ཨས་ཊི་ཡ

**ཨས་ཊི་ཡ།**

དབུས་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་ཀྱི་ མཚོ་ཁའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་མི་ ཨཱོས་ཊི་ཡ་འདི་ སེམས་ཁར་འབབ་པའི་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ སྲོལ་རྒྱུན་ཕྱུགཔོ་ དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་སྟངས་ ལེགས་ཤོམ་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འདི་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ཝི་ཡེ་ན་འདི་ བྱུང་རབས་དང་སྙན་ཆ་ དེ་ལས་ བཟོ་རིགས་ནང་ལེགས་ཤོམ་ཡོད་མི་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ ཁྱད་ཆོས་མ་འདྲཝ་དང་ དེང་སང་དང་མཐུནམ་སྦེ་ གསལ་སྟོན་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཨཱོས་ཊི་ཡ་གི་ས་ཁོངས་འདི་ ཧ་ལམ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་༨༣,༨༧༩ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ ཤར་ཕྱོགས་ཨཱལ་པསི་གི་ས་ཁོངས་ནང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བརྒྱ་ཆ་༦༢ དེ་ཅིག་ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཡུ་རོབ་ཀྱི་གཙང་ཆུ་རིང་ཤོས་གཉིས་པ་ Danube གཙང་ཆུ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལས་བརྒྱུད་དེ་ སོ་ནམ་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལཱ་ཚུ་ལུ་ ཕན་ཐོགས་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།  བྱུང་རབས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ཨཱོས་ཊི་ཡ་འདི་ རོ་མཱན་གྱི་མངའ་སྡེ་ Noricum ལས་ཐོན་ཏེ་ དུས་རབས་བར་མའི་ནང་ དབང་ཚད་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ནུག།

སྤྱི་ལོ་༢༠༢༤ ལུ་ ཨཱོས་ཊི་ཡ་གི་མི་རློབས་འདི་ས་ཡ་༩ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ལུ་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ ཨཱོས་ཊི་ཡཱན་གི་མི་རིགས་ཡོདཔ་ད་ འདི་ནང་ལུ་ Slovenes དང་ Croats དེ་ལས་ Hungarian དང་ Turks ཚུ་རྩིས་ཏེ་ མི་རིགས་གཞན་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གིས་ མི་རིགས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་གི་ལམ་ལུགས་དམ་དམ་མེད་པར་ འདྲ་མཉམ་གྱི་བཀོད་རིས་ལུ་བརྩི་སྲུང་འབདཝ་ཨིན་རུང་ མི་སྡེ་གི་དབྱེ་བ་འདི་ ཤེས་རིག་དང་ལཱ་གཡོག་གིས་ ཤན་ཞུགས་འབདཝ་ཨིན་མས།  ཨཱོས་ཊི་ཡ་འདི་ སྤྱི་མཐུན་མངའ་སྡེ་དགུ་ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ བཱར་གཱན་ལེནཌ་དང་ ཀཱར་རིན་ཐི་ཡ་ ཨཱོས་ཊི་ཡ་དམའ་ཤོས་ ཨཱོས་ཊི་ཡ་ཁ་སྟོད་ སཱལ་ཟི་བཱརག་ ཨིསི་ཊི་རི་ཡ་ ཊའི་རོལ་ ཝོ་རཱལ་བཱརག་དང་ ཝི་ཡེ་ན་ཚུ་ཨིན།  མངའ་སྡེ་རེ་རེ་བཞིན་དུ་རྫོང་ཁག་དང་ ཁྲོམ་སྡེ་ལུ་དབྱེ་སྟེ་ ས་གནས་གཞུང་སྐྱོང་དང་ ལུང་ཕྱོགས་བདག་སྐྱོང་ལུ་ ཡར་དྲག་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན། ཨཱོས་ཊི་ཡ་གིས་ སྤྱི་མཐུན་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན། སྲིད་འཛིན་གྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ད་ གཙོ་འཛིན་གྱིས་ གཞུང་འགོ་འཁྲིདཔ་སྦེ་འབདཝ་ཨིན་པས།  

ཇར་མཱན་ཁ་སྐད་འདི་ ཨཱོས་ཊི་ཡ་གི་གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་ཨིནམ་ལས་ ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཚུ་གིས་ སྐད་ཡིག་ཕྱུགཔོ་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ཅིག་སྦེ་བཟོཝ་ཨིན་པས། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཚུ་ཡང་ ཧང་གེ་རི་ཡཱན་དང་ ཀྲོ་ཨེ་ཤི་ཡཱན་ དེ་ལས་ སི་ལོ་ཝེ་ནི་ཡཱན་ཚུ་ཨིན་པས། ཨཱོསི་ཊི་ཡ་གི་ལམ་སྲོལ་གྱི་ཤུལ་བཞག་འདི་ Mozart དང་ Schubert དེ་ལས་ Strauss ཚུ་གི་ཁྱིམ་དང་ Vienna State Opera བཟུམ་གྱི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་གཙུག་སྡེ་ཚུ་བརྒྱུད་དེ་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། Viennese coffeehouse གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ UNESCO གི་དངོས་མེད་ལམ་སྲོལ་གྱི་སྲོལ་ཁྱུན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་མི་སྡེའི་གནས་སྟངས་འདི་ ཧེང་སྐལ་རང་ཡར་དྲག་བཏངམ་ཨིན།  ཨཱོས་ཊི་ཡ་གི་བཟོ་གྲྭ་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ འཕྲུལ་ཆས་དང་རྫས་སྦྱོར་ ལྟ་བཤལ་ དེ་ལས་ ཟ་འཐུང་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ཨིན།  

