open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
འབྲུག་གི་བཟོ་བཀོད་རིག་པ།

### ངོ་སྤྲོད།
༉ འབྲུག་གི་བཟོ་བཀོད་རིག་པ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ག་དང་ཡང་མ་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་ཚུ་ཡང་ ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་བྱིན་རླབས་འཇུག་སྟེ་ཡོད་པའི་བཟོ་བཀོད་ཙང་ཙ་ཡོདཔ་ཨིན། འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ བཟོ་བཀོད་རིག་པ་གིས་་ཕྱུགས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་དགོ་མི་འདི་ཡང་ དུས་དང་ཕུ་དིང་ཕུ་དུས་རབས་ ༧ པའི་ནང་ལས་ར་བཞེངས་ཡོད་པའི་ལྷ་ཁང་དང་མགོན་སྡེ་ཚུ་ ད་ལྟོའི་བར་ནང་ཡང་མཇལ་ཚུགས་ནི་འདི་གིས་ཨིན། 
བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ལཱ་ག་ཅི་བཟུམ་ར་འབད་རུང་ ལྕགས་ཟེར་དང་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཐོན་པའི་ལག་ཆ་ཚུ་ ལག་ལེན་མ་འཐབ་པར་ རང་བཞིན་གྱིས་གནས་སྐབས་བཏོན་ཏེ་ བཟོ་རིག་གི་ལཱ་ཚུ་འབད་དེ་སྡོད་ནུག། དེ་མ་ཚད་ ཁྱིམ་གྱི་ བཟོ་བཀོད་ཚུ་ཡང་ ད་རེས་ནངས་པ་བཟུམ་སྦེ་ འཆར་གཞི་ཧེ་མ་ལས་བརྩམས་ཏེ་མེན་པར་ བཟོ་བོ་གི་ལཱ་ཡོད་ཚད་ཅིགཔ་ རང་སོའི་བློ་རིག་ཐོག་ལས་འབད་སྡོད་ནུག། བཟོ་རྣམ་ཚུ་ཡང་ རང་བཞིན་སའི་ཆགས་ཚུལ་ལྟར་དུ་སྦེཡོདཔ་མ་ཚད་ གནམ་གཤིས་གནས་སྟངས་དང་འཁྲིལ་སྟེ་ ཁྱིམ་དང་ལྷ་ཁང་ རྫོང་གཞི་ཚུ་ཡང་སོ་སོ་སྦེ་རྐྱབ་སྟེ་སྡོད་ནུག། (Wangchuk, 2016)

### རྫོང་གི་བཟོ་བཀོད་རིག་པ།
རྫོང་གཞིས་ཚུ་མང་ཤོས་ར་ རྡོ་དང་ཤིང་ དེ་ལས་ འདམ་ཚུ་གིས་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དང་ཕུའི་རྫོང་ཚུ་ལུ་ འཛུལ་སྒོ་གཅིག་ལས་མེདཔ་ཨིན། རྫོང་ག་ར་ལུ་ དབུ་རྩེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ མཐའ་སྐོར་ལུ་ རྡོ་གཅལ་་ཡོདཔ་ཨིན། རྫོང་ཚུ་གི་་གྱང་ཚུ་ ཁ་ནང་ན་བལྟ་སྟེ་་ཧལ་ཏེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྒོ་སྒྲིག་ཚུ་ཚོད་གཞི་གནགཔོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྱིམ་ཐོག་འདི་ རྒྱ་བཞི་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ བྱི་གཞོལ་སྦེབཀབ་སྟེ་འོངམ་ཨིན། སྤྱིར་བཏང་གི་ཁྱིམ་ཚུ་ལུ་ རྒྱ་བཞི་འདི་མི་འཐོབ་ནི་ཨིན་པས། རྫོང་གི་ནང་ན་ལུ་ ཀ་ཆེན་ལེ་ཤ་འོངམ་ཨིནམ་དང་ དེ་ཚུ་ཡང་ པ་ཏྲ་རབ་འབྲིང་ཐ་སྦེ་ གཟི་བརྗིད་་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བརྐོ་སྟེ་འོངམ་ཨིན།

### འབྲུག་གི་ཁྱིམ།
འབྲུག་གི་ཁྱིམ་ཚུ་ རིན་གོང་ཆུང་བའི་རྩིས་ས་གིས་རྐྱབ་ཨིན་རུང་ མང་ཤོས་ར་རང་ལུགས་འབྲུག་པའི་ལུགས་སྲོལ་གྱི་ཐོག་ལུ་ རྐྱབ་མི་ཙང་ཙ་ཨིན། གཞན་ཡང་ ཤིང་ཆས་དང་འདམ་ཚུ་ ལེ་ཤ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་རྐྱབ་སྲོལ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ རང་སོའི་ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་གནམ་གཤིས་གནས་སྟངས་དང་བསྟུན་ཏེ་ འབྲུག་ཤར་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ཁྱིམ་ཚུ་ རྡོ་གིས་སྦེ་འབད་རྐྱབ་ཨིནམ་དང་ ས་ཁ་དམའ་ས་ཚུ་ནང་འབད་བ་ཅིན་ སྦ་དང་ཤིང་གིས་སྦེ་རྐྱབ་ཨིན། 

### ལྷ་ཁང་དང་མགོན་པ།
ལྷ་ཁང་དང་མགོན་པ་ཚུ་གི་བཟོ་རྣམ་འདི་ རྫོང་དང་ཆ་འདྲ་སུ་ཅིག་ཡོད་རུང་ རྒྱའི་སྦོམ་ཚད་འདི་ ཨ་ཙི་ཅིག་ཆུང་སི་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷ་ཁང་ཚུ་གི་གྱང་གི་མདོག་འདི་དཀརཔོ་དང་ མང་ཤོས་ར་ཁྱིམ་ཐོག་གུར་གསེར་ཏོག་རྟོག་བཀལ་ཏེ་འོངམ་ཨིན། ལྷ་ཁང་གི་ནང་ན་འབད་རུང་ པ་ཏྲ་ཊ་ཅན་མའི་མཆོད་བཤམ་དང་ ཀ་ཆེན་ཡ་མཚན་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་འོངམ་མ་ཚད་  གྱང་གུར་ནང་པའི་ལྷ་ཚོགས་ཀྱིས་ལྡེབས་རིས་ འཇའ་ཆི་ཆི་ཚུ་སྦྱར་ཏེ་འོངམ་ཨིན། 

### ཟམ་པ།
འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སའི་ཆགས་ཚུལ་འདི་ གྱེན་ཟར་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ ཆུ་ཚུ་ཤུགས་སྦེ་འབབ་ཨིན། དེ་འབདཝ་ལས་བརྟེན་ ཟམ་པ་ཚུ་ཡང་ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་ སྔར་སྲོལ་གྱི་ལུགས་ལྟར་ བ་ཟམ་རྐྱབ་སྲོལ་ཡོད་རུང་ རིམ་པ་བཞིན་དུ་དེང་སང་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ བཟོ་རྣམ་དང་རྒྱུ་ཆས་ཚུ་ཡང་ ལེ་ཤ་བསྒྱུར་བཅོས་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན། 

### ཁུངས་གཏུག།
# (n.d.). TRADITIONAL ARCHITECTURE GUIDELINES. 
# (2007) A Review on Traditional Architecture Houses in Buddhist Culture. 5(3), 113–123.
# (n.d.). A HISTORY OF BHUTAN: Class 10. Royal Education Council (REC). (Original work published 1996)
# Wangchuk, D. (2016). Foundations of Bhutan History: A Concise Guide (1st ed.). Omega Traders.
སྐད་ཡིག།

### སྐད་ཡིག་གི་སྐོར་ལས།
༉ སྐད་ཡིག་འདི་བརྡ་དོན་སྤྲོད་ལེན་འབད་ནི་གི་ལམ་ཡོད་ན་མཆོག་དང་མེད་ན་ཐབས་ཆགས་པའི་གཞི་ཅིག་ཨིན། ཁ་སྐད་འདི་གིས་རིག་གཞུང་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་ཡོན་ཏན་ཚུ་བདག་འཛིན་འཐབ་མ་ཚད་ མི་ཚུ་གིས་རང་སོའི་སེམས་ཁར་མནོ་བའི་མནོ་དོན་དང་ ཡིད་ཆེས་ཡོད་ལུགས་ཀྱི་གཏམ་དང་ལོ་རྒྱུས་ཚུ་བརྡ་དོན་སྤྲོད་ལེན་འབད་ཚུགསཔ་ཨིན། སྐད་ཡིག་འདི་གིས་ མི་སྡེའི་འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་འཛུལ་ཞུགས་འབད་དེ་ ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་འཐོབ་ཚུགས་པའི་ཁེ་ཕན་སྤྲོདཔ་ཨིན། འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཁ་སྐད་མ་འདྲཝ་ ༡༩ གི་རྩིས་ཡོདཔ་དང་ ཁ་སྐད་ལེ་ཤ་ཡོད་དགོ་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་  ཧེ་མའི་དུས་ལུ་ ལུང་པ་དང་ལུང་ཕྱོགས་སོ་སོའི་བར་ན་ གངས་རི་དང་ལ་ཚུ་གི་བཅད་དེ་འབྲེལ་བ་འཐབ་མ་ཚུགསཔ་ལས་ རང་སོའི་ལུང་པ་རེ་ལུ་ཁ་སྐད་རེ་རེ་བྱུང་སྟེ་སྡོད་ནུག། (Driem, 2015)

འབྲུག་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་འདི་ འབྲུག་གི་ནུབ་ཕྱོགས་རྫོང་ཁག་བརྒྱད་ཀྱི་ནི་ལུ་ སླབ་ནི་ཡོད་མི་སྐད་ ཡིག་རྫོང་ཁ་འདི་ཨིན། རྫོང་ཁ་ཟེར་སླབ་དགོ་མི་འདི་གཙོ་རོ་ར་ ཧེ་མའི་དུས་ལུ་ ཡིག་ཚང་ཚུ་ག་ར་རྫོང་ནང་ཡོདཔ་ལས་ གཞུང་དོནགྱི་ལཱ་འབད་པའི་སྐབས་ མང་ཤོས་ར་རྫོང་ཁ་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ལས་བརྟེན་ རྫོང་ཁ་ཟེར་དར་ཁྱབས་སོང་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༡ ལུ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ནང་འཛུལ་ཞུགས་འབདཝ་ད་ རང་སོའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཁ་སྐད་ཡང་དགོཔ་ལས་ མི་དབང་ཞིང་གཤེགས་འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པ་མཆོག་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཁ་སྐད་འདི་རྫོང་ཁ་སྦེ་ ངོས་འཛིན་གནང་ནུག། རྫོང་ཁ་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྫོག་ཁག་ ༨ ཀྱི་ཁ་སྐད་ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ ད་རེས་ རྫོང་ཁག་མཐའ་དབུས་མེད་པའི་ནང་ སྐད་ཡིག་རྫོང་ཁ་འདི་ཡོངས་གྲགས་སྦེ་སླབ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། (Wangchuk, 2008)

རྫོང་ཁ་འདི་ ཊི་བེ་ཊོ་བར་མཱན་ (Tibeto-Burman or Sino-Tibetan) ལས་བརྒྱུད་པའི་སེན་ཊཱལ་བོ་ཌིཤ་ (Central Bodish) གི་སྡེ་ཚན་ནང་ཚུདཔ་ཨིན་པས། 
ཧེ་མ་ སྔ་ལོང་གི་ཁ་སྐད་རྫོང་ཁ་འདི་ ལུང་ཕྱོགས་གཞན་གྱི་ཁ་སྐད་བཟུམ་སྦེ་ ངག་ཐོག་ལས་བཤད་སྲོལ་རྐྱངམ་གཅིག་ཡོདཔ་མ་གཏོགས་ ཡིག་ཐོག་ལུ་འབྲི་སྲོལ་མེདཔ་ཨིན། ད་རེས་ཡིག་ཐོག་ལུ་ མགྱོགས་ཡིག་ནང་འབྲི་སྲོལ་ཡོད་མི་འདི་ཡང་ མི་དབང་གཞི་གཤེགས་འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པའི་སྐུ་ཐོག་ལས་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ཧེ་མ་ཡིག་གུ་འབྲི་ཀློག་ཚུ་ག་ར་ ཆོས་སྐད་ཀྱི་ཐོག་ལུ་འབད་དེ་སྡོད་ནུག། མགྱོགས་ཡིག་འདི་ དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་ནང་ གུ་རུ་ནིན་པོ་ཆེ་བོད་ལུ་ མི་འགྱུར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་བསམ་ཡས་ལྷ་ཁང་བཞེངས་ཚར་ཏེ་ རབ་གནས་གནང་པར་བྱོན་པའི་ཤུལ་ལུ་ རྒྱ་ཆོས་བོད་དུ་སྒྱུར་བའི་སྐབས་ བུམ་ཐང་ལྕགས་མཁར་རྒྱལཔོ་གིས་ ཤོག་ཀུ་གྲོགས་རམ་སྦེ་ཕུལ་བའི་བཀྲིན་བརྗེ་དྲན་ལུ་འབྱོནམ་ད་ གུ་རུའི་སློ་མ་ལྡན་མ་རྩེ་མངས་ཀྱིས་བརྩམས་ཏེ་ཕུལ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ལུ་ལྷོ་ཡིག་ཟེར་ཡང་སླབ་སྲོལ་ཡོད། དེ་བཟུམ་སྦེ་ དར་ཁྱབ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཡོད་པའི་ཁ་སྐད་ལེ་ཤ་ཡོད་རུང་ འབྲུག་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་སེར་ཚུ་གིས་སླབ་པའི་ ཚང་ལ་སྐད་དང་ འབྲུག་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་སེར་ཚུ་གིས་སླབ་མི་ཁ་སྐད་ལྷོ་མཚམས་ཁ་སྐད་གཉིས་ཡང་ མི་མང་ཆེ་ཤོས་ཀྱིས་སླབ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། (Phuntsho, 2013)

### ཁུངས་གཏུག།
# Driem, G. van. (2015). Language and identity in Bhutan. ResearchGate.
# Phuntsho, K. (2013). The History of Bhutan (p. 237) The History of Bhutan, Random House India.
# Lily Wanghcuk (2008) Facts about Bhutan, Thimphu, Absolute Bhutan Books.
འབྲུག་དབང་འདུས་རྩེ་ལྷ་ཁང་

