open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ཨ་ཅོ་གདོང་དཀར།

༉ ཨ་ཅོ་གདོང་དཀར་འདི་ ཧི་མ་ལ་ཡའི་ཤར་ཕྱོགས་དང་ རྒྱ་ནག་གྱི་ལྷོ་ནུབ་ཁ་ཐུག་གི་ས་གནས་ཚུ་ནང་གནས་པའི་ གཅན་གཟན་གྱི་རིགས་ཅིག་ཨིན། གཅན་གཟན་འདི་ སྤུ་ཁ་དམར་སྨུག་ མཇུག་མ་རིངམ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ བཟོ་རྣམས་བྱི་ལི་བཟུམ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། སེམས་ཅན་འདི་ ཨོ་འཐུང་སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་ནང་ཚུད་དོ་ཡོདཔ་དང་ འཛམ་གླིང་རི་དྭགས་སྲུང་སྐྱོབ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ འཛམ་གླིང་ནང་ལས་ཡལ་འགྱོ་ནིའི་ཉེན་ཁ་སྦོམ་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཐོ་ནང་ མཚན་རྟགས་དམརཔོ་བཀོད་དེ་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་ཅིག་ཨིན། ད་རེས་སེམས་ཅན་འདི་ ཧི་མ་ལ་ཡ་ལུང་ཕྱོགས་རྒྱ་ནག་ བལ་བུ་ འབྲུག་དང་རྒྱ་གར་ལ་སོགས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་གནས་ བསིལ་དྲོད་དང་ལྡན་མི་ཚུ་ནང་མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། 
ཨ་ཅོ་གདོང་དཀར་འདི་ ཤིང་གུ་འཛེགས་ནི་ལུ་ རྩལ་དྲགས་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ཤིང་གི་འདབ་མ་དང་མེ་ཏོག་ དེ་ལས་ ཤིང་འབྲས་ཚུ་ཟ་དོ་ཡོདཔ་དང་ གཙོ་བོ་སྦ་གི་ལྕུག་གུ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་མ་ཚད་སྒོང་རྡོག་དང་ཤིང་གི་སྤགས་ཀོ་ འཕྲལ་འཕྲལ་བྱ་དང་སེམས་ཅན་ཆུང་ཀུའི་རིགས་དང་ ཉའི་རིགས་ཚུ་ཡང་བསད་དེ་ཟ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། གཞན་ཡང་ ཤ་མུ་དང་ཤིང་གི་ར་ཏོ་ ལྷོན་ལྡུམ་དང་རྩའི་རིགས་ཚུ་ཡང་ཟ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨ་ཅོ་གདོང་དཀར་ཚུ་ ཤིང་གི་ཞལ་ལག་དང་ཤིང་སྡོང་ཚུ་ནང་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཉིན་མ་བ་ནུབ་མོ་བྱེལ་བྱ་ཆེ་བའི་སེམས་ཅན་ཅིག་ཨིན། འདི་འབདཝ་ལས་ ཉིམ་ནུབ་ལུ་འཛུལ་ཁམས་ཅིག་ལས་ ལྟོ་འཚེལ་ནི་དང་རང་གི་སྡོད་གནས་ཚུ་སྐོར་སྲུང་འབད་ནི་ཚུ་འགོ་བཙུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། སྐོར་སྲུང་འབད་ཐངས་ཡང་ རོ་ཁྱི་བཟུམ་སྦེ་ ཆབ་གསང་བསྡུསཔ་བཏང་སྟེ་རྟགས་བཀལ་བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
ཨ་ཅོ་གདོང་དཀར་གྱི་ཚེ་ཚད་ ལོ་ ༨ དང་ ༡༠ གི་བར་ནང་ཨིནམ་དང་ ལ་ལུ་གིས་ལོ་ ༡༥ དེ་ཅིག་སྡོད་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ སེམས་ཅན་འདི་གིས་ཕྱུག་གུ་འཚའ་ནི་ལུ་ དུས་ཡུན་ཟླཝ་ ༡༨ འགོར་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཕྱུག་གུ་འཚའ་ཞིནམ་ལས་ ལོ་གཉིས་དེ་ཅིག་གི་རྒྱབ་ལས་ དྲནམ་ཁུག་སྟེ་ རང་གིས་ལྟོ་འཚོལ་ཏེ་ཟ་ཚུགསཔ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། 
འཛམ་གླིང་རི་དྭགས་སྲུང་སྐྱོབས་སྤྱི་ཚོགས་དང་འཁྲིལཝ་ད་ ཨ་ཅོ་གདོང་དཀར་གྱི་གྱངས་ཁ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལུ་ སྟོང་ཕྲག་བཅུ་ཐམ་ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ལོ་གཅིག་བ་ལོ་གཅིག་ གྱངས་ཁ་མར་ཉམས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ འཛམ་གླིང་ས་གཤིས་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ ཁོང་འཁྱམས་སའི་ས་ཁོངས་ཚུ་ལུ་གནོད་རྐྱེན་བྱུང་སྟེ་ གནམ་གཤིས་འཕྲོད་བསྟེན་དང་མ་མཐུན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ ཉམས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་དང་ རྒྱུ་མཚན་གཅིགཔོ་འདི་ སེམས་ཅན་འདི་གི་སྤུ་ཁ་འཇའ་ཆི་ཆི་ཡོདཔ་ལས་ མི་ཚུ་གིས་ལྤགས་ཀོ་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལུ་ བསད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་འབདཝ་ལས་ སེམས་ཅན་འདི་གི་རིགས་འདི་ མ་འོངས་པའི་ནང་མེདཔ་འགྱོ་ནིའི་ ཉེན་ཁ་སྦོམ་ཕོག་འདི་ཡོདཔ་ཨིན། 

### ཁུངས་གཏུག།
Wikipedia contributors. (2021).Red Panda. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/wiki/Red_panda
འབྲུག་གི་འབྲོང་གྱིམ་ཙི།

༉ འབྲུག་གི་འབྲོང་གྱིམ་ཙི་འདི་ འབྲུག་དང་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་གནས་ དེ་ལས་ རྒྱ་ནག་གི་ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་དང་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ཡོད་པའི་ ཉེན་ཅན་གྱི་འགྲོང་གྱིམ་ཙི་གི་རིགས་ཅིག་ཨིན། འབྲུག་གི་འབྲོང་གྱིམ་ཙི་ལུ་གདོང་ལེན་ཆེ་ཤོས་ར་ ཤ་རོགསཔ་ཚུ་གིས་བདའ་མི་དང་ འཁྱམས་སའི་ས་ཁོངས་མེད་མི་འདི་ཨིན། འབྲུག་ལུ་ འབྲོང་གྱིམ་ཙི་འདི་ མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༡༠༠༠ ལས་ ༤༥༠༠ གི་ས་ཁར་ སྦ་དང་ཚར་ཡོད་སའི་ནགས་ཚལ་ནང་མཐོང་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁོང་ཚུ་གིས་ སྦུབ་ཅུང་དང་རྩྭ་ ཤིང་གི་འདབ་མ་ཚུ་ཟཝ་ཨིན།
འབྲོང་གྱིམ་ཙི་གིས་ གནམ་དགུན་ལུ་སྡེ་ཚན་ཆུང་ཀུ་དང་ གནམ་བྱཱར་ལུ་ རུ་ཁག་སྦེ་སྡོདཔ་ཨིན། གནམ་དགུན་ལུ་ ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ ས་ཁ་དམའ་ས་ལུ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ད་ དེའི་སྐབས་ གྱངས་ཁ་ ༡༠-༥༠ སྦེ་མི་སྡེ་ཚན་ནང་འགྱོཝ་ཨིན། མང་ཤོས་ཅིག་ དགའ་ས་རྫོང་ཁག་ནང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
འཇིགས་མེད་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ཀའི་ལས་བྱེདཔ་ཅིག་གིས་ འབྲུག་གི་འབྲོང་གྱིམ་ཙི་གི་འགྲུལ་སྐྱོད་དང་འཁྱམས་སའི་སྐོར་ལས་ཞིབ་འཚོལ་ཅིག་འབད་ཡོདཔ་ད་ དེ་བསྒང་ རིགས་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལེ་ཤ་སྦེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཐོན་ནུག།
རྒྱ་ནག་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ རིགས་དེ་ ཡར་ལུང་གཙང་པོ་ཆུའི་མཐའ་མ་ལས་ཕར་ འཁྱམས་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ད་ རྒྱ་གར་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ཨ་རུ་ན་ཅཱལ་པར་ཌེཤ་དང་ནུབ་བེང་གཱལ་ འབྲས་ལྗོངས་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་འཁྱམས་ཏེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན།
འབྲོང་གྱིམ་ཙི་ཕོའི་རིགས་རྒས་ཤོས་ཚུ་ མང་ཤོས་ཅིག་ རང་རྐྱང་སྦེ་སྡོདཔ་ཨིན།

### ཁུངས་གཏུག།
# Wikipedia contributors. (2021). Bhutan takin. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bhutan_takin&oldid=1024854343
འབུམ་སྡེ་གླིང་རི་དྭགས་ས་ཁོངས།

༉ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་གནས་ བྱང་ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ ས་གཞི་རྒྱ་ཚད་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༡༥༢༠.༦༡ འབད་མི་ འབུམ་སྡེ་གླིང་རི་དྭགས་ས་ཁོངས་འདི་ རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་མ་ལས་ མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༡༥༠༠ ལས་ ༦༠༠༠ ཚུན་གྱི་ས་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོད། ས་ཁོངས་འདི་གིས་ འབུམ་སྡེ་གླིང་རྒེད་འོག་རྩིས་པའི་བཀྲ་ཤིས་གཡང་རྩེ་རྫོང་ཁག་གི་ས་གནས་མང་ཤོས་ཅིག་ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ས་ཁོངས་དེ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ ལུ་འཅར་གཞི་བརྩམས་ཡོདཔ་ད་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༨ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། འདི་ནང་ སྔོ་ཤིང་དང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ མཚོ་དང་འབུམ་གླིང་གི་ལུང་གཤོང་ལ་སོགས་པའི་མཐོང་སྣང་མཇའ་ཆི་ཆི་སྦེ་མཐོན་ནི་ཡོདཔ་ཨིན། ས་ཁོངས་འདི་ནང་ ཆོས་དང་ལམ་སྲོལ་དང་འབྲེལ་བའི་་ས་གནས་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅི་ར་ཡོད། ས་ཁོངས་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཆུ་ཆེན་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མི་ གྲངས་མེད་ཆུ་དང་མཁོ་ལོང་ཆུའི་འགྲམ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ད་ ས་ཁོངས་འདི་ གལ་གནད་ཅན་གྱི་བྱ་རིགས་ས་ཁོངས་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོད།
### ཁུངས་གཏུག།
# Wikipedia contributors. (2021). Bumdeling Wildlife Sanctuary. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bumdeling_Wildlife_Sanctuary&oldid=1012220049
འབྲུག་གི་རི་དྭགས་སེམས་ཅན།

༉ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཧི་མ་ལ་ཡའི་གངས་ལྗོངས་ལུ་ཡོད་པའི་ སྐོབས་ཚུད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་དེའི་བྱང་ཁ་ཐུག་ རྒྱ་ནག་དང་བོད་ ཤར་ཕྱོགས་དང་ལྷོ་ཕྱོགས་ ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ རྒྱ་ཁར་གྱི་མངའ་སྡེ་འབྲས་ལྗོངས་དང་ཨ་སམ་ ཨ་རུ་ན་ཅཱལ་པར་ཌེཤ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། སའི་ཆགས་ཡང་རྩུབ་དྲག་སྦེ་ཡོད། འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་མ་ལས་ མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༡༥༠ ལས་ ༧༥༠༠ གི་ས་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོད། ས་ཆའི་སྣ་མང་དང་བསིལ་དྲོད་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་དང་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་རིམ་ལུགས་ལུ་ ཕན་སྦོམ་སྦེ་ར་ཐོགསཔ་ཨིན། སྟག་དང་ནོར་བུ་བསི་ལི་ སྤྱ་དཀར་གསེར་གྱི་མདོག་ཅན་ གཟིག་ རི་བོང་ དོམ་གྱི་རིགས་ཚུ་ ས་ཁ་དམའ་ས་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་འཁྱམས་ཏེ་སྡོདཔ་ཨིན། 
སྤྱ་དཀར་ཐལ་མདོག་དང་སྟག་ སྤྱིར་བཏང་གཟིག་ཀྱི་རིགས་ཚུ་ ཚ་དྲོད་ལྡན་པའི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་མཐོང་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྡོག་མ་བཏགས་མིའི་ཤིང་དང་ སྦ་དང་ཚར་གྱིས་ ཧི་མ་ལ་ཡའི་དོམ་གནགཔོ་དང་ཨ་ལྕོག་གདོང་དཀར་ ཏོར་ཏོ་ལ་དང་ཤཝ་ རི་ཕག་ ཀ་ཤ་ཚུ་འཁྱམས་སའི་ས་ཁོངས་བྱིནམ་ཨིན།
བྱང་ཁ་ཐུག་གི་ས་ཁ་མཐོ་ས་འདི་ གངས་གཟིག་དང་ལུག་ བྱི་ཙི་སྒོམ་ཆེན་ལ་སོགས་པའི་རི་དྭགས་ཀྱི་རིགས་དེ་ཚུ་འཁྱམས་ས་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ བྱ་རིགས་ ༧༧༠ དང་ སྔོ་ཤིང་གི་རིགས་ ༥༤༠༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།
ཤར་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་གི་ཧི་མ་ལ་ཡ་འདི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ས་ཁོངས་སྦེ་ངོས་འཛིན་དེེ་ཡོདཔ་ད་ དེ་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་ས་ཁོངས་ ༢༣༤ གི་གྲངས་སུ་ཨིན། འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རང་བཞིན་སྲུང་གསར་བཏོད་ཀྱི་ནང་ལུ་ དཔེ་སྟོན་ཅིག་སྦེ་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་རྒྱུན་སྐྱོང་འཐབ་ནིའི་ནང་ རྒྱལ་སྤྱི་ལས་བསྟོད་བསྔགས་ཚུ་ཡང་ཐོབ་སྟེ་ཡོད། རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ཉམས་སྲུང་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གོང་འཕེལ་ལས་སྣའི་ཐབས་རིག་གི་ནང་ གཙོ་བོ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། 
མ་གཞི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་འདི་ ཨ་རྟག་ཧ་ལུགས་སྦེ་ར་རྒྱུན་སྐྱོང་ཐབས་ཏེ་ར་ཡོད་རུང་ མ་འོངས་པའི་ནང་ སྐྱོན་མེདཔ་སྦེ་ར་གནས་ཚུགས་ཟེར་སླ་མི་ཚུགས། དེ་འབདཝ་ལས་ ང་བཅས་ཚུ་གིས་ མ་འོངས་པའི་དོན་ལུ་ ཐབས་ལམ་ཚུ་བཏོན་དགོཔ་ཨིན།
དེང་སང་སོ་ནམ་གྱི་གྱུར་འགྲོས་དང་གློག་མེ་འཕྲུལ་ཁང་གོང་འཕེལ་ གཏེར་རྫས་ཕྱིར་བཏོན་དང་བཟོ་གྲྭ་འཕྲུལ་ཁང་ ཁྲོམ་ཚོགས་གཞི་བཙུགས་ བཙོག་རྫས་བཀོ་བ་ ལྟ་བཤལ་ བཟོ་སྐྲུན་ལ་སོགས་པའི་ཨུ་ཚུགས་འདི་ ད་ལྟོ་ལས་ར་མཐོང་སར་ཡོདཔ་ཨིན། སྲིད་བྱུས་ལག་ལེན་འདི་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་ ཡར་དྲགས་གཏང་དགོཔ་འདུག། རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་ལུ་ཐད་ཀར་དུ་བརྟེན་མ་དགོ་པའི་ ཡུན་བརྟན་གྲོང་གསེབ་འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ལུ་ གཞི་བཙུགས་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དགོཔ་ཁག་ཆེ།  

