ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས།

ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ཟེར་མི་འདི་ གཞན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཚོང་སྡེ་གཅིག་ཡང་ན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཚོང་ལས་གཅིག་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནིའི་ལམ་ལུགས་ཅིག་ལུ་གོཝ་ཨིན། (Dheeraji Vaidya, CFA, FRM) གིས་ ཕྱི་དངུལ་་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ཟེར་མི་འདི་ ཚོང་འབྲེལ་རྒྱ་སྐྱེད་གཏང་ནིའི་ཐབས་ལམ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་ནང་ལུ་ རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་མཚམས་ལས་བརྒལ་ཏེ་ གཞན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་གཅིག་སྒྲིལ་དང་མཁོ་སྒྲུབ་ དེ་ལས་མཐུན་རྐྱེན་གསརཔ་ཚུ་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི་འདི་ཨིན་ཟེར་བཤད་ཅི།

ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ཟེར་བའི་གནས་སྐབས་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་དེང་སང་གི་དུས་མ་ཐོན་པའི་ཧེ་མ་ལས་ར་དར་ནུག། དེ་ཡང་ དེང་སང་གི་དུས་ (Pre-modern) མ་ཐོན་པའི་ཧེ་མ་ ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འདི་ རྒྱུད་སྐུལ་གཙོ་བོ་གཅི་སྦེ་སྡོད་ནུག། དེ་ཡང་ དཔེར་ན་ ཧེ་མ་ ༡༥༠༠ (BC) ལུ་ ཕོ་ནི་ཤེན་ (phonicians) ཟེར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ ད་ལྟོ་ཨིསི་རེལ་ (Israel) དང་ པེ་ལེསི་ཊའེན་ (Palestine) གིས་ གིརིགསི་ (Greeks) དང་གཅིག་ཁར་ གྲུ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ གིརིགསི་གི་ས་མཚམས་ (Eastern Mediterranean) ནང་ མཐའ་ཟུར་གྱི་ཁྲོམ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་གཞི་བཙུགས་ཏེ་ རང་ཡུལ་ལས་ཤིང་དང་རས་ཆ་ཚུ་འབག་སྟེ་ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་སྟེ་སྡོད་ནུག། དེ་ལས་ ཨ་ནཱི་མཐའ་ཟུར་གྱི་ཁྲོམ་ཆུང་འདི་ ཕྱི་རྒྱལ་ནང་གཏན་འཇགས་སྦེ་གནས་ནིའི་ངོས་ལན་འབད་ནུག། (Emre Koluman, 2020) དུས་དེ་ལས་ཚུར་ ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འདི་ རིམ་པ་བཞིན་དུ་འགོ་བཙུགས་ནུག།

དེ་བཟུམ་སྦེ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཡང་ ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འདི་ ༢༠༠༢ ལས་ ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་བཟོ་སྟེ་འགོ་བཙུགས་གནང་ནུག། དེ་མ་ཚད་ ༢༠༡༠ དང་ ༢༠༡༩ ལུ་ དགོས་མཁོ་དང་གནས་སྟངས་བསྟུན་ཏེ་ ལོག་སྟེ་ཚར་གཉིས་བསྐྱར་བཟོ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས་(འབྲུག་རྒྱལ་གཞུང་གི་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་གཏན་བཞུགས་སྐུ་ཚབ་ཡིག་ཚང་།) འབྲུག་གཞུང་གིས་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་དང་སྣ་ཁག་རྒྱ་སྐྱེད་གཏང་ནིའི་ནང་ ཐབས་ཤེས་གསར་བཏོན་ནང་ལུ་གཅིག་འདི་ ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་མངམ་སྦེ་བཀུག་ནིའི་ཐབས་ཤེས་རྩམ་ཨིན་མས། དེ་ག་ཅི་སྦེ་ཟེར་བ་ཅིན་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ལཱ་གཡོག་གི་དཀའ་ངལ་སེལ་ཐབས་ལུ་དང་། ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ཐོག་ལས་ བཟོ་སྐྲུན་དང་ལཱ་གཡོག་ལས་སྡེ་ཚུ་གོང་འཕེལ་གཏང་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ལཱ་གཡོག་གི་དཀའ་ངལ་བསལ་ནིའི་ཁས་ཕན་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་སྦེ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ལཱ་གཡོག་དཀའ་ངལ་མེདཔ་འགྱོཝ་ད་ར་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཞིབ་འཚོལ་དང་འཁྲིལཝ་ད་ ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ཀྱིས་ འོང་འབབ་བཟོ་ནི་དང་གཡོག་སྤྲོད་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་བྱུང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ མི་ཚུ་གི་འཚོ་བའི་གནས་ཚད་ཡར་དྲག་སོང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དབུལ་ཕོངས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ཡང་མར་ཕབ་སོང་ནུག། (Dechen Wangdi & Pema Wangdi, 2021)། དེ་མ་ཚད་ ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོད་སའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་ཚུ་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ལས་འཐོན་པའི་ ད་རིས་ནངས་པའི་འཕྲུལ་ཆས་གསརཔ་ཚུ་གི་ ལག་ལེན་སྦྱང་བ་དང་ ཤེས་ཡོན་ཚུ་འཐོབ་ཚུགས་པའི་ཁར་ འདི་གུར་ ལས་སྡེ་འདི་གིས་ ཅ་ཆས་བཟོ་སྐྲུན་འབད་དེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱི་ཁར་བཙོངས་ཏེ་ཕྱིར་ཚོང་ཡར་རྒྱས་གཏངམ་མ་ཚད་ ཕྱི་དངུལ་མངམ་ཐོབ་སྟེ་ ཕྱི་དངུལ་མ་ལངས་པའི་དཀའ་ངལ་ཚུ་བསལ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས། 