འབྲུག་དབང་འདུས་རྩེ་ལྷ་ཁང་ :en:Druk Wangditse Lhakhang འདི་ ཐིམ་ཕུག་གི་ལུང་གཤོང་ག་ར་མཐོང་ཚུགས་པའི་ས་གནས་ ནགས་ཚལ་གྱིས་གང་བའི་སྤོ་ཏོ་ཅིག་གུར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷ་ཁང་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༧༡༥ ལུ་འབྲུག་གི་སྡེ་སྲིད་ཁྲི་རབས་བརྒྱད་པ་ འབྲུག་རབ་རྒྱས་ཀྱི་གདན་ས་བཏབ་གནང་ནུག། 
འབྲུག་དབངའདུས་རྩེ་ལྷ་ཁང་འདི་ ཐིམ་ཕུག་ལུ་ལྷ་ཁང་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་རྩ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་སྦེ་ཡང་ཆ་བཞགཔ་ཨིན། ལྷ་ཁང་འདི་ ཐིམ་ཕུག་སངས་རྒྱས་སྒང་ལས་རྐང་ཐང་སྦེ་ དུས་ཡུན་སྐར་མ་བཞི་བཅུ་དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཆགས་ཡོདཔ་ལས་ ག་ར་གིས་མཛར་ཅུམ་ཟ་སའི་ས་གོ་དང་ ལྟ་སྐོར་པ་ཚུ་གིས་དགའ་བའི་ས་ཆ་ཅིག་ཡང་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༡ ལུ་ ཧི་མ་ལ་ཡའི་ས་ཡོམ་གྱིས་ ལྷ་ཁང་ངོ་མ་འདི་ལུ་ གནོད་རྐྱེན་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་ཡོད་རུང་  སྤྱི་ལོ་ ༡༧༨༣ ལུ་འོངས་མི་ ས༌མུལ༌ཌེ་ཝིསི་གིས་བྲིས༌ཡོད་མི་ ཧེ་མའིལྷ་ཁང་གི་རི་མོ་དང་ གནའ་ཤུལ་བརྟག་ཞིབ་ཀྱི་ཞིབ་རྟོག་ཚུ་ ལམ་སྟོན་སྦེ་ལག་ལེག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ ལོག་བཞེངས་གནང་ནུག། ལྷ་ཁང་གསརཔ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༠ སྤྱི་ཟླ་ ༡ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༢༤ ལས་ སྤྱི་ཟླ་ ༢ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༥ ཚུན་ གཞུང་གྲྭ་ཚང་གི་ལས་ཚོགས་སློབ་དཔོན་ སངས་རྒྱས་རྡོ་རྗེ་མཆོག་གིས་རབ་གནས་མཛད་གནང་ཡོདཔ་ཨིན། 

ལོག་སྟེ་གསར་བཞེངས་འབད་ཡོད་པའི་ལྷ་ཁང་འདི་ནང་ ད་ལྟོ་ཡང་ ཧེ་མའི་སྐུ་འདྲ་ རྒྱུ་ཟངས་ལས་བསྒྲུབས་པའི་སྟོན་པ་ཤཀྱཱ་མུ་ཎི་གསེར་སྒྲོནམ་དང་། གཡས་གཡོན་ལུ་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་དང་སྤྱན་རས་གཟིགས་བཞུགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ཟུར་གཉིས་ཀྱི་གྱང་རེ་རེ་ལུ་ མཆོད་རྟེན་བཞི་བཞི་སྦེ་ བདེ་གཤེགས་མཆོད་རྟེན་བརྒྱད་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན།
ལྷ་ཁང་ཐོག་གཉིས་པའི་ནང་ ཆོས་སྲུང་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ལྡེབས་རིས་ རྟ་མགྲིན་དང་རྡོ་རྗེ་ཕུར་པ། གཞན་ཡང་ རྒྱ་གར་གྱི་གྲུབ་ཐོབ་དང་  འབྲུག་པ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་བླམ་རིམ་བྱོན་ཚུ་གི་ལྡེབས་རིས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱབ་ཁ་ཐུག་ལུ་ དཔལ་ཡེ་ཤེས་དགོན་པོའི་ཆོས་སྲུང་ལྷ་ཁང་གཅིག་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷ་ཁང་དེ་ནང་ དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ་བདུད་གསོལ་མ་དང་ཚེ་རིང་མའི་སྐུ་འདྲ། གཞན་ཡང་རྫོང་ཁག་ ༢༠ གི་གནས་བདག་ཚུ་གི་སྐུ་འདྲ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
## ཁུངས་གཏུག་
རྒྱལ་ཡོངས་དུས་ཆེན།

༉ ལོ་བསྟར་་སྤྱི་ཟླ་ ༡༢ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༡༧ འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དང་ལྡན་པའི་ཉིནམ་རྩ་ཅན་ཅིག་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༠༧ ལུ་ ཉིནམ་འདི་ཁར་ གོང་་ས་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་ འབྲུག་རྒྱལ་པོའི་གསེར་ཁྲི་ལུ་མངའ་སྲོལ་མཛད་དེ་ རྒྱལ་ཁབམ་ནང་ རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་སྲོལ་བཏོད་གནང་བའི་དུས་སྟོན་ཁྱད་པར་ཅན་ཅིག་ཨིན། ཉིནམ་དེ་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་འབྲུག་དབང་ཕྱུག་བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་གདུལ་བྱའི་ཞིང་མཆོག་ལུ་གྱུར་ནུག།
ལོ་ཨ་རྟག་ར་ སྤྱི་ཟླ་ ༡༢ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༡༧ ལུ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་མཐའ་དབུས་མེད་པའི་ནང་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཉིནམ་སྦེ་ མི་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་ག་ར་ མགྲིན་གཅིག་དབྱངས་གཅིག་གི་ཐོག་ལས་ བླ་ན་མེད་པའི་དུས་ཆེན་གལ་ཅན་འདི་བརྩི་སྲུང་ཞུ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། ཉིནམ་འདི་ཁར་འབྲུག་མི་ཡོགས་ཀྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཡབ་མེས་དམ་པ་རྣམས་ འུ་སྡུག་ཐང་ཆད་དང རང་སྲོག་ཡང་བློས་བཏང་སྟེ་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་འགྱུར་མཛད་གནང་མི་ལུ་ བཀའ་དྲིན་དྲན་པའི་ཉིནམ་ཅིག་ཨིན། (2018)
རྒྱལ་རབས་ལུ་བལྟ་བ་ཅིན་ ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་འབྲུག་ལུ་སྤྱི་ལོ་ ༡༦༡༦ ལུ་ བྱོན་ཏེ་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་འགྱུར་མཛད་དེ་ མི་ལོ་ ༣༥ གྱི་རིང་ཆབ་སྲིད་བསྐྱངས་ཏེ་བཞུགས་ནུག། ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེའི་འདས་ལོ་༡༦༥༡ ལས་འགོ་བཟུང་སྟེ་ མི་ལོ་ ༢༢༥ གི་རིང་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་དབུ་འཁྲིདཔ་སྒྲིང་སྒྲི་ཅིག་རྩ་ལས་མེད་པར་ སྟབས་མ་བདེ་བའི་རྐྱེན་ངན་གྱིས་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ སྡུག་བསྔལ་གྱི་རང་བཞིན་ཅིག་ལུ་གྱུར་སོ་ནུག། དེ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༠༠ སྐོར་ཆ་ལུ་ སྲིད་དང་འབྲེལ་བའི་ལུང་ཕྱོགས་སོ་སོའི་འགོ་དཔོན་ཚུ་གི་བར་ན་ ཁ་འཆམ་མ་ཚུགས་པར་ནང་འཁྲུག་དང་དམག་འཐབ་ཀྱི་བྱ་བ་ཡང་ལེ་ཤ་བྱུང་ནུག། སྟབས་མ་བདེ་བའི་དུས་ཚོད་འདི་ཁར་ ལུང་བསྟན་གྱིས་བཀོད་དེ་གོང་ས་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་ ག་གིས་ཡང་གླགས་འཁེལ་མ་ཚུགས་པའི་འགྲན་ཟླ་དང་བྲལ་བའི་སྟོབས་ཤུགས་ཅན་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ནུག། རྒྱུ་མཚན་འདི་འབདཝ་ལས་ ཧཱ་དྲུང་པ་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་གིས་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༠༦ ལུ་ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་ལུ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་དབུ་ཁྲིད་སྒྲིང་སྒྲི་མེད་པའི་སྟབས་ཀྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་བཞི་བདེ་ཀྱི་ཉིནམ་ཅིག་རྩ་ལས་མ་བྱུང་བའི་ཁར་ དམག་འཁྲུག་ལས་བརྟེན་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཡང་ཚད་མེདཔ་ཅིག་བྱུང་ཡོད་པའི་སྐོར་ལས་ ཁ་བསལ་སྦེ་བཤད་དེ་ དུས་དེ་ལས་ཚུར་གོང་ས་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་ འབྲུག་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་སྐྱོང་བའི་བདག་པོ་སྦེ་རྒྱལ་པོའི་ཁྲི་ལུ་མངའ་སྲོལ་འབད་དགོཔ་སྦེ་ཞུ་ཡིག་ཕུལ་ནུག། དེ་ལས་ཚུར་འབྲུག་གི་དབང་ཕྱུག་བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་རིང་ལུགས་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་དགའ་སྐྱིད་ཀྱི་ཉི་མ་འགྱུར་་བ་མེད་པར་ཤར་བཞིན་དུ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།  (Wangchuk, 2016)
འདི་འབདཝ་ལས་ བཀའ་དྲིན་ཅན་གྱི་འབྲུག་རྒྱལ་དང་པ་ལས་འགོ་བཟུང་སྟེ་ ད་རེས་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༡ ཚུན་ རྒྱལ་ཡོངས་དུས་ཆེན་ཐེངས་ ༡༡༤ བརྩི་སྲུང་ཞུ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ང་བཅས་རའི་བཀྲིན་ཅན་གྱི་བདག་ཉིད་ མི་དབང་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་ དཔལ་མི་དབང་འཇིགས་མེད་གེ་སར་རྣམ་རྒྱལ་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་ མི་སེར་ག་རའི་གོ་སྐབས་འདྲ་མཉམ་ལུ་དམིགས་ཏེ་ རྒྱལ་ཡོངས་དུས་ཆེན་འདི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་གཞན་རྫོང་ཁག་ཚུ་ནང་ལོ་སྐོར་སྦེ་བརྩི་སྲུང་ཞུཝ་ཨིནམ་དང་ འབྲུག་མི་ཕྱི་རྒྱལ་ལུ་བཞུགས་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ཡང་ གཞུང་གིས་ཟད་འགྲོ་བཏང་ཐོག་ལས་ འཁྲབ་རྩེདཔ་ཚུ་ལྟདམོ་སྟོན་པར་གཏང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ཉིནམ་འདི་ཁར་ དགའ་བའི་གླུ་ལེན་སྐྱིད་པའི་བྲོཝ་འཁྲབ་སྟེ་སྤྲོ་སྟོན་གྱི་ལས་རིམ་ སྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་འགོ་འདྲེན་འཐབ་སྲོལ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རང་སོའི་ཁ་རྗེ་དབང་ཐང་ལུ་རྟེན་པའི་རྒྱན་ཤོག་གི་ལས་རིམ་ཚུ་ཡང་བརྩམས་ཏེ་ གསོལ་ར་ཡང་རྒྱས་རྒྱས་སྦེ་སྤྲོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། (n.d.)

### ཁུངས་གཏུག།
# A History of Bhutan 19th to 20th Century. (2018).  Course Book for Class VIII (4th ed.) Royal Education Council (REC).
# A HISTORY OF BHUTAN. (n.d.).  Class 10. Royal Education Council (REC). (Original work published 1996)
# Wangchuk, D. (2016). Foundations of Bhutan History: A Concise Guide (1st ed.). Omega Traders.
འབྲུག་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཤིང་།

ཙནྡན་ཤིང་འདི་འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཤིང་ཨིན། ཤིང་འདི་ལུ་གཞན་ཡང་ འབྲུག་གི་ཙནྡན་ཤིང་ཡང་ན་ ཧི་མཱ་ལ་ཡ་གི་ཙནྡན་ཤིང་ཟེར་ཡང་སླབ་སྲོལ་ཡོད་། འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ལུ་སྔོན་དང་ཕུ་ བོད་མི་ཚུ་གིས་ ལྷོ་མོན་ཙནྡན་ལྗོངས་ཟེར་སླབ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། འབྲུག་མི་ཚུ་གིས་ ཙནྡན་ཤིང་འདི་བྱིན་ཅན་ཅིག་སྦེ་བརྩི་འཇོག་འབདཝ་ལས་ གུས་བཀུར་གྱི་ཐོག་ལས་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། འབྲུག་ལུ་ཡོད་པའི་ཙནྡན་ཤིང་མང་ཤོས་ར་ གཏམ་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་ཙང་ཙ་ར་ཨིནམ་ལས་ འདི་ཚུའི་ལོ་རྒྱུས་ལེ་ཤ་བཤད་ནི་ཡོད། ཤིང་འདི་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཤིང་ཨིན་པའི་གུར་ གཞན་ཡང་ལོ་རྒྱུས་དང་འདྲེས་བའི་ཡིད་ཆེས་བསྐྱེད་སའི་ཡུལ་ངོ་མ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་ཨིན། འབྲུག་ལུ་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ཙནྡན་ཤིང་གསུམ་ཡོད་ས་ལས་ གཅིག་དབང་འདུས་ཕོ་བྲང་སྦས་ཡུལ་གླང་བྲག་ལུ་ཡོདཔ་དང་ གཅིག་ཐིམ་ཕུག་སྤང་རི་ཟམ་པ་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ གཅིག་འདི་བུམ་ཐང་སྐུར་རྗེས་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། ལོ་རྒྱུས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ཤིང་ཆེན་འདི་ཚུ་ག་ར་ དུས་རབས་ ༨ པའི་ནང་ ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༦༡༦ ལོར་ དཔལ་འབྲུག་པ་རིན་པོ་ཆེ་སྐྱབས་མགོན་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་རྣམ་གཉིས་ འབྲུག་ལུ་འབྱོན་པའི་སྐབས་ ཕྱག་འཁར་སྦེ་བསྣམས་བྱོན་པའི་འཁརཝ་ལས་ ཞལ་ལག་རྒྱས་ཏེ་སྐྱེས་ཡོདཔ་སྦེ་བཤད་སྲོལ་འདུག།
ཤིང་འདི་སའི་ཆགས་ཚུལ་རྩུབ་དྲགས་དང་རང་རོང་ཚུ་ནང་ སྒྲིང་སྒྲི་དང་ཕྲང་ཏང་ཏ་སྦེ་སྐྱེས་མི་འདི་ མཉམ་ཆུང་དང་དྲང་བདེན་ དེ་ལས་སྙིང་སྟོབས་ཅན་གྱི་ཚུལ་སྟོན་པའི་དོན་ཨིན་པས། ཙནྡན་ཤིང་འདི་མང་ཤོས་ར་ས་ཆའི་མཛེས་རྒྱན་དང་ལྷག་པར་དུ་ དྲི་ཞིམ་པའི་བསང་གཏང་ནི་ལུ་དམིགས་ཏེ་ རྫོང་གཞི་དང་ལྷ་ཁང་ དེ་ལས་བྱིན་རླབས་ཅན་གྱི་ས་གནས་ཚུ་ནང་བཙུགས་སྲོལ་ཡོད། ཙནྡན་ཤིང་འདི་ཚུ་ ཧི་མཱ་ལ་ཡའི་ལུང་གཤོང་ནང་མཐོ་ཚད་མི་ཀྲར་ ༡༨༠༠-༣༥༠༠ གི་བར་ན་སྐྱེཝ་མ་ཚད་ ཤིང་འདི་ལུ་ ཉི་དྲོད་འབོར་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་དགོཔ་ཨིན། གཞན་ཡང་ཚ་དྲོད་དང་ཆར་ཆུ་ལྡན་པའི་ནགས་ཚལ་ཚུ་ནང་ཡང་སྐྱེས་བཏུབ་ཨིན།
ཙནྡན་ཤིང་འདི་བྱཱར་ཧོན་དགུན་ཧོན་གྱི་ཤིང་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ མཐོ་ཤོས་ར་མི་ཊར་ ༤༥ གི་རྩིས་རིངམོ་འགྱོཝ་མ་ཚད་ ཤིང་སྡོང་གི་རྒྱ་སྐྱེད་སྦོམ་ཚད་ སེན་ཊི་མི་ཊར་ ༩༠ དེམ་ཅིག་ལུ་རྒྱསཔ་ཨིན། ཤིང་གྱི་རྩེ་མོའི་དབྱིབས་ཡང་ ཀོང་དབྱིབས་ཅན་སྦེ་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཤིང་འདི་གི་པགས་ཀོ་གི་ཚོས་གཞི་རྒྱ་སྨུག་སྦེ་ཡོད་པའི་ཁར་ སྲ་ཀྲག་འབད་ཞིན་ན་་ཐུར་ཐིག་གི་རྣམ་པ་སྦེ་བཤུབ་འགྱོཝ་ཨིན། ཤིང་འདི་གི་ཞལ་ལག་ཚུ་མང་ཤོས་ར་ ཕྱ་སི་སི་དང་ཆུང་ཀུ་སྦེ་ཡོད་པའི་གུར་ རྟས་ལྕག་གི་སྤྱི་ཏོག་བཟུམ་འོངམ་ཨིན། ཙནྡན་ཤིང་གི་ཀོང་ཙེ་རྡོག་མ་ཚུ་ སྤྱི་ཟླ་ ༢-༣ པའི་བར་ན་ཐོན་ཞིནམ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་ ༥-༦ བར་ན་ སོན་ཚུ་ཚོཔ་ཨིན། ཙནྡན་གྱི་ཤིང་ཞྭའདི་ཁ་དོག་སྐྱ་སེར་སྦེ་ཡོད་པའི་ཁར་ས་ཀྲག་ཀྲ་དང་ཚེ་ཅན་ཅིག་ཨིན། ཙནྡན་ཤིང་གི་ཤིང་ཆས་ཚུ་ དྲིམ་ཞིམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་ཡོད་པའི་ཁར་ ཁྲ་རིས་ཕྲང་ཏང་ཏ་ཡོད་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཤིང་འདི་གི་ར་ཏོ་ལས་བཏོན་པའི་ སྣུམ་འདི་གིས་སྨན་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ཞིནམ་ལས་ རྨ་གཉན་རྒྱས་མི་དང་རྨ་ཚུ་སྨན་བཅོས་འབད་ནི་ལུ་ཡང་ ཕན་ཐོགས་སྦོམ་ཡོདཔ་ཨིན། (UWICER, 2018)

