ཆི་མཱལ་ཧུ་ཀཱན།

**ཆི་མཱལ་ཧུ་ཀཱན། (Chimalhuacan) ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་སྐོར།**

ཆི་མཱལ་ཧུ་ཀཱན་འདི་ མེག་སི་ཀོ་མངའ་སྡེའི་ ཤར་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ མེག་སི་ཀོ་ཁྲོམ་གྱི་ བྱང་ཤར་ས་མཚམས་ཀྱི་ཕྱི་ཁར་ ཁྲོམ་ཚོགས་དང་ ཁྲོམ་སྡེ་ཅིག་ཨིན། དེ་ཡང་ མེག་སི་ཀོ་ཁྲོམ་གྱི་ས་ཁོངས་སྦོམ་གྱི་ཆ་ཤས་ཅིག་ཨིནམ་ད་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༤༤.༦༩ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་མཚོ་ཡི་མཐོ་ཚད་ལས་ མི་ཊར་ ༢,༢༤༠ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་སྡོད་ཡོདཔ་ལས་ གནམ་གཤིས་འདི་ འཇམ་ཐང་ཐང་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཆི་མཱལ་ཧུ་ཀཱན་གྱིས་ ཚ་དྲོད་ཆེ་བའི་གནམ་གཤིས་འདི་ རློན་གཤེར་དང་སྐམ་པའི་དུས་ཚོད་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། དྲོད་ཤུགས་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ལོ་གཅིག་གི་རིང་ལུ་ དྲོད་ཚད་ ༦ ལས་ ༢༧ གི་བར་ན་འོངམ་ཨིན། རློན་གཤེར་གྱི་དུས་ཚོད་འདི་ མཐོ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ད་ སྐམ་པའི་དུས་ཚོད་འདི་ ཆ་ཤས་ཅིག་ སྤྲིན་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ གནམ་གཤིས་འདི་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ བདེ་ཏོག་ཏོ་བཟོཝ་ཨིན།

**མི་རློབས་དང་མི་གི་རིགས།**

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༠ ལོའི་མི་རྩིས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ མེག་སི་ཀོ་མངའ་སྡེ་ནང་ལུ་ཡོད་མི་ ཆི་མཱལ་ཧུ་ཀཱན་ལུ་ མི་རློབས་ ༧༠༥,༡༩༣ ཡོདཔ་ད་ ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༥༡.༡ དང་ ཕོ་སྐྱེས་བརྒྱ་ཆ་༤༨.༩ ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ནང་ མི་རློབས་གཞོནམ་ཡོདཔ་ད་ སྤྱིར་སྙོམས་ལོ་༢༩.༥ ཡོདཔ་ཨིན། མི་བརྒྱ་ཆ་༣དང་ཚག་༡༨དང་ ཡང་ན་ མི་༢༢༤༠༠དེ་ཅིག་གིས་ ངོ་མ་རང་ Mixteco དང་ Náhuatl དེ་ལས་ Mazateco ཚུ་ཨིན་པས། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཐད་ལུ་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ Roman Catholic ༼མི་༥༠༤༨༤༡དེ་ཅིག་༽ དང་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ ༼༡༢༧,༦༨༧༽ འདི་ ཆོས་ལུགས་མེདཔ་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་མི་ གལ་གནད་ཅན་གྱི་མི་ཚུ་ཨིན་པས།

**གཞུང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས།**

ཆི་མཱལ་ཧུ་ཀཱན་གྱིས་ མེག་སི་ཀོ་གི་ཁྲོམ་སྡེ་ལམ་ལུགས་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ས་གནས་ཀྱི་ལཱ་ཚུ་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ནི་ལུ་ རང་དབང་བྱིནམ་ཨིན། དེཡང་ ཁྲོམ་སྡེའི་སྲིད་འཛིན་ ༼ཁྲོམ་དཔོན་༽ དང་ ཚོགས་སྡེ་གིས་ ལོ་ ༣ གྱི་བར་ན་ བཙག་འཐུ་འབདཝ་ཨིན་པས། ས་གནས་གཞུང་འདི་ ཆུ་དང་ ཁྲོམ་ལམ་གྱི་འོད་ དེ་ལས་ མི་མང་ཉེན་སྲུང་དང་ གླིང་ག་ཚུ་བཟུམ་གྱི་ ཞབས་ཏོག་ཚུ་ འགན་ཁུར་འབགཔ་ཨིན་པས། རྒྱུ་དངོས་ཁྲལ་དང་ཞབས་ཏོག་འཐུས་ཚུ་ བསྡུ་ལེན་འབད་ཚུགས་རུང་ འཆར་དངུལ་མང་ཤོས་རང་ མངའ་སྡེ་དང་ སྤྱི་གཞུང་ལས་ འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་སྡེ་གིས་ ཤེས་ཡོན་དང་གསོ་བའི་ དེ་ལས་ གློ་བུར་གྱི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ གནས་རིམ་མཐོ་དྲགས་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ ལཱ་འབདཝ་ཨིན།