### ཁུངས་གཏུག།
# Wikipedia contributors. (2021). Wildlife of Bhutan. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wildlife_of_Bhutan&oldid=1061182199
འཇིགས་མེད་སེངྒེ་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག།

ཧེ་མ་རི་ནག་པོ་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་ཟེར་མི་ འཇིགས་མེད་སེངྒེ་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་འདི་ ས་ཆ་རྒྱ་ཚད་ གྲུ་བཞི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༡༧༣༠ གི་ནང་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་གིས་ཇོ་བོ་གདུང་ཤིང་དང་ཧི་མ་ལ་ཡ་གི་རི་རྒྱུད་ཚུ་སྲུང་སྐྱོབ་འབདཝ་ཨིན། གླིང་ག་འདི་ནང་ལུ་ གྲོང་གསར་རྫོང་ཁག་གི་ས་གནས་མང་ཤོས་ཅིག་དང་ གསར་སྤང་དང་རྩི་རང་ དབང་འདུས་ཕོ་བྲང་ གཞལམ་སྒང་གི་ས་གནས་ལ་ཅིག་ཚུདཔ་ཨིན།  གླིང་ག་འདི་གི་ཤར་ཕྱོགསས་ལུ་ མང་སྡེ་ཆུ་ཡོདཔ་དང་ ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་སོན་ཀོཤ་དང་སྤུ་ན་གཙང་ཆུ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ ཤར་ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་མ་ནཱསི་གླིང་ག་འདི་ཡོདཔ་ཨིན།
གླིང་ག་འདི་གི་ནུབ་དང་ཤར་ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཤར་ནུབ་ཀྱི་གཞུང་ལམ་དང་བྱང་ལྷོ་གི་གཞུང་ལམ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གླིང་ག་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཤར་ལྷོ་དང་དབུས་ཕྱོགས་ཀྱི་གླིང་ག་ཚུ་དང་ཡང་ས་མཚམས་མཐུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། གླིང་ག་འདི་གི་ས་གནས་ཚུ་ནང་ལུ་ གཙོ་བོ་ཤིང་འདབ་མ་སྦོམ་གྱི་རིགས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།

### བདག་སྐྱོང་།
#### ཡིག་ཚང་ལྟེ་བ།
གླིང་ཁ་འདི་གི་ཡིག་ཚང་ལཏེ་བ་འདི་ ཀྲོང་གསར་རྫོང་ཁག་ཚང་ཁ་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། གླིང་ག་འདི་ལུ་ ཡན་ལག་བདག་སྐྱོང་ཡིག་ཚང་བཞི་ཡོདཔ་ཨིན།
#### སྟག་ཤར་ཡན་ལག་ཡིག་ཚང་།
དབང་འདུས་རྫོང་ཁག་གི་ཨ་ཐང་རྒེད་འོག་དང་ རྩི་རང་རྫོངཁག་གི་སེར་གྱི་ཐང་རྒེད་འོག་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན།
#### གླང་མཐིལ་ཡན་ལག་ཡིག་ཚང་།
	ཏིང་ཏི་སྦིས་དང་གླང་མཐིལ་རྒེད་འོག་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན།
### ཏིང་ཏི་སྦིས་ཡན་ལག་ཡིག་ཚང་།
	གཞལམ་སྒང་རྫོང་ཁག་གི་ཀྲོང་རྒེད་འོག་ཚུདཔ་ཨིན།
#### མནའ་སྦིས་ཡན་ལག་ཡིག་ཚང་།
འདི་ནང་ ཀྲོང་གསར་རྫོང་ཁག་གི་སྐོར་ཕུག་རྒོད་འོག་དང་ གསར་སྤང་རྫོང་ཁག་གི་འཇིགས་མེད་ཆོས་གླིང་རྒེད་འོག་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། ཡན་ལག་ཡིག་ཚང་འདི་ནང་ ས་གནས་མཐའ་ཟུར་ཚུ་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། ས་ཁོངས་འདི་ནང་ རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་མནའ་སྦིས་ལྷ་ཁང་ཡང་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
#### ལས་བྱེདཔ།
ད་རེས་ འཇིགས་མེད་སེངྒེ་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་ནང་ ཕྱག་ཞུ་མི་ལས་བྱེདཔ་ ༣༨ ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཚུ་ལས་ ༣༤ འདི་ ཁྱད་རིག་ལས་གཡོགཔ་ཨིནམ་དང་ ༤ འདི་ཁྱད་རིག་མིན་པའི་ལས་བྱེདཔ་ཨིན།
#### དམིགས་སྐྱེད་དང་དམིགས་དོན།
གླིང་ག་འདི་གི་དམིགས་སྐྱེད་འདི་ རང་བཞིན་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ཚུ་ཉམས་སྲུང་འབད་ནི་དང་ མི་མང་གི་བརྩི་མཐོང་དང་རེ་འདོད་དང་བསྟུན་ཏེ་ འཛིན་སྐྱོང་འབད་ནི་འདི་ཨིན། དམིགས་སྐྱེད་འདི་དང་གཅིག་ཁར་ འོག་ལུ་བཀོད་མི་དམིགས་དོན་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།
* དམིགས་བསལ་གྱི་སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་རིམ་ལུགས་ཚུ་ ཉམས་སྲུང་དང་སྲུང་སྐྱོབ་ དེ་ལས་ འཛིན་སྐྱོང་འབད་ནི།
* ལམ་སྲོལ་དང་རྒྱལ་རབས་ དེ་ལས་ ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་ས་ཁོངས་ཚུ་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ནི།
* གླིང་ག་གི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ ཡུན་བརྟན་སྦེ་ལག་ལེནན་འཐབ་སྟེ་ གླིང་ག་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་པའི་མི་སྡེ་ཚུ་གི་མི་སྡེ་དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་ལུ་གྲོགས་རམ་འབད་ནི།
 
#### མ་འོངས་པའི་འཆར་གཞི།
གླིང་ག་འདི་གིས་ ཞིབ་འཚོལ་དང་ལྟ་རྟོག་ རི་དྭགས་འཛིན་སྐྱོང་ ཉམས་སྲུང་གི་ཤེས་ཡོན་སྤྲོད་ནི་དང་ཡུན་བརྟན་འཚོ་སྐྱོང་ དེ་ལས་ གླིང་གའི་མཐའ་འཁོར་གྱི་མི་སྡེ་གི་བདེ་སྐྱིད་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་ལུ་གཙོ་བོར་བཟུངམ་ཨིན་པས། གླིང་ག་འདི་གིས་ འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་ཡད་དྲག་གཏང་ནི་དང་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་དང་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ཡུན་བརྟན་སྦེ་བཞག་ནི་གི་དོན་ལུ་ ས་གནས་ནང་སྡོད་མི་ཚུ་ལུ་ མི་སྡེ་ནང་གི་སྐྱེ་ལྡན་ལྟ་བཤལ་གྱི་ལས་འགུལ་དང་ཞབས་ཏོག་ལུ་གཙོ་བོར་བཏོན་དགོཔ་སྦེ་སེམས་ཤུགས་བྱིན་ནི་ཨིན།
  
### ཁུངས་གཏུག།
# Wikipedia contributors. (2021). Jigme Singye Wangchuck National Park. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jigme_Singye_Wangchuck_National_Park&oldid=1022639016
ཧི་མ་ལ་ཡའི་བྱི་ཙི་སྒོམ་ཆེན།

### ཧི་མ་ལ་ཡའི་བྱི་ཙི་སྒོམ་ཆེན།
༉ ཧི་མ་ལ་ཡའི་བྱི་ཙི་སྒོམ་ཆེན་(Marmota himalayana) བྱི་ཙི་སྒོམ་ཆེན་གྱི་རིགས་ཨིནམ་དང་ ས་ཁ་མཐོ་ས་ཧི་མ་ལ་ཡ་དང་བོད་ཀྱི་རི་ཐངས་ནང་འཁྱམས་ཏེ་སྡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་སྤྱི་བཞིན་སྲུང་སྐྱོབས་མཐུན་ཚོགས་ (IUCN) ཀྱིས་བྱི་ཙི་སྒོམ་ཆེན་གྱངས་ཁ་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་གཉེན་ཁག་ཉུང་ཤོས་ཅིག་ཨིན་སྦེ་བཤདཔ་ཨིན། 
### ཁྱད་ཆོས།
ཧི་མ་ལ་ཡའི་བྱི་ཙི་སྒོམ་ཆེན་གྱི་རྒྱབ་ཁར་སྤུ་དཀརཔོ་ སྟུག་པག་པ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ རྣམ་ཅོག་དང་ཕོཝ་ དེ་ལས་རྐང་ལག་ཚུ་གསེརཔོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷ་པའི་རུ་ཏོ་དང་མཇུག་མ་གི་མཐའམ་འདི་རྒྱ་སྨུག་སྦེ་ཡོད། ཧི་མ་ལ་ཡའི་བྱི་ཙི་སྒོམ་ཆེན་འདི་འཛམ་གླིང་ནང་གི་བྱི་ཙི་སྒོམ་ཆེན་གྱི་རིགས་ལས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། སྤྱི་བཏང་ ཧི་མ་ལ་ཡའི་བྱི་ཙི་སྒོམ་ཆེན་གཟུགས་ཀྱི་ལྗིད་ཚད་འདི་ དགུན་ཚང་བཅའ་བའི་ཤུལ་སོ་ཁ་ལུ་ཀི་ཇི་ཉུང་ཤོས་ ༤ དང་ མཐོ་ཤོས་སེ་ཁ་ལུ་ ཀི་ཇི་༩.༢ཡོདཔ་ཨིན། ཕོ་མོ་གཉིས་ཆ་ར་ནང་ གཟུགས་ཀྱི་ལྗིད་ཚད་ཀི་ཇི་༧ ལས་ལྷག་སྟེ་འཐོནམ་ཨིན། གཟུགས་ཀྱི་རིང་ཐུང་སྡོམས་ཀྱི་སེན་ཊི་མི་ཀྲར་ ༤༥ ལས་ ༦༧ ཡོདཔ་དང་ མཇུག་མ་གི་རི་ཐུང་སེན་ཊི་མི་ཀྲར་ ༡༢ ལས་ ༡༥ གི་བར་ན་འོངམ་ཨིན། 
### བགོ་བཀྲམ་དང་འཁྱམ་ས།
ཧི་མ་ལ་ཡའི་བྱི་ཙི་སྒོམ་ཆེན་འདི ཧི་མ་ལ་ཡ་ས་ཁོངས་དང་བོད་ཀྱི་རི་ཐང་ རྒྱ་མཚོ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཀྲ་༣༠༠༠ ལས་ ༥༠༠༠ གི་བར་ན་ པ་པ་ཀིསི་ཊན་གྱི་བྱང་ཤར་ རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ བལ་པོ་ འབྲུག་དང་རྒྱ་ནག་རྒྱབ་ཁབ་ཚུ་ནང་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱ་ནག་གི་མངའ་སྡེ་ ཤིན་ཇི་ཧང་ ཀིང་ཧའི་ གངས་ཞུ་ ཞི་ཟང་ སི་ཅུ་ཝན་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་དང་ཡུ་ནན་ཚུ་ནང་ཡོདཔ་ཨིན། ཧི་མ་ལ་ཡའི་བྱི་ཙི་སྒོམ་ཆེན་འདི་ ས་བསིལ་སར་འཁྱམ་ཏེ་སྡོདཔ་ཨིན།
### སྐྱེས་ལྡན་གནས་སྟངས་དང་བྱ་སྤྱོད།
ཧི་མ་ལ་ཡའི་བྱི་ཙི་སྒོམ་ཆེན་ཚུ་གིས་ས་ཁོངས་གཅིག་ནང་སྡེ་ཚན་སྦེ་སྡོདཔ་ཨིན་དང་ དགུན་ཚང་བཅའ་བའི་སྐབས་སྡོད་ནིའི་དོན་ལུ་གཏིང་རིངམོ་སྦེ་ཚང་དོང་བརྐོཝ་ཨིན། ཧི་མ་ལ་ཡའི་བྱི་ཙི་སྒོམ་ཆེན་ཚུ་ སེར་ཁ་མཇུག་ལས་སོ་ཁ་འགོ་བཙུགས་ཁམས་ ཟླཝ་༧ དང་ཕྱེད་དེ་ཅིག་དགུན་ཚང་བཅའ་བ་ནང་སྡོདཔ་ཨིན། ཚང་དོང་གྱི་གཞིང་འདི་ མི་ཀྲར་༢ ལས་༡༠ གི་བར་ན་ཡོདཔ་དང་ བྱི་ཙི་སྒོམ་ཆེན་ཚུ་བཟའ་ཚང་གྱངས་ཁ་་༡༠ དེ་ཅིག་སྦེ་གཅིག་ཁར་སྡོདཔ་ཨིན། བྱི་ཙི་སྒོམ་ཆེན་ཚུ་གིས་ཙྭ་འབྲོག་ནང་སྐྱེས་མི་་སྔོ་ཤིང་ འཇམ་ཅུ་ཅུ་སྦེ་ཡོད་མི་ཚུ་བཟའཝ་ཨིན།  
### སྐྱེ་འཕེལ་དང་་ཧི་མ་ལ་ཡའི་བྱི་ཙི་སྒོམ་ཆེན་མི་ཟ་སེམས་ཅན།
ཧི་མ་ལ་ཡའི་བྱི་ཙི་སྒོམ་ཆེན་ཚུ་ ལོ་གཉིས་ལངམ་ད་ཕྱུ་གུ་འཚའ་ཚུགསཔ་འགྱོཝ་ཨིན། ཟླཝ་གཅིག་གི་མངལ་རྫོགས་ཏེ་ ཨའི་གཅིག་གིས་དུས་མཉམ་ལུ་སྐྱེས་མིའི་ཕྱུ་གུ་གྱངས་ཁ་༢ ལས་ ༡༡ བར་ན་འཚའཝ་ཨིན། བོད་ཀྱི་རི་ཐང་གི་ས་ཁོངས་ནང་ ཧི་མ་ལ་ཡའི་བྱི་ཙི་སྒོམ་ཆེན་ཚུ་ གངས་གཟིག་ཚུ་གི་སྲོག་ཟས་ཨིན། གཞན་ཤ་ཟའི་སེམས་ཅན་ བོད་ཀྱི་ཕརཝ་ འ་དོམ་ དེ་ལས་བྱ་སྦོམ་གྱི་རིགས་ བྱ་ཧོ་ཅུང་ བྱིའུ་ཁྲ་ བྱ་རྒོད་དང་ཁུ་རྒོད་ཚུ་གིས་ཡང་ཟཝ་ཨིན།
### ཁུངས་གཏུག།
# Wikipedia contributors. (2021). Himalayan marmot. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/wiki/Himalayan_marmot
འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་རང་བཞིན་མ་དངུལ།

