open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ལྷམོ་ཚེ་རིང་མཆེད་ལྔའི་

## '''ཚེ་རིང་མཆེད་ལྔ།'''
རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་གཙོ་བོ་འབྲུག་པ་བཀའ་བརྒྱུད་ཨིན་མ་ལས་ལྷམོ་ཚེ་རིང་མཆེད་ལྔ་དེ་སྲུང་མ་གཙོ་བོ་ཅིག་སྦེ་རྩིསཝ་ཨིན། ལྷམོ་དེ་ཚུ་ཡབ་ལྷོ་ལྷ་འཐེང་བོ་དང་ཡུམ་འབྲང་ཡུམ་སྨན་གཅིག་གཉིས་ལུ་སྐུ་འཁྲུངས་ནུག། ཤུལ་ལས་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་ནང་རྒྱ་གར་གྱི་དུར་ཁྲོད་མུན་པ་སྒྲ་སྒྲོན་ཟེར་ས་ལུ་ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་ལྷམོ་དེ་ཚུ་དམ་ལུ་བཏགས་ཡོད་པའི་མ་ཚད་ཤུལ་ལས་བོད་ལུ་དྲག་འདུལ་གི་འཕྲིན་ལས་མཛད་པར་བྱོནམ་ད་ བོད་ཁམས་ ཟླ་ཉིད་ཁ་ལ་རོང་སྒོ་ལུ་ བླ་མའི་ཐུགས་སྒྲུབ་བར་ཆད་ཀུན་སལ་ གཏེར་སྦེ་སྦ་བཞག་ཞིནམ་ལས་ ལྷམོ་དེ་ཚུ་བཀའ་སྡོད་ཀྱི་སྲུང་མ་སྦེ་བསྐོས་གནང་ནུག བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་སྐབས་ལུ་ཡང་ བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་བླ་མ་ རྗེ་བཙུན་མི་ལ་རས་པ་ སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་བྱིན་གྱི་བརླབས་པའི་གནས་ རི་སྨན་ལུང་ཆུ་དབར་གྱི་དགོན་པ་བཞུགསཔ་ད་ལུ་ ལྷ་མོ་ལྔཔོ་ལུ་སྐྱབས་འགྲོའི་བསླབ་པའི་སྡོམ་པ་གནང་ དེ་ལས་ ཇོ་མོ་སྒྲོལ་མའི་རིག་པ་ལུ་དབང་བསྐུར་ཏེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་ལུ་བཀོད་གནང་ནུག། 

སྤ་རོ་ལུངས་ཕྱོགས་ནང་ལུ་ཚེ་རིང་མཆེད་ལྔའི་གནས་ཁང་ལྔ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ཡོངས་དྲགས་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་ དེ་ཡང་ དབུས་ཕྱོགས་ལུ་འབྲང་རྒྱས་དགོན་པ་དེ་བཀྲིས་ཚེ་རིང་མའི་གནས་ཁང་སྦེ་རྩིསཝ་ཨིན། དེ་བཟུམ་ ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ མཐིང་གི་ཞལ་བཟང་མའི་གནས་ཁང་ རམ་སྣང་ལྷ་ཁང་ དང་ ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་མི་གཡོ་བློ་བཟང་མའི་གནས་ཁང་་ཐེག་ཆེན་དགོན་པ་ ནུབ་ལུ་ཅོད་པན་མགྲིན་བཟང་མ་གྱི་གནས་ཁང་ རྫོང་བྲག་ཁ་ དེ་ལས་བྱང་ཁ་ཐུག་ལུ་གཏན་དཀར་འགྲོ་བཟང་མའི་གནས་ཁང་སྦེ་ གངས་སྟེང་ལྷ་ཁང་ཡོདཔ་ཨིན།

**ལྷམོ་ཚེ་རིང་མཆེད་ལྔ་ཚུ**

**བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་མ།**

རྡོ་རྗེ་མི་འགྱུར་དཔལ་གྱི་ཡུམ།། སྐུ་མདོག་དཀར་མོ་གཞིན་ཚུལ་ཅན།། ཕྱག་གཡས་གསེར་གྱི་རྡོ་རྗེ་བསྣམས།། གཡོན་པས་ཚེ་ཡི་བུམ་པ་འཛིན།། བུམ་པའི་སྟེང་ན་དཔལ་བེ་དང་།། གཡུང་དྲུང་རིན་ཆེན་འཁྱིལ་པས་བརྒྱན།། ལྷབ་ལྷུབ་ན་བཟའི་རྒྱན་དང་བཅས།། སིལ་སྙན་རོལ་མོའི་སྒྲ་དང་བཅས།། རིན་ཆེན་དུ་མས་མཛེས་པར་བརྒྱན།། བཀྲ་ཤིས་ཚེ་ཡི་གཙོ་མོ་སྟེ།། ཆིབས་སུ་སེང་གེ་དཀར་མོ་ཆིབས།། གངས་དཀར་སྟོད་ན་བཞུགས་པ་མོ།། མཆོད་གཏོར་འདི་བཞེས་དངོས་གྲུབ་སྩོལ།།

**མཐིང་གི་ཞལ་བཟང་མ།**

ལྷ་མོ་མཐིང་གི་ཞལ་བཟང་མ།། རྡོ་རྗེ་ཁྲོས་མ་ཞེས་སུ་གྲགས།། སྐུ་མདོག་སྔོ་བསངས་འཚེར་བག་ཅན།། ཆིབས་སུ་རྐྱང་བུ་ཁ་དཀར་ཆིབས།། ཕྱག་གཡས་དངུལ་དཀར་མེ་ལོང་བསྣམས།། གཡོན་པས་ལྷ་ཡི་བ་དན་ཕྱར།། སྐུ་ལ་དར་དཀར་ན་བཟའ་གསོལ།། སིལ་སྙན་རོལ་མོའི་སྒྲ་དང་བཅས།། མཆོད་གཏོར་འདི་བཞེས་དངོས་གྲུབ་སྩོལ།། སྔ་གསལ་བདེན་མཐོང་པྲ་ཡི་དངོས་གྲུབ་སྩོལ།།

**མི་གཡོ་བློ་བཟང་མ།**

གསང་མཚན་རྡོ་རྗེ་བཞད་པ་མོ།། སྐུ་མདོག་གསེར་མོ་གསེར་གྱི་མདོག། ཆིབས་སུ་རྒྱ་སྟག་ཁྲ་བོ་ཆིབས།། ཕྱག་གཡས་རིན་ཆེན་སྡེར་བཟང་ནང་།། ལྷ་ཡི་ཞལ་ཟས་སྣ་ཚོགས་བསྣམས།། གཡོན་ན་ནེའུ་ལེའི་རྐྱལ་བ་འཛིན།། མཆོད་གཏོར་འདི་བཞེས་དངོས་གྲུབ་སྩོལ།། རྨ་གཡང་རོ་མཆོག་ཟས་ཀྱི་དངོས་གྲུབ་སྩོལ།།

**ཅོད་པན་མགྲིན་བཟང་མ།**

ལྷ་མོ་ཅོད་པན་མགྲིན་བཟང་མ།། རྡུ་རྗེ་དཔལ་མོ་ལོངས་སྤྱོད་ཡུམ།། སྐུ་མདོག་དམར་གསལ་མདངས་དང་ལྡན།། ཆིབས་སུ་ཤ་བ་ཡུ་མོ་ཆིབས།། ཕྱག་གཡས་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་དང་།། ཕྱག་གཡོན་རིན་ཆེན་སྒྲོམ་བུ་བསྣམས།། མཆོད་གཏོར་འདི་བཞེས་དངོས་གྲུབ་སྩོལ།། བང་མཛོད་འབྲུ་ནོར་འཕེལ་བའི་དངོས་གྲུབ་སྩོལ།།

**གཏད་དཀར་འགྲོ་བཟང་མ།**

ལྷ་མོ་གཏད་དཀར་འགྲོ་བཟང་མ།། གསང་མཚན་རྡོ་རྗེ་གར་མཁན་མ།། སྐུ་མདོག་སྔོ་ལྗང་མདངས་དང་ལྡན།། ཆིབས་སུ་གཡུ་འབྲུག་སྔོན་མོ་ཆིབས།། ཕྱག་གཡས་རྩྭ་མཆོག་དུ་རྦ་དང་།། གཡོན་པས་སྦྲུལ་གྱི་ཞགས་པ་བསྣམས།། མཆོད་གཏོར་འདི་བཞེས་དངོས་གྲུབ་སྩོལ།། རྐང་བཞི་ནོར་ཕྱུགས་འཕེལ་བའི་དངོས་གྲུབ་སྩོལ།།
ཇྷོན་ཀོལོཌ་ཝའིཊ། John Claude White

**ཇྷོན་ཀོལོཌ་ཝའིཊ་** སྤྱི་ལོ་ ༡༨༥༣ ཟླ་བཅུ་པའི་ཚེས་ ༡ ལས་ ༡༩༡༨ ཚུན་ སི་ཨའི་ཨའི་འདི་ བཟོ་རིག་འགོ་དཔོན་ པར་བཏབ་མི་ རྩོམ་པ་པོ་ རྒྱ་གར་གྱི་བིརི་ཊིཤ་གི་ཞི་གཡོགཔ་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༨༨༩ ལས་ ༡༩༠༨ ཚུན་ ཝའིཊ་འདི་ དེ་ལས་བིརི་ཊིཤ་སྲུང་སྐྱོབ་ཚོགས་སྡེ་ནང་སྲིད་དོན་འགོ་དཔོན་སྦེ་སྡོད་ནུག། ཁོ་རའི་འགན་ཁུར་གྱི་ཆ་ཤས་ཅིག་སྦེ་ ཁོ་གིས་ རྒྱ་གར་དང་བིརི་ཊིཤ་གི་བར་ནའི་མཐུན་འབྲེལ་ཚུ་ བོད་དང་འབྲུག་གི་བར་ན་ཡང་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ནུག།

དམག་མི་གཤག་བཅོས་པ་ཇྷོན་ཝའིཊ་(༡༨༧༡༡༩༢༠) དང་ལུའིསི་ཧེན་རི་(ཀལའུཌ) པི་ཕར་ཝའིཊ་གི་བུ་འདི་རྒྱ་གར་ཀཱལ་ཀ་ཊ་(ད་ལྟོ་ཀཱོལ་ཀཱ་ཊ་) ལུ་སྐྱེས་ནུག། ཁོ་གི་ཤེས་ཡོན་ནང་སྤྱི་ལོ་ ༡༨༦༨ ཀྱི་ཟླཝ་དྲུག་གི་རིང་ལུ་རག་བི་སློབ་གྲྭ་ནང་སྡོད་ནུག། ཝའིཊ་གིས་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༧༦ ལུ་ བེང་གལ་མི་མང་ལཱ་གཡོག་ལས་ཁུངས་ནང་ བཟོ་དཔོན་ཞིབ་རོགས་སྦེ་མ་འཛུལ་བའི་ཧེ་མ་ རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་འཛིན་བཟོ་རིག་མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་ནང་ དཔེ་ཆ་ལྷབ་ནུག།
རྒྱ་གར་དང་སི་ཀིམ།
ཝའིཊ་གིས་བེང་གཱལ་ བེ་པཱལ་དང་དར་ཇི་ལིང་ལུ་ལཱ་འབད་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༨༨༣ ལུ་ ཁོ་བིརི་ཊིཤ་སྡོད་ཁྱིམ་ ཀཐ་མན་ཌུ་ལུ་ཡོད་མི་ བལ་པོ་ལུ་ བཀྲིས་བཟོ་བཀོད་དང་ དྲན་རྟེན་གྱི་པར་བཏབ་སའི་ས་སྒོ་ཅིག་ལུ་ བསྐལཝ་སྤྲོད་ནུག།
སྤྱི་ལོ་༡༨༨༩ ལུ་ ཝའིཊ་འདི་ བིརི་ཊིཤ་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་མངའ་འོག་ལུ་ཚུད་མི་ སིག་ཀིམ་ལུ་ སྲིད་དོན་འགོ་དཔོན་སྦེ་བསྐོ་བཞག་འབད་ནུག། ཁོ་གིས་ས་དང་གཏེར་དངོས་བརྟག་ཞིབ་འབད་ནིའི་མཁོ་མངག་འབད་ཞིནམ་ལས་ལག་ལེན་མ་འཐབ་པའི་ས་སྟོང་བཟོ་ནུག། ཁོ་གིས་ ད་རུང་ ཨཱ་རི་ཊར་ལུ་ ནགས་ཚལ་ལས་ཁུངས་དང་ ཁྲིམས་སྲུང་འགག་སྡེའི་གོ་གནས་འགོ་དང་པ་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་མ་ཚད་ བྱང་ཕྱོགས་ལ་ཅུང་དང་ལྷ་ཆེན་གྱི་ཁྲོམ་ཁ་ལས་ཕར་ཡང་ ཨེ་པཱལ་བཙུགས་ནི་གི་ལཱ་ཚུ་ འགོ་བཙུགས་ཏེ་འདུག།
བིརི་ཊེན་དང་ཀིང་རྒྱ་ནག་གིས་ སིག་ཀིམ་Tibet ས་མཚམས་དང་བོད་དང་གཅིག་ཁར་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་མཐུན་ལམ་གྱི་སྐོར་ལས་ ཀ་ཀ་ཊ་གི་སྤྱི་ལོ་ ༡༨༩༠ པའི་ལྷན་འཛོམས་གུར་ མཚན་རྟགས་བཀོད་པའི་ཤུལ་ལས། ཝའིཊ་ལུ་ ཅུམ་བཱི་ལུང་གཤོང་ནང་ ཚོང་ཁང་ཅིག་བཙུགས་ནིའི་དོན་ལུ་ ཡ་ཏུང་ཟེར་བའི་ས་གནས་ཞིབ་དཔྱད་འབད་དགོཔ་སྦེ་སླབ་ནུག། ཁོང་ལུ་དབང་ཚད་ག་ནི་ཡང་མེདཔ་ལས་ བོད་ཀྱི་མི་ཚུ་བཀག་འཛིན་འབད་མ་ཚུགས་པས། ཝའིཊ་གིས་རྒྱ་ནག་འདི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་བརྒྱུད་མིང་གི་ཐོག་ལུ་རྐྱངམ་གཅིག་ཨིན་ཟེར་མཐའ་བཏོག་ནུག།
སྤྱི་ལོ་ ༡༩༠༥ ལུ་འབྲུག་གི་སྤུ་ན་ཁ་རྫོང་གི་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་དཔའ་བོ་གི་བཀའ་རྒྱ་འཐོབ་པའི་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་གི་དུར་འབར་ནང་ སྡོད་མི་དཀརཔོ་འདི་ གཡོན་ཁ་ཐུག་ལུ་ཨང་ ༤ པ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྤྱི་ལོ་ ༡༩༠༣ ལུ་ བིསི་རོ་ཡེ་རོ་ ལོཌ་ ཀུར་ཟོན་གྱི་ ཕྲནས་སིས་ ཡོང་ཧུསབེནཌ་གི་འོག་ལུ་ བིརཊིཤ་འགྲེམས་འགྲུལ་འདི་ བི་བེཊ་ལུ་འགྱོ་བཅུག་མི་ཅིག་སྦེ་ བསྐོ་བཞག་གནང་ནུག། བརྟག་ཞིབ་འགྲུལ་སྐྱོད་ཀྱི་ དམིགས་གཏད་ངོ་མ་ར་ སིག་ཀིམ་-Tibet ས་མཚམས་ཀྱི་རྩོད་རྙོག་འདི་ བསལ་ནི་སྦེ་ཨིན་རུང་ ངོ་མ་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ལཱན་ཌཱན་ལས་བཀོད་རྒྱ་ཚུ་བརྒལ་ཏེ་ Tibet འདི་ ངོ་མ་སྦེ་ར་ བཙན་འཛུལ་འབད་ཡི་ཟེར་ཨིན་མས། ཝའིཊ་འདི་ ཡོང་ཧུསི་བཱནཌ་གི་ འོག་མ་སྦེ་ཞུ་ནུག། ཁོ་འདི་འ་ནཱི་དུས་ཡུན་ཕར་འགྱང་དང་གཅིག་ཁར་སེམས་མ་དགའ་བར་རྒྱལཔོ་ཀར་ཟོན་ལུ་ཉོག་བཤད་བཀོད་ནུག། ན་གཞོན་རྨགཔ་གིས་ ཤིམ་ལ་ལུ་ཡོད་པའི་ ཁོ་རའི་ཇོ་བདག་ཚུ་གིས་ངོ་རྒོལ་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ལས་ དུས་སྟབས་འདི་གཏན་འཁེལ་བཟོ་ནུག།
ཝའིཊ་འདི་བོད་ཀྱི་འགྲེམས་འགྲུལ་གྱི་འཐུས་མི་ལས་ལྷ་ས་ཀྱི་དགོན་པ་ཚུ་པར་བཏབ་བཅུག་མི་འདི་ཁོ་རྐྱངམ་གཅིག་ཨིན་ཟེར་བདེན་ཁུངས་བཤདཔ་མས།
ཁོ་གིས་ འབྲུག་ལུ་ ཚར་ལྔ་བཤལ་ཏེ་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༠༧ ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དང་པའི་ཁྲི་མངའ་གསོལ་གྱི་པར་བཏབ་ནུག།
སྒོ་རི་ན་ཀུན་སྣང་འོད་གསལ་ལྷ་ཁང་།།

