ལ་སེ་བཱ།

༉ ཧོན་ཌུ་རས་མཚོ་ཁ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་མི་ ལ་སེ་བཱ་འདི་ ཀེ་རི་བི་ཡཱན་རྒྱ་མཚོ་གི་ ཤར་ལྷོའི་ས་མཚམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཅིག་ཨིན་མས། ཁྲོམ་འདི་ བཱོ་ནི་ཊོ་ (Bonito) གངས་རི་གི་རྩ་བ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ མཛེས་སྡུག་ཅན་གྱི་མཐོང་སྣང་བྱིན་ཏེ་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ལུ་ཕན་ཐོགས་སྦོམ་ཡོདཔ་ཨིན། ལ་སེ་བཱ་གི་གནམ་གཤིས་འདི་ ནགས་ཚལ་གྱི་གནམ་གཤིས་ ཀོ་པེན་ ཨི་ཨེཕཱ་ (Köppen Af) ཟེར་དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ ལོ་གཅིག་གི་རིང་ལུ་ ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ལོ་བསྟར་ཆར་ཆུ་སྤྱིར་སྙོམས་ལུ་ མི་ལི་མི་ཊར་ ༣༢༠༠ དེ་ཅིག་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་གྱི་རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་མའི་མཐོང་སྣང་དང་ པི་ཀོ་ བུ་ནི་ཊོ་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་དང་ དང་ ཀེའུ་རུ་བཱ་ལ་ཌོ་ རི་དྭགས་སེམས་ཅན་གླིང་ག་བཟུམ་གྱི་ རང་བཞིན་གྱི་མཐོང་སྣང་ཚུ་དང་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ ཧོན་ཌུ་རས་གི་སྐྱེ་ལྡན་ལྟ་བཤལ་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་ མིང་གཏམ་ཐོབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

ལ་སེ་བཱ་གི་འབྱུང་ཁུངས་འདི་ དུས་རབས་ ༡༩ པ་མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ལུ་ ཁྲོམ་གྱི་མིང་འདི་ ཧེ་མ་ གྲུ་བཏང་སའི་ས་གོ་རྙིངམ་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་མི་ སེ་བཱ་ཤིང་སྦོམ་ཅིག་ལས་ འབྱུང་ཡོདཔ་དང་ དེ་གིས་ ཧེ་མ་གཞི་ཆགས་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ས་ཆགས་ཀྱི་གཞི་གནས་བཟུམ་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ནུག སྤྱི་ལོ་༡༨༧༢ ལུ་ མེ་ནཱིའལ་ ཧཱར་ནཱན་ཌེསེ་ གིས་ ཤིང་འདི་གི་འོག་ལུ་ ཁྱིམ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་རྐྱབ་སྟེ་ གཞན་མི་ཚུ་ ས་གནས་འདི་ནང་ གཞི་ཆགས་བཅུག་ནུག། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༨༧༧ སྤྱི་ཟླ་༨ པའི་ཚེས་༢༣ ལུ་ གཞུང་འབྲེལ་དུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཞིནམ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལས་སྣ་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་སྐྱོད་འབད་མི་ལུ་བརྟེན་ ལ་སེ་བཱ་འདི་ ཁྲོམ་ཚོགས་ལྟེ་བ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

མི་རློབས་ཀྱི་ཐད་ཁར་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༣ ལུ་ ལ་སེ་བཱ་གི་མི་རློབས་འདི་ འབུམ་ ༢༣༢,༦༩༦ ལུ་ལྷོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ཧ་ལམ་འབུམ་ ༢༡༥,༩༧༣ དེ་ཅིག་ ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ལུ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་མི་འབོར་ཞིབ་རྩིས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ མི་རིགས་ཚུ་ཡང་ མཱེསི་ཊི་ཟོ་ (Mestizo) དང་ ཨེ་ཕཱོརོ་ཧཱོན་ཌུ་རན་ (Afro-Honduran) གི་མི་རིགས་ དེ་ལས་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་སྡེ་ཚུ་ཡང་ ཚུདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་དུས་སྟོན་དང་ སྙན་ཆ་ དེ་ལས་ བཞེས་གོ་འབད་ནི་གི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ ལམ་སྲོལ་སྣ་མང་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ལ་སེ་བཱ་གི་མི་རློབས་འདི་ བཟོ་གྲྭ་ལས་སྡེ་གི་དོན་ལུ་ ལུང་ཕྱོགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ལས་ ལཱ་འབད་མི་ཚུ་འོང་བཅུག་སྟེ་ མི་རློབས་ཡར་སེང་འགྱོ་ནུག།

ལ་སེ་བཱ་འདི་ ལམ་སྲོལ་གྱི་མཐོང་སྣང་ལུ་བརྟེན་ བརྩི་སྲུང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ "སྐྱེ་ལྡན་ལྟ་བཤལ་གྱི་ལྟེ་བ་དང་ ཧོན་ཌུ་རས་གི་ཡན་ལག་ཟེར་བའི་ མིང་གཞན་ཚུ་ཐོབ་ནུག། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་གིས་ ལོ་བསྟར་གྱི་ ལ་སེ་བཱ་དགའ་སྟོན་ཟེར་མི་ ལས་རིམ་འདི་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ནང་ ཁྲོམ་སྐོར་དང་སྙན་ཆ་ དེ་ལས་ ཞབས་ཁྲ་ཚུ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་སྟེ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ལུ་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་འོང་བཅུག་མི་ དུས་སྟོན་སྦོམ་ཅིག་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

དེ་བཟུམ་སྦེ་ སྤྱི་ཟླ་ ༥ པའི་ གཟའ་སྤེནམ་ལུ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་མི་ དུས་སྟོན་འདི་གིས་ ཁྲོམ་སྡེ་གི་ སྐྱབས་འཛིན་པ་ སེནཊ་ཨི་སི་ཌོར་ ལཱ་འབད་མི་ལུ་ གུས་བཏུད་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དུས་སྟོན་འདི་ བདུན་ཕྲག་གཅིག་གི་ཧེ་མ་ལས་འགོ་བཙུགསཔ་ཨིནམ་དང་ ཁྱིམ་ཚང་ ཀཱར་ན་ཝ་ལི་ཊོརསེ (Carnavalitos) གིས་ ཨེ་ཝི་ནི་ཌ་ སན་ ཨའི་སེ་ཌོ (Avenida San Isidro) བདའ་སྟེ་ ཁྲོམ་སྐོར་སྦོམ་ཅིག་འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ལས་རིམ་འདི་གིས་ ལྟ་བཤལཔ་སྟོང་ཕྲག་ ༥ ལྷགཔ་ཅིག་འོང་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཨ་མི་རི་ཀ་ལུ་ ལས་རིམ་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས། དེ་དང་གཅིག་ཁར་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ནང་གཞི་ཆགས་མི་ ཨེ་ཕཱོརོ་ཀེ་རི་བི་ཡན་(Afro-Caribbean) གི་མི་བརྒྱུད་ གུ་རི་ཕཱུ་ན་ (Garífuna) མི་སྡེ་གིས་ ལམ་སྲོལ་ཚུ་ ཧེང་སྐལ་རང་ ཡར་དྲག་བཏང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཁོང་གི་ལམ་སྲོལ་དང་སྙན་ཆ་ དེ་ལས་ བཞེས་གོ་ཚུ་གིས་ ལ་སེ་བཱ་གི་ལམ་སྲོལ་ངོ་རྟགས་ལུ་ ཕན་ཐོགས་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་གི་བཟའ་འཐུང་གི་མཐོང་སྣང་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཡོངས་གྲགས་་ཅན་གྱི་ བཱ་ལི་ཌསེ (Baleadas) ཟེར་མི་ ཧོན་ཌུ་རི་ཡན་གི་རང་ལུགས་བཟའ་འཐུང་འདི་ ཕྱེ་དང་ཕྱུར་བ་ དེ་ལས་ གཞན་མི་རྒྱུ་ཆ་ཚུ་བཙུགས་ཏེ་ བཀང་ཡོདཔ་ལས་ བཟའ་འཐུང་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན།

ལ་སེ་བཱ་གི་དཔལ་འབྱོར་དེ་ སོ་ནམ་དང་བཟོ་གྲྭ་ དེ་ལས་ ལྟ་བཤལ་ཚུ་གིས་ ཕན་ཐོགས་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་སའི་ མར་ཁུ་དང་ ངང་ལག་ དེ་ལས་ ཤིང་འབྲས་དང་ ཀོ་ཀོ་ནཱཊ་ དེ་ལས་ ཤིང་ཆས་ཚུ་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་སའི་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལྟེ་བ་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་པས། ཌོ་ལི་ཟ་འཐུང་ལས་སྡེ་གི་ ཡན་ལག་ཅིག་ཨིན་མི་ ཚད་ལྡན་ཤིང་འབྲས་ལས་སྡེ་གིས་ ལུང་ཕྱོགས་ནང་ ལྕངམ་འཛུགས་སྐྱོང་སྦོམ་སྦེ་ར་ འབད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཁྲོམ་སྡེ་ནང་ ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་མི་ གཙོ་བོ་ཅིག་ ཕིན་ནཱལ་ཨིན་པས། དེ་ལས་ ལ་སེ་བཱ་ལུ་ ལྷམ་དང་ཨོམ་གི་ཐོན་སྐྱེད་ ཁང་ཆས་དང་བེམ་པོ་ ལྕགས་རིགས་དང་ཤོག་གུ་ དེ་ལས་ སྨན་རིགས་ཚུ་ བཟོ་སྐྲུན་འབད་མི་ བཟོ་གྲྭ་ཁང་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཡང་ ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྟེ་ གཅིག་འདི་ ཉ་བཟོ་གྲྭ་འདི་ ཁག་ཆེཝ་སྦེ་ ཡར་སེང་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ དེ་དང་འབྲེལ་བའི་གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ཡང་ གཞུང་གིས་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།

དེ་དང་གཅིག་ཁར་ སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་ཞབས་ཏོག་འདི་ དོན་སྨིན་ཅན་སྦེ་ཕུལ་ནིའི་དོན་ལུ་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༤ ལུ་ ལུང་ཕྱོགས་ནང་འཁོད་ལུ་ འགྲུལ་སྐྱོད་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ མར་ཕབ་འབད་ནི་དང་ མཐུད་འབྲེལ་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༡༦ འབད་མི་ མཐའ་འཁོར་གྱི་ལམ་ ( El Progreso) ཨི་ཨའི་ པཱོརོ་གེརསི་སོ་གི་ཟུར་ལམ་བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག། དེ་བཞིན་དུ་ གཞི་རྟེན་ལས་འགུལ་འདི་གིས་ ཉིན་བསྟར་གྱི་སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་དུས་ཚོད་དང་ ཟད་འགྲོ་ཚུ་མར་ཕབ་འབད་དེ་ ཧོན་ཌུ་རཱན་གྱི་མི་སེར་ ༧༥,༠༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་ལུ་ ཕན་ཐོགས་བྱུང་སྟེ་འདུག།

རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་དེབ།