༉ འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་རང་བཞིན་མ་དངུལ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༡ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོད་པའི་རི་དྭགས་ཉམས་སྲུང་དང་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ལུ་མི་གི་གནོད་པ་ཚུ་མར་ཕབ་འབད་མི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་གཞུང་མིན་ལས་ཚོགས་ཅིག་ཨིན། ལས་ཚོགས་འདི་གི་མིང་ལུ་ཧེ་མ་ འཛམ་གླིང་རི་དྭགས་མ་དངུལ་ཟེར་བཏགས་ཡོད་མི་འདི་ ཀེ་ན་ཌ་དང་ཡུ་ནའེ་ཊེཌ་ཨིསི་ཊེཌ་ལུ་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་མིང་ཅིག་སྦེ་ལུས་ནུག། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་རང་བཞིན་མ་དངུལ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་པ་ས་ཡ་ལྔ་ཡོད་པའི་ལས་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ རྒྱལ་ཁབ་ ༡༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་ནང་ལུ་ ལཱ་འབད་དོཡོདཔ་ད་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་དང་ཉམས་སྲུང་ལས་འགུལ་ ༣༠༠༠ དེ་ཅིག་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
ང་གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ ལས་ཉམས་སྲུང་གསར་གཏོད་ཚུ་ནང་ ཡུ་ཨེསི་ཌོ་ལར་མ་དངུལ་ཐེར་འབུམ་ ༡ དེ་ཅིག་གཏང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་རང་བཞིན་མ་དངུལ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༤ ལོའི་ནང་ ངོ་རྐྱང་དང་ཤུལ་བཞག་ལས་མ་དངུལ་བརྒྱ་ཆ་ ༥༥% དང་ གཞུང་གི་ཐོན་ཁུངས་དཔེར་ན། འཛམ་གླིང་དངུལ་ཁང་། ཌི་ཨེཕ་ཨའེ་ཌི། ཡུ་ཨེསི་ཨེ་ཨའེ་ཌི་ལས་མ་དངུལ་བརྒྱ་ཆ་ ༡༩% དེ་ལས་ ལས་འཛིན་ཚུ་ལས་ མ་དངུལ་བརྒྱ་ཆ་ ༧% འཐོབ་པའི་ལས་ཚོགས་ཅིག་ཨིན། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་རང་བཞིན་མ་དངུལ་གིས་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ཉམས་འགྱོ་ནི་ལས་བཀག་ནི་དང་ མ་འོངས་པ་ནང་མི་ཚུ་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་དང་གཅིག་ཁར་ མཐུན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བཟོ་ནི་ལུ་དམིགས་གཏད་སྐྱེདཔ་ཨིན་མས།
འཛམ་གླིང་འཚོ་བའི་སྙན་ཞུ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༨ ལས་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་རང་བཞིན་མ་དངུལ་གྱིས་ ལོ་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ ཚར་རེ་དཔེ་སྐྲུན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ འཛམ་གླིང་འཚོ་བའི་བརྡ་དོན་དང་ སྐྱེ་ལྡན་གྱི་རྗེས་ཤུལ་ཚོད་རྩིས་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཨིན་མས། 
དེ་གིས་ཡང་མ་ཚད་ འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་རང་བཞིན་མ་དངུལ་གྱིས་ earth hour བརྩིས་པའི་སྐད་གྲགས་ཅན་གྱིས་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་སྐུལ་བསྒྲགས་དག་པ་ཅིག་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ ད་ལྟོ་འཕྲལ་ལུ་ ལས་ཚོགས་འདི་གི་ལཱ་འདི་ བཞེས་སྒོ། གནམ་གཤིས། ཆུ་གཙང་ཏོག་ཏོ། རི་དྭགས་སེམས་ཅན། ནགས་ཚལ་དང་རྒྱ་མཚོ་བཅས་ ས་གོ་དྲུག་ལྷགཔ་ཅིག་ནང་འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
### ཁུངས་གཏུག།
# Wikipedia contributors. (2021). World Wide Fund for Nature. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=World_Wide_Fund_for_Nature&oldid=1062221584
ཁམས་གསུམ་ཡུལ་ལས་རྣམས་རྒྱལ་མཆོད་རྟེན།

༉ ཁམས་གསུམ་ཡུལ་ལས་རྣམས་རྒྱལ་མཆོད་རྟེན་འདི་ སྤུ་ན་ཁ་རྫོང་ཁག་ནང་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། མཆོད་རྟེན་འདི་ལུ་མཚན་གཞན་ཡང་ཉིན་ཟེར་སྒང་དང་སྤུ་ན་ཁ་མཆོད་རྟེན་ཟེར་ཡང་ཞུཝ་ཨིན་མས། མཆོད་རྟེན་འདི་སྤྱི་ལོ་༢༠༠༦ ལུ་རྒྱལ་ཡུམ་ཨ་ཞེ་ ཚེ་རིང་དབྱངས་སྒྲོན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་ཉིན་ཟེར་སྒང་ཟེར་བའི་ས་གནས་ ཡོད་པའི་སའི་གཡུས་ཚན་ནང་ཡོད་པའི་སྤྲིང་ཟམ་ལས་སྐར་༣༠ དེ་ཅིག་རྐང་སྟོང་སྦེ་འགྱོ་དགོ་པའི་ས་ཁར་བཞེངས་གནང་ནུག། དེ་ཡང་ བླམ་བསོད་ནམས་བཟང་པོ་གི་བཀོད་རྒྱ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ སྤྱིར་འཛམ་གླིང་ནང་ཞི་བདེ་འོང་ནིའི་དོན་ལུ་དང་ དམིགས་བསལ་དུ་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་སྟབས་མ་བདེཝ་ཚུ་བསལ་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན་མས། ཕྱི་ཁའི་བཟོ་བཀོད་འདི་ཟླུམ་བཙེགས་ལྷ་ཁང་བཟུམ་ཡོདཔ་དང་ནང་ཕྱོགས་ནང་ཡིད་དམ་རྡོ་རྗེ་ཕུར་པ་ལྷ་ཚོགས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཡོད། མཆོད་རྟེན་འདི་བཞེངས་པའི་སྐབས་ བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེ་གི་བློ་མ་ བར་མཚམས་ལས་ཨིན་མི་ བླ་མ་ཀུན་བཟང་དབང་འདུས་ ཡོངས་གྲགས་ཉིང་ཀུ་ལ་ཟེར་མི་གིས་ལྟ་རྟོག་འབད་ནུག། 

### ཁུངས་གཏུག།
# Wikipedia contributors. (2021). Yulley_Namgyal_Choeten. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from་ https://en.wikipedia.org/wiki/Khamsum_Yulley_Namgyal_Choeten

ཁམས་གསུམ་གཡུལ་ལས་རྣམ་རྒྱལ་མཆོད་རྟེན།
ལྕང་སྒང་ཁ་ལྷ་ཁང་།

**ལྕང་སྒང་ཁ་ལྷ་ཁང་།**
༉ ཆུང་སྟོབས་ཅན་གྱི་ལྕང་སྒང་ཁ་ལྷ་ཁང་འདི་ ཐིམ་ཕུག་ལྟེ་བའི་རྒྱབ་ཁར་སྤོ་ཏོ་གུར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། དུས་རབས་ ༡༣་པ་ཡངན་༡༤་པའི་ནང་བཞེངས་ཡོད་པའི་ ལྷ་ཁང་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིན། ལྷ་ཁང་འདི་གི་གཞི་འགྱམ་དང་ཆ་ཤས་ཚུ་གནམ་མེད་ས་མེད་རྙིང་ཤོས་ཨིནམ་དང་ དེ་ཡང་ དུས་ཧེ་མ་དུས་རབས་༡༧པའི་ནང་ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གྱུར་གནང་པའི་སྐབས་ལས་རང་ཡོད་ཨིན་མས། ལྷ་ཁང་འདི་ནང་ དུས་ཚོད་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ཕམ་ཚུ་གིས་རང་སོའི་་ཨ་ལུ་འཁྱིད་དེ་ ཐིམ་ཕུག་འཇིག་མེད་རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་གཙོ་སྟོན་སྨན་ཁང་ནང་སྐྱེ་མིའི་ཨ་ལུ་ཚུ་གི་ཆོས་སྲུང་དང་སྐྱོབས་དགོན་ དགེ་བསྙེན་དོམ་ཙང་པ་ལས་དབང་ཞུ་ནིའི་དོན་ལུ་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།
 
### རྒྱལ་རབས།
ལྕང་སྒང་ཁ་ལྷ་ཁང་འདི་ འབྲུག་པ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་བསྟན་པ་འབྲུག་གསལ་སྟོད་མཛད་གནང་མི་དང་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་ ཕ་ཇོ་འབྲུག་སྒོམ་བཞི་པོའི་སྲས་ཉི་མ་གིས་དུས་རབས་༡༣ པའི་ནང་གཞི་བཙུགས་མཛད་གནང་ནུག། ལྷ་ཁང་གི་ནང་རྟེན་ཡང་ མགུ་ཏོ་༡༡་དང་ལགཔ་ལེ་ཤ་ཡོད་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ རང་བྱུང་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་ལི་མདོག་ཅན་གྱི་སྐུ་འདྲ་སྦོམ་ས་ཁར་བཞུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ནང་རྟེན་འདི་ འབྲུག་སྒོམ་བཞི་པོ་གི་ཡིད་དམ་ཨིནམ་མ་ཚད་ མི་ལ་ལུ་གིས་འབད་བ་ཅིན་རང་བྱུང་སྦེ་བྱོན་བྱོནམ་ཨིན་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན་པས། ཨིན་རུང་ ལ་ལུ་གིས་འབད་བ་ཅིན་ བཟོ་བོ་གཞན་དང་འདྲཝ་ཎེ་ཝ་ཟེར་མི་གིས་ ལྷ་ཁང་འདི་བཞེངས་པའི་སྐབས་བཟོ་བཟོཝ་ཨིན་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན་པས བཟོ་བཀོད།
ལྕང་སྒང་ཁ་ལྷ་ཁང་འདི་ ཐིམ་ཕུག་ཁ་མར་ཁ་ཐུག་འོངམ་ད་ སྤོ་ཏོ་གུར་ཆགས་ཏེ་ཡོད། སྤོ་ཏོའི་མཇུག་ལུ་ ཁྱིམ་གཉིས་ཡོད་ས་ལས་ ལྷ་ཁང་ངོ་མ་འདི་ཤར་ཕྱོགས་ ཐིམ་ཕུག་གི་ཕྱོགས་ལུ་ཡོདཔ་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་མགོན་ཁང་ཡོད། གཞན་མི་ཁྱིམ་ནང་དགེ་སློང་ཚུ་དང་དཀོན་གཉེར་སྡོད་སའི་ཁྱིམ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ཕར་ཁ་ཐུག་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྱིམ་སྐོར་ར་རྐྱབ་ཏེ་ཡོད་པའི་ཕྱོགས་གསུམ་ལས་ ལྷ་ཁང་སྐོར་ར་རྐྱབ་སའི་ལམ་བཟོ་སྟེ་ཡོད། ལྷ་ཁང་ངོ་མ་གི་ཟུར་གེ་ར་ནང་རྡོ་ནག་གུར་ ནང་པ་སངས་རྒྱས་དང་འབྲུག་པ་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་བླ་མ་ཚུ་གི་བརྡ་མཚོན་ལུ་མ་ནི་ལག་འཁོར་དང་སྐྱོབས་མགོན་ཚུ་གི་སྐུ་པར་ཚུ་སྦྱར་ཏེ་ཡོད།
ལྷ་ཁང་ནང་ཕྱོགས་འདི་ ལས་ཚན་གཉིས་སྦེ་དབྱེ་སྟེ་ཡོད། ཤར་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་སྐུ་འདྲ་གཙོ་བོ་ གསུངས་རབ་དང་གཞན་རྗེས་ཤུལ་དངོས་པོ་ཚུ་ མི་དམངས་ལུ་མཇལ་ཁ་མེད་རུང་ སྐུ་འདྲ་གཙོ་བོ་འདི་ བླ་མ་ཚུ་གིས་གསོལ་མཆོད་དང་ཁ་མཐུན་གནང་ས་ལས་མཇལ་ཚུགས། ལྷ་ཁང་མཇལ་བ་འོངམ་ད་ སྒྲིག་མཐུན་གྱི་གྱོན་ཆས་ནང་འོངམ་དགོཔ་ཨིན། རྡོ་ཆལ་གྱི་གདོང་སྐོར་ཏེ་ལྷ་ཁང་གཙོ་བོ་ཕྱོགས་ལུ་ཡོད་མི་གིས་ མཚོ་སྨན་གྱི་གནས་ཁང་ཨིན། འ་ནི་ལྷ་ཁང་འདི་ ཁྲོ་བོ་སྦེ་ཡོད་མི་ཐིམ་ཕུག་ལུ་སྐྱེས་མི་ཨ་ལུ་ཚུ་གི་སྐྱབས་མགོན་དགེ་བསྙེན་དོམ་ཙང་པ་ཟེར་མི་གི་གནས་ཁང་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ ལྷ་ཁང་འདི་ནང་ཡིད་དམ་ལྷ་ཚོགས་ཀྱི་སྐུ་འདྲ་དང་ གྱང་གུར་གྱལ་ཁབ་ནང་གི་ལྡེབས་རིས་རྙིང་ཤོས་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ ལྷ་ཁང་ནང་འཛུལ་ནི་འདི་འབྲུག་པའི་ཕོ་སྐྱེས་ཚུ་རྐྱངམ་ཅིག་མས། ལྷ་ཁང་གི་རྒྱབ་ལས་མར་ ཐིམ་ཕུག་ཁ་ཐུག་ལུ་འབབ་ནིའི་ལམ་ཡོད་ས་ལས་མཆོད་རྟེན་ཆུང་ཀུ་མང་རབས་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།  དེ་ཁ་ལས་ ཐིམ་ཕུག་ཁྲོམ་འདི་ མཐོང་གསལ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མཐོང་ཚུགསཔ་ཨིན། 
 
