་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

**རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།**

Bhutanese Chambers of Commerce and Industry. (2021).  Private Sector Development – The Way Forward. Retrieved from:  

Career Guide . (2020, February  25). Retrieved from What Is the Private Sector? Definition and Examples:  

Country Partnership Strategy:  Bhutan. (2018).Private Sector Assessment. Retrieved from:  

Lutkevich, B. (2022). Private  Sector. Retrieved from:  

Wangchuk, D. (2020, June 6).  Supporting private sector growth for our economic well-being. *Kuensel*.  Retrieved from:  .
འབྲུག་གི་ཞིབ་འཚོལ་ལམ་ལུགས། Research Culture in Bhutan

ཞིབ་འཚོལ་ལམ་ལུགས་ཟེར་མི་འདི་ ཞིབ་འཚོལ་འབད་བའི་སྐབས་སྒྲིག་གཞི་དངསྤྱོད་ལམ། བརྩི་མཐོང་། རེ་འདོད་དང་བསམ་སྤྱོད་ཚུ་ལུ་གོ་ནི་ཨིན་པས། (The Royal Society, n.d.). Thinley Wangdi and Nima Tharchen (2021) གྱིས་འབད་བ་ཅིན་ ཞིབ་འཚོལ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཞིབ་བརྟག་གི་མནོ་ཐངས་དང་ བློ་སྤོབས་གསར་གཏད་འབད་ཚུགསཔ་མ་ཚད་ འདྲི་དཔྱད་ཀྱི་བསམ་སྤྱོད་ཚུ་ ཡར་རྒྱས་གཏང་ཚུགས་ཟེར་ཨིན་པས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ APAARI (2019) གིས་འབད་བ་ཅིན་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ སོ་ནམ་དང་འབྲེལ་བའི་ཞིབ་འཚོལ་ལས་རིམ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༢ ལས་ར་འགོ་བཙུགས་ཡི་ཟེར་ཨིན་པས། ཨིན་རུང་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ལམ་ལུགས་ དེང་སང་ཐོག་ལས་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༣ ལས་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ཚུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ལས་ཚུར་བྱུང་ཡི་ཟེར་ཨིན་པས། ༼Thinley Wangdi and Nima Tharchen, 2021).  འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་བསྒང་ཨིནམ་ལས་ བྱ་བ་ག་ཅི་བཟུམ་འབད་རུང་ གདོང་ལེན་སྦོམ་འབྱུང་མི་ཅིག་ཨིན། འདི་བཟུམ་སྦེ་ ར་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ནང་ལུ་ཡང་ གདོང་ལེན་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ Thinley Wangdi and Nima Tharchen (2021) གྱིས་ སྤྱིར་བཏང་ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་ལུ་ གདོང་ལེན་མང་ཤོས་ར་ སློབ་གྲྭ་ནང་ལུ་བཟུམ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ སློབ་གྲྭའི་བདག་སྐྱོང་དང་ གཙུག་སྡེ་ཚུ་གིས་ རྒྱབ་སྐྱོར་མེད་མི་དང་། ཞིབ་འཚོལ་གྱི་གྲོས་འཛོམས་ཚུ་ཉུང་སུ་ཅིག་འགོ་འདྲེན་འཐབ་མི། དེ་ལས་ སློབ་སྟོན་འབད་དགོཔ་ མང་སུ་འབདཝ་ལས་ དུས་ཚོད་མ་ཐོབ་པའི་དཀའ་ངལ་ཚུ་འབྱུངམ་ཨིན་མས་ཟེར་བཤད་དེ་འདུག། འདི་བཟུམ་སྦེ་ར་ Kezang Sherab and Matthew J. Schuelka (2022) གིས་ཡང་ འབྲུག་ལུ་ཞིབ་འཚོལ་ནང་ གདོང་ལེན་སྦོམ་ཤོས་ར་ ཐད་ཀར་དུ་ མ་དངུལ་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་ བཅའ་སྒྲིག་འབད་ནི་གི་རྒྱབ་སྐྱོར་མེད་མི། དཔེ་མཛོད་ནང་ལས་ རྒྱབ་རྟེན་ཚུ་མ་ཐོབ་པའི་དཀའ་ངལ། དེ་ལས་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་སྦྱོང་བརྡར་ལས་རིམ་ཚུ་ ག་ར་ལུ་ཁྱབ་སྦེ་ མེད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་པས་ཟེར་བཤད་དེ་འདུག། འདི་བཟུམ་སྦེ་ར་ གདོང་ལེན་གཅིག་འདི་ ཡོངས་འབྲེལ་ཐོག་ལས་ལཱ་འབད་ནི་དང་ གློག་རིག་ཡོངས་འབྲེལ་ལག་ལེན་འཐབ་ཐངས་ཚུ་ མ་ཤེས་པའི་དཀའ་ངལ་ཨིན་མས་ཟེར་བཤད་དེ་འདུག།

ཞིབ་འཚོལ་འབད་ནི་འདི་ མ་འོངས་པའི་བུ་བརྒྱུད་ཚུ་ལུ་ ཁག་ཆེ་བའི་གནད་དོན་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ལམ་ལུགས་སྒྲིང་སྒྲི་བཟོ་ཐབས་ལུ་ གཞུང་དང་གཙུག་སྡེ་ཚུ་གིས་ ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དགོཔ་གལ་ཆེ་ནི་མས། འདི་བཟུམ་སྦེ་ར་ Deki C. Gyamtsho, Kezang Sherab and T.W Maxwell (2020) གྱིས་བཀོད་མི་ནང་ ད་རེས་ནངས་པའི་དུས་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ནང་ཕར་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་གོ་བསྡུར་ཞལ་འཛོམས་དང་ གྲོས་བསྡུར་གྱི་ཞལ་འཛོམས་ཚུ་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ཡོད་ཟེར་ཨིན་པས། འདི་བཟུམ་གྱི་ལས་རིམ་ཚུ་ ཞིབ་འཚོལ་གྲུབ་འབྲས་ཅན་དང་ ཁུངས་ལྡན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་འོང་ནིའི་དོན་ལུ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་འབད་དགོཔ་གལ་ཆེ་ནི་ཨིན་མས།

References :

APAARI. (2019, April 23). Story on Enhancing capacities in agricultural research in Bhutan: Retrieved from 

Deki, C. G,. Sherab, K., & Maxwell, T. W.  (2020). Research at the Ro ch at the Royal Univ al University of Bhutan and wa ersity of Bhutan and ways forward . *Journal of Global Research Education*, 167. Vol. 4 issue 2

Schuelka, M. J., & Sherab, K. (2022). The Value of Research Culture. *The Druk Journal*.

Tharchen, N., & Wangdi, T. (2021). Bhutanese school teachers’ perceptions, challenges and percieved benefits in doing research. 993.

The Royal Society. Research Culture: Retrieved from .

**Source** : Dzongkha Development Commission 2022
སངས་རྒྱས་ཇོ་བོ་བྱམས་པ

ལྷ་ཁང་གི་མཚན་བྱམས་པ་ལྷ་ཁང་ཟེར་ཞུ་དགོ་མི་དེ་ཡང་ དེ་ནང་ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་མ་འོངས་པའི་སངས་རྒྱས་ཇོ་བོ་བྱམས་པ་བཞུགས་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ དེ་སྦེ་གསོལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་འདུག། སྐུ་འདྲ་འདི་བཙོང་བཙན་སྒམ་པོ་ཁོ་ར་གིས་བཙུགས་གནང་ཡོདཔ་སྦེ་ཡིད་ཆེ་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེའི་གཡས་གཡོན་ལུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་པ་བཞི་གིས་སྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
འབྲུག་གི་འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ།

འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་ཟེར་མི་འདི་ གཞུང་གི་ཡན་ལག་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་ཡང་ ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་སྡེ་གི་བརྩམས་བཞག་མི་ཁྲིམས་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ གསལ་བརྗོད་འབད་མི་འདི་ལུ་སླབ་ཨིན་མས། 

འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་ལུ་དབྱེ་བ་གཉིས་ཡོད་མི་དེ་ཡང་ བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་དང་། སྲིད་དོན་ཡང་ན་གནས་སྐབས་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་ཟེར་གཉིས་འདུག། བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་ཟེར་མི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་འདི་རྒྱལཔོ་ཡང་ན་རྒྱལམོ་གིས་སྐྱོང་མི་འདི་ ཤུལ་ལས་ཡང་ ཁོང་ཚུ་གི་སྲས་ཡང་ན་སྲསམོ་ཚུ་ ཁྲི་མངའ་གསོལ་འབད་མི་འདི་ལུ་སླབ་ཨིན།

སྲིད་དོན་ཡང་ན་གནས་སྐབས་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་ཟེར་མི་འདི་ མི་ངོམ་སྲིད་འཛིན། བློན་ཆེན། ཡང་ན་བློན་པོ་གང་རུང་ཅིག་ མི་སེར་གྱི་བཙག་འཐུ་འབད་དེ་ གནས་ཡུན་གང་རུང་ཅིག་གི་དོན་ལུ་གཞུང་སྐྱོང་སྦེ་བཀོད་མི་འདི་ལུ་སླབ་ཨིན་མས། (civic, 2009)

འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་གཉིས་ཡོད་ས་ལས་ ང་བཅས་རའི་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ གཉིས་ཆ་ར་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་གི་འོག་ལུ་ ག་ག་ར་ཚུདཔ་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ མི་དབང་མངའ་ཞབས་མཆོག་དང་། འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་གི་དབང་ཚད་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ བློན་ཆེན་གྱིས་གཙོ་པའི་ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་ཚུ་ཨིན་མས། ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་ཟེར་མི་འདི་ བློན་པོ་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ལྷན་ཁག་བཅུ་ཐམ་གྱི་ ངོ་ཚབ་འབད་མི་གི་ཚོགས་སྡེ་ཅིག་ལུ་ སླབ་ཨིན་མས།

འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་འདི་གི་སྲིད་བྱུས་དང་ ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་སྡེ་གི་ཁྲིམས་བཞེངས་མི་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་རྐྱངམ་གཅིག་མེན་པར་ གཞན་མི་ཁག་ཆེ་བའི་ལཱ་འགན་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། བདག་སྐྱོང་དང་འབྲེལ་བའི་ལཱ་འགན་འདི་ཡང་ ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་ཀྱིས་ མི་སེར་བདག་སྐྱོང་གི་ལཱ་ཡར་སེང་རྐྱབ་ནི་ཡང་རྩ་ཁྲིམས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་འབད་ནི། དེ་ལས་ སྲིད་བྱུས་ཀྱི་བཟོ་བཀོད་འདི་ཡང་ ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་ཀྱི་འཆར་གཞི་དང་ གཞུང་གི་སྲིད་བྱུས་ཚུ་ངེས་བརྟན་བཟོ་སྟེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི། དེ་ལས་ དངུལ་འབྲེལ་གྱི་འཆར་དངུལ་ཚུ་གྲ་སྒྲིག་འབད་དགོཔ་ཨིན་མས། (Civic, 2009)

འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་གི་འོག་ལུ་ བདག་སྐྱོང་དང་འབྲེལ་བའི་ལམ་ལུགས་དང་ རང་སྐྱོང་འདུས་ཚོགས་ཟེར་གཉིས་ཚུདཔ་ཨིན་མས། བདག་སྐྱོང་དང་འབྲེལ་བའི་ལམ་ལུགས་ཟེར་མི་འདི་ ཉིནམ་ཨ་རྟག་ར་ ལས་སྣ་ནང་ལུ་ བཅའ་མར་གཏོགས་ནི་དང་ རྒྱལ་ཡོངས་སྲིད་བྱུས་ཚུ་གཅིག་རུབ་ཀྱི་ཐོག་ལས་ལག་ལེན་ནང་བཙུགས་མི་འདི་ལུ་སླབ་ཨིན་མས།

རང་སྐྱོང་འདུས་ཚོགས་ཟེར་མི་འདི་ འགོ་འདྲེན་ག་ཅི་ར་འཐབ་རུང་ ལཱ་འདི་རང་དབང་གི་ཐོག་ལས་ གཞན་མི་དང་འཁྲིལ་མ་དགོ་པར་འབད་མི་ཅིག་ལུ་བཤདཔ་ཨིན། དེ་ནང་ རྩོད་དཔོན་ཡོངས་ཁྱབ་ཡིག་ཚང་། རྒྱལ་གཞུང་ཞི་གཡོག་ལྷན་ཚོགས། རྒྱལ་ཡོངས་མཐའ་འཁོར་ལྷན་ཚོགས། རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་ཚུ་ཡོད་པའི་ནང་ལས་ རྩོད་དཔོན་ཡོངས་ཁྱབ་ཡིག་ཚང་འདི་ ཁྲིམས་དོན་གྲོས་སྟོན་དང་ཁྲིམས་དོན་ངོ་ཚབ་སྦེ་འབདཝ་ཨིན་མས། འདི་ལུ་ ཁྲིམས་དོན་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི། འགོ་བརྩམ་ནི། རྩོན་བཤེར་ཕྱིར་བཏོན་འབད་ནིའི་དབང་ཆ་ཚུ་ཡོདཔ་དང་། འདི་གི་ལོ་བསྟར་སྙན་ཞུ་ཚུ་ཡང་ མི་དབང་རྒྱལ་པོ་དང་བློན་ཆེན་ལུ་ཕུལཝ་ཨིན་མས། (Civic, 2009 ཤོག་གྲངས་ ༥༠)

རྒྱལ་གཞུང་ཞི་གཡོག་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་དམིགས་གཏད་དང་ལཱ་འགན་གཙོ་བོ་ར་ ཞི་གཡོག་འདི་ཕན་ཐོག་ཅན་དང་ནུས་ཤུགས་ཅན་ཅིག་སྦེ་ངེས་བརྟན་བཟོ་ནི། ཞི་གཡོག་ཚུ་གི་བར་ན་ ཐ་དམ་ཚིག་དང་ དྲང་བདེན་ཚུ་ཡང་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་ཐོག་ལས་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི། ཞི་གཡོག་ཚུ་ཚད་འཛིན་འབད་ནི་དང་ ཞི་གཡོག་གི་ལཱ་འབད་ཐངས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཚུ་ལུ་བལྟ་སྟེ་ ལཱ་བཀོད་རྐྱབ་ནི། དེ་ལས་ གོ་གནས་ཡར་སེང་འབད་ནི་དང་ མི་མང་ཞབས་ཏོག་ཡར་སེང་འབད་ནི་ཚུ་ཨིན་མས། Civil Service Commission 

**རྒྱབ་རྟེན།**

The Royal Education Council. (2009). *Bhutan Civics*. Paro, Bhutan: The Royal Education Council.

Civil Service Commission. (n.d). Retrieved from      



Politic of Bhutan. (n.d). Retrieved from
འཇིགས་མེད་དངོས་གྲུབ།

འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལུ་ འཁྲབ་རྩེདཔ་ཡོདཔ་རྐྱངམ་གཅིག་གིས་ གློག་བརྙན་ལེགས་ཤོམ་འགྱོ་བའི་དཔེ་མེདཔ་ལས་ སྐད་འཐེན་མི་ཡང་དགོཔ་ངེས་བདེན་ཨིན། དེ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལུ་ སྐད་འཐེན་མི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ལེ་ཤ་ཡོད་པའི་གྲས་ལས་ གཅིག་འཇིགས་མེད་དངོས་གྲུབ་ཨིན། འཇིགས་མེད་དངོས་གྲུབ་འདི་ མོང་སྒར་རྫོང་ཁག་ནང་སྐྱེས་ནུག། འཇིགས་མེད་དངོས་གྲུབ་འདི་ འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལུ་ སྐད་འཐེན་མི་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༦ གི་ལོ་ལུ་ ནོར་གླིང་སྒྲ་དབྱངས་ཀྱི་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ཡོད་པའི ཞབས་ཁྲ་རྟེན་འབྲེལ་བཟངམོ་ཟེར་མི་དེ་འཐེན་ནུག། ཞབས་ཁྲ་དེ་ འབྲུག་གི་གཡུས་ཚན་མཐའ་དབུས་མེད་པའི་ནང་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་སོང་ནུག། འཇིགས་མེད་དངོས་གྲུབ་ལུ་ གཞན་གྱིས་ཡིད་ཆེས་བསྐྱེད་ཚུགསཔ་དང་ བློ་གཏད་ཚུགས་པའི སྐད་ཀྱི་གཞི་དང་སྐད་ཀྱི་སྤུད་ཚད་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཁོ་རའི་ སྐད་འཐེན་ནིའི་ལྕོགས་གྲུབ་འདི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་རིང་ལུ་ གློག་བརྙན་ནང་ལུ་ཞབས་ཁྲ་གཅིག་སྟོང་ལྷགཔ་ཅིག་འཐེན་ཏེ་འདུག། དེ་སྦེ་ གློག་བརྙན་ནང་ལུ་ ཞབས་ཁྲ་འཐེན་མི་ལུ་ དགའ་ཚོར་དང་ངལ་རངས་ཀྱི་རྟགས་ལུ་ ཕོ་སྐད་འཐེན་མི་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར་ཡང་ ལེན་ཐེངས་བདུན་དེ་ཅིག་ལེན་ཡོདཔ་ཨིན་མས། གཞན་ཡང་ ཁོ་ར་གཞི་ག་ནི་བ་བཟང་དྲགས་ཡོད་པའི་སྐྱེ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལུ་ ཀུན་གྱིས་དགའ་བའི་མི་ངོམ་ཅིག་ཨིན་མས། འཇིགས་མེད་དངོས་གྲུབ་ཀྱིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༦ ལས་འགོ་བཟུང་སྟེ་ ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་རིང་ལུ་ བསམ་ལས་ལྷག་པའི་ཡོངས་གྲགས་སོང་བའི་གླུ་གཞས་ཚུ་ཡང་

༡༽ ལོ་ན་གཞོན་པའི་དུས་ལུ།

༢༽ རྣམ་ཤེས(གློག་བརྙན་མགར་ས་བླ་མའི་སེང་གེ)

༣༽ སེམས་ཉོ་ཚོང་(གློག་བརྙན་རྩིསཔ་འཆོལ་ལོ)

༤༽ ཧིང་གཏམ་གསེར་གྱི་ཐིག་པ(གློག་བརྙན་ཧིང་གཏམ)

༥༽ ཁྱོད་ལེགས་པའི་དགའ་འཛུམ(གློག་བརྙན་སྲིད་པ་བར་དོ)

༦༽ སྟག་ཤར་གཞོན་པའི་སྐུ་གཟུགས(གློག་བརྙན་དབའེ་ཆ་རོགས)

༧༽ བརྟེན་འབྲེལ(གློག་བརྙན་མུ་ཏིག་འཁྲི་ཤིང་)

༨༽ ཚེ་ད་རེ་ཕྱད་པའི་ཆ་རོགས(མུ་ཏིག་འཁྲི་ཤིང་)