**སྐད་ཡིག་དང་ལམ་སྲོལ།**

ཆི་མཱལ་ཧུ་ཀཱན་ལུ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཕྱུགཔོ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ ས་གནས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ དེང་སང་གི་ཤན་ཞུགས་དང་གཅིག་ཁར་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་ཨིན། ཨིསི་ལེ་ནིཤ་འདི་ སྐད་ཡིག་ངོ་མ་ཅིག་ཨིན་རུང་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༣དང་ཚག་༡༨དེ་ཅིག་གིས་ མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ནང་ལུ་ སྐད་ཡིག་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་གྱི་མིང་འདི་ Nahuatl སྐད་ཡིག་ལས་འབྱུང་ཡོདཔ་ད་ དེ་གི་དོན་དག་འདི་ “སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ས་སྒོ་” ཟེར་སླབ་ཨིན་པས། ལམ་སྲོལ་ཚུ་ཡང་ རྡོ་གི་པར་རིས་དང་ ལག་བཟོ་ཚུ་ མི་རབས་ལས་བརྒྱུད་དེ་འགྱོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྤྱི་ཟླ་༡༠པའི་ནང་ བརྩི་སྲུང་འབད་མི་ Fiesta del Rosario བཟུམ་གྱི་དུས་སྟོན་ཚུ་ཡང་ཚུདཔ་ཨིན་པས། ཆི་མཱལ་ཧུ་ཀཱན་ གིས་ མི་མང་གི་སྒྱུ་རྩལ་ཚུ་ཡང་ Guerrero Chimalli གི་བཟོ་བཀོད་དང་ ས་གནས་ཀྱི་རྩ་བ་ཚུ་ རྟགས་མཚན་བཏོནམ་ཨིན།

**དཔལ་འབྱོར་དང་ཚོང་འབྲེལ།**

ཆི་མཱལ་ཧུ་ཀཱན་གྱི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ བཟོ་སྐྲུན་དང་སོ་ནམ་ དེ་ལས་ ཞབས་ཏོག་ཚུ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་སྡེ་གིས་ བཟོ་གྲྭ་ཁང་ལེ་ཤ་ཅིག་ནང་ བགོ་ལ་དང་ གྱོན་ཆས་ རྐང་ཆས་ དེ་ལས་ གློག་རིག་ཚུ་ བཟོ་སྟེ་ མེག་སི་ཀོ་ཁྲོམ་ཚོགས་དང་ ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་མི་ལས་ ཕན་ཐོགས་བྱུང་སྟེ་ སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་ཡོངས་འབྲེལ་ཚུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་འདི་ གལ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ གེ་ཟ་དང་ སྲནམ་དང་ ཀེ་བ་ དེ་ལས་ ཆུམ་བཟུམ་གྱི་ ལོ་ཐོག་ཚུ་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ད་རུང་ཆི་མཱལ་ཧུ་ཀཱན། ལུ་ ལག་བཟོའི་ལས་སྡེ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ འདི་གིས་ རྫ་ཆས་དང་ བགོ་ལ་ དེ་ལས་ ས་གནས་ཀྱི་ཚོང་ཁང་ Tianguis San Agustín བཟུམ་གྱི་ ཤིང་བཟོ་ཚུ་ བཙོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཆི་མཱལ་ཧུ་ཀཱན་གྱིས་ ནང་འཁོད་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་འབྲེལ་གཉིས་ཆ་རའི་ནང་ འབྲེལ་གཏོགས་འབདཝ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༣ ལུ་ ཁྲོམ་སྡེ་གི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཉོ་ཚོང་ཡོངས་བསྡོམས་ དངུལ་ཀྲམ་ས་ཡ་ ༡.༢ ཐོབ་མི་དེ་ འདས་པའི་ལོ་ལས་ བརྒྱ་ཆ་ ༡༤༠ ཡར་སེང་སོང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ནང་འདྲེན་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ ལྕགས་དང་ ཡང་ན་ ལྕགས་རིགས་ཀྱི་རྩོམ་བྲིས་ཚུ་ གཙོ་བོ་ར་ རྒྱ་ནག་ལས་ ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ མེག་སི་ཀོ་ཁྲོམ་གྱི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་པའི་ ཐབས་བྱུས་ཅན་གྱི་ས་གནས་དང་ ཚོང་འབྲེལ་ལུ་ ཕན་ཐོགས་བྱུང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཚོང་འབྲེལ་རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་ ཐོབ་ཚུགསཔ་ཨིན། སྔར་སྲོལ་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་དང་ ཡང་ན་ “tianguis” འདི་ ས་གནས་ཀྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལུ་ གལ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ཅ་ཆས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ བྱིན་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ མི་སྡེ་གི་འབྲེལ་བ་ཚུ་ཡང་ འཕེལ་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