### དུས་སྟོན།
རང་ཟླ་༩པའི་ ཚེས་༡༢ ལས་༡༤ ཚུན་ཉིནམ་གསུམ་གྱི༌རིང༌ལུ༌ རྡོ་གཅལ་ཆུང་ཀུ་ནང་སྐུ་འཆམ་གནངམ་ཨིན། ལོ་བསྟར་བཞིན་ སྒོམ་ཆེན་ཚུ་ཕོབ་སྦྱིས་ཁ་སྒོར་སྒོ་ན་སྒྲུབ་སྡེ་ལྟེ་བ་འོངས་ཏེ་ ལྷ་ཁང་འདི་ནང་ཡོད་པའི་བཀའ་འགྱུར་གསེར་བྲིས་མ་ པོ་ཏི་བརྒྱ་ལྷགཔ་ཅིག་ཡརོད་མི་འདི་ལྷགཔ་ཨིན་མས། 

### ཁུངས་གཏུག།
Wikipedia contributors. (2021). Changangkha_Lhakhang. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/wiki/Changangkha_Lhakhang
ཕཱརན་ཀོའིསི་པོ་མ་རེཊ།

༉ ཕཱརན་ཀོའིསི་པོ་མ་རེཊ་འདི་ ༼གནམ་ལོ་ ༡༩༥༤ ལུ་སྐྱེ་ནུག༽ ཕེརནཇ་ མི་རིགས་རྒྱལ་རབས་མཁས་མཆོག་དང་བོད་རིག་པ་ཨིན། མོ་ ཕརནསི་རྒྱལ་ཡོངས་མཚན་རིག་ཞིབ་འཚོལ་ལྟེ་བའི (CNRS) མདོ་ཆེན་ཨིནམ་དང་ མོ་གི་ལཱ་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐོར་ལས་འབདཝ་ཨིན་མས། ཕཱརན་ཀོའིསི་པོ་མ་རེཊ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀོང་གོ་ལུ་སྦོམ་ཡོདཔ་དང་ མོ་གི་གཙུག་ལག་གོང་མའི་ཤེས་ཚད་ཡང་ སོར་བོན་ལས་རྒྱལ་རབས་དང་གནའ་ཤུལ་བརྟག་ཞིབ་རིག་པ་ནང་འཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ མོ་རའི་ཤེས་ཡོན་ཡང་བོད་ལུ་ཡོད་པའི INALCO ལས་མཇུག་སྡུག་ནུག། སྤྱི་ལོ་༡༩༨༡ ལས་འགོ་བཙུགས་འབྲུག་ལུ་ལཱ་འབད་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༨༡ ལས་༡༩༨༦ གི་བར་ན་ འབྲུག་བལྟ་བཤལ་ལས་འཛིན་དང་ཅིག་ཁར་ལཱ་འབད་ནུག། དེའི་ཤུལ་ལས་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཤེས་རིག་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་ལས་འགུལ་ཚུ་ནང་གྲལ་གཏོགས་འབད་ནུག། མོ་གིས་  རྒྱལ་སྤྱིའི་ཤེས་རིག་དང་ཚན་རིག་ལམ་སྲོལ་ལས་སྡེ་གི་གྲོས་བསླབ་སྟོན་པ་དང་ འགྲེམས་སྟོན་གྱི་དོན་ལུ་འགྲེམས་སྟོན་ཅ་གཉེར་སྦེ་ལཱ་འབད་ནུག། མོ་གིས་ འཛམ་གླིང་ནང་ འབྲུག་གི་རྒྱལ་རབས་དང་ལམ་སྲོལ་གྱོ་སྐོར་སླབ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན་མས། ཀོའིསི་པོ་མ་རེཊ་འདི་ རྒྱལ་འཛིན་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེའི་འོག་ཡོད་པའི་ རིག་གཞུང་མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་གི་གྲོས་བསྟུན་པ་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན་མས། ཕཱརན་ཀོའིསི་པོ་མ་རེཊ་འདི་ པེ་རིསི་ཆེ་མཐོང་དོན་གཅོད་གཞུང་ཚབ་ཡང་ཨིནམ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༨༧ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོད་པའི་ association of Amis du Bhoutan ཟེར་མིའི་གཞི་ཚོགས་ཀྱི་ཁྲི་འཛིན་ཨིན།

### ཁུངས་གཏུག།
# Wikipedia contributors. (2021). Françoise Pommaret. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/wiki/Fran%C3%A7oise_Pommaret
གྲུབ་ཆེན་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ།

དེ་ཡང་ གཙང་ལ་སྟོད་གཡས་རུ་བྱང་མའི་ཆབ་འོག་ འོལ་བ་ལྷ་རྩེ་རིན་ཆེན་སྡིངས་ཟེར་སར་ ཞིང་པའི་བཟའ་ཚང་ཅིག་ནང་ ཡབ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་དང༌ ཡུམ་རྒྱ་གར་ལྷ་མོ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་ལུ་ རབ་བྱུང་དྲུག་པའི་ལྕགས་གླང་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༦༡ ལུ་སྐུ་འཁྲུངས་ནུག། ཐོག་མའི་མཚན་ལུ་ ཁྲོ་བོ་དཔལ་ལྡན་ཟེར་གསོལ་ཡོད་པའི་ཁར་ དགུང་ལོ་ལྔ་ལས་ར་ ར་དང་ལུག་འཚོ་བར་བྱོན་ནུག། སྐུ་ན་ཆུང་ཀུའི་བསྒང་ལས་ སྤྱང་གྲུང་འཛོམས་པའི་ཁར་ ཐུགས་རིག་གནམ་མེད་ས་མེད་རྣོ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ཀྱིས་དགོན་པ་བྱང་སྡིངས་ཟེར་ས་ལུ་ བླ་མ་ཆོས་སྐྱོང་དཔལ་བའི་དྲུང་དུ་འབྲི་ལྷག་གི་གཞི་མ་སྦྱང་པར་བཏང་ནུག། 
དེ་ལས་ བོད་ཡིག་དང་ལཉྩ། ཝརྟུ་ལ་སོགས་པའི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གནས་ཚུ་ལུ་ མཁས་པར་གྱུར་བའི་ཁར་ སློབ་དཔོན་ཉི་མ་སེང་གེའི་དྲུང་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་ མཚན་བརྩོན་འགྲུས་བཟང་པོ་ཟེར་གསོལ་ནུག། མཁན་ཆེན་དེའི་ཞབས་ས་ལས་ དོན་ཡོད་ཞགས་པའི་སྒྲུབ་ཐབས་དང༌ རྒྱུད་ལུང་ལ་སོགས་པ་དང༌ ངམ་རིང་ཆོས་སྡེའི་མཁས་པ་བློ་གྲོས་རྡོ་རྗེ་དང༌དཀོན་མཆོག་དར་ལས་ རྣམ་འགྲེལ་དང་མངོན་རྟོགས་རྒྱན་ལ་སོགས་པ་གསན་ནུག། རྗེ་གྲུབ་ཐོབ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ གཏམ་སྙན་པའི་གྲགས་པ་ལུ་ཆགས་ཞེན་དང་ དོན་གཉེར་མ་མཛད་པར་ ངལ་བ་འཁུར་དུ་བཞེས་ཏེ་སྦྱང་བརྩོན་གནངམ་ལས་ བརྩོན་འགྲུས་སྨྱོན་པ་ཟེར་བའི་མཚན་འདི་ དེའི་དུས་ལུ་བཏགས་བཏགསཔ་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ མདོ་སྟོད་སྐྱ་རའི་དགོན་པ་ལུ་བཞུགས་མི་ བཀའ་ལྔ་བ་དཔལ་འབྱོར་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མཁན་པོ་མཛད་དེ་ ལས་སློབ་དད་པའི་དགེ་འདུན་གྲངས་ཚང་གི་དབུས་ལུ་བསྙེན་པར་རྫོགས་ནུག། དེ་བཟུམ་སྦེ་ མཁས་དབང་དར་མ་དཔལ་བ་དང་ ལྷ་གདོང་པ་བསོད་ནམས་མཆོག་ ཀུན་སྤངས་རིན་ཆེན་རྒྱལ་མཚན་ རེད་མདའ་བ་གཞོན་ནུ་བློ་གྲོས་ཚུ་ལས་ གསང་སྔགས་གསར་རྙིང་དང༌ ཆུའི་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་གདམས་པ་ མེ་དང་རླུང་གི་སྒོམ་ཐབས་སོགས་ཀྱི་མན་ངག་ལེ་ཤ་ཅིག་གསན་ཏེ་ ལོ་ངོ་མང་རབས་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ གནས་མ་ངེས་པའི་དབེན་གནས་ཚུ་ནང་སྒོམ་སྒྲུབ་གནང་ནུག། 
དེ་ལས་ བལ་ཡུལ་ལུ་ཕེབས་ཏེ་འཕགས་པ་ཤིང་ཀུན་དང་ བྱ་རུང་ཁ་ཤོར་གྱི་མཆོད་རྟེན་ཚུ་ཉམས་གསོ་མཛད་པའི་ཁར་ རྒྱ་གར་ཕྱོགས་ལུ་བྱོན་ཞིན་ན་ རྡོ་རྗེ་གདན་དང༌ཟངས་གླིང་ཚུ་ནང་ཕེབས་ཏེ་ གྲུབ་ཐོབ་ལེ་ཤ་ཅིག་ལས་བཀའ་ཆོས་གསན་ནུག། དེ་བཟུམ་སྦེ་ རྡོ་རྗེ་གདན་དང་ཐག་ཉེ་བའི་གསང་བ་རྡོ་རྗེ་ཕུག་ལུ་ སྔགས་རྙིང་མའི་གྲུབ་ཐོབ་སྐལ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་གྲགས་པ་ཟེར་ཞུ་མི་དེ་ལས་ རྙིང་མའི་ཆོས་སྐོར་ཡོངས་རྫོགས་གསན་ཏེ་ ཉམས་རྟོགས་ཁྱད་པར་ཅན་རྒྱུད་ལུ་འཁྲུངསམ་ལས་ ལོག་སྟེ་བོད་ལུ་ཕེབས་ཞིནམ་ལས་ ཟབ་ཆོས་དེ་ཚུ་གཏེར་ལུ་སྦས་གནང་ནུག། གྲུབ་ཐོབ་མཆོག་གིས་ རྗེ་བཙུན་རེ་མདའ་བ་དང༌ སླེ་ཁ་བ་ཤེས་རབ་བཟང་པོའི་ཞབས་ས་ལས་ གཤིན་རྗེ་གཤེད་དམར་ནག་འཇིགས་གསུམ་གྱི་དབང་དང་ དུས་འཁོར་གྱི་དབང་ གཞན་ཡང་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་ཞབས་ས་ལས་ ཟབ་ཆོས་མཐའ་ཡས་པ་གསན་ཏེ་ དབེན་པའི་གནས་ཚུ་ནང་དཀའ་ཐུབ་མཛད་གནང་བའི་ཁར་ དུར་ཁྲོད་ལ་སོགས་པའི་གཉན་པའི་རི་ཁྲོད་ལེ་ཤ་ཅིག་ནང་ གསང་བའི་སྤྱོད་པ་གིས་འགྲོ་དོན་མཐའ་ཡས་པ་མཛད་ནུག། ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ་ཟེར་མཚན་བཏགས་ཚུལ་ནི། ཁྱབ་གདལ་ཆེན་པོའི་ཐང་ཆེན་ན། །སྟོང་ཉིད་རྟོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ། །འཇིག་རྟེན་རྒྱལ་པོ་ལྟ་བུར་བཞུགས། །དེ་ཕྱིར་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ་ཐོབ།། ཟེར་གཙང་རྒྱལ་སྡེའི་ཐང་ཁ་ལུ་བཞུགས་པའི་དུས་ དེ་ལས་ཡོངས་གྲགས་སྦེ་འགྱོ་ནུག།
### ཁུངས་གཏུག།
# Wikipedia contributors. (2021). Thang Tong Gyalpo. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Thang_Tong_Gyalpo&oldid=1049570182

ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ
སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག།

༉ སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྷན་ཁག་བཅུ་ཐམ་ལས་གཅིག་ཨིན། ལྷན་ཁག་འདི་ མངའ་བདག་རྒྱལ་པོའི་མདོ་ཆེན་ཡིག་ཚང་ནང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༥ ལུ་ འགོ་དང་པ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༦ ལུ་ ཡིག་ཚང་འདི་ ད་ལྟོ་ཡོད་པའི་ས་གོ་ནང་སྤོ་བཤུད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷན་ཁག་འདི་འགོ་བཙུགས་པའི་སྐབས་ འགོ་འཛིན་དྲུང་ཆེན་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་དང་དྲུང་ཆེན་དང་པ་འདི་ཡང་དྲག་ཤོས་ལས་སྐྱིད་རྡོ་རྗེ་མཆོག་བསྐོས་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༣ ལས་ ལྷན་ཁག་འདི་གི་དབུ་འཁྲིད་ བློན་པོ་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༣-༢༠༠༨ ཚུན་ བློན་པོ་སངས་རྒྱས་དངོས་གྲུབ་ཀྱིས་ཕྱག་ཞུ་ཡོདཔ་ཨིན།
བློན་པོ་སངས་རྒྱས་དངོས་གྲུབ་ཀྱི་ཤུལ་ལས་ཕྱག་ཞུ་མི་ སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་བློན་པོ་རིམ་བྱོན་ཡང་། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༨-༢༠༡༣ ཚུན་ བློན་པོ་པདྨ་རྒྱ་མཚོ།  སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༣-༢༠༡༨ ཚུན་ བློན་པོ་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ། དེ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་  ད་ལྟོ་ཕྱག་ཞུ་བཞིན་ཡོད་པའི་ སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་བློན་པོ་འདི་ བློན་པོ་ཡེ་ཤེས་དཔལ་འབྱོར་ཨིན། 
ལྷན་ཁག་འདི་གི་འཆར་སྣང་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་སེར་གྱི་མི་སྡེ་དང་དཔལ་འབྱོར་གནས་སྟངས་འདྲ་མཉམ་གྱི་དོན་ལུ་ འཚོ་བའི་ལམ་ལུགས་དང་ རང་བཞིན་གྱི་ཐོན་དངོས་ཚུ་ ཡུན་བརྟན་སྦེ་གནས་ནི་འདི་ཨིནམ་དང་། དམིགས་སྐྱེད་འདི་ཡང་ འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་དང་རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་ ཚུ་ལུ་ ལྷོད་ལམ་ཚད་ལྡང་གི་ཐོག་ལས་ འབྲུག་མི་ཚུ་གི་མི་སྡེ་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་ ཡུན་བརྟན་བཟོ་ནི་འདི་ཨིན། འདི་བཟུམ་སྦེ་ ལྷན་ཁག་འདི་གི་འགན་དབང་འདི་ གཡུས་སྒོའི་འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་ཡུན་བརྟན་བཟོ་ནི། ནགས་ཚལ་དང་འབབ་ཆུའི་ཐོན་སྐྱེས་ ཚུ་ ཡུན་བརྟན་ལག་ལེན་སྲུང་སྐྱོབ་དང་ཡར་དྲག་གཏང་ནི། སྤྱོད་བཏུབ་པའི་སོ་ནམ་གྱི་ས་ཞིང་དང་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ ལག་ལེན་ཡུན་བརྟན་བཟོ་ནི། དེ་ལས་ བཟའ་འཐུང་ཉེན་སྲུང་དང་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་སྲུང་སྐྱོབ་དང་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི་ཚུ་ཨིན།  
སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་འོག་ལུ་ བློན་པོ་དང་དྲུང་ཆེན་ཡིག་ཚང་ དེ་ལས་ མདོ་ཆེན་ཞབས་ཏོག་ཡིག་ཚང་དང་ལས་ཁུངས་ཁག་བདུན་ཡོདཔ་ཨིན། ལས་ཁུངས་བདུན་ཡང་ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་ སོ་ནམ་ཚོང་འབྲེལ་དང་མཉམ་ལས་ཚོགས་སྡེ་ སོ་ནམ་ལས་ཁུངས་ ནགས་ཚལ་དང་གླིང་ག་ཞབས་ཏོག་ལས་ཁུངས་ སྒོ་ནོར་ལས་ཁུངས་ རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་ལྟེ་བ་དང་ གྲོང་གསེབ་ གོང་འཕེལ་སྦྱོང་བརྡར་ལྟེ་བ་ཚུ་ཨིན། ལྷན་ཁག་འདི་ནང་ཕྱག་ཞུ་མི་ འགོ་འཛིན་བློན་པོ་གྱིས་གཙོས་པའི་ དྲུང་ཆེན་དང་མདོ་ཆེན་ དེ་ལས་ ལས་ཁུངས་ཁག་གི་གཙོ་འཛིན་དང་འགོ་དཔོན་ཚུ་ཨིནམ་དང་ ལྷན་ཁག་འདི་གིས་ད་རེས་གོང་གི་འཆར་སྣང་དང་དམིགས་སྐྱེད་ཚུ་སེམས་ཁར་བཀལ་ཏེ་ ལྷན་ཁག་གི་འགན་དབང་ཚུ་ དྲང་བདེན་དང་དྭངས་གསལ་ དེ་ལས་ དམ་ཚིག་གཙོ་གཟུང་གི་ཐོག་ལས་ཕྱག་ཞུ་བཞིན་ཡོདཔ་ཨིན།  