༩༽ ལེགས་པའི་གངས་ཀྱི་མེ་ཏོག།

༡༠༽ རྟེན་འབྲེལ་བཟངམོ་ཚུ་ཨིན་མས།

གཞན་ཡང་ འཇིགས་མེད་དངོས་གྲུབ་ཀྱིས་ སྤྱི་ལོ་ 1999 ལུ་ གློག་བརྙན་ལུང་བསྟན་ཟམ་པ་ནང་ལུ་ འཁྲབ་རྩེདཔ་རྒྱབ་སྐྱོར་པ་སྦེ་བརྩེས་ཏེ་འདུག། འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལུ་ སྐད་འཐེན་མི་སྦེ་འཛུལ་བའི་ཉིནམ་ལས་ ད་ལྟོ་ཚུན་གྱི་རིང་ལུ་ གཟེངས་རྟགས་ཀྱི་གསོལ་ར་ཡང ལེན་ཐེངས་བདུན་དེ་ཅིག་ལེན་ནུག། འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་མ་དོ་བར་  འཇིགས་མེད་དངོས་གྲུབ་འདི་ ཨཱསི་ཊ་ལི་ཡ་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་ཞིབ་རྩིས་ཀྱི་མཁས་དབང་ཅིག་སྦེ་ཡང་ཕྱག་ཞུཝ་ཨིན་མས།

**རྒྱབ་རྟན།**

འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་(༢༠༢༠)འབྲུག་གི་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་མི་ངོམ།གདོང་དེབ།
ལྷ་སྐྱིད་སྒྲོལ་མ།

མོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་ལྷ་སྐྱིད་སྒྲོལ་མ་འདི་ སྤུ་ན་ཁ་ཛོང་ཁག་ནང་ལུ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠ སྤྱི་ཟླ་ ༡༢ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༡༧ ལུ་སྐྱེས་ནུག། མོ་ར་ སེམས་རྟོགས་ཁ་རིག་གཞུང་སློབ་གྲྭ་གོང་མ་ནང་ལས་མཐར་འཁྱོལ་བའི་ཤུལ་ལས་ གཙུག་ལག་གཞི་རིམ་གྱི་ཤེས་ཡོན་དེ་ཡང་ རིག་གཞུང་མཐོ་རིམ་སློབ་གླ་ནང་ལས་ མཐར་འཁྱོལ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ལྷ་སྐྱིད་སྒྲོལ་མ་གིས་ ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་གྱི་རིང་ལུ་ གློག་བརྙན་ ༡༨ དེ་ཅིག་བརྩེས་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མོ་གིས་གློག་བརྙན་དང་པ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༧ ལུ་ ནོར་གླིང་སྒྲ་དབྱངས་ཀྱིས་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ཡོད་པའི དུས་མཐུང་གློག་བརྙན་ ལ་མཐོ་ས་ཟེར་མི་དེ་ཨིན་མས། དེ་གི་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༩ ལུ་ འཁོར་བ་ཟེར་མིའི་གློག་བརྙན་འདི་གཉིས་པ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༡ ལུ་ འཁྲབ་རྩེདཔ་ ཚེ་རིང་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བཀོད་ཁྱབ་འབད་ཡོད་པའི  གློག་བརྙན་གཅེས་པའི་བུ་ནང་ལུ་ མོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་གཙོ་བོ་སྦེ་བརྩེས་ནུག། གློག་བརྙན་གཅེས་པའི་བུ་ཟེར་མི་དེ་ མོ་སློབ་གྲྭ་གོང་མ་ནང་ལྷབ་པའི་སྐབས་ལུ་བརྩེས་ཏེ་འདུག། གློག་བརྙན་དེ་ གནམ་མེད་ས་མེད་ལེགས་ཤོམ་སོང་བའི་ཤུལ་ལུ་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ ཀྱི་ལོ་ལུ་ འབྲུག་གློག་བརྙན་དུས་སྟོན་བཙི་སྲུང་གི་སྐབས་ལུ་ མོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར་ཡང་ཐོབ་ནུག། 

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༡ ལས་ མོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་གཙོ་བོ་སྦེ་བརྩེས་བའི་ཤུལ་ལས་ ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་རིང་ལུ་བརྩེས་ ཡོད་པའི་གློག་བརྙན་ཚུ་ཡང་ གཅེས་པའི་བུ་ (༢༠༠༡) ལེགས་འཛིན་ (༢༠༡༦) ས་དང་གནམ་ (༢༠༡༢) ལུས་དང་སེམས། བར་དོ། (༢༠༠༨) ཡིད་འཕྲོག་ལྷ་མོ། ཤ་དང་སེན་མོ། (༢༠༠༨) ཆོས་རྒྱལ་དྲི་མེད་ཀུན་ལྡན། (༢༠༡༤) ཚུ་ཨིན་མས།

གཞན་ཡང་ལྷ་སྐྱིད་སྒྲོལ་མ་འདི་ གློག་བརྙན་གྱི་བཟོ་སྐྲུན་པ་ཅིག་ཡང་ཨིནམ་དང་ ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་རིང་ལུ་ གློག་བརྙན་གཉིས་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ཡོདཔ་དང་ གློག་བརྙན་གཉིས་ཡང་བཀོད་ཁྱབ་འབད་དེ་འདུག། ལྷ་སྐྱིད་སྒྲོལ་མ་གིས་ གློག་བརྙན་ནང་ལུ་འཁྲབ་རྩེདཔ་རྐྱངམ་གཅིག་མེན་པར་ ཞབས་ཁྲའི་ཚིག་རྩམ་མི་ཅིག་ཡང་ཨིནམ་ལས་ ད་ལྟོ་ཚུན་གྱི་རིང་ལུ་ ལྷ་སྐྱིད་སྒྲོལ་མ་གིས་ ཞབས་ཁྲ་ ༢༠ དེ་ཅིག་བརྩམས་ཡོདཔ་ཨིན། འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་མ་དོ་བར་ གཞན་ཡང་ ལྷ་སྐྱིད་སྒྲོལ་མ་འདི་ སྤུ་ན་ཁ་རྫོང་ཁག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེའི་མཐུས་མི་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། 

ལྷ་སྐྱིད་སྒྲོལ་མ་གིས་ ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་རིང་ལུ་ འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལུ་ དམ་ཚིག་གཙང་མའི་སྒོ་ལས་ ཕྱག་ཞུ་བའི་དགའ་ཚོར་ལུ་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༡ ལུ་ གློག་བརྙན་གཅེས་པའི་བུ་ནང་ལས་ མོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར་དང་། དེ་ལས་ སྤྱིལོ་ ༢༠༠༨ ལུ་ གློག་བརྙན་གསལ་སྒྲོན་ནང་ལས་ མོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར། དེ་གི་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༩ ལུ་ གློག་བརྙན་ཤ་དང་སེན་མོ་ནང་ལས་ཡང་ མོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར། མཇུག་ར་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ལུ་གློག་བརྙན ལུས་དང་སེམས་ནང་ལས་ མོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

**རྒྱབ་རྟེན།**

འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་(༢༠༢༠) འབྲུག་གི་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་མི་ངོམ།
འབྲུག་གི་གཏེར་ཁ་དང་གཏེར་རྗས།

གཏེར་ཁ་དང་གཏེར་རྗས་ཟེར་མི་འདི་ སའི་ནང་ན་ལས་ ལྕགས་རིགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་ ཡང་ན་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་མེད་མི་ག་ཅི་ཨིན་་རུང་ རང་བཞིན་གྱིས་བཅོལ་བཞག་མི་ཚུ་ ལོངས་སྤྱོད་ཚུགས་པའི་ཅ་ཆས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལུ་གོཝ་ཨིན། གཏེར་ཁ་དང་གཏེར་རྫས་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་འགོ་དང་པ་ ཨེསི་ཝ་ཊི་ནི་ཟེར་ས་ལུ་ ངེ་ཡེན་ང་གཏེར་ཁ་ (Ngwenga Mine in Eswatini) ཟེར་མི་ཅིག་ ལོ་ངོ་ ༤༣༠༠༠ གིས་ཧེ་མ་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཚུ་བཤད་ནི་འདུག། དེ་མ་ཚད་ ང་བཅས་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ལུ་ཡང་ གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ་གིས་ འབྲུག་ལུ་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༩ ལུ་འགོ་བཙུགས་གནང་ཡོདཔ་ད་ ད་ལྟོ་གི་བར་ན་ཡང་ ལྕགས་ཆས་ཚུ་བཙའ་ག་ནི་ཡང་མ་ཆགས་པར་མཇལ་ནི་ཡོད་ཟེར་འབྱུང་རབས་ནང་ལས་ཕར་བཤད་དེ་འདུག།

དུས་ཚོད་དང་འཁྲིལཝ་ད་ ང་བཅས་རའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཡང་ གཏེར་ཁ་དང་གཏེར་རྫས་འདི་ མེད་ཐབས་མེདཔ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ གཏེར་ཁ་དང་གཏེར་རྫས་གྱི་སྐོར་ལས་ སྟབས་བདེ་སྡུག་ཚུ་གསལ་བའི་བསྒང་ར་འདུག། དེ་ཡང་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་གིས་ གཏེར་ཁ་དང་ས་གཏེར་འཛིན་སྐྱོང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༡༩༩༥ ཅན་མ་དང་ ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་སྲུང་སྐྱོབ་བཅའ་ཁྲིམས་ ༡༩༩༥ ཅན་མའི་དོན་ཚོན་ ༢ (ཇ)(༤) པ་ནང་བཀོད་ཡོད་མི་ རྡོ་སྦོམ་དང་རྡོ། བྱེམ། རྡོ་རུག། བྱག་ཚུ་དང་། འབྲུག་གི་ཆུའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༡༡ ཅན་མའི་དོན་ཚན་ ༣༦ (ཁ) པ་འདི་ཆ་མེད་བཏང་སྟེ་ འབྲུག་གི་ཆུའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༡༡ ཅན་མའི་ དོན་ཚན་ ༣༦ (ཁ) པ་དང་འཁྲིལཝ་ད་ ཆུའི་གཤམ་དང་འཐའ་མལས་ བྱེ་དང་རྡོ་བཏོན་ནི་ཚུ་ གཞུང་གི་ལས་སྡེ་གཅིག་གིས་ལག་ལེན་འཐབ་དགོཔ་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་གིས་ འབྲུག་ས་གཏེར་དབང་འཛིན་དང་ ས་གཏེར་བརྟག་ཞིབ་དང་འཚོལ་ཞིབ། གཏེར་ཁའི་ལས་སྡེའི་འཛིན་སྐྱོང་། གླར་སྤྱོད་ལེན་མའི་ཐོབ་དབང་དང་འགན་ཁག་ཚུ་ནང་ བསྒྱུར་བཅོས་སྦོམ་སྦེ་ར་ འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