རྒྱལ་ཁབ་འདི་གིས་ ཕྱིར་ཚོང་གི་ཚོང་འབྲེལ་སྒྲིང་སྒྲི་ཅིག་ བདག་འཛིན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ འཕྲུལ་ཆས་དང་ སྣུམ་འཁོར་ དེ་ལས་ སྨན་རིགས་ཚུ་ཨིན་མས། ཡར་རྒྱས་འགྱོ་སྟེ་ཡོད་རུང་ ཨཱོས་ཊི་ཡ་ལུ་ གདོང་ལེན་སྦོམ་སྦེ་ར་ བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མི་རློབས་རྒས་ཤོས་མང་ནི་འདི་གིས་ གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་དང་ དངུལ་ཕོགས་ལམ་ལུགས་ལུ་ ཐོ་ཕོགཔ་ཨིན་མས། ད་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ལུ་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཝི་ཡེ་ན་ལུ་ སྡོད་ཁྱིམ་གྱི་གོང་ཚད་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ མི་ཚུ་སྡོད་ནི་ལུ་ལཱ་ཁག་གཏང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གནམ་གཤིས་འགྱུར་བ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ alpine glacier ཕྱིར་འཐོན་འགྱོ་མི་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཚ་གྱང་ཚུ་གིས་ ཡུན་རིང་གི་ཉེན་ཁ་ཚུ་ ཧེང་སྐལ་རང་ འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། 

ཨཱོས་ཊི་ཡ་གིས་སྲིད་དོན་བརྟན་ཏོག་ཏོ་དང་ རིག་རྩལ་ཅན་གྱི་ལས་མི་ཚུ་ལུ་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གནས་སྟངས་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ བྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།(འཛམ་གླིང་དངུལ་ཁང་ ༢༠༢༤) ལས་འཛིན་ཆུང་བ་དང་བར་མ་ཚུ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྲོག་ཤིང་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཝི་ཡེ་ན་གི་འཕྲུལ་རིག་དང་ གསར་གཏོད་བཟོ་གྲྭ་ དེ་ལས་ ལྟ་བཤལ་ལས་སྡེ་ཚུ་ཨིན་མས། ཨཱོས་ཊི་ཡ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཝི་ཡ་ན་འདི་ རྒྱལ་རབས་དང་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ དེང་སང་གི་གསར་གཏོད་ཚུ་གིས་ ཕྱུགཔོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཌ་ནུབི་གཙང་ཆུ་བདའ་སྟེ་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་༤༡༥ དེ་ཅིག་ཡོད་པའི་ ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ནང་ མི་ས་ཡ་༢ དེ་ཅིག་སྡོད་སའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པས།  

སྤྱི་གཞུང་མངའ་སྡེ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་ལྟེ་བ་གཉིས་ཆ་ར་འབདཝ་ལས་ ཝི་ཡ་ན་ལུ་ སྤྱི་ཚོགས་དང་སྤྱི་མཐུན་གཞུང་ལས་ཁང་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ གཞུང་གི་གཙུག་སྡེ་གཙོ་བོ་ཚུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ ལྟ་བཤལ་དང་འཕྲུལ་རིག་ དེ་ལས་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་བཟུམ་གྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་པ་ཚུ་གིས་ དཔལ་འབྱོར་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཐོག་ལས་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ནང་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ ཀོ་ཕི་ཁྱིམ་གྱི་ལམ་སྲོལ་དང་ སྔར་ལུགས་ཀྱི་སྙན་ཆའི་སྲོལ་རྒྱུན་ཚུ་གིས་ ལམ་སྲོལ་ཚུ་གསལ་སྟོན་འབདཝ་ལས་ ཇར་མཱན་སྐད་ཡིག་འདི་ སྐད་ཡིག་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན།  ཡར་རྒྱས་འགྱོ་སྟེ་ཡོད་རུང་  ཝི་ཡེ་ན་ལུ་ སྡོད་ཁྱིམ་གྱི་ཟད་འགྲོ་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་དང་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཚ་གྱང་ཚུ་ གདོང་ལེན་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ བཟོད་བསྲན་འདི་གིས་ ཨཱོས་ཊི་ཡ་གི་མཐར་འཁྱོལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་བཞགཔ་ཨིན།

ཝི་ཡེ་ན་འདི་ རྒྱལ་རབས་དང་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ དེང་སང་གི་གོང་འཕེལ་ཚུ་ གཅིག་ཁར་བསྡོམས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ གཞུང་སྐྱོང་བརྟན་ཏོག་ཏོ་དང་ སྲོལ་ཁྱུན་ཕྱུགཔོ་ དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་བརྟན་ཏོག་ཏོ་ཚུ་གིས་ ཡུ་རོབ་ལུ་ གལ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་བརྩིཝ་ཨིན། ཨིན་རུང་ མི་འབོར་དང་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་བཟུམ་གྱི་ གདོང་ལེན་ཚུ་ལུ་ ཡུན་བརྟན་གྱི་ཐབས་བྱུས་དགོཔ་ཨིན་མས། ཨཱོས་ཊི་ཡ་གིས་ ལམ་སྲོལ་དང་ གསར་བཏོད་ཚུ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་ཚུགས་པའི་ ལྕོགས་གྲུབ་འདི་གིས་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ཅན་ཅིག་སྦེ་གནས་ཡོདཔ་ཨིན། 

= References =

*World Bank*. (2024). Retrieved from Austria's Economic Perfprmance and Business Environment: