གོང་འཕེལ་འགྱོ་བའི་བསྒང་ཡོད་པའི་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ།

སྤྱིར་འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ གླིང་ཆེན་བདུན་དང་ རྒྱལ་སྤྱི་ཚོགས་པའི་འཐུས་མི་ ༡༩༣ དང་རྒྱལ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མེན་མི་ ༢ རྩིཝ་ད་རྒྱལ་ཁབ་བསྡོམས་ ༡༩༥ ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཚུ་ཡང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་སྟངས་དང་བསྟུན་ཏེ་ ལ་ལུ་ཅིག་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་ཚར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་ ལ་ལུ་ཅིག་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་མ་ཚར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དང་པ་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་མ་ཚར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་མི་འདི་ (Nations, Least Developed Copuntries(LDCs)) གིས་ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་ལུ་ངོས་འཛིན་འབད་ནུག་ཟེར་བ་ཅིན་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ནང་འཁོད་འོང་འབབ་དང་མི་སྟོབས་གནས་རིམ་ དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གནས་རིམ་སྐྱོ་དྲགས་ཡོད་མི་ལུ་སླབ་ཨིན་པས། ཡར་རྒྱས་འགྱོ་མ་ཚར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་དབྱེ་ཁག་ཕྱེས་མི་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་འགོ་དང་པ་ ༡༩༧༡ ལུ་ United Nations General Assembly གི་འགོ་བཙུགས་ནུག།  United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD) གི་སྙན་ཞུ་དང་འཁྲིལཝ་ད་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་མ་ཚར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཡོངས་བསྡོམས་ ༤༦ འདུག་ཟེར་ཨིན་མས། དེ་ཚུའི་སླ་ལས་གཅིག་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཨིན་མས། (Pal) གི་ཞིབ་འཚོལ་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ རྒྱལ་ཁབ་ཡར་རྒྱས་ཉུང་སུ་འགྱོ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ག་ཅི་ར་བཀོད་དེ་འདུག་ཟེར་བ་ཅིན་ དང་པ་འོང་འབབ་ཉུང་སུ་དང་དབུལ་ཕོངས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ཡོད་མི། གཉིས་པ་ རྒྱལ་ཁབ་གོང་འཕེལ་གྱི་དོན་ལུ་ མ་རྩ་གི་གདོང་ལེན་འབྱུང་མི། གསུམ་པ་གཞན་རྒྱལ་ཁབ་ལུ་རེ་སྟེ་སྡོད་དགོ་མི་། བཞི་པ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ལཱ་གཡོག་མ་ཐོབ་པའི་དཀའ་ངལ་ཡོད་མི། ལྔ་པ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་མི་རློབས་མང་ཤོས་ འཚོ་བ་སོ་ནམ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་སྡོད་མི། དྲུག་པ་ཐོན་སྐྱེད་མེད་པའི་མ་རྩ་བཙུགས་བཞག་ (unproductive investment) ཡོད་མི། བདུན་པ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཐོན་ཤུགས་དམའ་ཤོས་ཡོད་མི་ཚུ་ཨིན་ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག།

འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་བཤད་མི་ནང་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་མ་ཚར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ལུ་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ international support measures (ISMS) for least developed countries གིས་ ཚེང་འབྲེལ་དང་དངུལ་འབྲལ་གྱི་གྲོགས་རམ། འཕྲུལ་རིག་གི་གྲོགས་རམ། རྒྱལ་སྤྱི་གྲོས་གནས་ཚུ་ནང་ བཅའ་མར་གཏོགས་ནིའི་ནང་ཆ་རོགས་འབད་དེ་ཡོད་ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག། བཀྲ་ཤིས་བསྟན་འཛིན་ (སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༩) གྱིས་ “འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཁྱད་ཚད་གསུམ་ལས་ ནང་འཁོད་འོང་འབབ་དང་མི་སྟོབས་གནས་རིམ་གཉིས་འདྲན་འདྲ་སྦེ་འགྲུབ་ཚུགས་ཏེ་ཡོད་རུང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་རིམ་འདི་གདོང་ལེན་ཅན་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་གོང་འཕེལ་འགྱོ་མིའི་གྲས་ཁར་མ་ཚུད་པར་འདུག་ཟེར་ཨིན་མས།” འདི་ལུ་ བློན་ཆེན་ཌོག་ཊར་ བློ་གྲོས་ཀྱིས་གསུངས་མི་ནང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་དང་ མི་སེར་ཆ་མཉམ་གྱིས་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་འཐོབ་ཚུགསཔ་བཟོ་དགོཔ་ལས་ འདི་སྤྲོད་མ་ཚུགས་ཚུན་ཚོད་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་མ་ཚར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལས་ཕྱི་ཁར་འཐོན་ནི་འདི་ ལཱ་ཁག་འོང་ནི་མས་ཟེར་ཨིན་མས། (Dolkar, 2022) གིས་གསར་ཤོག་ནང་བཀོད་མིའི་ནང་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༣ ནང་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་མ་ཚུགས་མི་ནང་ལས་ ཕྱི་ཁར་འཐོན་ནི་ཨིན་མས་ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག།

འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་མ་ཚར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལས་ཕྱིར་འཐོན་འབད་ནི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་རང་མགོ་རང་འདྲོང་འགྱོ་བའི་རྟགས་མཚན་ལེགས་ཤོམ་ཅིག་ཨིན་རུང་ ཅིག་ལས་བལྟ་བ་ཅིན་ ཚ་གྱང་ཅན་གྱི་གནད་དོན་ཅིག་ཡང་ཨིན་མས། འདི་ཡང་ག་ཅི་སྦེ་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ སྔོན་མ་འཐོབ་དོ་བཟུམ་མའི་རྒྱབ་སྐྱོར་མི་འཐོབ་ནི་ཨིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ལུ་ཉེན་ཁ་ཕོག་ནི་ཨིན་མས། (A.Razzaque, 2020) གི་ཞིབ་འཚོལ་དང་འཁྲིལཝ་ད་ ད་ལས་ཕར་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ ISMS  ནང་ལས་སྔོན་མ་བཟུམ་གྲོགས་རམ་འཐོབ་མི་ཚུགས་ནི་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་ དཔེར་ན་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་འབྲེལ་ནང་དོ་འགྲན་འབད་མི་ཚུགས་ནི། སྲིད་བྱུས་ཀྱི་གོ་སྐབས་འབྱང་ནི། གོང་འཕེལ་མ་དངུལ་འཐོབ་ནིའི་དོན་ལུ་ ཕན་ཐོགས་མེད་པའི་བྱེམ་ལེ་ཤ་ཕོག་འོང་ཟེར་ཨིན་མས། འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་པའི་སྐབས་ལུ་ ཚོང་ལམ་སྔོན་མ་བཟུམ་སྦེ་སྟབས་བདེ་ཏོག་ཏོ་མེན་པར་ དམ་དམ་འོང་ནི་དང་། དཔེར་ན་ ཡུ་རོ་པེན་ཡུ་ནེན་དང་ཡུ་ཨེསི་ཨེ། ཀེ་ནེ་ཌ་དང་བང་ལ་ཌེཤ་ཚུ་དང་མཉམ་ ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་པའི་སྐབས་ ཁྲལ་མེད་མི་འདི་ཡོདཔ་འགྱོ་ནི། གཉིས་པ་ གཞན་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ལས་ གོང་འཕེལ་དངུལ་འབྲེལ་་གྱི་གྲོགས་རམ་ཡང་ཉུང་སུ་འགྱོ་ནི།  ད་རེ་ནངས་པ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་དཀའ་ངལ་ཅིག་ གནམ་གཤིས་འགྱུར་བགྲོད་འདི་ཨིནམ་ལས་ འདི་གདོང་ལེན་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ མ་དངུལ་གྱི་གྲོགས་རམ་འདི་ཁག་ཆེ་བས། ད་ལྟོ་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་་ ཡར་རྒྱས་མ་འགྱོ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་སྦེ་སྡོདཔ་ད་ མ་དངུལ་གྱི་གྲོགས་རམ་ཚུ་ ཡར་རྒྱས་མ་འགྱོ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མ་དངུལ་ least developed countries fund (LDCF), སྔོ་ལྗངས་གནམ་གཤིས་མ་དངུལ་ Green Climate Fund (GCF), འཛམ་གླིང་རང་བཞིན་གནས་སྟངས་མཐུན་རྐྱེན་ Global Environment Facility (GEF) ཚུ་གིས་འབད་རུང་ ཤུལ་ལས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ གོང་འཕེལ་ཉུང་སུ་འགྱོ་མི་ལས་འཐོན་པའི་ཤུལ་ལུ་ འདི་བཟུམ་གྱི་གྲོགས་རམ་མི་བྱིན་ནི་ཨིན་མས།

**རྒྱབ་རྟེན།**

A.Razzaque, M. (2020). Graduation of Bhutan from the  group of least developed countries:Potential implications and policy  imperatives. *MPFD Working papers WP/20/04* , 15-28.

Dolkar, D. (2022). *Bhutan  on path to graduate from LDC.*

Nations, U. (n.d.).  International support measures for least Developed Countries.

Nations, U. *Least  Developed Copuntries(LDCs).*

Pal, D. *7 Main  Characteristice of Less Developed Countries(LDCs).*

United  Nations Conference on Trade and Development.

                བཀྲིས་བསྟན་འཛིན།  (གནམ་ལོ་མེད  2019/14/03)  འབྲུག་གིས་  གོང་འཕེལ་ཉུང་སུ་འགྱོ་མིའི་གྲས་ལས་ཕྱིར་འཐོན་འབད་ནི་དེ་

   ཚ་གྱང་ཅན། *ཀུན་གསལ།       *

     བཀྲིས་ཕུན་ཚེགས། (གནམ་ལོ་མེད ༢༠༢༡/༢༧/༠༩)  གོང་འཕེལ་མ་འགྱོ་བའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ལུ་ མ་དངུལ་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དགོཔ།

*<small>   ཀུན་གསལ།</small>*

*  *