### ཁུངས་གཏུག།
# UWICER. (2018). Historically Significant Trees of Bhutan. Ugyen Wangchuck Institute for Conservation and Environmental Research. Retrieved from https://web.archive.org/web/20220330071029/http://www.uwice.gov.bt/admin_uwice/publications/publication_files/Reports/2018/Historically_Significant_Tree.pdf
རྡོག་མ་པ་ནེ་དང་ཤིང་འབྲས་ཀྱི་ཁུངས་དང་གོ་རིམ།

ང་བཅས་རའི་དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ ལམ་སྲོལ་བཟང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། དེ་འབདཝ་ལས་ བཟང་པོའི་བྱ་བ་ཆེ་ཆུང་ ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་ར་བརྩམས་རུང་ དང་པ་ར གཟའ་སྐར་འཕྲོད་སྦྱོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་བརྩིས་བ་ཅིན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ བརྩམས་པའི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ བར་ཆད་མེད་པར་ལེགས༌ཤོམ༌སྦེ༌འགྲུབ༌ཚུགསཔ༌ལས༌ དང་པ་སྒོ་འབྱེད་རྟེན་འབྲེལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་བཞུགས་གྲལ་གྱིས་མདུན་བསུ༌དགོ༌པའི་ཁུངས༌ཡང༌དེ༌སྦེ༌ཨིན༌མས།
བཞུགས་གྲལ་ལུ་ཡང་ རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། བཞུགས་གྲལ་རྒྱས་པ་ལུ་ འགོ་གྲོ་མ་དྲི་བཟང་གིས་བཙུགས་ཏེ་ འཇུག་སྟར་གོ་བརྩིས་ཏེ་ ལྷམ་པ་ཉེར་གཅིག་དགོ་ནི་དང་། འབྲིང་འབད་བ་ཅིན་ གྲོ་མ་ལ་སོགས་པ་ལྷམ་པ་བཅོ་ལྔ་དང་། བསྡུས་པ་ལུ་ལྷམ་པ་བཅུ་གཅིག་དགོཔ་ཨིན།
རྡོག་མ་པ་ནེ་འདི་ངོ་མ་ར་ ཧེ་མ་མོན་བུམ་ཐང་པའི་ཡུལ་འདི་ནང་མི་མ་ཡིན་པའི་འདྲེ་སྲིན་གདུག་ཅན་ཚུ་གིས་ མི་གི་ཤ་དངོས་སུ་སྦེ་ཟ་བའི་སྐབས་ སངས་རྒྱས་གཉིས་པ་ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་བུམ་ཐང་ལུ་འབྱོནམ་ད་ འདྲེ་སྲིན་གྱི་ཚོགས་བཏུལ་ཏེ་དམ་ལུ་བཏགས་གནང་ནུག། ཤ་དང་པགས་ཀོ་གི་ཚབ་རྡོག་མ་པ་ནི་ཟ་བཅུག་སྟེ་འདྲེ་སྲིན་ག་ར་དམ་ལུ་བཏགས་གནང་ནུག། དེ་མ་ཚད་ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་དང་རྒྱ་གྷ་ཊི་ཁའི་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ སྤུངས་ཐང་རྫོང་གསར་བཞེངས་ཀྱི་དགའ་སྟོན་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་སྐབས་ རྡོག་མ་པ་ནེའི་འབུལ་བ་ཕུལ་ཏེ་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཆེ་བ་ལུ་དགོངས་ཏེ་ བཞུགས་གྲལ་ཟེར་ཤིང་འབྲས་ཀྱི་ཧེ་མ་ར་རྡོག་མ་འདི་དྲངམ་ཨིན། དེ་ཡང་ བཀའ་བརྒྱུད་བླ་མ་རྣམས་དང་སྐུ་མགྲོན་ཚུ་ལུ་མཆོད་པ་མཚོན་བྱེད་བཞུགས་གྲལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཟས་ཕུལ་ཏེ་ བདག་གཞན་སེམས་ཅན་ག་ར་ཚོགས་བསགས་ཏེ་ གནས་སྐབས་ལྷ་དང་མིའི་འབྱོར་པ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་ནི་དང་ མཐར་ཐུག་ངེས་པར་ལེགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་འཐོབ་པའི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཆེ་བ་ལུ་བཟའ་འཐུང་ལ་སོགས་པའི་རིགས་དྲངམ་ཨིན། 
ཤིང་འབྲས་ཀྱི་ཐད་ཁར་ལྷོདཔ་ད་ མི་དབང་མངའ་ཞབས་མཆོག་ཁྲི་མངའ་སྲོལ་བའི་སྐབས། རྗེ་མཁན་མཆོག་དང་གཞུང་གཡོགཔ་ཚུ་ལུ་གོ་གནས་གནང་བའི་སྐབས། གསོལ་ཐབས་དང་ཚོགས་འཛོམས་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་སྐབས་ལུ་ བྱ་བ་ཆེ་ཆུང་ག་ཅི་བཟུམ་བརྩམས་རུང་ ཐ་དམ་ཚིག་གི་སྒོ་ལས་དང་པ་ར་ངང་ལག་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་དྲངམ་ཨིན། ལོ་གསར་གྱི་སྐབས་ ཤིང་འབྲས་ཧུམ་པ་དྲངམ་ཨིན། དེ་ཡང་ འབྲས་བུ་ཤིང་གི་རྩེ་ལས་བཏགསཔ་མ་ཚད་ལོ་འདབ་དེ་ཚུ་ གནམ་གཤིས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ག་དེ་ཅིག་གྱུར་འགྱོ་རུང་དུས་ཨ་རྟག་ར་ཧོནམ་སྦེ་སྡོད་པའི་ཁར། དྲི་ཞིམ་པ་ རོ་མངར་བ་ ཞལ་ལག་གིས་འབག་མ་ཚུགས་པའི་ཤིང་འབྲས་ཅིག་འབདཝ་ལས་ ལོ་གསརཔ་ཚེས་པའི་ཉིནམ་འདི་ནང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་བྱ་བ་ག་ཅི་ར་བརྩམས་རུང་འབྲས་བུ་ཧུམ་པ་བཟུམ་སྨིན་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ལུ་བརྟེན་ དང་པ་ཧུམ་པ་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་དྲངམ་ཨིན།

གཉེན་སྦྱོར་གྱི་རྟེན་འབྲེལ་ལུ་ཤིང་འབྲས་འགོ་དང་པ་ ཚལ་ལུ་དྲངམ་ཨིན། ཚལ་ལུ་འདི་ ཕྱི་པགས་ཀོ་ག་ནི་བ་མཛེས་པའི་ཁར་ མིག་ཁར་མཛེས་པའི་པགས་ཀོ་གཅིག་གི་ནང་ན་ཤག་མ་ལེ་ཤ་གཅིག་ཁར་སྤུངས་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ བཟའ་ཚང་ནང་ལུ་ཕ་དང་བུ་གཞི་བདེ་སྐྱིད་དང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཏེ་ ཐ་དམ་ཚིག་སྤང་ལུ་བཙུགས་ བློ་གཏད་དང་ཡིད་ཆེས་སེམས་ལུ་ངེག་སྟེ་གཅིག་ཁར་འཛོམས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ལས་ཨིན། དེ་ལས་ཤིང་འབྲས་གཞན་མི་ཚུ་ གནམ་བྱཱར་དགུན་མེད་པར་འདབ་མ་ཧོ་རུ་རུ་སྦེ་བཏག་མི་ རྡོག་མ་ཤིང་གི་རྩེ་ལུ་བཏགས་མི་ཚུ་ཧེ་མ་དྲང་ནི་དང། རྡོག་མ་ཤིང་གི་སྐེད་པར་བཏགས་མི་ཚུ་ཤུལ་ལས་སྦེ་དྲང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ མཇུག་ར་ སྟར་གོ་དང་ཕྱུར་གོ་དྲངས་ཏེ་བཀྲ་ཤིས་ཕབ་ནི་དང་འདྲན་འདྲ་བཞུགས་གྲལ་དྲང་ནི་ཡང་མཇུག་བསྡུཝ་ཨིན་ནོ།

### ཁུངས་གཏུག།
# རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན། (༡༩༩༩) སྒྲིག་ལམ་རྣམ་གཞག་གི་དེབ་ཐེར་ནོར་བུའི་འཕྲེང་བ།
མར་ཆང་།

### མར་ཆང་གི་སྐོར་ལས།
མར་ཆང་བཀལ་ནི་འདི་ ཧེ་མའི་ལུགས་སྲོལ་ལྟར་དུ་འབད་བ་ཅིན་ མགྱོནམོ་འགོ་དང་པ་འབྱོནམ་ད་གདོང་ཆང་ཟེར་ ཆང་ངོ་མ་སྦེ་ དྲང་སྲོལ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ གནས་པོའི་ཁ་ཐུག་ལས་འབད་བ་ཅིན་ ལྷག་བསམ་རྣམ་པར་དག་པའི་རྟེན་འབྲེལ་མཚོན་བྱེད་དང་ མགྱོནམོ་གི་སྐུ་ཚེ་དང་ མཛད་པ་ཕྲིན་ལས་ཚུ་ ཡར་ངོ་ཚེས་པའི་ཟླཝ་བཟུམ་སྦེ་ གོང་ལས་གོང་འཕེལ་འགྱོ་ནིའི་དོན་ལུ་མར་གྱི་ཡར་སྒྲོན་དང་བཅསཔ་སྦེ་ཕུལཝ་ཨིན།
དེ་མ་ཚད་ ཆོས་ཕྱོགས་ལས་འབད་རུང་ བདུད་རྩི་གསེར་སྐྱེམས་ཀྱི་མཆོད་པ་ཟེར་ ལཱ་ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་འགོ་བཙུགས་པའི་སྐབས་དང་ཐག་རིང་ས་ལུ་ ལམ་འགྲུལ་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་ དང་པ་ར་ མགྲོན་བཞི་ལུ་ གསེར་སྐྱེམས་ཀྱི་མཆོད་པ་ཕུལ་ཏེ་ ཕྲིན་ལས་བཅོལ་སྲོལ་ཡོདཔ་བཟུམ་སྦེ་ སྲིད་ཀྱི་ལུགས་ནང་ཡང་མཛད་སྒོའི་རྟེན་འབྲེལ་འདི་ལུ་ བར་ཆད་མི་འབྱུང་ནི་དང་ སྐུ་མགྲོན་གཙོ་བོ་དེ་ལུ་ ལེགས་སྨོན་གྱི་མར་ཆང་ རྟེན་འབྲེལ་བརྩིས་བའི་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན།
དེ་འབདཝ་ལས་ མཛད་སྒོའི་རྟེན་འབྲེལ་སྐབས་ལུ་ དཔལ་ལྡན་བླ་མ་དང་བརྒྱུད་སྡེ་བཞིའི་ལྷ་ཚོགས་ གནས་གསུམ་དཔའ་བོ་དང་མཁའ་འགྲོ་མ་ དུར་ཁྲོད་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ལུ་གནས་པའི་ཕྱོགས་སྐྱོང་དང་ཞིང་སྐྱོང་གི་མཁའ་འགྲོ་མ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ལུ་བརྩམས་པའི་བྱ་བ་ཚུ་ བར་ཆད་མེད་པར་ རང་བཞིན་ལྷུན་གྱིས་འགྲུབ་པའི་ རྟེན་འབྲེལ་ལུ་དམིགས་ཏེ་ ཆང་མཆོད་ཚུ་ཕུལ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན། (༡༩༩༩ ཤོགས་གྲངས་ ༢༣༢)

### བཞེས་རྩམ།
ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་ སྐུ་འཁྲུངསམ་ཅིག་ར་ ཉིན་མ་ ཆུམ་གྱི་ལྟོ་ཁམ་རྡོག་གཅིག་མཆོད་པའི་ཚུལ་ཙམ་ཅིག་ཡང་མེད་རུང་ ནུབ་མོ་ག་གིས་ བསྐྱལཝ་ཨིན་ན་མ་ཤེས་པར་ ཆུམ་དཀར་པོའི་ལྟོ་ ལྗགས་ཀྱི་འོག་དང་ ཚེམས་ཀྱི་བར་ན་ལས་ ལོག་ཅི་ལོག་ཅི་ར་བྱུང་ནུག། 
དེ་འབདཝ་ལས་ ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་ གོང་མའི་ལུང་བསྟན་ལྟར་ འབྲུག་གི་ཡུལ་ལྗོངས་ལུ་འབྱོན་ནིའི་སྔ་ལྟས་ལུ་ འབྲུག་པའི་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་ཚུ་གིས་དྲངས་པའི་རྟགས་སྟོན་དོ་བཟུམ་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྟེན༌འབྲེལ༌སྐབས༌ལུ༌ བཞེས་རྩམ་ལྟོ་དཀརཔོ་ དྲང་དགོ་མི་འདི་ དེ་ལས་བརྟེན་ཨིན་པས།
### གསོལ་ཇ།
གསོལ༌ཇ༌འདི༌ རང་ལུགས་དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་ཁྱད་ཆོས་ ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལུགས་སྲོལ་བཟང་པོ་ཅིག་ཨིན་མི་འདི་ཡང་ སྔོན་དང་ཕུ་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་ སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཞལ་བཞུགས་པའི་དུས་ལས་ར་ རང་གི་ཁྱིམ་ནང་ སྐུ་མགྲོན་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་ ག་བྱོན་ཏེ་ར་འབད་རུང་གནས་པོའི་ཧོངས་ལས་ ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གི་སྒོ་ལས་ རྟེན་འབྲེལ་རྩི་བའི་བརྡ་མཚོན་དང་ ཁ་སངས་ཧིང་གསལ་གྱི་ཐོག་ལས་ མགྱོནམོ་ལུ་གདོང་ལེན་དང་བརྩི་བཀུར་ཆེ་བའི་བརྡ་སྟོནམ་ཨིན། མགྱོནམོ་གི་ཧོངས་ལས་ར་འབད་རུང་ འགལ་རྐྱེན་བར་ཆད་ཞི་ཞིང་ མཐུན་རྐྱེན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་དོན་ལུ་ གསོལ་ཇ་འདི་མ་འཐུངས་པའི་ཧེ་མ་ ཡུལ་འདི་ནང་གི་གནས་བདག་དང་ གཞི་བདག་ ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མ་ཚུ་ལུ་ གསོལ་ཇའི་ཕུད་དང་བཅསཔ་སྦེ་སྐྱབས་འཚོལ་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན་མས།                   ་
### དྲི་བཟང་།
རང་ལུགས་དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་བཞུགས་གྲལ་གྱི་རིམ་པ་ལུ་ རྒྱས་བསྡུས་འབྲིང་གསུམ་སྦེ་ཚུད་པའི་ དྲི་བཟང་འདི་ སྔོན་མ་མཐུ་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་གིས་ བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་བདུད་རྩི་ངོ་མ་ཅིག་ཨིན་མས།
དྲི་བཟང་འདི་ རང་གི་ལུས་ལུ་མྱོངས་པ་ཙམ་གྱིས་ ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་སྡིག་སྒྲིབ་དང་ ཚེ་རབས་སྔ་མའི་བག་ཆགས་ངན་པ་ཚུ་ འཇོམས་ཚུགས་པའི་ནུས་པ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དྲི་བཟང་འདི་བདུད་རྩིའི་སྨན་ཅིག་འབདཝ་ལས་ སྐྱེ་རྒ་ན་འཆི་གི་སྒྲིབ་པ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ལས་ བཟློག་ཚུགས་པའི་ནུས་པ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། 