**<big>སོ་རི་ན་ཀུན་སྣང་འོག་གསལ་ལྷ་ཁང་ཆགས་རབས།</big>**

༉ སངས་རྒྱས་གཉིས་པ་ཨོ་རྒྱན་རིན་པོ་ཆེ་གིས་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ཏེ་ ས་ རྡོ་ རི་ བྲག་ ག་ར་གནས་སྦེ་ བྱིན་གྱིས་བརླབས་གནངམ་མ་ཚད་ མཐུ་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དཔལ་ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་གིས་ ས་གནས་མཐའ་དབུས་མེདཔ་ལུ་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པ་དཀར་བརྒྱུད་པའི་ཆོས་རྒྱུན་སྤེལ་གནང་སྟེ་ མི་མང་བློ་སེམས་དམ་པའི་ཆོས་ལུ་བསྐུལ་གནང་ནུག།  རྩ་ཆེན་གྱི་གནས་ སྒོ་རི་ན་ཀུན་སྣང་འོད་གསལ་ལྷ་ཁང་འདི་སྤ་རོ་ལས་ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་རྒྱ་མཚོ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་༣༠༠༠་དེམ་ཅིག་ག་ས་ཁར་ སྟོང་ཚང་ཅིག་གི་སྦུག་ལུ་མཐོང་གསལ་ཆེ་བའི་སྤང་ཅུང་དགའ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་ན་ལུ་ཆགས་ཏེ་འདུག དགོན་པ་དེ་ལྷམོ་ཚེ་རིང་མཆེད་ལྔའི་གནས་ཁང་ཅིག་འབད་ཡང་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ལས་མི་མང་གི་ཡང་དད་པ་དང་ཡིད་ཆེ་ལོག་སུ་ཅིག་སྦེ་རང་སྐྱེད་སྟེ་མཇལ་བ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཚེ་རིང་མཆེད་ལྔ་ ཧེ་མ་རྗེ་ཙུན་མི་ལ་རེ་པ་མཆོག་གི་ མི་མ་ཡིན་པའི་སློབ་མ་ཅིག་དང་ སངས་རྒྱས་ཞལ་བཞུགས་སྐབས་ མི་བསད་མི་ཅིག་ཨིན་དེ་འབད་རུང་ བློ་སེམས་ཆོས་ལུ་འགྱུར་ཏེ་ སངས་རྒྱས་ཀྱིས་སློབ་མའི་གྲངས་སུ་བཞུགས་ནུག

རྗེ་མཁན་ཁྲི་རབས་༢༥ པ་ ཡོངས་གྲགས་ལུ་སྒོ་རི་རྗེ་ཟེར་ཞུ་མི་ རྗེ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་མཆོག ༼༡༨༣༦་ལས་༡༨༣༩་ཚུན༽་གིས་ སྤ་རོ་གཟར་ཆེན་ཁའི་རི་མགོ་ལུ་ གདན་ས་ཕྱག་བཏབ་གནང་སྟེ་ དགོན་པའི་མཚན་ཡང་སྒོ་རི་ན་ཀུན་སྣང་འོད་གསལ་ཟེར་བཏགས་ནུག། ལ་ལུ་ཅིག་གིས་སླབ་དོ་བཟུམ་འབད་བ་ཅིན་ ལྷ་ཁང་དེ་སྤྱི་ལོ་ ༡༨༢༠ ལས་བཞེངས་གནང་ནུག་ཟེར་ཨིན་མས། དེ་ལུ་བལྟ་བ་ཅིན་རྗེ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་ རྗེ་གི་ཁྲི་ཐོག་ལུ་མ་བྱོན་མའི་སྔ་གོང་ལས་རང་བཞེངས་གནང་གནངམ་བཟུམ་ཅིག་འདུག་ མ་གཞི་རྗེ་དགུང་ལོ་༧༧་དེམ་ཅིག་ཚུན་ཚོད་བཞུགས་ནུག དེའི་ཤུལ་མ་ རྗེ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་སློབ་མའི་གཙོ་བོ་ ཐུགས་སྤྲུལ་༤ པ་ཞབས་དྲུང་འཇིགས་མེད་ནོར་བུ་མཆོག་གིས་ ལྷ་ཁང་རྒྱ་བསྐྱེད་གནང་མའི་མ་ཚད་ ནང་རྟེན་རྒྱུ་གསེར་དངུལ་ལས་གྲུབ་པའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་དང་ གསེར་ཟངས་ལས་གྲུབ་པའི་རྟེན་གྱི་བཞུགས་ཁང་དང་ རིན་ཐང་ཅན་གྱི་མཆོད་ཆས་མཁོ་སྒྲུབ་གནང་ཡོདཔ་ལས་ དགོན་སྡེ་འདི་ནང་ མངའ་ཐང་དར་ཞིང་རྒྱས་ཏེ་ བླ་མའི་གྲྭཔ་ཚུ་ཡང་ བདེ་སྐྱིད་རྫོགས་ལྡན་གྱི་དཔལ་ལུ་བཀོད་གནང་ནུག།

སྒོ་རི་ན་ཀུན་སྣང་འོད་གསལ་ལྷ་ཁང་གི་སྟེང་ཐོག་ལུ་ རྟེན་གྱི་གཙོ་བོ་སངས་རྒྱས་འོད་དཔག་མེད་ཀྱིས་གཙོས་པའི་ རྟེན་གསུམ་ཁྱད་པར་ཅན་མང་རབས་ཅིག་བཞུགས་ཏེ་ཡོད་པའི་ཁར་ ཞབས་དྲུང་འཇིགས་མེད་ནོར་བུ་ སྐུ་དངོས་སུ་བཞུགས་ཡོཔ་དང་ཁྱད་པར་མེདཔ་སྦེ་ བཞུགས་ཁྲི་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ གཟིམ་ཅུང་ནང་བཞུགས་གདན་དང་ སྐུ་ཧང་གི་རིམ་པ་བསྒྲིགས་དེ་ཡོད་མི་དེ་གུ་ལས་ བྱིན་རླབས་ཞུ་ཚུགས་པ་ཅིན་ གདོན་བགེགས་ཀྱི་བརླགས་ཁེལ་མི་ཚུགས་པའི་ནུས་མཐུ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ངན་སོང་ལས་གྲོལ་བའི་ཡིད་ཆེས་བསྐྱེདཔ་ཨིན་པས། ཞབས་དྲུང་འཇིགས་མེད་ནོར་བུ་མཆོག་དགུང་ལོ་ ༣༣ དེམ་ཅིག་ལས་གཤགས་སོང་ནུག པུར་སྦང་ཡང་ལྷ་ཁང་གི་ཟུར་ཁ་ལུ་ད་ལྟོ་མཆོད་རྟེན་ཡོད་སར་ལུ་མཛད་ནུག

ཨིན་རུང་བར་སྐབས་ཅིག་ལས་ དགོན་སྡེ་ཉམས་ཆག་ཤོར་ཏེ་འབད་རུང་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༡ ལུ་ རྡོར་སློབ་སྐུ་བགྲེས་ངག་དབང་བསྟན་འཛིན་མཆོག་གིས་འགོ་འདྲེན་མཛད་དེ་ གཞུང་གིས་ དགེ་འདུན་སློབ་གྲྭ་འགོ་དང་པ་གཞི་བཙུགས་གནང་ཞིནམ་ལས་ཚུར་ ད་རིས་ནངས་པ་ དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་བསྟན་པ་དར་ཞིང་རྒྱས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།  

## '''རྒྱབ་ཁུངས་དཔེ་དེབ།'''
སྤ་རོ་རྒྱ་བབ་བྱང་ཆུབ་ཆོས་གླིང་དགོན་པ། Paro Jabab Jangchubchhoeling Goenpa

དེ་ཡང་རྒྱ་མཚོ་ལས་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༢༩༢༠ གི་ས་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོད་པའི་རྒྱ་བབ་བྱང་ཆུབ་ཆོས་གླིང་དགོན་པ་འདི་ རབ་བྱུང་ ༡༡ པའི་ནང་དུས་རབས་ ༡༧ པ་ལུ་ དཔོན་སློབ་དྲག་པ་རྒྱ་མཚོ་གིས་བཞེངས་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ལྷ་ཁང་དེ་ནང་ལུ་འགྱོ་དགོ་པ་ཅིན་སྦུག་སྟོད་གཡུས་ཚན་བརྒྱུད་དེ་ ཧཱ་གི་གཞུང་ལམ་ལས་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༢.༢ དེ་ཅིག་སོ་ནམ་ཞིང་ལམ་བདའ་འགྱོ་བའི་སྐབས་བྱ་དགོན་པ་ཁྱིམ་སྙེ་མ་ལུ་ལྷོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ལས་རྐང་ཐང་སྦེ་དུས་ཡུན་སྐར་མ་ ༢༠ དེ་ཅིག་ལམ་འགྱོཝ་ད་ལྷ་ཁང་དེ་ནང་ལུ་ལྷོད་ཚུགསཔ་ཨིན་མས། དེ་ལས་བྱེ་ཏེ་ཁའི་གཡུས་ཚན་ལས་ དུས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་གཅིག་དང་ཕྱེད་དེ་ཅིག་རྐང་ཐང་སྦེ་འགྱོཝ་ད་ས་གོ་དེ་ཁར་ལྷོད་ཚུགསཔ་ཨིན་མས།

དགོན་པ་དེ་གི་རྒྱབ་ཁར་ཡོད་པའི་སྤོ་ཏོ་ཚུ་ལུ་བཀྲིས་རྟགས་བརྒྱད་ཀྱི་རྟགས་ཚུ་ཡོདཔ་སྦེ་བཤདཔ་ཨིན་མས། དེ་བསྒང་བླམ་གྲགས་པ་རྒྱ་མཚོ་འདི་ས་གོ་དེ་ཁར་ལྷ་ཁང་བཞེངས་ནིའི་ཐུགས་བསམ་བཞེས་ཏེ་ ད་ལྟོ་ཡོད་པའི་ལྷ་ཁང་གི་ལྟག་ལུ་སྤང་ཐང་ནང་ལུ་ཕེབས་ད་ ཁོ་གིས་ཡི་གུ་དྲུག་མའི་དབྱངས་འདི་གསན་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས། འགོ་ཐོག་བླམ་གིས་དབྱངས་འདི་ཁོ་གིས་སྤང་ཐང་ནང་ལུ་ལྷ་ཁང་བཞེངས་ནི་གི་རྟགས་མཚན་ལེགས་ཤོམ་ཨིན་པས་ཟེར་ཐུགས་བསམ་བཞེས་ཡོད་རུང་ བརྟག་ཞིབ་འབད་བའི་སྐབས་ལུ་སྤོ་ཏོ་འདི་ཐགཔ་མདུད་པ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་བཟུམ་གཞིགས་ཏེ་ ས་གོ་དེ་ཁར་ལྷ་ཁང་བཞེངས་ནིའི་རྟགས་མཚན་ལེགས་ཤོམ་མེདཔ་སྦེ་གཟིགས་ཏེ་ ས་གནས་དེ་ཁར་ལྷ་ཁང་མི་བཞེངས་ནིའི་ཐུགས་ཐག་བཅད་དེ་ ས་གོ་ལས་ཁ་མར་ལྟ་འབབ་སྟེ་ད་ལྟོ་ལྷ་ཁང་བཞེངས་ཡོད་པའི་ས་གོ་ཁར་ཕེབས་ད་ དོ་རུང་ཡི་གུ་དྲུག་མ་༼ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱུཾ༽ ཟེར་མི་དབྱངས་འདི་དོ་རུང་ལོག་གསན་ཡོདཔ་དང་རྒྱ་གླིང་གི་སྐད་དང་གཅིག་ཁར་ ཕོ་སྐྱེས་གོ་ལ་དཀརཔོ་གྱོན་ཏེ་ལག་པར་ཤེལ་ཕྲེང་དཀརཔོ་བཤེད་མི་གཅིག་ཡང་གཟིགས་ནུག།

ཕོ་སྐྱེས་འདི་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་ཨིནམ་ད་ ཁོ་ལོག་བྱོནམ་ད་ལུ་ཤེལ་ཕྲེང་དཀརཔོ་འདི་ད་ལྟོ་ལྷ་ཁང་བཞེངས་སའི་ ས་གོ་དེ་ཁར་སྟོར་བཏང་སྟེ་བཞག་ནུག། ད་ལྟོ་ལྷ་ཁང་གི་སྦོ་ལོགས་ཁར་ཡོད་པའི་རྡོ་དཀརཔོ་ཚུ་སྙིང་རྗེའི་རང་གཟུགས་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་ སྟོར་བཏང་མི་ཤེལ་ཕྲེང་དཀརཔོ་ཚུ་ཨིན་པའི་ཡིད་ཆེས་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། བླམ་དེ་གིས་ས་གོ་དེ་ཁར་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་འདི་ དངོས་སུ་སྦེ་མིའི་གཟུགས་སུ་གཟིགས་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ས་གནས་འདི་ འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་ཞིང་ཁམས་རི་བོ་པོ་ཏ་ལ་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན་མས། དེ་གིས་སྦེ་ལྷ་ཁང་དེ་ནང་ལུ་སྨྱུང་གནས་སྲུང་ཚུགས་པ་ཅིན་ བསོད་ནམས་དཔག་ཏུ་མེདཔ་སྦེ་བསག་འོང་ཟེར་གསུངས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ལྷ་ཁང་གི་ལྟག་ལུ་ཡོད་པའི་སྤོ་ཏོ་འདི་ཉི་གདུགས་རྩ་ཅན་ཅིག་བཟུམ་མཐོངམ་ཨིན་མས།

ས་གནས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ དེ་ལས་ལྷ་ཁང་དེ་གི་རྒྱབ་ཁར་ཡོད་པའི་སྤོ་ཏོ་འདི་ཚེ་རིང་མའི་རི་གི་རྣམ་པ་སྦེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རི་དེ་གི་རྩ་བོ་ལས་འབབ་མི་འཐུང་ཆུ་འདི་གནམ་མེད་ས་མེད་གལ་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ རི་ཆུ་འདི་ལུ་ནད་རིགས་ཚུ་ལུ་ཕན་པའི་ནུས་པ་ཚུ་ཡོདཔ་སྦེ་བཤདཔ་ཨིན་མས། རྒྱ་བབ་བྱང་ཆུབ་ཆོས་གླིང་འདི་ཧེ་མ་སྒེར་སྡེའི་ལྷ་ཁང་གཅིག་ཨིན་རུང་ ཤུལ་ལས་གཞུང་གྲྭ་ཚང་ལུ་ཕུལ་ཞིན་ན་གཞུང་གིས་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༣ ལུ་ནང་པའི་སློབ་གྲྭ་གཅིག་ཡང་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། (འབྲུག་གི་གནས། གནམ་ལོ། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༣།)

**རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།**

༡. འབྲུག་གི་གནས། སྤ་རོ་གི་རྒྱ་བབ་བྱང་ཆུབ་ཆོས་གླིང་། གནམ་ལོ། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༣། ཕེསི་བྷུག།
འཕྱག་ཤོག Blotting paper

