སེམས་རྟོག་ཁ་རྫོང་།

འབྲུག་པའི་རྫོང་ཚུ་ ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་བསྟན་པ་དར་སའི་ཡུལ་ངོ་མ་ཅིག་ཨིན། རྫོང་ཚུ་མང་ཤོས་ར་ ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ལུགས་ཚུ་ཁྱབ་སྤེལ་འབད་ནི་དང་ ཡང་ཅིན་ལུང་ཕྱོགས་གཅིག་གི་དབང་ཚད་སྤེལ་ནིའི་དོན་ལུ་དམིགས་ཏེ་རྐྱབ་ནུག། དེ་མ་ཚད་རྫོང་ཚུ་རྒྱལ་ཡོངས་ནང་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་ནང་རྟེན་འགངས་ཅན་རིགས་ཚུ་དང་ དྲག་པོའི་གོ་མཚོན་ཚུ་བཞག་སའི་མཛོད་ཁང་བཟུམ་ཅིག་ཡང་ཨིན། འདས་པའི་ལོ་ངོ་ ༣༠༠ གི་རིང་ལུ་ རྫོང་ཚུ་རྒྱལ་ཁབ་རང་བཙན་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ཕན་ཐོགས་སྦོམ་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱུ་མཚན་དེ་གིས་སྦེ་ རྫོང་ཚུ་རི་དང་སྒང་ ག་ནི་བ་མཐོང་གསལ་ཆེ་བའི་ལུང་གཤོང་གི་སྟོད་ཁ་ཐུག་ལུ་བཞེངས་ཏེ་འདུག། དེ་ཚུ་ཕྱིའི་དགྲ་བྱང་ཕྱད་ཚུ་ལས་ཉེན་སྲུང་གི་དོན་ལུ་ བལྟ་རྫོང་ཟེར་མི་ཚུ་ མ་རྫོང་འདི་ལས་དུམ་གྲ་ཅིག་ མཐོ་དྲགས་ཡོད་པའི་སྒང་གུ་ལུ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ ཕྱིའི་དགྲའི་འཇིགས་པ་འབྱུང་བའི་སྐབས་ འཐུང་ཆུའི་དབོག་ནིའི་དོན་ལུ་ ཆུ་རྫོང་ཟེར་མི་ཚུ་ཡང་ལོགས་སུ་སྦེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོད་མི་ཚུ་ ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་མཐོང་ཚུགསཔ་ཨིན། རྫོང་གཞིས་དེ་ཚུ་ད་རེས་ ཆོས་དང་སྲིད་གཉིས་ཆ་ར་ སྐྱོང་སའི་ལྟེ་བ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།
ལོ་རྒྱུས་དང་འཁྲིལ་པ་ཅིན་ བོད་ལས་གསར་རྙིང་རིས་སུ་མ་ཕྱིས་པའི་བླམ་དང་སློབ་དཔོན་ཚུ་ འབྲུག་ལུ་བྱོན་ཏེ་ རྫོང་གཞིས་ཚུ་བཞེངས་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་བཤད་སྲོལ་འདུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༦༡༦ ལུ་ མཐུ་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དཔལ་འབྲུག་པ་རིན་པོ་ཆེ་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་ལྗོངས་འདི་ནང་ཕྱག་ཕེབས་ནང་ཞིནམ་ལས་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་བསྒྱུར་མཛད་གནང་བའི་ཤུལ་ལུ་ ས་གནས་ཐདམ་འཐད་ཁར་ལས་ཕར་ ལུང་ཕྱོགས་དང་ལུང་ཕྲན་ག་ར་མངའ་འོག་ལུ་བསྡུ་ནིའི་དོན་ལུ་ རྫོང་བཞེངས་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག། རྫོང་ཚུ་གི་ཆགས་རབས་ཚུ་ལོ་རྒྱུས་དང་འཁྲིལ་པ་ཅིན་ ཧེ་མའི་ལུང་བསྟན་དང་བླམ་བཟང་པོ་ཚུ་གིས་ཐུགས་སྨོན་ལས་འབྱུང་བའི་གཏམ་ཡ་མཚན་ཆེ་ཏོག་ཏོག་ ཙང་ཙ་ར་ཡོདཔ་ཨིན། 
ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ བཞེངས་མི་རྫོང་གཞིས་ཚུ་གི་གྲས་ལས་   དང་པ་འདི་ རབ་བཱུང་ ༡༡ པ་སྤྱི་ལོ་ ༡༦༢༩ ལུ་བཞེངས་མི་སེམས་རྟོགས་ཁ་རྫོང་འདི་ཨིན། འདི་གི་བཟོ་རྣམས་ཡང་ ཀུན་མཁྱེན་པད་མ་དཀར་པོ་གིས་བོད་གཙང་ལུ་གསང་སྔགས་ཀྱི་གྲྭ་ཚང་ རྒྱལ་རྗེ་མཚལ་ཟེར་མི་འདི་ལས་ དཔེ་བླངས་ཏེ་ རྫོང་ལུ་ཟུར་ ༡༢ ཡོདཔ་སྦེ་བཞེངས་ནུག།  རྫོང་འདི་བཞེངས་དགོ་པའི་ཁུངས་ཡང་ ཞབས་དྲུང་ཐིམ་ཕུག་གི་ལུང་གཤོང་ནང་བདུད་སྲིན་གདུག་པ་ཅན་ཚུ་དམ་ལུ་བཏགས་པའི་བསྒང་ བདུད་གཅིག་གིས་ད་ལྟོ་རྫོང་ཡོད་སའི་ས་གནས་ནང་ རྡོ་སྦོམ་ཡོད་མི་གཅིག་ནང་ཐིམ་སོངམ་ལས་ རྡོ་འདི་གུར་རྫོང་འདི་བཞེངས་པའི་ཤུལ་ལུ་ མིང་ཡང་སྲིན་མོ་རྡོ་ཁ་ཟེར་བཏགས་གནང་ནུག།
རྫོང་འདི་བཞེངས་སྡོད་པའི་བར་ན་ལུ་ བླམ་ཁག་ལྔ་གི་དམག་འོངས་ཏེ་ རྫོང་བཞེངས་ནི་ལས་བར་ཆད་རྐྱབ་རུང་ བླམ་ཁག་ལྔ་གིས་ཞབས་དྲུང་ལུ་གླགས་ཁེལ་མ་ཚུགས་པར་ རྫོང་འདི་ལོ་ངོ་གཉིས་ཀྱི་ནང་འཁོད་ལུ་བསྒྲུབས་ནུག། དེ་ལས་རྫོང་གི་མིང་ཡང་ གསང་སྔགས་ཟབ་དོན་ཕོ་བྲང་ཟེར་བཏགས་ནུག། ཤུལ་ལས་བོད་ལས་དམག་ཐེངས་ལེ་ཤ་འོང་པའི་སྐབས་ རྫོང་ལུ་ཉམས་ཆགས་ཞུགས་ཏེ་ ཆོས་རྗེ་མི་འགྱུར་བསྟན་པའི་སྐབས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༦༧༡ ལུ་རྫོང་ཉམས་སུ་མཛད་དེ་ སྔར་ག་ཨིན་པའི་གཟིད་བརྗིད་ཅན་ལུ་བཟོ་གནང་ཡོདཔ་ལས་ རྫོང་འདི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིན།
སེམས་རྟོགས་ཁ་རྫོང་འདི་ཐིམ་ཕུག་ལས་ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་ ཀི་ལོ་མི་ཊར ༣.༡ དེམ་ཅིག་གི་ས་གནས་ཁར་ཆགས་ཡོད། དེ་ཡང་འབྲུག་ཤར་ཕྱོགས་དང་རྡོ་ཀྱོང་ལ་ཧོངས་མར་འགྱོ་སའི་ལུང་གཤོང་དང་ ཤར་ ཝང་ སྤ་གསུམ་གྱི་ས་མཚམས་གི་སྒང་ཟེ་གུར་ཆགས་ཏེ་ཡོད། 
རྫོང་འདི་ལུ་འཛུལ་སྒོ་གཅིག་ལས་མེདཔ་དང་ དབུ་རྩེ་གི་ཕྱིལས་མཐའ་སྐོར་ཏེ་མ་ཎི་ལག་འཁོར་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། རྫོང་འདི་གི་ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་རང་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་ཨིནམ་དང་ གྱང་གུར་ཡུན་རིངམོ་སོང་བའི་སྡེབས་རིས་་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ལས་ དེ་ཚུ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་རི་མོ་ རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཤད་སྲོལ་ཡོད། འདི་ཁར་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་བཀའ་སྲུང་གཙོ་བོ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་མགོན་པོ་དང་ དུད་གསོལ་ལྷ་མོ་གཉིས་ཀྱི་མགོན་ཁང་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། (Phuntsho, 2013) དེ་མ་ཚད་ རྫོང་འདི་ནང་ ཞབས་དྲུང་སྤྲུལ་སྐུ་རིམ་བྱོན་དང་ སྡེ་སྲིད་རིམ་བྱོན་ཚུ་བཞུགས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འབྲུག་རྒྱལ་དང་པའི་ཡབ་མི་རྗེ་འཇིགས་མེད་རྣམ་རྒྱལ་ཡང་ བཞུགས་པའི་རྫོང་རྩ་ཅན་ཅིག་མས།


### ཁུངས་གཏུག།
# History of Bhutan 15th to 19th Century. (n.d.).  Course Book for Class VII (4th ed.). Royal Education Council. (Original work published 1990)
# Phuntsho, K. (2013). The History of Bhutan (pp. 239–240). Random House India.‌
# (2012). Dzongs: the centre of temporal and religious authorities (Punakha Dzong, Wangdue Phodrang Dzong, Paro Dzong, Trongsa Dzong and Dagana Dzong) - UNESCO World Heritage Centre. Retrieved from https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5695/