### ཁུངས་གཏུག།
# Wikipedia Contributors. (2021). Ministry of Agriculture and Forests (Bhutan). In Wikipedia. The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ministry_of_Agriculture_and_Forests_(Bhutan)&oldid=1058349074
གཞོང་སྒར་རྫོང་།

༉ འབྲུག་ཤར་ཕྱོགས་མོང་སྒར་རྫོང་ཁག་འོག་ལུ་ཡོད་པའི་ གླིང་མེད་ཐང་ཁྲོམ་དང་ཐི་ཐསག་སྦིས་གཡུས་ཀྱི་སྦུགས་ན་ཡོད་པའི་ལུང་གཤོང་མཐོང་ཚུགས་མི་ གཞོང་སྒར་རྫོང་འདི་དུས་རབས་ཧེ་མའི་བྱང་ཁོག་སྦོམ་གཅིག་ཨིན། རྫོང༌འདི༌དུས༌རབས༌༡༧ པའི་༌ནང༌ ཀུ་རི་ཆུ་ལས་བཏོན་པའི་རྡོ་དཀར་གྱིས་བཞེངས་ནུག། ཧེ་མ་ཚར་ཅིག་ རྫོང༌འདི༌གིས༌སའི༌ཨེ༌ཀར༌༤ དེ་ཅིག་ཁྱབ་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་རྫོང་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས། རྫོང་གི་སྦོམ་ཆུང་དང་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་རྒྱུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ མིང་ཡང་གཞོང་དཀར་ཟེར་ཡོངས་གྲགས་གྱུར་ནུག། 
### ཁུངས་གཏུག།
# Wikipedia contributors. (2021).Zhongar Dzong. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/wiki/Zhongar_Dzong
དྲག་ཤོས་དཔལ་འབྱོར་འཇིགས་མེད་རྡོ་རྗེ།

༉ ཡོངས་གྲགས་ལུ་དྲགོས་བེན་ཇི་ཟེར་མི་ དྲག་ཤོས་དཔལ་འབྱོར་འཇིགས་མེད་རྡོ་རྗེ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༣ སྤྱི་ཟླ་ ༨ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༢༤ ལུ་ ཡབ་བློན་ཆེན་འཇིགས་མེད་དཔལ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་དང་ ཡུམ་ཨ་ཞེ་ཚེ་རིང་དབྱངས་འཛོམས་གཉིས་ཀྱི་སྲས་ལུ་སྐུ་འཁྲུངས་ནུག། དྲག་ཤོས་མཆོག་ ཕྱི་རྒྱལ་ཀེ་ན་ཌ་ལུ་སྦེ་ཕྱག་དཔེ་གཟིགས་ཡོདཔ་དང་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱག་ལཱ་ལེ་ཤ་ར་མཛད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། དྲག་ཤོས་མཆོག་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་དོན་ལུ་ ཕྱག་ལཱ་གནང་མི་འགོ་དང་པ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ཁོ་གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༧ ལུ་ རྒྱལ་འཛིན་རང་བཞིན་སྲུང་སྐྱོབ་ཚོགས་སྡེ་ཟེར་མི་གཞུང་མིན་ལས་སྡེ་དང་པ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རང་བཞིན་གནས་སྟངས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་དོན་ལུ་དང་གནད་དོན་གཙོ་བོ་ཅིག་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བྱ་ཁྲུང་ཁྲུང་དཀར་མོའི་གྱངས་ཁ་ཉེན་སྲུང་འབད་ཐབས་ཀྱི་དོན་ལུ་གཞི་བཙུགས་མཛད་གནང་ཡོདཔ་ཨིན།
འདི་བཟུམ་སྦེ་དྲག་ཤོས་མཆོག་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་རང་བཞིན་གནས་སྟངས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཐབས་རིག་ ཟིན་བྲིས་བཏབ་པའི་སྐབས་ལུ་ཡང་ གྲལ་གཏོགས་གནང་ཡོདཔ་དང་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ལྷན་ཚོགས་ལ་སོགས་པའི་ འབྲུག་གི་རང་བཞིན་གནས་སྟངས་སྲུང་སྐྱོབ་དང་འབྲེལ་བའི་ ལས་སྡེ་ལེ་ཤ་ར་ལུ་ གྲོས་བསྟུན་པ་དང་ཁྱད་རིག་གི་མི་ངོམ་ཅིག་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་མ་ཚད་ འབྲུག་བྱ་རིགས་སྤྱི་ཚོགས་དང་ འབྲུག་སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་ཚོགས་སྡེ་ཡང་གཞི་བཙུགས་མཛད་དེ་ འདི་གི་གཙོ་འཛིན་སྦེ་ཡང་ཕྱག་འདི་ཡོདཔ་ཨིན། དྲག་ཤོས་མཆོག་གིས་ ཕྱག་ལཱ་འདི་བཟུམ་མཛད་ཡོད་པའི་ངོ་སྦྱོར་ལུ་ འཇིགས་མེད་སེངྒེ་དབང་ཕྱུག་རང་བཞིན་གནས་སྟངས་སྲུང་སྐྱོབ་མཆོག་གྱུར་གྱི་གཟེངས་སྟོད་ ཐོབ་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ལུ་ རྒྱལ་འཛིན་རང་བཞིན་སྲུང་སྐྱོབ་ཚོགས་སྡེ་གིས་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་སྲུང་སྐྱོབ་དག་ཤོས་ཀྱི་ མིང་རྟགས་ཡང་གནང་ཡོདཔ་ཨིན། 
གཞན་ཡང་དྲག་ཤོས་མཆོག་གིས་ སྤྱི་ལོ་ཉིས་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དྲུག་བཅུ་རེ་གྲངས་ལས་ གཞུང་གི་ཁྲིམས་དོན་གྱི་ཕྱག་ལཱ་ཡང་མཛད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༩ ལས་ ༡༩༧༢ ཚུན་ སྤ་རོ་རྫོང་ཁག་གི་ཁྲིམས་དཔོན་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༢ ལས་ ༡༩༧༤ ཚུན་ ཆེ་མཐོ་ཁྲིམས་ཀྱི་འདུན་སའི་ཁྲིམས་དཔོན་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་གི་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༢ ལས་ ༡༩༨༧ ཚུན་ འབྲུག་གི་ ཁྲིམས་སྤྱི་བློན་པོ་དང་པ་དང་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༨ ལས་ ༡༩༩༡ ཚུན་ མི་སྡེའི་ཞབས་ཏོག་གི་ལྷན་རྒྱས་འོག་མའི་ཕྱག་ལཱ་མཛད་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༤ ལས་ ༡༩༩༧ ཚུན་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ ལྷན་རྒྱས་འོག་མའི་ཕྱག་ལཱ་མཛད་ཡོདཔ་ཨིན། 
དྲག་ཤོས་དཔལ་འབྱོར་རྡོ་རྗེ་མཆོག་ འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པའི་སྐུ་མཆེད་ཅིག་ཡང་འབདཝ་ལས་ འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པ་མཆོག་ལུ་ གྲོས་བསྟུན་པའི་ཕྱག་ལཱ་མཛད་ཡོདཔ་དང་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་དང་ཡུ་རོ་པཱན་རྒྱལ་ས་ཚུ་ལུ་ འབྲུག་པའི་གཞུང་ཚབ་སྦེ་ཡང་ཕྱག་ཞུ་ནུག། དེ་ལས་ དྲག་ཤོས་མཆོག་ ཀེ་ན་ཌ་ལུ་བཞུགཔ་པའི་སྐབས་ དྲྭ་རིལ་གྱི་རྩེདམོ་བརྩེས་ཡོདཔ་ལས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་དྲྭ་རིལ་རྩེདམོ་འགོ་དང་པ་འབག་མི་ཡང་ཨིན་པའི་མིང་གཏམ་ཡོདཔ་ཨིན། 

### ཁུངས་གཏུག།
Wikipedia contributors. (2021 ). Paljor Dorji. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/wiki/Paljor_Dorji
རྒྱལ་ཡོངས་ལས་རྟགས་ཀྱི་བཤད་པ་དང་ལག་ལེན།

རྒྱལ་ཡོངས་ལས་རྟགས་འདི་ནང་ འབྲུག་གི་རྒྱལ་དར་གྱི་ཆ་ཤས་མང་ཤོས་ཅིག་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྒྱུ་རྩལ་དུམ་གྲ་ཅིག་སོ་སོ་ཡོདཔ་མ་གཏོགས་ ང་ཤོས་ར་ཆོས་ཀྱི་བརྡ་མཚན་ཚུ་ཡོད། ལས་རྟགས་འདི་ ཨ་ཞེ་བཀྲིས་རྡོ་རྗེ་མཆོག་གིས་སྦྱིན་བདག་མཛད་དེ་ སོག་པོ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་མཁནམ་ཅིག་གིས་བཟོ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཁར་ཡོད་པའི་རྡོ་རྗེ་རྒྱ་གྲམ་འདི་ སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་ མ་རུང་བདུད་སྲིན་ཚུ་་དམ་ལུ་བཏགས་ནིའི་དོན་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་པའི་མཚོན་ཆ་ཅིག་ཨིན། (Wangchuk, 2008).
ལས་རྟགས་འདི་སྒོར་དབྱིབས་ཅན་གྱི་སྦུག་ལུ་ རྡོ་རྗེ་རྒྱ་གྲམ་འདི་མེ་ཏོག་པད་མའི་སྟེང་ལུ་ཡོད། འདི་གི་གཡས་གཡོན་ལུ་ འབྲུག་དཀརཔོ་ཕོ་མོ་གཉིས་ཀྱིས་སྐྱོར་ཏེ་ཡོད། ནོར་བུ་དགོས་འདོད་དཔུང་འཇོམས་འདི་ དེ་ཚུ་གི་ལྟག་ལུ་གནས་ཏེ་ཡོད། རྡོ་རྗེ་གཉིས་རྒྱ་གྲམ་འབྱུང་སའི་སྦུག་ལུ་ ནོར་བུ་གཞན་ཡང་བཞི་ཡོད། འདི་གིས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྔར་སྲོལ་ཆོས་དང་སྲིད་གཉིས་ གསང་སྔགས་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་རྒྱུད་སྡེ་བཞི་གུར་གནས་པའི་བརྡ་ཚོན་སྟོནམ་ཨིན། མེ་ཏོག་པདྨ་འདི་ མི་གཙང་བའི་གྲིབ་པ་ཞུགས་ཏེ་མེད་བའི་རྟགས་མཚན་དང་ ནོར་བུ་དགོས་འདོད་དཔུང་འཇོམས་འདི་ འབྲུག་མི་ཚུའི་རང་དབང་རང་བཙན་ཡོད་པའི་བརྡ་མཚོན་ཨིནམ་མ་ཚད་ འབྲུག་ཕོ་མོ་གཉིསཔོ་འདི་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མིང་ལུ་མཚོནམ་ཨིན། 
ལས་རྟགས་འདི་ འབྲུག་གི་ཡིག་ཚང་ཚུ་ནང་ གཞུང་འབྲེལ་དུ་ལག་ལེན་འཐབ་སྲོལ་ཡོདཔ་དང་ སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་དཔེ་ཆ་ཚུ་གུར་ཡང་ པར་བཏབ་སྟེ་ཡོད། ཡིག་ཚང་ཚུ་ནང་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་ངོ་རྟགས་ལུ་ ཡི་གུ་འབྲི་སའི་ཤོག་ཀུའི་མགུ་ལུ་ ལས་རྟགས་འདི་གི་པར་བཞགཔ་མ་ཚད་ ཡིག་ཚང་རང་སོའི་ཡོངས་འབྲེལ་ཚུ་ནང་ཡང་ ལས་རྟགས་འདི་བཀོདཔ་ཨིན། སྤྱིར་བཏང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཁག་ཆེ་བའི་ལས་ཁུངས་དང་ལས་སྡེ་མང་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་ལས་རྟགས་ཚུ་ཡང་ གཞི་འདི་ལུ་བཞག་སྟེ་ གསར་བཟོ་འབདཝ་མ་ཚད་ མདོར་བསྡུ་བ་ཅིན་ ལས་རྟགས་འདི་བྱིན་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་མཐའ་དབུས་མེད་པའི་མི་སེར་ཚུ་གི་བར་ན་ གཅིག་བསྒྲིལ་བཟོ་ཚུགས་པའི་ནུས་པ་ཡོདཔ་ཨིན།