**[[:en:Blotting_paper|འཕྱག་ཤོག་འདི]]་ སིམ་མི་ཤོག་ཀུ་གི་རིགས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ལྷག་པར་དུ་ རོ་སྲེག་དང་ སྨྱུ་གུ་ཚུ་ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ད་ འབྲི་ནི་གི་ཅ་ཆས་ལས་ སྣུམ་ཡང་ན་སྣག་རྩི་སིམ་ནི་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། འ་ནཱི་འདི་ ཐོན་དངོས་ཚུ་ནང་ མར་ཁུ་ག་དེམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་ན་ བརྟག་ཞིབ་འབད་ནི་ལུ་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་བཏུབ། བའི་བཱལ་གྱི་ཤོག་ཀུ་ལུ་སླབ་མི་ འཕྱག་ཤོག་ཤོག་ཀུ་འདི་ གཙོ་བོ་ར་ཕྲ་གཟུགས་མཐོང་ཤེལ་ནང་ བཤུད་ལམ་ལས་གཤེར་ཁུ་འཐེབ་ཡོད་མི་ཚུ་བཏོན་གཏང་ནིའི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། [[:en:Blotting_paper#/media/File:L%C3%B6schpapier.jpg|འཕྱག་ཤོག་འདི་]] པགས་ཀོ་གི་ཧུམ་དང་ བཟོ་སྨན་ཚུ་ བཏོན་གཏང་ནིའི་སྨན་བཅོས་ཀྱི་དོན་ལུ་ བཟོ་སྨན་སྦེ་ཡང་བཙོངམ་ཨིན།**

**བཟོ་སྐྲུན།**

**འཕྱག་ཤོག་འདི་ སྟུག་ཚད་ འཇམ་ཅུག་ཅུ་ལ་སོགས་པའི་ རྒྱུ་ཆ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལས་བཟོ་བཟོཝ་ཨིན། ཞུ་ཡིག་དང་འཁྲིལ། འདི་འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ ཀ་བལ་གྱིས་བཟོཝ་ཨིནམ་དང་ ཤོག་ཀུ་གི་འཕྲུལ་ཆས་ཁྱད་འཕགས་ཅན་ཚུ་གིས་བཟོཝ་ཨིན། འཕྱག་ཤོག་འདི་ དུས་རབས་ ༡༥ པའི་ནང་ ཨིང་ལིཤ་གི་ཁ་སྐད་ནང་ འགོ་དང་པ་སླབ་པའི་སྙན་གྲགས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཨིང་ལེནཌ་གི་ནོར་ཕོཀ་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ འདི་ཝེནསམ་ཆུ་གི་ལའིང་མིལ་ལུ་ གློ་བུར་གྱི་རྐྱེན་གྱིས་སྦེ་ གསར་གཏོད་འབད་འབདཝ་ཨིན་ཟེར་སྲོལ་འདུག།**

**བརཀ་ཤིར་ ༼ཨིང་ལེནཌ༽ ཤོག་ཀུ་འཕྲུལ་ཁང་གི་ལཱ་འབད་མི་ཚུ་གིས་ ཤོག་ཀུ་ཐོན་སྐྱེད་བཟོ་ཡོད་མི་འདི་གི་ཚད་ཁ་སྐོང་བཀལ་ནི་ལུ་ཚགས་ཁར་མ་ཚུད་ཟེར་སྙན་ཞུ་འབད་ནུག། ཐོན་ཚན་འདི་བཀོ་བཏང་ནུག། དེའི་ཤུལ་ལུ་ མི་ཅིག་གིས་ བཀོ་གཏང་གཏངམ་གི་ཤོག་ཀུ་དྲ་དུམ་གུར་ འབྲི་ནི་དཔའ་བཅམ་པའི་སྐབས་ འདི་གིས་སྣག་རྩི་ག་ཅི་དབུར་རུང་མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་ལེན་ཏེ་ བྲི་ནི་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་མ་བཏུབ་བཟོ་ནུག། འདི་གི་སིམ་ཚད་མངོན་གསལ་ཅན་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ སྣག་རྩི་རློནམ་ སིམ་མི་གི་རྒྱུ་ཆ་འདི་ བྱེམ་གྱི་ཚབ་སྦེ་ འཕྱག་ཤོག་བཟོ་སྟེ་ ལག་ལེན་འཐབ་དགོཔ་ཐོན་ནུག།**

https://en.wikipedia.org/wiki/Blotting_paper
མལ་ལོ་རི་སཱོན་སོན།

**མལ་ལོ་རི་ཌི་ཡན་སཱོན་སོན་** (༡༩༩༨ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༩ ལུ་སྐྱེས) རྒྱལ་ཡོངས་ ཨམ་སྲུའ ི་རྐང་རྩེད་ སྤོ་ལོའི་སྡེ་ཚན་གྱི་ ཆི་ཀ་གོ་ཨིསི་ཊར་ཨེཕ་སི་ དང་ ཡུ་ཨེས་ཀྱི་ཨམ་སྲུའི་རྒྱལ་ཡོངས་རྐང་རྩེད་སྤོ་ལོའི་སྡེ་ཚན་གྱི་ གདོང་ཕྱོགས་ རྩེད་འགྲན་པ་ཅིག་ཨིན།

སྐྱེས་ལོ་༡༧ མན་ཆད་ དང་ ལོ་༢༠ མན་ཆད་ཀྱི་ གནས་ཚད་ནང་ལུ་ རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་རྩེད་བའི་ཤུལ་ལུ་ སཱོན་སཱོན་གྱིས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༦ ལུ་ སྐྱེས་ལོ་༡༧ ལངམ་ད་ལུ་ ཡུ་ཨེས་དྲབ་ལུ་ཨེན་ཀྲི་ནང་ལུ་ འགོ་ཐོག་རྩེད་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༢ ལུ་ ཧེ་ཐར་ཨོ་རི་ལི་ ལས་ སྡེ་ཚན་གྱི་རྩེད་འགྲན་པ་གཞོན་ཤོས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ནུག། དེ་ལས་ ལོ་དེ་གི་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༦ ལུ་ རིའོ་ཌི་ཇེ་ནི་རོ་ལུ་སྦེ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་མི་ དབྱར་དུས་ཀྱི་ ཨོ་ལིམ་པིག་རྩེད་འགྲན་ ནང་ ཡུ་ཨེས་ཀྱི་ངོ་ཚབ་སྦེ་ བཅའ་མར་གཏོགས་ཡོདཔ་ད་ དེ་བསྒང་ ཡུ་ཨེས་ཀྱི་དོན་ལུ་ ཨོ་ལིམ་པིག་རྩེད་འགྲན་ནང་ གཱོལ་བཙུགས་མི་ གཞོན་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པས། ༉ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༩ ལོའི་ ཕི་ཕ་ཨམ་སྲུའི་ འཛམ་གླིང་ རྐང་རྩེད་འགྲན་བསྡུར་ ནང་ གསེར་གྱི་རྟགས་མ་ཐོབ་སྟེ་ ཨོ་ལིམ་པིག་མཐའ་དཔྱད་ནང་ གཱོལ་གཅིག་རྐྱངམ་གཅིག་ བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

སྤྱི་ལོ་༢༠༡༧ ལུ་ སཱོན་སཱོན་གྱིས་ ཝ་ཤིང་ ཀྲོན་ཨིས་པིརིཏ་ དང་གཅིག་ཁར་ མཚན་རྟགས་བཀོད་ཞིནམ་ལས་ ཨིས་ཀའི་བུལུ་ཨེཕ་སི་ ལུ་མ་རྩེད་པའི་ཧེ་མ་ དུས་ཚོད་གསུམ་སྡོད་ནུག། དེ་ལས་ མོ་གི་རྨགཔ་ ཆི་ཀ་གོ་ཀབས་ཀྱི་ བེས ི་བཱོལ་རྩེད་འགྲན་པ་ དྲེས་བི་སཱོན་སཱོན་ དང་གཅིག་ཁར་ ཁྲོམ་ཚོགས་གཅིག་ནང་རྩེད་དེ་ ཆི་ཀ་གོ་རེཌ་ཨིས་ཀྲར་ལུ་ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་ནུག།
བསྒྱིར་ཁ་ལྷ་ཁང་།

ང་བཅས་ར་ ཆོས་ལྡན་འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ དང་པ་སངས་རྒྱས་གཉིས་པ་ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གིས་ ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ཏེ་ བྱིན་གྱིས་རླབས། བར་ན་སྤྱན་རས་གཟིགས་མིའི་གཟུགས་སུ་འབྱོན་མི་མཐུ་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ ཆོས་ཁྲིམས་དར་གྱི་མདུད་ཕོད་དང་ རྒྱལ་ཁྲིམས་གསེར་གྱི་གཉའ་ཤིང་ཟེར་ ཚེ་འདི་ཕྱི་གཉིས་ཀྱི་ཕན་བདེ་དང་ ཕུགས་ཀྱི་བཙུན་ཐབས་ལུ་དམིགས་ཏེ་ དམ་པའི་སྲོལ་བཟང་པོ་བཙུགས། ཐ་མ་ལུ་ སྔོན་བྱོན་རྒྱལ་བ་གོངམ་ཚུ་གི་ བཀའ་དྲིན་ལས་བརྟེན་ ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ས་བོན་བཙུགས་པའི་སྐབས་སུ་ལས་ར་ ཕྱི་བལྟ་བའི་མིག་ཁར་མཛེས་ཏོག་ཏོ་ ནང་མནོ་བའི་སེམས་ཡང་ཨརཝ་བརྐུ་ཚུགས་པའི་ སྔར་སྲོལ་ལམ་ལུགས་ཚུ་གི་སླ་ལས་ ལྷ་ཁང་དང་མགོན་ཁང་འདི་ཚུ་ ང་བཅས་ར་ཆོས་ལྡན་འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཐུན་མོངས་མིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་བཟང་པོ་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ འབྲུག་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་རྟགས་མེད་ཐབས་མེད་པའི་ནོར་བུ་བཟུམ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ང་བཅས་ར་འབྲུག་མི་ཡོངས་ཀྱིས་ ཤ་ཞེན་བསྐྱེད་དེ་ཐབས་རིག་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྒོ་ལས་ མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་འདི་ འབྲུག་མི་ཡོངས་ཀྱི་འགན་ཁུར་ཅིག་ཨིན། 
དེ་བཟུམ་སྦེ་ དབང་འདུས་རྫོང་ཁག་ དགའ་སེར་ཚོགས་འོགམ་རྒེད་འོག་ སྟག་ཆ་ཁ་སྤྱི་འོག་གཡུས་བསྒྱིར་ཁ་ལུ་ཆགས་ཡོད་པའི་ བསྒྱིར་ཁ་ལྷ་ཁང་འདི་ བྱིན་ཅན་དང་ རྩ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་ཨིན། བསྒྱིར་ཁ་ལྷ་ཁང་འདི་ བར་གྱོང་ཁྲོམ་ཁ་ལས་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༣༠ དེམ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཆགས་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷ་ཁང་འདི་ དུས་རབས་ ༨ པའི་ནང་ སངས་རྒྱས་གཉིས་པ་ ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ བྱིན་གྱིས་རླབས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ལུང་བསྟན་གནང་བཞིན་དུ་ དུས་རབས་ ༡༧ པའི་ནང་ བླམ་གཙུག་ལག་རྒྱ་མཚོ་གིས་བཞེངས་གནང་ནུག། དེ་ཡང་འགོ་ཐོག་དང་པ་ ཐོག་གཅིག་འབད་བཞེངས་གནང་ཡི་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན་པས། ལོག་ཤུལ་ལས་ ལྷ་ཁང་འདི་མེ་ཆས་བཞེས་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ འདི་ན་ཡོད་པའི་ནང་རྟེན་དང་ལྷ་ཁང་འདི་གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ རྩ་ཅན་ཅིག་འབདཝ་ལས་ ཐོག་བཀབ་རྐྱངམ་ཅིག་མེ་གིས་འཚིག་སྟེ་ ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་བཤད་ནི་འདུག། དེ་འབདཝ་ད་ སླབ་སྲོལ་ལས་ཡང་ བསོད་ནམས་བྲེ་གི་རྫོགས་རུང་། །ཕུད་ཀྱི་མ་རྫོགས། །ཟེར་དོ་བཟུམ་སྦེ་ དང་པ་ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མ་གི་བཀའ་དྲིན་དང་ གཉིས་པ་གཡུས་སྒོ་དེ་ནང་གི་མི་སེར་ཚུ་གི་ཁ་རྗེ་ལས་བརྟེན་ དུས་རབས་ ༡༩ པའི་ནང་ ཡོངས་གྲགས་ལུ་བླམ་དགྲ་ལི་དཔྱལཝ་ཟེར་ ཡོན་བདག་སངས་རྒྱས་འཕྲིན་ལས་ཟེར་མི་གིས་ ལྷ་ཁང་འདི་ཐོག་གཉིས་འབད་བཞེངས་ནི་ནང་ གྲོགས་རམ་མཛད་གནང་ནུག། འཇིག་རྟེན་པའི་དཔྱེ་གཏམ་ལས་ཡང་ ཆོས་ཟབ་སར་བདུད་ཟབ། །ཟེར་དོ་བཟུམ་སྦེ་ ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གིས་ ས་གནས་འདི་བྱིན་གྱི་རླབས་གནང་སྟེ་སྦེ་རུང་ ལྷ་ཁང་འདི་མ་ཆགས་པའི་སྔོན་མ་ གཡུས་སྒོ་དེ་ནང་ལུ་ གདོན་དང་སྲིན་པོ་ཚུ་གིས་ གནོདཔ་བསྐྱེལ་ནི་ཡོད་པའི་ཁར་ གཡུས་སྒོ་དེ་ནང་ལུ་ ལོ་ཐོག་རྟག་ཏུ་མ་ལེགས་ ཆར་ཆུ་དུས་སུ་འབབ་མ་བཏུབ་པའི་ཁར་ ནད་དང་མུ་གེ་ཚུ་གི་ མི་སེར་ཚུ་ལུ་ དཀའ་སྡུག་ཚེ་མེདཔ་ཅིག་མྱོང་དགོཔ་བྱུང་ནུག། ཧེ་མ་ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ ལུང་བསྟན་ལྟར་དུ་ དུས་རབས་ ༡༧ པའི་ནང་ བླམ་གཙུག་ལག་རྒྱ་མཚོ་གིས་ ལྷ་ཁང་འདི་བཞེངས་གནང་པའི་ཤུལ་ལུ་ ལཱ་དང་ བྱ་བ་ག་ཅི་ར་འབད་རུང་ བསམ་བསམ་པའི་ཤིང་ཁར། །མནོ་མནོཝ་གི་བྱ་འཁོར། །ཟེར་དོ་བཟུམ་སྦེ་ མི་ཚུ་གི་རྒྱུད་ལུ་ཡང་ ནཱ་ཚ་ལ་སོགས་མེདཔ་མ་ཚད་ བུ་ནོར་དར་ཤིང་རྒྱས་ རྒྱུ་ནོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཏེ་ དགའ་སྐྱིད་ཀྱི་ངང་ལུ་ཚོར་བ་སྐྱོང་སྟེ་ སྡོད་ནིའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་ཚུགས་ནུག། 
ལྷ་ཁང་འདི་ནང་ ནང་རྟེན་གཙོ་བོ་འདི་འབད་བ་ཅིན་ ཇོ་བོ་བཞུགས་ཡོད་པའི་ཁར་ རྩ་ཆེ་བའི་ནང་རྟེན་གཞན་ཡང་ གཏེར་ལས་བཞེས་པའི་སྟོང་གསུམ་འབྲུག་སྒྲ་ཟེར་བའི་ རོལམོ་ཅིག་ཡང་མཇལ་ནི་འདུག། དེ་དང་ཅིག་ཁར་ སྟོན་པ་གསུངས་བྱོནམ་གཅིག་ཡང་མཇལ་ཚུགས་པའི་ཁར་ ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་དང་ ཨོ་རྒྱན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་ཚུ་ཡང་འདུག། དེ་བཟུམ་སྦེ་ར་  ལྷ་ཁང་དེ་ནང་ བཀའ་འགྱུར་དང་བསྟན་འགྱུར་ཚུ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ལྷ་ཁང་འདི་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ རྩ་ཆེ་བའི་གནས་ཡང་ སྤྱན་རས་གཟིགས་རྡོ་ལས་རང་བྱོནམ་དང་ སྟག་གི་རྐང་རྗེས་ཡང་མཇལ་ཚུགས་པས།
རང་གཱུན