### ཁུངས་གཏུག།
རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན། (༡༩༩༩)  སྒྲིག་ལམ་རྣམ་གཞག་གི་དེབ་ཐེར་ནོར་བུའི་འཕྲེང་བ།
སྤ་རོ་རིན་སྤུང་རྫོང་།

འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལུང་ཕྱོགས་ཤར་ནུབ་དབུས་གསུམ་ལས་ ནུབ་ཕྱོགས་སྤ་རོ་རྫོང་ཁག་ནང་ཡོད་པའི་འབྲུག་རིན་ཆེན་སྤུང་འཛོམས་འདི་དུས་རབས་ ༡༥ པའི་ནང་ དེ་ཁར་སྡོད་པའི་མི་སེར་ཚུ་གིས་ བླམ་ཕ་ཇོའི་བརྒྱུད་པ་ བླ་མ་དྲུང་དྲུང་རྒྱལ་མཆོག་ལུ་བྱག་གཟར་ཅིག་ཡོད་མི་འདི་ཕུལ་ནུག། ཕ་དྲུང་དྲུང་རྒྱལ་མཆོག་གིས་འདི་ཁར་ ལྷ་ཁང་ཆུང་ཀུ་ཅིག་བཞེངས་བའི་ཤུལ་ལུ་ འགྲོས་ཀྱིས་སྦེ་ རྫོང་ཐོག་ཚད་ ༥ འབད་མི་ཅིག་བཞེངས་ནུག། དུས་རབས་ ༡༧ བའི་ནང་དྲུང་དྲུང་རྒྱལ་མཆོག་གི་བརྒྱུད་པ་ ཧཱུཾ་རལ་དཔོན་གྱིས་ མཐུ་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པ་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་ལུ་ ཁོང་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་དབུ་བཙུགས་གནང་མི་ལུ་ ངོས་ལེན་པའི་ཚུལ་ལུ་སྦེ་འཕུལ་ནུག། དེ་བསྒང་སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ སྤ་རོ་འདི་བོད་དང་ས་མཚམས་མཐུད་དེ་ཡོད་པའི་ཁར་ བོད་ཀྱི་ཐག་ཉེ་ཤོས་ཡང་ཨིནམ་ལས་ བོད་ལས་བཙན་འཛུལ་འབད་མི་ཚུ་གིས་གནོད་པ་བཀལ་སའི་དམིགས་གཏད་ངོ་མ་ཅིག་འོང་ནི་ཨིནམ་ལས་ དགྲ་འདི་ཚུ་ཟློག་ཐབས་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ས་གནས་སྒྲིང་སྒྲི་ཅིག་དགོཔ་ངེས་བདེན་ཨིནམ་དགོངས་འཆར་གཟིགས་ནུག། དེ་འབདཝ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༦༤༤ ལོར་ སྔར་ཡོད་པའི་རྫོང་འདི་རྩ་བ་ལས་བཤུབ་ཞིནམ་ལས་ རྫོང་གསརཔ་གི་གཞི་འགྱམ་བཙུགས་གནང་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༦༤༦ ལོར་ རྫོང་གསར་བཞེངས་ཀྱི་ལཱཡོངས་རྫོགས་མཇུག་བསྡུ་ཞིནམ་ལས་ འབྲུག་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་སྐྱོང་སའི་ལྟེ་བ་ཅིག་ལུ་བཟོ་གནང་སྟེ་ མིང་ཡང་འབྲུག་རིན་ཆེན་ནོར་བུ་སྤུངས་རྫོང་ཟེར་དར་ཁྱབ་སོང་ནུག། (Phuntsho, 2013, pp. 253–254)
རྫོང་འདི་རྗེ་མཁན་རིན་པོ་ཆེའི་རྒྱལ་ཚབ་ རབ་སྡེའི་བླམ་གནས་བརྟན་གྱིས་དབུ་གཙོས་པའི་འཕགས་པ་དགེ་འདུན་འདུས་པ་རྒྱ་མཚོ་ཚུའི་གཏན་ཀྱང་གི་བཞུགས་གནས་ཡང་ཨིན། རྫོང་འདི་ནང་ལྷ་ཁང་དང་ཆོས་ཁང་ ༡༤ ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཚུ་གཤམ་གསལ་བཀོད་ཡོད།
ཀུན་དགའ་ར་བ།
དགེ་སློང་ཚུའི་ཚོགས་འདུ་ཁང་།
ཙན་དན་ཤིང་གི་མཆོད་རྟེན།
སྲུང་མའི་ལྷ་ཁང་།
གུ་རུ་མཚན་རྒྱད་ལྷ་ཁང་།
བླམ་གནས་བརྟན་གྱི་ལྷ་ཁང་།
ཚེ་དཔག་མེད་ཀྱི་ལྷ་ཁང་།
གསལ་བའི་རྡོ་ཤེལ་ལྷ་ཁང་།
སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་ལྷ་ཁང་།
མཁན་པོའི་གཟིམ་ཅུང་།
མི་བསྐྱོད་པའི་ལྷ་ཁང་།
གཏེར་སྟོན་ལྷ་ཁང་།
རྒྱལ་པོའི་གཟིམ་ཅུང་།
བུར་སར་ལྷ་ཁང་།
རྫོང་གི་ཕྱི་ཁ་ལུ་དགྲ་དབྱངས་ཁ་ལྷ་ཁང་ཟེར་མི་ཅིག་ཡང་ཡོད། རྫོང་འདི་གི་ལྟག་ལུ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༦༤༩ ལུ་བཞེངས་པའི་ བལྟ་རྫོང་ཐོག་ཚད་ ༧ འབད་མི་ཅིག་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༨ ལུ་རྒྱལ་ཡོངས་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ཡོད། རྫོང་འདི་གི་འོག་ལུ་ སྔར་སྲོལ་གྱི་བཟོ་བཀོད་ཐོག་ལུ་ཡོད་པའི་བ་ཟམ་ཡང་ཡོད། རྫོང་གཞིས་འདི་ཁར་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་སྤ་རོ་ཚེས་བཅུ་འདི་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་རང་ཟླ་ ༢ པའི་ཚེས་ ༡༠ ལུ་གནང་སྲོལ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། 


### ཁུངས་གཏུག།
# History of Bhutan 15th to 19th Century. (n.d.).  Course Book for Class VII (4th ed.). Royal Education Council. (Original work published 1990)
‌# Phuntsho, K. (2013). The History of Bhutan (pp. 253–254). Random House India.
‌# Dzongs: The centre of temporal and religious authorities (Punakha Dzong, Wangdue Phodrang Dzong, Paro Dzong, Trongsa Dzong and Dagana Dzong). (2012).  UNESCO World Heritage Centre. Retrieved from https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5695/
ཕ་ཇོ་སྡིངས།

ཕ་ཇོ་སྡིངས་ཟེར་བའི་ལྷ་ཁང་འདི་ས་གནས་ཐིམ་ཕུག་གི་ཉེས་འདབས་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད། དེ་ཡང་ ཧེ་མ་དུས་རབས་ ༡༣ པའི་ནང་ཕ་ཇོ་འབྲུག་སྒོམ་ཞིག་པོ་གིས་འགོ་ཐོག་གཞི་བཙུགས་གནང་ནུག། ཧེ་མ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་བསྟན་པ་འགོ་ཐོག་བོད་ལུ་གཞི་བཙུགས་མཛད་མི་འགྲོ་བའི་མགོན་པོ་གཙང་པ་རྒྱ་རས་ཀྱིས་ འབྲུག་དགུ་འབད་མི་ཅིག་ས་གི་འོག་ལས་ཐོན་འོངས་ཏེ་གནམ་ཁ་ལས་མེ་ཏོག་བབས་ཡོད་ས་གཟིགས་ནུག། གཙང་པ་རྒྱ་རས་ཀྱིས་ འབྲུག་དེ་ མ་འོངས་པ་ལུ་ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་དགེ་སློང་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པ་ཅིག་དང་ཕྱད་ནི་གི་ལུང་བསྟན་འདུག་ཟེར་གསུངས་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༢༢༤ ལུ་ཕ་ཇོ་འབྲུག་སྒོམ་ཞིག་པོ་བོད་ལས་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་བསྟན་པ་སྤེལ་ནིའི་དོན་ལུ་ལྷོ་འབྲུག་ལུ་བྱོན་ཏེ་ ཐུགས་དམ་གནང་སའི་སྒྲུབ་ཁང་རི་སྦོམ་ཅིག་གི་མཐའ་མར་བཞེངས་གནང་ནུག། དེ་ཡང་ ད་ལྟོ་ཡོངས་གྲགས་སོང་སྟེ་ཡོད་པའི་ཕ་ཇོ་སྡིངས་ཀྱི་གནས་འདི་ཨིན་པས། དེ་མ་ཚད་ དེ་ཁར་ རྩ་ཆེ་བའི་ལྷ་ཁང་དང་སྒྲུབ་པ་གནང་སའི་སྒྲུབ་ཁང་མང་རབས་ཅིག་བཞེངས་གནང་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ ད་ལྟོ་ཚུན་གྱི་བར་ན་ ས་གནས་ཕ་ཇོ་སྡིངས་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ལོ་གསུམ་ཕྱོགས་གསུམ་ནང་བཞུགས་སའི་གནས་བྱིན་ཅན་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

རྒྱལ་ཡོངས་དགའ་སྐྱིད་དཔལ་འཛོམས་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཞི་རྩ་ངོ་མ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ རྒྱལ་ཁང་ནང་ཡོད་པའི་གནས་རྩ་ཆེན་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཕྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྟ་བཤལཔ་གི་གྱངས་ཁ་ཚར་གཅིག་བ་གཅིག་ཡར་སེང་འགྱོཝ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ལུ་ཡང་ཕན་ཐོགས་སྦོམ་སྦེ་ར་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ ས་ཐག་རིང་ཐུང་ལས་བཅད་རུང་ ཐིམ་ཕུག་ལས་འགྱོཝ་ད་དུས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་གསུམ་དེ་ཅིག་དང་ ལོག་འོངམ་ད་ལུ་ ཆུ་ཚོད་གཉིས་དེ་ཅིག་ལས་བརྒལ་མི་འགོར་དོ་ཡོདཔ་དང་། གནས་འདི་ཁར་ གྱེན་འཛེགས་འགྱོ་དགོ་སྟེ་འབད་རུང་ ཤིང་དང་མེ་ཏོག་གིས་བརྒྱན་ཏེ་ བྱ་དང་བྱིའུ་ཚུ་གི་སྐད་སྣ་ཚོགས་སྦེ་རྐྱབ་སའི་ས་གོ་ནང་ལས་ཡར་འགྱོཝ་ད་ ཉམས་དགའ་ཏོག་ཏོ་ཡོད་པའི་ཁར་ ཡར་ལྷ་ཁང་གི་རྩ་བར་་ལྷོདཔ་ད་ ཐིམ་ཕུག་གི་ཁྲོམ་ཧིང་སང་ས་སྦེ་མཐོང་ཚུགསཔ་ལས་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་གིས་པར་ཆས་ཚུ་བསྣམས་ཏེ་ས་གོ་དང་གནས་དེ་ཚུ་གི་པར་བཏབ་སྟེ་སྤྲོ་བ་སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷ་ཁང་གི་ནང་ན་ ནང་རྟེན་ངོ་མ་ཕྱག་སྟོང་སྤྱན་སྟོང ཕ་ཇོ་རིན་པོ་ཆེ་དང་མཁའ་འགྲོ་བསོད་ནམས་དཔལ་སྒྲོན་གྱི་སྐུ་འདྲ། ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་འདྲ་ཚུ་མཇལ་ཚུགས། ཕ་ཇོ་སྡིངས་ཀྱི་ལྟག་ལུ་ཐུགས་རྗེ་བྲག་ཟེར་ཧེ་མ་ཕ་ཇོ་རིན་པོ་ཆེ་འབྲུག་ལུ་ཕེབས་ཏེ་སྒོམ་གནང་སའི་ས་གོ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་མིང་ཡང་འཕགས་པ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ལས་རྟ་དྲང་སྟེ་ཐུགས་རྗེ་བྲག་ཟེར་བཏགས་གནང་གནངམ་ཨིན་པས།

ཕ་ཇོ་སྡིངས་ལས་ཆུ་ཚོད་བཞི་གི་ས་ཁར་འགྱོཝ་ད་ དུང་མཚོ་ཟེར་བའི་མཚོ་སྦོམ་ཅིག་ཡང་མཇལ་ནི་ཡོད། མཚོ་དེ་ སའི་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༤༢༥༠ གི་ས་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

### ཁུངས་གཏུག།
# ཡོངས་འབྲེལ། (༢༠༢༡)
ནམ་ཟླ་དུས་བཞི།

ནམ་ཟླ་དུས་བཞི་ཟེར་མི་འདི་ ལོ་གཅིག་གི་ནང་ན་ གནམ་གཤིས་མ་འདྲཝ་ཁག་བཞི་སྦེ་འོང་མི་ཅིག་ལུ་སླབ་ཨིན། དུས་བཞི་ཡང་ བྱཱར། དགུན། སེར་ཁ་དང་། སོ་ཁ་ཟེར་ཁག་བཞི་ལུ་དབྱེ་་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཚུ་ཡང་ རང་སོའི་དུས་ཚོད་དང་འཁྲིལ་ཏེ་གྱུར་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