**དཀའ་ངལ་དང་གདོང་ལེན།**

ཆི་མཱལ་ཧུ་ཀཱན་གྱིས་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ལེགས་ཤོམ་མེད་མི་དང་ འགྲུལ་སྐྱོད་ཀྱི་དུས་ཡུན་རིངམོ་ དེ་ལས་ འཆར་གཞི་མེད་པའི་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་མི་ལུ་བརྟེན་ ཆུ་གཙང་མ་དང་ སྔོ་ལྗང་ཚུ་ ཚད་འཛིན་འབད་དེ་ དཀའ་ངལ་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གཞུང་དང་ས་གནས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ཚུ་གིས་ ཆུའི་ལམ་ལུགས་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་དང་ མི་མང་སྐྱེལ་འདྲེན་རྒྱ་སྐྱེད་འབད་ནི་ (Mexibus) དེ་ལས་ མི་ཚེའི་གནས་སྟངས་ལེགས་ཤོམ་བཟོ་ནི་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ དཔེ་མཛོད་ཁང་དང་ གློག་བརྙན་ཁང་བཟུམ་གྱི་ མི་མང་སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་ཐབས་ཤེས་ཚུ་ བཟོ་བའི་བསྒང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

**མངའ་སྡེའི་སྐོར།**

ཆི་མཱལ་ཧུ་ཀཱན་འདི་ མེག་སི་ཀོ་མངའ་སྡེ་ནང་ ཁྲོམ་སྡེ་ཅིག་ཨིན། དེ་ཡང་ ཁྲོམ་སྡེ་གི་སྡོད་ཁྲི་གཅིག་དང་ ཁྱིམ་གུང་པ་༣ ཁྱིམ་ཚང་རྙིངམ་༤ ཁྱིམ་ཚང་༢༥ ཡན་ལག་༨ གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ ejido གཅིག་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་མི་སྡེ་ས་ཁོངས་གཉིས་རྩིས་ཏེ་ མི་སྡེ་༧༡ ལུ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཚུ་གིས་ ས་གནས་ཀྱི་གཞུང་སྐྱོང་དང་ཞབས་ཏོག་སྤྲོད་ནིའི་དོན་ལུ་ ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནི་ལུ་ ཕན་ཐོགཔ་ཨིན་པས།

**མཇུག་སྡུད།**

ཆི་མཱལ་ཧུ་ཀཱན། འདི་ མེག་སི་ཀོ་མངའ་སྡེ་ནང་ལུ་ ལམ་སྲོལ་དང་ བྱུང་རབས་ དེ་ལས་ ལཱ་འབད་མི་ཚུ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ལེགས་ཤོམ་མེད་མི་དང་ ཆུ་མ་ལང་པའི་དཀའ་ངལ་ཚུ་ ཐོན་རུང་ མི་སྡེ་དང་གཞུང་གིས་ མི་ག་ར་ལུ་ མི་ཚེ་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་གི་ ཐབས་ཤེས་ཚུ་ བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལམ་སྲོལ་སྒྲིང་སྒྲིང་དང་ ས་གནས་ཀྱི་ལག་བཟོ་དང་ ལས་འགུལ་གསརཔ་ཚུ་གི་ཐོག་ལས་ ཆི་མཱལ་ཧུ་ཀཱན། འདི་ མེག་སི་ཀོ་ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་ ས་ཁོངས་སྦོམ་གྱི་ཆ་ཤས་ཅིག་སྦེ་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

**རྒྱབ་རྟེན། (References)**