**རྒྱལ་ས་རང་གྷུན།(ཡང་གྷོན)**

རང་གྷུན་(ཧེ་མར་ཡང་གྷོན)་འདི་ གནམ་ལོ་༢༠༠༦ ཚུན་ མི་ཡཱན་མར་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཨིན་མས། ཤུལ་ལས་ དབུ་ཁྲིདཔ་ ཐན་ཤྭེ་གིས་ གསང་བའི་ཐོག་ལས་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ སྤོ་ནི་སྦེ་ལཱ་ཚུ་མཇུག་བསྡུ་ཏེ་ ལོ་གཅིག་གི་རྒྱབ་ལས་རྐྱངམ་ཅིག་གསལ་བསྒྲགས་འབད་ནུག། ཨིན་རུང་ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ ཁོ་གིས་བྱ་སྤྱོད་ཀྱི་སྐོར་ལས་ འདི་ག་ཅིག་འབད་ཐག་བཅད་ཡི་ག་ ཧ་གོ་མ་ཚུགས་པར་འདུག། དེ་ལས་ ནྱེ་པའི་ཏའུ་འདི་ ཧེ་མ་གྲོང་ཁྱེར་དང་ བདག་སྐྱོང་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ས་གནས་འདི་ ད་ལྟོ་ མི་ཡཱན་མར་གྱི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ གྲོང་ཁྱེར་ཆེ་ཤོས་གསུམ་པ་ཨིན་མས། 

ནྱེ་པའི་ཏའུ་འདི་ ཤཱན་ཡོ་མ་དང་ བ་གོ་ཡོ་མ་གི་ བར་ན་ཆགས་ཡོདཔ་ད་ གྲོང་ཁྱེར་གྱིས་ གྲུ་བཞི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༧,༠༥༤ ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ཁྱབ་སྟེ་འདུག། གཞུང་འབྲེལ་དང་འཁྲིལཝ་ད་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ནང་ མི་འབོར་༩༢༤,༦༠༨ ཡོདཔ་ཨིན་མས། ས་གནས་འདི་ནང་མི་མང་ཤོས་ཀྱིས་ གཞུང་འབྲེལ་ཁ་སྐད་བུར་མིསི་འདི་ སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ ནྱེ་པའི་ཏའུ་འདི་ ས་ཁོངས་དྲུག་ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཚུ་ཡང་ སྡོད་ཁྱིམ་ ལྷན་ཁག་ དམག་སྡེ་ ཟ་ཁང་ ཚོང་འབྲེལ་དང་ རྒྱལ་སྤྱི་ཚུ་ཨིན་མས།
བསླབ་པ་གསུམ

## བསླབ་པ་གསུམ།
**བསླབ་པ་གསུམ་** (ལེགས་སྦྱར་སྐད་དུ། *triśikṣā*; ཨིང་ལིཤ་དུ། Three Higher Trainings) ཟེར་མི་འདི་ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་ལག་ལེན་གྱི་རྩ་བ་དང་འཁོར་བ་ལས་ཐར་བའི་ལམ་གྱི་སྒྲོམ་གཞི་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན།  འདི་ལུ་ **ལྷག་པའི་བསླབ་པ་གསུམ་** ཡང་ཟེར་སླབ་ཨིནམ་དང་འདི་གིས་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་འདི་ཚན་པ་གསུམ་ལུ་བསྡུས་ཏེ་སྟོནམ་ཨིན། བསླབ་པ་གསུམ་པོ་འདི་གཤམ་གསལ་ལྟར་ཨིན།

**ལྷག་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ།** (Higher Ethical Conduct/*adhisīlaśikṣa*)

**ལྷག་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བསླབ་པ།** (Higher Concentration/*adhisamādhiśikṣa*)

**ལྷག་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ།** (Higher Wisdom/*adhiprajñāśikṣa*)

བསླབ་པ་འདི་ཚུ་ལུ་ "ལྷག་པའི་" བསླབ་པ་ཟེར་སླབ་དགོ་མི་རྒྱུ་མཚན་ནི། འཇིག་རྟེན་པའི་དགེ་བ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། མཐར་ཐུག་ཐར་པ་ (Liberation) དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ (Omniscience) གོ་འཕང་འཐོབ་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན།

## འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་འབྲེལ་བ།
བསླབ་པ་གསུམ་གྱིས་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་འདི་གཤམ་གསལ་ལྟར་སྡུད་ཨིན།

## ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ།
ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ (Adhisīla) འདི་ ལམ་གཞན་ཚུ་གི་རྨང་གཞི་ཨིན། འདི་གིས་ ལུས་དང་ངག་གི་བྱ་བ་ངན་པ་ཚུ་སྤངས་ཏེ་སེམས་འདི་འགྱོད་པ་དང་སེམས་ཕམ་མེད་པར་ཞི་བདེའི་ངང་ལུ་བཞག་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་ཨིན། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ནང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལུ་ཡན་ལག་གསུམ་དུ་འབྱེད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།

**ཉེས་སྤྱོད་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས།:** མི་དགེ་བ་བཅུ་སོགས་ ལཱ་ངན་པ་ཚུ་ལས་སྡོམ་ནི།

**དགེ་བ་ཆོས་སྡུད་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས།:** ཆོས་ལྷབ་ནི་དང་ཕར་ཕྱིན་དྲུག་གི་ལག་ལེན་སོགས་ དགེ་བའི་ལཱ་ལུ་འཇུག་ནི།

**སེམས་ཅན་དོན་སྒྲུབ་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས།:** གཞན་ཕན་གྱི་བྱ་བ་ལུ་བརྩོན་ནི།

## ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བསླབ་པ།
ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བསླབ་པ་ (Adhisamādhi) འདི་སེམས་འདི་མ་འཕྲོ་བར་དམིགས་པ་གཅིག་ལུ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བཞག་ནིའི་ཐབས་ལམ་འདི་ཨིན།  འདི་གིས་ སེམས་ཀྱི་འཆོལ་ཉོག་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཚུ་དབང་ལུ་བསྡུ་སྟེ་ཤེས་རབ་སྐྱེ་ནིའི་མཐུན་རྐྱེན་བཟོཝ་ཨིན།  འདི་གི་ནང་ཞི་གནས་ (Shamatha) ཀྱི་སྒོམ་ཚུ་གཙོ་བོར་བཏོན་ཨིན།

## ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ།
ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་ (Adhiprajñā) འདི་དོན་དངོས་ཀྱི་གནས་ལུགས་བདག་མེད་པ་ (Anatman) དང་སྟོང་པ་ཉིད་ (Shunyata) རྟོགས་ནི་འདི་ཨིན། འདི་ནི་ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བསླབ་པ་འཁོར་བའི་རྩ་བ་མ་རིག་པ་འཇོམས་མི་འདི་ཨིན།  ཤེས་རབ་འདི་རིམ་པ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ལས་སྐྱེཝ་ཨིན།

**ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ།:** བླ་མའི་གསུང་དང་གསུང་རབ་ཚུ་ལུ་ཐོས་བསམ་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བ།

**བསམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ།:** རིགས་པ་དང་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་སྒོ་ལས་ དཔྱད་པ་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བ།

**སྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ།:** སྒོམ་བཟླས་ལ་བརྟེན་ཏེ་གནས་ལུགས་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པ།

## སྡེ་སྣོད་གསུམ་དང་འབྲེལ་བ།
བསླབ་པ་གསུམ་འདི་ནང་པའི་བཀའ་འགྱུར་གྱི་སྙིང་པོ་ **སྡེ་སྣོད་གསུམ་** དང་འབྲེལ་བ་གཏན་ཏིག་ཡོདཔ་ཨིན།

**འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་** ཀྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་སྟོནམ་ཨིན།

**མདོ་སྡེའི་སྡེ་སྣོད་** ཀྱིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བསླབ་པ་སྟོནམ་ཨིན།

**མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་** ཀྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་སྟོནམ་ཨིན།

## དགོས་པ་དང་ཕན་ཡོན།
བསླབ་པ་གསུམ་འདི་དུག་གསུམ་ (འདོད་ཆགས་ ཞེ་སྡང་ གཏི་མུག) གྱི་གཉེན་པོ་ཨིན།  ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ ཞེ་སྡང་དང་ ལུས་ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་འཇོམས་ཨིན། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་འདོད་ཆགས་དང་སེམས་ཀྱི་འཕྲོ་རྒོད་འཇོམས་ཨིན། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ གཏི་མུག་དང་མ་རིག་པ་འཇོམས་ཏེ་མཐར་ཐུག་ཐར་པ་ལུ་བཀོད་པར་བྱེདཔ་ཨིན།

## འབྲེལ་ཡོད་ཡོངས་འབྲེལ།
ནང་པའི་ཆོས་ལུགས།

སྡེ་སྣོད་གསུམ།

འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ།
ཨིསི་ལམ།

ཨིསི་ལམ་འདི་ ཆོས་ལུགས་གསརཔ་ཅིག་མེན། 
ཨིསི་ལམ་ཟེར་མི་འདི་ ཨཱལ་ལཱ་གི་འདོད་པ་ལུ་ 
མགུ་བསོར་བརྐྱབ་ནི་འདི་ཨིན།
མུ་ས་ལིམ་ཚུ་གིས་ 
ལུང་སོན་པ་ཚུ་ལུ་ཡིད་ཆེས་བསེདཔ་ཨིན། 
ལུང་སོན་པ་ཨབ་ར་ཧམ་དང་ མོ་ཟེས་ ཡེ་ཤུ་དང་ 
མུ་ཧ་མཱད་ (ལུང་སོན་པ་མཇུག་) ཚུ་ཨིན།
ལུང་སོན་པ་དང་སྐུ་ཚབ་འདི་ཚུ་ག་ར་ 
ཨིསི་ལམ་གི་བརྡ་འཕིན་གཅིག་འབག་སེ་འོང་ཡོདཔ་ཨི
རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གེ།

རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གུ (IPA) ཟེར་མི་འདི་ ཁ་སླབ་པའི་སྐད་ཡིག་གི་སྒྲ་ཚུ་ མཚོན་ཐབས་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ བརྡ་མཚོན་གྱི་ ཚད་ལྡན་ལམ་ལུགས་ཅིག་ཨིན། འདི་ཡང་ སྐད་ཡིག་མཁས་པ་དང་ སྐད་ཡིག་ལྷབ་མི་ སློབ་དཔོན་ དེ་ལས་ ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གིས་ མི་གི་སྐད་ཡིག་ག་རའི་ནང་ སྒྲ་སྐད་ཚུ་ གཏན་གཏན་སྦེ་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ཚུགས་པའི་ ཐབས་ལམ་ཅིག་སྦེ་ བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།

## ལོ་རྒྱུས་དང་འཕེལ་རིམ།

IPA འདི་ དུས་རབས་༡༩ པའི་མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཚོགས་པ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༨༨༦ ལུ་ ཡུ་རོ་པིན་སྒྲ་གདངས་མཁས་མཆོག་དང་ སྐད་ཡིག་སློབ་དཔོན་སྡེ་ཚན་གྱིས་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁོང་གི་དམིགས་ཡུལ་འདི་ རང་ལུགས་ཀྱི་ཡིག་སྡེབ་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ གསལ་ཏོག་ཏོ་མེདཔ་ལས་ ཁ་སྐད་ག་ཅི་ནང་ར་འབད་རུང་ ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས་པའི་ རྗོད་སྒྲའི་ལམ་ལུགས་ཅིག་བཟོ་ནི་འདི་ཨིན་མས།

གཞི་བཙུགས་འབད་ཞིནམ་ལས་ཚུར་ རྗོད་སྒྲའི་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ གོང་འཕེལ་ཚུ་ བལྟ་སྟེ་ ངོས་འཛིན་གསརཔ་འབད་མི་ ཁ་སླབ་སྒྲ་ཚུ་ བཙུགས་ནིའི་དོན་ལུ་ བསྐྱར་ཞིབ་ལེ་ཤ་ཅིག་ འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཡི་གུ་འདི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་མཐུན་ཚོགས་ཀྱིས་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ རྒྱུན་སྐྱོང་དང་དུས་མཐུན་བཟོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

## དམིགས་ཡུལ་དང་བཀོལ་སྤྱོད།

IPA གི་དམིགས་ཡུལ་ངོ་མ་འདི་ ཁ་སླབ་སྒྲ་(ཁ་པར་)དང་ སྒྲ་དཔེ་(phonemes) ཚུ་ གཏན་གཏན་དང་ གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ ངོ་བཏོན་འབད་ནི་འདི་ཨིན། སྐད་ཡིག་ཚུ་གི་བར་ན་ ཁྱད་པར་སྦོམ་སྦེ་ཡོད་མི་ སྤྱིར་བཏང་ཡིག་འབྲི་ལམ་ལུགས་ཚུ་བཟུམ་སྦེ་མེན་པར་ ཨའི་པི་ཨེ་བརྡ་མཚོན་ཚུ་ལུ་ རྗོད་སྒྲའི་གནས་གོང་གཏན་གཏན་ཡོདཔ་ཨིན།

IPA འདི་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།

* སྐད་བརྡ་རིག་པ་དང་སྒྲ་གདངས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག།

* སྐད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་དང་སློབ་ཁྲིད།

* སྐད་ཆའི་བཅོས་ཐབས་དང་ནད་རིག་པ།

* Lexicography (ཚིག་མཛོད་ནང་གི་སྒྲ་གདངས་སྐོར།)

* བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ཡོད་པའི་སྐད་ཡིག་ཚུ་ (conlangs)

* སྐད་ཆའི་ལག་རྩལ་དང་སྒྲ་གདངས་ཡིག་བསྒྱུར།

## བཟོ་བཀོད
སྐད་ཡིག་ནང་ལུ་ སྒྲ་ཚུ་ག་དེ་སྦེ་ཐོནམ་ཨིན་ན་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ IPA འདི་ གོ་རིམ་སྒྲིག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

### དབྱངས་ཅན་
IPA ཡི་གེའི་བརྡ་རྟགས་ཚུ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན:

* མཐུད་མཚམས་ (དཔེར་ན་ བི་ལི་བི་ཡལ་ ཨེལ་ཝི་ཨོ་ལར་ ཝེ་ལར་)

* བརྡ་སྟོན་ཐངས།

* སྐད་སྒྲ་ (སྐད་ཅན་ཡང་ན་སྐད་མེད་པ།)

##### གློ་བའི་ནད།
རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གེའི་གློ་བའི་དབྱངས་རྟ་ཡོད།

##### གློ་བ་མ་ཡིན་པ།
རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གེའི་གློ་བ་མ་ཡིན་པའི་གསལ་བྱེད་རེའུ་མིག་ཅིག་ཡོད།

##### མཉམ་འབྲེལ་དང་ གཉིས་ལྡན་/གསུམ/བཞི་ལྡན་/ལ་སོགས་པ་-མཉམ་སྦྲེལ་འབད་ཡོདཔ།
མཉམ་སྦྲགས་དང་ གཉིས་/གསུམ་/བཞི་/ལ་སོགས་པ་ཚུ་ མཉམ་སྦྱོར་གྱི་སྒྲ་ཚུ་ མཉམ་སྦྲགས་འབད་མི་འདི་ མཉམ་སྦྲགས་འབད་དེ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ མཉམ་སྦྱོར་གྱི་སྒྲ་ཚུ་ཨིན།

### དབྱངས་རྟགས།

IPA དབྱངས་རྟ་ཚུ་ འདི་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ དབྱངས་རྟགས་ཐིག་ཁྲམ་ནང་ གོ་རིམ་སྒྲིག་ཡོདཔ་ཨིན།

* ལྕེའི་མཐོ་ཚད་ (ཁ་བསྡམས། དཀྱིལ་མ། ཁ་ཕྱེ།)