ད་རུང་ ས་གཏེར་བརྟག་ཞིབ་དང་འཚོལ་ཞིབ་ཚུ་ སྒེར་ས་ནང་འབད་བ་ཅིན་ རྒྱུ་དངོས་ལུ་གནོད་སྐྱོན་རེ་བྱུང་པ་ཅིན་ འོས་འབབ་དང་ལྡན་པའི་རྒུད་འཐུས་ཚུ་ སའི་ཇོ་བདག་དང་མི་སྡེ་ལུ་འཐོབ་ཚུགས་པའི་ཁེ་ཕན་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ས་གཏེར་དབང་འཛིན་གྱིས་ ལས་ཁུངས་ལས་གཏེར་ཁའི་ཐོབ་དབང་ལག་ཁེར་གནང་མི་འདི་ རང་རྐྱང་གཏེར་ཁ་འདི་ དུས་ཡུན་མཐོ་ཤོས་ ལོ་ངོ་ ༢༥ གི་དོན་ལུ་ སླར་སྤྱོད་བྱིན་དགོཔ་ད་ བསྐྱར་གསོ་དེ་ཡང་ རྒྱལ་ཁམས་ལུ་ཁེ་ཕན་བྱུང་མི་དང་ལཱ་གཡོག་གོ་སྐབས་ མི་སྡེ་ལུ་ཁེ་ཕན་ མཐའ་འཁོར་ཡུན་བརྟན་དང་ཉམས་སྲུང་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ བསྐྱར་ཞིབ་འབད་ནིའི་གྲོས་འདེབས་ ཆ་འཇོག་གནང་གནངམ་ཨིན་མས།

**རྒྱབ་རྟེན།**

Wikipedia contributors. (2022, November 6). Mining. In *Wikipedia, The Free Encyclopedia*. Retrieved 03:15, November 10, 2022, from
གནམ་ཁ་ལྷ་མོ།

ཞབས་ཁྲ་འཐེན་མི་གནམ་ཁ་ལྷ་མོ་འདི་ ལྷུན་རྩེ་རྫོང་ཁག་ལས་ཨིན་མས། གནམ་ཁ་ལྷ་མོ་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ སྐད་གྲགས་ཅན་གྱི་སྐད་འཐེན་མི་དང་ འཁྲབ་རྩེདཔ་ཅིག་ཨིན། མོ་གིས་སྐྱེས་ལོ་ ༡༢ ལས་སྐད་འཐེན་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་  མོ་ར་ དབྱངས་ཅན་ཕུག་ལུ་དཔེ་ཆ་ལྷབ་སྡོད་པའི་སྐབས་ལས་ར་ སློབ་གྲྭའི་གླུ་གཞས་ནང་ལུ་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་དེ་ གསོལ་ར་ཡང་ལེ་ཤ་ཐོབ་ནུག། གནམ་ཁ་ལྷ་མོ་གིས་ འབྲུག་གི་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི སྐད་འཐེན་མི་ཚུ་ལས་ གླུ་གཞས་མང་རབས་ཅིག་ལྷབ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་གི་ནང་ལས་ཡང་ རང་ལུགས་ཀྱི་གླུ་གཞས་དང་ སྙན་ཆ་ཚུ་མོ་རའི་ ཨ་པ་ལས་ལྷབ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་རིང་ལུ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་སྐད་འཐེན་མི་་ མིང་གཏམ་དང་སྐད་གྲགས་དེ་ཅིག་ཐོབ་མི་དེ་ཡང་ མོ་རའི་ཨ་པ་དྲིན་ཆེཝ་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན་མས།

སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༦ ལུ་ གནམ་ཁ་ལྷ་མོ་གིས་ སྒེར་གྱི་གླུ་གཞས་དང་སྙན་ཆ་གི་སྡེ་ཚན་ ན་གཞོན་ཕུན་ཚོགས་སྒྲ་དབྱངས་ཟེར་མི་དེ་ནང་ལུ་ སྐད་འཐེན་ནིའི་ཟུར་ལཱ་ཡང་འབད་ནུག། ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་རིང་ལུ་ གནམ་ཁ་ལྷ་མོ་གིས་ རང་ལུགས་ཀྱི་གླུ་གཞས་ཉམས་སྲུང་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་ག་དེ་དྲག་དྲག་འབད་བའི་ཁར་ འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལུ་ གློག་བརྙན་གྱི འཁྲབ་རྩེདཔ་སྦེ་ཡང་བརྩེས་ནུག། དེ་ཡང་ བཀོད་ཁྱབ་མདོ་ཆེན་ཚེ་འདས་ཚེ་རིང་དབང་རྒྱལ་གྱིས་ བཀོད་ཁྱབ་འབད་ཡོད་པའི་གློག་བརྙན་གསལ་སྒྲུབ་ནང་ མོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་གཙོ་བོ་ཨིན་མས། གཞན་ཡང་ གནམ་ཁ་ལྷ་མོ་གིས་ རང་ལུགས་གླུ་གཞས་ཀྱི་གླུ་དེབ་གཉིས་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ཡོདཔ་དང་། འབྲུག་རྒྱང་བསྒྲགས་ཀྱིས་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ཡོད་པའི་ དུས་མཐུང་གློག་བརྙན་ཚུ་ནང་ཡང་ བཅའ་མར་གཏོགས་ཏེ་འདུག། མོ་ལུ་སྐད་ཀྱི་གཞི་ལེགས་ཤོམ་ཡོད་པའི་ཁར་ མོ་རའི་སྤྲོ་བ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ གནམ་ཁ་ལྷ་མོ་གིས་ཕྱི་རྒྱལ་ རྒྱ་གར་དང་སི་རི་ལང་ཀ། མོ་རོ་ཁོ། ཧོང་ཀོང་ང་ལས་ཕར་ སྐད་འཐེན་ནིའི་ལས་རིམ་ནང་ བཅའ་མར་གཏོགས་ཡོདཔ་ཨིན་མས། གནམ་ཁ་ལྷ་མོ་ལུ་ སྐད་ཀྱི་གཞི་ལུ་གཞན་གྱིས་ཡིད་ཆེས་ཚུགསཔ་དང་ ཆ་བཞག་ཚུགསཔ་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ དངོས་མཐོང་གི་སྐད་འཐེན་ནིའི་ལས་རིམ་ཚུ་ནང་ དྲང་དཔོན་ཡང་འབདཝ་ཨིན་མས། གནམ་ཁ་ལྷ་མོ་གིས་སློབ་གྲྭ་ནང་ལུ་ སློབ་དཔོན་སྦེ་ལོ་ངོ་ ༩ གི་རིང་ ཕྱག་ཞུ་བའི་ཤུལ་ལུ་དགོངསམ་ཞུ་སྟེ་ སྐད་འཐེན་ནི་ལུ་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་སྡོད་ནུག། ད་ལྟོ་ཚུན་གྱི་རིང་ལུ་ ཞབས་ཁྲ་ 500 དེ་ཅིག་འཐེན་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ཡོངས་གྲགས་སོང་བའི་གླུ་གཞས་ཚུ་ཡང་ གེ་སར་བྱང་ལུ་བྱོན་པའི་བསྒང་། རྫོང་ཆེན་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་རྫོང་། སོང་ཡ། དགེ་སློང་གཞོན་པའི་ཟླ་བ། ལུང་པ་བཀྲ་ཤིས་ཚུ་ཨིན་མས།

མོ་རའི ལྕོགས་གྲུབ་དང་བསྟུན་ཏེ་ གནམ་ཁ་ལྷ་མོ་གིས་གཟེངས་བསྟོད་ཀྱི་གསོལ་ར་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༦ ལུ་ རང་ལུགས་ཀྱི་སྐད་འཐེན་མི་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར་དང་། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ ལུ་ གློག་བརྙན་ཆོས་དང་འཇིག་རྟེན་ནང་ལས་ མོ་སྐད་འཐེན་མི་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར། མཇུག་ར་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ལུ་ གློག་བརྙན་གྱིབ་མ་ནང་ལས་མོ་སྐད་འཐེན་མི་ དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར་ཐོབ་ནུག། 

**རྒྱབ་རྟེན།**

འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་(༢༠༢༠) འབྲུག་གི་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་མི་ངོམ།
དངོས་གྲུབ་རྡོ་རྗེ།

ཡོན་ཏན་སྣ་མང་དང་ལྡན་པའི་འཁྲབ་རྩེདཔ་དངོས་གྲུབ་རྡོ་རྗེ་འདི་ ཀྲོང་གསར་ལས་ཨིནམ་དང་ ཁོ་རའི་འབྲི་རིམ་སློབ་གྲྭའི་ཤེས་ཡོན་འདི་སེམས་རྟོགས་ཁ་ལས་མཐར་འཁྱོལ་ནུག། ཁོ་ར་སློབ་རིམ་ ༡༢ པ་མཐར་འཁྱོལ་བའི་ཤུལ་ལས་འབྲུག་རྒྱང་གབསྒྲགས་ལས་འཛིན་ནང་འཛུལ་ཞུགས་འབད་ཡོད་རུང་ ལོ་ངོ་དག་པ་ཅིག་གི་རྒྱབ་ལས་ རྒྱང་བསྒྲགས་ནང་ལས་དགོངསམ་ཞུ་སྟེ་ སྒེར་ལཱ་ཅིག་འགོ་བཙུགས་ནུག། 

དངོས་གྲུབ་རྡོ་རྗེ་ཁོ་ར་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་སྐད་ཅན་མིང་ཅན་ཅིག་སྦེ་ མིང་འཐོན་ཚུགས་མི་འདི་ཡང་འབྲུག་རྒྱང་བསྒྲགསརེ་ཌེའོ་ནང་ལུ་ཞབས་ཁྲ་འཐེན་ནིའི་གོ་སྐབས་གནང་མི་ལས་ཚུར་ འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དངོས་གྲུབ་རྡོ་རྗེ་འདི་ འབྲུག་ལུ་སྐད་འཐེན་ནི་དང་ཞབས་ཁྲ་བརྩམ་ནིའི་ནང་ལུ་མཁས་མཆོག་ཅིག་འབདཝ་ལས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་སྐད་འཐེན་མི་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས། ཤུལ་ལས་ཁོ་ར་ཞབས་ཁྲ་འཐེན་ནི་འདི་བཞག་སྟེ་ འབྲུག་ལུ་གསུང་སྐད་འགྲན་བསྡུར་གྱི་ལས་རིམ་ཅིག་འགོ་དང་པ་ཁོ་གིས་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནུག། འདི་བཟུམ་མའི་ལས་རིམ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་དགོ་པའི་དམིགས་པ་འདི་ཡང་ འབྲུག་ལུ་སྐད་འཐེན་མི་གཞན་ལེ་ཤ་འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ལུ་གོ་སྐབས་བྱིན་ཐབས་ལུ་དམིགས་ཏེ་ཨིན་པས།

སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༧ གྱི་ལོ་ལུ་དངོས་གྲུབ་རྡོ་རྗེ་གི་གློག་བརྙན་འགོ་དང་པ་ར་ དམ་ཚིག་དཔང་བཙུགས་ཟེར་མི་ནང་ལུ་ཕོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་སྦེ་བརྩེས་ནུག། གློག་བརྙན་འདི་མ་བརྩེས་བའི་ཧེ་མ་ཁོ་གི་ནོར་གླིང་སྒྲ་དབྱངས་ཀྱི་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ཡོད་པའི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དུས་ཐུང་གློག་བརྙན་ཅིག་ནང་ལུ་བརྩེས་ནུག། དེ་བསྒང་ ཁོ་ར་འབྲུག་རྒྱང་བསྒྲགས་ནང་ལུ་ལཱ་འབད་དེ་ཡོདཔ་ལས་ ཁོ་ལུ་འཁྲབ་རྩེདཔ་སྦེ་བརྩེ་ནི་གི་གོ་སྐབས་གནང་མི་འདི་འབྲུག་རྒྱང་བསྒྲགས་ཨིན་ཟེར་བཤད་ཅི། དངོས་གྲུབ་རྡོ་རྗེ་ཁོ་ར་གློག་བརྙན་ནང་ལུ་རྣམ་འགྱུར་ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་སྟོན་དགོ་རུང་མཁས་མཆོག་ཅིག་འབདཝ་ལས་ འབྲུག་ལུ་གློག་བརྙན་ ༣༥ དེམ་ཅིག་བརྩེས་ཡོད་མི་ནང་ལུ་འཁྲབ་འགན་ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་ནང་ཡང་བཅའ་མར་གཏོགས་ཡོད་ས་ལས་ འབྲུག་གློགབརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལས་གསོལ་ར་ཡང་ལེ་ཤ་ར་ཐོབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ལུ་བུམ་བ་དར་ཅན་མི་རིན་འཛིན་ནང་ལས་འཁྲབ་རྩེདཔ་འགྲན་རྒོལ་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར།

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ལུ་བུམ་བ་ཐར་ཅན་མི་རིན་འཛིན་ནང་ལས་རིག་རྩལ་མདོ་ཆེན་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར།

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ལུ་འཁྲབ་རྩེདཔ་འགྲན་རྒོལ་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར།

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༧ ལུ་འཁྲབ་རྩེདཔ་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར་ཐོབ་ནུག།

**རྒྱབ་རྟེན།**

འབྲུག་རྒྱང་གྲགས། (༢༠༡༤) ནང་གིས་གཏམ།

འབྲུག་གི་གློག་བརྙན། (༢༠༡༧) དངོས་གྲུབ་རྡོ་རྫེ།
མགར་ས་བླ་མའི་སེང་གེ་དང་དགའ་ལེགསམོ།

འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ལམ་སྲོལ་གྱིས་ཕྱུག་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ སྲུང་གཏང་ནི་གི་ལུགས་སྲོལ་འདི་ཧེ་མ་ལས་ར་ དར་ཡོདཔ་ལས་དགའ་མཐུན་གྱི་སྲུང་མང་རབས་ཅིག་ཡོད་པའི་སླ་ལས་ མགར་ས་བླ་མའི་སེང་གེ་གི་སྲུང་འདི་ཡོངས་གྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ གཙོ་བོ་ར་ང་བཅས་རའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ གློག་བརྙན་འགོ་དང་པ་སྟོན་ཞིནམ་ལས་ཚུར་ རྒྱལ་ཁབ་མཐའ་དབུས་མེད་པར་ མགར་ས་བླ་མའི་སེང་གེ་དང་ ལྕང་ཡུལ་གྱི་བུམོ་དགའ་ལེགསམོ་གཉིས་ཀྱི་སྲུང་འདི་ དར་ཁྱབ་སོང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དེ་བསྒང་ དགའཝ་མཐུནམ་ཚུ་ལུ་ སྐྱོན་མིང་སྦེ་ མགར་ས་བླ་མའི་སེང་གེ་དང་དགའ་ལེགསམོ་ཟེར་བཏགས་པའི་སྲོལ་དར་ཁྱབ་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

སྲུང་འདི་གི་བཅུད་དོན་ངོ་མ་ར་ ང་བཅས་ར་ཕོ་དང་མོ་གི་བར་ན་ལུ་ ཐ་དམ་ཚིག་དང་ལས་རྒྱུ་འབྲས་རྩི་ཐངས་ དེ་ལས་གཉེན་གྲོགས་ཀྱི་བར་ན་ལུ་ བརྩེ་གདུང་སྐྱེད་ཐངས་ག་དེ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་ནའི་སྐོར་ལས་ གསལ་སྟོན་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ད་རེས་ནངས་པ་ཡང་ མགར་ས་བླ་མའི་སེང་གེ་དང་ལྕང་ཡུལ་བུམོ་དགའ་ལེགསམོ་གི་སྲུང་འདི་ལུ་ མི་ཚུ་གི་སྤྲོ་བ་དང་དག་སྣང་སྦོམ་སྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ བར་སྐབས་ཅིག་ལས་འབྲུག་གི་གློག་བརྙན་བཟོ་མི་ཚུ་གིས་ མགར་ས་བླ་མའི་སྲུང་གུར་གཞི་བཞག་སྟེ་ གློག་བརྙན་ཚུ་ ཐབས་ཤེས་རིག་པ་དང་ཅ་ཆས་ཀྱི་རིགས་ཚུ་ མ་བཏུབ་བཏུབ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་བཟོ་ཡོད་ནི་འདི་གིས ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ གློག་བརྙན་འདི་ལྟདམོ་ཆེ་ཤོས་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན། འབྲུག་རྒྱང་བསྒྲགས་གླུ་སྒྲོམ་ (སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༦ ) ཧེ་མ་རབ་བྱུང་ ༡༤ པའི་ལྕགས་གླང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༤༡ ལོ་ལུ་ སྡེ་སྲིད་ཁྲི་རབས་ ༣༨ པ་བཀྲ་ཤིས་རྡོ་རྗེ་གི་སྐབས་ལུ་ དགོན་ལས་སེང་གེ་ཟེར་མི་གཅིག་ སྡེཔ་གི་འབོད་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ སྤུ་ན་ཁ་རྫོང་ནང་ལྷོད་ལྷོདཔ་ཨིན་པས། དེ་སྐབས་ལུ་ ང་བཅས་རའི་འཇིག་རྟེན་པའི་དཔྱེ་གཏམ་ལུ་ བརྩེ་མིག་གཞི་མཐུན་པར་ལེགས་མི་དགོ།། ལས་གནམ་བསྐོས་ཡོད་པར་སྦྲགས་མི་དགོ།། ཟེར་དོ་བཟུམ་སྦེ་ སྤུ་ན་ཁ་ལྕང་ཡུལ་ལས་ བུམོ་དགའ་ལེགསམོ་ཟེར་མི་འདི་དང་གཅིག་ཁར་ཕྱད་དེ་ སེང་གེ་དང་དགའ་ལེགསམོ་གཉིས་ ལྟ་བའི་མིག་གཞི་མཐུན་ཏེ་ མཐོངམ་ཅིག་གཅིག་སེམས་གཅིག་ལུ་ཤོར་ཏེ་ གཅིག་མེད་པར་ཅིན་གཅིག་མ་ཆགས་པར་ ཁ་བྱལ་འགྱོ་ནི་འདི་ ཤ་དང་སེན་མོ་འབྲལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་བཟུམ་ཡོད་རུང་ར་ ལས་ལ་གང་བསྐོས་མ་གཏོགས། །སྣང་བ་གང་ཤར་མིན་འདུག། ཟེར་དོ་བཟུམ་ རང་དགའ་མི་དང་མཉམ་ཅིག་གཉེན་རྐྱབ་སྟེ་ མི་ཚེ་སྐྱོང་ནི་གི་རང་དབང་མེདཔ་མ་ཚད་ དུས་ཚོད་དེ་སྐབས་ལུ་ ད་རེས་ནངས་པ་བཟུམ་སྦེ་ རྒྱུན་འབྲེལ་གྱི་འཕྲུལ་ཆས་ཡང་མེདཔ་ལས་ ལྕང་ཡུལ་བུམོ་དགའ་ལེགསམོ་ལུ་བཟོད་མ་ཚུགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་མྱོངས་ཏེ་གིས ཚེ་མ་རྫོགསཔ་ལས་རྒྱགས་རྫོགསཟེར་སླབ་དོ་བཟུམ་སྦེ་ མནོ་བསམ་གཏང་མ་ཚུགསཔ་དང་སེམས་འཁྲུལ་སྣང་ལངས་པའི་གཞི་ཅིག་ཡང་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ དགའ་ལེགསམོ་འདི་ སེམསའཁྲུལ་སྣང་ལངས་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་ ཁྱོད་མགར་ས་འགྱོ་མི་མེན་ག་ཟེར་བའི་གླུ་འཁྲུལ་སི་སི་སྦེ་འཐེནམ་ད་ ཕར་ལོགས་ཀྱི་ཕོ་སྐྱེས་ཀྱིས་ཡང་ དགའ་ལེགསམོ་གི་ལན་ཞབས་ཁྲ་ནང་འཇལ་ཏེ་ མགར་ས་ལུ་ཁ་འཐེན་སླབ་པར་འགྱོ་ནི་སྦེ་ཁ་བཟེད་ཆི་ནུག། སེང་གེ་འདི་གིས་ ཁ་འཐེན་འདི་གོཝ་ཅིག་ སེམས་འཁྲུལ་སྣང་ལངས་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་ སྤུ་ན་ཁ་ལུ་འོངས་ཏེ་ལྷོདཔ་ད་ དགའ་ལེགསམོ་གི་ཕུངམོ་འདི་ མེ་གཏང་བའི་བསྒང་འབདཝ་ལས་ སེང་གེ་ཁོ་ར་ཡང་སྡོད་རུང་གཅིག་ཁར་དང་ ཤི་རུང་གཅིག་ཁར་ཨིན་ཟེར་བའི་བརྡ་དོན་ལུ་ སེང་གེ་ཡང་དགའ་ལེགསམོ་དང་སྦྲགས་ཏེ་ མེ་ནང་མཆོངས་ཏེ་ཤི་སོ་ནུག། 