དང་པ་གནམ་བྱཱར་ཟེར་མི་འདི་ དྲོད་ཤུགས་ཆེ་བའི་དུས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དུས་འདི་ གནམ་སོ་ཁའི་ཤུལ་ལས་དང་སེར་ཁའི་ཧེ་མར་ཕོག་པའི་དུས་ཅིག་ཨིན། གནམ་བྱཱར་གྱི་སྐབས་ལུ་ འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ནང་ཆར་ཆུ་ཚུ་འབབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ གནམ་བྱཱར་གྱི་སྐབས་སུ་འཚོ་བ་ཆུ་ཞིང་ལུ་བརྟེན་ཏེ་སྡོད་མི་ཚུ་གིས་ ལྕང་ལཱ་ལུ་གཙོ་བོར་བཏོན་ཏེ་ལཱ་ཚུ་འབདཝ་ཨིན་པས། ས་གནས་གཞན་ཁ་ལས་ཕར་འཚོ་བ་ལྕང་ལཱ་ལུ་མ་བརྟེན་མི་ཚུ་གིས་ ཚོད་བསྲེ་ཨེ་མ་དང་ཀོ་པི་ལ་སོགས་པ་བཙུགས་ནི་གི་ལཱ་ལུ་གཙོ་བོར་སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱིར་བཏང་ གནམ་བྱཱར་གྱི་དུས་འདི་་སོ་ནམ་ཞིང་ལཱ་འབོལ་པའི་དུས་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན་རུང་ མི་མང་ཤོས་ཀྱིས་ར་ ཁོང་ར་གི་འཚོ་བ་སྐྱོང་ནིའི་དོན་ལུ་རྩ་འགེངས་ཏེ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

གཉིས་པ་ གནམ་སེར་ཁ་ཟེར་མི་འདི་ ལོ་ཐོག་ཚུ་བསྡུས་ཏེ་འབྲས་བུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་དུས་དང་ ཤིང་དང་འདབ་མ་ཚུ་སྐམ་པའི་དུས་ཅིག་ཨིན། དེ་བསྒང་ ས་ཞིང་ག་ར་སྐམ་སྟེ་ཐལ་ཁོག་རིལ་རི་སྦེ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ཤིང་གི་འདབ་མ་ཚུ་ཡང་ རང་བཞིན་གྱིས་སྐམ་སྟེ་འབུད་འགྱོཝ་ཨིནམ་ལས་ ས་གཞི་གི་གནས་སྟངས་ཚུ་ག་ར་སྐམ་ཀྲོག་ཀྲོ་མཐོངམ་ཨིན་པས། གནམ་སེར་ཁ་གི་དུས་ལུ་གཡུས་ཁ་ལས་ཕར་ ལོ་བསྟར་གྱི་ལོ་ཆོག་ཚུ་བཏང་སྟེ་དགའ་སྤྲོ་འགྱུར་བའི་ཁར་ སློབ་ཕྲུག་ཚུ་ཡང་ངལ་གསོ་བཏང་སྟེ་རང་སོའི་ཕམ་སྤུན་ཆ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་དགའ་དགའ་སྤྲོ་སྤྲོ་གི་ངང་ལུ་སྡོད་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སེར་ཁ་གི་དུས་ཚོད་འདི་རྫོགས་རནམ་ཅིག་ཁར་ སྐམ་ཞིང་ག་ར་ཆུ་དཔགས་ཏེ་ གནམ་བྱཱར་གྱི་དོན་ལུ་ རྒྱ་རེད་དང་བྱཱོ་ཚུ་གི་ལཱ་འབདཝ་ཨིན་པས།


གསུམ་པ་ གནམ་དགུན་ཟེར་མི་འདི་ གྱང་ཤུགས་ཆེ་བའི་དུས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ གནམ་སེར་ཁ་དང་སོ་ཁའི་བར་ན་ཕོག་པའི་དུས་ཅིག་ཨིན། དུས་དེ་ཁར་ ཁཝ་རྐྱབ་སྟེ་སེམས་ཁ་ལུ་དགའ་སྤྲོ་མ་འདྲཝ་སྦེ་ར་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

བཞི་པ་ སོ་ཁ་ཟེར་མི་འདི་ ་མེ་ཏོག་སྣ་ཚོགས་སྦེ་ཤར་བའི་དུས་དང་། ཤིང་གི་ལོ་འདབ་ཚུ་ག་ར་ཧོ་ལྗོངས་ལྗོངས་སྦེམཛེས་ཆ་དང་ལྡནམ་སྦེ་ཡོད་པའི་དུས་ཅིག་ཨིན། དུས་འདི་ཁར་ གནམ་བྱཱར་གྱི་ལྕང་ལཱ་གི་དོན་ལུ་ ལྕངམ་ཚུ་བཏབ་སྟེ་བཞག་པའི་ཁར་ ཚོད་བསྲེ་གི་ལྕང་སོན་ཚུ་ཡང་བཙུགས་པའི་དུས་ཅིག་ཨིན་ནོ།།

### ཁུངས་གཏུག།
# https://web.archive.org/web/20211130121235/http://courseslumenlearning.com/
སྟག་ཚང་སེང་གེ་བསམ་གྲུབ་རྫོང།

སངས་རྒྱས་གཉིས་པ་ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གིས་ ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་གནང་བའི་སྦས་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་མང་རབས་ཅིག་ཡོད་པའི་ནང་ལས་ གཅིག་འདི་ སྤ་རོ་རྫོང་ཁག་ལུ་ཡོད་པའི་བྱིན་ཅན་དང་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་གནས་མཆོག་སྟག་ཚང་དཔལ་ཕུག་གི་གནས་འདི་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ གནས་འདི་ དད་པ་བསྐྱེད་ས་དང་བསོད་ནམས་བསགས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཞིང་མཆོག་ངོ་མ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེའཛམ་གླིང་ནང་སྙན་གྲགས་སོང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

དེ་ཡང་ དུས་རབས་ ༨ པའི་ནང་ ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་ སྟག་ཚང་ལུ་བྱོན་ཏེ་ རྡོ་རྗེ་གྲོ་ལོད་ཀྱི་སྐུར་བཞེངས་པའི་སྐབས་ མོན་མོ་བཀྲ་ཤིས་ཁྱེའུ་སྒྲོན་ཡང་ སྐུ་ལུས་འདོད་གུར་བསྒྱུར་བས་ སྟག་མོའི་ཚུལ་དུ་སྤྲུལ་ཏེ་ གདུག་པའི་བདུད་དང་དམ་སྲི་ག་ར་བཏུལ་ཏེ་དམ་ལུ་བཏགས་གནང་ནུག། གནས་དེ་དང་པ་ར་ མཁའ་འགྲོ་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་ཐར་ལས། གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གིས་བོད་མཆིམས་ཕུ་ལས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ཏེ་བོད་ཡུལ་ག་ར་བྱིན་གྱིས་བརླབས། སྟག་ཚང་གསུམ་ སྐུའི་གནས་འོན་ཕུ་སྟག་ཚང། གསུང་གི་གནས་ཁམས་ཀྱི་སྟག་ཚང། ཐུགས་ཀྱི་གནས་མཆོག་དམ་པ་མོན་སྤ་གྲོ་སྟག་ཚང། ལུ་བྱོན་ཡོད་པའི་ནང་ལས་ དང་པ་ར་ མོན་སྤ་གྲོ་སྟག་ཚང་ལུ་བྱོན་ཏེ་ གཏེར་ཐམས་ཅད་ལུང་བྱང་བཏབ་སྟེ་ཐུགས་ཀྱི་གནས་སྦེ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་གནངམ་ལས། ལུང་བསྟན་དང་འཁྲིལ་པ་ཅིན་ གནས་འདི་ནང་འགོ་དང་པ་ག་གིས་བསྒྲུབ་རུང་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་ཚུགས་ཟེར་གསུངས་ནུག། ཨོ་རྒྱན་གྱི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་པད་མ་སམ་བྷ་ཝ་གིས་ ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་གནས་ཆེན་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ སྐུའི་གནས། གསུང་གི་གནས། ཐུགས་ཀྱི་གནས། ཡོན་ཏན་གྱི་གནས།ཕྲིན་ལས་ཀྱི་གནས་ཚུ་ སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་རྡོ་རྗེ་གྲོ་ལོད་ཀྱི་སྐུར་བཞེངས་པའི་གནས་མཆོག་མོན་གྱི་སྤ་གྲོ་སྟག་ཚང་སྦེ་བརྩིཝ་ཨིན་པས།
ལྷག་པར་དུ་ གུ་རུ་གིས་ལུང་བསྟན་གནངམ་བཞིན། (ཕན་བདེ་ལེགས་བཤད་དབང་ཕྱུག  (༢༠༡༥ ཤོགས་གྲངས་༡༤) འདི་ནས་མ་འོངས་ཐ་མའི་དུས༔ ཁྱོད་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་རྣམ་ལྔ་འབྱེད༔ སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་ཡུན་དུ་བསྲིང༔ ཟེར་གསུངས་བཞིན་དུ་མཁའ་འགྲོ་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་གྱི་སྤྲུལ་པ་ལྔ་མ་བྱོན་པའི་ཧེ་མ་མཁའ་འགྲོ་མཆོག་མོན་སེང་གེ་རྫོང་ལས་བཀྲ་ཤིས་ཁྱེའུ་སྒྲོན་དང་གཅིག་ཁར་ སྤ་གྲོ་སྟག་ཚང་ལུ་བྱོན་ཏེ་རང་དོན་གྱི་དཀའ་བ་མཐའ་མ་བདེ་སྟོང་ཟུང་འཇུག་ཐིག་ལེའི་དཀའ་བ་སྤྱད་དེ་ཚེ་དཔག་མེད་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ཞལ་གཟིགས་ཏེ་ ཚེ་ལ་དབང་བའི་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་པའི་གནས་རྩ་ཅན་ཅིག་ཨིན་པས།
སྟག་ཚང་འདི་ ཕྱི་ལས་ལྟཝ་ད་བྱག་གུར་འདྲོག་སི་སི་སྦེ་མཇལ་རུང། ནང་ན་ལྷོདཔ་ད་ ཕོ་བྲང་ག་ནི་བ་དགའ་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ནང་རྟེན་ཚུ་ཡང་གཅིག་བ་གཅིག་རྩ་ཆེཝ་སྦེ་མཇལ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་དུས་ཨ་རྟག་ར་དུས་ཚོད་བཏོན་ཏེ་ སྟག་ཚང་གི་གནས་རྩ་ཅན་འདི་མཇལ་བར་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

### ཁུངས་གཏུག།
# ཕན་བདེ་ལེགས་བཤད་དབང་ཕྱུག། (༢༠༡༥) གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན།
# ཕན་དེ་ལེགས་བཤད་དབང་ཕྱུག (༢༠༡༥) གནས་ཡིག་ཀུན་ཕན་ལམ་སྟོན།
ཞྭ་ནག་འཆམ།

འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ རྒྱུད་སྡེ་སོ་སོའི་ནང་ དཔའ་བོ་དཔའ་མོའི་གར་འཆམ་གྱི་རྣམ་གཞག་ལེ་ཤ་ར་ བསྟན་པའི་བདག་པོ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དངོས་སུ་སྦེ་གསུངས་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ འཛམ་གླིང་ནང་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་གར་འཆམ་གྱི་སྲོལ་གཏོད་པ་པོ་དེ་ དང་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལུ་ཐུགཔ་ཨིན་པས། དེ་ཡང་རང་གི་ལུས་ལྷ་སྐུའི་རྣམ་པ་ལུ་གྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཅིག་ལུ་སླབ་ཨིན་པས། གར་འཆམ་ཟེར་ཞུ་དགོ་མི་དེ་ཡང་ ལགཔ་ལྷའི་ཕྱག་རྒྱ་དང་མཐུན་པའི་གར་བསྒྱུར་ཏེ་ རྐངམ་ལྷའི་སྐུ་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་དང་མཐུན་པའི་ འགྲོས་ཀྱི་འཆམ་པའི་རྒྱུ་མཚན་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་པས། གར་འཆམ་དེ་ལུ་ཡང་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་འདུག། དེ་ཡང་ དཔའ་བོའི་གར་འཆམ། ཁྲོ་བོའི་གར་འཆམ། དཔའ་མོའི་གར་འཆམ། ཁྲོ་མོའི་གར་འཆམ་ཟེར་དབྱེ་བ་སོ་སོར་ཡོདཔ་ཨིན།

གར་འཆམ་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ ཞྭ་ནག་འཆམ་ཟེར་མི་འདི་ ཞྭ་ནག་ཉེར་གཅིགམ་ཟེར་ གྱངས་ཁ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་གནང་བའི་གར་འཆམ་ཅིག་ཨིན། ཞྭ་ནག་ཟེར་ཞུ་གོ་མི་དེ་ཡང་ འཆམ་འདི་གནང་བའི་སྐབས་དབུ་ཞྭ་གནགཔོ་བཞེས་པའི་ཁར་ རྔ་ཆུང་རེ་རེ་ཕྱག་ལུ་བསྣམས་ཏེ་གནང་མི་ལུ་ཞྭ་ནག་རྔ་འཆམ་ཟེར་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཞྭ་ནག་འཆམ་ལུ་ཡང་ཆོག་གི་ཞྭ་ནག་དང་ བྲོ་རྡུང་གི་ཞྭ་ནག་ཟེར་གཉིས་སྦེ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཞྭ་ནག་གི་གར་འཆམ་དེ་་ ཡང་སྤྲུལ་ ༢༡ གི་དབང་དུ་བཏང་སྟེ་འཆམ་གནངམ་ཨིན། འཆམ་རྐྱབ་མི་དེ་ཚུ་ ཕྱག་གཡོན་པ་ལུ་ཤེས་རབ་མཚོན་པའི་བརྡ་ལུ་རྔ་ཆུང་དང་ ཕྱག་གཡས་པ་ལུ་ཐབས་ཀྱི་རྔསཏོག་བསྣམས་ཞིནམ་ལས་ དེ་གཉིས་ཟུང་འཇུག་གི་ཐོག་ལུ་རྡུང་བའི་སྐབས་ ཡེ་ཤེས་པའི་ཁྲོ་བོའི་ལྷ་ཚོགས་ཚུ་ག་ར་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་ འདོད་གསོལ་ཞུ་མི་དེ་ཡང་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་ རྡོ་རྗེ་གདན་བྱང་ཆུབ་ཤིང་གི་དྲུང་ལུ་ བདུད་ཀྱི་དཔུང་ཚོགས་བཏུལ་གནང་བའི་སྐབས་ སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ མིག་གིས་མ་མཐོང་བའི་འདྲེ་སྲིན་ཚུ་བཏུལ་བའི་དུས་ལུ་བབས་ཏེ་ བརྩེ་བའི་སྒོ་ལས་འབྱོན་གནང་ཟེར་བའི་གསོལ་འདེབས་དང་བཅས་པའི་ སྐུ་འཆམ་གནང་སྟེ་དགྲ་བགེགས་ཚུ་བསྒྲལ་ཏེ་ ཞི་བདེ་ལུ་བཀོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡང་ལེ་ཤ་བཤད་དེ་ཡོད། རྒྱུད་ལས་ཡང། དེ་ཕྱིར་སྙིང་རྗེ་བསྐྱེད་པར་བྱ།། ཞེས་དང་། བསྒྲལ་བའི་ཞིང་དེའང་ཕན་བདེའི་རྒྱུར་འགྱུར་བ་སྟེ་འདི་དག་བསྒྲལ་བར་བྱས་ནས་ནི། དམྱལ་བའི་གནས་སུ་ཡུན་ཐུང་འགྱུར།། ཟེར་གསུང་དོ་བཟུམ་ བསྟན་འགྲོ་ལུ་གནོད་པའི་ཞིང་བཅུ་ཚང་བའི་དགྲ་བགེགས་ག་་ར་ཐལ་བར་བརླག་དོ་ཟེར་བའི་བརྡ་སྟོནམ་ཨིན་མས། མཁན་པོ་ཉི་མ་ཤར། (༢༠༡༨ ཤོག་གྲངས་ ༦༢)
གར་འཆམ་གནང་བའི་སྐབས་ འཆམ་པ་ཚུ་གིས་རྔ་བརྡུང་དགོ་པའི་ཚུལ་དེ་ཡང་ འདྲེ་སྲིན་གདུག་ཅན་ཚུ་ལས་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པའི་རྟགས་མཚན་སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཞྭམོ་གནགཔོ་བཙུགས་དགོ་མི་དེ་ཡང་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་གནས་སྟངས་གོང་འཕེལ་གྱི་བརྡ་སྟོནམ་ཨིན། འཆམ་གོའི་མིང་ཡང་ཕོད་ཀ་ཟེར་ རྒྱུ་གྲུ་ཙི་ལས་གྲུབ་པའི་འཆམ་གོ་རིངམོ་ཅིག་ཨིན། དེ་ཡང་ཚོས་གཞི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བཟོ་ཡོད་པའི་ཁར་ པར་རིས་ཚུ་ཡང་མཛེས་ཏོག་ཏོ་སྦེ་་རི་མོ་བཀོད་དེ་ཡོད། 
འཆམ་དེ་ཡང་ འདས་པའི་ལོ་ ༨༣༦ གི་ཧེ་མ་ རྒྱལ་པོ་དར་མ་གིས་ཁོ་རའི་ཕོ་རྒནམ་བཀྲོངས་ཏེ་ ལོ་དྲུག་གི་རིང་ལུ་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་སྟེ་སྡོདཔ་ད་ ལྷ་ལུང་དཔལ་གྱི་རྡོ་རྗེ་གིས་རྒྱལཔོ་དར་མ་བཀྲོངས་ནིའི་དོན་ལུ་ རྒྱལཔོ་དར་མ་གིས་དམག་རྒྱབ་ཚུ་གིས་ངོ་མི་ཤེས་ནིའི་ཐབས་ལུ་ ཁོ་རའི་ཆིབས་རྟ་དཀརཔོ་འདི་དང་ཁོ་ར་ སོལ་མོ་གིས་གནགཔོ་བཟོ་སྟེ་ ཕྱག་མདའ་གནང་སྟེ་རྒྱལཔོ་དར་མ་བཀྲོངས་ནུག། མཁན་པོ་ཉི་མ་ཤར། ( ༢༠༡༨ ཤོག་གྲངས་ ༦༠) དེ་ལས་ཁོ་ར་དང་ཆིབས་རྟ་གཉིས་ཆ་ར་ཆུ་ཤལ་རྐྱབ་སྟེ་གཞན་མི་དམག་རྒྱབ་ཚུ་གིས་གནོད་མ་ཚུགས་པས། རྒྱུ་མཚན་འདི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ད་རེས་ཞྭ་ནག་འཆམ་འདི་ཡང་དེ་སྦེ་བྱུང་ནུག། འཆམ་འདི་མང་ཤོས་ཅིག་གྲྭ་ཚང་ནང་བཞུགས་མི་དགེ་སློང་ཚུ་གིས་གནངམ་ཨིན་ནོ།།
### ཁུངས་གཏུག།
# མཁན་པོ་ཉི་མ་ཤར། ༢༠༡༨ འབྲུག་པའི་གར་འཆམ་ངོ་སྤྲོད་འཁོར་འདས་ལམ་སྟོན།
# མཁན་པོ་ཉི་མ་ཤར། ༢༠༡༨ འབྲུག་གི་ཚེས་བཅུའི་གར་འཆམ་གྱི་བཤད་པ།
# Shar, k. n. (2018). Druk Tshechui Carchham Shayoa. 60.
# མཁན་པོ་ཉི་མ་ཤར།. (༢༠༡༨). འབྲུག་པའི་གར་འཆམ་གྱི་ངོ་སྤྲོད་འཁོར་འདས་ལམ་སྟོན།.
འབྲུག་པའི་བཞེས་སྒོ།