### ཁུངས་གཏུག།
# Wanghcuk, L. (2008). Facts about Bhutan, Thimphu, Absolute Bhutan Books.
ཕྱི་འབྲེལ་ལྷན་ཁག།

༉ ཕྱི་འབྲེལ་ལྷན་ཁག་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྷན་ཁག་བཅུ་ཐམ་ལས་གཅིག་ཨིན། ལྷན་ཁག་འདི་འགོ་དང་པ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༨ ལུ་ གོང་འཕེལ་ལྷན་ཁག་སྦེ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༠ ལུ་ ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ཟེར་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ནུག། ཨིན་རུང་ ཤུལ་ལས་ ༡༩༧༢ ལུ་ ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་བྱུས་ལུ་གཙོ་བོ་བཏོན་དགོཔ་ཐོན་ཡོདཔ་ལས་ ཕྱི་འབྲེལ་ལྷན་ཁག་སྦེ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། ཕྱི་འབྲེལ་ལྷན་ཁག་གི་བློན་པོ་དང་པ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༢-༡༩༩༨ ཚུན་ ཚེ་འདས་བློན་པོ་ཟླ་བ་ཚེ་རིང་མཆོག་གིས་ཕྱག་ཞུ་ནུག། 
བློན་པོ་ཟླ་བ་ཚེ་རིང་གི་ཤུལ་ལས་ཕྱག་ཞུ་མི་ ཕྱི་འབྲེལ་བློན་པོ་རིམ་བྱོན་ཡང་། སྤྱོ་ལོ་ ༡༩༩༨-༢༠༠༣ ཚུན་ བློན་པོ་འཇིགས་མེད་འོད་ཟེར་ འཕྲིན་ལས། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༣-༢༠༠༧ ཚུན་ བློན་པོ་མཁའ་འགྲོ་དབང་ཕྱུག། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༧-༢༠༡༣ ཚུན་ བློན་པོ་ཨྱོན་ཚེ་རིང་། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༣-༢༠༡༥ ཚུན་ བློན་པོ་རིག་འཛིན་རྡོ་རྗེ། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༥-༢༠༡༨ ཚུན་ བློན་པོ་དམ་ཆོས་རྡོ་རྗེ། དེ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ད་ལྟོ་ཡང་ ཕྱག་ཞུ་བཞིན་ཡོད་པའི་ཕྱི་འབྲེལ་བློན་པོ་འདི་ བློན་པོ་རྟ་མགྲིན་རྡོ་རྗེ་ཨིན། 
ཕྱི་འབྲེལ་ལྷན་ཁག་གི་འཆར་སྣང་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་དགའ་སྐྱིད་དང་ལྡན་པ་ ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ དེ་ལས་རང་དབང་ཅན་བཟོ་ཐབས་ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་དགའ་སྐྱིད་དཔལ་འཛོམས་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་འདི་ཨིནམ་དང་། དམིགས་སྐྱེད་འདི་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕན་རླབས་དང་མཐའ་དོན་ལུ་ ཁྱད་རིག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱི་འབྲེལ་ཞབས་ཏོག་བྱིན་ནི་འདི་ཨིན། འདི་བཟུམ་སྦེ་ ལྷན་ཁག་འདི་གི་ལཱ་འགན་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་རྩ་བ་ལུ་ ཕྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་མཐུན་ལམ་བཟོ་སྟེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མཐའ་དོན་དང་སྤྲོ་བ་གཞན་ལུ་བཤད་ནི་། རྒྱལ་སྤྱི་སྒྲིག་གཞི་དང་བསྟུན་ རྒྱལ་ཁབ་ བར་ནའི་ དགོས་མཁོའི་གྲོས་བསྟུན་འབད་ནི་དང་སྟབས་མ་བདེཝ་བསལ་ནི། རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་ཚོང་འབྲེལ་ཡར་དྲག་བཏང་སྟེ་ མི་སྡེ་དཔལ་ འབྱོར་གོང་འཕེལ་ཡུན་བརྟན་བཟོ་ནི་དང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་མི་སྡེ་ནང་ འགན་ཁུར་ཅན་དང་ཕན་ཐོགས་ཅན་གྱི་འཐུས་མི་འབད་དེ་ རྒྱལ་ཁབ་ ནང་འཁོད་དང་རྒྱལ་སྤྱིིའི་ཞི་བདེ་དང་མཉམ་འབྲེལ་ དེ་ལས་ དཀའ་ངལ་ཚུ་ཧ་གོ་སྟེ་གྲོགས་རམ་འབད་ནི་ཚུ་ཨིན།    
ཕྱི་འབྲེལ་ལྷན་ཁག་འོག་ལུ་ བློན་པོ་དང་དྲུང་ཆེན་ཡིག་ཚང་ དེ་ལས་ མདོ་ཆེན་ཞབས་ཏོག་ཡིག་ཚང་དང་ལས་ཁུངས་ཁག་བདུན་ཡོདཔ་ཨིན། ལས་ཁུངས་བདུན་ཡང་ ཞི་བའི་ཐོ་བཀོད་དང་མི་རྩིས་ལས་ཁུངས་ ལམ་སྲོལ་ལས་ཁུངས་ རྐྱེན་ངན་འཛིན་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་ ས་གནས་གཞུང་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་ བཀའ་ཁྲིམས་ལས་ཁུངས་དང་  ཕྱི་མི་ནང་སྐྱོད་ལས་ཁུངས་དང་ཚུ་ཨིན། ལྷན་ཁག་འདི་ནང་ཕྱག་ཞུ་མི་ འགོ་འཛིན་བློན་པོ་གྱིས་གཙོས་པའི་ དྲུང་ཆེན་དང་མདོ་ཆེན་ དེ་ལས་ ལས་ཁུངས་ཁག་གི་གཙོ་འཛིན་དང་འགོ་དཔོན་ཚུ་ཨིནམ་དང་ ལྷན་ཁག་ འདི་གིས་ ད་རེས་གོང་གི་འཆར་སྣང་དང་དམིགས་སྐྱེད་ཚུ་སེམས་ཁར་བཀལ་ཏེ་ ལྷན་ཁག་གི་འགན་དབང་ཚུ་ དྲང་བདེན་དང་དྭངས་གསལ་ དེ་ལས་ དམ་ཚིག་གཙོ་གཟུང་གི་ཐོག་ལས་ཕྱག་ཞུ་བཞིན་ཡོདཔ་ཨིན།      

### ཁུངས་གཏུག།
# Wikipedia Contributors. (2021). Ministry of Foreign Affairs (Bhutan). In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/wiki/Ministry of Foreign Affairs (Bhutan) - Wikipedia
རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས་ཀྱི་བྱུང་རབས།

༉ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༣ གི་ལོ་ལུ་ འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པ་དཔལ་མི་དབང་འཇིགས་མེད་རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་ རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས་ རྩོམ་སྒྲིག་འབད་དགོ་པའི་བཀའ་རྒྱ་གནང་ནུག། དེ་ལས་ རྒྱ་གར་དང་ཨིང་ལེནཌ་གཉིས་ཀྱི་བརྟན་ཞུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ཚིག་དང་གདངས་དབྱངས་ཚུ་ རྩོམ་སྒྲིག་འབད་ནུག། ཨ་ཁུ་བཀྲོངས་མི་འདི་ རྒྱ་གར་ཤི་ལོང་ལུ་སྦྱོང་བརྡར་འབད་ཡོདཔ་ལས་ སྙན་ཆའི་སྡེ་ཚན་གྱི་འགན་འཛིན་པ་འགོ་དང་པ་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་ནུག། ཁོ་རྒྱ་གར་ལས་ལོག་འབྲུག་ལུ་ལྷོད་དེ་  ཟླཝ་བཞི་གི་ཤུལ་ལས་ རྒྱ་གར་གྱི་བློན་ཆེན་ ཇ་ཝ་ཧར་ལཱལ་ནི་རུ་མཆོག་ འབྲུག་ལུ་འབྱོན་ནུག། ཨ་ཁུ་བཀྲོངས་མི་ རྒྱལ་གཞུང་འབྲུག་གི་དམག་སྡེ་ནང་ དམག་སྲིད་ཀྱི་གོ་གནས་བཞེས་ཏེ་བཞུགས་པའི་སྐབས་ལུ་ རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས་ཀྱི་གདངས་དབྱངསའདི་བརྩམས་གནང་ནུག། བརྟན་བཞུགས་འདི་གི་ཚིག་རྩམ་མི་འདི་ དེ་བསྒང་ གཞུང་མགྲོན་གཉེར་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་མི་ རྒྱལ་མགྲོན་འཕྲིན་ལས་འདི་ཨིན་པས། བརྟན་བཞུགས་ཀྱི་སྙན་ཆ་འདི་ ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ རྒྱལ་གཞུང་འབྲུག་གི་དམག་སྡེ་གི་སྙན་ཆའི་སྡེ་ཚན་གྱིས་ བསྐྲོགས་ཏེ་འཐེན་བཞིན་ཡོད་རུང་ ཨ་ཁུ་བཀྲོངས་མི་གིས་བརྩམས་མི་གདངས་ངོ་མ་འདི་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
ཧེ་མ་འགོ་ཐོག་གི་གདངས་འདི་ རང་ལུགས་ཀྱི་ཞབས་ཁྲ་ ཁྲི་ཉམས་པ་མེད་པ་པད་མའི་ཁྲི་ ཟེར་མི་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་བརྩམས་ནུག། ཨིན་རུང་ ཧེ་མ་ལས་ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་གྱི་རིང་ལུ་ གདངས་དབྱངས་ལུ་ཡང་བསྒྱུར་བཅོས་ལེ་ཤ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། བརྟན་བཞུགས་འདི་ལུ་ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་ རྒྱལ་གླུ་ཟེར་ཡང་སླབ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 
རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས་འདི་ ང་བཅས་རའི་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ གཞུང་དང་སྒེར་དོན་གྱི་ལས་སྣ་ག་བཟུམ་བརྩམས་རུང་ ཡངན་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་མཛད་སྒོ་ རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ་ག་ཅི་ར་ཨིན་རུང་ འགོ་མ་བཙུགས་པའི་ཧེ་མ་ བརྟན་བཞུགས་འདི་འཐེན་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་མཐའ་དབུས་མེད་པའི་སློབ་གྲྭ་ཚུ་ནང་ཡང་ དྲོ་པ་ཨ་རྟག་ར་ སློབ་ཕྲུག་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས་འདི་འཐེན་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། 
བརྟན་བཞུགས་ཀྱི་ཚིག་ཚུ་ག་ནི་བ་བྱིན་རླབས་ཅན་དང་ རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་དབང་མངའ་བདག་རྒྱོལ་པོ་མཆོག་ལུ་ དད་དམ་ལྷད་མེད་ཀྱི་འགོ་ལས་གུས་བཀུར་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཆབ་སྲིད་འཕེལ་ཏེ་ དགའ་སྐྱིད་ཀྱི་ཉིནམ་ཤར་བར་ཤོག་ཟེར་བའི་སྨོན་འདེབས་ཚུ་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།བརྟན་བཞུགས་འདི་ འབྲུག་གི་རྒྱལ་པོའི་བརྟན་བཞུགས་ཀྱི་ཚིག་འདི་འབྲུག་ཙན་དན་བཀོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་།།
དཔལ་ལུགས་གཉིས་བསྟན་སྲིད་སྐྱོང་བའི་མགོན།།
འབྲུག་རྒྱལ་པོ་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེ།།
སྐུ་འགྱུར་མེད་བརྟན་ཅིང་ཆབ་སྲིད་འཕེལ།།
ཆོས་སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་དར་ཞིང་རྒྱས།།
འབངས་བདེ་སྐྱིད་ཉི་མ་ཤར་བར་ཤོག། ཟེར་ཨིན་པས། https://web.archive.org/web/20220508165544/https://www.bhutanstudies.org.bt/publicationFiles/OccasionalPublications/NationalFlag.pdf

### ཁུངས་གཏུག།
The Constitution of the Kingdom of Bhutan.  (n.d.). Retrieved from     
# https://www.nationalcouncil.bt/assets/uploads/docs/acts/2017/Constitution_of_Bhutan_2008.pd
# Penjore, D., & Kinga, S. (2002). The Origin and Description of The National Flag and National Anthem of The Kingdom of Bhutan. The Centre for Bhutan Studies. Retrieved from https://web.archive.org/web/20220508165544/https://www.bhutanstudies.org.bt/publicationFiles/OccasionalPublications/NationalFlag.pdf
# Wanghcuk, L. (2008) Facts about Bhutan. Thimphu, Absolute Bhutan Books.
ཀོ ཌག ཀོ

**ཀོ ཌག ཀོ** ༼Go, Dog. Go!༽ ནི་༣ད འནི྅འཏེད སེརིེས།

## ཁུངས་གཏུག།
འབྲུག་རྒྱལ་རྫོང་གི་བྱུང་རབས།

༉ འབྲུག་རྒྱལ་རྫོང་འདི་ རྗོང་དང་ནང་པའི་ལྷ་ཁང་གཉིས་ཆ་ར་ཨིན། ད་ལྟོ་འབད་བ་ཅིན་གྱང་ཁོག་ཡོདཔ་དང་ སྤོ་རོ་རྫོང་ཁག་གི་སྟོད་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྫོང་འདི་ བསྟན་འཛིན་འབྲུག་སྒྲ་གིས་སྤྱི་ལོ་༡༦༤༩ ལུ་ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་བཀའ་སློབ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ བོད་ལས་དམག་གི་རྒྱལ་ཁ་འཐོབ་པའི་བརྩི་སྲུང་ཞུ་ནིའི་དོན་ལུ་བཞེངས་ནུག།
སྤྱི༌ལོ༌༡༩༥༠ གྲངས༌འགོ་བཙུགས་ཁམས་ལུ་ འབྲུག་རྒྱལ་རྫོང་འདི་ ཡོངས་རྫོངས་མེ་མཆོད་བཞེས་ནིའི་འབད་ནུག། སྤྱི་ལོ་༢༠༡༦ ལུ་ མི་དབང་རྒྱལ་སྲས་སྐུ་འཁྲུངས་པའི་དུས་སྟོན་བརྩི་སྲུང་ཞུ་ནིའི་དོན་ལུ་དང་ གཞན་དུས་སྟོན་གཉིས་  སྤྱི་ལོ ༡༦༡༦ ལུ་ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་འབྲུག་ལུ་ཕེབས་པའི་ལོ་དང་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་འཁྲུངས་པའི་ལོ་ བརྩི་སྲུང་ཞུ་ནིའི་དོན་ལུ་ བློན་ཚེ་རིང་སྟོབས་རྒྱས་ཀྱིས་ རྫོང་འདི་ཧེ་མ་བཟུམ་སྦེ་རང་ལོག་སྟེ་བཞེངས་ནིའི་ཟེར་གསལ་སྒྲགས་ནུག། གསལ་སྒྲགས་དང་ས་སླང་བརྟེན་འབྲེལ་འདི་ཡང་ རྒྱལ་སྲས་སྐུ་འཁྲུངས་ཏེ་ཉིནམ་གཅིག་གི་རྒྱབ་ལས་འབད་ནུག།

### ཁུངས་གཏུག།
# Wikipedia contributors. (2021). Drukgyal_Dzong. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from་https://en.wikipedia.org/wiki/Drukgyal_Dzong
མིག་དམར