Rashid Latief and Lin Lefen, (2018) གིས་བཀོད་མི་ནང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་པའི་སྐབས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་དང་ནེ་པཱལ་ (བལ་ཡུལ) དེ་ལས་ མཱལ་དིབསི་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ལུ་ཁེ་ཕན་ཡོད་རུང་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ལུ་གནོད་པ་འདུག་ཟེར་ཨིན་མས། དེ་འབདཝ་ལས་ ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་གིས་ ཁེ་ཕན་ལེ་ཤ་ཡོད་རུང་ གནོད་པ་ཡང་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ ནང་འཁོད་ཀྱི་ཚོང་སྡེ་ཚུ་ནང་ མ་རྩ་བཙུགས་མི་མི་འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ནང་འཁོད་ཀྱི་ཚོང་སྡེ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་ལུ་ཐོ་ཕོགཔ་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཚུ་ རྟག་པ་བརྟན་པ་སྡོད་ནི་མེདཔ་ལས་ ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འབད་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ལུ་རྐྱེན་ངན་བྱུང་པ་ཅིན་ མ་རྩ་བཙུགས་མི་ལུ་གྱོང་རྒུད་ཕོག་ནི་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༠ ལུ་ཀོ་ཝིཌ་ ༡༩ གིས་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ ཌོ་ལར་དུང་ཕྱུར་ཁྲི་ $༡.༥ ལས་ ཐེར་འབུམ་ཌོ་ལར་ $༨༥༩ ལུ་མར་བབས་ཡར་སོཔ་ཨིན་མས། (Murry, 2022)

(Reenu Kumari and Anil Kumar Sharma, 2017)གིས་ཞིབ་འཚོལ་དང་འཁྲིལཝ་ད་ འབྲུག་དང་ཀམ་བོ་ཌེན་ (Combodian) རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ དམའ་ཤོས་འཐོབ་མི་ཨིན་ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག། དེ་སྦེ་ ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་དམའ་ཤོས་སྦེ་ཡོད་མིའི་གནད་དོན་ངོ་མ་ར་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དམ་འཛིན་ཁྲིམས་ལུགས་སྒྲིང་སྒྲི་ཡོདཔ་ལས་དང་ བཟོ་གྲྭའི་ཆོག་ཐམ། ཚོང་འབྲེལ། ལཱ་འབད་ཐངས་དང་དངུལ་རྩིས་ཚུ་གི་གནད་ཚུ་ལུ་ ཚད་མེད་པའི་སྲིད་བྱུས་ཡོདཔ་ལས་ཨིན་མས། (LLOYDS BANK, 2022) དེ་གིས་སྦེ་ ང་བཅས་རའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཕྱི་དངུལ་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་མངམ་སྦེ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་ལུ་ འབྲུག་གཞུང་དང་མི་སེར་ གཉིས་ཆ་ར་གིས་ལཱ་རྩ་འགེངས་དགོཔ་ཨིན་མས།

**རྒྱབ་རྟེན།**

Dheeraji Vaidya, CFA, FRM. (n.d.). Retrieved from    WallStreetMojo.com.

Koluman, E. (2020,    November 02). *Koluman Law.*

LLOYDS BANK. (2022,    May). Retrieved from lloydsbanktrade.com

Murry, C. (2022,    may 31). *Investopedia.*

Ra. (2018). The    Effect of Exchange Rate Volatility on International Trade and Foreign    Direct Investment (FDI) in Developing Countries along "One Belt and One    Road". *International Journal of Financial Studies* .

Reenu Kumari and    Anil Kumar Sharma. (2017). Determinants of foreign direct investment in    developing countries: a panel data study. *International Journal of    Emerging Markets* .

Researchfdi. (2021,    march 11).

Wangdi, D. W.    (2021). A Studay on Impact of Foreign Direct Investment (FDI) on Proverty    Reduction in Bhutan. *The Research Journal of Sherubtse College* .

འབྲུག་རྒྱལ་གཞུང་གི་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་གཏན་བཞུགས་སྐུ་ཚབ་ཡིག་ཚང་།. (n.d.). Investment opportunities in Bhutan, Geneva.