* ལྕེའི་རྒྱབ་ལྗོངས།

* མཆུ་སྒྲོས་སྒོར་རིམ།

##### ཐིག༌ཁྲམ
དབྱངས་ཀྱི་རེའུ་མིག་ཡོད།

### ཌའི་ཀིརི་ཊིཀསི།
ཌའི་ཀིརིཊིཀསི་ཚུ་ མཉམ་འབྲེལ་ཚིག་བརྗོད་/ཁ་སྐོང་སྒྲ་གདངས་ཁ་གསལ་ཚུ་སྟོན་ནིའི་དོན་ལུ་ རྟགས་ཚུ་ལུ་ཁ་སྐོང་བཀོད་མི་རྟགས་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ཨིན།

### ཡན་ལག་ཆ་ཤས་ཚུ།
suprasegmentals ཚུ་གིས་ ཁ་སླབ་མི་ལ་ལུ་ཅིག་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་ཚུགས། སྒྲ་སྐད་ཚུ་གིས་ སླབ་པའི་སྐབས་ སྐད་གདངས་འདི་ ཞུན་དག་འབད་ཚུགས་རུང་ སླབ་པའི་སྐབས་ སྐད་ཀྱི་གདངས་འདི་ ཡར་སེང་དང་མར་ཕབ་འགྱོཝ་ཨིན།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སྐད་གདངས་གཉིས་ལྡན་གྱི་སྣ།

སྐད་ཡིག་གཉིས་ལྡན་གྱི་སྒྲ་འདི་ སྐད་ཡིག་བརྒྱ་ཆ་༩༦དེ་ཅིག་ནང་ ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་ ཡིག་འབྲུ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གེ་ (IPA) ནང་  གི་རྟགས་ཀྱིས་མཚོན་ཡོད།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སྐད་མེད་པའི་སྣ་གཉིས་ལྡན་གྱི་སྣ།

སྐད་ཡིག་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ དཀོན་དྲགས་ཅན་གྱི་ སྣའི་སྒྲ་གདངས་འདི་ རྗོད་སྒྲའི་ཞིབ་འཇུག་ནང་ འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གེ་ (IPA) ནང་ དེ་ སྤྱིར་བཏང་གི་ མཆུ་གཉིས་ཀྱི་ སྣ་ [m] གིས་ བརྡ་མཚོན་ [m̥] གིས་ བརྡ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སྐད་སྒྲའི་ཨལ་ཝེ་ཨོ་ལར་ཊིརིལ།

འཛམ་གླིང་གི་སྐད་ཡིག་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་རང་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ སྒྲ་གདངས་འདི་ སྒྲ་གདངས་ཅིག་ཨིན། དེ་ཡང་ “rolled R” ཟེར་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ད་ རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གུ་ (IPA) ནང་ ⟨r⟩ ཟེར་བའི་རྟགས་མཚན་གྱིས་ ངོས་འཛིན་འབདཝ་ཨིན།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སྐད་མེད་པའི་སོའི་སྣ།

སྐད་མེད་པའི་སོའི་སྣ་འདི་ དཀོན་དྲགས་ཅན་གྱི་སྣའི་ཡིག་འབྲུ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ དེ་ནང་ རླུང་འདི་ སྣ་ནང་ལས་བརྒྱུད་དེ་འགྱོཝ་ད་ སྐད་ཀྱི་བང་རིམ་ཚུ་ དཀྲུག་མ་ཚུགས་པར་ ལྕེ་གིས་ སོ་དང་འབྲེལ་བ་འཐབ་ཨིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གེའི་ནང་ ⟨n̪̊⟩ ཞེས་འབྲི་སྲོལ་ཡོད།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སྐད་སྒྲའི་ཨེ་པི་གྷོ་ཊལ་ ནོན་སི་བི་ལེནཊ་ཕི་རི་ཀེ་ཊིབ།

སྐད་ཀྱི་མཐའ་མའི་སྒྲ་འདི་ སྐད་ཀྱི་མཐའ་མའི་གནས་ཚད་ནང་ལུ་ དཀོན་དྲགས་ཅན་གྱི་སྒྲ་གདངས་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གེ་ (IPA) ནང་ ⟨ʢ⟩ རྟགས་ཀྱིས་མཚོན་ཡོད།

## ད་དུང་གཟིགས།
*  ()

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སྐད་སྒྲའི་སོའི་སྐད་སྒྲ་མེད་པའི་ཨཕ་རི་ཀཊ།

⟨d̪ð⟩ ཟེར་ཡིག་ཐོག་ལུ་བཀོད་མི་ སོ་གི་སྒྲ་འདི་ དཀོན་དྲགས་ཅན་གྱི་སྒྲ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ སོ་གི་སྒྲ་འདི་ བཀག་ཞིནམ་ལས་ དེ་འཕྲོ་ལས་ སོ་གི་སྒྲ་མེད་པའི་སྒྲ་འདི་ འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ལུ་ ཤུགས་ཅན་དང་ སྐད་ཤུགས་ཅན་གྱི་སྤུས་ཚད་མེདཔ་ཨིན།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
ཤི་ཌིན་སྐད་ཡིག།

Shidinn འདི་ མི་སྡེའི་སྐད་ཡིག་མཁས་པ་ Huáng Quèfēi གིས་ གསར་བཏོད་འབད་མི་ བཟོ་བསྐྲུན་འབད་བའི་སྐད་ཡིག་ཅིག་ཨིན། དེ་ཡང་ གཙོ་བོ་ རྒྱ་ནག་གི་ཡིག་འབྲུ་ཚུ་ ཤི་ཌིན་ཚིག་ཚུ་དང་ གཅིག་གིས་གཅིག་ལུ་ འབྲེལ་བ་འཐབ་མི་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཨིན་པས། Shidinnགི་ཡི་གུ་༤༥ཡོད་མི་འདི་གིས་ ཡིག་འབྲུ་རེ་རེ་བཞིན་དུ་ ཀླད་ཀོར་ལས་ ཡིག་བརྡ་གི་ཡི་གུ་ལེ་ཤ་ཅིག་དང་ ཡིག་འབྲུ་ཆ་ཚང་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ བྲིས་ཏེ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ རྒྱ་ནག་གི་སྐད་ཡིག་ནང་ལུ་ བཅོས་མའི་སྐད་ཡིག་ནང་ལུ་ལྷག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ རྒྱ་ནག་གི་སྐད་ཡིག་འདི་ ག་བསྡུར་འབད་མ་ཚུགསཔ་ཨིན་མས། དེ་འབདཝ་ལས་ ཡིག་འབྲུ་ག་ར་ལུ་ གྲུབ་མཐའི་ཤི་ཌིན་སྒྲ་གདངས་ཡོདཔ་ཨིན།

ཤི་ཌིན་ཁོ་རང་ སྐད་ཡིག་མ་ཚངམ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ དེ་ཡང་ སྐད་ཡིག་དང་ མིང་ཚིག་ཚུ་ལས་ལྷག་སྟེ་ ཡིག་སྡེབ་མེདཔ་ལས་ཨིན་པས། Huang གིས་ ཡིག་སྡེབ་བཟོ་ནི་ལུ་ བརྩོན་ཤུགས་བསྐྱེད་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཁོ་གི་ཡིག་ཆ་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ བརླག་སྟོར་ཤོར་ཡོདཔ་ལས་ ཁོ་གི་ Shidinn གི་ཡིག་ཆ་ཚུ་ རྒྱ་ནག་གི་ཡིག་སྒྱུར་རྐྱངམ་ཅིག་ཨིན་མས། Shidinidosལ་ལུ་ཅིག་གིས་ Huángགི་Shidinnགི་སྒྲ་རིག་འདི་ ཡིག་སྡེབ་གསརཔ་བཟོ་མི་ལུ་ མཐུན་སྒྲིག་འབད་མི་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ སྤྱིར་བཏང་གི་ Shidinnདང་ ‘Standard’ Shidinn དེ་ལས་ Shidio-Zhiyuanianཚུ་ཨིན་མས། དེ་འབདཝ་ལས་ ‘Shidinn’ ཟེར་མི་མིང་ཚིག་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ དབྱིབས་རྩིས་རིག་པའི་བསམ་གཞི་དང་ཅོག་ར་འཐདཔ་སྦེ་ རྗོད་སྒྲ་རིག་པ་དང་ མིང་ཚིག་ཚུ་ལུ་ གོཝ་ཨིན།

## ཡི་གེ།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
བི་ལ་བི་ཡལ ཡི་གེ།

མཆུ་གཉིས་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ མཆུ་གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་གདངས་འདི་ མཆུ་གཉིས་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ བཏོན་མི་ མཆུ་གི་སྒྲ་གི་དབྱེ་བ་ཅིག་ཨིན། (bi- “two” + labial “lip”) མཆུ་གཉིས་ཀྱི་མཐུན་འབྲེལ་ནང་ལུ་ མཆུ་གི་ཁ་སྟོད་དང་ཁ་སྨད་འདི་ གཅིག་ཁར་འཛོམས་ཏེ་ ཡང་ན་ གཅིག་གིས་གཅིག་ལུ་ འབྲེལ་བ་འཐབ་སྟེ་ གློཝ་ནང་ལས་ རླུང་རྒྱུན་འགྱོ་མི་འདི་ བཀག་ཆ་འབདཝ་ཨིན་མས།

འཛམ་གླིང་གི་སྐད་ཡིག་ནང་ སྐད་ཡིག་གཉིས་ཀྱི་ ཡིག་འབྲུ་ཚུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ སྐད་ཡིག་ཅིག་ཨིནམ་ད་ མཆུ་གི་འགུལ་སྐྱོད་འདི་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་དང་ མཐོང་གསལ་ཅན་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཨ་ལུ་ཚུ་གིས་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་ ཧེ་མ་ལས་ ཐོབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

## བི་ལི་བི་ཡལ་གྱི་གློཝ་གི་ཐོ་ཡིག།

Pulmonic bilabial consonants འདི་ pulmonic egressive airflow དང་ཅིག་ཁར་ ཐོན་མི་ གློཝ་གི་སྒྲ་འདི་ གློཝ་ནང་ལས་ རླུང་རྒྱུན་འདི་ ཕྱི་ཁར་བཏོན་བཏངམ་ཨིན། འདི་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་ ཁ་སླབ་སྒྲ་མང་ཤོས་ཅིག་གི་དོན་ལུ་ སྔོན་སྒྲིག་རླུང་རྒྱུན་ཐབས་ལམ་ཨིན།

གཤམ་གསལ་གྱི་ཐོ་ཡིག་འདི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡིག་གཟུགས་ (IPA) ནང་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོད་པའི་ གློཝ་གི་ཡིག་འབྲུ་གཉིས་ཀྱི་ཐོ་ཡིག་ཅིག་ཨིན།

## བི་ལི་བི་ཡལ་གྱི་ གློཝ་མེན་པའི་ཐོ་ཡིག།

གློཝ་མེན་པའི་ གློཝ་གི་སྒྲ་གཉིས་འདི་ གློཝ་གི་སྒྲ་འདི་ སྤྱིར་བཏང་གློཝ་གི་ཕྱི་ཁར་ཐོན་མི་ (གློཝ་གི་བསྐུལ་མ་འབད་མི་) རླུང་རྒྱུན་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་མ་བཏུབ་པའི་ གློཝ་གི་སྒྲ་འདི་ཨིན། དེ་མེན་པར་ ཁོང་གིས་ glottalic ཡང་ན་ lingual (click) airflow བཟུམ་གྱི་ རླུང་རྒྱུན་གྱི་ཐབས་ལམ་གཞན་མི་ལུ་ བརྟེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། འ་ནི་སྒྲ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ དེ་ཅིག་རང་མེད་རུང་ སྐད་ཡིག་བཟའ་ཚང་ལེ་ཤ་ཅིག་ནང་ལུ་ རྗོད་སྒྲའི་ཐད་ཁར་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས།

## ཁུངས་གཏུགས།


## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སྐད་མེད་མཆུ་སྣུམ།

སྐད་མེད་པའི་ མཆུ་ཏོ་གི་སྒྲ་འདི་ མཆུ་ཏོ་གི་ས་སྒོ་ནང་ སྐད་གདངས་ཀྱི་ དཀྲོག་སྒྲ་མེད་པར་ དཀོན་དྲགས་ཅན་གྱི་ མཆུ་ཏོ་གི་སྒྲ་གདངས་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གེ་ (IPA) ནང་ དེ་ [ɲ̊] ཟེར་ བརྡ་སྟོན་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ མཆུ་ཏོ་གི་སྣ་ཁ་ [ɲ] དང་ སྒྲ་མེད་པའི་ ◌̊ གི་སྒྲ་གདངས་གཉིས་ མཉམ་སྡེབ་འབད་དེ་ བརྡ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན།

འ་ནི་སྒྲ་འདི་ རང་བཞིན་གྱི་སྐད་ཡིག་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་རང་ སྒྲ་གདངས་གཏན་ཏོག་ཏོ་ཅིག་སྦེ་མེན་པར་ རྗོད་སྒྲའི་འགྲེལ་བཤད་དང་ བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རིག་པ་ དེ་ལས་ བཟོ་བཀོད་འབད་ཡོད་པའི་སྐད་ཡིག་ཚུ་ནང་ལུ་ མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

## འབྱུང་ཚུལ།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སྐད་མེད་པའི་ ཕྱིར་ལོག་སྣ་ཁ།

སྐད་མེད་པའི་ retroflex nasal འདི་ retroflex ལྕེ་གི་གནས་སྟངས་དང་ སྐད་ཀྱི་བཀབ་པའི་དཀྲུག་ཤུགས་མེད་པར་ བཏོན་མི་ དཀོན་དྲགས་ཅན་གྱི་སྣའི་ཡིག་འབྲུ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གེ་ (IPA) ནང་ལུ་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ [ɳ̊] ཟེར་ ངོས་འཛིན་འབདཝ་ཨིནམ་ད་ དེ་ནང་ སྐད་མེད་པའི་ ◌̊ དང་ཅིག་ཁར་ ཕྱིར་འཐེན་གྱི་ སྣའི་རྟགས་མཚན་ [ɳ] ཟེར་མི་འདི་ མཉམ་སྡེབ་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།

འ་ནི་སྒྲ་འདི་ ངོ་མ་རང་ གྲུབ་མཐའི་རྗོད་སྒྲ་རིག་པ་དང་ བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་རྗོད་སྒྲ་རིག་པ་ དེ་ལས་ བཟོ་བཀོད་འབད་ཡོད་པའི་སྐད་ཡིག་ཚུ་ལུ་ སྤྲོ་བ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ འཛམ་གླིང་གི་རང་བཞིན་སྐད་ཡིག་ཚུ་ནང་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་ ཡོངས་གྲགས་མེདཔ་ལས་ཨིན་མས།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སུརཌ་བི་ལ་བྷི་ཡལ་ཧིསི་ལེསི་ཨ་ཕི་རི་ཀེཊ།

སུརཌ་བི་ལ་བྷི་ཡལ་ཧིསི་ལེསི་ཨ་ཕི་རི་ཀེཊ། ཟེར་མི་འདི་ དཀོན་དྲགས་ཅན་གྱི་སྒྲ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ འདི་ནང་ལུ་ གཉིས་ལྡན་གྱི་སྒྲ་འདི་ ཐད་ཀར་དུ་ སྐད་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ བཏོན་བཏང་སྟེ་ དབྱངས་རྟགས་གཅིག་སྦེ་བཟོཝ་ཨིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གུ་ནང་ལུ་ [p͡ɸ] ཟེར་མི་འདི་ སྐད་མེད་པའི་ སྐད་གཉིས་ཀྱི་བཀག་ཆ་ [p] དང་ སྐད་མེད་པའི་ སྐད་གཉིས་ཀྱི་ བརྡབ་སྒྲ་ [ɸ] གཉིས་མཉམ་སྡེབ་འབད་དེ་ ངོས་འཛིན་འབདཝ་ཨིན།