གཟའ**མིག་དམར** ༺རྟགས༔ ༻

ཨིང་ལིཤ Mars

རྒྱ་ནག་གི་ 火星
འཛམ་གླིང

འཛམ་གླིང་འདི་ ཉིམ་ལས་ རྒྱུ་སྐར་གསུམ་པ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ གནམ་རིག་གི་དངོས་པོ་ཚུ་ལས་ སྲོག་ལྡན་ཚུ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས། འ་ནི་འདི་ འཛམ་གླིང་འདི་ རྒྱ་མཚོའི་འཛམ་གླིང་ཅིག་འབདཝ་ལས་ འབད་ཚུགསཔ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཉི་མའི་ཁྱིམ་སྒོར་ནང་ལུ་ ཁ་ཐོག་གི་ཆུ་འདི་ ཡུན་བརྟན་བཞག་ཚུགས་མི་གཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་ཨིན་མས། འཛམ་གླིང་གི་ཆུ་ཧ་ལམ་ཆ་མཉམ་འཛམ་གླིང་རྒྱ་མཚོ་ནང་ལུ་ཡོདཔ་ལས་ འཛམ་གླིང་གི་ཕྱི་ལྤགས་བརྒྱ་ཆ་༧༠.༨ དེ་ཅིག་ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། འཛམ་གླིང་གི་ཕྱི་ལྤགས་ལྷག་ལུས་བརྒྱ་ཆ་ ༢༩.༢ འདི་ ས་གཞི་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་ནང་ལས་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ འཛམ་གླིང་གི་ས་གཞི་ཕྱེད་ཀ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ གླིང་ཆེན་ས་གཞི་གི་རྣམ་པ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། འཛམ་གླིང་གི་ས་གཞི་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ དུམ་གྲ་ཅིག་རློན་གཤེར་ཅན་དང་ སྔོ་ཤིང་གིས་སྤུབས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ འཛམ་གླིང་གི་བྱེ་ཐང་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ འཁྱེག་སྦོམ་ཚུ་གིས་ འཛམ་གླིང་གི་ས་འོག་གི་ཆུ་དང་ མཚོ་ དེ་ལས་ གཙང་ཆུ་དང་ རླུང་ཁམས་ཀྱི་ཆུ་ཚུ་གཅིག་ཁར་བསྡོམ་མི་ལས་ ཆུ་མངམ་སྦེ་བཞག་ཚུགསཔ་ཨིན། འཛམ་གླིང་གི་ཕྱི་ལྤགས་འདི་ གཡོ་འགུལ་འབད་དེ་ གངས་རི་དང་མེ་རུད་ དེ་ལས་ ས་ཡོམ་ཚུ་ འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། འཛམ་གླིང་ལུ་ ཕྱི་ཡི་སྦུག་ལུ་ ཁུ་བ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ གཏོར་བཤིག་ཅན་གྱི་ཉི་མའི་རླུང་དང་ འཇིག་རྟེན་གྱི་འོད་རླབས་ཚུ་ ཕར་ཚུར་འགྱོ་ཚུགས་པའི་ མེག་ནི་ཀྲོསི་ཕི་ཡར་འདི་བཏོནམ་ཨིན།


File:Blue Marble Eastern Hemisphere.jpg |འཛམ་གླིང
File:Turquoise Swirls in the Black Sea.jpg |འཛམ་གླིང
File:Earth Eastern Hemisphere.jpg |འཛམ་གླིང
བྱི་ལི

### ཤ་ཟའི་སེམས་ཅན་བརྐུ་གསོད

*ཚལ་མ་དང་རྡོ་ཕུང་གི་རྒྱབ་ལས་བལྟཝ་ད་ མི་མཐོང་ནི་གི་དོན་ལུ་དཔྱལཝ་ལེབ་ཏག་
ཏ་དང་རྣམ་ཅོ་ཐུང་ཀུ།

### ཉེན་ཁ
*ཁོང་གི་གཟུགས་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་དོན་ལུ་བསདཔ་ཨིན།
*དུག་ ཟ་བའི་སྲོག་ཆགས་ངོ་མ་(མི་གི་ལོ་ཐོག་ལུ་གནོད་པའི་སྲོག་ཆགས་སྦེ་བརྩིཝ་ཨིན།)
*འཁྱམས་ས་ཉམས་མི་དེ་ཡང་མི་རིགས་ཀྱི་ལཱ་རིགས་ལས་བརྟེན་ཨིན།
*སྒོ་ཁའི་ཁྱི་ཚུ་གིས་བསདཔ་ཨིན།

### གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ
རི་ཁའི་བྱི་ལི་ཚུ་ སྦོམ་ཆུང་སྒོ་ཁའི་བྱི་ལི་བཟུམ་སྦེ་ཡོད་རུང་ སྤུ་རིངམོ་སྦེ་སྟུག་དྲག་ཡོདཔ་ལས་ སྦོམ་སུ་སྦེ་མཐོངམ་ཨིན།

### ལྟ
རི་ཁའི་བྱི་ལི་ཚུ་གིས་འཁྱམས་ས་གདམ་ཁ་རྐྱབ་ཨིན།ཟ་བའི་སེམས་ཅན་ལེ་ཤ་ཡོད།

### འཁྱམས་ས
*ེ་ཤི་ཡ་དབུས་ཕྱོགས་ཀྱི་གངས་རི་དང་སྤང་ཤོང་།
*མི་ཀྲར་༥༠༠༠ / ཕིཏྲ་༡༦༠༠ཚུན་ཚོད།

### གཡིབས་ས
རི་ཁའི་བྱི་ལི་ཚུ་ ཕྱག་ཕུག་དང་ས་དོང་ནང་གཡིབས་སྡོདཔ་ཨིན།

### བྱ་སྤྱོད
*བག་ཕེབས་ཏོག་ཏོ་དང་གསང་བྱ་ཅན།
*ཉིན་མ་དང་ནུབ་མོ་ཧུར་རི་རི།
*བྱག་ཕུག་དང་ས་དོང་ཚུ་ནང་སྡོདཔ་ཨིན།
*ཕྱུག་གུ་གི་སྦོམ་ཚད: ཕྱུག་གུ་༢-༦།(སྤྱི་ཟླ་གསུམ་པ་ – ལྔ་པའི་ནང་ཚརཝ་ཨིན)

 

## ཁུངས་གཏུག།
ཟླ་བ་དང་པའི་ལོ་གསར་ངལ་གསོ།

ལོ་བསྟར་ཟླ་བ་དང་པའི་ཚེས་གཅིག་ལུ་ ལོ་གསར་སྦེ་བརྩི་དགོ་པའི་ཁུངས་དང་རྒྱུ་མཚན་ནི་ ལོ་འཁོར་གཅིག་ལུ་ ནམ་ཟླ་དུས་བཞི་བརྩི་ནི་ཡོད་མི་ལས་ ང་བཅས་རའི་འབྲུག་ལུགས་ལས་ཟླ་བ་དང་པ་འདི་ལུ་ སྐར་རྩིས་ཀྱི་དགུན་ཟླ་ཐ་ཆུང་། འབྱུང་རྩིས་པའི་ལུགས་ལས་དཔྱིད་ཟླ་ཐ་ཆུང་། དུས་འཁོར་དང་གསོ་དཔྱད་པ་ཚུ་གི་དཔྱིད་ཟླ་ར་བ་ སྐར་མ་མཆུ་ཡིས་ཉ་བའི་ཟླ་བ་ (ཚེས་བཅོ་ལྔ་ལུ་སྐར་མ་མཆུ་ཕོག་མི) འདི་ལུ་ཧོར་ཟླ་དང་པ་ཟེར་སླབ་ཨིན་མས། འདི་ལུ་ཟླ་བ་དང་པ་སྦེ་བརྩི་དགོ་མི་འདི་ སྔོན་རབ་བྱུང་བཞི་པའི་མེ་ཕག་སྤྱི་ལོ་ ༡༢༢༧ གྱི་ལོ་ལུ་ ཆིང་གི་སེ་ཁཱན་ནམ་ཧོར་ཇིང་གིར་ རྒྱལ་པོ་ཟེར་མི་གིས་ མི་ཉག་གི་ལག་པ་ལས་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་སྟེ་ རྒྱལ་ས་ལུ་དབང་བསྒྱུར་བའི་ཟླ་བ་ཨིན་མས། འདི་ལུ་ བཀྲིས་པའི་དགའ་སྟོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྦེ་བརྩིས་ཞིནམ་ལས་ཚུར་ ལོ་གསརཔ་བརྩི་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

དེ་ཡང་ ཧོར་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཆིང་གེ་སེ་ཁཱན་ནམ་ ཇིང་གིར་རྒྱལ་པོ་ཟེར་མི་འདི་ རབ་བྱུང་གསུམ་པའི་ཆུ་རྟ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༡༦༢ ལུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཏེ་ དགུང་ལོ་ཉེར་བརྒྱད་ལུ་སོག་པོའི་རྒྱལ་པོ་མཛད། ཉེར་དགུ་ལུ་མན་ཇུ་དབང་ལུ་བསྡུས། སོ་གསུམ་ལུ་རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་པོ་ཡང་མཛད། སོ་བཞི་ལུ་རྒྱ་སེར་དབང་ལུ་བསྡུས། ཞེ་ལྔ་ལུ་སུང་རྒྱལ་ ཨན་ཐལ་གྱི་གཡུས་ལ་སོགས་པ་ ཞིང་ས་བཅུ་གསུམ་ག་ར་དབང་འོག་ལུ་བསྡུཝ་མ་ཚད་ ལོ་འདིར་བོད་ཁམས་ཡང་ཚར་ཅིག་དབང་ལུ་བསྡུས། དེ་ལས་རབ་བྱུང་བཞི་པའི་མེ་ཕག་ སྤྱི་ལོ་ ༡༢༢༧ ཆིང་གེ་སེ་ཁཱན་རང་ཉིད་དགུང་ལོ་རེ་ལྔའི་ཐོག་ ཞི་ཞའམ་མི་ཉག་དབང་ལུ་བསྡུ་སྟེ་ མི་ཉག་གི་རྒྱལ་རབས་རྒྱུན་བཅད་དེ་ རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པའི་དགའ་བའི་ཉིནམ་བརྩི་སྲུང་འབད་བའི་ཟླཝ་དེ་གི་ཚེས་ ༡ ལུ་ ལོ་གསར་སྦེ་བརྩི་ནི་འགོ་བཙུགས་ད་ནུག

སོག་པོའི་རྒྱལ་པོ་ཆིང་གེ་སེ་ཁཱན་འདི་ ལོ་འདི་གི་ཟླ་ ༧ པའི་ཚེས་ ༡༢ ལུ་གཤགས་སོངམ་ལས་ ཁོ་གིས་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་སྟེ་ ཟླཝ་དྲུག་དང་ཞག་ ༡༢ ལས་བརྒལ་ཏེ་བཞུགས་མ་ཚུགས་རུང་ ལོ་གསར་བརྩི་སྲོལ་འདི་ དང་པར་མེ་ཉག་གི་གཡུས་ཁ་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ རིམ་པ་བཞིན་དུ་སོག་ཡུལ་ བོད་ རྒྱ་ནག་ཚུ་ནང་དར་ཁྱབ་བྱུང་ནུག

མ་གཞི་ གནམ་ལོ་གསར་ཚེས་ཀྱི་ལོ་འགོ་ངོ་མ་འདི་ ལོ་བསྟར་ཧོར་ཟླ་ ༡༡ པ་ལུ་ཕོགཔ་མ་ཚད་ དགུན་གྱི་ཉིན་ལོག་ཡང་ ཟླཝ་འདི་ནང་ཕོགཔ་ལས་ རྩིས་ཀྱི་ལུགས་ལས་བརྩི་དགོ་མི་ཚུ་ག་ར་ཟླཝ་ ༡༡ པའི་ཚེས་ ༡ ལས་ལོ་འགོ་སྦེ་བརྩིཝ་ཨིན། ཨིན་རུང་ ང་བཅས་རའི་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཟླ་བ་དང་པ་ལུ་ ལོ་གསར་བརྩིས་ཏེ་ ལོ་འགོ་བཟུང་སྲོལ་ཅིག་ཚུད་དགོ་མི་འདི་ དང་པ་དུས་འཁོར་དང་གསོ་དཔྱད་པ་ཚུ་གིས་ ལོ་འགོ་དཔྱིད་ཟླ་ར་བ་ལས་བརྩི་ནི་འདི་གིས་དང་། གཉིས་པར་ སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་མཛད་པ་ཡང་ ཟླ་བ་འདི་གིས་ཚེས་ ༡ ལས་འགོ་བཙུགས་ནི་འདི་གིས་དང་། ལྷག་པར་དུ་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ནམ་དགུན་རིང་གྱང་སྟེ་སྡོད་ས་ལས་ ས་དྲོད་དང་པར་བཏགས་ཏེ་ མི་ཚུ་ལུ་དྲོད་ཉམས་ལྡན་པའི་དགའ་དུས་འགོ་བཙུགས་པའི་དུས་དང་། དེ་མ་ཚད་ ས་ཁ་ལས་མེ་ཏོག་དང་ ལྕུ་ཀུ་ཚུ་ག་ར་གསརཔ་ཐོན་ཏེ་ སྡོད་ཉམས་སྤྲོ་བའི་དུས་གསརཔ་འགོ་བཙུགས་ནི་འདི་གིས་ ཧོར་ཟླ་དང་པ་འདི་ལུ་ ལོ་འགོ་བརྩིས་ཏེ་ ལོ་གསར་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན།

ལོ་གསར་གྱི་ཉིནམ་འདི་ལུ་ རྟེན་འབྲེལ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་བརྩིས་ཏེ་ དགའ་སྟོན་འབད་དགོ་མི་འདི་ འདས་པའི་ལོ་ངོ་དེའི་རིང་ ནཝ་ཚཝ་མེད་པར་ལོ་འཁོར་ཚུགས་པའི་དགའ་སྟོན་དང་། ལོ་ངོ་གསར་འཆར་འདིའི་རིང་ལུ་ བར་རྐྱེན་མེད་པར་བཀྲིས་བདེ་ལེགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཏེ་སྡོད་ནིའི་རྟེན་འབྲེལ་ལུ་ ཡར་མཆོད་མར་སྦྱིན་དང་། གཉེན་ཉེ་ཚན་ཆ་རོགས་འཆམ་མཐུནམ་ཚུ་འཛོམས་ཏེ་ གཅིག་གིས་གཅིག་ལུ་ལེགས་སྨོན་ཞུ་ནིའི་སྲོལ་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ དུས་སྟོན་དེའི་སྐབས་ལུ་ གཞུང་གི་ཁ་ཐུག་ལས་ཡང་ འདི་བཟུམ་མའི་དགའ་སྟོན་རྟེན་འབྲེལ་བརྩི་ནིའི་དོན་ལུ་ བཀྲིས་བདེ་ལེགས་ཀྱི་ཐུགས་སྨོན་དང་བཅས་པའི་སྒོ་ལས་ གཞུང་འབྲེལ་ངལ་གསོ་བཞག་གནངམ་ཨིན།
ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་མཆོད།