འབྲུག་རྒྱལ་ ཁབ་ འདི་   ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ ཚུ་དང་དོ་འགྲན་འབད་ནིའི་ རྒྱུ་སྟོབས་དང་མི་རློབས་  དེ་ལས་འཕྲུལ་རིགས་ཚུ་ ག་ནི་ཡ་མེད་དེ་འབད་རུང་  ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་  རང་དབང་སྦེ་སྡོད་ཚུགས་མི་འདི་  ང་བཅས་རའི་སྔར་སྲོལ་ལམ་ལུགས་ བཟང་པོ་ཚུ་མ་ཉམས་པར་ཡོད་མི་དང་  རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ ངོ་རྟགས་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཡོད་མི་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན།  ངོ་རྟགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་གྲས་ལས་གཅིག་འདི་ འབྲུག་པའི་བཞེས་སྒོ་འདི་ཨིན།
འབྲུག་པའི་ བཞེས་སྒོ་ཚུ་ཡང་  འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ གཞན་ཚུ་དང་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།  འབྲུག་པའི་ བཞེས་སྒོ་ཚུ་ཡང་  ང་བཅས་རའི་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལས་འཐོན་མིའི་རྫས་སྦྱོར་ མ་འདྲཝ་ཚུ་གིས་ བཟོཝ་ལས་ བྲོཝ་ཡང་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།  ཨེ་ཤི་ཡ་ ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ རྒྱལ་ཁབ་ཇ་པཱན་དང་རྒྱ་ནག་ ཚུ་དང་འདྲཝ་སྦེ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ བཞེས་སྒོ་ཚུ་ ལགཔ་གིས་ཟ་ནིའི་ སྲོལ་འདི་  ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ ཡོདཔ་ཨིན།  བཞེས་སྒོ་ཚུ་ མ་ཟ་བའི་ཧེ་མར་ ལྟོ་མཆོད་གཏང་ནི་དང་ལྟོ་ཕུད་གཏོར་ནི་འདི་  འབྲུག་པའི་ལམ་སྲོལ་ བཟང་པོ་ཅིག་ཨིན།

འབྲུག་པའི་ བཞེས་སྒོ་བཟོ་ཐངས་འདི་  ཁ་ཚ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ རྫས་སྦྱོར་ཚུ་ གི་གྲས་ལས་ ཨེ་མ་འདི་འབྲུག་པའི་ བཞེས་སྒོ་གི་རྫས་སྦྱོར་ངོ་མ་ཅིག་ར་ཨིནམ་དང་  འབྲུག་པའི་བཞེས་སྒོ་ མང་རབས་ཅིག་ནང་ར་བླུག་ནི་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨེ་མ་དར་ཚི་ འདི་འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་ བཞེས་སྒོ་ཅིག་ཨིན།  དེ་ནང་རྫས་སྦྱོར་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཡང་ ཨེ་མ།  དར་ཚི།  སྒོགཔ།  མར་ཁུ་ ཚུ་ངེས་བདེན་ར་ བླུག་ནི་ཡོདཔ་དང་  བླམ་བན་ད་ འདི་ རང་རང་སོ་སོ་གི་ ཁམས་དང་བསྟུན་ཏེ་ བླུག་སྲོལ་ ཡོདཔ་ཨིན།  བཞེས་སྒོ་དེ་ནང་  ཨེ་མ་འདི་ཡང་ ག་ནི་བ་ ཁ་ཚ་དྲགས་དང་ དར་ཚི་དེ་ ནང་འཁོད་ལས་འཐོན་པའི་བ་གི་ དར་ཚི་ཚུ་བླུག་སྲོལ་ ཡོདཔ་ཨིན།
ད་རུང་  དེ་བ་ལྷག་པའི་ད མིགས་བསལ་གྱི་ ཆོག་སྒྲིག་བཀལ་ཐངས་ཚུ་ཡང་  མར་ཁུ་གི་ཚབ་ལུ་བ་མར་དང་ དར་ཚི་འདི་ ལ་ནོར་གྱི་ དར་ཚི་ཚུ་བླུག་སྲོལ་ ཡོདཔ་ཨིན།  ཨེ་མ་དར་ཚི་གུར་ གཞན་ཡང་ ཀེ་བ་དང་སྲནམ་ཅུམ་ ལ་སོགས་པ་ཚུ་བླུགས་ཏེ་ བཞེས་སྒོ་གཞན་ཡང་ བཟོ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན།

བཞེས་སྒོ་གཞན་ ཚུ་གི་གྲས་ལས་ དང་པ་ར་  ཨེ་མ་དར་ཚིའི་ནང་ལུ་  ཀེ་བ་སླ་བསྲེས་རྐྱབ་པ་ཅིན་ ཀེ་བ་དར་ཚི་ ཟེར་སླབ་ཨིན།  འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ ཀེ་བ་གི་བཞེས་སྒོ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སྦེ་གྱངས་ཁ་མ་ཆོདཔ་ཅིག་ བཟོ་ནི་ཡོད་རུང་  ཀེ་བའི་ནང་དར་ཚི་བླུགས་ཏེ་བཟོ་མི་འདི་  འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ རྐྱངམ་གཅིག་ ར་ཨིན་མས།  ཚོདམ་དེ་ དགའ་སྟོན་དང་ སྤྲོ་སྟོན་གྱི་ལས་རིམ་ ཚུ་བརྩི་སྲུང་འབད་ས་ལུ་  ཤ་མ་ཟ་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ དམིགས་བསལ་གྱི་བཞེས་སྒོ་ ཆོག་སྒྲིག་ ཅིག་སྦེ་བརྩིཝ་ཨིན་པས།

ཆོག་སྒྲིག་ ཚུ་གི་དབང་དུ་གཏངམ་ད་ ཤ་ཟ་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་  ཕག་ཤ་པགས་དང་ཤ་སྐམ་པགས་གཉིས་ ག་ཅི་དེ་སྤྲོ་ཅན་གྱི་ ཟས་ཅིག་སྦེ་བརྩིཝ་ ཨིན།  མ་གཞི་ དམ་པའི་ཆོས་དང་འཁྲིལཝ་ད་  ཤ་ཟ་ནི་འདི་  སྡིག་ཅན་ཅིག་སྦེ་བརྩིས་རུང་  ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་  ཤ་ཟ་ནི་དེ་ བཀག་མ་ཚུགས་པར་འདུག།  སྔོན་དང་ཕུ་ལས་ར་  འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ ལུང་ཕྱོགས་མང་རབས་ཅིག་ནང་  ལོ་ཆོག་གི་ཕགཔ་ཟེར་གསོ་སྲོལ་ཡོདཔ་ལས་ ཕག་ཤ་པགས་འདི་  སྤྲོ་ཅན་གྱི་ཟས་ཅིག་ཨིན་པས།  ཕག་ཤ་པགས་དེ་  དགའ་སྟོན་དང་ལོ་ཆོག་ ལ་སོགས་པའི་ སྤྲོ་བའི་ལས་རིམ་ཚུ་ནང་ མཐོ་གང་རེ་སྦེ་  དེ་ནང་ཨེ་མ་དམརཔོ་ དང་སྒོགཔ་ཚུ་བླུགས་ཏེ་ མར་ཁུ་ནང་བརྔོ ་སྟེ་ ཟ་སྲོལ་ ཡོདཔ་ཨིན། 

### ཁུངས་གཏུག།
# ཡོངས་འབྲེལ། http://www.bbs.bt
འབྲུག་བརྡ་བརྒྱུད་དང་དམངས་གཙོའི་ལྟེ་བ།

༉   འབྲུག་བརྡ་བརྒྱུད་དང་དམངས་གཙོའི་ལྟེ་བ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་གི་མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་དབང་འཛིན་འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིན། དེ་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལུ་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་གཞུང་གི་བཙག་འཐུ་འགོ་དང་པ་མཛད་གནང་མི་དང་འབྲེལ་ཏེ་ གཞི་བཙུགས་གནང་ནུག། དེ་ཡང་ དཔལ་མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པ་མཆོག་ རྒྱལ་ཁྲི་ལས་བབས་ཏེ་ རང་དབང་སྲིད་གཞུང་གི་དུས་བསྐལ་གསརཔ་རྗེས་སུ་འབྲངས་བའི་བརྡ་སྟོནམ་མ་ཚད་ བརྡ་བརྒྱུད་རྡབ་ཤོག་ནང་ སྒེར་དབང་གི་གསར་ཤོག། རླུང་འཕྲིན་ཉན་སྒྲོམ་དང་མི་སྡེའི་བརྡ་བརྒྱུད་ག་ར་ སྟབས་བདེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ལག་པར་འབག་བཏུབ་པའི་བརྒྱུད་འཕྲིན་དང་གློག་རིག་ཡོངས་འབྲེལ་ལས་བརྒྱུད་དེ་ འཐོབ་ཚུགས་པའི་དུས་ལུ་ལྷོད་དེ་ཡོད། འབྲུག་བརྡ་བརྒྱུད་དང་དམངས་གཙོའི་ལྟེ་བ་གི་དམིགས་དོན་གཙོ་བོ་ར་ མི་དང་འབྲེལ་བའི་འབྲེལ་གཏོགས་འབད་ནི་དང་ མི་མང་གསུང་བཤད་དང་བརྡ་བརྒྱུད་འབྲི་ལྷག་ཤེས་མི་ མི་སེར་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་གཞུང་རྒྱུན་སྐྱོང་འབད་ནི་དང་ ད་ལྟོ་ཡོད་པའི་བརྡ་བརྒྱུད་ལས་ལྷག་སྟེ་ ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི་འདི་ཨིན་མས། wikipedia, 2021
འབྲུག་བརྡ་བརྒྱུད་དང་དམངས་གཙོའི་ལྟེ་བ་གི་ལས་རྟགས་འདི་ཡང་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་གསར་ལུགས་དང་སྔར་སྲོལ་གྱི་བར་ན་ཚད་མཉམ་བཟོ་བའི་བརྡ་མཚོན་སྟོནམ་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ རི་རྒྱུད་རི་རྩེ་ལུ་ཁུངས་གཏུགས་འབད་དེ་ མེ་ཏོག་པདྨ་ཁ་རྒྱས་རྒྱསཔ་བཟུམ་ཅིག་སྟོན་ཡོདཔ་ལས་ མཚན་རྟགས་འདི་མཐོངམ་ཙམ་གྱིས་ སེམས་ཁ་ལུ་བཟོད་བསྲན་དང་རེ་འདོད་ཚུ་དྲན་ཚུགསཔ་ཨིན་མས། ལས་རྟགས་འདི་ ཇོར་ཌེན་ ཝིན་ནིཀ་ (jordan winnick) གིས་བཟོ་བཀོད་མཛད་གནང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། Democracy, 2021
འབྲུག་བརྡ་བརྒྱུད་དང་དམངས་གཙོའི་ལྟེ་བ་གིས་ ལཱ་ག་ཅི་ར་འབད་རུང་གྲུབ་འབྲས་ཅན་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཐབས་ལུ་ འདྲ་མཉམ་དང་གཅིག་མཐུན། གུས་ཞབས་ཀྱི་སྒོ་ལས་ སྡེ་གཡོག་སྦེ་ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་། ལཱ་ག་ཅི་ར་འབད་རུང་ འགན་འཁྲི་དང་འགན་ཁུར་འབག་སྟེ་ དྭངས་གསལ་གྱི་སྒོ་ལས་འབད་དེ་ རྒྱུ་དངོས་ག་ཅི་ར་ཨིན་རུང་ མི་སྡེ་གཅིག་ཨིན་པའི་མནོ་བསམ་བཏང་སྟེ་ དྲང་པོ་གི་སྒོ་ལས་ལཱ་འབདཝ་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ སྤྱི་ཚོགས་ནང་གྲོས་བསྡུར་འབད་ནི་དང་ རང་གི་བསམ་འཆར་བཤད་ནི། སྐབས་བབས་ཀྱི་གནད་དོན་ཚུ་ཤེསཔ་སྦེ་སྡོད་ནི། གཞན་ལུ་ཞབས་ཏོག་ཞུ་ནི་ལ་སོགས་པའི་གྲལ་ཁར་གཏོགསཔ་ཨིན། མི་རེ་རེ་བཞིན་དུ་ རང་མགོ་རང་འདྲོང་དང་གསར་གཏོད་ལུ་བརྩོན་ཤུགས་བསྐྱེད་དེ་ དཀའ་ངལ་བསལ་ནིའི་ཐབས་ལམ་ཚུ་ གསར་བཙུགས་འབད་ནི་ནང་ཡར་རྒྱས་གཏངམ་ཨིན་མས། 
## ཁུངས་གཏུག།
# Democracy, B. C. (2021). BCMD. Retrieved from BCMD's Story: http://www.bcmd.bt
# wikipedia. (2021). About Bhutan Centre for Media and Democracy. Retrieved from Bhutan center for Media and Democracy: https://web.archive.org/web/20130416091500/http://en.m.wikipedia.org/
གསོ་བའི་ལྷན་ཁག།