སྲུང་འདི་གིས་ བཅུད་དོན་ངོ་མ་ར་ རང་གི་དགའཝ་མཐུན་གྱི་བར་ན་ ཐ་དམ་ཚིག་དང་ལས་རྒྱུ་འབྲས་འདི་ དམ་ཚིག་དར་གྱི་མདུད་ཕོད་བཟུམ་སྦེ་ བཞག་དགོ་ཟེར་གསལ་སྟོན་འབད་བའི་ཁར་ གོངམ་ལུ་གུས་ཞབས་དང་འོགམ་ལུ་བྱམས་སྐྱོང་འབད་ཐངས་དང་། འབྲུག་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལམ་སྲོལ་བཟང་པོ་སྒྲིག་ལམ་ཆོས་གསུམ་ཟེར་མི་འདི་ ག་ཅི་བཟུམ་ལུ་སླབ་ཨིན་ནའི་སྐོར་ལས་ཡང་གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན་པས།

**རྒྱབ་རྟེན།**

lhamo, s. (2016). *gasa lamai singye and galaim.*  thimphu: bbs radio.
བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱི་ལཱ་འགན།

བརྡ་བརྒྱུད་ཟེར་མི་འདི་མི་མང་ལུ་བརྡ་དོན་སྤྲོད་ནིའི་དོན་ལུ་ སྤྲོད་ནིའི་ལམ་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིནམ་དང་ དེ་ཡང་རྒྱང་བསྒྲགས་དང་དཔེ་སྐྲུན། གློག་རིག་ཡོངས་འབྲེལ། མི་སྡེ་བརྡ་བརྒྱུད་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས། བརྡ་བརྒྱུད་འདི་གིས་དེང་སང་གི་དུས་ལུ་ མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་མི་ཚེ་བཟུམ་ཅིག་འགྱོ་སྟེ་འདུག། བརྡ་བརྒྱུད་འདི་ ད་ལྟོའི་དུས་ལུ་ལཱ་འགན་འབག་མི་གཙོ་བོ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཏེ་ཡོད། 

བརྡ་བརྒྱུད་འདི་དེང་སང་གི་དུས་ལུ་ ལཱ་འགན་ག་བཟུམ་ཅིག་འབགཔ་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ བརྡ་བརྒྱུད་འདི་གིས་སྐབས་བབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང་ལོ་རྒྱུས་ལེ་ཤ་བཤད་ཚུགས་ནི། དེ་ལས་ དུས་ཚོད་ཅིག་ནང་ལུ་འབད་བའི་ལཱ་དང་ལས་རིམ་ཚུ་ མགྱོགས་པ་སྦེ་ཁྱབ་གཏང་ནི། ད་རེས་ནངས་པ་ ཚོང་སྒྱུར་གྱི་དོན་ལུ་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱི་ཐོག་ལས་ འབད་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ལས་ མི་གི་བདེ་དོག་དང་ཐབས་ལམ་ཚུ་བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱི་དབང་དུ་ཐལཝ་ཨིན་མས། འདི་ཡང་ (role of media in society) ནང་བཤད་མི་ནང་ མི་ལེ་ཤ་ར་བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱི་དབང་ལུ་ཐལ་དོ་ཡོདཔ་དང་ བརྡ་བརྒྱུད་འདི་བརྡ་དོན་སྤྲོད་ལེན་འབད་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་ཏེ་འདུག། འདི་གིས་ཡང་མ་ཚད་ གནད་དོན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ནང་ལུ་ བསམ་དཔྱད་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་ལུ་ ག་ཅི་ར་འབདཝ་ཨིན་ན་དུས་མཐུན་འབདཝ་ཨིན་མས།

བརྡ་བརྒྱུད་ཀྱིས་རྒྱལ་ཁབ་གོང་འཕེལ་ནང་ལུ་ ལཱ་འགན་ག་བཟུམ་ར་འབགཔ་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ བརྡ་བརྒྱུད་གོང་འཕེལ་འདི་གིས་ལྕོགས་གྲུབ་ཡར་སྐྱེད་ཀྱི་གཞི་རྩ་དང་ རང་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་གསོལ་སྟོན་གྱི་དལ་དབང་། དེ་ལས་ དམངས་གཙོའི་གཞུང་སྐྱོང་ལུ་ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན་ཟེར་ བཤད་དེ་འདུག། (media development)

ཨིན་རུང་ བརྡ་བརྒྱུད་འདི་མི་རབས་ནང་ལུ་ངན་པའི་བྱེམ་ཕོག་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་གཙོ་བོ་ར་ན་གཞོན་ཚུ་ཤུགས་སྦེ་ར་ རྒྱུད་སྐུལ་འབད་དེ་ངན་པའི་ཕྱོགས་ལུ་འགྱོ་ནི། དེ་ལས་ རེ་ཅིག་སྐབས་ཁོང་ཚུ་གིས་བརྡ་བརྒྱུད་ངན་པ་ཚུ་ལུ་གཙོ་བོ་བཏོན་ཏེ་ མི་སྡེ་ནང་ཚུལ་མིན་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ཚུ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

བརྡ་བརྒྱུད་འདི་ མི་སྡེ་དང་འབྲེལ་ཡོད་མི་ངོམ་དང་ལས་ཁུངས་ བསམ་འཆར་བརྗེ་སོར་དང་ཉམས་མྱོང་བརྗེ་སོར་འབད་ནིའི་ནང་ལུ་ ལཱ་འགན་ཁག་ཆེ་ཤོ་ཅིག་ཨིན་མས། དེ་ལས་ མི་སྡེ་གི་དྲན་ཤེས་དང་མནོ་ལུགས་ རར་སྡོད་སའི་མཁའ་འཁོར་ནང་ ལེགས་ཉེས་ཀྱི་སྐུལ་མ་འབད་མི་གཙོ་བོ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཏུ་འདུག། 

## རྒྱབ་རྟེན།
* Role of media in society. Retrieved from 
* 
* Media development. Retrieved from 
* Bhutan information and media impact. Retrieved from 
*
ཤེས་རབ་ལྷ་མོ།

ཤེས་རབ་ལྷ་མོ་འདི་ འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལུ་གནམ་མེད་ས་མེད་ ཡོངས་གྲགས་ཡོད་མི་ མོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་ཅིག་ཨིན། མོ་ བཀྲ་ཤིས་སྒང་རྫོང་ཁག་ནང་ལས་ཨིནམ་དང་ མོ་ར་ལྕོགས་གྲུབ་ཅན་གྱི་ཨམ་སྲུ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ འབྲུག་མི་ཀུན་གྱིས་དགའ་མི་འཁྲབ་རྩེདཔ་ཅིག་ཨིན། མོ་ར་ ཐིམ་ཕུག་རྫོང་ཁག་ སྐལ་སྐྱིད་སློབ་གྲྭ་ཆེ་བ་ནང་ལས་ སློབ་རིམ་བཅུ་གཉིས་མཇུག་བསྡུ་སྟེ་ མཐོ་རིམ་ཤེས་ཚད་འདི་ འབྲུག་གི་ཉེ་འདབས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་རྒྱ་གར་ལུ་ལྷབ་ནུག། མཐོ་རིམ་ཤེས་ཚད་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཤུལ་ལུ་ འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ འགོ་དང་པ་སྒྲ་འཛིན་ལྷ་མོ་ཟེར་ འོད་ལྡན་གྱིས་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ཐོག་ལས་ བློ་བཟང་ཆོས་གྲགས་ཀྱིས་བཀོད་ཁྱབ་འབད་ཡོད་པའི་གློག་བརྙན་ནང་བརྩེས་ནུག། ཤེས་རབ་མོ་ར་ ཆུང་ཀུའི་བསྒང་ལས་ འཁྲབ་སྟོན་དང་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་ནི་ལུ་ སྤྲོ་བ་དང་དང་འདོད་སྦོམ་ཡོད་པའི་མི་ངོམ་ཅིག་ཨིན། མོ་རའི་སྤྲོ་བ་དང་བསྟུན་ཏེ་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ལུ་ འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལུ་ འཁྲབ་རྩེདཔ་གསརཔ་གི་འགན་ཁུར་ལེན་ནུག། སྒྲ་འཛིན་ལྷ་མོ་ཟེར་བའི གློག་བརྙན་དེ་གི་གཞི་དང་སྲུང་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ འབྲུག་མི་ཀུན་གྱིས་དགའ་ཚུགས་པའི་གློག་བརྙན་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་གི་ནང་ལས་ཡང་ གློག་བརྙན་དེ་གི་ སྲུང་ཡང་ དགའ་མཐུན་གྱི་ཐོག་ལུ་བརྩེས་ཡོདཔ་ལས་ ག་བ་ལྷགཔ་སྦེ་ན་གཞོན་ཚུ་གིས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱིན་ཏེ་འདུག།