འ་ནི་སྒྲ་འདི་ non-sibilant africates གི་སྡེ་ཚན་ནང་ལུ་ཚུདཔ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ འདི་གི་སྒྲ་འདི་ སྐད་ཤུགས་ཅན་དང་ བསྐྱར་འབྱུང་མཐོ་བའི་སྐད་སྒྲ་ [s] ཡང་ན་ [ʃ] བཟུམ་གྱི་སྒྲ་མེདཔ་ཨིན། རང་བཞིན་གྱི་སྐད་ཡིག་ནང་ལུ་ རྗོད་སྒྲ་མ་འདྲཝ་ཅིག་སྦེ་ ཡོངས་གྲགས་མེད་རུང་ སྐད་མེད་པའི་ རྗོད་སྒྲ་འདི་ རྗོད་སྒྲའི་འགྲེལ་བཤད་དང་ བྱུང་རབ་ཀྱི་སྒྲ་འགྱུར་བཅོས་ དེ་ལས་ བརྟག་དཔྱད་དང་ ཡང་ན་ སྒྲ་གདངས་རིག་པའི་ལམ་ལུགས་ཚུ་ལུ་ སྤྲོ་བ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ བཀག་ཆ་འབད་ནི་དང་ འཕྱེལ་འགྱོ་ནི་གི་བར་ནའི་འབྲེལ་བ་འདི་ གསལ་བཏོན་འབདཝ་ཨིན་མས།

## བརྡ་སྦྱོར།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སོན་ནེནཊསོའི་སྣ་ཁུང་།

སྐད་ཅན་གྱི་སོའི་སྣའི་ [n̪] ཟེར་མི་འདི་ ལྕེ་འདི་ སོ་གི་ཁ་སྟོད་ལུ་བཙུགས་ཏེ་ སྣ་ཁུང་ནང་ལས་ རླུང་བཏང་བཅུག་སྟེ་ ཐོན་པའི་སྣའི་ཡིག་འབྲུ་ཅིག་ཨིན། སྐད་ཡིག་བཀབ་པའི་དཀྲུག་ཤུགས་འདི་ དེ་གི་བརྡ་སྟོན་པའི་སྐབས་ལུ་འབྱུང་སྟེ་ སྐད་ཡིག་གི་སྒྲ་ཅིག་ལུ་འགྱུརཝ་ཨིན། དེ་ནི་ alveolar nasal [n] དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཀྱང་ལྕེ་བཞག་སྟངས་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སོནནཊ་ཨཱལ་ཝི་ཨོ་ལརཧིསི་མ་འབད་བཕྱོགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ།

འཛམ་གླིང་གི་སྐད་ཡིག་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ སྐད་གདངས་ཅན་གྱི་ alveolar lateral non-sibilant approximant [l] འདི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་སྒྲ་གདངས་ཅིག་ཨིན། ལྕེ་གི་ཕྱོགས་གཉིས་ལུ་ རླུང་བཏང་བཅུག་སྟེ་ ལྕེ་གིས་ མཆིནམ་གྱི་མཆིནམ་དང་ འབྲེལ་བ་འཐབ་སྟེ་ བཟོཝ་ཨིན། འདི་ལུ་ འཁྲུག་ཆ་དོད་པའི་རླུང་རྒྱུན་མེདཔ་ལས་ འདི་ལུ་ སི་བི་ལེནཊ་མེན་པའི་ཚོད་དཔག་ཅིག་སྦེ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

## སྣ་ཚོགས།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སྐད་མེད་པཨལ་ཝེ་ལོ་པ་ལ་ཊལསི་བི་ལེནཊཨ་ཕི་རི་ཀེཊ།

འདི་ མགུ་ཏོ་གི་ས་སྒོ་ནང་ལུ་ མགུ་ཏོ་གི་ས་སྒོ་ནང་ལུ་ མགུ་ཏོ་གི་ས་སྒོ་ནང་ལུ་ མགུ་ཏོ་གི་སྒྲ་གདངས་འདི་ ཆ་ཚང་སྦེ་ཁ་བསྡམ་ཞིནམ་ལས་ ཐོན་མི་ མགུ་ཏོ་གི་སྒྲ་ཅིག་ཨིན། འདི་གིས་ བཀག་ཆ་དང་ འཕྱེལ་འགྱོ་ནི་འདི་ མགུ་རྙོག་དྲགས་ཅན་གྱི་ཆ་ཤས་གཅིག་ལུ་ མཉམ་སྡེབ་འབད་དེ་ བསྐྱར་འབྱུང་མཐོ་བའི་ སྐད་སྒྲ་དང་ སྐད་གདངས་ཀྱི་ དར་ཁྱབ་མེད་པའི་ ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ བཏོནམ་ཨིན།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སྐད་མེད་པའི་པལ་ཊོ་ཨལ་ཝེ་ཨོ་ལར་སི་བི་ལེནཊ་ཨ་ཕི་རི་ཀེཊ།

སྐད་མེད་པའི་ palato-alveolar sibilant affricate འདི་ laminal alveolar stop དང་ཅིག་ཁར་ མཐུད་དེ་ཡོདཔ་ད་ འདི་གིས་ palato-alveolar གི་ས་སྒོ་ནང་ལུ་ ཕྱིར་འཐེན་འབད་མི་ sibilant fricative ལུ་བཏངམ་ཨིན། འདི་གིས་ alveolarདང་postalveolar sibilant affricatesགི་བར་ན་ལུ་ རྗོད་སྒྲའི་གནས་སྟངས་འདི་ གཏན་གཏན་སྦེ་རང་ ངོས་འཛིན་འབདཝ་ཨིན་མས།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
ཕྱོགས་ཀྱི་དབྱངས་གསལ་བ།

རྗོད་སྒྲའི་ནང་ལུ་ ཕྱོགས་ཕྱོགས ཟེར་མི་འདི་ ཕྱོགས་འདི་ ཕྱོགས་ཕྱོགས ལུ་བཙུགས་མི་ སྒྲ་གི་དབྱེ་བ་ཅིག་ཨིན།

## སི་བི་ལེནཊ་ཕི་རི་ཀེ་ཊིབ་ཚུ།
 
Lateral sibilant fricatives འདི་ ལྕེ་གི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་ ཡང་ན་ ཕྱོགས་གཉིས་ཆ་ར་ལས་ རླུང་འདི་ ཐོན་འགྱོ་བའི་སྐབས་ འུར་འབྱེལ་ཅན་དང་ བསྐྱར་འབྱུང་མཐོ་བའི་ རླུང་རྒྱུན་ཚུ་ ཐོན་མི་ དཀོན་དྲགས་ཅན་གྱི་ ཕྱོགས་ཀྱི་ སྒྲ་གདངས་ཚུ་ཨིན། འ་ནི་སྒྲ་འདི་ ཕྱོགས་གཅིག་གི་རླུང་རྒྱུན་དང་ སྒྲ་སྐད་ཀྱི་སྤུས་ཚད་ཅན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ མཉམ་སྡེབ་འབདཝ་ཨིན།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།

#### 
This article is a stub.
སོ་ནནཊགློ་ཊལཧིསི་སི་མ་བཏུབཕྲེག་ཊིབ།

རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གུའི་ནང་ལུ་ བརྡ་མཚོན་ [ɦ] གིས་ ངོས་འཛིན་འབད་མི་ སྒྲ་གདངས་ཅན་གྱི་ glottal non-sibilant fricative འདི་ གསལ་བྱེད་སྒྲ་ཅིག་ཨིན། འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ སྐད་སྒྲ་ “h” ཡང་ན་ དབུགས་གཏོང་ལེན་སྐད་སྒྲ་ glottal fricative ཟེར་སླབ་ཨིན།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སོ་ནནཊ པོས་པལ་ཊཱལ མིན ཧིས་སི བཅར་ནི་

སྐད་གདངས་ཀྱི་ཤུལ་ལས་ སྐད་མ་རྐྱབ་པའི་ཚོད་དཔག་འདི་ རྒྱ་སྐྱེད་དང་ ཡང་ན་ བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་རྗོད་སྒྲའི་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ གྲོས་འཆར་བཀོད་མི་ དཀོན་དྲགས་ཅན་གྱི་སྒྲ་གདངས་ཅིག་ཨིན། འདི་ཡང་ བརྡ་མཚོན་ [j᫢] གིས་ ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ མགུ་ཏོ་གི་ཚོད་དཔག་ [j] འདི་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་མི་ ཌི་ཡ་ཀྲི་ཊིག་ (◌᫢) དང་ཅིག་ཁར་ མཉམ་སྡེབ་འབད་དེ་ རྒྱབ་ཁར་ བརྡ་སྟོན་གྱི་རྟགས་མཚན་སྟོནམ་ཨིན།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སྐད་མེད་པའི་ བི་ལི་བི་ཡལ་ ཨོ་ཀ་ལུ་སི།

རྟགས་ [p] འདི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གེ་ (IPA) ནང་ གཞི་རྩའི་ ཡི་གེ་ཅིག་ཨིན། འདི་གིས་ མཆུ་གཉིས་ཆ་ར་དང་ སྐད་ཡིག་བཀབ་པའི་དཀྲུག་ཤུགས་མེད་པར་ བཟོ་མི་ བཀག་སྒྲ་འཇམ་ཏོང་ཏོ་ཅིག་ ངོ་བཏོནམ་ཨིན། དེ་ཡང་ ཕྲང་ཏང་ཏ་སྦེ་སླབ་ཚུགས་མི་དང་ སྒྲ་དབྱངས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་གསལ་ཏོག་ཏོ་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ [p] འདི་ རྗོད་སྒྲ་དང་སྐད་ཡིག་ནང་ལུ་ ཧེ་མ་ལས་རང་ འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ལས་ སྐད་ཡིག་ཚུ་ནང་ ཡིག་འབྲུ་ཚུ་ ག་དེ་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན་ན་ ཧ་གོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ གཞི་བཞག་ས་ཅིག་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
རྫོང་ཁ་ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡ། (dz.wikipedia.org)

### རྫོང་ཁ་ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡ། ([https://dz.wikipedia.org dz.wikipedia.org])
རྫོང་ཁ་ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡ་ (dz.wikipedia.org) ཟེར་མི་འདི་ ཡོངས་འབྲེལ་ཐོག་གི་ རིན་མེད་ཤེས་བྱའི་མཛོད་ ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡའི་ རྫོང་ཁ་ནང་གི་ཐོན་རིམ་ཅིག་ཨིན། འདི་གིས་ འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་སྐད་ཡིག་ནང་ ཤེས་བྱའི་བརྡ་དོན་ཚུ་ ག་ར་གིས་ལྷག་ནི་དང་ བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་ ཡོངས་འབྲེལ་གྱི་ས་ཚིགས་གལ་ཅན་ཅིག་ཨིན། ལས་འཆར་འདི་གིས་ འབྲུག་པའི་མི་སེར་ཚུ་གི་ སྐད་ཡིག་གི་རང་བཞིན་སྐྱོང་ནི་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབདཝ་ཨིན།

#### གནད་དོན་གཙོ་བོ།
·       **ཡོངས་འབྲེལ་ཁ་བྱང་།:** ལས་འཆར་འདི་གི་ ཡོངས་འབྲེལ་ཁ་བྱང་ངོ་མ་འདི་ `dz.wikipedia.org` ཨིན། "dz" ཟེར་མི་འདི་ རྫོང་ཁའི་སྐད་ཡིག་གི་ ཨའེ་ཨེསི་ཨོ་ (ISO) གི་མཚོན་རྟགས་ཨིན།

·       **སྐད་ཡིག་གི་གནས་བབས།:** རྫོང་ཁ་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ རྒྱལ་ཡོངས་སྐད་ཡིག་ངོ་མ་ཅིག་ཨིན།

·       **ནང་དོན་དང་ གྲལ་གཏོགས།:** ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡ་འདི་ནང་གི་ རྩོམ་ཡིག་ཚུ་ འཛམ་གླིང་ག་ར་གི་ དང་ཁས་བླངས་པ་ཚུ་གིས་ བཟོཝ་ཨིན། ནང་དོན་གཙོ་བོ་ཚུ་ འབྲུག་གི་རྫོང་ཁག། རྒྱལ་རབས། ལམ་སྲོལ། དེ་ལས་ ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་བཟུམ་མའི་ མི་ངོམ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ འབྲི་སྟེ་ཡོད།

·       **དེང་དུས་བདག་འཛིན།:** ལས་འཆར་འདི་གིས་ རྫོང་ཁའི་སྐད་ཡིག་འདི་ དེང་དུས་ཀྱི་འཕྲུལ་རིག་གི་འཛམ་གླིང་ནང་ ཉམས་པ་མེད་པར་ བདག་འཛིན་འབད་ནི་ལུ་ ཕན་ཐོགས་སྦོམ་བྱུངམ་ཨིན།

#### ལས་འཆར་གྱི་འགོ་བཙུགས་ཚུལ།
རྫོང་ཁ་ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡ་འདི་ ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡའི་ སྐད་ཡིག་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་ལས་འཆར་གྱི་ ཁོངས་སུ་སྦེ་ འགོ་བཙུགས་ནུག། དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་འདི་ འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་སྐད་ཡིག་ནང་ ཤེས་བྱའི་རིག་མཛོད་ཅིག་ བཟོ་ནི་དོན་ལུ་ཨིན། ཡོངས་འབྲེལ་ཁ་བྱང་ `dz.wikipedia.org` འདི་ སྐད་ཡིག་གི་མཚོན་རྟགས་ "dz" ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག།

ད་རེས་ནངས་པ་ མི་མང་བརྡ་བརྒྱུད་ཚུ་ནང་ འབྲུག་མི་ཚུ་གིས་ རྩོམ་ཡིག་ག་དེ་སྦེ་བཟོ་ནི་དང་ ཞུན་དག་འབད་ནི་ཨིན་ན་གི་སྐོར་ལས་ ལམ་སྟོན་ཚུ་ཡང་ དགོ་བཀྲམ་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།
པོསཊ་སོན་ནེནཊལྦིའོ་ཌེནཊལ་པོལོ་སིབ།

མི་ཡི་སྐད་ཡིག་ནང་ལུ་ སྐད་གདངས་ཀྱི་ཤུལ་ལས་ སྒྲ་གདངས་འདི་ གནས་ཚད་དང་ལྡནམ་སྦེ་མེདཔ་ལས་ གནམ་མེད་ས་མེད་དཀོན་དྲགས་ཅིག་ཨིན། འདི་གིས་མཉམ་སྡེབ་འབདཝ་ཨིན།

* མཆུ་ཏོ་གི་ས་སྒོ་ (མཆུ་ཏོ་+སོ་)

* Plosive (stop) བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་ཐབས་ལམ།

* ཕྱིར་འགྱངས་ཡང་ན་ བརྡ་འཕྲིན་གཏང་ནི་ དོན་དག་འདི་ གློད་བཀྲོལ་འབད་བའི་ཤུལ་ལས་ སྐད་ཡིག་འགོ་བཙུགསཔ་ཨིན།

འདི་ཡང་ ཀླད་ཀོར་བཟུམ་གྱི་གོ་རིམ་ [p̪b̪] ཡང་ན་ [p̪ˬ] སྦེ་ ཡིག་བསྒྱུར་འབད་ཚུགས། དེ་ཡང་ རྟགས་གཉིས་པའི་སྦོ་ལོགས་ཁར་ ཡང་ན་ དང་པ་ལུ་མཉམ་སྦྲགས་འབད་དེ་ཡོད་མི་ ཌའི་ཀིརི་ཊིག་ ˬ གིས་ སྐད་ཀྱི་ཤུལ་ལས་ བརྡ་སྟོནམ་ཨིན།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
ʷ

མཐོ་རིམ་ཡིག་གུ་ W (ᵂ, ʷ) འདི་ གཙོ་བོ་རྗོད་སྒྲ་རིག་པ་དང་ རྗོད་སྒྲའི་རིག་པ་ནང་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་མི་ཡི་གུ་ཅིག་ཨིན། སྤྱིར་བཏང་ཡི་གུ་གི་ཡི་གུ་སྦེ་འབད་ནི་མེན་པར་ སྒྲ་འདི་ མཆུ་སྒྲོས་དང་གཅིག་ཁར་ མཉམ་སྦྲགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་སྦེ་སྟོན་ནིའི་དོན་ལུ་ ཐིག་གི་ལྟག་ལུ་ཡར་འཐུ་སྟེ་བྲིས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།
སུརཌཝེ་ལརམིན-སི་བི་ལེནཊབཅར་ནི་།

སྐད་མེད་ཀྱི་ཝེ་ལར་ཚོད་དཔག་འདི་ མི་གི་སྐད་ཡིག་ནང་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ དཀོན་དྲགས་ཅན་གྱི་སྒྲ་གདངས་ཅིག་ཨིན། འདི་ཡང་ ཝེ་ལུམ (soft palate) ལུ་ བརྡ་སྟོན་འབད་ཐངས་དང་ཅིག་ཁར་ བརྡ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན་རུང་ སྐད་གདངས་ཀྱི་ དར་ཁྱབ་མེད་པར་ ༼སྐད་མེད་པ།༽