༉ གསོ་བའི་ལྷན་ཁག་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྷན་ཁག་བཅུ་ཐམ་ལས་གཅིག་ཨིན། ལྷན་ཁག་འདི་ ཧེ་མ་གསོ་བའི་ལས་ཁུངས་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ ཡོདཔ་དང་ ཤུལ་ལས་སྤྱི་ལོ་དགུ་བརྒྱ་དགུ་བཅུ་གོ་གྲངས་ལས་ གཙོ་རིམ་དང་འཁྲིལ་ ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་དང་བསྡོམས་ཏེ་ གསོ་བ་དང་ ཤེས་རིག་ལྷན་ཁག་ཟེར་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་བསྒང་བློན་པོ་སངས་རྒྱས་དངོས་གྲུབ་ཀྱིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༨-༡༩༩༩ ཚུན་ གསོ་བ་དང་ཤེས་རིག་ བློན་པོ་འགོ་དང་པ་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཤུལ་ལས་ གསོ་བ་དང་ཤེས་རིག་ཟེར་གཅིག་ཁར་སྡོད་ཡོད་མི་ལྷན་ཁག་འདི་ དགོས་མཁོ་དང་བསྟུན་ གསོ་བའི་ལྷན་ཁག་དང་ ཤེས་རིག་ལྷན་ཁག་ཟེར་སོ་སོ་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།  དེ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལུ་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་གཞུང་འགོ་བཙུགས་ཞིནམ་ལས་ཚུར་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ཚུན་ གསོ་བའི་ལྷན་ཁག་ནང་ བློན་པོ་བཟང་ལེགས་འབྲུག་པ་གིས་ཕྱག་ཞུ་ཡོདཔ་དང་། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༣-༢༠༡༨ ཚུན་ བློན་པོ་རྟ་མགྲིན་དབང་ཕྱུག་ དེ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ལས་ ད་ལྟོ་ཚུན་གྱི་བར་ན་  བློན་པོ་བདེ་ཆེན་དབང་མོ་གིས་ཕྱག་ཞུ་བཞིན་ཡོདཔ་ཨིན། 
ལྷན་ཁག་འདི་གི་འཆར་སྣང་འདི་འཕྲོད་བསྟེན་མཆོག་གྱུར་ཅན་གི་རྒྱལ་ཁབ་སྦེ་གནས་ནི་འདི་ཨིནམ་དང་།དམིགས་སྐྱེད་འདི་ཡང་ཕྱི་ནང་སྨན་བཅོས་སྤུས་ཚད་དང་ལྡན་པའི་ཞབས་ཏོག་སྤྲོད་ནི་དང་ནད་གཞི་ཚུ་བཀག་ཐབས་དང་ཚད་འཛིན་འབད་དེ་རྩ་མེད་གཏང་ནི།མི་ཚེ་བསྐྱར་གསོ་འབད་ནི་དང་འཕྲོད་བསྟེན་ཅན་གྱི་མི་ཚེའི་གནས་སྟངས་གོང་འཕེལ་གཏང་ནི།དེ་ལས་ ཡུན་བརྟན་ཅན་ ངོས་ལེན་ཅན་ གོ་སྐབས་འདྲ་མཉམ་ བློ་གཏད་ཅན་དང་ གནས་གོང་རན་པའི་གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ངེས་གཏན་སྦེ་སྤྲོད་ནི་འདི་ཨིན།འདི་བཟུམ་སྦེ་ ལྷན་ཁག་གི་འགན་དབང་འདི་འབྲུག་གི་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་པོའི་རྩ་ཚན་༩ པའི་དོན་ཚན་༢༡ པ་དང་འཁྲིལ་ ལྷན་ཁག་གིས་ དེང་རབས་དང་སྔར་སྲོལ་གསོ་དཔྱད་ཀྱི་ཐོག་ལས་ མི་དམངས་གསོ་བའི་གཞིས་གནས་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ སྟོང་པར་ཐོབ་ཚུགསཔ་བཟོ་ནི་འདི་དང་སྤུས་ཚད་ཅན་གྱི་གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ འཇམ་ཏོག་ཏོ་དང་འདྲ་མཉམ་སྦེ་ངེས་གཏན་འཐོབ་ཚུགསཔ་བཟོ་ནི་ཚུ་ཨིན།
གསོ་བའི་ལྷན་ཁག་འོག་ལུ་ བློན་པོ་དང་དྲུང་ཆེན་ཡིག་ཚང་ དེ་ལས་ མདོ་ཆེན་ཞབས་ཏོག་ཡིག་ཚང་དང་ལས་ཁུངས་ཁག་བཞི་ཡོདཔ་ཨིན། ལས་ཁུངས་བཞི་ཡང་གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ལས་ཁུངས་ མི་དམངས་གསོ་བའི་ལས་ཁུངས་ གསོ་བའི་མཁོ་ཆས་བཀྲམ་སྤེལ་དང་རྟེན་གཞི་ལས་ཁུངས་དང་ནང་སྨན་ཞབས་ཏོག་ལས་ཁུངས་ཚུ་ཨིན། ལྷན་ཁག་འདི་ནང་ཕྱག་ཞུ་མི་ འགོ་འཛིན་བློན་པོ་གྱིས་གཙོས་པའི་ དྲུང་ཆེན་དང་མདོ་ཆེན་ དེ་ལས་ ལས་ཁུངས་ཁག་གི་གཙོ་འཛིན་དང་འགོ་དཔོན་ཚུ་ཨིནམ་དང་ ལྷན་ཁག་འདི་གིས་ད་རེས་གོང་གི་འཆར་སྣང་དང་དམིགས་སྐྱེད་ཚུ་སེམས་ཁར་བཀལ་ཏེ་ ལྷན་ཁག་གི་འགན་དབང་ཚུ་ དྲང་བདེན་དང་དྭངས་གསལ་ དེ་ལས་ དམ་ཚིག་གཙོ་གཟུང་གི་ཐོག་ལས་ཕྱག་ཞུ་བཞིན་ཡོདཔ་ཨིན།  

### ཁུངས་གཏུག།
# Wikipedia Contributors. (2021). Ministry of Health (Bhutan). In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://www.bing.com/searchq=minstry+of+health+bhutan+wikipdeia&qs=n&form=QBRE&sp=-1&pq=minstry+of+health+bhutan+wikipdeia&sc=0-34&sk=&cvid=3C785AC896414C7DA9EBCCCD6521B534
ནང་སྲིད་དང་སྲོལ་འཛིན་ལྷན་ཁག།

༉ ནང་སྲིད་དང་སྲོལ་འཛིན་ལྷན་ཁག་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྷན་ཁག་བཅུ་ཐམ་ལས་གཅིག་ཨིན། ལྷན་ཁག་འདི་འགོ་དང་པ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༨ རྒྱལ་བརྒྱུད་གཞུང་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ ༢༨ པའི་ནང་ ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་གཞི་བཙུགས་འབད་བའི་ཤུལ་ ནང་སྲིད་ལྷན་ཁག་ཅིག་སྦེ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། ཨིན་རུང་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༤ ལུ་ སྲོལ་འཛིན་ལྷན་ཚོགས་ཟེར་ཡོད་མི་འདི་ ནང་སྲིད་ལྷན་ཁག་འོག་ལུ་བཙུགས་ཏེ་ ལྷན་ཁག་འདི་གི་མིང་ཡང་ ནང་སྲིད་དང་སྲོལ་འཛིན་ལྷན་ཁག་ཟེར་མིང་གསརཔ་བཏགས་ཡོདཔ་ཨིན། ནང་སྲིད་དང་སྲོལ་འཛིན་ལྷན་ཁག་གི་བློན་པོ་དང་པ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༨-༡༩༨༥ ཚུན་ བློན་པོ་གཏམ་ཞིང་རྒྱ་གར་མཆོག་གིས་ཕྱག་ཞུ་ནུག། 
བློན་པོ་གཏམ་ཞིང་རྒྱ་གར་གྱི་ཤུལ་ལས་ཕྱག་ཞུ་མི་ ནང་སྲིད་དང་སྲོལ་འཛིན་བློན་པོ་རིམ་བྱོན་ཡང་། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༥-༡༩༩༡ ཚུན་ རྒྱལ་སྲས་བློན་པོ་རྣམ་རྒྱལ་དབང་ཕྱུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༡-༡༩༩༨ ཚུན་ བློན་པོ་དར་གོ་ཚེ་རིང་། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༨-༢༠༠༣ ཚུན་ བློན་པོ་འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོ། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༣-༢༠༠༧ ཚུན་ བློན་པོ་འཇིགས་མེད་འོད་ཟེར་འཕྲིན་ལས། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༧-༢༠༡༣ ཚུན་ བློན་པོ་མི་འགྱུར་རྡོ་རྗེ། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༣-༢༠༡༥ ཚུན་ བློན་པོ་དམ་ཆོས་རྡོ་རྗེ། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༥-༢༠༡༨ ཚུན་ བློན་པོ་ཟླ་བ་རྒྱལ་མཚན། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༨-༢༠༢༡ ཚུན་ བློན་པོ་དྲགོས་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན། དེ་ལས་ ད་ལྟོ་ཕྱག་ཞུ་བཞིན་ཡོད་པའི་ནང་སྲིད་དང་སྲོལ་འཛིན་བློན་པོ་འདི་ བློན་པོ་ཨྱོན་རྡོ་རྗེ་ཨིན། 
ལྷན་ཁག་འདི་གི་འཆར་སྣང་འདི་ཡང་ རྒྱལ་ཡོངས་དགའ་སྐྱིད་དཔལ་འཛོམས་བསྒྲུབ་ཐབས་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལུ་ བཀའ་ཁྲིམས་ངེས་བརྟན་རྒྱུན་སྐྱོང་དང་ ཆོས་དང་ལམ་སྲོལ་ཀྱི་སྙིང་བཅུད་ཚུ་ཡར་རྒྱས་དང་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་མི་ དམངས་གཙོའི་གཞུང་སྐྱོང་གི་རྣམ་གཞག་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོག་ལས་ དབང་ཚད་ཕྱིར་སྤེལ་གྱི་བདག་སྐྱོང་ནུས་ཤུགས་ཅན་སྦེ་ལཱ་འབད་མི་ འགོ་འཁྲིད་ལས་ཚོགས་གཙོ་བོ་ཅིག་འབད་ནི་འདི་ཨིནམ་དང་། ལྷན་ཁག་གི་ དམིགས་སྐྱེད་འདི་ཡང་ འབྲུག་པའི་ལམ་སྲོལ་དང་སྲོལ་རྒྱུན་ཚུ་སྲུང་སྐྱོབས་དང་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི་དང་  མི་དམངས་ལུ་ནང་སྐྱོད་ཀྱི་ཁྱད་ལྡན་ ཞབས་ཏོག་བྱིན་ནི་ དེ་ལས་ མི་དམངས་ཞབས་ཏོག་འཇོན་ཐངས་ཅན་དང་ནུས་ཤུགས་ཅན་སྦེ་བྱིན་ནིའི་དོན་ལུ་ ས་གནས་ཀྱི་གཞུང་ཚུ་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་ལམ་སྟོན་བྱིན་ནི་དང་ མི་ཁུངས་དང་འབྲེལ་བའི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ གང་མགྱོགས་འཇོན་ཐངས་ཅན་སྦེ་བྱིན་ནི་འདི་ཨིན། འདི་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བཀའ་དང་ཁྲིམས་ཀྱི་གནས་སྟངས་སྒྲིང་སྒྲིང་སྦེ་བཞག་ནི་དང་ ཞི་བའི་བདག་སྐྱོང་འཇོན་ཐངས་ཅན་སྦེ་འཛིན་སྐྱོང་འབད་ནི་ཚུ་ཡང་ཨིན།
ནང་སྲིད་དང་སྲོལ་འཛིན་ལྷན་ཁག་འོག་ལུ་ བློན་པོ་དང་དྲུང་ཆེན་ཡིག་ཚང་ དེ་ལས་ མདོ་ཆེན་ཞབས་ཏོག་ཡིག་ཚང་དང་ལས་ཁུངས་ཁག་བཞི་ ཡོདཔ་ཨིན། ལས་ཁུངས་བཞི་ཡང་ ཟུང་ཕྱོགས་མཐུན་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ མང་ཕྱོགས་མཐུན་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ མགྲོན་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་ལུང་ཕྱོགས་མཉམ་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ཚུ་ཨིན། ལྷན་ཁག་འདི་ནང་ཕྱག་ཞུ་མི་ འགོ་འཛིན་བློན་པོ་གྱིས་གཙོས་པའི་ དྲུང་ཆེན་དང་མདོ་ཆེན་ དེ་ལས་ ལས་ཁུངས་ཁག་གི་གཙོ་འཛིན་དང་འགོ་དཔོན་ཚུ་ཨིནམ་དང་ ལྷན་ཁག་འདི་གིས་ ད་རེས་གོང་གི་འཆར་སྣང་དང་དམིགས་སྐྱེད་ཚུ་སེམས་ཁར་བཀལ་ཏེ་ ལྷན་ཁག་གི་འགན་དབང་ཚུ་ དྲང་བདེན་དང་དྭངས་གསལ་ དེ་ལས་ དམ་ཚིག་གཙོ་གཟུང་གི་ཐོག་ལས་ཕྱག་ཞུ་བཞིན་ཡོདཔ་ཨིན།   
 
### ཁུངས་གཏུག།
# Wikipedia Contributors. (2021). Ministry of _Home_and_Cultural_Affairs (Bhutan). In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from # https://en.wikipedia.org//wiki/Ministry_of_Home_and_Cultural_Affairs_(Bhutan)
བསྟན་རྒྱས་ལྷན་ཁག།

