འབྲུག་གི་དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ།

༉ འབྲུག་གི་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོའི་དགོངས་དོན་ནང་ གཞུང་སྐྱོང་ཡན་ལག་གསུམ་ལུ་དབྱེ་སྟེ་ ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་སྡེ་། འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་། དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་ ཟེར་ལྷན་སྡེ་གསུམ་ཡོད་པའི་ནང་ལས་ དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་ཟེར་མི་འདི་ འབྲུག་གི་དྲང་ཁྲིམས་ སྲུང་སྐྱོབ་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ནི། དྲང་ཁྲིམས་ཀྱི་བདག་སྐྱོང་དང་འཛིན་སྐྱོང་ཚུ་ འཇིགས་སྣང་ནང་མེད་པར་ རང་དབང་གི་ཐོག་ལས་འབད་ནི། དྲང་ཁྲིམས་ཚུ་ ངོས་ལེན་འབད་ནིའི་ནང་ ནུས་པ་ཅན་ཡོདཔ་བཟོ་ནི། དེ་ལས་ ཁྲིམས་དོན་གྱི་ཤེས་ཡོན་སྤྲོད་ནི་ལ་སོགས་པའི་འགན་དབང་ཡོད་པའི་ལྷན་སྡེ་ཅིག་ཨིན་མས། (Chime Tshoke Dorjee, n.d).

ཁྲིམས་འདི་ ང་བཅས་རའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་བརྩམས་བཞག་མི་འདི་ མཐར་ཕྱིན་སྦེ་སྤྱི་ལོ་ ༡༦༥༢ ལུ་ དབུ་མཛད་བསྟན་འཛིན་འབྲུག་རྒྱལ་གྱིས་མཛད་གནང་ནུག། འདི་གི་ཤུ་ལས་ སྡེ་སྲིད་བཅུ་པ་ མི་ཕམ་དབང་པོ་གིས་ ཁྲིམས་འདི་ཚུ་ ལེགས་བཅོས་མཛད་དེ་བརྟན་ཏོག་ཏོ་བཟོ་གནང་ནུག། ཁྲིམས་འདི་ཡང་ གཞི་རྟེན་གཙོ་བོ་ ནང་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་ མི་ཆོས་གཙང་མ་བཅུ་དྲུག་དང་ ལྷ་ཆོས་དགེ་བ་བཅུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་བརྩམས་གནང་ནུག། འདི་གི་ཤུ་ལས་ དུས་རབས་ ༡༨ པའི་ནང་ འབྲུག་གི་སྡེ་སྲིད་བཅུ་གསུམ་པ་ཤེས་རབ་དབང་ཕྱུག་གིས་ སྡེ་སྲིད་དབུ་མཛད་བསྟན་འཛིན་འབྲུག་རྒྱལ་གྱི་བརྩམས་གནང་མི་ཁྲིམས་འདི་ཚུ་ ཁོ་གིས་འགོ་དང་པ་བསྒྱུར་བཅོས་མཛད་དེ་འདུག། དེ་ལས་ འབྲུག་རྒྱལ་དང་པ་དང་གཉིས་པའི་སྐབས་སུ་ ཧེང་སྐལ་ར་ཁྲིམས་ལེགས་བཅོས་མཛད་གནང་ནུག། འདི་གི་ཤུ་ལས་ ཁག་ཆེ་བའི་ཁྲིམས་འདི་ཚུ་མང་ཤོས་ར་ འབྲུག་རྒྱལ་གསུམ་པའི་སྐབས་ལུ་མཛད་གནང་སྟེ་ མང་རབས་ཅིག་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ནང་ལས་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ་འགོ་དང་པ་གཞི་བཙུགས་གནང་མི་ ཁྲིམས་གཞུང་ཆེན་མོ་འདི་ཨིན་མས། འདི་གི་ཤུ་ལས་ མི་དབང་འབྲུག་རྒྱལ་བཞི་པ་མཆོག་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང་འཁྲིལ་ ཁྲིམས་ཚུ་གསར་བཟོ་འབད་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག། (Civic, 2009).

དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་གི་འཐུས་མི་ཚུ་ཡང་ ཁྲིམས་སྤྱི་བློན་པོ་གིས་ཁྲི་འཛིན་མཛད་དེ་ མངོན་མཐོའི་ཁྲིམས་འདུན་གྱི་དྲང་དཔོན་གོངམ་དང་ ཁྲིམས་བཟོ་ཚོགས་ཆུང་གི་ཁྲི་འཛིན། རྩོད་དཔོན་ཡོངས་ཁྱབ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས། 

དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་འདི་གི་འོག་ལུ་ ཁྲིམས་འདུན་བཞི་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་ དང་པ་མངོན་མཐོའི་ཁྲིམས་འདུན། གཉིས་པ་ཆེ་མཐོའི་ཁྲིམས་འདུན། གསུམ་པ་རྫོང་ཁག་ཁྲིམས་འདུན། བཞི་པ་དྲུང་ཁག་ཁྲིམས་འདུན་སྦེ་དབྱེ་བ་ཕྱེས་ཏེ་འདུག།

མངོན་མཐོའི་ཁྲིམས་འདུན་འདི་ ཁྲིམས་སྤྱི་བློན་པོ་དང་དྲང་དཔོན་བཞི་གིས་སྦེ་དྲང་ཁྲིམས་འབད་ནི་དང་ ཁྲིམས་སྤྱི་བློན་པོ་འདི་དྲང་དཔོན་བཞི་ལས་ མི་དབང་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་བསྐོ་བཞག་གནངམ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ དྲང་དཔོན་བཞིཔོ་དེ་ཡང་ཆེ་མཐོའི་ཁྲིམས་འདུན་ནང་ལས་ མི་དབང་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་བསྐོ་བཞག་གནངམ་ཨིནམ་དང་ མངོན་མཐོའི་ཁྲིམས་འདུན་གྱི་ཁྱབ་དབང་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྫོང་ཁག་ག་ར་ནང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

ཆེ་མཐོའི་ཁྲིམས་འདུན་འདི་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༨ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ཁྲིམས་སྤྱི་དང་དྲང་དཔོན་བརྒྱད་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་ རྫོང་ཁག་གི་དྲང་དཔོན་ཚུ་ལས་གདམ་འཐུ་འབདཝ་ཨིན་མས། དེ་གི་དབང་ཚད་དེ་ཡང་ རྫོང་ཁག་ཁྲིམས་འདུན་ནང་ལུ་རྩོད་གཞི་ཕྱེ་མ་ཚུགས་མི་ཚུ་ ཆེ་མཐའི་ཁྲིམས་འདུན་གྱིས་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

རྫོང་ཁག་ཁྲིམས་འདུན་འདི་ ཆེ་མཐོའི་ཁྲིམས་འདུན་གྱི་འོག་ལས་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ ནང་གི་འགོ་འཛིན་འདི་རྫོང་ཁག་གི་དྲང་དཔོན་ཨིནམ་དང་ དེ་ཡང་ ཁྲིམས་སྤྱོ་བློན་པོ་གིས་ བསྐོ་བཞག་གནངམ་ཨིན། དྲང་ཁྲིམས་དེའི་དབང་ཚད་འདི་ཡང་ རྫོང་ཁག་ནང་འཁོད་ཀྱི་རྩོད་གཞི་ཚུ་གི་འཁྲུན་ཆོད་བཏོན་ནི་འདི་ཨིན་མས།

དྲུང་ཁག་ཁྲིམས་འདུན་འདི་ཁྲིམས་འདུན་གྱི་ནང་ལས་དམའ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ད་ འགོ་འཛིན་དེ་ཡང་ ཁྲིམས་སྤྱི་བློན་པོ་གིས་བསྐོ་བཞག་གནངམ་ཨིན་མས། དྲང་ཁྲིམས་དེའི་་དབང་ཚད་འདི་ཡང་ དྲུང་ཁག་ནང་འཁོད་ཀྱི་རྩོད་གཞི་ཚུ་གི་འཁྲུན་ཆོད་བཏོན་ནི་ཨིན་མས། (Civic, 2009).

**རྒྱབ་རྟེན།**

The Royal Education Council. (2009). *Bhutan Civics*. Paro, Bhutan: The Royal Education Council.

Chimmi, T, D. and Ershadul, k. (n.d). Research Guide to the Legal System of the Kingdom of

Kingdom of Bhutan. Retrieved from 

Judiciary system of Bhutan. Retrieved from