སྒྲ་འདི་གི་དོན་ལུ་ དམིགས་བསལ་གྱི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ IPA རྟགས་མཚན་ཅིག་ བཀག་བཞག་སྟེ་མེདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ [ɰ̊] ཟེར་ ཡིག་ཐོག་ལུ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སྐད་སྒྲའི་ཨལ་ཝེ་ཨོ་ལར་ཕ་ལེབ།

སྐད་གདངས་ཅན་གྱི་ཨཱལ་ཝི་ཨོ་ལར་ཕེལཔ་ཟེར་མི་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་སྐད་ཡིག་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ གསལ་སྒྲའི་སྒྲ་གི་རིགས་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གེ་ (IPA) ནང་ [ɾ] ཡང་ན་ [d̮] ཞེས་པའི་རྟགས་ཀྱིས་མཚོན་ཡོད།

འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ ལུགས་མཐུན་མིན་པའི་ཐོག་ལས་ “ཁབ་ཏོ་R” ཡང་ན་ “flapped R/T/D sound” ཟེར་སླབ་ཨིན།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
ཝེ་ལུམ

ཨོམ་འཐུང་མི་སེམས་ཅན་ཚུ་ལུ་ ཝེ་ལུམ ཟེར་མི་འདི་ ཁའི་རྒྱབ་ཁར་ཡོད་པའི་ མཉེན་པའི་རྩ་ཕྲན་ཅིག་ཨིན། མཉེན་པའི་མཆུ་འདི་ ཁའི་མཆུ་གི་ཆ་ཤས་ཅིག་ཨིན། གཞན་ཆ་ཤས་འདི་ མཆུ་ཏོ་སྲ་ཀྲག་ཨིན། མཆུ་འཇམ་པོ་འདི་ ཁ་གི་གདོང་ཁར་ཡོད་པའི་ མཆུ་སྒྲོས་ལས་ རུ་ཏོ་མེདཔ་ལས་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུགས།

## ཝེ་ལུམ་དང་བཅསཔ་སྦེ་སྒྲ་ཚུ་བཏོན་པའི་སྐབས་ལུ་ལག་ལེན།
IPA ནང་ལུ་ཝེ་ལུམལག་ལེན་འཐབ་པའི་སྒྲ་ཚུ་:

## ཁུངས་གཏུགས།
སོ་ནནཊཝེ་ལརབཀག་པའི་སྒྲ།

སོ་ནན་ཊི་ཝེ་ལར་པློ་སིབ་ཟེར་མི་འདི་ ཁ་སླབ་པའི་སྐད་ཡིག་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ ཡིག་འབྲུའི་སྒྲ་གི་རིགས་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གེ་ (IPA) ནང་ བརྡ་མཚོན་ [ɡ] གིས་ བརྡ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན།

## ཁྱད་ཆོས

## རྫོང་ཁ་ནང་ལུ།
[ɡ] ཟེར་བའི་སྒྲ་འདི་རྫོང་ཁ་ནང་  ཟེར་བྲིས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
ཉེ་བར་མཐོན་པོ་ཉེ་བར་རྒྱབ་ཟླུམ་སྒྲའི་སྒྲ།

ཉེ་འདབས་ཀྱི་ཉེ་འདབས་ཀྱི་རྒྱབ་ཕྱོགས་སྒོར་སྒོར་གྱི་དབྱངས་འདི་སྐད་ཡིག་གྱངས་ཁ་མང་པོའི་ནང་མཐོང་བའི་དབྱངས་སྒྲ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གེ་ (IPA) ནང་ [ʊ] ཞེས་འབྲི་སྲོལ་ཡོད།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སོ་ནནཊཨུ་ཝུ་ལཧིསི་ལེསི་ཕི་རི་ཀ་ཊིབ།

སྐད་ཡིག་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ སྒྲ་གདངས་ཅན་གྱི་ ཡུ་ཝུ་ལར་ ནོན་-སི་བི་ལེནཊ་ ཕི་རི་ཀེ་ཊིབ་ཟེར་མི་འདི་ཨིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གེ་ (IPA) ནང་ [ʁ] གིས་མཚོན་ཡོད།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
Kདང་བརྒལ་ནི་མཇུག༌མ༌

𐒾 (ཡིག་འབྲུ་ཆེ་བ) དང་ 𐓦 (ཡིག་ཆུང་) འདི་ དབྱིབས་ལུ་བརྟེན་ ལུགས་མཐུན་སྦེ་ “K with crossed tail” ཟེར་ བཤད་དེ་ཡོད་རུང་ དེ་ཚུ་ ལེ་ཊིན་ཡི་གུ་གི་གསང་བའི་ཡི་གུ་ཚུ་ཨིན།
སུརཌཔོས་པལ་ཊཱལསྒྲ་བཀག་པ།

སྐད་མེད་པའི་ མཆུ་སྒྲོས་འདི་ མཆུ་ཏོ་གི་རྒྱབ་ཁར་ཨིན་རུང་ མཆུ་ཏོ་གི་གདོང་ཁར་ མཐུན་སྒྲིག་འབད་མི་ གྲོས་འཆར་བཀོད་མི་དང་ ཡང་ན་ དཀོན་དྲགས་ཅན་གྱི་སྒྲ་གདངས་ཅིག་ཨིན། འདི་གིས་ མཆུ་ཏོ་དང་ མཆུ་ཏོ་གི་བར་ན་ འབྲེལ་བ་འཐབ་སའི་ས་སྒོ་ཅིག་སྟོནམ་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ མཆུ་ཏོ་གི་ཤུལ་ལས་ བཤད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདིར་སྒྲ་འདི་མཚོན་པའི་རྟགས་ [𐓦] སྤྱད་ཡོད།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སོ་ནནཊཨལ་ཝེ་ཨོ་ལཱརཧིསི་སི་དང་གཅིག་ཁར་ཨཕ་རི་ཀ་ཊི།

སྐད་གདངས་ཅན་གྱི་ alveolar sibilant affricate ཟེར་མི་འདི་ སྐད་ཡིག་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ མཐོང་ཚུགས་པའི་ དབྱངས་རྟགས་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གེ་ (IPA) ནང་ [dz] ཞེས་འབྲི་སྲོལ་ཡོད།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སོ་ནནཊརི་ཊོ་ཕེལེགསིཁབ་བཙུགས་པསྒྲ་བཀག་པ།

སྐད་གདངས་ཅན་གྱི་ retroflex implosive འདི་ དཀོན་དྲགས་ཅན་གྱི་སྒྲ་གདངས་ཅིག་ཨིན། དེའི་ IPA རྟགས་འདི་ [ᶑ] ཡིན།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སོན་ནེནཊཀཝ་-ཝེ་ལརཕ་ལེབ།

སྐད་སྒྲ་ཅན་གྱི་ པོསཊ་ཝེ་ལར་ཕེལཔ་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་དཀོན་དྲགས་ཅན་གྱི་ ཡིག་འབྲུའི་སྒྲ་ཅིག་ཨིན། འདི་ཡང་ ལྕེ་གི་རྒྱབ་ཁར་ ལྕེ་གི་རྒྱབ་ཁར་ མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་ འབྲེལ་བ་འཐབ་སྟེ་ བཏོནམ་ཨིན་རུང་ ལྕེ་གི་རྒྱབ་ཁར་ ལྕེ་གི་རྒྱབ་ཁར་ ཐག་རིང་ས་ལུ་ འབྲེལ་བ་འཐབ་མི་ཚུགས། དེ་ཡང་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཐུང་ཀུ་སྦེ་བསྡམ་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཕྲང་ཕྲངམ་སྦེ་མེན་པར་ ཕྲང་ཕྲང་སྦེ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

སྒྲ་འདི་བར་ན་སྡོད:

* [ɡ] — 

* [ɢ] — 

དེ་འབདཝ་ད་ ལྕེ་གིས་ མཚམས་འཇོག་འབད་ནིའི་ཚབ་ལུ་ དུས་ཡུན་ཐུང་ཀུ་ཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་ བརྡུངམ་ཨིན།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
ཉུངམ་ལོག་འོང་ནི་རིལ་རི་སྒྲ༌

ཁ་ཕྱེ་ཡོད་པའི་རྒྱབ་ཕྱོགས་སྒོར་སྒོར་གྱི་དབྱངས་རྟགས་འདི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གུ་ (IPA) ནང་ལུ་ [ɒ] གིས་ ངོས་འཛིན་འབད་མི་ དབྱངས་རྟགས་ཅིག་ཨིན། ལྕེ་འདི་ མར་ཕབ་འབད་དེ་ ཁའི་རྒྱབ་ཁ་ཐུག་ལུ་བཞག་སྟེ་ མཆུ་འདི་ སྒོར་སྒོར་སྦེ་བཞག་སྟེ་ བཟོཝ་ཨིན། སྒྲ་འདི་ སྤྱིར་བཏང་གི་ “ཨ་” དབྱངས་ལས་ གཏིང་ཟབ་སྟེ་ སྒོར་སྒོར་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།

## ཁྱད་ཆོས

## འབྱུང་ཚུལ།
དབྱངས་རྟ་[ɒ]ནི་སྐད་ཡིག་དང་སྐད་གདངས་མང་པོའི་ནང་འབྱུང་བ་སྟེ:

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སོ་ནནཊལྦིའོ་ཌེནཊལཕྲེག་ཊིབམེད་པརཧིསི་སི་སྒྲ།

སྐད་ཡིག་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ སྐད་གདངས་མེད་པའི་ སྒྲ་གདངས་འདི་ སྒྲ་གདངས་ཅིག་ཨིན། IPA ནང་ལུ་ [v] ཟེར་བྲིས་ཡོདཔ་ཨིན།

## ཁྱད་ཆོས

## འབྱུང་བ།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
ཨམས་ཊར་ཌམ།

ཨམས་ཊར་ཌམ་འདི་ ནེ་ཌྷར་ལེནཌས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ མི་རློབས་ མང་དྲགས་ཡོད་པའི་ཁྲོམས་ཚོགས་སྦོམ་ཅིག་ཨིན། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ནེ་དྷར་ལེནཌས་གི་ བྱང་ཕྱོགས་ཧོ་ལེནཌ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ཧེ་མ་ཁྲོམ་དེ་གི་མིང་ བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཝི་ནཡེསི་ཟེར་སླབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ས་ཕྱོགས་དེ་ནང་གཡུར་ཆེན་ལེ་ཤ་ཡོད་པ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ དེ་སྦེ་བཏགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨིན་རུང་ ད་རེས་ནངས་པ་ ས་གོ་དེ་ཚུ་མང་ཤོས་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཤེས་ཡོན་དང་ཚན་རིག་ལམ་སྲོལ་ལས་ཚོགས་ (UNESCO) གི་སྔར་སྲོལ་སྲོལ་ཁྱུན་ས་ཁོངས་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།[1]  

ས་གནས་འདི་གཡུར་ཆེན་དང་ཆུ་གཡུར་ལས་བརྟེན་ཡོངས་གྲགས་ཐལ་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱིར་བཏང་གཞུང་གི་ཡིག་ཚང་ ཚོགས་ཁང་ རྒྱལ་པོའི་བཞུགས་གནས་དང་གཞུང་ཚབ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་རྒྱལ་ལ་ལྟེ་བ་ལུ་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ནེ་དྷར་ལེནཌས་ལུ་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཨམས་ཊར་ཌམ་ལུ་མེན་པར་ ད་ཧེག་ཟེར་ས་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ཨམས་ཊར་ཌམ་ལུ་ དོན་གཅོད་ཡིག་ཚང་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།  

ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ཨམས་ཊར་ཌམ་གྱི་མཐོ་རིམ་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ དང་ ཨམས་ཊར་ཌམ་གྱི་ཕིརི་མཐོ་རིམ་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་གཉིས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཤི་ཕཱུལ་རྒྱལ་སྤྱི་གནམ་གྲུ་ཐང་ཡང་ དེ་ཁར་ཡོདཔ་ཨིན། ཨམས་ཊར་ཌམ་འདི་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ཕྱུགས་པའི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་ནང་རྒྱལ་ཁབ་ ༡༧༥ གི་མི་ཁུངས་ཚུ་ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ སྤྱིར་བཏང་འཛམ་གླིང་གི་ཁྲོམ་ཚོགས་ག་ཏེ་ལུ་ཡང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་དོ་བཟུམ་སྦེ་ ཁྲོམ་ཚོགས་དེ་ནང་ ཁྲིམས་འགལ་གྱི་བྱ་ངན་ཚུ་འབྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་ཡོདཔ་ཨིན།[2]  

ཨམས་ཊར་ཌམ་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ནང་ རྫོང་ཁག་བརྒྱད་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ སན་ཊམ་དང་ནུརཌ། ཝེསི། ནིའུ་ཕེསི། ཟུའིཌ། ཨུསཊ། ཟུའི་ཌུསི།  ཝེསི་པུརཊ་ཚུ་ཨིན།[3] སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༤ ལུ་ ཁྲོམ་ཚོགས་དབུས་ཀྱི་མི་རློབས་འདི་ ༩༣༣༦༨༠ ཡོདཔ་སྦེ་ཐོ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་དང་ ཁྲོམ་གྱི་ས་གོ་ནང་ ༡༤༥༧༠༡༨ ཡོདཔ་སྦེ་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།[4] 

ཁྲོམ་འདི་ གཡུར་ཆུ་ཡོད་པའི་ གཙང་ཆུ་ ཨམས་ཊལ་གྱི་ཁ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ ཨམས་ཊལ་ཌེམ་ཟེར་ ཨམས་ཊལ་གཡུར་ཆུ་ཟེར་བཏགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས།[5] མ་གཞི་ ས་གོ་འདི་ཧེ་མ་ དུས་རབས་ ༡༢ པའི་ནང་ ཉ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ འཚོ་བ་སྐྱོང་སྟེ་སྡོད་པའི་གཡུས་ཚན་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ དུས་རབས་ ༡༧ པའི་ནང་ ཌཆ་གི་གསེར་གྱི་ལོ་ངོ་༼༡༥༨༨-༡༦༡༦༧༢༽ ཟེར་བའི་སྐབས་ ནེ་ཌྷར་ལེནཌས་འདི་ དཔལ་འབྱོར་ལྡན་པའི་ཡུལ་ཚན་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་ཚོགས་དེ་ དངུལ་འབྲེལ་དང་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཡང་ཨིནམ་མ་ཚད་ སྒྱུ་རྩལ་ལུ་བརྟེན་པའི་བཟོ་སྐྲུན་གི་་ས་གོ་ སྟབས་བདེ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་ཡང་ཨིན་པས། དུས་རབས་ ༡༩ པ་དང་ ༢༠ པའི་ནང་ ཁྲོམ་འདི་རྒྱ་སྐྱེད་བཏང་ཡོདཔ་དང་ ཉེ་འདབས་ཀྱི་ས་ཁོངས་དང་ཁྲོམ་ཟུར་ ཡང་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་དེ་ཡང་ མནོ་བསམ་གཏང་ཐངས་མགོ་ཡངས་ཏོག་ཏོ་དང་ འཇམ་སམ་ བཟོད་བསྲན་ཅན་གྱི་སྲོལ་ལྡན་པའི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཡིད་ཆེ་ཡོད་མི་ཅིག་ར་ཨིན་པས། ཁྲོམ་ནང་མི་ཚུ་གིས་ རྐང་འཁོར་གཏང་ནི་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རྐང་འཁོར་གི་ལམ་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ ཁྲོམ་དེ་ནང་གྲུ་ཆགས་ས་ཡང་མང་རབས་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ལས་ གྲུ་ཆགས་ས་སྦོམ་ཤོས་ ཨང་ལྔ་པ་ཨིན་པའི་གནས་ཚུལ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན།[6]
----[1] ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡ། (ལོ་མེད།) ཨམས་ཊར་ཌམ།  ལས་འཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན། 

[2] ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡ། (ལོ་མེད།) ཨམས་ཊར་ཌམ།  ལས་འཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།