༉ ཧེ་མ་ཚོང་དང་བཟོ་གྲྭ་ལྷན་ཁག་ཟེར་སྡོད་མི་ བསྟན་རྒྱས་ལྷན་ཁག་འདི་ འབྲུག་གི་ལྷན་ཁག་བཅུ་ཐམ་གྱི་གྲས་ལས་གཅིག་ཨིནམ་ད་ དེ་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༧ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པ་ འཇིགས་མེད་རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་གི་སྐབས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༨ ལོ་ལུ་ ལྷན་ཁག་ངོ་མ་ཅིག་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་ད་ མིང་ཡང་ ཚོང་དང་བཟོ་གྲྭ་ ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་ཟེར་བཏགས་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༧ སྤྱི་ཟླ་ ༡༠ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༡༧ ལུ་ གློག་མེ་དང་ས་གཏེར་གྱིས་མ་ཚད་པར་ བསྟན་རྒྱས་ལྷན་ཁག་ཟེར་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།
བསྟན་རྒྱས་ལྷན་ཁག་འདི་ནང་ མདོ་ཆེན་ཞབས་ཏོག་ཡིག་ཚང་དང་སྲིད་འཆར་སྡེ་ཚན་ ནང་འཁོད་རྩིས་ཞིབ་སྡེ་ཕྲན་ཚུ་མ་རྩས་པའི་ ལས་ཁུངས་བརྒྱད་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ ཚོང་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་དང་བཟོ་གྲྭ་ལས་ཁུངས་ བློ་རིག་རྒྱུ་དངོས་ལས་ཁུངས་ ས་རིག་དང་ས་གཏེར་ལས་ཁུངས་ ནུས་ཤུགས་སླར་འབྱུང་ལས་ཁུངས་ ཆུར་བརྟེན་གློག་ཤུགས་ལས་ཁུངས་ བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་དང་ནང་བཟོའི་ལས་ཁུངས་ ཉོ་སྤྱོད་ཉེན་སྲུང་ཡིག་ཚང་ཚུ་ཨིན། མདོ་ཆེན་ཞབས་ཏོག་ཡིག་ཚང་གི་འོག་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ བདག་སྐྱོང་དང་དངུལ་རྩིས་སྡེ་ཚན་ མི་སྟོབས་སྡེ་ཚན་ བརྡ་དོན་དང་བརྒྱུད་འབྲེལ་སྡེ་ཚན་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། 
བསྟན་རྒྱས་ལྷན་ཁག་ནང་ ཐིམ་ཕུག་དང་ཕུན་ཚོགས་གླིང་ དགེ་ལེགས་ཕུ་ ཀྲོང་གསར་ མོང་སྒར་ བསམ་གྲུབ་ལྗོངས་མཁར་ཚུ་རྩིས་པའི་ ལུང་ཕྱོགས་ཡིག་ཚང་དྲུག་ཡོདཔ་ཨིན། བསྟན་རྒྱས་ལྷན་ཁག་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་གནས་སྟངས་ཚད་ལྡན་སྦེ་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་མིའི་ལྷན་ཁག་ཅིག་ཨིན། 
མི་མང་དང་སྒེར་གྱི་ལས་སྡེ་གོང་འཕེལ་གཏང་ཐོག་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་གནས་སྟངས་འདི་ཡུན་བརྟན་སྦེ་བཞག་ནི་འདི་ ལྷན་ཁག་འདི་གི་དམིགས་སྐྱེད་ཨིན། 

### ཁུངས་གཏུག།
# Wikipedia contributors. (2021). Ministry of Economic Affairs (Bhutan). In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ministry_of_Economic_Affairs_(Bhutan)&oldid=1063448234
ལས་གཡོག་ལྷན་ཁག།

༉ ལས་གཡོག་ལྷན་ཁག་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༣ སྤྱི་ཟླ་ ༦ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༡༣ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་ཀྱི་བཀའ་རྒྱ་ཨང་ ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་/༠༢/༠༣/༩༣༣ ཅན་མ་ལྟར་དུ་ ཧེ་མམ་གི་རྒྱལ་ཡོངས་འཕྲུལ་རིག་སྦྱོང་བརྡར་དབང་འཛིན་དང་ གཡོག་བཙུགས་དང་ལས་གཡོག་ལས་ཁུངས་སྦེ་ཡོད་མི་གཉིས་ མཉམ་བསྡེབས་འབད་དེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན། 
རྒྱལ་ཡོངས་འཕྲུལ་རིག་སྦྱོང་བརྡར་དབང་འཛིན་དེ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༩ ལུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མཐའ་དོན་ལུ་ ལྕོགས་གྲུབ་ཅན་གྱི་ལས་མི་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་ ལག་རྩལ་ཤེས་ཡོན་དང་སྦྱོང་བརྡར་ཚུ་གོང་འཕེལ་གཏང་ནིའི་དམིགས་བཏད་སྐྱེད་དེ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། དམིགས་དོན་འདི་འགྲུབ་ནིའི་དོན་ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་འཕྲུལ་རིག་སྦྱོང་བརྡར་དབང་འཛིན་གྱིས་ འཆར་གཞི་བརྩམ་ནི་དང་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནི་ ཚད་འཛིན་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ནི་ དེ་ལས་དགོཔ་ཐོན་སར་ ལག་རྩལ་ཤེས་ཡོན་དང་སྦྱོང་བརྡར་ཚུ་བྱིན་དགོཔ་ཐོན་ནུག།
རྒྱལ་ཡོངས་འཕྲུལ་རིག་སྦྱོང་བརྡར་དབང་འཛིན་འདི་གཞི་བཙུགས་མ་འབད་བའི་ཧེ་མ་ འཕྲུལ་རིག་དང་ལག་རྩལ་ཤེས་ཡོན་དང་སྦྱོང་བརྡར་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་སྣ་ཚུ་ག་ར་ དེ་བསྒང་ གསོ་བ་དང་ཤེས་རིག་ལྷན་ཁག་སྦེ་སྡོད་མིའི་འོག་ལུ་ འཕྲུལ་རིག་དང་ལག་རྩལ་ཤེས་ཡོན་སྦྱོང་བརྡར་ལས་ཚན་གྱིས་ བདག་སྐྱོང་འཐབ་སྟེ་སྡོད་ནུག།
སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༠ ཕྱི་མཚམས་ལས་ན་གཞོན་ལཱ་གཡོག་མེད་པའི་དཀའ་ངལ་འཐོན་ནི་འགོ་བཙུགས་ཞིནམ་ལས་ཚུར་ རྒྱལ་ཡོངས་གཡོག་བཙུགས་བཀོད་ཚོགས་འདི་གཞི་བཙུགས་འབད་དགོཔ་ཐོན་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ སྤྱི་ཟླ་ ༣ པའི་ནང་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། སྤྱིི་ལོ་ ༢༠༠༡ སྤྱི་ཟླ་ ༨ པ་ལས་ ཧེ་མ་ གསོ་བ་དང་ཤེས་རིག་ལྷན་ཁག་སྦེ་སྡོད་མི་གི་འོག་ལུ་ གཡོག་བཙུགས་དང་ལས་གཡོག་ལས་ཁུངས་ཟེར་མི་ལུ་གྱུར་ནུག། གཡོག་བཙུགས་དང་ལས་གཡོག་ལས་ཁུངས་འདི་ལུ་ གཡོག་བཙུགས་རྒྱ་སྐྱེད་དང་ལཱ་གཡོག་དང་འབྲེལ་བའི་བརྡ་དོན་ ལཱ་གཡོག་གི་འབྲེལ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་སྣ་ཚུའི་འགན་ཁུར་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
ལས་གཡོག་ལྷན་ཁག་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་འཆར་སྣང་དང་མཐུནམ་སྦེ་ལཱ་ཚུ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁོང་གིས་ འཆར་སྣང་དི་ཡང་ གཡོག་བཙུགས་དང་ལཱ་གཡོག་དང་འབྲེལ་བའི་སྲིད་བྱུས་བརྩམ་ནི་དང་ མི་སྟོབས་གོང་འཕེལ་ ལ་སོགས་པའི་ནང་གྲལ་བཏོགས་འབད་ཐོག་ལས་ རྒྱ་སྐྱེད་བཏངམ་ཨིན། 
ལན་ཁག་འདི་གིས་ ཞབས་ཏོག་འདི་ཚུ་ གཙོ་བོ་ བདག་སྐྱོང་དང་དངུལ་རྩིས་སྡེ་ཚན་གྱི་ཐོག་ཁར་ ལས་ཁུངས་བཞི་གི་ཐོག་ལས་སྦེ་བྱིནམ་ཨིན། ལས་ཁུངས་བཞིཔོ་དེ་ཡང་ ལས་མི་ལས་ཁུངས་དང་གཡོག་བཙུགས་ལས་ཁུངས་ མི་སྟོབས་ལས་ཁུངས་ ལཱ་གཡོག་གནས་ཚད་ལས་ཁུངས་ཚུ་ཨིན། ལས་ཁུངས་ཀྱི་ལས་སྣ་ཚུ་ཡང་ ལས་རིམ་གཙོ་བོ་བཞི་ནང་བསྡུ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཚུ་ག་ར་ ལཱ་གཡོག་འཚོལ་མི་ཚུ་ གཡོག་གོ་སྐབས་ཀྱི་ནང་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབད་ནི་འདི་ཨིན་མས།
ལས་ཁུངས་བཞི་གི་ཐོག་ཁར་ ལྷན་ཁག་འདི་གིས་ ཁོང་རའི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ བསམ་གྲུབ་ལྗོངས་མཁར་དང་ཕུན་ཚོགས་གླིང་ དགེ་ལེགས་ཕུག་ བཀྲ་ཤིས་སྒང་རྫོང་ཁག་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ཡོད་པའི་ ལུང་ཕྱོགས་ཡིག་ཚང་ཚུ་བརྒྱུད་དེ་ཕུལཝ་ཨིན།
ལས་གཡོག་ལྷན་ཁག་གི་འགན་དབང་ཡང་ ལཱ་གཡོག་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ནང་ལྷན་ཐབས་འབད་ནི་དང་ ཕན་ནུས་ཅན་གྱི་ལཱ་གཡོག་ཞབས་ཏོག་ལམ་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་དོན་གྱི་ཐོག་ལས་ ལཱ་གཡོག་རྒྱ་སྐྱེད་གཏང་ནི་དང་ ལཱ་གཡོག་ནང་གྲལ་གཏོགས་ཡོད་མི་ག་ར་གི་རྒྱུད་ལུ་ འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་དང་ལཱའི་གནས་སྟངས་ཡར་དྲག་གཏང་ནི། ཞི་གཡོག་ལས་སྡེ་ནང་མིན་པའི་ ལས་བྱེདཔ་དགོངས་ཞུ་འབད་ཡོད་མི་དང་ ལཱ་གཡོག་མེད་མི་ཚུ་གི་རྒྱུད་ལུ་ མི་སྡེའི་སྐྱིད་སྡུག་རྩ་བརྟན་བཟོ་ནི། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཡུན་བརྟན་མི་སྡེ་དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་གྱི་ནང་ལྷན་ཐབས་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ སྤུས་ཚད་དང་གྱངས་ཁ་གཉིསཔོ་ཆ་རའི་ནང་ མི་སྟོབས་ལངམ་སྦེ་བཟོ་ནི་འདི་ཚུ་ཨིན།

### ཁུངས་གཏུག།
# Wikipedia contributors. (2021). Ministry of Labour and Human Resources (Bhutan). In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ministry_of_Labour_and_Human_Resources_(Bhutan)&oldid=95399363
འབྲུག་གི་འཁྱེག་རི།

འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སའི་རྒྱ་ཁྱོན་ གྲུ་བཞི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༣༨,༣༩༤ ཡོད་ས་ལས་ བརྒྱ་ཆ་གསུམ་ འཁྱེག་རི་གིས་ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། འཁྱེག་ རི་འདི་ཚུ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཡོད་པའི་གཙང་ཆུ་ཚུ་འཐོན་སའི་གཞི་ཨིནམ་དང་ འཁྱེག་རི་ཆགས་ས་གཙང་ཆུའི་ནང་ན་དང་གྲང་བསིལ་གྱི་ ས་གནས་ཚུ་ནང་ཨིན། འཁྱེག་རི་ལུ་ལུང་གཤོང་འཁྱེག་རི་དང་གངས་ཀྱི་འཁྱེག་རི་ཟེར་ སྤྱིར་བཏང་དབྱེ་བ་གཉིས་ཡོདཔ་ཨིན། ལུང་གཤོང་ འཁྱེག་རི་ཟེར་མི་འདི་ གཙང་ཆུ་དང་མཚོ་ དེ་ལས་ བསིལ་ལྡན་གྱི་ལུང་དང་གཤོངམ་ཚུ་ནང་ཆགས་མི་ལུ་གོ་ནི་དང་ གངས་ཀྱི་འཁྱེག་རི་ཟེར་མི་འདི་ མཐོ་བའི་གངས་རི་ཚུ་གི་ཐོག་ཁར་ཆགས་ཡོད་པའི་ འཁྱེག་རི་ཚུ་ལུ་གོ་ནི་ཨིན། 
འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ལུང་གཤོང་འཁྱེག་རི་ཆགས་སའི་གཙང་ཆུ་གཙོ་བོ་ དབང་ཆུ་ སྤུ་ན་གཙང་ཆུ་དང་ མ་ནཱསི་གི་གཙང་ཆུ་གསུམ་ཨིན། འདི་གསུམ་གྱི་ནང་ལས་ དང་པ་དབང་ཆུ་འཁྱེག་རི་གཙང་ཆུ་ལུ་ སྤ་ཆུ་ ཧཱ་ཆུ་ ཐིམ་ཆུ་བཅས་ འཁྱེག་རི་ཆགས་སའི་ཡན་ལག་གཙང་ཆུ་གསུམ་ཡོདཔ་དང་ གཉིས་པ་སྤུ་ན་འཁྱེག་རི་གཙང་ཆུ་ལུ་ ཕོ་ཆུ་ མོ་ཆུ་ དྭངས་ཆུ་བཅས་ འཁྱེག་རི་ཆགས་སའི་ཡན་ལག་གཙང་ཆུ་གསུམ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་བཟུམ་སྦེ་ གསུམ་པ་མ་ནཱསི་འཁྱེག་རི་གཙང་ཆུ་ལུ་ མང་སྡེ་ཆུ་ ལྕམ་མཁར་ཆུ་ སྐུ་རི་ཆུ་ གྲང་མི་ཆུ་བཅས་ འཁྱེག་རི་ཆགས་སའི་ ཡན་ལག་གཙང་ཆུ་བཞི་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༦ ལོ་གི་སྙན་ཞུ་དང་འཁྲིལཝ་ད་ སྤུ་ན་གཙང་ཆུ་ནང་འཁྱེག་རི་གྱངས་ཁ་ ༣༤༡ བཅས་ འཁྱེག་རི་གྱངས་ཁ་མཐོ་ཤོས་ཆགས་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་དང་ གྲུ་བཞི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༤༥.༨༥ འབད་མི་འཁྱེག་རི་སྦོམ་ཤོས་འདི་མང་སྡེ་ཆུ་ནང་ཆགས་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། 
འདི་བཟུམ་སྦེ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་བསིལ་ལྡན་གངས་རི་གིས་བསྐོར་བའི་ རི་བྲག་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ གངས་ཀྱི་འཁྱེག་རི་ལེ་ཤ་ ཆགས་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ ཐོར་ཐོར་མི་ལ་སོགས་པའི་འཁྱེག་མཚོ་ལེ་ཤ་རང་ཡོདཔ་ཨིན། འཁྱེག་རི་འདི་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་གཙང་ཆུའི་རྒྱུན་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འབབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ འབབ་ཆུ་འདི་ཚུ་ལེ་བརྟེན་ གློག་མེ་ལས་འཛིན་གྱི་དཔལ་འབྱོར་ཐོན་ཁུངས་ལུ་ རྒྱུ་རྐྱེན་སྦོམ་འབད་དོ་ ཡོདཔ་ཨིན། འདི་བཟུམ་སྦེ་ འཛམ་གླིང་གནམ་གཤིས་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ འཁྱེག་རི་ཚུ་བཞུ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཆུ་རུད་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ཡང་སྦོམ་ འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ ད་རེས་འཁྱེག་རི་དང་འབྲེལ་བའི་ཉེན་ཁ་ཚུ་ བསྟན་རྒྱས་ལྷན་ཁག་འོག་གི་ ས་རིག་དང་ས་གཏེར་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཉེན་སྲུང་གི་དོན་ལུ་ ལྟ་རྟོག་དང་བཟློག་ཐབས་ཀྱི་ལཱ་ཚུ་འབད་བཞིན་ཡོདཔ་ཨིན། 

### ཁུངས་གཏུག།
# Wikipedia contributors. (2021). Glaciers of Bhutan. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/wiki/Glaciers_of_Bhutan