ལོ་བསྟར་ཧོར་ཟླ་ ༣ པའི་ཚེས་ ༡༠ ལུ་ ང་བཅས་རའི་འབྲུག་གི་བསྟན་པའི་བདག་པོ་ ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་ལུ་གཤེགས་པའི་སྐུ་མཆོད་ཀྱི་དུས་ཆེན་ཨིན།

དེ་ཡང་མགོན་པོ་དངོས་གྲུབ་བྱུང་བའི་རྒྱུད་ལས། འཁོར་བའི་བདུད་རྣམས་འཇོམས་པ་པོ། །རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་མཉམ་གྱུར་པའི།  །རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་བདག་ཉིད་ཆེ།  །ཞེས་མཐུ་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ མཚན་གསལ་ལུང་བསྟན་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་འདི་ ཡབ་མི་ཕམ་བསྟན་པའི་ཉི་མ་དང་ ཡུམ་བསོད་ནམས་དཔལ་གྱི་བུ་ཁྲིད་གཉིས་ཀྱི་སྲས་ལུ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༥༩༤ རབ་བྱུང་ ༡༠ པའི་ཤིང་རྟ་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༡ ལུ་ ལྟས་བཟང་སྣ་ཚོགས་པའི་ཐོག་ལས་ ཀུན་མཁྱེན་པདྨ་དཀར་པོའི་ཡང་སྲིད་འཁྲུལ་མེད་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་ནུག།

དགུང་ལོ་ཆུང་བའི་སྐབས་ལས་  ཡབ་དང་མཁས་གྲུབ་ལྷ་དབང་བློ་གྲོས་ལ་སོགས་པའི་ ཡོངས་འཛིན་དམ་པ་ཚུ་གི་སྐུ་མདུན་ལས་ གཞུང་རིག་གནས་ དབང་ལུང་མན་ངག་ལ་སོགས་པའི་ གསན་བསམ་མཐར་ཕྱིན་ཏེ་ མཁས་གྲུབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་ཤུལ་མར་ གདན་ས་ར་ལུང་གི་ཁྲི་ལུ་མངའ་གསོལ་མཛད་ནུག།

དེ་ལས་ ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རང་ཉིད་ དགུང་གྲངས་ཉེར་གསུམ་གྱི་ཐོག་ སྤྱི་ལོ་ ༡༦༡༦ རབ་བྱུང་ ༡༠ པའི་མེ་ཕོ་འབྲུག་ལོ་ལུ་ ལས་མགོན་བྱ་རོག་གདོང་ཅན་གྱི་ལུང་བསྟན་དང་བསྟུན་ཏེ་ ཆིབས་ཁ་ལྷོ་ལུ་བསྒྱུར་ཏེ་བྱོན་ཞིནམ་ལས་ཚུར་ ལྷོ་མོན་སྨན་ལྗོངས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་གཞུང་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་ རྒྱ་བོད་ཧོར་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་འཛམ་གླིང་ནང་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ལུ་བཟོ་གནང་ནུག།

དེ་ལུ་ ངན་སེམས་ཕྲག་དོག་གི་དབང་ལས་བྱུང་བའི་ ཕྱི་རོལ་དངོས་ཅན་མི་ཡི་དགྲ་བོ་སྡེ་སྲིད་གཙང་པ་དང་ དགེ་སོག་དམག་དཔུང་གི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ལས་རྒྱལ་བ་མ་ཚད། ནང་གི་དགྲ་སྡེ་བླ་མ་ཁག་ལྔའི་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་དང་ གསང་བའི་དགྲ་སྡེ་དངོས་མེད་ལྷ་མ་སྲིན་སྡེ་བརྒྱད་ཀྱི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཏེ་ གདན་ས་ལྕགས་རི་དང་ གསང་སྔགས་ཟབ་དོན་ཕོ་བྲང་ལས་བཟུང་སྟེ་ རྒྱལ་ས་སྤུངས་ཐང་བདེ་ཆེན་ དབང་འདུས་ཕོ་བྲང་ ཐིམ་ཕུག་བཀྲིས་ཆོས་རྫོང་ སྤ་རོ་རིན་ཆེན་སྤུངས་རྫོང་ དར་དཀར་བཀྲིས་ཡང་རྩེ་ ཀྲོང་གསར་ཆོས་འཁོར་རབ་བརྟན་རྩེ་ ལ་སོགས་པ་བཞེངས་ཏེ་ ལྷོ་མོན་ཁ་བཞིའི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པའི་ཉི་མ་ ཤར་བར་མཛད་གནང་ནུག།

དེ་ལས་ རྗེ་རང་ཉིད་དང་དབྱེར་མེད་པའི་ དབུ་མཛད་བསྟན་འཛིན་འབྲུག་རྒྱས་ལུ་ ཆོས་སྲིད་ཀྱི་བསླབ་བྱ་ཞལ་གདམས་བཀའ་ཆེམས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བསྩལ་ཏེ་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྡེ་སྲིད་ཆེན་མོར་བསྐོས་གནང་ཞིན་ན་ རེ་ཞིག་གདུལ་བྱ་རྟག་འཛིན་ཅན་ཚུ་གི་ངོ་ལུ་ ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རང་ཉིད་ དགུང་གྲངས་ལྔ་བཅུ་ང་བརྒྱད་ སྤྱི་ལོ་ ༡༦༥༡ རབ་བྱུང་ ༡༡ པའི་ལྕགས་ཡོས་ ཟླ་ ༣ པའི་ཚེས་ ༡༠ ལུ་ ཐུགས་དམ་རིམ་གཉིས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་ལུ་བཞུགས་གནང་ནུག།

ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་མཆོད་དུས་ཆེན་ཉིན་མར་ གཞུང་འབྲེལ་ངལ་གསོ་བཞག་དགོ་མི་འདི་ ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་གིས་ ང་བཅས་ར་ལྷོ་མོན་ཁ་བཞིའི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཡུག་གཅིག་ལུ་བཟོ་སྟེ་ ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་གཞུང་འགོ་བཙུགས། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རང་དབང་སྲ་བརྟན་དུ་བཟོ་གནངམ་ལས་ཚུར་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་འབད་དེ་ བདེ་སྐྱིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་ངང་ལུ་སྡོད་ནི་འདི་བྱུང་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་དབུ་བརྙེས་པར་མཛད་པའི་སྐུ་དྲིན་སྦོམ་ཡོད་མི་འདི་ ག་ར་གིས་རྗེས་དྲན་ཞུ་དོན་ལུ་ཨིན།

དེ་འབད་ནི་འདི་གིས་ དུས་ཆེན་འདི་གི་སྐབས་ལུ་ ག་ར་གིས་ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་ལུ་ ཕྱག་མཆོད་གསོལ་འདེབས་ལུ་བརྩོན་དགོཔ་ག་ནི་ལས་གལ་ཆེཝ་མ་ཚད་ ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་ལུ་གསོལ་བ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བཏབ་སྟེ་ཐུགས་དམ་བསྐུལ་བ་ཅིན་ རང་རང་སོ་སོ་དང་ལྷག་པར་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ རྐྱེན་བར་ཆད་མི་འབྱུང་བར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ་ བསྟན་པ་ཡུན་རིང་གནས་ནི་གི་རྟེན་འབྲེལ་ཡོདཔ་ཨིན།
སེམས་ཅན

### སེམས་ཅན
*བྱི་ལི
*ཁྱི
*ཉ
*སྟག​
*བྱམོ
*དོམ
*ལུག
*རྟ
*བྱི་ཙི

### པར་རིས་བར་འཁྱམས།

### ཁུངས་གཏུག།
### ཕྱི་ཕྱོགས་དྲ་མཐུད།
ལོཁོར་ཆུཉེ

### དང་པོ་བྱི་བ། (鼠)
རང་གཤས་འཇམ་ལ་དྲང་མོ་ཡིན། རིག་པ་གྲུས་རཅྱད་ཚྱོར་སྦང་གིས་ཐག་གཅོད་བྱེད། ནུས་པ་ཆ། བླ་རྩ་གཉིས་ཡད་པས་དཔལ་འབྱོར་སོགས་ག

### གཉས་པ་ླང་། (牛)
རང་གཤས་བཟང་། སྐད་ཆ་མང་པ་མ་བཤད།གཞུང་དྲང་ཞང་རྫུན་མ་བཤད། བརྩན་འགྲུས་དང་སྡུག་རུས་ཆ། རང་བཞན་ཧ་ཅང་བརྟན་པ་ཡན།མ་གཞན་པར་འག་འཇན་ྒྱད་ྒུཏ་དགའ། ཁམ་བདག་

### གསུམ་པ་སྟ། (虎)
རང་གཤས་དྲང་བདན་དང་གནས་ལུགས་གཙ་བར་བྱད། ཕྱཚུལ་ནས་རྩུབ་ཀྱང་བསམ་པ་བཟང་། བུད་མེད་ཡིན་ན་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་གསར་གཏོད་ཀྱི་ནུས་པ་ལྡན། སྤྲོ་སྣང་ཅན་ཞིག་ཡིན། མི་གཞན་གྱས་རང་དགར་བར་དུང་སྟར། ཁྱ་བ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ། འགྱུལ་སྐྱུད་
འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པའི་འཁྲུངས་སྐར་དུས་སྟོན།

སྤྱི་ཟླ་ ༥ པའི་ཚེས་ ༢ ཀྱི་ཉིནམ་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པའི་འཁྲུངས་སྐར་གྱི་ཉིནམ་ཕོགཔ་ཨིན། 

དེ་ཡང་ ང་བཅས་རའི་དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་རྒྱལཔོ་གསུམ་པ་ སྤྱི་ནོར་དམ་པ་མི་དབང་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་ འཇིགས་མེད་རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་མཆོག་ ཡབ་འབྲུག་རྒྱལ་གཉིས་པ་འཇིགས་མེད་དབང་ཕྱུག་དང་  ཡུམ་ཕུན་ཚོགས་ཆོས་སྒྲོན་ཟུང་གི་སྲས་ལུ་ གནས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ ཆོས་འཁོར་རབ་བརྟན་རྩེའི་ ཁྲུས་སྤང་གི་གཟིམ་ཅུང་ནང་ལུ་ དུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ས་འབྲུག་ ཟླ་བ་གསུམ་པའི་ཚེས་ ༡༣ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༢༨ ཟླ་ ༥ པའི་ཚེས་ ༢ ལུ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་བགོ་སྐལ་ལུ་སྐུ་འཁྲུངས་ནུག།

དགུང་ལོ་ཆུང་ཀུའི་བསྒང་ལས་ ཡབ་རྗེ་དམ་པ་ འབྲུག་རྒྱལ་གཉིས་པའི་ཕྱག་ཞུ་སྟེ་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་སྒྲིག་ལམ་ཆོས་གསུམ་ལུ་ཉམས་བཞེས་གནང་སྟེ་ དགུང་ལོ་ ༡༧ ལུ་ ཀྲོང་གསར་མགྲོན་གཉེར་གྱི་གོ་གནས་དང་ དགུང་ལོ་ ༢༢ ལུ་སྤ་རོ་དཔོན་སློབ་ཀྱི་གོ་གནས་བཞེས་ནུག། དགུང་ལོ་ ༢༣ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལུ་ ཨ་ཞེ་སྐལ་བཟང་ཆོས་སྒྲོན་རྒྱལ་ལྕམ་ལུ་བཀྲིས་མངའ་གསོལ་ཞུ་ཞིན་ན་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༢ ལུ་ འབྲུག་བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་རྒྱལ་རབས་ ༣ པའི་གསེར་ཁྲི་ཁར་བྱོན་གནང་ཡི།

རྒྱལ་རབས་གསུམ་པ་ མངའ་བདག་འཇིགས་མེད་རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་གསེར་ཁྲི་ཁར་བཞུགས་པའི་རིང་ལུ་ དང་པ་རྒྱལ་ས་ཐིམ་ཕུག་ལུ་སྤོ་སྟེ་ གཞུང་གི་འཛིན་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་ དེང་དུས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་དང་མཐུན་པར་བསྒྱུར་བཅོས་གནང་། ཟ་བྲན་ལམ་ལུགས་དགོངས་ཡངས་དང་ མི་སེར་གྱི་ཁྲལ་འབུལ་ཡངས་ཆག་གནང་། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རང་དབང་ཅན་གྱི་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་མཚུངས་ཀྱི་ ཐོབ་དབང་འདྲན་འདྲ་ཡོད་པར་བཟོ་སྟེ་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ལུ་འཐུས་མི་སྦེ་འཛུལ་ཞུགས་གནང་།

རྒྱལ༌ས༌ཐིམ༌ཕུག༌བཀྲིས་ཆོས་རྫོང་གསར་བཞེངས་དང་ རྒྱལ་ཁབ་གོང་འཕེལ་གྱི་འཆར་གཞི་འགོ་དང་པ་བཙུགས་ཏེ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་གྱི་གཏན་གཞི་བཙུགས། རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་ཆེན་པོ་དང་ བློ་གྲོས་ཚོགས་སྡེ་ལ་སོགས་པ་ཁྲིམས༌བཟོའི༌ལྷན༌སྡེ༌དང༌། ཁྲིམས༌གཞུང༌ཆེན༌མོ༌གསར༌རྩོམ༌དང༌ ཁྲིམས་ཁང་གོང་མ་ལ་སོགས་པའི་དྲང༌ཁྲིམས༌ལྷན༌སྡེ༌གཞི༌བཙུགས། ལྷན༌ཁག༌གི༌བློན༌པོའི༌ལམ༌སྲོལ༌བཙུགས༌ཏེ༌འཛིན༌སྐྱོང༌ལྷན༌སྡེ༌གཞི༌བཙུགས༌གནང༌། བསྟན་པའི་རྩ་བ་དགེ་འདུན་པའི་སྡེ་ཡར་སེང་དང་ རྒྱལ༌བའི༌བཀའ༌འགྱུར༌དང༌ བསྟན༌འགྱུར༌གསེར༌བྲིས༌གསར༌བཞེངས༌ཀྱི༌བསྟན་པའི་ཞབས་ཏོག་བླ་ན་མེད་པར་མཛད་ཡོདཔ་ལས་ འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པ་འདི་ ང་བཅས་རའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རང་དབང་སྲ་བརྟན་དང་ ཡར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་གསར་པའི་ལམ་ལུ་བཙུགས་གནང་མིའི་ མེས་པོ་དམ་པ་སྐུ་དྲིན་ཅན་ཅིག་ཨིན།

དེ་འབད་ནི་འདི་གིས་ མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་༣ པའི་འཁྲུངས་སྐར་དུས་ཆེན་འདི་ལུ་ ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ ང་བཅས་ར་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་སེར་ག་ར་ དད་པ་དང་དགའ་ཚོར་སྦོམ་མའི་སྒོ་ལས་ བཀྲིན་བསམ་ནིའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་ནིའི་དོན་ལུ་ གཞུང་ལས་ཡང་ གཞུང་འབྲེལ་ངལ་གསོ་བཞག་གནང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་ནོ།།