[3] Simple English  ལས་འཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།

[4] ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡ། (ལོ་མེད།) ཨམས་ཊར་ཌམ།  ལས་འཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན། 

[5] འགྲོ་འགྲུལ་བྲི་སྒོ་ནེ་དྷར་ལེནཌས། (༢༠༡༨།) ནེ་དྷར་ལེནཌས་གི་ཨམས་ཊར་ཌམ་གྱི་སྤྲོ་བ་ཅན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ ༤༩།  ལས་འཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།

[6] ཝརཌ་ཨེཊ་ལསི། (༢༠༢༣) ནེ་དྷར་ལེནདས་གི་སབ་ཁྲ།  ནང་ལས་འཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།
སྦུག་གི་གདོང་ཕྱོགསལྷོད་ལྷོད་ཅནསྒྲ༌

ནཱ་ལུ་ [ᴇ] ཟེར་སྟོན་མི་ གདོང་ཕྱོགས་བར་མའི་སྒོར་སྒོར་མེད་པའི་དབྱངས་འདི་ ལྕེ་འདི་ ཁ་གི་གདོང་ཁར་ བཀལ་ཏེ་ མཆུ་སྒོར་སྒོར་མ་འབད་བར་ མཐོ་ཚད་བར་མའི་ནང་ ཡར་འཐེན་འབད་དེ་ ཐོན་མི་ དབྱངས་རྟགས་ཅིག་ཨིན། གདོང་ཁའི་དབྱངས་ཀྱི་རིགས་ལུ་ཚུདཔ་ལས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་གདངས་ཡི་གུའི་ནང་ [e] དང་ [ɛ] བཟུམ་གྱི་སྒྲ་ཚུ་དང་ འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོདཔ་ཨིན།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སུརཌསོའི་ཁང་ཚན་བཅར་ནི་སྒྲ༌

སྐད་མེད་པའི་སོའི་སྐད་མེད་པའི་ཚོད་དཔག་ཟེར་མི་འདི་ ལྕེ་འདི་ སོ་གི་གདོང་ཁར་ ཡང་ན་ སོ་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་བཞག་སྟེ་ བཟོ་མི་ ཡིག་འབྲུའི་སྒྲ་ཅིག་ཨིན་རུང་ འབྲེལ་བ་ལངམ་སྦེ་ མ་འབད་བར་ འཕྱེལ་འགྱོ་བཅུག་ནི་དང་ སྐད་ཀྱི་རྐངམ་འདི་ དར་ཁྱབ་མེད་པར་ བཟོཝ་ཨིན། སྐད་ཡིག་མ་འདྲཝ་གི་སྒྲ་འདི་ སྐད་ཡིག་གཙོ་བོ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་རང་ གཞི་རྟེན་ཡིག་འབྲུ་ཅིག་མེན།

## ཕྱིའི་འབྲེལ་མཐུད།
སྔན་ལུང་འབྲས་བཅག་གླིང་། Nyen Lung Drechaling

ཉི་མ་ལུང་གི་བླམ་ཚེ་དབང་གིས་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་ཆེན་གྱིས་གདན་ས་གླིང་བརྒྱད་ཡོད་མི་འདི་ཚུ་ ཁུངས་དོན་གྱི་ཞིབ་འཛོལ་མཛད་ཡོད་པའི་ཡིག་ཆའི་ནང་ལུ་ སྔན་ལུང་འབྲས་བཅག་གླིང་འདི་དཀྱིལ་འཁོར་ཐང་ལས་ཕར་ སྒང་ཡུལ་ལྷ་ཁང་ལུ་འགྱོ་སའི་སྣུམ་འཁོར་ལམ་གྱི་འོག་ལུ་སྤོ་ཏོག་ཅིག་གུར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ད་ལྟོ་མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པའི་རྒྱལ་ཡུམ་ཨ་ཞེ་སྐལ་བཟང་ཆོས་སྒྲོན་དབང་ཕྱུག་མཆོག་གིས་ གཙུག་ལག་ཁང་གསར་བཞེངས་གན་ངཔའི་བསྒང་འདུག།
དེ་བཟུམ་སྦེ་འགུབ་གྲུབ་པ་གིས་ ཞིབ་འཚོལ་འབད་བའི་ཡིག་ཆ་ནང་ལུ་ཡང་ ཧེ་མ་ཨུ་རྒྱན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གིས་མ་འོངས་པ་ཕོབ་སྦྱིས་ཁ་ལུ་རི་གླང་པོ་ཆེའི་སྣ་དབྱིབས་ཅོག་འཐདཔ་འབད་མི་གི་སྒང་ཏོག་གཅིག་གུ་ལུ་ མོན་ཡུལ་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་ངང་ལུ་གནས་པའི་བརྡ་མཚོན་ལུ་གཙུག་ལག་ཁང་ཅིག་བཞེངས་དགོ་པའི་ལུང་བསྟན་གནང་ནུག་ཟེར་ཨིན་པས།
དེ་བཟུམ་སྦེ་ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་ཀྱིས་ཡང་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་གནས་ཤར་ནུབ་དབུས་གསུམ་གྱི་ནང་ གདན་ས་གཙོ་བོ་གླིང་བརྒྱད་བཏབ་གནང་ནིའི་ལུང་བསྟན་དུས་ལུ་བབས་ཏེ་ བུམ་ཐང་ཐར་པ་གླིང་ལས་ ཀྲོང་གསར་བརྒྱུད་ཙན་དན་སྦྱིས་བརྒྱུད་དེ་ ཕོབ་སྦྱིས་ཁ་དཀར་ཞིང་ནང་ཟེར་བའི་གཡུས་ཚན་ནང་ལུ་ཕེབས་ཏེ་ གཡུས་ཚན་འདི་གི་གཡོན་ཧོངས་ལུ་སྒང་གླང་པོའི་ཆེའི་ལྷ་པ་བཟུམ་དང་ཕོ་ཆུ་དར་དཀར་དཔྱང་དོ་བཟུམ་འབབ་མི་དང་  གཡོན་ཧོངས་ལས་མོ་ཆུ་གཡུ་མདོག་ཅན་སྦུལ་གྱི་རྣམ་པ་སྦེ་འབབ་སྟེ་ ཆུ་གཉིས་འཛོམས་པའི་ལྟག་གི་སྒང་བཟུམ་གཟིགསཔ་ལས་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གིས་ལུང་བསྟན་གནང་མི་དེ་ ཐུགས་ཁར་དྲན་ཞིན་ན་སྔན་ལུང་འབྲས་བཅག་གླིང་གི་ལྷ་ཁང་འདི་བཞེངས་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཨིན་རུང་བར་སྐབས་ཅིག་ལས་ཉམས་ཆག་ཤོར་ཡོད་པའི་ཁར་ ད་རེས་ལྷ་ཁང་གསར་བཞེངས་ཀྱི་ལཱ་འབད་བའི་སྐབས་ ས་ཁོངས་འདི་ནང་ལས་ རྩིག་པའི་འགྱམ་གྱི་ཤུལ་ཚུ་ཐོན་ནི་འདུག་ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག།

རྒྱབ་རྟེན་ཐོ།
༡. དྲགོས་སངས་རྒྱས་རྡོ་རྗེ་། གཙུག་ལག་སློབ་དཔོན་བསམ་གཏན་རྡོ་རྗེ། དྲོག་ཀྲར་ཡོན་ཏན་དར་རྒྱས། བླམ་ཆོས་སྐྱོང། ཀུན་བཟང་འཕྲིན་ལས། སྨིན་དྲུག་རྡོ་རྗེ། གནམ་ལོ་མེད། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠། དད་པའི་ས་བོན། འབྲུག། ཐིམ་ཕུག། ཀེ་ཨེམ་ཀྲི་པར་སྐྲིན་ཁང།
སྒརཔ་རླུང་གི་འཁོར་ལོ། Gharp Lungi Khorlo

འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་སྒརཔ་རླུང་གི་འཁོར་ལོ་ཟེར་མི་འདི་ཧ་ཅང་གིས་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ནུག། སྒརཔ་རླུང་གི་འཁོར་ལོ་འདི་ཀྲོང་གསར་དང་དབང་འདུས་གི་བར་ན་ གཞུང་གི་ཡི་གུ་སྐྱེལ་ལེན་འབད་མི་སྒརཔ་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྒརཔ་འདི་གི་མིང་རླུང་གི་འཁོར་ལོ་ཟེར་བཏགས་དགོ་མི་དེ་ཡང་ ཁོ་གི་ལམ་འགྱོ་ལུགས་འདི་རླུང་བཟུམ་ཅིག་འགནམ་མེད་ས་མེད་མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་འགྱོ་ནི་དེ་གིས་ དྲོ་པ་ཀྲོང་གསར་ལས་དབང་འདུས་འགྱོ་བ་ཅིན་ ཕྱི་རུ་དབང་འདུས་ལས་ལོག་སྟེ་ཉིནམ་གཅིག་གི་ནང་འཁོད་ར་ལོག་ལྷོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་བསྒང་ཀྲོང་གསར་དང་དབང་འདུས་ཀྱི་བར་ན་ མནལ་ལ་ལུངམ་ཟེར་བའི་ས་གནས་འདི་གནམ་མེད་ས་མེད་འཚུབ་དྲགས་ཅིག་ཡོད་མི་འདི་ཡང་ ས་གནས་དེ་ཁར་གནས་ཏེ་ཡོད་པའི་མནལ་ལ་བདུདམོ་གིས་ས་གོ་ཨིན་མས། 
དེ་བསྒང་མི་ག་དེམ་ཅིག་ཤུགས་དང་སྟོབས་ཡོད་རུང་ས་གོ་འདི་ནང་ལས་རང་རྐྱངམ་གཅིག་སྦེ་འགྲོ་འགྲུལ་འབད་མི་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མནལ་ལ་བདུདམོ་དེ་གིས་འཕྲལ་འཕྲལ་ར་བུམོ་མཇའརིསམོ་ལུ་སྤྲུལ་ཏེ་ ཕོ་སྐྱེས་ཚུ་ལུ་གནོདཔ་སྐྱེལ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྒརཔ་རླུང་གི་འཁོར་ལོ་ཡང་ཡི་གུ་སྐྱེལ་ལེན་འབདཝ་ད་ལུ་ས་གོ་འདི་ནང་ལས་འགྲོ་འགྲུལ་འབད་དགོ་ཡོདཔ་ལས་ ཁོ་གིས་མནལ་ལ་ལུངམ་ལས་འགྱོཝ་ད་ མནལ་ལ་བདུདམོ་གིས་ཁོ་ལུ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཐོག་ལས་མགུ་སྐོར་རྐྱབ་འོང་མནོ་སྟེ་ ནམ་ར་འབད་རུང་མིག་ཏོ་གཡས་གཡོན་ག་ཏེ་ཡང་མ་བལྟ་བར་དྲནམ་བཏོན་ཏེ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཚར་གཅིག་འབདཝ་ད་ སྒརཔ་རླུང་གི་འཁོར་ལོ་ཁོ་རའི་དབང་རྟ་རླུང་རྟ་རྒུད་སོཔ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ མནལ་ལ་བདུདམོ་གི་ལུངམ་འདི་ནང་ལས་འགྱོཝ་ད་ མིག་ཏོ་ཕར་ཚུར་བལྟ་ནི་གི་ཚོར་སྣང་མ་འདྲཝ་ཅིག་ཤར་ཏེ་མིག་ཏོ་ཕར་ཚུར་ལྟ་བའི་སྐབས་ལུ་ དེ་བསྒང་སྒརཔ་རླུང་གི་འཁོར་ལོ་འདི་ཁ་འཐེན་དང་ཡི་གུ་ཚུ་ག་ར་སྐྱེལ་ཞིནམ་ལས་ལོག་ཁྱིམ་ནང་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 
མ་གཞི་སྒརཔ་རླུང་གི་འཁོར་ལོ་གིས་ནམ་ཡང་མནལ་ལ་ལུངམ་ནང་ལྷོདཔ་ད་ ལམ་ཁར་སྒུག་ནི་དང་ངལ་གསོ་འབད་ནི་རྩ་ལས་མེད་རུང་དེའི་ཚེ་ཁོ་གིས་ཨ་རྟག་དང་མ་འདྲ་བའི་ཚོར་སྣང་ཅིག་ཤར་ཏེ་ས་གནས་དེ་ཁར་གྱི་མནལ་ལ་ལུངམ་གི་རོང་ཆུ་ནང་ལུ་ལྷོདཔ་ད་ བུམོ་མཇའ་རིསམོ་ཅིག་སེམས་ཅན་ཤི་ཤིཝ་གི་ཤ་ཆུ་འཁྱུ་སར་མཐོང་སྟེ་ ཁོ་བུམོ་འཇའ་རིསམོ་དེ་གི་སྦོ་ལོགས་ཁར་སོང་ཞིནམ་ལས་ བུམོ་འཇའ་རིསམོ་ཁྱོད་ནཱ་ལུ་ག་ཅི་འབདཝ་སྨོ་ཟེར་དྲིས་ཏེ་ ཁོང་གཉིས་ཡུདཔ་ཐེངས་ཅིག་བློ་ཕར་ཚུར་སླབ་སྡོད་པའི་བར་ན་ར་ མོ་གླང་གི་རྒྱུ་མ་ཆུ་འཁྱུ་དོ་ཟེར་སླབ་པའི་སྐབས་ལུ་ཁོ་མ་འདྲཝ་ཅིག་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ལས་མནལ་ལ་བདུདམོ་གིས་བུམོ་འཇའ་རིསམོ་ལུ་རྫུ་འཕྲལ་སྟོན་ཏེ་སྤྲུལ་ཡོད་མི་འདི་མེདཔ་བཟོ་ཞིན་ན་ མནལ་ལ་བདུདམོ་གི་རང་གཟུགས་སྟོན་ཏེ་ སྒརཔ་རླུང་གི་འཁོར་ལོ་ད་རེས་འབདན་ང་ཁྱོད་ཀྱི་དོན་ཧིང་ཚ་ཏོམ་ཆུ་འཁྱུཝ་ཨིནམ་ཁྱོད་ཀྱིས་མ་མཐོང་ག་ཟེར་སླབ་ད་ གཞན་དལ་གཞི་ཁོ་རྩ་ལས་འདྲོགས་ནི་མེད་མི་ཅིག་ཨིན་རུང་དེའི་ཚེ་གནམ་མེད་ས་མེད་འདྲོག་ཟུག་ཅིག་འཐབ་སྟེ་ ལོག་ཁྱིམ་ནང་ལྷོད་པའི་བསྒང་ལས་ གཟུགས་ལུ་ནང་གཟུངས་མེདཔ་བཟུམ་འབད་དེ་ཡངས་འཕྲོས་འཕྲོས་འབད་དེ་ དེ་ལས་ཤུགས་སྦེ་ན་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག། མནལ་ལ་བདུདམོ་གིས་གླང་གི་རྒྱུ་མ་ཆུ་འཁྱུ་མི་འདི་སྒརཔ་རླུང་གི་འཁོར་ལོ་གི་ལོ་རྟགས་འདི་གླང་ཨིན་མས། དེ་ལས་རིམ་འགྲོ་དང་སྨན་བཅོས་ཀྱི་དྲགས་མ་ཚུགས་པར་གྱོངས་ཡོད་པའི་གཏམ་དང་ལོ་རྒྱུས་ཚུ་མི་རྒས་ཤོས་ཚུ་གིས་བཤད་ནི་འདུག། དེ་བཟུམ་སྦེ་ ད་རེས་ནངས་པ་ མནལ་ལ་ལུངམ་ལས་སྣུམ་འཁོར་ནང་འགྱོ་བའི་སྐབས་སུ་ མི་ཚུ་གི་སེམས་ཁར་སྒརཔ་རླུང་གི་འཁོར་ལོ་གི་ལོ་རྒྱུས་ཚུ་དྲན་ཞིནམ་ལས་ འཇིགས་སྣང་གི་སྣང་བ་ཤར་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
  
རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།
༡. བརྡ་དོན་དང་བརྒྱུད་འབྲེལ་ལྷན་ཁག གནམ་ལོ་མེད། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༨།  ཟུམ་ཨའོཀྲ་ཐོན་སྐྱེད་ལས་ཚན། འབྲུག། ཐིམ་ཕུག།