ཤེས་རབ་མོ་ར་ འབྲུག་གི་འཁྲབ་རྩེདཔ་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ མཛེས་མའི་མིང་ཡང་ཐོབ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ གཞན་ཡང་མོ་རའི་ལྕོགས་གྲུབ་དང་ རྣམ་འགྱུར་ལེགས་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ དུས་ཡུན་ཐུང་ཀུ་ཅིག་ནང་གནམ་མེད་ས་མེད་ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ནུག། མོ་གི་གློག་བརྙན་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་འགྱོ་བའི་ཤུལ་ལུ་ གློག་བརྙན་ནང་ལུ་གོ་སྐབས་ཡང་ལེ་ཤ་ཐོབ་ནུག། སྤྱ་ལོ་ ༢༠༡༣ ལས་འགོ་བཟུང་སྟེ་ ད་ལྟོ་ཚུན་གྱི་རིང་ལུ་ ཤེས་རབ་ཀྱིས་ གློག་བརྙན་ ༢༠ དེ་ཅིག་ནང་བརྩེས་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཚུ་གཅིག་བ་གཅིག་ཚོང་འབྲེལ་ལེགས་ཤོམ་སོང་ཡོད་མི་ཙང་ཙ་ར་ཨིན་མས། 

ཤེས་རབ་ལྷ་མོ་གིས་བརྩེས་ཡོད་པའི་གློག་བརྙན་ཚུ་ཡང་ སྒྲ་འཛིན་ལྷ་མོ། ལོག་ཤོག། ལས་ཀྱི་རླུང། འབྲུག་སྒྲ་གླིང་པའི་བཀྲ་ཤིས། འབྲུག། ཡ་མཚན། ངེའི་རྩ་བའི་བླ་མ། ཁྱོད་ངེའི་འཛམ་གླིང་ ཟེར་མི་ཚུ་ཨིནམ་དང་ མི་ཚོད་མི་གིས་མི་མཐོང་ཟེར་ དགོནམ་རྡོ་རྗེ་གིས་བཟོ་སྐྲུན་དང་ དབང་ཕྱུག་རྟ་ལོགཔ་གིས་བཀོད་ཁྱབ་འབད་ཡོད་པའི གློག་བརྙན་ནང་ཡང་བརྩེས་ཏེ་འདུག། གློག་བརྙན་དེ་ ཚོང་འབྲེལ་གནམ་མེད་ས་མེད་ལེགས་ཤོམ་སོང་ཡོདཔ་དང་ འབྲུག་མི་ཀུན་གྱིས་ཡིད་ཆེས་ཚུགསཔ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ནུག། ཤེས་རབ་ལྷ་མོ་གིས་ འབྲུག་གློག་བརྙན་ཚོགས་པ་ནང་ལུ་ ཐ་དམ་ཚིག་དཔང་བཙུགས་ཏེ་ ལོ་ ༡༠ དེ་ཅིག་ཕྱག་ཞུ་བའི་གྲུབ་འབྲས་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༥ གི་ལོ་ལུ་ དབང་ཕྱུག་རྟ་ལོགཔ་གིས་བཀོད་ཁྱབ་འབད་ཡོད་པའི་གློག་བརྙན་ འབྲུག་སྒྲ་གླིང་པའི་བཀྲ་ཤིས་ནང་ལས་ མོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར་དང་། དེ་གི་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ལུ་ དབང་ཕྱུག་རྟ་ལོགཔ་གིས་བཀོད་ཁྱབ་འབད་ཡོད་པའི གློག་བརྙན་ ཧམ་ཆེ་བའི་འཛམ་གླིང་ནང་ལས་ མོ་འཁྲབ་རྩེདཔ་རྒྱབ་སྐྱོར་པ་དྲག་ཤོས་ཀྱི་གསོལ་ར་ཡང་ཐོབ་ནུག། གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ལྷ་མོ་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱི་བརྒྱུད་འཕྲིན་ལས་དོན་གྱི་ངོ་ཚབ་དང་། གཞན་ཡང་ཕྱིའི་ཚོང་འབྲེལ་ལས་དོན་ངོ་ཚབ། བདེ་བ་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལས་དོན་ངོ་ཚབ་སྦེ་ཡང་ཕྱག་ཞུཝ་ཨིན་མས།

**རྒྱབ་རྟེན།**

འབྲུག་གློག་བརྙན་༼༢༠༢༠༽འབྲུག་གི་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་མི་ངོམ། གདོང་དེབ།
ནང་བཟོ་དང་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ།

ནང་བཟོ་དང་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་ཟེར་མི་འདི་ མི་སྡེ་ནང་ མི་ཚུ་གཅིག་མཐུན་གྱི་ཐོག་ལས་ ཚོང་ལཱ་འབད་མི་ལུ་སླབ་ཨིན། འབྲུག་གི་བསྟན་རྒྱས་ལྷན་ཁག་གི་འོག་ལུ་ཡོད་པའི་ནང་བཟོ་དང་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བའི་ལས་ཁུངས་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ སྤྱི་ཟླ་ ༧ པ་ལུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ Cottage and Small Industry Policy (2019) ཟེར་མི་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ལུ ཆ་འཇོག་འབད་ནུག། བསྟན་རྒྱས་ལྷན་ཁག་གིས་བཀོད་མི་ནང་  འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ༩༥% འདི་ བཟོ་གྲྭ་ཁང་ཆུང་བ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ ཡིག་ཚང་ལྟེ་བ་འདི་ཐིམ་ཕུག་ལུ་ བསྟན་རྒྱས་ལྷན་ཁག་དང་མཉམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། ནང་བཟོ་དང་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་འདི་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་གྱི་དོན་ལུ་ གལ་ཅན་ཅིག་ཨིན་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན་མས།

ནང་བཟོ་དང་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བའི་་འཆར་གཞི་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་དགའ་སྐྱིད་དཔལ་འཛོམས་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་གཅིག་ཁར་གོང་འཕེལ་བཏང་སྟེ་ སྤྱིར་མི་སྡེ་དཔལ་འབྱོར་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི་དང་། འཇོན་ཐང་ཅན་གྱིས་མཐའ་འཁོར་བཟོ་སྟེ་ སྟབས་བདེ་དྲགས་དང་ཡུན་བརྟན་གྱི་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི། ཚོང་སྡེ་ཆུང་ཀུ་ལ་སོགསཔ་་ཡར་རྒྱས་བཏང་སྟེ་ འོང་འབབ་འདྲ་མཉམ་སྦེ་བགོ་བཀྲམ་འབད་ནི་དང་། ལུང་ཕྱོགས་འདྲན་མཉམ་སྦེ་ཡར་འཕར་གཏང་ནིའི་དམིགས་པ་སྐྱེདཔ་ཨིན་མས། ནང་བཟོ་དང་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་འགོ་བཙུགས་དགོ་མི་དེ་ཡང་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ གངས་རི་གིས་བསྐོར་ལས་ས་དབྱིབས་ནང་ཆགས་ཆགསཔ་ཨིན་པའི་ཁར་ མི་རློབས་ཡང་ཁ་གཏོར་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་ཆུང་བ་ཚུ་ འགྱོ་བཏུབ་པའི་ས་གནས་ཅིག་ཡང་ཨིན་མས།

Cottage and Small Industry Policy (2019, pg.1) ནང་འབད་བ་ཅིན་ ནང་བཟོ་དང་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་གིས་ འཛིན་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་འདི་ ལས་ཁུངས་ཀྱི གཙོ་འཛིན་ ཡོངས་ཁྱབ་མདོ་ཆེན། དེ་གི་འོག་ལས་ འཆར་གཞི་ལས་ཁུངས། ཚོང་ལས་གོང་འཕེལ་སྡེ་ཚན། ཚོང་ཆུང་ཁྱབ་སྤེལ་ལྟེ་བ་ཚུ་ཡོདཔ་མས།

འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ནང་བཟོ་དང་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་ཚུ་ཁག་ཆེ་མི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མངའ་སྡེའི་སྙན་ཞུ་ནང་ བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་འདི་ གཡོག་སྡེ་གཙོ་རིམ་ཅིག་ཨིན་ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག། Namgyel (2019) གིས་ འབྲུག་ལུ་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་ ༢༠,༩༠༨ཀྱིས་་ ན་གཞོན་ཚུ་ལུ་ ལཱ་གཡོག་ ༩༦,༡༧༧ བྱིན་ཚུགས་པའི་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ལུ་ གྱངས་ཁ་༡,༢༩༧ གྱིས་ཡར་སེང་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ལཱ་གཡོག་གིས་ དཀའ་ངལ་རྒྱ་ཆུང་ཀུ་བཟོ་སྟེ་ དཔལ་འབྱོར་སྣ་ཁག་ཚུ གོང་འཕེལ་བཏང་སྟེ་ གྲོང་གསེབ་ཀྱི་འབབ་ཁུངས་ཡར་སེང་འབད་ཚུགསཔ་ཨིན་མས། དཔེར་ན་ གནས་བརྟན་རྡོ་རྗེ་ (༢༠༡༩) གིས་ བཀྲ་ཤིས་སྒང་རྫོང་ཁག་དེ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཨོམ་ཐོན་སྐྱེད་འབྱུང་མིའི་གྲས་ལས་དྲག་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ཀོ་ཕུ་ཀོ་ཨོམ་བཟོ་སྐྲུན་ལས་སྡེ་གིས་ ལས་སྡེ་སྒྲིང་སྒྲི་འགྱོ་བའི་ཁར་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ལུ་ཡང་ ཕན་ཐོགས་ནི་མས་ཟེར་ཨིནམ་དང་། ད་རེས་བ་ལྷགཔ་སྦེ་ རྒྱ་སྐྱེད་འབད་ནིའི་འཆར་གཞི་ཡོད་ཟེར་བཤད་དེ་འདུག།

ནང་བཟོ་དང་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་འདི་གིས་  བཟོ་གྲྭ་རེ་ལུ་མི་ ༣.༦% ལུ་ལཱ་གཡོག་བྱིན་ཚུགས་པའི་ཁར་ བཟོ་གྲྭ་ཆུང་ཀུ་རེ་ལུ་ ༥.༤༥% དང་ ཁག་འབག་གན་འཛིན་ལྟེ་བ་རེ་ལུ་མི་ ༤.༧% ལཱ་གཡོག་བྱིན་ཚུགས་ནུག། དེ་བཟུམ་སྦེ་ར་ མ་རྩ་ དངུལ་ཀྲམ་འབུམ་གཅིག་དང་བཅུ་ཐམ་གྱི་བར་ན་བཟོ་ཡོདཔ་དང་ ན་གཞོན་ ༢༡༡ ལུ་རིག་རྩལ་སྦྱོང་བརྡར་ཡང་བྱིན་ཚུགས་ཡོདཔ་ལས་ འབྲུག་ལུ་ནང་བཟོ་དང་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་༩༠%དེ་ཅིག་ཡོད་མི་ཚུ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་གལ་ཅན་ཅིག་ཨིན་མས།

**རྒྱབ་རྟེན།**

གནས་བརྟན་རྡོ་རྗེ། (༢༠༡༩/༡༢/༢༩) རྫོང་ཁག་ཚོགས་འདུ་གིས་ནང་འཁོད་ཨོམ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ལག་ལེན་འཐབ་དགོ་པའི་གྲོས་ཆོད། *ཀུན་གསལ།*

Ministry of Economic Affairs. (n.d). *Cottage and small industry.* Retrieved from



Ministry of Economic Affairs. (July, 2019). *Cottage and small industry policy.* Royal Government of Bhutan.

*Cottage, small and medium industry policy of the kingdom of Bhutan.* (2012).

Royal Government of Bhutan.

Namgyel, K.C. (29/06/2019). A start for cottage and small industries. *The Bhutanese.* Retrieved from
དཔྱད་ཡིག་ཆ་འཇོག།

འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔྱད་ཡིག་ཆ་འཇོག་འབད་ཐངས་འདི་ཡང་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་དང་ཚོགས་སྡེ་གཉིས་ནང་ལུ་ གྲོས་ཐེངས་མང་རབས་ཅིག་འཚོགས་ཞིནམ་ལས་རྐྱངམ་གཅིག་ མི་དབང་རྒྱལཔོ་ལུ་ཕུལ་ཏེ་མི་དབང་རྒྱལ་པོ་གིས་གནང་བ་གནངམ་ཨིན་མས། དེ་མ་གནང་པའི་ཧེ་མ་ འབད་དགོ་པའི་རིམ་པ་ཚུ་ཡང་ Bhutanese Legislation ལྟར་དུ་འབད་བ་ཅིན་ འབྲུག་གི་ཁྲམས་བཟོ་འདི་ཚོགས་ཁང་གཉིས་ལྡན་སྤྱི་ཚོགས་ནང་བཟོཝ་ཨིནམ་དང་། ཚོགས་འདུ་དང་ཚོགས་སྡེ་གཉིས་ནང་ ག་འབད་རུང་ཅིག་ལུ་ ཡང་ན་རྩོད་དཔོན་ཡོངས་ཁྱབ་ལུ་དཔྱད་ཡིག་བརྩམ་ནི་དང་ གྲོས་བསྡུར་ཚུ་འབདཝ་ཨིན་མས། འདི་ཡང་ མ་དངུལ་དང་དངུལ་འབྲེལ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག། དཔྱད་ཡིག་འདི་གསར་གཏོད་འབད་དེ་ཚོགས་ཁང་གཅིག་ལུ་ཕུལ་ནི་དང་ དཔྱད་ཡིག་ཕུལ་ཏེ་ཉིན་གྲངས་ 30 གི་ཧེ་མ་ཚོགས་ཁང་གཞན་ནང་ལུ་ལྷོད་དགོཔ་ཨིན་མས། དཔྱད་ཡིག་ལྷོད་པའི་ཉིནམ་ལས་ཚུར་ དཔྱད་ཡིག་འདི་ཤུལ་མ་གི་ཚོགས་འདུ་ནང་བརྒྱུད་སྤྲོད་འབདཝ་ཨིན་མས།

ད་རུང་ འཆར་དངུལ་དཔྱད་ཡིག་དང་ གནད་དོན་གལ་ཅན་ནང་ལུ་དཔྱད་ཡིག་བརྒྱུད་སྤྲོད་འདི་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་གཅིག་ནང་ར་འབད་དེ་འདུག། དཔྱད་ཡིག་འདི་ཚར་ཅིག་ཆ་འཇོག་བསྒྲུབས་ཞིནམ་ལས་ མི་དབང་རྒྱལ་པོ་ལུ་ཉིན་གྲངས་ ༡༥ གི་ཧེ་མ་ཕུལ་དགོཔ་དང་ འདི་བཟུམ་སྦེ་ཕུལ་དགོ་མི་འདི་ཡང་ མི་དབང་རྒྱལཔོ་གི་གནང་བ་མ་སྤྲོད་པའི་ཧེ་མ་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་དེ་གནང་བ་སྤྲོལ་ནི་གི་དོན་ལུ་ཨིན་མས།

གལ་སྲིད་ ཚོགས་དམངས་གཅིག་གིས་དཔྱད་ཡིག་འདི་ བརྒྱུད་སྤྲོད་དང་ལོག་སྤྲོད་གཉིས་ཆ་ར་ཚོགས་འདུ་མཇུག་བསྡུཝ་ད་མ་སྤྲོད་པ་ཅིན་ དཔྱད་ཡིག་འདི་བརྒྱུད་སྤྲོད་འབད་དགོ་པའི་ངོས་འཛིན་འབད་དགོཔ་སྦེ་འདུག། ཚོགས་འདུ་འདི་ནང་དཔྱད་ཡིག་བཞེངས་མི་འདི་ མི་དབང་རྒྱལཔོ་ལུ་ཉིན་གྲངས་ ༡༥་གི་ཧེ་མ་རྒྱལ་པོ་ལས་གནང་བ་ཞུ་ནིའི་དོན་ལུ་ལྷོད་དགོཔ་ཨིན།

གལ་སྲིད་ མི་དབང་མཆོག་གིས་དཔྱད་ཡིག་འདི་ཆ་འཇོག་གི་གནང་བ་མ་གནང་པ་ཅིན་ མི་དབང་མཆོག་གི་དཔྱད་ཡིག་འདི་ལོག་སྟེ་ར་ སྤྱི་ཚོགས་ནང་ལུ་ལེགས་བཅོས་ཞིབ་ཞིབ་སྦེ་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་དང་ སྤྱི་ཚོགས་འདི་ལྷན་བཞུགས་ནང་ཚོགས་རྒྱན་བསྐྱུར་དགོཔ་ཨིན། ཆ་འཇོག་གྲུབ་མི་འདི་ལོག་སྟེ་ར་ མི་དབང་རྒྱལ་པོ་ལུ་ཕུལ་ཞིནམ་ལས་རྐྱང་གཅིག་ གནང་བ་དང་ཆ་འཇོག་གྲུབ་ཨིན་མས།

སྤྱི་ཚོགས་ལྷན་བཞུགས་ཟེར་བའི་སྐབས་ལུ་ སྤྱི་ཚོགས་གཉིས་མཉམ་འབྲེལ་ཚོགས་ཆུང་གི་ཐོག་ལས་ ལོག་སྟེ་ར་དཔྱད་ཡིག་འདི་བཟོཝ་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་འཐུས་མི་་ Legislative rule of procedure (2011) དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ མཉམ་འབྲེལ་ཚོགས་ཆུང་ནང་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ་ལས་ མི་ངོམ་ལྔ་དང་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་ལས་མི་ངོམ་བདུན་གྱིས་ སྦེ་གྲོས་བསྡུར་འབདཝ་ཨིན་མས། མཉམ་འབྲེལ་ཚོགས་ཆུང་གི་ལཱ་འགན་འདི་ དཔྱད་ཡིག་ཚུ་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་ནི་དང་ དཔྱད་ཡིག་གསལ་བཤད་འབད་ནི། ལེགས་བཅོས་ཚུ་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ སྤྱི་ཚོགས་གཉིས་ཀྱི་ནང་ལུ་ དཔྱད་ཡིག་གི་ཞལ་འཆམ་བྱུང་མི་འདི་ ལེགས་བཅོས་དང་བསམ་འཆར་འཐོན་མ་དགོཔ་སྦེ་འབྱུང་ནི་གི་ལཱ་འགན་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

**རྒྱབ་རྟེན།**

Bhutanese Legislation. (20190). Retrieved from 



Legislative Rule of Procedure. (2017). Retrieved from